Gb450_fol-2
author: Alexander von Hales

»* .
2
9 C.
„
R+ ⏑
8
7 * 2
—
—
◻½ E
O
O =—
n
2 =
— —
=æf
O =
N— —
=
40 e
V —
GN .
* —
= =☛
4
4
„
„
2
.

.
7
.
*
.
.
1
2
5*
8–
.
. . „*

—
—

ʒ1

¶ Tabnla tractatunz bu?ſe⸗

cũde ꝑtis ſũme alexãdeide
ales. (WDe

Ackeptione perſonarum.q:cxxxvj. .
Accidia quid quale ſit peccatum.qclvij.
Adam qualis quando? vbi creatus ⁊ quo collocatꝰ ſi
q.lxxxiij.⁊ ſequentibus.
Adulterio ⁊ magnitudine eius.q/clxv.
Agdulatione quale ſit peccatum.q·cxliiij
Amoꝛe male accẽdente.q:clxxv-j.
Angelis quo ad fieri.quo ad ſubſtãtiam.quo ad cogm
tionem. quo ad actus.quo ad pᷣuidentiã.quo ad locutõ
nem.quo ad eoꝝ li.ar.q.xix.⁊ ſequentibus.
Animante rationali.q.lv. .
Anime entitate ⁊ quidditate.q/lix.⁊ ꝗnq; ſequentibo.
Vie viribo in ↄmũi ⁊ in ſpali.q.lxv.⁊ ꝗnq; ſequennbo.
Anime ⁊ angeli ſenſu interioꝛi.qlxx. .
Apoſtaſia quid ſit.q:clxxxij.

Aqua ſuꝑiori ⁊ qualiter dici? celum criſtallinum.q.l.

Auaritia quid ſit.qclxijj.

De

. S
Plaſphemia quid ſit ⸗ Se differentie eius. q· cxl viij.

Cauſa pꝛima ſiue pꝛimo pᷣncipio omnium rerum.q.j.
Cauſaꝝ efficientis exemplaris finalis ⁊c. oꝛdine.q.ij.2
quatuoꝛ ſequentibu.. .
Celo empireo an ſit ⁊ quid.q.xlvij.
Celum criſtallinum qualiter dicatur.q.l. .
Cogitatõibo inqtũ ſũt petʒ veĩale aut moꝛtale.q:cxxxiij
Cognolſcibilium differentijs · q. xxiiij·
Cõmiſſione quio ſit ⁊c.qcxxxij.

Cõcupiſcẽtia carpis oculoꝝ ⁊ ſuꝑbia vite.q.chxxvij.

Coniugum peccatis.q.clxvj.·

Conſcientia quid ſit ⁊c .lxxvij. .

Conſcientia recta.erronea 2 ꝑplexa.q. cxxxvij.

Conſenſu peccati.q.cxxxvij.

Contentione quid ſit ⁊ quale peccatum.q.cxl.
Contumelia quale ſit peccatum.q cxlv.
Coꝛꝑe adam q;tum ad cauſaz efficientẽ foꝛmalem mate
rialem ⁊c.q.lxxviij.⁊ quatuoꝛ ſequentibus.
Coꝛꝑis hũani digtate.aĩalitate ⁊c.qlxxxiiij.x⁊ ſeq̃ntibo
Coꝛpoꝛis eue ↄditionibus.q.lxxxviij. —⸗
Creatione paſſiimn vel fieri qd ſit ⁊ cui ↄueniat ⁊c.qix.
Creatione ſubſtantiarum in ↄmuni.q.xliiij.
Creatione rerum coꝛpꝑalium in ſpeciali.qxlv.
Creaturarum multitudine.q.xj. ,
Creaturarũ ſimplicitate.ↄpoſitione. mutabilitate? lo⸗
calitate.qxij.⁊ ſequentibus.

Decimis ſi layci poſſidere poſſint ſine ſymonia.q.clxxx⸗
vij. arti. ij.
Becimis pᷣdialibo ſi indᷣi teneãt᷑ dare.q.clxxx.mẽbꝛo.ij
Delicto ⁊ differẽtia eius q̃tum ad ↄmiſſuʒ ·q.cxxviij.
Demonũ pena ex ꝑte intellectus.ↄſciẽtie.voluntatis.et
pena locali.q.cxiij.cum tribus ſequentibus· “
Bemonum temptatione in ↄmuni.qcxvij. .
Demonũ temptatoe q̃ temptauit pᷣmos parẽtes.q.cxix.
Demonum demeritis.q.cxviij.
Beſperatõne qᷓ; enoꝛme ſit peccatum.qclxxiiij.
Detractione ⁊ quot ſint eius ſpecies.q.cxlvj.
Dininatõe quid ſit.⁊v que differẽtie eius.qclxxxiiij·
Bominio pᷣſidentie de parentum.qrxcix.

Ebꝛietate quando ſit peccatum.q.celx.

Eternitate mundi⁊ ſi incepit mundus eſſe.q·xiiij

(Loe
Niliabus ſinguloꝝ capitalium peccatoꝛum. q.clxij.
Toꝛncatione cuiuſmodi ſit peccatum.qclxiiij·

e

õ

Bratie adiutoꝛio quã habuerũt pꝛimi parentes ex cre⸗
atione. q.xcvj.
BGratia ſuperaddita.q.xcvijj.
Bula quid ſit ⁊ quale peccatum.q.clix.

(De

Hereſi quid ſit ⁊ quotquplex. q· clxxx.

õ

Jactantia quale ſit peccatum.q.cxliij.
Adolatria quid ſit⁊ in quibo conſiſtat.q.clxxviiſ.
Ignoꝛantia an ſit peccatũ.aut pena peccati.q/cxxix.
Ignoꝛantie peccato.q.clxxij.
Inani gloꝛia quid ſit ⁊ quõ differt a ſuꝑbia.q· cliiij.
Inceſiu⁊ qualitatibus ſuis.qclxix. .
Intentione in genere 2 de ꝑtinentibus ad intentionem.
q.cvj.⁊ ſequenti.
Inuidia quid ſit ⁊ cuiuſmodi peccatum.q:clv.
JYoculatione ⁊ riſu.q.cxlix. .
Vpocrilſi quid ſit.qclxxxvj. —„ .
Ira quid ſit ⁊ deↄpatõne eius ad inuidiã.q.clvj.
Yrriſione quid ſit⁊ quale peccatum.q.cl.
Judeis ſi tolerandi ſunt cum ritu eoꝛum.q.clxxix.
Indicio ſuſpicionis.vſurpate pᷣumptõis ⁊c.q.cxxxiiij.

2 ſequenti.
(De

Libero arbitrio quid ſit ⁊ in quibus ſit ⁊c.q.lxxiij.⁊ ſe⸗
quentibus. 3
TLuce coꝛpoꝛali coadunata.q.xlvij. ⸗
Luce ſpnali que dicitur angelica intelligentia.q.xlix.
Luciferi peccato ⁊ pena eius.q:cix.⁊.cxj. .
Luminarium quadruplici vſu ⁊ de quo facta ſunt lumi
naria.q.lij. .
Luxuria quid ſit ⁊ tuiuſmodi peccatum.q.clxj.

E-—

Aaledictione cniuſmodi ſit peccatum.q.cxlvij.
Aalo quid ſit ⁊ a quo ⁊c̃.q.c.
Mali effectu.q.cj.⁊ duobus ſequentibus.
Aſdalo in genere ⁊ ex circũſtantijs in cõmuni? in parti⸗
culari.q.ciiij.⁊ ſequenti.
Aſendacio quid ſit ⁊ cuiuſmodi peccatum.q.cxxxix.
AMiraculis.q/xlij.
Aldiraculis 2 pꝛeſtigijs magoꝛum.q.xliij.
Aſdoꝛtalitate pꝛimi bominis.q/xciij.
Aſdoꝛte inqᷓtum eſt ſtatuta pena pꝛimi peccati.q.cxxj.
ADotibus pᷣmis quid ſint ⁊ cuiuſmodi peccata.q:cxxv.

Aldundi

NMegligẽtia quid ſit ⁊ cirea quos actus.q.cxxxj.

ene

Ocio ſi ſit peccatũ moꝛtale aut veniale.q.cxxvj.
Hmiſione cuiuſmodi ſit peccatum.q.cxxx.
Operibus pꝛime diei ⁊ conſequentibus.q.xlvij.l.⁊ qua
tuoꝛ ſequentibus.
Oꝛdine vniuerſi quid ſit.⁊ q̃ ſit cauſa oꝛdinis.q/xvij.
Hꝛnatu ſeptime diei ⁊ pꝛimo de oꝑe gubernatõis.mul
tiplicatõnis ⁊ collocationis.q.lvj.⁊ duabus ſequẽtibo.
Oꝛnatu veſtium cuiuſmodi ſit peccatum.q.clj.

—

aradiſo ſi ſit quid ſenſibile aut intelligibile.⁊ pt qd
it hõ collocatꝰin ꝑadiſum. ⁊ de oꝛnatu erꝰ.q.lvuj.
Paſſibilitate pꝛimoꝝ parentum.qlxxxix. o
Peccato in genẽ ꝗd ſit ⁊ &ᷣ eiꝰdiuiſione.q/cviij.
Peccato luciferi ⁊ de pena eiꝰ.q;cix.⁊.cxj.
Peccato alioꝝ angeloꝝ.q.cr.

PNeccato pꝛimoꝝ parentũ.q.cxxr.

Peccato oꝛigĩali an ſit ⁊ quid ſit.q.cxxij.
Peccato actuali in cõmuni.qcxxiij.
Peccato veniali in cõmuni.q.cxxiiij.
MPeccato moꝛtali.q.cxxvij.
Peccato conſenſus.q.cxxxvij.
Peccato taciturnitatis.q.cxxxvij.
Peccato contentionis.q.cxl.
Meccati diuiſione videlicʒ aliud ex infiꝛmitate aliud ex
ignoꝛantia ⁊ aliud ex certa malitia.q.clxiij.
Peccato contra naturam.q.clxxj.

Peccato ex ignoꝛantia.q.clxxij.

Peccatis in ſpiritũſanctum.q.clxxiij.
Pena demonũ ex ꝑte intellectꝰ.ex ꝑte oſcĩe.ex ꝑte volun
tatis ⁊ de pena locali.q.cxiij.⁊ tribus ſequẽtib.
Perfſectione creaturaꝝ in vniuerſo.q xviij.
Perſonarum acceptione.q.cxxxxj.
oteſtate demonis ligata q;tum ad oꝑa.qcxij.
Mꝛeſumptionis iudicio vſurpato.q.cxxxv.
Pꝛolis ꝓpagatõne ⁊ pꝛole ꝓpagata.q.xciiij.⁊ ſequenti.
Mꝛopꝛietatibo creaturaꝝ in ↄꝑatõe ad cauſaz.qvij.
Pulchritudine vniuerſi quid ſit.cui ↄuenit ⁊c.q.xvj.

Raptu ⁊ pena eius.q.clxviij.
Rebo coꝛꝑalibo ĩtũ ad diſtictõʒ ⁊ oꝛnatũ ĩ ↄmũi:qxlvj
MKeptilium pꝛoductione.q.liij.
Riſu ⁊ ioculatione.ꝗ.cxlix.

E

Scandalo quid ſit⁊ vtrum ſit peccatum.q.clxxxix.
Sacrilegio oceaſione foꝛnicationis.q.clxx.
Sacrilegio pꝛout eſt ſpecies furti.q.clxxxviij.
Scientia pꝛimoꝝ parentum.q.xcviij.
Sciſmate quid ſit.q.clxxxij.
Scurrilitate ⁊ turpiloquio.quale ſit peccatũ.q.cx lj.
Sindeꝛeſi quid ſi it ⁊ ſi extingui ↄtingat.q.lxxvj.
Symonia quid ſit 2 quot modis ↄtrahat᷑.q.clxxxvij.
ꝛtilegio qnid ſit ⁊ vtrum ſit licitum.q.clxxxv.
Stupꝛo quid ſit 2 quõ differt a raptu.q.clxviij.
Super bia quid ſit ⁊c.q.cliij.

E

Taciturnitatis peccato quid. ⁊ de comꝑatione eius.q-
exxxvüj. L
Raiſint panteteag k⸗ 7 arboꝛes inſꝛuctuoſe oꝑe teꝛcie
Eimoꝛe male bumiliante.q.clxxv.
Tur piloquio quale ſit peccatum.q.cxlj.

4

Mecs quid ſit:quibus conueniat ⁊ cuius ſit effectus.

Vita quid ſit.cuius ſit.a quo ſit.q.xc
tibus. a quo ſit. q. xc. duabus ſequen

Benedictus deug in donis luis.

Directiuũ oꝛdinis queſtionũ ſcdᷣe ꝑtis Alexandri.

¶ Dueſtio pꝛima.de canſa pᷣ

ma ſiue pᷣncipio pᷣmo oĩm rerum habet duo mẽbꝛa.
Pꝛimo qrit᷑ ſi pᷣma cã vel pᷣmũ pᷣncipiũ ſit:quid ſit.
Scðo vtʒ ſit vnuũ pꝛimum pꝛincipium vel plura.Et ba⸗
bet illud membꝛum tres articulos.
4¶ Pꝛimꝰ vtxꝝ ſint duo pᷣncipia.vnũñ boni.⁊ alteꝝ mali.
4l Scds vtꝝ ſint duo pncipia.vnũ boni ſpũalis.⁊ alte⸗
rum boni coꝛpalis. teria q neutꝝ ſit ab altero.
4l Teꝛcis vtꝝ bõi coꝛꝑał ſint duo pᷣncipia.ſ.opiſex ⁊ ma⸗

¶qMueſtio.ij. de conſideratõ

vel facta ſũt.an etiã reſpectu eoꝝ q̃ fieri pñt lʒ nũqᷓ fiãät.

ne circa ratõeʒ cauſe habet tria mebꝛa. .”
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ rões cauſe efficientis exemplaris ⁊ ſi⸗
nalis ſint ab eterno. ferẽtes ſᷣm ſubaʒ ſeu eẽntia.

Scðdo vty be tꝛes rões ſint ĩ eadẽ ſuba vł eentia:an diſ⸗
Terci te oꝛdine iſta ꝝ rationũ inter ſe.

ueſtio.in. de ſingulis ra
tionibus cauſe ſigillatim acceptis:⁊ pꝛimo ð ratõe cau
ſe exemplaris habet tria membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ cauſa exẽplaris ſit de neceſſitate.
Scdo vt⁊ ſit vna vel plures. brũ duos articulos.
Tercõ reſpectu q̊ꝝ dicat᷑ exemplaris. Et bʒ hoc mem⸗
4 Pꝛimovtꝝ cã exẽplaris dicat᷑ tm̃ reſpectu eoꝝ q fiunt

4I Scdus vtꝝ cã exẽplaris ſit in deo tm̃ reſpectu bonoꝝ
⁊nõ maloꝝ ⁊ reſpectu coꝛruptibiliũ? incoꝛruptibiliũ.

„

¶ NMueſtio.uij. de cauſa fina⸗/

Dun vtꝝ oĩa appetãt hãc ratõeʒ cauſe finalis.

li habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ ſit vna cauſa finalis pꝛima.
Scðdo vtꝝ ſit idem qð eſſentia pꝛima.ſ.deus.

ueſtio.v.de cauſa efficu

Pꝛimo qrit᷑ ratõe cauſe ĩ actu.ꝓut᷑ di

ente habet tria membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ deꝰſit tm̃ cã efficiens eſſe.⁊ nõ ipᷣius nõ
eſſe.vtpote ipᷣius eſſe deſtructiuua.
Scðdo vtrũ pꝛima cauſa efficiens voluntate vel neceſſi⸗
tate ꝓduxit res in eſſe. ô
Tercõ vt pᷣma cã efficiẽs agat ꝑ ſe vł etiã aliqͥ adiũcto

¶¶Mueſtio.vj.de cauſa ĩ actu

id eſt de creatione habet duo mẽebas.
icit ex ip̃o.⁊ per
ipſum ⁊ in ipſo ſunt omnia. =
Scdo de ipᷣa actione qua cauſa eſi in actu ſuo.Et habʒ
hoc membꝛum ſex articulos.
4l Pꝛimus vtrum creare ſit facere. .
4¶ Scðᷣus vtrũ creare ſit pꝛimus actus actuum diuino/
rum vel dignioꝛ aliss.
4Al Tercius vtx ſit idem qð eſſentia diuina.
4l Quartus vtꝝ creare ſit ꝓpꝛium dei.
4 Quĩtꝰ vtꝝ ſit ex tꝑe.vł cu tꝑe.vł añ tpᷣus. .
Sextꝰvtꝝ phᷣi ductu rõis ꝑueneꝛit ao agtõz cꝛeatoꝛis

ueſtio.vij.de pꝛopꝛieta/

tibo creaturaꝝ in ↄꝑatõe ad cauſam habet ſeptẽ mebꝛa.
NPꝛimo querit᷑ quid his rationibo deſignet᷑
Scðo vtꝝ ↄueniant creature vz.
Tercio vtꝝ ſolum ↄueniant creature.
NQuarto ex qua ꝑte accipiant᷑. B
Nuinto quare tot ſunt ⁊ nõ plures. 4
Sexto vtꝝ creatura ſine his poſſit intelligi vel eſſe.ſᷣm
ꝙ eſt in fieri. . . 82
Septimo de differentia iſtarum diſpoſitionũ ad alias
que videntur conuenire.

4

¶Mueſto nona de creatio’=e

¶ Queſtio octana de veſtigio
habet ſeptem membꝛa. ð
Pꝛimo queritur vtrum veſtigiuʒ dicatur vno modo de
omnibus hbis vel differenter. , .
Scðᷣo quid dicat᷑ veſtigium ſᷣm ꝙↄouenit creaturis.
Tercio vtrum cõueniat omnibus creatuꝛis.
Nunarto vtrum cõueniat ᷣm magis ⁊ minus.
NQuinto vtrum dicatur veſtigium trinitatis ꝛie.aut
vnitatis eſſentie aut vtriuſq;. .
Sexto vtrum poſſit tolli ratio veſtigij a creÄatura.
Septimo vtrum ꝑ veſtigium ſit manuductio ad cauſaʒ
cnius eſt veſtigium aut abductio.

palſiue vel fieri habet decem membi.
Pꝛimo querit᷑.ſi creari eſt quoddã mutari vel non.
Scðo vtꝝ creari ſit aliud qᷓ eſſe eiꝰqð creat᷑vel idem.
Tercio ſi eſt creatum vt medium creature ⁊ creatoꝛis.
Quar tto ſi ↄuenit tm̃ materie ⁊ foꝛme q̃ ſũt pᷣncipia rei
ↄpoſite.an ↄueniat etiã his q̃ fiſt ex materia ⁊ fema.
Nuito vtꝝ ↄueĩat rebo qᷓ fiſt a nata ⁊ a volũtate cꝛeata
Serto vtꝝ ↄueĩat ſolis circũſtãtijs.an etiã accidentibo.
Septimo vtrum ᷣm oꝛdinem coueniat creari vni rei ge
nere pꝛiuſqᷓ alij.
Octauo vtrum a creatoꝛe ꝓcedat miniſlerio creatuꝛe ⁊
hoc ꝓpter hereſim illoꝝ qui dicebãt angelos opꝑi creatõ
nis coopari ⁊ ꝑ angelos alias fieri creaturas.
Mono vtruʒ creari ſit in tempore.vel nõ ſit in tempoꝛe.
Decimo quia creari eſt fieri ex nibilo.qualiter accipia⸗
tur bocipſum nihil.

lo decima.de ſubſtã

tia creature ſᷣm ſe habet tria membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ ꝑ ſe dicat᷑ creatũ opoſitũ ex materia et
foꝛma.an alterum ↄponentium. vel vtrũq;.
Scðdo quare ſub ratione celi⁊ terre creatio deſignatur
potiuſq; ſub alijs xationibus.
Tercio vtrum elſſe creati ſit ſub ratione vniuerſalis et

articularis vel m altèrum tm̃.
(Wneſto. rj. de multitudme

creaturaꝝ ⁊ eius cauſa habet duo membꝛa.
Pꝛimo qᷣrit᷑ vtꝝ vnũ tm̃ vł multa ꝓceſſerũt ĩ mediate.

Due⸗ canſa multitudinis creaturarum.

neſtõ. xvij. de ſinplieitate

7 ↄpoſitione creaturarum habet duo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ viꝑ ſimplicitas ↄueniat omni creature.
Scðdo queritur de cauſa ↄpoſitionis.Et babet hoc mẽ⸗
brum quatuoꝛ articulos.
l Pꝛimus vnde veniat cõpoſitio m q; bhmõi.
Il Secũdus de cã ↄpoſitõis ĩ qua ſũt diuerſa ↄponẽtia.
i Terciꝰde cã ↄpoſitõis pᷣme ſub triplici dubio inſerto
4 Quartus vtrum ratio ↄponibilis conueniat om̃i rei
aut a quadam re ãmoueatur.

———

te creaturaꝝ habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum mutatio dicatur vniuoce vel e/
uoce in actu creationis.
Scðdo vtx oĩs creatura ſit mutabił. aut q̃dã ĩmutabitł.
Tercio vtrum creatura ſit mutabilis in nõ eſſe oĩno e
eſſe. ſicut de non eſſe in eſſe.
Quarto vtrum deus poſſit oferre creature oĩmodam et
naturalem imutabilitatem

=OOͦ́ͦ”́”VM

Aeſtõ. xuij de eternitate
munsqdi habet tria membꝛa. —
VPꝛimo queritur vtꝝ eternitas ↄueniat mundo aut po⸗

¶ Dueſtõ. rui. de mutabiitta

cius tpalitas.Et illud membꝛum habet duos articulos
Al Articulꝰpᷣmꝰqrit vm mũdeternꝰſit ex ꝑte finis.
4l Articulo ſcdᷣo querit᷑ vtrum mundus ſit eternus per
pꝛiuationem pꝛincipij ratione motus. .
Scðo mẽbꝛo queritur de coeuitate mundi vel eoꝛũ que
pꝛimo creata ſunt ĩ mundo. ,
Terdio membꝛo queritur ſi mundus incepit eſſe.ᷣm ꝙ

Hi loquũtur de verbo incipiendi.
¶Wueſtio xv. De localitate

creature babet tria membra. .
Pꝛune querit᷑ vtrum omnis creatura ſit localis.
Scᷣo vta habeat eandem diſpoſitõnem localitatis.
Tercio vtrum creatura poſſit eſſe ſine localitate.

¶ Mueſtio.xvj.de pulchbritun

dine vniuere habet ſex membꝛꝛe.?
Pꝛimo queritur quid ſit pulchrum.
Scðdo de differentia pulchri⁊ apti.
Tercio cui rei conuenit pulchrum.
NQuarto vtꝝ pulchritudo poſſit augeri
uerſo.
Quito ex ꝗbo colligat᷑ pᷣncipaliter mundi pulchritudo.
Sexto que conferant ad pulchritudinem.⁊ hoc mẽbꝛuʒ
habet quatuoꝛ articulos.
Pꝛio q̃rit᷑ vtꝝ mala ↄferãt ad pulchꝛitudieʒ vniueꝛſi.
4 Scðo ſi bona mutabilia.

vel minni in yni

Tercio ſi mirabilia.
Quarto ſi ipᷣa incarnatõ cũ ſacramẽtis ↄſequentibo.

ueſtio.xvij. de oꝛdie vm/
uerſi habet quinq; memas.
Pꝛimo queritur quid ſit oꝛdo.
Scðdo vtrum oꝛdo ſit in vniuerſo in ſe ⁊ in partibo ſuis
vt ſcʒ nibil ſit inoꝛdinatum.
Tercio vtrum omnia ſint oꝛdinata ad hominem.
Quarto cuiuſmodi ſit oꝛdo.i.vtruʒ oꝛdo eſſet in vniuer
ſo.ſi omnia eſſent paria.
Nuinto que ſit cauſa oꝛdinis.

. „

¶ Mueſtio.xviij. de ꝑfectio-

ne ereaturaꝝ in vniuerſo habet ſex membꝛa.
Pꝛimo queritur ſᷣm quem modum dicatur vniuerſum
perfectum. MU MMM
Sebo ſi perſectio vniuerſi ſit tm̃ in bonis.an etiam in
Tercio ſi ꝑfectio ſit in bonis vtrum aliquibo bonis de⸗
ficientibus ſit perfectio.Et habet duos articuloo.
4l Pꝛimus ſi deficientibus bonis nobilioꝛibus.
4 Secũdus ſi deficientibus bonis ignobilioꝛibus.
Quarto membꝛo queritur in quo conſiſtat peꝛfectõ vni
uerſi videlicet vtrum illud ſit anima mundi.
NQuinto vtrum perfectio attendatur reſpectu rerum in
genere vel in ſpecie.an etiam in indiuiduis.
Sexto vtrum quodlibet qdð eſi in mundo dicatur imper
fectum reſpectu illius perfectionis.

Dueſtio. xwv. de angelis

2=ð

quo ad fieri habet tria membꝛa. L
Pꝛimo queritur vtrum angeli pꝛiꝰ creati eſſent qᷓ; alie
creature que pertinent ad opera ſex dierum.
Scðo ſi ſimul ſint creati in naturalibus ⁊ gratuitis.an
tm̃ in naturalibus bonis.
Tercio vbi ſint collocati in creatione.Et hoc membrũ
habet tres articulos. P
4 Pꝛimꝰſi ncce fuit eſſe locũ coꝛꝑalẽ in quo crearentuꝛ
4 Secũdus ſi fuit cõuenientia.quod fuit illud coꝛpus.
vtrum celum empizreuʒ vel aliquod aliud.
l Tercius ſi fuit celum empirreuʒ.qua ratione fuit an
gelig repletum. HDM

¶ Dueſtõ.xx. de angelis quo

ad ſubſtantiã habet ſex mẽbꝛa. =
Pꝛimo querit᷑ quid ſit ſm eſſe.ꝓpter ſaduceos negates
angelicam naturam. . =
Scðdo quid ſit angelus genere.Et h̊ membrũ hab du⸗
os articulos. . —
Pꝛimꝰ vtꝝ ſit bonũ natale.ſpũale er ↄditõe ſue nate.
Scðs ſi ſit ſuba:q̃li mõ ex q̃dꝛuplici differẽtia:
Tercio membꝛo quid ſit angelus ᷣm ratõeʒ.Et h mem
brum habet duos articulos. 4
Pꝛimꝰ?quõ angelꝰdiffinitur Sm damaſcenũ
¶ Scðᷣus quõ angelꝰdiffinitur ſm dyoniſiũ.
NQuarto membꝛo vtrum angelus habeat ꝑſonalitatem
vel non. Et habet tres articulos.
Pꝛimꝰan ſit ꝑſonalitas in angelo. ,
*4 Scdus m qu ratõeʒz ↄueniat ꝑſona angelo.
Terciꝰde dilcretõe ꝑſonali ꝓpter quatuoꝛ attributa .
Nuinto mẽbꝛo querit᷑ de differẽtia angeli ⁊ anime.
Serxto de differẽtia angeloꝝ inter ſe.Et hoc membꝛum
habet tres articulos.
Pꝛimꝰvtxꝝ inter ſe differant ſpecie vel non.
4l Scðdus ſi differant ſpecie vtrum ſub vna ſpecie ſicut
multa indiuidua.aut non. -
¶ Tercius de cauſa multitudinis angeloꝝ.

¶ Nueſtio. xxr. de potentia K

actibo angeloꝝ in genere habet tria membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum potentia angeli eadẽ ſit ſᷣm ſub
ſtantiam cum eſſentia. .
Scðo vtrum talis potentia ſit ſemꝑ in actu. .
Tercio vtꝝ vna ſit ſolum potentia angeli an plures.

„ .7
¶ Nueſtio. xxi.de potẽtijs⸗
actibo angeloꝝ in ꝑticulaꝛi habet quatuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum ſit potentia intellectiua in ange
lies an etiam ſenſitiua.
Sc&do ſi intellectiua:aut cũ ratõne.aut pᷣter.
Tercio in angelo ſit intellectus ſᷣm differentias agẽtis
⁊ poſſibilis.actus ⁊ habitus.
Quarto vtrum intellectus pꝛacticus aut ſpeculatiuus
conueniat eis ᷣm naturam.

ueſtio. xxiij. de ognitone

n

angeli habet ſex membꝛa.
Pꝛimo queritur quare aꝓpelletur cognitio matutina 2
veſpeꝛtina. .
Scðdo vtrum vtraq; cognitio ſit natuꝛalis.
Tercio de ſufficientia huius diuiſionis.
OQuarto de ↄpatõe vnioad aliã ſcʒ que ſit potioꝛ.
Quinto vtrum cognitio qua cognoſcunt angeli verbũ.
dici debeat matutina vel veſpertina.

Sexto vtꝝ cognitõ q fuit ĩ angelis añq; caderẽt eẽt ma⸗

tutina vel veſpertina.vel nec ſic nec ſic.

¶ Nueſtõ. xxiiij de differen

tijs cognoſcibiliũ ab angelo habet quatuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo qrit᷑.q̃liter angelꝰ ↄgnoſcit qdð ſup̃ ſe eſt ſcʒ deũ.
Scðdo q̃lit ↄgnoſcit qð iuxta ſe ẽ.ſcʒ vnꝰangelꝰ aliũ.
Tercõ q̃liter agnoſeie q̃ infra ſe ſunt ſcʒ res coꝛpales.
OQuarto qlit᷑ ↄgſcit habitꝰꝗ ĩ ſe ſũt ſcʒ natales ⁊ qtuitos

ueſtio. xxv. de pᷣuidentia

— 4 4

angeloꝝ habet tria membꝛa.
Sꝛimo querit᷑ vtrum angeli boni p̃uiderint ſuã ꝑmanẽ
tiam in beatitudunne.
Scðdo vtꝛuz mali angeli p̃ſcij eꝛant ſui caſus.

Tercio de qua ſapĩa intelligatur dictum augu. Sapia

eſt frucetus pietatig ⁊c.

ueſtio xxvi.de aꝛchanis

cognoſcibilibo habet ſex membas.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ angeli pᷣſciuerint miſteriũ incarna⸗
tionis ⁊ humane redemptionis.
Scðᷣo de ↄgnitõe angeli ex natura ſua reſpectu reꝝ na⸗
turalium an ſit ꝑ foꝛmas innatas. „
Tercio de cognitõe eoꝝ que ſubſunt libero arbitrio al⸗
terius angeli vel hominis. .. .
NQuarto vtꝝ ãgeli a pᷣncipio potuer̃t naturali cognitio/
ne cognoſcere futura. —⸗ . 2
Nuito vtꝝ natali ↄgnitõe ↄgnouer̃t deũ veniſſe ĩ carnẽ.
Seeo dæoꝑatõne ↄgnitõis angelice ad humanã in cele⸗
ritate cognoſcendi.

Mueſtio.xxvij. de locutio-

ne angeli habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum ſit locutio in angelis.
Scðo vtꝝ locutõ dicat᷑ multiplicit᷑ vel vno mõ.Fᷣm ꝙ di
uerſi loquũtur.Et habet duos articulos. .
4 Pꝛimꝰ vtꝝ locutõ dẽ equoce reſpectu dei vel alterius
angeli vel anime. èZMU
¶ Scõðs vtꝝ vna ſit locutõ dei ⁊ ãgeli aliqñ vel nõ.
Tercõ ꝗd ſit locutõ ſᷣm q; ↄueĩt agelis reſpectu ãgeloꝝ
Nuarto que differentia actus iſtius ab aljs.
NQuinto vtꝑ oĩm angeloꝝ ſit locutio aut tm̃ ſuꝑioꝝ.
Sexto vtꝝ locutio angeli fiat ꝑ mediũ.⁊ ꝑ quod.

Pꝛimo queritur vtꝝ ſindereſis ſit in angelis.
Scðo vtꝝ voluntas natuꝛalis ſit in eis.

¶ Mueſtõ. xxix. de libero ar

bitrio angeloꝝ habet tria membꝛa. 4
Pꝛimo querit᷑ de ipᷣo libero arbitrio ꝓut eſt facultas do
luntatis ⁊ rationis.Et habet ſeptem orticulos.
4 Pꝛimꝰvtꝝ liberum arbitrium ſit in angelo.
Scðs gꝗd ſit libeꝝ arbitriũ ſᷣm ꝙ ↄuenit angelo.
4l Tercius vtrũ eque ſit in angelo ⁊ in homine vel non:
ſimiliter in deo ⁊ in angelo.
4¶ Quartꝰ vtrũ ſilis vertibilitas fuerit vel ſit in angelo
7 in homine.
¶ Quintꝰſi libertas ar bitrij ſit in angelo ꝑ voluntatẽ.
4l Sextꝰvtꝝ vertibilitas liberi arbitrij ĩ hoĩe 2 ĩ ãgelo.
ꝓut ẽ boni ⁊ mali ſit ex eodẽ pꝛincipio vel ex differẽtibo.
4¶ Septimꝰ vtꝝ verſio liberi arbitrij in ponis angeł fue⸗
rit in pᷣmo inſtãti.ĩ quo data fuit vertibilitas ipᷣi ãgelo.
Scðo mẽbꝛo querit᷑ de duabo poꝛtionibo ratõnis.
Tercõ ð potẽtia iraſcibili ⁊ ↄcupiſcibili vtꝝ ſint ĩ ãẽgeł.

¶ Vueſtio. xxx. de naturali

Dilectõne angeloꝝ hʒ tria mẽbꝛa. articłos geĩatos
Pꝛimo q̃rit᷑ de dilectõe nat᷑ali ĩ ſiatu ĩnocẽtie.⁊ hʒ tres
4¶ Pꝛimo querit᷑ ð numero diligendoxꝝ. ſi ſit ibi nume⸗
rus vel non:a quis. ð
4 Scdðᷣo ſi dilectio naturalis in angelis ſit oꝛdinata.Et
quis ſit oꝛdo diligendoz.
¶Tercõ ꝗqrit᷑ de ratõe naturalis dilectõnis in angelo.
Et ſi ſit diffeꝛẽtia int dilectõʒ natalẽ ãgeli ⁊ mercẽnaꝛiã
Scðo mẽbꝛo q̃rit᷑ vtꝝ dilectõ natalł ſit mõ ĩ ĩgeł bonis
ercõ vtꝝ dilectõ natalis ſit ĩ malis ãgeł.i.demonibo.

Mueſtõ.xxx..de dilectione

N

electiua angeloꝝ habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ ſi dilectio electiua ſit in angelis.
Scðdo vt tali dilectione diligant deum.
Tercio vtꝝ tali dilectõne diligat᷑ ab eis ſuꝑ oi.
Quar to vtꝝ tali dilectõe angelꝰdiligat ſe.⁊ aliũ ãgelũ.

neſtio. xxxij. de localita

te angeli habet tria membe
Pruno goeritar vtrum angelus ſit in aliquo loco coꝝ
porali.
Scðo vtrum ſit vbiq; ſimul ⁊ ſemel. .
Tercio vtrum ſimul poſſit eſſe in pluribus locis.

¶Wneſtio. xxxin. de motu

angeli habet tria membꝛa. ä
Benno querit᷑ vtrum angelus moueatur localiter.
cõo vtrum mouendo neceſſe ſit ꝑtranſire medium.
ercio vtrum ex ſe moueat᷑ localit᷑ ſine coꝛꝑe aſſumpto

neſtio. xxxiij. de motu

angeli coꝛꝑe aſſumpto habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum angelus de natura ſua habeat
coꝛpus.aut ſit ſubſtantia ſeꝑata a coꝛꝑe.·
Scðdo vtrum indigeat coꝛꝑe ad ſuam oꝑatõeʒ.
Tercio quid ſit aſſumere coꝛpus. .
Quarto cuiꝰnature ſit coꝛpꝰqð ab eis aſſumit᷑.
Ouinto vtruz illud coꝛpus oꝛganiʒet vel oꝛganiʒatum
aſſumat.
Sexto vtꝝ aſſumet coꝛpus quo ad oẽm actum vel non.
Septimo an deus faciebat ſpecies in quibus apparebat

in ve. teſ.an angelus.

quos exercet angelꝰ in coꝛꝑe aſſumpto bʒ q̃tuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo queritur ſi motus ſenſitiuus ſit in coꝛꝑe aſſum⸗
pto ab angelo. HW .
Scðdo ſi ſit ibi vera cõmeſtio cum tale coꝛpꝰſumit cibũ.
Tercio de motu coꝛpoꝛis aſſumpti. ſi ſubito fiat vel in
tempoꝛe. .
NQuarto nõ exiſtente debito oꝛgano ad foꝛmandaʒ vocẽ

trum poſſit angelus foꝛmare vocem ſenſibilem.
(Dueſto. rrrvj de miſſio⸗
ne angeloꝛum habet quinq; membꝛa.
Pꝛimo queritur ptrum miſſio angeloꝝ ſit a deo tm̃.an
etiam vnus angelus mittat alium.
Scdo querit᷑ ex ꝑte miſſoꝝ vtrũ tam boni q; mali mittã
tur a deo vel etia boni a bono angelo ⁊ mali a malo.
Tercio vtꝝ boni de ſingulis oꝛdinibo mittantur. an de
aliquo oꝛdine mittãtur aliqui.⁊ de aliquo non.
Nuarto ad quid pꝛincipaliter mittantur.
NQuinto vtrum angeli mittãtur ad determinata officia

9 inguli indifferenter ad omnia. —
eſtio. xxxvij. de pᷣſiden

tia angelica reſpectu ſui habet tria membꝛa.
Pꝛimo queritur vtꝝ angeli ex natura pꝛimitus inſtitu
ta habeant ꝙ alij alijs pᷣſunt. .
Scðo vtrum angeli boni ex gratia alijs pᷣſunt.
Tercio vtꝝ angeli mali alijs malis pᷣſunt vſurpatione
potentie vel oꝛdinatione diuine iuſticie.

ueſtio. xxxvijj de renue

latione ipſius angeli habet tria membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum neceſſaria ſit reuelatio que fit
mediantibus angelis. B
Scðo ſi reuelatio ſit a natura angelica. .
Eercio quomodo fiat iſta reuelatio.

Aneſtio. xxxix. de pᷣſiden⸗
tia angeloꝛum reſpectu animaꝝ q;tum ad ꝑtem ſenſiti⸗
nam ſcz viſiones habet quatuoꝛ membe.
Pꝛimo qrit᷑ vtꝝ angelꝰ habeat hãc ptateʒ rõe nate ſue.
Scvo ſi ſit fallatia ĩ viſiõe q fit mediãtibo bonis angeł.
Tercio quomodo ſiat hmõi viſio.

Quarto de quibus fiat bmõi viſio.

Mueſtio.xl. de pᷣidẽtiaan

geli qᷓtů ad piẽ intellectinã cognitiuaʒ bʒ q̃tuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ angeli agãt in cognitiuaʒ ꝑtem homis.
Scdᷣ vtꝝ poſſint ĩmittẽ cogitatões vel incendẽ.

Tercio vtrum dicantur incentoꝛes cogitationũ tm̃ an

affectionũ pꝛincipaliter.
MQuarto quomodo dicant᷑ incẽdere cogitatões bonas.

¶ Mueſtõ. xl:.dẽ cuſtodia an

gelica habet ſex membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum angelus habeat poteſtatem cu⸗
ſiodiendi hominem ᷣm animam. .
Scðo ſuppoſito ꝙ habeat vtꝝ babeat a natura vel gra.
Xans vtꝝ angelꝰ habeat hac cuſtodiã reſpectu alteriꝰ
ange 1.
Muarto ſi cuſtodia angeloꝝ ſit reſpectu hoĩm.vtruʒ re⸗
ſpectu oĩm. Et hoc membꝛũ habet quatuoꝛ articulos.
(¶ Pꝛimus vtrum adam in ſtatu ante peccatum indige⸗
ret cuſtodia angelia.
Scðus vtꝝ xpᷣe habuerit cuſtodiam angelicam.
¶ Tercius vtꝝ ꝑuuli qui ſtatim poſt baptiſmum moꝛi⸗
untur habuerint cuſtodiam angelicam. ⸗
4¶Quartꝰvtꝝ antixpᷣc habebit cuſtodiam angelicam.
Quinto mẽbꝛo q̃rit᷑ vtꝝ angelꝰdeputatꝰad cuſtodiã ali
quãdo recedit ꝓpter peccata hoĩs cuſtodiendi.
Sexto vtꝝ aliqũ angelus peccet circa cuſtodiã homĩs.
Et habet boc mẽbꝛum tres articulos
4l Pꝛimus vtrum aliquãdo negligant vel negligere poſ
ſint circa cuſtodiam.
Scðus vtꝝ velint pᷣſcitum dãnandũ ſaluari vel triſtã

tur de danatione cuſtoditi. RJL

Terciꝰvtꝝ angelꝰreſiſtat alij angelo cuſtodienti.

fieri muaculum.

neſtio. xin.de mizaculis

habet ſex membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ que ſit ratio miraculi.⁊ que differentia
miraculi ⁊ mirabilis? ſigni⁊ virtutis. H
Scðdo cin ↄueĩat rõ miraculi.Et hʒ quinq; articulos.
¶ Pꝛimꝰvtꝝ ratõ miraculi ↄueniat oꝑi creationis ⁊ gu
bernationis.
(¶ Scdus vtꝝ opus incarnatõis xp̃i ſit miraculũ.
4¶ ZTerciꝰvtꝝ eua ſit miraculoſe de coſta ade facta.
l Quartꝰvtꝝ iuſtificatõ impij ſit opmiraculoſum.
4Quitꝰvtꝝ opꝰr̃ſurꝛectõis vł glificatõis ſit miraculũ
Tercio membꝛo querit᷑ vtrũ aliꝗd fiat a deo ð naturã.
MNuarto de cauſis miraculi.Et hʒ quatuoꝛ articulos.
4l Pꝛimꝰ de cauſa finali ad quio ſit. ⸗
4l Scdᷣus de cauſa efficiente vtrum cꝛeatoꝛis tm̃.an cre
atoꝛis ⁊ creature.
4 Tercius de cauſa materiali vtrum de omni re poſſit
4 Quartꝰ de cauſa foꝛmali ſcʒ quibus modis fiat mul⸗
tiplicatio miraculoꝛum.
Muinto mẽbꝛo querit᷑ de ratõibo ᷣm quas habent fieri
miracula. Et habet quinq; articulos.
4 Pꝛimꝰvtꝝ ratõ naturalis? ſemiĩalis ſit idem.
4¶ Scdus vtxꝝ ratõ ſemialis ⁊ cauſalis ſit idem.
Tercius vtꝝ rationes canſales ſiue pᷣmoꝛdiales ſint
in rebus vel tm in deo.
4l Quartus quot ſint genera rationum. W
4¶ Quintus vtrum hmòi rationes indite ſint a princi⸗
pio creationis.
Sexto mem bꝛo querit᷑ cuiꝰ virtutis ſit impetrari mira⸗
cula.Et habet tres articulos.
4l Pꝛimus an impetrari miracula ſit fidei vel ſpei.
4¶ Scðus ſᷣm quẽ articulũ fidei fiat miraculum.
4l Tercius an miracula fiant ad inducendam fidem.

. „ „ „„ „77
¶ Nueſtio. xliij. de pᷣſcigijs
miracuſis magoꝝ habet tria membꝛa.
Prio qrit᷑ vtꝝ feta ſint ᷣm veritatẽ aut ſm fantaſiam.
Scðdᷣo quid faciant demones in his miraculis.
Tercio vtꝝ ꝑ demones in hmõi deluſiombo fiat wuta⸗
tio ĩ ſenſu exfioꝛi vł intioꝛi vł ĩ obiecto.Et hʒ h̊ mẽbꝛu
tres articulos. .
Pꝛimgo demões ĩ hmõi delnſionibo imuttt.
Scðs vtꝝ boni ãgeli plꝰpoſſint facẽ miꝛacła ꝙᷓ mali.
Terciꝰ vtꝝ boni rpᷣiani poſſint facẽ miracła ꝑ publi⸗
cam iuſticiam: ⁊ quia ſit publica iuſticia.

¶ WMueſtio.xl uij.de creatio/

rrn

ne ſubſtãtiaꝝ coꝛpoꝛaliũ in ↄmũi hʒ quatuoꝛ mẽbꝛa.
. Pꝛimo querit᷑ vtꝝ res coꝛꝑales dicant᷑ creqi rõne ma⸗
terie foꝛinate vel inſoꝛmis.
Scðdo vtꝝ eadẽ ſit matia celi ⁊ terre aut differẽs.
Tercõ ſi res coꝛꝑales ſint ſimul create.vel non.
Nuarto vtꝝ creatõ celi ⁊ terre fuit ante oẽm diem.

reꝝ coꝛꝑaliũ in ſpeciali habet quinq; membꝛa.
ꝛimo qrit᷑ quid vocet᷑ pᷣncipium cum dicit᷑. In pꝛinci⸗
pio creauit deus celum ? terram. =
Secũdo quid intelligit᷑ nomine celi ⁊ terre.cum dicituꝛ
creauit celum terram. G
Tercio quare nõ fiat mentio dæ alijs elementis ſed tm̃
e terra:cum ſint nobilioꝛa.
NQuarto de h̊ qdð dẽ. Tenebꝛe erãt ſuꝑ faciẽ abyſſi.
Muinto ð h̊ qð dẽ. Spũs dñi ferebat᷑ ſuꝑ aquas.

¶ Dueſtio.xlvi.de rebus coꝛ

poꝛalibo q;tum ad diſtinctõnem ⁊ oꝛnatum in ↄmuni ba
bet quinq; mem bꝛa.
Pꝛimo qrit᷑ vtꝝ oĩa facta eẽnt illo tꝑe ĩ mat᷑ia.vel nõ.
Scꝰdo vtꝝ oĩa dicũt᷑ tũc facta ĩ genẽ vel ĩ ſpecie.vel nõ.
Tercio vtꝝ oĩa nat᷑alia facta ſũt ĩ genẽ vel ĩ ſpẽ.aut nõ.
NQuarto vtꝝ oĩa naturalia facta ſunt ſimul in genere ⁊
in ſpecie.vel non ſimul.
NQuito ſi ĩ diebo differẽtibo fcta ſũt.ſᷣm ꝗd tũc fiebat di⸗
es ⁊ quare tot.Et habet hoc mẽbꝛũ ꝗnq; articulos.
Pꝛimꝰq fuerit lux coꝛꝑalis.ex cuiꝰpnitia ſiebat dies.
4l Scdus qualiter illa lux faciebat diem.
4l Terciꝰvtꝝ illa lux ſit adhuc.an deſierit eſſe facto ſo⸗
le.aut ſi mutat᷑ in quid ſit mutata. L
4 Quartꝰvtꝝ in vno die facta ſunt illa oꝑa de ꝗbo agit᷑
geñ.j.an in pluribo diebo. “
I¶ Quintꝰqre nõ dẽ nox facta eſſe ſicut dies: cũ dicit᷑ fa⸗

ctum eſt veſpere 7 mane dies vnus. ⸗R
ueſtio. rivy de ope pᷣme

+☛

diei.ſ.celo empirꝛeo habet quinq; membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ an celũ empirꝛeũ ſit aliquid in reꝝ natuꝛa.
Secũdo an ſit coꝛpus.
Tercio an celum empirꝛeum moueatur.
Nuarto an ſit celum dicendum.
Nuinto de ↄꝑatione ipſius ad alios celos. L

„

¶ Nueſtio. xlvm. ge luce coꝛ/

poꝛali coãdunata habet duo membꝛa.
Pꝛimo qrit᷑ an ꝑ totã diẽ fecerit lucẽ.vel ĩ pncipio diei.
Scðdo vbi ſit ↄdita.Et quare a luce incepit opus ſuum.

Mueſtio. xlix. de luce ſpiru

tnali que dẽ angelica intelligentia bʒ duo mẽbꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum cum dicitur fiat lux ⁊cʒ. intelli⸗
gatur factio pꝛima angelice nature naturalis aut gra⸗
Scðᷣo q oꝛdine verboꝝ ⁊ quibuſdã eoꝝ dubijs.

Dixit celun

Mueſtio. xlv. de creatione

ei habet ſex membꝛa. .
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ ſint alique aque ſuꝑioꝛꝛee.
Scðdo vtꝝ aque ſuꝑioꝛes ↄgꝛegent᷑ in modũ oꝛbis.
Tercio vtꝝ moueant᷑ oꝛbiculariter. .
Quarto qua neceſſitate ↄſtitute ſunt ſupꝛa firmamũ.
Nuinto qualiter dicat᷑ eſſe celũ criſtallinũ.
Serto de oꝛdine verboꝝ.Et hbʒ quatuoꝛ articulos.

meſtö. 1. de oꝑe!

4l Oꝛimus cum multociens dictum ſit dixit deus vtruzʒ

tot ſint verba. . . .
4¶ Scðdus quare in oꝑe ſede diei additum eſt fecit deus.
2 nen in dᷣpere pꝛime diei · .
4l Tercius vtꝝ firmamẽtũ qð eſt in medio aquaruʒ fa⸗
ctum ſit ex eadem materia vel ex aqua.·
4¶ Quartus vtrum cum vocauit firmamentum celum.

minfoꝛmatum. .

Pꝛimo queritur de oꝛdine verboꝛum.

Secũdo de oꝛnatu terre.
Tercõ vtꝝ ſpine ⁊ arboꝛes ĩfructuoſe tũc ſunt ꝓducte.

—

diei habet duo membꝛa. 2
Pꝛimo tractant᷑ quedã lr̃alia.⁊ de quo facta ſunt lumi
naria tanq er materia ꝓginqua. *
Secundo de quadruplici luminarium vſu.Fᷣm quatuoꝛ
ſuos articulos. . —
4l Pꝛimꝰẽ de pᷣmo actu lucis.⁊ ad quid terminat. ⸗
4l Scðdus de diſtinctõe tempoꝝ ? qualiter ſint in ſigna.
7 de anno lunari? ſolari.
4 Tercius de magnis luminaribo ſole videlicet 2 luna
quomõ pꝛeſunt diei ⁊ nocti. L —=èDG
¶Quartꝰ? de oꝛnatu celi ſi intelligit᷑ de ſtellis fixis tm̃
an etiam de erraticis: ⁊ quo motu moueant᷑.ſ.pꝛopꝛio

aut motu ſui oꝛbis. ⸗.

¶ DVueſtio.liij.deoꝑe quinte

diei habet duo membꝛa. —R
Pꝛimo circa lr̃aʒ mouẽt᷑ quedã q̃ſtiones de ꝓductõe re
ptilium ⁊ modo ꝓductõis ſub ſuis ꝑagraphis. .
Secũdo quare facta ſit bñdictio ſuꝑ ꝓductis de aquis
nõ aũt pꝛimo ſuꝑ terre aĩantia.

Mueſtio.luij. de oꝑe ſexte

diei habet duo membꝛa. .
Pꝛimo q̃rit᷑ quare dicit in ſingulari ꝓducat terra: dĩc
oũt in plurali ꝓducant aque.
Scõðo vtꝝ oĩa minutiſſima aiantia facta erãt in operi⸗
ribus ſex dierum.

¶ Mneſtio. lv. de aĩante rati⸗

onali habet ſex membꝛa.
Pꝛimo qrit᷑ vtꝝ ↄueniẽter mutet᷑ oꝛdo loquẽdi:cũ pꝛiꝰ
Dicebat᷑ fiat.mõ dicit᷑ in plurali faciamꝰ.
Secũdo vtꝝ cum dicit᷑ faciamꝰ.dictum ſit ad angelos.
vel ad filium ⁊ ſpiritũſanctum.
Tercio vtꝝ imago ⁊ ſimilitudo ad quã factus eſt homo
ſuponat creatum vel increatum.
NQuarto ꝓpt᷑ qd dꝛ ad imaginẽ dei creauit illũ.poſtq; di⸗
ctum ẽ creauit de? boĩeʒ ad imaginẽ ⁊ ſilłitudinẽ ſuã.
NQuito dæ diſtictõe ſexꝰcũ dꝛ maſculũ ⁊ feminã creauit il

los.Et ſi ante peccatũ carnaliter ſint copulati.

Serto queſtiones quedã ad lr̃am. Ecce dedi vobis eſcã
Et factum eſt ita.Et vidit deꝰ cuncta que fecerat ⁊ erãt
valde bona.Et de qua pfectione intelligatur. Igit᷑ ꝑfe⸗

cti ſunt celi:ſub ꝑagꝛaphis ſuis.

„

me diei. Et pᷣmo de oꝑe gubernatõis habet tria mebèa⸗
Pꝛimo queſtiones quedam mouent᷑ circa lr̃aʒ ſub ſuis
ꝓpagraphis. .
Seðdo quare benedixit diei ſeptime 2 ſanctiſficauit illaʒ
p̈ᷣseteris. l
Tercio quio nomie celi terre ibi datur intelligi.

*
plicatõnis habet trig membas.ͤ
Pꝛimo q̃rit᷑ ratõe ei dicit᷑.añqᷓ fenũ agri exroꝛtũ eſſet
ſi etiã intelligat᷑ de ſemĩbo herbaꝝ ⁊ fructibo egneæ.
Scðdo ratõe eiꝰ ꝙ dicit᷑ nõ em̃ pluerat deus ſuꝑ terram
⁊ homo nõ erat qui oparetur eam.

Tercio ratõe eiꝰ ſubiũgit᷑ ſons aſcẽdebat de terra. qꝛe

it ab oꝛigine ex ꝑte aque ⁊ nõ ex ꝑte terre.

eſtio. lvuij. de ope collo

catõis videlicʒ de ꝑadiſo terreſtri bʒ quinq; mẽbꝛa.
Pꝛimo queꝛit᷑ vtꝝ padiſus ſit tm ſenſibilis aut tin intel
ſigibilis vel quodãmodo vtrũg. HW
Scdo ꝓpter quid eſt homo collocatus in ꝑadiſum.
Tercõ de oꝛnatu fructibo ꝑadiſi⁊ de ligno vite.ad lit⸗
terã. ꝓduxit deꝰde humo ome lignũ pulchꝝ viſu rõnis.
Quarto de factõe eue ex coſta ade ⁊ qbuſdam alijs circa
hmõi ſub.S.ſuis.ad lr̃az. nõ eſt bonũ hoĩem eẽ ſolũ ⁊c.
Quinto quedã mouẽt᷑ queſtiões ſub.S.ſuis de multipli
catõe aĩantiũ irratõnabiliũ.⁊ de impoſitõe nominũ eo⸗
rum. ad lr̃azʒ.ſoꝛmatis igit᷑ dns deꝰ de humo cũctis ani⸗
mantibo terre 2 vniuerſis volatilibo celi.

¶ Nueſtio. lix.de entitateet

quidditate anime habet duo membra.
ꝛimo queritur an ſit anima rationalis.
So quid ſit diffinitiue.

eſtio.lx. de materiali

cauſa ipᷣiꝰanime habetquatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur ſi anima ſit de diuina ſubſtantia ſicut
quidam heꝛetici ſomniaꝛũt.
Scðdo ſi anime habeant materi
fiant.Et habet tres articulos.
4l Pꝛimus de anima ade.ſi habuerit materiam ſpiꝛitua
lem ex qua fieret.
q Scðus de aia eue.ſi fuerit creata ĩ oꝑe ſexte diei.
il Terciꝰde aĩabo alijs i teꝛcõ mẽbꝛo pᷣncipali hꝰqſtiõis
Tercio mẽbꝛo auerit᷑ ſi anime habeat materiã coꝛꝑalẽ
c qua fiant.⁊ habet tres articulos.
4l Pꝛimus de animabo vegeta bilib in plantis.
4¶ Scõdðᷣus de animabo ſenſitiuis in animalib.
Tercius de animabo ratonabilibo in hominibo.

¶ Lueſtio.lxj.de tribus can

ſis alijs.ſ.foꝛmali efficieti.⁊ finali bʒ tria mẽbꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de cauſa foꝛmali vtꝝ anima bumana ſit
oↄpoſita ex mateꝛia ? foꝛma. l
Scdo querit᷑ de cauſa efficiẽte vtꝝ anime habeãt aliaʒ
cauſam efficientem q; dtea.
Tercio queri?᷑ de cauſa finali vtrus anima bũana facta
it ꝓpter repationem ruine angelice.

¶ Nueſtõo. lxij.de ſimplicita
te aĩe ᷣm eſſe ſuũ abſolute habet ſex mẽbꝛa.
Pꝛimo queritur de ſimplicitate eius.vtruʒ oĩno ſit ſim
pler aut opoſita. H
Scðdo vtrum anima in tribus potẽtijs ſuis.ſ.vegetabili

ſenſibili ⁊ rationali ſit vna vel plures.
Terxcio vtꝝ omnes anime ſint ſimul crete.
Onarto y localitate anune m ſeipſam ſulcepte. Et ba

veſtõ. lvj. deosnatn ſepti

ge ope multi

am ſpiritualem ex qua

bet duos articulos. ððMB
4 Pꝛimus vtꝝ anima ſit in loco ſpũali.
Scðdus vtaꝝ anima ſit in loco coꝛꝑali. è
Muinto mẽbꝛo querit᷑ viꝝ anima ſit imago ad ſimilitu⸗
dinem diuinam. Et habet ſeptem articulos.
I Ianimus an anima rationalis debeat dici imago aut
tm̃ ad imagineʒ.

Scðus vtꝝ dici ad imaginem cõueniat ſoli rationali

an alteri creature. M
4l Tercius qua ratõne dicatur ad imaginem dci.
4 Quartque ſit differẽtia inter imaginem ⁊ ſimilitudi
nem. ⁊ in. S. de pluribo alijs diſferẽtijs.
4l Quintus ſᷣm quid ↄueniat ipᷣi anime.

Sextus ſi ↄueniat 'm ſupioꝛẽ ꝑtẽ tm.vtꝝ tm̃ ſᷣm natu

ralia illiꝰptis.an cũ additoe gratuitoꝝ ſub.S.ſuis.
4 Septim quõ ſit aĩa rationalis repᷣſentatiua imagi
diuine penes mentẽ intelligentiã 2 voluntatẽ.

Sexto membꝛo queritur de oꝛdine ani
vniuerſo.

¶Mneſtõ. lxiij. de ammaĩ cõ

me rationalis in

—— .

paratone ad coꝛpus habet quatuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo queꝛituꝛ ſi ſint ↄiũgibilia.
Scvdo ſi ↄiũgunt᷑ vtꝝ ſine medio an ꝑ mediũ.
Tercio ſi ꝑ mediũ vtꝝ ꝑ vnum an ꝑplura. .
Nuarto quõ ↄiũgunt᷑ ſiue vniũt᷑ aĩa ratõnalis⸗ coꝛpꝰ.

¶ Mueſtio. lxxuij. de modoeſ

ſendi aĩe ratõnalis in coꝛꝑe habet vnicũ membꝛũ.
Quo querit᷑ vtꝝ aĩa ſit tota in qualibet ꝑte coꝛxis.
Mueſtio. lxv. de viribꝰ? ani-
me ratõnalis in ↄmuni habet duo membae.
Eean querit᷑ an anima ſit ſua potentia.
Scdo vnde fit diſtinctio virium ſiue potentiaꝝ. Et ha⸗
bet tres articulos. M
41 Pꝛimus vtu vna ſit vis tm̃.
4l Scdus ſi omnes debeant dici partes anime an que⸗

dam ⁊2 quedam non.

Terciꝰſjm ꝗd accipiat᷑ diuiſio vel diſtinctio viriũ.

te aĩali exterioꝛi ipiꝰ anime

me in ſpali.⁊ pꝛimo de virtu
habet tria membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ ſi tm̃ vna ſit vis ſenſibilis vel plures.
Scðo ſuppoſito ꝙ ſint plures querit᷑ an quinq; aut pau
cioꝛes vel plures. P JJMUẽ
Tercio penes ꝗd accipiat᷑ numerꝰviriũ ſenſibiliũ.

27 ℳ₰G .
Ixvij. ge vtute ſen
ſibili intioꝛi ꝑtinẽte ad ↄgtõeʒ ſenſibilẽ hʒ qᷓtuoꝛ mẽbꝛa
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ oẽs vires quas ponit damaſcenꝰcõti
neantur ſub virtute ſenſitiua.
Scðo vtꝝ oẽs differẽtie diuiſionis facte ſᷣm auicẽnaʒ 2
pᷣm damalſ.ↄtineant᷑ ſub imaginatõne. YYVU·
Terrcio vtꝝ oẽs vires intrinſecꝰↄgnitiue ſenſibiles vtã
tur oꝛgano ⁊ quo vtantur ſingule. 2
NQuarto q̃ꝛit᷑ ð diſtictõe viꝛiũ int ſe.Et hʒ duos aꝛtictos
¶ Pꝛimꝰð ↄpꝑatõe ſenſuũ extioꝝ ꝗ dicũt᷑ ſenſꝰꝑticłares
Scðus de nũero viriũ ſenſibiliũ ↄognitiuaꝝ interiꝰ.

ueſtö. lxviij. de vinb? aĩe

motiuis rõnał ⁊ pᷣmo de ſenſualitate hʒ qᷓtuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ ſit ꝑtis ſenſibilis vel ratõnalis.
Scðo in quo genere virtutis motiue ſit. G
Tercio vtꝝ ſenſualitas idẽ ſit qð inferioꝛ poꝛtõ rõnis.
Muarto vtxꝝ ĩ ſenſualitate ſit pcem vel nõ.Occaſione pᷣ⸗
Dictoꝝ ↄcurrunt duo articuli. . MM
A Pꝛimꝰſi phᷣi ꝑuenerint ad noticiã illiuis.
A Scvᷣs penes ꝗd vis iraſcibil ⁊ cupiſcibil diſtiguãt.

—

¶Mneſtõ. lrix. ge e pte ratio

nali cognitiua 2 motiua babet quinq; membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ de diuiſiõe viriũ ↄgnitiuaꝝ ratõnaliũ vers
aecipiat᷑ m vnũ modum indifferentẽ.
Scðdo de ↄpatõne diuiſionis qu facit phus reſportu 4
lius quã facit damaſcenꝰ.
Tercio q̃rit᷑ de oꝛdie diuiſionũ.Et bʒ tres articulos.
Pꝛim? que ſit pᷣma diuiſio ad quã alie ſequãtur ? qſi
ſuꝑ ipſam fundant.
l Scðus te ſecũda diuiſiõe quã facit phs ꝑ intellectuz
in triplici dꝛñtia.ꝗᷓ ſit nccitas ponẽ intellectũ matialẽ.
4Terciꝰq ſit nccitas ponẽ intellectũ agẽtẽ ⁊ poſſibilẽ.
NQuarto qrit᷑ de intellectu poſſibili.Et habet tres artu⸗
culos.
„4I Pꝛümdan ſit intellectꝰ poſſibilis. .
4 Scdðᷣus quõ ſit in aĩa.vel ᷣm ꝙ eſt actus coꝛporis an
ßm ꝙ eſt hoc aliquid.
4Terciꝰvtꝝ ſit poſſibilis potẽtia eẽntiali vł accidẽtali
Nuinto querit᷑ de diuiſionibo augul. 7 damal. Et babʒ
tres articulos.
4 Pꝛimovty ingeniũ.ratio.memoꝛia.2 intelligetia ſint
vna ⁊ eadem vis.aut differentes.
4Scdus de differentia inter opin ionem. mentem. in⸗
tellectum. .
4 Terciꝰde differentia inter intelligentiã.· excogitatio⸗
Rem. intentſonemn 7 Keneſem.

rioꝛi anime angeli babet ſer membꝛa.
Dꝛimo querit᷑ an hmõi ſenſus dicat᷑ ſpũalis· ahentialit
im vel accidentaliter.
Secũdo ſi ſit vnus ſolus vel plures.

Tercio vtrum ſenſus hmõi ſit ſeꝑabilis a copoꝛe vel in in⸗ .

ſeꝑabilis.
Nuarto vtꝝ ſolũ hoĩes an etiã ãgeli babeãt hmõi ſenſꝰ
Quinto de quibo eſt hmõi ſenſus.ſ.reſpectu ſenſi ibilinzʒ
vel intelligibilium tm̃.
to vtꝝ ſenſus interioꝛ inpecliak Tiertoꝛez.

one viriũ motiuaꝝ r. atönaliũ babet duo merbea. .
Pꝛimo qrit᷑ ſi vna ſola ſit potẽtia motiua aut plures.
Scdo ſi aliquo mõ plures.penes quid ſummat᷑ eoꝛum
diſtinctio.cum multiplex ſit diuiſio.

¶ Wneſtio. lxxyj. de libero ar

bitrio ſᷣm ſui ſubſtãtiã vnicũ mẽbꝛũ habens quo querit᷑
libeꝝ arbitriũ ſit aliqui i in rerum natura.

ueſtio. lxrii.

berum arbitrium tria habet membꝛa.
Pꝛimo qrit᷑ ꝗd ſit ſ̃in rem. Et hʒ tres articulos.
Pꝛimeꝗd ſit genẽ vtꝝ potẽtia vel habitꝰ.
Scdus ſi ſit potẽtia vtꝝ vna vel plures.
Terciaſi ſit vna potentia vtꝝ ſit ratõ vel volutas el
potentia ſeꝑata a ratõne ⁊ volũtate.
Secũdo queritur quid ſit liberum arbitrium diffinit⸗/
ne. Et habet quatuoꝛ articulos.
4l Pꝛimꝰde diffinitõne li.ar. pᷣm Anſeł.
4 Scdðus t diffinitõne eiuſdem ſᷣm Augu.
Terciꝰde diffinitõne ipᷣius ſᷣm Berñ.
4 Quartꝰq̃lit diſtinguãt᷑ he diffinitõnes inter ſe.
Tercio mẽbꝛo querit᷑.quid ſit li.ar. vm nomen. Et ba⸗
bet quinq; articulos.
Pꝛimꝰ vtꝝ li. ar. dicat᷑ libeꝝ eo ꝙ; eſt boni vel malii in
differenter. vel eu billoꝝ magis.

Scðus vtꝝ nomẽ libertatis habeat ex ꝑte ratis. xk

ex ꝑte volũtatis.vel ex ꝑte vtriuſq;.
4 Cercidex q̃ libertate.nat᷑e.gre vel glie nomẽ ſoꝛciak.

¶Quartoqre duobo noĩbo cẽſeat᷑.· cũ äſit vna potẽtia.
Quintꝰ cũ phi aliquo mõ puenerũt ad noticiã liar.
Fm rem.quare nõ etiam ſᷣm nomen.

¶ Nueſhio. lxxuiij.in quibus

ſit liberum arbi.habet octo membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ li.ar.ↄmũe ſit creature ⁊ creatoꝛi. .
Scðdo an ↄueniat creature ratõnali ⁊ irra tõnali.
Tercio vtꝝ ↄueniat omni rationali creature. ſcz bomi⸗
ni ⁊ angelo bono ⁊ malo.
NQuarto vtꝝ homĩ ↄmũe ſit qᷓtum ad ſtatum innoctie.
tn qad ſtatum culpe ⁊ gre.
irlinto vtxꝝ li.ar.ↄmũe ſit xrᷣo homĩ ? alijs bomibo.
Sexto vtꝝ eque ſit in omnibo quibo ↄuenit.
Septimo vtꝝ in creaturã ratõnalẽ poſſit cadẽ coactõ.
Nctauo vtruʒ li.arbi.poſſit ãmitti.vel minui in illis in
guibus eſt.

com ꝑatone ad actum habet quinq; membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de differentia eius inqtum eſt cauſa ab
alijs cauſis actuum.
Scꝰdo vtrum ſit cauſa otingentium actuum tm̃.an ctiaz
neremri ioꝛum.
Tercio quoꝝ ſit vtꝝ ſcʒ libeꝝ ſit reſpectu interioꝝ 7 ex⸗
terioꝛum actuũ.an interioꝝ tm̃.
MQuarto quoꝝ actuũ ꝗpꝛie ⁊ pꝛincipaliter dicat᷑.
Nuinto ↄcludit᷑ tractatꝰde li.ar.illa qſtione vtꝝ ſit po⸗

habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtuꝝ ſit potentia vel habitus. .
Scðdo ſi ſit ratõ vel volũtas vel differẽs potẽtia ab bis.
Tercio vtꝝ ſᷣm eam ↄtingat peccaꝛe.
Quar to vtꝝ ↄtingat eam extingui vel non.

¶ Oneſtio. lxxvij. de ſcien⸗

tia habet ſex membꝛa.
Pꝛimo querituꝛ an ſit potentia pel habitus.
Secundo ſi ſit habitus vtrum naturalis vel acquiſitꝰ.
Tercio ſi ſit habitus naturalis vtrum ſit cognitiu⸗ vel
motiuus.
Nuarto vtrum ſempꝑ ſit in actu.
MQuinto vtrum ſit idem qð lex naturalis.
Serxto vtrum ſit idem qð ſindereſis.

¶ Mueſtio. lxxvin. de cauſa

efficiente coꝛpoꝛis adam habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ ſi coꝛpꝰ humanũ.ſ.ade in ſtatu i innocen⸗
tie fuit a deo.
Scðo ſi potuit eſſe a creatura ſpũali ſcʒ ab angelo. Et
habet duos articulos.
Pꝛimus ſi a bono angelo.
4 Sc&òus ſi a malo.

neſtio.lxxv. de li.arb.in

teentia ᷣm quã attendit᷑ meritũ vel demeritũ.
(Mueſtö. lxxvi. de ſindeꝛeſi

Tercio ſi a creatura copoꝛali cuiuſmodi eſt natuꝛa ali

ua inferioꝛ creata.

neſtio.lxxix .decauſa foꝛ

mali ipᷣius coꝛꝑis habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum coꝛpꝰ pꝛimi homiĩs exiuit ineſſe ꝑ
creationem vel aliter.
Scðo vtrum maioꝛis potentie fuit creaꝛe de nihilo ipᷣm
vel de limo.
Tercio vtrum iſte modus educendi coꝛpus de limo. e⸗

tinet ad ꝑfectionem vniuerſi.

¶ Lueſtõ.lxxx.de cauſa ma⸗

teriali coꝛpoꝛis pꝛimi bominis habet duo membꝛa.

Pꝛimo queritur quo ad cõpoſitõnem illius ex elemen⸗

—

tis. Et habet duos articulos.
¶ Pꝛimus ſi coꝛpus illud fuit vel eſſe debuit ex quatuoꝛ
elementis vel non.
4¶ Seðdus ſuppoſito ꝙ ex quatuoꝛ elementis: cur deno⸗
minatur ab vno ſcʒ de terra.

Secundo membꝛo queritur quo ad equalitatem elemẽ⸗

toꝛum in cõpoſito.Et habet tres articulos.

4 Prunns ſi elementa ſᷣm equalitatem molis fuerũt in

bore ade.
Vesus de equalitate virtutis ⁊ potentie.
Leꝛcius de equalitate iuſticie.

Sanke lxxx). decauſafu

nali coꝛꝑis ip̃ius ade habet tria membꝛa.
SBroͤns, queritur ſi voluptas carnalis ſit finis illius.
do ſi anima ſit finis eius.

Tercio ſi deus ſit finis coꝛpoꝛis ipſius pꝛimi hominis.

lxxxij. de coꝛpore

Mueſtio.

primi homims pꝛout conſideratur in eſſe habʒ tria mẽ⸗
bra.
Pꝛimo queritur ſi congruebat ex vno coꝛpoꝛe in ſpecie
bumana ꝓpagare omniũ hominũ coꝛꝑa.
Secundo ſi hoc decebat fieri pꝛopter cauſam mutue diů⸗
lectioniᷣ .
Ter cio ſi ꝓpter hanc vnitatem eſi maxima dilectio ſpe⸗
ciei bumane qꝙᷓᷓ inter indiuidua aliaꝝ ſpẽꝝ.

¶ ueſtio. lxxxii.de verita⸗

te coꝛpis ade habet tria membꝛa.
Fauno queritur dæ veritate coꝛpoꝛis ade creata ſcilicet
lerat vere coꝛpus humanum.
Sackuco de veritate pꝛopagata.Et babet duos articn
os.
4 Pꝛimus ſi tota veritas bumane nature fuit in coꝛpo
re ade ad eſſe coꝛpoꝛale.
4Scõͤus te modo ꝓpagationis.
rcio queriturde veritate occaſionata.
Eueſto. .lxxxuij. de digni-
tate coꝛpoꝛis bumani habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛuno queritur de comꝑatione coꝛpoꝛis humani.
Secundo de diſpoſitõne quo ad rectitudinem habitus.

Tercio de vnione quo ad animam rationalem.
NQuarto de loco eius.

o. lvrxxv. de animali

tate coꝛꝑis bumani habet duo membꝛa.
NPꝛimo queritur vtrum coꝛpus ade erat animale.
Secundo vtrinn magis conueniebat eſſe animale qᷓ ſpi
rituale.

¶ Mueſtio.lxxxv.de tempo

re creationis pabzʒ duo membꝛa.
Pꝛimo queritur ſi fuerit conditum vel creatum ſimlcs
Aia creaturis.
Secundo de oꝛdine tempoꝛis conditõnis illius ad tem
us neſtie is aliaꝝ creaturaꝝ.

Aueſtio. lxxxvij. de loco

coꝛpoꝛis ade habet duo membra. —

Pꝛimo queritur te loco conditionis videlicet vtꝑ cqn⸗
ditus fuerit in paradiſo.
Rrcundo de loco habitationis. Et habet tres articn .
4 Pꝛimus quid ſit paradiſus terreſtris.
4 Scòdus vtrum paradiſus erat locus conueniens babi
tationi pꝛimoꝝ parentum.
4 Tercius vtꝝ faraiſiſnul ſit locus tempatus.

Mueſtõ. lxxxviin. de oditio

nibus coꝛpoꝛis mulieris habet ſex membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum coꝛpus mulieris foꝛmari debue
rit in viri adiutoꝛium.

Sc&dᷣo quid debuerit eſſe materiale pꝛincipiuʒ.ſcʒ coſta
vel aliud membꝛum.

Tercio vtꝝ illius coꝛꝑis foꝛmatio fuerit a deo ĩmedia⸗
te an ꝑ miſterium angelicum.
NQuarto de illius coꝛpoꝛis integritate.
Quinto de illius coꝛꝑis foꝛtitudine ⁊ virtute.
Serto de illius coꝛpoꝛis dignitate.

¶ DVneſtio. lxxxix. de paſſibi

litate pꝛimoꝝ parentũ babet ſex membꝛa.
Pꝛimo qugrit᷑ de paſſibilitate nature.Si adam fuit na
tura paſſibilis.
Scðo ſi fuit paſſibilis ꝑ impᷣſſionẽ extriſecaꝝ rceptõnũ
Tercõ ſi ꝑ mẽbꝛi vel ſube alicuiꝰablatõeʒ. H
Quarto ſi ꝑ etatis mutatõeʒ.
Duinto ſi ꝑ coꝛꝑis diſſolutionem.
to ſi ꝑ anime ſeꝑationem.

6. xc. de vita incigtg

circa moꝛtalitatis materiã habet duo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid eſt vita ſᷣm diffinitionẽ.
Scðo ꝗd ᷣm rem.Et h̊ mẽbꝛũ hʒ quinq; articulos.
41 ꝛin vty ſit ſubſtãtialis vel accidẽtalis.
Scðs vtꝝ ſit aĩa vel aliquid aĩe.Et ſi aliquid aĩe.
4¶ Tercius vtrum ſit potentia.
4 Quartus vtrum ſit actus.

Luintus vtrum ſit habitus.

¶ Queſtio. xcj. de vita a quo

ſit imediate habet duo membꝛa.

Pꝛimo querit᷑ d cauſa efficiẽte ⁊ ĩmediata ipᷣius vite 7

hoc habet duos articulos.
4¶ Pꝛimꝰde cauſa efficiente vite rationaliuʒ.
4¶ Scdus irratõnabiliũ vt aĩaliũ ⁊ plantaꝝ.
Z0 q̃rit᷑ a quo ſit vita oꝛigialit᷑ ⁊ hʒ duos articulos.
ꝛimꝰſi aliquid ſit in illa vnde viuit ĩ ſe.

ð8us vnde alij vitam nibuit.
Garih xcij. de vita ſit

vt Apꝛij ſubiecti habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ vita ſit in natura increata.
Scðdo vtx vita creatoꝛis ⁊ creature ĩ aliq re vueniant.
Tercio vtꝝ vita ſit ĩ creatura coꝛꝑali an tm in ſpũali.
rto ſuppoſito ꝙ ĩ coꝛpali vtx ſit ĩ coꝛꝑibo ſupᷣceleſtibo
Quinto vtx ſit in aĩaliboque carent ſ anguine.
Sexto vtx ſit in embꝛione.

Septimo vt⁊ꝝ ſit in bumoꝛe vel bumoꝛibo. S
(Vu eſtio.xcm. demoꝛtalita

te pumi hominis habet quatuoꝛ ͤmembꝛaa.
Eaimo querit᷑ vtꝝ erat moꝛtalis q;tum ad coꝛpus.
undo a quo erat illa imoꝛtalitas.a natura vel a Ga
Tercio vtꝝ eadẽ erat cũ ĩmoꝛtalitate głie.

narto vt eacdee erat potẽnia erat moꝛtał ⁊ imoꝛtał.
Enci xcuij. de modo

gandi pꝛolem l. quatuoꝛ membꝛa.
ꝛimo queritur ſi in ſtatu innocentie poterat eſſe ſemi
nis deciſio.
Secũdo ſi indeciſione hmõi fuiſſet libidinoſe vel ſaltez
intenſa delectatio.
Tercio ſi ſolum cauſa prolis habende fuiſſet maris et

femine ↄmixtio.

Quarto ſi illicita fuiſſet continentia.ſine ↄmixtione bu
ſaſinodi ceſſatio.

¶ Dueſtio. xcv. de Prole pꝛ'o

*

pagata habet quatuoꝛ membꝛ..

Prꝛim querit᷑ quales liberoe genniſſet tum ad iuſtici ⸗

am ⁊ hoc membꝝ hʒ tres articulos.

Pꝛimo ſi geniti illo eſſent heredes paterne iuſliciif⸗

tum ad iuſticiam oꝛiginalem. ..
4 Secundus q;tum ad inſticiam gratuitam.
¶ Terciꝰ qᷓtum ad iuſticiam ofirinatam.
Scðdo q̃les liberos genuiſſet qᷓtum ad ſcientiam.
Tercio q̃les qtum ad virtutem coꝛpalem.

Muarto qles qntum ad ſerum.

ueſtio.xcvj.de Adinto.

Scðs vtʒ in ſtatu illo potuit ꝓficere in bonum.
Bueſtio xcvij De BGratia

¶neſtio centeſima de

Mueſtio. xcvnij.

pmoꝝ ꝑentum habet duo membꝛa.

rio gre quam habuer̃t ex creatòe bʒ tria membꝛa.

Pꝛimo querit᷑ vꝝ pᷣmꝰ homo ↄditꝰ fuit in grꝗ ⁊ vᷣtutibꝰ

aut in ſolis naturalibo.

Secuntv vtxꝝ poterat ſiari ex accepto in ſui oditione.2

habet tres articulos.
Eꝛimꝰvtꝝ ex accepto potuit ſtare ſimpliciter.
4 Scõdðs vtꝝ erx illo accepto fuit inuertibilis.

Terciꝰ vtꝝ illi potuit dari inuertibilitas ꝑ naturam

ſcʒ ſine additamento gre.
Tercio membꝛo queri accep
rat in bonum ꝓficere.⁊ hʒ duos articulos.

4l Pꝛim ꝰvtꝝ in ſtatu illo fuit tus 2 acceptꝰ deo.

. “
.Mẽ

ſuꝑaddita habet duo membꝛa.

Pꝛimo querit᷑ ſi piimus homo habuit gram ⁊2 virtutem

ante lapſum.

Scðdo de jntitate gre 2 vᷣtutum q̈tum ad numen donoꝛꝝꝛ

virtutum ⁊ graꝝ: inſuꝑ qᷓtum ad pt̃atem ⁊ efficaciam
eoꝛundem.⁊ habet q̃tuoꝛ articulos.
lOꝛimꝰ vtꝝ habuit fiddeaen.
Secũdus vtꝝ habuit vniuerſitatẽ vᷣtutum añ lapſum
ſiue tot.quot habuit pff.

ATerciꝰ ſi pᷣmus homo poterat illis meꝛeri añ lapſum.

OQuartꝰ vtꝝ gtuita erat efficatioꝛa añ lapſum ꝙᷓ poſt.

4

Pꝛimo querit᷑ qᷓtum ad tpᷣs vtꝝ ↄditꝰ ſtat
entiam ſiue cognitõeʒ ꝑfectam.

Secundo qᷓtum ad cognolcibilia tam de cognitione crea

toꝛis ꝙᷓ etiam creature ⁊ hbʒ q̃tuoꝛ articulos.
OPꝛimꝰ ſi cognouit deum in ſpẽ ſiue facie ad faciem.

4 Scs vtꝝ adam cognouit deum ꝑſi peculum creature.

1Tercius ſi ꝓſeciſſet in cognitione.

neſtio xcir. de Dommio

. Quartꝰ vtꝝ poſſet in cognitione errare.

pᷣſidentie pᷣmi honninis hbʒ tria meinbꝛ.
Pꝛimo querit᷑ ſi pᷣſidebat ſiue dominabat᷑ creaturis vtẽ⸗
nibo ratiorr.
Scvdo ſi creaturis vtentibo ſenſu tm̃.i.aĩalibo.
Tercio ſi creaturis caꝛentibo ſennn

—

lo habet nouem membaaa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ malum ſit ponendum.
Secundo ꝗd ſit malumnm. J
Tercio a qͥ ſit malum ⁊ hʒ ſex articulos.
4l ꝛimꝰ vtꝝ malũ habeat cãm vel non.
Scðds ſi habeat cãm vtꝝ de ſit cã vel creatura tm̃.

4l Terciꝰſi creat̃a vtꝝ qꝛ ex nihilo vel qꝛ ex aliq.ſ.bono.
Enartus qꝛ malũ cuipe eſt ſolũ in a nab creatu⸗

ra vtꝝ ſit tm̃ a dy abolo aut etiam ab homine.

Ouint ſi ẽ ab hoĩe aut rõne li.ar. aut tm̃ rõne ſui.aut
ratione alicuiug conditionis ſuꝑaddite vt libidinis vel

vtꝝ er acceptis in ↄditione pote

——..£

de ſcientia

im habuit ſei⸗

alicuius alterius. — 2.. .
4Sextus de malo voluntatis 2 malo actõis ſub. S ſuis.
Muarto mẽbꝛo q̃rit᷑ de ꝑmiſſione mali.⁊ hʒ.ij. articulos
OPꝛimꝰ ſi deus ꝑmittat mala fieri · “M

4lISecundus q̃re deus ꝑmittit malafieri.

Quinto mẽbꝛo in qͥ ſit malũ ⁊ bʒ tres articulos.
H malũ ſicẽ in ſubiecto. .
Scðs in qͥ ſit malum culpe.
Terciꝰ in qͥ ſit malũ qð eſt cfectꝰ nature. r
Serto membꝛo querit᷑ de diuiſione mali ꝑ malum culpe
malum pene. . —„=ðMD
Septimo de oꝛdine mali.vtꝝ ſit oꝛdinatũ rel non.
Octauo de oꝓpoſitõe mali ⁊ bʒ ꝗnq; aꝛticulos.
4 Pꝛimꝰvtꝝ malum opponat᷑ bono increato.
4¶ Scõs vtꝝ opponat᷑ bono creato.
lTerciꝰ ſi bono creato vtꝝ idem ſit malum qð oponit᷑
bono gre ⁊ bono nature.
4Quartus ſi bono nature vtꝝ ſit idem bonũ nature qð
ei opꝓponit᷑ ⁊ qð ei ſubſternii.
¶Quintꝰvtꝝ bonum nature qð minuit᷑ ꝑ malum ſit fini
tum vel infinitum.
Mono mem bꝛo vtꝝ malum ſit cauſa alicuiꝰ.⁊ ſm quem
modum dicat᷑ caula.

¶ Mueſtio.cj. de Primo effe

ctu mali.ſ.ſpoliatione gtuitoꝝ bʒ duo mẽbꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ ſpoliatio ꝗtuitoꝝ ſit a xo.
Scdo vtꝝ ois vᷣtus moꝛalis auferat᷑ ꝑ malũ culpe.

Mneſtio. cij.de ſecundo ef

fectu mali.ſ.vulneratõe naturaliũ ⁊ hʒ tria membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ de rõne q̃tuoꝛ vulneꝝ a beda poſitox.
Scðo de dꝛa illiꝰnüũeri reſpectu aliaꝝ penaꝝ vł vulneꝝ.
Tercio de ſinguł vulneribo illis qᷓ ponit beda.⁊ bʒ.v.ar.
4OPꝛimꝰ de vulnẽ pᷣmo.ſ.inſirmitate.
4 Secundus de pena ignoꝛantie. ́ñäs
4¶ Terciꝰ de malicia. .
4Quart? de vulnẽ ↄcupie. .

OQuintꝰ de modo vulneris ⁊ cauſa vulneratõnis.

neſtio. cin. ge tercio effe
ctu mali ꝗ eſt pᷣuatio modi ſpẽi ⁊ oꝛdinis hʒ.iiij mẽbꝛa.
Pꝛimo querit᷑ qd vnũqdðq; boꝝ dicat᷑ ⁊ qſit dꝛa int illa.

Secundo q̃tr pᷣuent᷑ ꝑ malum culpe.

Tercio vtꝝ ſimul pᷣuent᷑ 2
QNQuarto vrꝝ equaliter pꝛiuent᷑.

nere vel ex genere hʒ qtuoꝛ mein bꝛa.
MPꝛimo q̃rit᷑ qꝗd ſit malum in genẽ ſiue ex genere.
Vcðo de oppoſitõe mali in genẽ reſpectu boni in genẽX.
Tercio de comꝑatõne malicie in ꝓpoꝛtionabilitate ipſiꝰ

Muneſto. cuj. de aloin ge

babitus ad actum. .
Quarto de comꝑatione ꝓpoꝛcionabilitatis maliciaꝝ int᷑

ſe reſpectu bonitatum.
de Maloex cir

cunſtantijs habet q̃tuoꝛ membꝛa.
Pꝛmo querit᷑ xe malo ex circũſlantijs in vmuni vicʒ vtꝝ
malum ex intentõne dicat᷑ malum ex circũſtantia.
Secundo vtrum malum ex genere dicat᷑ malum ex circũ
ſtantia.
Tercio de comparatione mali ex ciꝛcũſtantia reſpectu
mali er intentione ⁊ mali ex geneꝛe ⁊ hʒ tres articulos.
Pꝛimus vtꝝ circũſtantia addita ſuꝑ genus actionis

aggrauet peccatum.

Secundus vtꝝ malum ex circũſtantia ſit deterius ma
lo ex genere vel econuerſo. .
4Tercius vtꝝ ex circũſtantia dicat᷑ demeritoꝛium pter

hoc ꝙ addit᷑ malum er intentione.
Quartũ mẽbꝝ de malo ex circũſtantijs in ꝑticulari.

¶ Mneſtio. cvj. de intẽtione ĩ

genere habet tria membꝛa. ..
Pꝛimo querit᷑ quid ſit intentio ⁊ vtrum ſit idem qð vo⸗
luntas aut differens a voluntttez.
Scðo vtꝝ attendat᷑ meritũ vel demeritũ ſm intẽtioneʒ.

Er vtꝝ intentio vel voluntas reputet᷑ ꝓ facto.

ad intentionem bonam babet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ q̃litas boni oꝑis addat ĩ bonitate et
in merito ſuꝑ bonitatẽ intẽtionnis.
Scðdo vtꝝ opeꝝ numeroſitas addat in merito ſuꝑ poni
tatem intentionis. .
Tercõ vtꝝ quãtitas ex ꝑte materie oꝑis.addat ĩ meri⸗
to ſuꝑ bonitatẽ intentionis.Et habet ſex articulos.
¶ Pꝛimus vt⁊ intẽtio illa idem ſit qð credulitas.cum
credit.ſ.hoc eſſe peccatum.
4I Scdus vtꝝ quãtulacũq; intentio ꝓ facto reputetur
vt ſemiplena vel ꝓgreſſiua. .
4l Terciꝰvtꝝ actus additꝰ intentioni faciat duo pcta.
4 Quartꝰque pena rñdet malitie actus ⁊ intẽtioni.
4¶ Quintꝰ de ↄꝑatõe malitie actꝰ⁊ intentionis.
4¶ Sextꝰ vtꝝ ille qui intendit peccare moꝛtaliter:peccet
moꝛtaliter.

genẽ quid ſit ⁊ de eiꝰdiuiſione hʒ duo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ de diffinitõne peccati.i.quid ſit peccatũ
Et habet duos articulos.
4 Pꝛimꝰque ſit differẽtia quatuoꝛ diffinitõnũ peccati.
4¶ Scðdðus que ſit explanatõ vniuſcuiuſq; diffinitõis.
Scðo querit᷑ de diuiſione peti videlicʒ.Peccatuzʒ aliud
eſt angeli ⁊ aliud bominis.

Dueſtio. cix. de peccatolun

ciferi ⁊ de ꝑtinẽtibo ad ipᷣm habet vndecim mẽbꝛa.

Pꝛimo querit᷑ ex ꝑte ſubiecti quis fuit ille angelꝰ.i.de

quo oꝛdine.Et habet tręs articulos.
¶ Pꝛimus vtrum fuerit de ſuꝑioꝛi oꝛdine.
4 Scðus ſi fuit ſup̃ᷣmus.
¶ Tercius vtrum creatus fuit malus aut nõ ita creatꝰ
ſed factus a ſeipᷣo malus.
Secũdo mem bꝛo querit᷑ qdð fuit eius peccatum.
Tercio quod fuit motiuum.

Quarto de qualitate peccati pꝛimi angeli.Et habʒ tres

articulos.
Pꝛimꝰſi fuit yemediabile vel irremediabile.
4l Scðs vtꝝ fuit᷑ pcẽm in patrẽ aut filiũ aut ſpm̃ſanctũ.
4 Kati⸗ vtꝝ dyabolꝰ potuit vel poſſit peccare peccato
veniali.
Nuito mẽbꝛo q̃rit᷑ vtꝝ adbue peccet eodẽ genẽ pcti.
Sexto ſi pctm illud eſt cauſa peccati ⁊ quõ.
Septimo de h̊ ꝙ dyabolꝰ dꝛ caput maloꝝ.vi
pite ⁊ coꝛꝑe.Et habet octo articulos.
OPꝛimꝰ vtꝝ dyabolꝰſit caput maloꝝ hoĩm.
Seðus vtꝝ oy abolꝰ cũ coꝛꝑe ſuo ſit vna ꝑſona.

erciꝰvtꝝx dyabolꝰſit caput ðmonũ ſicẽ maloꝝ hoĩim

Quaꝛtꝰ vtꝝ ſit caput maloꝝ hoĩm ᷣm oĩa peccata.
Quiĩtoqd ſit vnitiuũ mẽbꝛoꝝ cũ capite dyabolo.
Sertꝰvtꝝ mẽbꝝ xp̃i poſſit fieri mẽbꝝ dyaboli.

Septim vtrum idem homines poſſunt eſſe membra

rpᷣi ⁊ membꝛa dyaboli.

Octauꝰq ſit differẽtia m dyabolꝰdẽ maloꝝ caput.

⁊ antixpᷣc ⁊ vtrum antixpᷣc ſit caput.

Octauo mẽbꝛo q̃rit᷑ q̃re ſcriptura nõ fecit mẽtõez expᷣſſe

d hoc pcto ſicut facit de ſecudo quo tẽptauit hoĩem.
Nono vtx illi pcto ſtatim ãnexũ fuerit petm inuidie.

Decimo que ſũt pct̃a dyaboli ſᷣm ſeipᷣm.i.que ↄueniunt

ſpirituali nature ⁊ que non.

neſtio. cvij. ge ꝑtinẽtiꝰ

¶ Nueſtio.cviij.de peccatoi

delicʒ ð co

Andecimo vtrum ſtatim peccauit cum factus fuit aut
non ſtatim.

¶ Nueſtio.cx. de peccato ali

orum angeloꝝ habet octo membꝛa.
Bꝛuno querit᷑ quod fuit genus peccati.
Scðdo quod fuit motiuum ad peccandum.
Tercio qui erant peccantes ſiue de quo oꝛdine.
NQuarto vtꝝ plures peccauerũt q; ſteterũt vel ecõuerſo.
Quinto quo tꝑe peccauerunt vtrum ſimul cum lucifeꝛo
vel poſt.
Sexto de ↄꝑatione peccati ipſorum.
Septimo de irꝛemiſſibilitate.
Octauo q̃re nõ ꝑſeuerauerũt ſicut nec lucifer.

¶ Mueſtio.cxj. de pena luci-/

feri q;tum 384 prᷣatis ligatõeʒ habet quinq; mẽbꝛa. ·
Pꝛimo querit᷑ vtruʒ ligata fuerit poteſtas dyaboli qui
pꝛius fuit lucifer.
Scðo vtꝝ ꝑ aduẽtũ xpᷣi fuerit magis alligata q; pꝛiꝰ.
Tercio vtrum aliquãdo vincatur a bonis ita vt vlteriꝰ
temptare non poſſit.
NQuar to ſi victꝰeſt ſuꝑ aliqͥ pcto vtꝝ ligata ſit ptas vt de
illo vlteriꝰtem ptare nõ poſſit. —
NQuinto vtꝝ ſic ligata ſit ptas eiꝰvł alioꝝ vt aliquã ꝑſo

nam detmiate temptaꝛe nõ poſſit.

¶Mueſtio. cxij. de ligatione

ptatis dyaboli qtũ ad oꝑa habet ſex membꝛaa.
Pꝛimo queritur vtrum poteſtas dy aboli ſit ligata quo
ad ſaciendum mirabilia ſᷣm veritatem.
Secũdo vtrum poſſint in res coꝛpoꝛales.⁊ animalia et
plantas ⁊ hmõi.
Tercio vtrum creaturam rationalem poſſit mutare ex
parte coꝛpoꝛis.
NQuarto vtrum habeant poteſtatem tam in bonis qᷓ; in
malis hominibo.
Nuinto vtꝝ poſſit aliquid facere in creaturis coꝛꝑalibo
non ꝑmiſſus.
Sexto vtꝝ eius poteſtas tm̃ a deo ligata ſit an etiam ab
angelis ⁊ ſanctis hominibo.

ueſtio.cxii. de penade/

monũ q obfuſcatõ intellectꝰ ſiue pꝛiuatio cognitõis ha

bet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur de pꝛiuatione cognitionis quo ad deũ
cum.S.ſuis.
Secũdo q;tum ad ſe.
Tercio q́;tum ad virtutes.
MNuarto ꝙtum ad res in ꝓpꝛio genere.

¶ Mueſtio. cxuij. de pena de

monum ex parte ↄſcientie habet quatuoꝛ membꝛa.

Pꝛimo queritur vtrum pena motiue potentie.i.vermis

Aſcientie ſit in demonibd. .
Secundo ꝙtum ad quid attendatur pena vermis in de

monibus.
Tercio vtrum illa pena in eis ſit grauioꝛ carentia viſi⸗
onis ⁊ afflictionis iehẽnalis ignis.
Nuarto vtrum puniantur ſimul aut ſucceſſiue pꝛo om⸗
nibus peccatis ſuis.

(Queſtio. cxrv. de penade

monum ex parte voluntatis habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo queritur vtrum gaudium aliquod ſit in ipᷣis de⸗
monibus. HJ
Secũdo ſi eſt gaudium in eis vtrum cedat in penã.
Tercio vtrum demones habeant doloꝛem.
Quarto vtrum demones timeant penam.

Mueſtio. cxvj. de Pena lo
cali demonum babet quatuoꝛ membaa nolo.
NPꝛimo querit᷑ vtꝝ ſit in eis pena in iſto aere caliginoſo⸗
Secundo quomodo ibi pꝛniant. „
Tercio vtꝝ tm̃ ille caſus localis ſit ĩ eis pena.an ſinꝭ eti
am alij caſus locales eis in pemam.
Quarto vtꝝ omnes ceciderunt in aerẽ caliginoſum aut
ſolum aliqui ⁊ alij in inſernum.

*
err.

tione demonum in ↄmuni habet decem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ qꝗd ſit temptatio.
Secundo a quo ſit temptatio. ,
Tercio cuiꝰ ſit temptatio ⁊ hʒ nouem articulos.
Pꝛimꝰ vtꝝ tẽptatio ſit tm̃ hoĩs aut et angeli aut et dei.
¶ Secundus ſi ẽ temptatio bominis vtꝝ ſit mali tm̃ aut
boni ⁊ mali ᷣm eundem modum.
CTerciꝰ ſi xpᷣi aut tm̃ alteriꝰ hominis boni. .
OQuartꝰ vtꝝ dyabolꝰ ita temptet bonos doꝛmientes ſiẽ
7 vigilantes. G 2 .
4Quintus vtꝝ dy abolus ſimiłr temptet exñtes in ſecu
lo⁊ renunciantes ſeculo. .B
4 Sertꝰ vtꝝ dyabolꝰ ſiłr tẽptet ꝑfectos ⁊ imꝑfectos.
Septĩꝰvtꝝ ſilłr ſit tẽptatõ rſpectu ſiſtẽtiũ ⁊ ↄſentiẽtiũ.
Octanꝰvtꝝ ſiłr ſit temptatõ dyaboli reſpectu creden⸗
tium ⁊z non credentium. . . 8
Alionus vtꝝ magis temptet dyabolus exñtes in ↄmu⸗
nione ecclie ꝙᷓ ſeꝑatos ab eccia.
Quarto mem bꝛo querit᷑ ex q̃ cauſa ſit temptatio.
Quinto q̃ e cauſa ꝑmittit deus temptatões fieri.
Sexto at dee ſiue ſpẽs tẽptatõis ſub ſex.S.ſuis.
Septimo quõ vnaq̃q; temptatõ fiat ⁊ hʒ q̃tuoꝛ articlos.
4 Pꝛimus quõ fiat temptatio exterioꝛ qᷓ eſt ab hoſte ſub
tribo. S.ſuis.
Scðs quõ fiat interioꝛ q̃ eſt a carne ſub q̃tuoꝛ.S. ſuis.
Terciꝰquõ fiat ĩterioꝛ q̃ eſt ab hboſte ſub qtuoꝛ.S.ſuis.
Quartꝰ de temptatione inteꝛioꝛi ab hoſte reſpectu vᷣtu
tis intellectiue ſub.S.quatuoꝛ.
Octauo membꝛo querit᷑ de remedio temptationum.
Nono vtꝝ dyabolus ſemꝑ temptet.
ecimo vtꝝ ſꝑ eq̃ creſcat eiꝰappetitꝰ ad temptandum.

demerito habet tria membꝛa. ”D
Deine qrit᷑ vtꝝ dyabolꝰ poſſit in ſlatu in qͥ eſt demereri
ecunoo vtꝝ ↄtinne demereat᷑.
Tercio vt omni motu demereat᷑ 1 in generali. Scðdo
in ſpali ſunt nouem articuli.
Eꝛimꝰvtꝝ credẽ dyaboli ſit bonũ bonit ate moꝛis.
¶ Scðs vtꝝ dyaboli velint deum non eſſe.
1Terciꝰ an placeat dyabolo peccaꝛe.
EQuartꝰ vt dyabolus babeat ſpem.
¶Quintꝰ vtꝝ habeat motum timoꝛis.
Sertꝰ vtꝝ dy aboli ſuꝑbient in die iudicij dñm.
4 Septimꝰ vtꝝ demones velint ſe non eſſe.
4 Octanꝰvtꝝ in demonibo ſint paſſiones.
41Lonꝰ vtꝝ tantum puniant᷑ mõ qntũ ptꝰ diem iudicij.

tione q dyabolus temptauit pᷣmos pentes hʒ.ix. mẽbꝛa.

Pꝛimo qrit᷑ viꝝ pᷣmũ pctᷣm dyaboli fuit temptatõ pᷣmo⸗
rum pentum.
Scðo vtꝝ fuit vna temptatio vel plures.
Tercio ſi aliquomõ fuer̃t plures q illaꝝ fuit pᷣma.
Quarto vtꝝ facta fuerit mediãte aliqͥ ſenſibili vel non.
NQuinto qre mediante ſeꝛpente.
Serxto vtꝝ ſonꝰemiſſus ꝑ ſerpentem foꝛmatꝰ fuerit a dy
abolo vel a ſerpente expſſus. ”M Y
Septimo qre pᷣmo temptauit mulierẽ ⸗ ꝑ mulierẽ viꝝ.
Octauo vtꝝ ↄſili mõ in nobopleat᷑ temptatõ dyaboli.

—

Mono quare ꝑmiſit dens hmõi temptationem ſieri: cum

ex ea ſciret tantum malum ꝓuentuꝝ. 8:.

ueſtio. cxx. de Deccato

vmoꝝ pentum habet nouem membꝛa.
H:an querit᷑ qð fuit genus peccati.
ecundo de cauſa peccati. D .
Tercio de q̃ntitate pct᷑i reſpectu alioꝝ pcon
Quarto de ↄꝑatõe pct᷑i ade ad pcĩm eue ſub.S.ſuis.
Muinto vtꝝ pctm illud fnit remediabile.
Sexto vtꝝ adam potuit peccare venialr pᷣmo.
Septimo de gdibo peccati illius.
Octauo de temꝑe peccati. .
Mono de effectu illiꝰpct᷑i ſiune nocumento qð ex illo pcio

q̃ eſt ſtatuta pᷣmi pcti pena bʒ decem membꝛa.
NPꝛimo qrit᷑ vtꝑ moꝛs ſit bonum. an malun.
Scðdo ſi ẽ pena ꝓ pcto vtꝝ ꝓ illo pcto qð fuit pᷣma inobĩa
Tercio q̃ir pena iſia rñdet ꝓpoꝛtionabitr illi cupe.
Nuartto q̃liter impleta eſt illa pena cum nõ illa die moꝛ⸗
tui ſunt moꝛte pene.
NQuinto vtꝝ moꝛs ſit a deo. . . .
Sexto vtꝝ ſit pena t̃ pᷣmoꝝ ꝑentũ an et᷑ alioꝝ ab ipᷣis
deſcendentium.
Septimo ſi deſcẽdentiũ vtꝝ maloꝝ tm̃.an etiaʒ bonoꝝ.
Octauo qñ debʒ dici pena.an añ moꝛtem.an in ipᷣa moꝛ
te an poſt moꝛtem. BM
Mono q̃liter pena peccati ↄuerſa eſt in vſum iuſticie ⁊ pe
na vicij in vſum vᷣtutis. .
Decimo de penis ſpũalibo tam ex ꝑte viri qᷓ ex ꝑte mulie
ris ſub pluribo ꝓbleumatibo. J

cxxij. de Peccato

oꝛiginali habet decem membꝛa.
Peuno querit᷑ an ſit pctm oꝛiginale.
ecundo gꝗd ſit ⁊ habet q̃tuoꝛ articulos.
¶ Pꝛimus vtꝝ ſit culpa tm̃ aut pena tm̃ aut neutꝝ.
¶ Scðs ſi culpa vtꝝ voluntarium vel non.
4l Terciꝰquid ſit ẽm diuerſas diffinitöõnnes.
lQuartus ſi pctm oꝛiginale eſt pena.vtꝝ ſᷣm carentiam
diuine iuſticie. . 4
Tercio membꝛo querit᷑ q̃ eſt cauſa oꝛiginalis peccati ⁊
habet tres articulos. SW

4OPꝛimꝰvtꝝ ſolum contrahat᷑ ꝑ pctẽm pᷣmi ꝑentis an eti

am ꝑ pctm alioꝝ ꝑentum.
1¶ Scðs vtꝝ tm̃ ꝑ pctm ade an et̃᷑ ꝑ pctm eue.
Tercius q fuit cauſa in peccato ade ꝓpter quam intro
Ductum eſt petᷣm oꝛiginale.
NQuarto membꝛo querit᷑ qualit᷑ traducat᷑ oꝛiginale pec⸗
catum.
NQuinto in qͥ ſit vtꝝ tm̃ in ꝑuutł an et fueꝛit ĩ pᷣmis ꝑẽtibo.
Serxto q̃lr tranſeat reatu ⁊ remaneat actuu.
Septimo de ↄcupia q̃ eſt ſequela oꝛiginalis peccati bzʒ
octo articulos.
¶OPꝛimus quid ſit ↄcupĩa. .
¶ Secundus q̃re dicat᷑ fomes.
Tercius in quo ſit concupiſcentia. vtrum in carne vel
in anima.an in coniugio ſub.S.ſuis.
Quartus a quo ſit ↄcupia ꝓut eſt fomes.
4Quintus ad gd ſit ſiue cuius ſit cauſa.
Sextꝰ vtꝝ equalr ſit in ꝗbo ſit.
Septimꝰ vtꝝ erxt inguat᷑ ⁊2 quid ſit extingui.in quo ex⸗
tinguit᷑ ⁊ qualiter ſub.S.ſuis.

buenit. . 4
neſtio. crrj. de Aloꝛte

Octauus de comꝑatione concupiſcentie ad ſtimulum

carnis ⁊ ad ea cum quibus videtur habere conuenienti⸗
Am.

Octauo membꝛo queritur de vnitate oꝛiginalis pctᷣi —
no de quantitate oꝛiginalis peccati habet tres arti⸗

—, ᷣ—

4 Pꝛimꝰ vtꝝ in eodem aliquo tꝑe ſit maiꝰ alio tꝑe minꝰ
¶ Scdᷣs vtꝝ in vna ꝑſona ſit maius ꝙᷓ in alaa.
Tercius vtꝝ ſm diuerſas etates mũdi intẽdat᷑ magis
2 minus pcĩm oꝛiginale. .. . . .
Decimo membro qrit᷑ ð pena peti oꝛiginalis.
ſub. S. de pollutõne ⁊2 ſua cauſalitate.

(M neſtio. cxxij. de Actnali

pctoin communi habet duo membꝛa.
Pꝛimo q̃rit᷑ de diffinitionibo actualis pct᷑i.
Secundo de diuiſionibo actualis pcti.

(Mueſto. cxxiuij. de Pecca:

to veniali in ↄmuni bʒ decem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ ꝗd ſit pcem veniale ⁊ bʒ tres articnlos.
¶Pꝛim? vty ſit macula.
Secundus ſi eſt voluntarium malum.
¶ Tercioqre dicat᷑ veniale.
Secundo de dꝛa eius ⁊ ↄuenientia ad moꝛtale.
Tercio an veniale pctm poſſit fieri moꝛtale.
Quarto vtxꝝ aliq ꝓpoꝛtio ſit pcti venialis ad moꝛtale.
Quinto querit᷑ de radice venialis peti
Sexto in quo ſit veniale petm. M
Septimo vtꝝ aliqꝗs poſſit eſſe ſine veniali pcto.
Octauo cui opponit᷑ veniale pcim ſub.S.ſuis. .
Mono gꝗd debeat᷑ veniali pcto vtu tm̃ pena tꝑalis aut eti
am eterna.
Decimo vtꝝ aliq̃ venialia remaneant ptꝰmoꝛtem in ipᷣis
iuſtis ratione culpe.

¶ Lueſtio cxxv.
motibo hʒ.xj.membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ ꝗd ſit pᷣmus motus.
Secundo vtxꝝ ſit pctm. .
Tercio vtx ſit in omni vi motiua ipᷣian ime.

Nuartoa q̊ bʒ pꝛimus motus pctm.

Quinto vtx ſit nccitas ad pᷣmos motus.
Sexto vtꝝ pᷣmi motus cadant ſub. phibitione.
Septimo vtꝝ rõ peccet ſi nõ repᷣmat motꝰin ſenſualitate
Octano q̃rit᷑ de ogoſito ᷣmi motus.
Leno an pmi motus ſint eq̃les in eadem ꝑſona vel in di
neꝛſis.
Decimo vtꝝ pena infligat᷑ a deo ꝓ pᷣmis motibo.
Undecimo annectit᷑ de delectatione moꝛoſa. an ſit peẽm.

de Primis

¶ Dueſtio. cxxvj. de Ocio bz

ſex membꝛa.
Deuno querit᷑ vtꝝ ocium ſit peẽm.
cundo vtꝝ ſit pctm veniale aut moꝛtale.
Tercio ſi reſpiciat aliq pᷣceptum vel/phibitõz.
Quarto vtꝝ equaliter ſit culpabile ocium in ſermone 2
opere.
Nuinto cui oꝓponit᷑.
Sexto vtꝝ religioſi teneant᷑ ad opus manuale.

¶ Mueſtio.cxrxvij. de Pecca

to moꝛtali bʒ ſeptem membꝛa.
Pꝛuno querit᷑ q̃re dicat᷑ moꝛtale.
Secundo de dꝛa vel ↄuenientia eius ad criminale.
Tercio de comꝑatõe venialis ad moꝛtale vt ſit ibi ali⸗
qua ꝓpoꝛtio. M
Quarto vtꝝ moꝛtale recipiat magis ⁊ minus.
OQuinto de effectu moꝛtalis ᷣm diuerſum ſtatum ꝑſone.
Serto vtꝝ diuturnitas pct᷑i inducat moꝛtale.

Septimo de pena peccati moꝛtalis. .
(Bueſto. crxxvinj de delicto

bʒ ꝗqnq; membꝛa.
Pumo querit᷑ q̃re dicat᷑ delictum.
Secundo vtꝝ delictum oponat᷑ ↄmiſſo.
Tercio vtꝝ magis ſit pcem velictum ꝙᷓ ↄmiſſum.

Quarto vtꝝ delietum ſit ſimul cum commiſſo.

Quinto ſi omne delictum ⁊ omne ↄmiſſum reducant᷑ ad
vnam cauſam omunem.

Mueſtio.cxxix. de Ignoꝛã

tia hʒ nouem membꝛa. .
imo querit᷑ vtꝝ ignoꝛantia ſit aliqͥ mõ pctẽm.
ſi aliqͥ mõ non ſit pcẽm.an ſit pena pct᷑i.
Tercio q̃ ſint dẽe ignoꝛantie ⁊ erroꝛis.
Quarto ſi ↄcomitet᷑ qdᷣcunq; pctm. .K
Nuinto cum ignoꝛantia dẽ pcẽm vel cum pcĩo vtꝝ ſit oꝛi
ginale vel actuale vel medium.
Sexto vtꝝ pctᷣ ignoꝛantie ſit qᷓuiſſimum.
Septimo vtꝝ ignoꝛantia excuſet a pcto vel non excuſet.
Octauo de excuſantibo q̃ magis excuſat.
Mono de ↄꝑatione ipſius ad alias cauſas excuſatõis.

MPfto vtꝝ ſit

Mueſtio. cxxx. de Omiſſio-

ne habet decem membꝛa.
Renno querit᷑ vtꝝ omiſſio ſit peẽm.
Secundo vtꝝ ſit pcẽ̃m actuale.

Tercõ vtꝝ ſit pctm ſeꝑatũ a trãſgreſſiõe an ſeſe ↄcomitẽt᷑

Quarto vtꝝ multiplicet ꝑ ſpẽs pcti.
NQuinto vtꝝ teneat᷑ aligs ad impoſſibile.
Sextio de com ꝑatione eius reſpectu alioꝝ moꝛtalium qᷓ
tum ad q̃ntitatem pcti. r
Septimo qñ dẽ ꝑpet᷑ta omiſſio hoc ẽ quo tꝑe.
Octauo de oꝛdine ipſius omiſſionis ad ↄmiſſionem.
Mono ſi qntumcũq; ſit hõ ꝑfectꝰ ſemꝑ omittit.
Decimo de pena q̃ debet᷑ in futuro pcto omiſſionis.

¶ Nueſtio.cxxxj. de Negligẽ

tia hʒ nouem membꝛa.

Pꝛimo q̃rit᷑ viꝝ negligentia ſit pcẽm.
Secundo vtx ſit ſemꝑ veniale vel ſemꝑ moꝛtale vel aliqñ
hoc aut illud.
Tercio de dꝛa eꝰ ad alia pctᷣa cũ ꝗbo videt᷑ hꝛe ↄueniẽtiã.
NQuarto vtꝝ ſit de generalibo vel capitalibo pᷣmis pctis
vel ad qð reducit᷑
Nuinto de radice ⁊ cauſa negligẽtie quaʒ aſſignat greg.
ſuꝑ.xlviij. Jeremie.
Serto circa quos actꝰ ſiue oꝑa dei dicat᷑ negligentia.
Septimo vtꝝ negligentia eq̃liter ſit circa omnes circum
ſtantias actuum.
Octauo vtꝝ pctoꝛ ſemꝑ peccet pcto negligentie dum eſt
in pct̃o ſuo. .
NMono ꝗd eſt illud qð eſt pᷣncipłr oppoſitũ negligẽtie.

¶ Dneſtio. cxxxn. de Com/

miſſione hʒ q̃tuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ vna ſit trãſgreſſio voluntatis ⁊ oꝑis:
an plures ⁊ ita plura pctᷣa.
Secundo ſi ꝓpter diuerſaꝝ legum tranſgreſſiones debeat
dici vnum pctm vel plura.
Tercio ſi ↄmiſſio eſt trãſgreſſio legis tm̃. “
diuiſibile ĩ ſpẽs forales aut ñ ſit diuiſibile

to cogitationis hʒ ꝗqnq; membꝛia.
Pꝛimo querit᷑ viꝑ petm ſit in cogitatione.
Secundo vtꝝ ſit moꝛtale an tm̃ veniale. .
ercio de comꝑatione hꝰ pct᷑i ad illa q̃ ſunt oꝛis ⁊ oꝑis.
to vtxꝝ peccet᷑ i ſẽſibo ex gabo ꝓdeũt cogitatões ĩtellectꝰ
Nuinto de dꝛa huiꝰpct᷑i reſpectu reꝝ pᷣteritaꝝ pntium ⁊
ſhturaxꝝ. “

neſtio.cxxxun.de pꝛauo

iudicio ſuſpitionis — ——
Eeuno q̃rit᷑ ꝗd ſit ſuſpicio ⁊ vtꝝ ſit idẽ qð iudiciũ vel ñ.
ecundo vtꝝ ſuſpicio ſit malũ vel bonum.
Tercio vtꝝ ſit malum culpe vel pene.

.ẽẽ

j. de pecca

Quarto vtrum iudicium ſuſpitionis ſit moꝛtale tm̃.aut
veniale tm̃. aut aliqñ moꝛtale aliqũ veniale.
Quinto ſi ſuſpitio eſt malum pene ex q̃ͥ caua.
Sexto vtꝝ ſuſpitio ſit bominis ſm ſlatum innocẽtie vel
angeli. vel tiñ bominis m ſtatum nature coꝛruptt.
Septimo ex q̃ ſuſpitione pt eſſe iudiciũ rectum ⁊ ex 5 nõ
ctauo de ꝗbo pt eſſe iudicium hmõi ⁊ de ꝗbo nonꝰ

¶ Mueſtio. cxxxv. De Juch

cio p̃ſumptionis vel vſurpato habet qtuoꝛ membꝛia.
Pꝛimo querit᷑ de vſurpatione iudicij diuini qð dẽ iudi⸗
cium hominis vſurpatum ⁊ habʒ qtuoꝛ ar ticulos.
4 Pꝛimꝰvtꝝ ſoliꝰ dei ſit iudicare de occultis coꝛdium.
4 Scðs vtꝝ hõ poſſit iudicare occulta coꝛdis pꝛij.
4lTerciꝰ vtꝝ de manifeſtis alioꝝ pt᷑ fieri iudicium.
IMDuartꝰ vtꝝ in ꝑtem vtranq; ſit indrnter interpᷣtandũ
vel tm̃ in melioꝛem. *
Secundo querit᷑
pbinees. H
Tercio de iudicio vſurpato ab eo ꝗ habet ptatem diſpa⸗
tam 27 babet tres articnllos. .
4l Pꝛimꝰ ſi prtas eccleſiaſtica vſurpet ea que ſunt ptatis
ſecularis vtrum peccet vel non. .
4Secundꝰ ſi eſt vſurpanio iudicij q̃tum ad ſcientiam vł
bonitatem ſicut quo ad pratenm.
Terciꝰſm qͥs ⁊ q̊t modos fit vſurpatio iudici,j.
Quarto querit᷑ de iudicio vſurpato/put eſt inter eccleſia⸗
ſticas ꝑſonas ⁊ ↄtingit dupliciter vicʒ in foꝛo pnie ⁊ in
foꝛo cauſe.S.ſuo.

Muelſho. cxxxvj. de Derſo
naꝝ acceptione habet quatuoꝛ membꝛa.
ꝛimo querit᷑ quid ſit ꝑſonaꝝ acceptõ.

Secundo cum ſint tres dꝛe ꝑſonaꝝ acceptionis quomõ

peccat᷑ vnoq; ſub. S. ſuis.
Tercio querit᷑ q̃ de cauſa dicat᷑ acceptio ꝑſonaz?.
uarto qᷓre remonet᷑ ita ſpecialiter ꝑſonaꝝ acceptio a

in ſacra ſcriptura. „„
¶neſtio crrxxvij. de Decca

to ↄſenſus ⁊ ↄſcientia recta erronea ⁊ ꝑplexa habet qua⸗
tuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo qrit᷑ ꝗd ſit ↄſenſus ⁊ q̃ ſint dẽe ipᷣius.
Secundo cum ſit dupler ↄſenſus vtꝝ ſm vtrũq; ſit moꝛ⸗
tale pctm. an veniale aliqñ.
Tercio ſi ↄſenſus eſt moꝛtale petm cum eſt ↄᷣ ↄſcientiam
7 habet ꝗnq; articulos.
Pꝛim vtꝝ ↄſcientia liget ſiue ſit recta ſiue erranea.
Scðs vtꝝ magis liget q; pceptum pᷣlati vel non.
Terciꝰ circa q liget ⁊ circa q̃ nõ.an circa omnia.
4¶lQuartus vtꝝ meritum ſit in agendo m oↄſcientiam ſi
cut demeritum agendo 3 oſcientiam.
Quintꝰvtꝝ in omni pcto ſit fieri ð ↄſcientiiom.
Quarto ꝗd agendum eſt de perplexitate ↄſciẽtie ſi ẽ aliq̃
perplexitas 2 habet duos articulos.
Pꝛimꝰ vtx ſit ꝑplexitas ↄſcientie.
Seðs de caſibo in ꝗbo dꝛ eſſe ꝑplexitas ſub.S. ſuis.

cato taciturnitatis babet tria membꝛa.
Eino auerit vtrum tacere ſit peccatum.
Secundo vtꝝꝶ ſemꝑ ſit pcẽm moꝛle. an aliqñ veniale ali
qũñ moꝛtale. .
Tercio de ↄꝑatõe pct᷑i taciturnitatis ad pcetm locutõis.
7 —

uneſtio. c

Pꝛimo querit᷑ quid ſit mendatium.
Scðdo vt⁊ mendatiũ ex aliq circũſiãtia poſſit fieri bonũ.
Tercio vtꝝ omne mendacium ſit peccatum.
Quaꝛto vtꝑ omne mẽdatium ſit peccatum moꝛtale.·

de vlurpatione hmõi iudicij a moyſeꝰ

————————=

neſtio. cxrxrvm. de Pec

tio habet octo membꝛa. ”è́ùẽB

OQuinto vtrum pfectis liceat mentinrr.
Serto de mendacijs ſᷣm dẽas pſonaꝝ.
Septimo de ſpeciebo mendacij.

Octauo de comꝑatione ad ſuum opoſitum indicendo. .
(Bueltio. crl. de Peccato

contentionis habet quatuoꝛ membꝛa.
Feenoclernur quid ſit contentio. „
5cdo ſi ſit vniuerſalr pctẽm vtꝝ moꝛtale aut veniale.
Tercio vtꝝ ſit contendendũ cũ hereticis in diſputatõe.
Quarto vtꝝ ↄtentio poſſit eſſe in repetendo ſua·

Mueſtio. cxlj. de Ocurriu

tatè ⁊ turpiloquio habet quinq; membaꝛa.
Pꝛimo queritnr vtrum ſcuꝛrilitas ſem ꝑ ſit pꝑpctm.
Secundo vtrum veniale tm̃ aut moꝛtale.
Tercio vtrum in pᷣlato ſemꝑ ſit moꝛtale peccatum.
Quarto de compaꝛatione turpitudinis in ſᷣmone ad tur
pitudinem in opere. ””M —ä
Quinto vtrum idem ſit ſcurrilitas ſiultiloquium. an
iquo modo differant. .

de MNlultuo
quio habet quinq; membꝛa.
Sruno querit᷑ an ſemꝑ in multiloquio ſit peccatum.
ecundo vtrum ſit tm veniale aut etiam moꝛtale.
Tercio de comꝑatione huiꝰpct᷑i ad alia pcĩa locutõnis.
NQuarto de effectu huius peccati.
Muinto de difficultate cauendi hoc peccatum.
Mnueſtio. cxliij. De Jactan
tia habet quatuoꝛ membꝛa. . “
Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ iactantia ſit veniale pcẽm an moꝛtale.
Secundo ſub quo capitali peccato contineattur.
Tercio vtꝝ ꝑfectoꝝ tm̃ ſit vitare iactãtiã ſiue oſtẽtatõʒ.
Nuarto de com ꝑatione huiꝰpct᷑i ad pctm cupiditatis.

luij. De Adula

tione habet octo membꝛa. JòMU
Pꝛimo querit᷑ Quid eſt adulalio ⁊ que dꝛe eius.
Secundo vtrum ſit pcẽm veniale vel ſemꝑ moꝛtale.
Tercio de grauitate buius pecaat.
Nuarto de com ꝑatione huiꝰ peccati ad alig.
Nuinto vtrum adulatoꝛ teneatur reſignare beneficium
quod impetrauit ꝑ adulationem.
Sexto ſi plus noceat ſibi adulatoꝛ ꝙᷓ alij.
Septimo de ſequela adulationis.
Octauo de remedijs adulationis.

¶ Mueſtio.cxlv.de Contume
lia habet ſex membꝛa. E

Pꝛimo q̃rit᷑ qd ſitotũelia ⁊ vtꝝ ſꝑ ſit idẽ qd ↄuiciũ vłñ.
Seðo ſi ↄtumelia ſit pctm moꝛtale ſꝑ an aliqñ veniale.

.

—

Tercio ſi ↄtumelia ſit ſuſtinenda. 4
Quarto vtꝝ maioꝛ ſit victoꝛia in ſuſtinẽdo qᷓ in reſiſtẽdo.
NQuinto ad qð capitale peccatum reducatur.
(Wn de magnitudine huius pct᷑i ⁊ comꝑatione.

neſtio. crlvj. de Detꝛacti

one babet vndecim membꝛa. S
Pꝛimo querit᷑ qꝗd ſit detractio ⁊ quot ſint eius ſpecies.
Sceðo an poſſit ruelaẽ aligs malũ alteriꝰoccłte ſine pcto
Rercio cum detractio ſit petm vtꝝ ſit moꝛtale mim.
Nuarto an ſit generale per̃m licʒ maxime peccent ſubdi
ti hoc genere peceaait. W .
Nuinto de pcto ↄſentientis ſiue audientis detractioneʒ.
Sexto vtrum tenetur detractoꝛ ad reſtitutionem.

Septimo de comparatione huius peccati.
Dctauo de effectu peccati huius.
Nono te remedio huius peccati.
Decimo ꝙ tollenda eſt occaſio huius peccati.

Vndecimo de pena bhuius peccati.

qMueſtio. cxlvij. de Maledi

3

etione bʒ octo membꝛa.
ꝛimo q̃rit᷑ vt maledicere ſit ſemꝑ malum.
Beim ſi eſt im̃ moꝛtale petm.
ercio vtꝝ ſit maledicendum creature non bñti ronem
vel intellectum. —.
Onarto vtꝝ ſit maledicendum creature rõnali vipote
angelice vel bumane.
NQuinto vtꝝ tm̃ dei ſit malidicere.
Sextum ſi maledictio fert᷑ ſuꝑ humanam creaturam: ex
q̃ cauſa ferenda eſt. —„
Septimo de comꝑatione huiꝰ pct᷑i ad alia pcta.
ctauo vtꝝ eque ↄueniant maledictiones in nouo teſta

mentd ſicut in veteri.

— „

ueſtio. cxlvin. de blaſphe

miã in deum bʒ ſeptem membꝛa.
Seino querit᷑ ꝗd ſit blaſpbemare.

ecundo que ſint dẽe eins.
Tercio vtꝝ ſit ſemꝑ moꝛtale pcim.

NMNuaꝛto vtꝝ ſit hominis tm̃ in pñti an et᷑ in futuro.
NMNMuinto tæ comꝑatione huius pcĩi ad qᷓdam alia genera

pctoꝝ vel ſpẽꝝ inter ſe.

Serxto vtꝝx ſit pcẽm irremiſſibile.

. eptimo vtx ſit tm̃ in dictis an etiam in factis. .
. Wueſtio. cxlix. de riſu et io

culatione coꝛꝑis hʒ qᷓtuoꝛ membꝛa.

Pꝛimo q̃rit᷑ vtꝝ ridẽ aut ludẽ aut ioculari ſit perm.
Secundo ſi aliqñ eſt moꝛtale. .
Tercio ſi inſpectoꝛes ludoꝝ aut iocnlationũ peccent ali
qñ veniałr aliqñ moꝛtaliter.
Quarto vtꝝ miſtrantes talibo nccia peccent.

¶ Nueſtio. cl. de Irriſione

hʒ qnq; membꝛa.
MHꝛimo q̃rit᷑ qꝗd ſit deriſidð ⁊ vtꝝ ſit idem qð ſubſannatõ.
Secundo vtꝝ ſit pcẽm moꝛtale vel non.
Tercio qð eſt in illo genẽ maius petᷣm.
NQuarto vtꝝ ſuſtinens deriſionem mereat᷑

Muinto de damno qð actidit e deriſione. .
(Dueſtio clj dge oꝛnatu veſti

um bhʒ ꝗqnq; membꝛa.
PHꝛimo querit᷑ vtꝝ pcrm ſit in pᷣcioſitate veſtium.
Secundo vtꝝ pctrmn ſit viris hẽe veſtimenta muliebꝛia.
Tercio vtꝝ oꝛnatus ꝑmiſſus mulieribo coniugatis ſit il
licitus vᷣginibo.
Nuarto vtꝝ r̃ligioſi viri peccẽt habẽdo veſtes delicatas.
NQuinto vtꝝ artifices facientes.talia ad laſciuiam pec⸗

¶Mneſtio.clij. Qnare ſunt

tm̃ ſeptem pcta capitalia hʒ tria mebꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ plura debeant dici capitalia peccata.
an vnum ſm. *
Secundo ſi plura vtꝝ tm̃ ſeptem. an plura qᷓ ſeptem vel
ſepiem p̈ciſe. . .n 2. d

ercio 'm quam cãm attendat᷑ ſeptimẽbꝛis diuiſio.

——

habet.xij. membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ ꝗd ſit ſuꝑbia.
Secundo vtꝝ omne pctm ſit ſuꝑbia.
Tercio ꝗd ſit motinum in pcio ſuꝑbie.
Quarto ſᷣm quam vim attendit᷑ boc pcẽm.
NQuinto de q̃ntitate huiꝰ peti.
Sexto de inleꝑabilitate eius ad alia pctᷣa.
Septimo de difficultate cauendi illud pcẽm.

neſtio. cliij. de Supbia

Octauo de effectu huius peccati. .
Mono de pꝛioꝛitate huius peceati ad alia.
Decimo de ſpẽbo hui pct᷑i ⁊ habet q̃oꝛ articulos.
1 Pꝛimꝰvtꝝ pautioꝛes ſpẽs ſufficiant.
ISecundus vtꝝ plures debeant dieci. .
Vercius de com ꝑatione illoꝝ in qᷓntitate pcti-
4Quartus de comꝑatione haꝝ ſpẽꝝ ad illas quas po⸗
nit Anß. 2 Berñ. . H
Vndecimo mem bꝛo e o woſitione huiꝰ pcti.
Suodecimo de ãdibo ſuꝑbie. .
Dredecimo de Na apetitꝰpᷣmatꝰ in ſpũalibo⁊ tꝑalibo.

Nueſtio. clun. de gnani

gloꝛia hʒ vndecim membꝛaa.
Pꝛimo q̃ri᷑ vtꝑ appetitꝰ inanis głie ſit pcẽm.
Scðo vtꝝ ſit tm moꝛtale pcem.
Tercio gꝗd ſit motiuum in hoc pcto. .
Quarto de ouenientia ⁊ dꝛẽa ad pcĩm ſuꝑbie.
Quiĩto de ↄpatõe ad pctm ſuꝑbie vtꝝ ſit generale ad illð
Serto vtꝝ inanis glia ſit tm̃ in hoĩe aut etia in dy abolo
Septimo vtꝝ ſit maius petm in gbuſdam ꝑſonis ꝙᷓ in
alijs vt in religioſis. . ..ð
Octauo de comꝑatione inanis gloꝛie ad inanem gloꝛiam
m dẽas materiaꝝ.
Nono de magnitudine bhuiꝰpcłi.
Decimo de ſpẽbo euuis.
AUndecimo de oppoſitione hui pcti.

hʒ vndecim membꝛa.
Pruno querit᷑ ꝗd ſit inuidia.
ecundo vtxꝝ ſit peẽm vel non.
Tercio vtx ſit moꝛtale vel veniale.
NQuarto vtꝝ ſit capitale pctẽm.
Quinto vtꝝ ſit ſpũale pcẽm vel carnale.
Sexto de guitate huiꝰ pcei.
Septimo de ſubiecto inuidie.
Octauo reſpectu cuiꝰ ſit inuidere.
Mono cui oponit᷑ inuidia.
Decimo de dꝛa inuidie ad emulatõʒ.
Vndecimo vtꝝ inuidia ſit mr omniũ pctoꝝ.

xij. membꝛa.
Keins querit᷑ ꝗd ſit ira.
ecundo vtꝝ iraſci ſit malum m ſe.
Tercio vtꝝ ſit aliqua q̃tuoꝛ paſſionum.
Nuarto querit᷑ de motino huiꝰ pcti.
Nuinto querit᷑ vtꝝ ſit pctẽm.
Sexto an ſit capitale vicium.
Septimo d comꝑatione eius ad inuidiam.
Octauo an ſint ibi iſte dꝛe veniale moꝛtale.
Mono de qntitate iſtius pcti.
Gecimo an ſit cã omnium maloꝝ.
Vndecimo de eius oppoſito.
Duodecimo de pena huius pect̃i.

¶ Mueſtio. clvj. de Ara babz

—¶— —

ueſtio.clvij.de Accidia

habet.xj. membꝛa.
Sꝛimo querit᷑ de rõne ipᷣꝰ noĩs vnde trahit᷑
Secundo ꝗd ſit accidia ᷣm rem.
Tercio in quo genere ſit.
Nuarto de cauſa illiꝰ pcti ⁊ radice.
Nuinto an ſit capitale vicium.
Sexto de eius oſpoſito ꝗd ſit illud.
Septimo de comꝑatione accidie ad inuidiam.
Octauo de magnitudine huiꝰpcti.
Mono q̃re accidia ponit᷑ pcẽm penes ſuꝑfluitatem ⁊ non
penes diminutionem.
Becimo ð qð pᷣceptum decalogi ſit.
Vndecimo de eius effectu.

¶Mue ſtio. clix. De gula ba-

¶ Nueſtio. clviij. Pe auaeicia

habet vndecim membaa
Srund⸗ queritur quid ſit auaricia.
ecundo an diligere tempoꝛalia ſit bonum m ſe an ma
lum vel indifferens. 77„„„
Tercio quid ſit inclinatiuum ex parte nr̃a ad illicitum
amoꝛem tempoꝛalun. .
Quarto quare dica?᷑ ↄcupiſcentia oculoꝛum cum nõ tm̃
contingat peccare ſᷣm viſum in illo genere peccati.
Muinto an ſit capitale peceatum.
Serxto an ſit ſpirituale vel carnale.

„

Septimo de alijs peccatis que ſunt circa amoꝛem tem⸗/

poꝛaliũ vtꝝ ſub auaricia contineantur.
Octauo de oppoſito auaricie.
Mono de magnitudine huiꝰ pct᷑i ⁊ comparasione.
Decimo de caſibo cirea hoc peccatum.
Vngecimo de effectu buius peccati.

bet vndecim membꝛa.
Primo queritur quid ſit.

Secundo qð ſit motiuum in hoc genere peccati.

Tertio vtꝝ pꝛimus motus nutritiue ſiue appetitiue in
nutrimento ſit peccatum.
uarto an ſit capitale peccatum.
NQuinto vtrum contingat eſſe pctᷣm circa diminutionem
cibi ſicut circa ſuperfluita ten.
Sexto de circumſtantijs gule.
Septimo de magnitudine huius peccati.
Octauo de pꝛudentia caꝛnis que diſponit ad gulam vtꝝ
ſit peccatum.
Mono de oppoſito gule 2 contra quod pꝛeceptum decalo
gi ſit gula.
Becimo de tempoꝛe ꝓbibitionis buius peccati.
Vndecimo vtrum quantitas ⁊ qualitas cibi ſint in vicio

aut ſolus appetitus.

Mueſho. clx. De Ebꝛietate

habet vndecim membꝛa.

Pꝛimo queritur quid ſit ebꝛietas.
Secundo an omnis ebꝛietas ſit moꝛtale peccatum.

Tercio an peccet moꝛtaliter inebꝛians alium.
Quarto vtrum eedem ſint ↄditiones ebꝛietatis gule.
Nuinto de magnitudine huius peccati.
Sexto de aggrauatione eius ſᷣm ↄditõem ꝑſonaꝝ.
Septimo de effectu huius peccati.

Octauo de cognitione huius peccati.

Mono de ꝓhibitione huius peccati.
Decimo de pena huius peccati.
Vngdecimo vtrum hoc peccatum fuerit ante diluuium.

¶ Nueſtio. clxrj. De Luxuria

habet vndecim membꝛa.
Pꝛimo queritur quid ſit luxuria.
Secundo vtrum coire ſit malum 2 peccatum m ſe.
Tercio vtrum omnis lururia ſit moꝛtale peccatum.
Nuarto quare dicitur peccatum in coꝛpus.
Nuinto de conditionibo huius peccati.
Sexto de quantitate huius peccati.
Septimo de comparatione bnius peccati ad ſupbiam.
Octauo de oppolito huius peccati 2 in genere mali in
genere boni.
NMono de differentijs huius peccati.
Decimo de effectu huius peccati.
Vndecimo de pena huius peccati.

ſinguloꝝ capitalium vicioꝝ babet ſeptẽ membꝛa.
Mꝛimo queritur de filiabo inanis gloꝛie. “
Secundo de filiab inuidie.

¶ Mueſtio. clxvj. de pe

peccet exigendo debitum.

¶ NMueſtio.clxir. de Enceſtn

Tercio de filiabo ire.
Quarto de filiabo accidie.
NQuinto de filiabo anaricie.
Sexto de filiab gule.

Seu timo de filia bo luxurie. B 1.
¶ Wueſtio. clruj. De üla din

ſione peccati.Aliud ex inſirmitate.aliud ex ignoꝛanti⸗
aliud ex induſtria aut certa malicia habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ penes quid accipiat᷑ hec diuiſio.
Secundo vtꝝ idem pctm ↄtineat᷑ ſub diuerſis diffeꝛẽtüs.
Tercio de comparatione differentiaꝝ inter ſe 'm ma⸗

nitudinem peccati. · R
Dueſtio. clriin de ſomica

tione habet tria membꝛa. .. .r
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ omne per̃m carnis dicat᷑ foꝛnicatio.
Secundo ſuppoſito ꝙ non. vtrum concubitus cum ſolu⸗
ta ſit peccatum moꝛtale. G
Tercio ſi eſt moꝛtale vtrum ſit minus peccatum an

maius alijs. G
¶ Mueſtio. clxv. De ndulte

rio habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrum adulteriũ perpetret᷑ tm̃ cũ aliena.
Secundo ſi peccat᷑ etiam cum ſua moꝛtaliter vtrum ſᷣm
omnem modum debeat dici adulterium.
Tercio de magnitudine iſtius peccati.
Quarto de pena huius peccati.

ccatis

Pꝛimo queritur qñ ↄmixtio matrimonialis ſit peccatuʒ
vel ex quibo cauſis.
Secundo qũ fit moꝛtale pcẽm ⁊ qñ veniale.
Tercio ſi peccat vna ꝑſona moꝛtaliter. vtrum alia ꝑſo⸗
na peccet reddendo debitum petenti.
NQuarto vtrum in matrimonio poſt votum emiſſum ſem⸗

coniugum habet quatuoꝛ membꝛa.

BGtupꝛo

habet quatuoꝛ membꝛa.

Pꝛimo querit᷑ quid ſit ſtupꝛum.

Secundo vtrum ſtuprum ſit adulterium.
Tercio in quo differt a raptu.
Nuar to in quo teneatur virgini quam defloꝛauit conſtu
pꝛatoꝛ.

⸗

habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit raptus. B
Secundo ſi raptoꝛ poſſit duceꝛe eam quam rapuit.
Tercio de pena illoꝝ ꝗ ꝑticipant in rapiendo.
Nuarto de pena raptoꝛis ⁊ euaſione a pena.

Mueſtio. clrvi. dè Raptu

5

habet quatuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit inceſtus.
Secundo vtrum inceſtus ſit malum m ſe.
Tercio de ↄꝑatione illius pct᷑i ad alia illius generis.
Quarto de caſibo qui contingunt rõne ↄſanguinitatis
ratione affinitatis.

¶Mueſtio. clrx. de Sacnale

gio occaſione foꝛnicationis habet tria membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtꝝ hmõi copula caꝛnalis ſit ſᷣm ſe pctẽm.
Secundo de comparatione huiꝰ peccati ad petm inceſtꝰ
qð dicit᷑ ratioue ↄſanguinitatis vel affinitatis.
Tercio in ꝗbo caſibo ↄtingit peccare cũ rõne hꝰvel illiꝰ.

¶ Dueſtio.clxxj.de peccato

ↄtra natura habet tria membra .
Pꝛimo querit᷑ te ↄꝑatione hoꝝ peccatoꝝ inter ſe ᷣm ra⸗
tionem magnitudinis.
Secundo de pena huius peccati. .
Tereio te caſibus aliquibus in quibo dubitatur.vtruʒ
ſit contra naturam vel non.

¶ Nueſtio.clxxuij.de peccato

ex ignoꝛantia habet ſex membꝛa. . .-
Pꝛimo queritur.vtrum actus malus ꝑ ignoꝛantia ꝑpe⸗
tratus ſit peccatum. .
Secundo vtrũ actus malus ꝗ fit ꝑ ebꝛietatem vel furorẽ
vel pueritiã dicat᷑ pcẽm ꝑ ignoꝛantiõ6.
Tercio vtruʒ actꝰmalus ꝑ ignoꝛantiã iuris perpetrat
ſit peccatum. sä .
Quarto vtrũ actꝰ ꝑ igrantiã facti ſit pctm vel nö.
Quinto vtrũ actus ꝑ ignoꝛantiã liget ad penam licet nõ
ad culpam.

to de quibuſdam caſibus ꝗ fiũt ꝑ ignorantiam.
(Mueſtio. clrxii. de peccaa

tis in ſpiñ̃ſanctũ habet ſex membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit pem in ſpmſanctum.
Secundo vtrũ idem ſit petm in ſpiritũſanctũ quod pec⸗
catum ad moꝛtem.
Tercio qͥt ſunt differentie pcti in ſpiritumſanctum.

Nuarto vtrum omne pctm poſſit dici ꝑ aliquam additi

onem peccatum in ſpiritumſanctum.
Quinto cui gratie pꝛimo ⁊ ꝑ ſe opꝑonaf.
Sexto quare pct̃m in ſpm̃ſctm dicit᷑ irꝛemiſſibile.

¶ Mueſtio.clxxii.ge deſpe/

ratione habet octo membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ ſi deſperatio ſit pctm.
Scðo vtrũ ſit pctm idẽ cũ ſpe ſiue ↄfidẽtia q̃ ẽ ĩ creat᷑a.
Tercio vtrũ deſꝑatio poſſit eẽ cũ fide infoꝛmi aut non.
NQuarto vtrũ deſpatio ſit de potentia dei ſicut de bonita
te diuina.
Quinto vtrum deſpergtio /ꝓut eſt peccatum ꝑmaneat in
damna to ̃m actum.
Sexto de ↄꝑatione deſperatõnis ad alia peccata ⁊ de cõ
paratione pꝑtiũ inter ſe.
Septimo vtrũ deſperaꝛe de ſalute ꝓximi ſit pcẽm.
Octauo de remedio pct᷑i deſperatõnis.

¶ Mueſtio.clxxv.de timoꝛe

male humiliante hʒ ſeptem membꝛa.
Pꝛimo queꝛit᷑ꝗd ſit timoꝛ male humilians.
Scðdo vtrũ ſit moꝛtale pctẽ̃ᷣm vel non.
Tercio quõ ſunt dr̃ie timoꝛis ꝓut eſt pcim ſiue ſpecies
ſiue non. W .
NQuarto dæ eo quod eſt timendũ vel nõ timenduʒ et hoc
eſt de materia timoꝛis.
Nuinto de cauſa inducente timoꝛem bumanum.
Serxto vtrum excuſet a pcto.
Septimo dæ oppoſito ipſius.

lo. clxxvj. de amore

lale accendente bʒ ſeptem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit amor male accendens.
Secũdo vtrũ amoꝛ ſui ſit cauſa moꝛtalis pcti.
Tercio vtrũ ſit cauſa omnis peccati.
Nuarto vtrũ amoꝛ ſui ſupꝛa deum ſitydolatria.
Nuinto vtrum poſſit ſtare cum caritate.
Sexto vtrum amoꝛ indebitus ſit odium.
timo de pena huius peccati.

Nueſtio. clxxvij. de concu⸗
er fupbia vite hʒ tria

piſcentia cãaꝛms.oculo 3 tria membꝛa.

¶ LDueſtio.

Pꝛimo q̃rit᷑Quid ſit ↄcupia ſᷣm ꝙ cõe eſt bis tribus.
Sco ſi ipſa diuiſio trimembꝛis ſit ſufficiens et de oꝑpo
ſitione iſtarum differentiaꝝ inter ſe.
Tercio de vnaquaq; parte dimiſionis ſigillatim et ha⸗
bet tres aꝛticulos. .
Pꝛimus de ↄcupia carnis ad quantũ ſe extendat.
Secundus de ↄcupiſcentia oculoꝛum.
Tercius de ſuperbia vite.

¶ Nueſtio. clxxvii. de ydola

tria habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo queꝛit᷑ quid ſit ydolatria.
Scðo te cauſa ydolatrie.
Tercio in quibus ↄſiſtit ydolatria.
NQuarto de effectu eius.
Quinto de magnitudine peccati.
Sexto de tempoꝛe ⁊ de ceſſatione.
Septimo vtrum ↄmunicandũ ſit cum ydolatris.

clxrxix. Gi indei⸗

—

gentiles cũ ritu ſuo ſint tolerandi hʒ quatuoꝛ mẽbꝛa.
Pꝛimo querit᷑ vtrũ tolerandi ſint iudei.
Scðdo vtrũ ritus eoꝝ ſit quaſi ydolatria.
Tercio vtrum ꝑmittendi ſint ritum ſuũ in ſolennitati/
bus et alijs obſeruare.

NQuarto vtꝝ ad fidẽ ↄminationibo? penis ſint ↄpellẽdi

¶ Mueſtio.clxxx. de conuer⸗

ſatõne xpᷣianoꝝ cũ iudeis ⁊ paganis hʒ quatuoꝛ mẽbꝛa
Pꝛimo q̃rit᷑ vtrũ eccłia iudicare debeat ipos infideles.
Scðdo vtrũ iudei vel pagani poſſint xpᷣianis pᷣeſſe.
Tercio vtrum ↄpellendi ſint ſoluere decimã pᷣdialeʒ vel
alia que ſoluunt xpᷣiani.
NQuarto vtrũ xpᷣiani poſſint habeꝛe mancipium iudeum
vel paganum.

habet.xiij.membꝛa. ..
Pꝛimo querit᷑ qꝗd ſit hereſis ĩ genẽ ⁊ quid diffinitiue.
Scðdo de differentia eius.
Tercio ad quod genꝰſeptem capitaliũ reducit᷑
Quarto vtrum ſit initium omnium peccatoꝝ.
NQuinto de quantitate peccati.
Sexto ↄtra quod pᷣceptum ſit ſpecialiter.
Septimo vtrũ hereſis ad oĩa credibilia ſe extendat.
Octauo de oppoſitione.
Mono de neceſſitate hereſis.
Becimo de pꝛiuatõne coĩonis hereticoꝝ et pena.
Vndecimo de tolerantia ipſoꝝ et oppoſito.
Duodecimo de duratõne hereſum.
Tredecimo de reuertentibus ab hereſi.

NDueſtio.clxxxij. de ſciſma

te habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit ſciſma.
Scðo vtꝝ ſciſma ↄtineat hẽſim ⁊ ð ↄꝑatõe eiꝰin q̃ntitate
Tercio de poteſtate ſciſmaticoꝛum.
Quarto de ſacramentis ſciſmaticoꝝ.
Nuinto de oꝛdinatis a ſciſmaticis.
Sexto de coĩone cñ ſciſmaticis vel ſuo opoſito.
Septimo de pena ſciſmaticoꝛum.

*

¶ueſtõ. clxxxii. de apoſta

ſia habet quinq; membra.
Pꝛimo queritur quid ſit apoſtaſia et que ſit eius diffe⸗
rentia ad hereſim et ſciſma.
Secundo quis dicendus ſit apoſtata.
Tercio vtrum om̃is apoſtaia ſit infamis.
Quarto vtꝝ oĩs apoſtata ſit excoĩcatꝰ vel excoĩcandus.
Quinto vtꝝ clericꝰapoſtata pᷣuet᷑ puilegio clericali.

„*

neſtio. clxxxiiij. de diuĩa

tione habet ſex membꝛꝛꝛ
Pꝛimo queritur quid ſit diuinatio.
Secũdo que ſint ierenete eins.
Tercio vtrũ diuinatio ſi —
Suarto vtrũ diuĩatõibo ſit fides adpibenda.
NQuinto de pena hanc pena cöſequene.
Sexto de gbuſdaʒ ꝑtinẽtibo ad aliquas differẽtias diui

nationis.

4

¶ Nueſtio. clxxxv. de ſoꝛtile⸗

gio babet ſeptem membꝛa.
Dꝛimo queritur quid ſit ſoꝛs.
Secũdo vtrum licitum ſit ꝓijcere ſoꝛtes.
Tercio vtrũ ſic ſoꝛtiendo ſit temptare deum.
NQuarto vtrũ om̃i tẽꝑe cõgruat ꝑmiſſio ſoꝛtis ſicut fuit
tempoꝛe legis. „
Ain to webi exemplo apoſtoloꝝ ↄſulendũ ſit ſoꝛtibo in
electõnibo vel hmõi factis.

Sexto quare plus habũdat ſoꝛtilegiuʒ in ſexu muliebꝛi

i; virili. ůð
Septimo vtrum ſoꝛtilegium ſit maiꝰ peccatũ ꝙᷓ infide⸗
itas vel apoſtaſia.

ueſtio. clxxxvj. de yÿpo⸗

criſi habet.xj.membꝛa.
Pꝛimo queritur quid ſit ypocriſis.
Secũdo vtrũ ſit moꝛtale peccatũ ſꝑ an aliqũ veniale.
Tercio de motiuo huiꝰ peccait.
Quarto te comꝑatione eiꝰ ad inanẽ głiam.
Nuinto de grauitate buiꝰ peccati
Serto vtrũ quis poſſit ſiłare ſe eẽ malũ vel ypocritã.
Septimo de ſpeciebo huiꝰ peccati.
Octauo de oppoſitione. .
Mono de deteſtatione huiꝰ peccati:
Decimo vtrum ſit irremediabile.
Vngecimo de fructibo ꝗbo cognoſcit᷑ hoc peccatũ.

Mueſtio.clxxxvij.de ſymo

nia habet ſeptem membꝛa.
Pꝛimo cõſiderandũ eſt de nomine.
Secundo queritur quid ſit.
Tercio ꝗbo modis ↄtrahat᷑ et habʒ tres articulos.
4 Pꝛimus de munere a manu.
4Secundus de munere ab obſequio.
Tercius de munere a lingua.
Quarto querit᷑ de materialibo differẽtijs ſymonie ⁊ ha
bet tres articuloo.
4Pꝛimus de re ipᷣa ſpirituali.

lSecundus de annexo ſpirituali.

Tercius de illo qð eſt ſpũale ⁊ annerũ ſpũali.
Quinto querit᷑ de pena ſymonie.
Serto de quibuſda caſibo in quibo pt᷑ dubitari.vtrũ cõ⸗
mittatur ſymonia.
Septimo de ſatiſfactõe que eſt in reſtitutõne.

ueſtio.clxxxviij.de ſacri

legio ꝓut eſt ſpecies furti hʒ q̃tuoꝛ membꝛa.
Pꝛimo querit᷑ quid ſit ſacꝛilegiũ.
Secundo que ſint differetie ſacrilegij.
Tercio quando committitur ſacrilegium et quot mo⸗
Dis.
NQuarto de pena ſacrilegij.

õ

¶ Nneſtio. clxxxix. de ſcan/

dalo habet octo membꝛa.
Pꝛimo queritur quid ſit ſcandalum.
Secundo ſi ſit peccatum ꝑſe.
Tercio an om̃e ſcandalum ſit moꝛtale peccatũ.

—

Quaꝛto vtruʒ neceſſe ſit eſſe ſcandala.
Quinto de compatione ſcandali actiue et paſſiue dicti.
Sexto ſi dimittendum eſt ſcandalum ꝓ veritate doctri⸗/
ne veritatis et iuſticie.
Septimo quid ſit faciendum oꝓpter ſcandalum.
Octano vtrum petrus ſcandaliʒzauerit ſeꝑando ſe a gen
tibus et comedendo cum iudeis.

Finis tabule ſecũde ꝑtis huiꝰ ſumme.

—

ECWneſtio

‚⸗ . ne ipitliber ſecſius ſimme Alexandri te ales:irre⸗
fragabilis doctoꝛis parlen

—.
SAAS NNNN⸗ ,

.
—
H 4 4 8 W
õõ

Cei. qui eſt factoꝛ omis creature: ſequit᷑ tractatus de his
Aqulnue ptinẽt ad oſideratõneʒ creature.Et pᷣmo de his que
Fptinent ad ipſaʒ creatuꝛã inquantũ eſt creatura. Deinde
Dv his que ptinent ad lapſuʒ ſiue deterioꝛatõeʒz eiuſdem.
Tercio ſequit᷑ tractatus de reꝑatõne. Conſideratio vᷣo
creature inquantũ eſt creatura.attendit᷑ ̃m ipam pꝛimi
tus bene inſtitutã: que biꝑtita eſt. m fieri vel ſᷣm eẽ. Cõ
ſigderatio dᷣo eius m fieri⁊ eſſe: põt attendi ĩ cõmuni vel
in ꝑticulari. Primo ꝗ̊ dicendũ ẽ de his que ꝑtinẽt ad cõ
ſicgeratõeʒ eius ĩ cõmuni.⁊ pᷣmo m fieri. deinde ſᷣm eẽ
Coonſideratõ vᷣo m fieri.pᷣmo eſt ſᷣm cauſas eius ꝗd ſit.
Secũdo iꝙᷓtũ ad ꝓprietates ↄſequentes ſiue ꝑ ſe accñtia.
DSe cauſa dᷣo agit᷑ duptr. ᷣm ſubam.⁊ ſm ratõneʒ. Con⸗
/ ſideratio pᷣo de ſuba cauſe:ſi eſt cauſa ſiue pꝛincipiũ que⸗
mnnnt᷑ duo. Primo ſi pᷣma cauſa vel principiũ ſit.qꝗd ſit.
Secũdo.vtꝝ ſit vnũ primũ principiũ vel plura.

„ — .

primũ. Supponendũ eſt ꝙ ſit vnũ primũ
pricipiũ.quod principiuʒ ſit ex comꝑatione
. que fluũt a pricipio. In omibo.n.inue⸗
it᷑ aliq mutabilitas.q̃ nõ cõueĩt pꝛicipio pᷣ⸗
mo.vñ Iido.Maeria mutabilis ẽ.qꝛ de infoꝛmi trãſit
ad foꝛmatũ. Angeli ⁊ aĩe mutabiles ſunt.dum in bonuzʒ
⁊ in malũ ſunt vertibiles. In creaturis vᷣo coꝛꝑalibo pʒ
ꝙ mutabiles ſunt.Ex quo ↄcludit᷑.cuʒ immutabile oino
ſit prius mutabili.⁊ hoc ab illo dependet: igit᷑ eſt aliqð
principiũ quod eſt immutabile. ¶ Preterea Jo. dama.
intellectualia angelos ſcʒ ⁊ aĩas ᷣm electõʒ.⁊ eam que ẽ
in bono pfectõneʒ.⁊ eaʒ que eſt ex bono acceſſioneʒ intẽ⸗
ſam ⁊ remiſſaʒ:dicimꝰ tranſmutari.reliq pᷣo ſᷣm genera
tõneʒ ⁊ coꝛuptõeʒ ⁊ augmẽtatõeʒ ⁊ diminutõneʒ. ⁊ m
qualitateʒ.tranſmutatõeʒ.⁊ localeʒ motũ.Omia autem
hec cũ ſint veꝛtibilia:neceſſe eſt eſſe ex aliquo quod eſt in⸗
uertibile oĩno.&ᷓ ei cõuenit eſſe principiũ.cũ oĩs trãſmu⸗
tatio vltimo dpẽdeat ab oĩno intranſmutabili.⸗ Pre⸗
terea.nõ eſt aliqua creatura que nõ habeat poſſibilitatẽ
ad aliquã ꝑſectõnẽ naturalit:nihil auteʒ ſeipſuʒ ꝑficit.
diſtant.n.natura ꝑficiens ⁊ ꝑfectibile.& neceſſe eſt aliqð
eſſe ꝑfectiuũ:erit &̊ aliqð principiũ.quo alia ꝑficient᷑ qʒ
nõ aliũde ꝑficiet᷑. Hoc ideʒ poteſt elici ex alijs ↄditõnibo
que ſunt cauſe vel principij.⁊ eius quod eſt ex principio
ſiue cauſato.Qõð cũ ſit:oñdit᷑ oſequent᷑.ꝙ nõ eſt ſcire ꝗd
ſit ̃ᷣ̃in modũ vie.ſᷣm ꝙ ſciẽtia eſt ꝑ prioꝛa.lñ Jo.dam̃.

S:oꝛdinis minozũ obſeruan .

Ane ptinent ad ſpeculatöez

Pruma

quid ðo ſit m ſubam a materiã incompbenſibile eſt Fm

ſe ⁊ ignotũ:familiariꝰ aũt eſt magis ex oĩm ablatõne fa⸗

cere ratõneʒ. ¶ Abil.n. eſt eoꝝ que ſunt.nõ vt nõ ens ſ vt

ſuꝑ omĩa ens.⁊ ſuꝑ ipᷣm eſſe ens.Si.n.eoꝝ que ſunt co⸗
gitatõnes ſunt.quod ſuꝑ cogitatõnes eſt.⁊ ſuꝑ eſſentiaʒ

crit.¶ Pretea. ſic ratiocinat᷑ Dyo.in li.de dini.no. Si

incõpꝑrehenſibilia ⁊ incõtemplabilia ſunt ſenſibo inmi⸗
bilia. ⁊ his que ſunt in figmento ⁊ ſilitudine ſimpla ⁊ ñ
ſimulata iur eandeʒ veꝛitatis ratõʒ.ſuꝑ has eẽntias ſuꝑ
eſſentiales magnitudo ⁊ omibo virtutibo:impoſſibile eſt
quod ſuꝑ ſenſuʒ eſt archaniq; ratõʒ. ſuꝑ ratõnale bonũ.
Et iteꝝ queʒ neq; cogitare poſſibile eſt.neq; diceꝛe. neq;
totalit aliquo mõ ↄtemplari: ꝗpter hoc ꝙ ab omibo ipſe
eſt ſegregatus ⁊ ſuꝑignotus. YPretea rõne põt aꝛgui.
Omis.n.attributio eſt aliquo ꝗnq; modoꝝ quoꝝ nullo
recipit principiũ ⁊ cauſa oĩm notificationũ ſeu diffiniti⸗
onuʒ. Prina attributio eſt ꝑ ſubſtãtialia coequata. hoc

ait nõ ↄuenit huic principio: cũ ſubſtãtialia coequata ĩ⸗
poſſibile ſit haberi.eo ꝙ principiũ eſt oim. Secũda attri
butio eſt ꝑ ſubſtãtialia nõ coequata.vt cum dici᷑ bomo

eſt aĩal.vel homo eſt ſenſibile.⁊ ſᷣm eandẽ ratõeʒ hec at⸗
tributio remouet᷑ a prima.Tercia attributio eft ꝑ ꝓpri⸗
etates que egrediũt᷑ a ſuba.vt riſibile ab hoĩe.⁊ hec attri
butio remouet᷑:principiũ.n.primũ nihil hʒ coequale qdð
ſit pᷣ̃ter eius eſſentiam: prefer auteʒz eſſentiam ſunt ꝓprie
tates. Quarta aũt attributio eſt ᷣm accñtia que intrin⸗
ſecus cõueniũt.vt ſunt quantitas ⁊ qualitas:⁊ hec attri
butio remouet᷑.nihil.n.quod mutari poteſt ſᷣm naturazʒ
ei eternaliter attribuit᷑cum ſit immutabile. Hoc etiam
plane dicit Aug.in li.d trini.⁊ magjr recitat in li.ſentẽ.
nullum accñs deo cõuenire. Quita vᷣo attributio eſt ſᷣm
ea que extrinſecus ↄtingũt:que ſi varient᷑.nõ dicunt᷑ va⸗
riare ſubſtantiaʒ. vt eſſe a dextris vel a ſiniſtꝛis.vel ageꝛe
vel nõ agere.hec attributio remouet᷑ etiaʒ a dicto pꝛinci⸗
pio.quia addunt aliquid preter ſubſtantiaʒ ad comple⸗
mentũ vel ſuum oppoſituʒ.vt ageꝛe ad complementũ. pa
ti ad ſuum oppoſitũ.nihil auteʒ addere poteſt ad ꝑfectõʒ
ſubſtantie principij. nec auferre ꝑfectioneʒ: ergo hec at⸗
tributio remouetur.ſed notio eius qdð quid eſt.eſt per at
tributioneʒ aliquam: ergo nõ eſt cogitare primuʒ princi
pium quid eſt ſm ſubſtantiaʒ. ¶ In contr ariũ videt᷑ qdð

dicit apłs ad roma.j.inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt

a creatura mundi intellecta conſpiciũt᷑. Et vt dicit Dyo
niſius.oĩm eſt cauſa ⁊ principiũ ⁊ eſſentia ⁊ vita.⁊ deci⸗
entium ab eo reuocatio ⁊ reſurrectio.4 ꝓreterea. cuʒ

ſit lux pꝛima.lux aũt ſui manifeſtatina eſi:pria eꝛgo ma⸗

rime ſui manifeſtatiua eſt. ergo primũ pricipinʒ ſeipſuʒ
maxime manifeſtat. O autẽ ſit lux.patet ꝑ hoc quod dic
Augꝰ.ſuper geñ.ad lam.nõ ita dicit᷑ lux quemodmodũ
petra ⁊ leo.ſed lux ꝓprie:illa figurate.¶ Preterea. dic
ph̊us.ꝙ ens eſt prima impreſſio intelligentie:ſed quo oꝛ
dine ſe hʒ ens in cõmunitate.eo oꝛdine ſe hʒ primuʒ ens
in cauſalitate: ̊ ⁊ pꝛimũ ens in oꝛdine cauſalitatis eſt pᷣ⸗
ma impreſſio.ſeipſo ̊ cognoſcit᷑ ſᷣm ſubſtantiazʒ ab intel
ligentia. ¶ Reſpondendu ad hoc. ꝙ duplex eſt cognitõ.
patrie ⁊ vie:cognitõne patrie cognoſcet᷑ m ſubſtantiaʒ.
ſicut dicit᷑.j.YJo.iij.videbimus eũ ſicuti eſt. Cognitio vᷣo
vie multiplex eſt. Eſt.n.cognitio natuꝛe ſcʒ rõnis.vt ẽ na
tura quedã:⁊ eſt cognitio rõnis vt eſt ratio cogitando ⁊
ꝑtractando:⁊ eſt cognitio gratie que eſt ꝑ fideʒ ⁊ per do⸗
num ſapiẽtie ⁊ intellectus. tum ad cognitõez nature
ſeipſo eſt primũ principiũ in intellectu.⁊ cognoſcit᷑:⁊ ſic
intelligit᷑ quod habet᷑ a po. ¶¶Et quod obijcit᷑ de luce:
intelligit᷑ qᷓtum ad hoc quod eſt ex ꝑte natuꝛe.qtuʒ autẽ
ad cognitõeʒ rõnis vt eſi ratio in cogitando ptra ctãdo
lz ſit lur que ſe manifeſtat. ꝓpter infiꝛmitateʒ tn ratõnis
nõ cognoſcit᷑ quid eſt ſᷣm ſubaʒ. ſed ꝑ oꝑa cognoſcit᷑ vnũ
principiũ opeꝝ.Et ſic intelligit᷑ quod dicit apls ad Ro.
j. Inuiſibilia dei ⁊c.⁊ ſic introducit᷑ illud. xiij. Sap. A
magnitudine ſpeciei ⁊ creature.cognoſcibiliter poterit

hoꝛum creatoꝛ videꝛi.Et ꝙ ſe non manifeſtat intellectui
noſtro ᷣm ſubſtantiam. hoc non eſt ex paꝛte ſui.ſed pteꝛ
noſtrum cefectum:⁊ ſic dicit phᷣus. ꝙ intellectus noſter
ſe habet ad mamifeſta natuꝛe ſicut viſus noctue ad lumẽ
diei. Quod auteʒ dicunt Dyo.⁊ Dam̃,duplici ratõne
poteſt attendi:tum quia prioꝛa non habet. nec aliquam
multitudineʒ m ſubſtantiam ᷣm quam cognoſcat᷑ quid
eſt diffinitiue:tum quia via ratiocinatõnis vel cogniti⸗
onis humane: ꝓpter deſectum ex parte noſtra.2 excellẽ⸗
tiam er parte ſua. non peruenit᷑ ad cognoſcendum quid
eſt.ſed quid non eſt: ⁊ qm eſt cauſa ſeu principiũ.¶. Ad
rationeʒ dᷣo de modis attributionum. reſpondendũ eſt.
ꝙ modi attributionũ in creaturis.non ſᷣm illum modũ
attribuũtur principio primo.ſed ſicut dicit Moe.in lib.
c trini. Omia predicamenta preter ad aliquid. cum ad
teum referuntur.ad predicatõneʒ ſᷣm ſubſtantiam con⸗
uertuntur:⁊ ideo lʒ attributõnes ille ſᷣm nmduʒz quo cõ
ueniũt creaturis.non conueniũt principio: conueniunt
tamen aliquo modo: dicũt.n.diuinam ſubſtantiã aligd
cointelligendo.nullam auteʒ rei compoſitõez circa ipᷣm
pripcipium deſignando. Cognitöõne vᷣo que eſt per gra⸗
tiam.lʒ non cognoſcatur in preſenti facie ad faciem: co⸗
gnoſcitur tamen per ſpeculuʒ in enigmate.⁊ quodã etiã
modo cõmuni.hoc dicitur ꝓpter donum ſapientie.quod
eſt cõmune vie ⁊ patrie.lʒ etiam hec cognitio non perue
niat ad ipſam eſſientiam m ſeipſaʒ.ſed per veſtigia ĩ cre

aturis per imagineʒ in intellectuali creatura.per ſimili

tudineʒ in ipſis gratijs ſiue donis gratiaꝝ.

cundum mem by buius queſtionis. vtrũ
ſint plura pꝛincipia ſᷣm ſubſtantiaʒ. habet
/ tres articulos.¶ Primus.v.ſint duo pꝛĩa
pncipia vnuʒ boni ? alteꝝ mali.⸗ Secũdꝰ
vtꝝ ſint duo principia.vnũ boni ſpiritualis alterũ boni
coꝛpoꝛalis. Tercius.vtꝝ boni coꝛꝑalis ſint duo prin⸗
cipia.ſcilʒ opifer ⁊ materia quorum neutrum eſt ab ali⸗

quo. .
ticulus primus

4 Irrca primuʒ ſic obijcit Jo. dama. ꝙ non ſint

—
—

uo principia. Contraria ſunt adinuiceʒ. bo
nũ ⁊ pernicioſum.a ſuinuicem corruptiua.
Si ergo ſunt in ſeinuiceʒ: non erunt ſubſiſtentia. Si vᷣo
non ſunt in ſeinuicem ſed diuiſa:quis eſt qui regiõʒ ſin
gulo diſtribuit: a ſi alius eſt qui diſtribuit: illud magis
erit principium. IOtẽ neceſſe eſt alterum hoꝛum vel tan
gere ⁊ coꝛumpeꝛe ſeinuiceʒ. vel eſſe medium in quo neq;
bonum neq; malum eſt. ⁊ non tunc tm̃ duo principia ſed
tria.¶ Item neceſſe eſt alterum hoꝛuz vel pacificare.qð
id quod malum eſt non poteſt. quod enim pacificat ñ eſt

malũ.vel preliari.quod id quod bonũ eſt nõ põt.qð pꝛe

liatur.n.nõ eſt finaliter bonũ.¶ Itez quod malũ ẽ quidẽ
preliari.quod aũt bonuʒ eſt.nõ ex adueꝛſo preliari ſed a
malo coꝛumpi vel ↄtriſta:i ſemꝑ ⁊ malũ pati.quod ñ eſt
boni:vnũ & eſt ab omni malicia exutũ ⁊c. 4 YZtez Aug. i
li.de moꝛibo manicheoꝝ. Principiũ primũ boni ẽ ſum⸗
mũ bonũ.ſᷣ ſummũ bonũ nõ põt eſſe ſummũ bonũ niſi ſit
incõmutabile.impenetꝛabile.⁊ inuiolabile ⁊c. Si.n.æ⸗
eſſet aliq boni ↄditio.nõ eẽt ſummũ.qꝛ intelligeꝛet᷑ meliꝰ
tali aũt nature noceri nullatenꝰpõt:malũ aũt dicit᷑ eo æ
nocet ſeu nocere põt. ¶. Preterea. cũ ſit ſunmũ bonuz.
eſt ſumme potẽs:gᷓ ↄſeruare põt om̃e quod ꝑtinet ad re⸗
gnũ ſuũ.⁊ Gᷓ eſt regnũ lucis ſicut dicũt maĩchei: 8 poteſt
ↄſeruare ome illud quod eſt in regno lucis a nocno. Et
ga ſumme bonũ vult ↄſeruare 7 nouit:g in effectu erit cõ
ſeruatio:nõ ̊ᷓ malũ ſiue pricipiũ mali.nocebit regno bo

ni.neq; nocebit regno tenebraꝝ.coꝛu ptio.n.nõ eſt in ſe.

ipſa.bᷣ in aliquo quod coꝛumpit:malũ aũt ẽ corruptio.

nõ ſe corrumpit.cñ coꝛꝛuptio nõ coꝛumpat coꝛuptõʒ.

„

MKegnũ g tenebraꝝ ſi omi bono caꝛet(vt dicũt maĩchei)

coꝛꝛumpi nõ põt.qᷓ nec ei noceri:nõ q̊ malũ eſt. cuʒ nulli
noceat:&ᷣ nõ ſunt duo principia.ſ.boni⁊ mali:(¶ Item ſi
eſſet primũ principiũ mali:e diuerſo diuidens vtra prin
cipiũ boni:eẽt ſumme maluʒz.ſicut eſt ſumme bonũ. Sed
ſummũ bonũ eſt.ꝙ nihil poteſt habere de ſuo oꝓoſito.ꝗ̊
econtrario ſumme maluʒ diceret᷑ quod nihil habetet vel
habere poſſet de ſuo opoſito. Nã ſi haberet:quo ad hoc
dependeret ab ipſo.⁊ ita nõ eſſet equalit pꝛincipiũ.Sed
impoſſibile eſt eſſe ſic ſumme malũ.nihil.n.hꝛet æ eſſe.
oĩno eẽt ñ ens: nõ haberet rõneʒ principij.4:! Itẽ malu
nõ eſt ſm eſſentiã ſ̊ ſᷣm priuatõeʒ dictum. pᷣuatio vᷣo nõ

eſt nec intelligit᷑ ſine eo cuiꝰ eſt priuatio.OQð auteʒ pᷣuat

bonũ eſt.ꝗ̊ malũ vpendet a bono:⁊ ſumme malũ nõ põt
eſſe. cum ſit priuano.ꝗn habeat aliquid boni.̊ dependʒ
a bono:ꝗ nõ eſt equaliter principiũ cum ſumme bono.
4 OPreterea.augꝰ. in encheri.ex bonis mala oꝛta ſunt.⁊
niii in bonis nõ ſubſiſtũt.ꝗ̊ malũ dependet a bono. gᷓ vt
prius ſumme malũ nõ eſt equaliter principiũ cũ ſumme
na Yona dicet᷑ ſupradicte rationi ꝙ ſumme maluʒ
nõ nocet. vel coꝛumpit. vel aduerſat᷑ ſumme bono. ali⸗
cui bono inferioꝛi:Ipter quod ſic põt obijci.qᷓntũcũq; ſit
malũ quod dicit᷑ ſumme malũ. põt tolli a ſumme bono.
Sũme.n. bonum eſt ſumme potens.potentia.n.bonũ ẽ.
gſumma potentia ad ſummũ bonũ pꝑtinet: ſᷣ̊ magis eſti⸗
ma bit᷑ potẽs.quod plus mali põt tollere.qᷓ quod min?:
gſumme potẽs.ſumme malũ põt tollẽ.i¶ Jaʒ alit magis
potẽs intelligeret᷑.⁊ ita magis bonũ:cũ ꝙ̊ ſumme maluʒ
n poſſit tollere niſi de inferioꝛi bono.⁊ ſumme bonũ polſ⸗
ſit tollere quodcũq;ʒ malũ.nõ erũt ſumme bonũ⁊ ſi umme
malũ equaliter principia.l Item ꝙ nõ ſit pꝛincipiũ ſᷣm
modos pricipij in prima phᷣia dicti ſic argui põt. Dicit᷑
enĩ vno modo initiũ ex quo primo mouet᷑ aliqd. vt prici⸗
piũ longitudinis.Sʒ hoc mõ non dicet᷑ principiũ mali.

principiũ.n.longitudinis vetermĩat aliquã ꝑteʒ entis.2⸗
ita nõ eſt oĩno ſine bono:vtpote ſi dicat᷑ pũctus prĩcipiũ

longitudinis vel ex quo fit motus. Iteʒ dicit᷑ principiuʒ
de quo facilioꝛ eſt diſciplina.nec hoc mõ malũ eſt princi⸗

piũ.cũ ꝑ bonũ cognoſcat᷑. Didit᷑ etiaʒ principiuʒ ꝑs ma

terialis vt fundamẽtũ domus.nec ſic eſt principiũ.quia
ex entibo ↄponit᷑ ens.Etiaʒ dicit᷑ principiũ ex quo fit in⸗
itiũ motus.vtpote cauſa efficiẽs.verbi gra.filius a paꝛẽ
tibo.⁊ lis ab odio:nec ſic dicit᷑ principiu.qꝛ mali nõ Ecã
efficiẽs ſ̊ deficiẽs.Dicit᷑ etiã principiu ꝗpter cuiꝰ volũta
teʒ mouet᷑.⁊ hec eſt cã finalis inqtũ mouet efficientem.
Hec aũt remouet᷑ a malo: finis.n.⁊ bonũ idẽ ẽ ĩ ſuba. F
malũ ñ ẽ principiũ in rõne finis ſeu cauſe finalis.Dicit᷑
etia pᷣncipiũ ex qͥ ſci᷑ res primo.vtpote rei cã. nec ſic ma
lũ eſi principiũ vel hʒ:malũ.n.ẽ incauſale vt dicit DOyo.
in li. de di.no. Concludit᷑ ̊ ex iã dictis.ꝙ malũ ñ ẽ pnci
piũ ſᷣm modos iaʒ dierns. ſ n ↄtriũ ſic obijcit᷑. Gonuʒ
⁊ malũ ſunt genera alioꝝ.h̊ aũt nõ videt᷑ dici niſi diuer⸗
ſoꝝ ſint principioꝝ.nõ.n.ſic dicũt᷑ genera ſicut ſubſtan⸗
tia ⁊ qualitas.⸗:! Iteʒz dicit᷑.xij.math.iQon poteſt arboꝛ
mala.ibi dicit glo.non poteſt ex bono naſci malum.vxłex
malo naſci bonum:⁊ alia glo.nibil medium. quin boni
actoꝛis tm̃ ſint bona.⁊ mali mala.4.! Item bonuz ma⸗

lum ſunt oppoſita. opoſita habebunt principia.ꝙ ſi vl⸗

timo eſt ſtare in idemptitate principij.boni auteʒ ſit ſum
mum bonum principium.ergo erit ⁊ mali.quod non eſt
vnum. Vnde.iij. Romano.ui infert iram glo.ibi:illiꝰ
vei deus vltoꝛ eſt cuius actoꝛ non eſt.id eſt iniquitatis.
quam deus poteſt punire non facere. 4 Item Auguſli.ĩ
libro.lxxxiij.q. Omne quod deficit ab eo quod eſt eẽ. de⸗
ficit ⁊ tendit in non eſſe:deficere autem maluz eſt. eſſe au
tem ⁊ in nullo deficere bonum eſt. At ille ad quem nõ eẽ
non pertinet.non eſt cauſa deficiendi:boni ergo tm̃ can⸗
ſa eſt.malũ aut factum eſt. ergo habet aliqð pᷣncipiũ.⁊ ñ
idem cum bono:ergo mali ⁊ boni ſunt duo principia.

. —

— — —2——

— —

= -

r

¶ Lueſtio

Item cum dicit᷑ liberum arbitrium deſiciens 2 cau⸗

ſa mali.defectus ille ab alio hʒ ꝙ eſt ꝙᷓ a ſe. Si non ab
alio.ergo principium eſt ante quod nullum in illo ge⸗

nere.ſi habet.alicubi eſt ſtare in genere defectuum.aut

bonũ erit per ſe cauſa mali.E ſi bonũ ꝑ ſe nõ eſt cau⸗
ſa mali.tũc.n.opoꝛteret ſummũ bonũ eſſe ꝑ ſe cauſam
mali.erit aliquis defectus primus in genere defectuũ⸗
ergo eſt principiũ aliquod maloꝝ.¶ Iteʒ dicit᷑ in geñ.
primo.Tenebre erant ſuper facieʒ abiſſi.⁊ poſt ſeqt.·
ſpiritus dñi ferebatur ſuper aquas. ſiue incubabat
Fm aliam lr̃am.ergo tenebre cum ſint priuatõnes.nõ
ſemper oꝛtum habent a luce.Sequitur enim.dixit deꝰ
fiat lux.⁊ facta eſt lux: Alia ꝗ̊ eſt cauſa illarum tene⸗
braruz ⁊ illius lucis.ſed hec eſt prima lux creata.vil
le ſunt prime tenebre.ꝗ̊ tenebraruʒ ⁊ lucis differentia
ſunt pꝛincipia. Item. viij. Yo. Dyabolus eſt mendar 2
pater eius id eſt mendacij:mendacium auteʒ dicit pec
catum. fuit principium peccati: ſed non idem princi
pium boni.ẽᷓ differentia ſunt principia.¶ Reſponden
dum eſt.ꝙ boni ⁊ mali non ſunt duo principia vt ex eqͥ
ſe diuidant.ſicut plures rationes concludũt.ſumendo
bonum generaliter.lʒ enim malum geneꝛaliter aliquo
modo bhabeat principium eo ꝙ factuʒ eſt: nõ tamen ex
equo ſe habet contra principium boni. Item ad ũlõ
auteʒ quod obijcitur.ꝙ malum nõ habet principiũ ſᷣm
aliquam rationeʒ ſupradictam principij. Dicendum
ꝙ babet ſᷣm illam rationeʒ pꝛincipij.ſᷣm ꝙ dicit᷑ effici⸗
ens large ſumptum principium. Eſi enim efficiẽs pꝛo⸗
prie ſumptum. quod eſſe facit a foꝛma completuʒ ⁊ eſt
efficiens large ſub quo continetur id quod facit eſſe ſbᷣ
priuatione determinatuʒ:⁊ hoc ꝓprie dictum vocatur
cauſa deficiens. AUnde Nuguſti.in lib.de cini.dei diẽ̃.
Si queritur cauſa mali.nõ eſt inuenire niſi cauſaʒ de⸗
ficientem:⁊ ꝗpter hoc poſuit phᷣus duo exempla ĩ illa
ratione principij. Pater eſt cauſa filij.⁊ lis ẽ ab odio:
lis enim eſt ab odio vt defectus a cauſa deficiẽte.⸗ Ad
illð pᷣo quod obijcitur multipłr. ꝙ boni ⁊ mali ſunt di
uiſa principia.Reſpondendũ eſt Fᷣm oꝛdinem. Primo
hoc ꝙ dicit bonum ⁊ malum ſunt genera alioꝛum.

Nut enim accipiunt᷑ boꝛum ⁊ malum cõmuniter. aut

Aprie in genere moꝛis.Si ꝓrie in genere moꝛis. dicũ

tur ꝓpter hoc genera: quia omia que ſunt in moribus

ad iſta duo reducunt᷑:multoplus bonum ⁊ malum re⸗
ducũtur ad vnum principium ſcʒ voluntatem aut lib.
arbitrium. ſᷣm ꝙ bonum ⁊ malum dicũtur recta ⁊ nõ
recta.lib.arbitrium efficiens vel deficiens. Si vᷣo acci
piũtur bonum ⁊ malum generaliter.dicũt᷑ eſſe geneꝛa.
quia generaliter omia comprehendunt:non quia illis
reſpondeant duo, pꝛincipia.ſed bono reſpondet pᷣmuʒ
principium quod eſt ſummum bonum: malo voo reſpõ
et eſſe ex nibilo.ſicut dicitur in fi.li.contra epiſtolaʒ

fundamenti. Ad illud vᷣo quod ſecundo obijcit᷑ dom

eſt.ꝙ malum ⁊ bonum ↄtrahũtur ad ea que pꝛocedunt
ex voluntate vertibili.vnde volũtas bona dicit᷑ arbor
bona.voluntas mala arboꝛ mala:⁊ ſᷣm hoc fructus re⸗
ſpondent arboꝛibus. Ende bona voluntas.boni actꝰ
cauſa dicitur.⁊ mala mali: ſed non ꝓpter hoc boni 2
mali gener aliter prout hic intendimus: duo erũt prin
cipia... Ad tercium obiectum eſt reſpondendũ. ꝙ bo⸗
num ⁊ malũ recipiũtur duptr.vt ſunt cõtrarie oppoſi⸗
ta.ſicut dicitur bonuʒ ⁊ maluʒ in actibus ⁊ habitibo:
ſic ſtant in cõtrarietate principioꝝ large ſumendo
principium. Sumunt᷑ auteʒ bonum ⁊ malum ꝓut ge⸗
neraliter dicũt᷑.nõ in oppoſitione contrarietatis: ſ̊ vel
in opoſitõne priuatõnis ⁊ habitus.ſicut ſe habent vi
ſus ⁊ cecitas.vel in opoſitõne ↄtradictõis aliq̊ modo
in genere entis.ꝓut bonum dicit᷑ ens completũ.malũ
vᷣo deſiciens a complemẽto.⁊ in hoc nõ ens: ⁊ ſᷣm bãc
rationẽ oppoſitõnuʒ.nõ opoꝛtet reducere ad duo prin⸗
cipia.ſᷣ bonum dicit᷑ inꝙᷓ̃tũ tendit in ens quod ẽ finis.

Prima
malum vᷣo Fm ꝙꝓ tendit in nõ eſſe:boni g erit pꝛĩcipiuʒ
ſummũ bonum.mali vo non erit principium:res enim
defectibilis in ſeipſa deficit.ſed non a ſeipſa eſt.4lAd
quartum obiectum doᷣm.ꝙ tæus eſt cauſa rei.non ſᷣm
ꝙ deſicit defectu culpabili.Auguſti.iij.c li.ar. Oĩno
non inuenio.nec inueniri poſſe. ⁊ proꝛſus non eſſe af⸗
firmo.quomodo tribuant᷑ peccata noſtra creatoꝛi deo
quando ⁊ in ipſis laudabilem eum inuenio.nonſolum
ꝙ ea punit.ſed etiam ꝙ tunc fiunt cum ab eius verita⸗
te receditur. Sed eſt duplex maluʒ. culpe ⁊ pene. ¶Da
li culpe non eſt eus actoꝛ:mali do pene eſt actoꝛ.ſicut
habetur in principio lib.de li.arbi.⁊ in libro retracta
tionum. vbi explanat illam queſtioneʒ libri.lxxxiij.q.
Mon putetuꝛ ex hoe ab illo non eſſe penam maloꝛum.
que vtiq; malum eſt his qui puniuntur:ſed hoc ita di⸗
xi.quemadmodum dictum eſt.deus moꝛtem non fecit.
cum alibi ſcoiptum ſit. ¶MNoꝛs ⁊ vita a domino deo eſt.
Aaloꝛum ergo pena.malum eſt quidem malis. ſed in
bonis operibus eſt ci.quia iuſtum eſt: defectum ergo
culpabilem eſt reducere ſicut dictum eſt ad cauſam de⸗
ficientem. defectum vᷣo penalem inqtum iuſte inſtigit᷑
ad canſam efficienteʒ:ex parte vᷣo ſuſceptibilis ad cau
ſam deficientem. 4 Ad quintuʒ ꝗbiectum dicendũ eſt.
ꝙ defectus primus voluntarius eſt a libero arbitrio.
non Fᷣm id ꝙ aſſimilatur primo. ſed ex ſeipſo inqꝗtum
vertibile eſt ᷣm voluntatem in nihilum. ita mali in⸗
qtum malum eſt. non ponemus bonum inqtum bonũ
principium.nec tamen ſine bono ſubſiſtit.⁊ ideo eius

principium: ſicut contingit dicere non eſt primum vt

e diuerſo diuidens contra principium boni.duo faci⸗
ciat principia cum illo.¶ Ad ſextum dicendum.ꝙ licʒ
prius loquatur de tenebris qꝙᷓ luce. in principio ge⸗
neſeos:non tamen tenebꝛe habẽt ſubſiſtens principiũ:
tenebre enim nihil aliud dicuntur.niſi ꝙ nonduʒ erat
aduentus lucis. vnde per negationem ſe habent reſpe
ctu lucis.⁊ ex hoc cauſabatur ꝙ nondum erat lux.
Ad ſeptimum dicendum.ꝙ cum dicitur ab initio in
veritate non ſtetit:non dicitur initium ſᷣm ratõnẽ cau⸗
ſalitatis.ſed ab initio.i.poſt initium duratõnis.Sed
cum dicitur. Syabolus mendax eſt ⁊ pater eius.dici⸗
tur cauſa peccati veficiens. anteqᷓ; gratia nulla erat:
nec ꝗpter hoc erit diuerſum principium mali.e diuer⸗
ſo diuidens contra primuʒz principium boni.defectus
eniʒ prime cauſe deficientis non ſubſiſtit niſi in bono
cuius boni eſt primum principium bonoꝛum beato⸗
um.

NBaarticulum ſecũdum quo querit᷑. vtrũ
ſint duo principia. vnum ſpiritualium.
⁊ liud coꝛpoꝛalium: quod videtur rati⸗
P onibus ⁊ auctoꝛitatibus. Ratio vna ẽ ex
c.ꝙ principiatum aliquam habet ſimilitudinem cũ
uo principio: principium vo rerum ſpiritualinʒ ſum⸗
mus ſpiritus eſt.ſimplex ⁊ incircumſcriptus.immuta
bilis. Res vᷣo coꝛpoꝛales in omnibus his viſſimilitu⸗
dinem habent.neq; enim ſpiritus ſunt vel res ſpiritu⸗
ales:⁊ ſunt multe compoſitionis.habent etiam ciꝛcũ⸗
ſcriptionem diuiſiuam.⁊ ſunt multiplicis mutatioõis:
ergo maximam habent diſſimilitudinem. non &̊ ſunt
principiata a principio rerum ſpirimnalium.⁊ ſunt pᷣn
cipiata:quia non a ſeipſis ſubſiſtunt.ergo habent ali⸗
ud principium. ¶¶ Item non eſt eadem materia rerum
ſpiritualium ⁊ coꝛpoꝛalium. ꝓpoꝛtionalis enim eſt ma
teria foꝛme:neq; enim adinuitem eſt tranſmutatõ foꝛ⸗
marum iſtarum xel illarum.neq; eſt continuatio:ergo
principium primum ex parte ſuſceptibilium ſiue ꝑaſſi
uoꝛum. xeſt differens in rebus ſpiritualibus 2 coꝛpora
libus: ſed coꝛꝛeſpondentia ſunt principium actiuuʒ ⁊
principium ſuſceptiuum.ergo pari ratione erũt prin⸗

cipia actiua.vnum coꝛꝑalium alteꝝ ſpũaliuʒ. Item
coꝛꝑalia in maxima parte vident᷑ eſſe confuſa.ſpũalia
dᷣo oꝛdinata. Confuſio enim videt᷑ cũ vapoꝛ terreſtris
ſuꝑfertur in aere vapoꝛi aquoſo. vel va poꝛ igneo: vel
vapoꝛ etiam igneus includit᷑ in vapoꝛe aquoſo. Simi⸗
liter cum aĩalia rapacia dominant᷑ manſuetis.cũ ma⸗
li preſunt bonis. In ſpũalibus vᷣo non ſic eſt.non ꝗ̊ vi⸗
dent᷑ eſſe ab eodem pꝛincipio:ſi.n.eſſent ab eodẽ.elſent
oꝛdinata inter ſe ⁊ ad vnũ:ſunt ꝗ̊ duo principia coꝛꝑa
lium ⁊ ſpũalium. Item dicit᷑ in lib.ſapᷣ. Coꝛpꝰquod
coꝛumpit᷑ aggrauat aiam. &⁊ declinat deoꝛſuʒ ſcʒ ad
peccatum.ſed ipſe ſpũs quantũ eſt de ſe.tendit natura
liter ſuꝛſuʒ: hoc aũt videt᷑ ꝑuenire ex dꝛñtibo pricipijs.
differẽtia ſunt pꝛincipia.¶ Item dicit᷑ ecẽs vltio. Re
uertat᷑ puluis in terram ſua.⁊ ſpũs redeat ad euʒ ꝗ de⸗
dit illũ:ꝗᷓ ſpirituũ videt᷑ aliud eſſe pricipiũ q; coꝛpoꝝ.
i Zam ſi ideʒ eſſet principiũ.diceret᷑ vtrolq; ꝙ coꝛpus
reuerteret᷑ ad eum qui dedit illud. ſicut ⁊ dicit᷑ de ſpũ.
IYtem dicit᷑.vij.Ro.condelectoꝛ legi dei ſᷣm interioꝛẽ
hoĩeʒ.video aũt aliã legezʒ in mẽbris meis.repugnan
teʒ legi mentis mee.⁊ captiuanteʒ me in legeʒ peccati.
que eſt in mẽbris meis.⁊ poſt ſequit᷑: ergo egoipſe car⸗
ne ſeruio legi peccati.mente autem legi dei. lex dei 2
lex membroꝝ ſiue carnis contrarie ſunt.⁊ vna ↄuenit
menti.⁊ altera carni:g̊ mens⁊ caro inter ſe cõtrarian⸗
tur. Quod etiam videtur Gał.v. Caro cõcupiſeit ad⸗
uerſus ſpiritũ.⁊ ſpũs adueyſus carnem: ↄtrarioꝝ aũt
ↄtraria ſunt principia:̊ cum deus ſit pꝛincipiũ ex ꝑte
ſpũs.erit aliud principium ex paꝛte caꝛnis.Qnod eti⸗
am videtur ex eo quod dicit Apoſtolus prima Coꝛin⸗
thioꝛum ſecundo. Sapientiam loquimur inter perfe⸗
fectos:ſapientiam vᷣo non huius ſeculi.neq; pꝛincipuʒ
huius ſeculi qui deſtruuntur: ſed dei ſapientiam que
eſt in miſterio abſcondita.quam nemo principum hu⸗
ius ſeculi cognonit:ergo aliud eſt princeps huius mũ⸗
di ꝙ deus. Similiter habetur Johan nis decimoquar
to. Aenit princeps mundi buius ⁊ in me non habet
quicqᷓ.⁊ in decimooctauo. Regnum meum non eſt de
hoc mundo:ergo dei regnum ⁊ regnum mundi diuer⸗
ſos habent principatus. 4 Item ad Epheſeos ſecun⸗
do. Aliquando ambulaſtis ſcõm ſeculum mundi hu⸗
ius.ſcõm principem poteſtatis aeris huiu S:qui nunc
operatur in filijs diffidentie: ergo alius eſt princeps
mundi. qꝙᷓᷓ ille de quo prius dicitur.viuiſicauit vos cũ
eſſetis prius moꝛtui delictis. Sed qui conuiuificauit
cus erat.ergo alius eſt princeps mundi a do:ſed mũ
dus pro quo ſuponit niſi pro rebus corpoꝛalibus. er⸗
aliud eſt principium coꝛpoꝛalium ꝙᷓ ſpiritualium.
en contrarium ſic obijcitur rationibus a auctori⸗
atibus. Mundus ſenſibilis reſpondet archetipo. ſi⸗
cut exemplum exemplari. ſed idem eſt mundus arche⸗
tipus quod ipſe deus. ſicnt infra oſtendetur. vbi age⸗
tur de cauſa exemplaꝛi: ̊ deus eſt cauſa efficiens mun⸗
di ſenſibilis.ꝗᷓ idem principium ſpũalium ⁊ coꝛꝑaliũ.
Aldundus.n.ſenſibilis vtraq; compᷣhendit.diuidendo
ↄtra archetipũ. Item ſpũalia mouent coꝛꝑalia. pri⸗
mũ auteʒ principium ſpũalium mouet ſpuales ſubas.
̊ ⁊ coꝛꝑales ipſis mediantibo.ſic habet᷑ ab Auðã̃. viij.
ſuꝑ gen.mouet teus ſpũalem creaturam ꝑ tempꝰ. coꝛ⸗
poꝛaleʒ vᷣo ꝑ tempus ⁊ locum:coꝛꝑaleʒ po ſubdidit ſpi
rituali.irratõnaleʒ ratõnabili. terreſtreʒ celeſti. minꝰ

valentem valentioꝛi.qᷓ oꝛdo eſt inter creaturas coꝛpo⸗

rales 2 ſpũales.ad principium ſpũalium: oꝛdo autem
iſte non eſt niſi ad principium. ergo idem eſt principiũ

vtroꝛũq;.¶ Item ſi diuerſa eſſent principia. opoꝛteret

ponere tercium principium:eſt.n.quedam creatura cõ
poſita ex coꝛpoꝛali 2 ſpirituali.Sed poſſe pꝛincipij ſpi
ritualis finiretur ĩ re ſpirituali.ſicut poſſe pricipij coꝛ⸗
poꝛalis in rem coꝛpoꝛaleʒ. Qam ſi extenderetur vltra

iam haberet poſſe ſuper coꝛpoꝛa.⁊ ita magis eſſet pri⸗

cipium.¶ Preterea. ſicut dictuʒ eſt. caro ⁊ ſpũs adin⸗
uicem contrariantur. ergo eoꝛum vnio non erit ab al⸗
tero principioꝛum:non enim vult principium ſpiritu⸗
alium ꝙ ſpiritus ſuccumbat carni.vel principiuʒ car⸗
nalium. ꝙ caro ſuccumbat ſpiritui: non ergo tm̃ duo
erunt pricipia.nec affectaret naturaliter ſpiritus car⸗
ni vniri.Quod cum videmus. accipitur ex hoc ꝙ non
ſunt diuerſa principia ⁊ contraria carnis ⁊ ſpiritus.
4l Item Auguſtinus in libro.lxxxiij. queſtionuʒ. Om̃e
bonum a deo eſt. omne ſpecioſum bonum inqtum bu⸗
iuſmodi:⁊ omne quod ſpecie continetur ſpecioſuʒ eſt.
omne autem coꝛpus vt ſit coꝛpus. ſpecie aliqua conti⸗
netur. omne ergo coꝛpus a deo eſt.4¶l Ex auctoꝛitatibo
etlam idem elicitur. dicitur enim in actibus apoſtolo⸗
rum.xvij. Deus qui fecit mundum ⁊ omnia que in eo
ſunt:hic celi 2 terre cum ſit dominus.non in manufa⸗
ctis templis habitat. Et.iij.Roma. At omne os ob⸗
ſtruatur ⁊ fiat omnis mundus ſubditus deo. Et pᷣmo
ad Hebre.Cocutus eſt nobis in filio quem conſtituit
heredem vniuerſoꝛum. per quem fecit ſecula.Et pri⸗
mo ad coloceñ. In ipſo condita ſunt vniuerſa in celo ⁊

in terra viſibilia ⁊ inuiſibilia.ſiue throni ſiue domina

tiones.ſiue pꝛincipatus ſiue poteſtates:omnia eniʒz in
ipſo ⁊ per ipſum creata ſunt.ergo idem eſt principiuʒ
vtroꝛũqʒ. 4¶ Item dicitur in Math. in fine. Data eſt

mihi omis poteſtas in celo ⁊ in terra: ſi ergo aliꝰ erat

princeps mundi.aut ille expulſus eſt per xpᷣm.aut ex ⸗
pulit xpᷣ̃m. aut adinuicẽ pugnant.Si eum expulit chri
ſtus.cum ipſe eſſet prius princeps mundi. de iure xpᷣo
erat iniurioſus.quod non concedit hereticus. Si vᷣo
erpulit chriſtum. ergo erat potentioꝛ chriſto. quod eſt
contra id qð dicitur in.xj. Cuẽ. Cum foꝛtis armatus
cuſtodierit atrium ſuum in pace ſunt omnia que poſſi
ct: cum vᷣo foꝛtioꝛ eo ſuperuenit.diripit omnia vaſa

eius.In quo datur intelligi.ꝙ chriſtus veniens ĩ mũ⸗

dum.foꝛtioꝛ erat principe mundi ſcilicʒ dy abolo. Si
ðo inuicem adhuc pugnant. ⁊ neuter ab altero victus
eſt:quid eſt quod dicitur in.xij. Johan.i Qunc priceps
mundi huius eijcietur foꝛas.¶ Item ſi dy abolus fu⸗
it principium ſcilʒ illoꝛum coꝛpoꝛalium. ⁊ deus ſpiri⸗

tualium.cauſa dicitur in. rij.apocali. ANichael 2 an⸗

geli eius preliabantur cum dracone. 2 draco pugna⸗
bat:⁊ angeli eius non valuerunt.neq; locus eoꝛum in⸗⸗
uentus eſt amplius in celo. Aut celum dicitur ibi ceꝛ⸗

pus celeſte. aut aliqua ſpiritualis creatura. Si cor⸗
pus celeſte:iniuria facta eſt ei. cum pꝛoiectus eſt de ce⸗
lo cui principabatur.Si vo aliqua ſubſtantia ſ piritu⸗
alis.non in eo habitabat.cum illa pertineret ad prin⸗
cipium ſpiritualium. ¶ Keſpondemium eſi ad obie⸗
cta.ꝙ mundus accipitur dupliciter. vel pro ipſa mun⸗
dana machina.vel pro mũdi amatoꝛibus: ſiue pꝛo ipᷣa
mundana conuerſatione:que culpabilis eſt. Sicut di⸗
citur prima Johannis ſecundo. Molite diligere mun⸗
dum: ⁊ primo Johannis. AMdundus eum non cogno⸗

uit. Pro ipſa ᷣo mundana machina accipitur cum di

citur.in mundo erat.ꝛ in decimoſeptimo act᷑. Si ergo
fiat ſermo de ipſa mundana machina. prout continet
in ſe res coꝛpoꝛales: idem eſt principium rerum ſpiri⸗
tualium ⁊ coꝛpoꝛalium. Si vo pro ipſa mundana con⸗

uerſatione que culpabilis eſt. vel pro amatoꝛibus mũ⸗

di inquantum huiuſmodi.quia deus peccati actoꝛ non
eſt. dicitur dyabolus in mundo principari: non quia
noteſtas dei non ſe extendat ad illa.vt bene oꝛdinat de

eis.quorum malorum actor vel ſuggeſtor eſt dyabo⸗

lus ſiue poſſeſſoꝛ.⸗ Ad primum obiectum ergo reſpõ
dendum eſt. ꝙ licz coꝛpoꝛalia magnam habeant diſſi⸗
militudinem reſpectu ſummi ſpiritus.quomodo ha⸗
bent ſpiritualia ſimilitudinẽ. nibilominus tamen ali
quam habent ſimilitudinem. ᷣm quã ↄueniũt facta cũ
ipſo faciẽte:hñt.n.ↄuenientiã ĩ his generalibus cõdi⸗

—*

ri

el
1
ſi
14
i/
di
19
u;

n⸗
4½
/
29
r:

„

¶ Nueſtio

tionibo que ſunt vnitas.veritas bonitas ?2 ↄſimilibus
cũ ſint veſtigia creatoꝛis.Ande Auguſti.in lib.ſecũdo
te libe.aꝛbitrio:ea potentia qua foꝛtiter a fine vſq; ad
fineʒ attingit:ſoꝛtaſſe numerus dicitur.ea vo que diſ⸗
ponit omia ſuauiter ſapientia proprie vocatur.cuʒ ſit
vtꝛũq; vnius eiuſdemq; ſapientie:ſed quia dedit nume
ros omnibus infimis.coꝛpoꝛa oĩa quis in rebus omiĩ⸗
bus extrema ſint habent numeros ſuos. ſapere auteʒ
non dedit coꝛpoꝛibus.ſed animis rationabilibus. tãqᷓ
in eis ſibi ſedeʒ locauit: perfudit ergo rationales ſub⸗
ſtantias luce ſapientie ſed coꝛpoꝛales ratione numero
rum:lʒ ergo ſit minoꝛ ſimilitudo.non tamen oĩno nul⸗
la. 4. Ad ſecũdum obiectum dicendũ. ꝙ non eſt ſimile
de principio actiuo ⁊ paſſiuo.Principiũ eniy actiuuʒ

non tm̃ extendit ſe ad plura ſuſceptiua. vt plura fiant

in ipſis vel ex ipſis.ſed etiaʒ primuʒ principiuʒ actm̃
extendit ſe ad boc.ꝙ ipſa fiant ex nihilo: ꝓpoſitio autẽ
predicta locum habet.vbi actiuum appropriat ſibi paſ
ſiuum. ¶ Ad tercio obiectum dicendum. ꝙ licʒ videa⸗
tur confuſio eſſe in mundo inſerioꝛi. nibilominus ta⸗
men eſt veriſſima oꝛdinatio. O enim videtur eſſe cõfu⸗
ſio in ipſis elementis.ſiue elementoꝛuʒ impreſſionibo:
hoc non eſt niſi exterius conſideranti.Si eniʒ fiat con
ſideratio ad virtutem ſuperioꝛum coꝛpoꝛum.quorum
virtute fit vapoꝛum eleuatio.⁊ elementoꝛum commi⸗
xtio:inuenietur ibi pulcherrima oꝛdinatio.Eodẽ mo⸗
do eſt in ipſa oꝛdinatione animalium rationalium vel
irrationalium. Unde dicit Auguſti. in libro de vera
religione.Ita oꝛdinantur omia officijs ⁊ finibus ſuis
in pulchritudineʒ vniuerſitatis.vt quod hoꝝemus in
parte:ſi cum toto conſideremus.pluꝛimũ placeat:quia
nec in edificio iudicando. vnum tm̃ angulum conſide⸗

rare debemus.nec in homine pulchro ſolos capillos.

nec in bene pronunciante ſolum digitoꝛum motũ. nec
in lune curſu aliquas tridui tm̃ figuras. Iſta eniʒ que
propterea ſunt infima.quia partibus imperfectis to⸗
ta perfecta ſunt.ſiue in ſtatu ſiue in motu pulchra ſen⸗
tiantur tota conſideranda ſunt ſi recte volumus iudi⸗
care.¶ Ad quaꝛto obiectum dicendum eſt.ꝙ eſt loqui
c coꝛpoꝛe ſᷣm naturamcoꝛpoꝛis.⁊ ſᷣm ꝙ coꝛumpitur
coꝛꝛuptione penali.que procedit ex fomite.Si fiat ſer
mo de coꝛpoꝛe ĩ natura eius:nõ ad aliud oꝛdiata ſunt
finaliter anima ⁊ coꝛpus.ſed in idem tendũt.Si vo fi⸗
at ſermo de ipſo.ratione coꝛꝛuptõnis vicioſe.⁊ de ani⸗
ma rationc ſue nature.in diuerſa tendũt per inclinati⸗
onem:coꝛpus.n.quod coꝛumpitur inclinat animã de⸗
oꝛſum.i.ad peccatum:ſpiritus vᷣo natuꝛalit tendit ſur

ſum.i.ad deũ.iec ꝗꝓpter boc ponenda ſunt duo pꝛinci

pia.ſicut ex precadenti.qeſt ↄcluſuʒ.vbi agebat᷑ de pn
cipio boni mali.¶ Conſimilit᷑ reſpondendũ eſt ad il
illud qð obijcit᷑ ꝑ auẽtẽ.vij. Ro.CLex.n.carnis ſiue mẽ
broꝝ.ex ipſo fomite ꝓcedit. vel eſt fomes ꝗ ex peccato
ꝓcedit:⁊ ideo lʒ ex ꝑte carnis inclinet aiam ad pecca⸗
tũ ⁊ captiuet nõ ꝓpter hoc ponẽda ſunt duo principia
ſicut poſtenſuʒ eſt.il Siliter quod dicit᷑.v.ad galł.Ca
ro ↄcupiſcit aduerſus ſpiritũ ⁊ ecõuerſo: caro accipit᷑
ibi ꝓ ꝑte ſenſuali.nõ tĩ ꝓ ipſo coꝛꝑe:que inclinat de⸗
oꝛſuzʒ ſicut ſpũs inclinat lurſuʒ. Ex his patet.ꝙ ſiẽ bo

ni ⁊ mali nõ ſint ponẽda duo principia.ex equo condi⸗

uidẽtia:ita nec carnis ⁊ ſpũs inqtuʒ ſic dicunt᷑. ¶ Ad
quinto obiectũ de pꝛincipe mũdi huiꝰ.Reſpondenduʒ
ꝙ princeps mũdi hmꝰ dicit᷑ dupłr. vel ipſe dyabolus
vel homo qui in hoc mũdo male pricipat᷑: ſᷣm ꝙ bmõi
nec iſte nec ille nouit ſapientiã de qua dicit aplus.no⸗
ticia ꝑ approbatõʒ.ſ̊ eſt alia ſapia.i.aliter dicta.q̃ d
terrena aialis ⁊ dyabolica.iij. Ja.nõ ꝗpter ipᷣaz ↄgni⸗
tioneʒ in ſe.ſ̊ ꝑt᷑ inclinatõʒ volũtatis adiũctaʒ.⁊ hec
dicit᷑ ſapia huiꝰ ſeculi.vel principũ huiꝰ mũdi.Sʒ nõ
Apter hec ponẽda ſunt duo principia.poteſtatẽ.n.quã

hʒ dyabolus vel princeps terꝛenus.a deo bʒ:ſᷣ a ſe ab⸗

Prima

uſum illius ptãtis.vñ.xix. Jo. Mõ haberes poteſtatezs
aduerſuʒ me.niſi tibi eſſet datũ deſuꝑ. Quod auteʒ dẽ
xviij. Jo. Regnũ meũ nõ eſt de hoc mundo: accipit᷑ ſᷣm
illuũ modũ.ſᷣm queʒ mũdus dicit ꝓ mũdi amatoribus
nõ qꝛ nõ haberet ptãtez ſuꝑ illos.ſᷣ qꝛ nõ diligebãt do⸗
minatõʒ eius.i OPreterea.regnũ eiꝰ nõ erat 'ᷣm leges
mũdanoꝝ. lex eni mũdanoꝝ eſt.vt cõmodo ⁊ vtili⸗
tate temꝑali dñi ſui laboꝛent.quod nõ apparuit in xpᷣo
qui dicit de ſe. Singularit᷑ ſum ego donec tranſeaʒ.Et
lxiij. Na. Loꝛcular calcaui ſolus.⁊ de gentibo nõ ẽ vir
mecũ. Ad ullud pᷣo quod obijcit᷑ ꝑ auẽteʒ.ij.ad ephe.
Dðm.ꝙ ambulare ᷣm ſeculũ mũdi.vel ſᷣm principẽ hꝰ
mũdi.eſt ſequi ſuggeſtionẽ dyaboli.vel ↄuerſatõʒ mũ⸗
di:in quibo ᷣm ꝙ hmõi.dñat᷑ dyabolus. Vñ.ij.coꝛn.
iiij. Oeus hꝰ ſeculi excecauit mẽtes infideliũ.vt nõ ful⸗
geat illuĩatio euãgelij gloꝛie xpᷣi: ⁊ ſm h̊ lʒ dicat᷑ deus
huius ſeculanõ tamen ponet᷑ principiuʒ er equo diui⸗
dens ↄtra deũ:qui eſt creatoꝛ celi ⁊ terre:ſᷣ dicet᷑ prĩci⸗

piũ aliquo modo defectuũ culpabiliũ.nõ ꝙ h̊ nõ poſſit

ex libero arbitrio ſuo vertibili in malũ eſſe principiuʒ
ſuoꝝ defectuũ.ſed hoc dicit᷑ ex eo.ꝙ dyabolus ꝗ inuen
toꝛ fuit mali.⁊ prio homĩ peccati ſuggeſtoꝛ.¶ð aũt
infra dicit᷑ de pꝛincipatu xpᷣi ⁊ dyaboli in mũdo.Fſᷣm q;
mũdus ſupponit᷑ ꝓ mũdi amatoꝛibo: Dicẽdũ ꝙ dyabo
lus ex ꝑte ſui nõ iure pꝛincipatc.lʒ illi iuſte ſubditi ſint
ſiue detenti. ſicut dicit Aug.de trini.xiij. Xpᷣus vo iu/
ſte principat de malis.oꝛdinando in bonũ. vt non cuʒ

cis fiat quod volũt.ſed dæ eis fiat quod iuſtũ eſt ⁊c.

ꝛticulus tercins
Darticulũ tercium quo querit᷑.vtruʒ boni
— coꝛꝑalis ſunt dno pꝛincipia.ſcʒ opifer ⁊ ma
eria.quoꝝ vtrũq; nõ ſit ab aliquo.ſicut vi
cebat᷑ platò dicere.ꝗ poſuit opificem ⁊ materiã eſſe ab
eterno.⁊ eſſe duo principia. Quod ſic aſtruit᷑nam eſt
principiũ actm̃.⁊ eſt principiũ paſſiuũ:⁊ ſicut agere ⁊
pati babent inter ſe oppoſitõʒ:ita neceſſe eſt actm̃ prin⸗
cipium ⁊ paſſiuũ.ſᷣ agere ⁊ pati diſtant m ſubſtantiã.
ergo ⁊ actiuum ⁊ paſſiuũ.⁊ loquimur hic de pꝛio acti⸗
uo ⁊ primo paſſiuo:nõ enim Fm idem eſt ageꝛe ⁊ pati.
ergo m diuerſa.⁊ tandem erit reducere ad prima qͥꝛũ
neutrum eſt alterum. Ad hoc autem eſt argumentum.
ꝙ pati non conuenit prĩo principio ᷣm ꝙ huiuſmodi:
opoꝛteret enim tunc eſſe aliquid nobilius eo quod ĩ eo
ageret.non enim in ſeipſum agit: ſed pati non eſt ſine
principio ſᷣm ꝙ primo eſt paſſio.erit ergo aliud pꝛin⸗
cipium agendi in coꝛpoꝛalibus.⁊ aliud principiuʒ pa⸗
tiendi primum.ergo duo erunt principia.¶ Joꝛte di⸗
cetur.q; vnuz eſt ab altero.ſcilʒ mateꝛia ab opifice.ſᷣm
ꝙ quida m poſuerunt(ſicut narrat Auguſti.x.d ciui⸗
tate dei) vt ſicut veſtigium pedis in pulueꝛe eſt a pede.
⁊ ſi ſemper eſſet pes in puluere.ſemper eſſet veſtigiũ.
ita materia ſit ab opifice ⁊ ſemper exiſtente opifice. ſꝑ
ſit materia. Contra hoc ſic obijci poteſt. ¶Materia ſi
eſt ab opifice.non eſt de ſubſtantia opificis.nam ſi hoc
eſſet.opifer eſſet de ſubſtantia eoꝛum que ſunt ex mate⸗
ria.ergo ſi cauſatur ſine principiatur.eſt in diuerſita⸗
te ſubſtantie:ſed eſt prius ſcilʒ in cauſalitate.⁊ eſt priꝰ
Duratione. ſicut dicitur eternitas precedere tempus.
Sed ſi hoc neceſſe eſt.ꝙ hec duo ſimul ſint in eo.a quo
eſt alterum in diuerſitate ſubſtantie 'm iam dicta. nã
aut eſt de primo.aut de nullo. De primo nõ poteſt eẽ.
cum diuerſum ſit in ſubſtantia: ergo de nullo eſt: ergo
non eſt eternum.ſed ſicut eternitas precedit nunc tem⸗
poꝛis.ita eſſentia opificis pꝛecedit materiam:non eꝛgo
erit materia ab opifice eternaliter ens.¶ Yoꝛte dice⸗
tur.ꝙ eſt principium rerum coꝛpoꝛalium ⁊ nihilomi⸗
nus ab opifice:⁊ ita nõ duo principia. nec eternaliter
eſt principium.quod eſt materia. Contra hoc ſic ob⸗
ijcitur. Poſſibilitatem habere ad omnia.nõ repugnat

ei quod eſt non eſſe ex aliquo. nec ei quod eſt eſſe ꝑ ſe:
ergo poſſunt ſimul concidere: ſed nõ niſi in prima ma
teria.ergo prima materia poteſt eſſe.non tamen aba⸗
liquo principio. Hoc etiam aſtruitur per hoc.q; pma
materia eſt ens in potentia ſm genus ſuum. ſicut opi⸗
fer in potentia ᷣm genus ſuum: ſi ergo haberet princi
pium aliquis daret ei eſſe in potentia: ergo poſſot eſſe
in potentia.cum nondum eſſet in potentia:ergo poten
tiam illam precedeꝛet alia potentia.⸗ illa non eſſz niſi
materialis.quia potentia reſpectu actus que nondum
eſt in actu.quo ad hoc materialis eſt: ergo materiam
precederet materia: ſed hoc eſt impoſſibile. ergo pᷣma
potentia in recipiendo ſemper eſt in aliquo ſuo actu .
ſicut prima potentia in agendo: ergo ſunt duo pꝛinci⸗
pia. Item potentia materialis ſiue materia eſt prin⸗
cipium omiĩis tranſmutatõnis.quod enim tranſmuta⸗
tur de vno in aliud poteſt tranſi mutari:ergo potẽtia iã
eſt:⁊ ꝓgter hoc dixerunt philoſophi materiam eſſe in⸗
generabilem ⁊ incoꝛꝛuptibilem. Si autem materia de
non eſſe in eſſe procederet.precederet eam tranſmuta⸗
tio: ⁊ ſic abiret in inſinitum. Meceſſe eſt ergo ſtare. vt
materia prima ſit intranſmutabilis de non eſſe in eſſe.
Fm quod ſic eſt immutabile. eternum eſt: ⁊2 cum ſit in
diuerſitate ſubſtantie. ſine principio erit: hoc.n.dicit
Apter hoc.ꝙ filius eſt a patre eternaliter.ſed non in di
uerſitate ſubſtantie. ¶ Iem cum ſint quatuoꝛ genera
cauſaꝝ.efficiens.foꝛmalis.fin alis ⁊ materialis: tres
autez cauſe ab eterno ſunt. quarum nulla eſt ab alte⸗
ra: pari ratõne erit cauſa materialis eternaliter. que
non exit ab effieiente. Aut ſi non eſt:que ratio differẽ⸗
rieE contrariuʒ vo ſic obijcit᷑. Enum natuꝛaliter
eſt ante multa. ergo vnum in geneꝛe principij añ mnl⸗
ta in illo genere: cum ergo nobiliſſima conditio attri⸗
buenda ſit principio primo:erit principium pꝛimum.
vnũ ſolum non multa. Item eſt potentia que ſempeꝛ
eſt in actu. ⁊ eſt potentia que non eſt in actu ſemꝑ:lſed
quod exit de potentia in actum. exit per id quod eſt in
actu. Materia & cum exeat cæ potentia in actum. erxit
E id quod eſt in actu. In pꝛimis ꝗᷓ dependet materia a
principio.cuius potentia eſt ſemꝑ in actu:g̊ vnũ ſoluzʒ
erit pꝛincipiũ.videlʒ id quod ſemp eſt in actu. 4 Item
ph̊us.actus naturaliter precedit potentiam. ⁊ loquit᷑
de potentia que ꝑficit᷑ ꝑ actum.ſᷣ actus qui ꝑficit ma⸗
teriam ᷣm foꝛma.nõ ponit᷑ vnum principiũ eternalit᷑.
ergo nec materia que ab eo perficit᷑: dignius.n. eſt ꝑfi
ciens perfecto.¶j Itez materia ſi uſceptibilis eſt priua⸗
tionis.ſed quod eſt principium primũ eſt ſine priuati⸗
one: ꝗꝙ materia condiuidit in rõne principij ↄtra pᷣmũ
principiũ.¶ Steʒ materia eſt ſuſceptibilis tranſmuta
tõis ab vno in aliud.ſed quod eſt bmõi eſi defectibile:
ſᷣ primũ principiũ nõ eſt ceficiẽs. g̊ materia prima nõ
eſt ↄdiuidens ↄtra primũ principiũ in agendo.. IJtẽ
materia hbʒ potentiaʒ determinatã. lʒ.n. habeat poten
tiam ad hanc foꝛinã vel ad illam: nõ tamen hʒ potẽtiã
ad omne eſſe quod ſit: ergo cum potentia primi princi
pij actiui ſit infinita. non habent ſe ex equo in ratione
principij.ex quibo cõcludit᷑. ꝙ non ſunt duo principia
prima.opifer ⁊ materia.¶ Auctoꝛitatibo h̊ idẽ aſtrui⸗
tur. Cum.n.dicit᷑ in li.gen. In principio creauit deꝰ
celum ⁊ terram.ꝑ celum 2 terꝛam intelligitur mateꝛia
coꝛꝑalis ⁊ ſpũalis:q̊ materia cum ſit creata principiũ
hʒ. Unde Aug.in li.oↄfeſſi. In principio fecit deus ce⸗
lum 7 terram.i.in verbo ſibi coeterno fecit materiam
creature ſpũalis ⁊ coꝛpalis. 4¶. Item in eodeʒz li.dicit.
Duo reperio que feciſſii carẽtia tꝑibo. Anũ qð ita for⸗
matũ.vt ſine vllo defectu.ſine vllo interuallo mutatio⸗
nis:qꝙuis mutabile: tñ nõ mutatuʒ tua eteꝛnitate atqʒ
immutabilitate ꝑfruat᷑. Alteꝝ ꝙ ita infoꝛme erunt. vt
ex qua ſoꝛma. in quaʒ foꝛmã vel motonis vel ſtationis

mutaret᷑quo tempoꝛi ſubderet᷑ nõ haberet: ſ hoc fuit

materia. ergo materia babuit principiũ:nõ ergo duo
pꝛincipia:¶ Reſpondendũ eſt ad iam dicta. ꝙ opifex
⁊ materia duo dicũt᷑ principia rerum coꝛꝑalium.que
fiunt ex materia.ſed differenter: opifex vt a quo. mate
ria dᷣo vt de quo.vel ex quo.Sed non ſunt duo princi⸗
pia.quoꝝ neutrum ſit ab altero. Qaʒ ipſa materia eſt
ab opifice.Ande Nugꝰ. in li.de ſymbolo. Ideo omni⸗
potens eſt.quia ex nihilo fecit quecunq; fecit.õ enizʒ
eum aliqua adiuuit materies.ex qua demonſtraree aꝛ⸗
tis ſue potentiam.ſed ex nibilo creauit cuncta. Hoc eĩ
eſt eſſe omnipotentie.vt nonſolum fa brica. ſed ⁊ mate⸗
ries ab illo eſſe inueniatur.qui non habuit initium.
4 Dicendum eſt ergo ad primũ. ꝙ lʒ agere ⁊ pati ſint
oppoſita.⁊ reducantur ad actiuuʒ ⁊ paſſiuũ. primũ in
his que fiunt vel ſunt ex materia:nihilomin us tñ pri⸗
mũ paſſiuum eſt a primo actiuo:qui nõ querit ſibi ſub
iectam materiam.eo ꝙ facit de nibilo.Et lʒ primuʒ in
ſeipſo non patiat᷑.eſt tamen principium eius quod pa⸗
titur ⁊ ipſius pati mediate. VUnde agere 2 pati redu⸗
cunt᷑ ad idem principium primũ in efficiendo.nõ ĩ ſub
ijciendo. ¶q Ad illud vᷣo quod obijcitur. ꝙ materia ſit
coeterna opifici.exiſtens tamen ab illo ꝑexempluʒ pe⸗
dis in puluere ⁊ veſtigij. Dicendum eſt. ꝙ non eſt ſule:
quia pes in puluere non dicit ſolam cauſa m effectiuã.
bͦ efficienteʒ ↄiunctã materiali.opiſex vᷣo de quo loqui⸗
mur efficientẽ tm̃ determĩat:eſficientẽ aũt dico omipo⸗
tenteʒ.⁊ ita de nõ eſſe in eſſe ꝓducentem oĩa.nõ de ſua
ſubſtantia.ſᷣ in diueꝛſitate ſubſtãtie.⸗ Ad illud po qð
obijcitur. ꝙ materia poſſit eſſe principium primuz. eo
ꝙ bʒ poſſibilitateʒ ad omia: Reſpondẽdũ eſt.q; aliud
eſt ha bere poteſtatẽ ad omia.⁊ꝛ aliud bre poſſibilitatẽ.
habere.n. poſſibilitateʒ coartat᷑ ad foꝛmam. que fit in
materia:ha bere vᷣo poteſtateʒ. extendit ſe etiaʒ ad hoc
ꝙ fiat materia.que eſt poſſibilis ad omĩa ⁊ non eẽ ab
aliquo.ſed non repugnat non eſſe ex aliquo.4 Ad il⸗
lud vpᷣo quod obijcitur conſequent. ꝙ in materia eſt p⸗

ma potentia ſᷣm ſuum genus.ſicut in opifice ẽ ᷣm ſuũ:

eo ꝓ ſi potentiaʒ materie precederet alia potẽtia.ante
materiaʒ eſſet alia materia.⁊ ita in infinituʒ. Dicẽduzʒ
ꝙ eſt potentia materialis ad eſſe foꝛme que fit in ea.⁊
ſi taleʒ precederet alia foꝛma conſimilis. in infinitum
opoꝛteret abire. Sʒ eſt potentia opificis.qua materia
potuit eſſe anteqᷓ; et: ⁊ ex hac nõ eſt abiꝛe in infinitũ.
H̊ eſt ſtare.⁊ ideo vnũ ſoluʒ eſt principiũ.nec eſt pꝛima
materia in ſuo actu.ſicut eſt primus opiſex in ſuo actu
ſemꝑ.⸗l Ad illud pᷣo quod obijcit᷑ coni equent᷑.ꝙ mate⸗
ria eſt incoꝛuptibilis ingeneꝛabilis ? ita intranſmuta
bilis.Dicendum eſt ꝙ intꝛanſmutabilis dicit᷑ ᷣm viaʒ
generatõnis ⁊ coꝛꝛuptõnis.inq;tum bhec ſunt a natura
vm ꝙ geneꝛatio eſt mutatio te nõ eſſe deſſe ſubiecta ex⸗
iſtente materia. ⁊ coꝛꝛuptio dæ eſſe in nõ eſſe: nibilomi
nus tamen tranſmutabilis eſt. eo ꝙ de nihilo ꝓceſſit ĩ
eſſe. ⁊ iniᷓtum eſt de ſe poſſibilitate hʒ ad nõ eẽ.4: Ad
illud pᷣo quod obijcit᷑ conſequẽter de hoc geneꝛe cauſe.
ipſa ſit ab eterno ſicut ⁊ cauſe alie:veꝛbi gra exẽpla⸗
ris ⁊ finalis.Rñdenduʒ eſt.ꝙ hanc opoꝛtuit eſſe in di
ueꝛſitate ſube reſpectu opificis.eo ꝙ eſt de ſuba creatu
raxꝝ materialiũ.⁊ ideo ſimul fieri cuʒ primis illax. ſic
⁊2 foꝛmas que ſunt de ſuba eoꝛũdeʒ: nõ ſic aũt eſt de ex⸗
emplari ⁊ finali. Et ideo rõnes ille cauſarũ poterant
ſimul eſſe cum rõne opificis. eo ꝙ eiuſdeʒ ſube ſiue el⸗
ſentięſunt he tres rõnes.ſicut.j.dicet᷑.

io. ij. de oſiderati
one eirca ratõneʒ cauſe. —
Equituꝛoſideꝛatõ

circa rõeʒ cãe q̃ ẽ duplex.tũ ſᷣm rõneʒ
cãe hĩtuałr dicte: tũ ſᷣm rõeʒ cãe exñ⸗
tis creãdi.pᷣmo q̊ dom ẽ ð rõe cãe hĩtual: deĩde
de rõe eiꝰĩ actu creãdi.Rõ dᷣo cãe hĩtualr dicte.qᷓ poit᷑

¶ Lueſtio
ab eterno:aut ẽ efficientis.aut exemplaris.aut finalis.
dicetur ergo de comꝑatione iſtarum inter ſe cõmuniter
deinde ſingulatim de vnaquaqʒ.¶ Primo fit queſtio.v.
rationes cauſe efficientis.exẽplaris ⁊ finalis ſint ab et⸗
no. Secũdo vtrum he tres rationes ſint in eadem ſub

ſtantia vel eſſentia.an differentes ᷣm ſubſtantiã ſeu eſ⸗
ſentiam.4. Tercio de oꝛdine iſtarum inter ſe.

ma enim eſſentia omnino ſimplex eſt.nec eſt
in diuinis ponere pluralitatem rationum.
ꝛeterqꝙ illarum que ad perſonas pertinẽt.
e ergo tres rationes nõ inerunt pꝛime eſſentie. vide⸗
retur enim additio fieri ad eſſentiam.cũ diceretur.prĩa
eſſentia eſt cauſa efficiens. Prima item eſſentia eſt cau
ſa exemplaris ſimiliter de finali.eſſentia autem diuina
non recipit additionem vt ſit peꝛfecta in aliquo genere
perfectionis.¶¶ Preterea.pꝛimum ſeipſo intelligit.⁊ ſe⸗
ipſo eſt pꝛincipium faciendi. ergo non querit cauſam
exemplarem ᷣm quã cognoſcat vel ſᷣm quã faciat.Pro
prioꝛum etiam cauſatoꝛum ſunt pꝛopꝛij fines.⁊ ita pꝛo⸗
prie cauſe finales.nõ ergo neceſſe eſt eſſe rationeʒ exem⸗
plaris cauſe vel finalis ab eterno.¶ Preterea ratõ cau
le eſt.cuius eſſe ſequitur aliud per ſe.⁊ nõ ᷣm accidens
ſed hoc dicitur ad cauſatum.ergo nõ exiſtente cauſato.
nõ erit ratio cauſe.ſed cauſata non ſunt ab eterno. er⸗
go nec rationes cauſarum.i Similiter ſi accipiãtur ra
tiones illarum cauſarum prout delſcribuntur a pho.nõ
videbuntur cauſe ab eterno.dicitur emʒ cauſa vno mo
do quod eſt principium tranſmutatioms ⁊2 quietis pri⸗
me.vt ambulatio eſt cauſa ſanitatis.⁊ pater filij.vel vni
uerſaliter agens acti.Alio ᷣo modo dicitur forma 2 ex
emplar.⁊ hoc eſt quod ſignat alicuius eſſe 2 genera eiꝰ.
Dicitur etiaʒ alio modo quo ſit aliquid.⁊ eſt in eo ex q̃

⁊ dicitur alio modo tanqᷓ complementum.⁊ hoc eſt pro
pter quod fit aliquid. vt ſanitas eſt cauſa ambulatiois.

ſed iſtis rationibus dicẽdo canſam.cauſa nõ eſt ab eter
no.ergo rationes cauſe efcientis exemplaris ⁊ finalis
non ſunt ab eterno.¶ Ad contrarium ſic arguitur. In
creatura reperiũtur he tres cõditioões.vnitas.veritas.
bonitas:⁊ quo ad hoc ſunt veſtigium prime eſſentie q̃ẽ
cauſa omniũ.ergo in primo eſt reperire tres rationes.
quibus hec reſpondent.ſed nihil nouum fit in primo.eꝛ
go rationes ille ſunt eterne.ſed he ſunt ſumma veritas.
ſumma vnitas.ſumma bonitas.ſed ſumma bonitas eſt

idem quod cauſa finalis.ergo ⁊ alie due rationes cõue⸗

6

niunt ⁊ alijs duabus rationibꝰ cauſe.ſ. ſumma veritas
cauſe exẽplari.ſumma vnitas cauſe efficienti.ergo tres
rationes cauſe ſunt ab eterno. Preterea ſi non eſſent
he rationes ab eteꝛno.inciperet aliquando eſſe cauſa ex⸗
emplaris.ſed cauſa exemplaris eſt illud in ſubſtantia q̊
intelligit.non tamen ad cuius ſimi litudineʒ ſit res.idẽ
enim eſt ydea ⁊ exemplar. ergo nõ ab eterno intellige⸗
ret.ſi exemplar non eſſet.ſed ab eterno intelligit nõ tm̃
ſe ſed etiã alia.ergo ab eterno fuit ratio cauſe exempla⸗
ris.pari ratione efficientis ⁊ finalis.nam quod poſſit
efficere habuit ab eterno aut non. Si non. ergo qð ali⸗
quando habuit.⁊ prius non habuit:ab alio accepit. er
go aliud erat nobilius:ſed hoc eſt impoſſibile. ergo ab
eterno potuit quia a ſe potuit.erunt ergo rationes iſte
ab eterno. SS hoc reſpondendũ. ꝙ prima eſſentia ſe
ipſa habet as rationes cauſe. ¶ Ad hoc autem ꝙ que⸗
ritur. vtrũ ſint eterne vel non. dicẽdũ ꝙ ratio cauſe aut
accipitur habitualiter. aut actualiter. Si ergo accipit᷑
actualiter.nõ ab eterno erant iſſe rationes.neq; enĩ eteꝛ
naliter efficiebat ſua effecta.nec exemplabat ſua exẽpla⸗
ta.ſᷣm ꝙ exemplar dicit᷑.ad cuiꝰ ſimilitudinẽ fit aligd.
nec ab eterno finiebat. ſed ſicut dominꝰ dicitur cũ tem⸗
pore ſiue cũ nunc temporis.quod ma gis pꝛopꝛie dicit᷑.

embrumprimum

Dpꝛimũ. non ſint ab eterno.videtur. pꝛi

Becunda

non tamẽ ex tẽpoꝛe.ita ⁊ cauſa dicitur ſᷣm hoc.ſecus ta⸗
men eſt in exemplari ſᷣm ꝙ habet rationem ydee.prout
eſt illud quo fit cognitio.ſic enim dicitur eternaliter.ſi⸗
cut infra habebitur. Si voo accipiatur habitualiter. vt
cauſa dicatur quod ſibi ſufficiens eſt ad cauſanduʒ. ſᷣm
hoc rationes iſte erunt ab eterno.nõ enim ſufficientiam
cum tempoꝛe vel ex tempore acceperunt.(¶ Ad illud vᷣo
quod ſcðo obijcitur.dicẽdum ꝙ pꝛima eſſentia non indi
get exemplari.nec habet exemplar alterum a ſe ſimiliteꝛ
nec cauſam finalem. ⁊ ſ̃m hoc pꝛocedit predicta ratio-
ſed quia ſe ipſo eſt cauſa exemplaris. ſeipſo eſt finalis.
nulla adoitio fit ei vt in hoc perficiat᷑.⁊ licet diſtinguã⸗
tur he rationes.cauſe exempiaris.ſ.⁊ efficiens.nõ tamẽ
ſunt duo pꝛincipia ab eterno ſicut poſuit plato. Duali⸗
tas enim principiorũ dualitatem ponit in eſſentia. non
autem he due rationes ſunt in duabus eſſentijs. ſicut vi
det᷑ plato ponere:vt quẽadmodũ opifer ⁊ matẽia dicũt᷑
duo pꝛincipia.ita opiſex forma dicũtur duo.quod lõ⸗
giſſimum eſt a veritate.niſi accipiatur foꝛma.que cum
materia eſt pꝛincipiũ cõſtituendi com poſitũ. ¶. Ad ter⸗
cio obiectũ dicendũ eſt.ꝙ ph̊s loquitur de cauſa ſᷣm q;
eſt in actu cauſe.cauſa vo in actu cauſe eſt cũ tempoꝛe vł
ex tempore.ſicut in cauſis naturalibo.⁊ illo mõ non ha⸗
bet locum ĩ rationibus eternis ipſius cauſe.de quibo iã
dictũ eſt. hoc enim etiam apparet per exẽpla que ipᷣe po⸗
nit.cũ dicitur pater cauſa filij.⁊ exercitium ſanitatis eo

dem mõ cauſa ambulationis ſanitas. 2 foꝛma hoc quod
ſignat alicuius eſſe. hec enim omnia ad cauſam cum tẽ⸗

pore vel ex tempore retorquentur.

embruſecundum.

O ſecundũ quo querit᷑.vtrũ he ratiões ſint
vnius eſſentie aut differãt. O differant. vi
Ddetur per ſimilitudinẽ ſumptam in artiſici
Vus ⁊ naturalibo. Alteriꝰ eni eſſentie ẽ ani⸗

ma que agit. ars ſm quã agit.ꝛ finis propter quẽ agit
vt patet in domificatione. Similiter i naturalibus.qð

mouetur. ⁊ Fm ꝙ mouet᷑.⁊ pꝛopter quod mouetur.vt la
pis ⁊ ponderoſitas ⁊ locus deoꝛſum.ergo videt᷑ ſimilit
in his que fiunt a volũtate prima.cum hoc etiã fiat ĩ a⸗
lijs volũtarijs.ergo he tres rõnes differũt ᷣm eſſentiã.
Item in cã exemplari dicunt᷑ plures ydee.in cã finali
plures rõnes ᷣm ꝙ dicit Aug.in lib.lxxxiij.q.Singula
ſunt ꝓprijs cauſata rõnibus.efficiẽs pᷣo oĩno ſine plura⸗
litate.nõ ergo videt᷑ vnũ in eſſentia exẽplaris ⁊ finalis
cũ efficiẽte.¶ In contrarium vo ſic.Maioꝛ eſt ĩdiniſio
in cauſa primã ꝙᷓ in alia ſequenti cauſa:ſed ĩ natura cũ
eſt principium generationis. vniuoce cõcidunt in vnum
efficiens.formalis ⁊ finalis.ergo multofortius erit in
cauſa prima.vt eadẽ ſit in eſſentia exemplaris.efficiens
foꝛmalis ⁊ finalis. Itẽ.xvj.pꝛouer.vniuerſa pꝛopter ſe⸗
metipſum operatus eſt deus.⁊ aug.de trini.dicit.ꝙ ipᷣe
eſt ars ſumma omniũ rationũ viuentiũ ⁊ icõmutabiliũ.
ergo exemplar nõ differt in eſſentia ab efficiente. nec fi
nis ſimilit.Si enĩ ab alio haberet exemplar qᷓ a ſe.ha⸗
beret alind prius ſe. Similiter ſi ꝓgter aliud ageret qᷓ
Apter ſe.⁊ finis mouet efficientẽ.eſſet aliꝰ motoꝛſi uip̃ius
cũ ergo nõ habeat aliũ motoꝛẽ nec aliũ directoꝛẽ. erint
idẽ exemplar ⁊ finis.quod ẽ concedẽdũ. ¶Ad obiectum
autẽ pꝛĩo in cõtrariũ.dicendũ ẽ.ꝙ nõ ẽ ſimile in cã perſe
cta ⁊ imꝑfecta.cauſe vᷣo artificiales vel naturales imꝑ⸗
fecte ſunt ĩ ipis creaturis.⁊ ꝓpt h̊ licet ĩ eis diſtinguan⸗
tur m eſſentiã tres pᷣdicte rõnes.nõ tñ ſic ẽ in cã pꝛima
7 perfecta que ſ̊ agit ĩ vnitate.quod alij agũt ĩ multipli⸗
citate.¶ Ad ſecũdo vᷣo obiectũ dicendũ ẽ. ꝙ lʒ cꝗ exẽpla
ris m rationẽ y dee dicat᷑ pluꝛaliter. ⁊ finalis ſub boc
nomine ratio.vel ꝓpteꝛ ipſas rõnes.nõ tamẽ differũt in
eſſentia ab efficiẽti.nõ enĩ illa pluralitas ꝗr̃ niſi ĩ reſpe⸗
ctu eorũ que fiũt.⁊ ñ dicũt plu ralitatem eſſentie ex par⸗
te cauſe. .

A Membrum. in.

O tercium de oꝛdine iſtaꝛum rationum.cum
enim pꝛima eſſentia ſcilicet deus ſit cauſa eſ⸗
ficiens exemplaris ? finalis.aut eſt ibsoꝛoo
ſtarum rationum aut non eſt. Or ſit videtuꝛ.finis enim
mouet efficientem: exemplar vo cum ſit pꝛincipium co⸗

gnitionis ſiue Fm ꝙ; eſt cognitio. pꝛecedit rationem fi⸗
nis ſicut ratio veri rationem boni.ergo rationes iſte or

dinem habent.l Preterea cum enumerat phs hec tria

genera cauſarum.primo koni foꝛmalem exemplarẽ.ſe⸗
i

cundo efficientem.tercio finem. quia efficiens agit ſm

exemplar aliquid pꝛopter finem.qui cõſequitur er eo ꝓ

fit.¶¶ Ad contrarium videtur facere.ꝙ cum Aug. in li.
confeſſ.enumerat modos pꝛioꝛes.illum mdoum inten⸗
dit eſſe pꝛimum.quo aliquid dicitur pꝛius eternitate.
Ex quo videturꝙ que ſunt in eternitate.ſimul ſunt.et
ita neqʒ pꝛius neqʒ poſterius. 4 Preterea in trinitate.
vbi eſt perſonarum diſtinctio.ſicut dicitur ĩ ſimbolo a⸗
thanaſij.nibil dicitur pꝛius aut poſterius. imuſtofortiꝰ
ergo cum ille rationes nõ ſunt aliud qꝙᷓ ipſa diuina eſſen
tia.nõ erit in illis pꝛius aut poſterius.Si etiam dicere
tur oꝛdo aliquis. eſſet oꝛdo in eternitate.ſed nõ eſt oꝛdo
niſi vbi eſt pluꝛalitas.ſed nulla eſt pluralitas q pꝛeintel
ligatur pluralitati perſonarum.ergo nullꝰ eſt oꝛdo.ſm
modum illum ſᷣm quẽ dicitur.ꝙ in diuinis perſonis nõ
eſt inequalitas ſubltantie.ſed oꝛdo nature.nõ quo alteꝛ
eſſet pꝛior altero.ſed quo alter eſſet ex altero.mReſtat er⸗
go. cum bec referantur ad vnitatem diuine eſſentie.non
attenditur oꝛdo vel nature vel tempoꝛis.⸗ Ad quod di
cendum ꝙ he rationes cum ſint vna eſſentia.ſunt vnum
ab eterno.nec pꝛopter hoc dicendum eſt plures res eſſe
ab eterno. licet plures rationes. Mam ꝙ ſint plures.B
eſt ex quodam reſpectu cauſatorum.ad pꝛimum. Fᷣm ꝙ;
cauſata in differentibus diſpoſitionibus reſpiciunt pri⸗
mum.nõ ꝙ ipſum primunm ſit in ſe multiplex ſicut dici⸗
tur de pluralitate ydearum vel rationum.vnde ſicut di⸗
citur de tribus perſonis ꝙ ſunt tres res.quibus ẽ fruẽ⸗
dum ſicut habetur in lib.de doctrina xpᷣiana. ita non eſt
dicendum. ꝙ tres rationes he ſint tres res quibus eſt
fruendum.vel tres res ab eterno.ſed ſunt vna res.que
tamen rationes licet communes ſint tribus perſonis.
nihilominus tamen appꝛopriantur ipſis perſonis. VUn⸗
de in lib. de ciuita.dei:xj.cuʒ dicitur.dixit deus fiat lux
7 facta eſt lux.⁊ vidit deus lucem ꝙ eſſet bona.intelligi
tur quis fecerit.⁊ per quid fecerit.⁊ pꝛopter quid fece⸗

rit pateꝛ intelligitur qui dixit vt fiat.quod auteʒ illo di
cente factum eſt.pꝛoculdubio per verbum factum eſt. in

eo dᷣo ꝙ dicitur.vidit deus ꝙ bonum eſſet.ſatis aſſigna
tuꝛ deum nulla neceſſitate.nulla vtilitatis indigentia.
ſed ſola bonitate feciſſe quod factum eſt.i.quia bonum

eſt. vt res q facta eſt congruere bonitati propter quã fa⸗

cta eſt iudicetur.que bonitas ſi ſpirituſſanctus recte in⸗
telligitur.vniuerſa in ſuis operibus nobis trinitas inti
matur.Seo conſtat ꝙ qui dixit vt fiat efficientis nomi⸗
ne deſignatur.cum dicere dei ſit facere:per quid vᷣo fec.
ad cauſam pꝑertinet exemplarem:propter quid ad cauſã
finalem. ¶ Bicendum eſt ergo ad obiecta. ꝙ licet ordo
nature vel tempoꝛis attendatur in his ratioõibus.ſᷣm ꝙ
inuenitur in creaturis.nõ tamen ita ſᷣm ꝙ inuenitur in
creatore.Ende ſimul ſunt ille rationes vnius eſſentie.
ſ.diuine.non ſᷣm prius ⁊ poſterius.aliquo illoꝛum mo⸗
dorum quos enumerat Ylugn.in lib. confeſ.Qeq; enim
illo modo quo prius dicitur eternitate. vt ante omia de
us quo prius dicitur tempore vt flos ante fructus vel
electione vt fructus ante floꝛem.vel oꝛigine vt ſonus an

te cantum./Ad ſecundo obiectum dicendum eſt.ꝙ non

eſt ſimile in creaturis ⁊ diuinis. nam que ᷣm ꝙ ſunt in
creaturis accipiuntur m prius 2 poſterius.in diuinis

,nñ vnñ
aent᷑ exrẽplaria genere vel ſpecie differꝛe. ſed ita ẽ in exẽ⸗

ſimul attenduntur. ergo ponit phᷣs oꝛdinem in bis.

hoc eſi ſᷣm ꝙ attribuuntur creaturis.⁊c̃.
¶ Mueſtio tercia
De ſingulis rationibus cauſe ſigillatim acceptis.et
primo Si cauſa exemplaris ſit de neceſſitate.

Onſequẽter agituꝛ⸗

de ſingulis rationibus cauſe ſigillatim
acceptis.Et primo de ratione cauſe ex
mplaris. Et habet hec queſtio tria mẽ
bra. Gtimum. vtruʒ cauſa exemplaris ſit de neceſſita⸗
te. Scom. v.ſit vna vel plures.Lercium reſpectu quo⸗
rum dicatur exemplaris.

Dprimum arguitur ꝙ ſic eo ꝓ̈lnihil igno⸗
rans fecit deꝰ.ergo prius erant in ſua ſcien
tia ꝙᷓ eſſẽt ĩ ſua natura.⁊ iõ dr.xj.ad hebr.
ide intelligimꝰ aptata eſſe ſecula pᷣbo dei. vt ex inuiſi⸗
hbrlibus viſibilia fierent. vbi dicit glo.dicens ex inuiſibi⸗
libus.ſignatur inuiſibilis mundus qui erat in dei ſapi⸗
entia.ad cuiꝰ ſimilitudinẽ factus ẽ hic viſibilis mũdus.
⁊ poſtea ſequit᷑.hec ẽ diſpoſitõ qua diſpoſuit omnia iſta
viſibilia.vt fierent iuxta inuiſibile exemplar.quod erat
in mẽte dei.Oð autẽ repꝛobãt phᷣi ydeas ſicut habetur
in fine prime phie.⁊ ſimiliter Auicẽ. in ſua phia.hoc E
ꝙ loquunt᷑ de formis mathematicis.quas ponũt ydea⸗
les.ſed hic nõ eſt intẽtio illarũ foꝛmarũ exemplaꝛiũ ſiue
ydealium.de quibus nos hic intẽdimus. intetio eniʒ Hᷣ
eſt loqui de ydea.ſᷣm ꝙ diſtinguit ſeneca. dicit enĩ pret
quattuoꝛ genera cauſaꝛũ eſſe ydeã.diſtinguẽs inter y de
am ⁊ ydon. vt ydea ſit ſpecies diuina.ydon vo forma ĩ
materia. Supponamꝰ ergo exemplarẽ cãm eſſe ex iaʒ di⸗
ctis.⁊ ex hoc qð dicit Aug.iĩ lib. retractationũ loquẽs
de mũdo ĩtelligibili.mundũ itelligibilẽ nũcupauit pla⸗
to ipſam rationẽ ſempiternã qua lĩecit deꝰ mũdum. quã
qui eſſe negat.ſequit᷑ vt dicat denʒ irrationabilit᷑ feciſſe
qð fecit.aut cũ faceret vel antecꝙᷓ faceret neſciſſe quid fa
ceret.ſi apud eũ ratio faciẽdi ñ erat.ſi vo erat ſicut erat.
ipᷣam videt᷑ plato vocaſſe ĩtelligibilẽ mũdum.necẽ H cõ⸗
trarium qð dicit Oyoni.excludere volẽs cãm exemplaꝛẽ
vt videt᷑ dicẽs ex ipſo ⁊ ĩ ipſo ſᷣm cãm omniũ noticiam ⁊
ſcientiã ⁊ ſubſtãtiã pꝛehabet a p̃concipit.nõ ſᷣm ydeã ſin
gulis imittens. ſed ᷣm vnã cauſe excellẽtiã omia noſcẽs
2 cõtinens. Loquit᷑ eni de ydea ad ſimilitudinẽ formeĩ
telligibilis que ẽ ĩ anima.q̃ nõ ẽ idẽ quod eſſentia ipſiꝰ
anime. ſm quẽ modũ nõ cognoſcit peꝰ ſᷣm ydeã · hoc.n.
eſlet ꝑ ignobiliꝰ ſe cognoſcere.nobiliꝰ enĩ habere nõ po
teſt. nec par qð nõ ſit eiuſoẽ eſſentie.hoc enĩ dicit ꝙ filiꝰ
eſt equalis patri.ſed eiuſdem eſſentie.

*
Atr

ſecundũ membrũ quo querit᷑.ſi ẽ vna cã.
exẽplaris aut plures.q enĩ plures ſint. vi⸗
get᷑ ꝑ H.ꝙ ꝓprio exẽplari reſpõdet ꝗꝓpriũ ex
ſicxẽpla differẽtia ſunt ĩ genere vel ĩ ſpecie · vi

platis ꝙ differũt genere vel ſpecie. ergo ⁊ exẽplaria dif⸗
ferũt. ¶ Itẽ ydee ſunt cauſe exẽplares. ſed de illis dicit
Aug.ĩ li. lxxxiij.q/ꝙ ydee ſũt pricipales quedã foꝛme vkł
rõnes rerũ ſiabiles atq; ĩcõmutabiles.que ⁊ ipſe ſoꝛma
te nõ ſunt.q̃ diuina ĩtelligẽtia cõtinent᷑.vt cnʒ ipſe neq;
oriant᷑ neq; intereãt ᷣm eas tñ foꝛmaꝛi dicit᷑ omẽ qð oꝛi
ri ⁊ ĩterire põt.⁊ oẽ qð oꝛit᷑ ⁊ iterit. Hoc etia vult ꝓ⸗
bare tali rõne cõſtat.q; deꝰ omia rõnabilit᷑ cõdidit.nec
ea rõne cõditꝰ ẽ hõ qua equꝰ. ⁊ ita de alijs rebo.ergo ſin
gula cauſata ſunt ꝓprijs rõnibo:ſed he rõnes nõ ſunt ni
ſi in mẽte creatoꝛis.ſacrilegiũ eniĩ ẽ opinari. vt extra ſe
quicqᷓ poſitũ intueret᷑ m ꝙ cõſtitueret qð cõſtituebat.

.
.
1,
ſ

na

on

nec
iin
n
aſe
al

¶ Mébrũ.iij. bʒ duos arti.

(NDueſtio

ergo pluꝛes ſunt rõnes exẽplaꝛes.⸗ Pꝛeteꝛea ex ſimili⸗
tudine aꝛguit᷑.nõ eni ſᷣm eandẽ ſpeciẽ aĩa efficit domuʒ
⁊ efficit naui.⁊ ita de alijs artificijs ĩ ſpecie. Similit ꝗᷓ
erit ĩ oꝑibus diuinis.vt diuerſa oꝑa diuĩa. ſᷣm diuerſa
fiãt exẽplaria.¶ Ao cõtraꝛiũ ſic.vnꝰ ẽ mũdus ſenſibił.
⁊2 mũdus ſenſibił e exemplatũ.multo &̊ foꝛtiꝰ ẽ vnũ exẽ⸗
plar.ſ.mũdus archetipꝰ.nã maior eſt vnitas exẽplaris
qᷓ exẽplati.¶ Itẽ ſicut ſupꝛa habitũ ẽ. cã exẽplaris eadẽ
ẽĩ eſſentia cũ cauſa efficiẽte.ſi ergo eſſent exẽplaria plu⸗
ra.opoꝛtẽt vnũqðq; eſſe idẽ ĩ eſſentia cũ cã efficiẽte.⁊ ita
plura eſſent ĩ eadẽ eſſentia cũ efficiẽte.quoꝛũ nullũ eſſet
alterũ.ſʒ hoc nõ poſſet eſſe ꝓpter ſui ſimplicitatẽ.ergo ñ

ſunt plures cauſe exẽplares.¶ Itẽ ꝑfectiꝰ ẽ vno cogno⸗

ſcere multa.⁊ ſimilit vno fieri multa.qᷓ; multis multa.
ergo cũ exemplar ſit qͥ ↄgnoſcit᷑.⁊ ſᷣm ꝙ ſit erit g̊ ꝑfectiſ⸗
ſimũ oĩno ꝑ vnũ cognoſcẽ multa.⁊ ſᷣm id facẽ. Sʒ ꝑfec⸗
tiſſimũ cõuenit vno.ꝗ̊ vna ẽ cã exẽplaris ĩdiuiſa ſᷣm el⸗
ſentiã qdð eſt cõcedendũ.i Ad illud po qð obijcit᷑ in con
trariũ.dicẽdũ ẽ ꝙ pluralitas ĩ eſſentia ĩ exemplari ñ ac⸗
cipit᷑ ex pluralitate eſſentie ĩ exẽplatis.ñ em ẽ ibi pluꝛa
litas ĩ eſſentia. tñ cicunt᷑ plures ydee.̊ ẽ ꝓpter quã
dam ſimilitudinẽ exẽplatoꝛũ ad ipᷣm exẽplar.⁊ quãdam
appꝛopꝛiationẽ ad modũ qͥ loqmur ĩ exemplaribo? exem
plis rerũ artificialiũ.ſʒ nõ ẽ oĩno ſimile.vnde pluraliteꝛ
dicunt᷑ ex ꝑte illa q reſpiciũt ipſa ydeata.⁊ ꝓpter h̊ dici
tur pluralit.xj.ad hebr.vt ex iuiſibilibo viſibilia fierẽt.ĩ
uiſibilia enĩ vocat illa exẽplaria ſiue rõnes. Qð autẽ di
cit aug.in lib.lxxxiij.q.nõ eadẽ rõne equũ cõditũ q̃ ho⸗
mo.nõ retoꝛquet ad diuerſitatẽ eſſentie.ſʒ ad differẽtiã

rõnis.vna eni eſſentia ẽ rõ huiꝰ ⁊ illiꝰ.hʒ ergo rõ exem

plaris quandã cõditionẽ ex ꝑte eſſentie diuine. vt cũ dr
incõmutabilis ꝑ ſe ſubſiſtẽs.⁊ huiꝰmõi. Hʒ et᷑ aliã cõdi
tionẽ ex ꝑte exemplatoꝛũ vt cũ pluꝛalit dicimꝰ.aſcẽdimꝰ
enĩ a pluralitate exemplatoꝛũ ad pluralitatẽ ſic dictazʒ.
Ad illud vᷣo qð vltimo obijcit᷑ dicendũ ẽ ꝙ nõ ẽ ſimile
in exẽplaribo rerũ artificiatarũ.que fiũt ab aĩa. exẽpla⸗
ria eni ſunt aduẽticia.⁊ nõ eiuſdẽ eſſentie cũ cã efficiẽte.
qð ĩ ꝑfectiſſimo agente nõ innenitur.

Verit᷑ ſupoſita pluralitate aliqͥ mo exempla
rium.vtrũ dicat᷑ cãẽ exemplaris tm̃ reſpectu
eoꝛũ que fiũt vel facta ſũt.an dicat᷑ cã exẽpla
& reſpectu eorũ que poſſunt fieri.licet nunqᷓ fiãt.
nõ vltimo mõ videt᷑.dictũ eſt eni.ꝙ pluralitas ex ꝑte ex
emplaris ẽ ĩ reſpectu exemplatoꝛũ ad ipſuʒ.cũ qᷓ id qð ñ
eſt ĩ eſſe ſub rõne pᷣteriti vel pᷣſentis vel futuri.nõ habe⸗
at vnitatẽ.ergo reſꝑectu illiꝰ non poterit accipi vnitas.
cõſequẽter nec pluralitas.ergo id qð tm põt eſſe.nõ ha⸗
bet rationẽ exẽplarẽ.¶ Preterea multa ſunt ipoſſibilia
que deo ſunt poſſibilia.que nunqᷓ cõtingẽt.hoꝛũ ĩ ſe nec
eſt vnitas nec pluralitas.conſequẽter ergo nec reſpectu
eoꝛ ſũt roõnes exẽplares.¶ Cotra.ſi ſũt poſſibilia. poſ
ſunt duci in actũ.qucant᷑ ergo ĩ actũ.ſi ergo nõ haberẽt
rationẽ exemplarẽ cũ nihil nouũ fiat ĩ deo.fierent abſq;
rõne exẽplari. ergo aliq facta eſſent a deo ſine rõne.qð
abſiꝛdũ ẽ. ſicut babet᷑ ĩ.q.ſupꝛadicta lib.lxxxiij q. ¶¶ YItẽ
cũ ĩfinita poſſit fieri a deo.finite autẽ eſſent ſᷣm iã dictũ
rõnes exeplares eſſent finite ĩfinitoꝛũ rõnes:cuiꝰ cõtra⸗
rium videt᷑.eo ꝙ potẽtia dei extẽdit ſe ad ĩfinita.a nibil
põt fieri a deo ſine rõne.ergo rõ erẽplaris potentiaʒ bʒ
ad ĩfinita.ſʒ finitũ nõ hʒ potentiã ſuꝑ ĩfinitũ.ergo rõ ex
emplaris ?ẽ ĩfinite vᷣtutis.¶ Reſpõdendũ ẽ ꝙ rõ ſiue cã
exemplaris.nõ ẽ tm̃ reſpectu eoꝛũ que producunt᷑ ĩ eſſe.
ſed que poſſunt ꝓduci.licet nõ ꝓducantur.intẽtio tamẽ
exemplaris in effectu ẽ.vt ad ſimilitudinẽ eiꝰ fiat aliꝗd
⁊ patet ꝑ illud qð dicit᷑ ĩ lib.lxxxiij.q.cũ ipſe ydee ſiue
rõnes.neq; oꝛiant᷑ neq; intereãt.Fᷣm eas tñ foꝛmari di⸗
cit᷑ quicqd oꝛiri vel ĩterire põt.⸗ Ad id vᷣo quod obijcit
in cõtrariũ.dicendũ eſt.ꝙ licet ea que poſſunt eſſe ⁊ nõ

Tercia

erunt.nõ habeant vnitatem ſimpliciter. nibilominꝰ ha⸗
bent vnitatem reſpectu cuius põt ratio exemplaris dici
pluraliter.nõ enim actus rationis exemplaris depẽdet
a re exemplata.ſiue ſit actu ſiue ĩ potentia ⁊ nõ in actu.
Si do dicatur ꝙ ſcientia diuina eſt reꝛũ exiſtentiũ.vt eo
rũ q̃ ſunt vel fuerũt vel erunt.⁊ ita nõ poſſibilium.⁊ per
conſequens q; ratio exemplaris nõ ſit illoꝛũ.reſponden
dum ꝙ ſic res ſe habent ad eſſe ita ad vnitatem. ⁊ ita ad
ſcientiã.vnde omniũ ſiue actualiũ ſiue poſſibiliũ.eſt di⸗
uina ſciẽtia.vnde ⁊ ratio exemplaris ſimiliter bonorũ
ſ. Ad illud vpo quod obijcit᷑ ſecũdo ð iĩpoſſibilibo. que
tamen ſunt deo poſſibilia.dicendũ ꝙ ſimiliter ratio ex⸗
emplaris nõ reſpicit poſſibilitatẽ vel impoſſibilitatẽ na
ture inferioris.ſed ratio exemplaris eſt eoꝛum que ſunt
poſſibilia deo.non autem eſt exemplaris. ꝙ fieri debe⸗
ant niſi ſint huiuſmodi q̃ congruant deo fieri impoſſibi
lium autẽ des non eſt ratio exemplaris ⁊c̃.

rticulus ſecundus

Vm iam dictum ſit de ratione exemplari re⸗
ſpectu poſſibilium ⁊ impoſſibilium.ſequitur
.AVe ratione exemplari ratione bonoꝛum 2 nõ
malorum.corꝛuptibilium ⁊ incorꝛuptibilium. Ratio⸗
ne cuius introducitur queſtio de hoc quod dicituꝛ.j. Jo
hãnis.quoo factum eſt in ipſo vita eꝛat.⁊ ſine ipſo factũ
eſt nihil.ex his enim verbis peccatum quod nihil eſt. ſi
factuʒ eſt ab alio qᷓ; ab ipſo.non eſt in ipſo vita.q! au
tem ratio exemplaris non ſit maloruun. patet per ratio⸗
nem exemplaris.Exemplar enim eſt.ad cuius ſimilitu⸗
dinem fit vel fieri poteſt ab ipſo qui habet exemplar.ſeo
mala culpe nec fiunt nec fieri poſſunt a deo. cuius ẽ ra⸗
tio exemplaris.ergo maloruʒ non eſt ratio exemplaꝛis.
vnde ſuper illud in pſalmo.que ignoꝛabam interꝛoga⸗
bat me.Quomodo ars nelcit vitium.ſic ego qui ſuʒ aꝛs
omnipotentis dei.⁊ loquitur xpᷣs.ergo malum non eſtĩ
aꝛte ſumma.ergꝗo nec in ratione exemplari.¶ Item in li
bꝛo de libe.aꝛbi.quicꝗd foꝛme cuiuſpiam rei deficientis
remanet.ex illa foꝛma ẽ que neſcit deficẽ.motuſq; ipᷣas
reꝛum deficientiũ vel ꝑficientiũ excedeꝛe numeroꝛũ ſuo⸗
rum leges nõ ſint. cũ ergo malum inq;tum huiuſmodi
foꝛmam non habeat.licet aliquid foꝛme ſubſit: non ha⸗
bet foꝛmam exemplarẽ in deo.nec eſt ex ipſa.licet forma
que ſubeſt malitie quo ad hoc ꝙ eſt. habeat foꝛmam ex⸗

HS emplarem.⁊ ſic ab ea. Item in.iij.de libe.arbi.natu⸗

re inꝙᷓtum ſunt.a deo ſunt.inq;tum auteʒ vitioſe.ab eiꝰ
qua facta ſunt aꝛte recedũt. Intantũ auteʒz recte vitupe⸗
rantuꝛ.inq;tum eaꝛũ vituperator aꝛtẽ qua facte ſunt na⸗
tuꝛe vidit.⁊ hoc in eis vituperet quod ibi nõ videt.ergo
maloꝛũ ſiue vitioꝛũ inq;tum huiuſmodi nõ eſt ars ſũma
ſiue ratio exẽplaris. otra omnia ſciunt᷑ a deo ſiue
bona ſiue mala.qð eni incognitũ ẽ iuſte punire nõ põt.
punit autẽ iuſte peccata.eꝛgo pᷣcognita ſunt. eꝛgo ſunt i
ſciẽtia eius.ſed ſciẽtia eius idẽ ẽ ꝙ ars ſumma ſiue ratõ
exemplaris.eꝛgo ſunt ĩ ipſa ratione exemplari. Itẽ an
ſelmus i monologis ſũmo ſpiritui dicere nihil aliud eſt
q cogitãdo intueꝛi.ſed cogitando intuent᷑ mala ab ipᷣo.
ergo dicunt᷑:ſed que dicunt᷑ ab ipſo ſunt ĩ ratione exem
plari ſiue in arte.ergo mala ſunt in ratione exemplari.
Keſpondendũ eſt.ꝙ ſᷣm ꝙ ea dicũtur eſſe in arte velĩ ra
tione exemplaꝛi que fiunt ab ea vel m eã.mala nõ ſunt
in arte vel in ratione exẽplaꝛi inqtũ huiuſmodi. nibilo⸗
minus tamẽ ſunt ĩ ipſa ſcientia.ſciẽtia enĩ ſᷣm modũ ſci⸗
entie ad plura ſe extẽdit q; ars.ars eni ẽ ſᷣm ꝙ buiuſmõi
pꝛincipiũ faciẽdi ⁊ cogitadi que ſunt faciẽda. ſciẽtia vᷣo
ẽ pricipiũ cogitãdi.⁊ ipas ſpẽs reꝛũ ⁊ pꝛiuatiões.pꝛiua⸗
tiões aũt ĩ q̊ ꝙ ñ iueniuut᷑ ſpẽs.vñ Dyoni.i li.de diui.
no.c.vij.ð ſapia ĩtellectu ⁊ vᷣitate ſᷣm vnã cauſe cõtinẽtiã
oĩa ſciẽs ⁊ ↄtinẽſ.ſiẽ lumẽ ꝑ ſemetip[ʒ pᷣaccipit tenebꝛaꝝ
viſioneʒ nõ aliunde videns tenebꝛas ꝙ; a lumine.4 Ad
obiectum autem reſpondendum eſt. ꝙ licet idem ſit ſci⸗
entia ⁊ ars diuina in eſſentia. cõmunius tamen dqr ſci⸗

entia q; as. Vnde licet ſcientia diuina extẽdat ſe ad bo⸗
na 7 mala.ars tamen vel ratio exemplaris que eſt ratõ
faciendi.Determinat bona.non ꝙ ars vel habens artẽ
non cognoſcat mala.vt vitet vel puniat.ſed non vt faci⸗
at. quo ad rationem autem cognitionis conuenit cum
ſcientia.q¶ Ad ſecundo obiectum. dicendum eſt ꝙ dice⸗
re pꝛout pertinet ad creaturas. cum dicitur dist ⁊ fa⸗
cta ſunt.non habet in ratione ſua tm̃ hoc.ſcilicet cogi⸗
tando intueri.ſed manifeſtare id qð eſt in arte vel ratio⸗
ne exemplari.⁊ ideo licet mala intelligantur vel cogitã
do inſpiciantur a ſummo ſpiritu.non tamen dicuntur.
quia non ſunt ad manifeſtandum.ſiue non mamfeſtant
ig quod eſt in ſumma arte.ſiue in ratione exemplari.
Ranone hbuius queritur.ꝗd ſit eſſe vitam in ipſo hec
enim videntur conuerti.habere rationem exemplarem.
7 eſſe vitam in ipſo.Cum enim viuere dicatur multipli⸗
citer.ſᷣm vegetationem.Fᷣm ſenſum.ſᷣm insellectum. Fᷣm
motum.pᷣm quam ſimilitudinem dicantur res viuere
habere vitam in ipſo. non enim ad ſimilitudinem eius
vite que eſt ᷣm vegetationẽ. cum enim hec vita ſit tm̃ rei
materialis ⁊ corpoꝛalis.nec pᷣm ſimilitudinem illiꝰ vi⸗
te que dicitur ᷣm ſenſuʒ. cũ illa vita nõ viuãt niſi coꝛpo
ra.⁊ foꝛme que a coꝛpoꝛibus nõ ſeparantur.nec vita vi⸗
detur dici ᷣm eam ſimilitudinem que eſt ſᷣm intellectũ.
ſi enim hoc eſſet.cum mala etiam intelligatur. ⁊ habe⸗
ant eſſe in intellectu.⁊ vitam in mente peccãtis.diceret᷑
malum in ipſo vita.quod cum non ſit.nõ dicetur viueꝛe
Fm illam ſimilitudinẽ. 4¶. Item triplex eſt actus eſſe in⸗
telligere ⁊ viuere.viuere vᷣo addit ſuper intelligeꝛe ⁊ ſu⸗
per eſſe.quid ergo dicitur amplius cum dicitur. omnia
in ipſo vita ſunt. Vltra hoc ꝙ dicitur.omnia in ipſo vel
in intellectu ipſius ſiue q̃ diſterentia deſignat᷑. Iteʒ cũ
dicitur ꝙ res habent vitam in primo. ⁊ quedam res ha
bent vitam in ſuo genere. nunquid magis dicuntur vi⸗
uere cum habent vitam in ſuo genere. q; ꝙ habent vitazʒ
in primo. ¶ O8 habeant plus de vita in ſuo genere. vi⸗
detur eo ꝙ in ſuo genere pꝛopꝛio habẽt eſſe ſimpliciter.
in deo eſſe ᷣm quid. eſſe enim in cauſa eſt eſſe ᷣm quid.
ergo res pꝛout ſunt in ſuo genere plus habent vite q cũ
ſint in ipſo.¶ Contra dicit Augu.ſuꝑ Joh. omnia an⸗
teqꝙ; fierent.⁊ cum facta ſunt.⁊ cum variant᷑.ſunt in ipᷣo
nõ in eo ꝙ ſunt in ſeipſis.ſed ſᷣm immutabilitatem rati
onũ: cuʒ autẽ ſint in ipſo ᷣm immutabilem rationẽ.ma
gis ſunt vita in ipſo ꝙ; in ſeipſis.¶¶ Item Anſel.quicqd
factum eſt.ſiue viuat ſiue nõ viuat.aut quocũq; mõ in ſe
ſit.in ipſo eſt vita ⁊ veritas.ſicut ergo ad ſcientiaʒ diui⸗
naʒ nihil facit.ſiue res ſint ſiue nõ ſint.ita nihil ad hoc
ꝙ ſint vita in ipſo.ſiue ſint ſiue nõ ſint.¶ IJteʒ omnia di
cuntur in ipſo vita.ſed quicquid eſt in deo nõ eſt niſi de⸗
us.⁊ ꝙ dicitur ꝙ ſunt vita.hoc nõ tollit illud ꝙ ſint de⸗
us.ergo oinnia que ſunt in ipſo.vita ſunt ipſe.ſed omĩa
ſunt in ipſo vita.ergo omnia qð ipſe.Sed ex hoc ſeque⸗
retur.ꝙ omnia ſunt vnum.¶ Item omnia ſunt in ipᷣo vi
ta.aut ergo hoc dicitur quia ſunt in eius eſſentia.aut h̊
dicitur ratione potẽtie. vel ſapientie.vel bonitatis ra⸗
tione eſſentie non videtur.eſſe enim in eſſentia. hoc ẽ eſ-
ſe ipſam eſſentiam. hoc autem eſt eſſe idem quod ipſe.
Si ðvo ratione potentie ratione potẽtie dicuntur ſubel⸗
ſe omnia.tam bona qꝙ; mala. ergo non dicuntur eſſe in

ipſa vita ratione potentie.¶¶ Preterea in verbo dicun⸗

tur eſſe vita.ergo ratione ſapientie.cum ſapientia appꝛo
pꝛietur verbo.¶ Qð autem non ratione ſapientie. vide
tur. Nam ſapientia dei nõ reſpicit facta tm̃ ab ipſo.ſed
quecũq; fieri poſſunt ab aliquo.ergo non dicitur ratio⸗
ne ſapientie.nec ratione voluntatis. voluntas enim re⸗
ſpicit ea que fiunt.que autem poſſunt fieri.x⸗ ſi nunqᷓ fi⸗

ant in ipſo vita ſunt.ergo non dicuntur eſſe vita in ipſo

ratione voluntatis. ¶ SItem ſi omma ſunt in ipſo vita.
ßm ꝙ ſunt in ipſo vita.aut ſunt vnum aut ſunt multa.ſi
ſunt vnum.nõ aliud vnum ꝙᷓ ipſe.ergo omnia ſunt idezʒ

quod ipſe.ſi omnia ſunt multa.ſᷣm ꝙ ſunt vita in ipſo.
non alia multa ꝙᷓ in ſuo genere:ergo pꝛout multa ſuntĩ
genere ſuo.ſunt in ipſo vita.¶ Cõtꝛa in ſeipſis ſunt coꝛ
ruptibiliter entia.ſed pꝛout ſunt ĩ ipſa vita ſunt incom⸗
mutabiliter entia.nõ ergo ꝑꝛout multa ſunt in ſuo gene
re.ſunt in ipſo vita ergo.¶ Ad iam dicta reſpondendũ

eſt.ꝙ cum dicitur omnia ſunt vita in ipſo.reduplicatio

facienda eſt huius determinationis in ipſo. vt ſic dica⸗
tur.omnia in ipſo.ſunt vita in ipſo.Si vᷣo queratur ſᷣm
quã ſimilitudinem vite.dicẽdum eſt ꝙ vel ᷣm excellenti⸗
oꝛem modum qᷓ ſunt modi iam ſupꝛadicti. vel aptabit᷑
ille modus qui eſt viuere ᷣm intellectuʒ ⁊ motum.vt di⸗
cantur illa eſſe vita.q̃ ſunt ad modum intelligẽtie pra⸗
ctice.recte ſe habentis anteqᷓ; pꝛoducantur in actum.bo
na enim ſunt in itellectu pꝛactico ⁊ habent quandaʒ vi
tam.ibi anteq exeant in actum. excellẽtius auten longe
in ipſa intelligentia diuina.Mec eſt ſimile qð obijcit᷑ de
malis que viuunt in intellectu pꝛactico ipſius peccato⸗/
ris.hoc eniʒ viuere nõ proprie dicitur. ſed ſicut dicitur
de peccatoꝛibus ꝙ viuunt in moꝛte.qui bꝰ ſcilicet moꝛs
non deficit.ſed hoc viuere impoꝛtat eſſe incoꝛruptibile
in ipſa mẽte agentis.vt a quo ᷣm ſimilitudineʒ poſſit a⸗
liud pꝛocedere.quia ergo in intelligentia practica recte
diſpoſita habet de vtroq; ſcilicet de intellectu ⁊ motu.
ideo per quandam ſimilitudinem dici poteſt reſpectu eo
rum que viuunt ĩ intellectu pꝛactico.¶ Ad ſecũdum di⸗
cendum eſt.ꝙ viuere pꝛout dicituxr.omia in ipſo ſunt vi
ta.Differt ſᷣm rationem ab eo ꝙ eſt eſſe in ipſo ⁊ eſſe in
intellectu ipſius.Qam eſſe in ipſo hoc reſpicit ad poten
tiaʒ eſſe in intellectu ad ſciẽtiam ſiue ſapientiaʒ .eſſe vᷣo
in ipſo vita ſiue viuere ad ſcientiam beneplaciti.que ſu⸗
peraddit bonitatem reſpectu cognitionis.vnde dicit eſ⸗
ſe in intellectu practico.i¶ Ad tercinʒ dicendum.ꝙ non
dicuntur magis vita.ea qᷓ habent vitam in pꝛimo vel in
ſuo genere.qᷓ ea que habent ſolam vitam in pꝛimo.ſʒ di
cuntur pluribus de cauſis viuere. Cũ eniʒ dicitur.xvij.
act. In ipſo viuimus mouemur ⁊ ſumus. vita dicit᷑ ſm
aliam rationẽ q; cum dicituꝛ omnia ſunt ĩ ipſo vita.Cũ
enim dicitur in ipſo viuimus. ponitur conſeruatio vite

iam exiſtentis.cum autem dieitur in ipſo erat vita.no⸗
tatur immntabilitas ſciẽtie beneplaciti.⁊ hec precedit

res.illa ſequitur.pluribus ergo rationibus poſſunt di⸗
ci viuere.ſed non magis.quia non eſt ponere excellenti⸗
oꝛem vitam illa que eſt deus.vel ſᷣm ꝙ ſunt in illo vita.
Qec eſt contrariuʒ ꝙ in ſeipſis habent cſ ſimpliciteꝛ.
hoc enim eſſe ſimpliciter.nõ eſt niſi qᷓtum ad ipſas res
in ſeipſis.nõ ꝙ ſit nobiliꝰ eſſe ĩ ꝓpꝛio genere.ꝙᷓ eſſe cau⸗
ſe quo ſunt cauſata cum ipſa cauſa⸗ Ad quartum dicen
dum.qꝙ eſſe in deo dicitur duplicitex. vno modo dicunt᷑
eſſe in deo que ſunt idem m eſſentiam.vt potẽtia.ſapiẽ
tia.bonitas.que ſunt ideʒ quod eſſentia dei. Et hoc mo

do quicquid eſt in deo eſi deus. Alio modo dicuntur eſ

ſe in deo ſicut in cauſa.⁊ ſᷣm hoc dicuntur cauſata eſſe ĩ
ipſo.⁊ ſic dicuntuꝛ vita in ipſo.per hũc moduʒ nõ omia
que ſunt in ipſo ſᷣm ſeipſa accepta.ſunt quod ipſe.ſʒ in⸗
qtum ſunt in ipſo.hoc eſt rationes exemplares ipſaruʒ
ſunt idem quod ipſe.vnde homo cum ſit in deo vita. ſᷣm

w homo nõ eſt deus.⁊ ita de alijs cauſatis.cũ ergo dici
tur.ꝙ omnia ĩ ipſo ſunt vita in ipſo.nõ aliud eſt ꝙᷓ ſi di⸗

catur rationes exemplares ſunt in ipſo.ſᷣm quas eſt ſic
dicta vita cauſatoꝛũ. Ad quintũ dicẽoum eſt. ꝙ cũ oĩa
dicantur ĩ ipſo vita.hoc eſt ratiõe ſapiẽtie vel ſciẽtie be⸗

neplaciti. que eſt ĩ intellectu practico.in quo viuũt eter

naliter cauſata cuʒ ratiõe ſciẽtie cũ ratione beneplaciti.
Ad illud vᷣo quod videtur cõtrarium eſſe de ipſa ſapi
entia vel ſciẽtia ꝑ ſe qua cognoſcũtur bona ⁊ mala.Di⸗
cẽdum ꝙ ſcientia beneplaciti reſpicit tiñ bona ex alia ꝑ⸗
te.licet beneplacitũ ſit ſufficiẽs cauſa exiſtẽtie rerum.et

ita reſpiciat tm̃ res exiſtẽtes.nihilominꝰ ea que poſſunt

eſſe.dicũtur vita in ipſo.beneplacitũ enim eternũ eſt. et

¶ Lueſtio

reſpicit nõ tm̃ ea que ſunt.ſed ea que poſſunt eſſe ⁊ erũt.
vnde quo ad hoc vitam habent in ſcientia beneplaciti.
¶ Ad ſextũ dicendum.qꝙ cũ dicitur omĩa in ipſo ſunt vi⸗
ta.nec dicendum eſt ſimpliciter ꝙ omnia ſunt vnum in
ipſo.xvel ꝙ omiĩa ſint multa in ipſo.ſed ſi fieret redupli⸗
catio vt diceretur.omnia in ipſo ſunt vnuʒz in ipſo. vna
eſſent. EUnde Anſel.in monologis.In ſeipſis ſunt eſſen
tia mutabilis ſᷣm ĩmutabilem rationem creata. In ipſo
ðo ſunt ipſa prima eſſentiã.⁊ pꝛima exiſtẽdi veritas.nõ
tamẽ concedẽdum eſt.ꝙ omnia ſint vnum vel deſcendẽ⸗
Ddo. vt dicatur. aſinuo vel leo.eſt aſinus vel leo in deo.vł
idem etiam cum homine in deo. Aliter enim fit ſermo
ſub generali ratione ⁊ ſub ſpeciali.pluralitas ergo ex ꝑ
te cauſatarũ prohibet dicere vnitatem. vnitas vᷣo omni⸗
moda que eſt in deo.pꝛohibet dicere pluralitatem. ſed
media via incedendum eſt.ſicut iam dictũ eſt.

eennn

¶ Nueſtio.uinj.de cã finali.

dicendũ eſt de cauſa finali.circa quam
queritur triplici membro. SPrio.virũ
ſit vna cauſa finalis prima.4 Secudo
vtrum ſit idem quod eſſentia pꝛima.ſ.
btrum omnia appetant hanc rationem

ercio
cauſe finalis.

—

Bprimum ſic. finis 1 bonum idem eſt. qð

ergo eſſet inſinitum in cauſis finalibus.ñ
perueniretur ad bonum.quod vltimo que⸗
itur. ergo fruſtꝛa eſſet intentio querentis. nõ ergo eſt ĩ⸗

finitum in cauſis finalibus.ſed eſt aliqua cuius gratia

alie queruntur.¶ Preterea cum finis ⁊ bonum ſint idẽ
vltimus finis erit ſummũ bonum. ſed impoſſibile eſt eſ⸗
ſe duo ſumme bona. nain vnum. aut haberet omne qð
aliud.⁊ tunc nõ differꝛet.aut ſi non haberet aliquid bo
m. habeꝛet vnum quod nõ alterum.⁊ ita non eſſet ſum⸗
mum: impoſſibile eſt ergo ano eſſe ſumma bona. ergo et
duos eſſe omnino vltimos fines.quoꝛum vnũ eſt pꝛeter
alterum.. Preterea quicquid ſit in alijs cauſis. inten⸗
tio ſinis ⁊ infiniti oponũtur. ſi ergo eſt cauſa finalis.
tollitur infinitum.ergo neceſſe eſt vnam ſolam eſſe vlti⸗
mam ad quam eſt xeruenire. ¶ Item quicunq; diſcrete
agit.non facit id quod ſacit per intellectum. niſi quia ĩ⸗
tendit aliquem finem.ſi enim pꝛeter ſinem ageret.ſtultꝰ
diceretur.¶¶ Item nullus ponit ſibi duos fines ex equo
ſi enim poneret.inordinata eſſet actio eius.neceſſe ẽ er⸗
go agentem per intellectum ſibi ponere vnum finem a⸗
ctionis.Si autem ille ſinis pꝛopter aliud queritur.ꝛil
lud pꝛopter aliud.nunꝙ; quieſceret intẽtio. ſed quieſcit
intentio eius qui bene diſponitur.ergo neceſſe eſt eſſe vl
timum finem. erit ergo vna ſola finalis cauſa vltima.
e contrariuʒ ſic obijcitur.finis eſt ratio eius quod
eſt ad finem.ſed non eadem ratione.ſicut dicit ANug.in
libro.lxxxiij.q:conditus eſt homo 2 equus.⁊ loquituꝛ ð
vltimis rationibus.⁊ ita de vltimis finibus.ergo diueꝛ
ſarum cauſatorum diuerſi ſunt fines. ¶ Iem finis de⸗
terminat ſoꝛmam rei.⁊ ea que oꝛdinata ſunt ad illam.
Si ergo eſſet vnus finis vltimus duoꝛum differentiuʒ.
vnde veniret differentia. cum foꝛma reſponderet fini.et
ita cum indifferens eſſet finis. indifferens eſſet forma.
poſita ergo indifferentia finis.poneretur indiſferentia
formarum.eꝛgo ⁊ eoꝛum que ſunt pꝛopter formas.ergo
res erunt indifferentes.ſed neceſſe eſt eſſe rerum differẽ

tiam. ergo neceſſe eſt eſſe finium itrent am. (d qðᷣ
ninz.

reſpondendum.ꝙ vna eſt cauſa finalis vltima om

de qua dicit Dyoni.dedit nobis omnia quecũq; ſuntz
fiunt.pꝛopter palchrum ⁊ bonuʒz ſunt ⁊ fiunt.⁊ ad ipᷣm

Onſequenterergo

enim queritur.pꝛopter bonum queritur.ſi

Nuarta

omnia inſpiciunt.⁊ ab ipſa monent᷑ ⁊ cõtinentuꝛ⁊ ißiꝰ
gra.⁊ alibi.pulchꝝ ⁊ bonũ ſᷣm omnẽ cãm cuncta deſide
rant.⁊ nõ ẽ aliquid exiſtentiũ.qð nõ ꝑticipet pulchro ⁊
bono.etiã nõ exiſtẽs ꝑticipat pulchro ⁊ bono.tũc enim
⁊ ipᷣm bonũ ⁊ pulchrũ ẽ.quãdo in deũ ſᷣm omnẽ oblati
onẽ ſubſtãtialiter laudatur. ¶¶ Ad illud autẽ quod ob⸗
ijcitur ĩ contrariũ. primo dicendũ eſt. ꝙ licet diuerſe ra
tiones ꝓrime ſint equi ⁊ hominis.nihilominꝰ tñ vna ẽ
vltima ratio q̃ a fine omniũ accipit᷑.⁊ ſᷣm bãc accipitur
vnitas in vniuerſo:erunt ergo rationes prime ſᷣm ipſuʒ
modũ quẽ loquit᷑ in illo libꝛo.loquitur enim de rationi
bus foꝛmalibo. nihilominus tamẽ rõnes q̃ ſunt in rebo
oꝛdinabũtur ad vltimũ finem. ¶ Ad aliud dicendũ ẽ.q;
licet finis vltimꝰ ſit vnꝰ.nõ propter hoc erit in differen
tia rerum:ſed ex differẽtibus rebus vnitas vniuerſi col
ligetur. Sicut enĩ ad vnum punctũ qui ẽ centrũ.omnes
linee recte duęte ad circũferentiam.ex omni parte teꝛmi
nantur.ſic per̃᷑ quandã ſimilitudinẽ omnia que ſunt in
vniuerſo.tendũt ad vnũ finẽ.⁊ ille dicit᷑ finis finiũ.ſᷣm
autem hũc finẽ nõ accipit᷑ rerũ differentia.ſed ſᷣm fines
ꝓprios.penes quos differẽtia foꝛmarũ determinat᷑.⁊c.

mbrum ſecundum

Equitur dicere. vtrum iſta cauſa finalis ſit
idẽ quod eſſentia diuĩa.qð nõ videt᷑.actio
2 motꝰ dicunt᷑ eſſe ꝓpter id quod nõ babet᷑
ſed ſunt propter finẽ.ergo finis nõ habetuꝛ
ab agente ⁊ mouẽte.ſed diuina eſſentia agit.ergo agit
propter finem nõ habitum.ſed ſiue ſit nõ habitus a ſe ſi
ne ab alia re.erit differens ab ipſo agente. ergo nõ erit
cauſa finalis eadem cum eſſentia agentis. 4 Iteʒ ĩ alijs
agentibus ſic eſt. ꝙ id propter quod agit.nõ eſt idem cũ
eſſentia agentis.vt domificator agit pꝛopter pꝛotectio⸗
nem ab imbribus ⁊ caumatibus. ergo in primo agente
ſic erit.nihil enim querit ſeipſum.ſed finis a es⸗

go ipſum nõ eſt idem cum eſſentia agẽtis primi.(¶ Co⸗
tra.Dyo.in lib.de diuinis.no.omnia ad ſe ipſam boni⸗
tas conuertit.⁊ princeps cõgregatrix eſt diſperſorũ.vt
principalis ⁊ viuiſica deitas:⁊ omnia ipſam vt princi⸗
pium.vt continentiã.vt finem appetũt.ergo viuifica dei⸗
tas eſt illa bonitas ꝗᷓ eſt omnium finis. ¶ Itẽ primũ eſt
perfectiſſimũ agens.ergo nõ agit ꝓpter aliquid extra ſe
ſi enim ageret ſic.deeſſet ei aliquid.ergo nõ eſſet perfe⸗
ctiſſimum.agit ergo propter ſeipſum.⁊ boc eſt quod di‚⸗
citur.xvj.prouer.vniuerſa propter ſemetipſum operatꝰ
eſi dñs.impium quoq; ad diẽ malũ.Et de homine qui ẽ
pricipalis creatura dicit᷑.xliij.yſa.omnẽ qui iuocat no
men meũ.in gloriã meã creaui eũ.formaui eũ.⁊ feci eũ.
Itẽ.x.marci:iemo bonꝰ niſi deꝰ vnd.2 bonum ⁊ finis
idẽ.ergo ipſe ẽ pricipalis finis. Ad qð reſpõdenonʒ
ipſe eſt cã finalis lſicut oſtẽſum eſt.¶l Ad obiectũ vo i
contrariũ.dicendũ eſt.ꝙ agere propter finẽ dicit᷑ dupli⸗
citer.vel qui ẽ perfectio agẽtis.ſicut dictum eſt de domi
ficatoꝛe.⁊ ſic nõ agit propter aliud a ſe.vel qui ẽ ꝑfectio
eius quod agitur vel in quo agit᷑.⁊ ſᷣm hoc agit deꝰ ꝓ⸗
pter nõ habitũ ab eo qð agit᷑ rel ĩ quo agit᷑.¶ Si vo obij
ciat᷑.ꝙ ſi deꝰ ageret ꝓpt ſe.ageret ſemꝑ ⁊ ita eternalit.
dicendũ ẽ ꝙ niſi generare vel ſpirare vel ĩtelligere dicã⸗
tur agere.⁊ cõſimilia que ab eterno ſunt.nõ ſemꝑ egit.
dicẽdo ſemꝑ eternitatis.ſemꝑ tñ egit.dicẽdo ſemꝑ tꝑis:
⁊ cũ agit nõ agit vt ſemꝑ ſibi aliꝗd acꝗrat. licet in h̊ ſua
bonitas maniſeſtet᷑.qʒ ꝓpt᷑ finẽ ꝗ acquirit᷑ creature. ille
tñ finis ẽ ꝓgt ſummũ finẽ.vnde dicit Dyoni.ipſe oĩum
cꝗ ꝑ bõitatis excellẽtiã.oĩa amat.oia facitoĩa cõuertit.
oĩa ↄtinet.Et iterũ ẽ oĩm principiũ.⁊ finis ſuꝑ pricipa
le ⁊ ſuꝑ finale.qꝛ ex ipſo ⁊ ꝑ ipſuʒ ⁊ ĩ ipſo omia. vt ait ſa
cer ſermo.Ad id dᷣo qð obijeit᷑ ſcdᷣo.dicendũ ꝙ nõ eſt

Nmile in creaturis agentibus.⁊ in ipſo creatore.creatu
ra enim agẽs agit ꝓt aliquã im ꝑfectionẽ ſui vel alteꝛiꝰ

creature.creatoꝛis vo nulla eſt imperfectio.

one hiũc finẽ.qð nõ videt᷑. ITinis eni iſte cõ
iiſſtituit᷑ perfectio finalis creature. beatitudo
d enĩ ⁊ finis iſte idẽ ſunt. Si ergo beatitudo
nõ eſt finis cuiuſlibet creature.⁊ beatitudo ⁊ bonũ ſum
mum ſunt idẽ.nõ ergo omnia appetũt hunc finẽ. ¶ Pre
terea appetitus naturalis plãate eſt.vt ſoluet᷑ eſſe plante.
⁊ ita de alijs rebus naturalibo.ergo non tendit ad obti⸗
nendũ hũc finẽ. Itẽ ſicut dicit Hoetiꝰ decõſolatione bo
num ⁊ vnũ idẽ in ſubſtantia.lapis vpᷣo partiũ ſuarũ appe
tit vniiatẽ.⁊ ita de alijs cõpoſitis.⁊ hoc ſibi ſufficit.er⸗
go nõ appetũt hũc finẽ.cũ iſte finis ſit vltimoꝛũ.4!. Pꝛe⸗

terea cõpleto numero electoꝛũ cũ erit reſurꝛectio deſine

ret boc eſſe.⁊ ita nõ peꝛficiet᷑ eoꝛũ apetitus ſi hũc finem
appeterẽt pficit᷑ autẽ vel ꝑficiet᷑. nõ ergoeſte ẽ finis quẽ
oĩa appetut.(¶ Cotra Dyoni.ĩ li.de diuis noĩbo. onũ
eſt qð cõſiderat᷑ ab ommibo.⁊ ph̊s.bonũ ẽ qð oĩa optãt.
ſed nõ eſt bonũ niſi ꝑticipatione ſummi boni.ſicut dicit
Aug.in li.de ciui.dei ⁊ de trini. eꝛgo axpetitꝰ creature
nõ terminat᷑ niſi ĩ ſummo bono. ſʒ iſteẽ finis ia dictus.
ergo finis iã dictus ẽ.quẽ omnia appetũt. (S qð rñ⸗
dendũ.qꝙ duplex eſt appetitꝰ.vnꝰ ex cognitiòne pᷣhabita
natur alit᷑.vel ex acquiſitiõe ſiue dono.⁊ ſᷣm hunc modũ
nõ appetũt omĩa ſummũ bonũ.vel finẽ iſtũ.nõ eniʒ oiĩa
habẽt appetitũ intellectualẽ.⁊ ſᷣm hoc que habẽt appeti⸗
tum huiuſmõi.appetũt naturalit beatitudinẽ. pᷣm ꝙ bo⸗
num ⁊ beatitudo ſunt idẽ.Alio ᷣo mõ ſumendi axpetitũ
naturalẽ omnia aꝓpetũt bonũ.nõ indetermiata ratione
beatitudiĩs.ſʒ in generali rõe q eſt.ᷣm ꝙ bonũ ſummum
oĩa vſeruat 7 termiat. ¶ Aoiüllud dᷣo qð ſcdo obijcituꝛ.
dicendũ ꝙ; plãte ⁊ alie creature coꝛruptibiles cum appe⸗
tũt cõtinuationẽ ſui eſſe.ẽ a fůmo bono.quod ẽ in eis eſ
ſentialit᷑ ⁊ potẽtialiter ⁊ p̃ſentialiter. quo ad Hᷣ apetũt
naturalit ſummũ bonũ. Ao terciũ obiectũ. dicẽdũ ẽ
ſimiliter.de vnitate quã appetũt res cõpoſite. in hac ſcʒ
vnitate ẽ ſũma vnitas.t illa ſũma boõital.ſiñ qᷓ nec ẽ nec
eſſe poſſet.⁊ iõ eã naturalit᷑ deſiderat. 4! AZld vltio vᷣo
obiectũ.dicenqũ eſt ꝙ ẽ finis quidã coꝛruptibiliũ crea⸗
turarũ ᷣm ꝙ ſunt ꝓpter hominẽ ⁊ illo fine euacuato.cõ⸗
gruit nõ vlteriꝰ ꝑmanere.⁊ hoc ẽ ſuplemẽtum neceſſita
tis hũane.⁊ iſte eſt aliꝰ finis ab illo quẽ naturalit᷑ ĩtẽdit
vnaqq; res m ſuã ſpeciẽ.nõ ergo mirũ ẽ. ſi nõ pueniãt
ßm iſtů vel illũ finẽ ad beatitudinẽ q determĩata ẽ finis
hominũ ⁊ ĩtellectnali creature.cũ nõ habeãt iĩmoꝛtalita
tem cognit iue ⁊ motiue potẽtie ſᷣm quã poſſint ea fꝛui.

.

Mueſtio. v. ge cq efficiente.

dicenduʒ eſt de canſa efficiẽte.omiſſa ᷣo
queſtione. vtrum ſint plures cauſe ef⸗
ficientes rerum.eo ꝙ ipſa ſatis datur ĩ⸗
4 telligi er premiſſa queſtione de pluꝛa⸗
litate pꝛicipioꝛũ

onẽ triplici mẽbro de cã efficiẽte.¶ Primũ. vtrũ tm̃ ſit
cã efficiẽs eſſe.⁊ nõ ipſiꝰ nõ eſſe.vtpote ipſiꝰ eſſe deſtru⸗
ctiua.¶ Secũdũ.vtrũ ſit volũtate.an neceſſitate cq eſ⸗
ficiẽs.al Terciũ.vtrũ ꝑ ſe ſit cã.an aliquo adiuncto.

embrum pꝛimum

D primum ſic proceditur natura boni
eſt producere.ſaluare. mali autem coꝛrũ⸗
peꝛe ⁊ deſtruere.VIñ Byoni.ĩ li.de diui.
NVo. 120 ignis infrigidare. neq; boni ñ bo
num ꝓducere.ſed prima cã effciẽs ẽ ſummũ bonuʒ. er⸗

go nont eiꝰ coꝛrumꝑe deſtruere bonũ.ſed eſſe inqtuʒ

eſſe bonũ ẽ.ergo eiꝰ nõ eſt deſteuere eſſe. ¶ Ite Aug. ĩ li⸗
lxxxiij.q·ad quẽ nõ eſſe nõ ꝑtinet.nõ eſt cauſa deficiẽdi.

Rgdie conſequenti

ipioꝛũ.⁊ dicit phᷣs ꝗ faciũt cas multas.deſteu
unt natuꝛã boni ⁊ nõ ꝑcipiũt.trãſeundũ ẽ ad illã queſti

–— ,α*

P

ſed pꝛia cã efficiẽs ẽ ſumme ens. ergo nõ eſt cã deficiẽdi.

ergo nec deſtruẽdi.¶ Itẽ idẽ ſimilit ſe habẽs ſemꝑ na⸗
tũ e facere idẽ.ſed pꝛimũ efficiẽs ẽ ſemꝑ ſimilit᷑ ſe hbabes.
ergo facit idẽ.nõ ergo facit eſſe ⁊ nõ eſſe.ſi eni diſſimilit
ſe haberet.ſicut ſol in accedẽdo ⁊ recedẽdo.accedẽdo ꝓ⸗
duceret res. recedẽdo coꝛrũperet vel deſtrueret. ſed nec
accedit nec recedit quantũ ẽ de ſe.ergo nõ ẽ cà deſtructi⸗
ua rerũ. 4! SYtẽ ſolis materialis ẽ iducere lumẽ. tenebre
vᷣo inducunt᷑ ꝑ oppoſitionẽ terꝛe vł alicuiꝰ tenebꝛoſi. Si

militer erit de ſole ſpũali ꝙ erꝰ ſit iducere lumẽ.tenebre

vo.i.defectꝰ eſſe nõ erũt ab ipſo ſʒ ab aliquo alio ¶ Cõ⸗
tra.pꝛima efficiẽs cã eſt ꝑfecte potẽtie. ꝑfecta autẽ potẽ⸗
tia eſt cui nihil de eſſe vel addi põt. ſed plus ẽ poſſe face⸗
re ꝙ ſit.⁊ ꝙ nõ ſit.qᷓ; ꝙ ſit tm̃.ergo pꝛime caule efficien⸗
tis nõ eſt tm̃ facere.ſed poſſe deſtruere qð ẽ.¶ Itẽ dicit
in yſa.xlv.Ego dominꝰ ⁊ nõ alter.foꝛmàs lucẽ.creãs te
nebꝛas.faciẽs pacẽ.⁊ creãs malũ.Sʒ creaꝛe tenebras ⁊
facere malũ ẽ deſtruere eſſe.¶! Itẽ.xxxj. Hiere.ſicut vi⸗
gilaui ſuꝑ eos vt euellerẽ ⁊ demolirer ⁊ diſſiparẽ.ſic vi⸗
gilabo ſuꝑ eos vt edificẽ ⁊ plantẽ.ergo eiꝰ eſt euellere ⁊
demoliri ⁊c.prime ergo cauſe efficiẽtis eſt id deſtruere
qð eſt. ¶ Stẽ.xj.eccleſiaſtici bona ⁊ mala vita ⁊ moꝛs.
pauꝑtas ⁊ honeſtas a deo ſunt.ergo a domiĩo ẽ nõ ſoluʒ

eſſe ſed et ñ eẽ. Ad qð reſpõdẽdũ ẽ.ꝙ duplex ẽ defectꝰ.ſic

babet᷑ in teꝛcio lib. de libe.ar.⁊ vterq; defectꝰ ꝓpꝛie ẽ in
natura ĩtellectuali.ſ.defectꝰ volũtariꝰ ꝗ eſt culpabilis.

7 defectꝰ inuolũtarius ꝗ eſt pena.pᷣter hoc ẽ tercius defe

ctus nature coꝛruptibilis in ſe.vt ꝙ ignis in ſe deficit.⁊2
plãte in ſe deficiũt.De pꝛimo defectu dicendũ ẽ. ꝙ pꝛĩa
cã efficiẽs nõ eſt cauſa illiꝰ.Se ſcðo vᷣo dicendũ.qꝙ in ꝑ⸗

te eſt ab ipſo.in ꝑte vᷣo a creatura rationali. Et iõ dicit᷑

primo ſapiẽtie.Deꝰ moꝛtẽ nõ fecit.nec letat᷑ in ꝑditione
viuoꝛũ.creauit enĩ vt eſſent omnia.⁊ ſanabiles fecit na⸗

tiones oꝛbis teꝛrarũ.⁊ poſtea ſequit᷑. In iuſticia ẽ mor⸗

tis iquiſitio.Ecõtra dᷣo dicit᷑.xj.ecẽi.moꝛs ⁊ vita a deo
quod exponit.Aug.ĩ queſtiõibo veteris teſtamti.xxxvj.
q.dicẽs.nõ eſt deꝰ actoꝛ moꝛtis ſed vider.qꝛ moꝛtis a⸗
ctoꝛ peccatũ ẽ.quomõ ergo deꝰ poterat facere moꝛteʒ ꝗ
neſcit peccare.ſʒ dũ peccatis retribuit ab ipſo dicta eſt
moꝛs.cũ nõ ex ipſo ſit ſed ex hoc qui peccauit.De tercio
ðᷣo defectu ꝗ eſt nature coꝛruptibilis in ſe.dicendũ ꝙ nõ
eſt ĩ rebo a deo.ſed eo ꝙ; res ſunt ex nibilo.nibilominus
tamẽ ĩ deo ẽ potẽtia deſtruẽdi.ſicut ⁊ cõſtruẽdi.Ad ſcðo
obiectũ.dicenduʒ ꝙ defectꝰ ille de qͥ loquit᷑ Aug.in lib.
lxxxiij.q.nõ eſt defectꝰ penalis inqtuʒ huiuſmõi.ſʒ ma⸗

gis culpabilis. vel ille defectꝰ qui ẽ ex hᷣ ꝙ res eſt coꝛru⸗

ptibilis.ex h̊ ꝙ de nihilo ⁊ ex ſe deficit. ¶ Ad tercio ob

iectũ dicẽdũ.q; ꝓpoſitio illa phᷣi idẽ ſimilit ſe habet ⁊ c.

intelligit᷑ de creaturis mutabilibooque ᷣm diuerſaʒ ſui
inutationẽ apte nate ſunt agere vel pati.nõ autẽ intelli⸗
gitur de ipſo creatore.ꝗ ſemꝑ eodẽ mõ ſe habet.⁊ tamẽ
cauſa ẽ oppoſitoꝛũ ſᷣm diuerſa temꝑa.⸗! Ylo quarto ob⸗
iectũ dicendũ ẽ.ꝙ nõ eſt ſimile omnino de ſole ſpũali.ſ.
deo.⁊ de ſole materiali.a ſole enĩ materiali ꝑ abſentiaʒ
ſunt tenebre materiales.ſed a ſole ſpuali.malicia q ẽ te⸗
nebꝛa ſiue diſceſſio luminis.nõ eſt ꝑ ſui abſentiaʒ ſed ſui
abſentia.ſicut cõtingit dicere.eſt ex ipſa malicia.quo ad
hoc tamẽ eſt ſimilitudo.ꝙ ſicut tenebꝛa materialis ha⸗
bet aliã cauſam.vtpote coꝛpus opacũ.ita tenebra intel⸗
ligibilis.ſ.peccatũ.habet liberũ arbitriũ.quod ſe auer⸗
tit a deo.Cum autem dicit Dyoni.ꝙ boni eſt ſaluare 2
mali coꝛrumpere.primo⁊ principaliter intelligendum
intendit de corꝛuptione culpabili. .

Bſcõm membrũ queſtionis qua queritur.
vtrum deus volũtate vel neceſſitate cõdidit
res.⁊ dicimꝰ neceſſitatẽ nature.nõ coactio⸗
nem ſic obijcit᷑. Honi eſt ratione bonitatis
ſue bona adducere. VUnde dicit Angu.in. q· vete.teſta.

nembrum ſecundum

— — — „¾ — —

—

.
.
t
ſee
li⸗
re
Si
Ne
RNe⸗
e⸗
en⸗
ſel⸗
te
884
1
ci⸗
ren
here
06.
li;
ie
in
ls.
deſe
e
pin
n
icit
one
tna
nor⸗
deo
is

4

ereio
t
inus
ſcho
illb.
ma⸗
or⸗
ioob
at.
ſzſui
mneli⸗
1tatne
oob⸗
alil⸗
entiaz
qete⸗
6 ſi
vo⸗ 44
ſis be⸗
Uinte
Eanet⸗
Gore?
lNn

fitur⸗
idit
ctio⸗
lelt

¶ Lueſtio

bonus eſt. quia fecit exiſtere que non erant. Et Syoni⸗

ſius de diui.no.optimi eſt optima adducere.ergo natu⸗

ra bonitatis ſummi boni.induxit optima ad manifeſta⸗
tionem ſui in creaturis.vnde Dyoniſius in libro de di
ui.no. Si omnium ſummitas diuina bonitas. a ſubli⸗
miſſimis ⁊ maximis eſſentijs.vſq; ad nouiſſima perue⸗
nit.⁊ adhuc ſuper omnes eſt: neq; his que ſurſum ſunt
anticipantibus eius excellentiam.neq; bis que deorſuz
ſunt æmbit in tranſgrediẽtibus. ſed illuminat potentia
omnia.⁊c.ſit diuine bonitatis ſignatiua imago ſol.ſᷣm
multam conſonantiam.⁊ omnia quecunq; eum partici:⸗
pare poſſunt illum inat.ſed bonitas eius idem eſi quod
natura eius.ergo ex neceſſitate cꝛeature eius condidit:
creaturas. 4l Itez ſi potuit creaturas facere ⁊ noluit.ĩ⸗
uidius fuit vel ad minus non ſumme bonus. ita obijcit
hereticus. Si autem voluit ⁊ non potuit impotens fuit
ſed a deo remouetur impotentia. ⁊ potentia in eo ſum⸗
ma bonitas.ergo bonitas eius reducit neceſſarie volũ⸗
tatem. ¶¶ IJItem Auguſtinus in libro de ciui.dei. xxij. hãc
cauſam id eſt ad bona creanda bonitatem dei.hanc cau
ſam tam iuſtam atq; ydoneam. que diligenter conſide⸗
rata ⁊ pie cogitata omnes controuerſias querentiũ mũ
di onginem non viderunt:cum ergo dei bonitas ſit cau
ſa iuſta.⁊ cauſa iuſta ſit neceſſaria:ex neceſſitate ſue bo
nitatis bona creauit.¶ Ytem Moetius. quia bonus eſt
deus ſummus.ergo bonitas erit ratio neceſſaria eſſe re
rum. 4 Preterea.per ſimile poteſt argui.quod inducit
Dyoniſius de igne ⁊ ſammo bono. ignis enim eſt cale⸗
facere ſummi boni producere 2 ſaluare: ſeo ignis neceſ⸗
ſitate nature ſue calefacit.ergo ſummum bonum ex ne⸗
ceſſitate nature ſue bona producit? ſaluat. auteʒ
voluntate fiant creature.habetur ex hoc quod dicit au⸗
guſtinus.iij.de trini. oluntas dei eſt prima ⁊ ſumma
cauſa omnium ſpecierum ⁊ motionum.nihil eniz fit qð
de intellectuali atq; interiori aula ſummi imperatoris

nõ egrediatur. Et iterum in libro.lxxxiij:q.querit.qua⸗

re deus mundum voluit facere.querit cauſam volunta⸗
tis diuine.nihil autem eſt maius voluntate eius.nõ er⸗
go cauſe mundi id eſt voluntatis. alia cauſa querenda
eſt. ¶ Item in. xxiiij.ca.xj.de ciui.dei ſatis ſignatur deũ
nulla neceſſitate.nulla ſuevuiuſq vtilitatis indigentia:
ſed ſola bonitate.i.bona voluntate feciſſe quod factum
eſt. ¶ Item q̃ differentia eſſet inter proceſſioneʒ filij a pa

de natura produriſſet creaturas.¶ Ad obiecta ergo re
ſpondendum eſt.ꝙ ſua volũtate gratuita condidit crea
turas.ſicut habetur ex auctoritatibus precedentibus.
4 Av aliuo po quod primo obijcitur in contrarium. de
neceſſitate bonitatis.Dicendum eſt.ꝙ nomen neceſſita
tis non congrue hiodicitur de deo.vnde Anſelmus i li⸗
bro cur deus homo.in deo nulla cadit neceſſitas.Qeceſ

tre.⁊ proceſſionem creature.ſi de ⸗ te nature ſiune
E

ſitas emm videtur dicere coactioneʒ. ſed nec neceſſitas

vtilitatis ex parte ſua.ſicut habitum eſt in precedẽti au⸗
ctoritate.Si vo dicatur neceſſitas congruitatis ſiue y⸗
doneitatis.ſicut tangitur in quadam auctoritate. tunc
poteſt dici.ꝙ ex neceſſitate bonitatis condidit res.õ
tamen videtur congruere ꝙ dicatur ex neceſſitate natu⸗
re.licet enim idem ſit bonitas quod natura cius.tamen
ſi diceretur ex neceſſitate nature.videret᷑ poni talis ne⸗
ceſſitas.qualis eſt in rebus naturalibus. In rebus eniĩ
naturalibus.ignis ex neceſſitate nature generat ignem
7 bomo hominem.non ſic autem eſt.cuʒ creature fiunt
a deo. Ad ſecũduʒ dicendum eſt.qꝙ cum dicitur.deus
Fm rationem bonitatis creat res in ratione bonitatis.
vt a bono neceſſarie ſit bonnʒ.notatur igitur neceſſitas

ex congruentia cauſe finalis ⁊ eius quod ordinatur ad

eam.nec ex hoc ſequitur. ꝙ ex neceſſitate nature condi⸗
derit creaturas. Ad illud vᷣo quod tercio obijcitur.ꝙ;
bonitas dei eſt iuſta cauſa conditionis rerum.aita ne⸗
ceſſaria. Reſpondendum eſt.ꝙ iuſticia vnomodo ipor⸗

tat debitum ſicut dicit Anſelmus.⁊ ſᷣm hunc modũ nõ

Nuinta

dicit᷑ bonitas dei cauſa rei iuſta ſed ex debito. Alio vᷣo

modo dicitur iuſticia ᷣm congruentiam.quia decet bo⸗
nitatem eius.⁊ ſᷣm hunc modũ dicitur bonitas dei iu⸗
ſta cauſa. AUnde in auctoꝛitate additur ydonea ad de⸗
terminationeʒ. 4 Ad quaꝛtum vᷣo dicendum eſt.ꝙ cum
dicitur quia bonus eſt deus ſummꝰ. vel bona ſunt que
ſunt ab ipſo.notat᷑ ex iam dictis neceſſitas congruentie
que eſt tauſati ad cauſam. non auteʒ neceſſitas inferen⸗
di:nam ab eterno deus fuit bonus. nec ab eterno eſt bo
nitas creature. Similiter natura dei ab eterno fuit bo⸗
na.nec tamen creatura ab eterno fuit bona. 4 Ad vlti⸗
mum dicenduʒ eſt.ꝙ non eſt ſimilitudo in agentibo Fᷣm
naturaʒ. ⁊ in primo agente ᷣm voluntatem. naʒ agens
ſᷣm naturam producit ſibi ſimiles ſpecie vel in genere.
agens vᷣo ᷣm voluntatem rectam. producit ſimile.i.ꝓ⸗
portionabile in diſpoſitione: vt a bono bonum.ab vno
vnum. ita de alijs diſpoſitionibo que conueniunt cau
ſe ⁊ cauſato. Preterea.lʒ ſit ſumme bonus:tamen ꝗa
in ipſo ideʒ eſi natura quod voluntas.que eſt ſumme li⸗
bera:non creat res niſi m libertatem ſue volũtatis.

lembe tercinz

Einde dicendum eſt de tercio mẽbro que⸗
ſtionis.ſcilʒ vtꝝ agat per ſe.an aliqͥ addi⸗
to. O agat aliquo addito hoc videt. Pꝛi
ma eniʒzʒ cauſa ponit cauſatum ſuũ in eſſe:
ſi ſit miuerſalis. addit᷑ ei aliquid ꝑ quod eſt ꝗꝓpria cau
ſa illius:ſed cauſa prima eſt cauſa vniuerſalis.ꝗ̊ᷓ addit᷑
ei aliquid ad hoc ꝙ ſit cauſa ꝓpria hꝰ vel illius: ergoẽ
cauſa aliquo addito.¶ Itez ſol nõ eſt cauſa ꝓpria huiꝰ
vel illius diſpoſitõnis. niſi cum addit᷑ aliqua ↄditõ ſuꝑ
eſſe ſolis.maxime in oppoſitis diſpoſitõnibo: cũ q̊ h̊ ſit iĩ
ſole naturali reſpectu ſuoꝝ effectuũ.pari rõne erit ĩ ſo⸗
le ſpũali reſpectu ſuoꝝ effectuũ.4¶ Item cauſa vniuer⸗
ſalis cũ ſit ꝓpria.aut ſeipſa fit ꝓria huiꝰ cauſati vel il
lius.aut per aliud:ſi ſeipſa fit ꝓgria.hoc non videt᷑.ꝗa
aliunde eſt cõmunitas.⁊ aliunde eſt ꝓprietas: &̊ ex alia
re videt᷑ eſſe ꝓprietas: h̊ ſeipſa eſt vniuerſalis. alia re
qᷓ ſeipſa erit ꝓpria hꝰ cauſati vel illius.Quod etiaʒ vi⸗
ct?᷑ in vniuerſali vel ꝑticulari in creaturis.Vniuerſale
enĩ ⁊ ꝑticulare ex diuerſis rõnibo accipiunt᷑.⁊ ꝑticula⸗
re addit ſuꝑ vniuerſale:ſic &ᷓ erit in ſuꝑnis. vt vniuerſa
le ⁊ ꝓprium ex diuerſis rõnibo accipiant᷑. ⁊ ꝗꝓpriũ huiꝰ
cauſati vel illius.addat ſuꝑ cauſam vnineꝛſaleʒ d
ↄtrariũ ſic obijcit᷑. ſi ageret aliquo addito vt eſſet cauſa
nõ eſſet prima cauſa.Qam illud additum.aut eſſʒ pri⸗
ma cauſa aut cauſatũ:cum vna ſola ſit cauſa prima.il⸗
lud aũt cauſatum exit in eſſe.nõ niſi ꝑ cauſam primazʒ.
ſed eſt cauſa vniuerſalis.&̊ aliquid addit᷑ ei ad h̊ ꝙ ſit.ꝓ
pria cauſa illiꝰ: ⁊ iteꝝ querit᷑ de illo.⁊ ita erit abire in
infinitũ.aut opoꝛtebit ſtare in primis.vt nõ ſit cauſa il
lius cauſati vel iſtiuns aliquo addito:ꝗ erit ꝑſe cauſa.
Itez in aligbo cauſatis agentibo apparet ꝙ ꝑ ſe agãt.
vt ſol per ſe illumiat.⁊ ignis per ſe generat ignẽ. cum
nobilioꝛ ſit actio prime cauſe qᷓ; actio alicuius deſcendẽ
tis ab ipſa.ergo erit actõ prime cauſe per ſeipſaʒ.⸗ Iiẽ
cum ſit cauſa que dat eſſe.⁊ iterum cauſa que dat mo⸗
tum:nobilioꝛ eſt cauſa que dat eſſe.qᷓ illa que facit mo⸗
tum tm̃. Sed in cauſis focientibus motuz. eſt aliqua qᷓ
per ſe facit motum.vt in motoꝛe ſpere ſuperceleſtis. er⸗
go aliqua erit earum que dãt eſſe.que per ſe dat eſſe.ſed
que per ſe dat eſſe.nobilioꝛ eſt ea que aliquo addito dat
eſſe:cum ergo nobilioꝛ diſpoſitio attribuenda ſit pꝛime
eſſentie.erit illa conditio cauſe que ꝑ ſe dat eſſe.¶ Itez
eſt cauſa per ſe ⁊ cauſa peꝛ accidens.Cauſa vo ꝑ ſe·que
agit per naturam ⁊ per intellecium. habet a cauſa pᷣma
que deus eſt ꝙ agit: ᷓcanſa pᷣma ꝑ ſe młtoſoꝛtiꝰ agit qᷓ
cauſa ſecũda.Ex his ꝗ cõcludit᷑. ꝙ cauſa pᷣma ꝑ ſe agit
nõ aliquo addito in bis q̃ fiſt ꝑ creatõʒ. hec.n.ſunt pri
ma cauſata.. Ad iã dicta rñdendũ eſi.ꝙ ꝑ ſe agẽ dicit᷑
Fm plures modos.Dicit᷑n.ꝑ ſe ageꝛe.hoc eſt ꝑ ſuã na⸗

»

turam agere.dicit᷑ etiã ꝑ ſe agere ꝑ ſuũ intellectum ? vo
luntatẽ agere.primo ergo mõ ñ dicit᷑ ꝑ ſe agere ꝓducè
do cauſata.nõ enim de ſua natura ꝓducit.ſecũdo mo⸗
do dicitur ꝑ ſe agere qꝛ per ſuũ intellectũ ⁊ voluntatem
agit.⁊ Fm hũc modũ deus dicit᷑ ꝑ ſe agere.excludendo
ꝓ accidẽs agere.Itẽ excludẽdo agere ꝑ aliud in primis
cauſatis.in ſequẽtibus vᷣo cauſatis nõ ſic eſt.ſʒ agit ali
quo mõ.nõ ꝓpter ſui inſufficientiã.ſed ꝓpter caouſatorũ
rectã oꝛdinationẽ:quoꝛũ quedà ſunt nobilioꝛa.quedaʒ
vo minus nobilia. Ao illud pᷣo quod obijcit᷑. ꝙ in infi
nitũ eſſet abire. ſi pꝛĩa cã eſſet ab aliquo addito cauſa.
reſpondendũ ẽ.ꝙ aliter eſt ĩ primis cauſatis ⁊ cõſequẽ⸗
tibus.In cõſequẽtibus enim nõ eſt incõneniens pone⸗
re additionẽ cauſe.In primis vᷣo ẽ incõueniens ponere

additionẽ cauſe.vnde ĩ illis attendendũ eſt. ꝙ cauſa pri

ma vniuer ſalis ſeipſa ẽ ꝓpria horũ cauſatorũ. hec autẽ
additio ſuꝑ vniuerſale.nõ eſt per aliꝗd extrinſecũ.ſed ꝑ
voluntatẽ eius.quod eſt idẽ ꝙ eſſentia etus.qua vult fa
cere rem nũc.⁊ hoc nũc nõ eſt nic eternitatis. ſed tẽpo⸗
ris ſiue eui.¶ Ad id vᷣo quod obijcit᷑ ex alia ꝑte.ꝙ aliũ⸗
de ẽ cauſa vniuerſalis ⁊ aliunde ꝓpria. dicendũ ꝙ non
ſic eſt i cauſa prĩia vniuerſali.que ſe agropꝛiat.⁊ cauſis
cõſequentibus que inveniunt᷑ in cauſatis in quibus ali
unde eſt cõmunitas. aliunde eſt pꝛopꝛietas. Primũ eni
ſicut boecius eſt foꝛma ſine materia. ⁊ cõditionibus ꝑ⸗
ticulantibus que ſunt in materia vel ſubiecto.⁊ ideo nõ
habet pꝛoprietatẽ ex illo modo quo dicitur ĩ creatuꝛis.
ſed ſua volũtate eſt actio.que cauſam vnineꝛſaleʒ axpꝛo⸗
priat.⁊ licet illa actio ſit ipſa volũtas.⁊ voluntas ſit e⸗
terna:actio tamẽ eſt cũ ipſo nũc tẽpoꝛis. Ad aliud di⸗
cenduʒ. ꝙ nõ eſt ſimile de ſole materiali ⁊ cauſa pꝛima.
ſol enim materialis ᷣm diuerſum ſui ſitũ. vel rerũ reci⸗
pientiũ ſui effectũ vel cõicãtiũ.diuerſos ꝓducit effectꝰ.
Sol vᷣo ſpũalis ab oĩ diuerſitate ſitꝰ abſtrabit᷑.⁊ ꝓpt᷑ h
nõ ẽ actio eiꝰ ꝓcedẽs ĩ cauſata actio naturał. ſed cũ ĩdit᷑
ferẽs ſit ſm eſſentiã.ſᷣm actionẽ volũtariã ea ꝓducit.

Mueſtio ſextade cauſa

in actu. id eſt creatione.

AIctuʒz eſt ſupra de

cauſa pria ſᷣm ſubſtãtiã ⁊ ᷣm rõnẽ. ſeq
tur de ipſa cã ĩ actu. Ad cãm vᷣᷣo in actu
duo ꝑtinẽt querẽda. SPrio de rõe cau⸗
. ſe in actu ꝓut dr̃.xj. Ro. ey ipſo.⁊ per
ipᷣʒ.⁊ ĩ ipo ſũt oĩa.⁊c.q¶ Scðo ð ipſa actiõe q c ẽ ĩ actu
ſuo.pria actio ad ipᷣaʒ eſſentiã videt᷑ referꝛi.actiões vᷣo
appꝛopꝛiari ꝓſonis diuĩs que ſũt vniꝰ eſſentie.prio q̊ fi⸗
at ſermo ð illis rõnibus que ꝑ illas pᷣpoſitiões deſignã
tur. Et põt q̃ri que differẽtia ſit illarũ rõnũ iter ſe.⁊ q̃⸗
re ille ponãtur ⁊ ñ alie.que ꝑ alias pᷣpoſitiões deſigna⸗
tur.aut ſi ſint alie q̃ ſunt ille.⁊ quare ñ plures q tres.
cauſe materiał nõ cõuenit pꝛie cauſe.̊ nõ ẽ
dicẽdũ.ꝙ ex ipᷣa ſint oĩa. Itẽ cũ dicunt᷑ oĩa

embrum prunum
cotinẽtia foꝛme ĩtelligit᷑.ſicut cũ dr.xvij.act.in

D primũ ſic põt obici.hec ppoſitio ex.deſi⸗
gnat cõditionẽ cauſe materiatł.ſed conditio

ißo viuimꝰ mouemur ⁊ ſumꝰ. Mꝛ autem iße ſit foꝛma

oĩuʒhabet᷑ ĩ fine libri de veꝛa reli.foꝛma eſt omniũ que
ab vno facta ſũt.⁊ ad vnũ nitunt᷑.⁊ loqꝗtur ibi de ſũma
veritate. Itẽ hec pᷣpoſitio ꝑ.dicit rõnẽ efficiẽtis ð vi⸗
dent᷑ deſignari he tres rõnes cauſe. efficiẽs. formałet
materialis.ſʒ he tres nõ coĩcidũt ĩ vnà eſſentiã.q ñ ſunt
rõnes prie cauſe cauſantis ĩ actu. ¶ Pꝛeterea oꝛdo ver⸗
boꝛũ nõ pꝓmittit has rõnes cauſe.ratio enĩ cauſe mateꝛi⸗
alis.nõ ẽ ante efficientẽ.nec rõ efficiẽtis ĩ actu ante for⸗
malẽ. Formalis enĩ ſᷣm quã ẽ efficiẽs. Itẽ.iiij.ad ephe.
dẽ.q eſt ſuꝑ om̃s.⁊ ꝑ oĩa.⁊ ĩ oĩbo nobis.vbi alia pᷣpoſi⸗
tio primo ponit᷑.alie ðo due manẽt. Similiter ad coł.j.

Omia ꝑ ipᷣm ⁊ in ipo creata ſunt.⁊ ipᷣe eſt añ oẽs: ⁊ oĩa
in ipo ↄſtant.vbi ponit᷑ hec pᷣpoſitio añ.ſ̊ pᷣmittit᷑ pᷣpo⸗
ſitio ꝑ. Quid ̊ dõm ẽ de oꝛdine iſtaꝝ rõnũ ⁊ dꝛñtia pᷣ⸗
poſitõnũ.⁊ ꝙ ad coł.gemĩat᷑ hec pᷣpoſitio in.alie vᷣo nõ
gemĩant᷑.4¶ SItez in li.de di.no. dr.ꝙ oĩs ſtatus ⁊ motꝰ
eſt ex ipſo.⁊ in ipᷣm.⁊ ꝑ ipᷣm.⁊ ꝓpt᷑ ipᷣm:⁊ alia trãſlatõ
dicit.⁊ oĩs ſtatio ⁊ motꝰ ẽ ex q̊.⁊ in qͥ.⁊ ad qð.⁊ cꝰ gẽa.
vbi ponit ĩ quo.in loco eiꝰ qð ẽ ꝑ ipᷣm.¶ Iteʒ alibi dic̃.
ex ipo.⁊ ꝑ ipᷣm.⁊ ĩ ipᷣo.⁊ ĩ ipᷣm ſunt oĩa:vbi q̃tuos videt᷑
ceſigre rõnes. Pretea.dr.xj.ad ro.ĩ glo.ex ipᷣo dicimꝰ
ꝓpter patrẽ.ꝑ ipᷣm ꝓpt filiũ.in ipᷣo ꝓpt ſpiritũſctm.que
rõ ẽ aꝓpꝛopꝛiãdi iſta tria his tribo ꝑſoĩs.quare.n.dqr q;
ex patre ſint oĩa.potiꝰ qᷓ; de pr̃e:⁊ q̃re potiꝰ ex pr̃e qᷓ; ex
filio vel ex ſpũſctᷣo.cũ illð qð ↄueĩt vni ꝑſone ꝑ effectuʒ ĩ
creaturis.ↄueĩat ⁊ alijs. Rñndendum ẽ.ꝙ cũ dr ex ipᷣo.
nõ notat᷑ ↄoditio cauſe materialis.ſ̊ notat᷑ oꝛigo. VUñ au
guſti.ſuꝑ illud ex ipſo ⁊c. In illa trinitate ſumma oꝛi⸗
go ẽ oĩm. ⁊ ꝑfectiſſima pulchritudo.⁊ beatiſſima dele⸗
ctatio: vbi noĩe oꝛiginis vult appropꝛiare qð ẽ pr̃is.rõ⸗
ne potẽtie. Hoc aũt ꝙ dr̃ in ipᷣo.nõ ſumit᷑ rõne ↄtinẽtie
que refert᷑ ad cauſaʒ foꝛmalẽ exemplarẽ.ſ̊ rõne ↄtinen⸗
tie q̃ ↄueit bonitati.qᷓ aꝓpropꝛiat᷑ ſpũiſcto.ſᷣm ꝙ dicit᷑.j.

Sapi.h̊ qð ↄtiet oĩa ſcientiã hʒ vocis. Hoc aũt ꝙ dꝛ ꝑ

ipᷣm.appropꝛiat᷑ filio.lʒ dicat cauſazʒ efficientẽ:ẽ.n.cau⸗
ſa efficiẽs.q hʒ ab alia ꝑſona ꝙ ſit efficies:⁊ ſᷣm hãac ra⸗
tionẽ dẽ de filio.ſilius.n.hʒ a pr̃e ꝙ ſit efficiẽs:⁊ qꝛ per
verbũ facta ſunt.q facta ſunt.ideo ↄuenient apropꝛiat᷑
pſone filij:ñ tñ ſic H appropriãt᷑ vt ñ ſint coĩia omibo.vñ
Amb.in li.de tri. Id vigilãt attẽde.ne ſic intelligas oĩa
eẽ ex pr̃e.vt negas eẽ ex filio vel ſpũſcto: cũ ex pꝛe ⁊ per
pꝛeʒ ⁊ ĩ pꝛe oĩa ſane dici poſſint.ſiłr ⁊ de filio ⁊ ſpũicto
Dici pᷣt.¶¶ Ad illið vᷣo qð obijcit᷑ ſeo dom ẽ.ꝙ hec pᷣpo⸗
ſitio ꝑ.lʒ dicat cãm efficiẽtẽ vt frequẽt.ñ tñ ſꝑ.bſᷣ deſiqt᷑
rõ exeplaris.ꝑ quã ⁊ ſᷣm qua res fiũt. Alit᷑ tñ exponit
Hꝛige.in ꝑte ſu ꝑ epłaʒ ad ro.ꝙ dic̃ ex ipᷣo.hocipſuʒ qð
ſumꝰ indicat. ꝑ ipſuʒ.p eius ꝓuidẽtiã diſpenſamur
in vita. aũt dicit᷑ in iplo.ꝑfectio oĩm ⁊ finis deſigna
tur. 4! Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ de hoc ꝙ alie differẽtie
notant᷑.iij. Ephe.dicendũ eſt. ꝙ hoc eſt ᷣm aliaʒ appro
pꝛiatõeʒ factã patri:ſicut ibi tangit glo. Suꝑ.eni dicit
pr.qꝛ ñ hʒ aliũde.quod ones creaturas excellit.vynde
rõne excellentie que ↄuenit rõne oꝛiginis. dicit᷑ pat eſſe
ſuꝑ omĩia:filius vᷣo ꝑ queʒ.quia ꝑ ipſuʒ fit reꝑatio.ſpi⸗
rituſſanctus dᷣo eſt cui attribuit᷑ eẽ ĩ omibo nobis ꝑ gra⸗
tiazʒ.ĩ alijs pᷣo creaturis ꝑ eſſentiã.⸗ Ad illud vᷣo qð dr
de differentia poſita pꝛimo ad coloceñ.vbi primo dicit̃
omia ꝑ ipᷣm creata ſunt ⁊ in ipſo ⁊c᷑.dðm ꝙ ly ꝑ notat
ibi efficientiã que eſt aliũde.q appropriat᷑ filio.In ipſo
vo notat immenſitatẽ ipᷣius.vñ dicit glo.eum ñ excedũt
quia immẽſus eſt: vt nõ vocet᷑ filius ex temꝑe. ſᷣ̊ añ oẽz
creaturã.Per immẽſitatẽ dicit᷑ etiaʒ eſſe an oẽs.vt oñ⸗
dat᷑ excellentia eiꝰ in dignitate ſuꝑ creaturas. NHec oĩa
attribuũt᷑ filio.ł̊ diuerſis rõnibus. vt notet᷑ cauſali⸗
tas ᷣm ſubſtantiaʒ.immẽſitas ſᷣm ↄtinentiaʒ virtutis.
excellentia vᷣo rõne dignitatis. O aũt ſequit᷑ ⁊ omĩa in
ipſo ↄſtant.refert᷑ ad ↄſeruatõʒ bonitatis.¶ Ad illð pᷣo
quod dicit Dyo.de di.no. vbi ponũt᷑ qᷣtuoꝛ ex ipᷣo ⁊ per
ipᷣm ⁊c.dðm eſt.ꝙ prima rõ deſignata ꝑ hãc pᷣpoſitionẽ
ex.attribuit᷑ patri rõne oꝛigims.q̃ ẽ potẽtie: ꝑ ipᷣm.ipᷣi

filio rõne ſapientie: in ipᷣm vᷣo ⁊ ꝓpter ipᷣm ſpuiſcto.ra⸗

tione bonitatis.que dupliceʒ habet ꝓrietatẽ.ſcʒ ꝙ ter⸗
minat ⁊ finit.⁊ hoc patet per hoc quod in alia traſlati⸗

one dicit᷑ex quo.quod ꝑtinet ad oꝛigineʒ:in quo quod

ꝑtinet ad foꝛmaʒ exemplareʒ ſapientie: ad qð.qð ꝑtiet
ad rõnẽ termi:cuius gra.qð ꝑtiet ad rõneʒ finis:⁊ hec
duo ↄplectit᷑ bonitas. Et ſiłr pᷣt exponi illð qð ibidẽ dĩ
ex ipᷣo.⁊ ꝑ ipᷣm.⁊ ĩ ipᷣo.⁊ ĩ ipᷣm: vt ĩ ipo ⁊ ĩ ĩm ad boĩta
tẽ terminãtẽ ⁊ finientẽ referat᷑reliq ᷣo axpropriẽt᷑ ſicut
dictũ ẽ.ql¶ Ad illud po qð vltio obijcit᷑ de appropꝛiatiõe
facta.xj.ad ro.dõm ẽ.ꝙ alið ĩ ſcript᷑a ſonat eẽ ex ipᷣo.⁊
alið eẽ de ipo.Nã ex ipo dicũt᷑ eẽ creature.nõ aũt de ipᷣo

87 04
ntaß⸗
leno no
mote
träſlat
ci.
ibi die,
d pider
dicims
ein que
Precer
eſtenzi
Nerio,
'Gnan
mmmaoni,
imn de,
pfiso/
eotiniti
etinen
dicki.
gdi
oncal⸗
hbiefa⸗
iper
Mropwat
onüdon
Aigngcin
tpierpe
nſpcſi⸗
Pheeipe
Nboſc
terpont
Neipſizd
penſann
isdiigne
dbiſtnine
lazapto
venide
llt nte
tporcſe
no.ſpi
opgeu⸗
ogof
nodiet
pnora
Fipſo
ſercedit
banoh
isNoß
.heon
kaauſli/
riruns⸗
vonmid 1
ilötn
ſpo 10e

„

ſinone

„

ini
iſcko,n

ti dicet:n

¶ LNueſtio

hic tñ ꝙ dicit ex ipo cõmnneẽ. Vñ glo. qð de ipᷣo ẽ. põt
dici eẽ ex ipo.nõ aũt oẽ qð ẽ ex ipᷣo ẽ de ipᷣo.quia nõ ẽ de
ſubſtãtia ſua.ex ipo em ſunt celũ terra.qꝛ ipᷣe fecit ea:
nõ aũt de ipᷣo.qꝛ nõ de ſubſtãtia ſua.

„V.
nſequẽter dicẽdũ ẽ de ip̃a actõne ſᷣm q;
dr cauſa eẽ in ſuo actu pꝛimo.Eſt aũt illa
actio creatio.Circa vᷣo creatõem querun
tur hec. Pꝛimo vtꝝ creare ẽ facere.Secũ
vtrũ ſit pꝛimꝰactus actuũ diuinoꝝ vel dignioꝛ alijs.
Tercio vtrũ ſit idẽ qð eẽntia diuina.Quarto vtrũ cre⸗
are ſit ꝓpꝛiũ dei. Quinto vtrũ ſit ex tpe.vel cũ tꝑe vł añ
tpᷣus. Sexto an phi . uenerũt ad notitiã creatois.

rticulus pꝛimꝰ
D pꝛimuʒ ſic obijcit.ea q dicunt᷑ de deo. ſᷣm
modũ alicuius pᷣdicamẽti dicunt᷑.cũ q̊ crea⸗
Je dicat᷑ de deo m modũ alicuius p̃dicamẽ⸗
i d niſi ᷣm rõem actõis.qᷓ creatõ ẽ actio et crea
re ẽ agere. Itẽ aug.in li.ð cini.ði exponẽs illud qð d
In pꝛincipio creauit deus celũ et terrã.hoc ẽ vel qꝛ pꝛi⸗
mo fecit vel qꝛ in verbo vnigenito fecit:g̊ creare ẽ facẽ.
MPꝛeterea dr̃ in ps. Qui fecit celũ et terram mare et
omia que ⁊c. Ibi glo.oĩa dicit.ne quẽ aliũ putes crea,
toꝛẽ.ergo creare ẽ facere. oera in yſa. xlv.dr. Ego
oñns foꝛmãs lucem et creãs tenebras.faciẽs pacẽ et cre
ans malu.Nõð exponẽs aug.in li.de moꝛibo manicheo
fũ.pter hoc ꝙ in quadã traſlatõe ita innenit᷑.ego facio
bona et condo mala. Iacere ẽ omino qð nõ erat. condẽ
aüt ſiue creare ẽ oꝛdinare.qꝙ illud qdð vtiq; iam erat me
lius ſit. Itẽ in li.cõtra aduerſariu legis et ꝓphetaꝛum
Faceꝛe ẽ quod omnino non erat.creare po ex eo qð iam
erat.oꝛdinãdo aliquid cõſtituere. IOJdeoq; loco h̊ dictus
e cus cres mala quõ peccãtibo ea cõuertit in malũ. q̃
bonitatis eius largitate facta ſunt bona. Ecõtra videt᷑
xſignari ꝑ hoc qð dr ĩ pꝛicipio Geneſeos. Vbi pꝛimo

dr. In pꝛincipio creauit deus celũ et terrã.⸗ poſt lequi

dixit deus fiat lux.et factaẽ lux:et ita e alijs. creare

aut facere. Ex quo deſignat᷑ ꝙ creare ẽ ex nihilo.facere

ex aliquo.¶ Similiter ſuꝑ illud in cantico deutro. Qui
poſſedit et fecit et creauit.glo.pᷣpoſterus oꝛdo.pꝛimo eĩ
creauit deus diſponẽdo vt eet/ſecũdo fecit infoꝛmando
tercio poſſedit dominãdo. Itẽ alia glo.creauit dũ na⸗
turã vn foꝛmari poſſit cõdidit: fecit.cũ ad ymaginẽ foꝛ⸗
mauit.poſſedit cũ ꝑ fidẽ ſibi vẽdicauit:q̊ pꝛius ẽ natura
liter creare q; facẽ.¶ Sed quid ẽ cuʒ dĩ in pᷣs.vpᷣe dixit
et facta ſunt: ipe madauit et creata ſunt. Abi dicit que⸗
dã glo.dirxit et facta ſunt pᷣmittendo ei eẽ factũ qð ẽ eſſe
creatũ.¶ Ao quod rñdendum ẽ. ꝙ creare dr̃ młtiplici
ter. pꝛie em dr ex nihilo facẽ.h̊ ſicut eẽ ex nihilo dẽ dif⸗
ferẽter. ita creare dz differẽter. Ano mõ dr creare. oĩino
de nihilo facẽ.et Fm hoc dr. In pꝛincipio creauit deus
celũ et terrã. Alio vo mõ dr de nibilo facẽ cũ recreat:F
em dæ nõ eẽ culpe reducere ad eẽ gratie.et ſm hoc põt
illud dici qð dr in illo p̃s. Exultate iuſti in dño. in ille
verſu dixit et facta ſunt.dicũtuꝛ em̃ ibi creata.qᷓ ꝑ grãʒ
ſunt recreata.Tercio vpo mò dr creare.cũ ill quod de⸗
ficit ĩ bonũ cõuertit᷑ et hoc ẽ malũ ad bonũ oꝛdinare.et
ſic accipit᷑ cũ dẽ. ego dñs.faciẽs bonũ et creans maluʒ.
mala em in bonũ ↄuertit. Abilũ ergo dr tripliciter vł
quod omnino nihil ẽ.vłqꝛ nihil ẽ rõe culpe. vel ꝙ nihil

? rõe pene.⁊ ꝑ hoc ſolui pñt ea q obiecta ſunt ᷣm diuer

ſas acceptões eius qð ẽ creare.

¶ Articulꝰſecundꝰ

Dſecũdũ ꝓcedendũ ẽ.⁊ pꝛimo obijcit᷑. q; nõ

„ babet bonũ in pꝛĩcipio ⁊ bonũ in termino. qᷓ;
q̃ habet bonũ tm in termino. Sʒ creatio habet bonũ in
teꝛmino.nõ in eo ex quo.alie vᷣo actões habẽt bonũ vtꝛo

ẽ creatio pꝛima actio.Qobilioꝛ em ẽ actio: q̃

Bexta

biq;.& alie actões ſũt nobilioꝛes. Itẽ cre atõ ſᷣm ꝙ dĩ
in pꝛicipio creauit deus ⁊c̃᷑ terminat᷑ ad infoꝛme. Vnde
aug.in.xij.ofeſ. Infoꝛmis illa mateꝛia.quã de nihilo de
us fecit. appellata ẽ celũ et terra.cũ dictũ ẽ. In pꝛicipio
creauit deus celũ et terrã.nõ qꝛ hoc iã eꝛat.ſ̊ qꝛ eẽ pote⸗
rat.i D poſtea ſcribit᷑ celũ factũ: ſ̊ facere terminat᷑ ad
id qð habet ſpẽm.ꝗᷓ dignioꝛ ẽ actõ.q̃ nomiĩe eiꝰqð ẽ fieꝛi
Janat Entser nobilioꝛ ẽ actõ q dat eẽ inqtũ bmõi
ꝙᷓ q̃ ꝓrimo dat᷑ aliqua additõ ſuꝑ eẽ.oĩs eĩ pꝛima cauſa
⁊ vniuerſalis.plus inſfluit ſuꝑ catuʒ q; cã ſecũda.ſᷣ a cã
pꝛima influit eẽ eis.g nobilioꝛ ẽ actõ:p̊ actõ illa ẽ erea⸗
tio. cꝛeatio ẽ nobilioꝛ alijs actõibus. Itẽ actio q̃ ꝓce
dit ex vno ſibi ſufficiẽti.ẽ dignioꝛ actõe q querit neceſſa
rio młta.ſ̊ alie actões exigũt nęceſſario młta.creatõ vᷣo
ex vno ẽ. creatio ẽ dignioꝛ. Pugenai ẽ. ꝙ creatõ di
gnioꝛ ẽ alijs tõibo ꝓpter ſimplicitatẽ.ex ꝑte actõnis et
pꝛĩcipij. Ad obiectũ dᷣo in ↄtrariũ pꝛimo dicẽdũ eſt.q;
licet creatõ nõ habeat ĩ vtroq; ſuo termino ens.ſiue bo⸗
nu.nõ ꝓpter hoc ẽ minus nobilis.ſᷣ eo nobilioꝛ.qꝛ nõ q̃⸗
rit ſibi materiã ſubiectã.i.Qõ em̃ exꝑte ſui pꝛicipij hbabʒ
impfectõem.ſᷣ pꝛicipiũ ex ſuꝑfluẽtia alia ꝓcedit ex nihi
lo.Eſt tñ diſtinguẽdũ.ꝙ ſumpta actõe quodã generali
mõl(ſi licʒ dicẽ) nobilioꝛ ẽ aliq̃ actio.q ẽ ð exiſtẽti.q; illa
q̃ ẽ ð nibilo.Sʒ ulud exiſtẽs ẽ añ nihil.ſiue nõ aliquid
Vnde dicẽdo ꝙ ſpirare vł generare ẽ agẽ. vt nõ ocioſa
dicat᷑ dei bonitas ab eterno.ſicut phᷣi vł betici obijciũt.
erit actio ſic dicta nobilioꝛ creatõe.Si vᷣo accipiat᷑ actõ
de pexiſtenti qð fuit ex nihilo.erit cꝛeatio nobilioꝛ actio
vel actõnibo illis ↄſequẽtibo.generatõ gᷓ eterna nobilioꝛ
ẽ.agẽs vᷣo de pᷣexiſtẽti materia minus nobile./ Ad illð
o qð obijcit᷑ ꝙ actio dignioꝛ ẽ.cuius terminꝰẽ dignioꝛ
et ita facere digniꝰꝙ; creare.Dicẽdũ ẽ ꝙ licet creare re⸗
cipiat materiã infoꝛmẽ.nihilominꝰtñ ea que foꝛmata
ſunt.⁊ foꝛme eoꝝ create ſunt.ñ aug.in li.de ſymbolo
rectiſſime credit᷑ deũ oia de nihilo feciſſe. vt oꝛdinatiſſi⸗
mo dei munere.pꝛima capacitas foꝛmarũ fieret.ac deĩ⸗
de oĩa que foꝛmatur. Itẽ ſuꝑ gen.ad litte.iõ tꝑali ſed
cãli oꝛdie pꝛius facta ẽ infoꝛmis foꝛmabiliſq; materies

⁊ ſpũ alis et coꝛꝑalis.nec inſtituta ẽ niſi ab illo ſummo
o:ex quo ſunt.Fᷣm illud.xvij.ecci.Qui viuit ineternũ

ereauit omnia ſimul.

¶ Articnlꝰ.iij.

D terciũ vo articlm ſic ẽ ꝓcedẽduʒ.qͥ querit
vtrũ creatio ſit ipᷣe deus ſiue diuina eẽntia.
M nõ ſit veruz. creatio em̃ nõ fuit ab eterno

Nſine eterna. Creatio eĩ ẽ᷑ cũ creatũ ẽ. ſ̊ diuina eẽntia eſt
eterna. ꝭnõ ſunt eiuſdẽ eẽntie.nõ ꝗᷓ hoc pᷣdicabit᷑ de eẽn
tiea illius.¶ Itẽ cꝛeatio multiplicitatẽ quadãa iĩ effectibo

recipit.cũ drĩ huiꝰvł illius.diuina vᷣo eẽntia nullatenus

õtra.omnimoda ſimplicitas ẽ i o.q̊ ſui actio eſt

młtiplicitatẽ.&̊ nõ ẽ eẽntia huius eẽntia illius.
C

ſui potẽtia 2 ſua eẽntia.hec eĩ oia ſᷣm ſubſtatiã dicunt᷑.

creatõ cũ ſit actio diuina.erit ipᷣa diuina eẽntia.¶ Itẽ
in ſimplici nõ differũt.ꝙ et q̊ ẽtſ̃ ꝙ creat. creatõe creat
Snõ differt ĩ deo ꝙ creat et qͥ cregt.ſ̊ diuina ſba ſiue eſ⸗
ſentia ẽ q creat.&̊ ẽ ipᷣa cꝛeatio.¶ Oð ↄcedendũ cẽ.qAd
obiectũ vo in ↄtrariũ rñdendũ ẽ. ꝙ; licet creatõ dicat nõ
eternũ.rõe eiꝰ ꝙ ẽ ex nihilo.vł rõe acti.nihilominꝰ tam
eternũ põt dici.de ea rõe ipᷣiꝰ eẽntie creãtis.⁊ ipᷣa pt᷑ di
ei de eterno:cõnotat᷑ eĩ effectꝰtꝑalis.ſ̊ ſuponit᷑ actio.q̃
ĩ ceo idẽ ẽ qð deꝰ.¶ Ad ſecũdũ obiectũ dicẽdũ ẽ.ꝙ licet
creatio multiplicitatẽ quãdã habeat ex ꝑte effectuũ: nõ
tñ dr diuina eẽntia multiplex q̃ eadẽ ẽ ᷣm rẽ:nõ em̃ dic
reſpectũ aliquẽ ad creaturã. Et ne crederetur miltiplici
tas aliqͥ mõ eẽ ĩ eẽntia diuĩa.nõ dr creatõ actõ miltiplex
Et lʒ nõ eternũ dicat᷑ de eterno.cũ dr diuina eẽntia ere
at.nõ dr̃ tñ diuĩa eẽntia variabilis.eo ꝙ nũc creat nũc
nõ creat:creare em̃ nõ dr eternũ ex ꝑte q reſpicit creatũ
ſeð ex ꝑte q̃ reſpicit diuinã eẽntiã.Et ita licet creatũ di
cat᷑ mutabile.ꝙ ẽ vnũ extremũ in rõne dicẽdi:non.pter

pec diuina eſſentia eſi mutabilis.qᷓ eſi alteꝝ ertremũ ex
q̃ ꝑte nõ eſt mutabilitas. „,

rticulus. uij.

45 ſic obijcit. Lriplex eſt potẽtia.volendi oẽ

uplicẽ potẽtiã ↄtulit ⁊ ↄferre potuit alicui creature.

Plice potetig ofun V creat
1 terciã potẽtiã ſimiliter potuit oferre. 4¶¶ Itẽ maius vel

eq̃le eſt dimittere pcta.et creare celũ et terrã:ſᷣ potẽtiaʒ
dimittẽdi pcta põt ↄferre miĩſtris eccleſie. et cõtulit xpᷣo
homĩ:̊ potẽtiã creãdi potuit oferre.¶ Itẽ dinĩa eſſentia
eſt cã ſede bonitatis.vt eſſe bonũ in genẽ vel in ſpẽ:qð ñ
repugnat creature ↄtulit alicui creature. Aut potẽtia
creandi repugnat aut nõ repugnat. Si nõ epugnat. co⸗
tulit:ſi ᷣo repugnat.in quo eſt illa repugnatia. nullũ ei
genus oppoſitõnis videt᷑ impoꝛtare. antra ugüis
in p̃a. Ipe mãdauit? creata ſunt.glo.facẽ nos poſſumꝰ
ſ nõ creare.qð pꝛie ẽ de nihilo aliꝗd facere.ipᷣe Sſolus
creat.qð ꝓpꝛiũ ẽ deitatis. Itẽ actõ ꝓcedẽs a ſuba. nõ
eſt nobilioꝛ ipa ſuba:ſᷣ resꝓcedẽs ey nibilo.minꝰ nobit
ẽ ꝙᷓ actio ſᷣm quã ꝓcedit res ex nihilo: ſ creatõ eſt hmõi
actio.ẽᷓ cũ ſit nobilioꝛ.nõ ꝓcedit ab aliq̃ re creata tanqꝙ
a pꝛincipio.ꝗ ex potentia creãdi cũ ſit pꝛioꝛ ipᷣa actõne.
diſcõuemit a ſuba creata:nõ & erit aliqᷓ creatura babens
potentiã creãdi ex natura creature.ꝙ em xpᷣc habuit po
tẽtiã creãdi.hoc fuit rõne diuine eſſentie.¶¶ Dð ocedẽ⸗
dũ ẽ. Flñ Aug.in li.de trini.ſicut nec ꝑentes dicimꝰcrea
toꝛes hoĩm.nec agricolas creatoꝛes fructuũ.quis eoꝛũ

extrinſecus adhibitis motibo dei virtus iſta creadi inte

rius oꝑet᷑.ita nõſolũ malos.ſ̊ etiam bonos angelos ne⸗
phas eſt putare creatoꝛes. Eadẽ ſentẽtia habet᷑ ſuꝑ De
ne. ad lit. ¶ Ad obiectuʒ in cõtrariũ dicendũ ẽ.ꝙ nõ eſt
ſimile de potẽtia creãdi et de potẽtia ſciendi vel volendi
he em̃ potẽtie nõ repugnãat creoture intellectuali.ſ̊ᷣ ſunt
ad pfectõem eius:potẽtia vᷣo creadi repugnat.cũ ſit no⸗
bilior ſubſtãtia creata.Et ſi obijciat᷑ de potẽtia dei vtrũ
poſſet dare. Dicedũ ꝙ ſicut poſſe dei nõ eſt ad facienduzʒ
melioꝛẽ ſe.ita nec ad faciendũ creaturã parẽ ſibi:nec ad
dandũ ꝓpꝛietatẽ ſuã.vtpote ꝙ creatura ſit vbiqʒ.qdð eſt
ꝛiũ dei:ſic nec ꝙ potẽtia creãdi res.ſit create.Si etiã
potẽtia creãdi oĩa ꝗ eſt dei attribueret᷑ creature. ha bẽt

potẽtiam creandi ſe:et ita eẽ cãm ſuipᷣius.Habet tñ ali⸗
qua creatura potẽtiã ſciẽdi oĩa,vt aĩa xp̃i: nõ ſimile ẽ

dæe potẽtia.et ſciẽtia.Et ſi dicat᷑ nunqd eſt deꝰ impotẽe?
reſpõdendũ ẽ ꝙ nõ:poſſe em qð nõ decʒ nõ ẽ poſſe.⸗Ad
illud pᷣo qð obijcit᷑ de potẽtia dimittẽdi pcta. q̃ eſt eqᷣlis
vel maioꝛ qᷓ creare.Rñdendũ eſt.ꝙ eſt duplex potentia
dimittẽdi.Eſi em potẽtia delẽdi ipam culpꝑã.et hec ẽ ꝓ⸗
pꝛia dei. Vnde Yſa.xliij. Ego ſum ꝗ deleo inigtates ꝓpt
me.Eſt potẽtia dimittẽdi peccatũ rõne pene:et hãc po⸗
tuit ↄocedere creature.⁊ ↄceſſit xp̃ᷣo homini. Judei ðᷣo ꝗ

nõ crediderũt ipᷣm eſſe xpᷣm. dicebant ipᷣm blaſphemare

cũ dicebat math.ix.Confſide fili remittũt᷑ tibi peta tua.
Rñdit aũt rpᷣs.vt ſciatis qꝛ filius hoĩs hʒ ptãtem in ter⸗

ra dimittẽdi pcta.ait ꝑalitico. Surge ⁊c. Poſt ſequit᷑:2⸗

gloꝛificauerũt deũ.ꝗ vedit talẽ poteſtatẽ hoĩbo. Abi diẽ
hiero.eſciẽtes vnũ dicebãt.qꝛ nullus põt dimittẽ pec
cata niſi deus:qꝛ ꝑ eos dimittit gbo dimittendi tribuit
ptãtem.l Ad tercio obiectũ dicẽdũ eſt. ꝙ ex fecũditate
bonitatis diuine eſt dare alicui creature ſᷣm ſuã virtutẽ
ſcʒ creature.Sʒ potẽtia creandi ſicut dictũ eſi.nõ ↄueĩt
virtuti creature.imo repugnat.Vnde nõ decuit diuinã
bonitatẽ eã creature ↄferre. At eẽt ex virtute creature.
NDð em̃ dicit᷑ de rpᷣo. Puer ille creauit ſtellas.rõne ꝑſo
ne diuine attribuit᷑. qͥ communis erat diuine creature
7 humane.

Irtũ articulũ. An ſit ꝓpꝛiũ ſolius qi? ad 3JI
o eternũ. n
bonũ.ſciẽdi om̃e vnũ.faciẽdi de nihilo. Sed

K”s.ü

.
☛

¶ Articulus quintus

Pquintum articuluũ. Atrũ creatio ſit cũ tꝑe
1ex tpe vel ante tpᷣs.Ad qð arguit᷑ ſic.Creatõ
gctõ inqtũ creatõ nõ eſt eterna.ſed qð nõ eſt
õͤ pmetitur ſe eternitati:et ↄmetit᷑ ſe.ꝗ̊ tꝑi.⁊ ſu⸗
mamus tp̃s large ad euũ:ꝗ̊ creatõ fuit cũ tꝑe.⸗ Itecuz
deus creat hãc aiam.creatõ eſt in hoc nũc:łᷣ ante h̊ nũc.
fuit aliud nũc tꝑis.Sʒ om̃e quod eſt in nũc tꝑis.qð bʒ
aliud nũc tpis ante ſe eſt in tꝑe.i Itẽ qð exit in eſſe cum
prius nõ fuerit eſt cũ tꝑe:pᷣ creatõ exit in eẽ cũ prius nõ
fuit. eſt in tꝑe vel cum tꝑe.( Contra.qð eſt pꝛincipiũ
tpis nõ eſt in tꝑe nec cũ tꝑe ꝓprie:ſed creatõ eſt principi

um tpis. 5 nõ eſt in tꝑe vel cũ tꝑe ꝓpꝛie:principiũ em̃ nõ

parifſicat᷑ ei cuius eſt pꝛincipiũ.ſᷣ qʒð eſt cũ alio.inqtum
hmõi.aſſociat᷑ ei: principiũ creatũ nõ erit cũ temꝑe.ſᷣ

ante tps. ¶ Ao qð dicẽdũ ꝑ h̊ qð dicit aug.xij. de ciui.

cei. ego ſicut dñm deũ aliqn dñm nõ fuiſſe dicere nõ au
deo.ſed ſemꝑ fuit dñs:erat quippe ante illã ſcʒ creatuꝛã
qᷓuis nullo tꝑe ſine illa ſit creatõ. Actio nõ eſt ſine tꝑe.

et ↄpꝛehẽdo ſub tꝑe nũc.quod eſt principiũ tꝑis:non ta

men eſt in tꝑe cum ſit actõ dei pꝛima in creatuꝛã.ec cũ
tꝑe ꝓpꝛie dicit᷑.qꝛ nõ ei aſſociat᷑ vel parificat᷑.ſed nõ ſi⸗
ne tꝑe.i.ſine nũc tꝑis. Ante vo dicit᷑ eſſe rõne cauſalita⸗
tis.¶ Ad id aũt quod obijcit᷑ de creatõne huius anime.
Reſpondendũ eſt.q; creatõ actõ q̃ dei eſt et deus eſt:nec
eſt in nunc tꝑis.nec poſt nũc.quo ad hoc:ſed quo ad teꝛ
minũ tꝑalem quẽ reſpicit eſt poſt nũc tꝑis: nõ ꝙ cauſam
ha beat tpᷣs.ſicut eſt de rebo que creant᷑ mediante primo

motu.
culus. vj.

Extus articulus. Atrũ philoſophi babuer̃t
poſſe ex ductu ratõnis ad cognitõem creatio
nis.quod videtur ꝑ hoc quod dicitur Ro.j.

ſempiterna quoq; virtus eius et diuinitas:cum ergo di
uinitas et virtus dei diuina cognoſci poterant ductu ra
tionis. multofoꝛtius ipᷣa credtio que nõ eſt eterna.Et di
cit gloſa ꝙ per naturalem ratõem ⁊ creature reuelatio⸗
nem cognouerunt. Reuelationem autem dicit ꝑ opera
creatõnis.Quod videtur per hoc.ꝙ philoſophi poſue⸗
rũt creatoꝛem eſſe.ſicut dicit auicenna in ſua prima phi
loſophia. Si fuerit eius eſſe poſt non eſſe abſolute tunc
aduentus eius a cauſa erit creatõ.et hec eſt dignioꝛ om⸗
nibus modis dandi eſſe:quia priuatio remota eſt omni
no et inducitur eſſe. Sed ſi ponat᷑ priuatio taliter. ꝙ el⸗

nni ibilia dei ꝑ ea que facta ſunt intellecta ↄſpiciunt᷑.

ſe precedat eam. tũc generatõ eſt inppoſſibilis niſi ex ma

teria:et inductio eſſe.ſcilicet eſſe res ex re.quod eſt debi⸗
le et breue futurũ.q¶ Item dicitur in libro de celo ⁊ mun
do.per hunc numerum adhibuimus noſipᷣos magnifi⸗
care deum vnum creatoꝛem eminentem proprietatibus
eorum que ſunt creata:et loquitur ibi ternario ſignã
te trinitatem. Ex quo accipitur.ꝙ philoſophi peruene⸗
runt ad cognitionem creatoꝛis.inquantum creator eſt.
Seo videtur contrarium per hoc. ꝙ in ſimbolo poni
tur articulus.creatoꝛem celi et terre: ſed ea que fidei ſũt
ſuper ratõem ſunt:nõ ergo ex ductu ratõnis eſt perue⸗
nire ad illud.4 Item ratõ decurrit ab ente ad ens.qua⸗
liter ergo perueniret ad cognitionem creationis. ßᷣm ꝙ
creatio eſt ex nihilo.ratio enim non poteſt quieſcere in
nihilo.quieſceret autem ſi vltimo veniret ad creationẽ.
que eſt exitus in eſſe de nibilo. ¶ Reſpondendum eſt.
ꝙ triplex eſi cognitio.per inſpirationem.per ſcriptura
rum declarationem.et operum reuelationem.omnibus
iſtis modis contingit venire in cognitõnem creationis.

Primo ꝑ inſpirationem fidei.cũ fides ponat creatõem
Item ꝑ ſcripturaꝝ diuinaꝝ inſpectionem. que eſt ex le⸗

ge ꝓphetis et euãgelio.Itẽ ꝑ opeꝝ reuelatõz. ã reue⸗
latõ oꝑum indicat omipotentiã eſſe in deo:omipotentia

ge
ib
eſ
ſu⸗
u;
ſe.
ly
un
8n
ſpii
cipi
ſind
tum
le.
cini⸗
ögn
Uund
etpe.
on
ech
6 ſi
lta⸗
imne.
ſbnee
dte
guſann
Prino

Whveft
ntano
Po.

ciunt.

nodi
eiun
1Etd
elato⸗
openn
ir
upbi
etune
nond
konmn
c⸗
ſern
ſab
onmun
mgnif⸗
anbu⸗
oſigi
eruene⸗
ork.
lopon⸗
figeiſi
rne/
es
n
ſrin
tone
n ſ.
pture
nibus
ſonis⸗
wen
lerle
jrene⸗
Nenna

ex pte qᷓntitatis.p̊ magis ex pte q̃litatis.
duũ:q; hic accipiũt᷑ p qᷓndã ſimilitudinẽ. relpectu eoꝝ in
qquilo ꝓprie h dicunt: hec aũt ꝓpꝛie dicunt᷑ in rebo coꝛ⸗

(Lueſtio

ðvᷣo ponit creatõeʒ.ſcʒ ꝓductõez de nihilo.nã ſi nõ poſſʒ

ꝓducere niſi ex aliquo.nõ eſſet omipotentia:cum oir
potẽtia poſſit intelligi m veritatem. et ita alia nõ eſſet
oĩpotẽtia.⸗¶¶ Pꝛeterea ſi potẽtia eẽt alligata materie.no
eẽt om̃ipotentia:crearõ . eſt actus om̃ipotẽtie. at
quid phᷣi nõ puenerũt ad cognitõem creatõnis. hoc eſt
qꝛ nõ aſcenderũt vltra ratõem materie. Oꝛ etiaz puene⸗
rin.tum ex ſcripturis.tũ ex operũ ↄſideratõibo.patet ꝑ
H qð dicit᷑ in.vij.li.ↄfeſſ.vbi dicit᷑.ꝓcuraſti mibi ꝑ quẽ⸗
dam hominẽ quoſdã platonicoꝝ libꝛos ex greca lingua
in latina verſos: et ibi legi nõ quidẽ hiſdẽ verbie. ſᷣ hec
oĩno multis et multiplicibo ſuaderi ratõnibo ꝙ in pꝛin⸗
eipio erat vᷣbũ et verbũ erat apud veuʒ.vſqʒ ad illud.et
mũdus eũ nõ cognouit. Quod aũt ſequit᷑.in ꝓpria ve
nit et ſui eũ nõ receperũt ⁊c̃.Et iterũ et verbuʒ caro fa⸗
ctum eſt et habitauit in nobis.nõ ibi legi.Ex quo patet
certũ ꝙ ex ſcripturis tũ ex rõnibo cognouerũt ꝙ om̃ia ꝑ
verbũ facta ſunt.ꝙ ſolo verbo fecit oia et ita materiã.⁊
nõ de ſeipᷣo.quare de nihilo.

tatibo creaturaꝝ in comꝑatõne ad cauſam.

Ranlſeundüu eſt cõ⸗

ſequenter ad conſideratõnem creatu⸗
re in fieri ratõe ꝓpꝛietatũ ſiue ꝑſe acci
dentiũ.Querit᷑ & de illis ꝓpꝛietatibo ſi⸗
ue pſe accidẽtibo.q relinquũtur ex rati
onibo cauſaꝝ ſiue cauſis:ſub diuerſis rõnibo.q ſunt mẽ
ſura.numerus ⁊ pondus:⁊ poſt h̊ de veſtigio:inde de

ꝓſe accidẽti.qð ↄcomitat᷑ ipᷣm fieri.demũ de ꝑſe accidẽ⸗

ti ſiue ꝓprietate q̃ eſt creati inqtũ eſt ex nibilo. Primo

dicendũ de his tribo ↄditionibo qᷓ̃ ſunt in ↄpatone ad

cauſam.ſub ſeptem membꝛis.
Et primo querendũ eſt ꝗd his ratõnibo deſignet᷑.
4Scðdo vtrũ ↄueniãt creature vninerſaliter.
Tercio vtrũ ſolũ cõueniant creature.
Quartto ex qua parte accipiant᷑.
Quinto quare tot ſunx ⁊ nõ plures.
Sexto vtrum creatura ſine his poſñt intelligi vel eſſe
Fm ꝗ eſt in fieri.
Septimo de differentia iſtaꝝ diſpoſitionum ad alias
que videntur ouenixe.

(Membꝛum. ſ.
Irca pꝛimũ ſic ꝓcedendũ eſt dicit aug.ſu⸗
per Beñ. Aldenſura eſt illud q aligd meti⸗
mur. umerꝰpo qͥ numeramus. Pondus
quò appẽdimus.Suꝑ illud aũt.xj. Sap̃.
Om̃ia in menſura ⁊c.glo.in mẽſura qualitas.in nume⸗

ro qntitas. In pondere rõ ↄſiderat᷑. Sʒ he diſtinctõnes

nõ vident᷑ inter ſe ↄuenire nã mẽſura in quãtitatibo det
miĩatur quẽadmodũ et numerus:mẽſurat᷑ em̃ ad q̃ntita⸗

tẽ ↄtinua refert᷑.ſic 1 numerus ad diſcretã.¶ Itez ſicut

Aug.ſupꝑ Geñ.numerus omi rei ſpẽm pᷣbet.q ex ꝑte q̃li

tatis videt᷑ accipi.nõ & recte dicit᷑ in numero quatitas.
Ilẽ ſi mẽſura ⁊ numerus recipiunt᷑ m qntitatẽ et q̃li
tatẽ.penes quid accipiet᷑ pondꝰ.cũ nõ ſint niſi tria.ſ.q̃n

titas.qᷓlitas.relatio.penes aũt relatõem nõ videt᷑ acci⸗
pi.pondus em̃ eſt qntitatis vel q̃litatis.vt ſᷣm maioꝛem
qᷓntitatẽ vel minoꝛẽ ferat᷑ doorſum.inqꝗtũ plus bʒ de ma
teria.vel m q̃ntitatẽ grauitans q̃ eſt ↄditõ materialis
ita vidẽt᷑ m ꝓpꝛietatẽ oĩa ad qntitatẽ referri.vt nũerꝰ

ad diſcret qntitatẽ: mẽſura adotinuã.põdus vo ad mo
tũ.ꝗ ſm phm inter ↄtinuas q̃ntitates nuerat᷑.¶ Sʒ ob⸗

uiat h qð dicit oug:ſuꝑ geñ. NQumerꝰ oi rei ſpẽm pᷣbet:
mẽſura modũ pᷣfigit.pondꝰ do in ſuo loco oꝛdinat ⁊ ge⸗

ALAo qð dicẽ

ſcere facit: ̊ iſia tria.ſ.modus ſpẽs⸗ Ne accipiũt

Mueſtio. vij. de propꝛie/

Beptima.

poꝛalibo.ꝑ qᷓndã vo ſimilitudinẽ trãſſerunt᷑ ad res ſpua
les.Ende claudianus in tractatu te aia. MMẽſura ineliĩ
aĩe ſᷣin ſuã capacitatẽ. numerꝰ vᷣo ſᷣm virtutũ numeroſi
tatẽ.pondus ᷣm appetitũ in id in qð tẽdit: et aĩa rõalis
tribo indiuiduis memoꝛia.intellectu.volũtate ſubſiſtit.
gbo apax eſt numeri mẽſure ponderis. Aug.ðᷣo ſuper
BGen. ſic diſtinguit.In aĩabo mẽſura ẽ aliqd agendi. ne
ſit irreuocabilis 2 immoderata ꝓgreſſio:numerꝰaũt eſt
affectõnũ vᷣtutũ.quo a ſtulticie deſormitate.ad ſapien⸗
tie foꝛmã colligi᷑:põdus volũtatis ⁊ amoꝛis vbi appetit
quid cui pponat᷑.Cũ ꝙ̊ hec nõ accipiãt᷑ hic ſm ꝓpietatẽ
b m ſimilitudinẽ:attedẽda eſt rõ ſititudinis.vt mẽſura
dicat᷑ diſpoſitio.ſᷣm quaʒ res eſt in ſe finita.qͥ ad eẽ ⁊ ad
vᷣtutẽ:numerus inqtu bʒ ſpẽm et foꝛmaʒ.q̃ diſcernit᷑ ab
alia:pondꝰ vᷣo diſpoſitõ.ſm quã oꝛdinat᷑ in finẽ. ¶ Ad
illud aũt qð obijcit᷑. ꝙ mẽſura attẽdit᷑ ĩ q̃ntitate ↄtinua.
quẽadmodũ numerus in diſcreta ⁊ ita nõ in mẽſura q̃li
tas. Iiẽ numerus pꝛebet ſpẽʒ rei.̊ ad qualitatẽ potius
referri dʒ.ꝙᷓ ad quãtitatẽ. Rñndendũ eſt.ꝙ mẽſura vbi/p
pꝛie accipit᷑. mateꝛialit᷑ ſupponit q̃ntitatẽ.ſᷣ foꝛmalit᷑ ſup

ponit io qð ternnat q̃ntitatẽ. bic aũt accipit᷑ foꝛmaliter
ct ideo dicit᷑ in mẽſura q̃litas:ſᷣ nõ attẽdimꝰ hic qualita

tẽ. m ꝙ eſt vnũ genus eoꝝ q ſunt:ſᷣ ſicut qualitas dicit
finire ſiue terminare q̃ntitatem. ita bic diſpoſitõ termi⸗
nat vel finit rei eẽntiã aut virtutẽ. vt dicat᷑ eſſe eius.non
vlterius ſe extẽdẽs.2 ſimiliter vᷣtus ſiue potẽtia rei.iQu
merus etiã accipit᷑ multiptr. ꝓprie em dicit᷑ numerꝰ q̃n
titas diſcreta. Iẽ dr numerꝰ nõ illa qᷓntitas que habet
ꝑtes in ſe diuiſas:̊ rõ diuiſionis ab alio. VUñ vnũ nüe⸗
ro dr.qð eſt in ſe indiuiſuʒ.et ab alio diuiſum: et h̊ mõ
vtunt᷑ numeratoꝛes.ꝗ volũt res abinuicẽ diſcernẽ. Ad
ſimilitudinẽ pꝛimi modi accipit Rabanꝰ in glo.cũ dicit
in numero q̃ntitas:res em̃ q in ſpẽ cõſtituit.hʒ plura ex
quibo ↄponit᷑.ðet iſte eſt numerꝰ eẽntialis ñ accidẽtalis:
ſicut de vna linea ꝑ diuiſionẽ fiũt due. Scᷣm aug.ðo ac
cipit᷑ ſcdᷣo mõ.inqtũ numerus ẽ diſpoſitõ.ſᷣm quam res
diſcernit᷑ ab alia re. Vnde numerꝰ ſᷣm ethimologiã dici
tur amicꝰ memeris.q.diuiſio ſiue diſcretio ſᷣm ſignifi⸗
catõem:et ideo dicit numeꝝ om̃i rei ſpẽm pᷣbere.¶ Ad
illud ᷣo qð obijcit᷑ de pondẽ.q debeat accipi ſᷣm q̃ntita
tẽ vel m q̃litatẽ q eſt grauitas. Dicẽdũ eſt.ꝙ nõ accipi⸗
tur bic ꝓpꝛie ſᷣ ↄmũiter.Fʒ quãdã ſimilitudinẽ:vt ſicut
pondẽ fert᷑ coꝛpus ad ſuũ locũ ſcʒ deoꝛſuʒ.ita diſpoſitõe

iſta que hic ꝑ pondꝰ ſignat᷑. refert᷑ ſiue oꝛdinat᷑ vnaq̃qʒ

res ad ſuũ fintc.¶ E aut dic claudianꝰ.ꝙ mẽſura ĩ aia
attẽdit᷑ ſm ſuã capacitatẽ.refert᷑ ad H.ꝙ vnaqqʒ res cꝛe⸗
ata hʒ qndaʒ extenſionẽ pᷣtutis termĩatã. ⁊ ad hũc mo⸗
dũ dic ipᷣe de aĩia. aũt diẽ numeꝝ ſᷣm vᷣtutũ numero⸗
ſitatẽ.h̊ refert᷑ ad h̊ qð diẽ̃ aug.ꝙ numerꝰ d affectõnuʒ
⁊ vᷣtntũ ec᷑.qͥ a ſtulticie defoꝛmitate.ad foꝛmã ſapie colii
git.vnde attendit mẽſurã ⁊ numerũ.nõ qᷓtũ ad eẽ ip̃ius
gie in ſe. qtũ ad eẽ eiꝰ vᷣtuale. Vñ numeꝝ attendit ipᷣe
penes ea q̃ oꝛdinãtur ad ſapiẽtiã. vt numeroſitas bm̃oi
virtutũ numerꝰ dicat᷑.põdꝰ ðᷣo ex ꝑte motiue q̃ oꝛdinat
ad bonitatẽ:et h patʒz ꝑ h̊ ꝙ ſubiũgit: ꝙ aĩa tribo ſubſi⸗
ſtit. intellectu ſiue ↄſilio memoꝛia ⁊ volũtate.i Lam ſᷣm
memoꝛiã attẽdit᷑ pᷣma capacitas.ſᷣm ꝙ eſt vis ↄtentiua
ſpẽꝝ. De memoꝛia em̃ ancedẽte intellectũ ⁊ volũtatẽ lo⸗
qtur. Intellectꝰpᷣo ſiue ↄciliũ ad rõem ꝑtinet.q̃ ſuas vir

tutes colligit ad ſapiẽtiãa. Nolũtas vo ſuo pondẽ ſpũali
inclinat᷑ ad bonitatẽ. Nos aũt ꝗ loqmur te his tribo di⸗
poſitõnibo. ꝓut pꝛio attẽdunt᷑ circa eẽ ipius rei. deinde
circa diſpoſitões ↄſequentes eſſe. .

(Wembꝛum. ij.

Vod aũt ↄñter qſitũ eſt. vtꝝ hec tria ↄueni
ant omi creature.ſic terminat᷑. Numerus
nõ ineſt niſi rei numerabili:res ar̃ natura
lis que numeꝝ habet:habet et multitudi⸗

nem. 7 bnaqueq; creatura in ſe oſiderata.nõ ponit mul
titudinem.ergo nec ponit numerum.E ſi numerus ex⸗

—

tendat᷑ ad G. vt res que habet vnitatẽ. dicat᷑ habere nu⸗
meꝝ. Om̃is vo res creata hʒ vnitatẽ ꝑ ſei pᷣam:et boc pʒ
ꝑ hoc qð diẽ aug.i li.xæ vera reli.oimis res vl ſubſtatia
vel ſi q alio mõ melins enũciant᷑ ſimul habent hec tria.
vt vnũ aliquid ſit.et ſpecie ꝓpria diſcernat᷑ ab alijs.⁊ re
rũ oꝛdinẽ nõ excedat:⁊ ita vnitas ↄuenit omi rei greate
Si ẽ ꝓpter boc dicat᷑ numerus eẽ diſpoſitio in q ſit res

creata.boc nõ videt᷑:qꝛ pꝛima ↄditio q attribuit᷑ in li.de

vera relig. omi rei eſt vnitas. Scða vᷣo ↄditio qᷓ attribu

—

itur ab aug.ſuꝑ geñ.eſt numerus.ꝙ numerus nõ reſpo⸗

K —

det vnitati: qd etiã intelligit᷑ ex boc.ꝙ numerus om̃i rei

ſpẽm pᷣbet.̊ reſpondet ſpeciei.ſ̊ ſpẽs eſt ſcða oditio. in
li.de vera relig. qua ſcz res ab alia diſcernit᷑. Seinõ re⸗
ſpondet vnitas.Cui rñdet vnitas? ã numero rñdet
ſpẽs.ponderi vᷣo oꝛdo:ꝗᷓ menſura vnitati.ſ̊ ex qua rõne
cũ vnitas non videat᷑ terminatõne dicere. Preterea.
cũ magnitudo ſit infinitũ diuiſione:et multitudo infini⸗
tũ appoſitõne:et materia infinitũ ſuſceptõe ſiue poſſibi⸗
ltate: menſura aũt nõ eſt vbi eſt infinitũ.ᷓ nõ in om̃i re
eſi menſura.4 Item pondus dicit᷑ ſᷣm ſimilitudinẽ eius
qð habet grauitatẽ.̊ ſᷣm ſimilitudinẽ eius qð fert᷑ de oꝛ
ſum:ſed quedã res naturaliter ferunt᷑ ſurſum vel ßm ſi⸗
militudinẽ. vt leue fert᷑ ad locũ ſurſum.aĩa pᷣo ᷣm volun
tatẽ naturaliter fert᷑ ad ſummuʒz bonũ:nõ ponduseſt
ↄmũis diſpoſitõ omi creature.¶ Itẽ ſi ſunt diſpoſitões

ois creature.cũ ipᷣe ſint creature.habebũt meſuram nu⸗

meꝝ et pondus:cũ hoc nõ ſint ſine diſpoſitõne.et ſint de
numero eoꝝ qꝗᷓ fiũt. 4¶ Item quare ponit aug.has diſpo⸗
ſitõnes creature.vbi loquit᷑ de fieri creature:cũ ſcʒ logt
de opibo ſer dieꝝ. vbi dicit. In me erant alicubi anteq;
crearet᷑ vniuerſa creatura. An etiã creata ſunt. et ſi erat
vbi erãt:neqʒ em̃ ante creaturã erat aliquis niſi creatoꝛ
Itẽ aug.ce li. arbi. Om̃em rem niſi numerũ et menſu
rã ⁊ oꝛdinẽ in diuinis.xo artifici tribuere ne cuncteris

ergo de re artificiata a ſummo artifice loꝗt᷑.et ita de cre⸗

atura. 4l Item nõ vident᷑ iſta ↄuenire omi creature. diẽ
em̃ ambꝛo.in examerõ.lucis natura eſt. vt nõ in menu⸗
ra.nõ in numero.nõ in pondere ſe habebit vt alia crea

tura. ᷣ oĩs in ↄſpectu eius gra fit. cũ &̊ lux creatura ſit.

videt᷑ ꝙ nõ in om creatura reꝑiant᷑ illa tria.¶ Seo cõ

tra dicit aug.in li.de natura boni. vbi hec magnia bona

ſunt.magnũ bonũ eſt.et ecõuerſo: et vbi ꝑua bona ſunt.

1 illud ꝑuũ bonũ eſt.et ecõueꝛſo.ſed lux eſt de magnis bo

nis.g̊ multo magis debʒ habere iſta bona.¶ Ad pꝛimũ
reſpondendũ eſt.ꝙ numerus ſicut dictũ eſt. ↄuenit om̃i
rei create:et accipit᷑ numerus ꝓ diſpoſitõne.qua diſcer
nit᷑ res a re alia. que tñ diſpoſitõ vbi ſunpliciteꝛ eſt.ſicut
in rebo ↄpoſitis ex materia ⁊ foꝛma.vel q eſt et qð eſt hʒ
intrinſecus numeꝝ. Sed nõ accipit᷑ h̊ numerus ꝓ multi
tudine aggregata in vnũ.quẽadmodũ obiectuʒ eſt. Qec
hec diſpoſitio numerus idẽ dicit. quod illa diſt pſitõ que
eſt vnitas in li.de vera reli.ſed rñdet illi diſpoſitõni que
ibi ſpẽs dicit᷑.vnitas vᷣo rñdet illi diſpoſitõni q̃ drẽ men⸗
ſura.¶ Ad obiectũ añt in ↄtrariũ dicendũ eſt.ꝙ menſu
ra eo ꝙ dicit eſſe in ſe ſiniti.rñdet vnitati.Fm ꝙ vnum
dr ens diſtinctũ.⁊ vnitas diſtinctõ eſſe in ſeipo.ad ponẽ
dũ differẽtiã reſpectn numeri aut ſpẽi rõne cuius ſit di⸗
ſcretio ab alio.¶ Ad tercõ obiectũ de pondere ꝙ nõ ↄue
nit om̃i creature.Dicendũ eſt.ꝙ pondus ſi accipiat᷑ pꝛo

pꝛie.vel ᷣm ſimilitudinẽ reſpectu ponderis in grauibo.

nõ extẽdit ſe ad omem creaturã:ſed ſi accipiat᷑ 'm illam
ſimilitudinẽ ᷣm quã eſt inclinatõ in finẽ.quẽadmodum
pondus eſt inclinatõ in terminũ.ſᷣm h̊ omi ↄuenit crea⸗
ture.om̃is creatura inclinatõem bʒ aliquã ad finẽ natu
raliter.¶! Ao illud vᷣo qdð obijcit᷑ de magnitudine que eſt
infinitũ diuiſione.et ita de alijs. Rñdendũ eſt. ꝙ ſic di⸗
cendo infinitũ:nõ tollit quin magnitudo vel multitudo
ſit finitũ in eſſe.et virtute:eo mõ qͥ pꝛimũ dicit᷑ infinituʒ
virtuteet eſſentia.i.nõ habens finẽ:eſt em̃ ſibi finis:nũ⸗
em eſt vere dicere. ꝙ intantũ ertendit᷑. ꝙ nõ plus põt
extendi.q QDð aũt obijcit de materia ſimiliter dicendũ

cauſam ergo eius tri

eſt. ꝙ nõ intelligit᷑ ꝑ hoc.ꝗn materia babeat aliquo mõ
numeꝝ menſurã ? pondus. Añ aug.de lib.arbi. Si foꝛ
me pfectio nõnullũ bonũ ẽ:nõnullũ bonũ ẽ ſoꝛme incho
atio. Et in li. de vera reli. ꝙ in com ꝑatiõe ꝑfectoꝝ infoꝛ
me dicit᷑ ſi habet aliꝗd foꝛme.qᷓuis exiguũ.qᷓuis incho⸗
atũ nondũ eſt nihil.? ita er teo eſt. qð aũt ex deo eſt mẽ⸗
ſurã et numeꝝ ⁊ pondus habet.⸗!. Ad illud ðᷣo qð obijci

tur. ꝙ menſura numerus ? pondus ſunt creature. e ita

hñt menſurã numerũ et pondus: dupliciter põt reſpon⸗
deri:q de alijs creaturis intelligit᷑. vel iſte res diſpolite
ſunt in menſura ⁊ numero ⁊ pondere.ſᷣm ꝙ ceo bic at⸗
tribuunt᷑. Vnde aug.ad oroſiũ.i Qumerus põdus ⁊ mẽ⸗
ſura. ipe deꝰ eſt: ipe em eſt numerus ſine numero.a quo

eſt ois numerus. Jpᷣe eſt menſura ſine menſura. a qͥoĩs

menſura. Ipye eſt pondus ſine pondere.a quo eſt omne

pondus.omia ᷓ in numero pondere et menſura diſpoſu

it. tanꝙᷓ ſi dicẽt: omia in ſe diſponit. Intelligit et aliter.

om̃ia numero et pondẽ ⁊ mẽſura diſpoſuit.i.oĩa qᷓ fecit.
numeꝝ.pondus ⁊ mẽſurã bñt.Ao aliud dicenduʒ ꝙ
iſte ſunt diſpoſitõnes creature.ſᷣm ꝙ in fieri: nibilomi⸗
nus tñ extendit᷑ ad creatura ſᷣm ꝙ eſt in eſſe. VUnde ſupeꝛ
illud.xj. Sapᷣ. Om̃ia in numero.pondere et mẽſura diſ⸗
poſuiſti. dicit glo.q; in bis ↄſtituit deus mũdũ.et guber⸗
nat. et iudicaturus eſt:ↄſtitutio em mũdi ꝑtinet ad fieri
gubernatõ adↄſeruatoem ip̃ius in eſſe. ¶ Ad illud vo
ambroſij de luce. licet quidã velint exponere de luceſ puͤ⸗
ali: videt᷑ ᷣm intentõem am bꝛoſij ꝙ velit exponẽ de luce
coꝛꝑali.qᷓ eſt in mẽſura numero ⁊ pondere:dicit tñ eẽ ſi⸗
ne his.reſpectu coꝛpoꝝ q̃ recipiunt᷑ a luce:ipᷣa em̃ multi
plicat ſe dando effectũ alijs coꝛꝑibo inferioribo: et ideo
dicit᷑ eſſe ſine menſura et ſine numero et pondere.reſpe⸗
ctu effectuũ ꝗ ꝓcedũt ab illa. Si eĩ maioꝛ eſſet capaci⸗
tas mði.qᷓ ſit:ad maius ſe extendeꝛet effectus eius ⁊ ad

plura. 5 .
( Membrũů. ij.

Oterciũ mẽbꝛum ꝓcedendũ eſſ.q̊ querit᷑.

geꝗd eſt.aut eſt creatoꝛ aut creatura:crea
toꝛ aũt nec termninat᷑ nec foꝛmat᷑ nec oꝛdia

.

Itur ad aliud. alia oꝛdinant a ip̃m: &nõ ei iſta ↄoueni ·
unt.ᷓ ↄueniũt tĩ create.i Cptra.aug. ad oꝛoſiũ. nue⸗

rus põdus 7 mẽſura. xæꝰ e. ¶ Ad qð rñdendũ eſt ſicut
ibidẽ dr.et ſuꝑ geñ. Ipe eſt numerus ſine numero.a q ẽ
oĩs numerus. Ipe eſt mẽſura ſine mẽſura.a qͥ eſt oĩs mẽ
ſura. Ipe eſt pondus ſine pondere.a qͥ eſt om̃e pondus.
Vñ pñt hec ſumi vel foꝛmaliter vel effectiue: ſi foꝛmalit
pꝓut menſura dicit᷑ habere qð mẽſurat᷑ et ita de alijs:cõ
uemiũt ſoli creature. Si aũt ſumax effectiue. ſic poſſunt

conuenire creatoꝛi ⁊c. —
embꝛu. m.

BDquartum queſitum quo querebatur ex
qua parte acciꝑent᷑ ſic obijcitur. acci⸗
ſant᷑ vt conſequentia creaturam. inꝗ tuʒ
creatura: eſſe em̃ finitum eſt ↄſequens

creaturã inqtum buiuſmodi.ſimiliter eſſe ſpecioſum eſt
eſſe ordinatũ: dico autem ſpecioſum a ſpecie. que nõ eſt

id cuius eſt ſpecies. ergo menſura numerus ⁊ pondus.
erunt per ſe accidenti creature.inq;tum nec ad aliud pᷣ
cedens referentur. Konra ini reſpondent.modus
et ſpecies et oꝛdo:ſ iſla tria 'm tres ratõnes cauſe acci⸗
piuntur. modus enim ad cauſam efficientem. ſpecies ad
foꝛmalem exemplarem.oꝛdo ad finalem. ergo he tres di
ſpoſitiones ex parte rationum in cauſa accipiũtur. VUn⸗
de Auguſtinus in libro. lxxxiij. queſtionum. AVniuerſa
ereatura habet.quo cõſtat.quo diſcernit᷑ quo congruit:
mnã eſſe opoꝛtet. qua ſit. qua bic lit.
et qua ſibi amica ſit. Creature autem cauſam dicimus

deum:opoꝛtet ergo eſſe trinitatem. qua nihil preſtantiꝰ

ſiue intelligentius ſiue beatius inuenire perfecta ratio

Vtꝝ ↄueniãt ſolũ creature.Qð videt᷑: a

nonn
Diſ
incho
inſo⸗
incho⸗
eſt mie⸗
biel
Aita
eſpon⸗
ſpolte
biean
8 me⸗
iqno
agois
Komme

diſpon

taliter.
iͤſeet
endoz
tbilonnn
deſupen
ſurg d⸗
tguber⸗
noſieri
ud do
ceſpi⸗
ed
ttheeſi
ziü muli
. et ice⸗
e⸗reſpe
capach
ing709

.

ianert.

iet:e

turgiger
necotcin

,Nen.

„.

dſii⸗nie⸗
cklat
noage
toisne
onaus,
ſomelt
r led
deſoſm

„

4

ebature⸗
Macei
h.inchen,
ſequens
ſolumel
gnenp
ponhi⸗
delo
ltof⸗
tesdd
ensri
ur On.
nuntil
nghi
abe l⸗
Ocinns
eſtne⸗
n d

(Wueſtio

poteſt. qð ↄcedendũ eſt.. Ad obiectum vo incõtrari⸗
nm reſpodendũ ꝙ licet he ↄditõnes ꝓprie oueniant crea
ture:nihilominus tñ ↄueniũt ex quadã relatõne ad rõ⸗
nes cauſe.que ſunt in creatoꝛe.Et eſt attẽdẽdum.q du⸗
pler eſt differẽtia oditõnũ in creatuꝛa.Eſi em̃ quedã Fᷣns
ↄditões aliquo mõ ſimiles ĩ creatoꝛe ⁊ creatura:vtpote
ſunt vnitas.veritas.bonitas. Sũt ⁊ alie q ſunt in crea⸗
tura.in relatõe ad rõnes que ſunt in creatoꝛe:a iſte non
ꝓceqũt ſm ſimilitudinẽ.quẽadmodũ ⁊ pdicte:et de tali
bus ſunt menſura.numerus et pondus. licet em aliquo
mõ ↄueniat creatoꝛi. ꝓut eſt menſura ſine mẽſura ⁊c. G
tamen eſt vniuoce.

(Mlembrum. v.

NOquintu membrũ quo querit. quare tot
uunt ꝓprietates ⁊ nõ plures:cũ em ſit rela
tio ad eſſentiã diuinã inq tũ eſt cauſa.⁊ ſit
tres ratõnes. accipiunt᷑ he tres ꝓprietates: erit q̃r
ta in relatõne ad eſſentiã cauſe: ſicut em relucet veſtigi⸗
um trinitatis in creatura.ita relucet veſtigiuʒ vnitatis
ipᷣius enie, qð rñdendũ eſt.ꝙ ſicut he tres ratõ
nes ꝓprietates.vñdent tribo rõnibo cauſe. ita eſſe cauſa
ti rñdet eſſe cauſe:eſſe ᷣo cauſati nõ numerat᷑ cum ſuis
ꝛietatibo.ꝓpter quod nõ erit maioꝛ numerus ꝓprieta
tũ.Cũ em he tres ratõnes cauſe ↄueniaãt ipᷣi eẽnnie cau⸗
ſe: materialis aũt nõ ↄueniat.nõ crunt niſi tres ꝓpꝛieta⸗
tes.reſpodentes trib ratõnibo cauſe ſupradictis.

D ſextũ membrũ qͥ querit᷑. Vtrũ creatuꝛa
ſine his intelligat᷑ aut eſſe poſſit. videt᷑ ꝙ

. detibo: 5̊ hec ꝑ ſe ſunt accidẽtia. ſine eis
ei create intelligit᷑. Oð etiã videt᷑ ſi nos oſide⸗
remus vbi hec ꝓprie accipiunt᷑.Eſſentia em̃ lapidis põt
intelligi ſine ſuo pondere.et ſine ſua mẽſura. et ſine ſpe
eie accidentali:nõ em̃ hic accipit᷑ ſpẽs ipa rei eſſentia. qᷓ
ſine his poteſt eſſentia rei intelligi:pari rõne vbi hec ac⸗
eipiunt᷑ ꝑ ſntudiue⸗d benr. nõ põt intelligi eẽ ni
ſi finitũ:infinitũ em̃ ꝑ remvtõem finis intelligit᷑. ſ̊ ↄdi⸗
tio menſure ponit finitũ.̊ᷓ ſine mẽſura nõ põt intelligi.
4l Preterea res nõ intelligit᷑ ꝑfecte ſine ſuis cauſis.ſed
he ꝓprietates dicũt ratõem cauſati ad cauſaʒ.ſub diffe⸗
renti ratõe:g ſine eis nõ põt ꝑfecte intelligi.multofoꝛtiꝰ
nec eſſe. ¶ Reſpondendu eh.ꝙ onplex eſt intelligẽ. In⸗
telligere ipam eſſentiã abſolute vt hboĩem.qꝛ homo eſt.2

uia de alijs:et ſic tingit intelligi his ↄditõnibo. Eſt aũt

intelligere in comꝑatõne ad cauſas extrinſecas: 2 Fm H
relatõne ad pꝛima tauſam.q eſt ſub triplici ratõe.nõ ẽ
intelligere eſſe cauſati ſine his. Unde aug.in li. de eiui.
ci.a deo eſt om̃is numerns.omis ſpẽs.oĩs oꝛdo: ſine ꝗ⸗
bus mhil reꝝ inueniri nec cogitari põt.i Ad illud vo
qð obijcit in ↄtrariũ.ꝙ ſunt ꝑſe accidentia. Reſpondẽ⸗

dũ eſt.ꝙ ſunt quedã ꝓpꝛietates ↄſequẽtes eſſe oĩno.q̃ nõ

reſpiciũt cãm.vt dicant habitudinẽ cauſati ad cãm.a ſi
ne talibo ↄtingit intelligi vnoq; modo eẽ rei. huiuſmodi
aũt non ſunt numerus menſura et pondus: et licet non
ſint de eſſe rei.nihilominꝰ tñ dicũt babitudinẽ ad cẽm.

ſine qua nec fit.nec res eſt. ¶¶ Ad ſcdᷣo obiectũ dicenduz.

eſt. ꝙ nõ eſt ſimile de his ꝓprietatibo in rebo.vbi ꝓpꝛie ac
cipinnt᷑.et in rebo in ꝗal accipiunt᷑.Ein extenſioneʒ. In
rebo em̃ vbi ꝓprie accipiunt᷑.ſunt ꝑſe accidenna ↄſequẽ
tia eſſe et fieri rei totaliter:vbi pᷣo accipiunt᷑ m ertenſi⸗
onẽ nõ ſic.ſᷣ dicũt habitudinẽ ad ratões cauſe.Fm quas:
eſt fluxus in eſſe.
¶ Membꝛü. vij.
Oſeptimũ mem bꝛũ ſeʒ de vifferẽtia iſtax
ↄditonũ ⁊ aliaꝝ.que attribuũtur rebo cõ⸗
muniter.vt ſunt modus.ſpẽs ⁊ oꝛdo.ſicue

elatõ ad ipᷣaʒ rõem caule: ᷣm aũt relatõʒ

(Miembrum. vj.

ſic. eſſentia em̃ rei intelligit᷑ ſine ꝑ ſe acci⸗

Octaua.

dicit aug.in li natura boni. Cũ em ſint diuerſe diſpo

ſitõnes q internario accipiunt᷑et nõ Fm eandem rõnem
2ueniũt:nõ em̃ ᷣm eandẽ rõem ↄueniũt ei creature men
lura numerus et pondus: ſpẽs et oꝛdo:et ꝙ ↄoſtat ꝙ con⸗
gruit quo diſcernit᷑et iterũ eſſentia.virtꝰet oꝑatio.Cũ
hec creature.et nõ ſᷣm eandẽ rõem ſ̃ differentẽ: rõnes
aũt in xe ſint oꝛdinate.erũt & iſte rõnes ᷣm pꝛius et po⸗

ſterius in creatura. Qð ↄcedendũ eſt. be em ratões. mẽé⸗

ſura numerus ⁊ põdus accipiũt᷑ pꝛimo in re creata ᷣm
ꝙ ſint: He aũt rõnes.modus ſpẽs et oꝛdo. accipiunt᷑ ꝓ

re ſᷣm ꝙ eſt a pꝛimo:he aũt q; ↄſtat ⁊c̃.accipiũt᷑ ſᷣm re

git᷑ a primo in eſſe: he aũt eſſentia.virtus et oꝑatio: ſᷣm
4 habẽt rõem efficiendi a pꝛimo.inqtuʒ in eis oꝑat᷑.ſic
poſſunt diſtingui ſᷣm pꝛius et poſierius:nibilominus

tñ in ſcripturis accipiunt᷑ queda ꝓ ꝗbuſdam. Mtũ aũt

ad pꝛeſens pꝛime ſunt mẽſura numerꝰ 2⁊ pondus. de mõ
aũt ſpecie et oxdine.diffuſius dicet᷑.vbi aget᷑ de pcto ſᷣm
ꝙ eſt coꝛruptõ modi ſpẽi ⁊ oꝛdinis.in tractatu de pecca⸗
to.Oe eſſentia aũt virtute et oꝑatõne. ꝓpter boc ꝙ mẽ⸗
tõem facit dyoniſiꝰ:in tractatu de angelis.. Dꝛdo añt

iſtaꝝ ↄditõnũ attendit᷑ ̃ᷣm H. ꝙ menlſura refert᷑ ad ißm

eſſe.quod terminatũ eſt ex potẽtia q̃ axpꝛopꝛiat᷑ pꝛi.Qu

merus vo attendit᷑ q̃tũ ad diſcretõeʒ ſiue diſtinctõem qᷓ

appꝛopriat᷑ filio ꝓpter noticiã. Pondus vo attẽdit᷑ qtũ
ad oꝛcinẽ ſiue bomitatẽ que aſpꝛopꝛiat ſpuiſancto.

neſtio. vi de veſtigio

cauſe:dicit᷑ em creatura.veſtigiũ ipius
creatoꝛis.Circa qð querendũ eſt pꝛio.
VVltrũ dicat᷑ multipliciter aut vmiuoce.
de qbo dicit. Nidunt᷑ em creature veſtigia. ſic dicit augꝰ

in li.de trini. Opoꝛtet vt creatoꝛẽ ꝑ ea q facta ſunt intel

lectu ↄſpiciẽtes.trinitatẽ intelligamus:cuius in creatu⸗

ra appaꝛet veſtigiũ. Dicunt᷑ etiã veſtigia oꝑa redẽptõis.
Vnde Gre.ſuꝑ illud Job.xj. Foꝛſitan dei veſtigia ↄpre

hendes.veſtigia dei ſunt benignitas viſitatõnis. q̃ viaʒ
nobis oñdit.Dicunt᷑ etiam veſtigia oꝑa vpᷣi.Yob.xxiij.
Veſtigia eius ſecutus eſt pes meus.Dicũt᷑ eti veſtigia
effectus diuinoꝝ iudicõꝝ.xlij.Ecci.mReuelabis veſtigia
occultoꝝ.vel dicunt᷑ ibi occulta que ſunt in cognitõe hu
mana.⸗ Querit᷑ ;̊. vtrũ veſtigiuʒ dicat᷑ vno mõ de oĩib⸗
his vel differenter. SZð
Scðdo quid dicat᷑ veſtigiũ ſᷣm q; ↄuenit creaturis.
4 LTercio vtrũ ↄueniat om̃ibo creaturis.
Quarto vtrũ conneniat 'm maius et minus.
4 Quinto vtrũ dicat᷑ veſtigiũ trinitatis ꝓprie aut vni⸗
tatis eſſentie aut vtriuſq;.

— —

¶ Sexto vtrũ poſſet tolli ratõ veſtigij a creatura.
Septimo vtrũ ꝑ veſtigiũ ſit manuductio ad cauſam
euius eſt veſtigiũ aut abductio 767.
((Membru. j.
D pꝛimũ ſic obijcit᷑ ꝙ multipliciter dicat᷑.
Dpus em̃ dicit᷑ multipliciter de io oꝑan
te ⁊ de re oꝑata:ᷓ cũ opus dicat᷑ veſtigiuʒ
‚eoicet᷑ mltiplir de ip̃is actõnibo et de rebo 4.
gut. eñ de rich dicat᷑ ſiẽ pʒ ex pᷣmiſſis.⸗¶ Pretẽa ſᷣm

velecgis dicũt᷑ oꝑa xpᷣi.nõ faciũt oberrare: h̊ ᷣm ꝙ ve⸗
i

gia dicunt᷑ creature.dãt occaſionẽ oberrãdi.VUñ aug.
in li.de libe.ar.le ꝗ derelinquũt te ducẽ ⁊ lucẽ.⁊ ober⸗
rãt in veſtigijs tuigiꝗ nutꝰ tuos ꝑ te amat.⁊ obliuiſcun
tur ꝗd innuas. (onrae in oĩbo bis notat᷑ impᷣſſio effe
etus a cã.q qdãmõ aſſimilat᷑ ei.ſic veſtigiũ in puluẽ aſſi
milat᷑ figure pedis.¶¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ ſunt veſtigia po⸗
tẽtie ꝑ axpropriatõʒ ipᷣiꝰpotẽtie diuĩe vt oꝑa creatõis.⁊
ſunt veſiigia diuĩe ſapĩie ꝑ appropꝛiatõeʒ.vt ea in abore
lucet ſapia.⁊ de his d in li.de libe.ar. qͥeunqʒ te vteris

Abuſqdã veſtigija oꝑibo ſins imp̃ſſis ſapia logt᷑ tibi· Sũt

VOnſequenter dicẽ

qũ eſt de veſtigio.qð ſiłr refert᷑ ad rõeʒ

ʒ—rM

C

et veſtigia bonitatis diuĩe.⁊ ſm hoc accipit᷑.xj. et.xxiij
Job. In oĩbo aũt his qdã eſt rõ ↄmũis.licʒ ſᷣm priꝰ po
ſteriꝰ dicta: nec ita dicũt᷑ veſtigia potẽtie.qn illa eadez
dicant᷑ veſtigia ſapiẽtie ⁊ bonitatis.⁊ ita de alijs.Indi
uiſa ſunt em̃ oꝑa potentie et ſapiẽtie ⁊ bonitatis diuine
licet ſic appꝛopꝛient. ¶¶ Ad io aũt qð obijcit in cõtrariũ.
dicendũ eſt ꝙ nõ eſt ſiłe de h̊ noĩe opus.et de h̊ noie veſti
giũ:hoc em̃ nomẽ opus.nõ habet vnã rõem ſᷣm quã dici
tur de ope opante et re oꝑata.et ad diuerſa genera refe⸗
rant᷑: veſtigi aũt ſub rõe noĩs vtrobiqʒ dicit effectũ ali⸗
quo mõ ſimilẽ ſue cauſe.rõne diſpoſitonis.etiaʒ ſi nõ ſit
ſimilis in genere vel ſpẽ vel natura.¶! Ao ſcðo vo obie⸗
ctũ dicẽdũ eſt.q; lʒ veſtigia ꝗ ſunt actões.nõ dent occaſi
onẽ errandi.veſtigia ᷣo que ſunt res oꝑate. occaſio ſint
erroꝛis:hoc nõ eſt ſᷣm ſe.ſ̊ rõne ꝑuerſe ↄſideratõnis et
affectõnis:nec quo ad hoc dicunt᷑ veſtigia.

embꝛum. ij. .

S ſcom membꝝ ſic ꝓcedit᷑. Veſtigiũ dicit̃
Fmn ſimilitudinẽ. ꝓpꝛie em̃ dicit᷑ veſtigium
pedis.trãſferentes aũt ſᷣm aliã ſimilitudi
Nnẽ traſferũt. Querit᷑ q̃ ſit ſimilitudo ve⸗
igij traſlatiue dicti.ad veſtigin ꝓprie dictũ. Veſtigium
aũt ꝓpꝛie dictũ dicit impᷣſſionẽ figure in puluere vel in
re hmõi.a figura pedũ:pᷣ diuina eſſentia infigurabilis ẽ
et ſiłiter ipᷣa trinitas ſumma:ꝗᷓ nõ relinꝗt figurã ꝑſimi⸗
litudinẽ in re creata.̊ nõ dicet᷑ veſtigiũ ſᷣm aliquẽ pᷣdi⸗
ctoꝝ modoꝝ.iQec alia videt᷑ ſimilitudo eſſe.nõ em̃ ſicut
veſt:igiũ eſt ſemꝑ ſił cũ pede in puluẽ.ita creatura ncẽrio
fuit ſimul cũ eẽntia creatoꝛis.tũc em̃ eẽntia creature eẽt
eterna. ter illa ratõem nõ dr eſſe veſtigiũ:qua ̊ rõe
dicet᷑ eẽ veſtigiũ.¶ ¶Rñdẽdũ cẽ.ꝙ lʒ eẽntia diuia ſit infi⸗
guralis.et ſiłr ſũma trinitas: nihilominꝰ hʒ ĩ ſe rõnes.
vt ꝙ ſüme ẽ.⁊ ꝙ ſũme vnũ ẽ.⁊ ꝙ ſũme bonũ ẽ:q licʒ ideʒ

ſunt in deo.nibilominꝰ tñ viſſinguit᷑ in re creata: et ſic

qndam bñt ſimilitudinẽ reſpectu ſue cauſe.q. eẽnt que⸗

dã impſſiões.et pter h̊ dicunt᷑ noĩe veſſigij.nõ pter fi⸗

guratõeʒ.hſ̊ᷣ ꝓpter ipᷣ̃am rõem.iQec ſicut ibi erat ſimili⸗
tudo in figura.ſic hic ſit ſimilitudo in rõe q̃ lʒ indiſſicta
ſint ĩ deo ꝓpter ſimplicitatẽ diuĩe eẽntie: diſtinguũt᷑ tñ ĩ
creatura ꝗꝓpter compoſitõem eſſentie.

bꝛũ ꝓcedit᷑ in hũc modum.
An ſcʒz veſtigiũ ↄueniat omibo creaturis.
QDð ſic videt᷑.qꝛ ea ſᷣm q̃ attẽdiẽ veſtigiuʒ.

7 modꝰ ſiue vnitas.ſpẽs et ordo:vel ſicut

ſup dictũ eſi.numerꝰ pondꝰ mẽſura:oĩ creat᷑e ↄueniunt

Srõ veſtigij. Nug.in li.vj.de trini.Hec oĩa q̃ arte diuia

facta ſunt.⁊ vnitatẽ qndaʒ oñdũt in ſe ⁊ ſpẽm ⁊ oꝛdinẽ.

qð oñdit tam in corꝑalibo qᷓ in ſpũalibo.⸗ ſubdit.Ergo
opoꝛtet vt creatorẽ ꝑ ea q̃ facta ſũt intellectu oſpiciẽtes.
trinitatẽ intelligamus. In illa em trinitate eſt ſũma oꝛi
go reꝝ.pfectiſſima pulchritudo: veriſſima dilectio. Ex.
aqbo colligit᷑.ꝙ in oĩ creat᷑a eſt veſtigiũ creatoꝛis 4Itez
AVli.de ſũmo bono.li.j.ex pulchꝛitudine circũſ cripte cre
ature.pulchꝛitudinẽ ſuã q circũſcribi negt.facit deus in
telligi:vt ipᷣis veſtigijs reuertat᷑ hõ ad de:ſ hec pulchꝛi
tudo meſt omi creature. ¶ Contra. non eſt idẽ imago et
veſtigiũ.qð ſic ꝓbat᷑.imagõ eſt expᷣſſa ſimilitudo. veſti⸗
giũ do eſt inexpᷣſſa ſiłitudo.ꝗ id qð eſt imago nõ eſt veſtꝛ
iũ:ſ̊ aliqua creatura eſt imago vt ratõnalis. nõ ẽ ve⸗
igiũ.¶ Itẽ veſtigiũ 2 ꝑfecta ſilitudo opponũt᷑.h̊ aliq eſt
cereatura q eſt ꝑfecta ſimilitudo ſiẽ ↄtingit in creaturis
vtpote beitudo creata. vel gr̃a pfecta. vel virtꝰ ꝑfecta:
nulla bmõi creatura dr veſtigiũ.¶ Rñdendũ eli m
dicit Aug.in.li. de aĩa et ſpũ. Capabilis pticipabilis
eſt deus oĩbo.qꝛ naturali ſuo munere ⁊ vſu ex muneꝛe ab
oĩbo ꝑticipat᷑ ad eſſentiã q̃ ſunt.et ſᷣm illã ad ydoneã ſpe
ciẽ.qua ab alijs differũt:et ſᷣm vtraqʒ ad cogruum vſuʒ
qua ꝓficinnt:tria hec omni exiſtẽti inſunt. quaſi quedã
veſtigia ſumme eſſentie.imaginis et mu neris.eternitas

eſt in pr̃e.ſpẽs in imagine.vſus in munere. Ad illð dᷣo
qð obijcit᷑ in cõtraꝛiũ.icendũ eſt. licʒ veſtigiũ ⁊ ima
go differãt 'm rõem.mhilominus tn vni et eidẽ rei ↄtin
git ineſſe rõem rei ⁊ imaginis.ᷣ nõ ſᷣm eadẽ. Vleſtigium
em̃ attendit᷑ m diſpoſitões ↄmunioꝛes ⁊ minꝰ ↄfoꝛmã⸗

tes rei.cuius eſt veſtigiũ.im ago vo ſᷣm ↄditõnes magis

.

exprimẽtes:vtpote eſſentia ſiue vnitas.ſpẽs et oꝛdo.ad

veſtigiũ ꝑtinẽt: eternitas vᷣitas ſiue ſapientia 2 caritas

ad imaginẽ.Vñ augin.xj.de ciui.dei:qm̃ hoĩes ſumus
ad ↄditoꝛis nr̃i imaginẽ creati ſumus:cuius eſt veꝛa et⸗

nitas. eterna veritas. etna et vera caritas. In bis re⸗

bus q infra nos ſunt.qm et ipe nec aliquo mõ eſſent nee
aliq ſpẽ otinerent᷑.nee aliquẽ oꝛdinẽ vel appeterent vel te
nerèt niſi ab illo facta eſſent: ꝗ ſumme ẽ.ſũme ſpecioſus
eſt. ſumme bonus eſt. q.queda veſtigia colligamus. In
hoĩe ꝗ̊ qꝛ in vtroqʒ ratõ diſpoſitõnũ inuenit᷑: ⁊ veſtigiũ
dicit᷑ ⁊ imago. Ad id vo qð ſcðo obijcit.dicendũ eſt ⸗
etiã ille creature q̃ dicũt ſimilitudinẽ dei.ſiue ſumme bo

nitatis: vtpote beatitudo creata.vel gra ꝑfecta ſiue vir⸗

tus: dicũt illã ſᷣm id qð abundãt vltra alias creaturas.
IA creatura intellectualis naturaliter vertibilis eſt in
bonũ ⁊ in malũ:he aũt creature nõ ſunt vᷣtibiles in vtrũ
q;: nõ em̃ beatitudo poteſt eſſe mala.nec virtus. vel gra
mala.et ꝓter hoc habẽt rõem ſimilitudinis:deſiciũt tñ
a ſumma ſimilitudine.qꝛ pñt nõ eſſe qᷓtũ eſt de ſua natu
ra.ſicut et alie creature d ſe:hñt qᷓ aliqd ↄmũe cũ alijs:

⁊ rõne illius ↄmunis.ſcʒ eẽntie.ſpẽi et oꝛdinis.pñt dici

veſtigia: hñt etiã aliqo in qͥ abundãt ſicut dictũ ẽ. et rõne
illius pñt dici ꝑfecta ſi imilitudo.ſicut ↄtingit ĩ creatura

2

2munius eſt q veſtigiũ qᷓtũ ad res ſubiectas in ꝗboẽ. qᷓ

ſit imago aut hmõi ſimilitudo.
Wen brum. mj.

Dequartũ ſcʒ an ↄueniat ſᷣm magis mi⸗
nus ſic ꝓcedit᷑.ꝙ eq dicat᷑.oñdit᷑ ꝑ ſilitudi
nẽ. Si magnus pes ponat᷑ ĩ puluẽ. deferẽti
tãtũ derelinqret ſimilitudinis vno in pul
uere ſicut? in alio:niſi eſſet aliqua repugnãtia ex ꝑte re
cipiẽtis. Idem em̃ ſilr ſe hñs.natũ ẽ facere idẽ: ꝗ cũ vo⸗

lũtas ſumma ſit cã impmẽdi in creaturis q̃ndã obſcurã

ſimilitudinẽ.tantũ impmet vni creature de vnitate ſpẽ.
et oꝛdĩe qᷓntũ ⁊ alij: ̊ eq dicet᷑ veſtigiũ de hac creat᷑a.ſicẽ
de illa.ſic em in rebo nõ dr vna ſpẽs magis ſpẽs qᷓ alia.
et vna vnitas magis vnitas ꝙᷓ; alia. vnus oꝛdo magis
ordo ꝙᷓ alius.cũ ſint in ſuo ſummo:ita nec dicet᷑ veſtigi⸗
um. cũ m iſta attẽdat᷑.¶ Contra.aug.de ciui.dei.Cre
atoꝛis tanq ꝑ oĩa que fecit mirabili ſtabilitate currẽtis
q:.quedã eius alibi mag:s alibi minus. impᷣſſa veſtigia
colligamus.Ex qͥ arguit.ꝙ veſtigiuz picit᷑ im magis et
minus.4 Pꝛeterea pulchrũ dicit᷑ ̃m mogis et minus.
bonũ ſᷣm magis et minus.et ens ſᷣm magis et minꝰ.naʒ
incoꝛruptibile magis dr̃ ens ꝙᷓ coꝛruptibile: g ens pul⸗
chrũ.bonũ.que ſunt cã veſtigi. dicunt᷑ m magis et mi⸗

nus.Vñ Dyo.de diui.no.Oibo eſt bonũ ⁊ optimũ ↄcu⸗

piſcibile.⁊ ꝗꝓpter ip̃ᷣm.minora amãt meliora ouerſabili
ter ⁊ ſociatiue eq̃ foꝛmia eq̃ honoꝛabilia. ⁊ melioꝛa mi
noꝛa.lult ꝗᷓ dicc.q eſt minus bonũ et magis et mediũ.

Et augin li.lxxxiij.q.nõ eẽnt omia.ſi eſſent eq̃lia: ꝑ qZ

dat intelligi.ꝙ in vniuerſo quedã ſunt magis bona. q̃⸗
dã minus bona.⁊ ſimiliter pulchra. Siłr in li.de nata
boni. Om̃ia qᷓntomagis moderata.ſpecioſa.oꝛdinata.
tanto magis bona ſunt.Ex quibo colligit᷑. ꝙ dicit᷑ veſti⸗
giũ ym magis et minꝰ.(¶ Oð concedẽdũ eſt. 4¶.. Ad ob⸗
iectũ do in cõtrariũ rñdendũ.qꝙ nõẽ ſile de pede.q nat᷑a
lit impꝛimit veſtigiũ.⁊ de actoꝛe ſummo.qꝗ ſuũ impᷣmit
veſtigiũ ꝑ rõnalẽ volũtatẽ. Eo em ꝙ ꝑ rõnalẽ volũtateʒ
agit: alij onicat plꝰ de pulchro ⁊ bono. alij minꝰ. et ſilr
c eſſe. Nec h ẽ driũ lilr ſe bʒ ex ꝑte ſui.ab ipo em̃ vno
mõ ſe hñte.exeunt diſſimilit entia vt maniſeſtet᷑ eiꝰboni

tas et ſapia.¶ Ad illð dᷣo qð obijcit᷑ q vnitas nõ dicit᷑

vm magis et minus vel ſpẽs:diſtinguendũ ẽ. ꝙ ẽ ſpeciẽ
acciꝑe reſpec tu eoꝝ quoꝝ ẽ ſpecies.et ſᷣm hoc logice di⸗

—

fh f f f—————ð

Ae,
mna
tigtin
igion
ſoeni⸗

nages

1,ed
ntas
Umns
get⸗
n hee
ttelte
cioſus
1.)
eligi
ſeſt
nebo
nevi
turgg.
deſin
nptri
elgf
füͤtei
natn
Ais:
dici
tröne
Ature
i5

7mi⸗
litudt
fereni
nprl
here
ſri
tſe.
kaſi
alia.
ogis
igi⸗

Cre

rens
ſigie
go
nns⸗
pl
tnni
nch
ſbi
uni

dii.

eed
4. 0
hata
te⸗
ſ
,
i
nit
e;
1
no
ni

i
;

ld.

¶ Lueſtio

cẽdo.nõ dr ᷣm magis ⁊ minus. Eſt itẽ acciꝑe ſpẽm.cõ⸗
ꝑando cũ alia ſpecie reſpectu generis.et iterũ nõ dicun:⸗
tur ſ̃m magis et minꝰhabere illud genꝰ.Lercio vo mõ
ẽ loqui de illis ſᷣm ꝙ in vniuerſo oꝛdinãtuꝛ.habẽtia ma
ioꝛẽ dignitatẽ vel minoꝛẽ:et ſic dicũtur ſm magis ⁊ mi
nus ſpes m ſpecioſitateʒ. Similiter ẽ dupliciter loqui
de vnitate.ẽ em̃ loqui de vnitate ↄꝑando ad aliã vnitatẽ
eiuſcẽ ſpeciei:et ſic nõ dẽ magis vnũ vel minus vnũ.ſi⸗
militer in numero qui er bis ↄponitur. Eſt aũt referre
ad ſumimã vnitatẽ a qua habẽt ꝑ ꝑticipatõem vnitatem
et ᷣm hoc dr magis vere vnũ.et minꝰvere vnũ. Per iaʒ
dicta gwaret.qualiter rũdendum eſt ad ſuppꝛadicta.

embrum qanuintum
SBquintũ mẽbrũ.vtrũ veſtigiũ ꝓꝛie dica
tur trinitatis.vel eẽntia.vel vtriuſq;.
ip̃ius trimtatis.videt᷑ ꝑ boc.quia veſtigi⸗
m diſtinctõnem ponit ſiue diſcretionem:
idetur reſe ri ad ip̃am trinitatem. ¶ Quod etiam

rgo

videt᷑ ex hoc.ꝙ dicit aug.in li.d trini Intelligamtri⸗
nitatẽ.cuius in creatura quõ dignũ ẽ ere w .

In illa em̃ trinitate ⁊c. ſicut ſupꝛa dictũ ẽ. ¶Coõtra vi⸗
det ꝙ dicat᷑ veſtigiũ dei reſpectu eẽntie. Vñ yſi.de ſum
mo bono in li.j. Veſtigia dei ſunt.qꝛ nũc deꝰ ꝑ ſpeculuʒ
cognoſcitur.ad ꝑfectũ pᷣo omnipotens reperietur dum
ĩ futuro facie ad faciẽ electis pñtabitur.vt ipam ſpeciẽ
cõtemplẽtur.cuius nũc veſtigia ↄpꝛehendere conatur.
Sed cõſtat ꝙ ipᷣa ſpecies ẽ ipᷣa eẽntia.eꝛgo veſtigia dicũ
tur eẽntie diuine.Similiter dicit greg.veſtigia ði ſunt.
benignitas viſitatõnis.qua viã nobis oñdit. vt nõ duʒ
viſum ſequamur donec ad contemplandum veniamue.
Rñdendum ẽ, ꝙ veſtigiũ licet dicat᷑ ip̃ius eẽntie.ra
tone eius qð eſt. ↄditões tñ in quibus attẽditur veſtigi⸗
um.referũtur ad trinitatẽ ꝓpꝛie.Vñ nihil/phibet ⁊ ipi⸗
us dei ſiue diuine eẽntie.et ipius trinitatis dici veſtigi⸗
um. vt trinitas in creatura.trinitati increate reſponde⸗
at.vnitas vᷣo que ſubeſt ipi ſumme vnitati.

lembrum ſertun

DOſextũ.vtrũ tolli poſſit rõ veſtigij a crea⸗
tura qð videt᷑. Si ei modus.ſpecies et oꝛ
do minui pñt et coꝛrũpi.que aũt pñt coꝛũ
pi pñt deſinere eẽ ⁊ omnino tolli. veſtigi
cũ attendat᷑ in his vł cõſimilibo.poterit omnino tol

li.q¶¶ Pꝛeterea ſi ẽ accidẽs creature.acciqẽs aũt ẽ qð ab⸗

eſſe põt. intentio veſtigij abeſſe põt. ¶ Cõtra.ſicut ſe
habet rõ ymaginis ad id cuius ẽ ymago:ita rõ veſtigij
ad id cuius ẽ veſtigiũ:ſ̊ rõ ymaginis nõ põt tolli ab eo
cuius ẽ ymago.ꝭ eorõ veſtigij ab eo cuius ẽ veſtigium.

AlItẽ hoc videt᷑ ꝑ auctoꝛitatẽ aug.de ciui.dei.xj.dicẽtis

.

pecie et oꝛdine. in ꝗbus attẽdit᷑ veſtigiũ.¶ Ad qð dicẽ
dum ẽ. ꝓ id qð dicit aug:de ciui.dei in li.xix. Qullum
vitiũ ita ↄtra naturã ẽ.vt nature extꝛeme deleat veſtigia
Vñ manẽte natura creata.remanet rõ veſtigij nec oino
nõ tollitur. Aliud ẽ aũt quereꝛe.vtrũ veſtigiũ poſſit tol⸗
li manẽte natura creature.et aliud ẽ vtꝝ omnino poſſit
tolli cũ ipᷣa re creata.Pꝛimo mõ verũ ẽ ꝙ nõ poſſit tol⸗
li. Secũdo mõ põt.Cũ em̃ res delinit ee.illud veſtigiũ
xcſinit eẽ.nõ tñ deſinit eẽ veſtigiũ.quia nõ oĩno cedit ĩ
nõ ens. Vñ rõne eius in quo ſe cedit ẽ etiam veſtigium,
4¶ Ser hoc põt ſolui illud qð pꝛimo fuit obiectũ. licʒ eĩ
modus.ſpecies et oꝛdo minuant᷑ vel coꝛrüpantur.ñ tñ
omnino deſinũt eẽ re manẽte:et ita manet adhuc veſti⸗
giũ creatoꝛis.in re illa:ᷣ ſi res deſtꝛuat᷑ ſᷣim quãdã ſpeci
eʒ.nihilominus tñ alia ſpẽs remanet:et ita remanet ve
ſtigiũ.et ſi nõ illud.¶¶ Ad ſecũdo obiectũ dicendum ẽ.q;
eẽ veſtigiũ ẽ ꝓpꝛietas rei eẽntialis ſecũdo mõ.⁊ ita nõ ẽ
accidẽs ſepabile.et quia dicit cõꝑatõem ad ſuã eẽntia⸗
lem cãm.iõ nec põt illo mõ intelligi ſine illa ↄꝑatõe: pt
tñ intelligi ſicut eẽntia intelligit᷑ ſine ſus ꝓpꝛietate.iQec
e ſimile oino de rõe ymaginis reſpectu illius cuius eſt

6 ſine iſtis nihil inueniri nec cogitari põt.et loꝗt᷑ ð mõ

Nona

ymago.ſicut te tꝑe veſtigij reſpectu illius cuius ẽ veſti⸗
giũ · quia id cuius ẽ ymago incoꝛruptibile ẽ.id vᷣo cuiꝰ
e rõ veſtigij.põt eẽ coꝛruptibile.
— eptimu. vte p veſtigiũ fit manuductõ
ad cauſam cuiꝰẽ

veſtigiũ · ꝙ ſic · Aug. ð li⸗
be.arbi.exponẽs illud.vj.ſapi.In vijs ſu
oñdit ſe hilariter. ⁊ in oĩ ꝓuidentia ſua

6. — * e 5
HH ccurrit illis. Quocuq; te verteris· quibuſdaʒ veſtigijs
oxibus ſuis impꝛeſſis loquit᷑ tibi.et te ĩ exterioꝛibo la⸗

bẽtẽ.ipᷣis interioꝛũ foꝛmis intꝛo reuocat. Itẽ ĩ eodem
artifex quodã mõ innuit ſpectatoꝛi oꝑis ſui.ð ipᷣa oꝑis
pulcritudine.ne ibi totus bereat:ſᷣ ſpẽm oꝑis fabricati
ſic ꝑcurrat oculis.vt ĩ eũ ꝗ fabricaueꝛit recurꝛat affectꝰ
Itẽ pꝛimo ro. Inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt a cre
at᷑a mũdi ⁊c.Ex q̊ͥ babet᷑ ꝙ ꝑ iſta viſibilia fit manudu⸗

ctio ad inuiſibilia. Hoc etia ꝑ totũ babet᷑ a beato dyo⸗

niſio in libro de ſymbolica theologia.¶ Cõtra. xiiij. ſa
pi. Creature facte ſunt ĩ odiũ ⁊ in muſcipulã pedibo in⸗
ſipiẽtiũ. Iẽ aug.de lib.arbi tãqᷓ; doꝛſum a te ponentes ĩ
carnali oꝑe velut ĩ vmbra ſua deſignãt᷑. ẽ tñ ibi qð eos
delectet. habẽt em̃ adhuc aliquid de circũfulgẽtia lucis
tue.Ex ꝗbo colligit᷑.ꝙ hec vilibilia abducũt a ↄtempla⸗
tõe inuiſibiliũ.¶ Ao qð dicẽdũ ẽ.ꝙ ẽ dupliciteꝛ ↄlide⸗
raꝛe has creatuꝛas viſibiles ⁊ etiã inuiſibiles.Cõtingit
eĩ eas ↄſideraꝛe rõe pulchꝛitudinis ſiue delectabilitatis
qᷓ ĩ eis:nõ refeꝛẽdo illa ad deũ a qͥ habet.⁊ ſᷣm hũc mo
dũ ẽ occaſio erroꝛis. Alio vo mõ inqꝙtũ hʒ pulcꝛitudinẽ
a ſumme pulchro.et delectatõem a ſummo velectabili.
et ᷣm hũc modũ veſtigia manuducũt ad illũ cuiꝰſũt ve⸗
ſtigia. Et ẽ exemplũ phᷣi ſiłe.ꝙ ↄtingit dupliciter ↄſide⸗
raꝛe picturã.vt ẽ pictura.vel vt ẽ ymago. Si vt pictuꝛã
pm hec ſignat᷑ oſideratõ in ipᷣa re ſm ſe.Si vt ymago.
pᷣm hoc ducit ad id cuius ẽ ymago.Vñ aug.in li.de ve⸗
ra reli. Sicut nõnulli magis amãt veꝛſum ꝙᷓ artẽ q̃ cõ⸗
ficitur verſus.qꝛ plus ſe auribo ꝙᷓ intelligetie credide⸗
rũt. Ita multi tꝑalia diligũt.cõditricẽ ðᷣo ac modeꝛatꝛi⸗
cẽ tꝑaliũ diuina ꝓuidẽtia nõ requiꝛũt.atq; in ipᷣa dile⸗
ctõe tꝑaliũ nolũt trãſire ꝙ amãt.Ex iã dictis patet.q̃li⸗
teꝛ ſunt occaſio eꝛꝛoꝛis. Peꝛ ſe vᷣo cã ẽ ĩ ipᷣis eꝛãtibo.et
hoc pʒ ꝑ boc qdð dr in li.ſapi.vbi dr ĩ muſcipula pedibo
inſipiẽtiũ. O aũt dr cꝛeatuꝛe facte ſunt ⁊c. õ intelli⸗
gẽdũ ẽ ꝙ deus ad hoc feceꝛit cꝛeatuꝛas.ſᷣ eoꝛ hoĩm ad
hoc eas ↄueꝛtit.vt tꝛaherẽtuꝛ hoĩes ĩ odiũ dei.et adhere
rẽt mutabilibo boĩs tãq; ydolis.¶ at᷑ dicit aug.ĩ li.
ð libe.arbi.attendendũ ẽ.ꝙ ibi tãgit cãm eꝛꝛoꝛis ex ꝑte
hoĩs.et ꝙ habẽt aliquã rõem delectabilis.hoc ẽ ex qͥdã
effecto relicto ĩ ip̃a creatuꝛa a ſumme delectabili.et iðo
dr ꝙ bʒ aligꝗd de circũfulgẽtia lucis tue:ſᷣ qꝛ plusẽ ibi
delectatõis qᷓ; cõgꝛuẽt.iõ dr illicita delectatõ.vel qꝛ nõ
ſeſe ad id ad qð refeꝛẽdũ eẽt.ſed ibi inoꝛdinate quie⸗
citur.

¶ Mueſtio nona de creatõ

ne paſſiue vel fieri.

Onſequẽter pꝛoce
dẽdũ ẽ ad ↄſideratõem ipᷣius fieꝛi ⁊ eo
rũ qᷓ ncomitãt᷑ ſᷣm ſe.Et pᷣmo de ipᷣo fie
ri agẽdũ ẽ qð ẽ creaꝛi.Querit᷑ ̊ ¶ Pꝛi
mo ſi cꝛeaꝛi ẽ qdᷣda mutaꝛi ł n.¶ Scðo
vtrũ creaꝛi ſit aliud q; eẽ qð creat᷑ vł idẽ.¶ Tercõ ſi eſt
creatũ vt mediũ creat᷑e ⁊ cꝛeatoꝛis. Quaꝛto ſi ↄueit tm̃
matie ⁊ foꝛme q̃ ſũt pᷣncipia rei oppoſite.an ↄueiat et᷑ hiſ
fiũt ex matia ⁊ foꝛma.¶ Quito vtꝝ ↄueĩat rebo q̃ fiſta
nata ⁊ a volũtate creata. Sexto vtꝝ ↄueiat ſoł ſbijs

an et᷑ accñtibo. Septio vtrum ᷣm oꝛdinẽ ↄueĩat cꝛeaꝛi

vni rei ĩ genẽ.pꝛiuſꝙ; alij.¶ Octauo vtꝝ a creatoꝛe ꝓce

dat miſterio creat᷑e.et h̊ ꝓpteꝛ beſiʒ illoꝝ ꝗ dicebãt age⸗

los oꝑi creatõis cooꝑari.⁊ ꝑ agelos alias fieꝛi cꝛeatu⸗
ras.qli Qono.v.cꝛeari ſit ĩ tpe vł ñ.¶ Decio qꝛ cꝛeari ẽ
fieri ex nihilo q̃liteꝛ accipiat᷑ hocipᷣm nihili.

7 2 —

¶ Membrũ pꝛmũ

tari vłẽ ſᷣm ſubſtãtiã vł ᷣm acecidẽs:crea⸗
ri erit alterũ iſtoꝛũ:s̊ᷣ mutari ᷣm ſubſtan⸗
7 , jà ẽ generari vel coꝛrũpi.ſieut dicit phᷣus
creari ſi ẽ mutari ſm ſubſtãtiã.eẽt generari vel coꝛrũ⸗
pi:p̊ vtrũq; ẽ ſubiecta exiſtẽte materia. creari nõ eẽt de
nibilo. Similit ſi eẽt mutaꝛi ̃m accidens.multomagis
accideret incõueniẽs.ſᷣm boc eĩ ſubſtãtia ñ creaꝛet᷑ cum
tñ ſit nobilioꝛ ſpſtãtia ꝙᷓ accidẽs.et cꝛeatõ nobilioꝛ alia
ione creature.qð cũ nõ ſit.nõ erit creari mutari.
otra. qð creat᷑ de nõ eẽ ꝓcedit in eẽ.̊ qð de nõ eẽ in
ee pcedit mutat᷑.ꝭ qð creat᷑ mutat᷑.¶JItẽ yſido.Creatu⸗
ra bonũ ẽ ̊ nõ ſummũ.qꝛ mutabilig ẽ.oẽ aũt qð muta.
bile ẽ mutat᷑.ᷓ creatura mutat᷑.(¶ Rñndendũ ẽ ꝙ muta⸗
ri d dupliciter. Ano mõ ꝙ iã ẽ ens potẽſa vel actu. et

mutat᷑ ab vno in aliud.et 'm bhũc modũ qð creat᷑ nõ dr

mutari:qꝛ nec pꝛius fuit potentia nec actu.et loquit᷑ de
creatõe ꝓpꝛie dicta. Scdm aliũ modũ quo vjr aliꝗd exi⸗
re in eẽ poſt nõ eẽ.dẽ mutari.qꝗ hoc nõ ẽ ꝓpꝛie dictũ.Sᷣ cõ
muniter. qꝛ qð mutat᷑ aliqͥ mõ dr eẽ vnũ:ibi vo nõ rema
net vnitas.cuũ nõ eẽ oĩno et eẽ.nõ bhabeãt cõmune.⸗l!Ad
obiectũ ꝗ̊ dicẽdũ ẽ.ꝙ nõ dr̃ creari mutari.eo mõ quo ge
nerari dẽ mutari.nihilominus tñ dr eẽ aliqua mutatio

ſ ẽ quedã mutatõ creatuꝛe.ᷣm qð dr in pᷣs.mutabis ea

et mutabũtur ⁊c.Et hec ẽ rei exiſtẽtis in nõ eẽ.vel ĩi non
bene eẽ. Et ᷣm hũc modũ creatura cũ ẽ.mutabilis eſt.⁊
ſic logtur yſido.Alio vᷣo mõ loꝗtur aug.cũ dicit.muta⸗
bilia ſunt.qꝛ nõ de illo.ᷣ de nihilo facta ſunt.

O ſecundũ quo querit᷑.vtrũ creari ſit ali⸗
ud qᷓ eẽ creature vel idẽ. ſit aliud vid
eo ꝙ nulla res ẽ ſuũ fieri:vtpote generatũ
n6 ? ſuũ generari.⁊ coꝛruptũ nõ ẽ ſuũ coꝛ
ũpi. et ita de alijs: pari rõe creatum noẽ ſuuʒ creari.
iihte qð ẽ ⁊ quo ẽ ĩ cõpoſitis differt.ſᷣ̊ qð ẽ:ẽ creatuʒ:&
quo ?.c ipᷣa creatõ:et intelligo de creatoe paſſiue dieta:
Screatũ nõ ẽ ſua creatio.⸗! Itẽ ipᷣm creari tranſit:ipᷣm
do creatũ manet.cũ nõ ẽ creatõ. nõ ẽ idem creari et eẽ

creati.Itẽ terminus no ẽ illud cuius ẽ terminus. ſᷣ eẽ
e⸗ ẽ terminus creatõis: eẽ creati nõ ẽ ipa creatio.

Cõtra.ſicut ſe habẽt adinuicẽ eẽ cauſe et eẽ cãti.ſic ſe
nt creatio actiue dicta et paſſiue: &̊ò ꝑmutatim. ſicut ſe
babet creatio actiue dicta ad eẽ cauſe.ita creatio poſſi⸗
ue dicta ad eẽ cauſati.ſ̊ creatio actiue dicta idẽ ẽ ꝙ eſſe
canſe.g creatio paſſiue giera ge eẽ cati. ¶ Itẽ creaꝛi
nihil aliud ẽ.niſi nũc pꝛimo eẽ poſt nõ eẽ oino.hec eĩ cõ⸗
uertũtur: nibil aliud ? cꝛcari nili eẽ eũ hmõi oditõib.
ſ̊ hoc nõ variat eẽntiã eius qð ẽ eẽ.ſ.eũ addit᷑ nüc pmo
& creari ẽ idẽ ꝙ eẽ eius qð creat᷑.ij Itẽ ſicreari pᷣcedẽt
eẽ creati.ſicut mutari pᷣcedit eẽ eius in qd mutat᷑: tunc
aliquid pᷣcedẽt qdð nõ ect eternũ.pꝛimũ eẽ cauſati:ſᷣ̊ hoc
ẽ impolſſibile cũ an pꝛimum eẽ cati.nõ eẽt niſi creatoꝛ.
creari ñ eẽt aliud qᷓ; eẽ creati. ¶Rũñdẽdũ ẽ ꝙ cũ dupler
ſit fieri.vno modo ei ſeqꝗtur ſi fit ẽ:alio mõ ſi fit nõ ẽ qð
creat᷑:fit et cũ fit e. Vñn creari nõ ẽ aliud niſi nũc eẽ pꝛi⸗

mo.poſt oĩno nõ eẽ ab eo ꝗ põt dare ec.i¶ Ad illð ᷣo qð

obijcit᷑ ĩ cõtrariũ qð ĩ alijs mutatõibo nõ ẽ factũ ſuũ fie
ri. Rñdendũ ẽ.ꝙ aliter loquẽdũ ẽ de fieꝛi.et ð eo qdð fit.
Ma illud qð ẽ pꝛimo ẽ qð pꝛimo fit. fieri tñ nõ ẽ qð fit.
ſᷣ tñ ẽ ſimul cũ eo.nec pꝛius ens qᷓ ipᷣm.nec duo entia ꝓp
pꝛie.Mec ẽ ſimile de fieri ĩ alijs mutatõibo?⁊ in creatõe.
qʒ ĩ aliis mutatõibo fieri antecedit id qð fit tꝑe vel natu
ra.hic aũt nõ ſic.ſᷣ fieri ẽ ſimł tꝑe et natura.¶ Ad ſecũ⸗
do obiectũ dicẽdũ ẽ.ꝙ licet id qdð fit.nõ ſit idẽ cũ eo qð ẽ
fieri:tñ nõ penitus ẽ diuerſuʒ.⁊ ſic põt eẽ ĩ alijs cõpoſi⸗
tis. Ao tercio obiectũ dicendũ ẽ.ꝙ licʒ fieri trãſeat.eẽ
vᷣo maneat:nihilominus iñ hoc eſt quodammõ illð.
aũt dr traſire.hoc ẽ rõe ↄditõis addite.ſ.nũc pꝛimo pꝰ

Opꝛimũ ſic.ſi creaꝛi ẽ mutaꝛi.qꝛ om̃e mu

rum. .

*

nõ eẽ.et rõe eius trãſit: lʒ em̃ nũc ſit.nõ tñ pꝛimo ẽ poſt
nõ eẽ.et hoc dr fieri creatõis ꝙ ẽ creaꝛi.¶ Ad quartum
vᷣo dicẽdũ ẽ.ꝙ nõẽ ſimile ĩ hoc fieri ⁊ ĩ alijs.hoc em fieri

ẽ nõ pꝛius qᷓᷓ res ẽ:ĩ alijs vo ↄtingit.et iõ ibi ꝓpꝛie dr teꝛ

minus.Hic aũt nõ dr niſi ᷣm quãdã rõem.ſic inſꝛa pa/

tebit.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ ex pꝑmutata ꝓpoꝛtõe:dicẽ

dũ c.ꝙ nõ ẽ ſimile ĩ creatõe actiue dicta reſpectu eẽntie
creãtis.i Aã creatio actiue dicta.ẽ ab eẽntia creãtis.⁊ꝛ ẽ

— –— 2

idẽ cũ eentia creãtis m rẽ:eẽntia vᷣo creati ñ ẽ a qua fit

creari.bᷣ ſimul ſunt et quodã mõ idẽ. quodã mõ nõ idẽ.
In hoc aũt ẽ cõueniẽtia.ꝙ creari tràſit et creare trãſit.
hᷣ vnũ m ſe et alterũ ᷣm accidẽs. Mã cꝛeaꝛe rõe eẽntie
creãtis.nõ trãſit.ſ̊ rõe habitudinis ad creatũ. ex q̃ rõe
trãſit creari. AYld vltimo obiectũ dicẽdũ ẽ.ꝙ creari cũ
eẽ creati.nec penitus ẽ idẽ.nec penitus differẽs:additio
em̃ focta ponit trãſitũ rõe cuius dr̃ creaꝛi trãſire.eẽ vᷣo
ꝑmanere:ſ̊ nõ ſub hac rõe pꝛimo poſt nõ eẽ.

(Membrum. ij.

creatũ.an mediũ inter creatura et creato
rẽ.Ad qð ſic.creari nõ ẽ creatoꝛis. ẽ velẽ
. ecxeatũ.vel ẽ via ĩ creatura:ſi ẽ dicẽ ſᷣm ali
luã ſimilitudinẽ᷑.ꝙ ſit ibi via:pᷣ ſi ibi ẽ via.videt᷑ eẽ me

h nõ niſi mediũ ꝙ teneat ſe cũ altero extremoꝛũ.ſ̊ nõ ex
ꝑte creatoꝛis.ᷓ ex ꝑte creati.Quod vidr̃ ꝑ ſimile ĩ alijs
mutatõibo. Aſdutatio em̃ mediũ ẽ inter trãſmutatõem.
⁊ illud in qð fit trãſmutatio. Eära quod ẽ.aut ẽ
creatoꝛ aut creatura.ergo ſuꝑuacuũ ẽ ponẽ᷑ mediũ inteꝛ
hec.immo ꝓ damnata hereſi baberet᷑ in cõcilio ſenoñ.
qð dr in libro pariſiſion. in quo dicebat᷑ ꝙ ydee erant
mediũ inter creatoꝛẽ et creaturã.ergo creaꝛi nõ dʒ poni
mediũ.Qec ẽ creatũ.qꝛ ſi eẽt creatũ.exiret in eẽ de nibi

lo.ergo crearet᷑.ergo ꝑ creatõem:⁊ ſic eẽt in inſinitũ abi
re:qð cũ nõ ſit.nec erit creatũ neq; mediũ. Rñdendũ

ẽ.ꝙ nõ ponit᷑ mediũ inter creatoꝛẽ et creatura:nõ em̃ eſt
mediũ inter ens ab alio.et ens nõ ab alio.iQeq; ẽ ſimi⸗
le ĩ mutatõibo.qꝛ mutatõesꝓpꝛie dicte.pñt media eẽ in⸗
ter trãſmutatõem.⁊ id in qð ſt trãſmutatõ.eo ꝙ nõ ſũt
pꝛima oppoſita m affirmatõem et negatõem:ſi t intẽ⸗
tio creati coartaret᷑ ad creatũ ſimpliciter.⁊ includeret ĩ
ſe cõcreata.ſ̊ ſᷣm hoc nõ eẽt ſufficiẽs diuiſio ĩ creatoꝛeʒ
creatũ.Et ꝑ talẽ modũ loquẽdi dicit pᷣs. Quedãa di
cũtur entia.qꝛ ſunt ſubſtãtie:quedã qꝛ ſunt paſſiones.⁊
quedã qꝛ ſunt via ad ſubſiãtiã aut ad relatõem: aut ꝗa

ſunt nõ ens.aut agẽtes aut patiẽtes a ſubſtatia, aut ali
quid alioꝝ q dicuntur eẽ in ſubſtãtia.Conſueuimus tñ

creatũ ⁊ cõcreatũ ſub vno generali wĩe.ſ.creature com

pᷣbendẽ:et ſic creari ẽ cõcreatũ.¶ Ad illud vo qð obijci⸗

tur. ꝙ fit ꝓceſſus in infinitũ.Rndendũ ẽ ꝙ nõ: cum em̃
dr ꝙ creatũ ꝑ creatõem creatũ ẽ.intelligit ꝓpꝛie de crea⸗
tõe actiue dicta:qð ſi intelligat᷑ de creatõe paſſiue dicta

ibi ſtabit᷑. nõ em illa creatõ ꝑ aliã creatõz paſſiue dictã

ẽ.̊ ꝑ creatõem actiue dictã:et ſic deuenit᷑ ad eẽntiã ipiꝰ
cauſe.Vñ licet creatũ ꝓpꝛie dicat᷑ creari.ipᷣa tñ ereatio

paſſiue dicta non dicitur creari.niſi large ſumendo vo⸗
cabulum.

2„
(Membrum. imj.
O quartũ quo querit᷑.an creari cõueniat
tĩ materie ⁊ foꝛme.q ſunt pꝛicipia rei cõ
poſite:an ↄueniat etiã eis que fiũt ex ma⸗

teria ⁊ ſoꝛma. ꝛ nõ cõueniat niſi pꝛinci

pijs.ſ.materie et foꝛme.vel qð ſe habet ꝑ modũ hoꝛum
ſic oñdit᷑. Ea que ſunt ex pꝛincipijs vtpote ex materia ⁊
fo:ma.ex aliquo vel aliquibo ſunt.quod aũt ex aliquo
vel aliquibo eſt.nõ ẽ ex nihilo.ergo que ſunt cõpoſita ex
materia et foꝛma vel ex hmõi pꝛincipijs.nõ ſunt creata
AItẽ alind ẽ exire de nõ eẽ in eẽ.et aliud de potentia in
actũ.ſᷣ̊ que babẽt materia exeũt de potẽtia in actũ: q̃ ᷣo

O terciũ quo querit᷑ vtrũ creari ſit aliq

diũ.iᷣ creari vel ẽ creatũ.vel ẽ mediũ creatoꝛis ⁊ creati:

—, — — —— ——⅓w——

— —

anti
Zinter
non.
erant
poni
enibi
abi
endi
eſt
ſimi⸗
Ein⸗
höſt
jinte⸗
ſereti
norz
ddi
les,7
rga
tgli
noti
econ

i
nen

es⸗

dien
N
hiß
rcano
10

dæ nõ eẽ oĩno.in eẽ creant᷑.̊nõ dicunt᷑ illa creaꝛi.i Itẽ
m aliã expoſitõem quã ponit aug.in li.ↄfeſ.Celi et ter⸗

re nomine materia vtroꝛũq; deſignat᷑.ex quo videt᷑ ctum

infra ſequet᷑ de his q̃ fiunt in diſiinctõibo dierũ. ꝙ erũt
materia creatꝗ:que aũt ſunt ex materia:nõ dicent᷑ crea
ta ſed facta. .õtra cũ dr. In pꝛicipio cꝛeauit deus ce
lũ et terram ⁊c.dicit aug ↄtra manicheũ.qꝙ celi et terre
noĩe-vniuerſa creatura ſignata ẽ.quã fecit et cõdidit de
us. ¶ Rñdendũ ẽ.fieri de nihilo dr dupliciter.vel qð ñ
ſit ex materia.et ſᷣm hũc modũ materia ⁊ foꝛma dicunt᷑
fieri de nibilo.et que tenẽt rõem hmõi pꝛincipioꝝ.Alio
dᷣo mõ dicũtur fieri de nihilo qð ꝓcedit in eẽ.cũ pꝛius ñ

eẽt:et ſᷣm hũc modũ dicũtur ñ tm̃ materia et foꝛma cre
ata.ſᷣ que pꝛimo erãt ex illis.Vñ aug.ↄtra manicheum

Rectiſſime credit᷑ oĩa de nihilo feciſſe.ipᷣa materia etiã

cæ oino nihilo facta ẽ.etiã ſi foꝛmata oĩa ð iſta materia

ſint facta.i 2õ em̃ pꝛius extitit materia m ſniam aug.

7 poſtea ex materia facte ſunt res:pᷣ ſimul de nõ eẽ in eẽ

exieꝛũt pꝛincipia.et que erãt ex illis.Per iã dicta patet
rñſio ad pꝛimo obiectũ.eẽ em̃ ex nihilo et eẽ ex aliqͥ op⸗
ponũtur.ſi ↄſimiliter accipiant᷑:ſᷣ nibil/ ꝓhibet eẽ ex ali
quo.vtpote ex materia.et eẽ ex nihilo boc ẽ poſtꝙᷓᷓ nõ fu
it:et ẽ talis modus accipiẽdi.ſicut cũ dr ex mane ſit di⸗
es.i.poſt mane:nõ ꝙ mane ſit materia diei.¶ Ad ſecun
do obiectũ dicẽdũ ẽ.ꝙ exire de potẽtia in actũ dr ꝓpꝛie ð
his.que habẽt pᷣexiſiẽtem naturã.⁊ ſᷣm hũc modũ diſti
guunt iſti exitus ex oppoſito. Si vᷣo dicat᷑ exitꝰde poten
tia actiua in actũ.nõ ex oꝓoſito ſe habẽt exire de poten
tia in actũ.⁊ exire de nihilo in eẽ:h̊ vtrũq; ↄuenit crea⸗
tis. Ao terciũ patet rñſio ex dictis.

DOquintũ quo querit᷑.vtꝝ creari ↄueniat
his que fiũt a natura.vel a volũtate crea⸗
ture rõnał. Ad qð ſic.MNatura ⁊ volũtas
ele anenfn ponere materiã vel ſubiectum
id ꝓductõem ſoꝛme:cũ aunt facta diſpoſitõ ẽ.tunc datur
foꝛma:ẽ em̃ ita de his ſicut de agricolis. Agricola em̃ ex
trinſecus oꝑat᷑.creatoꝛ pᷣo ẽ ꝗ pꝛicipia iſta foꝛmat:ſed
foꝛmare dei ẽ creare.&̊ ea que fiũt materialiter a natu,
ra vel volũtate.creãtur rõe foꝛme a deo./ Itẽ aug.xiij.

de trini.ſicut matres grauide ſunt fetibo.ſic mũdꝰ cau⸗

ſis naſcẽtibo:q̃ in illo nõ creant᷑.niſi ab illa ſumma eẽn⸗

tia.vbi nõ oꝛi᷑ aliꝗo nec moꝛit. Itẽ aug.ſuꝑ Geñ/ad
litte.ↄſumaſſe illa intelligimꝰ deũ.cũ creauit oĩa ſimul

ita ꝑfecte.vt nihil ei adhuc ĩ oꝛdine tꝑm creandũ eſſet.
qð nõ hic ab eo in oꝛdine cauſarũ creatũ eẽt.Ex quo re
linquit᷑.ꝙ creatio extendit ſe ad ea que fiũt natura vel
volũtate.¶ Cõtra æa que fiüt natura vel volũtate. fint
ex aliquo pꝛius exiſtẽti:bᷣ qð fit ex aliquo pꝛiꝰexiſtẽti nõ
ẽ creatũ.q̊ᷓ ea que ſunt a volũtate oino vel natura.non

ſunt creata. Itẽ nature ẽ pꝛincipiũ ex ſimilibo ſilia pcre

andi in genere vel in ſpecie:eodẽ mõ volũtas ẽ pꝛincipi⸗
um ᷣm foꝛmã faciẽdi appꝛehenſam:ecũ q̊ i natura ſit ſuſ⸗
ficiẽtia ꝓducẽdi ſibi ſimilẽ foꝛm.nõ ẽ neceſſe in his po⸗
nere extrinſecus pꝛincipiũ ad creatõem foꝛmarũ. Item
requieuit dñs ſeptimo die ab omni oꝑe.ꝙ aũt nũc oꝑa
tur.hec ẽ quedã indiuidua creãdo virtutẽ nature et vo⸗
lũtatis gubernado ſufficiũt in ſuis oꝑibo pᷣteꝛ creatõʒ
nouã natura et volũtas. Ad hec dicẽdũ ẽ.ꝙ aliter eſt᷑
in his que fiũt mirabiliter.et aliter ĩ his que fiũt natu⸗
raliter vel ſola volũtate creature. In his & que fiũt mi
rabiliter.diſpoſitio fit ꝑ angelos vel ꝑ hoĩes.ipᷣa vᷣo foꝛ
ma fit a doo. Vñ aug.in li.de tri.qualibuſcũq; angelis
vicinas cauſas ex elemẽtis ↄtrahere quãtofacilius ẽ.tã
to miꝛabilioꝛes in huiꝰoꝑibo exiſtẽt eoꝝ cauſalitates:hſᷣ
nõ ẽ creatoꝛ niſi qui pꝛincipaliter iſta foꝛmat.nec quiſ⸗
quã hoc pt᷑ niſi ille apud quẽ pꝛimitꝰſunt omniũ mẽſu⸗
re.numeri ⁊ põdera.In his vo que fiũt naturaliteꝛ ali
ter ẽ.i Aã ipᷣe creatoꝛ natura mediãte foꝛmã inducit.vt⸗

pote ignis ex igne.lumẽ ex luce.In his gᷓ nõ ẽ neceſſe vt S

embrum quintum

Nona

ip̃a foꝛma de nihilo cauſet᷑ que generat᷑.ſᷣ̊ ꝑ generatõeʒ

Q Sgempneßt

ꝓducitur. Rationes ſeminales vel naturales create
ſunt.ſed ſᷣm illas poſtea fit naturaliũ cõditio:ſunt etiã
quedam foꝛme que a cꝛeatoꝛe inducũtur.licet mediante
natura inducatur diſpoſitio. ſicut ẽ in anima ratõnali.
et in his in quibus nõ dicimus foꝛm habere virtutẽ ge
nerandi ↄſimilẽ foꝛmã in materia vel ſubiecto. Ad ſe⸗
cundũ dicẽdũ ẽ. aug.loquitur ibi de cauſis oꝛigina
libus.que creature ſũi in oꝑibꝰ ſex dierũ.ſᷣm quas po⸗
ſtea tpᷣus opoꝛtune ꝓducerent res naturaliter in eẽ. vel
ex natura ſuperioꝛi vel inferioꝛi. Vñ aug.aliud ẽ ex in⸗
timo ac ſummo cauſarũ oꝛdine.condere creaturaʒ.que
fecit ſolus creatoꝛ.Aliud ꝓ diſtributis ab illo viribus
aliquã operatõem foꝛinſecus admonere.vt tunc vel nüc
ſic vel ſic exeat quod creatur. Diſtinguit autem ſic inter
naturalia et mirabilia.Cum fiunt res ↄtinuato q̃i quo⸗
dam fluuio ldbentium rerum.⁊ ex occulto in pmptum.
atq; ex ꝓmpto in occultum.vſitato itinere tranſeuntiũ
naturalia dicũtur:cum autem amouendis hominibus
inuſitata mutabilitate ingeꝛuntur.magnalia nuncupã
tur. Ad tercio obiectum dicendũ eſt. ꝙ licet cõſuma⸗
tio eẽ dicatur in operibus ſex dierum.quo ad genera et
ſpecies rerum naturalium:nibilominus tamẽ opeꝛatuꝛ
deus adhuc multiplicando.gubernaãdo.mirabilia faci⸗
endo.mediante natuꝛa vel voluntate natuꝛalia vel vo⸗
luntaria ꝓducendo.que opera nõ dicentur creatio.niſi
quia a creatis virtutem accipiunt.vel ipe creatoꝛ com⸗
plet ad que non ſufficit natura vel voluntas.

embrum ſextum

DO ſextum quo querit᷑.vtrũ creari cõueni⸗
at ſolis ſubſtãtijs.an etiã accidentibo.ad
quod ſic.Creatio eſt pꝛimũ opus creato⸗
s. ergo ↄuenit creatum habere ſimilitu⸗
ipo creatoꝛe:łᷣ creatoꝛ eſt ens ꝑ ſe con⸗
ditü.ergo qð habet ſimilitudinem eius in eo ꝙ eſt ꝑ ſe.

dicetur creatum. Mon em̃ conuenit. Pꝛimo nõ cõmuni

care huius diſpoſinone.cum poſſit cõueniꝛe creatuꝛe:hᷣ
ens nõ per ſe.hoc eſt ens in alio.non eſt hmõi.ergo non
cõuenit ei ratio creati. Item quod eſt creatum depen⸗
det in eſſe a ſolo creatoꝛe. ſed ens in alio non dependet
ab illo ſolo.ſed dependet ab ente peꝛ ſe in cꝛeatuꝛa.eꝛgo
nõ eſt numerandum inter creata.¶ Cõtra.tam accidẽ
tia qᷓ; ſubſtãtie pꝛima operatõne/ꝓducũtur & nõ eſſe in
eſſe a ſummo opifice.ergo ſunt creature. uo ẽcon
cedenduʒ et diſtinguendum eſt in accidentibus ſicut in
ſubſtantijs. Sunt em̃ quedam que operatõne creatiõis
pꝛocedunt.quedam vo opere generatõis ſimpliciter vel
m quid ſiue alteꝛius geneꝛis mutatõnis. In his vo ac
cidẽtibo que pꝛocedunt opeꝛe cꝛeatõnis. ſicut eẽ hoꝛum
eſt in eſſe.ita cõcreata dicuntuꝛ.ipᷣe pðo ſubſtãtie peꝛ ſe ⁊
ſimpliciter create.Et ſicut totum dicit᷑ vnum ens.ita ⁊
vnum creatum. Ald illud eꝛgo quod obijcit᷑ in cõtꝛaꝛi⸗
um dicendum eſt.ꝙ quodlibet ens peꝛ ſe quo ad h̊ plus
conueniat cum ipᷣo ſummo ente per ſe quod cꝛeat.nihil⸗
ominus id quod eſt ens nõ peꝛ ſe.dicetuꝛ cꝛeatum:quia
vtꝛũq; poſt omnino nõ eſſe in eſſe eſt pꝛoductum: vᷣ boc
habet ens per ſe.quia alia dependent ab ipᷣo.vt ſimplici
teꝛ dicatur cꝛeatum.ſicut et ſimpliciter ens in illo gene⸗
re.¶ Ad ſecundo obiectum dicendum eſt.ꝙ licet ens in
ſubiecto dependeat a ſubiecto quod eſt per ſe.et ideo ha
beat ens pꝛius ipᷣo:hoc pꝛius non eſt pꝛius duratione.
ſed nature.neq; dicituꝛ etiam poſterius in opeꝛe.ſᷣ ſunt
ſimul in opeꝛe.⁊ ita vnũ creatum.

DOſeptimum membrum quo querit᷑. vtrũ
oꝛdo ſit in creatione reꝛum. an nobilioꝛa
et ignobilioꝛa ſimul creantur. ſit oꝛ⸗

d videtur.Oꝛdo enim oſtendit ſapiẽtiaʒ

ſicut & oꝛdo in eẽ oñdit ſapiam: ita oꝛdo ĩ fieri vidr̃ oñ⸗
dere. 4 Pꝛeterea numerãtur dies ĩ gbo diuerſe ſunt fa⸗
cte creature.̊ dies ñ ẽ ſimul cũ die.ꝗ̊ creature facte ſũt
pm oꝛdinẽ.erit &̊ oꝛdo in creatõe.( Pꝛeterea nobiliꝰ et
minus nobile creata ſunt.̊ ita ẽ ĩ oꝛaine facture hũane
ꝙ; pponit᷑ ĩ faciẽdo nobilius minꝰnobili: multofortiꝰ ꝗ
ĩ ſapiẽtia diuia pᷣponit᷑ ᷣm fieri nobiliꝰminꝰnobili.̊ in
creatõe attẽdebat᷑ oꝛdo.¶ Coõtra.ꝑfectio potẽtie ondit᷑

ampltꝰiĩ creãdo ſimul q creãda ſunt.qᷓ ĩ creãdo ᷣm oꝛdi

nẽ:ſignũ em̃ imꝑfectõis ẽ nõ ſimul facẽ diuerſa.Cuzʒ ꝗ
creatio exeat a potẽtia ꝑfecta.erit creatio rerũ ſil.maxi
me ĩ generibo 2 ſpẽbo.et ita nõ erit oꝛdo ĩ fieri q̊ ad oꝑa
pꝛime creatõis.¶ Itẽ ſił ſunt rões rerũ ĩ mẽte diuina.ſᷣ
m rões rerũ ĩ mẽte diuia/ ꝓcedũt res ĩ eẽ ꝑ creatõeʒ.ad

oñndendũ g aſſiłlatõem reꝝ cũ ſuis rõnibo.ↄgruit magis

ſimul creari res.qꝙᷓ ſᷣm oꝛdinẽ.et dico oꝛdinẽ.vt vna añn⸗
cedat duratõe alterã.¶ Itẽ qð creat᷑ ð nihilo fit. ex il
la ꝑte ñ ſumit᷑ differẽtia ĩ duratõe tꝑis. vt hoc fit pꝛius
illud poſteriꝰ. ¶Rñndendũ ẽ ᷣm intentõʒz aug.ſuꝑ gen.
ad litte. ꝙ res ſimul create ſunt.licet ſit oꝛdo inter ipᷣas
res creatas ſᷣm minꝰnobile et magis nobile.⁊ iſte ẽ oꝛ⸗
do 'm dignitatẽ.Quẽ oꝛdinẽ tãgit damaſce.cũ dic. De
cebat pꝛimũ intellectualẽ ſubſtãtiã fieꝛi.⁊ ita ſenſibilẽ:
⁊ tũc ex vtroq; hoĩem. Poõt tñ hic intelligi vt ſit pꝛioꝛi⸗
tas tꝑis ſᷣm intentõem btoꝝ gre.et hiero.⁊ alioꝝ expo
ſitoꝝ. Ad illud dᷣo qð obijcit᷑ ĩ cõtrariũ.ꝙ oꝛdo ondit
ſapiam ⁊c̃.⁊ ita ſit oꝛdo ĩ fieri ⁊ nõ tm̃ ĩ eẽ.Rñdenduʒ
ẽ.ꝙ qꝛ ↄcurrũt ſapia et potẽtia ⁊ bonitas ad hoc ꝙ fiat

res.et ad h̊ ꝙ ſint in vtriſqʒ oñdi. Potẽtia em̃ ondituꝛ

maxie ĩ hoc.ꝙ fiũt ſił.ſapia vo ĩ hoc ꝙ pulcherrime fiũt
⁊ decẽtiſſime.bonitas vo ĩ hoc:ꝙ optuno mõ fiũt.In eẽ
ðo oñdit᷑ potẽtia ĩ H̊ ꝙ tot fint. In h̊ vo ꝙ inter ſe habẽt
oꝛdinẽ.oñndit᷑ ſapia. In h̊ aũt ꝙ in quada ſufficiẽtia fi⸗
unt.ondit᷑ ißa bonitas.( Zld ſecũdũ dicẽdũ.q; numeꝛa
tio dieꝝ attẽdit᷑ duplicit.vel Fm differẽtiã tꝑis. vel ᷣm
ↄgnitõis differẽtiãqͥ ad oꝛoinẽ cognitoꝝ ſᷣm pꝛimũ mo

dũ diceret᷑ eẽ oꝛdo ſᷣm tp̃us ĩ ĩo.Fſm intentõeʒ.b. greg.

⁊ bti biero.Fm aliũ pᷣo modũ diceret᷑ oꝛdo ↄgnitõis ĩ re
ſpectu cognitoꝝ.iQec ẽ dicẽdũ q angeli eẽnt creati pꝛiꝰ
tꝑe.añ oẽm diem.ſicut videt᷑ innuere btus hieꝛo.dicẽs.
ſex milia nec dũ nr̃i tꝑis implent᷑ annoꝝ.⁊ quãtas eter
nitates. quãta tꝑa fuiſſe aꝛbitradũ ẽ᷑.ĩ ꝗho angeli thꝛo

ni et dnatoes deo ſeruierũt.Silr bylariꝰi li.de trinit.

Quid magnũ ẽ vt añ teꝛra deꝰdñm nr̃ᷣm ih̊m vpin genu

erit.cũ angeloꝝ oꝛigo terre creatõe reꝑiat᷑ antiquoꝛum.

Sʒ h̊ videt᷑ hiero.dicẽ.recipiẽdo alioꝝ opi.Hylariꝰ vo
dr in nuere.ꝙ nõ funit deꝑpendẽtia creatõis angeloꝛuʒ a
creatõe terre cũ nõ habeãt rõeʒ coꝛꝑalitatis ꝓpꝛie.. Ad
tercio obiectũ dicẽdũ.ꝙ nõ ẽ ſimile ĩi huana oꝑatõe⸗ di
uina: huana em̃ oꝑatõ ꝓpter ſui imꝑfectõem nõ ſił extẽ⸗

dit᷑ ad plła:diuĩa vᷣo ꝓpter ſui ꝑfectoeʒ põt ad plura ex⸗

tendi.nõ facta variatoe aliq ex ꝑte ipius oꝑantis.

17 7

(Membru. vnj.

O octauũ quo querit᷑.vtruʒ creatura co⸗
oꝑet᷑ ĩ creatõe.qð vidr̃.qꝛ diſpoſitõ mate
rie cooꝑat᷑ ad ꝓductõem foꝛme. h̊ creatu⸗
‚r opat diſpoſitõeʒ materie. cooꝑat᷑ ad
iſpoſitõem foꝛme.̊ ꝓpouctõ foꝛmeẽ creatò. creatura

coopat᷑ ad creatõem.¶ Quod et᷑ vidr ex vᷣbis aug.dicen

tis in li:de trini.Exterioꝛes oꝑatõnes ſiue bonoꝛũ ſiue
maloꝛũ angeloꝛũ vel hoim.ſiue qͥrũcũq; alioꝝ.ſᷣm impe
riũ ſuũ ⁊ a ſe imꝑtitas diſtributões poteſtatũ.et appeti⸗
tões cõmoditatũ.ita rerũ nature adhibet qͥ creat omia.
quẽadmodũ terre agricultuꝛã.de agricultura vᷣo ſimili⸗

tudinẽ aſſumẽs eit.ego plantaui:appollo rigauit:deus

aũt incremẽtũ dedit.j/coꝝ.iij.vult & dicc.ꝙ natuꝛa ſiue
alia creatura coopat᷑ ad creatõeʒ. ¶ Cõtra. qð creat᷑ de

mnibilo fit. nõ requirit᷑ materie adoptatõ:cũ & creatu⸗

ra tin opet᷑ ao diſpoſitõem materie.nõ dicet᷑ cooꝑari in
creatõeʒ. Itẽ creatura ẽ nobilioꝛ actio ꝙᷓ ſit ſba creatu⸗

re:q̊ nec ipᷣa pt ꝑ ſe creare.ſic.S.hoabitũ ẽ:nec eẽ ꝑticeps
ĩ oꝑe creatõis.Itẽ ſi cooꝑaret᷑.inſufficiẽtia videret᷑ ipiꝰ
creantis:et equalitas qda creature ad creaturã.quoꝛuʒ
vtꝛũq;(cũ ſit impoſſihile) nõ erit creatura.ꝑ quã a crea⸗
toꝛe ꝓcedat erius ↄcedẽdũ ẽ.¶ Ad obiectũ aũt ĩ
ↄtrariũ dicẽdũ ẽ.ꝙ licʒ creatura oꝑet᷑ ad diſpoſitõʒ ma
terie.nõ tñ cooꝑat᷑ ĩ fieri foꝛme.⁊ ita nõ ẽ qᷓ mediãte fit
creatõ.alia em̃ penitꝰẽ hec oꝑatio et illa.Quid & fac cꝛe
atuꝛa ? miniſtꝛat.ſ.ĩ re minꝰnobili.ercitado deũ ad ꝓdu
ctõeʒ rei nobilioꝛis.Et h̊ põt ondi ꝑ exemplũ aug.Sic
i ip̃a vita nr̃a mẽtẽ iuſtificado foꝛmare ñ põt niſi deus.
Fdicare aũt extrinſecꝰeuãgeliũ ⁊ hoĩes pnt.nõ ſolũ bo⸗
ni ad veritatẽ.ſ̊ mali ꝑ occaſionẽ.ita creatõem rerũ viſi
biliũ deus intꝰoꝑat᷑.exterioꝛes pᷣo oꝑatõnes ꝑ angelos
bonos vel malos vel hoĩes fiũt.Attendendũ ẽ aũt q; cꝛe
ari nõ oino ſilłr dr hic.et cuʒ dr. In pꝛcipio creauit deꝰ
celũ.iAã ibi nulla coaptatõ materie pᷣeriſtentis regrit᷑.
vñ iĩ illa creatõe nullũ affuit miſteriũ.Et hũc duplicem

modũ eiꝰqð ẽ creari.vidi poni aug.ĩ li.de tri.cuʒ dicit.

Inniſibiliũ ſeminũ creatoꝛ ipe ẽ creatoꝛ oim rerum.qm̃
quecũq; ad oclos nr̃os naſcedo exeũt.ſ̊ᷣ occultis ſemini
bus accipiũt ꝓgꝛediẽdi pꝛimoꝛdia ⁊ momẽta debite ma
gnitudinis.diſtinctõeſq; foꝛmaꝝ.ab oꝛigẽtibo tãꝙ regu

lis ſumũt. Ad auctoꝛitate aug.dicẽdũ c.ꝙ lʒ videatur

As creature vel⸗ sfutura
terẽt:nullũ eẽt tᷣus omnino.Moueri aũt creatura no

creatura pᷣbere miſteriũ.vt fiat excitatõ ad hoc ꝙ crea⸗
toꝛ creet foꝛmã:nõ tñ dr creatura ereare vel in illo oꝑe
miſhore.Elñ aug.iĩ li.lxxxiij.q.i 20õ pnt artifices de nibi
lo aliqd fabricare.qꝛ ꝑ coꝛpꝰoꝑant᷑:cũ tñ eos numeros
⁊ ↄueniẽtiã lineametoꝝ quã ꝑ coꝛpꝰ coꝛꝑi impꝛimũt in
aĩo.accipiũt ab illa ſũma ſapia.q̃ ipos numeꝛos ⁊ ipᷣaʒ
ↄueniẽtiã lõge artificioſiꝰ ipᷣo mundi coꝛꝑi impꝛeſſit.qð
e nobis eſt fabricatum.

BD nonũ ꝗqͥ querit᷑ de ↄditõe ꝑtinẽte ad ipᷣm
creari ſiue fieri:vtrũ creari ſit ĩ tꝑe vł nõ
nõ ſit ĩ tꝑe. O nõ ſit ĩ tꝑe.ſic ꝓbat᷑. Cp̃s
Im cepit ec. nã ſi nullus eẽt motꝰ.vtł ſpua
oz palis. q̊ ꝑ g pnᷣs pᷣteritis futura acce

poſſet.ſi nõ eẽt.ẽ at᷑ eo q creat᷑.̊ tꝑe ẽ poſterius ipᷣo cre
aꝛi: ergo nõ ẽ in tꝑe.i Itẽ ſi ereatio eẽt in tꝑe.tꝑus pce⸗
deret:ſ̊ nihil ẽ pꝛius creatõne niſi deus.qui ẽ eternus:

ergo tpus eẽt eternũ:ſ̊ hoc nõ ẽ verũ eternitas em̃ cẽ pꝛi

oꝛ tꝑe.ergo creatõ nõ ẽ in tꝑe.¶ Itẽ tpᷣus nõ ẽ in ſui ini⸗
tio.nec ſilł cũ illo.ergo cũ creatio paſſiue dicta ſit cũ ini
tio tꝑis vel ante initiũ.nõ eꝛit creatio ĩ tꝑe.¶ Contra

aug ↄtra manicheũ. Cũ ipᷣa creatuxa qua fecit deus. eẽc

tꝑa ceperũt.et loquit᷑ de factura mũdi:ergo tpᷣus ẽ coe⸗
uũ creatuꝛe vł ipi creatõi paſſiue dicte.Iteʒ vlti.ad ro.
dr Em reuelatõem miniſterij tꝑibus eternis taciti.eꝛgo

ipᷣa dicũt᷑ eteꝛna.ſ̊ creatõ nõ.ergo tpᷣus ẽ ante creatõeʒ

vel cũ creatõe. In ipᷣa etia glo.eteꝛna tꝑa dic q pceſſeꝛũt
mũdi exoꝛdiũ.Itẽ ſuꝑ ullud.ij.thimo.j.ante tpa ſecula⸗
ria haymo in oꝛiginali.Lemꝑa ſecularia intelligimꝰ.

que ex eo eẽ cepeꝛut:quo mũdus factus ẽ ad diſfectiaʒ

tempo:ũ cteꝛnoꝛũ:ſiue ergo accipiunt᷑ tꝑa eteꝛna ſiue ſe
culaꝛia.eꝛit tpᷣus ſimul cũ creatòe vel ante.¶ Ad quod
dicendũ ꝙ tpᷣus accipit᷑ młtipliciteꝛ. Vno mõ ꝓ meſuia
motus ſuꝑceleſtis. Zlio mõ vo accipit᷑ ꝓ meſuꝛa cuiuſ⸗
q; motus.ſiue rei ſpũalis ſiue coꝛꝑalis: et ſm neutꝛum
iſtoꝛũ modoꝝ ẽ cũ creatõe.Alio vo mõ ſumit᷑ tpᷣus pꝛo
mẽſura mutatõis que ſubito fit.vł exitꝰ creatuꝛe ð nõ eẽ

in eẽc et m h dicit᷑ eẽ in creatõe paſſiue dicta.ſiue cũ cꝛe

atuꝛa:ſᷣm hũc modũ pꝛincipiũ duratois ſucceſſiue ꝗᷓ dr
tpᷣus.large accipit᷑ ſub tpe.Elñ aliqn inuenit᷑ ꝙ in pꝛici
pio temꝑis creauit deuo celum et terra.hoc ẽ in nũc. ſic
expoit aug.ſᷣm vnũ modũ ĩ li.ſuo ↄtra manicheũ. Alio
ðᷣo modo dicit᷑ et eẽ in tꝑe. ſicut habitum eſt in pꝛedicta

auctoꝛitate.cũ dierk cũ ipᷣo cꝛeatuꝛa quã fecit deus.tem⸗
poꝛa eẽ ceꝑeꝛũt.?

Alio o mõ dicit᷑ iᷣns p duratõe. ſic

hrigpe
rekſh
quong
creyr
i abti
tinn
fͤte ſt
ſae
dpc
ſidng.
ü bor
rerüſſ
Angeles
utgae
guit de
regnt,.
hpplicen
Pdicit
rumn
Cſenmni
biene
önege
Geatur
pcea⸗
lloohe
SAnbi
umeros
Auniiir
wrſ
eſſitc

I.
adin
eknõ
Xi
ſpüa
raacee
turand
ſpocte
no pee⸗
emus:
fiipei
ſuiini⸗
tcünni
Tontn
dns
be
co.
na
eade
peeleit
ſeculn
iigin⸗
feretia;
ſinel
0 gvol
neſn
Ncui
eutun
uhn⸗
znoee
dcücr
ei
n gnn
ſe⸗ſ.
.Do
AAts

¶ Lueſtio

Fm vnã expoſitõem.idẽ ẽ dicere tpᷣa eterna.qð duratõ⸗
nẽ eternã.quẽadmodũ dicit hay. Scðm aliã vᷣo rõnem
dicũtur tꝑa eterna.q̃ ſemꝑ ſunt cũ mũdo:et ſᷣm hoc dĩc
aug.ↄtra manicheũ.Ideo dicũtur tꝑa eterna.no tamẽ

ſic eterna quõ deus ẽ eternus.quia teus ẽ ante tꝑa.qui

fabricatoꝛ eſt tym. ¶ Per hoc patet ſolutio ad obiecta.
NMQã m ꝙ tpᷣus dr̃ mẽlura motus rei ſuꝑceleſtis.vł etiã
rei motus coꝛꝑalis vel ſpũalis.dr creatio añ tpᷣs.ĩ tꝑe
vel cũ tꝑe.i¶ Ad hoc pᷣo qð dicit aug.cõtra manicheuʒ.
ꝙ cũ ipᷣa creatura quã fecit deus tꝑa eẽ ceperũt. Dicen⸗
dũ ꝗꝙ tpᷣus ibi accipit pꝑ menſura creatõnis q ſubito ſit.
ſiue exitus rei de nõ eẽ in eẽ:et ſᷣm iſtũ modũ cõcedendũ
ẽ.ꝙ tpᷣs ẽ cũ creatõe paſſiue dicta.q Ad hoc qð dr ro.
vlt.tꝑa eterna:et etia haymo tꝑa ſecularia.ad differẽ⸗
tiã eternoꝝ tꝑm que p̃ceſſerũt mũdi exoꝛdiu. Dicẽdum
ꝙ tpᷣus accipitur ibi generaliter ꝓ duratõne.⁊ ſm hec
tꝑa eterna.dicet᷑ duratõ eternitatis que pᷣceſſit mũdi ex
oꝛdiũ.ad differẽtia tꝑm ſeculariũ:vel tꝑa eterna que ſꝑ

ſunt cũ mũdo ſicut ſupꝛa dictũ ẽ.

DO decimũ qͥ querit᷑.Cũ creaꝛi ẽ fieri ex ni
hilo:q̃lit᷑ accipiat᷑ hoc ipᷣm nihil.Ex quo⸗
cũq; em̃ fit aliqꝗd.illud ẽ cã eius qð ex illo
fit:ſi &̊ factũ ẽ ex nihilo.ipᷣm nihil ẽ cã eiꝰ
8 ex ipo factũ ẽ:hᷣ id qð nihil ẽ nullũ habet eẽ:qð nul⸗

lũ habet eẽ.nõ adiuuat aliud vt ꝑueniat ad eẽ: cũ di⸗

cit᷑ ex nihilo nõ notat᷑ cã.¶¶ Pꝛeterea vox oĩm ẽ.de nihi⸗
lo nihil fit:& quicꝗd fit.fit ex aliquo.ſ̊ qð creat᷑ ex nihi⸗
lo ſit ̊ nihil creat᷑.¶ Itẽ ſi creari ẽ ꝓcedere nõ ex aliqͥ:

aut hoc ẽ eĩ ex aliquo qð fit alterius ſubſtãtie:et ſᷣm hG̊

diceret᷑ filius ꝓcedere ex nihilo.quia nõ ẽ alterius ſub⸗
ſtãtie a patre.aut dr ꝓcedere non ex aliquo generaliter
ſcʒ q̃ nec ẽ eadẽ ſubſtatia nec diffeꝛẽs:et 'm hoc.cũ ma⸗

lũ nõ ſit eadẽ ſubſtãtia nec differẽs qð ex malo ꝓcedit.

dicit᷑ creari:qꝛ ꝓcedit ex nihilo. ꝛeterea dr ꝙ hõ lo/
quit᷑ de nihilo.cũ loquit᷑ e re inutili.vel omnmno nõ en
te:bᷣ loqui ẽ agere quodd.iõ aũt dr hõ cꝛeme:& nõ oẽ
ꝓcedere ex nihilo ẽ creare.ſicut nõ oẽ agere de nihilo ẽ
cꝛeare. ꝛeterea qð infoꝛme eſt quodammõ djr nibhil.
Vnñ mat eria cũ ẽ infoꝛmis dr nihil:g̊ fieꝛi ex matia ſᷣm
illũ modũ.ẽ fieri ex nihilo:ſ̊ hoc nõ ẽ creari.ergo nõ oẽ
fieri de nihilo ẽ creari. Pꝛeterea cũ aliꝗs de nulla re
loquit᷑.dr ꝙ de nibilo loquit᷑:nũquid eode mõ dicet᷑ cre
ari fieri ex nihilo d qð dicendũ ꝙ fieꝛi ex nihilo dẽ
multipliciter ſiue d nibilo.iAã de vel ex.põt dicẽ oꝛdi⸗
nẽ nõ canſaʒ.qui tñ oꝛdo ñ ſaluat᷑ niſi ĩ altero extremo⸗
rũ:et ſᷣm hunc modũ dr̃ creari fieꝛi ex nibilo vel ð nihi
lo.qꝛ poſt oĩno ñ eẽ ꝓcedit creatura ĩ eẽ.Et ſic diẽ aung.
in li.d ciui.dei.que facta ſunt.mutabilia ſunt.quia nõ
d illo ̊ ð nihilo facta ſunt.Si vᷣo dicat cãm.pᷣm illum
modũ nõ ẽ creari fieri ex nihilo.et ꝑ hoc ſoluit᷑ pᷣmo ob⸗
iectũ.¶¶ Similiter põt ſolui ſcdᷣm.qð em omnino nõ eſt
ens.nõ põt eẽ materia entis.et ita nõ ꝓducet᷑ materiali
ter aliquid.hoc tñ nõ ẽ ↄtrariũ ei qð dicit:poſt ñ eẽ pdu
cat᷑ aliquid in eẽ.¶ Ad terciũ dicẽduʒ.qꝙ ſilius nõ dr ex
nibilo ꝓcedẽ vel de nihilo.ᷣ de pre.Vn hilarius.xij.de
trini.cũ ex manẽte natus ẽ.nõ ẽ natus ex nihilo: nõ em̃
poſt nõ eẽ filiũ.ꝓcedit filius eẽ.nec poſi omnino nõ eſſe
Itẽ cũ or creari ſieri ex nihilo.nõ intelligit᷑ pꝛiuatiue
ſicut nihil malũ d nihil.Malũ em̃ nulla ſubſtãtia eſt.
ſicut dĩc aug.in.j.ioh.ſine ipᷣo factũ ẽ nihil.i.peccatum
cũ & aliquid or fieri ex malo.i.peccato.pꝛiuatõeʒ habʒ
ꝓoꝛigine.cũ at aliquid dr creari ex nihilo.ſumit᷑ nega⸗
tiue nõ cauſaliter. Item fieri ex nihilo põt intelligi.qꝙ ũ
ſit ex cã aliqua.ſicut dicit anſel.cõtriſtat᷑ de nihilo.i.nõ
ↄtriſtat᷑ ex aliqua cã.vel cõtriſtat᷑ ſine aliqua cã licet de
pre poſſet dici.pateꝛ nõ fit ex aliquo.nõ ↄcedit᷑ tñ ꝙ pr
ſit de nihilo:in foꝛma em̃ dicẽdi dat᷑ intelligi.q pꝑ̃ fiat.
qð nullatenus ẽ cõcedendũ.Si vᷣo dicatur fieꝛi de nihi

ecima

lo.hoc ẽ fieri ſine ca.cũ nihil fiat ſine cã:oppoſitõ eẽt ĩ h
verbo creari.poneret em̃ ꝙ fieret.et ꝙ nõ ex aliqua cau
ſa fieret. Iſta aũt duo nõ ſunt oppoſita fieri ex aliquo.i.
ex aliqua cã.et fieri ex nibilo ꝓut cõtinetur ĩ rõne eius
qð ẽ creari.ñ anſel.ĩ monologio.ſine omni repugnan
tia ea q̃ ſunt eẽntia di.pñt eẽ facta ex nihilo.eo mõ quo
dici ſolʒ.diues ex pauꝑe.et ſanitatẽ recepiſſe ꝗs ex egꝛi

tudine.i.qui pꝛius erat pauꝑ nũc ẽ diues.⸗Ad quar⸗

tũ dicendũ ẽ.ꝙ cũ dr hõ loquit᷑ de nihilo.dupliciter in⸗
telligit᷑:vel negatiue.i.nõ loquit᷑ de aliqua re.et ſic non
ponit᷑ hoc verbũ fieri.vt ex boc ſequat᷑ ꝙ aliquis fiat.
Si vᷣo pꝛiuatiue vł negatiue in geneꝛe.ſᷣm hoc ponitur
loquitur.Et licet loqui ſit agere:nõ tñ ſic agere de nibi
lo ẽ creare.QAihil em̃ dr inutile vel oino nõ ens. ſiẽ chi⸗
mera qð ẽ materia locutõis.Ex nihilo aũt ꝓut ponitur
in rõe eius creari:nõ ponit materiã.et ita differẽter ac⸗
cipit᷑. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de materia.ꝙ mateꝛia ni
hilẽ ſᷣm quẽdam modũ.Dicendũ ꝙ ſic fieri ex nihilo p̃ᷣ⸗
uatiue dicetur.nõ pure negatiue. Item materialiteꝛ nõ
tm̃ oꝛdinaliter.et per hoc ſolui poſſunt ea q pꝛimo obijci
untur.

¶ Mueſtio decima de ſlb

ſtantia creatuꝑe Em ſe. —
Ranſeunduẽ dein
ceps ad eẽ creature ſᷣm ſe. Circa quaz
hec ſunt cõſiderãda.ſ.ipᷣa ſubſtãtia cre
ati.vnitas et multitudo.ſimplicitas ⁊
cõpoſitio.mutabilitas vel immutabili
tas.coeternitas vel tꝑalitas.localitas: diſpoſitõnes ex
ꝑte qualitatis.et ex ꝑte relatõis.pᷣdicte eĩ ſunt quaſi ex
ꝑte quãtitatis. Pꝛimo ̊ ↄſiderandũñ ẽ de ſubſtantia rei
create.rõne cuius querit᷑.¶ Pꝛio vtꝝ ꝑſe dicat᷑ creatũ
ↄpoſitum ex materia et foꝛma.aut alteꝛũ cõponẽtiũ.vel
vtrũq;. Secũdo.quare ſub rõe celi et terre deſignatur
creatio potius ꝙᷓ ſub alijs rõibo. Tercio cũ bic cõtin⸗
gat accipi et eẽ ſub rõe vniuerſalis vel ꝑticularis.Atꝛũ
Fm vtrãq; rõnem ſit eſſe creati vel ſᷣm alteram tm̃.

lembrũ pꝛimũ

Dpꝛimũ ſic obijcit.compoſitũ ex mateꝛia
et foꝛma ẽ in ſuo genere ꝑfectũ:a ꝑfecto at᷑
ſimpliciter ſᷣm rõem potẽtie et ſapiẽne et
bonitatis.ↄuenit ꝓcedere ꝑfectũ ſᷣm pᷣmã
rõem:̊ hoc ẽ ↄpoſitũ ſicut dictũ ẽ.cꝛeatõ aũt ẽ pꝛima rõ
ꝓcedẽdi in creaturis.q̊ cõpoſitũ dicet᷑ ꝑ ſe creatũ.Qec

obuiat rõ creati.q̃ ẽ ꝓcedẽs de nõ eẽ in eẽ omnino in eẽ.

hoc em̃ ↄuenit ip̃i ↄpoſito. Itẽ cum ꝑ ſe ens conueniat
his tꝛibo.ꝓpꝛie et pꝛimo ↄuenit ↄpoſito materie.ſecũdo
quia nõ ẽ in ſubiecto.ł̊ ẽ alterius ſubiectũ:foꝛme vᷣo vt
qua foꝛmaliter res ẽ.id quod ẽ.ſᷣ̊ cui cõuenit pꝛie et pꝛi
mo eẽ ſubſtãtiã de nihilo factã h̊ ẽ creatũ ꝑſe et pꝛimo.jq
cõpoſitũ dicet᷑ ꝑ ſe et pꝛimo creatũ.i Itẽ hic ẽ ĩ quo ſtat
actꝰ nature vel volũtatis.multofoꝛtius q̊ actus creatõ
nis.(¶ Cõtra aug.in li.de ſy mbolo.Materia de nihi⸗
lo facta ẽ.ita vt oꝛdinatiſſimo dei munere.pꝛimo capa⸗

citas foꝛmarũ fieret.ac deinde poſtea foꝛmarent᷑ quecũ

qʒ foꝛmata ſunt.Itẽ qð cõuenit plus cũ pꝛincipio creã⸗
te.plus habʒ ſimilitudinis:ſᷣ materies a q̃ foꝛmatus ẽ
mũdus.ↄuenit in hͥ cũ pꝛimo ᷣm quãdã ꝓꝓoꝛtõein. vt di
cat᷑ oꝛigo rerum.quod nõ eſt dicere de aliqua foꝛma vł
de cõpoſito.VIñ aug.ĩ li.ↄſeſ.Dateria a q foꝛmatus ẽ
mũdus oꝛigine ñ tꝑe.res ex ſe factas pᷣceſſit.cũ ́ plꝰba
beat ſimuitudinis.magis ꝑticipabit rõem entis. et ita
eius quod creatũ eſt.¶ aũt ↄueniat foꝛme videt᷑.ſoꝛ⸗
ma em eſt que dat eẽ materie et ipi ↄpoſito. at᷑ dat eẽ
materie.ĩ hoc hʒ amplioꝛẽ ſilitudinẽ cũ ipᷣo creatoꝛe.et
fluit de nõ eẽ.̊ habet plus rõem creati. ¶ Ed h̊ dicen⸗
dũ ẽ.ꝙ cũ cꝛeatũ dicat terminũ actꝰꝗ ẽ creatõ.vnũ crea⸗

ſit appendi ⁊ vtrũqʒ ponderari.

tum eſt qð eſt ex his.ſcʒ materia et foꝛma. et ipᷣa mate⸗

ria et ip̃a forma:nibilominus tñ ꝓpter aliquã ſimilitu⸗
dinem dicit᷑ ↄpoſitum pꝛimo creatũ ſiue primo hñs ra⸗
tionẽ entis: pter aliã aũt dicit᷑ foꝛma. ꝓpter aliam aut
materia: ꝓpter ratõem em̃ ꝑfecti vel eius qð eſt ꝑ ſeet
in ſe ſufficiẽter.ↄuenit ei primo ratõ creati:ſed ter ra
tõem actus ⁊ foꝛme.ſᷣm quoꝛũ vtrũq; aliquã hʒ ſimili⸗
tudinẽ cũ pꝛimo.dicet᷑ foꝛma:ſᷣm vᷣo rõeʒ oꝛiginis ⁊ po
tentiã primã in ſuo genere habẽtis.dicet᷑ materia.Ex
is patet ſolutio pꝛedictoꝝ.

¶ Wembrum. .

O ſcom quo queritur.quare ſub ratõe ce
li et terre deſignatur creatõ potius q; ſub
MNalijs ratõnibo. Ad qð ſic. Lerra in gene⸗
re principioꝝ minus eſt nobilis. Ignis aũt et aer ⁊ aqᷓ
coꝛpoꝛa ſunt nobilia: cũ ꝗᷓ creata quo ad ſubſtãtiã ſuaʒ
cbent nomiari:magis noĩanda eſſent ſub ratõne iſtoꝝ
ꝙᷓ ſub rõe terꝛe.¶ Itẽ celũ coꝛꝑalẽ deſiẽt natura. noie
celi et terre nõ deſignant᷑ niſi coꝛꝑales creature:h̊ nobili
oꝛ eſt creatura ſpũalis corꝑali. aliquo noĩe ↄueniente

ſpiritibo debeat deſignari. Item cũ vtrũq; ſit intelligi

bile. et vtrũqʒ ſenſibile:quare dictũ eſt in pᷣs.qui fecit ce
los in intellectu.de terra vo dicit᷑. qui fundauit teꝛram
ſuꝑ aqͥs. IJtem Aſa.xlviij.dici.anꝰ mea fundauit
terrã.et dertera mea menſa eſt celos: ꝓpter ꝗd ſine diſti⸗
ctõne dicit᷑.q manus fundauit terrã. cũ diſtinctõne vo
dicit᷑.dextera ⁊c.¶ Itẽ Ylſa.xl.dicit᷑.celos palmo ponde
ranit.ꝗs appẽdit tribo digitis mołẽ terre: cũ vtrũqʒ poſ⸗
d quod reſponden
qũ ꝙ noie celi ⁊ terre ſᷣm vnã expoſitõeʒ.deſignat᷑ ſpũa⸗
lis creatura ⁊ corꝑalis:vt noĩe celi deſignet᷑ ſpũalis.no
mine terre coꝛꝑalis.Alio vᷣo mõ poteſt exponi.vt noĩe
celi deſignet᷑ celũ empirreũ cũ ſuis ↄtẽtis: noĩe vo terre
deſignet᷑ inferior coꝛꝑalis creatura.q̃ alio noĩe dicta eſt
aqua.cuius aliq̃ ꝑs extẽdit᷑ vſqʒ ad celũ aqueũ ſiue cri⸗
ſtallinũ.ſᷣm ꝙ diuerſe ſunt aque ſu ꝑioꝛes ab inferioꝛibo
Tercio modo põt dici celũ tota materia coꝛpalis. q eſt
ſine ↄtrarietate cũ ſuis ↄtentis.terra vᷣo natura coꝛpo⸗
ꝑalis.hñs ↄrietatẽ cũ ſuis ↄtetis.Scðʒz pᷣmã expoſitõʒ
dicit᷑ ſuꝑ id in pᷣs.qui firmauit terꝛ ſuꝑ aquas.glo.vni
uerſam creatuꝛã ꝑ ſe.nõ ꝑ creaturã fecit: cuius aliq̃s ex
cellentõres ꝑtes poſuit ex quibo oĩa cogitent᷑.i.intelligi
biles celos et viſibilẽ terrã. Scoᷣm ſcᷣam expoſitõeʒ di⸗
cit aug.in.xiij.ↄfeſſ.ꝙ noie celi intelligit᷑ ſpuũalis creatu
ra.noiĩe terre coꝛꝑalis. Vtraqʒ vᷣo expoſitio. ſcʒ ſcda et
tercia habet᷑ in li.de ciui.dei.xj.cũ dicit᷑. In pꝛincipio fe
cit deus celũ et terrã. His noĩbo vniuerſa liter eſt ſigna
ta creatura coꝛꝑalis et ſpũalis.vel magne due mði par
tes:ꝗbo oĩa q̃ creata ſunt ↄtinent᷑.¶ Ad primũ ꝗ̊ dicẽdũ
ꝙ licet terra ſit minus nobile pꝛincipiũ ſiue elemẽtũ.ni
hilominꝰtñ noĩe celi teꝛre deſignant᷑ creature.Sũt em
ſenſibilia manuductões ad intelligibilia:celũ aũt ⁊ ter⸗
ra ſunt extrema coꝛꝑa.q̊ꝝ vnũ habet plus de ſpũalitate
rõne lumis.alterũ plus de coꝛpulẽtia ratõne materiali
tatis ⁊ opacitatis:et ꝓper hoc iſta duo deſignauit:terꝛã
qꝛ plus habuit de materialitate.nomie eius voluit deſi⸗
gnare materiã iſtoꝝ tꝛaſmutabiliũ inferioꝝ:media & cũ
habeãt ↄcomitãtiã cũ vtriſq; extremis.et habeãt ↄmũeʒ
materiã maxime cũ ipᷣa terra.ꝑ eelũ et terrã deſignant᷑.
Ad ſcðo obiectũ dicendũ eſt. ꝙ vtentibo ſenſu oportet
ĩtelligibilia ꝑ ſenſibilia declarare. Spũales voo ibſtãtie
licet ſeꝑate ſint ꝑ eẽntiã a corꝑalibo:nihilominꝰtñ a coꝛ

poꝛalibo ↄtinent᷑.vtpote angeli 'm ſuã pꝛimã creatõem

collocati ſunt in celo:aĩe vᷣo in coꝛꝑibo terrenis. hoc eſt
in quibo plus abũdat ſm grauitatẽ terra:recte ̊ ꝑ celũ
et terrã apud vtentes ſenſu exterioꝛi ⁊ interioꝛi.non tm̃
clarant᷑ corꝑales creature.ſ̊ etiaʒ ſpũales que ab bis

ↄtinent᷑. ¶ Ao tercõ obiectũ dicendũ. ꝙ licet vtꝛaqʒ ſint

ſenſibiles ſe q; celũ et terra:celũ tñ dicit᷑ intelligibile. yt
ſui ſpñalitatẽ ⁊ ſimplicitatẽ: et ideo diſtinguẽdo inter ce
.

ſale inqtũ hmõi ſimilius eſt cauſe ꝓgter ratõem ꝓpꝛieta

lum et terrã. dixit celos fieri in intellectu.& terra vðᷣo nõ
dixit.nihilominus tñ vtrũqʒ el ſt intelligibile. et vtrunqʒ
ſenſibile.Fᷣm alterã et alterã rõnem.¶ Ad quartũ vo di⸗

cendũ.ꝙ terra dicit᷑ fundari a manu ꝑ quandaʒ metha⸗

phoꝛã.non qꝙ diuina eſſentia manum habeat.vel dexte⸗
ram vel ſiniſtrã.ſed moꝛe fabꝛicatoꝛis loquit᷑.manus ̊
accipit᷑ ibi in genẽ.vel qꝛ diuidit ↄtra dextrã accipit᷑ pꝛo
ſiniſtra. et ſiuè ſic ſiue ſic.oñdit minus eẽ ↄplemẽtũ ĩ ter.
ra q; in celo.minus em̃ ↄplemẽtũ eſt in gene qᷓᷓ in ſpecie.
ꝓut hinoi.et ſiniſtra minus nobilis eſt qᷓ; dextera.dexte
ra em̃ eſt principiũ motus.ſiniſtra vᷣo eſt ꝑ quaʒ regnat
motus.et in hoĩbo magis eſt pꝛincipiũ ſuſtinẽdi qᷓ; agen

di.et ꝓpter hec noĩe manus in genẽ dicendo. vel ꝑ appꝛo
priatõem cointelligẽdo ſiniſtrã fit agropꝛiatõ potentie

diuine reſpectu ipᷣius terre qͥ minus nobilis eſt.ꝑ derte⸗
ram dᷣo ſignat᷑ appꝛopꝛiatõ diuĩe potẽtie reſpectu celi qð
eſt nobilius. Hoc etiaʒ videt᷑ ꝑ ̊ qð dicit᷑ Canti.ij. Le⸗
ua eius ſub capite meo.⁊ dextera illius amplexabit᷑ me.
ꝑ leuã em deſignãtur iſta inferioꝛa que nomie terre deſi⸗

gnant᷑ in ſcriptura.ꝑ cæxterã vo celu ⁊ celeſtia. Simili

ter.iij. ꝓuer.Longitudo dieꝝ in dxtera eius.:et in ſini⸗
ſtra eius diuitie et gloꝛia. Res em ꝑpetue q̃ ad celũ ꝑti⸗
nẽt noĩe dextere intelligũt᷑.noĩe vᷣo ſiniſtre ea in quibus
hoĩes gloꝛiant᷑ et ditant᷑ ſcʒ terrena. Ad quintũ dicen
dũ eſt.ꝙ celi dicunt᷑ pondeꝛaꝛi palmo ꝓpt ſui magnitudi

nẽ ⁊ capacitatẽ. et qꝛ extẽdit᷑ ad illũ modũ q̃ndã hñs in

ſe ↄtinuitatẽ.vt ꝑs a ꝑte nõ ſit ſeꝑabilis natura.Zerra
vo dicit᷑ apendi tribo digitis. ꝓpter ſui minoritatem et
ſeꝑabilitatẽ.et qꝛ triplex vᷣtus eſt in ea. Habet em̃ virtu
tẽ opacitatis.et qualitatis ꝑtinẽtis ad mutatõeʒ ſᷣm ſb⸗
ſtantiã.⁊ qlitatis ꝑtinẽtis ad motũ localẽ ſᷣm rõem opa
citatis.habet ſitũ centralẽ.tanq; minus nobile coꝛpus
inter pꝛincipia et plus materiale. Scm vᷣo q̃litatẽ ge⸗
nerabilẽ oꝛdinat᷑ ad generatõem. ſᷣm vo grauitatem ad
motum localẽ.⁊ he ſunt differentie impᷣſſionũ q̃ͥs ipa teꝛ
ra recipit.Ad diſcernẽdũ & iſtã triplicẽ differẽtiã.dicit
appendi tribo digitis.¶ Preterea ꝑ tres digitos deſigt
potẽtia q̃ apꝛopꝛiat᷑ pr̃i.noticia qᷓ aꝓpꝛopriat᷑ filio. vᷣtꝰ
recognitiua q appropꝛiat᷑ ſpniſancto. Habet aũt potẽtiã
ſuſceptiuã et rõne huius oꝛdinat᷑ ad potẽtiã. Habet eti

am rõne ſue opacitatis ſplendorẽ.ſplendoꝛ em̃ fit ex re⸗

flexione opaci ſiue denſi.et quo ad h̊ oꝛdinat᷑ ad ipᷣaʒ no

titiq. Habet etiã virtutẽ motiuã.ratõne cuius refert᷑ ad

1717

ſpm̃ſanctũ.recte &̊ tribo digitis dicit᷑ apendi.

. (Membrum. .

D terciũ quo querit⁊᷑ cũ hoc ↄtingit accipi
et eſſe ſub rõne vniuerſalis ⁊ ꝑticularis.
rũ ſm vtrãqʒ rõem ſit eſſe cꝛeati.vł ᷣm
rõem vniuerſalis videt᷑.eo ꝙ vniuer⸗

tis. Itẽ ſimilius eſt rõne virtutis ↄtinẽdi multa.Simili

us eſt etiã rõne foꝛme.rõne em̃ foꝛme magis eſt vniuer⸗

ſalitas.¶ aũt ratõne ſingularitatis vel ꝑticularita⸗
tis videtur. eo ꝙ actus ſunt circa ſingularia.creatõ aũt
actus eſt ergo circa ſingulare.¶. Itẽ ſingulare eſt oĩno
completũ in eſſe:qð magis ↄuenit rei create.hoc etiam
magis rõne ſubſtãtie tenet:ex gbo colligit ꝙ magis con
uenit rõ creati in e orrt⸗ ſic oñdit᷑ ꝙ vtriqʒ · vtꝛũ
qʒ em̃ exit de nõ eſſe oĩnò in eſſe.̊ vtrũqʒ habet rõeʒ cre⸗
ati. Itẽ ſuꝑ illuo reꝗeuit ab om̃i oꝑe.a generibo ſcz rex
et ſpẽbo.p̊ hec nõ ſunt ſine ſuis ſingularibo.ꝗ cũ reꝗes il
la diceret᷑ a creatõe erat creatõ tã vniuerſaliũ ꝙ ꝑticula
riũ.¶ Ad qð dicendũ ꝙ vtrinſqʒ eſt creatõ vnius ſcʒ in
altero.vniuerſale em̃ rone ꝑpetuitatis. hʒ eſſe diuinum
ſicut dicit phᷣs.q poſitũ eſt in ſingulari.vt ſi non poſſit
ſaluari in vno.ſaluet᷑ in alio.̊ & in illo eſt terminus cre
atõnis.pticulare ſcʒ ſiue ſingulare in quo ſaluat᷑. Vni⸗
uerſale aũt eſt qð ſaluat᷑.⁊ ꝙ habet in ſingulari virtutẽ
ſaluãdi ſe.ꝓpter dictas &̊ rões vtrũqʒ hʒ rõem creati.h
Fm vnam ratõem.illud no ſᷣm aliã peminẽtiam.

— – –☛ e — —— rrCrar —MNUẽ

Wrun
ti d
merhen
el Nte⸗
hanns;
hrpo⸗
etlliter⸗
nſpeee.
adete
Preynt

liign

Apag,
potente
hodete
tnclad
ltleh. e⸗
dabikne,
epre dſ⸗
.Bimni

etinſin⸗

Dalüe⸗
qulbus
tüdicen
Mgnitgdit
Pübisin
4 Torm
itatemen
tenfin
eʒ nh
benope
e corpis
litate ge
ſtatema
jsihate
tii dieit
osdeſßhl
filio. d
itpoliti
habeten
jfiterte⸗
dißezno
refert ad
4
Graßi
tculans.
cnicn
nun⸗
greis
Bnii
ſt mminn
ſculoric
reatot
eeſtoin
oc etian
agio
ricßinn
rocze
wſö
. ſn 1
Achla
in
Futnun
npott
vsce
4 Cnn
jeirun
genni

4

dine creaturarum ? eius cauſa.

Ranſeundũ eſtad

queſtioneʒ de vnitate ⁊ multitudine in
bis que creata ſunt. vtrum vnuʒ tm̃ ſit
a pꝛimo immediate an multa. Item de
cauſa multitudinis ſi eſ.

mũu.

Bpꝛamũ. creatũ ꝓcedẽ debeat ĩ vnita
te ſic arguit᷑.Exẽplũ em̃ ĩmitat᷑ ſuũ exem⸗
plar:ſ̊ exeplar eſt in oimoda vnitate.g ex
emplũ debet eſſe ĩ vnitate. Hãc ratõeʒ vi⸗

Ocxtur aug. inducẽ ex veꝛbis platonis. q mũgſenſibilis
ſit vnꝰ.eo ꝙ mũdꝰ archetipꝰ ſit vnꝰ.Et ſi dicat᷑ ꝑ ſilitu⸗

dinẽ exẽplaris inferioꝛis a quo plura ꝓcedũt exẽpla:cõ⸗
ſtat ꝙ ab vno exẽplaꝛi ĩ ſpecie nõ ꝓcedit niſi vnũ exẽplũ
in ſpecie.licet ſint plura numero. Si &̊ ſic ẽ in ſũmo exẽ
plari nõ ꝓcedit niſi vnũ exẽplũ in ſpecie.⁊ ita vnũ crea⸗
tum ĩ ſpecie. Ab vno em̃ libꝛo ꝗ eſt vnũ exẽplar ĩ ſpecie.
nõ ꝓcedit exẽplũ miſi vnꝰliber i ſpecie: ⁊ ab vno ſigillo ĩ
ſpecie.vna impᷣſſio ĩ ſpecie.Si ðo dicat᷑ ꝙ diffeꝛẽtia ſint
exẽplaria ꝓpter pluralitateʒ ydeaꝝ vt huic ydee rñdeat
hoc creatũu ĩ ſpecie.ili ðo aliud ᷣm hoc cũ ydee ſint ea⸗
dem i eſſentia:eſſent ydeata eadẽ ĩ eſſentia.⁊ ita remane
rẽt vnũ creatũ ĩ eſſentia:etſi oẽs ydee ſũt vna ydea.oĩa
creata eſſent vnũ creatũ.Qðõ cũ nõ ſit.nõ ex hoc tm̃ acci
pietur vnitas..¶ Itẽ ſi iin numerũ ydeaꝛũ eſſet nũeꝛus
ipſoꝝ creatoꝝ ĩ ſpecie vel ĩ genẽ.nõ poſſet nũerꝰcreato⸗
rum ĩ ſpecie creſcẽ.cũ nũerꝰ ydeaꝝ nõ poſſet creſcẽ.nul⸗
la em̃ mutatõ mẽti diuine põt ↄuenire. Sʒ ↄſtat ꝙ nu⸗
merꝰcreatoꝝ poſſet creſcẽ.cũ potẽtia dei ſit omipotẽtia
7 ita infinita:⁊ ita põt plura creare ꝙ; creauit.4 Yte⸗
rum ſi ꝑueniret pluralitas ex aliq̃ ratone:aut h̊ eſſet ex
pte cauſe finalis.aut foꝛmalis.aut efficiẽtis.aut matia
lis.Ex ꝑte vpᷣo cauſe materialis nõ põt eſſe.cũ nõ habe⸗
at cãm materialẽ:creatũ em̃ eſt de nihilo. Alie vᷣo rões
cauſe ſũt vnũ in eẽntia.ſicut ſupᷣ habitũ eſt: ꝗ̊ ex ꝑte nul
lius cauſe põt accipi ratõ multitudis.4! Item volũtas
dei ẽ efficies cauſa:pᷣ volũtas eꝰẽ vna ⁊ imutabilis. ex
illa ꝑte nõ põt ꝑuenire rõ multitudis. Iteʒ ẽ multiplex
modꝰ ꝓcedẽdi a teo pr̃e:ꝑ generatõʒ.ꝑ ſpiratõʒ.ꝑ crea
tionẽ.ꝑ factõeʒ ꝓut differt a creatõe:ſᷣ duobo pᷣmis mo⸗
dis nõ dicit᷑ niſi vnũ ꝓcedẽs.vt filiꝰꝑ geneꝛatõeʒ.ſpũs ꝑ
pꝓceſſionẽ:̊ pari ratõe videt᷑ m alios duos modos.vt
vnũ ꝓcedat ab vno..qItẽ ſi diceꝛet᷑.qꝛ ex nihilo ꝓcedũt
creata.ideoẽ pluralitas creatoꝝ:ↄtra hoc ẽ:q; nihilum
illo mõ dictũ.nulliꝰ rei ẽ cauſa.⁊ ita nõ ẽ caula multitu
dinis.4.¶ Itẽ ꝓcedẽs a pᷣmo quocũq; modo ꝓcedat: ꝓce
dit ſᷣm aliqua ſilłitudinẽ.ſ̊ multitudo oĩno diſſilis ẽ ſũ⸗
me vnitati.ſiẽ ⁊ coꝛruptõ:nõ ꝗᷓ dicet᷑ creatũ ꝓcedẽ a pꝛi⸗
mo ĩ ratõe multitudis.4¶: oꝛte dicet᷑ ſic ⁊ qdazʒ phᷣi di⸗

xerũt.qꝙ a pᷣmo qð ẽ vere vnũ.nõ ꝓcedit imimediate niſi

vnũ:mediate pᷣo ſiue ſᷣm pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰplura.vtpote pꝛi
mo creauit ĩtelligẽtiã angelicã. ĩtelligẽtia vᷣo ãgelica qꝛ
ſe ĩtellexit illũ a qͥ erat.⁊ ita ĩtellexit multitudinẽ: me
diãte ĩtelligẽtia ãgelica ꝓceſſit multitudo. Sʒ hec rõ ñ
ↄgruit.hm h̊ em maioꝛis potẽtie eẽt pᷣmũ mediãte crea⸗
tura.qꝙᷓ; m ſeipᷣm:nã mediãte creatura poterat ꝓduceꝛe
multa.ſᷣm ſeipᷣm vᷣo ñ poterat pducẽè niſi vnuʒ. Itẽ ſi
młtitudo ꝓducta ꝓducebat᷑.ꝓpt intellectũ młtitudis q̃
erat ĩtelligẽtia ãgelica.eo ꝙ ĩtelligat ſe ⁊ illð a qͥ erat.⁊
ita młtiplex erat itellectꝰ.cũ hẽat młtitudinẽ.nõ habẽt
ipᷣm pᷣmũ:nõ em̃ ĩtelligebat illð a qͥ erat:potẽtioꝛ vr ipᷣa
ĩtelligẽtia ãgelica q; diuĩa.nã intelligẽtia ãgelica poſſʒ
ſm h̊ młta facẽ imediute.diuĩa vpᷣo nõ.qð ẽ incõueniẽs.
Si noo ꝓpt ĩtellectũ młtitudis ĩ genẽ.erat potẽtia ꝓducẽ
di mlta:⁊ ꝑ ↄns młtoꝝ ꝓductõ.cũ diuĩa ĩtelligẽtia ĩtel⸗
ligat ſe ⁊ illð qð ẽ ab ea.ãgelica vo ĩtelligat ſe ⁊ illð a qͥ

„*
xj.
eſt magis ↄᷣueĩt diuĩe ĩtelligẽtie ꝓducẽ młta iĩmediate
ipᷣe ãgelice.i ã rõ ĩtelligẽdi illð qdð ẽ a ſe.ẽ rõ ĩtelligẽdi
ſe eẽ cauſã ⁊ illð eẽ cꝛeatũ ab illo.Ratõ vo ĩtelligẽdi qð
eſt ab alio.ẽ rõ ĩtelligẽdi ſe eẽ creatũ:̊ cũ rõ ꝓducẽdi cõ
ueniat cauſe.⁊ nõ ↄueĩat cauſato vt hmõi:diuia ĩtelligẽ
tia plłꝰhẽbit rõeʒ creãdi młta.q; ãgelica.¶ Alij vᷣo dixe
rũt.ꝙ vnitas ẽ a fſoꝛma.⁊ młtitudo a matia:⁊ ꝓpt h̊ rõ
multitudis nõ fuit a ſũmo eo ꝙ; ẽ foꝛma.ᷣ fuit a matia.
4 Sʒ ↄtra h̊ ſic obicit.ſiue ponat᷑ matia coeterna.ſiue
creata ⁊ nõ coefna: ſi eĩ ponit᷑ coet᷑na.fſoꝛma vᷣo nõ:aut
erit vna ſola foꝛma creata.aut plures ĩ illa matia. Si
vna ſola matia:ſola ⁊ foꝛma:nõ ꝓducet᷑ niſi vnũ.Si vo
dicat᷑ ꝙ foꝛma vna młtiplicat᷑ ꝑ materiã. hec młtiplica
tio nõ ẽ ꝑ ſpẽm vel ꝑ genꝰ:⁊ ita diueꝛſitas reꝝ Fᷣm genꝰ
7 ſpẽm nõ erũt a matia.4 Si foꝛte dicat᷑(ſiẽ reꝑit᷑ ĩ li.
de vnitate ⁊ vno) ꝙ matia cũ habeat diſcẽſionẽ.aliq ꝑs
eꝰfit remotioꝛ ⁊ alia ꝓpingꝗoꝛ:⁊ ſᷣm h̊ attẽdat᷑ diuerſitas
fſoꝛmaꝝ i materia ĩ genẽ ⁊ ĩ ſpecie. vtpote ĩtelligẽtia ſit
ſimplicioꝛis materie. aĩa ᷣo minꝰ ſimplicioꝛis ⁊ ita de
alijs.ſic obijcit᷑ in cõtrariũ.i 20 põt eẽ ꝓpinꝗtas ⁊ elõga
tio.reſpectu diuĩe eẽntie ſᷣm locũ aut ſitũ:a deo eĩ nõ re
cedit᷑ loco ſᷣ diſſiłtitudĩe.ſicut dĩc aug.in li.de ciui.dei.⁊⸗
de natura boni.⁊ĩ plurip locis:⁊ G ẽ qꝛ ẽ vbiq;.diſſilłi⸗
tudo vᷣo attẽdit᷑ ſm pᷣuatõeʒ maioꝛẽ vel mĩoꝛẽ q ẽ foꝛme
vel ſᷣm ↄpoſitõeʒ maioꝛẽ vel mioꝛc.ↄpoſitõ ðᷣo maioꝛ v
mĩoꝛ nõ ẽ ſine foꝛmis.nec pᷣuatõ maioꝛ vel mĩoꝛ niſi re⸗
ſpectu foꝛmaꝝ:non ꝗ̊ a matia erit vniuerſalit᷑ reſpectu
młtitudis. Si eĩ dicat᷑ matia ꝑtes habẽ.ꝑtibilitatẽ ha⸗
bebit g. ꝑtibilitas at᷑ nõ ẽ ſine foꝛma. Si etiã ĩ vna ꝑte
ſui ſit ſimplicioꝛ.a altera ꝑte coꝛpulẽtioꝛ:h̊ nõ erit niſi
rõne foꝛmaꝝ.Aateria eĩ ex h̊ ẽ matia.q hʒ poſſibilita
tem ad foꝛmas.4. Pꝛetea mateꝛia rõne coꝛpoꝛeitatis ẽ
diuiſibilis.ſᷣ diuiſio aliũde veĩt qᷓᷓ a diuiſibili.̊ aliudẽ
pncipiũ diuiſiõis ſiue młtitudĩs q; matia. Hꝛetea ſi
ꝑtibilitas ẽ in matia rõe coꝛpoꝛeitatis erit diuiſio rõe
foꝛme.cũ coꝛpoꝛeitas ĩ matia ſit ſoꝛma.¶ Itẽ ſi tm̃ rõe
matie eẽt młtitudo.oĩa eẽnt vnũ ĩ foꝛma:cuᷣ ꝗ̊ vnitas di
cat᷑ rõne foꝛme. ſic młtitudo rõe matie.oĩa eent vnũ:qð
vᷣo matia ponat᷑ creata ⁊ ñ coet᷑na.ñ erit ab ipᷣa mititu⸗
do creatoꝝ ſiue ↄditoꝝ.Qaã aut ipᷣa ſola exit i eẽ tũc ð ñ
eẽ aut cũ eo etiã exit foꝛma ſi ſola matia ñ eꝛit młtitudo
ſi at foꝛma cũ matia.vñ erit dꝛñtia foꝛme ⁊ matie:nõ eĩ
matia da bit foꝛme ꝙ differat.ſic nec foꝛma dabit mate
rie ꝙ diffeꝛat a foꝛma:młtitudo q qᷓ ẽ matie ⁊ foꝛme nec
a mat᷑ia nec a foꝛma erit.⁊ ñ ẽ alið niſi opiſex:q̊ erit ab
opifice.¶ Si vo dicat᷑ ſic alij dixert ꝙ młtitudo reꝝ ẽa
foꝛma.ᷣm h̊ obijcit᷑aut foꝛme ſũt młte.aut ñ ſũt milte ĩ
ſeipᷣis. Si ñ ſũt multe ĩ ſeip̃is.̊ vna foꝛma inq̃ntũ vna
eẽt pᷣncipiũ młtitudis.Cõtꝛa vna foꝛma ẽ pᷣneipiũ vnita
tis ĩ re.̊ ſᷣm h̊ ñ erit pncipiũ młtitudis. Si vo ſũt ſoꝛ⸗
me mlte ĩ ſeip̃is.vñ veiĩt illa młtitudo.cũ foꝛme a ſe nõ
habeãt eẽ.nec ꝑ ↄns vnitatẽ młtiplicatã.¶ OPꝛetea ſi in
ſola foꝛma eẽt pᷣncipiũ młtitudis.nõ eẽt aliq diuerſitas
a matia vł ſubo.lidemꝰat᷑ 'm materiã vel ſubᷣm foꝛmã
diuerſificari:dẽ eĩ aliꝰignis ⁊ aliꝰ.qꝛ alia matia:⁊ alia
albedo qꝛ ĩ alio ſubo. (Meit etiã alij ꝗ dixert multitu⸗
dinẽ reꝝ ↄditaꝝ ꝓcedẽ a do: ſᷣm hũc modũ dinia eẽntia
ĩtelligit ſe.i ĩtelligẽdo cã ẽ eoꝝ q̃ ſũt ab ea:qꝛ ñ tm̃ itelli
git ſe. ĩtelligit itellige ſe.⁊ ita deinceps ⁊ ſic ꝓcedit mł
titudo:⁊ ita ĩ ĩfinitũ n tĩ ẽ pncipiũ filij ꝗ ẽ ſapiẽtia ſiue
noticia.ſᷣ etiã alioꝝ ꝑ filiũ ſcʒ reꝝ ↄditaꝝ ⁊ pᷣme rei ↄdi
te. qꝛ ĩtelligit ĩtelligẽ ſe.ſcðᷣo vo qꝛ intelligit ĩtelligẽ ſe.⁊
ita deinceps.⁊ ſic ꝓcedit młtitudo.⁊ ñ tin młtitudo ſed

etiã oꝛdiata młtitudo ſic videt᷑ illð ĩtelligi qð dĩc Ho

etiꝰ. Dia q̃ a pᷣmeua reꝝ nata ↄdita ſũt.nũeroꝝ rõne vi
dẽt᷑ eẽ foꝛmata.q Itẽ ad h̊ videt᷑ facẽ qð dĩic aug.ĩ li.de
libe.ar.ꝙ idẽ ẽ ſapia ⁊ nũerꝰ.AVñ exponit illð ſapi.vij.
attigit a fine vſqʒ ad finẽ foꝛtit.⁊ diſponit oĩa ſuauit:vt
vnũ referat᷑ ad roeʒ ſapie.alteꝝ vo ad rõeʒ nũeri ſic di⸗
cẽs.Ea potẽtia q̃ foꝛtit a fine vſq; ad finẽ attigit.nume⸗

tia ꝗpꝛie vocat᷑.vt ſit vtrũq; vniꝰeiuſdẽqʒ ſapiẽtie.¶ Mõ⸗
tra ꝙ intelligit intelligẽ ſe.nõ facit in ipo aliquã plura⸗
litatẽ.ergo ꝓyter hoc non dicet᷑ eſſe multitudo in rebus.
Item nõ magis ſe habet ad vnã rẽ conditã intelligẽ ſe.
ꝙᷓ ſi ter dicat᷑ vel quater reflectẽdo:q̊ nõ ꝓpter h̊ erit re⸗
rum conditaꝝ differẽtia. Lantũ em ꝑtinet intelligẽ re⸗
flerum bis vel ter ad angelũ quãtũ ad aĩaʒ ⁊ ecouerſo.
cũ vtrũq; ſit a doo ĩmediate.¶¶ Pꝛetea ſi hec eſſet ratio
ꝓcedẽdi res in multitudie.vnaqueq; res ꝓcedẽs ꝑtici⸗
paret intellectũ.qua ratõe ⁊ alia res.⁊ ita nõ magis di⸗
cẽt᷑ angelus ⁊ aĩa rationalis.qᷓ ſenſibilis.⁊ ita de alijs
reboↄditis:qdð cũ nõ ſit.nõ eſt hec ratõ ꝓcedẽdi in mul⸗
titudine.¶ Stẽ ſi angelꝰ ꝓcedẽt a deo.eo ꝙ intelligit in
telligẽ ſe.vnde eſſet multitudo angeloꝝ: no em̃ eſſet niſi
vnꝰangelłꝰ.cũ nõ ſit niſi vna rõ nũeralis:reſtat gᷓ aut q;
nõ ſit multitudo in eo ꝙ creat᷑ vel condit᷑ a deo.aut nõ ẽ
ex dictis cauſis.¶ Si vo dicẽt᷑ ꝙ multitudo ĩ his q cõ⸗
dita ſunt a dro.eſt a multitudie actꝰ diuini qui ẽ creatõ
creat em̃ hoc ⁊ creat illð.⁊ differẽtie creatoꝝ rñdet dif⸗
ferẽtia actuũ.ſicut apaꝛet ĩ alijs actõnibo.oↄtraꝛiũ videt᷑
Creatõ eĩ actio vna ẽ quãtũ ẽ ex ꝑte creantis.Si ꝗᷓ alia
⁊ alia dicit᷑ creatõ.hoc ẽ reſpectu alteriꝰ ⁊ alteriꝰcreati
attendit᷑ ̊ differẽtia in ipa creatõe ratõe creati.nõ econ
uerſo. Si em̃ creatõ habẽt differentiaʒ nõ ex ꝑte creati.
tũc opoꝛtẽt aliquã differẽtiaʒ aſſignare ex ꝑte creantis
7 qꝛ nulla ẽ.nõ attendit᷑ differẽtia creatoꝛis aliũde.q; a
differẽtia rei create.Ex pᷣmiſſis ꝗ̊ videt᷑ colligi.ꝙ nõ eſt
a ſũme vno multitudo imediate inꝙ; tum hmõi qð exit.
ratõe vniꝰexit.¶ Adotrariũ ſic põt obijci.potẽtia diui
na ẽ infinita.declaratõ aũt potẽtie infinite ẽ ampliꝰper
multitudinẽ q; ꝑ ſingularitatẽ: ⁊ ꝑ multitudinẽ ſił ꝓce
dentẽ in eſſe.q; nõ ſimul ꝓcedentẽ:ꝗ creatõ cũ maĩfeſtat
potẽtiaʒ ſũma declarabit ↄueniẽter.magis ĩ multitudie
qꝙᷓ in ſingularitate. Itẽ bonitatis ẽ coĩcare.̊ ſũme boni
tatis maxie coĩcare.⁊ eius q̃ magis eſt magis coĩcare:ſᷣ
magis eſt coĩcare cũ coĩcatur pluribo.qꝗᷓ; cũ coĩcatuꝛ vni
ſoli.ꝗ̊ diuine bonitatis q̃ ẽ marĩe bonitas.ẽ pluribo bo⸗
nitatẽ coĩcare.¶ Item tata eſt noticia ſiue ſapientia in
co.qua maioꝛ nõ põt excogitari ̊R maioꝛ ẽ noticia plu⸗

rus foꝛtaſſe dicit᷑:ea pᷣo qua diſponit oĩa ſuauiter.ſapiẽ
P

rium q̃ ſunt ab ipᷣa noticia.q; vniꝰ ſolius qð fit ab eadẽ

ergo illa ẽ tribuẽda deo:qð nõ ↄtingat.niſi plura fiant
ab ipo: gᷓ multitudo eſt in ip̃is creaturis.ſiue in his q̃
fiũt a deo.Nec hoc obſtat.ꝙ vnũ multa oonũt᷑.vnũ
quodq; aũt.qð a ſũma vnitate eſt ⁊ vnũ eſt.licʒ em̃ vnũ⸗
quodq; ſit vnũ cũ ex illis elicit᷑ młtitudo:vnũ em̃ ⁊ mul
ta nõ ſic oponũt᷑.qn vnũ ſit pꝛicipiũ multitudis.4¶ Itẽ
vnũ eſt pᷣncipiũ materiale multitudis ſine quo nõ ẽ mul
titudo.ſ̊ magis ↄgruit vnitas efficiẽti pᷣncipio qᷓ mateꝛi
ali:g magis ouenit ꝙ vnũ ſit effectiuũ pᷣncipiũ multitu⸗
dinis.q; mateꝛiale multitudis.⸗ Iitẽ ſi querẽt᷑ ante om
nem differẽtiaʒ alia differẽtia.⁊ ante oẽm multitudinẽ
multitudo.opoꝛtẽt ire in infinitũ. alicubi eſt ſtanduʒ:
ſed in pᷣmo actu rerũ que fiũt nõ ẽ poſſibile inuenire mł
titudinẽ ex ꝑte faciẽtis.cũ ſit omimoda ſimplicitas:2 ſi
eſt ibi pluralitas ꝑſonarũ illa nõ eſt pᷣm quã diſlingui⸗
tur pluralitas rerũ conditarũ. Indiuiſa em ſunt opera
trinitatis ſicut habet᷑ in li.de trini.Quoꝝ em̃ eſt eadeʒ
eſſentia inſeꝑabilis.eſt ⁊ eadẽ operatõ: ex qno reli nqui
tur.cũ ratõ diuerſitatis nõ ſit ex ꝑte faciẽtis. erit & pꝛi⸗
ma diuerſitas ſiue multitudo:ex ꝑte eiꝰ ꝙ fit.⁊ pᷣma ad
nullã aliã eſt reducẽda. nde ſicut ex ꝑte cauſe volũta⸗
tis diuine nulla ẽ ratõ alia querẽda.ita ex ꝑte multitu
dinis in eo q fit pᷣmo. nõ eſt alia multitudo pꝛioꝛ querẽ
Da. 4¶q Ad idẽ differẽtia oꝛit᷑ ex his quoꝝ eſt diſſerẽtia.
ſed ea ſunt vnũ ⁊ vnũ.Anũ aũt in ſeẽ indiuiſum ab alio
diuiſuʒ. boc aũt eſt vnũquodq; in eo ꝙ eſt: ẽᷣ cuʒ poſito
ente ponat᷑ vnũ.⁊ poſito iterũ ente ponat᷑ vnũ.multitu⸗
do aüt ſur git er vno ⁊ vno. ita ex ente ⁊ ente:̊ multitu
Dinis ratõ nõ queretur aliũde.¶ Item differẽtia eſt in
ip̃is ſpeciebo ⁊ huic reſpõdet vnitas generis. Si autez

querat᷑ de differẽtia ſpecieꝝ. aut ſeipᷣis differũt aut dif⸗
ferẽtijs.differꝛe aũt nõ alijs q; ſeip̃ᷣis differũt.Similiteꝛ
que differũt nũero ſunt vnũ ſpecie:que aũt differũt nũe
ro ſeipᷣis differũt. Similit que ſũt multa genẽ ſiue mul
ta ꝓceſſionibo.ſunt vnũ pᷣncipio.q̊ ⁊ hec ſimul erunt ſe⸗
ip̃ᷣis differẽtia oĩno.cũ ante iſtã differẽtiaʒ nõ ſit aliam
Differẽtiaʒ reꝑire:ante em̃ multitudinẽ ꝓceſſionalẽ nõ ẽ
alia multitudo. ſicut neq; ante vnũ a quo ꝓcedũt ẽ alia
vnitas: ̊ᷓ multitudo ĩ rebo pᷣmo creatis.nõ habet añ ſe
aliã multitudinẽ.¶ Itẽ in his que ꝓcedũt a volũtate.ẽ
inueniꝛe pᷣmaʒ differẽtiã que nõ ad aliã reducit᷑.ſimilit᷑
in his q̃ fit a natura ẽ inuenire pᷣmã differẽtiã. In his
em̃ que fiũt a volũtate pᷣma differẽtia ẽ volũtas bona et
mala. In his aũt que fiũt a natura.differẽtie elemẽtoꝝ
in inferioꝛibo cauſis.differꝛe pᷣo ſuꝑioꝝ coꝛpoꝝ ſuꝑioꝛi

bus cauſis: multo ergo fortiꝰ ẽ pᷣma multitudo ſiue di

uerſitas.in his q̃ ſiũt a pᷣma cauſa agẽte.que nõ hʒ aliã
ante ſe d qð dicendũ ẽ.ꝙ multitudo ẽ a pᷣmo effici
enti.in aljs etiã multitudo ẽ ab vno pᷣncipio:vnũquod⸗
q; tñ qð eſt a pᷣmo pᷣncipio ſcʒ deo.qui ſũme vnꝰ eſt. ꝓce
dit ſᷣm ratõeʒ vniꝰ:ipᷣa etiã multitudo quodãmõ ẽ vnũ.
4l Ad ülud vᷣo quod obijcit᷑. ꝙ multitudo nõ pᷣmo ꝓce⸗
dit ꝑ creatõeʒ a deo.ſᷣm tm̃ vnũ:dicẽduʒ ẽ ꝙ aliter dicit
vnũ.cũ dicit᷑ mũdꝰſenſibilis ẽ vnũ.⁊ cũ dicit᷑ vnũquodq;
creatũ vnũ..aAlũdꝰ em̃ ſenſibilis ſᷣm ratõeʒ vniuerſi ab
vnitate nomẽ accipit.ſicut dicit augu.ↄtra manicheos
hec aũt vnitas ẽ multitudis oꝛdinate ad ſũme vnũ. ha⸗
bentis ↄplexionẽ in ꝑtibo.De hac vnitate dicit in illo li
bꝛo augu.tanta ẽ vis ⁊ potẽtia integritatis.vt que młta
ſunt bona tũc placeãt. cũ in vniuerſuʒ aliqd ↄueniũt at
q; ↄcurrũt:⁊ ſᷣm hoc illud dicit᷑.j.geñn.lidit deꝰcuncta
q fecerat ⁊ erãt valde bona:recte & dicit᷑ ꝙ mũdo arche
tipo tanqᷓᷓ exẽplari.reſpõdet mũdꝰſenſibilis tanq exem
plum:a accipiat᷑ large hic ipᷣm ſenſibile.vt ↄtincat in ſe
res ſpũales. Vnde ſi alie res crearẽt᷑ vel fierẽt ad mun⸗
dum ſenſibilẽ ꝑtineꝛẽt.ſic infra patebit.MMõ ſic aũtẽ de
vnoquoq; creato ſigillatim accepto.eo ꝙ nõ dicit ratõʒ
oĩno ꝑfecti in conditõne.nde licet mũaꝰ ſenſibilis ſit
vnꝰ.nõ tñ hoc creatũ vel illud ẽ vnũ ſolũ.ĩmo ex hoc ſe
quit᷑.ꝙ non eſt vnũ ſolũ advoc ꝙ fiat vniuerſuʒ.¶à:d
ſecũdũ ðᷣo dicendũ ẽ.ꝙ nõ ẽ ſimile in exẽplaribo inferio⸗
ribo⁊ exẽplari ſũmo. Exemplar em̃ in inferioꝛibo alli⸗
gatum eſti materie.⁊ boc habet oĩno eſſentiã efficientis.
Vnge diuerſe foꝛme in exemplari in ſpecie:reſpõdet di⸗
uerſa foꝛma in ſpecie in exemplo.⁊ eidem in ſpecie.ea⸗
dem in ſpecie.non ſic aũt eſt in exemplari ſũmo:vna em̃
eſt eſſentia ſpecies exemplaris.cui reſpondẽt diuerſa ex
empla in ſpecie.⁊ etiã diuerſa in geneꝛe:ipᷣa em̃ omnino
eſt abſtracta eriſtens omniũ foꝛma.ſicut habet᷑ in fine li
bri de vera reli.¶ Ad tercium dicendũ.licʒ dicat᷑ ydea
hmõi.⁊ dicatur ydea illius.⁊ ita ydeis reſpondẽt ydea
ta:nõ tamen ſi vna eſt eſſentia huiꝰ ydee ⁊ illius.⁊ ita ĩ
infinitũ fit cauſatũ in eſſentia:quia aliũde accipit᷑ vni:
tas ⁊ multitudo in ipᷣis rebus creatis vel ↄditis m eſ⸗
ſentiam qᷓᷓ ab ipᷣe exemplari m eſſentiam. Jpa ei eſſen
tia exemplaris deus eſt. vnde ydea huiꝰ ydea illiꝰ ſũt
eſſentialiter vnũ.hoc aũt creatũ ꝓpꝛiam eſſentia habet.
qua ab alio creato diſtinguit᷑:⁊ hoc accidit ꝓgter omni⸗
modam vnitatẽ quo ad eſſentiam que ẽ ex ꝑte cauſe agẽ⸗

tis.⁊ multitudinẽ eſſentialem que cõtingit eſſe ex parte
creatoꝛis:foꝛma em huiꝰ non eſi ſoꝛma illius. nec mate⸗

ria huiꝰeſt materia illius.⸗ Ad quartũ quo videt᷑ con⸗
cludi.q; numerꝰconditoꝝ in ſpecie nõ eſt a nũero ydea⸗
rum. Rñdendũ eſt.q numerꝰydearũ nõ ꝓpꝛie dicit᷑ niſi
exr quadã relatõe ad ipᷣas res ↄditas. in ſe po ẽ vna eſſen
tia:⁊ ideo nihil phibet plures res vł paucõꝛes ꝓcedẽ ĩ
eẽ. IJpᷣa em̃ ẽ vna ſapiẽtia.q nec creſcẽ nec decreſcẽ pt.li
cet res creſcat vel decreſcat. Ande aug xj. ð ciui.dei.nõ
ſunt multe ſ̊ vna ẽ ſapiẽtia.in qua ſunt infinita quedã.
eiq; ſunt inſiniti theſauri rerũ intelligibiliũ.in quibus
ſunt omnes inuiſibiles atq; incõmutabiles rõnes rerũ

— — — — —

cel

pſtund
Qlßlite

dftiti⸗

ne ſie ſn
l erunntſe⸗
öſitglinn
ſonnſeſi
Rciteglig
betaſſe
lünte⸗
hai ſimit
eti ahis
tasbonget
etenine
pop ſupiet
oinedn
enöhzali
apnoeke
Drpnühan
mndeſ e
länösni.
pno per
alterdiat
Migpo
Pniuerſigo
nanicheos
mernd. H⸗
Mcitinnon
Prqvennttn
dyenüte
t deennen
mücoorche
tanieren
Ntinenne
ſetadinun
oſicadted
5 dielttath
ſenlibilsſt
notrbor⸗
crin. D
ritvinſero⸗
montvelu
jeffaens.
tpocro
ſeceen
nopnaen
idinerſger
Konnnino
bekinſcreti
dielkee
vondet e
lins in
ceſpien
ins nc⸗
Paicſi
ſea illoit
tiu hale⸗
Nerom
cauſehe
ſſe er 1
,eenne
hficcktan
ſepſcen
Anokniit
n eſen
nli
rſeſel
i ind
nantii
nauſ⸗
eoreiu

.

¶ Lueſtio

viſibiliũ æ mutabiliũ. Vnde licʒ res mutabiles creſcãt
nüero vel vcreſcãt.nõ ꝓprea creſcũt ille rõnes:nõ pe
nitꝰaccipit᷑ nũerꝰin bis ab illis.q¶ Ao ꝗntũ dicẽduʒ eſt
ꝙ licet vna cã ſic ĩ vnoquoq; genẽ cauſe.vtpote vna ẽ eſ⸗
ficiẽs pᷣma.vna finalis.vna exẽplaris.nihilominꝰ tñ ẽ
multitudo ĩ rebo ↄditis ſᷣm vnãquãq; cauſaꝝ:nõ ꝙ mł⸗
titudo ſit a multitudie.ſ̊ multitudo ſit ab vno ⁊ ĩ vno et

ad vnũ.Sitr ei qð obijcit᷑ de volũtate diuĩa. q̃ ẽ efficies

cã vna ⁊ ĩmutabilis.ab ipᷣa tñ ẽ młtitudo effectiue: ſᷣm
eã tñ nõ ẽ multitudo foꝛmalit᷑ vt foꝛma dicat᷑ q̃ ẽ de eẽ.
Mec ſic ẽ ſiẽ̃ ĩ factis hũanis:ĩ factis eĩ hbũanis cũ ẽ mul
titudo. creat᷑ a multitudie volũtatũ.qꝛ volũtas hũana
mutabilis cẽ.⁊ nũerat᷑ ᷣm volita.diuia vᷣo ẽ imutabilis.
nec nũerat᷑ ſᷣm illa.eadẽ eĩ volũtate q̃ vult h.vult illuo
nec quod mõ vult.poſtea nõ vult.¶ Ad ſextũ dicẽdũ q;
nõ ?ẽ ſimile i ꝓceſſionibo eternis ⁊ ꝓceſſiõibo tꝑalibo:ꝓ
ceſſio eĩ eterna vtrãq; ꝑfectõeʒ bʒ i ſũmo.hec at᷑ ẽ ꝑfectõ
ꝓcedẽtis.vt ĩ rõne vniꝰ detmĩet᷑.qð ꝑticularit᷑ habet᷑ a
multis:creatura vo ꝑ ꝑticipatõeʒ hʒ.ꝑſona do diuĩa/p
cedẽs totalit᷑ hʒ. Vnde nõ ↄgruit duos eẽ filios ab erno
nec duos ſpũſſanctos:oↄuenit at eẽ multitudinẽ reꝝ ↄdi
tarũ.eo ꝙ vnaqueq; ꝑticipat eẽ ⁊ vᷣtutes.⁊ oẽs inſimul
ſum pte deficiũt etia ab eiꝰ vᷣtute:filiꝰvᷣo eſt eiuſdẽ eẽntie
cũ pr̃e ⁊ equalis ĩ vᷣtute ⁊ ſier ſpũſſanctꝰ.ꝓcedẽs ꝗᷓ eter⸗
nalit᷑ demõſtrat illũ a qͥ ꝓcedit totalit᷑.ꝓcedẽs vᷣo tꝑali
ter demõſtrat ꝑticularit ⁊ ĩ quadã ꝑticipatõe.4 Ad ſe⸗
ptimũ dicẽdũ ꝙ rõne eiꝰ ꝙ res create ꝓcedũt ex nibilo.
nec dicimur habẽ vnitate nec multitudinẽ: licʒ res vna
cũ diuidat᷑ in multa ꝑ diuiſionẽ tẽdat ad nõ eẽ. ſ̊ de tali
multitudie nõ loꝗmur.h̊ de multitudie pᷣmo ĩ eẽ ꝓcedẽ⸗
te de nõ eẽ.vbi vᷣtꝰ factoꝛis demõſtrat᷑.⸗XàſAd vltimũ ĩ il
lo oꝛdie dicẽduʒ ẽ.ꝙ licʒ res ꝓcedẽs in eẽ a pᷣmo bʒ ali⸗
quõ ſilłitudinẽ cũ pꝛimo:nõ ex h̊ excludit᷑ multitudo.qn
ꝓcedat a pᷣmo.ſᷣm ꝙ multitudo ẽ vnũ ⁊ vnũ:hʒ eĩ ſilitu
dinẽ ĩ rõne vniꝰĩ rõne boni.⁊ ita de alijs coꝛrñdẽtibo.ſi⸗
cut nec lapis ĩ eo ꝙ lapis hʒ ſilłitudinẽ.ſᷣ in eo ꝙ vnum

aut bonũ.i ec ẽ ſimile de multitudie ⁊ coꝛruptoe:coꝛru

ptio ei ẽ q tendit res ĩ nõ eẽ. multitudo at᷑ de q iaʒ dictũ
eſt.ẽ in q̃ firmat᷑ ĩ eẽ:firmiꝰ eĩ ẽ res ĩ eẽ cꝰeẽ ẽ ĩ młtis.ita
+ ₰ . .- .— „ ⸗ —
. ĩvnoqͥq; illoꝝ.qꝙᷓ; vbi ẽ in vno ſolo de numero illoꝛũ.

brumſecundum.

buſdã ratoibo ẽ oſlẽſuʒ.⁊ loquoꝛ maxie de
pᷣma multitudie:querẽda ẽ cã multitudis
Ad qð dicẽdũ ẽ ꝙ cãm multitudis ẽ que⸗
rerẽ mũultiplicit.Si eĩ querat᷑ cã efficiẽs multitudis di⸗
cet᷑ ꝙ vna ẽ pᷣma cã efficiẽs multitudis:⁊ ſm h falſa ẽ/ ꝓ
poſitõ phᷣoꝝ.ab vno ñ ꝓcedit niſi vnũ ſolũ imediate.ni

ſi ſic ĩtelligat᷑.qð ꝓcedit ab vno.hʒ ratõneʒ vniꝰ.Si ᷣo
ſumat᷑ cã exẽplaris dicet᷑ tũc.ꝙ ab vno multa.pluralit᷑

tñ dicte ꝓpt quẽdaʒ reſpectũ multitudis ad ip̃am:⁊ ᷣm
hoc dicit᷑ vna cã exẽplaris in eẽntia.ydee vo vel ratões
Dicũt᷑ pluralit.Si vo qrat᷑ vñ dicat᷑ diuerſitas tãqᷓ; a cã

in re.Dicẽduʒ ꝙ queda ẽ a foꝛma.quedã ẽ a matia.que

Dam ẽ a tꝑe.verbigr̃a. Diuerſitas a mat᷑ia vel ſubiecto
eſt cũ foꝛma.ignis diuerſificat᷑ hac matia⁊ illa.⁊ albe
do alia ẽ in niue alia ĩ calce.Diuerſitas at᷑ a foꝛma.ẽ in
generibo ⁊ ſpeciebo. Diuerſitas vᷣo a tꝑe ẽ.vt albedo in
mane. ⁊? albedo i veſꝑe vel curſus ĩ mane ⁊ curſus ĩ ve⸗
ſpere:⁊ actꝰĩ vno tꝑe ⁊ in alio.Sʒ tũc dicemꝰꝙ ißo tge
ſit diſtinctõ.⁊ ſi nõ ſꝑ cauſalitas.Si vo q̃rat᷑ de pᷣma di
uerſitate rerũ creataꝝ ſiue ↄditaꝝ.Dicẽdũ eſt ꝙ ſeipᷣis
differũt. vtpote materia ſeipᷣa differt a foꝛma alteriꝰ:et
materia vniꝰdiſfinguit᷑ a foꝛma alteriꝰ. Itẽ ſi querat᷑ in
eadẽ re.de differẽtijs foꝛmaꝝ q̃ ſunt ĩ ea.vtpote de diffe
rentia modi ſpeciei ⁊ oꝛdis ⁊ hmõi.Reſpõdendũ ẽ.ꝙ ꝑ
apꝛopꝛiatõem ex ꝑte cauſe.ſũt rõnes appꝛopꝛiate tribo
ꝓſonis.⁊ m h̊ ratõ pluralitatis accipiet᷑ ex illa parte.
Si aũt querat᷑ de alijs foꝛmis q̃ ſũt abſolute ĩ re.vt quã

tiutate ⁊ hmõi. Reſpõdet᷑ ꝙ ad pᷣncipia eĩntialia ĩ re re-

Einde ſuppoſito ꝙ multitudo ſit.ſic qui⸗

—
“l

ducũt᷑ ex ꝗbo habẽt eẽ:nihilominꝰ tñ quãdã inter ſe hñt

differẽtiã. Qð g ſupꝛa dicebat᷑.ꝙ diuerſitas ẽ a matia.
Reſpondendũ eſt ꝙ nõ pꝛima ſed aliqua poſierioꝛũ po
teſt eſſe a materia:ſicut aliqua etiaʒ poteſt eſſe a foꝛma.
Mec eſt contrariũ. ꝙ foꝛma eſt pꝛincipiũ vnitatis? ita
non multitudinis:non em̃ ſic eſt de oppoſitõne vnitatis
⁊ multitudinis ſicut albi ⁊ nigri.⁊ contrarioꝛuzʒ.ſed ab
eodem pꝛincipio ſicut ſᷣm pꝛius ⁊ poſteꝛius:nibilominꝰ
tamen in aliquibo ab alio pꝛĩcipio eſt vnitas.⁊ ab alio
multitudo.vtpote vnitas ſpeciei dicit᷑ eſſe foꝛma.multi⸗
tudo aũt indiuiduoꝝ a materia vel a ſeipſis: aliquãdo
eſt econtrario.vt vnitas ſic quodãmodo ab vnitate ma⸗
terie vel ſubiecti.multitudo ſiue differentia a foꝛma.⁊
ſic non ſemper ſᷣm vnum modũ eſt querenda ratõ mul⸗
titudinis aut diuerſitatis.¶ Reſponſionem vo illoꝛuzʒ
qui dicebant ratõnem numeri aut diuerſitatis eſſe ex re
plicatõne intellectus diuini ſuper ſeipſum non appꝛobo
M em̃ ſapientia pꝛima pꝛout eſt numerus numerans.
ſicut dicit augu.eſt cauſa rerum que numerãtur. nõ eſt
Fm illum modum.ſed exemplariter ſicut dictum eſt:⁊ HG
bene apparet per hoc quod dicitur in li.de libe.arbi. ſi⸗
cut ſupꝛa habitum eſt.4¶. Si vᷣo queratur.quare pꝛodu
cta eſi rerum diuerſitas prima. Reſpondendum eſt ad
manifeſtationem diuine potentie ſapientie et bonita⸗
tis. Aſanifeſtatur em potentia plus in multitudine qᷓ;
in vnitate.ſapientia in multoꝛum oꝛdinatõne:bonitas
vo in multitudinis perfectõne creata.ergo ſunt multa
oꝛdinata in ſufficientia ſiue perfectõne que vocatur vni
uerſitas.iQec fuit crcatõ multitudinis pꝛopter indigẽ⸗
tiam creantis. ſicut contingit in conditõne eoꝛuzʒ que fi
unt a voluntate humana:homo em̃ facit aliquando res

pꝛopter ſui indigentiam.⁊ natura multiplicat foꝛmam

in materia pꝛopter ſui conſeruatõnem:non ſic auteʒ eſt
in multitudine creatoꝛum.ſed eſt non ex indigentia.ſed
ex ſuperfluentia bonitatis diuine.cuius eſt cõmunicaꝛe
eſſe im omnem eius differentiam. 4 Attendendum eſt
etiam ꝙ dupliciter eſt diuiſio ſiue diſcretio.vna ẽ ex de⸗

fectibilitate rei exiſtentis.⁊ de hac nõ loquimur.hec em̃

ſi reducitur ad pꝛincipium.poteſt dici vt reducatur ad
pꝛiuatõnem materie:materia enim pꝛiuata eſt cauſa de
ficiendi. Eſt autem alia diſcretio que eſt rerum in ſe vel
ratione foꝛmarum.⁊ hec eſt ad oſienſionem diuine bo⸗
miati

— *—

Onſequẽteꝛ traſeũ
dum eſt ao queſtionem de ſimplicitate
creaturarum ⁊ compoſitõe.¶ Pꝛimo
ergo querenduʒ eſt. vtrum ſimplicitas

conuenmiat omni creature.aut compoſi

. . . . „„
tio. aut cuidam ſimplicitas.cuidam compoſitio.¶ Se

cundo de cauſa compoſitõis multiplici. an ſit vna cau⸗
ſa compoſitionis in omnibus. L

embrumprimmm.

DOD pꝛimum ſic.vnitas ⁊ ſimplicitas ſunt
rationes cauſe: qua ergo ratione ab vno
procedit vnum. ea ratione a ſimplici debʒ
pꝛocedere ſimplex. 4 Pꝛeterea ſimplici⸗

tas eſi quedam conditio 1 non repugnat creature vt vi⸗

ergo ſimplicitas eſt conditio creature.¶ Contra Oo⸗
etius in ſuis ebdomadibus.om̃i compoſito alind ẽ ꝙ ẽ.
et quo eſt:⁊ cui aliud eſt quo eſt ⁊ ꝙ eſt.illud eſt compo
ſitum:ſed in omni creatura aliuo eſt ꝙ eſt ⁊ quo eſt. er⸗
go omnis creatura eſt compoſita.¶ Item ſi aliqua cre⸗
atura eſſet ſimplex omnino in eſſe? intellectu.coequa⸗
retur pꝛimo.ſed non ſunt duo pꝛima.nec aliquid in re⸗
bus que fiunt ci coequale. ergo nulla creatura eſt ſim⸗

ctur. et potentia eſt ex parte creantis in —

„—

tate et compoſitione creaturarum.

tP

plex. quelibet ẽ cõpoſita. . aũt aliqua ſit ſimplex
alia vᷣo ↄopoſita ſic aꝛguit᷑. Om̃e oↄpoſitũ ex aliquibo ẽ cõ
poſitũ. vel ex ſimplicibo vel ex ↄpoſitis.cuʒ ſimplex ⁊
oↄpoſitũ ſufficiẽter diuidãt ens.Si aũt ex ↄpoſitis. hoc
eſſet ſemꝑ abire in infinitũ. aliqñ erit deueniꝛe ad ſim
plicia.ſ̊ alterũ illoꝝ ſimpliciũ nõ põt eſſe ipᷣm pᷣmũ. exqͥ
em̃ aliquid ẽ cõpoſitũ materiale.ẽ reſpectu illiꝰ:diuina
aũt eſſentia nõ ẽ materialis reſpectu alicꝰ.ꝙ diuina eẽn
tia nõ eſt alteꝝ ↄponẽtiuʒ. Vtrũq; q̊ illoꝝ ſimpliciũ eſt
creatura.q̊ aliqua ẽ creatura ſimplex aliqua ↄpoſita
4l Item ſimplex ⁊ apoſitũ ponũtur ĩ diuiſione entis poſ
ſibilis.qð dicit᷑ ens creatũ.ꝗᷓ aliqua creatura ſimplex ⁊
aliqua ↄpoſita.ꝗ4! Itẽ augu.de aĩa ⁊ ſpiritu. Aiĩa nõ ꝑ
ꝑtes diuidit᷑ cũ ſit ſimplex ⁊ indiuidua.Et ſi aliqñ paꝛ⸗
tes dicit᷑ habẽ.ratõe potiꝰ ſiłitudinis q; veritate ↄpoſi⸗
tionis intelligẽduʒ ẽ:ex h̊ relinquit᷑.ꝙ aliqua ẽ cꝛeatuꝛa
ſimplex.¶ AYo hoc rñũdendũ.ꝙ ſimplex dicit᷑ młtis mo
dis. Eno mõ dicit᷑ qdð caret materia diuiſiua.ſm hunc
modũ ſubſtãtie ſpũales ſimplices dicũt᷑. Alio vᷣo mõ di
citur ſimplex qð oĩno caret materia.⁊ ſic dicit᷑ pᷣma ſoꝛ⸗
ma ſimplex ſᷣm Hoe.in li.de trini.ſᷣm hũc modũ nõ di
citur aĩa ſimplerx.qꝛ hʒ materiã ⁊ foꝛmã ſpũalẽ:⁊ ſi hoc

nõ eſſet adhuc dicẽt᷑ habẽ ↄpoſitõeʒ. ratoe eoꝝ q̃ inſũt

ipᷣi:⁊ nullũ illoꝝ eſt.qð ipᷣa eſt.Qð aũt dicit᷑ in li.ð ſpũ
7 aĩa.ꝙ ratõe foꝛme ſiłitudinis intelligẽduʒ ẽ.nõ ratõe
oↄpoſitoõis:hoc ẽ Fm ꝙ loquimur de ↄpoſitõe rerũ coꝛꝑa
lium quã nõ hʒ aĩa.p̊ ſilitudinẽ dicit᷑ habẽ ꝓpter virium
multiplicitatẽ.¶ Ad aliud aũt qð obijcit᷑ ꝓ alia parte
KRñdendũ ẽ.ꝙ ↄpoſitũ dicit᷑ duobo modis. Vno eĩ mo⸗
do dicit ↄpoſitũ.qð ex pluribo ſimul ĩ vnũ poſitis ſubſi⸗
ſtit. Alio mõ dicit᷑ ↄpoſitũ qð alij vnitũ ẽ.vel qð habet ĩ
ſe depẽdentiã ab altero.ratõe cuiꝰſuũ eſſe.eſt ab illo ſiue
ad illud. ⁊ intellectꝰde pẽdet ab illo. Pꝛimo mõ nõ dici⸗
tur oĩs creatura opoſita.ſ̊ quedã ſimplex quedã ↄpoſi⸗

ta.Scðo mõ quelibʒz eſt ↄpoſita.¶ Ad illud qð pᷣmo

obijcit᷑.dicendũ eſt.qꝙ nõ eſt ſimile de hac ↄditõne vnũ 2
de hac ↄditõe ſimplex:oditio em̃ vniꝰnõ repugnat crea⸗
ture.ↄditio vᷣo ſimplicis vno mõ repugnat.vt nulla cre⸗
atura ſimplex dicat᷑. ᷣm illũ modum vᷣm quẽ dicit᷑ ſim⸗
plex.qð nõ depẽdet cauſalitate ab aliquo:nõ eĩ poſſunt
ſimul ſtare ꝙ; ſit creatũ.⁊ nõ depẽdeat cauſaliter ab ali⸗

quo. 4 Ad ſcdᷣo do dicẽduzʒ. ꝙ rõ ſimplicitatis vno mõ

põt coĩcari a creatura.illo ſcʒ mõ quo dicit᷑.hoc nõ ẽ ex

alio.ſicut materia ⁊ foꝛma nõ ẽ ex alio. licet ſit ab alio.

⁊ hoc ẽ nõ eſſe ex alio.tanqᷓ ex ꝑte ↄpoſiti.ſᷣm quẽ modũ
põt de coĩcare ↄditõneʒ ſimplicitatis creature:alio vo
mõ nõ põt:cuũ ex ratõe creatiꝛe alio mõ depẽdeat ſᷣm ra
tionẽ ⁊ m intellectũ. Ao illud aũt qð dicit Hoetius
in ſuis ebdo.Attẽdendũ ẽ ꝓpꝛie in his q ſimplicit ſũt.q
opoſita ſũt ex qͥ eſt ⁊ qð eſt.ã ſi qð eſt ⁊ quo ẽ ↄpoſita
dicerent᷑.non ſic intelliget᷑.de quo pleniꝰhabebit᷑ infra.
¶ Ad ſequẽs dicẽduʒz eſt. ꝙ accipiẽdo vno mõ ſimplex ĩ
eſſentia.ſi diceret᷑ creatura ſimplex. om̃i mõ diceret᷑ coe
qualis ip̃i creatoꝛi.Alio modo accipiendo differt ĩ cre⸗
atoꝛe ⁊ erit plurima diſſimilitudo.

lembrum ſecudum.

O ſecũdũ quo qrit᷑ e cauſa ↄpoſitõis.ciꝛ
ca qð diuerſa qrunt᷑. Pꝛimo vñ veiat cõ⸗
poſitõ ſᷣm ꝙ hmõi. Scðo dæ cauſa ↄpoſi⸗
tõnis in q ſut diuerſa ↄponẽtia. Tercõ ð
is pꝛime.Quarto vtrũ ↄponibilis oueni

7

cauſa ↄpoſitõ

NJat omni rei.aut a quadam re remouetur.

AG

(Articulus primus.

Vnde veniat ↄpoſitio.ſᷣm ꝙ hmõi.

maius põt intelligi.ã id qð nec actu nec intellectu pt
diſſolui.maiꝰ cẽ.qᷓ; id qð actu ⁊ intellectu eſt diſſolubile:
cũ ꝗ̊ pꝛimũ ſit ſimplex.ↄpoſitõ nõ cauſabit᷑ ab eo.eo ꝙ ñ
habʒ ſilitudinẽ cũ ip̃ᷣo.Si aũt cauſat᷑ a creatura.cũ oĩis
creatura habeat aliqð genꝰↄpoſitõis:erit ꝓceſſus ĩ infi

nitũ.ex q̊ relinquit᷑ ꝙ nõ erit aliq̃ cauſa ↄpoſitõis. Jtẽ

dicit aug.xj.de ciui.ci.creata ab ipᷣo nõ ſunt ſimplicia
ob h̊ mutabilia:qð aũt mutabile ẽ dicit aug.i li. ↄtra
epłaʒ fundamẽti.aliũde eſt:⁊ aliũde ẽ mutabile.eſt eĩ a

eo.ſ̊ mutabile ex h̊ ꝙ eſt de nibilo.⁊ ↄtra aduerſariũ le

gis ⁊ ꝓhetaꝝ. pterea bona ſunt.qꝛ a fümo bono bona
facta ſũt.mutabilia vᷣo qꝛ nõ de ipᷣo ſ̊ de nihilo facta ſũt
cũ g̊ mutabile ſequit᷑ ↄpoſitũ. ⁊ mutabilitas ↄpoſitum
erit:opoſitõ rei nõ eſt qꝛ eſt ab aliquo ſᷣ qꝛ eſt ex mibilo.
Cõtra dicit᷑ in li.de articulis fidei cuiuſlibʒ ↄpoſitõ⸗
mis neceſſe ẽ eſſe aliquã cauſaʒ.ex qͥ derelinquit᷑ ꝙ opoſi
tio cauſaʒ hʒ. Itẽ om̃e ↄpoſitũ in eo ꝙ hmõi ꝑtes habet
vel ꝑs ẽ vt aliud fiat ex eo.Si g̊ nihil ſeipᷣm ↄponit.eꝛit
aliqua alia cauſa ↄpoſitẽis:̊ ↄpoſitõ cauſaʒ bʒ cũ ñ ſe⸗
ipᷣa ſubſiſtat.¶ Rndendũ eſt ꝙ ↄpoſitõis aliqͥ cauſa ẽ.
Cũ aũt querimꝰcauſaʒ aut querimꝰ efficiẽteʒ aut mate
rialẽ.dicẽduʒ ꝙ ↄpoſitõ hʒ cauſaʒ efficiẽteʒ.ſimiliter ⁊
cauſaʒ materialẽ ex quibo fit ↄpoſitõ. Si vᷣo q̃rat᷑ cauſa
foꝛm alis ↄpoſitõis inqᷓtuʒ eſt ↄpoſitio.nõ dicet᷑ habere
cauſaʒ foꝛmalẽ aliã a ſe:⁊ qꝛ opoſitõ nõ ꝑtinet ad ꝑfecti
onẽ rei ̊ ad imꝑfectõeʒ.ideo dicet᷑ hic habẽ.qꝛ ex nihilo
pꝓceſſit ĩ eſſe. ¶ Ad pᷣmo obiectũ dicẽduʒ ẽ.ꝙ licet pᷣmũ
ſimplex ſit.nihilominꝰtñ ↄpoſitõ eſt ab ip̃a.Sʒ ſᷣm hãc
ratõeʒ nõ ẽ ꝑ viã ſiłitudinis.ſ̊ ꝑ viaʒ diſſimilitudinis.
4 Ad ſcdo obiectũ dicẽduʒ.ꝙ alia ratõ ẽ quodãmõ eiꝰ
qð ẽ ↄpoſitũ.⁊ eꝰqð ẽ mutabile.i Aã mutabile ĩ̃ſpicit t⸗
minũ a qͥ ⁊ in ꝗd. aũt mutabile.ẽ ĩ nihil mutabile: hG
eſt ꝙ ex nihilo eẽ tñ mutabile ẽ ab eo qð ẽ ĩmutabile:cõ
poſitũ vᷣo ꝙ eſt ↄpoſitũ hʒ.tũ ex ratõe ↄponibiliuʒ.tũ ex
ratõe ↄponẽtis:⁊ ita ſemꝑ ad ens reducet᷑.ſcʒ ad ens in
creatum ex parte pꝛimo ↄponentis.ad ens creatum ex
parte cõponibilis.

rticulus ſecundus.

B ſecudũ quo q̃ret᷑ de cauſa ↄpoſitõis ĩ qua
dinuerla ſüt ↄponẽtia. Eſt eĩ ↄpoſitõ mateꝛie
foꝛme.⁊ iteꝝ ↄpoſitõ generis ⁊ differẽtie.
Eſt ⁊ ↄpoſitio ex ꝑe homogeneis vt coꝛpus ex coꝛpoꝛi⸗
bus.⁊ linea ex lineis.Eſt iteꝝ ↄpoſitõ ex ſuba ⁊ ſuis po
tentijs. Eſt ↄpoſitõ ex ꝑtibo integralibo vt coꝛpꝰ huma⸗
num opoſituʒ eſt. Eſt iterũ ↄpoſitio ex partibo numera
libus.vt numerꝰ dicit᷑ ↄpoſitus.His ergo exiſtentibus
differentijs.querit᷑ de cauſa iſtius multiplicis ↄpoſitio
nis.ſi ſᷣmn pꝛius ⁊ poſterius ſe habent aut ſimul:quia ſi
Em pꝛius ⁊ poſterius ad vnã cauſam pꝛim reducũtur.
Si do ſimul ꝓcedunt ab vna cauſa.neceſſe erit oſtẽdere
ratõeʒz exitus diuerſarũ ↄpoſitionũ ab vna cauſa imme
diate. aũt ᷣm pꝛius ⁊ poſterius. videtur per hoc.ꝙ;
cõpoſitio ex partibo numeralibo cum ſint actu entes ſit
alijs cõpoſitionibo poſterioꝛ que non habent ꝑtes actu
entes.ſed potentia diſcrete ſunt partes adinuicẽ.quod
non eſt in alijs generibo ↄpoſitionũ.Compoſitõ etiaʒ ex
partibo integralibo ponit ante ſe illã que eſt ex ꝑtibo cõ

tinuis. Illa po que eſt ex partibo ↄtinuis.ponit ante ſe

illam que eſt ex materia ⁊ foꝛma.i Qam ipᷣe partes cõti⸗
nue ex materia ⁊ foꝛma ſunt:opoſitõ vᷣo eoꝝ que ſunt ex
materia ⁊ foꝛma.ponit ante ſe illã que eſt ex genẽ? dif⸗
ferentia.i Qam hãc habet foꝛmã ſᷣm ſeipᷣam accepta.hec

aũt habet ante ſe illã que ẽ ex potẽtijs.ſᷣm vnũ modũ ac

cipiendi.Qam vnũ genꝰmultiplicẽ habet potẽtiaz. ſi ine
vna res generis.Reſtat &̊ ꝙ ᷣm pꝛius ⁊ poſterius dicet᷑
ↄpoſitio. Z ita videt᷑ vna eſſe cauſa pꝛima omnis opolſi⸗

— —

]ySðᷣni ſic.cõpoſitõ elõgat᷑ a ᷣmo cũ ſit om̃i
no ſimplex. Elñ aug.xj. de ciui.dei.eſt bonũ tionis. ¶ Contra quedã differentie ↄpoſitionũ ſic ſe ha
— bẽt.vt vna excedat alterã ⁊ excedatur ab ea:nõ ſe ha⸗
bent ᷣm pꝛius ⁊ poſterius.verbigr̃a.Compoſitio queẽ

ſubſtantie cũ potentijs.ſequit᷑ ↄpoſitionẽ ſubſtantie:ſed

. ſolũ ſimplex ⁊ h ſolu ẽ incõmutabile.qð ẽ de
2 s. It̃ Anſel.cuiꝰ ꝑtes ercogitari nõ pñt.id ĩ ꝑtes nul⸗

lus intellectꝰ diſſoluẽ põt.Si &̊ deꝰẽ ↄpoſitꝰ:aligd deo

— — — — —, —————

llennre
Pie
040
nain
nbiif

1, 6e

mplieea
1 . Nra
eeſteig
rſaräͤle
nobonn
ſenͤſit
ppoſitun
rnibi.
ppoſi⸗
ce
tes habet
niteit
zcͤffe
lcauſge,
autmnate
imnllier:
micauſ
thabere
dpſteti
er nibilo
icetpnni
zfnbie
itudinis.
gamoe
fſpieitt⸗
tabilerb
tabilerc
ing tüer
weſonn
anumcr

.
isina
omnatene
diſerite⸗
rccponi
1 ſuispo
dpunv
hunnen
ſennitns
poſtio
hlgnut
ocuwvr.
glcere
inmme
re
enteſit
gesatn
ci⸗
enine⸗
rheln
itant
nescin
eſuner
guhe
o e
Pdiel
p⸗
ſeſehe
öſehe⸗
ſocee
ntieſes

Dueſtio

cõpoſitõ ſube ex matia ⁊ foꝛma ẽc.ꝗᷓ ↄpoſitio er matia ?⁊

foꝛma.eſt pꝛioꝛ ↄpoſitõe ſube cũ potẽtijs. Sʒ ſicẽ̃ habitũ
eſt pꝛiꝰ.ↄpoſitõ eẽntie cũ potẽtijs eſt pꝛioꝛ ↄpoſitõe ma⸗
terie ⁊ foꝛme:vna em ⁊ eadẽ ſoꝛma ẽ multiplex in pote⸗
tijs.ᷓ he diuiſiones ſe habẽt ſᷣm excellentiam ⁊ exceſſa.
Pꝛetea cũ ſit multiplex differẽtia ↄpoſitõnis.ſiẽ pᷣha
bitũ eſt. vna queq; aũt ↄpoſitõ cauſet᷑ mediate vel ĩmedi
ate ꝗ pᷣma cauſa q dedeſi:q neceſſitas ẽ.ꝙ tot ſunt opoſi
tõnes ĩ genẽ: ⁊ ĩ qͥ iudicat᷑ viꝛtꝰdiuĩe eẽntie.eũ ĩ qbuſdã
videat᷑ aliq ſilitudo.ĩ ꝗbuſdã vo aliq diſſimilitudo ma
rima. ¶l! Pꝛetea in gbuſdã videt᷑ maioꝛ apꝑpꝛopinquato
ad ſimplicitatẽ.in ꝗbuſdã maioꝛ elõgato a ſimplicitate
Ad qð dicẽdũ eſt. ꝙ differẽtia ↄpoſitõnũ oꝛdinata ẽ
m pꝛiꝰ poſteriꝰ:ſ̊ aitẽdendũ eſt ꝙ quedã dicit᷑ ↄpoſi⸗
tio nõ ꝓpꝛie.vbi totũ nõ trahit eẽ ab ipis qᷓ dicunt᷑ ꝑtes

ſed magis ecõuerſo:ſiẽ eſt vbi ẽ totũ poſſibile: ꝑtes em̃

poſſibiles plus trahũt eẽ a toto q; ecõuerſo.ſiłr ꝑtes ge
neris a genere:⁊ ꝓpter h̊ illa ↄpoſitõ q dicim ptes poſſi⸗
biles ↄponi in ſimplicibo accipit᷑.que aliqũ habẽt oꝛdi⸗
nem ᷣm pꝛiꝰaliqñ ᷣm poſteriꝰ reſpectu alioꝝ ↄpoſitoꝝ
In alijs vo q vere dicũt᷑ ↄpoſitões.eſt oꝛdo ſᷣm pꝛiꝰa po
ſteriꝰſimplicif᷑. AUnde ante ↄpoſitũ ex ꝑtivo nũeralibo.ẽ
ↄpoſitũ ex ꝑtibo integralibo. Ante vo ↄpoſitũ ex ꝑtibo iĩ⸗
tegralibo.eſt ↄpoſitũ ex ꝑtibo vmꝰ foꝛme ſcʒ hbomogeneo

rũ.ante vo ↄpoſitũ illð ẽ ↄpoſitũ ex matia ⁊ foꝛma.ñ

ðo illud eſt ↄpoſitũ ex ꝑtibo ſᷣm diffinitõeʒ. Ante vo il⸗
lud eſt opoſitũ.ex qͥ eſt ⁊ ꝙ eſt:ᷣ iſta duo vltima genera
ↄpoſitionũ.inueniũt᷑ in ſoꝛmis ſᷣm ſeipᷣas acceptis.vbi
nõ inuenit᷑ ↄpoſitõ materie ⁊ foꝛme. aũt nõ veꝛe di⸗
cat᷑ ↄpoſitõ vbi totũ nõ trahit eẽ a ꝑtibo:ptʒ ex rõne cõ⸗
poſiti.Compoſitũ em̃ dicit᷑ qð ex aligbo eſt.pars aũt in
plus extẽdit᷑:h̊ ꝓpꝛie ĩ his dicit. Bicik ei paꝛs a pho vno
mõ in qͥ poſſibile ẽ quãtitatẽ diuidi qͥquo mõ:⁊ ſᷣm hunc
modũ dicunt᷑ ꝑtes integrales ⁊ ꝑtes quãtitatiue.Alio
ðdo mõ dicit᷑ pars qð nuerat totũ.vel qð cũ alio ↄſtituit
aliud nũeratũ:⁊ ſic dicũt᷑ duo ꝑs triũ.⁊ vnitas ꝑs triũ:
vnitas eĩ aliquotiẽs ſũpta reddit binariũ.binariꝰ at᷑ cũ
vnitate t᷑nariũ ↄſtituit. Dicunt᷑ etiã ꝑtes ĩ q̃ diuidit᷑ ali
quid.ſic̃ ſunt foꝛma ⁊ mat᷑ia: vtpote foꝛma cupꝛi ⁊ ma⸗
teria cupꝛi ſũt ꝑtes ſpeciecupꝛee.Dicũt᷑ etiã ꝑs illa que
ſunt ĩ diffinitõe.vt genꝰẽ ꝑs foꝛme ſcʒ ſpẽi.Pꝛet hos eti
am modos dicit᷑ illud ꝑs in qͥ poſſibile eſt ſoꝛmã diuidi
abſq; quãtitate.ſᷣm ꝙ ſpẽs dicũt᷑ ꝑtes generis.nõ qꝛ ex
illis ↄponit᷑.Similit ad hũc modũ poſſunt reduci ꝑtes
vᷣtuales.nõ em̃ ex illis ↄponit᷑ ſubſtatia cuiꝰſũt ꝑtes vir
tuales:vt ſubſtãtia aĩe nõ ↄponit᷑ ex mẽoꝛia intelligẽtia
2 volũtate. 4 Ao illud aũt qð obijcit᷑ pᷣmo ꝑ iam dicta.
TRñdendũ eſt.ſũt em̃ genera ↄpoſitõnũ q ꝓpꝛie dicũt᷑ or
dinata ſᷣm pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰ.4!. Ad illud qð ſcðo obijcieba
tur dicẽduʒ ẽ.ꝙ differẽtie ↄpoſitõnũ ſimplicit ſic accipi
pñt:ſũt em quedã ↄpoſitões ſᷣm ratõeʒ.quedã vᷣo in eſſe
ſimplicit. Que vo ſut ĩ eẽ ſimplicit.aut habẽt ꝑtes actu

diſcretas. aut q̃ nõ ſũt actu diſcrete. Si ſũt actu ꝑtes di

ſcrete.dicet᷑ ↄpoſitõ nũeralis.Si do ꝑtes nõ ſũt actu di
ſcrete.aut differũt ĩ foꝛma aut nõ differũt.Si differũt ĩ
foꝛma.ↄpoſitõ integralis nũcupat᷑.ſiẽ coꝛpꝰhũanũ ↄpo⸗
nit᷑ ex ꝑtibo⁊ ea q̃ ſunt hmõi:⁊a iſtud genꝰopoſitõis ſub
ſe bʒ plura genera.de ꝗbo nõ cẽ ad pñs dicẽdũ.ſũt em̃ al
terius negocij. Si aũt ꝑtes nõ differũt in foꝛma: habẽt
ↄſimilẽ foꝛmãa. aut vnũ eſt foꝛma alteriꝰ.Si habẽt cõſi/
milem foꝛmã.dicunt᷑ ꝑtes homogenee.ſiue quãtitatiue
a quibuſdã.ſicut coꝛpꝰex coꝛpoꝛibo ↄponit᷑. Si aũt vnũ
eſt ſoꝛma alteriꝰ.dicet᷑ ↄpoſitõ ex materia ⁊ foꝛma q̃ vo
cat᷑ naturalis.Pꝛeter has ſũt due ↄpoſitões ſᷣm ratõeʒ
vbi ſcʒ duo ↄueniũt ad ↄſtructõeʒ vniꝰ foꝛme. ſicut ſunt
ptes diffinitiue.aut vnũ eſt foꝛma alteriꝰ ſicut qͥ eſt foꝛ⸗
ma eſt eiꝰ qð eſt. ¶ Ad tercõ obiectũ dicẽduzʒ.ꝙ licet cõ
poſitũ inquãtũ hmõi diſſimilitudinẽ habeat reſpectu pᷣ
mi qð eſt oĩno ſimplex:habet tñ ſimilitudineʒ ſᷣm ꝙ te⸗
net ratõeʒ vniꝰ:⁊ ſᷣm ꝙ vere vnũ eſt. magis axpꝛopinq̃r
ſimilitudine ad pꝛimũ.ſᷣm vᷣo ꝙ minus vere vnũ eſt.mi⸗

nus appꝛopinquat vel magis elongatur.

7

ulus tercuuns

KRN
B terciũ quo querit᷑ de cauſa ↄpoſitõis pᷣme
ON Jaã aũt dictũ eſt. ꝙ pᷣma ↄpoſitõ ⁊ vniuerſali
oꝛ eſt. ex quo ⁊ qð eſt. Sicut eĩ ĩ oino ſimpli
ti idẽ eſt qð eſt. ⁊ quo ẽ:ita in ↄpoſitis differt qð ẽ ⁊ qᷣẽ

MQuerẽduʒ eſt ̊ vtrũ cõneniat om̃i creature deinde ſi ſit
vyvniuerſalioꝛ qᷓᷓ illa que Ar 7 foꝛma vel nõ. Tercõ

Fᷣm quã ratõeʒ accipiat᷑. ↄueniat om̃i creature vi
det᷑: eo ꝙ nullũ creatũ eſt ſua eẽntia.nec a ſe ha bʒ eſſe hſᷣ
aliũde depẽdet:&ᷓ in creatura om̃i qð eſt ⁊ quo eſt.diffe⸗
rũt.g hec ↄpoſitõ ↄmũis eſt om̃i creature.4 Pꝛeterea
iſta duo ſimplex ⁊ opoſitũ.diuidũt ſufficiẽter ens.ĩ deo
aũt ſolo idẽ eſt qð ẽ ⁊ qno ẽ.̊ in om̃i alio.nõ ẽ idẽ qð eſt
⁊ quo ẽ:ſ om̃e in qͥ nõ eſt idẽ.eſt ↄpoſitũ:g̊ oĩs creatura
hoc genẽ ↄpoſitõis eſt ↄpoſita. nral oĩs creatura
hoc genere ↄpoſitõis eſt ↄpoſita:illud qð dicit᷑ qð eſt vł
quo eſt.aut eſt creatura vel nõ. Si nõ eſt creatuꝛa vtrũ⸗
q; illoꝝ aut alterũ eſt creatura aut nõ:neutrũ aũt crea⸗
toꝛ eſſe poteſt. cũ creatoꝛ non ſit materiale reſpectu ali⸗
cuiꝰopoſitõnis ſiue materia.VInde augu.in libꝛo ð tri
nitate. In ſma perſona pars nõ poteſt eſſe deus.q̃nto⸗
magis pars trinitatis eſſe nõ poteſt:multofoꝛtiꝰnec ꝑs
alicuiꝰcreature:cũ pars ſit poſſibilis ad totũ.diuĩa vᷣo
natura reſpectu nulliꝰeſt poſſibilis.vtrũq; ergo eſt crea
tura.Sed dictũ eſt omnẽ creaturã eſſe ↄpoſitaʒ ex quo ẽ
⁊ quodeſt.ergo quo ẽ.habet in ſe vtrũq;.⁊ ſic erit abue
in ifinitũ:nõ oĩs creatura ẽ ↄpoſita. Itẽ vnitas cre⸗
ata.aut ẽ qͥ ia vnitas ẽ vnũ.aut nõ:ſi ſeipᷣa vnũ ẽ.g idẽ
eſt quo ẽ 1 qð eſt. Si eĩ ſeipᷣ̃a vnũ eſt.ſeipᷣa eſt.eo ꝙ vnũ
7 eſſe ↄuertũt᷑.Si vᷣo alia re a ſeipᷣa eſt vnũ: aut illa res
ſeipᷣa eſt vnũ.aut nõ. Si nõ ſeipᷣa eſt vnũ.erit abire ĩ in⸗
finitũ.Si aũt ſeipᷣa eſt vnũ.cũ om̃is res vna ſcʒ vnitate
Dicat᷑ vna.illa res erit vnitas:⁊ ita ſtãdũ erit in pꝛimo
aut erit reſlexio:ſed reflexionẽ impoſſibile eſt eſſe in cau
ſis.ergo vnitas ſeipᷣa eſt vna: ergo idẽ eſt in ea qð eſt et
quo eſt:⁊ eſt creaturꝗ.ergo in aliqua creatura nõ eſt ſu⸗
pꝛadicta ↄpoſitio. ſ quod dicẽduʒ eſt ꝙ om̃is crea
tura dicit᷑ ↄpoſita.iſto genere ↄpoſitõnis vno duoꝝ mo
doꝛum:aut quia habet in ſe ↄpoſitõneʒ illam. aut quia
cum alio venit ad ↄponẽduʒ terciũ. Quo em̃ eſt res vni⸗
tur cuʒ eo qð eſt.in illo qð ↄpoſitũ eſt ex vtroq;:⁊ ita cõ
poſitũ dicet᷑ ex alijs ↄſtitutũ.vel ex quo cũ alio aliquid
conſtituit᷑. Si ergo accipiendo ↄpoſitum aliquo duoꝛũ
modoꝝ.dicet᷑ omnis creatura ↄpoſita.Si vo coartare
tur ad intentõneʒ ↄpoſiti.ſᷣm ꝙ ↄpoſitum dicit᷑ ex alijs
conſtitutũ.nõ eſt omnis creatura ↄpoſita hoc genere cõ
poſitõnis:a ꝑ boc ſoluit᷑ pꝛimo obiectũ.¶ Ad ſcðᷣm ob
iectum de vnitate dicenduʒ eſt. ꝙ licet vnitas ſeipᷣa foꝛ⸗
maliter ſit vnũ.nõ tamẽ ſeipᷣa effectiue.Pꝛimũ aũt dici⸗
tur vere vnũ ſcʒ teus: quia nec foꝛmaliter nec effectine
habet vnitatẽ ab alio. VUnitas vᷣo creata effectiue habz
a deo. ſed foꝛmaliter non habet ab alio q a ſe:homo vᷣo
vel lapis ab alio habet effectiue ⁊ foꝛmaliter. Cum er⸗
go dicitur in ſimplici idem eſt quo eſt ⁊ quod eſt. ſi attẽ
datur omnino ſimplex. opoꝛtet accipere quo eſt. ſᷣm om
ne genus cauſe. Si vᷣo accipiatur ſimplex per extenſio⸗
nem. poteſt dici vnitas cauſa creata ſimplex quo ad ge⸗
nus cauſe foꝛmalis.ſed non ſimplex quo ad genus cau
ſe efficientis: dependet enim m eſſe ab efficienti. Item
cum materia vel ſubiecto vnum conſtituit.⁊ ita in vno
genere dicetur eſſe ſimplex alio genere dicetur eſſe ↄpo⸗
ſitum. ¶ Sed adhuc poteſt obijci.loquendo de vnitate
aut foꝛma m ſeipſam accepta. Intelligatur enim for⸗
ma creata non indigens materia:conſtat ꝙ huiuſmodi
foꝛma creata eſſet. aut ergo eſſet ſimplex aut compoſi⸗
ta. Simplex omnino non poteſt eſſe.cuʒ hoc ſoli deo cõ
ueniat.Vnde auguſti.in libꝛo ð ciui.dei. Ideo ſimplex
dicitur.quia qð habet hoc eſt quod habet. VUnde natu⸗
ra dicitur ſimplex.cui non ſit aliquod habeꝛe quod poſ⸗

ſit amittere. nec alind ſit babens? io ꝙ babet᷑.fſoꝛma Sg
iſta cũ nõ ſit ſimpler erit ↄpoſita. a liero duoꝝ modo⸗
rum:S nõ eſt ex alijs oſtituta.nec cũ alio poſita ad cõſti
tuendũ terciũ. nõ eſt ↄpoſita. Pꝛopter h̊ addendũ eſt
vt ↄpoſitũ etiã dicat᷑.nõ tm̃ vno duoꝝ modoꝝ ſupꝛadi⸗
ctoꝝ:pᷣ cuiꝰeſt eẽ depẽdens ab alio.2 intellectꝰdependet
ab intellectu: licet gare⸗ nõ habeat.nec pars alteridſit
tñ nihilominꝰↄpoſitũ dicet᷑. ꝓpter ſui depẽdentia in eſſe
⁊ intellectu. Accipiendo ꝗ̊ ↄpoſitũ aliquo triũ modoꝝ.
dicet᷑ ois creatura ↄpoſita.nec alio modo põt intelligi.
Et cũ querit᷑ ſi ſit vniuerſalioꝛ qᷓ illa.q ex materia ⁊
oꝛma vel nõ? nõ videt᷑. Om̃e em creatũ habet in ſe vt
poſſit reciꝑe ab alio.⁊ vt poſſit agẽ in aliud.vel eſt illuo
a quo eſt potẽtia recipiẽdi.vel ẽ illud a qͥ eſt potẽtia age
di. Sʒ qð habet in ſe vtrũq; eſt ↄpoſitũ ex his: ̊ ↄpoli⸗
tio iſta extẽdit᷑ intãtuʒ.quãtũ illa ↄpoſitõ que ẽ.ex quo ẽ
7 qð eſt:̊ ſunt equalis ambitꝰ.4: YItẽ in li.de articulis
fidei.materia ⁊ foꝛma ẽ ex materia ⁊ foꝛma:a quo vo eſt
potẽtia recipiẽdi.ẽ materia.a quo hʒ potẽtiaʒ agẽdi eſt
foꝛma:ꝗ eſſe creatũ eſt materia vel ſoꝛma vel ↄpoſituʒ.⁊
illaꝝ ↄpago tria pꝛoꝛſus iuerſa ſũt.que ĩ cuiuſlibʒ ſub
ſtãtie creatõe exigũtur. ¶ Cotra.nõ eſt idẽ qð eſi mate⸗
ria ⁊ quo ẽ materia. ſiłr qð ẽ foꝛma? quo ẽ ſoꝛma:ergo
hec ↄpoſitõ vniuerſalioꝛ ẽ illa. Pꝛetea ↄpoſitõ materie
2 foꝛme ratõe vtriuſq; ↄponẽtiũ.nõ videt᷑ habẽ ſilitudi⸗
nem ĩ pꝛimo.In nulla em̃ re poſſumꝰ dicẽ idem ẽ foꝛma
⁊ materia.ſicut dicit᷑ idẽ ẽ quo ẽ ⁊ qð eſt:cũ ̊ aliqua cõ⸗
ueniẽtia ſit in illa ratõe cũ pᷣmo:in hac vo non ſit.pꝛioꝛ
erit ↄpoſitõ eiꝰqð ẽ ⁊ a quo ẽ.qᷓ materie ⁊ foꝛme.¶l. Ad
qð obijcit.q ↄueniẽtioꝛẽ ⁊ pꝛioꝛ naturalit.ↄpoſitõ ex qͥ

eſt 2⁊ qð eſt:qꝙ; materie ⁊ foꝛme.ſicut iam dictũ eſt.⸗¶ ARo

obiectũ aũt in cõtrariũ dicẽduzʒ ẽ.ꝙ licet materia ⁊ foꝛ⸗
ma 2 qð ẽ ex his.extendat᷑ ad oĩa:nihilomiꝰtñ alia cõ⸗
poſitõ eſt vniuerſalioꝛ.qꝛ ſe extẽdit fᷣin quẽdazʒ modum
ad ea q̃ ſunt materie vel foꝛme ſᷣm quẽ modũ nõ dicimꝰ
materie ⁊ foꝛme eẽ in foꝛma vel eẽ in materia.4 Pꝛete
rea maioꝛis vnitõis ſũt qð ẽ ⁊ quo ẽ.q; mateꝛia ⁊ foꝛma
vnũ em̃ de altero dicit᷑.qð non eſt reꝑire in materia ⁊ in
foꝛma. vt foꝛma dicat᷑ de materia vel ecõuerſo.¶ Et cũ
querit᷑ ſᷣm quã ratõeʒ accipiat᷑ dignitas iſtiꝰↄpoſitõis.
ad qð dicendũ. ꝙ nulla alia ↄpoſitõ habet ↄponẽtia in
aliqua ratõe.pᷣm quã poſſunt cõuenire diuine eẽntie.ſic̃
eſt in ↄpoſitõe materie ⁊ foꝛme:neq; eĩ materia ⁊ foꝛma
ↄueniũt pꝛimo.ſimilit᷑ ꝑtes diffinitois nõ ↄueniũt pᷣmo.
7 ita de alijs generiboↄpoſitõnũ.q̃ magis elõgant᷑:ergo
bec ſola ↄpoſitõ nobilioꝛ ẽ alijs ↄpoſitoibo.In pᷣmo em
eſt reꝑire qdð eſt ⁊ quo eſi.licet nõ ᷣm ratõeʒ ↄpoſitõis.
deſcẽdit ꝗ̊ ab idemptitate eiꝰomimoda ꝙ eſt cuʒ eo quo
eſt. differentia pꝛima huiꝰab illo.4¶ Sed obijcit᷑ nõne q̊
eſt.pᷣdicat᷑ de eo qð eſt:cũ dicit᷑ homo ẽ homo. aut lapis
eſt lapis ⁊ ita de alijs:ꝗ eſt ibi idẽptitas:ĩ quo & differt
a pꝛimo? Itẽ ſicut habet᷑ in li.de articuł fidei.niateria 2
foꝛma ⁊ hoꝝ ↄpoſitõ.ſunt veſtigiũ trinitatis. Vnde di⸗
citur ibidẽ in vna eadẽq; ſubſtatie creatõne trinus effe⸗
ctus.vno eodẽq; actoꝛe ſcʒ trinitate ꝓducit᷑.⁊ poſt ſeqꝗt᷑
licet in cuiuſlibʒ ſubſtãtie creatõe.materiã patri.foꝛmã
filie.ↄpoſitõeʒ ſpũiſancto poſſet oꝛdo pgruꝰ deſtinaꝛe:
tamen in qualibet triũ tota trinitatẽ neceſſe eſt operaꝛi
Ex quo videt᷑ꝙ illa ↄpoſitõ cũ ſuis ↄponentibo.repiat᷑
in pꝛimo ᷣm exemplaritatẽ:ſicut quo eſt ⁊ qð eſt.cũ ſua
opoſitõne reperiũtur in pꝛimo ᷣm exemplaritatẽ.¶ Ad
pꝛimũ dicendũ.ꝙ licet quo eſt.yᷣm quẽdaʒ modũ dictuʒ
pꝛedicetuꝛ de eo qð eſt.⁊ ita ſit idez.illi quo eſt:tamen ſi
Em ſeipm accipiat᷑.nõ eſt idem cũ eo qð eſt: vt homo nõ
eſt ſua humanitas. In diuinis aũt quocũq; modo acci⸗
piatur hoc eſt idem. vt deus eſt teitas 2 pater eſt pater
nitas. ita d alijs. 4 Ad ſcõᷣm dicendũ eſt.q; nõ eſt cõ
cedendũ ↄpoſitõeʒ eſſe exemplariter in deo. nec / ꝓpꝛie re⸗
pꝛeſenta⁊᷑ ibi trinitas nõ em dicimꝰmateriã ↄuenire pa⸗
tri:nec foꝛma pcedit a materia ſicut filius ꝓcedit a pa
tre. Vnde extraneo modo facta eſt illa adaptatio trini⸗

tatis create ad increataz;. Quood ſi etiam aliquo mõ po⸗
teſt ↄuenire.nõ ſic tamen ſicut de qͥ eſt ⁊ qð eſt ⁊ idẽpti⸗
tate hoꝝ.iIam hec inueniũtuꝛ in ipᷣa ſubſtantia dei ſᷣm
ſe accepta.nõ cointellectis perſonis:illa ᷣo nullatenus
datur itelligi niſi perſonis cointellectis.vt materia ra⸗

tione potentie ſit veſtigium ſumme potentie que apro⸗

pꝛietur patri.ſoꝛma vᷣo ratione actus ſit reſtigium ſum
me foꝛme. compoſitio vᷣo ratione oꝛdinis ſit veſtigum
ſumme bonitatis: ſed ab expoſitoꝛibus ſacre ſcripture
qui multas numerant trinitates in creaturis.que ſunt
veſtigium ſumme trinitatis.non inuenitur hec trinitas
pꝛo veſtigio.

s quartus.

ODquartum quo querit᷑ vtrum ratio compo
nibilis conueniat omni rei.aut ab aliqua re⸗
moueatur.ꝙ ſic videtuꝛ.Qulla enim res eſt
ue non cedat in rationem alicuius vnius.ſed vnuʒ di

O citur multipliciter: ſed qð cedit in rationem vniꝰ cedit

tabilitate

in ratõnem ↄponibilis.ergo quelibet res cedit in ratio
nem ↄponibilis.¶ Item ſi illud de quo minus videtur
cedit in ratõnem ↄponibilis.⁊ illud cedet ð quo magis
videtur:ſed magis cõueniunt ereatura ⁊ creatura qᷓ; cꝛe
atoꝛ ⁊ creatura:ſed creatoꝛ ⁊ creatura cõueniunt ad ra
tionem vmius.Fſᷣm ꝙ vpᷣc in duabus naturis eſt. crea⸗
tura ⁊ creatura magis poſſunt conuenire vt ex illis fiat
vnum.
hoꝛa vnũ in actu.actus em̃ diuidit:eꝛgo ex ſubſtantijs q̃

ſunt in actu.nõ erunt vna ſubſtãtia.nõ ergo eſt quodli⸗

bet cũ quolibet ↄponibile.Item totũ ⁊ pars ↄponũtur.
ſed quod eſt ↄponibile põt habere ratõneʒz ꝑtis.ergo qð
habet ratõneʒ totius nõ eſt ↄponibile:ſed res ↄpleta hʒ
ratõeʒ totiꝰ.̊ nõ eſt ↄponibilis. Iteʒ om̃e a qͥ remouet᷑
ratõ poſſibilis ad aliud.remouet᷑ ratõ ↄponibilis.ſ̊ di⸗
uina eẽntia ẽ a qͥ remouet᷑ ratõ poſſibilis ad aliud.ꝗ̊ di⸗

uina eẽntia nõ ẽ ↄponibilis:nõ ergo oĩs res ẽ ↄponibił.

4l Ad qð dicẽduʒ.q; nõ ↄuenit om̃i rei ratõ ↄponibilis

vt ex eo fiat aliqd.⁊ hoc maxĩe remouet᷑ a diuina eẽntia

que ẽ ↄpletiſſima.iAec ẽ ↄtrariũ ꝙ vpᷣc ẽ vna ꝑſona ĩ du⸗
abus naturis.nõ em̃ ex illis dua bo naturis ↄſtituit᷑ ꝑſo⸗
na.nec diuĩa natura poſſibilis ẽ ad illã ꝑſonã.bᷣ huma
nã natura q̃ indigẽs erat ꝑfectõne poſſibilis erat:neu⸗
tra tñ erat ꝑs.pꝑſona em̃ in ſe ſimplex eſt ⁊ cõpleta.Et ſi
obijciat᷑ in cõtrariũ ꝙ ↄueniũt in illa.Rñdendũ ꝙ hoc
nõ eſt ad eũ ↄſtituẽdũ.ſ̊ que pꝛiꝰ erat in vna natura.de⸗
inceps ſubſiſtẽt in duabo naturis. Unde ĩ iohe damaſ.
dicit᷑ ↄpoſitũ.¶ Ad aliud dicẽduʒ.ꝙ licʒ vnũ dicat᷑ mł
tis modis. nõ tñ ex quibuſcũq; fit quodcũq;: excepto g

vno qð vniuerſuz dicit᷑.nõ eſt quelibʒ creatura oꝛdiata

d opoſitõʒ alicꝰ vniꝰ.Creat᷑e em̃ q̃ ſ it ĩ ſe ↄplete actu
6 oꝛdinãt᷑ ad vlfiꝰoplemẽtũ:nihilomĩꝰtñ relata ad cꝛe
atoꝛẽ poſſibilitatẽ habet vt c ea fiat quod vult.

ueſtio tre

creaturarum.

Rocedendũeſt ad

queſtionẽ de mutabilitate.In q̃ pᷣmo q̃
rẽdũ vtꝝ mutatõ dicat᷑ equoce an vni⸗
uoce ð pᷣmo exitu ĩ eẽ ð ñ eẽ q̃ dẽ creatõ
D ðexitu ↄſeq̃nti ꝗ dẽ ↄditõ.ꝓut res er⸗
it de potẽti ĩ actũ.¶. Scðdo vtꝝ oĩs creat᷑a ſit mutabił:
aut q̃dã mutabilis q̃dã ĩmutabilis.¶ Tercõ vtꝝ crea⸗
tura ſit mutabił ĩ nõ eẽ oĩno de eſſe.ſic nõ eſſe in eſſe.
4¶ Quarto vtꝝ dꝰpoſſz ↄferre creature oĩmodã ĩmuta⸗
bilita tẽ.videlicʒ vt eẽt imutabilis ſᷣm naturã.

Membrũ primũ.
Irca pᷣmũ ſic.mutatõ q̃ ẽ ð oĩno nõ eẽ ĩ eẽ
nihil habz omũe. Mutatio vᷣo q̃ ẽ de eẽ in
nõ eſſe habʒ aliquid ↄmũe.ſᷣm qð dicitur

Contra. duo que ſunt i actu.nõ erunt aliqua

niͤo⸗
diken
Stenng
ia ⸗
gppro⸗
nſum
gun
Ppture
deſunt
lnings

conp⸗
quater
reseſt
nuzd
ecct
nrato
aernr
nagis
Ngae
tora
igen⸗
sfiat
Aigna
nne
guodlit
nütur.
rgoqs
etabʒ
nmonet
Geß di⸗
d 6di⸗
ontbik.
nibilis
eintis
gio⸗
itgo⸗
Mumna
hehen⸗
Etſi
pboe
.de,
mmal.
tnemt
epto;
iata
eoctu
gocte

nn

nog
non
gend
s0
aehit
ec
ele.
uta⸗

l.
ic
cein
iwr.

¶ Nueſtio

generatõ vniꝰeſt coꝛruptio alteriꝰ. ſm ꝙ dicit. ꝓñ om⸗
nino ſecedit in nõ eẽ. q̊ mutatõ nõ dqr̃ ßm vnã rõeʒ ð exi
tu pmo ⁊ exitu ↄſequẽti.¶ Oꝛ aũt dicat᷑ rõne pini exitꝰ

mutatõ ſic aꝛguit᷑.oppoſitio eſt inter creaturã ⁊ creatoꝛẽ

inqᷓ tũ bmõi: ied creatoꝛ inꝙtũ hmõi eſt imutabilis crea
tura & inꝙtũ crestura ẽ mutabilis:ſed creatura m ꝙꝙ
bmõt dicit exitũ de nõ eẽ in eẽ. ̊ m hoc eſt mutabilis.
vtroq; &̊ modo dẽ mutabilis. ꝑ opoſitionem ad cꝛeato⸗
rẽ qai nec mutat᷑ de nõ eẽ in eẽ.nec de eſſe in nõ eẽ.¶¶Cõ
tra.que eſt cã rerum vt ſint poſt nõ eẽ ea eſi cauſa rerum
vt ſint poſt eẽ.ſicut ̊ eidẽ eſt cauſa. ita ideʒ effectꝰ :ſen
ille effectus eſt mutatõ ſiue vaꝛiatõ. vaꝛiatõ ſiue muta
tio dicet᷑ vniuoce. Itẽ licʒ generatio ſit mutatõ de nõ eẽ
in eẽ. ⁊ coꝛruptio ſit de eẽ in nõ eẽ.nihilominꝰtñ mutatõ
dz vniuoce c generatõe ⁊ coꝛruptõe.ꝭq a ſimili dicet de
pᷣmo exitu ⁊ ↄſequẽti.¶ Ao hoc rñdendũ.qꝙ; mutatõ ꝓ⸗
pꝛie dicta fundat᷑ ſuꝑ aliqð ſubiectũ.qð mutari dẽ. extẽ
dit tñ vt dicat᷑ mutatio a nõ ſubiecto in ſubiectũ.vła ſſ
iecto in nõ ſubiectũ.vel a ſubiecto in ſubiectũ.laꝛge ſum
pto nõ ſubiecto.ad nõ ſubiectũ negatiue ſumptũ ⁊ pua⸗
tiue.⁊ ſᷣm buũc modũ dicet᷑ mutato ĩ exitu pmo.Sed at⸗
tendẽdũ eſt. ꝙ mutatõ de nõ eẽ in eẽ.reſpicit in qð muta

tur pꝛincipalr: mutatio vo de eẽ in nõ eẽ reſpicit a qͥ fit

mutatio.nõ negat᷑ quin ſumpta generali rõne. dicat᷑
vninoce de pᷣmo exitu ? conſequenti.pꝛopꝛie ðo ſumpta

O ſecundũ quo querit᷑ an o ñis creatura
ſit mutabilis:aut quedã imutabilis.que⸗
dã nõ. O om̃is ſit mutabilis aꝛguit᷑ ex H
ꝙ om̃is creatura eſt de nihilo ſicut dicẽ̃ au
u. in. xij. de ciui.dei. Omia que facta ſũt.mutabilia ſũt

qꝛ de nihilo facta ſũt.¶¶ Itẽ qð recipit maius ⁊ minꝰmu

tabile eſt. ſeo creatura recipit mains ⁊ minus in eſſe re⸗
ſpectu bñ eẽ.ꝗ̊ eſt mutabilis.¶ Item in queſtionibo ve.

7 no.teſta. Qð vicibo tꝑm miniſtrat᷑.ita vt ipᷣa tꝑa ali⸗

qñ nõ ſeruẽt ſua officia.quõ aſppellat᷑ illud eternuʒ:ex qͥ
reuera vult innuere.ꝙ aliquã mutatiõʒ recipiũt in tẽꝑe
ꝓpt᷑ quã ñ debẽt dici res = at᷑ qdã ſit mutabit᷑
qdã imutabił accipit᷑ ex hoc.q illud quod ẽ imoꝛtale ẽ ĩ⸗
mutabile. aliqua vo res creata eſt ĩmoꝛtalis. eſt imuta
bilis. Pꝛeterea. vniuerſale eſt ↄditio creature.ſeo cõ⸗
ditõ vniuerſałl eſt incoꝛruptibile.& eſt imutabile:ꝑ cõſe⸗
quẽs eꝛgo aliqua crestura ẽ ĩmutabitł. Itẽ gre. Ange⸗
lus ĩ ſtatu ſuo imutabił ꝑmãet.eꝛgo aliq creatura ẽ im⸗
mutabilis. ¶ Voꝛte dicet ꝙ imutabit eſt aliqua creata
q̊ ad eẽ.ſed mutabił qͥ ad bn eẽ. ⁊ ita aliquo mõ mutabił
aliquo mõ iĩmutabilis:vicʒ qtũ ad eẽ.qð videt᷑ ꝑ hoc qð
dicit damaſ.quoꝝ eẽ auerſio ẽ incipit.h̊ veꝛſioni ſbiecta
ſũt vel coꝛrupta.vł p̃m electõʒ alterata.intellectualia eꝛ
go ãgelos.ſ.⁊ alas m electõʒ.⁊ eã q eſt ĩ bono ꝑfectõeʒ
eã que eſt ex bono abſceſſiõʒ intẽſã.reliqua vo ſm ge⸗
neratõʒ ⁊ coꝛruptõʒ a eã que ẽ ſᷣm qualitatem trãſmu⸗
tatõz. ⁊ m quãtitatẽ.⁊ ſᷣm localẽ motũ.Ex q videt᷑.ꝙ ĩ⸗
tellectu alẽ creaturã imutabilẽ dicat ſᷣm eẽ:mutabilẽ ᷣm
bñ eẽ ⁊ male. Seo videt᷑ ↄriũ ꝑ hoc ꝙ dic alibi in eo⸗
dẽ li.Angelꝰĩmutabił ẽ.nõ natura ſ̊ gra.Et ph̊s loqns
de ſu ꝑioꝛibo coꝛꝑibo dic̃.Dij deoꝝ quoꝝ opifer ego ſuʒ
natura quidẽ dil ſolubiles me aũt volẽte indiſſolubiles
eꝛgo hmõi creature mutabiles ſũt nata etiã quo ad eẽ.
Itẽ vniuerſũ creatura eſt:aut eꝛgo mutabilis.aut im
mutabilis. Si eꝛgo imutabilis qͥ ad eẽ.eꝛgo nõ oĩs crea
tuꝛa muta bił. Si dᷣo mutabilis.cũ potẽtia nõ ſit infini⸗

ta.rei nõ finite nõ eſt potẽtia infinita.aliqñ mutabit᷑ q

ad eẽ.ergo aliqñ vni ueꝛſũ deſinit eẽ.¶ Itẽ beatitudo eſt
quedã res creata ſᷣm ꝙ ſupponit foꝛma hoĩs beati:aut g
eſt mutabilis aut imutabił. Immutabił nõ pt eẽ.cuʒ ſit
creatura.mutabilis nõ pt᷑ eẽ.cũ ſit beatitudo:beatitudo
at᷑ eſt ſtatus oim bonoꝝ aggregatõe ꝑfectꝰ. ſed iſte ſtatꝰ
nõ pt eẽ cũ mutabilitate.eꝛgo nõ eſt mutabilis.nõ ergo

%6 £

vüj.

om̃is creatura mutat᷑. ¶ Ao qd dicendũ ꝙ oĩs creatu⸗
ra inqtũ hmõi mutabil ẽ ſᷣm aliquẽ modũ.iAã ſi obijci⸗
at᷑ de ip̃a mutabilitate cũ ſit ereatura vtꝝ mutabil ſit.
Rñdẽdũ eſt ꝙ alit᷑ dicit᷑ res mutabił q̃ mutat᷑.⁊ aliter
ip̃a mutabilitas.iIs mutabilitas vẽ mutabit. tãqᷓ cau⸗
ſa foꝛmał rei q̃ mutat᷑.creatura vo alia q ſimpłr dẽ cꝛea
tuꝛa.mutabił dꝛ ſᷣm ſeipam. Et ſi dicat᷑ mutabilitas ñ
mutabił ſᷣm quẽdã modũ.eo ꝙ mutatõʒ ñ ꝑticipat ĩ ge⸗
neratõe foꝛme.tũc em̃ eẽt pceſſus ĩ infinitũ.nõ tñ ĩmuta
bilis dẽ ſiẽ diuĩa eẽntia dẽ imutabił. Diuĩa em̃ eẽntia
dr ĩmutabit ↄ hoc ꝙ mutatõ mutabil dẽ.⁊ mutabilitas
mutabilis res q̃ ſm ſeipᷣaʒ mutat᷑ mutabil.4!. Ad obie⸗
ctũ at pᷣmo qͥ ondit᷑ ꝙ quedã creatura ẽ ĩmutabił qꝛ im⸗
moꝛtal eſt. Rñdendũ ẽ ꝙ imoꝛtale nõ tĩ remonet muta
tõʒ quo ad eẽ.ſed quo ad eẽ bñ vel male.elñ licʒ aliqua
creatura dr imoꝛtalis.qꝛ moꝛi nõ pt.nõ tñ dẽ imntabił
ſunt em̃ alia genera mutationũ.¶ Ad illud vo qð obijci
tur de vniuerſali in q̊ͥ notat᷑ ↄoditio creatuꝛe ex hoc ꝙ dr
incoꝛruptibile.Dicendũ eſt ꝙ incoꝛruptibile dẽ eo ꝙ ex
rõe buivniuerſał nõ bt cauſa coꝛruptõis ꝑ ſe.lʒ ᷣm ac
cidẽs ſᷣm hoc aũt nõ dicat᷑ mutabile.nihilominꝰ tñ hᷣm
ↄmunẽ ↄditõcʒz creature eſt ip̃a mutabił de ſe niſi otine⸗
at᷑ a creatoꝛe in eẽ. VUñ aug.ſuꝑ Geñ.ad lit.li.iiij.Crea
toꝛis potẽtia ⁊ oĩpotẽtis virtꝰcauſa ſubſiſtẽdi eſt oĩ cꝛe⸗
ature:que virtus ab eis que creata ſunt regẽdis.ſi aliqñ
ceſſaꝛet.ſimul⁊ illoꝝ ceſſaꝛet ſpecies.oĩſq; creatura cõ⸗
cideret. Ex quo accipitur.ꝙ ſi aliqua creatura dicit᷑ im⸗
mutabilis.nõ eſt de ſe ſed de voluntate ⁊ dono ↄditoꝛis
Ad terciũ dicenduʒ.ꝙ licet angelus ſit immutabilis
Fm ſtatũ genere vel gloꝛie.tamen eſt muntabilis in eo ꝙ
eſt ex nibilo. Vnde greg.ſuꝑ illud.iiij. YOob. Ecce qui ſeꝛ
uiunt ei nõ ſunt ſtabiles ⁊c. Angelus ⁊ ſi in ſtatu ſuo ĩ⸗
mutabilis permãet.in hoc tamen ꝙ creatura eſt viciſſi⸗
tudinem mutabilitatis habet. ita ſtabilis nõ eſt. Si eĩ
natura mutabilis nõ eſſet.cũ eſſet bene cõdita in nullis
cecidiſſet:⁊ hoc eſt qð dicit Jo.dama.qꝙ angelus eſt im⸗
moꝛtalis nõ natura ſed gratia. Ad quaꝛtũ ſcʒ vtruʒ ã
elꝰmutabil ſit qͥ a d eẽ.⁊ ſimilit de corpoꝛibo celeſtibo
icendum ꝙ; de ſe nõ habent imutabilitateʒ quo an cẽ
ſed de bonitate creatoꝛis:qui cuidaʒ creature dat ſimi⸗
litudinem ſue immutabilitatis. ſicut illi creature con⸗
gruit. Fm ꝙ nõ mutatur de eſſe in nõ eſſe.licet poſſibilis
ſit ex eo ꝙ eſt de nibilo.¶ Ad quintum dicendum de eo
quod obijcitur de vniuerſo. ꝙ aliter dicitur vniuerſum
muta bile.⁊ aliter aliqua paꝛs vniuerſi:dicitur em̃ vni⸗
uerſum mutabile rõne quaꝛundã ſuaꝛuʒ paꝛtium. En⸗
de Aug.in queſtionibus ve.teſta. Inconueniens ẽ mü⸗
dum eternũ dicere quẽ cũ videmus paſſioni ſubiectũ.⁊
ꝑ ſingula ſeneſcere deficere credemꝰ⁊ finiri. dicit᷑ etiaʒ
vniuerſũ mutabile. qꝛ de nibilo factuʒ eſt. ⁊ rõe huius
dicit᷑ conſimiliter mutabile. ſicut 2 ſingule creature.di
citur cuʒ immutabile.eo ꝙ nõ mutabitur ratione nobi
lium creaturaꝛum in nõ eè ex diſpoſitione conditoꝛis.
Ad ſextum dicenduʒ ſcilicet de beatitudine creata.de
us beatitudo creata immutabilis dicitur.eo ꝙ nõ mu⸗
tabitur.nõ aũt dicitur immutabilis.eo ꝙ non poſſit in
eo ꝙ creatura mutaꝛi.nec mutabile ex ratione creatu⸗
re oponitur beatitudini.licet eniʒ beatitudo ſit ſtatus
om̃iuʒ bonoꝛum ↄgꝛegatione ꝑfectus.tñ beatitudo cꝛea
ta nõ habet om̃e bonum. niſi 'm ꝙ ei ↄgruit.vnde non
habet immutabilitateʒ eo mõ quo deus dicitur imuta⸗
bilis. Dicetur ergo beatitudo creata ſtatus oĩm bonoꝛũ
ſufficientium congregatione ꝑfectus.⁊ ſic non opponet᷑
mutabilitas que congꝛuit creature. ſed mutabilitas qᷓ
eſt defectus bonoꝛum ſufficientium. habet oppoſitioneʒ
reſpectu beatitudinis. Et ſi obijciatur. ꝙ mutabile diẽ
poſ ſibilitatem.poſſibilitas autẽ non eſt infinita. et ita
aliquando reducetur ad actum: ſi vero reducituꝛ ad
actũ non fuit beatitudo.cum beatitudo ſit vita eterna.
quod autem eternum eſt. non deſiciet. Dicendum eſt.
ꝙ poſſibilitas illa infinita dicitur quo ad boc ꝙ non

4

reducet᷑ in ſuũ actũ.eo ponit ĩ ſe eternitatẽ boni.que
opponi᷑ cefectui boni.ſiue bono deſiciẽti.Qec eſt mirũ
ſi poſſibilitas ſit infinita.cũ ſit rei infinite duratiõe: ꝙ
aut nõ eſt reducibił in actũ.nõ eſt tm̃ ex ipᷣa.ſed ex volũ
tate conditoꝛis.

Mlembꝛum tercium

G tercin quo querit᷑ vtꝝ creata ſit muta⸗
bilis in nõ eẽ oĩno de eẽ.ſic de nõ eẽ in eſſe
quã queſtionẽ mouet Aug.in li.ↄtra ad⸗
uerſaꝛiũ legis ⁊ ꝓphetaꝝ.⁊ reliꝗt eãa inde⸗
erminatã. Quod nõ videt᷑ ſic. pᷣncipij dãtis eẽ.eſt oſer⸗

unaꝛc eẽ. qᷓtũ eſt de ipo.nõ cedit in oĩno nibil.¶ Itẽ na

tura ipins rei ↄdite.tẽdit ad ↄſeruatõʒz ſui: ⁊ ſi nõ pt ſe
ſaluaꝛe in vno ſolo bẽ virmtẽ ↄſeruãdi ſe in alio.q̊ qua⸗
tũ ẽ de intẽtõe nature nõ perit.¶ Itẽ res q̃ bʒ ↄtraꝛiũ ex
intẽtõe ↄtraꝛij nõ oĩno cedit in nihil.qꝛ intẽtio ↄtraꝛij eſt
ↄuertere in ſuã foꝛmã.ex nulla ꝗ̊ᷓ ꝑte eſt ꝙ oĩno cedat in
nõ ens. Itẽ ſi res aliq̃ cedit in nõ ens.aut illa ẽ ſpũał
aut coꝛpalis:ſpũalis nõ eſt.cũ ſit potẽtioꝛ coꝛꝑali ⁊ ſi⸗
milioꝛ pᷣmo cuiꝰẽ res ↄditas ſeruaꝛe.coꝛꝑał vo nõ ẽ :ꝗa
aut ẽ ſimplex vtpote pᷣncipiũ reꝝ coꝛꝑaliũ. aut ↄpoſita

ex illis.ↄpoſita vᷣo nõ oĩno cedit in nõ ens.Cõpoſitũ eĩ

oẽ diſſolubile ẽ ⁊ reſulubile in ſua pᷣncipia ſimplex non
erit ĩ illo genere.qꝛ ſimplicia aut ſũt coꝛꝑa ſuꝑioꝛa cele
ſtia bec etiã nõ ſecedũt ĩ nõ ens.qꝛ nõ coꝛrũpũt᷑. Si vo
ſũt elemẽta nõ oĩno cedũt ĩ nõ ens.qꝛ adinuicẽ generãt᷑.
⁊ vniꝰcoꝛruptõ ẽ alteriꝰgeneratio.nulla ̊ creatura coꝛ
palis ſecedit in nõ ens oĩno.¶ oꝛte dicet᷑ ꝙ h̊ veꝝ eſtĩ
ipſtãtijs.ſ̊ in foꝛmis accidẽtibo nõ ſic.Contra qð eſt.q;
foꝛme accidẽtales ſi hñt ↄtraꝛietatẽ adinuicẽ.fit adinui
cẽ trãſmutatõ:⁊ ita ſi vna deſinit eẽ ĩ ſba.altera ſit ĩ ſba
4 Pꝛe.foꝛme accidẽtales creãt᷑ a pᷣncipijs in ſba.ſ̊ pᷣnci
pia in ſba ſbe ſũt.ꝗ̊ creant᷑ a ſubſtãtijs. Si &̊ pᷣncipia q̃
ſũt ſbe.nõ oĩno cedũt in nõ ens. nec foꝛime accidẽtales
q̃ ex illis creãt᷑. Pꝛeterea ſi dicat᷑ ꝙ lʒ nõ ſecedãt in ñ
ens oĩno.poſſũt in ſecedẽ:reducat᷑ hec potẽtia i actũ ſi
reducit᷑.nõ magis reducit᷑ qᷓ cũ mũdꝰ ĩnouabit᷑. Sʒ in⸗
nouatõ mũdi erit ꝓcedẽte igne.ꝗ ↄburet faciẽ mũd:ᷣ ſic
eſt de natura ignis.ꝙ ↄuertit ea q ↄpurũt᷑ ĩ ſe :g cĩa q̃ ñ
ꝑmanebũt ĩ ſua foꝛma pꝰↄbuſtiõʒ.ꝑmanebũt ĩ ſpẽ ignis
vel reſoluẽt᷑ in ſua pᷣncipia.ſ̊ ſua pncipia ꝑmanebũt in
ſua eẽntia.pterit em figura hꝰ mũdi ſ nõ ſba.ſicut bꝛ.j.
Coꝝ.vij.¶ Itẽ ſi oẽ quod ꝓcedit de nõ eẽ in eẽ.ex hac ra
tiõe poſtea de eẽ veꝛteret᷑ in nõ eẽ:qua rõe vnũ verteret᷑.
aliud verteret᷑t̊ quedã ſũt q̃ nõ veꝛtũt᷑ in ñ eẽ.nec veꝛ:
tent᷑:imo coꝑalia ſut.ꝗᷓ ↄſiłi rõe ⁊ alia nõ vertẽt᷑ ĩ nõ eẽ
oĩno.¶ Cõtra.dẽ ad heb.j.ſuꝑ illud ps.Ipi ꝑibunt tu
aũt ꝑmãaes.⁊ oẽs ſicut veſtimẽtũ veteraſcẽt ⁊c.vetereſce
re dẽ illuo qð moꝛe veſtis paulatim ↄſumit᷑.Si Soſumi
tur H mõ.tadẽ oĩno deficiet. Itẽ AUpoca.xxj. dꝛ. Elidi ce⸗
lum nonũ ? terꝛã nouã.⁊ maꝛe iã nõ ẽ.gꝗᷓ maꝛe ⁊eſinet eẽ
Itẽ yſa.lj.celi ſic fumꝰliqueſcẽt:cũ ᷓ celi euaneſcẽt de ꝗ
bo minꝰvidet᷑.alia cedẽt ĩ nõ eẽ de ꝗo magis videt. Itẽ
Brego.in moꝛał.cũcta ex nihilo facta ſũt.eorũq; eſſen⸗
tia ad nihilũ tẽderet.niſi ea actoꝛ oĩm mãu regimis re⸗
tineꝛet.h̊ actoꝛ oim nõ retinebit manu regimiĩs ſꝑ ea q̃
Apter ſolã hoĩs neceſſitatẽ ſũt.Cũ q̊ creature inferioꝛes
coꝛꝑales vt aĩalia ⁊ plate ⁊ hmõi.pᷣter ſolã hois neceſ⸗

ſitatẽ ſint ablata.neceſſitate ſecedẽt iĩ nihilũ. Itẽ grego.

Dia q a deo creata ſũt que mõ ſic.mõ aliter ſũt.iuxta ñ
eẽ ſũt.tẽ.xiiij.Ecẽi.oẽ opꝰcoꝛruptibile i fine deſiciet.ſᷣ
mſłte creature ſũt oꝑa coꝛruptibilia.eꝛgo ĩ fine deficiẽt.
Itẽ corꝛuptõ generatõi opponit᷑.⁊ qͥꝝ eſt generatõ.eoꝝ
ẽ coꝛruptio.q ſũt generabilia ſũt coꝛruptibilia.ergo a ſi
mili ẽ.qð creat᷑ de nõ eẽ in eẽ mutet᷑.qdð aũt ꝑit de eẽ.mu
tat᷑ ĩ nõ eẽ.eꝛũt eoꝝ quoꝝ eſt creatio in nõ eſſe mutatio.
Itẽ dama. Oia que ſũt creabilia oĩ no ſũt coꝛruptibilia
ergo creabilia ſũt corruptibilia.( qð dicẽdũ ꝙ ea q̃
ſut creabilia.ſũt q̃ntũ eſt de ſe in nõ eẽ vertibilia.ᷣ eſt ſi
nõ haberẽt aliam cauſam ↄtinentẽ vel ↄſeruãtẽ.nõ tamẽ

oĩa ſũt vertibilia in nõ eẽ de volũtate ditoꝛis:ea em̃ ꝑ⸗
manebũt ex volũtate ↄditoꝛis.q̃ ſũt ad fruẽdũ ipᷣo/.vł oꝛ
dinata ad illud.⁊ ſi nõ ꝑmanẽt ad glłiaʒ.ꝑmanẽt ad pe
nã.Ad illud vᷣo qð obiectũ ẽ in ↄtraꝛiũ ꝗ oĩa debeant
ꝑpm anere.Dicẽdũ eſt ꝙ nõ ꝑmanebũt ĩ ſeipᷣis.cũ in ſeip
ſis oꝛdinent᷑ ad hoĩeʒ ſᷣm ꝙ eſt res coꝛruptibilis.Vnde
amota coꝛruptõe.nõ erit indigẽtia eoꝝ.⁊ ſic ĩ ſeipᷣis ñ ꝑ
manebũt.Et lʒ volũtas creatoꝛis q̃ntü eſt ð ſe ſit imuta
bilis.⁊ cã ſit ſufficiẽs ſaluãdi:tñ nõ ſꝑ ſaluabunt᷑ hmõi
res.dũ ſũt neceſſe vſui hũano:ita ab eterno fuit volũtaſ
ad nõ ſaluãdũ.cũ nõ erũt neceſſe:nec tñ hoc eſt eo ꝙ do⸗
minꝰſubtrahit vᷣtutẽ ↄtẽtiuaʒ ſiue ↄſeruatiuã. ſ res ipe
in ſeipᷣis deficiũt.cum ſint ex nihilo.⁊ nõ oponit᷑ virtꝰ
ↄſeruatiua.cũ nõ eſi neceſſe.¶ Ad id vo qð querit᷑. ꝙ ſi
aliqua foꝛma ſecedit in nõ eẽ.vtꝝ ſit ſpũalis aut coꝛꝑat
Dicẽaũ eſt ꝙ aliqua eſi ſpũalis.vt ſenſibił ĩ bꝛutis aut
vegetabilis ĩ plãtis. alia eſt coꝛꝑalis vtpote ſũt ea coꝛ⸗

ꝑa ꝗᷓ ad iſtã vl illa aĩiazʒ oꝛdinat.Et ſi dicat᷑ ꝙ ad ſua pꝛi

cipia reſoluant᷑.nõ eſt hoc veꝝ de ſẽſibili aĩa vł vegeta⸗

bili.que nõ bñt pꝛincipia coꝛꝑalia ĩ que reſolnãt᷑.¶ Ad

illud vo qð obijcit᷑ e foꝛmis accidẽtalibo.Dicẽdũ eſt.ꝙ
foꝛme accidẽtales quedà ſecedũt ĩ nõ eẽ.quedã vᷣo ꝑma⸗

nebũt.ſic̃ eſt de pꝛincipijs illaꝝ foꝛmaꝝ ex ꝑte ſubſtan⸗

tie.ꝙ quedã ſecedũt in nõ eẽ:quedã vo ꝑmanebũt.ſic ei
ſubſtãtia aĩaliũ irꝛationabiliũ ⁊ vegetabiliũ ⁊ numeꝛa
lium ⁊ aꝛtificialiũ.cum pꝛicipijs ꝓpinquis ſecedẽt ĩ non
eẽ.ita ꝙ foꝛme accidẽtales que ex bis ꝑ ſe ↄſequent᷑.non

ſic at eſt e his foꝛmis accidẽtalibo.que inſũt coꝛꝑalibo

ſuꝑioꝛibo.inqᷓtũ ſũt de oꝛdine vniuerſi.⁊ nõ oꝛdinãt᷑ ad
motũ vł mutatõʒ ꝑ ſe:ille eĩ q̃ oꝛqinant᷑ ad motũ vł mu
tatõʒ. ꝑtinẽt ad figurã buius mũdi que pᷣ̃teribit.ſubſtã
tia vᷣo eas qualitates habebit.que incoꝛruptibilibo coꝛ
ꝑibo ↄueniũt.ſicut dicit Tugu.in li.de ciui.dei.¶ Ad il
lud vᷣo qð obijcit᷑ de igne ↄflagratõis que ↄuertet omia
coꝛruptibilia corꝑa in ſe.⁊ ita in ipᷣo ſaluaꝛi ont.Reſpõ
dendũ ꝙ nõ.agit em̃ ille ignis ĩ hmõi res.oↄſumedo non
ſibi aſſimilãdo.Alie em̃ res ſũt quoꝝ erit inouatio.et ĩ
illas aget purgãdo ⁊ ſibi qdãmõ aſſimilãdo:nõ rõe foꝛ
me ignis.ſed rõe lumioſitatis.¶ Ad illud vo qð poſtea
obijcit᷑.ꝙ eadẽ rõe vnũ vertet᷑ ĩ nõ eẽ.⁊ aliud.Reſpõdẽ⸗
dũ eſt. ꝙ licʒ quo ad h̊ ↄueniãt ꝙ ex nihilo fiũt oĩa q cꝛe
ata ſũt.nõ tñ ↄſilis eſt rõ oĩm ex alia ꝑte.quoꝛũdã ei vo⸗
lũtas ẽ diuĩa.vt naturatr oꝛdinẽt᷑ ad ꝑticipatõʒ btitu⸗
dĩs.⁊ qꝛ ꝑticipaꝛe nõ pñnt btitudinẽ.niſi ea q hnñt imor⸗
talitate vel hꝛe poſſũt.iõ ex volũtate ↄditoꝛis ⁊ muificẽ
tia quedã res create ꝑticipãt ĩmoꝛtalitatem.⁊ que /pſe

oꝛdinant᷑ reꝝ habitatoʒ ꝑpetuã. Ille vo que ñ ſũt hmõi

ſibi relicte cedẽt in nõ eẽ.¶¶ Ad id vᷣo qð ↄſequẽter oꝑpo
nit᷑ ꝑ autoꝛitates ſacꝛe ſcripture.ꝙ celũ ⁊ terꝛa ꝑibũt.⁊
ita ᷣm ſe cedẽt in nõ eẽ.tRndẽdũ ꝑ hoc quod dicit᷑ ĩ glo.
ſuꝑ iund heb.om̃es vt veſtimẽtũ veteralſcẽt:glo.celi me⸗
lioꝛẽ ſoꝛma recipiẽt:⁊ ſicut amictus extẽdit᷑ ⁊ plicat᷑ita
tãfacile mutabit deꝰcelos.⁊ poſt mutatõʒ manebũt:ꝗa
facta dei ſub eternita te ſtabunt.nec ad coꝛruptioneʒ re
uertent᷑.⁊ iterum celi aerei ꝑibũt ab eo ꝙ ſũt.dum im⸗
mutabunt᷑ in meliꝰcreature.Oe teꝛra etiã dicit᷑.j.ecẽs.
teꝛra ineternum ſtat.licʒ em̃ a coꝛruptibili foꝛma traſe⸗
at.ꝑmanebit tñ ſub incoꝛruptibili. oũt dicit᷑ de ma⸗

ri in Apoca.quod iam nõ eꝛit.dicẽduʒ ꝙ licet aqua ᷣm

ꝙ fluxibilis eſi ⁊ mutabilis traſeat.remaebit tñ ᷣm na⸗
turã ꝑſpicui ⁊ lucidi. He em̃ qualitates ↄgruẽt ⁊ coꝛpo⸗
ribo iam exiſtentibus incoꝛruptibilibus.¶ Ad auctoꝛi
tatẽ beati gregoꝛij.dicẽdum.qꝙ nõ omia ſuccedũt in nõ
eſſe.quia a bonitate creatoꝛis ↄſeruantur ⁊ ↄſeruabun⸗
tur ſicut dictum eſt. Et licet quedam dicantur eẽ pꝛope

nõ eẽ. ꝓpter quandam diſpoſitionem:nihilominus ta⸗

men permanẽt ꝓpter conditoꝛis bonitatem. ¶ Ad illud

dᷣo quod obijcitur de ſimilitudine generationis ⁊ coꝛru
ptionis ex vna paꝛte.⁊ creationis ⁊ mutationis omni⸗

no in nõ eſſe ex altera.Dicẽdum ꝙ nõ eſt ſimile.genera⸗
tio em̃ ⁊ coꝛruptio ſunt in materia foꝛmaꝛum ↄriarum

ſi
lne

a

geſig⸗
hoſkon
etadde
Aten
ninſes
Ge
ßisf,
t Unuta
nini
wolingf⸗
gd
rtsiß
nibpirs⸗
i,
nonget
utis an
Gtegcon
dſuapi
kyegenn
3,4
dopine
ſubſkan⸗
itſ⸗
Muneng
Ktinon
n non
opard
Ginata
otükn
bit ſſi
biltwen
14d
rtetoßia
jtho
nidonon
gatoeti
ͤfoeſer
göpoſt
Reſpoci
ia
diei
N hitu
t inor⸗
nuiftce
gepſe
inbmi
nerof
ſctigo⸗
eline⸗
hietkia
nebirga
tieſezte
Dumin
ki ecis
na träſe
gvafn
fmn
co
oucten
itinſ⸗
oken⸗
eipope
us ta⸗
goidoo
1Cr
gonnn
Cenerc⸗
ianun

tatẽ ex gra.cu

¶Oueſtio

ſiue ↄtraꝛioꝛum. que agunt ? patiunt᷑ adinuicem. ⁊ ꝓpt᷑

hoc quoꝝ eſi generatio.eoꝝ eſt coꝛruptio.⁊ vniꝰgenera
tio eſt alteriꝰ coꝛruptõ:nõ ſic aũt eſt de creatõe ⁊ muta-
tione in oĩno nõ eſſe. Ea em̃ que ð nibilo creant᷑.quedã
in eſſe a bonitate conditoꝛis conſeruantur.⁊ pꝛopter i⸗
moꝛtalitatis paꝛticipationem.

aꝛtũ quo querit᷑ vtꝝ deus poſſit cõ⸗

Oqu
ſit immutabilis 'ᷣm naturã. Quod vi⸗
det. Sicut em̃ potẽtia dei ↄfert ĩmutabili⸗
i indifferẽs ſit potẽtia.poteſt ↄferꝛe imu⸗
tabilitatẽ ex natura.4 Pꝛeterea queda res ĩ vltimo ſta⸗
tu ꝓducent᷑ ad ĩmutabilitatẽ. ſed indifferẽs ẽ potẽtie di⸗
uince.pꝛimꝰſtatꝰ⁊ vltimꝰ .ergo in pᷣmo ſtatu pt conferre
imuta bilitatẽ ennarc enake⸗ que ſunt de nihilo
ſũt mutabiles.ſed om̃e qð eſt a pᷣmo.Ael eſt a ſeipᷣo ſic
filiꝰ de ſubſtãtia pr̃is ⁊ lpũſſacti.vel eſt de nihilo:⁊ ſi eſt
de nihilo.eſt creatura.⁊ ita mutabilis.cũ ergo impoſſi⸗
bile ſit de ſua ſubſtãtia creaturã facere ſed de nihilo.er⸗
go impoſſibile eſt creature ex natura ſua ↄſeꝛre imutabi
litatẽ. ¶ Ao qð dicẽduʒ.ĩmutabilitas dꝛ duobo modis
vel remonẽdo actũ nõ eſt impoſſibile creaturã.vł remo
uẽdo potẽtiã. Sed remouẽdo actũ.nõ eſt impoſſibile cꝛe
aturãa eſſe iĩmu tabilẽ.⁊ potuiſſet creatoꝛ ↄtuliſſe creatu⸗
re:ſᷣm aũt ꝙ remouet potẽtiã ſiue poſſibilitatẽ.ſic nõ po
teſt de ſua ſubſtãtia ſibi diuerſum in ſubſtãtia ꝓducere.
ſic nõ pateſt oferꝛe incõmutabilitatẽ ex natura rei exiſtẽ
tis ex nihilo:nõ qꝛ nõ poſſit oĩpotens daꝛe incõmutabi
litatẽ nature.ſed nõ differẽti in ſba a ſe.ſiliꝰem̃ eſt incõ⸗
mutabilis natura quẽadmodũ pꝛ.⁊ ſimilit᷑ ſpũſſanctꝰ:
creatura vᷣo ex hoc ꝙ creatura.natura mutabil ẽ.nõ q̊
eſt capax ĩmutabilitatis m naturã. Incõmutabilitas
em̃ ſᷣm naturã idẽ eſt ꝙ ſubſtãtia ſᷣm ꝙ eſt dei.⁊ hec ẽ im
poſſibilis creature.¶ Ad obiectũ aũt dicẽdũ.q nõ eſt ſi
mile de incõmutabilitate ex gra ⁊ de illa que eſt ex na⸗
tura.iAã ꝙ dico ex natura ad creatũ inq;tũ creatũ refeꝛ
tur.vt ex ſe eẽt mutabile. aũt dẽ ex gra.refert᷑ ad do⸗
nũ ↄditoꝛis natuꝛe ſuꝑadditũ. Et iõ dicit damaſ.ꝙ ãge
lus ĩmoꝛtalis eſt.nõ natua ſed gr̃a.Et ſi dicat᷑.ꝙ ſicut
eternitas in qua creat᷑ ãgelus ⁊ aĩa rõnalis eſt ei natu
ralis.ita poſſet eẽ de imutabilitate ꝙ poſſet eẽ naturatł.
Rñdẽdũ ꝙ; eternitas illis attribuit.nõ qꝛ ñ poſſint ha
bere finẽ.ſed qꝛ nõ habebũt finẽ:nec aliꝗd eſt actiuũ in
illas res.ꝑ cuiꝰpotẽtiã poſſint deſtrui.ꝙ aliud ſit a ſub
ſtãtia gubernatoꝛis. Incõmutabilitas vᷣo ſic nõ ſe ht.ẽ
em̃ quedã incõmutabilitas liberi aꝛbitrij.que ſi eſſet in
illis creaturis nõ mererent᷑ bonũ aut malũ. Vñ poſita
libertate ad merẽdũ que ↄuenit creature rõnali.ↄgꝛuit
mutabilitas ⁊ ex alia ꝑte ſicut dictũ eſt eternitas: ⁊ ita
Fm eundẽ modũ ſũt eternitas ⁊ incõmutabilitas. ꝓut
vtrũq; eſt ꝓpiuʒ dei.¶ Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ ꝙ pꝛimꝰ
ſtatꝰ⁊ vltimꝰſunt indifferẽtes potẽtie diuine. Reſpon⸗
dendũ ꝙ licʒ ex paꝛte potẽtie ſit indifferẽtia.ex ꝑte tamẽ
creature ad ipᷣam eſt differẽtia. Quod em̃ ha bet ex na⸗
tura.minꝰꝑfectũ eſt.qᷓ; quod habet ex dono nature ſuꝑ⸗
addito.Si vᷣo ↄiũgeret hec duo a pꝛincipio.dicerẽt᷑ ſᷣim
quendam modũ naturalia.q modo dicunt᷑ gratuita:et
Fm hũc modũ poſſet ĩmutabilitas naturalis.ſed ex paꝛ⸗
ticipatõe creature conuenire.¶ Conſideratio de eterni⸗
tate mundi.

Mueſtio decimaquaꝛta
eternitate mundi. ——r
anſeundum ad

conſiderationẽ de eternitate vł de tꝑali
tate mundi.circa quod hec ſunt querẽ⸗
da.4 Pꝛimo vtrum eternitas oueniat
mundo aut tꝑalitas. Scðdo queritur

feꝛre creature oimodã immutabilitatẽ.ſcʒ

97*%

xuy.

de coeuitate mundi ⁊ eoꝛum que erant pꝛimo creata in
mundo.ij Tercio ſi mundus incepit eſſe ſm ꝙ philoſo⸗
loquuntur de verbo incipiendi.

embꝛum pꝛimum

rea pꝛimũ ſic.bonitas dᷣi nũq; vacua cꝛe
dẽda eſt.ſed ab eterno fuit bonitas. ergo
ab eterno fuit mũdus. Itẽ voluntas dei
NVeterna ẽ.ſ̊ ſi noluit ab eterno facere mᷣm
voluit facẽ mm pꝰ.galiq̃ mutatõ videt᷑ eẽ volũtatis.
ſiẽ ẽ ĩ volũtate nr̃a.ſi volumꝰnos faceꝛe aliꝗd nũc.⁊ no⸗
luimꝰpꝛiꝰfacere.mutabi łvidet᷑ volũtas nra:ergo cũ vo

lũtas eiꝰſit ĩmutabilis.nõ aliqñ voluit facere mũdũ. et

aliqñ nõ.] Itẽ eſſentia dei fuit eterna ⁊ volũtas ei ſilłr:
aut nõ ſtatim mũdũ fecit aut fecit. Si ſtatim ab eter⸗
no fuit mũdꝰ.habet᷑ ꝓpoſitũ:ſi vᷣo nõ ſtatim. ergo pꝛior
erat vacatio q; oꝑatio:ergo potẽtia diuia exiuit ab otio
in actũ:ſed potẽtia que exit ab otio in actũ mutabilis ẽ
g potẽtia diuia mutabilis ẽ:ſed h̊ eſt impoſſibile.q̊ mũ⸗
dus fuit ab eterno. Itẽ creatio ẽ actio qua deꝰfecit mũ
dũ. vel alio noĩe nücupet᷑. Aut ergo deus fuit ſꝑ in illa
actione.aut ñ ſꝑ. Si ſꝑ fuit illa actio in deo.ſꝑ fuit mũ
dus.⁊ ita ab eterno. Si nõ ſꝑ in aliquo inſtanti erat di
cere.ꝙ actio illa infuit⁊ añ nõ infueꝛat.cum ergo de nõ
agente tũc fieret agens.tũc mutatio eꝛat.ſed deus eſt im
mutabilis ergo ⁊ eius actio immutabilis.ergo ſẽꝑ eꝛat
mũdus. Itezʒ Augu.in li.d ciui.dei.ſicut dĩũm deum
aliquãdo dñm nõ fuiſſe dicere nõ audeo.ita hoĩeʒ nunqᷓ
a natura fuiſſe:⁊ in quodam temꝑe pꝛimuʒz homieʒ crea
tuʒ fuiſſe dubitaꝛe nõ debeo:eꝛgo deꝰ ab eterno fuit dñs
deus.ſed dñs nõ dicit᷑ niſi alicuius rei dñs:ſed nõ ẽ ali
qua res cuius dicat᷑ dñs. niſi aut mundi. aut alicuius
paꝛtis mundi: ergo vel mundus vel aliqua ꝑs erat ab
eterno.reſpectu cuius dñs diceret᷑.¶ Itẽ ſit a nũc.in qͥ p
us erat mundus:aut illud nũc pꝛeceſſit aliud nũc.ant ñ
ſi aliud pᷣceſſit nũc.cum nũc ⁊ nũc nõ ſint ſine vaꝛia tiõe
aliqua vaꝛiatio pᷣceſſit mundum.ſed nulla vaꝛiatio pᷣceſ
ſit mundũ.ergo ante illud nõ erat aliud nũc:ergo erat
nũc eternitatis.ergo mundus fuit ab eterno. Iteʒ aut
deus potuit facere mundumab eterno.aut voluit ab et
no ⁊ nõ potuit.aut potnit ab eterno ⁊ nõ voluit.Si ab
eteꝛno voluit ⁊ potuit habet᷑ ꝓpoſituʒ.Si vo voluit ⁊ nõ
potuit impotẽs fuit.quod eſt impoſſibile:ſi ᷣo potuit ⁊
noluit.nõ ſũma bonitas in eo fuit.qð iterum eſt incõ⸗
ueniẽs:reſtat ergo ꝙ mũdus ab eterno fuit.¶ Itẽ deus
ab eterno fuit.rõne potẽtie ſapiẽtie ⁊ voluutatis.omni
moda cã ipius mũdi ſiue creature: cũ cauſa poſita po
nat᷑ effectꝰab eterno fuit mũdꝰſiue creata.¶. Stẽ creat᷑a
ſiue mũdus nõ ſemꝑ fuit.ergo mutatõe aliqua ꝓceſſit ĩ
eẽ.ſed illa mutatõ nõ eſt niſi creatura.ergo ad mũdũ ꝑ⸗/
tinet.ergo nõ ſꝑ fuit:mutatõe eꝛgo ꝓceſſit in eẽ ⁊ ſic ĩ in⸗
finitũ.ſed hoc eſt impoſſibile.eꝛgo mũdus ſꝑ fuit. Itẽ
iuũdꝰaꝛchetipꝰeſt.ad cuiꝰſimilitudinẽ factꝰẽ mũdꝰſen⸗
ſibilis. mũdus aut aꝛchetipꝰplenꝰeſt rõnibo eternis.q̃
ſufficiũt ad rõeʒ creaturaꝝ.ergo mũdꝰſenſibił ꝗ eſt cre⸗
atꝰſufficiẽtẽ habet cauſã ab eterno.cũ mũdꝰ aꝛchetipus
ſit eternꝰ.ergo mũdꝰſenſibił ẽ eteꝛnꝰ.¶¶ Itẽ aliqd ꝓcedit
ab eterno ꝗ eſt cõſubſtatiał illi a quo ꝓcedit.ſicut filius
ꝓcedit a pꝛe:⁊ aliqd ꝓcedit a re eterna.quod eſt diſtin⸗
ctum in ſubſtãtia ab illo 2 nõ eſt eternũ.ſicut generabi⸗
lia ⁊ coꝛporalia: cum ergo hec duo extrema ſint in vni/
nerſo.⁊ in oꝛdine vniuerſi nihil eſt incõpletum.duo aũt
cõtingit aſſignaꝛe mediavnum quoo eſtilli conſimile.
et non eternum. aliud quod eſt diuerſum et eternum:
erunt ergo illa duo media ſi non obuiet eis impoſſibili⸗
tas ratioms.ſed vnum eſt quod differt in ſubſtantia a
pꝛimo ⁊ ſic eternum.Si ergo nõ obuiet impoſſibilitas
rationis erit aliquid huiuſmodi. ſed tale non eſt niſi
mundus aut creatura aliqua mundi.ergo mundus vel
aliqua creatura mundi eſt eterna:et dico eternum non
ſine pꝛincipio cauſalitatis.ſed ſine pꝛincipio dura⸗

4

tionis. ¶ Item diuina bonitas maniſeſtatiua fuit ſui ĩ
ſumo ab eterno.̊ em̃ ẽ de natura boni vt ſe maifeſtet. et
ſũmi boni vt ſe ſũme maiſeſtet ⁊ eterni ſũmi boĩ vt ſe ſũ
me ab eterno maifeſtet. Si q̊ młtitudo creaturaꝝ facit
ad eiꝰ manifeſtatõz. debuit eẽ multitudo creaturaꝝ ab
eterno.⁊ ita mũdꝰ.⸗. Itẽ oĩs oꝑatoꝛ ꝑ volũtatẽ ⁊ ꝓpter
ſinẽ.ſi oꝑat᷑ in vna hoꝛa ⁊ nõ in alia.ſ̊ eſt ꝓpter ꝓbiben
tia vł er ꝑgeſaciẽtia:ſed de eſt oꝑatoꝛ ꝑ volũtatẽ ? ꝓpteꝛ
finẽ.nec bi/ phibitiua nec exꝑgefaciẽtia.̊ͥ ñ oꝑat᷑ in vna
boꝛa aliter ꝙᷓ in alia.vł in vna oꝑat᷑? in alia nõ opꝑat᷑:
cũ ergo oꝑat᷑ ſimilit oꝑabit᷑.ꝗ̊ nõ plus ẽ rõ qua ĩ vna qᷓ
in alia hoꝛa.qᷓ ab eterno opat. Itẽ ſilr ſe bns idẽ.ſem
ꝑ natũ eſt facere iq?:ſed deveſt ſimilit ſe hñs ſꝑ · ergo ſꝑ
facit idẽ ergo ⁊c. ¶ Cõtra.mundꝰrenonat᷑ in ꝑtibo ſuis
renouatio aũt ꝑtiũ dat intelligere renouatõʒ totiꝰ.ar⸗
boꝛ ei vna ſi ꝓcedit.ꝓcedit ab aꝛboꝛe alia.⁊ illa ab alia
ita aliqñ erit ſtatꝰ.qꝛ nõ eſt ad infinitũ ꝑuenire. Sed
eyñte ſtatu.illa aꝛboꝛ nõ ſe ꝓducit in eẽ ̊ habebit facto⸗
rẽ:eodẽ mõ eſt de alijs q̃ fiunt. Sicut ergo eſt renouatõ
in ꝑtibo.ita erit renouatõ in vniuerſo. Iẽ nõ eſt ꝓceſſꝰ
cauſaꝝ in infinitũ.ergo neceſſe ẽ in cã materiali ꝑueni⸗
re ad pmã cãm materialẽ:ſed illa nõ ꝓducit ſe in eẽ.nec
eſt de ſpa agẽtis.ergo nõ de aliquo.ergo ꝓcedit in eẽ pꝰ
pᷣnatõz ꝑfectã. ergo nõ eſt eternuũ.mundꝰergo nõ eſt eteꝛ
nꝰ. Itẽ ibe mũdi.vel ſunt ↄiũcte tm̃.vel ſepate tm.vel q̃
dã qñq; ↄiũcte qũq; ſeꝑate.Si tm̃ eẽnt ↄiũcte:ñ diuide⸗
rent᷑. Si aũt tm̃ diuiſe.nõ ↄiũgerent᷑.ergo aliqñ diuidũ
tur.aliqñ ↄiungũt᷑.ergo neceſſe eſt motoꝛẽ eẽ a quo iſta
fiãt.ſed motoꝛ ẽ añ motũ ᷣm ſubſtãtiã.ergo mũdꝰꝗ ẽ ex
rebo ſic ↄgregatis aut ſegregatis nõ ẽ ab eterno. Item
mundꝰaut bi eſſe ↄtingẽs aut neceſſaꝛiũ.Si ht᷑ neceſſaꝛi
um. nõ indiget alio vt ſit.⁊ ita eẽt creatoꝛ:ht ergo eẽ cõ⸗
tingẽs.ſed qð ht eſſe ↄtingẽs nõ eſt eternũ.ergo mundꝰ
nõ eſt eternꝰ. Itẽ ea que ſunt in mũdo oꝛdinant᷑ ad ali⸗
qð genꝰmotꝰ.ſed que oꝛdinant᷑ ad aliqð genꝰ motꝰ.re⸗
cipiũt innouatõz.ergo ea que ſunt in mũdo recipiũt re⸗
nonatõʒ:ergo mundꝰꝗ ex his ↄponit᷑.nõ ergo ẽ abeter⸗
no. Itẽ eternũ dꝛ qð nõ babet pꝛincipiũ duratõis.eꝛgo
nõ erat dicere nũc in quo pꝛiꝰfuit mũdꝰ.⁊ eſt ſũmere ali
ꝗqd qð pꝛimo fuit ⁊ nõ añ.ergo mund?ꝰ pᷣceſſit illud ſicut
eternitas pᷣcedit tpᷣus :nõ ergo deꝰ tm̃ pᷣcedit eternitate
res ↄditas. Itẽ motꝰ⁊ celũ ſunt coequa.ſed celũ fuit ſił

cũ mũdo ergo motꝰſił cũ mũdo. ſed motꝰfuit in nũc tẽ⸗

ꝑis.ergo mũdꝰ.Sed pus eſt nüc eternitatis q; nũc tꝑis
ergo mũdꝰpoſterioꝛ nũc eternitatis.ñ eꝛgo eternꝰ. SItẽ
nullũ ↄpoſitũ eſt nobiliꝰſuis ↄponẽtibo:ſed mũdꝰoponi⸗
tur ex rebo oditis ergo nõ eſt nobilioꝛ eis.Aut ergo cõ⸗
ponit᷑ ex rebo mutabilibo tm̃. aut rebo iĩmutabilibo tm̃.
aut ex iſtis ⁊ ex illis. Sed videmꝰquaſdã res in mũdo

eẽ mutabiles.nõ ergo ↄponit᷑ ex imutabilibo tm̃.reſtat

ergo altera duaꝝ differẽtiaꝝ.ergo mũdꝰ eſt mutabilis
ꝗ ↄponit᷑ ex illis.nõ ergo eſt eternꝰ. Itẽ mundꝰ ↄponit᷑
ex materia ⁊ foꝛma.ſed cuiꝰalteꝝ pᷣncipiũ eſt mutabile
vel vtrũq; ipᷣm eſt mutabile.ſed foꝛma eſt mutabilis ad
minꝰ.⁊ materia ſᷣm ꝗd vł ſimpłr.ergo mũdꝰꝗ ex bis cõ
ponit᷑ ẽ mutabił.nõ ergo eſt eternꝰ. Itẽ ſi ea q nobilioꝛa
ſũt i mũdo nõ ſũt eterna.q̊ neq; mũdꝰerit eternꝰ. ſed de
nobilioꝛibo in mũdo videmꝰeẽ aĩias rõnales.aĩe vᷣe rõa⸗
les ſiłr ſe hñt ad ſui pᷣncipiũ:cũ ergo vna nõ ſit eterna.
ſiẽ nec coꝛpꝰĩ qͥ eat.⸗ner alia aĩa erit eterna.ergo nul⸗
la aĩia rõnalis eterna:mũdꝰergo ꝗ ↄponit᷑ ex his aĩabo
tãqᷓ; nobilioꝛibo ꝑtibo.nõ erit eternꝰ. Itẽ ſi poneret᷑ eteꝛ
no. eẽnt duo eterna:qua ergo rõe diceret᷑ br̃e pᷣncipium
a ceo ꝗ eſt eternꝰ.cũ hꝛet a ſeipᷣo eternitatẽ.ſᷣm h̊ videꝛe
tur equal.his oĩbo rõibo aparere prĩ mũdũ nõ eẽ eternũ
SBolur dicẽdũ ꝙ mũdꝰnõ eſt eternꝰ.ſᷣm q; eternũ dẽ
qð nõ habet pᷣncipiũ duratõis.de eterno em̃ ſᷣm ꝙ non
ht finẽ in ꝓximo dicet᷑.EIñ opinio illoꝝ phoꝝ ꝗ poſue⸗
rũt mũdũ eẽ eternũ.repꝛobãda ẽ tãqᷓ; fidei inimica:cũ in
lege ⁊ ꝓphetis ↄtraꝛia inueniãt᷑.¶ Ad illud vᷣo qð obijci
tur.ꝙ bonitas i nũꝙᷓ fuiſſe vacua credẽda eſt.ſic intel

₰.
*

ligi debet. Aut nũꝗqᷓ dicit ibi eternitatẽ aut tp̃s.Si eter

nitatẽ.veꝝ ẽ ꝙ nũqᷓ vacua fuit bonitas dei.id ẽ eſſentia
nũqᷓ; vacua fuit.ꝗn deus deũ generauit.ꝗn pater ⁊ filiꝰ
ſpirauerũt ſpm̃ſctm: ſed ſi hec dictio nũꝙ; dicit tpᷣs.boĩ⸗
tas dei nũꝗꝙᷓ vacua fuit a fluxu reꝝ ↄditaꝝ.qꝛ nõ fuit tẽ
pus in quo nõ flueret creatura ab ipᷣo. Hec aũt ſnia in⸗
troducit᷑ in li.de ciui.dei ſub ꝑſona phoꝝ aſtruetiũ mũ⸗
di eternitatem. AUnde m hec falſa eſſet.vt his eſſet ſen
ſus:bonitas dei nũꝙᷓ in eternitate vacua fuit a factura
mundi.¶ Ao ſcdᷣm dicendum. ꝙ voluntas dei non eſt
mutabilis non em̃ noluit ab eterno facere mũdũ. ita q-
hec determinatio ab eteꝛno determinet hoc verbum no⸗
luit. ſed ſi determinet hoc verbum facere tũc noluit fa⸗
cere ab eterno:volũtas at᷑ diceret᷑ mutabilis.ſi pᷣus nol
let poſtea vellet.Si aũt nollet facere pꝛiꝰ.⁊ vellet face
re poſt.nõ pter hoc diceret᷑ mutabilis:ſed mutatõ tm̃ eſ
ſet ex ꝑte rei facte.j Ad terciũ dicẽdũ.q nõ dẽ diuia vo
lũtas exire ab ocio in actũ.eo mõ quo dꝛ bumana volũ
tas:humana em̃ volũtas eſt.ſᷣm quã hõ nõ vult mõ ⁊ po
ſtea vult. Vñ pꝛiꝰceſſauit a volẽdo.⁊ poſtea voluit eẽ ꝗ
tꝑaliter fuit. Añ mutatõ nõ eſt ex ꝑte volũtatis. ſed eſt
ex ꝑte eiꝰreſpectu cuiꝰeſt voluntas.nõ ergo mutatõ ab
otio in actũ fuit ĩ deo.ſed mutatõ de nõ eẽ in eſſe ĩ ipᷣa re
ↄdita.⸗: Ad q̃ꝛtũ dicẽdũ.ꝙ cũ deꝰcreat ⁊ pᷣus ñ creauit
nõ ꝓpter hoc actio mutat᷑:ſed res mutat᷑ que ſit Fm eaʒ.
vñ nõ eſt de ipᷣo ſimile ⁊ & creatura agẽte.creatura em
agẽs educit᷑ de potẽtia in actũ ꝑ id qð ſꝑ eſt in actu.vnð
apud ipᷣaʒ creaturã eſt mutatio.dꝰ aũt cũ de potẽtia a⸗
gente fit actu agẽs.vt de potẽtia creãte fit actu creans.
nullã ex ꝑte ſui recipit vaꝛiatõʒ ipᷣe em̃ ſꝑ eſt in actu vo⸗
lũtatis eterne.¶ Ad ꝗntũ dicẽdũ.ꝙ ſꝑ eẽ dñm dr̃ duptxr
vel vt ſꝑ dicat ſꝑ eternitatis.vł vt dicat ſꝑ eui aut tꝑis.
Si diẽ ſꝑ eternitatis ũ ſꝑ fuit dñs.ſi ſꝑ fuit eui vł tꝑis.
ſꝑ dñs.ſed aliter dꝛ ſᷣm hoc deꝰſꝑ dñs.⁊ aliter creatuꝛa
ſꝑ creatura.creatura em̃ ſꝑ dẽ creatura.qꝛ cum euo vel
cũ tꝑe exit in eẽ.dñs vᷣo nõ eſt rõe tꝑis.Eiñ nõ ꝓpꝛie di⸗
cet᷑ ꝙ aſſociet᷑ dñiũ tꝑi.eſt em̃ dñs tꝑis.¶ Ad ſextũ dicẽ
dum ꝙ nunc illud in quo creatꝰeſt mũdus.nõ pᷣceſſit ali
ud nũc tꝑis vel eui.⁊ ita nulla pceſſit variatio: ſed pꝛi⸗
fuit nũc eternitatis.ex hoc nõ ſequit᷑ vaꝛiatio.Oꝛdo em̃
iſte ꝗ eſt eternitatis ad euũ vet tps.nõ ponit vanatõeʒ ĩ
ꝑtibo tꝑis.ſed tim̃ ꝙ variatio tꝑis ſeꝗt᷑ vł ↄmunicat᷑ eteꝛ
nitatẽ.¶ Ad ſeptimũ dicẽdũ.q; hec deterninatio ab eter
no.pt᷑ determiaꝛe hec vᷣba potuit voluit.⁊ hoc veꝝ eſt ꝙ
ab eterno potuit ⁊ voluit.nec tñ mundꝰab eterno fuit:
ꝛ volũtas fuit faciẽdi rẽ tꝑalẽ in tꝑe vel cũ tꝑe.Si vᷣo de
termĩatõ illa xetẽmĩat h̊ vbũ facẽ oppoſitõ notatur.?ã
qð pᷣmo facit.de nõ eẽ in eẽ ꝓducit:qð aũt eſt eternũ.nõ
eſt pꝰnõ eẽ.⁊ iõ inter ᷣbũ ⁊ ſuã determĩatõʒ notat᷑ oppo
ſitõ.Oñ reſpectu eiꝰſic dici.nec ẽ volũtas nec ẽ potẽtia
4l Ad octauñ dicẽdũ ꝙ licʒ cã ab eterno fuit ſufficiẽs fa
cere.ñ tñ fuit cã ad faciendũ ab eterno ſine eternaliter
ſed ad facẽ in tꝑe ſiue euo.⁊ iõ nõ ſeꝗt᷑ ꝙ mundꝰ ſit eter⸗
nꝰ. Et ſi obijciat᷑ de hbac aꝛgumẽtatioe. Quicqd voluit
ꝰfecit.ſed deꝰ voluit facẽ mũdũ ergo fecit.ſᷣ mioꝛ ẽ ab
eterno vera.ergo ↄclnſio.Dicẽdũ ꝙ nõ ſeꝗt᷑.nazʒ maior
ꝓpoſitõ ↄplectit᷑.qð ẽ eternũ ⁊ qdð ẽ tꝑale.elñ ſenſꝰẽ qð⸗
cũq; voluit facẽ ĩ tꝑe fec.⁊ loꝗt᷑ ð factura mũdi.ꝓpteꝛea
ↄcluſio pt ſeq q̃ reſpicit tp̃s.ſic ex vna ꝓpoſitõe de necelſ⸗
ſaꝛio ⁊ altera de ↄtingẽti:ſeqꝗt᷑ de ↄtingeti ꝓpoſitõ? ſilr ð

in eẽ vt nũc.¶¶ Ad nonũ dicedũ.q mũdꝰnõ ꝓceſſit in eẽ

mutatõe pambula ̊ ocomitãte.nec tñ ſine mutatiõe.et
iõ nõ ſeꝗt᷑ ꝙ imntabit ſiue eternꝰſit mũdꝰ. Illa vᷣo mu⸗
tatõ nõ hũit mutatõz añ ſe.nec tñ ⁊ ipᷣa ĩmutabitłẽ vel

eterna.⸗ Ao decimũ dicẽdũ ẽ.ꝙ lʒ aꝛchetipꝰ ſit ſufficiẽs

reꝝ exẽpiaꝛ ↄditaꝝ.⁊ hẽat in ſe ydeas ſine rões etnas.

ydea ðoo vel rõ dicat᷑ ad id cuiꝰẽ rõ:ñ tñ mũdꝰcũ ſuis ↄtẽ

tis ẽ ab eterno.qꝛ ydea ⁊ ydea tñ ⁊ exẽplaꝛ ⁊ exẽplũ.et
rõ.⁊ io cꝰẽ rõ.nõ ſic dicũt᷑ adinuicẽ ſiẽ̃ relatiua q ſił ſũt
vt pᷣ nõ ẽ ſine filio ⁊ ecõuerſo.ydea vo ẽ.lʒ nõ ſit ydea⸗
tũ ⁊ exẽplaꝛ lʒ ñ ſit exẽplũ ſed ecõuerſo.⸗ Ad vndecimũ

—

— „ —

(
n.
n
i
lig
ni.

Rierr
eſſehtig
ern fſ
löfuitts
tſinginn
ei müͤ⸗
eſſet ſen
faemn
inoneſt
ſ. ing
bum no⸗
hoſutfu
iptone
teletſaee
taiörſtel
dingc
anafoſi
tmone
Nluitet
i. ſac
dvtatöab
ſeitzane
ammut
tfmen,
amurgen
Ntu.end
datiag⸗
Rcregno.
ngemſo
or duptt
auttpe⸗
n Ktis⸗
rgeammn
mn euo ſl
ͤpned⸗
ſeridic⸗
aſſitali
ſopn
Ooen
anatörzi
nicaten
vabeter
rc
mofuit:
Sidode
nur ſ
gernund
nmtee
ti porine
ſcüsft
ternalint
cſiteen
drolu
miorich
9 ngiot
beigh
ptenn
ne⸗
rſcre
teſſitine⸗
gtatide

mnlitl
ficis
nds,
viplue⸗
t
ſifaer
ndeinu

lton

¶ Nueſtio

dicendũ.ꝙ nõ eſt acciꝑe mediũ huiꝰinter iſta duo extre⸗
ma.illud em̃ mediũ impoſſibile eſt in ſe.ſ. ꝙ ſit differẽs
a ſba diuiĩa vel eternũ.ex hoc em̃ ꝙ eſt differẽs a ſba di⸗
uina.cũ nõ ſint duo pᷣncipia.ponit᷑ eẽ creatũ.⁊ ita poni
tur de nõ eẽ in eſſe ꝓcedere:⁊ ita eſt hñs pᷣncipiũ durati⸗
onis.nõ ergo eternũ.Reſtat ꝗ̊ ꝙ inter illa duo extrema
nõ ẽ acciꝑe hmõi mediũ ad ↄpletõʒ vniuerſi.¶ Ad duo
decimũ dicendũ eſt.ꝙ; manifeſtatõ diuine bonitatis eſt
duplex.vł quo ad magnitudieʒ potẽtie vel qͥ ao multitu
dinẽ in effectibo:quo ad magnitudinẽ potẽtie.maĩfeſta⸗
uit ſe deꝰ pz ab eterno generado filiũ.ꝗ eſt ſubſtantiat ⁊
coeternꝰ⁊ cooĩpotẽs.ſiłr eſt in pceſſione ſpũſſancti.lñ
aug.in li.q.noui teſ.circa pᷣncipiũ. Deus pꝛ cũ ea q̃ nõ
erãt voluiſſet exiſtere.⁊ maieſtati ſue ñ hoc ↄdignũ opꝰ
eẽ ſciret.pᷣus de ſe filiũ generauit.ĩ quo ipᷣe videret᷑ ꝗ ni⸗
hil ab eo diſtaꝛet.vt magnitudini ſue ↄgruꝰrñderet effe⸗
ctꝰ. Quo ad multiplicatõʒ in effectibo maifeſtat᷑ diuina
bonitas.ſ̊ nõ ab erfectibo ab eterno:nõ em̃ creatura po
tuit eẽ eq̃lis creatoꝛi.ſic hẽ ſuꝑ illð ĩ põ.ↄfoꝛtata ẽ ⁊ nõ
potero ad eaʒ.¶ Ad tredecimũ dicẽdũ.q diuĩa potẽtia
nõ indiget exꝑgefactõe. ſilr nec diuia volũtas.eo ꝙ eteꝛ
naliter ſe hñt.nec habet aliqð /phibẽs.nec ſꝑ oꝑat᷑ qͥdcũ
q;. i 26 em̃ eterna volũtas fuit ad oꝑandũ niſi in tꝑe de⸗
termiato ⁊ ad hoc oꝛdiat ipᷣa diuina ſapia. q̃ diſponit
vnũqnodq; ſic ↄgruit.pma ðvo que oꝑata eſt in nuc tꝑis
teterminant᷑:nec ibi eſt aſſignaꝛe rõem quaꝛe nõ pᷣus cũ
pᷣus ibi nõ dicat niſi eternitatẽ ꝓut eſt pꝛioꝛ tꝑe. Pꝛius
em̃ dꝛ alio mõ multipłr.ſicut Augu.in.xij.ↄfeſ.Dicit᷑
em̃ vno mõ pꝛiꝰoꝛigine.ſicut ſonus pᷣoꝛ eſt cantu.Alio
mõ tꝑe ſic̃ flos pᷣoꝛ ẽ fructu.Alio mõ electõe ſiue digni⸗
tate.ſic fructꝰ poꝛ floꝛe.Quaꝛto mõ pus eternitate.ſicut
teᷣpoꝛ oĩ creatura. Si vᷣo querit᷑ cauſa ꝓpter quã deꝰvo
luit tunc facere quod fecit.dicendũ eſt ꝙ eius ꝙ eſi tunc
facere non eſt alia cauſa.niſi illa que eſt eius ꝙ eſt face⸗
re mundum.ſ.dinĩa volũtas.Cũ facto em̃ eſt iᷣm nunc
in qͥ fit:nec aliã ht᷑ cauſã. Ad vltimũ dicẽdũ.q ꝓoſitõ
illa nõ intelligit᷑ ð c ꝗ eſt cã pᷣma ⁊ immutabilis.⁊ fa
cit res mutabiles.ſed de cauſa que apꝛopꝛiat᷑ reſpectu
ſui cauſati.¶¶ Et H̊ mẽbꝝ habet duos aꝛticulos.pᷣmo q̃⸗
ri vtꝑ mũdꝰſit eternꝰex ꝑte finis.ſcðo qꝛ᷑ vtrũ mũdꝰ
ſit eternꝰꝑ pᷣuatõeʒ pᷣncipij rõe motus.

(uetuculus paumus

— B pꝛimũ quo querit᷑ de mũdo vtꝝ eternꝰ ſit

ex ꝑte finis.Et q̊ pt᷑ duplicit᷑ attẽdi.vł vt iſte
muũdꝰfinẽ nõ habeat:vł poſt iſtũ mũdũ ſit ali
us mũdꝰ? ita ſꝑ fiet renouatõ.Et hãc queſtionẽ mouet
aug. xij.ſuꝑ Geñn.ad lit.Circa qð ſic dꝛ.xxiiij. Mathᷣ.ce
li ⁊ terꝛa traſibũt.⁊.j.Joh.ij.Mũdꝰtrãſit ⁊ ↄcupiſcẽ⸗
tia eiꝰ.Ex quibo colligũt mũdũ eẽ defecturũ. Itẽ ex ꝑ⸗
tibo mũdi h̊ colligũt.ſic eſt in etate hoĩs ꝙ diminuit᷑ viꝛ
to. Vñ mioꝛis etatis ſũt mõ hoĩes.qᷓ; a pncipio mũdi.mł
to foꝛtiꝰin alijæ re:ergo debilitat᷑ virtꝰ in ꝑtibo mũdi.
2 iĩ ipo mũdo ꝗ ex eis ↄponit᷑.¶ Itẽ in apocrifis eſdre.
Aat nr̃s de qua dixiſti mibi adhuc viuẽs ẽ.iã ſenectu⸗
ti apꝑꝛopinquat ⁊ reſpõdit ad me ⁊ dixit mibi. Quare
qs peꝑilli nuc.nõ ſint ſimiles eis quos peꝑiſti añ.ſᷣ mi⸗
noꝛes in ſlatura.⁊ dicet tibi:ſũt ꝗ in iuuẽtute vᷣtutis na⸗
ti ſũt.⁊ alij ſᷣ tempoꝛe ſenectutis. deſinẽte matricis vᷣtu
te. ¶ Itẽ ſuꝑ illud.xxx.yſa.Lux ſolis ſeptemplłꝛ.Gloſa.
Dia ꝓpter pctin hois deterioꝛata ſũt. Suꝑioꝛa ꝗᷓ cũ peꝛ
motũ ad hoieʒ oꝛdinata ſũt.deterioꝛata ſunt ꝓpter pec⸗
catũ hoĩs:ſed ꝗ deterioꝛant᷑ ad finẽ tendũt:ſed bec ſunt

coꝛꝑa nobilioꝛa.̊ ⁊ ip̃e mũdꝰtẽdit ad finẽ.4. Itẽ augu.

in.q.ve.teſ. Incõueniẽs eſt mũdũ eternũ diceꝛe:quẽ cuʒ
videmꝰ paſſiõi ſubiectũ.⁊ ꝑ ſingła ſenectute deficere cꝛe
dimꝰ⁊ finiri.¶ Itẽ quõ eternꝰcoꝛruptibilia generabat.

cũ d eterno debeat eternũ ↄſiſtere.Et qð viſibile ẽ ⁊ tã⸗

git.qua audacia vocat᷑ eternũ.⁊ qð vicibo tꝑm miſtꝛat᷑.
ita vt ipᷣa tꝑa nõ aliqñ ſeruẽt officia ſua:quõ alpellat et
nũ.Ex his oĩbo colligit.ꝙ mundꝰnõ eſt eternꝰex ꝑte fi

ruij.

nis. ¶. aüt ſit eternoer illa pte. babet er hoc q dicit
In hiere.xxxj. Hec dicit dñs ꝗ dat ſolẽ ĩ lumie diei.oꝛ⸗
dinẽ lune ⁊ ſtellaꝝ in lumie noctis.ꝗ tur bat maꝛe ⁊ ſo⸗
nãt fluctꝰeiꝰ.Si defecerit leges iſte coꝛã me dic dñs tũc
⁊ ſemẽ iſrahel deficiet.ſi ̊ ſemẽ iſrahel nõ deficiet.nec
iſta deficiẽt. Iẽ yſa.xxx.erit lux lune ſiẽ lux ſolis.⁊ lux
ſolis ſeptẽplicit ex quo videt᷑ mũdi innouatõ nõ deſicio
Itẽ vniuerſale ex hoc q; eſt vniuerſale.habet in ſe quã⸗
dã vᷣtutẽ ꝑpetuãdi ſe.vel in vno vel in młtis.ẽ̊ cũ nature
vniuerſales ſint in ↄtextu mũdi.erit ꝑpetuitas in mᷣo.
Itẽ ea que cauſãt motũ in mũdo:veniũt ex pꝛicipibo in⸗
coꝛruptibilibo:ſed nõ veniũt niſi ex pꝛicipijs mũdi:̊ pᷣn
cipia mũdi incoꝛruptibilia ſũt.ꝙ mũdꝰeſt eternꝰ ex pꝑte
finis qui ex his ↄponit᷑.¶ Pꝛeterea nõ ſeneſcũt virtutes
aĩales nęc pᷣtutes natales pme.ꝗg̊ nec mũdus ꝗ ex his de
pedet. Beinge querit᷑.ſi nõ ſit eternus.ꝓpter h̊ ꝙ iſte
mundꝰeſinat ⁊ aliꝰſuccedat:an ſit earũdẽ veꝝ ꝑpetua
reuolutio quod videt᷑ ꝑ hoc qð habet᷑ in ecẽs.j. Quid ẽ
qð fuit:ipᷣm qð futuꝝ eſt.Quid eſt quod factuʒ eſt:ipᷣm
qð fiendũ eſt.i Qihil ſub ſole nouũ nec valet quiſq; dice⸗
re.ecce hoc ẽ recẽs.Jã em pᷣceſſit ĩ ſclis q̃ fuerũt añ nos
Ex qua auctoꝛitate videt᷑.ꝙ fiat ſecnloꝝ innouatõ ⁊ ite
ratõ.¶ Sed otra hoc eſt qd dicit Aug.in li:de ciui.dei
obijciẽs de aĩa rõnali.que ᷣm hoc a btitudie ad miſeriã
rediret.⁊ a miſeria ad beatitudinẽ. Item ſicut habet᷑ ſu
per illud Ecẽs.j.Oixit donatus.pereant qui ante nos
noſtra dixerunt. Si ergo ita eſt in ſermonibus.qᷓ;toma⸗
gis in adminiſtratione ſeculi.que ab initio ſeculi ſic peꝛ
fecta eſt.vt requieſceret deus ab omnibus operibus ſuis
die ſeptimo.¶¶ IJtem philoſophus quoꝛũ ſubſtantia coꝛ⸗
ruptibilis eſt mota.nõ reiteratur eadem numero.ergo
eoꝛum que ſunt in mundo cum ſit generatio ⁊ coꝛruptio
nõ reiterantur eodem numero.ergo non peꝛ hoc eſt eter
nitas mundi.quia huiuſmodi fit continua reuolutio.pᷣ
terea coꝛpoꝛa ſuperioꝛa habent ſuam reuolutionem et
m diuerſos ſui ſitus adſeinuicem. diuerſi perueniunt
effectus.nunquid ergo ̃m iteratos ſitus ⁊ aſpectus cõ
ſimiles conſimilis ꝓuenit effectus. ¶ Quod ſi eſſet pꝰ
completionem magni anni omnia reuocarentur in pꝛi⸗
ſtinum ſtatum. Dicitur autem magnus annus cum om
nes ſtelle peruenerint ad ſlatum illum in quo pꝛimo ce⸗
perunt moueri. Sed contra effectus qui pꝛocedunt.nõ
pꝛocedunt tñ a cauſis ſuꝑioꝛibus.ſed etiam a cauſa in⸗
ferioꝛibus.Licet em̃ cauſe ſuperioꝛes redirent ad conſi
milem ſtatum cum cauſe inferioꝛes nõ ſimiliter redeant
nõ erit idem effectus:magis etiam ſequentur ipſi effectꝰ
quo ad hoc. cauſam inferioꝛem qᷓ; cauſam ſuperioꝛem.
4l Pꝛeterea.x iiij. YJob habetur.nõ reſurget homo donec
atteratur celum.ex quo ſignatur ꝙ celum ante atterituꝛ
Sed ſi eſt attritio celi.nõ erit in infinitum renouatio.
HBeſtat ergo ꝙ mundus ᷣm illam viam nõ erit eternus
d quod dicendum ꝙ mundus multipliciter accipi
tur.aliquando em̃ pꝛo vniuerſitate rerum coa uprivig
um ⁊ incoꝛruptibilium.ſcilicet inferioꝛum ⁊ ſuperi
⁊ ᷣm hunc modum mundus nõ eſt eternus ex paꝛte fi⸗
nis.Aliquando accipitur pꝛo ipſa vaꝛiatione que eſt in
mundo ſiue ſit ſim motum localem ſiue pᷣ m alium motũ
cum diſpoſitionibus oꝛdinantibus ad illum.⁊ ſᷣm hoc
dicitur.j.Coꝛin.vij. Pꝛeterit figura huius mundi.Ali
quando accipitur pꝛo ipſa delectabilitate variabili.et
Fm hoc poteſt accipi illud.j. Johannis.ij. tranſit mũdꝰ
⁊ concupiſcentia eius. Quaꝛto vᷣo modo poteſt accipi
pꝛo ipſis pꝛincipijs primis que ſunt in mundo.⁊ Fᷣm G̊
poteſt dici mundus eternus ex paꝛte finis:nõ ex eo ꝙ ẽ
ex nihilo.ſed ex cõditoꝛis dono.⸗] Ao illud ergo qð ob
iectum eſt in contraꝛium de ipſa debilitatione mundi pᷣ⸗
tutis ſiue ſenectutem. Reſpondendum eſt ad primum.
ꝙ aliter eſt in aliqua paꝛte mundi et in toto mundo.i⸗ã
in aliqua paꝛte mundi poteſt pꝛouenire defectus.qui ta
men defectus nõ reſpicit ipᷣm totum. VUñ ꝙ dicit᷑ huma
na natura debilitaꝛi. hoc non eſt rõne nature pꝛimitus

inſtitute. ſed rõe coꝛruptionis ex pcto ſuꝑaddite. 4 Ad
aliud dᷣo dicendũ. ꝙ cũ dꝛ mundſeneſcere ⁊ paſſionibo
eſſe ſubiectꝰ 1 bꝛe ↄtrarietatẽ.hoc totũ dẽ rõe eius qð oꝛ
dinat᷑ ado motũ.ſed ex alia ꝑte accipit᷑ eternitas mundi
ꝓpter pᷣuatiõʒ finis:qꝛ rõe pꝛincipioꝝ que oꝛdinant᷑ ad
hoĩez in ſtatu ĩmoꝛtalitatis.¶ Ad terciũ dicendũ eſt ꝗ⸗
auctoꝛitas que dẽ in glo.ſuꝑ illud yſa.xxx.erit lux lune
7c.intelligẽda ẽ de ſtatu hoĩs rõe nature coꝛrupte.lñ
ꝓgreiſus ille ꝗ dẽ in etatibo ſcłi ad modũ etatis humãe
intelligit᷑: nõ ꝓpter naturã hoĩs pᷣmitus inſtitutã.vel ꝓ⸗
pter naturã eoꝝ que ſunt ĩ mũdo:ſed vt ondat᷑ꝙ ſic ex
pcto recipit bõ maioꝛẽ ⁊ mĩoꝛẽ appꝛopinquatõz ad moꝛ
tẽ. ita mundꝰſᷣm ꝙ ad hoĩeʒ ſic exiſtentẽ in pena refert᷑
minoꝛẽ ⁊ maioꝛẽ ht᷑ apꝛopinquatõʒ ad finẽ.Ex iam di
ctis ptʒ quõ intelligẽda eſt illa auctoꝛitas in apocriſis
eſdre. In illis em deſignat᷑ vaꝛiatõ mũdi a pncipio vſq;
ad finẽ.ſiẽ legit᷑ in dan.ij. AUbi legit᷑ de ſtatua que babe⸗
bat caput aureũ 2 deinde pectꝰ bꝛachia erãt de aꝛgeto
ceinde venter 2 femoꝛa de ere:tibie aũt eraãt ferꝛee:pedũ
aũt quedã ꝑs erat feꝛrea ⁊ quedã fictilis. ex quiba deſi⸗
gnat᷑ differẽtia ꝑtiũ mũdi ᷣm pꝛiꝰz poſtẽiꝰ.4. Ad illud
vo qð obijcit᷑ ex alia ꝑte.dicendũ ꝙ rões que inducũt᷑ ꝓ
illa ꝑte ſumũt᷑ ex bis q ꝑtinẽt ad mũdũ.inqtũ mundꝰoꝛ
dinat᷑ ad hoĩis immoꝛtalitatẽ:nihilominꝰtn poſſẽt qᷓdazʒ
illaꝝ auctoꝛitatũ retoꝛqueri ad ꝑpetuitatẽ tꝑis. ſic illa
bieꝛe.xxxj. Ila vo que dẽ yſa.xxx.refert᷑ ad mũdi inno
uatõz. Rõnes vᷣo adiuncte:ſiẽ̃ dictũ eſt. referunt᷑ ꝓ illo
ſtatu qͥ ad immoꝛtalitatẽ hoĩs oꝛdinãt᷑.vel ſm ꝙ babẽt
quãda ꝑpetuitatẽ in eẽ tꝑali a diſpoſitõe diuina.4¶ Ad
illud aᷣo qð obijcit᷑ de ꝑpetua reuolutõe ? reꝝ iteratiõe
Dicẽdũ ꝙ; nõ eſt e ueratlo in nũero.ſed eſt ipiꝰ ſpẽi ĩ
indiuiduis differẽtibo ↄſeruatõ ſᷣm pꝛiꝰ poſteriꝰ. Reuo
lutõ tñ qᷓntũ eſt ð ſe.eẽt ꝑpetua.niſi eẽt finis ex ꝑte boĩs
ad quẽ cetera oꝛdinãt᷑. ¶ Quod q̊ obijcit᷑ ꝑ auctoꝛitatẽ
in li.Ecẽs.nõ intelligendũ ẽ de iteratõe qẽtũ ad numeꝝ
ſed de ydẽptitate in ſpẽ vł genere:ſᷣm quãdã expoſitio⸗
nẽ tñ intelligit᷑ de idemptita te eoꝝ q̃ ſũt in pᷣcia diuina
7 qᷓ ſũt ĩ eẽ exterioꝛi:qdð eĩ fuit ĩ p̃deſiinatõe diuina aliꝗꝗ
eoruʒ erit ĩ eẽ exterioꝛi.q¶ Ad illud ðᷣo qð obijcit᷑ e reuo
lutõe ↄpleta ſuꝑioꝝ coꝛ ꝑũ q̃ vidẽt᷑ redire ad pᷣmũ ſtatũ
7 ſic ꝙ nonꝰfiat mundꝰ.⁊ iterent᷑ etiã q̃ ſunt in mundo
ERñdendũ eſt.q; nõ eſt illa iteratio.nec eſt alteriꝰ mũdi
renouatõ.i.õ em̃ ſuꝑioꝛa coꝛꝑa oĩno ſũt cauſe eoꝝ que
ſũt in inferioꝛibo:⁊ iõ licʒ redirẽt ad pᷣmã ↄfoꝛmitatẽ.nõ
ꝓPter hoc oĩno eẽnt ĩ ↄſimili ſtatu.De qͥ ſic logẽ Augu.
Abſit a recta fide.vt his pᷣbis ſalomõis illos circuitus
eẽ credamꝰſignificatos ꝗbo illi putãt.ſic eadẽ tꝑm tꝑali
umq; volumia repeti.vt vᷣbi gra.Sicut in iſto ſecło pla
to ppᷣs in vꝛbe athenienſi.⁊ in ea ſcola que achademi⸗
ca dicta eſt. diſcipłos docuit:ita ꝑ inumerabilia retro ſe
cula idẽ plato ⁊ eadẽ ciuitas ⁊ eadẽ ſcola.⁊ idẽ diſcipli
ſint repetiti:a ꝑ innũerabilia ſcła cride repetẽdi.Abſit
vt iſta credamꝰ.ſemel em̃ rpᷣc moꝛtuꝰeſt/p pct᷑is nr̃is re
ſurgẽs.⁊ iã nõ moꝛit᷑.moꝛs illi vltra nõ dnabit᷑.õ er⸗
go iſti circuitꝰſcłoꝝ ponẽdi ſũt.quẽadmodũ fingũt phᷣi
ne aia a veꝛa miſeria.ad falſã beatitudinẽ ꝓdeat.⁊ iteꝝ
redeat ad miſeriã circulaꝛiter:ſed ponẽdꝰeſt finis mun⸗
di. ꝓ volũtate ↄditoꝛis.ↄpleto nũero electoꝝ. Eñ.xiiij.
JYob ſuꝑ illud.nõ reſurget hõ dicit glo.Nilſi mũdi huiꝰ

finis aduenerit.humanũ genꝰa ſomno moꝛtis nõ euigi⸗

labit. Innuẽs ꝑ hoc ꝙ finis mũdi adueniat.⁊ tũc hõ re

ſurget.
(Articulus ſecũdꝰ
QO Dſecũdũ quo querit᷑ de eternitate ꝑpᷣuatio
nẽ pᷣnci pij rõe motꝰ. Ad qð ſic. Mundꝰſi ñ
Veſt eternꝰexiuit in eẽ moteius.ſed oĩs moiꝰ
exit in eẽ.pᷣus ẽ in potẽtia mobilis.⁊ dinde exit ĩ actũ
ſed exitꝰ de potẽtia in actũ eſt motꝰvł mntatio.ergo mo
tũ pᷣcedit motꝰvł mutatõ. Iteꝝ querit᷑ vel mutatõ de il⸗
lo motu vel mutatõe:⁊ ſic erit abire in infinitũ.¶ Item

ita mũdꝰerit infinitꝰ.

alia rõ om̃e elongatã a cõtraꝛietate.eſt elongatũ a mu⸗
tatõe terminabili. Oꝛ em̃ terminat᷑ mutatõ.eſt rõne cõ
traꝛietatis.que attẽdit᷑ in eo ꝙ mutat᷑. ſed materia celi
elongata eſt a cõtrarietate ⁊ foꝛma. ſimilit ergo celum
elongatũ eſt a mutatõe terminabili.ergo celũ h motuʒ
ĩ infinitũ:ſed motꝰnõ pt᷑ eſſe infinitus.niſi mobile ſit in
finitũ.ergo celũ eſt infinitũ:eꝛgo ⁊ mundꝰ.cuius ꝑs no⸗
bilioꝛ eſt celũ.¶l Itẽ in circulo nõ eſt pᷣncipiũ neq; finis
ſed circulatio ĩ motu celi.ſequit᷑ circulatõʒ eiꝰ.̊ motus
celi nõ bt pꝛincipiũ neq; finẽ cũ ſit circulaꝛis:ſedo qð nõ
hĩ pꝛincipiũ infinitũ eſt a ꝑte añ:mobile ergo infinitum
eſt a ꝑte añ.ergo ⁊ mundꝰ. Itẽ motꝰẽ cum tpe. ergo ſi
tp̃ᷣus ẽ infinitũ a ꝑte añ ꝭ̊ ⁊ motus. ꝛ tpᷣus ſit infinitũ
a ꝑte añ.ſic ondit᷑. Ome qð incipit eẽ in tꝑe cepit eẽ:ſed
tempꝰnõ cepit eẽ in tꝑe.qꝛ tunc añ tempus eſſet tempꝰ.
7 ĩ infinitũ eſſet abire.ergo tpᷣus nõ incepit eẽ:ſed qð ñ
cepit eẽ ⁊ eſt.ſꝑ fuit:⁊ qdð ſꝑ fuit eſt eternũ. tempꝰẽ eteꝛ
nũ:g motꝰ.ergo ⁊ mundꝰ. Item om̃is motꝰꝗ exit a
potẽtia infinita inqtũ hmõi eſt infinitꝰ:ſed potetia mo

toꝛis pᷣmi eſi potẽtia infinita.ergo motꝰpᷣmus eſi infini

tus et ipᷣm mobile ⁊ ꝑↄſequẽs mundꝰ.¶ Stẽ ſi aliqñ
inciꝑet moueri illud mobile ⁊ nõ pꝛiꝰeẽt motũ.⁊ fimilr
e motoꝛe aliqᷓ fieret innouatio vel ex ꝑte motoꝛis vł ex
ꝑte mobił. Innonatõ aũt facta ꝑ aliquã mutatõz indu
ceret᷑:cũ ᷣ hᷣ nõ poſſit eẽ motꝰ ille infinitꝰerit a ꝑte añ.⁊
KLonnrn motdille eſt ꝓpter ali⸗
ad. eo ꝙ ois motꝰ ꝓpter aliqd.ſed motus ꝗ eſt ꝓpter ali⸗
qd. eo obteto ceſſat:& motus ille eo obtẽto ceſſabit.ſed
om̃e qð bt finem ht᷑ pꝛincipiũ:ᷓ motꝰille eſt finitꝰa ꝑte
añ.nò ergo eternꝰ. Itẽ mot?eſt exitꝰ de potẽtia in actũ.ꝗ
potẽtia eſi pꝛioꝛ exitu duratõe.ſed oẽ qð habet cauſã pꝛi
oꝛẽ duratõe.nõ eſt eternũ.&ᷓ motꝰille nõ eſt eternꝰ.ꝑ cõ⸗
ſequẽs nec aliꝰmotꝰ:⁊ ita nullus motꝰeternꝰ.tẽ om̃is
motꝰab ĩmobili oꝛiginẽ ht.nã aliter eſſet abire ĩ ifinitũ
in cauſis:ſed immobile eſt a motũ.eꝛgo motꝰcũ babe
at pᷣncipiũ.ñ erit eteꝛnꝰ.¶ E ocedendũ ẽ. ¶¶ Ad pᷣmũ di
cendũ.ꝙ motꝰexit in eẽ nõ ꝑ aliquã mutatõʒ. ⁊ ita erit
ſtaꝛe ĩ pmo.Si vo celũ cũ ↄditũ fuit.ñ ſtati motũ eſſʒ:eſ
ſet quedã mutatõ pᷣcedẽs:ſed illã nõ pᷣcederet alia ⁊ ita
ſtandũ eẽt.ſie &̊ motꝰẽ finitꝰa ꝑte an. Ad ſcdᷣm dicendũ
eſt. ꝙ illa rõ no inducit.ꝗn neotus habeat pᷣncipinz ſue

Duratõis:h̊ ad H̊ tẽdit vt ð ſe ñ hẽat finẽ hñt tñ finẽ ſibi

poſitũ ab eo ꝗ ↄdidit ⁊ mobile ⁊ motũ. Ad terciũ dicẽ⸗
dũ eſt. ꝙ lʒ in circulo nõ ſit pꝛincipiũ neq; finis rõe figu
re:nihilominꝰtñ motꝰcirculaꝛis ſiue oꝛbiculaꝛis ht pꝛi
cipiũ duratõis ⁊ ſui eẽ.ſᷣm ↄditõeʒ ſᷣm quã magis ↄgru

it. ꝙ motꝰceli ſit ab oꝛiẽte in occidentẽ.tãqᷓ a dextroi ſi⸗

niſiꝝ:ſiẽ ↄgruit in coꝛꝑe humão.qð pᷣncipiũ motus ma⸗
gis ſit a ꝑte væxtꝛa qᷓ a ſiniſtra.⸗. Ad quaꝛtũ dicendũ ꝙ;
tempus in quo eſt motus incipit eẽ.ſed nõ incipit ĩ tꝑe.
ſed in nũc qð eſt pꝛincipiuʒ tempoꝛis:illud aũt nũc qð
eſt pꝛincipiũ tem ꝑis.nõo incipit in alio nuncnunc em̃ eſ⸗
ſet abire in infinitũ aut reſflecti. Anie voo illud nũc tem⸗
poꝛis.eſt nũc cternitatis.quoð excedit vtrũq;.¶ Ad ꝗn
tũ dicenduzʒ. ꝙ licet potentia ſit infinita a qua pꝛocedit
ille motus pꝛimns:nõ tamen motus infinitus eſt a paꝛ
te ante.ſed ex hoc aꝛguitur magis habere pꝛincipiuʒ a
paꝛte ante:ſicut em̃ habet eſſe pꝛincipium ab illa poten
tia infinita. ita ⁊ pꝛincipium durationis.ſed ad boc tẽ⸗
dit ratio.ꝙ motus nõ hebeat finem a paꝛte poſt.niſi ali
unde trahatur ratio finitionis. Ad ſextum dicendum
ꝙ ex paꝛte mobilis nõ eſt eſt alia innouatio niſi influen
tia virtutis ab ipſo motoꝛe ſupꝛa mobile. Hec aũt influ
entia nõ eſt ꝓpter aliquam innouationem ex paꝛte mo⸗
toꝛis.pꝛimum em̃ mouens immobile nõ recipit innoua
tionem: mobile autem quod pꝛius nõ fnit motum.ſicut
nec pꝛius ens recipit innouationem. ſed nõ permutati⸗
onem aliquam pꝛecedentem.

1.

5
di

n

li⸗
ͦ⸗
ſed
gte
n;
inn
c,

¶ Mueſtio
embrum ſecundum.

D ſecũduʒ membꝝ pᷣncipale huiꝰqueſtio⸗
nis quo querit᷑ de coeuitate mũdi vel eoꝝ
que pᷣmo creata ſunt ĩ mũdo. Dicit em be
da.qꝙ facta ſunt celuʒ ⁊ terra.angelꝰ.aer.
qua.de nihilo:⁊ hoc accipit ex hoc qð dicit᷑ in pᷣncipio
HGeñ. In pᷣncipio creauit deꝰcelũ ⁊ terra: celu ? terra
⁊ nibilo. Itẽ ſpũs dñi ferebat᷑ ſuꝑaquas.Cuʒ & de aqᷓ
legat᷑ ibi.nec dicat᷑ ex quo babet᷑ ꝙ aqua de nihilo. Et
ſpuᷣs dñi ſᷣm vnã expoſitõeʒ lĩ̃alem dicit᷑ aer.qui factꝰ ẽ
a dño.cuiꝰ locus eſt ſuꝑ aquã:nõ dicit᷑ factꝰer aliquo.
Ande ex hoc accipit᷑ ꝙ aer eſt ex nihilo. Angeli item qꝛ
eſt pᷣma res ſpũalis.ex quo colligit ꝙ iſta vtroq; erãt co
equena in pᷣncipio mũdi.¶¶ Albinꝰvo ſuꝑ Gen.dicit ſe
ptẽ fieri ð ibilo:celũ.tra.ãgeli.lux.aqua.aer.⁊ aĩa do
minis:addit em̃ aĩaʒ homis. qꝛ eſt res ſpũalis ſic ⁊ an⸗
gelus:lucẽ po addit.qꝛ lux inter res coꝛꝑales magis eſt
ſpũᷣalis.4: Ieẽ in li.de ſentẽtijs ſanctoꝝ collectis dicit.
Ante oẽm diẽ ⁊ añ om̃e tpᷣus tres res ↄdidit deꝰex nibi
lo:infoꝛmẽ materiã.angelos ⁊ aiazʒ ade. De aĩa vᷣo ade
dicit ⁊ ce angelo.ꝙ añ om̃e tpus ſint creati: qꝛ nõ depẽ

dent ex tẽpoꝛe nec dependẽt ex die. ſm ꝙ dies ẽ ex pñtia

lumiĩaris ſuꝑ terra.ſic ̊ iſta tria ſunt coequeua.4 Au⸗
gu. in queſtione ad oꝛoſiũ ſic rñdet introgatõni facto:ſi
pncipiũ oĩm eſt celũ ⁊ terra angeli poſtmodũ facti ſunt.
Si aũt angeli poſtmodũ facti ſunt.nõ ſimul. Item
videt᷑ extrabi ex glo.ꝙ tpᷣus ſiue mutatõ ſunt coequena
celo ⁊ terre.Aã in pᷣncipio creauit deoceluʒ ? terrã: ̃m
vnã erpoſitõeʒ dicit᷑ ibi pncipiũ tꝑis.ergo tempꝰ ratõe
ſui pᷣncipij dicit᷑ coeuũ celo ⁊ terre.Eodẽ mõ cũ creatuʒ
ereat ð nõ eſſe in eſſe.exitꝰfit aut mutatõ.mutatõ aũt ñ
ſit pꝛioꝛ tꝑe ꝙᷓ mutatũ:erũt celũ ⁊ terꝛa ratõe ſui ⁊ mu
tatio coequeua. ’l Itẽ in li. ↄfeſſ.dicit᷑. DOuo reꝑio q fe⸗
ciſti carẽtia tẽpoꝛibo. cũ tñ neutrũ tibi ſit coeternũ. Anũ
qð ita foꝛmatũ c.⁊ ſine vllo defectu ↄtemplatõis.ſiue in
teruallo mutatõis:qᷓuis mutabile. tñ nõ mutatũ tua ĩ⸗
cõmutabilitate ꝑficiat᷑. Alterũ qð uia iſoꝛme erat.vt ex
qua foꝛma in quã foꝛmã mutatõis vel ſtatõis mutaretk:

quo tꝑi ſubderet᷑ nõ babit:er q̊ relinquit᷑.ꝙ duo ĩ pᷣnci⸗

pio tm̃ erãt coequena.¶. Item exr li. ſentẽtiaꝝ accipit ⁊
colligi põt er glo.in pᷣn.geñ.ꝙ q̃tuoꝛ ſũt coequeua ĩ cre
atone. angelica natura. materia ĩ ſoꝛmis qᷓtuoꝛ elemẽ⸗
toꝝ. ? celu empirreũ.⁊ tpᷣus: ̊ qua ratõe dicit᷑ tp̃us eſſe
te pmis coequeuis. eadẽ ratõe ⁊ motꝰ. 4 Ratõe Silla⸗

rũ ſentẽtiaꝝ diuerſaꝝ põt obijci. Si em aer ⁊ aqua di⸗

cunt᷑ de pᷣmis coequeuis cũ fra:multofoꝛtiꝰ 2 ignis qui
nobiliꝰdicit᷑ q̃tuoꝛ elemẽtoꝝ:⁊ ita nõ ſuſſiciẽter diſtinx it
beda ponẽs illa quqʒ. Pꝛetea aĩia pᷣma ratonalis de ni⸗
hilo creata ẽ:qua q̊ röne dicit de angelo.ꝙ ẽ de pᷣmis co
equeuis:eadẽ rõne de aĩa rõnali.4 Matoe vo ſcde ſen⸗
tẽtie pt᷑ obijci:ſi ĩ pᷣncipio geñ.dicit᷑ tm̃ de creatõe celi et
terꝛe.⁊ in oꝑibo ↄſequẽtibo ſer dieꝝ dẽ de alijs.⁊ ĩ pᷣmo
Die dicit᷑ fiat lux ⁊ facta ẽ lux.vbi noĩe lucis ᷣm aug:da
tur ĩtelligi lux ſpũalis q̃ ẽ angelꝰ.⁊ ð aia hoĩs dẽ ĩ ſexto
die:ſuꝑuacuũ 4 fuit ponẽ illa ſeptẽ coequa.Itẽ cũ celuʒ
⁊ lux ñ diuidat᷑ ex oꝑoſito.ñ ↄgruebat ponẽ hec tãcᷓ co
eq̃ua:⁊ ſi aq̃ ⁊ aer ⁊ fra ponũt de pmis coequis.q̃re nõ
ponebat᷑ ignis cũ eis.¶ Ratõe vᷣo tercie ſentẽtie ꝗᷓ tan⸗
git᷑ ĩ libꝛo de collectõibo. vbi ponit tria.ãgelos infoꝛmẽ
matiã ⁊ aĩaʒ ade.Obijcit ꝙ ãgelꝰ 2 aĩa ade int᷑ fſcta nu
merãat᷑.⁊ factũ diuidit creatuʒ.ſiẽ apparet ex li.geñ.&
nõ ſũt coeq̃ua cũ matia ĩfoꝛmi.q noĩe celi ⁊ tre deſigna
tur. Pꝛetea aĩa eue cũ ſit creata er nibilo.ſic ⁊ aĩia ade
nec depẽdeat ab illa vt aĩa ſit ex aĩa: pt ꝗd non dicebat᷑
aia eue coeqᷓua ſiẽ 1 aia ade.4l Matõe vo ſentẽtie q̃rte
ſcʒ aug.obijcit. Si eĩ ãgel dicebat᷑ de pᷣmis coequis.ea⸗
dẽ rõne ⁊ aĩa rõnalis. ꝛetea cũ fra habeat ſua atenta
ſiẽ ⁊ celũ.ↄtẽtũ aũt celi ẽ angelꝰq coeq̃uꝰdꝛ in creatõe cũ
celo:eadẽ rõe aliqð ↄtẽtoꝝ tre dicet᷑ coeq̃uũ cũ fra. Itẽ
motꝰz tps ſũt accidetia:qͥꝝ vnũ ſcʒ motꝰ depẽdet a mo⸗

xuij.

bili ſiue mutabili.alteꝝ.i.tpᷣus a re tꝑali:& hʒ eſſe ſuuʒ
ab illo:nõ ᷓ recte dicũt᷑ iſta coequa c celo ⁊ tra. Item
nõ videt᷑ ſufficiẽtia ĩponẽdo duo pᷣma coeqᷓua ᷣm mate
riã ĩfoꝛmẽ ⁊ naturã agelicã: ſiẽ em matia infoꝛmis dici
tur pᷣmo creata:ita 2 foꝛma coꝛꝑalis. ¶ Rñdens dicet
pmo creata anteqᷓ ſcʒ nõ ẽ alia fſoꝛma.⁊ ita ñ erũt tm̃ il⸗
la duo coeqᷓua.̊ teꝛciũ ſcʒ pꝛia ſonna coꝛꝑalis:hec at vi
det᷑ eẽ ipa foꝛma celi vł foꝛma lucis.¶ Ad illð ᷣo ꝙ ma
giſter ĩ ſen. videt᷑ ponẽ q̃tuoꝛ.ſcʒ materiã iſoꝛmẽ.⁊ natu
rã angelicã.⁊ empirreũ celũ ⁊ tpᷣus:obijcit᷑ ꝙ tps nõ vi⸗
det᷑ eẽ de nueꝛo coequoꝝ.qꝛ tpᷣus ex motu pẽdet.⁊ mo
tus ex mobili:⁊ ita mobile ſit pꝛimũ nõ ꝗ̊ᷓ tpᷣus ẽ coeque
nũ cũ pᷣdictis.Ald h̊ ẽ̊ dicẽduʒ. ꝙ ᷣm diuerſaʒ ↄſidera⸗
tionẽ attẽdũt᷑ iſta pꝛima coeq̃ua ſᷣm maioꝛẽ nũeꝝ vł mi
noꝛẽ.Si em̃ ponũt᷑ tm̃ duo ſcʒ matia infoꝛmis ⁊ natuꝛa
angelica:noĩe matie intelligũt᷑ ea q̃ habẽt eẽ i bmõi ma
teria vel ſubiecto. Vñ Fᷣm illã expoſitõeʒ.vᷣm quã dicit
tra matia infoꝛmis coꝛpoꝝ. celũ vo natura ãgelica:no
mie tre ↄpᷣhẽdũt᷑ ea q̃ ſunt ĩ matia ſiẽ foꝛma aeris ⁊ ter⸗
re ⁊ hmõi.Si vo ponãt᷑ tria coeq̃ua.ſcʒ matia ĩſoꝛmis
7 angelꝰ aĩa ade:nomiĩe tre ↄpᷣhendũt᷑ ſoꝛme coꝛꝑales
pter illã ᷣo deſignãt᷑ duo genera foꝛmaꝝ incoꝛpaliũ.q̃
de nihilo exeũt ĩ eẽ. Si hᷣo ponãt᷑ q̃tuoꝛ ſeʒ angelꝰ⁊ ma⸗
teria infoꝛmis.⁊ celũ empirreũ.⁊ tpᷣus:nomie tꝑis deſi
gnat᷑ ipᷣm nũc.in qͥ fit exitꝰ de nõ eſſe ĩ eſſe creatũ. Ceꝛra
vᷣo deſignat materiã infoꝛmẽ inferioꝝ coꝛpoꝝ ſcʒ muta⸗
biliũ:tpᷣus vo accipit᷑ ꝓ ipᷣo nũc q̊ fint hmõi res. Si vᷣo
ponãt᷑ qnq;.deſignat᷑ tria elemẽta ſub tribo nomibo. CLe⸗
lũ vo ꝗpt᷑ ſui lumioſitatẽ ↄtinet ſperã ignis. INuerũt em
quidã phᷣi.q dixerũt quartã eẽntiã eẽ lucẽ:angelꝰꝗẽ ſub
ſtãtia ſeꝑata.pᷣteꝛ iſta accipit. Si vᷣo ſeptẽ ponaãt᷑.lux ac
cipit᷑ v coꝛꝑe ignis.⁊ ita qᷓtuoꝛ elemẽta nũerãt᷑ cũ quita
eſſentia.qᷓ noiĩe celi deſignat᷑: pᷣter illas do ꝗnq; deſignãt
due incoꝛꝑales creature ſcʒ angelꝰ⸗ aĩa.4 Ad obiecta
g̊rndendu ẽ ex iã dictis.qꝙ in illa diuiſione ꝗqnquimẽ bꝛi
ignis nõ nuerat᷑ taꝙᷓᷓ id qdð rõne lucis nomiat vnũ etnuz
terꝛa dᷣo alteꝝ rõne tenebꝛoſitatis:aer vᷣo ⁊ aq̃ ſunt duo
media int illa tãqᷓ lucis receptiua ꝑ tranſpaꝛẽtiã. Celi
&̊ noie illð eternũ voluit deſignare.vt in qᷣ pᷣncipalit lu⸗
cis natura reſultat. ¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ de aia ra⸗
tõnali.Dicẽdũ ꝙ nõ ẽ ſimile de ip̃a ⁊ de angelo. Ange⸗
lus em̃ ẽ ſubſtãtia incoꝛpoꝛea.cuiꝰeẽ nõ ẽ in coꝛꝑe ꝑ vni
onem vel aliqͥ mõ ꝑ depẽdentiã.⁊ iõ tq; de pꝛimis coe⸗
queuis cũ pꝛĩcipijs coꝛpoꝝ ponebat᷑:nõ ſic at de aĩa ra⸗
tõnali.q̃ ex coꝛꝑe quãdã hʒ depẽdentiã.4. Ad tercõ ob⸗
iectũ. dicẽduʒ ꝙ licet angelꝰz aia rõnalis int facta ĩ oꝑi
bus ſex dieꝝ ↄputẽt᷑:nibilominꝰtñ qꝛ nõ habẽt eẽ ex ma
teria ſ̊ ex nihilo.cũ pꝛicipijs coꝛpoꝝ ↄnũerant᷑ inqtum
illa ſũt ex nihilo:alia & alia rõe int facta ⁊ creata deſi⸗
gnant᷑. De luce vo diceduʒ.ꝙ accipit᷑ ibi p luce ignea.qᷓ
alteriꝰẽ nature qᷓ lur celeſtis. Habʒ em lux ignea ↄtra⸗
rietatẽ.⁊ naturalit mouet᷑ motu recto:lux aũt celeſtis ñ
habʒ ↄrietatẽ.⁊ mouet᷑ motu oꝛbiculari.¶ Vo quaꝛto
obiectũ ꝙ licʒ factũ inqꝛtum hmõi diuidat᷑ creatũ per
diſꝑatõeʒ. nibilominꝰtñ inqtum illa duo ſũt ex nihilo.
diuidãt᷑ ↄ creatũ ĩ eadẽ diuiſiõe.Qec ẽ ſimile de aĩa ene
licet em̃ ex nihilo ſit ereata:nibilominꝰtñ habet natura
liter pꝛiꝰin ſuo genẽ qdð dicit᷑ pꝛvin ſilitudie.Cũ eĩ coꝛ⸗
pus eue foꝛmatũ ſit de coꝛꝑe ade. aĩa aũt creãdo infun⸗
Dat᷑.x in fundẽdo creet᷑erit aĩa eue poſt aĩaʒ ade:⁊ iðo
pꝛiꝰin ſilitudine ſpecifica ẽ ĩa aĩa ade.ꝗpter quod int
pꝛima coeqᷓua nũerat᷑. ¶ Ad illud vo qð obiſcit de age⸗
lo.quare ponit᷑ vnũ de coeqᷓuis.nõ aũt aĩa rõnalis in di
uiſione vna ſcʒ trimẽbꝛi. Dicẽduz ẽ: aliter ẽ de angelo
7 de aĩa rõnali. Angelꝰem̃ nõ habet depẽdentiã ſᷣm ſuũ
eſſe a re coꝛꝑali tanꝙᷓ ſubſtãtia: aĩa ðo rõnalis habet. et
ideo nõ ↄnuerat᷑ cũ pꝛincipijs coꝛpoꝝ ſubiectoꝛum.Cõ
tentum aũt celi aliter ſe habet qᷓ; contentum terre.Con
tentum enim celi non eſt eius generis cum ipᷣo celo:hoc
em̃ eſt coꝛpus. illud vo incoꝛpoꝛeũ a coꝛꝑe in eſſe ſeꝑatũ
Contentum vo terre eſt eiuſdem generis:⁊ ideo ponen⸗

do pᷣma coequa in hac diuiſione trimẽbri nõ dnüeratuꝛ
4 Adilluo vᷣo qð obijcit᷑ de tꝑe ⁊ motu.ꝙ ſũt nõ ꝑ ſe en
tia ſed ĩ alijs fundant᷑.⁊ ita nõ debẽt poni int᷑ pᷣma.:ñn
dendũ.qꝙ licet m ratõez accidẽtiuz ſint poſterioꝛa ſub⸗
iectis.in hoc tñ ꝙ de nõ eſſe ꝓcedãt ĩ eſſe.pꝛimo int᷑ pꝛi
ma coequa ſm quãda diuiſionẽ nũerant᷑. ¶ Ao illð vo
qð obijcit᷑ de diuiſiõe bimẽbꝛi.ꝙ nõ eſt ſufficiẽs: dicẽdũ
ꝙ loquit᷑ materia foꝛmaꝝ coꝛꝑaliũ.in qua ꝑ quãdaʒ
indiſiinctõeʒ fũt ille foꝛme: pter qð pᷣmo dicit᷑ opꝰcrea
tionis.⁊ deinde opus diſtinctõis. Unde foꝛma ꝑ h̊ noĩe
materie dat᷑ intelligi.vt ſic duo pꝛicipia intelligant᷑ coe⸗
queua. pꝛimũ ex ꝑte ↄditoꝝ incoꝛpoꝛeoꝝ ⁊ ſecũdum er
ꝑte ↄditoꝝ coꝛpoꝛeoꝝ.¶ Ad vltimũ dicẽduʒ· ꝙ licet tẽ⸗
pus ſequat᷑ motũ ᷣm quẽdam modũ.nihilominꝰtñ ma⸗
gis ponit᷑ tpᷣus inter pᷣma coequa ĩ pᷣma diuiſiõe ꝗᷓ mo⸗
tus ratõe ipius nũc.qð ẽ pꝛicipiũ tempoꝛis:eo ꝙ mot
Fm illud nüc nũerat᷑:dat᷑ tñ motꝰ ꝑ illud intelligi ſᷣm ꝙ
ↄmũe eſt ad motum 2 ad mutatõeʒ ⁊c̃.

Mlembrum tercin.

verbũ phoꝝ ꝗ dicũt mũdũ incepiſie.Atꝝ
mũdꝰ incepit eẽ. Ex iã dictis em̃ habet᷑.q;
incepit eẽ:ꝙ aũt nõ incepit eẽ ſic arguunt.
Ome qð ĩcepit eẽ. generat᷑ ſimpłꝛ vel 'm ꝗo:łᷣ mũdꝰnõ
generat᷑ ſimplꝛ vł ᷣm ꝗd:qð eĩ generat᷑ materiã habuit
piacẽtẽ.mũdꝰaũt nõ habuit materia p̃iacẽtẽ:nã illa ma
teria ẽ ens ↄditũ.ꝗ̊ ẽ pars mũdi.nõ ̊ mũdꝰ incepit eſſe
Itẽ ex intẽtõe eiꝰ ꝙ ẽ inciꝑe arguũt. Incipe em̃ ẽ in ſe
eẽ caꝑe:ſᷣ nõ põt caꝑe eẽ in ſe.niſi qð mõ aliqͥ pꝛieſt.noõ
aũt põt pꝛiꝰaliqͥ mõ eẽ niſi ſit ens ĩ potẽtia.nõ dũ ens in
actu:ᷣ tale nõ ẽ mũdꝰ.q̊ mũdꝰ nõ incepit eẽ: nulla em̃ ẽ
potẽtia facta e mũdũ. 4l Itẽ qð incipit ĩ tꝑe incipi: ꝙ
aligꝗd tꝑis pᷣceſſit.⁊ aliꝗd ẽ pᷣſens.⁊ aliqd futuꝝ:qð ſiẽ
tpᷣus pᷣceſſit mũdũ:ᷣ h̊ ẽ impoſſibile.cũ mũdꝰdicat ↄtinẽ
tiã factoꝝ oĩm viſibiliũ ⁊ inuiſibiliũ.tr̃s aũt ẽ alteꝝ ho
ru. C,⸗. at᷑ inceꝑit arguit᷑ ex q̃daʒ ſilitudine quã ponit
aug.maioꝛis mũdi ad mioꝛẽ mũdũ:ſic em̃ hõ ꝗ ẽ minoꝛ
mũdꝰ. hʒ iuuẽtutẽ 2 alias ꝑtes etatis.ita ⁊ maioꝛ mun⸗
dus:ſ ome qð hʒ has differẽtias etatis incepit eẽ.g̊ mũ
Dus ĩicepit eẽ. Itẽ ĩ mũdo ẽ mutabilitas. ſ̊ mutabilitas
inditiũ ẽ inceptõis.ꝙ̊ mũdꝰ incepit eẽ.Itẽ qð finẽ habʒ
ſᷣm modũ ſᷣm quẽ ſinẽ hʒ deſinit eẽ: ſ̊ qꝗ; deſinit eẽ inci⸗
pit eẽ ſiue incepit.gꝗ̊ mũdꝰincepit eẽ¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ;
alit acceperũt ipᷣi phᷣi intẽtõeʒ eiꝰ qd e inciꝑe.⁊ alit ſa⸗
cre ſcripture expoſitoꝛes: dicũt eĩ inciꝑe qð ĩ matia pᷣia
cẽti capit eẽ.ſic ea q̃ generãt᷑. ẽ qð generat ĩ aliq ma⸗
teria ſubiecta generat:⁊ ſᷣm q mũdꝰn icepit.niſi ſᷣm illũ
modũ ſᷣm quẽ dicit᷑ matia pꝛĩo creata fuit ĩfoꝛmis.2
ptꝰrecepit diſtictõeʒ fſoꝛmaꝝ. Alio vᷣo mõ dicit᷑ iciꝑe eẽ
nũc pᷣmo eẽ.ſiue aliqd eiꝰfiũt ſiue aliqd ñ:⁊ ſᷣm h̊ mũdꝰ
incepit eẽ.¶ Per dicta pt᷑ ſolui qð obiectũ ẽ.ſᷣm em̃ hũc
vltimũ modũ.nõ om̃e qð incipit generat᷑ ſimplꝛ vel ſᷣm

ꝗqd.̊ ſegtur fit nũc pᷣmo ĩ eẽ.Eodẽ mõ ẽ ſoluẽdũ de alijs

i A inciꝑe cũ ſit ĩ ſe caꝑe eẽ.G̊ nõ ẽ.qꝛ pꝛiꝰaliqͥ mõ fiunt
duratõe matia ꝙ; foꝛma:ł̊ qꝛ matia in ſe capit foꝛmam.
Sisꝛ rñdẽdũ ad tciũ. Incipe ei ſic dictũ ẽ ñ ponit ali⸗
(ueſti it nũc pᷣncipiũ tꝑis ↄcomitãs.
localitate creature.
Ranſeũdũẽ ad cõ
ditõez localitatis creat᷑e.ciꝛca qð q̃rit᷑.
4 Pꝛimo vt oĩs creatxq᷑xa ſit localis.

nem localitatis.
cio vtrum poſſit eſſe ſine localitate.

embrum primuʒz

4

D terciũ mẽbꝛũ quo queri? ter quoddã

Scdo vtꝝ habeat eandeʒ diſpoſitio

Voo nõ oĩs creatura ſit locał ſic habet᷑.
locꝰẽ teꝛminꝰrei ↄtinẽtis aliã rẽ.Si g̊ oĩs
creatura eẽt localis.q̃libʒ res habẽt rẽ cõ
tinẽtẽ ipᷣaz:qdð ſi eẽt.in infinitũ eẽt ꝓgreſ⸗
us:nõ oĩs creatura ẽ localis.¶¶ Itẽ damaſ.locꝰeſt fi⸗
nis coꝛꝑalis eiꝰqð circũſcribit᷑:cũ q̊ nõ oĩs crearura ſit
coꝛꝑalis.nõ oĩs creatura ẽ localis.¶ Itẽ terminꝰnõ di
cit ꝓpꝛie rei niſi habẽtis quãtitatẽ:ſᷣ̊ nõ oĩs creatura hʒ
quatitatẽ.̊ nõ oĩs creatura ẽ localis. aũt aliqͥ rea⸗
tura nõ hʒ quãtitatẽ.ptʒ in aĩa.qꝛ nõ eſt ĩ maioꝛi coꝛꝑe
maioꝛ.nec in mĩoꝛi mioꝛ.¶ Cõtra Herñ.ſuꝑ Can.vj.
omeł.demꝰſoli deo ſic ĩimoꝛtalitatẽ ſic incoꝛpoꝛeitatem.
cuiꝰnatura ſola nec ꝓyt᷑ ſe nec ꝓpt̃ aliud ſolatõ indiget ĩ
ſtrumẽti coꝛpoꝛei: liquet at᷑ oẽm ſpiritũ creatũ coꝛpoꝛeo
indigẽ ſolatõ.ſ̊ qð indiget ſolatõ coꝛpoꝛeo. locale eſt.
oĩs ſpũs cꝛeatꝰlocalis.Sʒ de coꝛpꝑe ↄſtat. oĩs creatuꝛa
cũ ſit coꝛꝑalis vel ſpũalis.localis erit. Itẽ aug.in li.de
aĩa ⁊ ſpũ.Ex eo intellectuales naturas coꝛpoꝛeas dice⸗
mus.ꝙ loco circũſcribũt᷑.ſᷣ̊ qð loco circũſcribit᷑ locale ẽ
Soĩs creatura localis ẽ.cũ illa ſit de qᷓ minꝰ videt᷑. Iteʒ
ambꝛo.in li.de ſpũſcto.Ois creatura certis ſue nature
circũſcripta ẽ limitibo.ſ̊ qð tale ẽ locale dicit᷑ ̊ ⁊c. Ad
idem facit qð dic hieꝛo. in li.de ſpũſcto. Ois ſubſiãtia
facta.circũſcriptã hʒ ſubſtãtiã.licʒ eĩ quedã locis finibo
coꝛꝑalibo nõ ↄtineãt᷑.circũſcriptõe tñ ſubſtãtie nõ carẽt
Er his colligit᷑. ꝙ oĩs creatura coꝛꝑalis ſeu ſpũalis lo
calis ẽ.¶¶ Ad qð dicẽduʒ. ꝙ locale dicit᷑ duobo modis.
ſicut tãgit᷑ in li.de aĩa ſpũſcto. Dicit᷑ eĩ locale vno mõ
qð coꝛꝑalẽ hʒ dimẽſionẽ ⁊ circũſcriptõneʒ. q̃ aſſignat᷑ ei
pᷣncipiũ.mediũ ⁊ finis:⁊ ſᷣm hũc modũ nõ dicit᷑ oĩs cꝛe
atura localis.Dicit᷑ iteꝝ localis.q̃ ita alicubi pñs ẽ to
ta.vt alibi nõ ſit.⁊ ᷣm h̊ dicit᷑ oĩs cꝛeatuꝛa ex ↄditõe pu
re creature localis.¶ Per hãac diſtictõʒ pt᷑ ſolui qð ob⸗
iectũ ẽ.Cũ eĩ dicit᷑ locꝰẽ terminꝰrei ↄtinẽtis aliã rẽ:ĩtel
ligit ̊ ꝓpꝛie ĩ coꝛpalibo.in ſpũalibo ᷣo ꝑ quãdã ſiłitudi
nem:h̊ nõ dicit᷑ ois creatura ſic localis.vt vnaqueq; cõ
tineat᷑ ab aliq̃ alia creata:ſic em̃ ĩ vltimo ⁊ ſupᷣmo ẽ di⸗
cẽ.ꝙ ↄtinet alia.ipᷣm aũt nõ dicit᷑ eẽ ĩ loco.eo ꝙ ab alte⸗
ro coꝛꝑe ↄtĩet᷑.ſic ĩ creatuꝛis ſpũalibo ſeꝑatis:qᷓ maioꝛis
vᷣtutis c.dicit᷑ ↄtinẽ aliã q mioꝛis ⁊ẽ vᷣtutis. In aliq̃ vᷣo ẽ
ſtaꝛe.q̃ ñ ab aliq cꝛeata ↄtiet᷑.On ſupᷣmis ꝗᷓ dẽ locales
ſũt.qꝛ ꝓpꝛio tmio ↄtinẽt᷑.vł vere.vł ᷣm ſilitudinẽ.⸗ d
ſcðm ẽ dicẽdũ.q finis pt᷑ dici pꝛie vł coĩt᷑:ſi ꝓpꝛie ſic ẽ ĩ
coꝛꝑibo.ſi coĩt ſic ertẽdit᷑ ad ſpũales creatas:dẽ eĩ eccs
iij.ſuꝑ illð oia tp̃s hñt.ꝙ ſube ſpũales ñ ↄtinẽt᷑ loco.ſᷣ h
ĩtelligit᷑ ð loco ꝓpꝛie.De loco vᷣo coĩt᷑ dĩc aug.ĩ li.de fide
ad petꝝ ineſt ſingulł fminꝰnaturał.qͥ ad ſeinuicẽ diſceꝛ
nũt᷑.¶ Ad illð vᷣo qð vltĩo obijcit᷑ ꝙ tminꝰẽ quãtitatis.
Dicẽdũ ꝙ tpᷣs ẽ quãtitatis dimẽſiue.⁊ ẽ fminꝰquãtita⸗
tis vᷣtuał.ſic oñdit aug.ĩ li.ð quãtitate aĩe.Liczʒ eĩ quã
titas dimẽſiua ñ ↄueiĩat ſpiritibo.oↄueit tñ quãtitas vᷣtu⸗
alis.Dicũt᷑ etiã eẽ ĩ loco vł ꝗꝓpt᷑ diffinitõeʒ ſube.vel ꝓpt
oꝑatõeʒ: ⁊ ſic poſſunt adeẽ loco coꝛꝑali ipᷣe ſpũales ſbe
Fm ꝙ dic Damaſ.dicit᷑ angelꝰeẽ in loco.qꝛ adeſt intelli
gibiliter ⁊ circũſcribit᷑ vbi operat᷑.

(Mlembru ſecundum.

D ſecũdũ q̊ͥ qrit᷑ viꝝ oĩs creat᷑a habeat eã
dem differẽtiã localitatis.q ſic videt᷑.locꝰ
eĩ coꝛꝑał coĩt᷑ accipit᷑.ſiue rſerat᷑ ad ſpũs
line ad coꝛꝑa:a vtrũq; dẽ circũſcribi. Uñ

aug. de eccliaſticis dogmatibo. Ex eo coꝛpeas credimꝰi⸗

tellectuales natas.qꝛ localit᷑ circũſcribũt᷑:de coꝛꝑibo at
maiĩfeſtũ ẽ. Cũ & vna ſit rõ loci.⁊ vtrobiq; ↄueĩat circũ⸗
ſcxibi.vꝛ locale dici ð ilł ſᷣm eãdẽ differetiã localitatis
3 Zriũ ſic ondit᷑.locale eĩ dẽ qð figurã bzʒ. ſic dicit
loh.damal.vt coꝛꝑalit᷑ ↄpᷣhẽdat᷑ ⁊ alibi ñ ſ natuꝛã figu
rãt᷑ itellectuales. nec tres dimẽſiões hñt.qꝛ ĩtellectu lit
aſſunt. Sʒ ñ ſic ẽ ð coꝛꝑibo. locale ũ dꝛ ſᷣm eãdẽ rõneʒ
localitatis ſ differẽteʒ: reſtat g ꝗ; aliter dicitur ſpiritꝰ
localis ⁊ aliter coꝛpꝰ.l Sʒ nũquid intantũ extenditur

neo⸗
l5
Ma
d
cce⸗
lee
e;
tre
Do
ina
iv
ret
8lo
g.
n
atei
ce
to
po
ob⸗
eel
tyci
cᷣ
di⸗
lte⸗
ons
zoi
gles
A
cei
ccs
Eb
ſide
iſcer
atis.
nitv
qi
brn⸗
pt
ſbie
elli

ſit
ſez
ur

¶Mueſtio

locale.vt om̃e genꝰtermĩatõis ↄtineat:quoddã eĩ ↄtine
tur loco.quoddã ↄtinet᷑ tꝑe.quoddã ↄtinet᷑ ↄpᷣhenſione
Cũ g̊ oibo his modis dicat᷑ ↄtineri ſiue ↄpᷣbẽdi.nũquid
ex h̊ dicit᷑ locale.¶ Ao qð dicẽdũ.ꝙ ſicut dictũ ẽ.ſpũs
⁊ coꝛꝑa localia dicũt᷑ in aliã ⁊ aliã differẽtiã localita⸗
tis. licʒ eĩ locꝰ coꝛpalis vtrobiq; accipiat᷑. ⁊ circũſcpᷣtio
coĩter dicat᷑: alit᷑ tñ ⁊ alit dicit᷑ coꝛpꝰcircũſcribi ⁊ ſpũs.
coꝛpꝰeĩ dicit᷑ circũſcribi loco.vt ꝑs ſit in ꝑte loci.mĩoꝛ ĩ
mioꝛi:maioꝛ ĩ maioꝛi.⁊ totũ ĩ toto.h̊ excepto q de coꝛpe
dñico dicit᷑ ꝙ ẽ ſub ſacramẽto. hʒ pꝛia diſquiſitõem
ſpũs aũt dicit᷑ circũſcribi vt totũ ſit intra ⁊ nihil eiꝰ ey.
nõ ↄmetiẽdo ꝑtẽ ꝑti cũ hmõi nõ habeat. Ad aliud vᷣo
dicẽduʒ.ꝙ licʒ ſint diuerſi modi ↄtinẽdi loco.tꝑe.⁊ ↄpᷣ⸗
hẽſione: tñ ꝑ quãdã anologiã ſe habẽt.vt qð ↄtiet loco
ptinet᷑ tꝑe.qð vᷣo ↄtinet᷑ tꝑe.ↄtinet᷑ ↄpᷣhbẽſione.nõ ecõuer
ſo.qꝛ vᷣo verbũ ↄpᷣhẽſionis(ſic̃ habet᷑ ĩ libꝛo de videndo

teo) dicit᷑ de re illa.cuiꝰfines circũſpici poſſunt.ꝑ quã⸗

dam ꝓpoꝛtõneʒ ſine ſimilitudinẽ ſe habet ad eſſe in loco
vbi ſᷣm gcceptionem ↄmunioꝛem dicitur finis.

embꝛum tercium.

rð

D terciũ quo querit᷑ vtꝝ poſſit eẽ ſine lo⸗
calitate.ad qð ſic.localitas depẽdet a rõe
coꝛꝑis.̊ angelica natura.cũ ſit ſuba ſeꝑa
ta a coꝛꝑe.nõ hʒ depẽdentiã a coꝛꝑe vel cõ
ditõibo eiꝰ: põt eſſe ſine localitate. ¶ Joꝛte dicẽt ꝙ q̃
ad ſubaʒ põt eẽ angelꝰſine loco ł̊D nõ quo ad oꝑatõʒ ſiue
actũ.Cõtra ꝙ ſic.duplex eſt actꝰ:actſcʒ ↄtemplatõnis
quo ↄtẽplat᷑ ũ.⁊ actꝰ ꝓpꝛie cognitõis quo ſe cognoſcit
vel alia a ſe:ſ quo ad nentꝝ actũ bʒ depẽdentiã a coꝛꝑe
Vnde aug.ad oꝛoſiũ.ſpũs ↄditꝰ ſicut ẽ ãgeloꝝ.qᷓᷓ ſine
tꝑe ↄ tẽplet᷑ dei eternitatẽ.xveritatẽ.caritatẽ:tñ qꝛ ex tꝑe
in inferioꝛibo iuſſa dei ꝑficiũt iure credũt᷑ moueri ĩ tꝑe

p boc excludẽs locũ.⁊ ptꝰſequit᷑.ſpũs hoĩm mouet ĩ txe
remiſcẽdo p̃terita.futura expectãdo.alia noua diſcẽdo:

nec tñ motꝰ iſte ẽ in loco:multoſoꝛtiꝰh̊ eſt ĩ angelis.cuʒ
ſe vł alia cognoſcũt.qᷓ creatura aliq vel ̃m ſubaʒ vł ſᷣm
actũ.nõ hʒ depẽdentiã a loco ⁊ ita nõ dicet᷑ localis.hᷣ ſi

ne localitate poterit eẽ.¶ Itẽ intellectꝰ ꝑ impoſſibile.;

nullũ coꝛpꝰeẽt.⁊ tñ ſuba incoꝛpoꝛea eẽt:abſtrahẽt᷑ tũc a
localitate.ᷓ aliq̃ creatura põt eẽ ſine localitate:nõ eꝛgo
Aꝛiũ ẽ creature eẽ localẽ.¶ Sed tũc obijcit᷑ nũquid ſiẽ

te deo ꝓpꝛiũ ẽ eſſe vbiq;. nũquid ſumilit᷑ ꝓpꝛiũ ẽ creature
eſſe hic.⁊ ꝙ nõ alibi:pᷣ ⁊ ſi nõ eẽt coꝛpꝰ.diceꝛet᷑ deꝰeẽ vbi

qᷓ; in ſeipᷣo.ſiẽ videt᷑ dicẽ aug.a dardanũ. vbiq; ẽ deꝰ.qꝛ
nuſeỹ ẽ abſens. in ſe aũt ipo.qre nõ ↄtinet᷑ ab eis ꝗbo eit
pñs.Et iteꝝ aug.ↄtra maximinuʒ. ꝗᷓrenteʒ anteq facẽt
celũ 2 terꝛã.anteq facẽt ſctos.vbi habitabat:babita
bat ĩ ſe ꝰapud ſe habitabat.apð ſe fuit.Silr videt᷑ di
cere cæ ſubſtãtijs ĩcoꝛpoꝛeis ſeꝑatis.qꝙ ſint hic:ita ꝙ nõ

ibi. Ad qð dicẽdũ.ꝙ localitas put depẽdet a coꝛꝑe.ẽ

ↄditõ ſine q̃ põt eẽ aliq creatura:ſ̊ pᷣm ꝙ extẽdit᷑ vt dica

tur vnaqueq; creatura habẽ ꝓpꝛiã termiatõeʒ. ſic nõ põt

elſe creatura ſine illa termatõe. ſiẽ nõ põt eẽ ſine mo: ſ
oc nõ ↄſueuit ſcpᷣtura vocare localitatẽ. ¶ Ad h̊ autẽ

qð obijcit᷑ de deẽt vbiq;. ⁊ ſi nõ eẽt coꝛpꝰ:⁊ ſiłr angelꝰ
babẽt eẽ h.ita ꝙ nõ ibi. dicẽdũ ẽ:q eẽ vbiq; dicit᷑ dupli⸗
cit. ꝓpꝛie dicit᷑ ẽ pnteʒ om̃i loco.⁊ ſic nõ exiſtẽte coꝛꝑe.
nõ dicẽt deꝰ vbiq;ʒ. Alio vᷣo mõ dẽ eẽ pnñteʒ om̃i creature
vel ñ deficiẽtẽ reſpetu alicꝰ.⁊ ſᷣm h̊ ñ erñte coꝛpꝑe.dicẽt᷑
t vbiq;: ſi ſic acciꝑet᷑ dupłr.tũc vno mõ dicẽt᷑ ð an⸗

gelo. ꝙ eẽt H.et ſi ñ eẽt coꝛpꝰ:̊ nõ ẽ ↄſuetudo ſcpᷣture ſic

chritudine vniuerſi.

dicẽ eẽ h. ſ̊ magis eẽ h̊ vel illð.vt ꝑtitõ attigat ſubaʒ nõ
locũ aut ſitũ. Si at᷑ qrat᷑ vtx ſit ꝓpꝛiũ create eẽ alicubi.
Rñdendũ.q ꝓpꝛiũ dꝛ dupłr.vel vt ſimpłr.xł vt ſᷣm tps
ſiue vt dicat alis nomĩbo pᷣm ſubazʒ ⁊ ſm actũ ꝗ nũc eſt
pꝛimo modo non dicit᷑ eſſe ꝓpꝛiũ creature.vt ꝙ ↄueniat
om̃i creature eſſe alicubi.ſcðo vᷣo modo dicitur.

xvjſ.
Ertitur oſideratio

temũ poſt ↄditões creature ex ꝑte quã
titatis. circa ↄditõnes ex ꝑte q̃litatis q̃
ſunt verũ bonũ ⁊ pulchrũ. De veritate
at᷑ ⁊ bonitate dictũ ẽ ſuꝑiꝰĩ tractatu de

eẽntialibo dictis ð deo. ſeqtur oſideratõ ð pulchritudie

⁊ pulchro.Circa quod ſic poſſunt diſtingui queſita.
4 Pꝛimo quid ſit pulchrum.
Secundo que ſit differentia pulchri ⁊ apti.
Tercio cui rei conuenit pulchrum.
Quaꝛto.v.pulcꝛitudo poſſit augeꝛi hminui ĩ vniueꝛſo
OQuito er ꝗbo colligat᷑ pᷣncipalit᷑ mdᷣi pulchritudo.
Sextog que conferant ad pulchritudinem.

embrumprimum.

Irca ratõeʒ pulchri ſic. Pulchrũ ⁊ bonũ

Querit᷑ ̊cũ vtrũq; addat ſuꝑens: ꝗd ad⸗

dit pulchrũ .
diſpoſitõneʒ reſpectu alicmiꝰ cauſe.pᷣ bonũ dicit reſpct᷑u
cauſe finalis:cũ ẽᷓ pulchrũ differat rõe a bono reſpectu
altiꝰcauſe ſumet᷑ n niſi rſpet᷑u cauſe foꝛmal. ð etiã vr

cũ em̃ tria inſint creature.modꝰ.ſpecies ⁊ oꝛdo:ſpecies

maxime videtur eẽ illud pᷣm qð determĩat᷑ pulchritudo
Vnde ſpecioſuʒ pulchrũ dicere ſolebamꝰ.ſᷣ ſpẽs ſumit᷑

ex ꝑte foꝛme:ergo pulchrũ ex ꝑte foꝛme.Sʒ ſi ex ꝑte foꝛ

me.cũ veꝛitas ſimilit᷑ accipiat᷑.ex illa ꝑte nõ differũt ve
rum ⁊ pulchrũ:ꝙ ſi differũt.que ẽ ̊ differẽtia vł cauſa
diſterẽdi. Rñdet ꝙ veritas ẽ diſpoſitõ ex ꝑte foꝛme rela
ta ad interiꝰ:pulchꝛitudo vᷣo ẽ diſpoſitõ ex ꝑte foꝛme re
lata ad exteriꝰ. Solebamꝰ eĩ pulchꝛũ dicẽ qʒ ĩ ſe hẽbat
vñ ↄueniẽs eẽt ĩ aſpectu. O aũt pulchꝛũ accipiat᷑ ex ꝑte
foꝛme.ptʒ ꝑ h̊ qð dic dyoni.ſᷣm ipᷣm pulchꝛũ oĩa diſtin⸗
guũt᷑.⁊ aug. de natura boni. In hoĩs foꝛma qꝛ maioꝛẽ
pulchꝛitudo.ĩ eiꝰ ↄpꝑatõe ſũme pulchꝛitudo defoꝛmitas
dẽ. Sʒz Em H̊ ad diceduʒ ẽ de eo qdð dĩc dyomi.in li.de di
ui.no.Decoꝝ ⁊ bonũ ſᷣm oẽm cazʒ oĩa affectãt.Ex qͥ vi⸗
det᷑ cũ appetitꝰ ſit ſinis.q decoꝝ ſiue pulchꝛũ reſpicit ſi⸗

nem. Ad qð dicẽdum ꝙ affectare ſiue appetẽ dicit᷑ xꝛie

⁊ coĩter reſpectu finis ꝗq cauſa finalis dicit᷑: coĩter ſm
ꝙ om̃e in qͥ quieſcit appetitꝰdicit᷑ finis.vt qð delectabi⸗
le intellectui dicit᷑ apetẽ intellectꝰ.⁊ qð ẽ delectabile vi

ſui viſus.⁊ ita de alijs:⁊ ᷣm bunc modũ decoꝝ ſiue pul

chꝛum cadit in naturali appetitu omnium rerum.

embrum ſecundũ.

ferẽtia pulchꝛi 2 apti. Ad qð rñdet yſið.
c ſũmo bono. decoꝛ elemẽtoꝝ oĩm in pul
chꝛo ⁊ apto oſiſtit: ſ̊ pulchꝝ ẽ qð ꝑ ſeipᷣm

mentũ.⁊ vt victꝰ. Ideoq; hoĩeʒ dicimꝰ pulchꝛũ ad ſe.qꝛ
nõ veſtimẽto ⁊ victui ẽ neceſſariꝰ.ſᷣ iſta homini ideo at
illa apta.qꝛ ad alið.i.ad homini accõmodata. ſibimet
ſunt neceſſaria.̊ᷣ ⁊ de elemẽtoꝝ naturis dicẽduʒ eſt. Vi

detur ꝗᷓ differẽtia pulchꝛi ⁊ apti ĩ hoc.ꝙ pulchꝛũ dicat᷑

ĩ ſeip̃ᷣo: aptũ vᷣo ſᷣm ꝙ homĩ accõmodat᷑ vł alteri rei cui
ↄueit.vñ vẽ pulchꝝ ꝗpꝛie ex ſpẽ dici ſine foꝛma.large ac
cipiẽdo ſoꝛmã:aptũ vo ex ↄiũctõe decẽti cũ alio.

embrum terciũ.

Diterciuʒz quo querit᷑ eni rei ↄueniat pul⸗
chꝛum. hoc eſt vtrum malũ culpe dicatur
pulchꝛum vel malum pene.vel minus bo⸗
num ↄpꝑatõne maioꝛis.⸗ malum cul
enõ dicatur pulchꝛũ ſic accipit᷑. Malũ culpe inqtum
hmõi nõ eſt veſtigiũ dei.̊ pulchꝛum ĩ creatura inq tum
ſic eſt. eſt veſtigium dei.ergo malum culpe non eſt pul⸗
chꝛum.ꝗl Quod etiam videtur ex hoc.quicqd em̃ defoꝛ⸗

ſunt idẽ in ſuba.ſiẽ habet᷑ a dyoniſio ĩ li.
c diui.no.ſ̊ aliquaꝝ ẽ differẽtia ratõis.

ens quo differt a bono. vtrũq; aũt dicit

Apoſia hac diſteretia. ↄſeqnt qrit᷑ ð dir

4 — —

(puleti ?.vt hõ ex aĩia ⁊ mẽbꝛis ↄſtans:aptũ vo vt veſti

mat pulchrũ oſpontt pulchro. malum culpe defoꝛmat
pulchrũ.ſᷓ maln culpe nõ eſt pulcprũ ¶ Cotra dic dyo
ni. in li. de diui:no. Malũ ẽ ad ↄpletõeʒ oĩs. ↄferẽe to
ti. nõ impſectũ eſſe ꝑ ſeipᷣm largiẽs:ſᷣ qð eſt hmõi.ẽ ali⸗
quo mõ bonũ.qdð aũt eſi aliquo mõ bonũ? pulchrũ. Itẽ
malũ nõ vſq;quaq; pꝛiuat᷑ bono. nec pulchro: cuʒ pul
chrum ? bonũ ſint idẽ. ¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ malũ ineqtũ
bmõi tefoꝛme ẽ.⁊ ipa malitia defoꝛmitas. Vnde qͥ ad hᷣ
nõ eſt bonũ:tñ nihilominꝰ inĩtuʒ er malo elicit bonuʒ
Dicit᷑ qᷓtum ad h̊ ↄferẽs.ꝛ ſic in oꝛdine dicit᷑ pulchrum
nõ ᷓ pulchrũ dicit᷑ abſolute.ſᷣ pulchrũ ĩ oꝛdine.ĩmo po
tius dicẽduz ẽ. ip̃e oꝛdo ẽ pulcher. Ande auqin li. de ci⸗/
ui. dei. rj. ſicut ↄtraria ↄtrarijs oppoſita Fmõis pulchri
tudinẽ reddũt.ita quadã nõ verboꝝ ſ rerũ eloquentia
ↄtrarioꝝ oppoſitõne ſeculi pulchritudo oponit᷑.qꝛ recte
poſitũ eſt in Eccleſiaſtico. xxxiij. boc mo. Cõtra malum
bonũ ſtat 2 ↄtra vitã moꝛs:ſic ↄtra virũ iuſtũ peccatoꝛ.
ſic intuere in oĩa opa altiſſimi.bina ↄtra bina.⁊ vnuʒ
ↄtra vnũ. I;tẽ in eodẽ li. non crearet de vllũ angeloꝝ vel
bominũ quẽ malũ futuꝝ eſſe pᷣſciſſet: niſi pariter noſſet
quibo eos bonoꝝ vſibo cõmodaꝛet:atq; ita oꝛdinẽ ſingu
lorũ tanqᷓ pulcheꝛrimũ carmen ex quibuſdã anthitecis
boneſtaret. 4 Ad illud vo qð poſt obijcit .· dicẽduzʒ ſi
eut malũ ſubſtãtificat᷑ in bono qð eſt bonũ ſᷣm quip:ita
ſubſtãtificat᷑ in pulchro qð ẽ pulchrũ ſᷣm qd ⁊c
inde obijcit᷑ de malo pene.ꝙ ſit pulchrũ.qꝛ eſi iuſte inſli
ctum a deo:om̃e aũt iuſte inflictũ pulchꝛũ. Ende augu.
in li.de libe.arbi. habitatõi celeſti talis aĩa nõ ↄuenit ꝑ
peccatũ.terreſtri aut ↄuenit ꝑ ſuꝓpliciuʒ · vt qð libet ele⸗
gerit ſemꝑ ſit pulchra vniuerſitas cẽtiſſimis ꝑtibo oꝛ
dinata. Itẽ aug. xiij. de ciui. dei. Per ineffabilẽ dei miſe
ricoꝛdiã.ipᷣa pena vitioꝝ trãſit ĩ arma virtutis ⁊ loqui⸗
tur ibi de moꝛte.Cum ergo moꝛs ſit malũ pene.⁊ ſit in/
ſtrumẽtũ virtutis: erit moꝛs hmõi pulchrũ:om̃e em̃ qð
eſt inſtrumẽtũ virtutis.tenet ratõeʒ pulchri. Cõtra.
a quo remouet᷑ bonũ.ab eo remouet᷑ pulcbrũ:ſ̊ malum
bonũ ſunt differẽtia genere.ᷓ cũ malũ pene ſub malo
ↄtineat᷑.remouet᷑ ab eo bonũ. etiã pulchrũ ꝑ ↄſequẽs
Item aug.de ciui.dei.loquẽs de moꝛte ſic dicit.lex nõ ẽ
bonũ quãdo auget peccantiũ ↄcupiſcètiaʒ. ita moꝛs nõ
eſt bonũ quãdo auget patiẽtiuzʒ gloꝛi:ex quo accipit᷑ ꝙ
moꝛs vel hmõi mala pene nõ ſũt bona? ita nec pulchꝛa
Ad quood dicẽduzʒ ꝙ malũ pene licet ſit malũ illi qui
punit᷑nihilominꝰtn eſt bonũ ⁊ pulchrũ.⸗! Ad illud vo
quod obijcit᷑.q; malũ pene eſt ſub malo ĩ genere. Dicen
dum eſt. ꝙ malũ nõ dicit᷑ de malo culpe ⁊ malo pene tã
q̃; de duobo ſpeciew. ſ̊ ſicut de malo ſimplicit᷑ .
qð aũt dicit᷑ ſimplicit᷑ ⁊ Fm quid.nõ determĩat ſpecies:
licet ergo malũ pene ſit maluʒ ?ᷣm quid.nihilominꝰtñ ẽ
bonũ ⁊ ꝑ ↄſequẽs pulchrũ.4 Ad illud vo quod obijcit᷑
de moꝛte. dicẽduʒ eſt ꝙ moꝛs habet duplicẽ ↄſideratõeʒ.
Vno mõ ſᷣm ꝙ eſt delectꝰ ipᷣius vite ⁊ ita nature. Nlio

mõ ᷣm ꝙ eſt malũ pene ei qui patit᷑.⁊ boc eſt cnʒ moꝛit

Hſᷣm q; moꝛs ẽ coꝛruptio vite: ⁊ ſᷣm pꝛimũ modũ dicit᷑ ꝙ
moꝛs nõ eſi bonũ.cũ ſit defectꝰeẽ.ſicut nec defectꝰ ignis
bonũ dicit᷑:ſ malũ oppoſitũ eſt bono nature ſm ſe.dici⸗
tur aũtalio mõ malũ pene⁊ ita ẽ bonũ. Si q querat᷑ de
bmõi defectibo nature.dicẽduʒ ꝙ in vniuerſo cõſiderati
er ordie ad aliqð bonũ ſunt ↄferẽtes.⁊ ſic hñt quãdam
pulchritudinezʒ oꝛdinis. in ſe aũt ↄſiderata nec ſunt nec
pulchra nec bona. Deinde querit᷑ de rebo mõſtruoſis
vtrũ dicẽde ſũt pulchre.qð nõ videt᷑.quia res mõſtruo⸗
ſa deeſt in mõ vel ſpecie ſimplicit vel oꝛdine qð aũt defe
ctum habet ĩ his.defoꝛme dicit᷑: ꝙ̊ res mõſtruoſa non di
cetur pulchra cũ ſit defoꝛmis.q Pꝛeterea.res mõſtruo
ſa ex erroꝛe nature ꝓuenit.Qð ant ꝓuenit ex erroꝛe de⸗
foꝛme dicit᷑.nõ eꝛgo decoꝝ.(¶ Cõtra.mõſtra ſunt entia
7 que ſunt entia.in eo ꝙ hmoi dicunt᷑ bona ⁊ pulchra.
pꝓ ↄſequens & res mõſtruoſe ſunt pulchre. Pꝛet ea nihil
ſit ceo actoꝛe qð nõ eſt pulchrũ ſicut em̃ a ſůme bono bo
num.ita a ſũme pulchro pulchrũ:ſed hmõi res ſunt deo

m gd.

auctoꝛe. Vnde aug.de ciui.dei.xvj.ſi hoĩes ſunt de qui⸗
bus illa mira ſcripta ſũt.quid ſibi: Pꝛoptea deꝰ voluit
nõnullas gẽtes ita creare.ne in bis mõſtris que apud
nos opꝑtet ex hoĩbo naſci.eiꝰſapiẽtiaʒ quã natuꝛ fingit
hũana velut artẽ cuiuſpiã minꝰ ꝑfecti opificis putare⸗
mus erraſſe.¶ Rñdendũ ꝑ illud qð dicit augu.in.xvj.
te ciui.dei.viij.c.Qualis aũt ratõ reddit᷑ de mõſtruoſis
apud nos hoĩm paꝛtubo talis de mõſtruoſis quibuſdaʒ
generibo reddi põt.Deꝰem̃ creatoꝛ ẽ oĩm. qui vbi ⁊ qñ
creari ꝗd opoꝛteat vel opoꝛtuerit ipᷣe nouit.ſciẽs vniueꝛ
ſitatis pulchritudinẽ.quaꝝ ꝑtiũ vel ſilitudinẽ vł diuer
ſitate ↄtexat:̊ qui totũ inſpicẽ nõ põt.taniꝙ; defoꝛmita⸗
te ꝑtis oſtẽdit᷑.qm̃ cui ↄgruat ⁊ quo referat᷑ ignoꝛat.Li
cet ergo in mõſiris ſit defectꝰ.nihilominꝰ tñ dro actoꝛe
fiũt res que habẽt defectũ:ſ res ẽ a deo.defectꝰaũt ex ꝑ⸗
te pᷣncipij deſectibilis. Sed attẽdendũ cẽ.ꝙ mõſira dicũ⸗
tur duplicit.vel que fingũtur ex imagine vel eſtimatõe
bũana.⁊ ſᷣm hoc nõ dicunt᷑ mõſtra eſſe deo actoꝛe: velq̃
vident᷑ habeꝛe imꝑfectõʒ ſᷣm curſuʒ nature.ſic ꝙ hõ ha
beat ſex digitos.vel ꝙ vniꝰcoꝛꝑis ſint duo capita.⁊ ita
de alijs:⁊ hec deo actoꝛe fiũt.nõ ꝙ apud cauſaʒ pꝛimaʒ
ſit erroꝛ.̊ apud cauſaʒ ali ꝑticularẽ. Vnde aug.abſit
vt quis ita deſipiat.vt extimet in numero humanoꝝ di
gitoꝝ erraſſe ereatoꝛ?. qᷓuis neſciẽs cur hec fecerit: et ſi
maioꝛ oꝛiatuꝛ diuerſitas.ſcit ille quid egeꝛit.cuiꝰopera
iuſte nemo repᷣhendit.

embru quartum.

D quartum quo querit᷑.vtꝝ pulchritudo
poſſit augeri vel minui.qð videt᷑.Cũ eĩ vi

—

miarebors Gᷣea q̃ moꝛiũtur vel deficiũt habeant
tefoꝛmitatẽ:ſᷣ ↄtigit ĩ vniuerſo plura eẽ viuẽtia vł pau⸗

cioꝛa.̊ ↄuenit pulchritudinẽ vniuerſi augeri vel minui.
Itẽ ſicut mĩoꝛ dicit᷑ pulchritudo cũ hõ ſeneſcit q; hõ ẽ
in iuuẽtute.ita videt᷑ ĩ vniuerſo. Cũ & ſicut dic aug.mõ
ſit qſi ſenectꝰmũdi. in pᷣncipio ðᷣo erat q̃i inuentꝰ:maioꝛ
erat tũc pulchritudo qᷓ; nũc ſit.4 Itẽ ↄtingit aiaʒ ratõ⸗
nalẽ ꝑ peccatũ deficẽ a bono vcũ deſicit a bono.quo ad
hoc minuit᷑ pulchritudo creat᷑e ĩ vninerſo.⁊ ita ↄtingit
pulchꝛitudinẽ vniueꝛſi diminui. otra quocuch mõ

ſe babeãt ꝑtes mũdi ꝑfecta ẽ vniuerſitas:qdð aũt ꝑſectũ
eſt ⁊ manet hmõi.non auget᷑ vel minuit᷑.ᷓ pulchritudo
mũdi nec auget᷑ nec minuit᷑. Vnde aug.in.iij.de libe.ar
bi.cũ vᷣo peccãtibo adeſt beatitudo ꝑfecta ẽ vniuerſitas.
cũ vᷣo peccãtibo adeſt miſeria.nihilominꝰ ꝑfecta eſt vni⸗
uerſitas. ipᷣe aũt nõ deſinit anime quas vel peccan⸗
tes ſequit᷑ miſeria.vel recte faciẽtes beatitudo:ſemꝑer ĩ

naturis omnibo vniuerſitas plena atq; ꝑfecta ẽ. d

quod eſt dicẽduʒ. ꝙ ꝑfectio attendit᷑ dupliciter: ſm foꝛ⸗
mam totius.⁊ vᷣm foꝛinã partiũ. Si ergo attẽdituꝛ ſᷣm
foꝛmã totius.ſemꝑ eſt ꝑfecta vniueꝛſitas.Si vᷣo ſᷣm foꝛ
mam ꝑtiũ.· ↄtingit augeri vel minui: foꝛmã etiã partiuʒ
põt attendi ſm eſſe vel ſm bene eſſe.¶ Ad pᷣmo obiectũ
dicẽdnzʒ eſt ꝙ licet ſint plura viuẽtia vel paucioꝛa.nõ tñ
pulchritudo mũdi quo ad genera ⁊ ſpecies auget᷑ vł mi
nuit᷑.vel etiã ꝑfectio mũdi quo ad foꝛmã.¶ Ad ſcdo ᷣo
obiectũ dicẽduʒ.ꝙ licet deterioꝛet᷑ iuuẽtꝰmũdi ⁊ ſenectꝰ
quo ad hoc attendat᷑ pulchritudo maioꝛ vel mĩoꝛ.ſᷣm
ꝙ magis vel minꝰ dominat᷑ ipᷣa pena peccati: nibilomi⸗
nus eſt pulchritudo eſſentialis.que in mũdo nõ auget᷑
nec minuit᷑. Reliqua ðdᷣo que erat ex accidẽti ꝓpueniens.
poterat augeri vel minui. Vnde ſi ſietiſſet adã in ſtatu

innocẽtie.nõ deterioꝛaret᷑ iuuẽtꝰmũdi vel ſenectꝰ. ̊ pul

chritudo remanet indifferẽs.¶ Ad tercio vᷣo obiectum
dicẽduʒ.ꝙ ſiẽ dictũ ẽ.eſt pulchritudo in vniuerſo ratõe
pulchritudĩs ꝑtiũ.ꝑs em̃ vna e nobilioꝛiboẽ ipᷣa aĩa ra⸗
tõnalis.ſ̊ hec hʒ duplicẽ pulchritudinẽ.vna ratõne ſub
ſtãtie ſiue eſſentie.⁊ aliã ratõe voltatis actualis:qᷓtuʒ
ad pꝛimã nõ dicit᷑ pulchritudo mũdi augeri vel minui.
q̈tum ad ſcoõam ptingit.

uentia in eo ꝗq bmõi pulchritudinẽ bhabe⸗

ſect
fn
oni
Ne⸗
ſo
un
n
ſe
ri⸗
ub
;
Ni

Dquĩtũ quo querit᷑ ex quibo colligat᷑ pᷣn⸗
cipalit᷑ mũdi pulchritudo:ad qð ſic. Pul
chrum ⁊ bonũ ſeſe ↄcomitant᷑.cũ ̊ boni⸗
s determĩet᷑ ꝑ modũ ſpeʒ ⁊ oꝛdinẽ i vni⸗
nerſo. p lrque⸗ determĩat᷑ pulchꝛitudo.QOð videt᷑.dici
tur em̃ pulchra res ĩ mũdo. qñ tenet modũ vebitũ ⁊ ſpe
citm oꝛdinẽ.⁊ que plus hʒ de his.plus hʒ de pulchri
tudine.que vᷣo minꝰ. habet minꝰde pulcbritudie: pꝛin
cipalit᷑ mũdi pulchritudo ex iſtis ↄponit᷑.¶ Ad idẽ pul
chrimdo mũdi eſt deſcẽdens a pulchbritudĩe pma.ſic pa
tet ĩ libꝛo ↄfeſſ.xj. Zu feciſti ea qꝛ pulcher es. pulchra
em̃ ſũt.nõ tñ ita ſicut tu conditoꝛ eoꝝ.quo ↄꝑato ñ pul⸗
chra ſunt nec bona ſũt:pulchritudo ꝗ̊ creature ẽ veſtigi
um quoddã. ꝑueniẽdi ad cognitõeʒ ad pulchritudinẽ ĩ⸗
creatã. Vnde yſi.ex pulchritudie circũſcripte creature.
pulchbritudinẽ ſuã qͥ circũſcribi nequit.facit deꝰ intelli⸗
gi: veſtigiũ attẽdit ſm modũ ⁊ ſpẽʒ ⁊ oꝛdinẽ:pꝛĩcipa⸗
liter ꝗ̊ pulebritudo mũdi determĩabit᷑ pncipalit᷑ penes
ſpẽm modũ ⁊ oꝛdinẽ.ſed modꝰſpẽs ⁊ oꝛdo deſinẽtibo cre
aturis deſinit eſſe.̊ pulchritudo mũdi ĩ illis rebo pt᷑ de
ſinere eſſe. ¶ Sʒ videt᷑ ↄtrariũ qð dicit aug.in li.de na
tura boni:ſit decedẽtibo⁊ ſuccedẽtibo rebo tꝑalis qdam
in ſuo genẽ pulchritudo. vt nec ipᷣa que moꝛiũt᷑ vel deſi⸗
nũt eſſe qd erãt turpẽt aut turbent modũ ſpẽm ⁊ oꝛdinẽ
vniuerſe creature:ſic ſᷣmo bñ apoſitꝰ vtiq; pulcher ẽ:q⸗
uis in eo ſillabe atqʒ oẽs ſoni tanqᷓ; naſcendo moꝛiendo
trãſcurꝛãt:qᷓ deſinẽtibo rebo vel ſuccedentibo non deſinit
pulchritudo.¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ pulchritudo ſurgit in
mũdo ex tribo pdictis:p illa tria ↄtingit duplicit ↄſide⸗
rare: vel ſᷣm q ſunt ĩ generibo ⁊ ſpeciebo que ꝑmanent.
vel ſᷣm ꝙ ſunt ĩ rebo traſeũtibo. Pulchritudo aũt in re⸗
bus trãſeũtibo duplicit᷑ cõſiderat᷑.vel in re q̃ tranſit ſᷣm
ſeipᷣam.vel inqtuʒ com ꝑat᷑ alteri qᷓ ſuccedit illi:pᷣmo et
ſedᷣo mõ pulchritudo manet ĩ vniuerſo ᷣm ſtatũ ꝗ nunc
eſt. ⁊ attẽdit᷑ ᷑m modũ ſpẽm ⁊ oꝛdineʒ in his ſᷣm vtrũq;
modũ:in futuro vo qñ quieſcent coꝛꝑa mobilia. nõ erit
pulchritudo niſi ᷑ᷣm pmũ modũ.ratõe pᷣncipioꝝ ⁊ earũ
reꝝ que ĩ ſe hbabẽt ꝑmanẽciaʒ ex dono ↄditoꝛis:pulchri⸗
tudo aũt in re traãſeũti ſᷣm ſeip̃am accepta.ſicut ip̃a res
tranſit.ita tranſeũt modꝰſpẽs ⁊ oꝛdo ⁊ ꝑↄſequens ipſa

pulchritu do. 2 de iſta non loquitur augu.

Bſextũ mẽbꝛũ quo querit᷑. Que oꝓferãt ad
pulchritudinẽ vniuerſi. Et hʒ h̊ membrũ
q̃tuoꝛ articulos. Pꝛimo querit᷑ vtrũ ma⸗
la ↄferãt ad pulchritudineʒ vniuerſi. Se⸗
cundo ſi bona mutabilia. Tercio ſi mirabilia. Quaꝛto

ſi iipa incarnatio cum ſacramentis oſequentibo.

.

)

6

ticulus primus.

pꝛimũ ſic videt᷑.ꝙ mala nõ ↄferant:ea em̃
aue deturpãt pulchritudinẽ reru.oꝑponũtur
pulchritudini reꝝ:ſed que opponũt᷑ pulchri⸗

jtudini rerũ opponũtur pulchritudini mudi.ſicut qð de⸗

foꝛmaret manuʒ vel pedem in coꝛꝑe hũano.defoꝛmaret
corpus:mala ergo cũ deturpent ipᷣas res que ſunt ĩ vni
uerſo.oꝑponũtur pulchritudini vniuerſi.nõ ergo confe
runt ad pulchꝛitudinẽ. Item dyoni.de diui.no.ducit
ad incõueniẽs ponẽtibo malũ eſſe ⁊ bonoꝝ generatiuũ.
Incõnueniens aũt eſt quod malũ ↄferat ad ↄpletõeʒ oĩs
7 toti nõ imꝑfectũ eſſe ꝑ ſeipᷣm largiat᷑.ex quo videt᷑ re⸗
linqui.ꝙ malũ nõ ↄferat ad pulchritudinem vniuerſi.
¶ Item in vnoquoq; genere ſi oꝑpoſitũ ↄiungat᷑ cũ oꝑpo
ſito.minuit virtutẽ ipius.quare malũ ſi ↄiungat᷑ bono.
ſed pulchritudo eſt vnũ quod ꝑtinet ad virtutẽ boni.er⸗
go minuit᷑ pulchritudo:non ergo malũ ↄfertur ad pul⸗
chritudinẽ vniuerſi. Wonir oppoſita iuxta ſe poſita
pulchrius eluceſcũt.ergo bona malis oꝓpoſitis pulchꝛi

*
xvſ.
ora appᷣarẽt: ergo malum oſertur ad pulchritudinẽ vni⸗
uerſi.tem ſi non eſſet malũ culpe.malũ pene indecen⸗
ter in vniuerſo oꝛdinaret᷑.ſed decẽter oꝛdinat᷑ergo ma⸗
lum culpe ↄfert ad pulchritudinẽ vniuerſi ſicut ad xecẽ
tiam. Item ſi nõ eſſet moꝛs que eſt malũ pene.non eſſet
ſuſtinẽtia moꝛtis:etſi nõ eſſet ſuſtinẽtia moꝛtis.nõ eſſet
ſuſtinẽtia moꝛtis ex cauſa debita.⁊ ſi nõ eſſet illa ſuſtinẽ
tia ex cauſa debita.nõ eſſet martiriũ:⁊ ſi nõ eſſet marti⸗
rium.deeſſet aliquid pulchritudini vniuerſi.ergo malũ
confert ad pulchritudinẽ vniuerſi:eodem modo intelli⸗
gendum eſi de alijs penis. Item vilioꝛibo locis ↄgruunt
res viles. VUnde augu.in li.cæ libe.arbi. Seruus in ta
li peccato deiectus.vt mundande cloace dignus habea
tur. oꝛnat eam turpitudine ſua:⁊ vtrũq; boꝛum.i.turpi
tudo ſerui ⁊ mundatio cloace iam ↄiũctum ⁊ redactum
in quandam ſui generis vnitatẽ ita diſpoſite domui co⸗
aptatur.vt eius vniuerſitati oꝛdinatiſſimo decoꝛe cõue⸗
niat:ſic voluntaria que in peccato fit turpis eſt affectio
cui ꝓpterea penalis adhibetur. vt oꝛdinet eam vbi tale
eſſe turpe nõ ſit:⁊ decoꝛi vniuerſitatis ↄgruat.vt pecca⸗
ti dedecus emũdet pena peccati. Ex qua auctoꝛitate eli
citur ꝙ malũ ↄfert ad decoꝛem vniuerſi.Item augu.in
enche.xj.c. Simul vniuerſa ſũt valde bona.quia ex om
nibus ↄſiſtit vniuerſitatis admirabilis pulchritndo:in
qua illud quod malũ dicit᷑ bene oꝛdinatũ ĩ loco ſuo po⸗
ſitum.eminẽtius ↄmendat bona.vt magis placeãt?⸗ lau
dabilioꝛa ſint cum ↄꝑentur malis. Ex quibo colligitur
ꝙ mala ↄfeꝛant ad pulchritudinẽ vniueꝛſi. quod
dicendũ.ꝙ aliter eſt de malo culpe ⁊ de malo pene:ma⸗
lum em̃ culpe nec in eo ꝙ eſt malum. nec in eo ꝙ eſt cul⸗
pe.ꝑ ſe eſt ad pulchritudinẽ vniuerſi.EUnde aug.nõ ip̃a
peccata ⁊ ipᷣa miſeria ſunt ꝑfectioni vniuerſitatis neceſ
ſaria. Inq;tum aũt malum culpe eſt ex quo elicit᷑ bonũ.
ſicut dicit augu.in enche.ꝙ nõ ꝑmitteret deus mala fie⸗
ri.niſi ex eis bonũ eliceret: ⁊ iterum inq;tum malũ cul⸗
pe debetur pena.Fm hoc ↄfert ad pulchritudinẽ vniueꝛ
ſi. Item inq;tum bonũ oꝓpoſitum magis apparet bonuʒ
ex comꝑatòne mali.De ſcdᷣo habetur in.iij.ð libe.arbi.
Si peceatis animaꝝ detractis mileria perſeuerat aut
peccata pꝛecedit. recte defoꝛmabitur oꝛdo aut admiſtra
tio vniuerſitatis:rurſus ſi peccata fiant ⁊ deſit miſeria
nibilominꝰ dehoneſtat oꝛdineʒ iniquitas:cum aũt non
peccantibo adeſt beatitudo. pfecta eſt vniuerſitas. cum
vᷣo peccantibo adeſt miſeria.nihilominꝰ ꝑfecta eſt. De
tercio ponit augu.exemplũ in li.ð ciui.xei.Sicut pictu
ra cũ coloꝛe nigro in ſuo loco poſita ↄgruit.ita vniuerſi
tas rerum cũ peccatoꝛibo pulchra eſti:qꝙᷓuis ꝑ ſeipos cõ⸗
ſideratos ſua defoꝛmitas turpet. Item yſido.in li.ð ſũ
mo bono.ꝑmiſit deus mali ſiatum aboꝛiri.vt ex cõtra⸗
rijs malis bone nature decoꝛ emineret. Ex his auctori⸗
tatibo patet qualiter malũ oↄfert ad pulchritudineʒ vni⸗
uerſi.Fm ſtatum qui nũc eſt. nõ ſᷣm ſtatum eſſentialem
ipᷣius. Per hoc poteſt ſolui pꝛimo obiectũ.licet eĩ de
turpet bonũ illud cuiꝰeſt defoꝛmitas:nihilominꝰex alia
ratõne ↄfert ad pulchritudinẽ occaſionalit.¶ Ad ſcðo
vo obiectum dicendũ.ꝙ ↄferre ad pulchritudinẽ vniueꝛ
ſi dicitur dupliciter. vel ita ꝙ ſit de eẽ ipius rei pulchre
7 Fſm hoc malũ culpe nõ ↄfert.⁊ ideo pꝛo incõueniẽti ba
betur. ꝙ toti nõ imꝑfectum eſſe largiat᷑. ſicut dicit dyo⸗
niſiꝰ. Si pᷣo ↄferens dicat᷑ ꝑ occaſionẽ.nõ repugnatꝗn
malũ ſit ↄferens.põt ergo dyoniſiꝰvno mõ habere ꝓ in
cõueniẽti.alio mõ nõ.¶ Ao terciũ vpᷣo dicenduzʒ. ꝙ licet
malũ minuat virtutẽ boni qð defoꝛmat aut coꝛrũpit:nõ
tñ tollit᷑ ꝗn ſit ↄyferens ad pulchritudinem vniuerſi.Ex
alia em̃ ꝑte oꝛdinat᷑ ad bonũ maiꝰ.vel ipᷣa res que pec⸗
cat rõne vilitatis peccati ĩ loco ſibi debito collocat᷑:non
dico debito nature ſ̊ debito defoꝛmitati. Vñ aug.in li.
tæ libe.arbi. Iit vt peccãs creatura ſuꝑioꝛ.a creaturis
inferioꝛibus puniant᷑.quia ille tam ſunt infime vt oꝛna
ri a turpibus animis pñt.atq; ita decoꝛi vniuerſitatis
congruere.

ticnlus ſecundus.

Ecũdo querit᷑ ſi bona mutabilia ↄferant ad
pulchritudinem vniuerſi.qð videt᷑.qꝛ bona
muta bilia licet mioꝛa ſint ꝓut bmõi ꝙᷓ¶ bona
imutabilia(⁊ dico mutabilia ea q mutant᷑ ĩ eſſe nihilo
minꝰfaciũt ad ſubſlãriã pulchritudis:cũ eĩ dicũt᷑ maio
ra ⁊ mioꝛa ponit᷑ oꝛdo: poſito aũt oꝛdine decenti ponit᷑
pulchꝛitudo bona mutabilia faciũt ad ſubſtãtia pul⸗
chꝛitudimis ĩ vniuerſo. Ad qð inducit aug.ſiłitudinem
in.iij.de libe.arbi.de coꝛꝑibo que magis clara ſunt ⁊ mi
nus clara:ſi em̃ equalis eſſet claritas lune vt ſolis.non
eſſet aliud dicẽ q; ꝙ eẽnt duo ſoles:ᷣ qui ſic eſtimat du⸗
plicit errat.eo ꝙ ꝑfectõi reꝝ addẽ cupit.cũ deſiderat al
terum ſolẽ:etiã imineꝛe.cũ lunã vult tetrahi ad pulchꝛi
tudineʒ.̊ requirit᷑ alia alijs ſint clarioꝛa.alia vo ob⸗
ſcurioꝛa:nec erit vniuerſitas ꝑfecta. niſi vbi maioꝛa ſic

pꝛeſio ſũt.vt mĩoꝛa nõ deſint: cũ ̊ mutabilia ſint mino

ra bonis q̃ nõ mutant᷑.nõ erit pulchꝛitudo vniuerſita⸗
tis ꝑfecta ſine bonis mutabilibo. ¶ ꝓtem maioꝛa bona
ex com ꝑatõe bonoꝝ mioꝝ pulchꝛioꝛa aparẽt.Cũ ꝗᷣ ex⸗
cellẽtia pulchꝛitudis in ſuꝑioꝛibo faciat ad pulchꝛitudi
nem vniuerſi:inferioꝛes creature mutabiles.ex quaruʒ
com ꝑatõe alia relucẽt.faciũt ad pulchꝛitudinẽ vniuer⸗
ſi.ꝗ Hoc etiã er ↄſider atõe coꝛꝑis hũani patet. in quo
ſunt mẽbꝛa nobilioꝛa ⁊ ignobilioꝛa vt dicit᷑.j Coꝛin.xij.
er quoꝝ ↄiunctõe reſultat coꝛꝑis pulchꝛitudo: & a ſimi
liea que ſũt ignobilia ĩ vniuerſo.vt mutabilia conferũt
ad pulchꝛitudinẽ vniuerſi.¶ Cotra mutatõ tendit ad
nõ eſſe vnde ẽ defectꝰ.ꝗ̊ ⁊ mutabilitas eſt defectibilitas.

Seo dicit aug.in li.ↄtra epłaʒ fundamẽti.Cũ dicitur

res coꝛruptibilis.duo dicũtur:ipᷣa res.⁊ ipᷣa coꝛruptõ.
KRes ad aliꝗd ꝑtinet. Coꝛruptõ vo ad nihil:g̊ eadẽ rati
one ⁊ mutabilitas.cũ intelligat᷑ ð mutabilitate qͥ ad nõ
eſſe.Qð aũt ad nihilũ ꝑtinet.remouet᷑ a bono.⁊ ꝑ cõſe⸗
quẽs a pulchꝛo. d qð dicẽduʒ.ꝙ cũ dicit᷑ mutabile
ſiue coꝛruptibile duo ſũt ſicut dictũ eſt. licet ̊ mutatio
ſiue coꝛruptõ ad nihilũ ꝑtineat.res tñ que babẽt hmõi
potẽtiaʒ ſiue poſſibilitatẽ. ꝑtinẽt ad bonũ ⁊ pulchꝛũ cũ
etiã mutat᷑ alie his ſuccedũt.ſᷣm ꝙ vniꝰcoꝛruptõ alteri⸗
us eſt generatõ.⁊ ſic etiã ẽ queda pulchꝛitudo. Vlñ au⸗
gu.de natura boni.ſit decedẽtibo ⁊ ſuccedẽtibo rebo tem
poꝛalis quedã in ſuo genẽ pulchꝛitudo: ſicut ſpᷣmo bene
ↄpoſitꝰ ꝑulcher ẽ.q;uis quedã ſillabe deſinãt⁊ alie oꝛiã
tur. SBed adhuc querit᷑ ſi res hmõi mutabiles pᷣpoſi
te rebo que nõ mutant in eſſe faciãt ad pulchꝛitudinem
vniuerſi.qð nõ videt᷑.Si em̃ inferiꝰponat᷑ ſuꝑiꝰ⁊ econ⸗
uerſo oꝛdo deturpat᷑.vt ſi pes poneret᷑ ſuꝑiꝰ ⁊ caput in⸗
ferius:&̊ᷓ a ſimili cũ res mutabilis ĩ eſſe.ſit poſterioꝛ na
turalit᷑ re que nõ mutat᷑.nõ erit pulcbꝛitudo vniuer ſi ſi
ſupponat mutabile ĩmutabili.i¶ Cõtra.aĩa cũ punit᷑ ꝑ

coꝛpꝰ. creature inferioꝛi que mutabilis ẽ ſubdit᷑ patien⸗

do:⁊ ſi patit᷑ iuſte vel vtiliter.decoꝛ eſt vniuerſi.q̊ rema⸗
net pulchꝛitudo vniuerſi licet imutabilia in eſſe p̃ferant᷑
imuta kiin qð dicẽduʒ.ꝙ duplex ẽ pulchꝛitudo
vna que ſurgit er gradibo natuꝛalibo reꝝ.⁊ hoc mõ pul
chꝛitudo eſt.cũ pꝛefer᷑ mutabile mutabili.⁊ ĩmutabile
imutabili.Alia ẽ pulchꝛitudo q̃ ſurgit ex gradibo diſpo

ſitionũ adueniẽtiũ.⁊ ſᷣm hũc modũ illud qð ẽ mutabile

in eſſe.qð cũ ſeruat bene eſſe.p̃ᷣfert᷑ imutabili in eſſe qd
nõ ſeruat ſuũ eſſe.⁊ ſᷣm hoc aĩa peccans ſupponit᷑ coꝛpi.
qð modũ ſpeciẽ ⁊ oꝛdinẽ ſeꝛuat ſuũ.Vnde aug.loquens
c gradu natur ali reꝝ in li.de libe.arbi. In coꝛꝑalibus
lux tenet pꝛimũ locũ:ↄſequens aũt eſt vt pꝛimo coꝑi aĩa
ertrema pᷣponat᷑.Et alibi dicit. Fit vt peccãs creatura
ſuꝑioꝛ a creaturis inferioꝛibo puniat᷑.⁊ iteꝝ:habitatio
ni celeſti aĩa peccatrix nõ ↄuenit ꝓpter peccatũ:terreſtri
aũt ↄuenit ꝑ ſuppliciũ. vt ꝙ licet elegerit ſemper ſit pul⸗
chbra vniuerſitas.

ticulus tercius.

Ercio querit᷑ ſi mirabilia ↄferãt ad pulchri⸗
R tudineʒ vniuerſi.Ad qð ſie.Oꝑa mirabilia
imediate ꝓcedũt a ſũmo pulchꝛo. ſ̊ que ime⸗

e

diate ꝓcedũt minꝰelogant᷑: inqtum hmõi pl?habẽt de

pulchꝛitudĩe.g̊ mirabilia plꝰhabẽt.ergo oferũt ampliꝰ
ad pulchꝛitudinẽ vniuerſi.⸗ Itẽ artifex ſapiẽs cuʒ agit
aliqua ꝑ ſe. pulchꝛioꝛa ⁊ oꝛdinatioꝛa facit ꝙ; cũ operat᷑
ꝓ miſtrũ.eo ꝙ ꝑ ipᷣm plus reſidet de ſapiẽtia.niſi foerit
impedimẽtũ ex ꝑte ipᷣius oꝛgani:cũ ergo de operet᷑ non
indigens oꝛgano.⁊ quedã operat᷑ ꝑ ſe.quedã vo mediã
te natura vel volũtate ratõnali:pulchꝛioꝛa erũt que ab
ipo ꝑ ſe fiunt.qᷓ; que mediãte natura vel hũana volũta⸗
te.Sʒ hec ſũt mirabilia ſic̃ dicit Anſel. illa vᷣo natura⸗
lia vel volũtaria:q̊ mirabilia plꝰaferũt ad pulchꝛitudi⸗
nem q; naturalia vł volũtaria.¶ Cõtꝛa.ea que ſũt na⸗
turalia ſũt de pulchꝛitudie vniuerſi.ergo ea que ſũt con
tra naturã.defoꝛmãt illã pulchꝛitudinẽ. ſ̊ hec ſũt mira⸗
bilia &̊ mirabilia nõ ↄferũt ad pulchritudinẽ vniuerſi.
M aunt hec ſint mirabilia.patet ꝑ H̊ qð dicit aug.cõtra
fauſtũ./( 2õ incõgrue dicit᷑ aliꝗd facere ↄtra naturã.qn
facit ↄtra id qð nouimꝰin natura.hanc appellamꝰcogni
tum nobis curſuʒ ſolitũq; nature:ↄtra quẽ cũ deꝰaliꝗd
facit.magnalia vel mirabilia noĩant᷑.¶ Item ſi mirabi
lia eſſent de pulchꝛitudie vniuerſi.ſiue mirabilibo nõ eſ⸗
ſet ↄpleta pulchꝛitudo vniuerſi:ſ̊ poſito ſtatu innocẽtie
7 ꝑmanẽte nõ eſſent mirabilia.gᷓ incõpleta eſſet pulchri
tudo:qð cũ falſuzʒ ſit dicit᷑ em̃ pᷣmo Beñ.Vlidit deꝰcun⸗
cta que fecerat ⁊ erãt valde bona.xvbi notat᷑ ↄpletio bo⸗
nitatis 1 ꝑ ↄſequẽs pulchꝛitudis.⁊ ita patet ꝙ mirabi⸗
lia nõ ſũt de pulchꝛitudie vniuerſi. ( qð dicẽduʒ ꝗ
eſt acciꝑe pulchꝛitudinẽ vniuerſi ſᷣm triplicẽ ſtatuʒ.ſᷣm
pꝛimũ ſtatũ in qͥ factꝰeſt mũdꝰ.⁊ ad illiꝰpulchꝛitudineʒ
nõ ꝑtinẽt mirabilia. tum vᷣo ad ſcdᷣm ſtatũ.qui ẽ ptꝰ
lapſuʒ peccati.ꝑtinẽt mirabilia.qꝛ in illo fit reꝑpatõ na⸗
ture deſiciẽtis.ſᷣm diuerſos modos defectuũ. tuʒ ad
terciũ ſtatũ qui ꝑtinet ad ĩnouatõeʒ mũdi ꝑtinẽt mira⸗
bilia ? ſi nõ miracula. Innouatõ em̃ mũdi ⁊ eoꝝ q̃ ꝑti⸗
nẽt in mũdo.ſupꝛa naturaʒ erit.⁊ ita mirabilis.¶ Ad
obiectũ pᷣo pꝛimo dicẽduʒ ẽ.ꝙ eſſe ↄtra naturã dicit᷑ du⸗
plicit. lno mõ qð ẽ deſtructuũ nature.⁊ ſic miracula
nõ ſũt ↄtra naturã. Alio vᷣo mõ dicit᷑ ↄtra naturã qð eſt
ↄtra ſolitũ curſuʒ nature.⁊ ẽ ad reꝑatõeʒ eiꝰ:⁊ ſᷣm hoc
dicũt᷑ mir acula eſſe ↄtra naturã qꝛ ↄtra ſolitũ curſum
ↄſona tñ nature.qꝛ ad reꝑatõeʒ eiꝰtendũt illa que ſũt p
mo mõ ↄtra naturam.quo ad hoc ꝙ ſũt hmõi nõ faciũt
ad pulchꝛitudinẽ. Ea vo que ſũt ↄtra naturã ſcðo mõ.
qꝛ ꝑficiũt naturã ⁊ ſupplẽt defectũ eiꝰ.oↄferũt ad pulchꝛi⸗
tudinẽ. ¶ Ad ſcðo obiectũ dicẽduʒ ꝙ licet nõ ꝑtineant
ad eſſe pulchꝛitudinis ſᷣm pꝛimũ ſtatũ.tñ ꝑtinet ꝙtũ ad
ſcðm vel terciũ.

ticnulus quartus

Varto q̃rit᷑ ſi incarnatõ cũ ſacramẽtis ſequẽ
tibo ꝑtineat ad pulchꝛitudinẽ vniuerſi.⁊ vi⸗
der ꝙ ſic. Hõ ẽ finis vniuerſi ĩ tra.de aũt eſt
inis vniuerſi ſimpłꝛ: p̊ ĩ vniuerſo ſicẽ ad pulchꝛitudinẽ
eiꝰ.ꝙ ſemꝑ ẽ aliq̃ aueniẽtia int᷑ diuerſa q̃ ſibi ↄiũgũt᷑.vt
int᷑ coꝛꝑa ſuꝑceleſtia ⁊ elemẽta ẽ qdaʒꝝ ↄueniẽtia.vltimũ
ei coꝛpoꝝ ſuꝑceleſtiũ ſcʒ luna recepit lumẽ.a in h̊ ↄuenit
cũ ipᷣis elem̃tis:⁊ dat lumẽ.⁊ ĩ ̊ ↄuenit cũ ipᷣis coꝛꝑibo
ſuꝑceleſtibo. Siłꝛ ignis qð ẽ pᷣmũ coꝛpoꝝ elemẽtarium
dat lumẽ.⁊ qͥ ad G̊ cõuenit cũ ſuꝑioꝛibo:a recipit.⁊ qͥ ad
hoc ↄuenit cũ inferioꝛibo.Silꝛ vetermiĩiare ẽ in elemẽta⸗
tis.qdam eĩ ſũt media int᷑ terꝛena:cẽtia ⁊ mieralia.ſic
dicit᷑ de ſpõgia. q̃dam int᷑ terꝛenaſcẽtia ⁊ aĩalia ſicut de
quiduſdaʒ auibo anteq; naſcãt᷑ ex arboꝛibo. Inter bꝛu⸗
ta vdᷣo ⁊ hoĩes mõſtra qdaʒ.q̃ ratõe coꝛꝑis ĩ ꝑte ↄueniũt
cũ hoĩe.in ꝑte cũ bꝛutis.ſicut eſt de ſyrenis.ad ꝑfectã g
vnitatẽ ſiue ↄiũctõeʒ.neceſſaria ẽ vnio diuĩe nate cũ bu
mana. vmt ſic reluceat pulchꝛitudo vniuerſi:ſᷣ nõ hoc ni⸗
ſi ꝑ incarnatõeʒ.ergo incarnatõ ↄfert ad pulchꝛitudinẽ

*

hi
i
ne⸗
d

d.

igit
as
erit
on
dis
o
Uta⸗
Ura,
c⸗
nan
con
lra⸗
rſi.
tra
gi
n
iad
abi
eſ⸗
tie
hbei
un
bo⸗
bi⸗
3
ſin
nez
do⸗
na⸗
0
ra⸗
et⸗
Do
du⸗

ni

(ueſtio

vniuerſi. ¶ Item reꝑatio bumani generis lapſi decẽtil⸗

ſima eſt ꝑ incaꝛnatõʒ.ſicut dicit aug.in li.de tri.aliꝰmo ⸗

dus erat nr̃e reparatõis poſſibilł.ſed nullus ↄueniẽtior.
Cũ ergo pulchꝛitudo vniuerſi nõ poſſit eẽ oino pꝰ detur
patõʒ bumani generis.niſi ꝑ reꝑatõz:⁊ hec ſit decẽtiſſi⸗
ma reꝑatõ.ꝑ hanc erit ↄpleta pulchꝛitudo. 4l Itẽ nulla
maioꝛ fuit gra q; ꝙ diuina natura vniuit ſe humane. ſ. iẽ
habet᷑ ſuꝑ illud.ps.Et cũ glia ſuſcepiſti me.dꝛ emĩ glo.
que maioꝛ glia ꝙ; vniri veꝛbo dei ⁊ ad dertrã dei locaꝛi.
Cum ergo gr̃a det pulchꝛitudinẽ nature et hec ſit maioꝛ

gratia.hec gr̃a dat maximã pulchꝛitudinẽ. ptinet ad O

pulchꝛitudinẽ vniuerſi.¶ Cõtra.bonitas vniuerſi cõſi⸗
ſtit in ſinguł ⁊ in toto.⁊ hoc dicit᷑.j.Geñ. Pꝛimo em̃ dẽ
de ſingul· Nidit deꝰ eẽt bonũ. Scðo cum dẽ vidit deꝰ
cũcta que fecerat ⁊ erãt valde bona.ſed bonitatẽ ↄſequi
tur pulchꝛitudo eꝛgo pulchꝛitudoↄſiſtit in bis dnobo:ᷣ
vtraq; pulchꝛitudo ſiue incaꝛnatõe poterat eẽ.ergo in/
caꝛnatõ nõ eſt de ↄferẽtibo pulchꝛitudinẽ. Itẽ vnio hu
mane nature cũ diuĩa.nõ eſt aliud q; incarnatio.ſᷣ vnio
hũane nature cũ diuina eſt in ꝑſona diuina: ſed vnitas
diuine ꝑſone nõ ↄnumerat᷑ cũ ꝑtibus vniuerſi.ergo nec
ea que vniũt᷑ inqtũ hmõi.nõ ergo incaꝛnatic ꝑtinet ad
pulchꝛitudinẽ vniuerſi tanqᷓ ꝑs eius. ¶ Pꝛeterea.ſi eſſʒ
ð ſubſtãtia vninerſi nõ intellecta ĩcaꝛmatiõe ſiue nõ exi⸗
ſtẽte.nõ eſſʒ pulchꝛitudo vniuerſi.ſed aliꝰmodꝰe ꝛat poſ
ſibilis reꝑatõis hũane.ꝗ ſi eẽt. pulchꝛitudinẽ ſuã ha be⸗
ret in vniuerſo.nec eẽt incaꝛnatio vel ea que incaꝛnatõʒ
ↄſequunt᷑.ergo incaꝛnatõ nõ eſt ↄferẽs ad pulchꝛitudinẽ
vniuerſi.¶ Ad qð dicendũ ꝙ pulchꝛitudo vninerſi attẽ
dit᷑ ſᷣm ea que ꝑtinẽt ad pꝛimaꝛiũ ſtatũ.qui erat ſtatus ĩ
nocẽtie:⁊ ᷣm hoc incaꝛnatõ nõ fuit ad pulchritudinem
vniuerſi ↄferẽs. Attẽdit᷑ etiaʒ pulchritudo qtũ ad ſtatũ
gratie repantis naturã lapſã.⁊ q;tũ ad hoc ↄferẽs eſt i⸗
caꝛnatõ ad pulchritudinẽ vniuerſi. Sed adhuc diſtin⸗
guẽdum.ꝙ ſtatus ille pt᷑ attẽdi in genere vel ſᷣm optimũ

mi ipo ⁊ cecẽtiſſimũ. Incaꝛnatõ ergo nõ fuit ↄferẽs ad

pulcbꝛitudinẽ vmuerſi.vt ſine quo nõ potuit natura la⸗
pſa reꝑari:ſed ſine quo nõ potuit dcẽtiſſime. Ad obie
etum ergo rñdendũ eſt.ꝙ licet pulchꝛitudo vniuerſi ſᷣm
pmũ ſtatũ potuit eẽ ſine micaꝛnatõe nõ tñ qtũ ad ſcðᷣm
ſtatũ in optima ↄgruẽtia. Ad ſedm vo dicẽduʒ · ꝙ licz
ꝓſona diuia vniẽs nõ ſit ꝑs vniuerſi vel alteꝝ vnitoꝛũ.
ſcʒ diuina natura:nibilominꝰhũana natura q̃ eſt alte⸗
rũ vnitoꝝ que ſᷣm ſe ⁊ m ꝙ vnita tꝑalis eſt nõ eterna.
ad pulchꝛitudinẽ ſpectant vniuerſi tanqᷓ; ꝑs eius.⸗.Ad
terciũ dᷣo dicẽdũ. licʒ pulchritudo vniuerſi qtum ad
ſcdðᷣm ſtatũ potuit eẽ ſine incaꝛnatõe.nõ tñ potuit vt mul
tiplex ↄgruẽtia ſeruaꝛet᷑.quaꝝ vna ẽ.vt ſic hõ offẽdit of⸗
feſa extendẽte ſe ad genꝰ humanũ.eo ꝙ voluit eẽ ſic deꝰ
ita fieret reꝑatõ ꝑ hoc ꝙ dev voluit fieri hõ. Alia ẽ ſicut
hõ offẽdit ĩ apetitu ſapiẽtie deiſoꝛmis.cũ dictũ fuit eri
tis ſicut dij ſciẽtes bonũ ⁊ malũ:ita ſapia dei hũanũ ge⸗

n'reꝑaꝛet:qð nõ ogruent fieret.niſi filiꝰdei hõ ſatiſſace

ret.Lercia rõ eſt.ꝙ qꝛ hõ ↄſiat ex re intelligibili ſenſi
bili.vt totꝰhõ ꝑficiat᷑.neceſſaꝛiũ fuit.vt ꝑſona diuia coꝛ
poꝛalẽ naturã ſibi vniret.vt vteꝛq; ſenſus reꝑaꝛet᷑.ſenſꝰ
inſerioꝛ in ↄtẽplatõe diuitatis.⁊ exterioꝛ incõtemplatio
ne hũanitatis:vt ſiue ingrederet᷑ ſiue egrederet᷑ paſcua
inuemret.ſic̃ dicit aug.in li.de aĩa ⁊ ſpuũ.Quaꝛta rõ eſt
vt infirmitatẽ nr̃i affectm anuduceret ad ſũmã bonita⸗
tẽ. Si eĩ tãtũ hũiliauit ſe deꝰvt hõ fieri dignaꝛet᷑.ĩ diui⸗
nã bonitatẽ affectꝰnẽ debet attẽdi.⁊ ſibi quẽdã gradum
aſcẽſiõis ĩ humana natura vnita ↄſtituere.Quĩta rõ eſt
vt caritas in hoĩe augeret᷑:pꝛimo em̃ erat caꝛitas reſpe
ctu ↄditoꝛis.ĩ hoc vᷣo aucta eſt vt ſit caꝛitas reſpecu re⸗
demptoꝛis.Sexta no rõ eſt.vt coꝛpꝰhumilitatis nr̃e cõ⸗
figuraꝛet᷑ coꝛꝑi claꝛitatis ſue.Et vt diẽ̃ aug.ſuꝑ Joh.ꝑ
verbum fit animaꝛum reſurꝛectio.per verbum vero fa⸗
ctum caꝛnem fit coꝛpoꝛe reſuꝛrectio.

¶ Mueſtio decimaſeptia

6

—

xvij.
de oꝛdine vniuerſi.
Gſignatis conditi
onibo ex ꝑte quãtitatis ⁊ ey ꝑte quali⸗
tatis:dicẽdum eſt de cõditiõe ex ꝑte re⸗
latiõis.que cõditio eſt oꝛdo.Querẽdũ
a ergo de oꝛdine vniuerſi.Circa quod

uerit.4 Pꝛĩo quio ſit oꝛdo.¶¶ Scdo vtꝝ oꝛdo ſit ĩ vni⸗
uerſo ⁊ in ſe ⁊ in ſuis paꝛtibus. vt ſcʒ nihil ſit inoꝛdina⸗

tum.4 Tercio vtꝝ omia ſint ordiata ad boĩem.¶ Quaꝛ

to cuiuſinõi ſit oꝛdo.i Quinto que ſit cauſa oꝛdinis.

NRado aũt ſic diffinit᷑ ab Aug.xirx.ð ciui.
Hꝛdo eſt paꝛiuʒ diſpariũq; rerũ ſua cuiq;
loea tribuẽs diſpoſitõ. Sed videt᷑ ꝙ bec
„* diffinitio nõ ſit conueniẽs quia oꝛdo eſtĩ
ſpũ alibo vbi nõ eſi localitas. reſtat ergo ꝙ nõ oĩ oꝛdini
ↄuenit hec diffinitõ.⸗. Pꝛeterea.oꝛdo attedit᷑ ̃m pꝛius
7 poſterius.q̊ᷓ nõ eſt oꝛdo paꝛiũ ſed diſpaꝛiũ tm̃.i Ad pᷣ
mũ dicendũ.ꝙ locus hic accipitur ↄmunit.ſᷣm ꝙ vnuʒ
dicit᷑ ſupꝛa aliud alteꝝ vᷣo infra ſᷣm rõeʒ ſpũalem.⁊ ſᷣm
huũc modũ in aĩabus ⁊ in ãgelis oꝛdo.quia quidaʒ ſimi
lioꝛ ẽ deo.quidã minꝰſilłis.quedã aĩa ꝑſpicatioꝛis intel
ligẽtie.quedã nõ. Ad ſcᷣm dicendũ ꝙ oꝛdo attẽdit᷑ h
ↄmũiter.ad hoc qð ẽ eẽ pᷣm pᷣus ⁊ poſieriꝰ.⁊ ad hoc qð ẽ
eẽ ſimul ſiẽ eĩ ĩ ſitubo dꝛ vnũ ſurſũ ⁊ alteꝝ deoꝛſũ.alteꝝ
ðo iur vt dextꝛoꝛſũ vel ſiniſtroꝛſũ:ita eſt ſpũaliter in ſub⸗

ſiãtijs. ꝗ quedã oꝛdinantur ſm pꝛiꝰ poſteriꝰ.quedã vo

ĩ rõe oꝛdĩs dictũ ẽ paꝛiũ diſꝑiũq; ⁊c̃·

brüſecundum.

Oſcðm quo querit᷑.vtꝝ oꝛdo ſit ĩ vniuer⸗
ſo ĩ ſe et in ꝑtibo ſuis.vt nihil ſit inoꝛdina
tũ. ſic videt᷑. Aug.de libe.aꝛbi.Qullũ
ius nullꝰcaſus. nulla reꝝ labes io vnqᷓ ef⸗
ecit vt iuſtum ñ ſit omia eẽ oꝛdiatiſſima.eꝛgo oĩa ſũt oꝛ⸗
dinata ĩ vniuerſo.q Iteʒ a lapiẽte aꝛtifice ꝓcedũt res oꝛ
dinate.q̊ a ſũmo ſapiẽte ꝓcedũt res oꝛdinatiſſime: ſed
oẽs res ꝓceſſeẽt a deo ꝑ cognitõʒ ergo ſũt oꝛdinatiſſime
Vñ aug. v. de ci. dei veriſſime credit᷑ cũcta ſcire añqᷓ fi⸗
ant.⁊ nihil inoꝛdinatũ relinꝗʒe:a quo ſũt oẽs prĩᷣates.qᷓ
uis nõ ſint oĩm volũtates.( Contra.Ecẽs.x.Eſt malũ
q̃ᷓi ꝑ eꝛroꝛẽ egrediẽs a facie pncipis.vidi ſtultũ poſitũ in
dignitate ſublimi.⁊ diuites cadere deoꝛſũ.vidi ſeruos ĩ
eꝗs ⁊ pᷣncipes ãbulãtes ſuꝑ terꝛã.Ex qͥ accipit᷑ ꝙ nõ eſt
oꝛdo ĩ vniuerſo.qꝛ rectꝰoꝛdo eẽt vt boni dñaꝛẽt᷑ mal.lIñ
aug.de ciui.dei.xix.ſQaturał oꝛdo h̊ pᷣſcribit.ita em̃ de⸗
us hoĩeʒ odidit Inquit em̃ dñet᷑ piſcibo maꝛis⁊ volatili
bo celi:rõnalẽ factũ ad imaginẽ ſuã noluit niſi irꝛõnabi
libo dñaꝛi. Inde pmi iuſti paſtoꝛes pecoꝝ magis qᷓ; ges
hoim ↄſtituti ſũt.vt inſinuaꝛet deꝰꝗd poſtulet.oꝛdo crea
turaꝝ ꝗd exigat meꝛitũ pctoꝝ.Et.xiij.ꝓuẽ.dẽ iacebũt

TE vt lil. ⁊ iõ
7

impij an poꝛtas iuſtoꝝ.⁊ ſuꝑ eos erit vir bonꝰ. Ex qͥ ac

cipit᷑.ꝙ nõ eſt oꝛdo ĩ ꝑtibo vniuerſi. Itẽ aĩa pᷣfert᷑ crea
ture coꝛꝑali.ſic hᷣ ab aug.ſuꝑ Geñ.viij.li.⁊ in li.de li⸗
be.aꝛbi.ſed aĩa vel angelꝰ in pena ĩfernis oꝛdinat᷑ q; cre
ata coꝛꝑal.qð pʒ ꝑ boc ꝙ dic aug.in li.de ciui.dei.xxj.
Abi oñndit᷑ ꝙ ignis iehẽne vł purgatoꝛiꝰeſt coꝛꝑal.⁊ tñ
punit ãgelos ⁊ aĩas dãnatas:eꝛgo non eſt oꝛdo ꝑtiũ in
vniuerſo.¶ Itẽ creature irꝛõnales poteſtatẽ habẽt nocẽ
di rõnalibo.ſed oꝛdine nature pꝛefert᷑ rationalis irꝛati⸗
onali. nõ eſt oꝛdo in vniuerſo cũ ecõtraꝛio fiat. Quod
enim nocet ·habet poteſtatem ſupeꝛ alterum em nocet.
l Item temptatoꝛ inducit aliquando tem ptatum in tẽ⸗
ptatiõem.⁊ cum hoc eſt.ſupponit᷑ temptatoꝛ ei qui tem⸗
ptatur:ſed qui temptat eſt dyabolus.qui temptatuꝛ eſt
homo iuſtus. eꝛgo ſupponitur dyabolus homini iuſto:
Inõ eſt oꝛdo in vniueꝛſo.¶ Ao quod dicenduʒ ꝙ oꝛdo
eſt in paꝛtibus vniuerſi. Ad obiectum aũt in contꝛaꝛi⸗
um dicendũ.ꝙ duplex eſt oꝛdo:maĩfeſtꝰ⁊ occultꝰ.Aa⸗

nifeſtus cũ boni pᷣferũt᷑ malis.occultꝰcũ ecõuerſo mali
p̃erunt᷑ bonis.hoc em̃ eſt ad ꝓbatõeʒ bonoꝝ.Vñ Gꝛe.
upꝑ illud Job. xxij. Cũ impleſſet dmos eoꝝ bonis ⁊c̃.
oꝛdinãs deviuxta meritũ ſinglłoꝝ diſponit.vt malꝰdiuti
us viuat.vt mala augeat ꝗho boni ꝓbent᷑. AUñ occultuʒ

eſt iudiciũ dei.quo mali ĩ pñti dñant᷑ ⁊ boni ſubijciun

Honi em̃ in pñti puniunt᷑ vt nõ reſeruẽt᷑ ad penã.mali
dᷣo in pñti ꝓſperãt᷑.vel vt ad bonũ alliciant᷑.vł in futuꝛo
Fuiꝰpuniẽt᷑. Añ ſuꝑ illð.xxxv. Job.nec vlciſcit᷑ ⁊c. Ali⸗
qñ feꝛiꝛe incipit ꝙ eterna dãnatõ ↄſũmat. Quedam vᷣo
punit ne credat᷑ n curaꝛe hũana.Quedã reſeꝛuat.vt iu⸗
diciũ reſtaꝛe ſẽtiamꝰ.Exr iã dictis pʒ qualr ſolnenduʒ
eſt ᷣmo obiectũ.In illis em̃ eſt oꝛdo occultꝰſiẽ in illis ð
quibo dꝛ.v.Ecẽs.Si videris calũnias egenoꝝ ⁊ violẽ⸗
ta iudicia.⁊ ſubueꝛti iuſticiã in ꝓuincia:nõ mireris ſu⸗
per h̊ negocio. In pñti em̃ eſt occultũ iudiciũ ſed ĩ futu/
ro eſt maifeſtũ.¶ Ad ſcðᷣo obiectuʒ dicẽdũ.ꝙ lʒ ſpũalis
creatura pᷣferat᷑ coꝛꝑpali.rõe tñ culpe qua inferiꝰoꝛdina
tur.p̃fert᷑ creatura coꝛꝑalis ſeruãs oꝛdinẽ ſuũ.creatuꝛe
ſpũali nõ ſeruãti oꝛdinẽ ſuũ.¶ Zld terciũ dicendũ.qꝙ cꝛe
ature irrõales ptateʒ hñt nocẽdi rõnalibo.⁊ in hoc pᷣſe⸗
runt᷑ eis:hoc nõ eſt er pᷣma inſtitutõe qua dictũ ẽ de ho
mine.vt pᷣſit volatilibo celi ⁊ piſeibo maꝛis ⁊c̃.ſed h̊ ẽ rõe
pene pct᷑i:vt qꝛ nõ ſeruauit hõ volũtaꝛiã ſubiectõʒ ⁊ de⸗
bitã reſpectu ſui ſuꝑioꝛis.nec debita ſbiectio ſernaꝛet᷑ ei
a ſuo inferioꝛi:nõ ꝙ ampliꝰdatũ ſit ip̃is iꝛrõabilibo ſᷣ ſſᷣ
tractũ eſt ex pcto ipis rõabilibo.q Ad quaꝛtũ vo dicẽdũ
ꝙ tẽptatoꝛ duo habet in ſe.vnũ rõe nature alteꝝ rõe ma
licie. Rõne nature ht᷑ ãgelꝰtẽptatoꝛ. At in quodã pᷣfera
tur hoĩ:natura em̃ eiꝰẽ potẽtioꝛ.Añ ãgelꝰ pt tẽptaꝛe ho
minẽ.hõ po nõ pt᷑ tẽptaꝛe angelũ. Sed rõe malitie bhabʒ
volũtatẽ temptadi.ſed inferioꝛ eſt hoĩ iuſto.inqᷓtũ iuſtꝰ
eſt. Vñ Caſſio.de aĩa.Lales aĩe do p̃ſtãte norijs ſpii
tibo imperãt.⁊ illi qs mũdꝰpatit᷑ ifeſtos:a creatura ini
noꝛe ſuꝑant᷑. Adhuc ĩ coꝛꝑe caꝛnis iubẽt potẽtibo aeꝛis
quoꝝ tẽptatiõibo ũñ cedũt eis diuĩa vᷣtute dominãt᷑. Si
ðo cadat in pctm quo ad hoc ſubijcit᷑ ei. Eñ qtũ ad pꝛi
mũ dꝛẽ.xlj. Job.ſuꝑ illud nõ ẽ pfas ſuꝑ terꝛã ⁊c. Gloſa
Si btitudinẽ ꝑdidit.magnitudieʒ tñ nature nõ amiſit
qua oia ſuꝑat.⁊ ſi meritis meꝛitis ſcẽoꝝ ſbiecerat.ð ſe
cũdo.pᷣo dꝛ.ij.petri.ija q̊ ꝗs ſuꝑatꝰẽ ⁊ eius ſeruus eſt.

embzꝛumtercium.

O terciũ quo querit᷑ vtꝑ omia ſint oꝛdia⸗
ta ad hoiĩem. Oð ſie videt᷑. SBicit᷑ a beato

ture: ꝙ hõ noie oĩis creature deſignat᷑. hbr
m̃ oueniẽtia cũ oĩ creatura vt eẽ cũ lapidibo.viuere cũ
aꝛboꝛibo.ſentire cũ aĩalibo.intelligere cũ ãgelis:ſed h̊ ñ
eèt niſi alie creature haberẽt oꝛdinatõeʒ ad hoĩeʒ tanqᷓ
ad finẽ quodãmõ.qᷓ ꝑtes vniuerſi oꝛdinãt᷑ ad hoiem:de
alijs em pʒ.ſic̃ de ſuꝑioꝛibo coꝛꝑalibo ⁊ elemẽtis. ſic hr
ſuꝑ illud.viij. Ro.Expectãtes redẽptõʒ coꝛꝑis nr̃ioĩa
elemẽta cũ laboꝛe explẽt ſua officia.ſic ſol ⁊ luna nõ ſñ
laboꝛe ſtatuta implent ſpacia.qð eſt cã nr̃i.vnð geſcent
nobis aſſumptis.Ex quo hẽ.ꝙ taʒ ſuꝑioꝛa qᷓ; inferioꝛa
alia ad hoĩeʒ oꝛdinãt᷑.¶] Itẽ aug.ĩ li.lxxxiij.q. diſtiguẽs
inter frui 2 vti.dicit ꝙ vtẽqũ eſt vtilibo:xti pᷣo aliqua re
nõ poteſt niſi qð rõnis eſi ꝑticeps. Vtilia vᷣo ſic diſtin⸗
guit dicẽs.ꝑfecta rõ q virtꝰ vocat᷑.vtit᷑ pꝛio ſeipa ad ĩtel
ligendũ deũ.vtit᷑ ceteris rõabilibo ad ſocietatẽ irratio⸗
nabilibo ad eminẽtiã.vtit᷑ etiã coꝛꝑibo viuificãdis ad be
neficientiã.ſic em̃ vtit᷑ ſuo coꝛꝑe.quibuſdã aſſumendis
vel reſpuẽdis als reſpiciẽdis ad valitudineʒ.quibuſdã
tolerãdis ad patientiã.quibuſdã oꝛdinandis ad iuſtici
am,quibuſda conſiderãdis ad veritatis documentum ſi
ue pꝛudentiam: vtitur etiã bis a ꝗbo abſtinet ꝑ temꝑan⸗
tiã·Ex quo ↄcludit.Omnia ergo que facta ſunt. in vſũ
homiĩs facta ſũt.ſed que ſunt facta in vſum hominis ad
hoĩem oꝛdinant᷑.eꝛgo om̃ia que facta ſunt ad hominem
oꝛdinantur. ergo vniuerſum ratiõe paꝛtium oꝛdinatur

Bre. ſuꝑ illud pᷣdicate euãgeliũ om̃i cꝛea⸗

ad hominem. 4 Item omnis cereatura aut eſt ſpirituał
aut coꝛꝑalis.ſed ſpũalis ad hoĩeʒ oꝛdi nat᷑. De angelo
em̃ ad hebᷣ.j.dicit᷑.om̃es ſunt adminiſtratoꝛij ſpiritꝰ in
miniſterium miſſi ꝓpter eos ⁊c̃.⁊ apoc.vltimo.Conſer⸗
uus tuꝰſum ⁊ fratꝝ tuoꝝ.De coꝛ pali aũt patʒ.ergo om
nis creatura oꝛdinat᷑ ad boenr Tonmmdinſenon⸗ cꝛe

antur a ſuꝑioꝛibo in mundo:generatões em̃ ⁊ coꝛruptio

nes ⁊ alie ꝑmutatiões. dependẽt a motibus ſuperioꝛuʒ
in maxima paꝛte.Sed motus ſu ꝑioꝛum ſunt oꝛdinati.
vt dependeat a pꝛimo mobili.pꝛimũ aũt mobile ñ habet
a ſe ꝙ moueat᷑.cum ſit coꝛpus. erit ergo aliqua natura
ſpiritualis a qua de pendent.illud erit perſectio ipſius:
ſed nobilioꝛ eſi motus circulaꝛis qꝙᷓ ſit rectus.ergo quod
perficit mobile in motu circulaꝛi:erit nobilius eo quod
perficit mobile motu recto.ſed aĩma perficit mobile mo
tu recto in rebus animatis.illa ̊ ꝑfectio ſiue ſit aĩa ſiue
nõ.cũ ab ea depẽdeãt tã mobi liamotu circulaꝛi q; mobi
lia motu recto.erit res illa ad quã oꝛdinat᷑ ꝑtes vniuer
ſi.ᷣ illa perfectio płlimũ diſtat a ꝑfectiõc hominis.cum
ergo nõ ponant᷑ duo fines intra ĩ vniuerſo. erit illa ſo⸗
la ꝑfectio ſinis mundi intra. Ad idem motoꝛ in re di⸗
citur reri foꝛma. ſicut anima que mouet paꝛtes. foꝛma
dicit᷑ totius coꝛpoꝛis.eodem modo motoꝛ vniueꝛſi.dice⸗
tur foꝛma vniuerſi.⁊ ad foꝛmaʒ oꝛdinant᷑ ea que ſunt de
ↄpoſitõe totiue.ergo ad illam ꝑfectõeʒ oꝛdinant᷑ paꝛtes
vniuerſi.¶ Quod enã videtur ꝑ hoc quod dicit Augu.
in li.j.retractationũ eſſe ſpiritualẽ vitalemq; virtutem.
etiã ſi nõ ſit aĩal mundus.que virtꝰin ãgelis ſãctis ad
ccoꝛãdum atq; ad miniſtrandum mũdũ o ſeruit.⁊ a
quibus non intelligitur.rectiſſime creditur. Cum ergo
ſit huiuſmodi vitalis virtus ⁊ ſpũalis qua mundus ad
miniſtrat᷑ ⁊ decoꝛat᷑.ad illam virtutem oꝛdinabunt᷑ paꝛ⸗
tes mũdi.Itẽ illud qð ↄtinet ↄpagẽ alicuius rei.ne diſ⸗
ſoluat᷑ ⁊ diffluat.ꝑfectio dicit᷑ totius:. ſicut ptʒ in aĩa q̃
ↄtinet ꝑtes coꝛꝑis:ſed nõ eſt alia vis que ꝓximo teneat
ↄpageʒ mũdi.niſi illa qua mouet᷑ pmũ celuz mobile er⸗
go ad illã tanꝙᷓ ad ꝑfectõʒ ſiue finẽ oꝛdinant᷑ ꝑtes mũ⸗
di.¶ Ad quoo dicendũ ꝙ vno modo dicit᷑ aĩa rõnalis
finis mũdi intra.alio ᷣo mõ dicit᷑ ꝑfectio que mouet ce
lũ fins intra:hõ ei dicit᷑ finis intra. ꝓpter hoc ꝗ ſeruiũt
neceſſitati eius.quouſq; veniat ad completaʒ dignitatẽ
que erit in reſuꝛrectione.vis aũt motiua pꝛimi mobilis
dicetur finis.non quia alia ſerniãt neceſſitati ſui coꝛpo
ris.ſed quia ad eius motum conuenienter oꝛdinant᷑ tã⸗
q ad cauſaʒ.alia ergo ⁊ alia ratiõe dicet᷑ hinc ⁊ inde fi
nis nec eſt incõueniens fineʒ duplicẽ ponere vni rei.dũ⸗
modo diuerſificetur in rõe finis.¶ Ad obiectũ ergo re⸗
ſpondẽdum ꝙ licet homo dicat᷑ finis nõ repugnat quin
ſit finis alius ſub alia rõe cum hoc dicat᷑ finire a paꝛte
anterioꝛi.id vᷣo a paꝛte poſterioꝛi.⁊ foꝛte pꝛopter hanc
ratiõem dicebant illam perfectionem animam mundi.
¶ Ao ſcdᷣm dicendum eſt ꝙ motoꝛ ille quo mouetur pri⸗
mus oꝛbie.nõ ſic ſe habet ad oꝛbem vt ex motoꝛe ⁊ moto
vna natura componatur. quemadmoduʒ ex coꝛpoꝛe bu
mano ⁊ anima vna natura ↄficitur.⁊ ꝓpter hoc ñ eſt di⸗
cẽda ſimilis ꝑfectio.ſed hec ꝑfectio dicet᷑ eẽ ſicut foꝛma
illa vᷣo ſicut motoꝛ ꝓpinquus.X Ad illud idem ſoluitur
quoo dicit augu.in li.retracta.nõ em̃ vult illaʒ vim ſpi
ritualem eſſe aiam. vt aqua mundus animal dicatur ſi⸗
cut platonici ſentire videbant᷑. VUnde nõ ſic erit perſectõ
vniuerſi ad modũ aĩme cõtinentis membꝛa coꝛpoꝛis:qð
etiam patere poteſt ꝑ hoc ꝙ ſi nõ eſſet motus celi ꝗ mo⸗
do eſt. vel coꝛpoꝛum inferioꝛum ſicut erit poſt iudicium
nibilominus erit ꝑfectio vniuerſi.⁊ tunc configurabit
ipᷣe mundus tanqᷓ habitatio ipᷣi creature rationali.Ex
quo appaꝛet ſolutio eiꝰ qð vltimo obijc iebatur.vt nõ ex
hoc dicat᷑ illa vis ſpiritualis perfectio mundi eo ꝙ cõ⸗
tineat paꝛtes mũdi ne diſſoluantur.niſi loquamur de ꝑ
tibus mũdi que generabiles ſunt ⁊ coꝛruptibiles.

Nueſtio

—8.m ———f—ʒ—f ——

Dequaꝛtũ quo querit᷑ cuiuſmodi ſit oꝛdo
rõne cuiꝰquerit᷑·vtꝝ diceret᷑ ordo in vni⸗
uerſo. ſi ola eẽnt paꝛia. qd videt᷑ ꝑ ↄſideꝛa
Sʒ in ꝑtibo vniuerſi. ꝗð colligit ex ꝑtibo
eniaſpẽi. vel vni generis.· vt vniuerſũ in ſ pẽ hoĩm vl ge⸗
nere aialiũ: cũ ergo paꝛia dicant᷑ ꝗᷓ ſint eiuſdẽ ſpẽi . vl q̃
ſut eiuſdẽ generis:inqᷓtũ hmõi colliget᷑ vniuerſũ ex qua
dã pte ex paribo pari rõe ĩ ipᷣo toto. cũ vniuerſũ ſit ex
ptibo keerten vniuerſũ eſſe ſi oĩa condita eent

paꝛia.¶ Contra. Aug.in. li.de ci.dei. xj. A teꝛrenis vl⸗
qʒ ad celeſtia: a viſibilibo vſq; ad inuiſibilia ſunt bona

alia alijs melioꝛa adhuc inequalia. vt eẽnt oia. Et iteru

in. xij. Cũ deus ſit ſũma eẽntia.rebo quas ex nihilo cre⸗
auit eẽ dedit.ſed no ſũme.⁊ alijs dedit eẽ amplius. alijs
minꝰ. atq; ita naturas eſſentiaꝝ gradibus oꝛdinauit.
Itẽ aug. in. lxxxiij. ꝗ· nõ eſſẽt omia ſi eẽnt equalia.nõ
em eſſent multa rerù genera qinbo ↄficit᷑ vniuerſitas.p⸗
mas ꝗſcdᷣas ? deinceps vſq; ad vltimas oꝛdinatas ha⸗

bẽs creaturas.a hoc eſt qð dicit᷑ oĩa.ex quo accipit ꝙ ñ

eſt vniueriũ ſine oꝛdine creaturaꝝ. ſm pꝛius 7 poſteri
Ad qð dicẽdũ.ꝙ oꝛdo in ꝑtibo vniuerſi attendit᷑ ſm
N?7 poſteri*. ſimul. 1 iõ ſupꝛa in rõne oꝛdinis dictũ
eſt pariũ ⁊ diſpaꝛiũ diſpoſitõ.iñ magis reſpicit pꝛius ⁊
poſleꝛiꝰ. In illis etiã que dicunt᷑ eſſe ſimul inuenit᷑ alio
mõ pꝛius ⁊ poſteriꝰ.veꝛbigratia.ſpẽs hburgeneris aĩal
ſimul ſũt.inqtũ paꝛticipãt genꝰ: nihilomin tñ alio mõ
pꝑticipãt pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰdignitate:rõnale em aĩal pꝛiꝰ eſt
dignitate iꝛrõnali:irꝛõnabilia etiã inter ſe hñt pꝛiꝰ po
ſteriꝰdignitate. Similiter eſt in indiuid uijs eiuſdẽ ſpẽi
aliqua em̃ p̃eminẽtia inuenit᷑ in vno.qᷓ nõ inuenit᷑ in al
tero. ⁊ ꝓpter hoc Aug. cũ loquit᷑ de oꝛdine vniuerſi attẽ
dit pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰſᷣm que deſcribit ipᷣm. ¶ Ad obiectum
ant incõtraꝛiũ dicendũ eſt. ꝙ nec in ꝑte vniuerſi nec ĩ to
to vniuerſo inuenit᷑ ibi ſimul eẽ ꝙ nõ inueniat᷑ pꝛius 2
poſteriꝰ. Vñ ſi eẽt tm̃ ſimul nõ eẽt pfectꝰoꝛdo vniuerſi.
Lo hoc doo qð dicit. Aug·ſi eẽnt equalia nõ eẽnt oĩa:

Intelligendu eſt ꝙ ꝑ equꝗalitatẽ nõ tollit᷑ multitudo re⸗

rũ dita ꝝ. ſed ſufficiẽtia: ſed ſi eẽt ſola equalitas. tollere
tur ſufficiẽtia q ꝑ eſſe deſignat᷑. Ome eĩ dĩ cui nõ poteſt
addi:addi aũt pt᷑ equalitati plꝰem ẽ eſſe equalia ineq̃⸗
lia qᷓ equalia.⸗¶ Pꝛeterea.phᷣs dicit oẽ 2 totũ ſuꝑ tres
ponimꝰin pᷣmis.magis aũt⁊ magis recedẽdo ẽ plus ð
inequalitate. equalitas eĩ manet indiuiſa. ineqᷓtitas ðo
dinuiſibił?: ⁊ iõ ad ↄpletõʒ vniuerſi neceſſaꝛia fuit ineq̃⸗
litas. ¶ Itẽ querit quid ſit oꝛdo ꝑtiũ ſuppoſito poꝛi et
poſterioꝛi. Ad qð rñdet aug.ſuꝑ geñ.· ad lit. li. v ij. Be i
ꝓuidẽtia regẽs atq; admiſtrãs vniuerſã creaturã. 2 na⸗
turas 2 volutates. naturas vt ſint. volũtates aũt vt ne⸗
qʒ infꝛuctuoſe ſint bone.nec impuiĩte male.ſubdidit pmi
tooia ſibi.deinde creaturã coꝛꝑalẽ creature ſpũali.irra
tionalẽ rõnali.teꝛreſtrẽ celeſti.ſeininceã maſculine.miꝰ
valẽtẽ valẽtioꝛi. fructuoſioꝛẽ copioſioꝛi. In voluntatibo
at boaſ ſibi ceteras vo ipis ßuiẽtibo ſibi.vt hec patiatvo
lũtas mala.ꝙ ex iuſſu dei fecerit bona. ſiue ꝑ ſeipᷣaʒ ſiue
ꝑ malã. Ex his ptʒ ꝗs oꝛdo ſit in naturis.qꝗs ĩ volunta⸗
tibo. De oꝛdine gũt maliĩ vniuerſo dẽ infra ĩ tractatn ð
malo ⁊ pcto. ¶ Sed adbuc querit᷑.cũ pꝛiꝰ? poſieriꝰdi⸗
cat᷑ multipłr.ſiẽ Vug. tagit iĩ li. ofeſ xiij. pꝛiꝰ.ſ.tꝑe.pꝛiꝰ
dignitate pꝛi oꝛigie.pꝛiꝰ eternitate.vtꝝ oẽs mõi poꝛis
conueniant ad oꝛdinẽ vmiuer ſi ſi ↄueniũt ꝗs illoꝝ dicat᷑
pncipalioꝛ⁊ ſᷣmquẽ modũ ↄueniat. Ad quod dicenduʒ
oẽs madi ↄueniãt:oueniũt aũt ſm oꝛdinẽ. ã pᷣmo
eſt pᷣus eternitate. deide eſt pꝛiꝰoꝛigine.tercio eſt pꝛius
dignitate.quaꝛto ⁊ vltimo ẽ pꝛiꝰtꝑe:⁊ ex hoc ptʒ ꝙ pᷣnci
palioꝛ ẽ modꝰpoꝛis ⁊ pᷣmꝰquo d aliquid pꝛiꝰ alio eter⸗
nitate. hoc em̃ ſoli deo ↄuenit.Alij ᷣo modi pñt dineꝛſis
creaturis ↄmunicaꝛi. ¶ Et ſic queratr᷑ vtꝝ alij modi ſint
eiꝰqð eſt pꝛꝰ.qᷓ; qui dicti ſũt. Dicendũ ꝙ ſᷣm phᷣm ſũt et

erD.

alij modi pꝛioꝛis enũerat em̃ mõs pꝛioꝛis ſic. Dicunt᷑ q̃
dam añ ? quedã poſt. Ante em dẽ quod eſt pꝛimũ ens 2
pncipiũ in vno quoq; genere.dicit etiã añ quod eſt/ꝓxi⸗
mũ alicui determinato pᷣncipio.dẽ etia ante ſᷣm tp̃s. vt
qð eſt in pᷣterito id quod remotiab in ſtãti in futuro vᷣo
id qð eſt ꝓpinquiꝰ. Dicit᷑ etiã an ſᷣm locum qð ꝓpinquiꝰ
eſt alicui loco termĩato. Dicit᷑ etiã an ſᷣm motũ qð eſt,p
pinquiꝰad motorẽ.ſicut iuuẽcañ ſenectutẽ.dicit᷑ et ßᷣm
potẽtiã ⁊ virtutẽ.ſicut dñs añ dnatũ:dicit᷑ etiaʒ añ qð
eſt foꝛtiꝰ. ⁊ tale eſt id quod cogit alteꝝ ſequi ſua volũta
tem. dicit᷑ etiã añ ſᷣm oꝛdinẽ.ſicut que in ſe Fm relatõem
adinuant᷑ ad aliqꝗd vnũ. diuidunt᷑ m diſtinctõz. ſicut
ſtãs ẽ ̃ᷣm impꝛopinquitatẽ ad terminũ. Dicit᷑ etiã alio
mõ añ ꝑ ſcientia. ⁊ hoc añ dicit᷑ modo ſimplici dicit᷑ eti
am ſm diſtinctõz ⁊ ſenſũ.ſᷣm diſtinctõʒ qð eſt añ modo
vniuerſaliter. m vᷣo ſenſũ res ꝑticulaꝛes.⁊ ſm diſtin⸗
ctõʒ vniuerſaliter accidẽs añ totũ.ſicut muſicꝰañ hoĩeʒ
mulicũ.totũ em̃ nõ erit penitſine ꝑte.dicunt᷑ etiã ante
paſſiua ſicut rectitudo ? leuitas vñ em̃ eſt paſſiuum li⸗
nee ꝑ ſe aliud ſuꝑficie: dicunt᷑ etiã quedã añ naturalit᷑
2 ſubſtãtialiter.que ſũt illa que poſſibile eſt vt ſint. i. q⸗
bus poſitis nõ eſi necelle alia eẽ. iſtis aũt ñ exiſtentibo
neceſſe eſt alia nõ eẽ.i.que ſic dicunt᷑ añ. ſunt talia a q⸗
bus nõ ↄuertit᷑ ↄſequẽtia.Cuʒ ergo tot ſint modi poꝛis
poſterioꝛis.omes iſtiↄueniũt ad ꝑfectõz oꝛdinis i vni
uerſo:ſed ille modꝰmaxime attẽdit᷑. ᷣm quẽ attẽdit᷑ oꝛ⸗
do in vniuerſo ꝓut dẽ añ.quod eſt. primũ pꝛincipio: Fm
hoc em̃ ꝙ ꝓpinquioꝛa ſunt pᷣmo pꝛicipio aut remotioꝛa.
ſm boc hint oꝛdinẽ in vniuerſo.añ em illuʒ modũ nõ eſt
alius modꝰ. niſi quo pꝛincipiũ eſt añ pꝛicipiatum.2 ille
modus deo conuenit qui eſt ante omnia caulſalitate et
eternalitate.

(Yembꝛum quintum

erx magnitud

—

—–—

finis.Ex ꝑte emcientis videt᷑.ꝙ ſapiẽtia
diuina ſit canſa. Pᷣm ꝙ dicit beatꝰ Bre. ꝙ;
ine creatura ꝝ intelligit᷑ oĩpotẽs.ex oꝛdine
diſpoſitione ſapiẽs.ex gubernatione bonꝰ. ᷓoꝛdo in
creaturis atteſiat᷑ ſapie diuĩe tanqᷓ cauſe.e aũt volũ⸗
tas diuĩia 7 ptas ſint cã habet᷑ ex hoc qð dicit aug. i. v.
te ciui.dei.ipᷣm cauſaꝝ oꝛdinẽ ⁊ quãdã ↄnexiõʒ dei ſũ⸗
mi tribuũt volũtati ⁊ prati. ex quo habet᷑ ꝙ volũtas di
uina 7 pfas ſunt cauſa oꝛdinis in creaturis.q̃ ſunt paꝛ⸗
tes mũdi. ¶ Ao quod dicẽdum. ꝙ; oꝛdo in creaturis eſt
a diuina poteſtate.ſapiẽtia.⁊ voluntate. Indiuiſa enizʒ
eſt operatio.dicitur tñ pꝛopter axppꝛopꝛiationem ꝙ cou⸗
gruit ſapientie diuine oꝛdo quia oꝛdinaꝛe res decenter
in ſe congruit ſapientie. Poteſt enim homo eſſe potens
bonus nec tamẽ babet rationem oꝛdinandi vnumquod
q; decenter in ſuo oꝛdine.ſed hoc congruit ſapienti per
quam ſimilitudinem nos de deo loquimur. licet ſit ĩ eo
potentia ſapientia et voluntas.qꝙ ergo dicitur ex oꝛdi⸗
ne 2 Brrnn ſapiens. attenditur per appꝛopꝛiatio⸗/

J TY Dquintum quo qnerit que ſit ca oꝛdinis
4 Ad quod ſic.iũ er ꝑte efficientis.iũ ex ꝑte

nem. ¶Seo ſimiliter queritur. ex paꝛte cauſe finalis ip
ſius oꝛdinis vniuerſi.ratione cuius queritur.ſi vniuer⸗
ſum ſiue mundus habet oꝛdinem in paꝛtibus. vtrum p:
ter illum neceſſaꝛio oꝛdinem habeat ad aliquid quod ñ
eſt de vniuerſo. Qam ſi nõ habet oꝛdinem ad aliquid ex
tra. cum finis ſit cauſa extrinſeca. nõ habet oꝛdinem ad
finem ergo vniuerſui totaliter finietur in ſeipſo. Si ve
ro babeat oꝛdinem ad aliquid extra. tunc eſt queſtio·
Vtrum magis perficiatur ab oꝛdine paꝛtium inter ſe.
an ab oꝛdine ad illud ꝙ eſt quaſi extra. et videtur ꝙ ab
oꝛdine paꝛtium inter ſe.ſicut eſt in compoſitione coꝛpo⸗
ris humani.quod ex oꝛdine paꝛtiuʒ eſſentiatur. 4 Sed
contra hoc eſt.ꝙ finis nõ dicitur.eſſe ſimpliciter in cre⸗
atura. NQaã ſi eẽt finis ĩ creataopteret ꝙ creata ñ oꝛdia
ret᷑ ad ali. oꝛdĩat᷑ at:ñ & ĩ ip̃a ↄſtituit᷑ ſinis ipiꝰmundi

—

4 —

te per ſectione creaturaꝝ in vniu erſo.

¶ Ad boc dicendũ ꝙ ſic.patʒ ꝑ boe ꝙ dicit Augu. ſuꝑ

HBeñ.ad lit.ipᷣ̃a vniuerſitas creatura q ſex diebo ↄſum⸗
mata eſt. aliud diẽ in ſua natura.aliud ĩ ſuo oꝛdie.quo
in teo eſt nõ ſic teꝰ:ſed tñ ita vt ei quies ꝓpꝛie ſtabilita⸗
tis nõ ſit.niſi in illiꝰgete qui nibil ꝓter ſe appetit. qͥ ad⸗
epto regeſcat. Ex quo accipit᷑.ꝙ eſi finis intra ipiꝰvni⸗
uerſi ꝗ determinat᷑ in ſer diebo. ⁊ finis extr a ſm rõem
ipᷣius vniuerſi.ꝗ in ſeptimo die determinat᷑.⁊ ꝑ boc ptʒ
illud qð obiectuʒ eſt: illud em̃ qð obicectuʒ eſt aut reſpi⸗
cit finem extra.aut finem intra.

Ompletis cõditiõi
lo que ꝑtinẽt ad creaturã ex ꝑte quãti⸗
tatis.qlitatis ⁊ oꝛdiĩs:que ꝑtinẽt ad re
latõz. Segt de pfectõe ipaꝝ creatura⸗
rũ in vniuerſo rõe cuiꝰquerit᷑.¶ Pꝛĩo
tis mõis ſᷣm quẽ modũ dicat᷑ vniueꝛ
ſũ ꝑfectũ.q¶ Scðdo ſi ꝑfectõ vniuerſi eſt tm̃ in bonis.an
etiã in malis.⸗:ꝑ&Tercio ſi ꝑfectõ eſt i bonis.vtꝝ aligbo
bonis deficiẽtibo ſit ꝑfectõ.¶ Quaꝛto ĩ qͥ ↄſiſtat ꝑfectio
vniuerſi.vicʒ vtꝝ illud ſit aia mdi.¶ Quito vtꝝ ꝑfectõ

attẽdat᷑ reſpectu reꝝ in genere vel in ſpẽ:an etia in indi

uiduis. Sexto vtꝝ qðlibet qð eſt in mũdo dicat᷑ imꝑ⸗
fectũ reſpectu illius perfectionis.

(Membꝛum pꝛimum.

T pꝛimũ ſic.ꝑfectũ dꝛ vno mõ qð impoſſi
bile eſt hẽe aliquã ꝑtẽ oĩno extra illud.ſic
tpᷣus dẽ etiã aliquo mõ quo nihil ẽ digniꝰ
in illo genere. ſiẽ medicꝰ dẽ ꝑfectꝰ⁊ muſi⸗

enane

Ecpfectꝰ. ⁊ ſm hũc modũ ꝑ trã ſumptõʒ ſermonis dẽ la⸗
tro ꝑfectꝰ.ſiẽ dꝛ bonꝰlatro.dẽ etiã ꝑfectũ quod hĩ nobilẽ
ꝓfectõz m finẽ. Dicit᷑ etiã ꝑfectũ.qñ nõ inuenit᷑ magis
vł minꝰde bonitate.⁊ ſᷣm h̊ dicit᷑ ꝑfectũ ꝑ ſe.alia ðᷣo que

dicũt᷑ ꝓfecta.in relatõe ad aliqð iſioꝝ dicunt᷑. Cũ &̊ hi
ſint mõi dicẽdi ꝑfectũ.querit᷑ m quẽ modũ.dicẽduʒ ſit
vniuerſũ ꝑfectũ:nõ em̃ dicit᷑ ꝑfectũ ꝑ ſe.de quo nõ eſt di
cere magis vł minꝰhůe ð bono:ſic em̃ ↄuenit ꝑfectũ ðo
ꝗ eſt ipa ſũma bonitas:nec ꝑſectũ dr eo mõ quo aliquid
dẽ ꝑfectũ ꝑ ſuũ finẽ.nõ em̃ vniuerſũ ſᷣm ꝙ mõ eſt ꝑfectũ.
eſt in ſuo fine:nec dẽ ꝑfectũ ad modũ eiꝰ ꝙ digniꝰ in ge⸗
nere aꝛtis.alia eſt em̃ ꝑfectio aꝛtificis ⁊ aꝛtificiati:arti⸗
fex vᷣo ſm illã rõeʒ dẽ perfectꝰ.aꝛtificiatũ dᷣo nõ.reſtat q̊
qð dẽ ꝑfectũ ſᷣm pᷣmũ modũ.ſᷣm quẽ dꝛ ꝑfectũ.c ui nihil
ceeſt de ꝑtibo ſibi ↄueniẽtibo.vł extra qð nihil eſt:ex em̃
vniuerſũ nihil ẽ.dicet᷑ ꝗ̊ vniuerſũ ꝑfectũ.ſᷣm illũ modũ.

e m ſecundum.

Oc ſuppoſito querit᷑.ſi ꝑfectio vninuerſi ẽ
tm in bonis an etiã in malis. O aũt pfe⸗
ctio ſit ĩ bonis tm̃ videt᷑. Aniuerſũ em̃ bo⸗
nũ eſt ⁊ valde bonũ:ſ̊ bonũ nõ ↄponit᷑ ni⸗
ĩis.oↄponit᷑ eĩ ex ſuis ꝑtibo.ꝗ̊ ꝑtes ſũt bone:ſ̊ ma
lũ nõ eſt bonũ.̊ malũ nõ ẽ q ↄpoſitoe vniuerſi:vniuer

ſũ &̊ tm̃ ex bonis ↄponit᷑.(¶¶ Eꝛ aũt ↄponat᷑ ex malo ⁊ bo

no.videt᷑ ꝑ H̊ qʒ dic̃ Aug.in.xj.d ciui.dei.Cõtraꝛioꝛũ
oppoſitõe ſcłi pulchꝛitudo ↄponit᷑:g̊ hec ↄꝛia ſũt malũ ⁊
bonũ. pulchritudo ſcli ↄponit᷑ ex bono ⁊ m alo.ſᷣ h̊ eſt
vniuerſũ.̊ vniuerſũ ↄpõit᷑ ex bono ⁊ malo.⸗:.ĩÄItẽ aug.
ſuꝑ Geñ.mala nullo mõ efficiũt vt nõ ipᷣa recte oꝛdĩata
cũ toto atʒ vniuerſo ſint mala.̊ᷓ vniuerſũ ↄponit᷑ ex ma
lis.¶] Iiẽ dyoni.malũ ẽ ad oẽ aferens.ſᷣ oẽ oꝛ vniuerſũ.
S malũ ↄfert ad vniuerſũ.¶¶ Ad qð dicẽdũ q; vniuerſũ
nõ hẽ ꝑ ꝑtes ſui niſi bona m ꝙ bmõi.vt ↄſonẽt ꝑtes to
ti. Vã aug. ʒ manich.tãta vis ⁊ potẽtia integritatis ẽ.

vt qᷓ multa ſũt bona tũc placeãt.cu in vniuerſũ aliquod

oueniũt atq; ↄcurꝛũt.. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ ð malis.
dicendũ eſt. ꝓ vniuerſũ hr in ſe mala tanꝙᷓ ꝑtes.nõ ſᷣm

geſſen

rõem maloꝝ ̊ m rationẽ bonoꝝ. Ad obiectũ aũt pꝛi
mo dicẽdũ .ꝙ cũ dꝛ pulchritudo ſcłi ↄponit᷑ ex opoſui⸗
one ↄtraꝛioꝝ.faciẽda eſt vis in noĩe pulchꝛitudis.eo q;
bona pulchꝛioꝛa apꝑeat ex adiũctõe maloꝝ:nõ ꝙ mnala
in eo ꝙ mala vnã ꝑtẽ dicãt pulchꝛitudinis:malũ em ĩ ſe
ↄſideratũ turpe eſt ⁊ deſoꝛme. Ao ſcᷣm vo obiectũ di⸗
cẽdũ eſt.ꝙ mala nõ ſᷣm rõeʒ maloꝝ.ſed ſᷣm rõeʒ ex pedi⸗
entiũ(nõ dico honeſtoꝝ)ↄferũt ad vniuerſũ.⁊ ꝑ idẽ ſol⸗
uit᷑ qʒ diẽ̃ dyoni.⁊ ita integritas vniuerſi.ex bonis ſim
plr. bonis ſᷣm quid conſtituitur.

1 nobilioꝛibo.¶¶ uerit᷑ g̊ ð ipᷣis angeł ſi
Pvtꝝ deeſſet ꝑfectio vniuerſi qð videt᷑. ꝑfectũ dẽ
cui nibil deeſt de ꝑtibo:ſ̊ nobilioꝛes ſibe ſũt ꝑtes vniuer
ſi.ergo ſi deſint.nõ erit ꝑfectio vniuerſi.¶ Peꝛ ſile vide
tur etiã.cũ in coꝛꝑe hũano ſint ꝑtes nobilioꝛes ⁊ minus
nobilioꝛes:ſi deſit aliqua illaꝝ nõ eſt ꝑfectio coꝛꝑis hu
mani. ergo a ſili ĩ mũdo ſi deſit aliqua ꝑtiũ ⁊ maxime
nobiliũ.nõ erit ꝑfectio vniuerſi.( Cõtra.ſi deeſſent an
geli adbuc remaneret ſufficiẽtia diuĩe ꝑr̃atis ad regẽdã
mũdi vniuerſitatẽ: dũ aũt ↄueniẽter regit᷑ vniuerſitas
mũdi.eſt ꝑfecta vniuerſitas mũdi:ergo nõ exiſtẽtibo an
geł eẽt ꝑfecta vniuerſitas.¶¶ Itẽ malitia adueniẽs alig⸗
ho ãgelis nõ tollit ꝑfectõz vniuerſitatio.VIñ aug.iij.de
libe.aꝛbi.cũ peccãtibo adeſt miſeria. nihilominꝰꝑfecta
eſt vniuerſitas :ergo a ſimili videt᷑ ſi nõ eẽnt ageli eſſet
perfectõ.nõ eẽ em̃ oino nõ dẽ de foꝛmaꝛe paꝛtẽ vniuerſi q̊
eẽ malũ dẽ defoꝛmaꝛe.ergo ſi nõ eẽnt ãgeli nibilominus
eẽt perfecta vniuerſitas. d qð dicẽduʒ ꝙ perfectio
vniuerſitatis dꝛ dupłr. Eno mõ cũ nulla paꝛs deeſt illa
rũ paꝛtiũ q̃ ſũt ð integritate vniuerſi:⁊ ſic ᷣm h̊ ſi ceſſẽt
nobilioꝛes paꝛtes vniuerſi.nõ diceret᷑ vniuerſũ.Añ au⸗
u. de libe. aꝛbi.ſine iſtoꝝ officijs iuſtis atq; perfectis eſ⸗
e vniuerſitas nõ pt᷑.Si vo ꝑfectũ dicat᷑ in vniuerſo qᷓtũ
ad ſufficiẽs regimẽ vniuerſi.ſᷣm hoc diceret᷑ eẽ ꝑfectõ in
vniuerſo:⁊ ſi nõ eẽnt ãgeli vłſi nõ peccaſſẽt. Vñ Aug.
Etiã ſi oẽs peccaſſẽt ãgeli.nuũllã inopiã facerẽt ad rege⸗
dũ imperiũ ſuũ creatoꝛi ãgeloꝝ.Et iteꝝ:ſi ipᷣa peccaret
ſeʒ ãgelica creat᷑a.ſufficeret dei ptas ad regẽdã iſtã vni⸗
uerſitatẽ.vt oĩbo ↄgrueret ↄdigna retribuẽs. nibil in to⸗

ta vniuerſitate ſua turpe atq; indecoꝝ eſſe permitteret.

vna ergo perfectio eſt ipᷣiꝰ vniue rſi ex ſufficiẽtia paꝛnũ.
altera voo eſt ex perfectõe agẽtis in regẽdo quotcũq; ſint
paꝛtes.Eodẽ mõ intelligẽdũ eſt de ipᷣis aiabo.ſine nõ eſ
ſẽt.ſiue per pctm deſeciſſẽt. VUñ aug.ſi deeſſent q ſiue pec
caꝛẽt ſiue nõ peccaꝛẽt.nihil vniuerſitatis oꝛdini minuet᷑
etiã ſi płimũ deeſſẽt aĩe. inde q;tũ ad æfectũ mino
rũ creaturaꝝ querit᷑. AUtꝝ ſine his eẽt perſectũ vniuer⸗
ſũ.Ad qð dicẽdũ per h̊ qð dic̃ Aug.xij.de ciui.dei.Ce⸗
leſtibo nõ fuerãt terꝛena eq̃nda.nec iõ vniuerſitati deeſ⸗

ſe iſta debueẽt.qm̃ ſũt illa melioꝛa.cuz eꝛgo in his locis

vbi eẽ talia ↄpetebat.alijs deficiẽtibo alia oꝛiũt᷑.⁊ ſuccũ
bũt mĩoꝛa maioꝛibo.atq; inequalitates ſuperãtiũ ſupe⸗
rata vertũt᷑.Reꝝ eſt oꝛdo traſeũtiũ.Ex quo accipit᷑ ꝙ ⁊
maioꝛa ⁊ mioꝛa ad peꝛfectõʒ faciũt vniuerſi 4 PRoe at
q̃ꝛũdã reꝝ mioꝝ vt reꝝ q̃ vident᷑ noceꝛe hoĩ querfit᷑.vtrũ
ſpᷣtractis alijs adhuc remanẽt vniuerſitas ꝑfecta. Nð
videt᷑.ſi eĩ oĩia hmõi oꝛdinata ſũt ad hoĩeʒ.oa dñt eẽ ↄfe
rẽtia.ergo ſi nõ ſũt ↄferẽtia nõ ↄgruẽt ipi vmuerſo.ð
etiã videt᷑ accipi ex hũanis aꝑpe titibo.elñ aug.xj.& ci.
cei.Eſit alſꝰeſtimatõis modꝰ.vt quedã ſenſu caꝛẽtia qui
buſdà ſentiẽti b pponamꝰintãtum vt ſi poteſtas eẽt.ea
ꝓrſus de natura reꝝ auferꝛe vellemꝰ. ꝗ Seo otraꝛium
videt᷑ ex hoc.ꝙ nihil eſt in vniuerſitate reꝝ.qð nõ ꝓpꝛie
deſeꝛuiat vniuerſitati:ſicut eſt de officijs ĩ ciuitate oꝛdi⸗
natis.nullũ eſt qð nõ ↄferat ad rempublicaʒ ciuitatis.
ergo nõ eſt aliqua res etiã de minoꝛibo rebus q ñ ↄferat

— bdPb⸗ f e ee f f —————1——l

— —

ſti
Poſuͤ⸗
el
bnola
clü d⸗
kpedi⸗
lsſin

inbois
ctoͤfe
oin
ngekſi
ectüd
Pniner
lepige
ninns
pisben
narine
lntan
ſegidi
Iitas
ſwen
alig⸗
hiid
ſeetn
li eſſet
nerlis
ninus
fectio
eſtilla
dellet
In en⸗
tnig eſ
ſoqfti
ctoin
Ang.
drege⸗
ccaret
pni⸗
in to⸗
teret.
ani.
Gſint
eno
epet
nnuet
mino
luer⸗
Ce⸗
el⸗
leis
ſuccin
ſape⸗
ſt
öeſ
kper
.
1
ra.
,en
futn
nie
42
tie⸗

gat

¶ LNueſtio

ad ꝑfectõʒ vniuerſi. VUñ aug. in. xj.de eiui.dei. Nõ attẽ⸗
dũt quãtũ in ſuis locis naturiſqʒ vigeãt.pulchꝛoq; oꝛdi
ne diſponant᷑.quãtumq; vniuerſitatis reꝝ ꝓp ſuis diſpo⸗
ſitõibo decoꝛis tanq; in omunẽ rempublicã oferãt.nõ no
biſip̃is ſi eis ↄgruet atq; ſcient vtamur ↄmoditatis at⸗
tribuũt.ita vt ipa venena ↄueniẽter adhibita in ſalubꝛia
medicamẽta vertant᷑. Ex quo accipit᷑ ꝙ in oꝛdine

creaturaꝝ ↄferũt ad pfectõz vniue rſi. (Ao qð dicen⸗
dum ꝙꝙ eſt dupler oſideratio. Eſt em oſideratõ rõnis q̃
oſiderat bec mioꝛa m id.ſᷣm qð ſunt ꝑtes vniuerſi.⁊ oꝛ
dinate ad hoĩeʒ.vt quodã mõ finẽ:⁊ in hac ↄſideratioõe
inuenit᷑ pulchꝛitudo in vniuerſo.⁊ vtilitas reſpectu ho
minis. Eſt alia ↄſideratio ſᷣm eſtimatõʒ.qua magis ne
ceſſaꝛia ᷣm eſtimatõʒz hoĩs pᷣferunt᷑ minneceſſaꝛia.⁊ vo
luptuoſa minꝰ celectabilibb. Qnis em̃ in domo ſua non
plus panẽ hr̃e velit q; muꝛes ⁊ nümos ꝙᷓ pulices:i Neceſ
ſitas aũt quid ꝓpter quid expectat cogitat.⁊ voluptas
quid io cundũ ſenſiba coꝛꝑis plandiat᷑ expectat.hac er⸗
Gopſider atõe eſtimatiua.nõ omia dicunt᷑ eẽ de ꝑfectiõe
vniuerſi. In altera vo ↄſideratõe rõnis recte.ea qᷓ oꝛdi⸗
nata ſũt.ad ꝑfectõʒ faciũt vniuerſi: ſᷣin ꝙ ſentiẽtia pᷣfe⸗
runt᷑ nõ ſentientibus.⁊ viuentia nõ viuentibus.⸗ intel

ligentia nõ

Daquaꝛtũ quo querit᷑ in quo ↄſiſtit ꝑfectõ
vniuerſi.vtꝝ illud ſit aia mũdi.dixerũt em̃
qdã ph̊i ꝙ microcoſmꝰſuã habebat pfecti
onẽ.⁊ illud erat aia rõnalis megacoſmus
ſuã habebat ꝑfectõʒ 2 illud erat aĩia mũdi.qdð recitat au
gu.in.j.li.retractationũ.v.ca.pꝑ aĩaʒ coꝛpꝰſubſiſtit.⸗ eo
ipᷣo eſt ꝙ aĩat᷑ ſine vniuerſalr vt mundꝰ. ſiue ꝑticularit
vt vnũquodq; aial intra mũdũ.⁊ poſtea ſeꝗt᷑ hoc totum
pꝛoꝛſꝰtemẽ dictũ eſt:ꝑ quod innuit᷑ ꝙ ꝑfectio mũdi ñ re⸗
cte dr̃ aĩa.nec ipᷣe mũdus aĩal.ñ in eodẽ li.Aug.Ani⸗
mai eẽ iſtũ mundũ ſicut plato ſenſit.alijq; phi:nec rõne
certa indagaꝛe.nec diuĩaꝝ ſcripturaꝝ auctoꝛitate ꝑſua
dere poſſe ↄgnoui.vñ tale aliqd a me dictũ quo id acci⸗
pi poſſit in li.de ĩmoꝛtalitate aĩe.temere dictuʒ notaui.
Exr quo accipit᷑ ꝙ mũdꝰnõ eſt aĩa.nec ꝑfectio eiꝰeſt aia
Sed videt᷑ ſic ꝑſuadeꝛi roe. Aia eſt pꝛincipiũ vite in ip
ſo coꝛpe aĩato. IJndiciũ aũt vite vnũ eſt ꝙ moueat᷑ nõ de
natura ipius mobilis:aliud etiã ẽ iudiciũ q ꝑpetuet᷑ in
ſuo eẽ quantũ ↄgruit ꝑ ipᷣaʒ.ſeꝛ hoc mõ eſt impfectõe ip
ſius mũdi:ſuꝑioꝛa eĩ coꝛpa. a gbo motꝰ qdãmõ in inferi
oꝛibo mouent᷑:⁊ motꝰilliꝰnõ ẽ natura ipᷣiꝰ mobilis.cum
indifferent qᷓntũ eſt ð natura mouent᷑ in quamcũq; ꝑteʒ
O pᷣncipiũ eiꝰeſt aĩa.que ſibi determĩat hmõi motuũ.ſi ne
in ſiniſtrũ ſiue in dextrũ:ſed motꝰhmõi atteſtat᷑ vite aĩa
lis.ꝗ̊ coꝛpꝰquod ſic mouet᷑ eſt aiĩal.⁊ ſic ꝑfectio illius eſt
aĩia.! IOtẽ motoꝛ celi mouet ꝑ intellectũ ipᷣm celũ.⁊ qð
mouet ꝑ intellectũ dicit᷑ aia illiꝰqdð mouet:motꝰ em̃ ille
cũ nõ ſit naturalis.quo ad hoc erit volũtaꝛius.a eſt rei
ſibi ↄiũcte.ᷓ eſt motꝰaĩalis.ergo pꝛincipiũ eius eſt aĩia.
ſed pᷣncipiũ eiꝰeſt ꝑfectio mũdi.ergo ꝑfectõ eiꝰẽ antvia.
vtẽ duo ſũt genera mobiliũ.quodd eſt qð mouet᷑ mo
tu recto.⁊ aliuo qð mouet᷑ motn oꝛbiculaꝛi.ſed qð mo⸗
uet᷑ motu recto ht᷑ duplicẽ ꝑfectõeʒ.ſ.nature ⁊ aĩe.qua⸗
rũ vtraq; ẽ ꝑfectio mobilis: ſed nobilioꝛ eſt ea que fit ꝑ
aĩaʒ. ergo illud qð mouet᷑ oꝛbiculaꝛit.cũ ſit nobilius p⸗
fectũ.habebit vtrãq; ꝑfectõʒ: ⁊ que eſt nature ⁊ que eſt
aĩe vł ad mĩꝰq ẽ aĩie:& coꝛꝑa ſuꝑioꝛa erũt aĩata.ſiue iſto
mõ dicat᷑ ſiue illo.¶ Quidã aũt int phos dicebãt hãc ꝑ⸗

fectõʒ eſſe ſeꝑatã.hoc mõ ita ꝙ nõ eſſet vnũ ex illa ꝑfecti

one ⁊ mũdo.⁊ nihilominꝰdicebãt eſſe aiam mũdi ⁊ hãc
eſſe deũ. Sed hoc repꝛobat᷑. Aia eſt ꝑfectio que fac vnũ
cũ ſuo pfectibili.nõ tm̃ ſicut motoꝛ cũ mobili:ſed ſic foꝛ
ma ſubſtãtialis cũ ſubiecto qð ꝑficit.Cũ eꝛgo diuia eſ⸗
ſentia cũ mũdo nõ faciat vnũ eo ꝙ nihil ſit.ad quod di⸗
uina natura 7 mundus ſint poſſibilia.cũ nec diuina na
tura ſit poſſibilis ad aliquã ꝑfectiõeʒ.nec vniuerſum ſit

xvüij.

poſſibile nec aliquid aliud. ergo nihil vnum fiet ex diui

na eſſentia ? vniuerſo:nõ ergo teus eſt anima mundi.

Ad idem facit quod dicit auguſtinus recitans opini⸗
onem vaꝝonis in.vij.de ciui.dei.dicens ꝙ opinatus eſt
eſſe deum animam mundi.⁊ ipᷣm mundum elſſe animal.
⁊ q̃quo modo ceũ ſicut homo ſapiens cuʒ ſit ex coꝛpoꝛe
⁊ aia ab aio tm̃ dici ſapientem.ita mũdũ deũ vel deiſoꝛ
mem ab aio dici.¶ Seo contra hoc poteſt obijci ſᷣm q;
obijcit Aug.iiij.libꝛo de cini.dei. Si animus mũdi deẽ
eiq; aĩo mũdꝰvt coꝛpus ẽ. vt ſit vnũ aĩal.cõſtãs ex ani⸗
ma ⁊ coꝛpoꝛe:cuʒ tota moles huius mũdi viuificet᷑ ex
hac aĩma:quis nõ videat quanta impietas cõſequat᷑.vt
quod calcauerit quiſq;.paꝛtem dei calcet. ⁊ ĩ omi aĩan⸗
te occidendo paꝛs dei trucidet᷑ qd cum impiũ ſit ⁊ inreli
gioſuz dicere nõ eſt deus aia mundi. Ao quod dicẽ⸗
dum eſt ꝙ nõ eſt mundus aial.nec pfectio eius eſt aĩa.
ſed habet duplicẽ ꝑfectioneʒ. vnam intra ⁊ hoc dicit᷑ eẽ
natura pꝛimi celi.ad quaʒ oꝛdinantur alie nature infe⸗
rioꝛes ꝑ quandaʒ influentiaʒ motus.⁊ hec pfectio eſt ĩ⸗
tra. Eſt at alia ꝑfectio extra. que tenet rõneʒ motoꝛis
ſepaꝛati.2 tæ iſta dicit aug. in li.retractationũ. Eſi q⸗
dam ſpũalis virtus ⁊ vitalis.etiã ſi nõ ſit aial mundus
que virtus in agelis ſactis ad coꝛandũ atq; miniſtrã
dum mũduʒ deo ſeruit.⁊ a quibns nõ intelligit᷑.rectiſſi⸗
me credit᷑.ꝑ quod deſignat᷑ q eſt quedaz virtus ſepaꝛa
ta que ꝓximo mouet celũ:a quia eſt ad miniſtrandum.
nõ eſt illa virtus diuina:que tamẽ virtus diuina. peꝛ il⸗
lam tanqꝙ miniſtrã mouet.Qulla ergo iſta:ũ ꝑfectionũ
dicetur eſſe aĩa.nõ em̃ natura ipᷣius mobilis recte dicit᷑
anima:aĩa em̃ eſt motoꝛ diſtinctus per eſſentiam a cor⸗
poꝛe mobili.natura vo illa nõ eſt diſtincta per eſſentiaʒ
a mobili.i Aeq; virtus illa ſpiritualis de qua loquitur
auguſtinus. que eſt in q gelis. recte dicitur aia. Angelꝰ⸗
em̃ eſt ſubſtantia ſeparata a coꝛpoꝛe.nõ faciẽs vnaz na⸗
turam cum coꝛpoꝛe:ergo nec virtus eius.ſed anima fa⸗
cit vnuʒ cuʒ coꝛpoꝛe.ergo illa virtus ſpiritualis que eſt
in ggelis nec recte dicetur anima mundi. Sed nec virtꝰ
diuina recte diceĩ aĩia mundi:virtus em̃ diuina eſt ipſa
eſſentia diuina. eſſentia aũt diuina cum aliqua natura
creata ſpirituali vel coꝛpoꝛali.nõ conuenit ad faciendũ
vnum in natura. ergo virtus diuina nõ eſt anima mun⸗
di. ſi ergo perſfectio mundi nõ eſt anima.neq; mundus
aĩal erit. 4. Ad pꝛimo obiectum in contrariuz. dicendũ
eſt.ꝙ licet celum habeat alium motoꝛeʒ in dextruz vel ĩ
ſiniſtruʒ q; ipſaʒ naturam ipſius mobilis.nõ tamẽ mo
toꝛ ille eſt aima.ſed eſt aliqua ſubſtantia ſeparata a coꝛ
poꝛe.mouens coꝛpus.vnde nõ recte dicitur aĩa.Et licet
motus ille ſit voluntaꝛius.nõ tamen eſt ab aia.ſed eſt a
pꝛincipio mouente per intellectuʒ. nõ em om̃is motus
voluntaꝛius ẽ animalis..ilEt ſi obijciatur ꝙ motoꝛ ille
mouet per intellectuʒ.nõ mouet tamẽ peꝛ intellectũ vni
cum cuʒ mobili.⁊ ideo non eſt motus aial rationalis.
Seod nec eſt motus aĩal ſenſibilis.cum ille motus regat᷑
Fm appꝛehenſioneʒ cõuenientis vel inconuenientis ipſi
mobili.¶ Ao illud po quod obijcitur.ꝙ duplex eſt per⸗
fectio mobilis ſᷣm motuʒ rectuʒ natura ſcilicet ⁊ aĩa.et
aĩma nobilioꝛ qᷓ; natura.ergo a ſimili in eo ꝙ mouetur
oꝛbiculaꝛiter.dicenduʒ eſt ꝙ nõ eſt ſimile.perfectio em̃ ĩ
coꝛpoꝛe mobili quod mouetur motu recto.vnitur cuʒ ip
ſo coꝛpoꝛe.nõ tm̃ vt faciat motum in ipſo. ſed vt ↄtine⸗
at ⁊ ſaluet eſſe eius.cuʒ habeat eſſe coꝛruptibile.et ideo
cõgruẽter vltima perfectio ⁊ nobilioꝛ talis coꝛpoꝛis di⸗
cetur anima:non ſic auteʒ eſt ĩ coꝛpoꝛibus.que ex dono
conditoꝛis ſũt incoꝛruptibilia.nõ em̃ indigent perfecti
one continẽte eſſe ⁊ cõſeruante.que ſit intra. ſed indigẽt
peꝛfectiõe qua eliciatur motus ⁊ ideo celum non babet
aĩaʒ pꝛo perfectione.ſed nobilioꝛem ſubſtantiam ſcʒ an⸗
gelicam intelligentiam.

¶Mlembꝛum quintuz

Ad quintũ quo querit᷑ vtꝝ ꝑfectio adten⸗

am ĩ indiuiduis. fit ĩ generibo ⁊ ſpẽbo
videt᷑ ꝑ hoc ꝙ dic in Geñn.j.ĩ fine. Igit᷑ ꝑ⸗
cti ſũt eeli vis oꝛnatus eoꝝ:ſ̊ hec ꝑfectio fuit ĩ gene⸗
ribo 1 ſpẽbo oĩbo.nõ aũt in oĩibo indiuiduis.⁊ tũc fuit ꝑ
fectũ vniuerſũ.̊ ꝑfectio vniuerſi ↄſiſtit in iſtis. Itẽ au
gu.ſuꝑ Geñ.ad litte. Si aliquã creaturã ſic inſtituere
putauimꝰvt genꝰeꝰpme illi ↄditioni nõ inſeruerit.aꝑte
ↄtradicimꝰdicẽti ſcripture.qꝛ ↄſũmauit oẽ opus die ſe⸗
zto 26trapius eſt eẽ vnũ numeꝛo qᷓ eẽ vnum ſpẽ vł
genere: pfectio & multitudinis plus colliget᷑ er his.que
hnt vnitatẽ indiuiduatõis.ꝙᷓ vnitatẽ generis vł ſpei:hᷣ
hec ẽ ꝑfectio ipius mũdi.ꝗ̊ pfectõ mũdi nõ oſiſtit tm in
miltitudie geneꝝ vł ſpecieꝝ. Sn qð dicẽdũ.ꝙ duplex
eſt ꝑfectio vna ĩ rebo actu entibo.⁊ alia eſt in ipis pnci⸗
pijs hñtibo virtutẽ multiplicãdi res actu exiſtẽtes. M⸗
tũ ad pᷣmũ m odũ nõ fuit oĩmoda pfectõ in oꝑibo ſex die
rũ. tũ ad ſcõðᷣm modũ fuit ꝑfectio ſufficiẽs.ñ aug.
ſuꝑ Geñ.ad litt.pt᷑ intelligi deũ reqꝗeuiſſe a ↄdẽdis gene
ribo creature.qꝛ vltra iã nõ ↄdidit aliqua genera noua
deinceps aũt vſq; nũc ⁊ vltra oꝑat᷑ eoꝛundeʒ geneꝝ ad⸗
miſtratõʒ. Itẽ Aug.ſuꝑ Geñ.nõ defuit aliqo tũc cauſa
liter ↄoditum.qð poſtea viſibiliter ↄdebatur.

embeumſertum.

D ſextũ quo querit᷑.vtꝝ quodlibʒ qð eſt ĩ
mũdo dicat᷑ impfectũ reſpectu illius ꝑfe⸗
Actõis. Nõ videt᷑ quodlibet em̃ qð ẽ i mũ⸗
do ꝑs eſt iius mũdi:vᷣ ꝑs poſſibilis eſt re
Apectu pꝑfectionis totiꝰ.⁊ qð eſt poſſibile reſpectu ꝑfecti
onis totiꝰ.dẽ imꝑfectũ reſpectu illiꝰ:& qͥdlibet qð eſt in
mũdo eſt imꝑfectũ reſpectu ꝑfectõis mũdi.i Hoc etiaʒ
aꝛguit᷑ ex ↄꝑatõe coꝛꝑis hũani.ptes em̃ coꝛpis hũani i⸗
pfectõʒ hnt reſpectu aie que eſt ꝑfectio totiꝰ. q̊ᷓ ſic eritĩ
mũdo ⁊ ꝑtibo eiꝰ. btrarcelu pᷣmum qð mouet᷑.non
querit aliud ad ſui motũ ꝙᷓ illã ꝑfectõeʒ: ſed ad ſui eſſe
nõ querit᷑ illud.ſed rõe ſui eẽ dẽ ꝑs ipius mũdi.ergo ra
tiõe ſui eẽ nõ eſt imꝑfectũ reſpectu illiꝰ ꝑfectiõis mũdi.
Pꝛeterea ſi ponat᷑ quedã ꝑfectõ mũdi int᷑ ſicẽ lux que
dinudit ſe ꝑ ꝑtes mũdi.celũ illud qð pᷣmo hĩ lucẽ ĩ actu
nõ in potẽtia.nõ Loag ſiue imꝑfectũ reſpectu

huiꝰꝑfectõis mũdi.¶¶ Ad qð dicẽdũ eſt.ꝙ ẽ duplex pfe
ctio in aliquo toto.Eſt em ꝑfectio que dat eẽ ꝑtibo mũ⸗
di ſᷣm qð ẽ in toto:⁊ eſt ꝑfectõ qᷓ ↄſeruat oꝑatõzʒ paꝛtiuʒ
ſiue motũ.pꝑfectõ iã dicta ipiꝰmũdi.nõ dat eẽ ꝑtibus
mũdi.ſᷣm ꝙ ſũt in mũdo.ſed ſeruat quãdã ↄtinuatiõem
ĩ motu vł oꝑatõe:⁊ ꝓpter hoc licʒ poſſibilia ſint ad ipᷣaʒ
Eſectõeʒ rõne motꝰ:vel opis.non tñn rõe ipᷣiꝰeẽ in ꝑtibus
nobilibo maxiĩe.Nec eſt ſimile de aĩa que eſt ꝑfectio coꝛ⸗
ꝑis hũani:ipᷣa em̃ ↄſeruat eẽ in ꝑtibo viuificàado ⁊ motũ
in eiſdẽ.⁊ iõ omnino dẽ ꝑfectio.hec aũt dẽ eẽ ꝑfectõ ſᷣm
quid iniꝙtũ ꝑtes mundi ſubiecte ſũt motui.Si aũt loꝗ⸗
mur de ipᷣis ꝑtibo in eẽ ſuo hñt quandẽ ꝑfectõʒ intra.q̃
Fm Aug.vocat᷑ ↄnexio:que tñ ↄnexio nõ eſt ſine vᷣtute di
uina.res mũdi in oꝛdie ↄnectẽte.Iñ Aug. v.de cini.di
ipᷣm cauſaꝝ oꝛdinẽ ⁊ quãdã ↄnexiõz dei ſũmi tribuũt vo
lũtati. De hac iteꝝ ↄnexione dicit TRug.in.iij.de libe. aꝛ
bi. Si rebo deeſſent aĩe. que ipᷣm faſtigiũ oꝛdinis ĩ vni⸗
uerſa creatura ſic obtinerẽt:vt ſi peccaꝛe voluiſſẽt infir⸗
maꝛet᷑ vniuerſitas.magnum quiddam deeſſet creaeture
illud em̃ deeſſet.quo remotu ſtabilitas reꝛum atq; con⸗

nexio turbaretur. , ,
(Mueſtio decimanona gde

uo ao fieri.

Ypedita ꝑte que ꝑ
tinet ad ↄſideratõzʒ creature in ↄmum.
adiuuãte dño ꝓcedẽdũ eſt ad ↄſiderati
onẽ creature in ſpeciali.qtũ ad natuꝛe

dat᷑ reſpectu reꝝ in genere vł in ſpẽ.vl eti

Aquo accipit᷑.ꝙ añ viſibilẽ mũdũ facti ſũt angeli ſiue cre

inſtitutõeʒ. Pꝛimo ð natura ſpũali ↄſiderandũ eſt.De⸗
inde de coꝛꝑali.Lercio de illa q̃ ↄpoſita ẽ te coꝛꝑali ⸗z
ſpũali.ſ.hoie.Spũalis voo creatura de qua pᷣmo eſt agẽ
dũ eſt angelꝰꝗ hoc nomẽ habet ex officio.nõ ex natura
ſicut dicit gre.Circa vᷣo angelũ ſũt hec ↄſiderãda. Pꝛi⸗
mũ qð ꝑtinet ad fieri.Scom qð ꝑtinet ad eẽ ſubſtatia⸗
le eiꝰ. Cerciũ qð ꝑtinet ad potẽtiã eiꝰ ⁊ oꝑatõz. Hec at
duo ſũt piũctim tractãda. q; vnũ illoꝝ ꝑ ſe ↄgnoſcit᷑ ex
alteno. Ninca ðᷣo pᷣmũ fieri querit᷑. Pꝛimo vtꝝ pꝛiꝰ
creati eent ꝙᷓ alie creature.que ꝑtinẽt ad oꝑa ſex dieꝝ.
Scðdo ſi ſimul ſint creati.ita ꝙ ↄpᷣhẽdant᷑ ĩ oꝑi bo ſex
dieꝝ vtꝝ ſimul ſint ↄditi in naturalibo⸗ gratuitis: an
tm̃ in naturalibo bonis. Tercio vbi ſint collocati in

creatione. .
embeum pꝛeimmm.

D pꝛimmũ ſic dẽ in libꝛo de eccleſiaſticis
, dogmatibo.cũ adhuc tenebꝛe ipᷣ̃aʒ aquaʒ
occultarẽt.facti ſũt angeli ⁊ oẽs celeſtes vᷣ
6 Autes: vt nõ eẽt ocioſa dei bonitas.ſed ha⸗
qbo ꝑ multa añ ſpacia bonitatẽ ſuã oñderet.Ex

ati. Siłr Hiero.ſuꝑ epłaʒ ad Chitũ.idẽ videt᷑ ſẽtire di
cẽs:quãta tꝑa.quotas ſeculoꝝ oꝛigĩes fuiſſe aꝛbitrãdũ ẽ
in quibo ꝗgeli thꝛoni ⁊ dnatões ceteriq; oꝛdines deo ſer
uiẽtes abſq; tꝑm vicibo atq; mẽſuris iubẽte deo ſubſtite
rũt ¶ Ao ↄtraꝛiũ ſic. In pma die creataẽ lux ſiue ↄdi⸗
ta ſᷣm aug.qtũ ad vna expoſitõʒ ꝑ lucẽ deſignat᷑ creatu⸗
ra ãgelica.S creatura ãgelica facta eſt in oꝑibo ſex dieꝝ
Itẽ Aug.ſuꝑ Geñ.cuũ dictũ eſt fiat lux ⁊ facta eſt lux:
illa natura pri coeterna intelligẽda ẽ. ꝑ quã oĩia ſũt fa⸗
cta.ſᷣ illa de qua dici potuit.pᷣoꝛ oĩm creata eſt ſapiẽtia
hec aũt nõ ẽ niſi creatura ãgelica.ergo creatura ãgelica
facta ẽ inter oꝑa ſex Dier⸗NA qð dicẽdũ.q; creatuꝛa
ãgelica ſimul creata eſt cũ alijs.⁊ inter oꝑa ſex dieꝝ tã⸗
q̃ᷓ pꝛimũ opus.i Ad illud vpᷣo qð pꝛimo obijcit᷑ in jriuʒ.
dicendũ eſt.ꝙ ñ ex hoc voluit ille qui cõdidit eccłiaſtica

Togmata.daꝛe intelligere.ꝙ ãgeli eẽnt facti anteqꝙᷓ crea

ret᷑ celũ ⁊ teꝛra:qð ex veꝛbis ei euidẽtius elici poteſt.di
cit em̃.cũ adhuc tenebꝛe ipᷣam teꝛrã occultaꝛẽt ⁊ aq̃ ter⸗
ram abſcõderet.facti ſũt ageli:ex quo accipit᷑ ꝙ ſił tẽꝑe
vł poſleriꝰnatura vł tꝑe facti ſunt angeli reſpectu celi ⁊
terꝛe:ꝙ eĩ tenebꝛe aquã occultarẽt hoc dr ꝓpter h̊ quod
hꝛ in Geñ. ꝙ tenebꝛe erat ſuꝑ faciẽ abiſſi:aqua aũt ter⸗
rã abſcõdebat.qꝛ nõdũ diuiſio facta fuit aquaꝝ nec aq̃
a teꝛra. aũt ſubiũgit.vt nõ eſſet ocioſa dei bonitas.
ſed haberet in quibo ꝑ multa ante ſpacia bonitatẽ ſuaʒ
oſtenderet.hoc intelligit᷑ dupliciter.vlł vt angeli creati
eſſent cum celo creato añ om̃eʒ diẽ.⁊ ita deꝰſuã bomita⸗
tẽ oſtẽderet añ opera ſex dieꝝ.quadã exigẽti diſtãtia tẽ
ꝑali.ſᷣm ꝙ dẽ a quibuſdã expoſitoꝛibo.ꝙ iam celũ crea⸗
tum erat cũ tꝑe.⁊ poſt facta eſſent que fiebãat in ſex die⸗
bus:nõ aũt intelligit᷑ ꝑ hoc ꝙ dicit ꝑ multa añ ſpacia.
ꝙ creauerit deꝰangelos añ celũ ⁊ terꝛã quodã ĩteꝛuallo
tpꝑali. Vel intelligit᷑ illa pꝛioꝛitas tꝑis qua pmus dies
pceſſit ſequẽtes.⁊ ille dies pꝛimꝰ quãdã dicat diſtantiã
tempoꝛale reſpectu eorum q ſequunt᷑. O: aũt dẽ ne ſit o⸗
cioſa bonitas dei. nõ ſic intelligendum eſt ꝙ etiã in eteꝛ⸗
nitate fu erit ociſa:non em̃ deꝰ eterna caꝛuit generatiõe
7 eterna ſpiratõe.⁊ eterna cognitõe ⁊ dilectiõe: niſi di⸗
cat᷑ ocioſum.ꝙ caꝛet actu exterioꝛi ſine effectu. nõ eniʒ
eternaliter creauit res:ſed nõ congruit nomẽ ocioſita⸗
tis deo attribuere. Similiter illud verbum quod dicit
Augu.in li.de ciui.dei ex quoꝛundã opinione.bonitatẽ
ſcʒ dei nunqᷓ fuiſſe vacuam.ſi intelligat᷑ ratione eterne
generationis ⁊ hmõi veruʒ eſt:ſi ᷣo ratione effectuum
in creaturis non eſt verum vbi hec dictio nunqᷓ reſpici⸗
at tempus:tempoꝛe em̃ vel pꝛincipio tempoꝛis exiſtente
bonitas dei nunqꝙᷓ fuit vacua ab effectibus.4 Quod at
dicitur ab Aug. in. xij. de ciui. dei. ꝙ ſemper fuerunt an

geli.⁊ igit᷑ ante celum? terꝛam:ſic intelligendum eſt. ñ

De
dalr
ſtati
ed
ſater
n
ley.,
hr
ſran
egllin

4

aſtics
te
ſaäban
et
ſinege
etiedt
tradi
doſer
nbſtite
e d⸗
ceany
erdie⸗
eſtlur:
ſit
peena
elca
atina
enti⸗
in.
aſtea
enen
dekdi
i⸗
ſiline
ncen
He
ͤttet
nect aj
nitas⸗,
teſucg
enti
onlec⸗
itat
ices
r
an.
llo
dies
ntii
ſto⸗
nten
rgtit
ſon
ß
olt
t
ſate
ene,
umn
cl
te
da
ton
i

Queſtio

Hſemp dicat ſemꝑ eternitatis. b ſemꝑ eui vel tꝑis. Vñ

aug. bidem. DBeus ſemp fuit eternitate immutabili iſti
aũt facti ſunt.ſᷣ ideo ſꝑ fuiſſe dicunt᷑.qꝛ omi tꝑe fuerũt.
ſine qbo tꝑa nullo mõ eſſe potuerũt.Et iterũ. ſicut dici⸗

mus creatũ tpᷣs ſꝑ fuiſſe.q;ꝛ om̃i tꝑe tps fuit.ita nõ Eↄſe⸗

quẽs vt ſi ſemꝑ fuerũt angeli.ideo nõ ſint creati.vtꝓpte:
rea ſemꝑ fuiſſe dicant᷑.qꝛ oĩ tpe fuerũt. O aũt dicit pri⸗
or om̃i creatura eſt ſapia.ſi intelligat᷑ de angelica ꝓpter
rõnem eius ꝙ eſt creatũ.nõ intelligẽdũ eſt ꝙ pꝛioꝛ tꝑe ce

lo? terra ſit creata:ſᷣ prioꝛ dignitate.rõne ſue incoꝛpo⸗

reitatie.⁊ ſue ſeꝑatõms a coꝛponbo. Vñ aug · xj · de ciui.

tei. Angelica creatura eſt qᷓ oia qᷓ deus ↄdidit. nature di

gnitate pᷣcedit.vel dr̃ prioꝛ oĩm.qꝛ pꝛima inter creatas.
eo ꝙ cũ celo creet᷑.vel qꝛ primo die ſit facta.Fᷣm ꝙ noĩe

lucis ſpũalis intelligit᷑. Similiter illud qdð dr in. xl.iob.

Zpe eſt principiũ viaꝝ dei:attendendũ eſt pꝛincipiũ ſᷣm
iam dictã rõem.vel rõne dignitatis vel rõne tꝑis: eo ꝙ;
inter angelos hũc pꝛimũ dignitate ↄdiderit. Vnde gre.
SPrincipiũ actionũ dei vehemot dicit᷑.qꝛ cũ tãta crearet
hũc pꝛimũ ↄdidit.quẽ eminẽtioꝛẽ religs angelis fecit.⁊
hoc ad dignitatẽ ꝑtinet.Cũ angelis vᷣo primus dicit᷑ cõ⸗
ditus tꝑe.qꝛ ſᷣm quoꝛundã ſanctoꝝ opinionẽ.pꝛimo die
conditus eſt.et intelligũt pꝛoꝛitatẽ diei.ad diẽ pꝛioꝛita⸗

te tꝑis. Nec hec eſt ↄtrariũ ꝙ ibidẽ dr.ecce vehemot quẽ

feci tecũ: nõ em̃ intelligit᷑ õᷣn beatũ Gregorium de vni⸗
tate tꝑis.ſᷣ cognatõe rõis. Vñ grego.cũ hoĩe factus eſt.
nõ vnitate tꝑis ſ̊ cognatõe ratonis.qꝛ in cũcta rerũ na

tura.nullũ rõnale atal eſt niſi angelus ⁊ hõ:ꝗcquid rõ⸗

ne vti nõ põt.cum homine factũ nõ dicitur.
Dſcõm quo querit᷑.an ↄditi ſint in nat᷑ali
bus tm̃.vel etiã in gratuitis. Oð auctoꝛi⸗
tatibo et rõibo ꝓbat᷑. Dicit em̃ aug.in li.de
ci. dei. xij. WMonã volũtatẽ ꝗs fecit.niſi ille

gqui eos cũ bond volũtate.i.cũ amoꝛe caſio qͥ illi adherẽt
creauit.ſimul in eis cõdens naturã et largiẽs gratiam.

Itẽ aug in li.de coꝛrectõne ⁊ gra. Angeli beati erant
anteꝙ; caderẽt.eratq; qð adbuc eoꝝ beatitudini addeꝛe
tur.ſi ꝑſtitiſſent donec ſumme beatitudinis plenitudinẽ

tanq; pꝛemiũ ꝑmanſionis ſuſciꝑent. Ex qͥ arguit᷑/cũ bea
titudo nõ ſit ſine gra:ꝙ ipᷣi erãt nõ tm̃ in naturalibo cre⸗

ati ſᷣ etiã ĩ gratuitis.q¶ IStẽ Zoh.dama. loquẽs de ange
lis dicit. Per vᷣbũ dei creati ſunt om̃s angeli.⁊ a ſpũſan
cto ꝑ ſanctificatõem ꝑfecti:Fᷣm ꝓpoꝛtionẽ dignitatis ⁊ oꝛ
dinis.illumĩatõne ⁊ gra ꝑticipates.⸗ Itẽ dama.lumen
creatus eſt a conditoꝛe ⁊ bonus facius eſt.¶ Itẽ augꝰ.
c fide ad petꝝ.De angelis h̊ diſpoſuit ⁊ impleuit.vt ſi
gꝗs eoꝝ bonitatẽ volũtatis ꝑderet.nunqᷓ eũ diuino mu⸗
nere reꝑaret. (Pen rõnibo põt oñdi cũ em̃ angeli cre
ati eſſent in ſtatu.in qͥ aliqua lege nature aſtricti erant.
poterãt demereri tranſgrediẽdo legẽ illã:̊ ꝑ oppoſitum
implẽdo qð legis erat poterãt mereri:ß mereri nõ pote⸗
rãt niſi habẽdo gram gratũfacientẽ.q̊ᷓ ↄditi erant nõ tm̃
in naturalibo ſ etiã in gratuitis.4l Itẽ in mẽte angelica
ſcriptũ eſt pᷣceptũ dilectõnis diuĩe.cũ pᷣcepto aũt datũ ẽ
adiutoꝛiũ implẽdi:nihil em̃ repugnãs erat ex ꝑte recipi
entis.nec defuit bonitas diuina ſue creature:łᷣ adiutoꝛi
um iſtud nõ eſt niſi gre.g ↄditi ſunt cũ gratuitis. IJtem
arguit᷑ ex ̊ qdð dicit aug:in li.de fide ad pe.creauit eos.
vt p ſeipᷣis illũ diligerẽt.cuiꝰ ſe tales creatos oꝑe cogno
uiſſent:ſ̊ nõ poterat diligeꝛe ipᷣm pᷣ ſe.niſi gꝛatia eleuãte
naturã:q̊ habuerũt gram a principio creatõnis.⸗ Iteʒ
ſumit᷑ rõ a minori:ſi em̃ hõ ꝗ nõ hʒ tãtã ſimilitudinẽ na
ture oditus ẽ in gratuitis. multofoꝛtius angelus ↄditus
fuit in gratuitis. O aũt hõ ↄditus fuit in gratnitis ac⸗
cipit᷑ ex ̊ qð dr ſuꝑ illud luce.x.ſpoliauerut cũ ⁊c.Per

hominẽ em illũ intelligit᷑ ada: vuineratus & fuit in natu
ralibo.⁊ ſpoliatus gratuitis.̊ habuit gratuita.Item ſi

e angelo cadente verum eſt ꝙ conditus fuit in gratui⸗

tis:multo vel eque eſt veruzʒ de alijs:ſed de ipᷣo dicit ſub

INrS

vxix.

figura Eʒech.xxiij. Plenus ſapia ? ꝑpfectus decoꝛe ĩ de·

licija ꝑadiſi dei fuiſti·ſed delicie ꝑadiſi ſpũalis ſunt gra

tie. ̊ fuit ↄditus in gratuitis. pari ̊ rõne vel ampliori
boni angeli erant ↄditi in gratuitis,. G ontra.aug. ſu
per geñ. ꝙ angelica creatura pꝛimo erat infoꝛmis crea⸗

ta et celũ dicta: deinde dicit ea formatã ⁊ lucẽ appellatã.
hec aũt foꝛmatõ eſt in ↄuerſione ipᷣius angeli ad ſuũ cõ⸗
ditoꝛẽ.qᷓ ↄuerſio eſt ꝑ grãm: ergo nõ pꝛimo cũ creati ſũt.
cõditi ſunt in gratuitis.¶: Item ſi gratiã habuiſſent gꝛa
tumfacientẽ:qua rõne vnus ↄuerteretur ad deũ merito⸗
rie.eadẽ ratõne alter ↄuerteret᷑. ſi quidã ſtetiſſent.pa⸗
ri ratõne et alij.¶. Item dicit aug.in encheri. ſic factus ẽ
hõ rectus.vt manere in ea rectitudine poſſet.nõ ſine di⸗
uino adiutoꝛio.et ſuo fieri ꝑuerſus arbitrio.ſed hec re⸗
ctitudo fuit gratie gratis date ipi nature. Si vᷣo habuiſ

ſet gram gratũ facientẽ:ex adiutoꝛio illius gratie poſſ-

manere in illa rectitudine:ergo non habuit hõ a princi⸗
pio adiutoꝛiũ gratie gratũ facientẽ.̊ nec angelus.Iteʒ

creati erant in tali ſtatu. in quo indifferẽtes erãt ad bo⸗

nũ ⁊ ad malũ.vt ſi vellent ↄuerterent᷑ ſi vellent auerte⸗
rẽt᷑:ſ̊ hec differẽtia eſt naturaliũ nõ gratuitoꝝ.ergo an⸗
geli ↄditi erãt tm̃ in naturalibo ⁊ nõ ↄditi in gratuitis.
qð dicũt quidam.q angeli creati erãt in natura⸗
libus et ↄditi in gratuitis.4¶ Ad obiectũ aũt in vtrariũ

primo dicũt q; nõ eſt ↄtrariũ.q pꝛimo fuit creata natu⸗

ra angłica infoꝛmis.et poſtea fozata facta ẽ lux. Scoᷣm
enim opinionẽ aug.bic prius ⁊ poſterius nõ referuntu

niſi ad ordinẽ nature.nõ ad oꝛdinẽ tem ꝑis: et ſic ſimul

creati ſunt in naturalibo ⁊ aditi in gratuitis. Scõm au

tem opinionẽ alioꝝ ſanctoꝝ. pꝛius et poſterius dicit᷑ in

tꝑe:et ſic prius erãt in naturalibo creati et poſtea in gꝛa
tuitis ↄditi. Aliqui tñ ꝗ illud opus pꝛime diei de ipᷣa lu
ce facta referunt ad confirmatõnem. vnde diuiſio lucis
a tenebris eſt ſeꝑatio confirmatoꝝ in bono.a conſirma⸗
tis in malo.dicunt angelicam naturam eſſe infoꝛmẽ. qꝛ
nondum habuit confirmationem: ſed non dicunt infoꝛ⸗
mem.quia nõ habuit foꝛmam gratie: et hoc modo ſimul
creati erant in naturalibo et gratuitis.q;tum ̊ ad duas
opiniones ſuſtineri poteſt.i Zec eſt ↄtrariũ qð dicit Au⸗
guſti. qꝛ non intelligitur de hoc quod eſt prius et poſte/
rius tempore.ſed natura ſiue origine. Ad ſecundum
dicendum. ꝙ licet angeli boni et qui nunc ſunt mali ſint
conditi in gratuitis:nihilominus remanebat apuo eos
libertas arbitrij.ᷣm quam illi poterãt perſiſtere in gra⸗
tia ex dono dei.et iſti cadere a gratia: et hoc non fuit ex
parte gratie ſed ex parte roluntatis . cuius erat perſi⸗
ſtere in bono vel cadere a bono: et eſt ſimilis reſponſio
reſponſioni auguſtini.qua reſpõdet obiectioni facte de
duobus qui pares ſunt in omnibus.pꝛeter hoc ꝙ vnus

reſiſtit peccato et alter cadit in peccatum: dicit enim ꝙ

hoc eſt ex ipᷣa libera volũtate.que facit qdð in ſe eſt vt ad
bonum conuertatur.vel deſicit a bono ad qð poſſet con⸗
uerti:ſicut em̃ eſt in bominibus duobus.quoꝛum vterqʒ

pabet gratiam. vnus cadit per peccatum. alius vo non

cadit:ita potuit eſſe angelis.⸗¶ Ao tercium dicenduʒ.qꝙ
licet homo vel angelus factus ſit rectus non tm rectitu⸗
dine nature ſed rectitudine gratie:non tamen er illa re⸗
ctitudine accipit perſeuerantiam ſicut oſtẽdit Anſel. de
caritate diuina. Sicut enim homo.et ſi habeat gratiam
gratum facientem: non tamen babet donum perſeueran

tie quo non poſſit cadere a bono:habet tamen donũ gra⸗

tic. cui ſi adhereat manebit in bono:ita angeli. licet ha⸗
berent gratiam gratumfacientem. nõ tamen habuerunt
donum perſeuerantie.quo iu bono confirmarentur. ſed
habuerunt donum gratie quo in bono poſſent permane⸗
re. Ad vltimum dicenduʒz. ꝙ licet creati eſſent ſᷣm q̃n⸗
dam in differentiã ad bonũ et malum. hoc modo vt poſ⸗
ſent ſcilicet conuerti 2 auerti ſi vellent: tamen poterant
⁊ hi ⁊ illi habere gratiam. hcet enim gratia inclinet li⸗
berum arbitrium vt conuertatur ad bonnm: nihbilomi‚

mnus tamen ſibi relinquitur vt adhereat gratie ſequendo

eam. vel repellat eam cadendo in peccatũ. ¶ Alij vo ſu
ſtinent aliam ꝑtem. exponẽtes auctoꝛitates que expꝛeſſe
loquunt᷑ de gratia ꝓ gratia gratis data. Ad illud vᷣo
qð oſtẽdit᷑.ꝙ liberũ arbitriũ erat in tali ſtatu. quo po⸗
tuit tranſgredi preceptũ: ꝓpter qð etiã erat in ſtatu tali
in quo poterat implere. Dicendũ eſt ᷣm boc.ꝙ nõ eſt ſi⸗
niile.trãſgredi em eſt ex ipᷣo libero arbitrio creato de ſe.
implere vo eſt ex ipo libero arbitrio infoꝛmato ꝑ gratiã
potuit tamẽ facere qð pꝛeceptũ erat.ſed ad hoc ꝙ meri⸗
toꝛiũ eſſet.requirebat᷑ gratia gratũfaciens.quã habeꝛe
poterat ſi ſe inclinaret.¶. Similiter reſponderi poſſz ad
hoc qð obijcit᷑ de dilectõne ꝑ auctoritatẽ aug.in li.de fi⸗
de ad pe.Ao hoc em̃ creauit vt pꝛe ſe deũ diligeret: nec
tamen opoꝛtet ꝙ in creatoꝛe ſit datuʒ vt pꝛe ſe diligeret
xxũ et ſuꝑ o:mia.cũ ceteris circũſtãtus que requiruntur
ad motũ caritatis.4l Si vo obijceret᷑. ꝙ ſi in ſolis nat᷑a
libo creatus eſſet angelus.nõ poſſet mereri ↄfirmatõem
ex illo ſtatu.Reſpondendũ eſi ꝙ ex ſtatu illo non meret᷑
ↄfirmatõeʒ.niſi ſuꝑadderet᷑ gratia.VUnde ſᷣm hoc opor⸗
teret ponere triplicẽ ſtatũ.nature.gratie ⁊ ↄfirmatõnis

Keſpondendũ eſt ſᷣm hoc.ꝙ hoc videbit᷑ incõueniẽs:na

tura em̃ inclinat᷑ ad gratiã. gratia vᷣo meret᷑ ↄfirmatõeʒ
qð in rõnabili creatura manifeſtũ eſt.¶ Ad illud vo qð
obijcit᷑ ꝑ ſimilitudinẽ de homine.reſpõderi poteſt idẽ de
hoĩe ⁊ angelo. Ande ſicut auctoꝛitates.que loquunt᷑ de
gratia data angelis a pricipio.exponunt᷑ gratia gꝛa
tis data.Fᷣm hanc opinionẽ:ita auctoꝛitates que inueni
unt᷑ de homiĩe.poſſent ᷣm eandẽ rõnem exponi.⸗ Ad il
lud vᷣo qð obijcit᷑ de angelo.dicit᷑.xxviij.Eʒech.in ꝑadi⸗
ſo in velitijs ꝑadiſi ⁊c.dicendũ ꝙ illud intelligit᷑ de gra
Gtiſdata.Et ſi querat᷑ ꝓpter quid ratõe taliũ gratiaꝛuʒ
dicatur fuiſſe in delitijs ꝑadiſi. Dicendũ eſt ꝙ hoc fuit
ratõne ſtatus innocentie.in quo attẽdit᷑ quaſi quedam
beatitudo. Videt᷑ aũt melius dictum.q nunq habuit
gratiã gratũfacientẽ. Hac ratõne.natura ratõnalis na⸗
turaliter ſemel vertibilis eſt de ſe.nõ pluries niſi ex vni
one cũ aliquo alio:ſicut eſt de anima rõnali.que ſeꝑata
a coꝛꝑe.neceſſario ꝑmanet in ſtatu ĩ quo erat ante ſeꝑa⸗
tõnẽ. Unde angelica natura ſemel vertibilis eſt. Unde
ſemel auerſa a deo ſemꝑ ꝑmanet in auerſione: ⁊ ↄuerſa
ad deũ ſemꝑ ꝑmanet in ↄuerſione.ſed cõſtat ꝙ angelus
habens gratiã gratũfacientẽ. nõ poteſt nõ ↄueꝛti ad deũ
ↄuerlus ſemel.nõ poteſt auerſus eſſe.ex quo patet ꝙ an

geli apoſtate nunꝙᷓ babuerũt gram gratumfaciẽtem.

DO terciũ quo querit᷑ de loco in quo angeli

neceſſe fuit eſſe locũ coꝛporalẽ in quo crea
rent᷑.⸗ꝑãqꝗScðdðo querit᷑ ſi fuit ↄuenientia qð
fuit illud coꝛpus. vtrũ celũ empirreũ vel aliqð aliud coꝛ
pus.q:n CTercio eſt queſtio.ſi fuit celũ empirreũ qua rõe
dicit eſſe repletum angelis.

lus pri

Darticulũ primuʒ ſic obijcitur. Angelus eſt
1 lſubſtantia incoꝛpoꝛea.nõ indigẽs coꝛpoꝛe in
ſuo eſſe:ſubſtãtia vᷣo que nõ indiget coꝛpoꝛe ĩ
Iuo eſſe.nõ indiget coꝛpore in ſuo fieri.ſimiliteꝛ em̃ ſe bʒ
dad eſſe ⁊ ad fieri.ergo angelus nõ indiget loco in ſuo fie
ri.ſed ſuũ fieri eſt creari. angelus nõ indiget loco ĩ ſua
creatõne.4l Item angelica ſubſtãtia habet quẽdã motũ
ſiue actõem que no determiatur loco. ſed nobilioꝛ eſt eſ⸗
ſentia rei ꝙᷓ ſuus motus vel actio:ergo eſſentia eiꝰ ĩ ſuo
fieri nõ indiget loco. aũt motus eius nõ determinet᷑
loco ſiue actio.patet ꝑ auguſti.ad oꝛoſiũ dicenteʒ. ; ſpi
ritus increatus mouet ſpiritũ creatum 6
1 tus mor ꝑ tempus et nõ
ꝑ locũ.contingit enim reminilſci p̃teritoꝝ ⁊ intueri pre⸗
ſentia ſine loci determiatõe.qui pertineat ad motũ remi
niſcentie vel motum cõtuitiõis. et ita motus ſubſtantie
ſpiritualis poteſt eſſe non per locum: multofortius ergo

creati ſunt.Circa qð querit᷑.¶ Primo ſi

ipᷣa ſubſtantia in eius creatõne nõ indiget loco.¶ Item
ſi nõ eſſet coꝛpus.nihilominus ſubſtantia ſpũalis ſepꝑa⸗
ta quandam aſſimilatõem habet ad pꝛimũ:cum ergo bo
nitas dei eſſet ſuꝑfluens.et ſi nõ eſſet coꝛpus. nibilomi⸗
nus crearet angelũ ad ſue bonitatis in creatura declara
tõem.ſ̊ hoc exiſtente nõ eſſet creatõ angeli in loco. et in⸗
telligit᷑ de creatõne qua cꝛeatus eſt.non creatõne actõne
ipᷣius creatoꝛis:ergo angeli nõ indigent loco in quo fue
runt creati.4. Item locus qui eſt d neceſſitate ad fieri
alicuius rei.dicitur pꝛincipiũ generatõis illius rei.ſed
coꝛpus cum ſit ignobilius non eſt pꝛincipium fieri ipᷣiꝰ
rei nobilioꝛis.ſcʒ ſubſtantie incoꝛpoꝛee.quantũ eſt de ſe
ſeꝑate a coꝛpoꝛe:ergo nõ indiget angelus corpoꝛe tanqᷓ;
loco ſue creatõnis. ¶ Lontra.dicit aug.in libꝛo de aĩa ⁊
ſpiritu.ꝙ ſolus ſpũs increatus incircũſcriptꝰ.ſpũs vᷣo
creati loco circumſcribunt᷑.ſed illa que circũſcribuntur
loco.propoꝛtionẽ habent ad locum. Idem dicit augꝰ.de
eccleſiaſticis dogmatibo.Ex eo coꝛpoꝛeas dicimus intel
ligibiles naturas.ꝙ loco circũſcribunt᷑. Et ſimiliter be
atus bernardus ſuꝑ canti.liquet om̃em ſpirituʒ creatũ
corpoꝛeo indigere ſolatio.quod ſi eſt:erit pꝛopoꝛtio ſpi⸗
ritus angelici ad corpus aliquod.ratõe cuius dicentur
angeli creati eſſe in loco.¶ OPreterea.nõ om̃ia coꝛpa eq̃⸗
lis ſunt diſſimilitudims reſpectu ipius ſpũs angelici.bᷣ
quedã minus elongantur.et quedaz minime:ſunt enim
coꝛpoꝛa opaca et ſunt quedam coꝛpoꝛa traſꝑentia.⁊ ſũt
quedaʒ luminoſa.Angeli vo ſicut dicit dyoniſius.ſunt
lumina intellectualia:eſt enim ſumma lux intellectualis
a qua deſcendũt lumina creata.Coꝛpoꝛa ergo lummoſa
minime diſtant in ordine rerum a lumibo intellectuali⸗
bus:cum ergo extra mundum nec ſit oꝑatõ nec ſit eſſen⸗

tia.ↄuenit ꝰt lumina intellectualia in coꝛpoꝛe luminoſo

collocentur.¶ Ad quod dicendũ.qꝙ angeli licet ſᷣm eẽn
tiam ſuã nõ dependeãt a loco coꝛꝑali: eſt tamẽ quedam
cõuenientia angeloꝝ cum coꝛpoꝛibo quibuſdam.ſicut di
cit beatus berñ.in quinta omeł.ſuꝑ canti.rõne miniſte⸗
rij.et cuiuſdam congruentie in vniuerſo. enim rõne
miſterij(dicit bẽs berñ.ĩ illa omeł)inferioꝛ ſuꝑioꝛq; ſpi
ritus ꝓprijs corpoꝛibo egẽt.ſed tm̃ quibo iuuẽt nõ iuuen
tur. ̊¶ pecus quidã ex debite ſeruitutis et vſus tm̃ tẽpo⸗
raliũ corporaliũq; neceſſitatũ iunãdo ſeruit. IJdeoq; il:
le ſpũs et cũ tꝑe traſit ⁊ cũ corpoꝛe deficit:angelus pᷣo cu
rat in libertate ſpũs admiſtrare officiũ pietatis ſeſe mi⸗
ſtrũ exhibens moꝛtalibo.vtpote ſuis ineternũ futuris ci
uibo et coheredibus eterne iocunditatis.Ex hoc patʒ ⁊
multis alijs rationibus quas ibi ponit.de quibus infra
dicet᷑ in tractatu de aſſumptõne coꝛpoꝝ: ꝙ angeli habẽt

ↄueniẽtiaʒ ratõe miniſterij cum coꝛꝑibo. Ratõne autem

ↄgruentie in vniuerſo.habent em̃ coꝛpoꝛa ſuos oꝛnatus
Inter dᷣo iſtos oꝛnatus eſt lux ſpũalis et corꝑalis.que
inter ſe habent ↄueniẽtiam. Vnde ſuper illud.et vſq; ad
nubes veritas tua.dicit glo.Celi ſuꝑ nubes ſũt.in qui⸗
bus celis eſt ſedes angeloꝝ. Vnde q̃i qdam cõgruentia
eſt in vniuerſo inter lumina intellectualia et lumina coꝛ
poralia.¶ Ad obiecta ergo dicendũ ꝙ licʒ angelus nõ
indigeat corꝑe ad ſui eẽ. et poſſit ſine loco coꝛꝑali crea⸗
iꝛnibilomin? tñ ratõe dicte ↄgruentie in ꝑte vniuerlſi
magis ↄueniẽti collocat᷑.¶ Ad ſcðᷣm vo dicẽdũ ꝙ cũ an⸗
gelꝰ duplicẽ habeat actũ ↄtẽplatõis ⁊ miſterij.rone actꝰ
ↄtemplatõis.ſic̃ dicit btũs berñ.in pᷣdicta ometł. nõ req
rit coꝛpꝰ:rõe vᷣo actꝰ miſterij reqrit.Vñ illa rõ ñ ↄcludit
aliud.niſi ꝙ angelus rõne ſue eẽntie.nõ depẽdeat a coꝛ⸗
poꝛe.nec reqrit coꝛpus.⸗! Ad terciũ vᷣo dicendũ. ꝙ ſicut
ibi ↄcludit᷑.et ſi nõ eſſet coꝛpus.nihilominꝰ poſſʒ creari
angelus in ſuo eſſe ſubſiſtẽ. VUnde nõ ꝓpter h̊ dicit᷑ locus

creatõnis.qꝛ in ipa creatõe neceſſarius ſit locꝰ: ſ̊ qꝛ cxe

atum a pꝛĩcipio ſue ↄditõnis ibi ↄueniẽter eſt collocatũ.
Ad quartũ dicendũ.q; locꝰ in ꝗgbuſdazʒ rebo coꝛꝑalibo
vr̃᷑ pꝛincipiũ generationis.in coꝛporalibo vo nõ eſt pꝛin⸗
cipiũ generatõis.ſᷣ põt eẽ pꝛĩcipiũ aliqͥꝝ coꝛꝑm in ꝗbo ⁊
cũ quibo vniant᷑ ſubſtãtie incoꝛpoꝛee.Ande cũ ſubſtãtia

2

G.de
mtel
terbe,
creatii
tentur
gleq⸗
lici5
elum
aſuͤt
deſunt
tnals
nunoſa
crali⸗
teſſen
ninoo
nn ein
hedarn
ſitdi
niniſte
nrone
ſpi
funen
tipo⸗
rtoqhil
pocu
ſemi⸗
is ci
atz
infra
babet
gutenn
mmats
6. g0e
e
nu
jentia
naco
ns no⸗
crec⸗
inerſi
hon⸗
leaet
ö
A
Ncor
ſaut
reart
dens
bche
li⸗
pin⸗
y⸗
lina

(ueſtio

incoꝛpoꝛea ſeꝑata elt a coꝛpe in eſſe.nõ requirit locũ coꝛ
po ꝛalẽ qui eſt principiũ generatõnis:cum nullũ habeat

coꝛpug cui vniat᷑ ſicut foꝛma materie.

iculus. ij.

Oſcõðm articulũ quo querit᷑.ſuppoſito ꝙ fue
rit ↄueniẽtia locũ eſſe coꝛpalem in quo condi
ti eſſent angeli:querit᷑ quod fuit illud coꝛpus
ue rũt aũt qui dixerũt creari in celo empireo. ꝓter boc
qꝛ illud celũ eſt ſupꝛemũ celoꝝ ⁊ nobiliſſimũ. Eñ dicit
ſtrabus.celũ nõ viſibile firmamẽtũ ̊ appellat ſ̊ empirꝛe
um.i.igneũ vel intellectuale.qð nõ ab ardoꝛe ſ̊ ſplendo
re dicit᷑.qdð ſtatim factũ repletũ eſt anglis.Et Ali.dicit
in diſtinctõne celoꝝ in glo.ſuꝑ illud.x.deut? En domini
cei tui eſt celũ:et celũ celi:qð ſupꝛemũ celũ eſt celum an⸗
geloꝝ.Johᷣ.dama.vocat illud celũ ↄuenientiã viſibiliũ
et inuiſibiliũ.eo ꝙ ipᷣm eſt ſupremũ.⸗e aũt nõ ſint cꝛe
ati in illo celo.videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑ Yſa.xiiij. Aſcendam
in celũ⁊ ſimilis ero altiſſimo:ſᷣ aſcenſus dicit᷑ eſſe reſpe
ctu ſu ꝑioꝛis loci eo in quo creatus eſt:&̊ nõ fuit creatus
in ſupꝛemo loco:ſ celũ empireũ ſupᷣmus locus eſt.q̊ non
fuit creatus in celo empirreo.pari rõe nec angeli.i¶ Itẽ
aug.ſuꝑ Geñ.ad litt.iij.li.ſuꝑioꝛ ꝑs aeris ꝗꝓpter puram
tranquillitatẽ celo cui collimitat᷑ omuni pace ↄiungit᷑.
⁊ eius vocabulo nuncupat᷑.in qua foꝛtaſſis ꝑte ſi fuerũt
ante traſgreſſionẽ ſuaʒ angeli trãſgreſſoꝛes. cũ pꝛincipe
ſuo nũc dyabolo tũc archangelo.nõ mirũ eſt ſi poſt pec⸗
catũ in hanc ſunt detruſi caliginẽ:ex quo videt᷑ accipi
illi angeli creati fnerũt in ſup̃ma ⁊ puriſſima ꝑte aeris.
que celum ethereum dicitur:pari ratione et alij angeli.
4 Item dicit ꝓohᷣ.dama.loquẽs de angelis cadentibb.
Ex bis angelicis virtutibo qui pᷣerant terreſtri oꝛdini.2
cui terre cuſtodia a o ↄmiſſa erat.nõ natura malꝰ fa⸗
ctus ̊D bonus exñs et in bono genitus.libe.arbi.ſui ele⸗
ctõne.verſus eſt ab eo qð eſi ſᷣm naturã.in id qð eſt pre⸗
ter naturaʒ. Si cuſtodia terre deputata fuit angelis.
ↄuenit cuſtodes aꝓpꝛoximari ſue cuſiodie:angeli gᷣ iulli lo
co approximati erat terrene habitatõni.ſᷣ celĩ empirreũ
remotiſſimũ eſt a terrena habitatõne. in initio creatio
nis nõ ↄueniebat illos ibiaẽ collocari.¶ Ad contrariũ

videt᷑ facere auctoꝛitas a ratõo. Dicit᷑ em̃ in cẽteſimoter⸗

cio pᷣs.ſuꝑ illud.Oraco iſte quẽ foꝛmaſti.glo.ſᷣm ſubſtã

tiã foꝛmaſti in qua bonus erat 1 in empirreo locatus.
4Ao idem facit qð dr Eʒech.xxviij.poſui te in monte

ſcto dei. Interli.in ꝑadilo tercio ſcʒ celo. ad qð paulus

ſcʒ raptus eſt. Sʒ alubi dr ꝙ terciũ celũ fuit empirreũ.

8 poſitus fuit in celo empirreo ab initio ſue creatõnis.
cx illa em̃ poſitõne loquit᷑ ibi.( Hoc idẽ rõne põt ꝑſua⸗
deri.cũ em̃ coꝛꝑa ſint oꝛdinata ⁊ ſic finitas in coꝛꝑibus

erit aliqð ſupꝛemũ coꝛpus:illud ſupmũ vocat᷑ empirꝛeũ
M em̃ ſit coꝛpus patet ex auctoꝛitate ſtrabi et bede.ꝗ in
glo. ſuꝑ pꝛincipiũ geñ.de hoc loquunt᷑: ſ̊ ſupremũ celuʒ

eſt nobilius inter coꝛꝑa.Si ꝗ aliqð coꝛpus ↄgruat ha⸗

bitationi angeloꝝ illud erit ſuꝑꝛemũ.ꝗᷓ celũ empirreum

duenit vt ſit eoꝝ habitatio.¶¶ Ad qð dicendũ.ꝙ ſᷣm p̃⸗

dictas auctoꝛitates angeli crèati in celo empirreo ſunt

primo collati.] Ad obiectũ aũt primo in ↄtrariũ. Di⸗
cendũ eſt ꝙ aſcenſus ille de quo dicit᷑ in ſa.aſcendã in

celũ ⁊c̃.nõ fuit aſcenſus coꝛpoꝛeꝰ.ſeo loquit᷑ methapho

rice.vt aſcenſus dicat᷑ affectus rei excelſioꝛis re illa quã

habet. Vnde affectus ſiue appetitus eꝗꝑpantie diuine.vᷣm

quendã modũ dicebat᷑ aſcenſus. Si em volebat aſcẽde⸗

re ad celũ trinitatis.hoc nõ erat vt te loco infeꝛioꝛi aſcẽ
deret ad ſuꝑioꝛẽ.ſᷣ ꝙ appetebat nõ eſſe ſub alio.et ꝓprie

poteſtatis eſſe.qð ſoli deo ↄuenit.Celũ etiã trinitatis ñ

eſt coꝛpus.et nõ eſt alind ꝙᷓ ipᷣa trinitas:nõ tñ appetebat
eſſe eiuſdem ſubſtãtie cũ pre quõ eſt filius et ſpũſſanctus

De affectu aũt eius ſine axetitu infra dicet᷑ in ꝓpꝛio tꝛa
ctatu.⸗ Ad ſcdo vᷣo obiectũ dicendũ.ꝙ illud qð dic au⸗
guſti.in.iij.h.ſuꝑ geñ.opinãdo dicit.Inde addit dabi⸗

tatonis ſignũ dices foꝛtaſſe:et cũ hac ↄiũctõe ſi.qᷓ notat

2

Lix.
dubitatõem:et hoc accipit ex hoc.ꝙ quidaz phi dicebãt
cemones habere aerea coꝛpoꝛa.⁊a angelos ſimiliter:ra⸗
tione quoꝝ coꝛpm ↄueniebat eis ratio aeris.vel in ſuꝑi⸗
ori ꝑte ſicut bonis,.vel in inferioꝛi ſiẽ malis.⸗ Xl terci
um vᷣo dicendũ.qꝙ illud qð dicit damalſ.de cuſtodia terꝛe
ſtris oꝛdinis.nõ cogit dicẽ q; fuerũt in loco ꝓpinquo ter
rene inhabitatõni cũ creati fuerũt: angeli em exntes in
celo.ſunt cuſiodes hoĩm qui ſunt habitatoꝛes terre: di⸗

ſtantia aũt localis hmoi nõ impedit quin poſſint cogno
ſcere ea q agunt᷑ in terra.Fᷣm ꝙ accipiũt a verbo eterno
Vel ratõne etiã ꝑſpicacitatis naturalis. poſſunt etiam

quedã cognoſcere pñtia.q tñ remota ſunt in loco.

Oterciũ quo querit᷑ de hoc.ꝙ dicit᷑ celũ em⸗
dN piktreũ ſanctis angelis eſſe repletũ: et dicunt
ſancti angeli. vel ꝓpter bonitatẽ in nomie. vł

Apter ſanctitatẽ gratie:nõ qꝛ adhuc eẽnt oↄfirmati.⸗ Tli

get᷑ aũt ꝗ; nõ ↄueniẽter dicat᷑ celũ eſſe repletũ. Illud em
dicit᷑ replere aliud.cuius ꝑs occupat partẽ.et alia pars
aliam.vt nõ ſit vacuũ: ſed angeli cũ ſint ſubſtãtie incoꝛ⸗
poꝛce.nõ habẽt ꝑtem et parte quãtitatiuã. & nõ ſunt re⸗
pletiui loci coꝛꝑalibo. Preterea repletũ dicit᷑ illð cuiꝰ

plenitudini nõ põt fieri additio:ſᷣ celũ empirreum nõ ſic

fuit repletũ angelis. vt eis nulla poſſz fieri additio.peſ

ſent enim creari alij angeli ⁊ in celo empirreo collocari⸗

yItem repletio coꝛꝑis quã facit angelus.nõ eſt ad mo⸗
duʒ coꝛꝑis replẽtis aliuo corpus.ſicut aqua replet vas.
nec ſicut aĩa replet coꝛpus vt tota ſit in toto coꝛꝑe. et ex
nõ poſſit eſſe:ſicut foꝛma alterius coꝛꝑis: nõ em angelꝰ
eſt foꝛma corꝑpis qð replet:nec ſicut deus dicit᷑ replẽ mũ⸗
qu.· Hiere. xxiij. Celnʒ et terrã ego impleo. bec em imple

tio eſt ꝙ eſſentialiter eſt in rebo.ↄſernãs res in eſſe: quo

ergo mõ dr celũ ab angelis repleri.¶ Prererea ſi celuz

dicit᷑ repletũ eſſe angelis.quibo angelis dicit᷑ repletum
Apter illud verbũ qð dicit beda.ANox vt celũ creatũ eſt.

ab angelis ſanctis repletum eſt. An enim intelligit᷑ hoc

de angelis ↄmuniter.ant tm̃ de bonis. Oꝛ nõ de angelis
bonis tm̃.videtur:nõdum enim facta fuit diuiſio lucis
a tenebꝛis.in qua diuiſione intelligit᷑ diuiſio ſanctoꝛum

angeloꝝ a repꝛobis. Si vᷣo intelligat᷑ de angelis cõmu⸗
niter.tam hi q; ili dicebantur celum replere:ergo cadẽ⸗
tibus malis angelis.ad hoc ꝙ nõ eſſet vacuitas in celo.
eſſent alij angeli ſubſtituendi:repletõ em illa aliquid fa

cie bat in celo.ergo defectus plenitudinis eſſet quedã im
perfectio:nõ autem conuenienter dicitur. ꝙ nobiliſſimũ
et ſupꝛemum imperfectõnem haberet in eſſe.vel in bene

eſſe. cum inferiora coꝛpoꝛa obtinuerunt perfectionem

vtroq; modo.4! Preterea.ex hoc qð dicitur ꝙ celuʒ ſta
tim vt factuʒ eſt.repletum eſt angelis:aut ita intelligit᷑.
ꝙ angeli pꝛius eſſent facti ſine loco.⁊ poſtea illum reple

uerunt locum: quoo nõ videt᷑.eo ꝙ nihil ſit creatũ ante
celũ et terrã.ſic het᷑ ex vna expoſitone eiꝰ qð dr. In pᷣn⸗

cipio creauit deꝰ ce.⁊ terrã. Aut poſteriꝰ facti ſũt.⁊ B ñ·
videtur ex ipᷣa intentõne auctoꝛitatis.qua dicitur ꝙ ce⸗

lum ſtatim repletum eſt vt factum eſt. Unde videtur de⸗
ſignare.q tempus non interciderit:ex quo derelinquit᷑.
qꝙ; ſimul creati ſunt cũ celo.Sed videt᷑ ꝑ ſimile ꝙ hoc nõ
ſit verum.prius em̃ facta eſt habitatio. in qua debebãt
homines habitare:q; homines.qui debebant habitare.

Similiter prius facta eſi habitatõ volatiliũ qᷓ; ĩa vola
tilia.et ſic de alijs.ergo prius videtur q; conueniat celũ
fieri tanq; habitationem et poſtea angelos tanq; habita
o quoðd dicendum ꝙ celum empirreum dici

angelis repletum. propter ipᷣ̃am ſufficientiam et cogrui
tatem oꝛnatus:ſufficientia autẽ dicitur eſſe 'm numerũ

*

eoꝛum qui oꝛdinati ſunt ad deum. 4 Ad illud vðᷣo quoo

obijcitur de repletione.dicendum eſt.ꝙ non accipitur re
pletio eodeʒ modo quo corpus dicitur replere aliud cor
pus.iQon em̃ angelus habet partes quantitatiuas. Sʒ
dicitur repletio quo ad congruentiam oꝛnatuę: et ſuffi⸗

—

cientiaʒ oꝛdinatoꝝ a deo.¶¶ Ad ſecundũ uᷣo dicenduʒ ꝙ;
repletio dicit᷑ celi.nõ qꝛ non poſſit fieri additio: poſſent
em plures anime gloꝛiſicari ꝙᷓ fiũt caſus angeloꝛum. et
ita additio fieret ſuꝑ repletõem iam dictam: ſed dicitur
repletio.qꝛ de numero angeloꝝ nõ fiet additõ.nõ qꝛ nõ
poſſit.ſed dei beneplacitũ.¶ Ad terciũ dicendũ ꝙ nõ eſt
repletio illa as modũ repletõms coꝛpoꝛis.nec ad modũ
quo aĩa replet coꝛpus.nec quo deus replet mundũ: ſed
quo ad ſuſſicientiã illoꝝ angeloꝝ.qui immediate deum
ↄtemplant᷑:nõ ꝙ alibi nõ poſſint deũ ↄtemplari illi qui
facti ſunt.ſed quia ille locus dicit᷑ vuenientioꝛ.ſᷣm illud
quod dicit Dama.ꝙ deus dicit᷑ eſſe in celo quo manife⸗
ſtioꝛ eſt eius opatio:ſed dicit eſſe repletio quo ad ſuffici
entiã in multitudine illius creature in ſpecie.et quo ad
oꝛnatũ celi.q¶ Ad quartũ vo dicẽdũ ꝙ repletio illa dici⸗
tur de angelis ipᷣis creatis.ꝗ tunc habebat ſanctitatem
innocentie.licet aũt aliqui poſtea ceciderunt. nihilomi⸗
nus erit reꝑatio illius ruine angelice.et ꝑficiet᷑ numerꝰ
quo ad animas ſanctas que ſubſtituen?᷑. et ita erit oĩno
da repletio.Et ſi dicat iterum vacuitas vel imperfectõ

quod indecẽs eſt coꝛꝑi nobiliſſimo. Dicendum eſt. ꝗ ex

hoc nulla eſt indecẽtia illi corpoꝛi.ſed illis angelis qui
ceciderunt:ſicut ſi fiat palaciũ pulcherrimũ aliquibꝰ a⸗
micis alicuius regis.et illi poſtea delinquũt ꝓpter quod
erpellunt᷑.indecentia eſt in expulſis nõ palatõ a quo ex⸗
pellunt᷑.remanet em̃ in ſua pulcbritudine. Qec legit in
ſcriptura ſacra.ꝙ celo empirreo daret᷑ ita oꝛnatus. ſic
firmamento vel aeri vel aque vel terre. Cum em̃ ſit vni⸗
foꝛme in lumĩoſitate.habet ſuũ oꝛnatũ in ſe a quo nõ de⸗
ficiat.i¶ Ad quintũ dicendũ.ꝙ creatõ angeloꝝ non fuit
ante creatõem celi.ſed ſimul cũ ipᷣo celo empirreo: nec ẽ
ſimile de habitatõne bhũana et angelica:habitatio enim
bhumana ᷣm quandã expoſitõeʒ ſanctoꝝ prius facta eſt
⁊ poſtea homo qui debebat inhabitare:homo em ꝓpriaʒ
habuit foꝛmatõem dæ limo terre.ergo opoꝛtuit ꝙ priꝰ eſ
ſet terra. Angelus aũt ad ſui creatõeʒ nõ indigebat ma
teria pꝛeexiſlente.nec coꝛꝑali nec ſpũali.⁊ ideo nõ requi
rebat᷑ vt celum prius eſſet creatũ tanqᷓ ex cmus pꝑte fie⸗
rent angeli.Et ſi obijciat᷑ de anima homis que de nihi⸗
lo facta eſt. Reſpondendũ eſt ꝙ ipa nõ dicit᷑ habere ha⸗
bitatõem niſi in quadã oꝛdinatõne ad ſuum coꝛpus. O⸗
em̃ anime ſancte poſt ſepatõem a coꝛpoꝛe habitãt in ce⸗

lo.hoc nõ eſt niſi quia tunc ſunt ſicut angeli dei:ſed non

eſt ille locus qui competat ab initõ cõditõnis ipi anime
exiſtenti in coꝛpoꝛe:anime em̃ exiſtẽti in coꝛpoꝛe.habita⸗
tio terrena pꝛimo deputat᷑.nec fingendum eſt ſicut qui⸗

dam finxerũt.ꝙ aĩe ſint ſimul create in celo cũ angelis.

et poſtea vnaqueq; deſcendat ad coꝛpus terꝛenuʒ ſibi de⸗
putatũ.ſ̊ creando infundit᷑ et infundendo creatur.

¶ Mueſtio viceſima de an⸗

gelis quo ad ſubſtantiim.

Onſequenter con

ſiderandũ eſt de his q̃ ꝑtinẽt ad ſubſtlã⸗
tiam angeli.quoꝝ primuʒz eſt. ¶: Ouid
ſit. ꝓpter quoſdã aſtruẽtes ipos nõ eſſe
ſcilicet ſaduceos.
Secũdo quid ſit genere.
Tercio quid ſit ̃m rationem.
¶ Quarto vtrũ perſonalitatẽ habeat vel nõ.
¶ Quinto de differẽtia angeli et anime.

4 Sexto de differẽtia angelox inter ſe.
WMiembrumprumumm
Irca primũ videt᷑ ꝙ nõ ſit angelus.i Qam
quicqd eſt bʒ oꝛdinẽ in vmuerſo. ſ̊ angelꝰ
nõ videt᷑ babere oꝛdinẽ in vniuerſo.qꝛ aut
bret oꝛdinẽ infra hoĩem.aut ſupra:aut eẽt
in pari oꝛdine cũ eo.i õ ſupꝛa.qꝛ ſicut dicit augꝰ. Inter
ũ et aiam ratõnalem ꝓut eſt ad imaginẽ ⁊ ſimilitudi⸗

nẽ dei. nihil eſt mediũ:ſed ſi eſſet ſupꝛa eſſet medius in⸗
ter hoĩem et drũ. Similiter infra aut in pari non videt᷑
ↄpetenter oꝛdinari.qꝛ ↄſtat ꝙ nobilioꝛis cõditõnis eſt qᷓ

homo:nobilioꝛi pᷣo ſᷣm ꝙ buiuſmodi eſi debet᷑ locus no

bilioꝛ et ſuꝑioꝛ.videt᷑ ergo ꝙ nõ poſũt habere oꝛdinẽ in
vniuerſo et ita nec eſſe.¶ Preterea.ph̊s et remigiꝰ⁊ eti⸗
am aug.et fere om̃s ſancti volũt.ꝙ quecũq; ſunt.ſunt ꝓ⸗
pte: boĩem.ergo et angelus.ſi ergo eſt.eꝛgo determinat᷑
eſſe eius ratõe actuũ quos habet in oꝛdinatõe ad homi
nem. aut rõe alicuius illoꝝ:ſed ꝓpter homineʒ nõ habet
niſi actus iſtos.reuelare.cuſtodire.miniſtꝛare:vᷣ neceſſi⸗
tas ſui eſſe aut ſui oꝛdinis.nõ videt᷑ determiari ratione
iſtoꝝ actuũ aut alicuius eoꝝ.qꝛ nõ rõe duoꝝ pᷣmoꝝ.qꝛ
illi ad ſuꝑioꝛẽ ꝑtinẽt:⁊ oñſuʒ eſt ſuꝑius ꝙ ſupꝛa hoiem
nõ põt hr̃e oꝛdinẽ in vniuerſo.Silłr rõne miſterij.qꝛ mi
niſtrare eſt inferioꝛis:cũ g̊ miſtraꝛe ↄueniat ei rõe hoĩim
Em dẽ ad heb.j.Oins ſunt admiſtratoꝛij ſpũs ĩ mini⸗
ſteriũ miſſi.ꝓpt eos ꝗ hereditatẽ capiũt ſalutis:rõne eiꝰ
ↄpetẽt ei ſolũ locꝰ inferioꝛ ꝗ tñ ei ñ ↄpetit ſicut oñſuʒ ẽ.
et ita vt pꝛius videt.ꝙ nõ babeat oꝛdinem in vmnuerſo.
4¶ Preterea.eiuſdẽ cae eſt dare eſſe rei ⁊ cuſtodire eã ĩ eẽ
et etiã reuelare ei reuelãda.et dare ei q̃ ſũt ncẽria ei.ita
ꝙ miſterio alterius nõ indigeat.dũmò ſit cã ſufficiens.
nec indigẽs aliquo tanꝗᷓ medio ĩ ſuis oꝑatõibo: ſ̊ deus
eſt hmõi câ reſpectu hois.ᷓ nõ indigʒ aliqͥ medio qͥ ad p
dicta.q̃re nec angelo.g̊ nõ ẽ ponẽdũ eẽ angelũ ꝓpter ho⸗
minẽ.qre nec eſſe.cũ oĩa ſint ꝓpt᷑ hoĩem vt dictũ ẽ.¶¶ Sʒ
otra.Oꝛdinẽ creaturaꝝ ᷣm ſuꝑius ⁊ inferiꝰẽ ponẽ ĩ vni
nerſo ſᷣm aꝓproximatõeʒ maioꝛẽ et minoꝛẽ ipaꝝ ad deũ
m ꝙ ma oꝛẽ ⁊ minoꝛẽ hñt ſiłitudinẽ ad ipᷣm:ł̊ cuʒ ipſo
hñt maioꝛẽ ſimilitudinẽ aut minorẽ.Fſᷣm ꝙ magis ſuam
bonitatẽ ↄmũicat.ſᷣm q; ↄtingit reciꝑe ex ꝑte creature:pᷣ
eſt ſuba intellectualis hnñs ſimilitudinẽ cũ ipᷣo.q̃ ad eiꝰ
imaginẽ facta ẽ.ſicut anima q̃ ẽ vnibilis coꝛꝑi.⁊ qͥ ad H̊
nõ hʒ ſilitudineʒ cũ ipᷣo:ſᷣ ↄſtat ꝗ ſi eſt ſuba intellectua⸗
lis nõ vnibilis coꝛꝑi.qꝛ h̊ maioꝛẽ ſilitudinẽ habebit cum
deo.rõne eius ꝙ eſl coꝛꝑi nõ vnibilis.⁊ ex ꝑte creature ñ
eſt repugnantia qñ talis poſſit inueniri.cũ ergo deus ve
lit ſuã bonitatẽ ↄmunicare creature.videt᷑ ꝙ hmõi ſub⸗

ſtantiã ſit neceſſe eſſe in vniuerſo.aut aliter eſſet imꝑfe⸗

ctio in vniuerſo:huiuſmodi aũt ſubſtãtiã vocamus an⸗
gelum. quare videt᷑ ꝙ ad ꝑfectõnem vniuerſi neceſſe ſit
ponere angelũ.et ſupra hominem in vniuerſo oꝛdinari.
Itẽ ad ideʒ. FAnima babet intellectũ poſſibilem qui re
cipit ab inferioꝛi ſicut a fantaſmatibo.⁊ intellectũ agen
tem m quem reciꝑe poteſt a ſuꝑiori:ſed nobilior ⁊ eti⸗
am plus habens ſimilitudinem cũ deo.eſt ſubſiantia in⸗
tellectualis.recipiẽs a ſuperioꝛi ſolum. ergo ad ꝑſectio⸗
nem vniuerſi neceſſe eſt huiuſmodi ſubſtantiam ponere
Hec eſt aũt angelus ⁊c̃.¶ Item ph̊s in li. cauſis.Eſt
quedam ſubſtãtia.cuius ſubſtãtia eſt in eternitatę.et a⸗
ctio in temꝑe:vt anima quedã cuius ſubſtãtia et actioẽ

in tꝑe vt ſubſtãtia coꝛpoꝛea.et quedaʒ cnius ſubſſiatia et

actõ eſt in eternitate.⁊ G̊ ↄgruit ad ꝑfectõeʒ vniuerſi.ex
quo in vniuerſo eſt reꝑire reliqua duo ſubſtantiaꝝ ge⸗
nera.erit ⁊ reꝑiꝛe terciũ.hmõi aũt ſubſtatia eſt angelus
qð ptʒ.qꝛ ibi accipit eternitatẽ ꝓ euo.cũ in eodẽ libꝛo di
cat qðᷣdã eſſe.eſſe ante eternitate.⁊ ↄſtat ꝙ nõ põt acciꝑe
eternitatẽ niſi ꝓ euo.q̊ neceſſario eſt ponẽ angelũ.⸗ Itẽ
ꝙ angelus ſit ſumit᷑ ex motu celoꝝ. cuʒ em̃ moueant᷑ ex
cã extrinſeca.cã vᷣo extrinſeca ſit ſuba ſeꝑata. nõ eſi aũt
aliqua ſuba creata ſeꝑata a coꝛꝑe preter angelũ 5 ange⸗
lus mouet.g angelus ẽ in vniueꝛſo.¶ Itẽ H̊ oñdit᷑ rõe ne
ceſſitatis humane.cũ em̃ habeat im ꝑfectõem multiplicẽ
ad modũ paruuli:habet em̃ imꝑfectõnem ex parte aĩe.
habet etiã im pfectõnem ex ꝑte coꝛꝑis. indiget cuſtode
ĩ bono ⁊ tutoꝛe a malo.ſᷣ cuſios ſiue tutor inꝙ tũ hmõi
ſuꝑioꝛ ẽ ꝑuulo.ꝭ illa ſuba ẽ ſuꝑioꝛ creata.cũ pᷣ ſit qddã
miſteriũ.nõ niſi angłs.ꝗᷓ ncce ẽ angelũ eſſe.et h̊ ẽ qð dĩ
AXſa.lxij. Suꝑ muros tuos ihrłm ↄſlitui cuſtodes.et ꝙ
angelꝰ thobie debebat eũ cuſtodire euntẽ ⁊ reuertentem

—— —m.mrr c

f f —— ——0ẽ —̃⸗ —-

ſcet
eſi
3no
Nein
eti⸗
p⸗
inae
honnt
dabet
deſi
tione
drche
Mien
Gumi
hoin
min⸗
nees
lze.
erd.
ties
ieit
lens.
Nus
zuc;
er ho⸗
GS
elmi
d di
3ipſo
ſuann
turer
aden
gaob
Cctua
ſtcunn
turei
eus fe
ſub⸗
npte⸗
s an⸗
ſſe ſit
hari⸗
goire
agen
11etn
ai
to
Chere
et⸗
ctoe
iad
ſſic
g
elis
boo
Nene
N
nttg
ſant
nge⸗
ene
d
ale⸗
lode
ni
di
5 Dr.
eg
ten

¶ Dneſtio
ſicut dicit Thob.v.¶ Solutio ↄcedendum eſt q; ange⸗
lus ſit. VUnde de eius effectibo ſatis babetur in veteri te⸗
ſtamẽto et nouo. ¶ Ad ea vo que obijciunt᷑ in ↄtrarium
intelligendũ primo eſt.ꝙ eſt angeli ad hominẽ ſuꝑiori⸗
tas.et inferioꝛitas.⁊ paritas quo ad diuerſa tñ:quo ad
hoc ꝙ ſolus deus nõſolũ eſt pꝛincipiũ creaturaꝝ·ſᷣ etiã
finis.ita et homo eſt finis creatuꝛaꝝ.eſt hõ qdammodo
ſuꝑioꝛ. Scðᷣm vᷣo ꝙ homo dicit᷑ ad imaginẽ dei.nõ ẽ an
gelus eo ſuꝑioꝛ dignitate quo ad hoc:ſᷣ qtũ ad memoꝛi
am. intelligẽtiã ⁊ volũtatem.eſt inter ipos paritas.ſᷣm
ꝙ ratõne hoꝝ determiatur abſolute imago dei in ipſis:
bᷣ quo ad actũ intelligẽdi. eſt angelus ſuꝑioꝛ dignitate.
qꝛ habet ſimplicioꝛẽ modũ in intelligendo qᷓ; bomo.⁊ be
ne ↄcedimus ꝙ angelus datus eſt bomi ad cuſtodiã.⁊ ei
multa renelat. Vnde qdðammõ eſt ei ſubiectus qᷓtum ad
intellectũ.nõ tñ ſimpliciter:ſed ſoli deo(cuius ſolũmo⸗
do eſt dare eſſe)eſt ſimpliciter ſubiectus. Vñ angelꝰ nõ
dicit᷑ datoꝛ ſeo miſtratoꝛ.q Ad hoc qð obicit᷑ ꝙ angelꝰ
eſt ſimpliciter inferioꝛ hoĩe.cũ miſtrare ad inferioꝛẽ ꝑti⸗
neat:dicimus ꝙ nõ ꝓpter boe babet᷑.ꝙ in hoĩe reſideat
aliqua dominatio reſpectu angeli: ̊ ꝙ illud miſteriũ ſit
ad vtilitatẽ hoĩs. Vnde ꝓpꝛie rõne buius miniſterij.eſt
miniſter vi.nõ homĩs. Ad alia vᷣo dicendũ eſt. ꝙ an⸗
gelus ratõne miſterij oꝛdinat᷑ ad hoiĩem.nõ cũ ratõne cõ
templatõnis intime qua ⁊veũ ↄtemplat᷑.ſ̊ oꝛdinat᷑ ſupra
hominẽ.et ita oꝛdinẽ habebit in vniuerſo vtroq; mõ.ſed
differenter. ¶ Ad illud vo qð obijcit᷑. ꝙ eius cuilodire ẽ
ecuius eſt dare eſſe.dicendũ eſt ꝙ eius eſt cuſtodire aucto
ritate.et illumĩare auctoꝛitate.et ita te alijs:nibilominꝰ
tñ habet miniſtros.ſicut eſt de rege magno.qui auctoꝛi⸗
tate cuſtodit ea que ſunt in regno ſuo.nihilominꝰ vo bʒ
ꝑticulares cuſtodes.ꝗ diuerſis cuſtodijs ſunt deputati.

Membeum. ij.

Dſecundum quo queꝛitur.quid ſit ange⸗
lus genere.Circa qð queruntur duo. Dꝛi
mo.vtrũ ſit lumẽ ſpũ ale ex ↄditione ſue na
ture:qð videt᷑ ꝑ hoc.qð dicit dyo.in li.de
diuinis nomĩbo. Demones integri ſunt et clariſſimi:et
ſi ip̃ᷣi nõ vident claudentes ipius boni inſpectiuas viꝛtu
tes:ſed ↄſtat ꝙ hmõi claritàs nõ ↄtingit ex aliquo acci⸗
denti ſupꝛa naturã.dico aũt naturã primã reꝝ inſtituti
onẽ:ſed eſſe clariſſimũ nõ ↄuenit niſi lumini.q̊ angeli ex
ſua prima inſtitutione naturali.ſunt lnina.4! Ite dy⸗
oni.in eodẽ li.Angelus eſt imago dei.maniſeſtatõ occul
ti luminis.ſpeculu pnrũ ſplendidiſſimũ.̊ qð eſt ſplendi
diſſimũ ratõne lumis dicit᷑ hmõi.ergo angeli ſunt lumi
na ſiue luminoſi.i Item dyoni.loquẽs de angelis in li.
ierarchia angelica. dicit ꝙ angeli ſunt lumina a pr̃e
luminũ deſcẽdentia.⸗ Iiẽ Joh̊.dama. in ſcdᷣa diſtincti
one.lumẽ creatus eſt a conditoꝛe ⁊ bonus factus an,
geli ex ipa ↄditione ſunt lumina.et ↄſtat ꝗ; loquit᷑ te lu⸗
mie intellectuali.vnde premittit᷑.bonũ eſt lumen intelle
etuale angeli:̊ ex ſua ↄditõe ſunt lumia intellectualia.
Preterea ſicut dicit ambꝛo.lumĩs eſt mamifeſtare ſe ⁊
alia. ̊ hanc ꝓprietatẽ habet angelus vt ſe mamfeſtet. et
ſic ab alio cognoſcat᷑.⁊ alia faciat cognolce: ex quo pꝛe⸗
ſumit᷑ꝙ angeli ſint lumina.cũ ꝓprietatẽ ei ↄuenientem
habeãt.⸗ Pꝛeterea cũ dicit᷑ in geñ.fiat lux ⁊ facta ẽ lux.
lucis noĩe( ſᷣm q; exponit btũs deſignat᷑ angelica

ereatura: angeli ſunt lumina. ¶ Contra. lumen nõ po
teſt eſſe tenebra.ſed angelus poteſt fieꝛi tenebꝛa ſpũalis
peccatũ.Vnde dama.malũ eſt tenebra intelligibilis.
Auer ſi em a ſummo lumie facti ſunt tenebꝛe.ergo ange⸗
li de ſua natura nõ ſunt lumina. ¶ Item cñ dicit᷑. dens
diuiſit lumen a tenebꝛis.noĩe lucis deſignant᷑ angeli ſan
eti.noĩe tenebꝛaꝝ angeli ꝗ ceciderũt ꝑ peccatũ.ergo an⸗
geli de ſua natura indifferẽtiã hñt ad lucẽ et tenebras.
nõ ſunt de ſua natura prima lumina.4. Preterea. lo⸗
eus et locatum ſunt ꝓportionabilia.ſᷣ loco tenebroſo p⸗
portionant᷑ demones,ergo ſunt tenebroſi. VUnde et dicũ

9
Vivx.
tur angeli tenebꝛaꝝ.ſicut habet᷑ vlti.ad ephe.iꝛõ eſt no
bis colluctatõ aduerſus carnẽ ⁊ ſanguinẽ.ſed aduerſus
rectoꝛes tenebraꝝ haꝑ.ergo angeli de ſua natura nõſũt
lumioſi.4 Preterea ſi eſſent in ſua natura lumina mali
angeli.cũ ſeipᷣos cognoſcãt.cognoſcerẽt ſe eſſe lumioſos.
hᷣ cognoſcẽdo ſe eſſe lumioſos ſequeret᷑ delectatio.tal au
tem nõ eſt in angelis malis: angeli de ſua natura non
ſunt lumia (Ao qð dicendũ ꝙ dupler eſt lumẽ. ſcʒ na
ture et gratie.qð etiã dicit᷑ lumẽ nature bhoc eſt donũ dei
Vnge vtiqʒ lumia ad donũ dei ꝑtinent ſed differenter.
Vñ in lib.de diui.no.data ipᷣis angelica dona.nequaqᷓ;
ipᷣa mutata eſſe dicimus.ſed hoc intelligit᷑ e dono natu

re.qdð nõ ex toto mutatũ eſt.ſed donũ gratie(ſuppoſito

habuit gram gratũ facientẽ) oĩno eſt ablatũ.¶ Ad obie⸗
ctũ aũt primo dicendũ ꝙ illud qð vicit dyo.in li.de diui
nis no.intelligit᷑ de lumine nature nõ de lumie gratie g⸗
tumſfaciẽtis.VUnde nibil ꝓhibet demões eſſe clariſſimos
qᷓtũ ad ipᷣm lumẽ nature.qð eſt in ipa ꝑſpicacitate intel
ligentie:et nibilominꝰ eſſe nõ vidẽtes ꝓpter defectũ gre
gratũ faciẽtis quã nõ habent. ꝓpter ſaſiũ elatõis in quã
ceciderũt.¶! Ad ſcdᷣm dicendũ ꝙ auctontas beati dyo.
intelligi videt᷑ de angelo iam babẽte foꝛmã gre. ꝓpter h
ꝙ dicit᷑ ſpeculũ ſplendidiſſimũ.ſi tñ accipiat ꝓ ſplendo
re nature angelus dicit᷑ eſſe ſpeculũ ſpledidiſſimũ.i.val⸗
de ſplendidũ. ꝓpter reſultatõem cuiuſdaʒ lucis create a
luce increata.M aũt dicit᷑ manifeſtatõ occnlti lumis.̊
intelligit ꝓpter hoc ꝙ lumẽ diuinitatis dicit᷑ occultiſſi⸗
mũ.maniſeſtatõ aũt eius eſt in lumme intelligẽtie ange⸗
lice pꝛimo.¶! Ad terciũ dicẽdũ.qꝙ illud qð dicit᷑ qꝙ ange

li ſunt lumiĩia.intelligit᷑ de illumiatis ꝑ gratiã.ſic em̃ pꝑ⸗

cedit tractatꝰde ierarchia angelica.loqt᷑ em̃ de oꝛdinibo
angeloꝝ ꝓut iã hñt gratiã gratũ faciẽtẽ.ꝗ¶ Ad quartuʒ
dicendũ.ꝙ verbũ Joh.dama.poteſt intelligi. vel de lu⸗
mine nature.vel de lumie gratie gratũ facietis.qð datũ
fuit a pꝛincipio.ſuppoſito ꝙ angeli habẽt gram gratum
faciẽtẽ qcito fuerũt creati.⸗¶ Ad ꝗntum dicẽdũ.ꝙ intẽ⸗
tio beati am bro.refert᷑ ad hoc qð intelligit᷑ de lumie na
ture.qð em ſe põt cognoſcere ⁊ alia:bhoc reſfert᷑ ad lumẽ
nature:angelica em̃ intelligentia. et ſi nõ aſſit gratia.bʒ
potẽtiam cognoſcẽdi ſe ⁊ alia.⸗: Ad ſextũ dicendũ. ꝙ in
telligit᷑ ↄditio angeli dupliciter.qtũ ad eẽ et qtũ ad be⸗
ne eſſe. Mtũ aut ad eſſe intelligit᷑ ↄditio angeli in ↄditi⸗
one celi:qᷓtũ ad bene eſſe in ↄditõe lumis. ſicut dicit ibi⸗
dẽ glo.fieri em̃ lucẽ.nihil aliud eſt qᷓ; angelicã creaturaʒ
ↄuerti ad lumẽ eternũ.⁊ cuius habeat ſimilitudinẽ et in
ea haheat deſideriũ perſeuerãdi.

Orti. ſcas binꝰ mẽbꝛi.

Dhuc etiã queri?᷑.qd ſit angelus genere.Eſt
em̃ duplex eſſe ꝗtũ ad eẽ pure natale ⁊ qᷓtuʒ
. eẽ gratuitũ. O em̃ dĩ lumẽ h̊ ꝑtinet ad eẽ
gratuitũ ꝙ; dr ſuba a dama. B ptinet ad eẽ natale. Que⸗
rit᷑ &̊ cũ nõ ſit accidẽs.eo ꝙ in nullo alio eſt ſic in ſubie⸗
cto erit ſuba.Suba aũt dicit᷑ tripliciter. materia et foꝛa
et qdð eſt er his:adadit᷑ etiã qͥrta drñtia vt ſuba dicat᷑ illð
qð ꝑtinet ad quidditatẽ rei.Querit᷑ ̊. vtrũ engelus ſit
ſuba iſto mõ vel illo.q aũt nõ dicat᷑ ſuba materia ſic
ondit᷑. Subſtãtia materia eſt receptiua foꝛmaꝝ. qᷓ cum
ipᷣa faciũt vnũ in natura:vᷣ ſi angelus eſt ſuſceptiuꝰ ali⸗
euiꝰ foꝛme.nõ erit receptiuus foꝛme q faciat vnũ in na⸗
tura cũ angelo.ꝙ̊ᷓ angeluo nõ eſt ſuba materia:nec ſuba
foꝛma.cũ ſuba foꝛma pficiat aliqua materiã.4. Pretẽa
foꝛma ineſt materie ſᷣm quẽdã modũ.nec hʒ rõnem ꝑ ſe
ſubſiſtẽdi:angelꝰ aũt nullũ iſtoꝝ habet. nõ dicet᷑ ſubᷣa

forma. Mec dicet᷑ ſuba q̃ eſt ex his:ſuba em̃ que ẽ ex his.

eſt opoſita.angelus aũt ſim plicitatẽ hʒ reſpectu mateꝛie
Simplicitatẽ etiã hʒ reſpectu foꝛme.cũ vtraqʒ rõ ſit en
tis ↄpoſiti coꝛpalis.nõ ergo angelus eſt ſuba cõpoſita.
Si do foꝛte dicat᷑.ꝙ angelus habet in ſe ↄpoſitõnem
materie et foꝛme.et ei atteſtat᷑ ꝙ bʒ potẽtiaʒ recipiendi
⁊ agendi: im hoc obijcit᷑.ꝙ pari ratione foꝛma angeli

2=

erat compoſita.qꝛ habet ratõem potẽtie receptiue a deo

et actiue in creaturas:qð cum ſalſuʒz ſit.eo ꝙ in infini⸗

tũ oporteret abire ſᷣm hũc modũ.nõ ꝗ erit angelus ſub2

ſtãtia ↄpoſita ꝓpter hanc ratõem. Ita nec erit ſubſtãtia
que exprimit rei quidditatẽ. hoc enim nõ ↄuenit abſolu
te ſᷣ reſpectiue.dicit᷑ em diffinitio alicuius ſubſtãtia dif
ffinita.qꝛ ↄtinet quidditatẽ eius:ſed iſto mõ nõ dicit᷑ an
gelus eſſe ſubſtãtia.cũ ad nihil aliud referat᷑ ꝑ hunc mo
dũ.nõ ꝗ̊ dicet᷑ angelus eſſe ſubſtãtia aliquo modoꝝ pᷣdi⸗
ctoꝝ.¶:! Preterea.ſuꝓpoſito ꝙ ſit ſubſtãtia.aut eſi ſuba
ſimplex aut ↄpoſita.. ſit ſimplex videt᷑ ꝑ cõꝑatõeʒ ad
animaʒ:cũ em̃ anima ſimplex dicat᷑.ſicut habet᷑ in li.de
aĩa et ſpiritu.angelus aũt ſubtilioris eſſentie ſit qᷓ ſit a⸗
nima.erit q̊ angelus ſimplex. aũt anima ſit ſimplex
dicit Hama.ponẽs talẽ ratõem. Anima eſt ſubſtãtia vi
uens ſimplex ⁊ incoꝛpoꝛea.et in li.de aĩe et ſpũ. Anima
eſt ſubſtatia ſpũalis ſimplex ⁊ indiſſolubilis. preterea
angelus eſt ſubtilioꝛis eſſentie qꝙ; ſit punctus. Punctus
aũt dicit᷑ eſſe ſimplex.̊ multofoꝛtiꝰangelus eſt ſimpler.
Eenan om̃i qð eſt citra primũ.differt quod eſt et
o eſt:ſ̊ angelus eſt citra pꝛimũ. in eo dicit᷑ qð eſt ⁊ q̊
eſt. H̊ om̃e in qͥ differt qʒð eſt et quo eſt.eſt ↄpoſitũ.gᷓ ange
lus eſt ſubſtãtia ↄpoſita.i¶ Itẽ angelus habet vires ᷣm
quas attẽdit᷑ ꝙ eſt imago.ſcʒ memoꝛiã intelligentiaʒ et
volũtatẽ:ſed vires ſiue potentie non ſunt ipᷣa eſſentia.qꝛ
nulla eſſentia eſt ſua potentia niſi in deo. angeli eſſen⸗
tia nõ eſt ſue vires.g̊ angelus eſt ſubſtãtia ↄpoſita. Itẽ
quecunq; ↄueniũt genere ſᷣm ratõem.ſm eſſe nature cõ⸗
uenit ꝙ habeãt materiã.genus em̃ reſpõdet materie.er⸗
go cũ ſubſtãtia que eſt angelus.ↄueniat cuzʒ coꝛpꝑe in ge⸗
nere.habebit ratõem materie:ſed ſi habet rõem materie
habebit rõem forme. angelus eſt ſubſtatia compoſita.
Aod qð dicendũ ꝙ licet ſᷣm quoſdã phᷣos. intelligen⸗
tiã que dicit᷑ angelus ſit forma ſine materia.videt᷑ tamẽ
dicẽdũ q; ſit ↄpoſitũ ex materia et foꝛma.Qõ ſi aliquibo
videbit᷑ ꝙ ſit foꝛma ꝑſe ens ſine materia.habebit ↄpoſi
tõem ey quo ẽ.et qð eſt cũ vtoq; mõ dicat᷑ ↄpoſitũ aliqͥ ge
nere ↄpoſitõnis.¶ Ad primo obiectũ in ↄtrariũ dicẽdũ
eſt. licʒ angelus habeat ſimplicitatẽ reſpetu materie coꝛ
poꝛalis et foꝛme.q̃ ſimplices ſunt in genere ſuo.nihilo⸗
minus tamẽ ↄpoſitꝰ eſt in ſe.ſed reſpectiue ſimplex.
em dicit᷑ ſimplicioꝛ his.hoc eſt qꝛ hʒ eſſe ſpũale.qð non
hʒ forma hmõi coꝛꝑalis vel materia.Materia aũt dici
tur ſunpler.qꝛ nõ reſoluit᷑ ad ali materiã. et ſfoꝛma pri
ma qꝛ nõ reſoluit᷑ in alia formã.et ita alio ⁊ alio mõ dici
tur vtrobiq; ſimplex.⸗¶¶ Ad ſcðm vo dicẽdũ eſt.q hoc po
ſito ꝙ angelus habeat materia et foꝛmã ſpũalẽ.n ſic eſt
in foꝛma ſua.vt pari rõne habeat potentiã receptiuã et
actiuã ſicut angelus.Qam foꝛma dicit᷑ h̃e receptiuazʒ
potentia.vc recipiat eſſe a deo. Sed angelus pꝛeter illã
potentiã q ↄuenit creature inqᷓtum hmoi.hʒ ꝗpriã potẽ
riã.vt recipiat foꝛmas intelligibiles.quã nõ hʒ illa for⸗
ma de le. ¶ Ad terciũ dicendũ ꝙ cũ dr angelus ſimplex.
aut aia ſimplex ↄpatiue dr reſpectu inferioꝛis dignitate
q̃ plus hʒ de ↄpoſitõne.⸗. Ad illud vo qð obijcit᷑ de an⸗
gelo reſpectu puncti dicendũ q; nec angelus nec punctꝰ
oĩmoda hʒ ſimplicitatẽ.̊ pũctꝰ dr̃ ſimplex in genẽ ma⸗
gnitudinis.opoſitõeʒ tñ eſſentie hʒ reſpectu rei incoꝛꝑa
lis.Similit angelus licʒ dicat᷑ ſimpler reſpectu aĩe: ni⸗
hilominus dr hre in ſe ꝓpꝛia ↄpoſitõem.⸗! Ad illud vo
qð obijcit᷑ de mõ ↄpoſitõis angeli.q bʒ ↄnem materiaʒ
cũ coꝛpe ſicut dicit᷑ hĩe genus ↄmũe.Dicendũ q hoc fal
ſum eſt:licet em in h̊ ↄueniãt.ꝙ vtrunq; dr̃ habere mate
riã m ſuũ modũ.nõ tñ eandem:nõ em eſt eadẽ materia
coꝛpoꝛalium et ſpiritualiũ.ſicut infra oſtendetur in tra⸗
ctatu de oꝑibus ſex dierum. Vnde ex hoc eſt genus com
mune.quia aliqua ratõ materialis cõmunis eſt ſᷣm rati

vonem.nõ ꝙ eadem ſit materia.
embꝛum in.

4₰

D terciũ quo querit᷑.quid ſit angelus ſᷣm
ratõem.Et primo querit᷑ qᷓtũ ad illã diffi
nitõem quã ponit Oama.ij.li.ij.ca. Ange
eſt ſubſtatia incoꝛpoꝛea.intellectualis

O emꝑ mobilis.ſemꝑ arbitrio libero deo miniſtrãs.Fm g

tiã nõ naturã immoꝛtalitatẽ ſuſcipies.¶ Obijcit᷑ aũt cõ
tra hãc rõem multipliciter. Videt᷑ em̃ ꝙ pꝛima differen⸗
tia ibi poſita vel tercia ſuꝑfluat.vident᷑ ibi eſſe ↄuertibi
les adinuicẽ cũ om̃is ſuba arbitrio libera ſit intellectua
lis.et ecõuerſo.¶] Itẽ ↄtra ſcõam differentiazʒ obijcit᷑. et
primo ratõe eius ꝙ dicit᷑ mobilis.qꝛ ſicut ꝓbat phᷣus.
nulllũ impartibile eſt mobile.ſ̊ angelus eſt im ꝑtibilis.
cũ ſimpliciter ⁊ abſolute ſit ſimplex vt ꝓbatũ eſt. ¶ Itẽ
obijcit᷑ ↄtra hanc ꝙ dicit᷑ ſemꝑ mobilis.aut em̃ hoc dici
tur eo ꝙ ſꝑ actu moueat᷑.aut qꝛ ſemꝑ poſſit moueri:nõ
primo mõ.qꝛ hoc falſum eſſet.Si ſcdðo mõ.ſed hoc ſimi⸗
liter verũ eſt in coꝛꝑibus.quid ergo adderet angelus ſu
pra coꝛꝑa.rõne huius differẽtie.¶¶ Item obijcitur de oꝛ⸗
dine tercie differẽtie ad ſcdᷣazʒ.qꝛ ↄſtat q prius eſt cogno
ſcere bonũ aut malũ.et poſtmodũ boc.et illo cognito ſe,
quitur electio hbuius ⁊ fuga illius.tercio ſequit᷑ motꝰ ad
boc aut ad illud.et ita ᷣm hoc ſic deberent ordinari iſte
differentie. vt diceretur angelus eſt ſubſtantia intelle⸗
ctualis.arbitrio libera.ſemꝑ mobilis.¶ Item cum dici
tur angelus eſt ſubſtantia libera arbitrio. de qua liber⸗
tate intelligitur.nature ſcilicet aut gratie:non gratie.qꝛ
tunc illa differentia nõ conueniret malis angelis.quod
falſum eſt:ſi nature adhuc nõ videtur conuenire malis
angelis.Et pꝛimo qꝛ ſᷣm ꝙ aliquis plus vel minꝰ remo⸗/
uetur a ſumma libertate.plus aut minus cadit in ſerui⸗
tutem:ergo qui ꝑfecte et plene cadit in ſeruitutem culpe
et pene.ſimpliciter recedit a ſumma libertate.ſed malus
angelus in plenam et perfectam cadit.ſcilicet in ſeruiiu
tem pene et culpe ſine fine.⁊ ſine aliquo remedio.ergo
ſimpliciter a ſumma libertate recedit. ergo libertas ar⸗
bitrij ei nõ conuenit.¶ Ad idem Anſelmus.poſſe facere
malum nõ eſt libertas aut pars libertatis.ſed pꝛius ſo⸗
lũmodo cõuenit malis angelis.ergo vt prius.¶ Itez cũ
arbitrium ſit rationis.et quod eſt intellectuale eſt ratio
nale.videntur eſſe cõuertibiliaꝰqueritur quomõ diffe⸗
rant.¶ Stem cuius differentia ponitur hec differentia
incoꝛpoꝛea.et planũ eſi ꝙ non ad differentiam ſubſtãtie
incoꝛpoꝛee.cum ratõe huius conueniat cum angelo.Si⸗
militer videtur ꝙ nec ratõne coꝛpoꝛum. quia ipſa iam
erant ab angelo diuiſa.per hoc ꝙ pꝛemiſſa erat hec dif⸗
ferentia intellectualis.¶ Item queritur per qu am diffe
rẽtiã poſitam differt angelus ah aĩa.et videt᷑ ꝙ ꝑ nullã
4¶ Itẽ querit᷑ de hac differentia deo miniſtrans. videt᷑ ꝙ
nõ ſit differẽtia angeli eſſentialis.quia angelus deſinet
miniſtrare:cum ꝓpter homines miniſtret. vt capiant he
reditatẽ ſalutis eterne.vt dicitur heb.j.et igitur ceſinet
miniſtrare.cũ hoĩes ceperint hereditatẽ illã.g male po⸗
nit᷑ hec dr̃ntia in pᷣdicta diſfinitõe.¶ SItẽ querit᷑ de vltia
Orntia pꝛimo q̃re nõ aſſignet᷑ imoꝛtalitas angelo ſimpli
citer ⁊ abſolute.cũ aug.dicat aĩam ſimplicit eſſe immoꝛ
talẽ.cũ ĩmoꝛtalitas magis videat᷑ angelo qᷓ; aie ↄuenire
Itẽ querit᷑ vtrũ ĩmoꝛtalitas ↄueniat tã angelo qᷓ aĩe ꝑ
naturã vel ꝑ graʒ.⁊ ꝙ nõ ꝑ naturã p̊ ꝑ gram djr in diffi⸗
nitõe.h̊ etiã patʒz ꝑ h qð dicit gre.qꝛ oĩa creata qꝛ ex ni⸗
hilo ſunt in nibilũ tenderẽt niſi manu creatoꝛis retinerẽ⸗
tur:ꝗ ꝑ naturã tendũt i nõ eẽ. ̊ nec angelus nec aĩa per
naturã hñt ꝙ ſint ĩmoꝛtales.& ſi ſint immoꝛtales.h̊ erit
gra nõ nata. ¶ Rñdendũ ad euidentiã diffinitõis huiꝰ
⁊ ꝑtiũ eiꝰ.Prio notandũ ẽ ꝙ ſunt duo modi diffinitõis
vnꝰ attẽdit᷑ qᷓtũ ad illã diffinitõeʒ in qᷓ ponũt᷑ genꝰ⁊ dĩn

tie.qᷓ vnaqqʒ ꝑs extẽdit ſe in plus.tñ oẽs veniũt in eqli

tatẽ:et hec diffimtõ ẽ ex genẽ et drntia:vel drntijs.q noti
ficat eſſe ſubſtãtiale rei.Alius ẽ ꝗ attendit᷑ in diffinitõe
Fm quẽ coõſcimꝰ potẽtias ꝑ actꝰ et ſubazʒ ꝑ potẽtias. et
pec notificat eẽ vᷣtuale rei.⁊ talis ẽ pᷣdicta diffinitõ ãgeli
Quo ad hoc ðᷣo pt᷑ notiſicari duplicit᷑.vel ĩ ſe vł in cõ⸗

ᷓ— — — —-—ðẽ -

ge
lis

n⸗

⸗

1

—
—

— — — —wſ — — — ——

¶ LNueſtio

paratõe.In ſe pꝛimo dupliciter. vel 'm virtualẽ poten
tiã quã habet ad cognoſcẽdum.et ſic dicitur ſubſtantia
intellectualis.vel ad monẽdũ.⁊ hoc adhuc dupliciter.
vel q;tum ad cõditõem loci.et ſic dicit᷑ ſemper mobilis.
vel q;tum ad cõditõem affectõnum.⁊ ſic dĩ aꝛbitrio libe
ra.et ad ꝑfectõem ſuã.ſ.ad gram et ſic drĩ immoꝛtalita⸗
tẽ gra nõ natura ſuſcipiẽs.et ibi ſub gratia ↄpꝛehẽditur
gloꝛia..¶ Ad illð pᷣo qð pꝛimo obijcitur patet ſolutio ex
p̃dictis.aliud em̃ eẽ virtuale angeli determinãt᷑ ꝑ hanc
differẽtiam ⁊ illã.quia ꝑ pꝛimã eẽ virtuale ad cogno⸗
ſcẽdum.ꝑ alia eẽ virtuale ad mouẽdum ᷣm affectõnes.
¶ Ad aliud dicẽdum.ꝙ illud quod dicit phᷣs.ꝙ nulluʒ
imꝑtibile mobile. intelligitur de mobili in coꝛꝑibus vbi
ẽ neceſſe ꝙ mobile ↄmeciat᷑ ſe loco.ita ꝙ totũ toti.⁊ ꝑs
ꝑti:et tunc verũ ẽ.ꝙ om̃e qð mouetur.ꝑtim eſt in termi
no a quo.ꝑtim in teꝛmino ad quẽ.ſed ſic nõ eſt mobilis
angelus:ſᷣ licet moueatur de loco ad locũ.licet etiã deo
aſſiſtat d cõtemplatõem.quia neceſſe ẽ vt ibi ſit vbi oꝑa
tur ſic̃ dicit dama.tñ nõ eſt neceſſe ꝑtranſeat mediuʒ
vno mõ ſumẽdo trãſitum ꝑ mediũ.quia nõ ſe ↄmetitur
loco.hoc tñ magis alibi explanat᷑.¶ Ad aliud dicẽdũ.
qꝙ; dicitur ſemꝑ mobilis.ad differẽtiã tam rectoꝝ coꝛpo
rũ ꝙᷓᷓ circulariũ.Coꝛpus em̃ rectum qð motu recto mo⸗
uetur.nõ ſeiper ẽ in hac cõditõe vt nihil ei deſit ex ꝑte
ſui ad hoc vt actualiter moueatur.quia cũ exiſtẽs ĩ loco
ſibi debito ꝑ naturã.ſᷣm ꝙ ẽ exiſtẽs.nõ habet quicquid
exigit᷑ ex ꝑte ſui.pt᷑ iterũ eẽ ꝙ actualiteꝛ nõ moueat᷑ ꝓpt
indigẽtiã motoꝛis.Coꝛpus vo circulare ⁊ ſi ſemꝑ habʒ
quicꝗd exigitur ex ꝑte ſui.quia tñ adhuc motoꝛẽ extra
exigit.põt eẽ ꝙ actualiter nõ moueat᷑. Si enim nõ eẽt
motoꝛ celi.ſtaret celũ:ſed angelus habet ſemꝑ in ſe om̃s
ↄditões que exigũtur ad ſui motũ.vñ nõ indiget moto⸗
re.Et loquit᷑ de motoꝛe ꝓut dicimus.ꝙ aia mouet coꝛ⸗
pus.nõ de motoꝛe ſeꝑato quod ẽ deus.cuius imperium
exigitur ad motum angeli. Aod aliud dicimus ꝙ ange
lus habet ↄpatõem ad coꝛpoꝛa mobilia ⁊ motu recto ⁊

motu circulari.quo ad vtrũq; motũ.qꝛ ſᷣm ꝙ dicit dyo⸗

ni.vtroq; mõ põt moueri.ln motus ſᷣm locũ nõ ẽ in eo
deteꝛminatus q;tuʒ ad vnã differentiã.ſ̊ ᷣm motũ qui
ẽ ᷣm affectões ↄꝑatur adſpũs rõnales.qꝛ orbitrio libe
ri ſunt:̊ iſte motus ẽ in ipo determinatus q;tuʒ ad vnã
differẽniam.ſ.quo ad hoc.ꝙ ſi ẽ motus ĩ bonũ ꝑ affectõ⸗
nẽ ſtat in illo.ſi in malũ ſimiliter ſat in illo.ñn etiam ĩ
loco qui cõgruit bono angelo et malo rõne affectõis ſtãt
ſ̊ hoc nõ ẽ rõne motus localis.ſ̊ rõe motus m affectõ⸗
nes. Vñ demones nõ habent ptᷣatem redeundi ad para
diſum.ſunt em̃ inſuſceptibiles penitẽtie.ſᷣm ꝙ dicit da⸗
ma. Patet ergo ꝙ maioꝛ ẽ libertas in angelo q;dtum ad
motũ ᷣm locũ.qᷓ; qtũ ad motũ ᷣm affectões:et iõ nobili
oꝛ ẽ hec diffẽrẽtia ſemꝑ mobilis quo ad hoc.q; hec diffe
rẽtia arbitrij libera.et iõ pꝛioꝛ in diffinitõe.i Ad aliud
dicẽdũ.ꝙ duplex ẽ libertas natuꝛe.quedã que nõ poteſt
tolli nec minui ꝑ peccatũ.que pure naturalis ẽ.⁊ hec re
ſpicit ſubſtãtiam rõnalẽ ſᷣm id qð eſt. Alia autẽ ẽ liber:
tas nature.que põt minui ꝑ peccatũ magis ac magis.q̃
attendit᷑ in oꝛdine ſiue in abilitatõe potẽtie ad bonũ. et
ð hac dicit anſel.q poſſe facere malũ.nõ ẽ libertas aut
pars libertatis:et hoc ſᷣm ꝙ hmõi nõ ẽ in angelis mał
quia ex quo ſemel peccauerat ſunt inabiles ad bonum.
Vñ libertatẽ arbitrij iſto mõ nõ habent ſed p̃mo.qAd
aliud dicimus.ꝙ cũ dr arbitrio libera.arbitriũ hic ſu⸗
mitur pꝛo iudicio.Fᷣm ꝙ aliquis põt cõiter eligere bonũ
vel malũ:qð tñ angelo cõuenit ſine collatõe rois.homiĩ
do cũ collatõe. Et iõ ꝓpꝛie loquẽdo aĩa nꝛa dr̃ ſubſtãtia
rõnalis.angelus vo ſubſtãtia intellectualis.vt rõne col
latõis aſſignetur differẽtia inter ſubſtãtiale ⁊ intellectu
ale. Vñ vtrũq; cognitõe reſpicit. ſᷣ iᷣm arbitriũ rõnis
potẽtiã reſpicit motiuã. Ad aliud dicimus. ꝙ ꝑ hanc
differẽtiã incoꝛpoꝛeã differt angelus ab aĩa.licet eĩ aĩa
nõ ſit ſubſtãtia coꝛpoꝛea.tñ ẽ vnita aut vnibilis coꝛpoꝛi
angelus vᷣo nec ẽ ſubſtãtia coꝛpoꝛea nec vnibilis coꝛpo⸗

Xx.

ri nec vnita.et hoc totũ pꝛiuat᷑ ab ipo ꝑ hanc differẽtiã
incoꝛpoꝛeã.differt em ꝑ banc differẽtiaʒ ſemꝑ mobilis.
quia angelus ſemꝑ mouet᷑ vt explanatũ ẽ ſuperius.ſed
nia mouet᷑ moto coꝛꝑe. Si vᷣo queꝛat᷑ vtrũ ſimpliciter
debeat dici incoꝛpoꝛea.dicimus ꝙ ſic.cũ hoc abſolute et
Fm ſe ei cõueniat.licet quo ad damaſ.inueniatur quid
groſſuʒ et materiale.hoc em̃ ſolũ cõꝑatiue ei ↄuenit.ſᷣm
ꝙ dicit dama.⁊ hoc ſᷣm vnã ꝓpꝛietatẽ coꝛꝑis q̃ ẽ diffiniꝛi
loco.que angelo ↄuenit ſicut et coꝛꝑi. Ad alið dicimꝰ
licet nõ ſit neceſſariũ angelũ ſemꝑ mmiſtraꝛe ad vtilita⸗
tẽ hoĩm.nihilominꝰcũ ipo ſemꝑ remanebit vᷣtus ⁊ potẽ

tia miſtrandi.⁊ iõ ꝙ dicitur miniſtrãs.eẽntialiter ei cõ

uenit ſᷣm ꝙ ſonat in habitũ:⁊ ſic in diffinitõe ſumit᷑. AUł
põt dici.ꝙ licet nõ ſemꝑ cõueniat ei mĩſteriũ qð habet
reſpectu hoĩs:tñ illud qð ẽ ipᷣivus in ſe ad deũ ſemꝑ ei cõ
uenit.ipᷣos em̃ angelos volũtate dei ſemꝑ ſubiectos eſſe
dicimus. Ad aliud dicimꝰ ꝙ ꝓut ꝑ immoꝛtalitatẽ pꝛi⸗
uat᷑ quecũq; mutabilitas.q immoꝛtalitas ſoli deo ꝑna
turã cõuenit.Fᷣm ꝙ dr.j.thi.vlt. Añ bene concedimꝰ.q;
angelus ⁊ aĩa habẽt vᷣtibilitatẽ ſᷣm affectões ⁊ in nihil.
tñ immoꝛtalitas cõuenit eis gr̃a nõ natura./ Ad alið
ꝙ querit᷑ quare nõ dixit angelnʒz ſimpliciter ⁊ abſolute
eẽ immoꝛtalẽ.cũ hoc dicat aug.de aĩa rõnali dicẽduʒ q;
ibi nõ diffinit eã ꝑ differẽtiaʒ ad angelũ.ſᷣ potius ꝑ dif
ferẽtiã ad ſenſibile q̃ ẽ ĩ brutis.et vegetabilẽ que ẽ ĩ plã⸗
tis.qᷓ deſinũt eẽ cũ coꝛꝑe.tñ ꝙ hic dĩ angelũ eẽ immoꝛta
lẽ.intelligit᷑ ſpãliter de immoꝛtalitate.ꝓut pꝛiuat mu⸗
tabilitatẽ q̃ ẽ ſᷣm affectões: ꝓut dicimꝰ.ꝙ poſtq; angelꝰ
ſemel bonus ẽ.ſemꝑẽ bonus.⁊ poſtq; ſemel malus ſemꝑ
malus.nõ ſic ẽ de aĩa.Pꝛeteꝛea immoꝛtalis dr qꝛ ðᷣfaci
li nõ ẽ mutabilis:⁊ hoc habʒ a ſua natura ſiue a ſuo pᷣn
cipio:ex ſe em̃ ſolũ habet vt ſit vertibilis ĩ nibil quodã⸗
mõ.vñ habet ĩmoꝛtalitatẽ q̃ſi ex quodã dono gre.tñ qð⸗
ammõ ex pꝛicipio naturali põt nõ moꝛi.ſ̊ ania defacili
comparatiene ad angelum eſt vertibilis in nihil. vnde
ex ſe et ex abilitatione ad coniunctionem vertibilis.

¶ Axti.ij. huius membri

Verit᷑ poſtea de diffinitõe quã ponit dyoni.
in li.de diui.no.c.ꝰj.Angelus eſt imago dei.
maifeſtatõ occłti luis.ſpeculũ puꝝ.ſplẽdidiſ
ſimũ.ĩmaculatũ.incõtamĩatũ.incoĩqnatũ.rcipiẽs totã
(ſi iuſtũ ẽ dicẽ)ſpecioſitatẽ.benefoꝛmate deifoꝛmitatis
⁊ pure declaꝛãs ĩ ſeipᷣo ſic poſſibile ẽ bonitatẽ q̃ ẽ ĩ abdi
tis.¶ Querit᷑ ̊ pᷣmo qtũ ad pᷣmã differẽtiq.circa qð q̃
rũt᷑ duo.ſ.Vtꝝ angelꝰſit imago.Et ſi ſic.cũ h ſir dicat
de hoĩe.vtꝝ G̊ eq̃lit eis ↄueiat.aut vni ſᷣm pᷣeminẽtiam.
Circa pᷣmũ ſic pᷣo vidr̃ ꝙ ãgelꝰñ debeat dici imago di

cũ dieat aug.ĩ ſᷣmõe de imagiĩe.ꝙ nulli creat᷑e dedit deꝰ

vt eẽt ad imagĩeʒ niſi ſoli hoĩꝛ⁊ h̊ vult acciꝑe ex eo qð dẽ
ð ſolo hoĩe: Jaciãꝰhoĩeʒ ⁊c.¶ Pꝛetea obijcit᷑ ð h ꝙ dr ĩ
rectitudie gelꝰẽ imago.qꝛ dic aug.q; Apꝛiũ eſt filij ꝙ ſit
imago.⁊ rõ hꝰpt᷑ accipi ex h.qð dicẽ hyla.q imago ẽ ad
quã imaginat᷑ ſpẽs indifferẽs.Fᷣm ꝙ recitat᷑.j.ſen.diſ.x⸗
xxj.⁊ idẽ ibidẽ. mago ðẽ rei ad rẽ coequãdã imaginata
⁊ indiſticta ſilitudo.ſ̊ ↄſtat ꝙ nulli create ↄueĩt ꝙ ſit ĩ⸗
diffeꝛẽs a deo.̊ nulla creatuꝛa ꝓpꝛie dr imago.̊ ſolũ ad
imaginẽ.xt ꝑ h̊ denotet᷑ diuerſitas creat᷑e ad creatoꝛẽ.⁊
m hec vidr᷑ dictũ geñ.j.faciꝰhoĩeʒ⁊c.¶ Cuca ſcdm ſic
pᷣmo.ꝙ rõ imagis ꝑticipet᷑ eq̃tr ab ãgelo ⁊ ab hoĩe.ꝗa
ab ip̃is ꝑticipat᷑ rõe eiꝰ ꝙ tã ĩ hoie qᷓ; ĩ ãgelo ẽ reꝑiꝛe.ſcʒ
vnitatẽ ſbe ⁊ tꝛinitatẽ potẽtigaꝝ ſᷣm quã imitat᷑ deũ vnũ
ĩ eẽntia ⁊ trinũ ĩ ꝑſonis: ↄſtat ꝙ bec eq̃lit ſũt ĩ h ⁊ ĩ il⸗
lo g eqlit ẽ imitatõ.q̊ eq̃lis ẽ rõ imagis.i¶ Si dicatur q;
ibiẽ eqlitas qͥ ad h.n tñ qͥ ad eẽntie ſimplicitatẽ vł abili
tatõis ꝑſonaꝝ.ĩmo rõe hoꝝ ẽ p̃eminẽtia ĩ ãgelo.Vlñ ꝓ⸗
pꝛie loqndo.filiꝰimago hõ vo ad imaginẽ.agelꝰvᷣo ñ ſo
lũ ad imaginẽ ſ̊ et᷑ imago.i Sʒ ↄ aug.i li.de tri. ingrit
Fm ꝗd aĩa dicat᷑ eẽ ad imaginẽ.⁊ oñdit ꝙ nõ ſᷣm ſenſua
litatẽ.neq; ſᷣm ꝑtẽ rõis inferioꝛẽ.neq; iteꝝ ſᷣm ſuꝑioꝛeʒ

ↄppatam ad inferioꝛẽ· aut ſm ſe ↄſideratã: ̊ ſolum Fm
bmõi.ſᷣm qð ↄpꝑatur ad deuzʒ. Vñ ᷣm hoc vult dicere.ꝙ
rõ ymaginis eterminat in aĩa.ſ. ꝓut ẽ capar dei. 2 cõ
ſtat ꝙ ſm idẽ teterminatur i angelo:cũ ergo hec capaci
tas ñ dvependeat ab illa.vidr̃ ꝙ adbuc ſit equalitas in⸗
ter hoĩem 2 angelũ qᷓtum ad rõem ymaginis. Si di⸗
catur q' hoc ẽ verũ qᷓtum ad habitũ.nihilominus tamẽ
qᷓ̃tũ ad actum ẽ pemmẽtia ĩ angelo.Vnde angelus ma⸗
gis capit deũ ꝙ; homo.Coõtra. cõſtat ꝙ ſubſtatia rõna⸗

ſis ſᷣm naturã habet poſſe ad actum quam participat a

gratia:pᷣ aliqua aĩa a gratia habet.q; magis capiat de⸗
um q; aliquis angelus.ſicut aĩa xp̃ᷣi et beate virginis.
adbuc habẽt poſſe ꝑ natura.ꝗᷓ nõ eſt ſimpliciter dicere.
ꝙ angelus ſit magis capax dei qꝙᷓ aĩa.eadeʒ rõe nec aia
ꝙ angelus.quaꝛe vt pꝛius videt᷑.ꝙ adhuc ſit ibi equali
tas quo ad rõem ymaginis. Pꝛeteꝛea cũ ſᷣm ꝙ dictuz
ẽ.aĩa ſit ad ymaginẽ ci.qtum ad ꝑtem ſuꝑioꝛem rela⸗
tã ad deũ.et ea creatura nulla interpoſita foꝛmet᷑ a deo
videt᷑ ꝙ adhuc nõ poſſet eẽ ꝑpʒecminẽtia angeli ad aĩam
qtum ad rõem ynloginto⸗ d Rndetur ocedimns ꝓp⸗
pꝛiũ ẽ filij eẽ ymago patris.ymago em̃ ꝓpꝛie dĩ ſpecies
indifferens.ſicut dicit hylarius.et iõ ad hoc ꝙ aliquis
ſit ymago duo exiguntur.ſ.ꝙ ſit ſpecies.et ꝙ ſit indiffe⸗
rẽs ab eo cuius ẽ ymago ĩ eẽntia.Quia ergo nulla crea
tura ẽ eadem in eẽntia cum deo.ideo ꝓpꝛie nulla creatu⸗
ra dr ymago.niſi ſolus ſilius.Iñ ſᷣm dama.adhuc nõ
ẽ ſimpliciter dicere.ꝙ ſpiritꝰ ſit ymago.Fᷣm ꝙ habʒ ali/
quam rõem ymaginis. Iſto ergo mõ accipiẽdo ymagi⸗
nẽ.nõ eſt dicere ꝙ angelo aut aĩia ſit ymago.̊ ſoluʒ ad
ymaginem.vt per h̊ denotetur quida oꝛdo et quid re⸗
ſpectus ad deum. Alio tñ mõ cõmunius dr̃ ymago ꝙ ẽ
ab alio.et ꝙ ẽ eius ſimilitudo.ſ.dei.ſᷣm ꝙ poſſibile ẽ in
creatura:et ſᷣm hoc ymago ẽ ſimilitudo ph̊ nõ ecõuerſo.
Fm ꝙ dẽ in li.lxxxiij.q et ſᷣm ꝙ dicit phᷣs.ymago ẽ cniꝰ
generatio ẽ ꝑ mutatõem.et ponit ibi aug.exemplũ ĩ du
obus ouis.inter que ẽ ſimilitudo:quia tñ neutrũ eſt ab
altero.ideo neutruũ ymago alterius dr:hoc ergo mõ ac⸗
cipiendo cõmuniter ymaginẽ.dicũt ſancti ꝙ angelꝰaut
aia ẽ ymago ði.ſᷣm ꝙ dicit yſido.quãto ſimplicioꝛ ẽ na
tura.tãto ĩ ea inuenit᷑ ymago dei magis impꝛeſſa: veriꝰ
tamẽ et magis ꝓpꝛie loquẽdo eſt dicere angeluʒ ⁊ hoĩeʒ
ad ymaginẽ᷑.vt ꝑ hoc notetur diuerſitas:nõ ſolum ĩ ꝑ⸗
ſona.̊ etiã in eẽntia creature ad creatoꝛẽ.et hoc ratiõe
trãſitõis ſignate ꝑ pᷣpoſitõem.¶ Ad aliud qð queritur
de rõe ymaginis in angelo et in aĩa.et in quo ẽ peminẽ⸗
tia. Rñnderi põt.ꝙ expꝛeſſa ſimilitudo põt attẽdi ratõe
potẽtie pᷣſidẽtis.et ſᷣm hoc intelligit᷑ illa auctoꝛitas que
ẽ in ſermone aug.ꝙ nulli creature dedit vt eẽt ad yma
ginẽ niſi hoĩ:de eo em̃ dictuʒ eſt.vt pᷣſit piſcibus maris
et volatilibus celi ⁊c.qᷓtum q̊ ad hanc differẽtiam potẽ
tie pᷣſidẽtis.driĩ homo ad ymaginẽ nõ ſic angelus.Dicit᷑
iterũ expꝛeſſa ſimilitudo rõe ꝓpꝛietatis in cognoſcendo
creaturas.et ſᷣm hoc dr tam angelus q; aia ymago vel
ad ymaginem: et q;ꝛtum ad hoe intelligitur auctoꝛitas
Dyoni.ſupꝛadicta.Dicit᷑ iterũ rõe ſimplicitatis eſſentie
⁊ ſic intelligituꝛ auctoꝛitas yſido.Dicitur iterũ rõe ca⸗
pacitatis in cognoſcendo deũ.et ſic vtriq; ↄuenit.Bicit᷑
etiã rõne immoꝛtalitatis.ſicut ponit caſſiodo.et ſic con
uenit vtriq;. SOicitur etiã rõne finis creaturarum.et ſic
cõuenit bominiqð nõ angelo.et ſic poſſunt ſolui om̃ia
obiecta.q Querit᷑ cõſequẽter de tribo ↄſequẽnbus diſſe
rẽtijs.qᷓtum ad differẽtiam eaꝝ et oꝛdinẽ et numerum:
et videtur ꝙ nõ differant.cũ quelibet earũ videatur di⸗
cere rõem manifeſtatõnis reſpectu dei. Si dicatuꝛ ꝙ ꝓp⸗
pꝛie dicit᷑ ſpeculum.ꝓut ab alio recipit lumen:ſᷣ ymago
et maniſeſiatio dicũt rõem expꝛeſſionis vel mamiſeſtatõ
nis. differũt tñ.quia ymago qtum ad habituʒ. et ideo
Mꝛic dr.ꝙ ipᷣa ẽ cuius generatio ẽ ꝑ imitatõnem. mani
feſtatõ vᷣo qᷓtum ad actu. Sed tunc obijcitur de oꝛdine.
quia videtur ᷣm hoc.ꝙ tercia differẽtia debeat p̃cedere
ſecundã.qꝛ pꝛius ẽ cõſiderare angelũ qtũ ad eius viꝛes

ſecũdo qᷓtum ad receptõem factã ĩ ipis.tercio qᷓtum ad
manifeſtatõem ſpecierũ iã receptaꝛũ:et ſᷣm hanc repnta
tõeʒ ymago qtum ad pꝛimũ videt᷑ ſumi: ſpeculũ q;tum
ad ſecũdũ:maniſeſtatio occulti luminis q;tum ad terciũ
4 Pꝛeterea videt᷑ ꝙ differẽtia pᷣaſſignata inter imaginẽ
q nanifeſtatõem nulla ſit.quia cuius ẽ actus.eiuſdem ẽ
habitus:q̊ ᷣm illã differẽtiã imago et manifeſtatio ad
idem dicerẽtur.ſ̊ manifeſlatio dr ad inferius.̊ ſᷣm hoc
etiã imago qð falſum ẽ.ſᷣm ; oſtenſum ẽ ſupꝛa ꝑ aucto⸗
ritatẽ aug.in li.ð trini.¶¶ Itẽ dicimus ꝙ in trinitate po
tẽtia apꝑpꝛopꝛiat᷑ patri.et ſapiẽtia filio.bonitas ſpũiſan
cto:ſᷣ cõſtat ꝙ pᷣdicte tres diffeꝛẽtie reſpiciũt ſolumodo
ſapiẽtiã.Queritur ꝗ̊ cũ angelus ĩ ſua creatõne recipiat
effectus totius trinitatis.quare ſolũ in ſua diffinitione
que eẽ eius indicare debet.ponũtur differẽtie reſpicien
tes ſopiẽtiaʒ.nõ potẽtiam nec bonitatẽ.¶ Itẽ queritur
vtrũ ꝑ aliquã iſtarũ differẽtiarũ.ſit aſſignare differen⸗
tiã angeli ad aĩiam:et videt᷑ ꝙ nõ.quia cõſtat q; ẽ imago
ſicut et angelus.ſimiliter ⁊ ſpeculũ:rõne ciius dicũt ꝗ⸗
dã.ꝙ ꝓphete videt in ſpeculo.et rõe huius ponimus in,
tellectũ ſpeculatiuũ in aĩia.Similiter aĩa eſt maniſeſta⸗
tio occulti lumis.ꝑ ipᷣ̃am em̃ ẽ manifeſtare deũ. et ſi nõ
plene ſicut per angelũ.¶ Querit᷑ ſimiliter de ↄſequenti⸗

bus differẽtijs.que vidẽtur explanare rõeʒ ſpcculi. ꝓut

angelus dicit᷑ ſpeculũ.et queꝛitur quõ differãt.videtur
ꝙ ſit ibi ſolũ inculcatio ᷣboꝝ. Ad quod dicenduʒ.q;
bec tria ponuntuꝛ in rõe angeli.ꝓut oꝛdinãtur ad cõtẽ
platõnem.Eſſentialiter em̃ et pꝛimo ſe habent ad hunc
actum.exigitur em̃ ꝙ ſit eẽntia potẽs intelligere.et qtũ
ad hoc tenet rõem imaginis:requiritur etiã lumen quo
effectiue intelligit:et q;tum ad reſpectũ illius.dicit᷑ ma⸗
nifeſtatio occulti luminis.exigitur etiaʒ quo intelligat
foꝛmaliter.ſ.ſpecies recepta ab intelligẽte.et reſpectu il
lius dr ſpeculũ.Sicut em in ſpeculo recipiũtur ſiue re⸗
ſultat ſpecies ſenſibiles.ita in hoc ſpeculo ſpecies intel⸗
ligibiles. Rõne ergo hoꝛum triũ que exigũtur ad ↄtem
platõem.potens intelligere.lumẽ et ſpecies.et quaſi ad
tres rões cauſe referũtur. Dicitur angelus qui eſt pᷣma
creatura cõtemplatiua.imago dei.maniſfeſtatio occulti
luminis.ſpeculũ purum ⁊c̃.iex his etiã patet oꝛdo iſta⸗
rum differẽtiarum. 4¶ Sed cũ queritur.quare angelus
magis diffiniatur rõne ſapiẽtie q; bonitatis aut poten⸗
tie.Dicẽdũ ꝙ omnia dant᷑ intelligi. Mã noĩe imagims
intelligitur potentia intelligẽdi que ẽ pꝛima ipᷣius ange
li:per hoc etiam ꝙ dicitur ſpeculũ purũ.incõtaminatũ
notatur bonitas.et ſic om̃ia dantuꝛ intelligi:ᷣ illud ma
xime ꝑtinet ad cognitõem.quia de natura pꝛima oꝛdia⸗
tur ad cõtemplandum deum.et alia cõſequenter.⸗ Ad
aliud pᷣo quod queritur.vtrũ ꝑ aliquã iſtarũ differẽtia⸗
rum differat aia ab angelo.dicimus ꝙ ſi ille tres pꝛime
differẽtie ↄueniant aĩe et angelo.diffeꝛẽter tamẽ:angeli
em̃ ſunt pꝛima lumina creata.ſed aĩe ſecunda. Itez ani
me cõuenit rõ ſpeculi.ſᷣ̊ hoc rõe eius ꝙ ↄgnoſcit per ab⸗
ſtractõem ſpecierũ a fantaſmatibus:nõ ſic angelus. ſed
magis ꝓut recipit a ſuperioꝛi.vnde terminamus q̃ſi
triplex ſpeculum creatũ.Vnũ ſᷣm quod dicimus ꝙ oẽs
creature ſunt quaſi ſpeculũ dei.ſᷣm ꝙ ipᷣa ſunt veſtigiuʒ
trinitatis. Aliud ſpeculũ dr aia.Lerciũ angelus. PDer
differẽtias vo ſubſequẽtes differt angelus eẽntialiter.
licet em̃ aĩa q;tum ad ſtatũ innocẽtie poſſet eẽ ſpeculuʒ
purum.nõ tamẽ perlucidiſſimũ. ſ̊ angelus dr ſpeculuʒ
perlucidiſſimũ.cõtra hoc ꝙ aĩa in ſtatu innocentie et ſi
dicit᷑ ſpeculũ nõ tñ perlucidiſſimũ.ſeo minus lncidum
purũ cõtra hoc ꝙ aĩa ĩ ſtatu peccati ſpeculũ obſcurũ e:
H ꝑ reliquas differẽtias remouetur triplex genus macu
le ab angelo.ſpeculũ em̃ põt eẽ oꝛdidũ.vel quia in ſe hʒ
maculã.et qᷓtũ ad hoc dr immaculatũ:xvel quia ĩ ſe reci
piat ab extrinſeco.ſ̊ hoc dupliciter.vel quia res ſoꝛdi⸗
da ei adiungitur.vel quia rei ſoꝛdide adiungitur:quẽ⸗
admodũ dicimus.q; manus munda per motuʒ eius ad
lutũ ſoꝛdidatuꝛ.ſᷣm ꝙ dicimus ꝙ aliquis ponit manuʒ

— — — — —— —

—

——S—— ſ ⁶ ⁶⁸ — ,— „ „ ——— —

d
n
unn
keſi
ine
me

boe
to⸗
o
lan
odo
higt
lone
cien
itur
ren⸗
go
t 4
,
eſlo⸗
ino
nti⸗
put
tur

tott
ne
Fii
go
na⸗
ot
il
fe⸗
tel⸗
en
a
Ina
ulti
ſla⸗
us
ken⸗
ni
nge
auün

li⸗
ime

i

¶ Lueſtio

mũdã in luto.vel etiã ecõtrario ꝑ motũ luti ad manuʒ.
pꝛimo incõtaminatũ.ſecũdo mõ incoingqnatũ.Remoue
tur ergo ꝑ hoc om̃e genus macule.qð cotingit reꝑire in
aĩa.ſ.oꝛiginalis per hoc ꝙ dr immaculatũ.et actualis
per hoc ꝙ dr incoinquinatũ ⁊ incõtaminatũ.quia actu⸗
ale peccatũ põt eẽ ĩ aia.aut ex cõtaminatõe.aut ex coin
quinatõe.⁊ per hoc vult oſtẽdere dyoni.ꝙ malũ nõ eſtĩ
angelo. Quod vᷣo ſequit᷑.recipiẽs totã(ſi iuſtũ ẽ dicere)
ſpecioſitatẽ ⁊c. ꝓpter hoc dr ꝙ filius ſimpliciter ẽ ſpeci
es.vñ tota ſpecies patris dr.ſ̊ angelus nõ hbabet totaʒ
ſpeciẽ. ⁊ iõ dicit totã ſi iuſtũ ẽ dicere ſpecioſitatem hñs
dicimus.i.ſᷣm ꝙ ↄtingit ſᷣm poſſibilitatẽ nature.ſic̃ di⸗
cimus.ꝙ ſᷣm cõueniẽtiam recipiẽtis dat dñs gratiam.
Vñ mathᷣ.xxv.dedit vnicuiq; ſᷣm ꝓpꝛiam virtutem:⁊ il
lud. ᷣm nõ dicit cau ſalitatẽ ̊ quadam cõgruẽtiã ex ꝑ⸗
te recipiẽtis.Vñ in iſta datõe duo ſunt attendẽda.ogru
entia quedã ex parte recipientis.⁊ liberalitas ex parte
dantis. ſm ꝙ dẽ heſter.j.ꝙ aſſuerus largitus eſt mune
ra ſᷣm magnificẽtiam pꝛĩcipalẽ.⁊ li.iuxta hic cauſalita
tẽ nõ notat.ſimiliter hec pᷣpoſitõ ſᷣm.cũ dẽ ecci.j.ſᷣm da
tũ ſuũ pᷣbet illazʒ diligẽtibus ſe.¶ Pꝛeterea.videt᷑ ꝙ bec
differẽtia totũ ſi iuſtũ ẽ dicere.fſuperflue ponatur ĩ bac
diffinitõe.videt᷑ em̃ ſine illa ſufficiẽter manifeſtari eſſe
angeli.per pᷣcedẽtes differẽtias.Rñdetur verũ ẽ ꝙ per
pᷣcedẽtes differẽtias ſufficiẽter maniſeſtatur eẽ angeli.
quod habet ex natuꝛa.Quo ad hoc em conueniũt ei ille
differẽtie.nõ tamẽ quo ad hoc ꝙ habet eẽ ey gratia ſuꝑ⸗

addita:et iõ ad eẽ illius manifeſtãdũ quo ad hoc.addit᷑

illa differentia vltima.Sicut em̃ angeli mali facti ſunt
deſoꝛmes ꝑ culpã.ſic boni per gratiã bonifoꝛmes vł be⸗
nefoꝛmati. VUnte gratia hec appellatur ſpecioſitas.Fᷣm

quã angeli bene foꝛmati ſunt dei foꝛmes.et iõ ſignanter

addit᷑ bene foꝛmate dei foꝛmitatis.¶ Iteʒ ad ꝗd ibi ac⸗
ditur totũ. Ad quod dicimus.ꝙ ad differẽtiam aĩe: aĩa
em̃ et ſi in pnti poſſit ſuſcipere gratiã.⁊ ita hmõi ſpecio
ſitatẽ.nõ tn totã ſicut poſſibile eſt ip̃am ſuſcipere.pᷣm ꝓ⸗
poꝛtõem cõtiingẽteʒ ipam.ſiue etia ſit cõfirmata ſiue ñ
Vñ etſi in pñti poſſit ſuſcipere gr̃am.⁊ etiã cũ cõfirma
tõe.ſicut fuit in quibuſdã.licet in paucis:nõ tñ põt reci
pere in plenitudinẽ actus:ſ̊ ſolũ in futuro quãdo gloꝛi⸗
abit᷑.et tũc totã ſuſcipiet ſᷣm qð poſſibile ẽ ᷣm ꝓpoꝛtõeʒ
ↄtingẽteʒ ipᷣaʒ.ſ̊ angeli nõ ſolũ iam recipiũt ſpecioſita
tẽ gratie.ᷣ etiã cõfirmãtur in ea.⁊ etiã cu hoc gloꝛiaʒ.⁊
ideo plenitudinẽ actus.ſᷣm ꝙ poſſibile ẽ ſᷣm ꝓpoꝛtõʒ cõ
tingẽtem ipos.ſᷣm illud math.xxv. Inicuiq; Fᷣm ꝓpꝛiã
virtutem ⁊c.⁊ iõ iã ſuſcepeꝛũt hmõi ſpecioſitatẽ. Que
ritur poſtea de hoc quod in fine addit᷑.⁊ puꝛe declaꝛãs
in ſeipᷣo ſicut poſſibile ẽ bonitatem que eſt in abditis.et
alia trãſlatõe dicitur.ſpecificãs benignitatẽ ſilencij que
eſt in abditis.hoc em̃ oĩno videtur ſupeꝛflueꝛe qtum ad
manifeſtatõem eẽ ipius angeli.qꝛ cõſiat ꝙ nõ habʒ niſi
duplerx eẽ.ſ.nature ⁊ gratie.Rñndet᷑ ꝙ verũ ẽ ꝙ hic dil⸗
finitur qᷓtum ad vtrũq; eẽ.⁊ pꝛimo q;tum ad eẽ nature.
q;tum ad hoc dicebant᷑ pꝛincipaliter tria de ipo.ſ.ꝙ eſt
imago dei.manifeſtatio occulti luminis ⁊ ſpeculũ qtũ
ad ſecũdam differẽtiaʒ. determinabatur poteſtas mani⸗
feſtãdi lumẽ mcreatũ.que erat a natura in ipᷣo.q;tum
ad terciã poteſtas ſuſcipiendi aut recipiendi a pꝛedicto
lumine.Scðm pꝛimã differẽtiaʒ indifferẽter ſe habent
ad hoc et ad illud. dᷣo poſſibilitates ille que inſũt ei
a natura ad actũ reducãtuꝛ.gratie eſt nõ nature:⁊ ideo
ſicut ex parte illa qua diffiniebatur quo ad eſſe nature.

determinabat᷑ duplex poſſibilitas:ſic ex parte qua diffi

niebatur quo ad eſſe gratie.rñdet ei diſticte duplex actꝰ

Vñ ei quod pꝛius dicebatur ſpeculũ.rñdet ex parte gꝛa
tie pꝛimus actus qui eſt ſuſcipere:ei ꝙ dicebatur mani⸗

feſtatio occulti lumims.actus ſecũdus qui ẽ teclarare:
ei dᷣo quod dicebatuꝛ imago nõ rñdet aliquis actus.cũ
ißa ſit cõmunis reſpectu vtriuſq; poſſibilitatis.ne
ipᷣam determinetuꝛ diſtincte aliqua poſſibilitas.i. Sed

xx.

tũc eſt opoſitio de oꝛdine ſᷣm pꝛedicta videtur q; actus

ſecũdus deberet pꝛimo loco poni ⁊ actus pꝛimus ſecun⸗
do. Ad quod dicendũ.q manifeſtatio habet reſpectum

ad illud quod manifeſſatur.a ad eos quibus fit mani⸗

feſtatio. Angelus em lumẽ creatũ eſt.in ſe lucem increa
tam manifeſtãs.ſicut effectus cauſaʒ.⁊ quo ad hoc ra⸗
tõne eius ꝙ manifeſtat᷑ pꝛius ẽ manifeſtatio qᷓ; ſpeculuʒ
Em oꝛdinẽ nature:cõpaꝛatõe tñ ad eos quibus ſit mani
feſtatio.pꝛius ẽ ſpeculuʒ. Angeli em ſupeꝛioꝛes manife
ſtãt inferioꝛibus que ſuſceperunt a pꝛima luce: ſ pꝛius
eſt ſuſcipere qᷓ; declarare.quod ſuſceptuʒz eſt.Ex quo pa
tet.q; ecõtrario põt attendi oꝛdo inter manifeſtatõem ⁊
ſpeculũ ex vna parte.⁊ actus eius coꝛreſpõdentes.quia
q;tum ad pꝛimũ moduʒ ẽ oꝛdinatio inter illa.q;tum ad
ſecundũ inter iſta./. Sed queritur quid vult dicere cuʒ
dicit beniꝗnitatẽ ſilẽtij quod ẽ in abditis:et quid appel⸗

letur ibi ſiẽtium.⁊ quid abdita ſiue occulta:⁊ etiã que

ẽ iſta benignitas? o quod dicimus.ꝙ ſummũ veruʒ 2
incꝛeatũ in ſe ẽ incõpꝛebẽſibile ⁊ occultum:⁊ de eius be
nignitate eſt. ꝙ permittit ſe declarare. Iſta & permiſſio
benignitas vicitur hic.incõpꝛehẽſibilitas vᷣo eiꝰ dr ſilẽ
tium m methaphoꝛã. Silentiuʒ em̃ dicitur ſoni pꝛiua
tio.ſ̊ quãdo aduenit ſonus tunc eſt declaratio: verbum
vo eternum in ſe declaratuʒ ẽ.et iõ anteq; ad manifeſta
tõem veniat.que fit per aliquẽ ſonũ cꝛeatum.dẽr ſilentiũ
ꝓteꝛ pꝛiuatõem declaratõis.ſᷣm hũc modũ accipit᷑ ſilẽ
tin.xij.apoca.⁊.xviij.ſapĩie dũ mediũ ſilẽtium ⁊c᷑. Ra⸗

tõe ergo incõpꝛehẽſibilitatis dr ſilentiũ:ratõne eius q

occultum ẽ.dicit᷑ ꝙ ẽ in abditis.i Item quare in libro

ð hieraꝛchia angelica ponit tres actus.illuminaꝛe.pur

gare.pficere.quare potius diffinit᷑ per pꝛimũ actum q;

ſecũdu vel terciũ. Ad quod dicimus ꝙ iſti tres predicti

actus aſſignantur in eſſe angelis ſuperioꝛibus reſpectu
inferioꝛum.aut reſpectu aĩarum. Eꝛ do hic diffiniatur
hoc ẽ ꝓut cõꝑpantur ad deum.Fᷣm ꝙ expoſitum eſt ſupe⸗

rius.ꝓut dicimus ꝙ deus ẽ ſumme intelligibilis.ſum⸗

ma lux ⁊ ſpecies.En nulla ẽ pdicta queſtio.qꝛ illi actus
quos dyoni.aſſignat.nõ referũtuꝛ ad eſſe ongeli hic diſ
finiti:ſed potius cõſequuntur.

embrum uartum

Onſequẽter pꝛocededũ cẽ að perſonalita⸗
tem angeli.de qua querunt hec.¶ Pꝛimo
an ſit perſonalitas in angelo.. Secundo
pᷣm quã rõem ineſt. Tercio de hoc ꝙ di
ſcretio perſonalis ẽ vnũ attributum angelo.cõdiuidens
cũ ſimplicitate eſſentie ⁊ ꝑſpicacitate intelligẽtie.⁊ libe
ri arbitrij pt ate ſeu facultate.

rticulus pꝛimus

—

No pſonalitas nõ ſit in angelo ſic arguit.

—

dDicit em boetius in li. de duabus naturis et
dvna perſona.ꝙ ꝑſona ẽ rõnalis nature ſub⸗
ſtãtia indiuidua:ſ̊ rõnalis natura non cõuenit angelo.
cũ ratõnale ſit ꝓpꝛia differẽtia hoĩs ⁊ ſpecifica·eꝛgo nec
perſona.¶ Pꝛeterea.indiuiduitas ſicut dicit phᷣus ẽ a
materia vel ab accidente.ſed penes accidens non ẽ hec
indiuiduitas perſonalis.nõ em̃ cõuenit angelo habere
patriam parentelam ⁊ tempus et hmõi accidẽtia indi⸗
uidunatia. ergo non erit indiuiduitas peꝛſonalis per
accidens.nec per mateꝛiam.cum non poſſimus materi
am aliam ⁊ aliaʒ diceꝛe in angelis.ſicut anulus dicituꝛ
alterius materie cum ẽ aureus et cũ ẽ argenteus:nõ er⸗

go ẽ peꝛſonalitas in angelo. Item nõ accipitur perſo

nalitas ita cõmuniter ſicut in gramatica. vt de omni ſb
ſtantia indiuidua ſit dicere peꝛſonam:ſed coartatur ad

illam que habet poteſtatem ſermonis. vt que dirigit ſeꝛ

monem.vel ad quam dirigitur ſermo:ſed ſicut dicit da
maſ.ñ indigẽt angeli ᷣmõe.ſʒ ᷣqũt adiuicẽ ſi nas intelli⸗
gẽtias ſine Voce 4 rõ ꝑſone ſᷣm hũc modũ ñ ↄueiĩt ägek.

Itẽ ſicut angelus habet diſtinctõez intellectualis na⸗
ture.ita et anima: aia nõ habet ꝓpter diſtinctõz bmõi
intellectual nature pſonalitatẽ.i 20 em dr vna nia vna
pſona.& nec angelus ꝓpteꝛ ↄſimilẽ diſtinctõʒ.4! Itẽ ma
gis ẽ ↄpleta humana natura in xpo.ꝙᷓ angelica natura

in angelo:ſ̊ nõ accipit᷑ fin bumanã natura ꝑſonalitas

in xpᷣo.ſ2c em̃ ſunt due ꝑſone licz ſint due nature.ergo
ym angelicã naturã in aliquo angelo nõ erit acciꝑe ꝑ⸗
is isrrar ꝑſone quã ponit rich.i li.de tri.ↄueit
ei. ſ. ꝙ ſit res ꝑ ſe ſubſiſtes.ſᷣm quẽdã exiſtẽtie modũ ſin
gularẽ. Itẽ hugo de ſancto victoꝛe ꝗ ponit attꝛibuta an
gelis. Et magiſter ĩ ſentẽ.j.di.ij.lib. ponit vnũ attribu⸗
tũ angelo diſcretõem pſonalẽ. vItẽ inteꝛ xeũ et hoiem an
gelus ẽ mediũ et ſm quẽdã modũ ẽ dicẽ intellectualem
naturã: in his cũ in extremis ſit ꝑſonalitas. ĩ medio
Fm ꝙ uenit cu extremis erit rõ ꝑſone.(¶ Ao qð dicen
dũ ꝙ pſonalitas ↄuenit angelis. Zid obiectũ aũt ĩ cõ⸗
trariũ dicedũ ẽ. q roõnalis natura dupliciter accipit in
ſcripturis: ꝓpꝛie.et ſm hoc ẽ homo ronalis natura. ſic
rõ ẽ ꝓpꝛia vis eius. Alio mõ or̃ cõmuniter ꝓ intellectu⸗
ali materia.et ſm hunc modũ põt ↄuenire angelo.et rõ
ꝑlone in qua ponitur bec ↄdito.ſ.ronalis nature..¶ Ao
aliud dicendu ẽ ꝙ indiuiduitas nõ tm̃ ẽ ab accidẽte vel
a materia ſicut dic phs:ſ̊ phus locutus ẽ ſicut in natu⸗
rali phia.hic aũt cõmuniter accipit᷑ rõ indiuidui ꝓ in⸗
comutabilitate. vt dicat᷑ et in diuinig indiuidua ypoſta
ſis.vbi nõ ẽ materia vel accidẽs.ſᷣ attendit᷑ ̃m ꝓpꝛieta⸗
tes pſonales diſtinguẽtes.¶ Ad terciũ dicendu ꝙ licet
angelo nõ aptet᷑ ptas foꝛmãdi ſermonẽ. mibilominus ẽ
ꝑſona. Oꝛ em̃ nõ foꝛmat ſermonẽ.hoc nõ ẽ ꝓpteꝛ defectũ
ex pte ſui h̊ ꝓpter fectũ oꝛgani.Elñ cũ aſſumit coꝛpus
foꝛmat ſermon?. Pꝛeterea aliqua ẽ natura ꝑ ſe incomu⸗
nicabilis.ſ.intellectualis natura que ↄueit angelo.xt᷑

qð in ypoſtali otigit eẽ pſonalitate..Ad quartũ dicen
du ꝙ nõ ẽ ſimile de angelo et de aĩa. 42 aia nõ habz eẽ

diſtinctũ et ſeꝑpatũ ab oĩ alia re.ↄuenit em in vnũ cẽ cũ

coꝛpe.eẽ vo ꝑſone ẽ eẽ ꝑ ſe entis et diſtincti.et iõ angelꝰ

habet rõem ꝑſene.Et ſi obijciat ſi ↄtingit aĩam eẽ ſepa⸗
tã.nũquid tũc erit ꝑſona.Rñnde q; nõ.qꝛ licet ſit ſepata
babet rõem poſſibilitatis ad vnũ aliquiq ↄſtituendũ. et
ita oꝛdinat᷑ ad rõem ꝑtis:ſᷣ qð ẽ bhmõi nõ habet rõnem
P ſe ſonatis,et ita no ẽ perſona:̊ nõ ſic ẽ de angelo.cuʒ
habeat et i actu diſtinctũ et ſepatũ ab altero. nec babe⸗
at poſſibilitatẽ ad aliquid aliud alterius. Ao vltimũ
dicedũ:ꝙ; nõ ẽ ſimilis rõ de humana natura in xpᷣo et
angelico.licet em̃ humana natura in rpᷣo om̃imodã ha⸗
beat peꝛfectõem q;tum ad eẽ et bene eẽ. nec habeat rõeʒ
paꝛtis vt dicat᷑ ꝙ perſona illa ↄpoſita ſit exr bumana et
diuina natura:nibilominus rõ perſonalitatis ẽibi ᷣm
ypoſtaſim diuine nature.cũ qua pexiſtẽti et digmioꝛi bu
mana natura vnn 0 ſic aut ẽ de angelo:bhabet em̃
rõem ſue ypoſtaſeos.nõ pendentem ab alteꝛo qᷓ; a ſua
natura intellectuali.⁊ ↄgruit habere roem ꝑ ſe cntis. ex

quo eliet᷑ ꝙ angelo ↄuenit peꝛſonalitas.

Articulus ſecuqus
Sticulo ſecũdo querit᷑.Fm quã rõem ↄueni⸗
at perſona angelo:cũ em perſona ſit ypoſta⸗
ſis diſtincta ꝓpꝛietate.opoꝛtet in angelis at⸗
ſtendere aliquas ꝓpꝛietates.qbo perſone diſtinguãt᷑.non
aut vnus angelus ẽ ab alio.quẽadmoduʒ eſt in diuinis
et bumanis. nõ & o m quã diſtinguitur vna peꝛſona
ab alia in angelis. ¶ Pꝛeterea ſol et luna ñ dicũtuꝛ duo
indiuidua eiuſdem ſpei.ſᷣ vtriq; ſpei ſuũ rñdet indini⸗
dnũ. Abi at nõ ẽ diſferẽtia indiuiduoꝝ ſub eodem ſpẽ
in creaturis.nõ ẽ dicẽ differẽtes perſonas. cuʒ perſona
ſit indinidua ypoſtaſis nature:ſᷣ ſic ẽ in angelo vt viar

Cum ei ſpẽs ſit in ſubſtatia incoꝛruptibili.nõ indiget

multiplicatõe indiuiduoꝝ. Hoc em̃ videt᷑ eẽ rõ in ſole et
in luna.in aĩalibus at᷑ aliter ẽ.reſtat ̊ ꝙ vni ſpeciei an⸗

geli rñdet vnuʒ indiuiquũ et alij aliud:ñ g funt duo in⸗
diuidua ſub eadẽ ſpecie ĩ angelis.ꝗᷓ nec due perſone.er⸗
go nec perſonaꝛũ diſtictõ fm talẽ rõem. ¶ Pꝛeteꝛea dic
richaꝛ.in li.ð trini/ꝙ peꝛſona ẽ rénalis nature incõmu
nicabilis exiſtẽtia.exiſtẽtia aũt dr̃ cuʒ vnns habet eẽ ex
alio vel ab alio.ſᷣ hoc ñ ẽ ĩ angelis.ergo ñ ẽ peꝛſona ſᷣm
bac ronem.. ꝛeteꝛea vbi ẽ rõ peꝛſone.dr vna peꝛſona
pꝛioꝛ alteꝛa.intelligẽtia vel natuꝛa:ł̊ ĩ angelis ñ ſic.ſũt
em ſimul natura. et intelligẽtia vnius ñ depẽdet ab in⸗
telligẽtia alterius.¶. Pꝛeteꝛea ĩ creaturis viar̃ peminẽ⸗
tia perſone vnius ad alterã.vt perſona regis peminet ꝑ
ſone ducis.et peꝛſona ducis perſone militis. In agelis
aũt nõ diſceꝛnit hec peminẽtia.nõ ꝗ̊ vidr̃ ratõ per ſe eẽ.
Item ponat᷑ ꝙ oẽs angeli eẽnt equales in ꝓpꝛietatibo.
vt tam perſpicatio intelligẽtie eẽt vnus ſicut et alius.2⸗
equalis ſacultatis in volũtate.nũquid dicerẽtuꝛ habeꝛe
rõeʒ peꝛſone? ñ.vidr̃.quia nulla ẽ peminẽtia vnius
ad alterũ.Sʒ cõtrariũ vidr̃ per hoc ꝙ differrẽt in ſub⸗
ſtatia ⁊ ꝓpꝛietatibo peꝛſonalibo.̊ differrẽt ſm rõem peꝛ
ſone. Itez nũꝗd differẽtia quarũcũq; pſonaꝝ dat rõe
ꝑſone vel veterminat. ANiniſtrat eĩ vnus ãgelus 7 aliꝰ
nõ miniſtrat:nũquid hec diſtinctõ dat rõem pe:ſone. q;
ſi daret cũ ceſſaret miniſteꝛiũ ceſſarent ꝑſone.⸗ Jtẽ vnꝰ
angelus habet cognitõem alicutus rei aliuns no.nunqo
hec diſtinctõ eſt Fm quã differt perſona a perſona?:?ð
ſi eẽt. ceſſante cognitõe. deſinerẽt habere roem perſone.

lItẽ vonitas et malicia attribuũtuꝛ angelis.et ſᷣm illa

& diſtictio vnius ab altero:nũquid m boc accipit᷑ ratᷣ
perſone: Qò ſi eẽt.a pꝛicipio quo cõditi ſunt.nõ habe⸗
rẽt diſtinctõem perſonalẽ.¶¶ Ite dicit hugo de ſancto vi
ctoꝛe.ꝙ immoꝛtales ſunt.equa le ẽ oibo:& ñ differũt m
magis et minus ĩ imoꝛtalitate.g̊ quo ad rõem immoꝛ⸗
talitatis nõ ẽ diſtinctõ ꝑſonalis.¶ Sʒ videt᷑ ↄtrariuʒ.
quia dicit dama.ꝙ angelus ẽ ſuſcipiẽs immoꝛtalitateʒ
nõ natura ſ gratia: ↄtingit in vno angelo eẽ amplio⸗
rem gram ꝙᷓ in alio. ↄtingit eẽ amplioꝛem immoꝛtali⸗
tatem: S cũ differãt 'm magis et minus ĩ immoꝛtalita⸗
te.dicetur diſtinctio perſone ſᷣm hoc. Item ſunt diuerſa
officia angeloꝛum.vt a quibůs ↄcipiuntur bec nomina
cherubin.ſeraphin.nũquid m differẽtiam iſtam offici
oꝛum ẽ diſtictio ꝑſonalis in angelis.¶ Ad qð diceduʒ
Fm ꝙ dicit richar.de ſcto victo.in li.de trini.Exiſlẽtia
tribus modis generaliter põt variaꝛi.Variari nãq; pt
ſm ſola rei qualitatem.aut ſᷣm ſolam rei oꝛiginem. aut
Fm vtriuſq; cõcurſionẽ. Scdm ſolam rei qualitatẽ va⸗
riatur exiſtẽtia:quãdo pluribus perſonis ẽ vna eadem
q; oꝛigo per omia.ſingulis tñ ſingularis Apꝛiaq; ſubſtã
tia:plures naq; ſubſtatie oĩno nõ poſſunt eẽ᷑.ſine differẽ
ti qualitate.ẽ autem hec talis variatio exiſtẽtie Em q̃li
tatem nihil varietatis habens 'm oꝛiginem. Scom vo
oꝛiginẽ eſt varietas eriſtẽtie.quãdo pluribus perſonis
eſt vnum et indifferens eẽ: inueniũtur tñ ſᷣm oꝛiginem
adinuicem differẽtiam habere.ſ̊ vnus oꝛiginem babet
alius oꝛigine caret. vel ſi oꝛiginẽ habẽtium.oꝛigo vnius
differt ab oꝛigine alterius:bmõi g exiſtẽtia variat᷑ m
oꝛiginẽ ſolam.nõ ſᷣm aliquã qualitatis diffeꝛẽtiaʒ. Lã
Em rei qualitatem q; Fm oꝛiginem variatur exiſtentia.
vbi ſingulis ꝑſonis ẽ ſubſtãtia ſingularis. et ppꝛia oꝛi⸗
go diuerſa. In humana em̃ natura eſt diſtictio ſm q̃li⸗
tatem et oꝛiginẽ.Eſt em qualitas ꝓpꝛia ⁊ ſingularis per
quam vnus homo differt ab alio.⁊ ſimiliter oꝛigo pꝛo⸗
pꝛia.i Qam aliud eſt pꝛicipium iſti et aliud illi.In ange
lica autẽ natura nulla eſt ꝓpagatio.ſed ſola ſimplex cꝛe
atio. eſt ergo omium ſimul vnum ſolum indiffereſq; pꝛi⸗
cipium. Sunt aũt ĩ angelica natura tot ſubſtaãtie quot
perſone:ctidciꝛco opoꝛtet eas qualitate vifferre. Mam
ſi nulla qualitate differrẽt ꝓculdubio plures nõ eſſent.
In diuinis autem perſonis nibil omino diſſimilitudis
nihil inequalitatis.et ideo ᷣm qualitatem differre non
poſſunt,. Reliquitur ergo vt credatuꝛ 'm moduʒ oꝛigis

2

f — -- C——

eer⸗
adie
n
ceer
afn
ſona
ſüͤt
bim
nind⸗
netg
gelis
ſe ei.
Ni.
ns.
bere
Nius
ſub⸗
mper
lNroe
valis
eeg
n
hnad⸗
6
ſone.
mila
kras
be,
bopi
tm
mnoꝛ⸗
riuz.
tatez
plio⸗
Nalu⸗
hlita⸗
erſa
nina
fſici
duz
ena

v⸗
den
iel
mqli
3
nis
nem
bet
hius
fn

tin⸗
cnn
i

w.

lte
i⸗
hot

nt⸗
s,
ℳ

(Nueſtio

differẽtiam habere.ſi vnus extet a ſeipᷣo.alter oꝛiginem
trahat ab altero.et ſi oꝛiginẽ babẽtes differãt in obtinẽ
di mõ. In dinina ergo natura circa oꝛiginẽ ſolã opoꝛtet
querẽ ta perſonarũ ꝙ; ypoſtaſum differẽtiam. Vñ ĩ an⸗
gelis eſt diſtinctõ ꝑſonalis ſᷣm abſolutã et naturalẽ q̃li
tatẽ ypoſtaſeos angelice nature.he aũt qualitates ſunt
ꝓſpicacitas intelligẽtie.et facultas volũtatis.q̃ ſequun
tur ſimplicitatẽ eẽntie.q Ad pꝛimo q̊ obiectũ dicenduʒ
ꝙ m aliã rõem accipitur diſtinctio peꝛſonalis in ange
lis et in diuinis.Qã in diuinis omis qualitas natura⸗
lis cõmunis eſt tribus perſonis.Eſt em̃ ipᷣa ſubſtantia
vt bonitas ſapientia et ita de alijs. Sed diſtinguit᷑ in H
ꝙ; vnus ẽ ab alio.alter a quo alius.vnde diſtinctõem il
lam vocat ᷣm oꝛiginẽ:nõ ſic aũt ẽ in angelis.cũ omniũ
angeloꝛũ ſit vna oꝛigo.ſ.deus.a quo ſunt ſimul per cre⸗
atõem. Ad ſecundũ vᷣo dicẽdum.ꝙ multiplicatio indi
uiduoꝝ nõ accipitur in angelis ꝓpter hec quia ſpecies
nõ poſſit ſaluari in vno angelo.ſicut nec animaru mul-/
tiplicatio:ſed hoc eſt vt ſit multitudo fruentiuz ſumma
bonitate.nõ tamẽ in differenti ſpecie.ſed in eadem. IJn
hoc em̃ manifeſiatur bonitas diuina.ad quaʒ recurrũt
bonifoꝛmia.Nec eſt ſimile de ſole et luna: ſufficit enim
ſol vnus pꝛopter ſui perfectõem et magnitudineʒz ad cõ
plementum vniuerſi.⁊ luna ſimiliter.¶ Ad terciũ dicẽ
dum ꝙ illa rõ perſone ᷣm quam dicitur exiſtẽtia incom

municabilis. ꝓut exiſtere dr ex alio eẽ:nõ ẽ ratio cõmu

nis diuine nature et angelice.ſed diuine et humane.Si
vo accipiatur exiſtẽtia ꝓ ſubſiſtẽtia.ſubſiſtẽtia aũt eſt/p
pᷣetatis naturalis abſolute vel reſpectiue ᷣm h̊ cõuenit
ratio perſone.angelice perſone. Ad quartũ dicenduzʒ

ꝙoꝛdo nature vel intelligẽtie ibi dicituꝛ.vbi attendituꝛ

diſtinctio ᷣm oꝛiginem.nõ vbi attenditur ſᷣm abſolutã
qualitatem.¶ Ad quintum dicenduʒ.ꝙ eſt perſona ac
cidentaliter dicta.vt cum dicitur perſona regis aut du⸗
cis.⁊ in talibus pꝛeeminentia attenditur:ſic per quen⸗
dam modum eſt in naturalibus pꝛopꝛietatibus angeli
cis.vt dicatuꝛ alter altero pꝛeeminentioꝛ et excellentioꝛ
Eſt iterum peꝛſona naturaliter dicta.ſicut perſona pa⸗
tris.⁊ perſona filij in hominibus.⁊ bec eſt peminentia
alia.Aliꝗd em̃ habet pater naturaliter qð nõ babet fi⸗
lius.Sed in diuinis nõ ſic eſt. Quieꝗd em̃ habet pater
habet filius et ecõuerſo.⁊ iõ nõ dicituꝛ peminentia:ſᷣm
quẽ modum in porte cõtingit in angelis.nõ em̃ vnus pᷣ̃⸗
eminet alteri tãꝙᷓ oꝛigo illius.¶ Ad ſextum dicendum.
ꝙ licet habeant paritatem perſpicacitatis et bmõi.ni⸗
hilominus eſſent differẽtes perſone.quia differrẽt ypo⸗
ſtaſes et differrẽt ꝓpꝛietates.ſicut eſt de duobus gẽmis.
qui plurimum aſſimilantur.tamen ſubſtantia iſtius nõ
eſt ſubſtantia illius:nec ꝗpꝛietas huius eſt ꝗpꝛietas illiꝰ
vnde in differentia perſone ad perſonam. non opoꝛtet
ſeinper ponere oꝛdinem vel pꝛeeminẽtiam:differunt em
nõ per pꝛius et poſterius.vel magis et minꝰ:ſed ſeipᷣis
Ao ſeptimũ dicendũ ꝙ differẽtia accidentaliũ ſoꝛma⸗
rum. vt eius quod eſt miniſtrare.vel cognitionem buiꝰ
rei vel illius babere:et ſimiliter bonitatem vel maliciaʒ
nõ eſt pꝛima rõ diſtinguendi perſonas in angelis. ſed il
larum foꝛmarum que adherent y poſtaſi angelice natu⸗
raliter. ¶¶ Ad octauũ dicenduzʒ. ꝙ immoꝛalitas dicitur
dupliciter in angelis.Ino modo pꝛo immoꝛtalitate ex
natura.⁊ alio modo pꝛo immoꝛtalitate ex gratia:ſm ꝙ
moꝛs dupliciter dr. vel defectus nature vel cefectꝰ gra⸗
tie. tum ad pꝛimum modum ſumit hugo de ſancto vi
cto.⁊ ſic eque cõuenit omibus angelis. tum ad ſecũ⸗
dum vᷣo modum nõ.ſed conuenit bonis angelis.malis
autem nõ conuenit.ĩmo moꝛtui ſunt in peccatis. vtraq;
tamẽ immoꝛtalitas vno modo eſt ex gratia diuina con⸗
ſeruante res in eſſe vel in bene eſſe.⸗. autem dicitur
gratiam magis vel minus eſſe in alio et alio. Reſpon⸗
dendum eſt.nõ ſequitur ſi gratia maioꝛ vel minoꝛ.ꝙ im
moꝛtalitas ſit maioꝛ vel minoꝛ.data em̃ eſt a gratia di⸗
nina.ꝙ ſit eque in omnibus.

vxxr.
icnlus tercius

Rticulo tercio queritur de diſtinctõe ꝑſona⸗
li rõe huius ꝙ ponitur vnũ quatuoꝛ attribu
Rtoꝝ angelo. Dicit em̃ hugo de ſancto victo.

quatnoꝛ eẽ attributa angelo. Pꝛimũ ẽ ſimplicitas ſub⸗

0

R 2

ſtãtie. Secũdum diſcretio ꝑſonalis. Leꝛciũ foꝛma ſapi

entie ⁊ intelligẽtie rõnalis. Quartũ poteſtas libere vo⸗

luntatis inclinãde ſiue in bonũ ſiue in malũ.¶ Sʒ obij
citur de diſcretõne Rironal que attribuitur angelo cũ
ſimplicitate eẽntie. Nidet᷑ em̃ incõueniẽs.eẽntia em̃ ſim

plex ẽ ð ipa ꝑſona.ergo eẽntia ſimplex ⁊ ꝑſona diſcꝛeta
nõ cõnumerãtur:nõ ergo erunt duo.diſcretio perſona⸗

lis et eẽntie ſimplicitas:et ita nõ ponẽtur in diuſione.
Item queritur qualiter accipiat᷑ diſcretio perſonalis
que ei attribuitur.cũ nõ accipiatur de veteri vel ð nouo
Qon em̃ inuenitur angelum dici perſonam hic vel ibi.

Pꝛeteꝛea.cum in angelo nõ ſit tm̃ differẽtia eius qð ẽ
et quo eſt. ſed inter qð eſt et quis eſt:aliter em̃ nõ eẽt di
ſcretio perſonalis in creaturis.neceſſe eſt eẽ q̃ſi duplicẽ

cõpoſitõnem:nõ ergo in angelo ſe cõpatiũtur adinuicẽ

diſcretio perſonalis et ſimplicitas eẽntie.nec eſt ſimile

de deo. quia ibi idem eſt qð ẽ ⁊ quoẽ.⁊ quod eſt et quis
eſt. In creaturis vo nõ ſic eſt:nõ ergo ſimplicitas in an
gelis eẽntie et diſcretio perſonalis cõueniunt. Itẽ cũ
ſit duplex cõpoſitio.videtur maioꝛ cõpoſitio in angelis

ꝙ in creaturis in quibus nõ eſt perſonalitas:in illis eĩ

nõ differt niſi quo eſt et qð ẽ. In angelo autẽ videtur eẽ
compoſitio duplex.ideo requiritur ꝙ ex parte ꝑſone ſit

noua cõpoſitio i angelis.vltra illã que ẽ ſubſtatie vt vi⸗

detur. Sicut em̃ ſi paternitas nõ eẽt pater.paternitas
adueniẽs ypoſtaſi faceret vnã cõpoſitõem in angelo.ſed
hec ẽ cõpoſitio perſone.g̊ ꝑſona angelica ꝓpꝛiã habʒ cõ
poſitõem.pᷣter illã que ẽ ſubſtãtie.¶ Pꝛeterea. ſi perſpi
cacitas maioꝛ vel minoꝛ eſt ꝓpꝛietas perſonalis.⁊ diſtin
guẽs angelũ ab ãgelo:qͥ mõ erit attributũ ↄdiuidẽs cũ

diſcretõe ꝑſonali.eodẽ em mõ videt᷑ de diſcretõe ꝑſona/
li.¶ Ad quod dicendũ. ꝙ quatuoꝛ ſunt attributa ange⸗

lis ſicut ſupꝛa habitum ẽ. Rõ aũt eſt.quia quicqd credi
tur attributum angelo.ꝑtinet ad cõditõem angeli.el
pertinet ad ſubſtãtiom eius.vel ad potẽtiam. Cum eni
tria ſint in angelis.ſubſtãtia.potẽtia ⁊ operatio.ꝙ dici
tur eſſentia pꝛo ſubſtãtia accipitur:ſed ad ſubſiantiam

duo pertinent.ſ.eſſentia et peꝛſona.dicitur em̃ ſubſtan⸗

tia duobus modis.per modum ſubſtãatie pꝛime et ſecun
de.pꝛopter quod ex parte eſſentie dicitur ſimplicitas eſ
ſentie.ex parte vᷣo perſone que eſt ſubſtantia indiuidua
dicitur diſcretio perſonalis:ex parte vo potẽtie cum ſit
duplex in genere reſpectu veꝛi et reſpectu boni.reſpectu
veri dicitur intelligentia.reſpectu boni voluntas:dice⸗
tur ergo ex parte intelligẽtie perſpicacitas.ex parte vo⸗
luntatis libertas.Si ergo queꝛitur qualiter diſcretõ ꝑ⸗
ſonalis ⁊ ſimplicitas eẽntie cõnumerantur inter attri⸗
buta.cum eẽntia ſit de perſona.Reſpondetuꝛ ꝙ nihil ꝓ

hibet cõnumerari in ratõe attributi.licet vnum ſit ð ra

tione alteꝛius:nõ em̃ fit cõnumeratio.niſi ratõne eius
quod addit perſona ſuper eſſentiam:ſi vᷣo nihil addeꝛet

ſeg penitus eſſet idem.nõ cõnumerarentur.¶ Ad ſecun

dum dicendum.ꝙ diſcretio perſonalis attribuitur an⸗
gelo.licet nõ de nouo vel veteri habeatur expꝛeſſe.habe
tur em̃ implicite.cognoſcit᷑ em̃ angelus eẽ ſubſtantia in⸗
diuidua diſtincta ab alio.ex hoc ꝙ multi ſimul apparue
runt.cognoſcitur etiam rationalis natura ſiue intelle⸗
ctualis.ex multiplici officio.⁊ ita tota ratio perſone eli
citur ex veteri ⁊ nouo. Pꝛeterea licet ex veteri vel nouo
non habeatur expꝛeſſe.nomen perſone dictuzʒ de deo:ni
bilominus ſicut dicit aug.in li.de trini.quadam neceſ⸗
ſitate ducti ſunt catholici.vt dicerent tꝛes eſſe peꝛſonas
ita q̃dã rõe poterat duci ad dicẽdũ diuerſos ãgelos di⸗
uẽſas eẽ ꝑſonas.ſicẽ diueꝛſos hoies diueꝛſas eẽ ꝑſonas
Ao tciu dðᷣin.ꝙ cũ dꝛ ſimplicitas xẽntie attꝛibuit᷑ an⸗

gelo. ſimplicitas dr reſpectiue ad ea qᷓ habẽt ↄpoſitõem
manifeſta:ſicut ſunt coꝛꝑa aut coꝛꝑales foꝛme.nõ antẽ
dẽ ſimplicitas eẽntie abſolute.et iõ nihil ꝓhibet angelo
inſimul attribui ſimplicitatẽ eẽntie et diſcretõnem ꝑſo⸗
naleʒ ſicut ↄtigit attribui ſimplicitatẽ eẽntie reſpectiuã
⁊ opoſitõem abſolutã. Ad quaꝛtũ dicẽdũ ꝙ licʒ ſit du
plex ↄpoſitio in angelo.nõ ꝓpter hoc ẽ maioꝛ qᷓ in reb ĩ
quibo nõ ẽ ꝑſonalitas.iAã ille res ſimpliciter hñt cõpo
ſitõem. cũ ſint ſubſtãtie coꝛpales. Angelus aũt nõ habz
opoſitõem quãtitatiuã cum ſit ſpũs.Pluribo ergo mo⸗
dis põt dici cõpoſitus ſ̊ ſpiritualiter:ſubſtãtia vo coꝛ⸗
poꝛalis maioꝛẽ habet ↄpoſitõem.¶ Ad quintũ dicẽduʒ
ꝙ licʒ ↄpoſitio ſit ex ꝑte ꝑſone alia ab illa que ẽ eius qð
ẽ.cũ eo quoẽ:nõ tñ ẽ ſeꝑata ommino abilla cõpoſitõe q̃
ẽ eius qð ẽ ab eo qͥ ẽ.ĩmo illa inuenit᷑ in ꝑſona.Et iteꝝ
licet pſona diſtinguat᷑ pꝛietate ꝑſonali:nihilominꝰre⸗
ducẽda ad pꝛimum.opoꝛtet ꝙ diſtinguat᷑ ꝑ ſe ißam. Vñ
iſte angelus differt ab iſto angelo ꝓpꝛietate ꝑſonali.⁊ pᷣ
ler hoc differt ab illo ſua ꝓpꝛietate y poſtaſi. Ad vlti⸗
mũ dicendũ ꝙ licet ꝑſpicacitas maioꝛ vel minoꝛ diſtin⸗
guat ꝑſonà angeli.nihilom inus ẽ aliud attributũ.qꝛ pᷣ⸗
ter hanc diſtinctõem ẽ alia diſtinctio ꝑſone a ꝑſona ĩ ſe
ipᷣa.et rõe illius fit cõnumeratio cuʒ attꝛibutis:que ex
partę potentiarũ attribuuntur.

lembrumquintum

Onſequẽter ꝓcedendũ ẽ ad quĩto queſitũ
ſcʒ de differẽtia aĩe.et angeli eẽntiali.Ad
quoꝛũ differẽtiã quidã ꝓcedũt differẽter.
Quidã em̃ dicũt ꝙ differẽtia eoꝝ eẽntiał
ẽ in hoc.ꝙ angelus ẽ ſubſtãtia ſeꝑata a coꝛꝑe.aĩa vo eſt
vnibilis coꝛꝑi:Sʒ videt᷑ ꝙ hoc nõ ſit eẽntialis differen/
tia.Eſt em̃ loqui de aĩa vt aĩa:et ẽ loqui de ea vt ẽ ſpũs
Et pꝛioꝛ ẽ cõſideratõ de ea vt ẽ ſpũs.q; vt ẽ aĩa:qꝛ de ſpi

ritu ẽ cõſideratõ abſolute.de anima reſpectiue.Cũ eꝛgo

ſpũs rõnalis differat ab angelo.aliqua habebit differẽ
tiã in ſeipo:ſᷣ eẽ vnibile ẽ in reſpectu.ꝗ̊ pꝛioꝛ erit diffeꝛẽ
tia que ẽ ſpiritus in ſeipo.¶ Pꝛeterea ẽ loqui de ſpũ an
gelico et ſpũ rõnali in ↄꝑatõe ad deũ.⁊ pᷣm hãc differũt
eẽntialiter ſpũs angelicus et ſpũs rõnalis. In hac autẽ
ꝑte nõ occurrit rõ vnibilitatis coꝛpoꝛi.& nõ ẽ pᷣma diffe
rẽtia eẽntialis.¶ Pꝛeteꝛea ſi ſpũs rõnalis vnibilis ẽ coꝛ
poꝛi.rõe ſuaꝝ diſfferẽtiaꝝ.vel alicuius in ipᷣo:neceſſe eſt
Ddicẽ aliquid eẽ in ipo ſpiritu.vt potẽtia vel aliud.rõne
cuius ſit vnibilis:et ita illud erit ĩ quo pꝛius differt ſpi
ritus rõnalis ab angelico.¶ Pꝛeterea intelligamꝰ ꝑ im
poſſibile.ꝙ ſpiritus rõnalis remaneat ſeꝑatus a coꝛpo
re:nũquid eẽt idem in ſpẽ cũ angelo.oↄſtat ꝙ nõ. aliꝗd
babẽt per quod differret.⁊ nõ tm̃ indiuidualiter qꝛ plꝰ
differret qᷓ; angelus ab angelo:ꝗ̊ differẽtia aliqua ſpeci
ſica erit inter angelũ et ſpiritũ rationalẽ ſic exiſtentem.
Pꝛopteꝛ hoc volebat alij aliã diffeꝛẽtiã aſſignare ĩ G
ꝙ anima rõnalis ſiue ſpũs eẽt ad ymaginẽ dei. angelꝰ
vo nõ.et hoc volebãt ex ſcriptura ſacra acciꝑe. De hoĩe
em̃ legit᷑ hac rõe aie rõnalis.de angelo vᷣo nõ. Dicebãt
em̃ ꝙ ſpũs rõnalis hʒ potẽtiã cognoſcẽdi om̃ia ad ſimi⸗
litudinẽ dei. Sʒ vidr eodẽ mõ ꝙ angelus ex iſta rõne.
qm̃ ſicut deus cognoſcit oĩa tã coꝛpoꝛalia q; ſpiritualia
ſpũaliter.ita angelus.q̊ hac rõe dicet᷑ ad ymaginẽ ſicut
ſpũs rõnalis.iec hoc ẽ verum qð quida dicũt.q ſicut
in deo ſunt exemplaꝛes rões tam coꝛpoꝛaliũ q; ſpᷣaliuʒ
ita ſint in aĩa rõnali exemꝑlares rões oĩm ta coꝛpoꝛali
um ꝙᷓ ſpiꝛitualiũ. O. em̃ nõ ſic ſit.habere põt ex boc q;
rõnes factiue omniũ rerũ ſunt in deo.nõ aũt in aia ro⸗
nali.Et ſidicatur ꝙ ſunt ibi cognitiue.pari rõe ĩ ange⸗
lo.ſicut oñdit aug.ſuꝑ gen.ad litte.dicit em̃.ꝙ angelus
habuit cognitõem faciedoꝝ omniũ que fiebãt in ſex die
bus:de aia vo rõnali nõ ſic dr.vñ dicit ꝙ pꝛimo cogno⸗
uit angelus res in verbo.deinde ĩ ſe.tercio ĩ ꝓpꝛio gene⸗
re.nõ aũt hoc legit᷑ de aia rõnali:reſtat ̊ q angelus rõe
cognitõis deberet dici ad ymaginẽ potius qᷓ; aĩa rõna⸗

lis. nõ & differẽtia ſpecifica angeli et aĩe in hoc. ꝙ aĩa
ſit ad ymaginẽ der angelus ðᷣo nõ.¶ Pꝛeterea ymago ſi
cut dicit aug.in li.de trini.et in pluribus alijs locis.in⸗

telligitur ᷣm intelligẽtiam. memoꝛiã et voluntatẽ:hᷣ iſta

hec ẽ differẽtia ſpeciſica.¶ Alij dixerunt in hoc differt

oueniũt angelo. en e eẽ ad ymaginẽ.nõ gᷓ
angelus ab aĩa.ꝙ aĩa rõn

is habet intelligẽtiam poſſi
bilẽ.reſpectu foꝛmarũ intelligibiliũ in fantaſmate acce
ptarũ vel a fantaſmatibo.angelus aũt habet intellectũ
poſſibilẽ reſpectu foꝛmaꝝ intelligibiliũ a ſuperioꝛi reci
piẽdaꝛũ:⁊ ita intellectus poſſibilis ᷣm ſeipᷣm vtrobiqʒ
Differt: ꝓpter qð angelus et anima.i Cõtra.ſicut ange⸗
lus põt recipere a ſuperioꝛi.ita et aĩa rõnalis.g̊ quo ad
hoc nõ differunt eẽntialiteꝛ. Itẽ angelus r̃cipit ab in⸗
ferioꝛi.qð patet in malis angelis.qui multa noſcũt per

experiẽtiam.et ſimiliter boni rõne natuꝛe ſue.q̊ vtrobi⸗

q; attẽdit᷑ ↄueniẽtia angeli et aie ĩ cognoſcendo a parte
ſuperioꝛi et a paꝛte infeꝛioi.nõ ᷓ ſᷣm hec attendit᷑ diffe⸗

rẽtia. ¶ Similiteꝛ põt obijci.ſi quis ponat differẽtiã an

geli et anime ex parte motiua.vt dicat angelũ eẽ ſubſtã⸗
tiã impaſſibilẽ.aiam vo rõnalẽ ſubſtantiã paſſibilem eo
ꝙ coꝛpoꝛi cõpatitur.¶ Obijcit᷑ peꝛ h̊ qð dicit dama.im⸗
moꝛtalis ẽ nõ natuꝛa ̊ gratia.ſimiliteꝛ et impaſſibilis:
ſi ergo ſue nature relinquatur dicitur paſſibilis. non
ergo eſt differentia ſpecifica inteꝛ angelum et animam
4 Pꝛeteꝛea ſicut angelus nõ oꝛdinatur ad patiendũ ni
ſi mediante culpa.ita aĩa rõnalis nõ oꝛdinatur ad pati
enduʒ niſi mediãte culpa.ↄſimilis ẽ rõ vtrobiq;. Sicut
ergo angelus impaſſibilis vel paſſibilis.ita aia.⸗. Pꝛe⸗
teꝛea obijcituꝛ ꝙ nõ diffeꝛũt ſpecie.quoꝛũ em̃ ꝑfectio eſt
indifferẽs ſpecie.ipᷣa indiffereẽtia ſũt ſpecie:ſed peꝛfectio

angeli et anime rõnalis ẽ ſpecie indifferẽs.ſ.gr̃a in pñti
vel gra in futuro. AUna em̃ ẽ beatitudo vel gloꝛia que eſt

viſio dei ergo peꝛfectio in futuꝛo eadẽ in ſpecie.Simiłr
illa que ẽ in pnti gr̃a vel caꝛitas.quia vtꝛobiq; ẽ dilectio
dei et ꝓximi. cũ nõ diffeꝛũt ſpecie.peꝛfectibilia nõ diſ⸗
feꝛũt ſpecie.¶¶ Pꝛeteꝛea videt᷑ ꝑ ſimile.ſicut em̃ ẽ in bru⸗
tis.ꝙ licet leo et aſinus ſpecie diffeꝛãt:nihilominus mo
dus cognoſcendi peꝛ ſenſum ſimilis eſt vtrobiq;ita ex
boc paꝛte videtuꝛ eſſe.licet qngelus ponatuꝛ diſteꝛꝛe ſpe
cie:nibilominus modus cognoſcendi vł intelligendi ñ
videtuꝛ differre ſpecie et ita ex illa paꝛte ñ accipituꝛ ſpe
ciſfica diffeꝛentia.(¶ Ad quod dicendũ ꝙ diffeꝛẽtia ange
li et anime rõnalis.aliteꝛ attendituꝛ ſᷣm eẽ natuꝛale. in
quo angelus dicituꝛ intelligẽtia:et aliteꝛ ĩ eẽ rõnali:ali⸗
teꝛ in eſſe methaphiſico:aliter in eſſe theologico. Mtuʒ

ad eſſe natuꝛale in quo fit ↄſideꝛatio coꝛpoꝛum mobili⸗

um.et eoꝛum que oꝛdinantuꝛ ad illa:et ſᷣm bec differen

tie eẽntiales ſunt ſepaꝛatum ᷣm ſubſtantiam. et vnibi⸗

le ſᷣm ſubſtantiaʒ:et in hac ratõne inueſtigat natuꝛalis

phᷣs. vt oſtendat inter animã ratõnaleʒ et alias animas

differentias ſeparabilis et inſepaꝛabilis a coꝛpoꝛe.In,
teꝛ intelligentiam vᷣo angelicam et rõnalem diffeꝛentia
eſt ſeꝑata ſᷣm ſubſtantiam.et vnibilis:vt dicatur ſeꝑa⸗
ta que non habet intentõem ad coꝛpus.vnibilis dᷣo que
habet intentionem ad coꝛpus:anima enim ratõnalis et
cum ſeꝑata eſt.ſicut dicit augin.xij.ſuper geñ.habʒz in⸗
tentõnem ad coꝛpus.iQec dicituꝛ ſeꝑatum.hoc quod ñ
eſt vnitum coꝛpoꝛi:ſic enim anima rationalis poteſt di
ci ſeꝑata poſt moꝛtẽ.donec iteꝛũ coꝛpoꝛi vniatuꝛ.Scðm
vᷣo ratõnale eẽ ſiue loycum.diffeꝛt per potentias pꝛopꝛi
as et eẽntiales que adduntuꝛ ſupeꝛ genus. Cum enim
vtraq; ſit ſubſtantia incoꝛpoꝛea intellectualis.Incoꝛpo
reum diuidit a coꝛpoꝛe ſubſtãtia:intellectuale vo abin⸗
coꝛpoꝛea que nõ habet potentiam intelligendi vt eſt ſen
ſibilis.et per hanc potentiam cognoſcendi differunt ad
inuicem intelligentia angelica et humana:et hec eſt in⸗
tellectualis cum ratõne.illa vo intellectualis abſtracta
a ratõne.DPico autem intellectũ cum ratõne cõponenteẽ
et diuidentem. et ab extremo ad extꝛemum per mediuʒ
decurrentem:quomodo non eſt intelligentia angelica.

di
agoli
iei⸗
in
no
dſſent
poſſ
agece
lectü
uwei
ſbics
Ange⸗
uoad
itper
trobi⸗
parte
difſe⸗
Etiäan
ſubſti⸗
ilemeo
ng,imn⸗
lbilio⸗
8,Don
hiinatn
endüni
adpati
Lient
4Pre
etid el
eſeetio
ninpini
ageeſt
Cimnir
aileetio
noͤd⸗
in bru⸗
nus mo⸗
itg e
eneſpe
genoſi⸗
lurſpe
gange
gle, in
gluali⸗
Qtmz
nobi⸗
diſſeten
kpibi⸗
tols
Oniinas
ꝛe⸗ N
erentia
r ſepe⸗
doque
nolioet
wbzin
ogf
oteſtol
Lon

H poper

1 CN
po
abimd
tſen
ntad
eſtin⸗
roctd
nente
edinz
elc⸗

qMueſtio

intelligit.n. modo ſimplici ſine diſcurſu rõnis. Nec B
obſtat.ꝙ aliq dr eentia angelica rõnalis.qꝛ ratõnale
ibi accipit᷑ ꝓ intellectuali.ſic dictũ eſt ĩ diffinitõe ꝑſo⸗
ne. Scom eſſe ᷣo metaphicũ differ̃t eẽntialit ꝑ intelle⸗
ctũ poſſibile ad ſpẽs ĩ fantaſmatibo.⁊ intellectũ abſtꝛa
ctũ ab hac poſſibilitate.Et lʒ angelus accipiat cogni⸗
tõneʒ inferioꝝ ex ꝑte inferioꝝ. nõ tñ accipit ꝑ moduʒ
materialis intellectus. cuiꝰ eſt ſpẽs reciꝑe abſtractas
a fantaſinati. Cum.n. deſit vis ſenſibilis q̃i pambu⸗
la intelligentie angelice deeſt rõ fantaſmatis ↄſequẽt.
⁊ ita ſpẽꝝ in fantaſmatibo.⁊ ꝑ ↄñs abſtractio ſpecieꝝ
ab his. Scðm vo eſſe tbeologicũ.qꝛ intelligẽtia ange⸗
lica eſt ſubſtantia libera.vertibilis immutabilit: aĩa
ðo ſiue ſpiritus rationalis vertibilis eſt mutabilit: vt
deus ſit eſſentia libera inueꝛtibilis in bonũ ⁊ malum.
angelus vo ⁊ aĩa rationalis eſſentia libera vertibilis ĩ
vtꝛũq;:ſᷣ in boc differunt eſſentialit.quia intelligentia
angelica cum ſit vertibilis. verſione facta determinat᷑
in illo.vt ſi vertat᷑ in bonuʒ determinat᷑ de natura ſua
ibi.ſi in maluʒ determinat᷑ de natura ibi.Et ideo dicit
Jo.dama.qꝙ inſuſceptibilis eſt pnĩe.Aia vo ratiõalis
vertibilis eſt in vtrũq;ʒ.⁊ poſt verſioneʒ de natura ſua
ↄuertibilis.vnde ẽ ſuba libeꝛa.pnĩe ſuſceptibilis. Pꝛo
pteꝛ quod vident᷑ in eſſe theologico ↄuenient᷑ diſtigui.
vt angelica intelligẽtia ſit libera ſuba veꝛtibilis immu
tabilit. Hoc.n.dicit᷑ ſine pꝛeiudicio potioꝛis ſnie. Si
quis.n.in eſſe theologico potuit ↄuenientioꝛeʒ dꝛñtiaʒ
inueniꝛe acquieſcendũ eſt: cum res bmõi ſint altiſſime
ſpeculatõnis. Qec obſtat ꝙ deus poſſet faceꝛe angeluʒ
vertibilem immutabilit᷑.quia nõ agit᷑ bic de ꝑotentia
dei. ̊ de ↄgruitate aut de ↄuenientia nanneEer iã
dicta poteſt iufficient reſponderi ad ea que obiciũtur
Fm oꝛdineʒ.¶.. Ad obiectũ primo ſic.ꝙ lʒ ſit ↄſideꝛaꝛe
ſubſtantiã aie in ſe ꝑ modũ ſpũs:nihilominus tñ in eẽ
naturali eſt ꝑfectio coꝛꝑis oꝛganici.⁊ ita rõneʒ hʒ vni⸗
bilis ſemꝑ.lʒ ſit ſeꝑata actu.4!. Ad ſecundũ dom.qꝙ lʒ
vterq; ſpũs poſſet ↄſideraꝛi in comꝑatõne ad deum. ⸗
ibi ſuam habere dꝛñtiam:cum in comꝑatione phyſica
ſiue naturali.aĩa reſpiciet coꝛpus.angelus vdo nõ:ex il
lo recipiant differentiaʒ ꝓpꝛiaʒ.⸗¶j Ad illud quod ter⸗
cio obijcit᷑ de ipſa aĩa.cum ſit vnibilis rõne cuiꝰ ẽ vni⸗
bilis? dm ꝙrõne ſuipſius. nec eſt ad aliud principiũ
in ipſa reducere:⁊ ideo hec diſfeꝛentia recte dicit᷑ eſſen
tialis in illa ↄſideratõne:⁊ lʒ vniat᷑ cum ſuis potẽtijs.

ſe tñ eſt vnio ſubſtantie ad ſubſtantiaʒ coꝛꝑis.4. Ad

quaꝛtũ dicendũ ꝙ lʒ aia eſſet ſeꝑata.nihilominus hac

Differentia eſſentialit᷑ diſtingueret᷑. quia ſeꝑatuz dicit᷑

dupłr:quod actu eſt ſeꝑatum.⁊ hoc modo nõ differũt:
vel quod eſt ſeꝑatum ꝑ intentõneʒ. hoc modo nõ ẽ aĩa
ſeꝑata.quia intentioneʒ quandaʒ hʒ ad coꝛpus.ſic di⸗
cit Augꝰ.ſuꝑ geñ.ad lit.xij. Vnde loquens de aĩa ra⸗
pta a caꝛnis ſenſibo.⁊ de ſtatu poſt moꝛteʒ:dic̃ ꝙ ineſt
aie quidaʒ naturalis apetitus in admiſtrando coꝛpꝰ
quo appetit᷑ ⁊ tardat᷑ quodamodo ne tota intentõne ꝑ⸗
gat in illud ſummũ celuʒ.qᷓdiu nõ ſubeſt coꝛpꝰ.cuiꝰad⸗
miſtratõne appetitus ille ↄquieſcat. Intelligentia autẽ
angelica ñ ſic habet.⁊ ideo lʒ aĩa ſit ſeꝑata actu a coꝛ
poꝛe:nihilominꝰ illa dꝛñtia eẽntialiter differt m cõſi⸗
deratõʒ naturalis phᷣi.4 Ad illaz vo differentiaʒ q̃ dr
differre ab angelo.quia ſit ad imagineʒ dei rõne ↄgno
ſcendi: Dicendũ ꝙ nõ eſt in hoc diſeꝛentia eſſentialis.
ſed eſt alia ratio Ipter quaʒ inter eas poſſit attẽdi difᷣ
feꝛentia.que dicet᷑ in illa parte vbi aget᷑ de aĩa rõnali.
qualiter ↄdita ſit ad imagineʒ.Dicit᷑ aũt a bio Greg.
angelus conditus ad imagineʒ di. in li.moꝛał.xxxij.
quo in eo ſubtilioꝛ eſt natura.eo in illo imago dei ſub⸗
tilius inſinuat᷑ expꝛeſſe: ⁊ poſt de ſigillo talis ſiłitudo
imaginabiliter expᷣmit᷑.qualis in ſigillo eodeʒ eẽntiali

ter habet᷑.¶ Ad aliud vᷣo ꝙ dicit᷑ diferentia eſſe ratiõe

intellectus poſſibilis ad ſpẽs in fantaſmatibo.Reſpõ⸗

Xx.

dendũ eſt ꝙ hoc verum eſt ſicut ſup habitũ eſt.in conſi

tcratõne metaphica. Mec hoc obſtat.ꝙ aĩia vt eſt ſpũs

intelligibilis.põt reciꝑe illuiatõʒ a ſuꝑioꝛi ſicut ange⸗
lus. Hoc.n.nõ intendit oſideratio metaphica.que hbʒ

inueſtigatõz iſtaꝝ eſſentiaꝝ ꝑ ea que ſunt notioꝛa quo

ad nos. VUnde ab actibo cognoſcũt᷑ potentie.ꝑ potetiã
do ſubſtãtia:modus aũt cognoſcendi qui eſt ab inferi⸗
oꝛi ꝑte diſtinguit ↄueniẽter aĩiam ab angelo in hac cõſi
deratõne. Poſſet tñ angelus diſtingui ab aĩa m illaʒ
differẽtiaʒ. ꝓut dicit᷑ angelus ſubſtantia intellectualis
illuĩationũ a primo.pᷣma relatõne ꝑceptiua.aĩa vᷣo vl⸗

tima relatõne ꝑceptiua:h̊ illud nõ ↄuenit aie xpᷣi.lʒ cõ⸗

uemire poſſit aljs aiabo.eo ꝙ aĩa xpᷣi nõ recipit illumi⸗
natõneʒz ꝑ angelũ illuminantẽ. ſᷣ immediate ꝑ ipᷣaʒ di
uinam eẽntiaʒ.ideo melius eſt a ꝑte infeꝛioꝛi ponẽ dif⸗
ferentiam aĩe ⁊ angeli quo ad illam ↄſideratõʒ.4!.qAd
illud ᷣo quod obijcit᷑ de demonibo ꝙ accipiũt a ꝑte in⸗
ferioꝛi: dõm eſt ꝙ nõ recipiũt ſpẽs reꝝ intelligibiliũ a
fantaſmatibo.lʒ ſumant ab ipſis rebo: ⁊ nõ ſumũt per
modũ intellectus poſſibilis.bᷣ ꝑ modũ agentis qui ſibi
ſuſſicit ad ſpẽs accipiendas.Ge hoc aũt diſſuſius aget
in tꝛactatu de cognitõne angeloꝝ.¶ Ad hoc qð obijcit
de hac differentia paſſibile ⁊ impaſſibile.dðm eſt ꝙ lʒ
impaſſibile ↄueniat angelo:tñ nõ ↄuenit ꝓut paſſibile
ꝓ ↄpaſſibili ſumit᷑. In hac differt aia ab angelo. ꝙ cõ⸗
paſſibilis eſt aĩa rõnalis coꝛpoꝛi.angelus vo nõ.cũ nõ
ſit vnitus coꝛpoꝛi ſicut foꝛma vel ꝑfectõ cuzʒ ꝑfectibili.
Sed iſte differentie ſunt poſterioꝛes illis que ſunt vni⸗
bilis ⁊ nõ vnibilis:⁊ ideo ponende ſunt pᷣme diſſerẽtie
eſſentiales.4. Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ ↄſequẽt.q an⸗
gelus ⁊ aĩa nõ differũt ſpecie.qꝛ hñt ꝑfectõʒ indifferẽ⸗
teʒ ſpecie.dðm eſt.ꝙ eſt ꝑfectõ prima ⁊ ꝑfectõ ſecũda:

lʒ & angelus 2 aĩia ↄueniãt in ſecũda ꝑfectõne indiſfe⸗

renti p̃ᷣm ſpẽʒ.nõ tñ oꝑtet ꝙ ↄueniãt in pᷣma. Pretea.
gra differt in ſpecie ꝓut eſt in angelo.⁊ ꝓut eſt in aia.
Eſt.n.gr̃a quedaʒ in aia que nõ eſt in angelo.ſ.gra vni
onis.ſicut fuit in xpᷣo.⁊ gra reꝑatõnis ſicut ĩ alqs qui⸗
buſdam. 4 Ad vltimũ dõm. ꝙ lʒ modus cognoſcendi
ſit indifferens vel quidã modus mouẽdi in bonũ ſ in⸗
differens ſpecie:tamen alius eſt differens.ſicut ſupᷣ ha

bitum eſt.
embx ſextum

D ſextum membꝝ bhuius.q.quo agit᷑ de
differentia angelorũ inter ſe. Et bʒ tres
articulos. 4 Primo querit᷑ .vtꝝ inter ſe
iffer ant ſpecie vel nõ.¶ Secũdo.ſi dif⸗
ferant ſpecie. vtꝝ ſub vna ſpecie ſint multa indiuidua
vel Aatic de cauſa multitudinis angeloꝝ.

ꝛticulus pꝛumus
Vod differant ſpecie arguit᷑ ex hoc.ꝙ ange⸗
li de ſupᷣma hierarchia plus differũt reſpe⸗
Actu eoꝝ qui ſunt ĩ infima: ꝙᷓ illi qui ſunt in
nſima bierarchia:ſᷣ illi qui ſunt in eadeʒ hierarchia:

vel ſpecie ſunt ideʒ.⁊ differũt ſm multitudinẽ numera

lẽ:vel ſunt idẽ genere ⁊ differt ſpecie.̊ᷓ angeli qui ſunt
in ſuꝑioꝛi hierarchia.cũ plus differãt ab his ꝗ ſunt in
infima.differũt ſpecie.¶¶ Item ſiłr obijcit᷑ de his ꝗ ſunt
in oꝛdine ſeraphin.plus ↄueniũt inter ſe.qᷓ; nneniuũt cũ
illis qui ſunt de oꝛdine cherubin aut tbꝛonoꝝ.ᷓ cũ illi
qui ſunt de oꝛdine ſeraphin int ſe ↄueniant in ſpecie.⁊
Differũt 'm numeꝝ: vel ↄueniãt ſᷣm genꝰ ⁊ differat ſpe
cie.ita illi qui ſunt de oꝛdine ſeraphin different ab his
qui ſunt de oꝛdine cherubin.4! Preterea.cum oꝛdines
diſtinguant᷑ ſᷣm officia.officia auteʒ ſunt differentia ge
nere vel ſpecie: ̊ angeli qui ſunt in oꝛdinibo differunt
genere vel ſpecie. ¶¶ Preterea.angeli ſunt naturaliter
quedam lumina ſpiritualia.que cõdita ſunt i celo em⸗
pirreo.nõ de ipſo celo:ſed ſic eſt in luminibo coꝛꝑalibo

que condita ſunt in ipſo firmamẽto.ꝙ differunt ſpecie
inter ſe.̊ multofoꝛtius ſpũalia: cũ magis differat dif
ferent ſpecie.¶ Itez m phᷣm. ꝓpoꝛtio motoꝝ eſt ⁊ mo
biliũ.h ſᷣm ipᷣm ſubſtantie ſeꝑate.ſ.intelligẽtie angeli
ce ſunt motoꝛes diuerſoꝝ oꝛbiũ:ᷣ ↄſtat ꝙ oꝛbes diſfe⸗
runt ſpecie.vt oꝛbis ſolis ⁊ oꝛbis lune: angeli ꝗ ſunt
motoꝛes differũt ſpecie.4 Itez aĩe ſenſibiles in coꝛpi⸗
bus diuerſoꝝ brutoꝝ. plus vident᷑ ↄueire inter ſe. qa
ↄueniũt in modo ſentiendi ꝙᷓ; nueniũt angeli quoꝝ dif
ferens eſt modus intelligẽdi:h̊ aĩe ſenſibiles in diuer⸗
ſis ſpẽbo brutoꝝ differũt ſpecie.̊ ⁊ angeli int ſe diffe⸗
runt ſ Fecieontra mace 2 minꝰ nõ diuerſificant
ſpẽmm. ð̊ angeli differũt inter ſe im magis ⁊ minꝰ.in ꝑ⸗
ſpicacitate intelligẽne.⁊ ſimplicitate natuꝛe.2 in habi
litate volũtatis:ꝗnõ differũt ĩ ſpecie. Iteʒ angeli de
ſingulis oꝛdinibo ↄueniũt in eiſdeʒ officjs. Licʒ. n. ſe⸗
rapbin dicant᷑ ab officio incendẽdi ꝑ caritatẽ aut dile
ctionẽ:cherubin ab illuĩatione: nibilominꝰ oẽs ad oĩa
pargti.⁊ in omibo ↄueniũt: ꝗ̊ m hec officia nõ diſtin⸗
guũt᷑. 4 Iez aie rõnales diſtinguũt inter ſe. ß differẽ⸗
tia illaꝝ ñ eſt in ſpecie. nec angeli differũt ſpẽ. 4 Itẽ
duo ſunt officia angeloꝝ.ſ.otemplari ⁊ miſtrare.ſed in
vtroq; ↄueniũt m eundeʒ modũ in ſpecie. vtrobiq; eĩ
eſt ↄtemplatio 'm magis ⁊ minꝰ.2 vtrobiq; miſteriuz
m aliud ⁊ aliud: angeli ñ diſfeꝛũt in ſpecie qͥ ad iſta
officia. Quod aũt dicit᷑.vij.dañ. milia miliũ miniſtra
bant ei ⁊ &cies milies ⁊c.nõ ad hoc reſpicit vt quidã
ſint miniſtrantes ⁊ nõ aſſiſiẽtes: quidã aſſiſtentes 2
miniſtrãtes. ¶ Ad quod dom. q angeli differũt inter
ſe ſpecie.¶ Ad obiectũ aũt in cõtraꝛiũ dᷣm eſt. ꝙ ma⸗
gis ⁊ minꝰ dicit᷑ dupłr. Aliqñ.n.vni ⁊ eideʒz rei acci⸗
dunt.ſicut albedo intenſa põt eẽ remiſſa.⁊ minus cali
dũ põt eſſe magis calidũ: ⁊ J̊ modo accipiendo magis
⁊ minꝰ nõ diuerſificant ſpeciẽ.Alio ᷣo modo magis ⁊
minus diuerſis naturis attribuũt᷑. vt magis calidum
appropriat᷑ nature ignis. ⁊ minus calidũ nate aeris:
⁊ tũc magis ⁊ minꝰ atteſtant᷑ differẽtie in ſpecie.ſicut
dicit phᷣus. ꝙ multũ ⁊ paucũ aliquando diuerſificant
aliqñ non diuerſificant.⸗ Ad aliud dðm. ꝙ diuerſitas
in ſpecie nõ attendit᷑ m illa officia. niſi ſic eſſet. ꝙ illa
officia ita eſſent appropriata quibuſdaʒ angelis. ꝙ nõ
ↄuenirent alijs.diuerſitatẽ angeloꝝ in ſpecie ſequitur
differentia officioꝝ in ſpecie: ſed cum eildeʒ angel vᷣm
diuerſos ſtatus poſſunt illa officia conuenire.non ſᷣm
illa accipitur differentia angeloꝝ in ſpecie. Preterea
cum mali angeli in nullo illoꝝ oꝛdinũ ſint ⁊ diuerſifi⸗
centur in ſpecie.non g m illa officia accipit᷑ differen⸗
tia ſpecifica.¶ Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ de aĩabo rati⸗
onalibo que indifferentes ſunt in ſpecie.dom nõ eſt
ſimile in aiabus. Aie.n.rõnales oꝛdinant᷑ ad coꝛpus
7 coꝛpus oꝛdinat᷑ ad aiam tanq; ꝓprium pfectihile ꝓ⸗

prie ꝑfectõni. Unde ſicut coꝛꝑa no diuerſiricant᷑ ĩ ſpẽ.

ita ⁊ nec ꝑfectõnes diuerſificant᷑ in ſpecie. Angeli vᷣo

Diuerſitateʒ quam hñt.nõ ex diueꝛſitate coꝛpoꝝ vel el⸗
ſentiali habitudine ad coꝛꝑa accipiũt. p in ſeipſis ꝑ ea
ad q oꝛdinãt᷑ diuerſificãt᷑: ⁊ ideo hñt poſſe determiatũ
ad vnũ genꝰ tm̃ vel ſpẽm:ſᷣ ſuꝑ oĩa coꝛꝑa.⁊ iõ nihil, p⸗
bibet in eis diuerſitatẽ ſpecificã accipi.. Ad quartũ
obiectũ dõᷣm.qꝙ dꝛñtia eẽntialis prima.ñ eſt ꝑotẽpla⸗
ri ⁊ miſtrare.ſ̊ eiſqẽ angelis ſimul ſel pñt ↄueĩre:ꝙ⸗
pter quod ncce eſt querere drñtiaʒ angeloꝝ ſpecificaʒ
inter ſe. ¶ Huiꝰ rei gra querit᷑.eltꝝ oꝛdo natuꝛalit᷑ĩ⸗
eſt angelis. Primo.n.ↄditi ſunt. vt dicerex᷑. iſti ſu nt ð
iſto oꝛdine.illi de illo:nec fit illoꝝ oꝛdinũ ꝑmutatõ. ⸗
aũt oꝛdo ↄueniebat illis in ſua ↄditõne videt᷑ p B.q; ꝓ⸗
ceſſerũt a ſapia diuina ꝑ creatõeʒ. ̊ ſapie dine atteſiat
oꝛdo in creaturis.ſicut dicit btũs Breg. cum angeli
eſſent ĩ multitudine ⁊ oꝛdine ↄditi erãt. Hoc etiã atte⸗
ſtat aug. in li. xij. de ci. dei dicẽs.ꝙ nõ eẽnt oĩa. ſi cẽnt
equalia:innuẽs ꝑ h̊ oꝛdineʒ nõ tm in generibo creatu⸗

raꝝ.hetiaʒ in ſpeciebo. Et iteꝝ dicit aug. in eodeʒ lib.
Cum deus ſumma eſſentia ſit.⁊ ideo immutabilis ſit:
rebus quas ex nihilo creauit. eſſe tedit:̊ ñ ſumme eẽ
ſicut ipſe eſt:⁊ alijs dedit eſſe amplius.⁊ alijs minns:
atq; ita naturas eſſentiaꝝ gradibus oꝛdiauit.Ex quo
accipit᷑.ꝙ angeli creati in oꝛdine determĩato ſunt cõſti
tuti. Ad ideʒ facit quod dicit aug. in pluriba locis. vt
ſupꝑ geñ.quod in coꝛꝑibo eſt ponaꝰ.h̊ eſt in ſpiritibo oꝛ/
do: ſed in coꝛꝑibus videmꝰ ꝙ coꝛꝑa diuerſifican?᷑ ĩſi pe
cie ſᷣm diuerſitatẽ pondeꝝ: Pʒ.n. ignis pondus ſurſuʒ
terra dvoꝛſum. ⁊ terra ⁊ ignis no habent eandẽ rõeʒ
ponderis.ſimilit᷑ nec aqua ⁊ terra:ꝑ quod ceſignatur
ꝙ ratio ponderis diuerſi.atteſtat᷑ diuerſis ſpeciebus.
Cum ergo oꝛdo ſit in ſpiritibo:erit oꝛdo deteꝛminatus
in pꝛima conditione in angelis. O autez ſic ſit. accipi
tur ex h.quod dicit Dyo.d ſummo bo. Inter angelos
Diſtantia poteſtatũ eſl: 7 graduũ dignitate miſteria
eiſdeʒ ſunt attributa: alij ꝙ alijs preferunt᷑ tam culmi
ne poteſtatis qᷓ ſcia virtutis ſubmiſtrant.i Louẽ autem
eſſe oꝛdines angeloꝝ ſacre ſcripture atteſtant᷑.i.ange⸗
los archangelos ⁊c. Quoꝝ oꝛdinuʒ numeꝝ Ezʒzechiel
Pheta deſcꝛibit.ſub tot nominibo lapidũ.cuʒ de pᷣma⸗
tu apoſtate angeli loqueret᷑:quo numero lapidũ deſi⸗
gnaii ſunt oꝛdines angeloꝝ. quos apoſtata angelꝰ? añ
lapſum qi in oꝛnatu veſtimẽti ſui affixos habuit:ad à⸗
rũ ↄpatõʒ dum ſe clarioꝛeʒ aſpexit.ↄfeſtim intumuit ⁊
coꝛ ſuũ ad ſuꝑbiã eleuauit.Silr dicit btũs Hern.ĩ li.
ce oↄſideratõne ad Eugeniũ.vbi gdus ⁊ oꝛdines diſtin
guit.ex quo accipit᷑. ꝙ cũ lucifer ſe clarioꝛẽ ↄſ piceret i⸗
ter hos oꝛdines.⁊ ꝙ oꝑimẽtũ eiꝰ erãt: ꝙ erat oꝛdo ĩ an
gelis determĩatus ex ↄditõne naturati:ᷣ iſte oꝛd eꝛat
ſicut accipit᷑ in auẽte ad diuerſa officia. reſtat w dik
ferẽtia in ſpecie determĩata erat ſᷣm diuerſitates pote⸗
ſtatũ: ⁊ diuerſitas ptãtũ ſᷣm dꝛñtiaʒ officioꝝ:ex poſte
rioꝛibo.n. in hmõi oꝑtet nos ad pᷣma deueĩre. Qð etiã
videt᷑ ꝑ ſile in rege terꝛeno. Rex.n.terrenꝰ hʒ puos no
bilioꝛes ⁊ minꝰ nobilioꝛes. ſᷣm maioꝛa ⁊ mioꝛa officia
oꝛdiatos.q aũt ſunt ſerui aule celeſtis niſi illi de gbus
iij. Reg. x. Meati ſerui tui ꝗ ſtãt coꝛã te tota die. Hi at
ſunt angeli ꝗ ſunt coꝛã vrero Galomone. aſſiſtẽtes p cõ
cẽplatõʒ. Oꝛdo tñ nõ tm̃ reſpicit naturã ſᷣ graʒ.vtroq;

Eeniĩ mõ hñt oꝛdinẽ boni angeli. mali vo etſi ñ babeant

oꝛdinẽ gratie.nihilominꝰtñ bñt oꝛdinẽ natuꝛe: vt dicã⸗
tur maioꝛis pſpicacitatis. ⁊ ita de alns. Et ſicut ↄſtitu
ti in aligbo om̃cijs deijciũt ꝓpt ſuã indignitatẽ ⁊ petm
ita bi ꝗ mali ſunt angeli deiecti ſunt de celo ⁊ ab hono
re quẽ habituꝛi eẽnt ſi ſtetiſſent. Poſſunt.n. hr̃e oꝛdieʒ
naturaleʒ. S̊ deiecti ſunt ab illa cooꝛdinatõe ſcta.ſcloꝝ
ngeloe E p̃ᷣmiſſis ᷓ põt patẽ aliqᷓ veritas drñtie in
ſpecie.i ec h̊ obſtat.qꝙ ideʒ angeli hnt caritatẽ ſciam
⁊ ꝓprietates conſiles.ñ.n. ꝓpter G̊ diſtinguũt᷑.ſ̊ ſm ea
officia q ↄueniũt excellentioꝛibo naturis 1 minꝰ excel⸗
lenti: nõ ꝙ; ñ poſſet tradi minꝰ excellens officiuʒ ex⸗
cellentioꝛi nature.ſ̊ ñ ↄgrueret:officia & ĩ ſua peminẽ⸗
tia atteſtãt᷑ dꝛñtie ſpecifice ĩ anget.ᷣ ñ ↄſtituũt.

riiculus ſecũdus

Kticulo ſecundo queritur. Atrum in vna
ſpecie angelica ſit multitudo angelorũ: an
ſingulis ſpeciebus ſingula reſpondeant in⸗
autem ſingulis ſpeciebus ſingula reſpon
cant indiuidua videtur peꝛ hoc.ꝙ multiplicatio indi
uiduoꝛum in rebus naturalibus eſt propter coꝛꝛupti⸗
bilitatẽ ex parte materie: vt ſi ſpecies non poſſit ſe ſal⸗
uare in vno indiuiduo.ſaluet ſe ĩ alio. vbi ᷣo materia
eſt incoꝛuptibilis.non eſt hoc neceſſitas.vt ĩ ſole 2 lu⸗
na:ergo cum angelus habeat materiã incoꝛꝛuptibileʒ.
aut mater ia nõ indigeat: nõ erit in angelis neceſſe eſſe
multitudinem indiuiduoꝝ.qᷓ vnicuiq; ſpeciei reſi ponde
bit ſuuʒ indiuiduũ: quot ſunt angeli.tot ſunt ſpẽs an⸗

— — — — —

—— ———— – —

— — — — —

iceretß⸗
Woign
weigt
Goor
s pole⸗
er polte
Werti
Hosno
officia
wgbus
.hiai
espo
vtroq;
lbeant
tdici⸗
ſitu
1pam
bbono
ordie
ſcor
ſtiein
ſim
geel⸗
zer
nini⸗

pna
fütan
utin
ipon
oni
Gpn⸗
hin
eria
zl⸗
lez.
ale
ne
an⸗

Mneſtio

— —

geloꝝ. 4 Itez diuina eſſentia aliquã bʒ pmunitateʒ. 7
tñ no ↄĩcat ſe niſi vni quod eſt: ſicut.n.diuina eſſentia
eſt vna.ita vnus eſt deus. Cum ꝗ ſimilitudinẽ primaʒ
recipit angelus put eſt poſſibile in ſpecie creature.eꝛit
in angelo reꝑire oñeʒ eentiaʒ. que nõ coicet ſe niſi vni
qð eſt:̊ eẽntia coĩs eſt ſpẽs.quod eſt vᷣo in angelis in⸗

diuiduũ.vni ꝗᷓ ſpeciei vnũ rñdebit indiuiduuʒ. 4 Nð
etiã videt᷑ ex hoc.ꝙ magis aꝓpropinquat ĩ vnitate ſpi⸗

ritualis creatura ad tdeũ q; coꝛpalis. ſed in coꝛꝑali cre
atura inuenit᷑ hec ſimilitudo. ſicut eſt in ſole 2 luna: S&
multofoꝛtius in ſpũali.ſ̊ hoc nõ eſt niſi in angelo.j̊ in
angelo erit repire ſ vna ſpecie vnũ indiuiduũ.Cõ
tra.maioꝛ eſt virtus coĩcare ſuã eſſentiã ſine diminu⸗
tione pluribo.qᷓ; vni ſoli: ̊ in magis virtuoſo erit hec
virtus inueniẽda.ſ̊ magis virtuoſa eſt ſpualis creatu⸗
ra qᷓ; coꝛꝑalis.⁊ in coꝛpali inuenit᷑.q̊ multofoꝛtiꝰ ĩ ſpi⸗
rituali:ſed ꝑſona ſpũalis eſt angelus.q repit᷑ ĩ angelo:

Sangelus in vna ſpecie hʒ multa indinidua. 4! Itẽ di⸗

uina eſſentia coĩcabilis eſt pluꝛibo ꝑſonis.⁊ eſt oĩno ĩ⸗
diuiſa eẽntia.vt nullatenꝰeſſentia diuidat᷑:cuʒ &̊ deus

nãõ ſit innidus.nec repugnet hoc creature.ꝗn eẽntia ſit
coĩcabilis pluribo ꝑſonis ſᷣm ſuũ modũ. ſ inter eſſen⸗

tias que plus tenet indiuiſionẽ in eẽntia eſt ſpẽs: ſpẽs

enĩ nõ coicatur niſi ab indiuiduis.genus aũt coĩcatur
a ſpeciebo. hec ſimilitudo inuenit᷑ in ſpecie:pᷣ cũ ꝑſo⸗

na nõ inueniat᷑ niſi in rõnali creatura ſiue intellectua⸗
li. oꝑtet & ꝙ in rõnali ereatura ſiue in angelo inueiat
hec ſimilitudo.ſicut poſſibile eſt: Hoc aũt nõ eſſet niſi
ſub vna ſpecie eſſent multa indiuidua. ꝗ̊ ſ vna ſpecie
angeli eruũt plures.quoꝝ vnuſquiſq; ſit pſona. Ad
quod dm. ꝙ vni ſpeciei rñdent plures indiuidue ꝑſo
ne ſub illa ſpecie. 4 Ad obiectum aũt in ↄtrariũ dom
eſt.ꝙ alia eſt ratõ ꝙ plura indiuidua ſunt ſub vna ſpe
cie:qᷓ coꝛuptibilitas materie aut indiuidui.que ñ põt
ſuſficienter ſaluare eſſe ſpeciei: in ſpiritibo.n.plurali⸗
tas indiuiduoꝝ nõ eſt ꝓpter hanc cauſazʒ.ſ̊ ad manife⸗
ſtationẽ diuine bonitatis.que vult coĩcare pluribo ꝑti
cipatõneʒ beatitudinis:vt ſicut multiplicat᷑ numerus
indiuiduoꝝ in ſpecie aĩe rõnalis ad fruitõz beatitudis
ita multiplicat᷑ numerus engelorũ ſub quacũqʒ ſpecie
ad fruitõz beatitudinis. Pꝛetea.poſſe regis temꝑalis
decens diſpoſitio in aula eiuns ondit᷑. cum multi cõſi⸗
milis diſpoſitõnis ſeruiũt.magis qᷓ ſi vnus ĩ vno offi⸗
cio ſeruiret:vt ſi multi pincerne.qᷓ ſi vnus ſolus piceꝛ⸗
na.? ita de alijs officijs:cũ &ᷓ poſſe regis ſit impropor⸗
tionale in infinitũ ſuꝑ poſſe regis temꝑalis.⁊ decẽtioꝛ
diſpoſitio aule celeſtis ꝙᷓ terrene: ↄueniẽs eſt angelos
ꝗ ſunt ſummi miſteriales.plures eſſe ſub vna ſpecie:ñ
eſt &̊ in ſpiritibo accipienda rõ multitudinis indiuidu
oꝛu que eſt in coꝛꝑalibo.¶ Ad ſecũduʒ pᷣo dðm.ꝙ di⸗
uina eſſentia nõ coĩcat ſe niſi vni ꝙ eſt.⁊ hoc ẽ: qꝛ nõẽ
poſſibile plures eſſe os:obuiaret.n.pfectõni diuine.
vt oñſuʒ eſt: nõ ſic eſt in angelis. immo magis cõgruit
pluralitas ſupoſitoꝝ:nõ.n.ſimile eſt de dño ⁊ ſeꝛuo
ↄuenit.n.magis ꝑfectõni dñi vnitas ⁊ indiuiſio.ſᷣuo
aut magis multiplicitas:cũ ̊ᷓ angeli ſint admiſtrato⸗
rij ſpũs. magis eis ouenit pluralitas ſuꝓpoſi itoꝝ ſbᷣ ea⸗
xzʒ ſpecie.i Zec eſt ſile de ſole ⁊ luna.ſunt.n.lũaria ſuf
ficiẽtia: ſol.n. eſt ſufficiẽs ad illuĩatõeʒ totius oꝛbis in
die.luna vo cum ſuis ſtellis ad totius oꝛbis illuĩatõeʒ
in nocte.ſicut expedit: ſtelle tñ ad aliud officiũ ſint di⸗
recte per ſe ⁊ eẽntialit᷑.

rticulus tercius

Kticulo teꝛcio querit᷑ ð cauſa multitudinis
angeloꝝ. ꝓpter quid ſcʒ neceſſe fuit tãtã an
eloꝝ multitudinez: ſi.n. hoc eſt ꝓpter mul⸗
titudinẽ hoim. cuʒ homo ſit ſuba coꝛuptibilis. angelꝰ
añt ſuba incoꝛꝛuptibilis.eẽt dignioꝛ creatura ꝓpter ĩ⸗
dignioꝛẽ.Silłr ſi dicat᷑ ꝓ h ẽ ꝓpt aĩas rõnales.ad q̃rũ

cuſtodiã vel exercitiũ dant᷑.nec hoc videt᷑.Cum.n.aĩe
ſucceſſiue creent᷑ ſic coꝛꝑa ſucceſſiue geneꝛãt᷑.poſſʒ vnꝰ
angelus multas aias cuſtodire vel exercitare: vñ ñ eẽt
ncce tantã eẽ multitudineʒ.¶¶ SOꝛetea.dr ĩ.xxxij.deut.
ſtatuit filios hoĩm iu? numeꝝ filiorũ dei. numerus G
hoĩm vel aiaꝝ rõnaliũ.magis videt᷑ ſumi iu numerũ
angeloꝝ·/ ꝙᷓ ecõnerſo.Dr̃.n.ĩ cantico.qñ diuidebat al⸗
tiſſimꝰgentes ⁊ ſeꝑabat filios adaʒ. ſtatuit termios gẽ
tiũ iu numeꝝ filioꝝ dei.ſiue angeloꝝ ſ̃m aliã lIr̃am.
Iteʒz neq; iuxta officia aut miſteria ſumit᷑ rõ młtitu⸗

dinis.ſ õ.n. pter miſteria ncce fuiſſet tantã eẽ multi

tudinẽ. ¶ Pꝛefea.cũ młtitudo creatuꝛaꝝ ꝓcedat a deo
ſm ſititudinẽ maioꝛẽ vel minoꝛẽ: q̃nto maioꝛ eẽt receſ⸗
ſus a ſumme vno.tãto maioꝛ deberet eẽ młtitudo.⁊ q̃n
to maioꝛ aꝑpꝛopinquatio mĩioꝛ młtitudo:q̊ ĩ maxia ap⸗
ꝓrimatõe mima mititudo:ſ̊ maxia ẽ aproxĩiatõ ange⸗
li ad ſummã vnitatẽ. mĩma ẽ multitudo in genere an
geloꝝ. ¶ Cõtra dañ.vij.milia miliũ miſtrabat ei ⁊c.⁊
math.xxvj. Mõne poſſeʒ rogare patrẽ meũ.⁊ exhibe⸗
ret mihi pluſꝙ. xij. legiones angeloꝝ. Ex q̊ videt᷑ ꝙ ma
rima ſit młtitudo angeloꝝ. Pꝛetea.Job.xxv.iQunꝗd
eſt numerꝰ militis eiꝰ? milites.n.vocat ſpũs ãgelicos.
S videt᷑ ꝑ ̊ vicẽ.ꝙ innumerabiles ſunt angelici ſpiitꝰ
d quod videt᷑ dõm.ꝙ angeli ſunt miſiri dine pote
ſtatis ĩ his creaturis mũdi.ſic hbabet᷑ ab aug.ſuꝑ geñ.
ad lit.ix.li. Cũ ea viſa ꝑ angeloꝝ obediẽtiã deſuꝑmi⸗
niſtꝛant᷑. ꝑueit iuſſio dei.nõſolũ ad aues aut pecoꝛa.ve
rũetiaʒ ad ea q̃ ſub agꝗs latent.ſicut ad cetuʒ ꝗ glutiuit
Jonã.⁊ etiã ad vᷣmiculũ:nã ⁊ hic legimꝰ diuinitꝰiuſſũ
⁊ radicẽ cucurbite roderet ſub cuiꝰ vmbꝛaculo ꝓpheta
regeuerat.Si.n.dominiũ donauit deꝰ ſic eũ inſtruens.
vt carnẽ peccati poꝛtãs. poſſit nõſolũ pecoꝛa ⁊ iumẽta
ſuis vſibo ſubdita.nõſoluũ domeſticas aues. veꝝ ⁊ libẽ
volitantes.etiaʒ ſeuas feras ⁊ caꝑe ⁊ mãſuetas facẽ.2⸗
eis im ꝑaꝛe potẽtia rõnis nõ coꝛꝑis:.cũ eaꝝ appetitus ⁊
coloꝛes captãs.paulatimq; illectãdo laxado pᷣmendoq;
moderans agꝛeſti eas exuit ↄoſuetudine:quatomagis h̊
angeli pñᷣt.ꝗ eius iuſſa quẽ ſempiterne intuent᷑.incom⸗
mutabili veritate ꝑſpecta.mouẽtes ſe ꝑ tẽpus ⁊ corꝑa
ſibi ſubdita.ꝑ tempꝰ ⁊ locuʒ agilitate mirabili.⁊ vila

abo moueat᷑. ⁊ appetitũ carnalis indigẽtie pñt efficẽ oĩ
aie viue: vt quocũq; venire opus eſt.venire neſciẽs ad⸗

Oucat᷑.Et ita pʒ ꝙ nccia eſt maxia multitudo angeloꝝ

Fm ↄgruentiã:nõ ꝙ mediantibo paucis nõ poſſit deus

iſtas creaturas diſpẽſare 2 admiſtrare.ſ̊ qꝛ decet ma⸗
gis ꝑ miſtros multos hec fieꝛi: ⁊ ſicut accidit in Rege
terreno ꝗ hʒ regnum terrenũ.qꝙ plures bʒ miſtros.qͥn
tomagis eſt apnd regeʒ celeſteʒ. ad quẽ ꝑtinet oim gnu⸗
bernatio.Et nihilomin ſi ñ eſſent iſte creature coꝛpa-⸗
les.deceret multitudinẽ angeloꝝ eſſe aſſiſtentẽ ſumme
ptãti.tanq; paratã obedire vel iuſſa ꝑficere.¶ Ad hoc
qð obijcit᷑.ꝙ rõ numeri vel młtitudis ñ bet ſumi er
ↄpatõne hoim vel creaturaꝝ cũ ſint dignioꝛes.DBicen⸗
dũ ꝙ rõ nõ ſumit᷑ ex hbis infeꝛioꝛibo:̊ iſta infeꝛioꝛa de⸗
clarant multitudinẽ ſpirituũ ſuꝑioꝝ.⁊ ideo ſumitur ex
reſpectu dine ptãtis ⁊ bonitatis.q nobilioꝛ ẽ om̃i ſub⸗
iecta creatuꝛa.q¶ Ad aliud dðᷣm.ꝙ in pluꝛibo ẽ veꝛũ.q;
diſtãtia a pᷣino ᷣm diſſilitudinẽ ↄcomitat᷑ młtitudineʒ
maioꝛẽ reꝝ diſtãtiũ. Vñ maioꝛ ẽ młtitudo nũeraliũ qꝙ;
plantaꝝ.plataꝝ vᷣo q; aĩaliũ:ſ̊ vtꝝ ſic ſit de angelis.ſo
li deo notũ eſt.cui definitus eſt nuerus ſpirituũ creato
xrũ.homiĩ vᷣo incertus eſt.ſicut habet᷑ in glo.ſuper illud
Job.xxv.ũqd eſt nũerus milituʒ eiꝰ.Aliud.n.eſt de
his q̃ ſpectãt ad multitudinẽ ſapie dei.cuiꝰ ſunt incõ⸗
prehen ſibilia iudicia ⁊ inueſtigabiles vie. aũt ma
xima multitudo:conijci pᷣt ex ſupdictis. ¶ Sʒ q̃ri põt
vtꝑ numerꝰ angeloꝝ ſit ceꝛtus apud angelos beatos.
Rñqdet᷑ ꝑ ̊ quod dẽ ĩ encheridion.vbi dr.q angeli no
uerũt de quot deberet fieri ſupplemẽtũ.vñ dicit.lix.ca.
125 ꝓ angelig moꝛtuꝰ ẽ xp̃s. bᷣ̊ ideo etid ꝓ angelis fit

quicꝗd hoim ꝑ eius moꝛtẽ redimit᷑ ⁊ liberat᷑ a malo:
qm cũ eis qͥdãmodo redijt ĩ gam poſt inimicitias q̃s
int᷑ hoĩes ⁊ ſanctos angelos pcta feceẽt.⁊ ex ip̃a hoĩm
redemptõe ruine angelice detrimẽta reꝑàt᷑: ⁊ vtiq; no⸗
uerũt ſaneti angeli docti ð deo.cuiꝰ veritatis eteꝛna cõ
templatõne beati ſunt.quãti numeri ſupplemẽtũ.de ge
nere hũano integritas illiꝰ ciuitatis expeteꝛet.⁊ ita vi
det᷑ ↄſtare.ꝙ in verbo accipiũt ñ tm̃ illũ nũeꝝ.hetiã il⸗

lũ ĩ qͥ ſunt.vñ apud ipos ĩ ᷣboẽ nũeri pᷣdicti ceꝛtitudo.
neſtio. xxj. de potẽtia

2 actibus angeloꝛ in genere.

Ranſituz faciamꝰ

adiuuante dño poſt oſideratõz oditi⸗
onis angelice.ad oſideratõz potẽtiaꝝ
7 actuũ. Primo &̊ faciamꝰ ſermonem
de potẽtia in genere. Scðo deſcẽdẽdo
ſm dꝛntias potẽtiaꝝ ⁊ actuũ.¶ Primo & fiat queſtio
cx potẽtia.vtꝝ eadeʒ ſit m ſubaʒ in angelis cũ eẽntia.
4 Secũdo.vtꝝ potẽtia ſit in actu ſꝑ. Tercio.vtruʒ
vna ſit ꝑotẽtia ſola.an plures.

emby primũ

Vod aũt potentia ſit eadẽ cũ eẽntia ĩ an
gelis.videt᷑ ex ↄpatõe ad aĩazʒ rõnalẽ.di
cit.n.aug.in li.de tri.ꝙ memoꝛia intelli
gẽtia ⁊ volũtas ſunt vna mẽs.vna vita.

.

vna eẽntia: ̊ nõ niſi eẽntia aĩe rõnalis. potẽtia ĩ gia

rõnali eſt eadeʒ cũ eẽntia:hᷣ maioꝛ ſimplicitas ẽ in an⸗
gelo. ſiẽ dicit Iſið.ᷓ ĩ angelo erit potẽtia ad minꝰaliq
eadeʒ cũ eẽntia.¶ Iteʒ in li.de aĩa ⁊ ſpũ dr.q deꝰ ẽ el⸗
ſentia ſua.aĩa vo ẽ q̃daʒ ſua vt potẽtie.q̊ multofoꝛtiꝰ ẽ
in angelo.4l YItez angelus ẽ ſuba ſimplex. ſiẽ dicẽ dyo.

ontra.ſumme ſimplicitatis ẽ ꝙ potẽtia ſit eadem

alers ſuba ideʒ ẽ potẽtia ⁊ eẽntia.ᷓ ĩ angelo ⁊c.

cũ eẽntia:ſᷣ angelꝰ ñ ẽ ſumme ſimplex. q̊ ñ oĩno idẽ eſt
potẽtia ⁊ eẽntia. 4l Preterea. ſi idẽ eẽt oĩno.ñ oꝑteret
ponẽ potẽtiã mediã ĩ angelis int᷑ eẽntiaʒ ⁊ oꝑatoʒ. ſic
dicit dyo.ꝙ ſuꝑceleſtia diuidũt᷑ in tria.ſ.eẽntiã. vᷣtutẽ
⁊ oꝑatõʒ:virtutẽ aũt vocat potentiã.ᷓ potẽtia ñ ẽ idẽ
cũ eentia.¶¶ Pꝛetea.potẽtia multiplex ẽ ĩ ſuo actu.eſ⸗
ſentia dᷣo nõ eſt niſi vnica ĩ ſuo actu:ꝗqᷓ potẽtia ñ ẽ ideʒ

Fm ſubaʒ cũ eẽntia.i Ad qð dᷣm.q potẽtia ñ ẽ idem

penitus qð eẽntia:dici tñ põt ideʒ ſic ĩ aia rõnali.qꝛ ſe

ipſa oĩno põt.¶¶ Ad primo obiectũ dðn. ꝙ cũ dicit᷑ ꝙ

„

memoꝛia itelligẽtia ⁊ volũtas ſunt vna eẽntia.n ẽ alis
dictu.niſi ꝙ vna eẽntia aĩe ẽ q̃ pᷣGt meminiſſe intelligẽ 2
velle:nõ ꝙ ſit eadeʒ eẽntia in genẽ potẽtie.tũc.n.eſſent
vna potentia.Siłr põt intelligi de eẽntia rõne eius q;
ſubeſt.nõ aũt ꝙ potẽtia dicat᷑ eẽntia vel ſuba ſicut ẽ in
deo.ꝗ¶ Ad aliud dðm.ꝙ aĩa eſt quedã ſua.vt fiat diſti
ctio int potẽtias ſubales ſiue vires ex vna ꝑte.⁊ acci⸗
dentia ex alia.qᷓtũ ad h.ꝙ potẽtie ⁊ viꝛes ſuhalit᷑ inbe
rẽt.⁊ vnũ ſunt cũ aia qtũ ad ſubaʒ.ñ dico qtũ ad eẽn⸗
tiã:potẽtijs.n.ſubalibo ſubſiſtit aĩa.accñtia vᷣo vt pru⸗
dentia foꝛtitudo ⁊ hmõi.ñ adherẽt ſubalit.qꝛ h̊ accñta
liter adſunt.Vñ potẽtie ⁊ vꝛes ſubales dicũt᷑ ideʒ qð
aia.rõne indiuiſionis ⁊ ad herẽtie ſubalis: accñtia nᷣo
nõ.qꝛ ſubalit᷑ ñ adherẽt.¶ Ad terciũ dm.ꝙ lʒ ſimpli
citas ſit in angelo.ñ eſt tñ oĩmoda ſimplicitas: ⁊ ideo
nõ eſt potentia quod eẽntia oĩno.quia nihil eſt ſua po⸗
tentia penitus pꝛeterq; deus ⁊c̃. G

eccudum

DOſecũduʒ quo querit᷑.vtꝝ potẽtia ſit ſꝑ
in ſuo actu. Dõ videt᷑. qꝛ ↄtigẽ ſiue poſſe
⁊ eſſe.ſimul ſunt ĩ ꝑpetuis:ſᷣ angeli ſunt
he ꝑpetue. in eis nõ differt poſſe ⁊ eẽ.
mpedimentũ ſube angelice. cum oĩno

—

—

ſit liberata a materia ⁊ conditionibo mateꝛialibo.ꝗᷓ cũ
omiĩs potentia indiſtans ab actu ⁊ non impedita exi
ab actu ſtatim cum eſt.q̊ potentia angeli ſtatim cuʒ eſt.
exit in actum.⁊ ita ſtatim eſt in ſuo actu. 4.(Ztẽ maior
indiſtantia eſt ſpũalis potentie ad ſuũ actum.qᷓ; coꝛpo
ralis: ſed potentia primi mobilis qᷓto cito potuit mo⸗
ueri mouebat᷑.q̊ angelica ſuba ſic eſt.ꝙ qcito potuit ĩ
actu.ſtatim fuit in actu. ¶ Contra. potentia hmõi eſt
potentia voluntaria.ſed potentia volũtaꝛia mediante
voluntate exit in actum:ſed non ſemꝑ eſt voluntas.q̊ ñ
ſemꝑ eſt actus.¶ Item prius eſt eſſe rei in creaturis
qᷓᷓ agere:ſed poſſe ſimul eſt cum eſſe.q̊ poſſe eſt prius q
agere:nõ ̊ potentia ſemꝑ eſt in ſuo actu.¶ Item potẽ
tia in creatura eſt ad oppoſita Fm ſuũ genus ſicut eẽn⸗
tia:eẽntia.n.creature põt eſſe ⁊ non eſſe.ꝗ potetia cre⸗
ature ſic ſe habet.vt poſſit agere ⁊ nõ agere: non ̊ᷓ ſem
per eſt neceſſario in ſuo actu. ¶ Ad quod dm.qꝙ eſſe
ſemper dicit᷑ dupłr. vel ita ꝙ ſit coeuum reſpectu eius
cuius dicitur ſemper:⁊ ſᷣm hoc non eſt potentia crea⸗
ture ſemper in actu. actus.n.nõ eſt coeuus potentie.
Si dᷣo ſemꝑ in actu dicat᷑ indiſtant.⁊ cum eſt in actuẽ
inceſſanter:nihil ꝓhibet eſſe aliquam potentiaʒ ange⸗
licã.q ſtatim qñ erat exit ĩ eſſe: ſᷣ nõ eſt hͥ in omi ſua po
tentia. Vnde poſſe ⁊ velle ſemꝑ ſunt ĩ ſuo actu.i.indi⸗
ſtanter. ⁊ poſt inceſſant reſpectu alicuiꝰ voliti.¶ Ad
obiectum ̊ dicendũ eſt. ꝙ cum dicit᷑ poſſe ⁊ eſſe nõ dit
fert in peꝛpetuis:ſenſus eſt.ꝙ nõ prius eſt poſſe ex po⸗
tentia mateꝛie qᷓ; eſſe quod eſt ex ſoꝛma.̊ ſic nõ eſt ĩ ge
nerabilibo ⁊ coꝛuptibilibo.vbi prius dicit᷑ eſſe ex potẽ
tia materie.⁊ poſt eſſe a foꝛma: ſᷣ in peꝛpetuis ſimul ẽ
materia ⁊ ſoꝛma.⁊ ideo poſſe a materia ⁊ eſſe a foꝛma
ſimul. Vnde non potuit celum eſſe ex potentia mateꝛie
priuſꝙᷓ fuit ex actu foꝛme: ſed prius fuit potentia agẽ⸗
tis ꝙᷓ eſſe in actu ſuo.prius potuit creare deus qᷓ crea⸗
uit: non ergo de actu potentie actiue intelligitur. ᷣ de
actu potentie paſſiue: in aliquibo enim actiuis poten⸗
tijs verum eſt. ſicut deus poteſt intelligere? intelligit.
Ad ſecundum dicendum eſt.q eo ꝙ nullum eſt impe
dimentuʒ potentie angelice.nihil prohibet ſemꝑ⁊ in⸗
diſtanter in ſuo aliquo eſſe:ſed nõ opoꝛtet in om̃i actu
volũtario:lʒ.n.impedimentũ non ſit tamẽ nõ ſemꝑ eſt
in ſuo actu. quia nõ ſemper adeſt volũtas: vt nõ ſemꝑ
videt viſus.Iʒ nullum ſit impedimẽtum ex parte oculi
⁊ medij ⁊ viſibilis:quia nõ ſemper adeſt volũtas ſ̊ con
uertit ſe ad aliud. ¶ Ad tercium vᷣo dm eſt. ꝙ eum dĩ
potẽtia coꝛpalis ſemꝑ ẽ in ſuo actu.ðvbi gr̃a:celũ ſemꝑ
mouet᷑.intelligẽdũ eſt ſꝑ.i.ſtati poſtq fuit⁊ inceſſant᷑
qꝛ ſemꝑ ↄtinuatus ẽ motua: ñ ſic aũt ẽ ĩ potẽtijs ⁊ acti
bus angelicis.qꝛ in actũ exeũt ꝑ volũtatẽ. ille vo exitꝰ
quantu erat ex ꝑte ſui.erat ⁊ eſt naturalis.

embx tercinz

O terciũ quo querit᷑. vtxꝝ ſit potẽtia vna
vel plures:⁊ videt᷑ ꝙ vna ſuficiat.Cum
enim angelus ſit creatura ꝓcedens a pᷣ⸗
o m primã aſſimilatõʒ quã ↄgruit na
atnra:in deo aũt ſic eſt.ꝙ ꝑ vnam po⸗

alit eẽ in cr

tentiã agit omĩa que agit.nõ ꝑ multipliceʒ: erit tũc in

angelo qð aſſimilabit᷑ in hac ꝑfectõne.q oĩa que aget.
vna potentia aget.¶ Itez ꝑfectius eſt agere vno q plu
ribus:cum ſumma perfectio conueniens ſᷣm naturã
cxreature ſit in angelo.vnica potentia aget in pluribo.
Wontramn quocunq; differens eſt potentia ab eẽn⸗
tia ⁊ eſt compoſituʒ.neceſſe eſt eſſe plures potẽtias: eo
enim ꝙ potẽtia differt ab eẽntia.neceſſe eſt ꝙ ſit ab eſ⸗
ſentia.⁊ quia eẽntia eſt compoſita. ratõne vtriuſq; bʒ
potentiam.q̊ᷓ cum angelus ſit eſſentia compoſita ĩ quo
differt potẽtia ab eẽntia. habebit nccio plures potẽti⸗
a8.4 Btẽ angelꝰ ẽ ꝓcedẽs a deo vno ? trino ꝑ pᷣmã al⸗
ſilatõʒ creature.ᷓ habet aliqꝗd qð rñdet vnitati diui⸗

kic⸗
anl
eingior
Pconpe
lit mo⸗
votliti
möleſt
dcante
sgi
reqtoris
Priuoih
ten hote
cutein,
itiacre⸗
Dnſen
negeſe
tu eins
lacren⸗
tehtie,
mmacmi
3 ange⸗
iſiapo
leinci⸗
enodif
cer bo/
eſtige
er pol⸗
ſimule
afoꝛnna
matenie
lia age⸗
ïcren⸗
Ur. 5 R
poten⸗
telligit
ſtimpe
npzin⸗
ſni getn
enopelt
öͤſen
cochli
ßcon
cumd'
üͤſenp
ceſſunt
61 ati
oo⸗

ena
Cunm
gaß⸗
gitna
mpo/
ücin
rage
pn
ar
ln.
enn⸗
geo
ben⸗
b⸗
io
titi⸗
iui/

9
¶ Lueſtio
ne eẽntie ⁊ trinitati ꝑſonaꝝ: ſᷣ̊ vnitati eẽntie rñdet eſ⸗
ſentia. trinitati ꝑſonaꝝ rñndent aliq̃ alia: nõ niſi po⸗
ſentie⸗ ad minug erũt tres potẽtie. cognoſcitina.effe⸗
ctiua. motua. ¶ Ad quod rñdendũ. ꝙ eẽntie angelice
rñndet pluralitas potentiaꝝ.4! Ad pmo obiectũ dom.
ꝙ lʒ angelus ꝓcedat a pᷣmo ſm primã aſſimilatõʒ cre
ature naturalit᷑ ogruenteʒ. nõ tn hʒ vnitatẽ ſiue ſingu
laritatẽ potẽtie: eſt.n.creatura ↄpoſita.ſ̊ᷣ ſi aliq crea⸗
tura eſt talis.ſ.hñs vnitatẽ eẽntie.ipſa erit materia vł
foꝛma vnita: materia.n.ñ hʒ niſi potentiã ad foꝛmas.
foꝛmare aut alicuiꝰ determĩate poteẽtie ñ eſt. niſi ꝑficẽ
numeꝛ in eſſe. ̊ ̊ ñ eſt niſi in ↄpoſitis eẽntijs.¶ Ad ſe
cundũ dðm.ꝙ lʒ pfectius ſit vno agẽ qᷓ; pluribo.nõ tñ
ↄuenit angelo ꝗ eſt pꝛima creatuꝛa in oꝛdine naturali.
Obuiat.n.ↄpoſitio.rõne cuiꝰneceſſe eſt habeꝛe pluꝛes
potẽtias:⁊ h̊ eſt ei ꝑfectius.q; ꝙ, materia bʒ vnicaʒ po
tẽtiã. Añ illa ſumma ꝑfectio qua oĩa vno agũt᷑. ñ oue⸗
nit niſi ſoli deo.in quo eſt ideʒ potẽtia ⁊ eẽntia.⁊ indi
uiſa eſt potẽtia quẽadmodũ qa natura.

—

2*

tijs 2 actibus angeloꝝ in ꝑticulari.

Einde procedẽdũ
eſt ad ↄſideratoeʒ potentiaꝝ ⁊ actuuʒ
ꝑticularit᷑.Soteſt aũt depᷣhendi in ge
nere numerus potentiaꝝ ? actuũ.ſᷣm
rõneʒ actuũ. Sũt.n.tres actus ꝗ de⸗

relinquut ſimilitudinẽ ſumme trinitatis in angelis. ſ.

peſſe creaturis ſᷣm regimẽ aut ptãteʒ ↄgnoſcere cũ ſuo
iudicio.motus exterioꝛ ⁊ interioꝛ.Preeſſe.n.ſᷣim regi⸗
men ⁊ ptãteʒ axpropriat᷑ patri:ↄgnoſcere cũ ſuo iudi⸗
cio qð eſt locutio filio appropriat᷑:motus ðᷣo interioꝛ ⁊
exterioꝛ apropriat᷑ ſpũilancto tanq principio:ſic &̊ in
bis actim relinquit᷑ quedã ſimilitudo trinitatis in an
gelo.ꝑ actus aũt cognoſcũt᷑ potẽtie. Erit &̊ triplex po⸗
tentia.ſ.pᷣſidendi.ↄgnoſcẽdi in ſuo iudicio.⁊ mouendi
motu interioꝛi vł exterioꝛi.Ex bis aũt poſſet videri q;
potẽtia pᷣſidendi derelinqt ſiłlitudinẽ ꝓpter apropria⸗
tionẽ reſpectu patris.⁊ ita prioꝛ debet eſſe. Sed videt᷑
ecõtrario.ꝗpter h.ꝙ preeſſe ſᷣm regimen ĩ angelis de⸗
pendet ex ↄgnitõne ⁊ motu.⁊ ideo prius dõm ẽ de po⸗
tentia cognitiua cũ ſuo actu.deinde de potẽtia motiua
⁊ tercio de potentia pᷣſidendi ſᷣm regimẽ vel ꝑtãteʒ re⸗
ſpectu creature angelice vel hũane vel alteriꝰ. Mec ob⸗
ſiat ꝙ potẽtia pᷣſidendi appropꝛiat᷑ patri:qꝛ tunc debet
vnũ pᷣoꝛdinari alteri.q intelligit᷑ abſolute. illud vᷣo ĩ
ↄꝑatione.⁊ ideo cũ potentia ↄgnitina: q̃ſi dicat.id qð
ptinet ad intelligentiaʒ angelicã ᷣm ſe.potẽtia vo pᷣſi⸗
dendi vt ad alteꝝ.⁊ ex prioꝛibo actibo dirigat᷑:recte pᷣ⸗
mo exiſtimamus agendũ de potẽtia cognitiua cuʒ ſuo
actu.⁊ deinde de alijs. MDotẽtia vᷣo cognitiua dupir at⸗
tendit᷑.vel rõne ꝓprij actus.vel rõne ↄſequẽtis.ꝗ eſt po
tentie indicatiue cuiꝰ eſt locutio. Primo ꝗ̊ dm eſt de
potentia cognitiua cum ſuo actu ꝓprio ⁊ princiꝑali.⁊
primo eſt oſideratio de potẽtia.poſtea de actu.¶ Cir⸗
ca potentiaʒ cognitiuã bec ↄſideranda ſunt.⸗. Pꝛimo
vtꝝ ſit potentia intellectiua ĩ angelis.an etiã ſenſitiua
Scðo.ſi intellectiua:aut cũ rone:aut pᷣt.¶ Tercio
ſi ẽ intellectiua excellẽtioꝛ rõe. vtꝝ ſit ĩtellectꝰ agẽs tm̃
aut poſſibilis ſiue materialis cũ illo.cuʒ alijs dꝛntijs qᷓ
Etinẽt ad intellectũ:ſicut ſunt intellectus ĩ actu ⁊ intei
lectus in habitu.q¶] Quarto.cũ ſint due dꝛñtie.ſ.intei⸗
lectus ſpeculatiuus ⁊ practicus.an vtraq; angelice cõ
ueniat intelligetie.an alteꝛa tm̃.

Membx primum
Arca primũ ſic videt᷑ ꝙ ñ tm̃ potẽtia in⸗
tellectiua ſit in angelis. ſ̊ etiã ſenſitiua:
ↄgnoſcũt.n.res ꝑticulaꝛes ſm ſignata.ſ.

(Queſtio. xxij. de poten/

.xxy.

tempa ⁊ loca:bᷣ vis ↄgnitiua ſingulariũ ᷣm ꝙ h̊ ⁊ nũc
eſt vis ſenſitiua.&̊ angelus hʒ potentiã ſenſitiuã.q Itẽ

poſſe ſentire calidũ in igne ſᷣm ↄtactũ nõ eſt niſi poten

tie ſenſitiue.⁊ h̊ ↄuenit ipſis malis angelis ꝗ igne pu⸗
niũt᷑.⁊ h nõ eſt niſi ſᷣm potentiã a principio datã.g̊ an

geli hñt potẽtiã naturaleʒ ſentiẽdi caliduʒ in igne.
aut ſic p uniũt᷑.pʒ ꝑ hoc quod dicit Aug.i.xxj.de ciui.

dei.Cur nõ dicamꝰ.quis miris.tñ veꝛis modis etiam
ſpũs in corporeos poſſe pena corpꝑalis ignis affligi: ſi
ſpũs hoĩm incoꝛpoꝛei.⁊ nũc potueꝛũt includi coꝛꝑali⸗
bus mẽbꝛis.⁊ tũc potuerũt coꝛpoꝝ ſuoꝝ vinculis inſo
lubiliter alligari:adherebũt & ſi eis nulla ſint coꝛpoꝛa
ſpũs demonũ:immo ſpũs demones lʒ incoꝛpoꝛei.cor⸗
poꝛeis ignibo cruciãdi.nõ vt ignes ipſi quibo adhẽbũt
eoꝝ iũctura inſpirent᷑.⁊ alia fiãt que ↄſtẽt ſpũ ⁊ coꝛꝑe
ᷣ vt dixi miris ⁊ ineffabilibo modis adherendo. accipi
entes ex ignibo penã.nõ dantes ignibo vitã.4 Item ſi
cut dicit Iſido.⁊ augꝰ.multa nouerũt angeli ꝑ experi
entiaʒ.que a principio nõ ↄgnouerũt:ſᷣ̊ exꝑientia ẽ pᷣn
potẽtiã lſenſibileʒ. ̊ angeli hñt potentiã ↄgnoſcendi ꝑ
ſenſuʒ.¶q Itez fantaſie ſunt ſᷣm ꝑtem ſenſibileʒ. Sᷣ ↄgni
tio aliqua fantaſmata ẽ ĩ aligbo angelis ſcʒ demonibo:
Hᷣ nõ eſt actus ſine potẽtia.̊ habebit potentiã ↄgnoſcẽ⸗
di ᷣm fanta ſiaʒ.⁊ ita potentiã ↄgnoſcẽdi ſᷣm ſenſum ĩ⸗
terioꝛeʒ.i¶ Itez nibil põt dare alteri niſi qð bʒ. ſed in
ſomno dant᷑ fantaſmata aut viſiones ſᷣm ꝑtẽ imagina
riã ab angelis.& angeli hnñt fantaſmata vel foꝛmas ta⸗
les.q̊ hñt potentiã ſenſibileʒ interioꝛeʒ.4! Itez diẽ au⸗
guſti.in li.de ci.dei.viij.ꝙ angelus nõ tm intelligit ſed
etiã ſentit.vñ dicit ibi.vj.ca.vniuerſi mũdi coꝛpꝰ.figu⸗
ras.q̃litates.oꝛdinatũq; motũ.a elementa diſpoſita a
celo vſq; ad terꝛã.⁊ quecũq; coꝛꝑa in eis ſunt.ſiue oẽm
vitã.vel que nutrit ⁊ ↄtinet qualis ẽ in arboꝛibo:vł q̃ 2
HG bʒ ⁊ ſentit.qualis ẽ in pecoꝛibo:vel q̃ ⁊ B̊ hʒ ⁊ intelli⸗
git.qualis ẽ ĩ homĩbo:vel q̃ nutritoꝛio ſubſidio ñ indi⸗
get. ᷣ tñ ↄtiĩet.ſentit.intelligit.q̃lis ẽ i angelis: niſi ab
illo eſſe nõ poſſe ꝗ ſimpłr eſi: &̊ᷓ angeli hnt potentiã ſen
ſitiuaʒ interioꝛeʒ vel ero. Aonrd on⸗ ſenſus
exteꝛioꝛ eſt mediate oꝛgano coꝛpoꝛeo.vᷣ angelꝰ eſt ſuba

ſeꝑata a coꝛꝑe.nõ indigens oꝛgano coꝛpoꝛeo.ᷓ nõ ſen⸗

tit exterioꝛi ſenſu.ꝗ Itez intelligentia angelica ẽ excel
lentioꝛ intelligẽtia hũana ſiue ronali. Intelligẽtia vᷣo
rõnalis excellẽtioꝛ ↄgnitiua ſenſibili. intelligetia an⸗
gelica eſt excellẽtioꝛ potẽtia.defeꝛente ↄgnitinã ſenſibi
leʒ.nõ & intelligentia angelica hʒ cognitiuã ſenſibilẽ.
4l Iteʒz foꝛma ſenſibilis eſt aliquo modo coꝛꝑalis.ᷣ̊ in⸗
telligẽtia angelica eſt totałr ſpiritalis:&̊ ñ eſt ↄuenien⸗
tia inter ſoꝛmã coꝛpaleʒ ꝓut hmõi? intelligẽtiã ange⸗
licã: nec int intelligentiã angelicã ⁊ ſ. s intel⸗
ligẽtia ſiue angelus n hʒ potẽtiã ſenſitiuã.¶ Ad quod
dðm.ꝙ in angelo ñ eſt potẽtia ſenſitiua diſtincta abĩ⸗
tellectiua.ꝑ ũlũ modũ ꝑ quẽ ſenſitiua hodie diſtiguit᷑
ab intelligẽtia. ¶¶ Ad pᷣmo ꝗ obiectũ doᷣm ẽ.ꝙ lʒ cogno
ſcat angelꝰ ſingłaria.ñ tñ hʒ illã potẽtiã ſenſitiuã q ꝓ⸗
prie ẽ ſingłariũ.Eſt.n.ↄgnoſcè ſinglare ſenſibilłr.⁊ eſt
ↄgnoſcẽ ſingłare intelligibiłr. Cognoſcẽ vo ſingulare
ſenſibiłr ẽ.qñ ſingłare qð ẽ h̊ ⁊ nüc immutat potẽtiaʒ
iniũctã oꝛgano h̊ ⁊ nũc.ſic̃ pʒ inuiſibili.qð imutat po
tẽtiã ↄiũctã oꝛgano h ⁊ nũc.Vñ ſpẽs rei viſibilis reci⸗
pit᷑ ĩ ꝑte pupille.⁊ cũ ↄditõe deteꝛmĩati tẽꝑis.Cogno⸗
ſcere ðᷣo intelligibiłr ſenſibile ſiue ſingłare ẽ. qñ qð ſin
gulare ẽ.⁊ ẽ H ⁊ nüc.ↄgnoſcit᷑ tale eẽ ab intellectu: ſ̊ ñ
m foꝛmã ſenſibilẽ ſiue ſpẽʒ relictã ĩ intellectu.ſed ſᷣm
ſpẽʒ intelligibilẽ.q nec dr̃ hr̃e ↄditõʒ loci aut tꝑis.niſi
tpᷣus laꝛgiꝰ accipiat᷑.¶ Ad ſcdᷣm vᷣo dõm.ꝙ lʒ angelus
poſſit pati ab igne ꝗ adheret ei:ñ tñ adheret ei ſic for⸗
me ↄiũcte cũ coꝛꝑe ꝑfectibili:recipit &ᷓ ſpẽʒ calidi affli⸗
ctiuũ ñ ꝑ modũ ſenſus.ſᷣ ꝑ modũ intellectꝰ paſſibił q ẽ
ſic ſenſus.Cũ.n.calidũ ĩmutat ſenſuʒ.ſpẽs calidi ſen⸗
ſibił ẽ ĩ oꝛgano qð patit᷑ ab ipo ſenſibili.⁊ aia ↄpatit᷑:

hec aũt ſpẽs calidi intelligibilis accipi?᷑ ĩ intellectu.ſᷣ
accipiendo vt ſibi nociuũ patit᷑ intellectꝰ: ⁊ ſic angelꝰ

patit᷑ qᷓi intelligẽdo ad modũ ſenſus.⸗ Ad teꝛcium ðo

dðm.ꝙ lzʒ ſit exꝑientia in angelis. nõ tñ potẽtia ſenſi⸗
tiua.Expientia.n.dicit᷑ dupłr.ſᷣm ſenſuʒ ⁊ m intel⸗
lectũ. Scðm ſenſuʒ dicit᷑ qn ſenſibile ꝑcipit᷑ apud ſen⸗
ſuʒz. ⁊ ex h̊ delinquit᷑ erꝑientia ↄſequẽt apud intellectũ
⁊ Fm h̊ dicit᷑ er ſenſu fit memoꝛia.ex memoꝛia multoti
ens facta expientia ⁊c. Scðm intellectũ vᷣo dĩ exꝑien
tia.qñ intellectus ĩmediate ↄpᷣhedit rẽ ſenſibilẽ.ñ me⸗
diãte ſenſu.⁊ ꝑ bũc modũ ẽ exꝑientia apud intellectuʒ
angelicũ.multa.n.tpalia cognoſcũt ſenſibilia ꝑ tꝑis
exꝑientiã.¶¶ Ad q̃ꝛtũ dom. ꝙ lʒ ĩ aliqi angelis dicat
eſſe intellectꝰ fantaſticꝰ.G̊ nõ ẽ niſi ꝓgter erꝛoꝛẽ ſiue de⸗
ceptõʒ qᷓ eſt apud eos.ſ.demones: ñ qꝛ hẽant fantaſti⸗
ca ſenſibilia ĩ potẽtia aliqᷓ. ᷣm ꝙ fantaſma dr ſpecies

ſenſibilis.ñ in pñti materia. Fantaſia q̊ ſic ↄueit ipſis

demonibo.qũo oueiĩt fantaſia intellectui bũano.cũ fal⸗
lit᷑ circa cognoſcenda. Ad ꝗntũ dðm. ꝙ lʒ poſſit in⸗

telligẽtia angelica immutare virtutẽ ſenſibileʒ. ᷣm vi?ꝛ

tutẽ imaginariã.ſicut ↄtingit in ſomnis: h̊ nõ eſt qꝛ ba
beat in ſe angelꝰpotẽtiã ſenſibileʒ vt hmõi. h̊ q̃ eſt intel
lectualis apud intellectũ angeli. in recipiẽdo recipituz
Em potentia vᷣtutis receptiue:⁊ ita apud recipienteʒ ẽ
ſenſibilis.Explanatio iſtiꝰ rei oſtendet᷑ infra.vbi aget
de cognitõne demonũ ⁊ eoꝛũdeʒ temptatõnũ.q Ad vl⸗
timũ dðm.ꝙ hG quod dicit aug.in li.de ci.dri ſic intel⸗
ligit᷑.vt intellectiua in angelis hẽat poſſe viuificãdi vł
ↄcidendi ſᷣm quendã modũ hẽat ⁊ poſſe ſentiẽdi ⁊ ĩtel⸗
ligẽdi ꝓpꝛie:vis.n.intellectiua ĩ eis ẽ ita ꝑfecta. vt poſ⸗
ſit aliquo mõ qð põt inferioꝛ. vñ cũ inferioꝛ poſſit ↄci⸗
dere ⁊ viuificare. põt etiã ſentire pᷣter iſta ſuo mõ ⁊ ꝑ⸗
fectioꝛi mõ quodã:nõ ꝗ̊ hʒ illa ßᷣm modũ pticulareʒ ⁊

differentez. ̊ ſm modũ generaleʒ. vt qð põt vegetabi⸗

lis vitaliter.⁊ ſenſibilis ſenſibiłr. hoc poſſit intellecti⸗
ua intelligibilit᷑ ⁊c B

embrum ſecüdum

Dſecũdũ quo querit᷑.vtꝝ in angelo ſit ĩ⸗
tellectus cũ rõne.aut ſine rõne. ñ cuʒ
rõne videt᷑.qꝛ diſtinguit᷑ angelꝰ ab boĩe
B ĩB/q; angelus ↄgnoſcit pᷣncipia ⁊ q̃ ſunt
a principijs.nõ decurrẽdo a pricipijs ad ↄcluſionẽ. aĩa
aũt rõnalis ñ ↄgnoſcit ↄcluſiones.decurrẽdo a princi⸗
pijs ad illas. ̊ intellectꝰ angelicꝰ ẽ ſine hmõi ratõne.
Pretea.rõnale eſt ꝓpria drñtia hoĩs.qua diſtiguit᷑
ab om̃i alia re.⁊ ita ab angelo:łᷣ nõ dicit᷑ rõnale niſi a
potetia rõnis. hõ diſtinguit᷑ ab angelo ĩ potẽtia rati⸗
onali:ñ g angelꝰ hʒ potẽtiaʒꝝ hãc.⸗. Iteʒ in li.de aĩa ⁊
ſpũ.Animꝰ ẽ q̃dazʒ ſuba rõnis ꝑticeps regẽdo coꝛpori
accõmodata:ꝗᷓ eẽ ꝑticipẽ rõms.eſt ꝓpria dꝛñtia aĩe ra
tionalis:g nõↄueit angelo.¶¶ Iteʒ in eodẽ li.rõ ea vis
eſt aĩe.q reꝝ coꝛpoꝛeaꝝ naturas.foꝛmas ⁊ accñtia ꝑci
pit:oĩa incoꝛpoꝛea.ſ̊ nõ er coꝛꝑa.Ex quo argnit᷑ ꝙ nõ
eſt potẽtia ĩ angelo ipᷣa rõ.¶ Iteʒz ĩ eodeʒ.ratiocinatio
eſt rõnis inqſitio:pᷣ ingꝗſitio rõnis ñ ẽ in angelo.q̊ñra

tiocinatio: nec actꝰ rõnis:̊ nec ipa potẽtia.⸗ Itẽ in

eodẽ.ad rõnẽ ꝑtinẽt viſibiliũ rõnes ⁊ diffinitões. inni
ſibiliũ inueſtigatõnes: E̊ G̊ nõ ꝑtinet ad angelü. g rõñ
eſt potẽtia angelica.¶¶ Cõtra. Dama. loquẽs de ange⸗
lo dic.vt rõnalis ⁊ intellectuał arbitrio libera E. gᷓ an⸗
gelus hʒ potẽtia hmõi. Pretea. aug.in li.de ci.dei. cuz
loquit᷑ ð demonibo dicit.ea eẽ ronalia aĩalia mẽte paſ⸗

ſiua. YIteʒ Moe. in li.de duabo naturis 7 vna ꝑſona di

cit: ꝙ ꝑſona eſt rõnalis nature.indiuidua ſuba:ſᷣ ꝑplo⸗
na eſt in angelis.ᷓ rõnalis natura ↄueit eis:h ñ oueni
ret niſi hrent rõneʒ. ⁊c. IJteʒ Oyo.in li.de di.no. qd
eſt malũ in demonibo niſi furoꝛ irrõnalis. ſᷣ ᷣ nõ dieit
m ſilitudineʒ brutoꝝ.ſ̊ ſᷣm ſiłitud inez hoim male vtẽ
tiu rone. rationeʒ habent. Preterea.cum angelꝰ ſit

ſubſtantia compoſita.quid pꝛohibet angelum ipᷣas re⸗
rum compoſitiones comprehendere:ſed comprehen⸗
re rerum compoſitõnes eſt ratõnis.ᷓ habet ratõeʒ.
Item cum angelus quedaʒ cognoſcit ⁊ quedam igno⸗
ret.⁊ per cognita poſſit venire in noticiaʒ incognitoꝝ
quid ꝓbibet inceſſum ratõnis eſſe in angelis. ange⸗
lus habebit potentiaʒ rationis. d quod dicẽdũ.
ꝙ ratio dupliciter accipit᷑.ſimilit᷑ ratõnale.lno mõ
ꝓprie.⁊ alio modo cõmunit. Proprie cum dicit᷑ vir⸗
tus cogitatiua conferens vnũ cum altero. decurrens a
principijs ad concluſiones.ab vno extremoꝝ ad aliud
medium. ſm ꝙ dicit Dama.excogitatiui ſunt indi⸗
cia ⁊ compoſitiões ⁊ inceſſiones ad actus.⁊ occaſiões
⁊ fuge actionum: Apꝛie vᷣo intelligentie intelligibiliuʒ
7 virtutes ⁊ doctrine.⁊ artiũ rõnes ⁊ conciliatiuum ⁊
electiuum.Et iteꝝ ideʒ ſcʒ Oama.diuidit᷑ rõnale aie ĩ
interius diſpoſitum ſermonem ⁊ prolatum. Eſt auteʒ
interius diſpoſitus ſermo motus aiĩe in excogitatiuo.

fiens ſine aliqua enunciatõne: ſᷣm hoc maxime ratio⸗

nales omnes ſumus.eteniʒz qui a natiuitate ſunt muti

vel ꝓpter aliquã egꝛitudineʒ vel paſſioneʒ voceʒ amiſe

runt. nihilominus rõnales ſunt: ꝓlatus vᷣo ſermo in
voce ⁊ ĩ ſillabis oꝑationeʒ hʒ.qm̃ ꝑ linguaʒ ⁊ os pfert᷑
ſermo.ideoq; ⁊ ꝓlatiuus dicit᷑. Eſt auteʒ annũciatiuꝰ
intelligentie.⁊ ſᷣm hunc moduʒ eſt ꝓpꝛium homĩs ſᷣm
aiam ratõnalez. Alio modo accipit᷑ cõmunit ꝓ intelle

ctu cognoſcente ſuꝑioꝛa 2 inferioꝛa intelligibilia ⁊ ſen

ſibilia intelligibilit᷑: ⁊ em hunc modum nõ eſt vis di⸗
ſtincta ab intellectu.⁊ hoc modo ↄuenit angelis.⸗ Ad
obiecta ̊ reſpondet᷑.ꝙ Iʒ ratio dicat᷑ eſſe in angelis.ñ

tamen ſᷣm omẽʒ actum. Sunt.n.quidaʒ actus qui at⸗

teſtant᷑ imꝑfectioni.ſicut decurrere ꝑ collationẽ a com
poſitis notis ad compoſita ignota:⁊ ꝑ hunc modũ nõ

ↄuenit angelis ratio.cuʒ ſint ſimplicioꝛis intelligẽtie:

ↄgnoſcũt.n.multa in vno ſine decurſu ratiocinatõis.
NMec prohibet quin in angelis ſint naturalit quedam

nota quedam ignota:⁊ per nota aliquo modo poſſunt

ignota cognolci.ſed hoc non eſt per viam inquiſitõis:
ſed in malis eſt ꝑ quaſdaʒ coniecturas.in bonis vo ꝑ

rreuelatõeʒ ſuꝑnam. Et ꝙ homo cognoſcat decurrendo

a ꝓpoꝛtione nota ad ignotam. hoc nouit angelus: non
ꝑ modũ ꝓpoſitõnis.ᷣ indiuiſibilit. Eñ ſi coprebendit
veritates ↄpoſitõnuʒ.hoc eſt ſᷣm ꝙ veritates ille redu⸗
cit᷑ ag veritates reꝑ.q̃ ab ipis angeł ↄgnoſcũt᷑.

ebꝛu tercmuz

D terciũ quo querit᷑ de drñtia intellectꝰ
poſſibilis ⁊ agentis.vtꝝ ſit in angelis ſi⸗
cut in homibo.Quod videt᷑.qꝛ angelꝰ hʒ
portentiam recipiendi cognoſcibilia:ᷣ po

7

rentia receptiua cognoſcibiliuʒ dicit᷑ intellectus poſſi⸗
beilis. habet intellectum poſſibileʒ. 4 Itez hʒz aligd ĩ

ſe ꝑ quod educit᷑ de potentia in actũ in genere intelle⸗
ctus.⁊ hoc eſt intellectus agens.̊ hʒ intellectũ agẽtẽ.
4 Itẽ compoſitus eſt ex materia intelligibili ⁊ foꝛma
intelligibili.⁊ ex parte materie ẽ reciꝑe intelligibilia.
⁊ ex parte foꝛme ſacere.ergo habet intellectum poſſibi
lem 7 agentem. (Konarahimelleane poſſibilis ĩ no/
bis eſt reſpectu ſpcieꝝ abſtrabendaꝝ a fantaſmatibo
ſed fantaſmata ſenſibilia non ſunt in angelis. intelle
ctus poſſibilis per hanc viam nõ eſt ĩ angelis. ¶ IJtem
intellectus materialis impedimentum quoddam reci
pit per leſioneʒ cuiuſdam paꝛtis cerebri.ſ intellectus
in angelis nullo coꝛpoꝛeo impedit᷑: &̊ intellectꝰ materi
alis ſiue poſſibilis nõ eſt in angelis. Itẽ qdã colliga
tio ẽ intellectꝰ poſſibilis ſiue materialis cũ vᷣtutibo ſen
ſibilibo.ſᷣ ĩ angeł nlła ẽ vis colligata hũs depedentiaʒ
ab illis:&̊ ñ ẽ intellectꝰ poſſibilis vł materiał ĩ angel.
Agd quod dm. ꝙ intellectꝰ poſſibilis ẽ ĩ ãgel. ᷣ nõ
Fmn omẽʒ modum ſᷣm quem eſt in aĩabus rõnalibus.

— — „ —„

2——— — — — ec-

= —

6sre
then⸗
toez.
igno⸗
nitor
nge⸗
idi.
omn
wir,
ensg
cliu
inch,
ſioee
bliß
un
leci
aun
htino,
vatio⸗
timutl
amie
Won
Pſert
gtius
fin
nelle
1ſen
sdi⸗
(Do
hiat⸗
conn
lüno
inie:
töis.
edarn
une
fis:
vop
endo
non
ndit
edu⸗

llect⸗
lsſi⸗
lbz
oo
gi
lle⸗
e.
man
lia.
ſſibi
no/
nbn
telle
ten
l
s
ri
6
n
3
no
:

¶ Nueſtio

babet enim angelus intellectũ poſſibilẽ ad recipien duz
cognitionẽ a deo.⁊ etiam ab angelis ſupioꝛibus ſi ſuꝑi

oꝛes habet.ha bet etiam intellectũ poſſibilem ad capien

dum noticiã iſtoꝛũ inferioꝛũ.ſed nõ illo modo quo intel
lectus poſſibilis humanue.intellectus eni poſſibilis hu
manus indiget miniſterio ſenſus pꝛeambulo.⁊ miniſte⸗
rio virtutũ ſenſibiliũ.qð nõ eſt in angelo.⁊ ideo diſſimi
liter dicit᷑ ex illa parte poſſibilis.¶ Ad obiectũ ergo di⸗

cendum.qꝙ licet habeant intellectũ poſſibilẽ.nõ tamẽ re

ſpectu ſpecierũ abſtrahendarũ a fantaſi matibus. nec re
ſpectu agentis abſtrabedis ſpecies a fantaſmatibo. nec
indiget memorijs pꝛecedẽtibus vel ſenſibilibus.nec im⸗
peditur per impedimentũ coꝛpoꝛei inſtrumẽti. ſicut dici
tur in his qui habent maniacã paſſionẽ. nõ enim intel⸗
lectus paſſibilis in angelis ſeꝑabilis tm̃ ẽ a coꝛpoꝛe vel
ab actu ſenſibiliũ virium.ſed leꝑatus eſt.ideo no occur⸗

rit ei impedimentũ ex ꝑte illa.¶ Ad aliud quo queritur

de intellectu agente.dicendũ. ꝙ in tellectus agẽtis pꝛie
ſumpti. eſt educere potentiã intelligẽdi.⁊ hoc per abſtra
ctionẽ ſpecierũ a fantaſmatibo. In angelo autẽ non ẽ ac

ceptio ſpecierũ per abſtractionem a fantaſmatibus.vn⸗

de qᷓtum ad hanc conditionẽ non dicitur intellectus an
geli agens. Sumendo autẽ cõmunius intellectum agen
tem. pꝛout agentis eſt educere potentiam intelligendi in
actum per acceptionem quandã ſpecierũ. intellectus an
geli poteſt dici agens. Vtrum intellectus ſpeculatiuus
aut practicus ſit in angelo.

Oaquartũ quo queritur de his differentijs
que ſunt intellectus ſpeculatiuus practi⸗
cus.vtrum cõueniant angelo ſᷣm naturam.
& non videtur. Cum enim ſpeculatiuns a
peculo dicatur. cognoſcere autem per ſpeculum ⁊ eni⸗
gma. ſit cognoſcere ſuperna per hec iferioꝛa.angeli au⸗
tem ᷣm naturam ſuam eſt nudã veritatem contemplari
cum nihil interſit inter ipſum naturaliter 7 deum. eꝛgo

non habet intellectum ſpeculatiuum a ſpeculo dictum.

Preterea.intellectus ſpęculatiuꝰ ſicut dicit phᷣus eſt
cum continuo tempore.ſed intellectus angelicus natu⸗
raliter abſtrahit a continuo. ergo nõ eſt intellectus ſpe⸗
culatinus in angelis. Bimmter arguitur ꝙ non ſit ĩ
tellectus pꝛacticus. Aa extendente ſe intelligẽtia fit ꝑpꝛa

ctica. ergo ſi nõ eſt ſpeculatiua in angelis. nec pꝛactica

que conſequitur ad ipſam. 4 Item intellectus practicꝰ
indiget cuſtodia angelica. ꝓut angelus datur ad cuſto⸗
diam in bono ⁊ ad fugam mali.ſed angelus ratione ali⸗
cuiꝰ potentie ſue non indiget cuſtodia angelica. ergo nõ
eſt intellectus pꝛacticus in angelis. ¶¶ Preterea.intelle⸗
ctus pꝛacticus retardatur per fantaſiam. ſed intellectꝰ

in angelis nõ retarqatur. ergo non eſt in angelis intel⸗

lectus practicus.¶ Contra.itellectus ſpeculatiuꝰ ẽ vis
qua cognoſcuntur res intelligibiles. vt angeli æ anime
⁊ buiuſmodi.ſed hec vis eſt in angelis. ergo intellectus
ſpeculatiuꝰ eſt in angelis. ¶¶ Item in lib. de anima ſpi
ritu dicitur.ꝙ anima ſimilis eſt per intellectum angel.
ſed propꝛie differentie intellectus. ſunt ſi peculatiuus et

practicus. ergo he differentie cõueniunt angelis. 4 Ytẽ

intellectus ſpeculatiuus ẽ vis nata cognoſcere verum.

Intellectus practicus vis nata monere ad bonũ. ſʒ be

due differetie ſunt in angelis. ergo in angelis eſt ſpecula
tiuũ ⁊ practicũ. Ee qð dicendũ.ꝙ ſpeculatiuum põt
dici du pliciter.vel a
do⁊ ſimiliter pꝛacticus ab opando. ſᷣm hoc bñᷣ poſſunt
he due differẽtie eſſe ĩ angelo. ſʒ bm ꝙ dicit᷑ a ſpeculo.2
mediãte ſenſu recipiunt᷑ ſpecies in telligibiles ꝗqbus aĩa
ſpeculat᷑.⁊ in ſpeculo videt.⁊ ſᷣm hũc modũ nõ dicitur
ſpeculatiuũ in angelo eſſe m naturã. Et nota ꝙ alia ẽ
obſcuritas quã habet angelꝰ malꝰ cũ videt ſpeculum.
cũ homo videt naturaliter. Qaʒ illa quã babet homo
natnraliter. eſt ex cõiunctione cũ coꝛpulẽtia ipſius cor⸗

ſpeculãdo vel a ſpeculo.ſi aſ peculãa

racticũ. „. .
Hueſtio. rxriij. de modis
olcedi.

poris coeruptibilis. Unde Greg. bhumanũ cor ipſo cor-
poris carnalis põdere grauatũ.hanc ipſam coꝛpulẽtiaʒ

quaſi obicem retinẽs.ſumma nõ penetrat.⁊ graue exte⸗
rius iacet.qꝛ leuãtem manũ interiꝰ non babet banc aut
nõ habet angelꝰ malus.ſed habet eã per peccatũ: quam
etiam peccatoꝛ homo ſimilit᷑ habet.vnde dupliciter dici
tur hbomo malus videre per ſi peculũ.angelꝰ vᷣo malꝰ al⸗
tero mõ tmi:homo vᷣo bonus altero mõ tm̃. cũ erat in ſta
tu inocẽtie.aliter vᷣo cũ eſt in ſtatu penalitatis.angelus
vᷣo bonꝰ neutro modoꝛũ.ſed clare videt aut ſi peculatur.
Ad id quod obijcitur de intellectu ſpeculatiuo.p iam
dicta põt reſpõderi. Ad illud o qð obijcit᷑ de ĩtellectu
pꝛactico.dicẽdũ ꝙ ĩtellectꝰ pꝛacticꝰ põt dici vis.que na⸗
ta ẽ mouẽ vel moneri ad b nũ.2 HB mõ ẽ ĩ angelo. Si vo
accipiat᷑ ꝓut ĩdiget cuſtodia angelica ne labat᷑. vel põt
reciꝑe impedimẽtũ ꝑ fantaſiã ſenſibilẽ. nõ ẽ ĩtellectꝰ pꝛa
cticꝰ ĩ angelis.ꝑ hec patet ſolutõ obiectoꝛũ cõtra intelle

Icto de potentia
cognitiua. dicendũ eſt de actu. Et prĩo
de modis cognoſcẽdi. ſcdᷣo de differen⸗
J tijs cognoſcibiliũ. O tum ad primum
ʒAgquerit᷑ de duplici cognitione angeloꝛũ.
matutina ? veſpertina que ponit᷑ ab Aug.i lib.ſuꝑ geñ.
ad litt. ⁊ in lib.de ciui.dei ad oroſium. 4 Prio querit᷑.
quare appellet᷑ cognitio matutina ⁊ veſptina. ¶ Scðo.
vtrũ vtraq; cognitio ſit naturalis. Tercio de ſufficien
tia huius diuiſiõis.¶ Quarto de comꝑatione vnius ad
aliã.ſ.que potioꝛ ſi
ſcunt angeli verbũ.debeat dici matutina aut veſi peꝛtia.
Sexto. vtrũ cognitio que fuit in angelis anteq; cade⸗
rent.eſſet matutina vel veſpertina vel nec ſic nec ſic.

mornz primu;

primunm ſic primo videtur. ꝙ aliqua co⸗
gnitio beatoꝛum angeloꝛum nõ debeat dici
ND matutina aut veſpertina. hanc enim dupli⸗
cem cognitionẽ angeli accipit Augu. ex boc
uod dictum eſt gen. j. factuʒ ell veſpe 2 mane dies vnꝰ.
Cognitio ergo matutina aut veſpertina dicitur iuxta
prietatẽ eius ꝙ dicit᷑ mane ⁊ veſꝑe.ſed mane eſt luxr ad
mixta cũ tenebris.ſimiliter in veſꝑe.ergo cũ ꝑ lucẽ ĩtel⸗
ligat᷑ cognitio.ꝑ tenebras ignorãtia. patet q; cognitio
matutina ⁊ veſꝑtina ẽ.cui aligd admixtũ ẽ ð ignoꝛãtia.
Sʒ in cognitiõe bonoꝛũ angeloꝛũ nihil ẽ admixtũ de ic⸗
rantia.imo potiꝰ videt᷑ dici diurna. ſᷣm dies nomĩat
cognitionẽ.cui nihil eſt admixtũ de ignoꝛatia.⸗ Prete⸗
rea videt᷑.q cognitio in verbo nõ debeat dici matutina
qm̃ cognitio ĩ verbo ẽ ſᷣm rationẽ verbi.qm̃ verbũ lux ẽ
incõmutabilis.elõgans a ſe omnẽ tenebrã.Cognitõ au⸗
tem matutina ꝓut ẽ matutina. nõ elõgat a ſe omnẽ tene⸗
brã igꝛãtie.ſiẽ nec mãe tenebrã mateialẽ.q̃re ⁊c.¶ Pre
terea vr ꝙ cognitio boni ageli de quacũq; creatura ſit.
ſiue ſit de ſe ſine de alijs.ñ debeat dici matutĩa.ſᷣm ꝙ di
cit Dama.angeli lumĩa ſunt. Et ſᷣm ꝙ exponit aug. lu⸗
HBeñ. ad litt. ꝑ diẽ ſignat᷑ cognitio angeloꝛũ ꝑ noctem
priuatio eiuſoẽ.vñ ſᷣm ꝙ expoit cognitio nihbil aliud eſt
ꝙᷓ dies.⁊ dies totiẽs repetitꝰ nihil alið Eq; cognitõ agłi
totiẽs repetita.Sʒ cõſtat ꝙ veſꝑa dicit declinationẽ ad
noctẽ.ↄgnitõ vo veſptia poſſibilitatẽ vel declinationeʒ
ad ignorãtiq.ſʒ ↄgnitõ bõi ãgeli nullo mõ eſt poſſibił ad
ignorãtiꝭ. m ꝙ huiꝰmõi.ꝗ cognitio ãgeli nõ dʒ dici ve⸗
ſꝑtina.¶ Ad h̊ dicẽt aligs.qꝙ cũ angelus ſit creatura.et
iõ de nihilo.ꝙ de natura ſua q creatura ẽ poſſibibł ad iq⸗
rantiã. ſua ↄgnitõe admixta ẽ qͥ ad h̊ ignorãtie.⁊ iõ
mãe ⁊ veſꝑe q dicũt admixtõeʒ cũ tenebꝛis põt aſſignaꝛi
vt dicat᷑ eꝰ ↄgtõ matutiĩa ł veſi ꝑtia. ¶ Sʒ tũc obijcit vi

t. Quito. vtrũ cognitio qua cogno

detuꝛ ꝙ cognitio angeli nec debeat dici matutina nec ve
ſpertina:qm mane habet tenebrã antecedentẽ a lumen
ſequẽs:econtra veſpera:ſeo neutro modo eſt in angelis
ergo neutra cognitio.i¶ ¶ Reſponſio dicimꝰ ꝙ ſicut patʒ
in libro ſuper geñ.ad litt.Cũ aug.ponit pꝛedictã dupli⸗
cem angeli cognitionẽ.ibi intendit diuidere diẽ a nocte.
ſᷣm ꝙ fit huiuſmodi diuiſio.Geñ.pꝛimo cũ dicit᷑. deꝰ di
uiſit lucẽ a tenebꝛis.⁊ vult ꝙ cognitio angeli dicatuꝛ di
es cuius ſunt due partes.mane.ſ.⁊ veſi pera. vult co⸗
gnitionem angeli comꝑare diei ſiue luce eiuſdẽ: ignorã⸗
tia nocti vel tenebris.⁊ cũ mane ſit principium diei ve⸗
ſpera finis.vult ſimiliter ſᷣm hoc.q ↄgnitio angeli ĩ ver
bo dicatur matutina.cũ ſit tanqᷓ in principio rerũ. Sʒ
cognitio eius vel rerũ in ſeipſo.vel rerũ in propꝛio gene
re eſt veſpertina.cũ ſit in creatura: q̃ inqtum eſt creatu
ra ẽ ĩ declinatione ⁊ caſu.⁊ iuxta hoc accipiunt᷑ hec no⸗
mina matutinũ ⁊ veſpertinũ.reſpectu cognitionis an⸗
gelice.⁊ per hec patet ſolutio ad omnia obiecta. ꝓcedũt
enim ex ſu ppoſitione cuiuſdam falſi.ſ.q cognitio angeli
dicatur matutina aut veſpertina. qꝛ ſit cognitio in ma⸗
ne ⁊ in veſpere lucis cũ tenebris.quod falſum eſt.⸗ Itẽ
vt patet gen.j.anteqᷓ; fieret mentio de mane ⁊ veſpe.iam
erat dies diſtinctus a nocte.⁊ ſimiliter in cõfirmatione
angeli cognitio eius fuit diſtincta ab ignorantia.Fm q;
exponit Aug.ſuper geñ.ad litte.Si ergo querat᷑.quare
tunc cognitio angeli nõ dicitur diurna. dicimus ꝙ be⸗
ne ſic poteſt vocari.Ande aug.in.xj.de cimi.dei capitu⸗
lo.xxir. In verbo cognoſcunt angeli tanqᷓ diurna cogni
tione.in ſeipſis tanq;ᷓ veſpertina.Item in quarto libro
ſuper geñ.ad litt. Cognitio que eſt in verbo ad diem P⸗
tinet.que eſt in ſeipſis ad veſperam. ¶ Seo foꝛtaſſe que⸗
retur ·. cum meridies ſit quaſi media pars diei ĩter ma
ne ⁊ veſperam. videtur ſᷣm hoc.ꝙ debeat poni tercia dif
ferentia cognitionis angeli que diceret᷑ meridiana. Zid
quod qdicimus.ꝙ hoc nõ opoꝛtet.nõ enim poteſt angel?
cognoſcere res.niſi aut in creatoꝛe aut in creatura.⸗ 6
vel cognoſcẽdo in ſeipſo res.vel in proprijs generibus.
prima cognitio dicitur matutina.ſecunda deſptina.

embrum ſecundum

ecundũ quo queritur. an cognitio in an
gelis matutina vel veſpertina dicatur natu
ralis.Ad quod ſic. Illud dicit᷑ naturale qʒ
principio fuit in angelis. ſed cognitio ve⸗
pertina fuit in eis a principio.¶ Preterea. aliquã ha⸗
buerunt de creatore cognitionem. ergo cũ illa nõ dicat᷑
veſpertina erit matutina.⁊ ita vtraq; cognitio eritĩ an
gelis naturalis. ¶ Contra. cognitio matutina eſt ange
lice nature foꝛmate cum dictum elſt fiat lux.⁊c̃. ergo cũ
non ſit angelus ᷣm naturam ſuã formatus.non habuit
cognitionem matutinam ſed primitiuam cognitionem.
Preterea.hec ẽ cognitio reruʒ in verbo.ſed bec cogni
tio eſt ſpirituum habentium gloꝛiam. ſed angeli mali ñ
habuerunt iſtum ſtatum. ergo nec cognitionem matuti⸗
nam.⁊ habuerunt naturalem. ergo illa nõ fuit matuti⸗
naen quod dicenduʒ. ꝙ veſpertina cognitio põt di
ci dupliciter.vel cum cognoſcunt res in ſuo genere. vel
cum ex ipſis rebus ſiue er ipſa natura cognoſcitiui ſine
adminiculo gratie gratũfaciẽtis.aſcendit creatura ange
lica ad cognitionem creatoris. Cum ergo dicitur ꝙ an⸗
gelus de natura ſua vel ex conſideratione rerum creata
rum cognoſcit creatorem.dicitur hec cognitio non ma⸗

tutina ſed veſpertina.que non incipit a creatore 2 per⸗

nenit ad creaturam. ſed icipit a creatura.2 peruenit ad
creatoꝛem. Mec hoc eſt contrarium quod ponit beatus
Herñ.differentiam inter cognitionem angelice nature
7 humane. idetur enim dicere. ꝙ angelus immediate
cognoſcat deum nõ ſic autem homo. ſed hoc intelligen⸗
dum eſt ꝗ aſſignare intendit differẽtiam inter hanc co⸗
gnitionem ⁊ illam:q; angelus non indiget adminiculo
creature coꝛpoꝛalis ſicut homo. nõ enim per cognitio⸗

tionem dicitur cognitio angeli matutina. ſm terciaʒ ve

nem ſenſibilem venit ad intelligibilem. ſed nõ excludit

quin creatura intelligibilis per ſe mitatur aſcendere ad
cognitionem creatricis eſſentie.¶ Ad illud ðᷣo qð queri⸗
tur.vtrum altera iſtarum cognitionũ ſit naturalis.dicẽ
dum natur ale dicitur dupliciter.vel ad quod ſufficit na
tura.vel qð datum eſt a principio ipſe nature ⁊ reputa⸗
tur quaſi naturale.Secũdo modo poſſet dici altera ea⸗
rum iſtarum naturalis.pꝛimo vᷣo mõ dicitur naturalis
quedam cognitio.qua potuerunt angeli cognoſcere res

in ſeipſig vel in pꝛoprio genere. .
Membꝛmm tercium

Dtercium quo queritur de ſufficiẽtia huiꝰ
diuiſionis. Ad quod ſic aug.ponit.ꝙ ange
lus cognoſcit res in verbo.⁊ in ſe ⁊ in pro/
io genere.quare ᷣm hoc ſunt tres ratiões
oſcitur angelus.⁊ patet ꝙ; ᷣm primã ra⸗/

ſpertina.quare he due differẽtie nõ ſufficiunt.¶ At poſ⸗

ſet dici.ꝙ debet poni media differentia cognitiõis que

dicitur meridiana.ſed hoc ẽ ſupra poſitũ ⁊ ſolutuʒ. Re
ſpondetur concedimus ꝙ iuxta primã cognitionem an⸗
geli ſumitur cognitio matutina.ſed veſptina nõ ſolũ iu⸗
xta terciã ſed ⁊ iuxta ſcdᷣam.vt manifeſtatũ eſt ſupra.cũ
vtraq; cognitio ſit in creatura.⁊ ideo dicit Aug.ad oro
ſium. Ipla creature cognitio in ſemetipſa veſptina que
dei cognitione erat mane.⁊ idẽ in eodẽ. Sciẽtia angelo
rum in ſeipſis.in comꝑatione ad ſcientiam q̃ eſt in ver⸗
bo dicitur veſpeꝛtina.ſic eꝛgo tam ſcdᷣa diffeꝛentia ↄgni
tionis angelice ꝙ; tercia dicituꝛ veſpeꝛtina.tamen tercia
ſumpliciteꝛ.ſed ſcdᷣa quodãmodo. Sed tũc queꝛit᷑ que
eſt diffeꝛẽtia inter hanc duplicem cognitionem veſperti
nam. Et videtur ꝙ nulla.qm nec a ꝑte cognoſcentis.cũ
cognoſcens poſſit eſſe idem angelus.nec a pte rei cogni
te.qm̃ eandem rem cognoſcit angelus ĩ ſeipſo? in gene:
ribus reꝛum.nec a ꝑte eius quo cognoſcuntuꝛ res ꝑ ſu⸗
as ſpecies:ſed nihil aliud videtur ratione cuiꝰ poſſit al⸗
ſignari diffeꝛẽtia.quaꝛe ze.(stra angeli ↄgnouerũt
res fiendas in ſeipſis angelig.⁊ ita pᷣm oꝛdinem nature
anteꝙᷓ fieꝛent:ſed in pꝛopꝛijs geneꝛibus reꝛum.nõ cõtin⸗

git res cognoſceꝛe anteq; fiant.ſed ſolum iaʒ factas.ſᷣm
ꝙ ponit aug.ſed cõſtat ꝙ alio modo cognoſcitur res fi⸗

enda nõdum facta.⁊ res que cognoſcitur ſᷣm ꝙ ia facta
eſt. EVnde aug.ſuꝑ geñ.ad lit.accipit illa tria verba que

ponũtuꝛ in cõditione firmamẽti. geñ.j.fiat.fecit.⁊ factũ

eſt:⁊ vult illa diſtingueꝛe refeꝛẽdo ad triplicẽ cognitiõʒ
angeli . qm ꝙ dicit᷑ fiat.refert᷑ ad cognitionẽ angeli quã

habet in verbo.fecit ad cognitionẽ reꝛũ in ipſo angelo.
⁊ factũ eſt ad cognitionẽ reꝛum in pꝛopꝛio genere.lqʒ.n.

hec ſimul fuerit tẽpoꝛe tñ ibi ẽ pꝛioꝛitas oꝛdine ⁊ digni⸗
tate.Vnde li fiat dicit quaſi diſpoſitionẽ ad opeꝛanduzʒ.
quod cognouit angelꝰ in verbo. li fecit quaſi ipᷣm opera
ri qð cognouit.iĩ ſeipo li factũ ꝙ iã oꝑatũ.qð ↄgnouit an
gelus ĩ rebo iã creatis.⁊ hoc ſic cognoſceꝛe dedit deꝰ an
gelo. ᷣm ꝓꝙ ibi dicit aug.ſic eꝛgo patet ꝙ diffeꝛunt huiꝰ⸗
modi cognitiões quod cõcedimꝰ.¶ Ad illud eꝛgo quoo
obijcit᷑ in cõtraꝛiũ.dicimꝰ ꝙ angelus cognoſcit res in ſe
angelo ꝑ ſpecies ſibi datas.ſed ĩ ꝓpꝛio geneꝛe accipiẽdo
ſpecies ab ipſis rebo.licet eꝛgo vtrobiq; cognoſcat res ꝑ
earũ ſpecies diffeꝛẽter tñ.Et patet exempluũ de artifice.
qui aliteꝛ cognoſcit aꝛcham anteꝙᷓ fiat.⁊ poſtq facta ẽ:
⁊ tñ vtꝛobiq; ꝑ ſuã ſpeciẽ ↄgnoſcit.patet eꝛgo ex pᷣdictis.
quomõ ẽ ponẽ tm̃ duas diffeꝛctias ognitiõis in angelo.
tñ ſunt eiꝰ tꝛes ratiões cognoſcẽdi.⁊ quomõ buiꝰmõi

tres rationes diffeꝛãt.qm̃ illa que eſt in verbo nullo mõ

depẽdet a re cꝛeata. ſed illa que ẽ in angelo ad minꝰ de⸗
pendet a foꝛma vel ſpecie cõcreata ipſi angelo.qꝛ intelli
gentia ẽ plena foꝛmis.ſʒ illa que ẽ reꝛũ i ꝓgꝛijs generibo
a rebus creatis ſimplicit dependet.Ex hoc patet. ꝙ iſte
tres rationes cognoſcendi.ᷣm nobilitatẽ earũ differũt.
nobilioꝛ enim ẽ foꝛma increata qᷓ conereata ipſi angelo

Oldt
dere
gaten
ladc
citn
reputa⸗
ergen⸗
turolis
dcre eo

tilu
cenge
I Po⸗
rarioes
rimäta
reiczſe
Arhn
ise
p ſe
neman
princh
doro⸗
naqge
anceo
kinten
aygni
Infcia
i ce
ſſert,
ns
icogti
ngene⸗
gpſ
ſſtaß⸗
nerüt
ature
cötn
48. n
eres fi
iſacrn
baqte
1ſven
mnin⸗
iqri
ngeo⸗
,F.
.
pera
tan
Can
hoi,
guod⸗
ginl.
piic⸗
fes
ſie
ene⸗
i⸗
n
o
no
ge⸗
elti
iw⸗
iſe
rit
geo

¶ Vneſtio

a ꝙ; foꝛma a rebus accepta.

embruz quartum

cognitiõis ad aliã que potioꝛ ſit. Ad quod
ſic. Aſdelius cognoſcunt᷑ res in arte qua fi⸗
unt ꝗᷓ; in ipſis rebus.ſicut dicit Aug. in li.
de ciui.dei.⁊ idẽ ſuꝑ illud Yoh.j.quod factũ ẽ in ipſo vi
ta erat.archa viuit in mẽte qð fit traſit cũ tẽpore.ſʒ co⸗
gnitio rerũ in arte.ẽ in ipſo verbo.rerũ in ſeipſis in ꝓ⸗/
pꝛio genere.ergo potioꝛ eſt cognitio ĩ verbo.qᷓ que eſt in
ipſo genere ꝓpꝛio. Itẽ meliꝰ ↄgnoſcũtur res.cũ cogno
ſcuntur ſᷣm ꝙ habẽt eſſe imutabiliter. qᷓ; ̃m ꝙ haber el⸗
ſe mutabiliter.ſed ĩ verbo habẽt eſſe imutabiliter. in ꝓ⸗
prio genere mutabiliteꝛ:⁊ ĩ hoc ⁊ ĩ illo cognoſcunt᷑ ꝓut
ibi ſunt.ergo potioꝛ ẽ cognitio rerũ in verbo q; in ꝓprio
genere.¶ Itẽ Aug. ad oꝛoſiũ.plus videt᷑ creatura ĩ ver⸗
bo.qᷓ in ſeipſa videat᷑.plus videt᷑ in arte ĩ qua fit qᷓ ĩ ſe
ipſa videat᷑.vnde aug.in.xj.de ciui.dei.vij.ca.Scientia
creature in comꝑatione ſciẽtie creatoꝛis quodammõ ad
ueſpaſcit.itẽq; luceſcit ⁊ mane fit.cũ ipſa refert᷑ ad lau⸗
dem dilectionẽq; creatoꝛis.nec in noctẽ vergit.vbi non
creator creatuꝛe dilectiõe relinquit᷑.¶ Itẽ ibidẽ cognitõ
creature ĩ ſeipſa decoloratioꝛ ẽ(vt ita dicã) qᷓ cũ ĩ dei ſa⸗
pientia cognoſcit᷑ velut ĩ arte qua facta eſt.iõ veſpera qᷓ

nox cõgruẽtius dici põt. Itẽ matutinũ pᷣm ꝙ buiꝰmõi

nobilius ẽ veſpertino. exgo cognitio matutina potioꝛ ẽ
veſpertia cogni niöe Ebtr potioꝛ ẽ cognitio qua res
diſtincte cognoſcunt᷑ ꝙ qua indiſticte. Sʒ in ꝓprio gene
re cognoſcunt᷑ diſticte.in verbo vo indiſticte. ergo poti⸗
oꝛ eſt cognitio ĩ ꝓpꝛio genere q; in verbo.¶ Item ſicut ſe
habet eſſe ad eſſe.ita cognitio ad cognitionẽ.cũ cognitio
rei ſequat᷑ eſſe eiuſdem.⁊ iuxta ꝓpꝛietates eſſendi ſuma⸗
tur rõ cognoſcẽdi.ſed eſſe rei in ꝓpꝛio genere eſt eſſe ſim
pliciter.eſſe ĩ verbo eſt eſſe ſ̃m ꝗd.ergo ⁊ cognitio.ſj rei
cognitio que ẽ cognitio ſimpliciter. potioꝛ ẽ qᷓ illa que ẽ
Fm quid.eꝛgo ⁊c. ¶ Iteʒ ſi.b.cognoſcit᷑ ꝑ.a. ita ꝙ ꝓpꝛia
rõ cognoſcẽdi ſit a.ſi a nõ cognoſcit᷑ niſi ꝑ priuationeʒ.
ergo nec b.a ſimili arguit᷑.Coſtat enim ꝙ verbũ ẽ rõ co⸗
gnitionis angeli cũ ngnoctt ĩ verbo.ſʒ ipſum verbũ nõ
cõtingit cognoſcere niſi ꝑ priuationẽ.vt videt᷑ ꝑ hoc qð
dicit᷑.j.thimo.vlti.qui habitat lucẽ inacceſſibileʒ. Et H̊
oſtẽdit Dyoni.dicit enim ꝙ certioꝛes ſunt de deo nega⸗
tiones ꝙ; affirmationes.licet enim multe affirmationes
de deo ſint vere.tamen incerte. ſed negationes ſunt cer⸗
tiſſime.vt ꝙ nõ eſt lex aut lapis aut aliquio huiuſmodi
ergo angelus cognoſcit res in verbo ſolũmodo priuati⸗
ue.ſed talis cognitio nõ eſt certitudinalis. ſed cognitio
reꝛum in propꝛio geneꝛe ẽ certitudinalis.potioꝛ autẽ eſt
cognitio certitudinalis nõ certitudinali. quare vt priꝰ.

Item videt᷑ ꝙ nullo modo poſſint angeli cognoſcẽ res

in verbo.qm̃ verbũ eſt infinite lucis.potentia auteʒ an⸗
geli finita eſt.ſed nõ videtur ꝙ finitum copuletur finito
per infinitũ.quod eſſet ſi diceretur ꝙ angelus cognoſce
ret in verbo.vel ꝙ verbũ eſſet ratio. ſᷣm quã vniretur in
telligibile cum intelligente. Quod cum videatur impoſ
ſibile.vxigetur ꝙ angelus non poſſit res in verbo cogno⸗
ſcere.¶ Reſpõdetur ſᷣm Aug.ſuper Geñ. ad litt.⁊ ad
oꝛoſium̃.potioꝛ ẽ cognitio que eſt in verbo. qᷓ qᷓ in ꝓpꝛio
genere. qm̃ in verbo cognoſcitur res eternaliter ⁊ incor
ruptibiliter. ⁊ vt in cauſa.ſed in propꝛio genere vt tẽpo⸗
raliter. ⁊ vt corꝛuptibiliter. ⁊ vt create.ſʒ nobilioꝛ ⁊ po⸗
tioꝛ eſt illa cognitio qᷓ; illa.quẽadmodum enim dicimꝰ.
ꝓ certius cognoſcemus res in futuro qᷓ; modo.quia ĩ fu⸗
turo cognoſcemus in verbo. modo autẽ cognoſcimus ĩ
proprio genere.ita dicimus ꝙ melius cognoſcunt ange
li res in verbo q in genere pꝛopꝛio. Ao pꝛimo obiectũ

dicendum eſt. ꝙ deus vno eodem modo cognoſcit res

diſtincte.ſ.ſeipſo.⁊ ideo dicimus ꝙ potiſſima eſt ſua co⸗
gnitio.cum vno ⁊ eodem modo poſſit cognoſcere plura.
? in potentia eſt intellectus creati ꝙ nõ poſſit cognoſce⸗

Oaquartũ quo querit᷑ de cõparatione vniꝰ

xxij.

re plura niſi pluribus:ſicut enim dicimus ꝙ nobilioꝛ ẽ
motus vnius motoꝛis habetis virtutẽ plurium. qᷓᷓ pluri
um habentiũ ſolũ huiuſmodi virtutẽ. ita dicimus ; de
nobilitate dei eſt.ꝙ vno ⁊ eodẽ mõ poſſit ↄgnoſcere plu
ra ⁊ diſtincta.illnd enim vnum habet virtutẽ ipſo manẽ
te vno.diſtinguẽdi res ipſas.iQõ enim eſt deus ſicut ſpe
culũ materiale.quod ſᷣm vnã ſpeciẽ nõ poteſt diſtiguere
plura.ſed eſt etiam diſtinctiuũ ipſarũ.⁊ ideo ſoluenduʒ
eſt ꝑ interemptionẽ.¶. Ad illud vo qð obijcit᷑. ꝙ angelꝰ
in verbo cognoſcit res indiſticte.dicenduʒ ꝙ põt eas ibi
cognoſcere diſticte.nõ quia ſit diſtinctio in verbo.ſed in
rebus ipſis a verbo.⁊ ipſuʒ ſpeculũ angeli cũ in recipiẽ
do eas diſtincte recipit. Inde deꝰ facit ĩ angelo buiꝰmo
di diſtinctiõm.¶ Ad ſecundũ dicimus.q eſſe rerũ in pꝛi
mo. eſt eſſe ſimpliciteꝛ.qm illud eſſe eſt nihil aliud qᷓ eſſe
primi.ſᷣm ꝙ dicit Anſelmus. ꝙ creatura ĩ creatoꝛe ni⸗
hil aliud ẽ ꝙᷓ creatrix eſſentia.nõ enĩ dicimꝰ ꝙ lapis ha⸗
beat eſſe lapidis in deo.⁊ ſic de alijs.ſed eſſe quod hbabet
in deo. eſt eſſe increatum. 2 ideo eſt eſſe ſimpliciteꝛ. qm̃
quicqꝗd eſt in ipſo vt eſt in ipſo eſt ipſe.nõ ſic in anima in
qua ſunt ſpecies rerũ.que nõ ſunt ipſa ama.⸗ ideo cuʒ
cognitio ſequatur eſſe.manifeſtũ eſt.ꝙ ſimpliciter eſt co
gnoſcere res in verbo.vnde etiã dicit phus ꝙ cognoſce⸗
re creatũ in cauſa eſt cognoſcere ſimpliciter ipſuʒ.⁊ mi⸗
tomagis in cauſa que ſupꝛa omnẽ cauſam ẽ. ſicut ẽ cau⸗
ſa prima.i Ad terciũ dicendum.q aliter ẽ in cognitiõe
noſtra q; angeloꝛũ ſᷣm ꝙ oſtendit Merñ.v.omeł. ſupꝑ cã⸗
tica dices.ſuꝑceleſtis ſpiritꝰ abſqʒ; adiutoꝛio coꝛporis.2

abſq; intuitu hoꝛũ que ꝑ coꝛpus ſentiunt᷑.ſola perfectio

ſue vicinitate ac viuacitate natuꝛe ſufficit apꝛehendere
ſumma? infima penetrare. an nõ hoc aplus intellexit
qui cum diceret.inuiſibilia dei per ea que facta ſunt in⸗
tellecta conſpiciuntur.adiecit pꝛotinus a creatura mun
di. nimirum qm a cre atura celi nõ ita.quo enim his in⸗
uolutus carne ac incola terꝛe ſpiritus. er cõſideratione
ſenſibiliũ pꝛofitiens.gradatim quodãmodo paulatiʒzqʒ
nititur puenire.eo ille celeſtium habitoꝛ ingenua ſubti
litate a ſublimitate ſua ⁊ omni facilitate pertingit. nul⸗
lo vtiq; ſenſus coꝛpoꝛei ãminiculo fultus.nullo coꝛpoꝛei
mẽbriadiutus officio. nullo coꝛpoꝛee cuiuſcũq;ʒ rei re⸗
foꝛmatus intuitu. Et idem ſubdit exempla notabilia di
cens.Cuꝛ eni ĩter coꝛꝑa ſpeciales ſcrutent᷑ ſenſus.quos
in libro vite ⁊ abſq; cõditione legit.⁊ abſq; difficultate ĩ
telligit.Cur in ſudoꝛe vultꝰ ſui laboꝛet excuteꝛe gꝛana
de paleis.de vineis vuas.⁊ de amurca oleũ.qui de omĩ
bus ſatis habũdeq; ad manum habet.Quis mẽdicet vi⸗
ctum ſuũ in domo ſua babudans panibo.quis puteũ fo
dere curat.⁊ terꝛe viſceꝛibo venas aquaꝝ cũ laboꝛe rima
ri cui vltro affatim aquas lipidas fons viuꝰ emanat.⸗
dẽ dicit augu.ſuꝑ Geñ·.ad litt.ij.li.circa mediuʒ.i leqʒ
eni ſicut nos ad ꝑcipiendã ſapientiã eius pꝛoficiebãt an
geli.vt inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt intellecta con⸗
ſpiciẽt.ꝗ ex quo facti ſunt.ipᷣa ete:nitate ſancta ⁊ pia cõ
templatiõe ꝑſꝛuunt᷑. Facit eꝛgo Meꝛñ. vim ĩ h̊ ꝙ dicit a
creatuꝛa mũdi.i.a cꝛeatura hũana.⁊ nõ dicit a cꝛeatuꝛa
celi.i.a cꝛeatuꝛa angelica.quaſi diceꝛet.licet ĩtellectꝰ hu
monus veniet ad cognitionẽ inuiſibiliũ ꝑ cꝛeatuꝛas.nõ
tñ intellectꝰ angelicꝰ. ᷣm hoc ergo dicimꝰ. ꝙ veꝛum ẽ
cꝛeatuꝛa hũana qꝗtum ẽ de ſe.nunqᷓ venit ado cognitionẽ
inuiſibiliũ.ſed ſolũ aut ꝑ pꝛiuationeʒ aut ꝑ effectus . Fm
etiã quod dicit Dyoni.veꝛbi ga.pꝑ pꝛiuationem ſicut ſi
velim ſciꝛe quid ẽ deus.inducẽdo in cꝛeaturis remouen
do eas a deo.vt dicatur.ꝙ nõ eſt lapis.aut equus.⁊ ſic
de alijs.⁊ ſic conicituꝛ ꝙ eſt ſupꝛa omnẽ cꝛeatuꝛaʒ. Alio
mõ ꝓ effectꝰ eiꝰ reꝑtos iĩ cꝛeaturis.ſicut ſi dicat᷑.hec cre⸗
atura ẽ bona.⁊ nõ ẽ bonaa ſe. ab alio. Sʒ tũc queꝛit᷑.
vel ab alia creatuꝛa.vł ab alio ꝙ; a cꝛeatura. tũc conici
tuꝛ ꝙ ab alio qᷓ; a cꝛeatiꝛa.⁊ tũc conicit᷑ aliqua ſubſtãtiã
eẽ ĩcatã pᷣmã.qm abix ñ ẽ ĩ ifinitũ.ſʒ ſic ñ ẽ ĩ ãgło.ſʒ ãgłs
ↄſcit ðdu.łꝑ ipʒ.łꝑ ſilitudieʒ ab ipᷣo accepta.⸗ iõ ceꝛtiſ
ſima ẽ eiꝰ ↄgnitõ q̃ ↄſcit res ĩ ᷣbo.qm ꝑ ipʒʒ vᷣbũ ↄgſcit

verbũ.⁊ ꝑ ipſum alia.¶ Ao vltimum dicimus.q; ? ſi lu

ram angelicã quã illuminat.⁊ bec pꝛeſentia eſt in cõuer

—

ſione ad lumen eternũ. ſed nõ poſſunt cõuerti ad illud.
⁊ illud nõ cognoſcere.ergo in conuertendo cognoſcunt
ipſum lumen.ſed poſtea ſubditur.factũ eſt veſpere ⁊ ma
ne ⁊c̃.ergo ex ordine verboꝛũ videtur.ꝙ iſta cognitio ñ
fuit matutina aut veſpertina¶ Cõtra.angelus cogno
ſcit verbũ.⁊ res in verbo ꝑ ipſum verbũ. ergo vtrobiq;
eſt idẽ pꝛincipiũ cognoſcẽdi:ergo eadẽ eſt cognitio ĩ ſpe⸗
cie.ſed illa eſt matutina q̃ cognoſcũt res in verboꝑ ver⸗
bum.ergo ? reliqua. ( boc reſpõdendũ ꝑ auctori⸗
tatem Aug.ad oroſium dicẽtis ſic. hoc ĩtelligi poſſe ar⸗
bitror.qð nõ in ipſo die tanꝙᷓ eius bono indigẽs quo ſit
beatioꝛ requieuit.ſed ipſum diẽ ſeptimũ id eſt angelicã
naturã adduxiſſe ad requiẽ ſuã.vt viderẽt.ſ.in deo ſicut

.xxxj. de ciui.dei. Innotuit demonibus nõ per illud ꝙ ẽ
vita eterna ⁊ lumen incõmutabile.ſed per quedam tem

gnatos.per ſedem poteſtatem in illos quos vtiq; in pre
ſcientia dei quãto ei vicinioꝛ.tanto ceteris perſpicatior
preuidens nullo ſapientie radio choruſcãtes.nullo ſpi⸗
ritus amoꝛe feruentes.velut vacuum reperis locum.ex
quo accipitur ꝙ vidit ĩ preſcientia.⁊ ita ĩ verbo. ¶ Co/
tra.primo videtur ꝙ nec cognitionem matutinam habe
ant nec veſpertinam.quod dicitur geñ.primo. In prin⸗
cipio creauit deus.⁊c. Exponit Augu.ſuper geñ.qꝙ per
celum intelligitur factura angelice nature de nihilo.et
cum dicitur fiat lux.intelligitur factura eiuſdem in con
uerſione ad lucem primam.ſed hoc ſcdo modo nõ intel⸗
liguntur facti mali angeli. ergo illud fiat lux de malis
nõ intelligitur. Sed vt dictũ eſt veſpere ⁊ mane ibi ſub⸗
diuidunt lucem.que pꝛedicta eſt fieri. ergo quod ſubdi⸗

men increatũ ſit inſinitũ quãtũ eſt de ſe.tñ ĩtelligẽs ſᷣm . de
ſui poſſibilitatẽ ipſum recipit.⁊ ita finite.omne eniʒ re⸗ Foꝛalis diuine virtutis effecta.⁊ occultiſſima ſigna pre⸗ tn
ceptum eſt in recipiẽte per modũ recipiẽtis.⁊ nõ ꝑ mo⸗ cientie. que angelicis ſenſibus malignorum ſpirituum fe
dũ recepti.a hoc magis explanatũ eſt in queſtiõe de viſi potiuſqᷓ infirmitati hominũ poſſunt eſſe perſpicua. ſed G
one vel cognitiõe dei: vbi oſſeſum ẽ.quomõ deus licet ſit huiuſmodi effecta diuine virtutis ſunt res ĩ pꝛoprio ge ſe
infinite virtutis. tamẽ ſe cõtemperat intelligẽti. vt ipᷣm nere.ergo cognoſcũt res in proprio genere.⁊ hec eſt co⸗ in
poſſit recipere m ſuã poſſibilitatẽ.nec valet oppoſitõ ſi gnitio veſpertina ergo ⁊c. ¶ Item in eodẽ.demones nõ ne
ꝑ infinitũ virtute intelligat᷑ finitũ.nõ enim opoꝛtet itel⸗ eternas tempoꝛũ cauſas ⁊ cardinales in dei ſapiẽtia cõ tun
lectũ ꝑ tranſire id vt eſt infinitũ.ſed attingere illud vtẽ. templantur.ſed quorundãa ſignoꝛũ nobis occultorũ.ma
e iori experientia.multoplura q; bomines futura conſpi⸗ re⸗
em m nin 1 um ciunt.⁊ ita vt prius.¶ Item idẽ in eodẽ aliud eſt tempo gn
9 ralibus tempoꝛalia cõiecturare.aliud eſt in cõmutabili KWS
D quintũ quo queritur. vtrũ cognitio qua bus legibus mutationes temporuʒ pꝛeuidere.⁊ vult ꝙ *
cognoſcit angelꝰ verbũ.ſit matutina aut ve primũ referatur ad malos angelos.ſecundũ ad bonos. ei
L ſpertina.⁊ videt᷑ q nõ matutina.qm aliud 7 ita vt pꝛius. Item videtur ꝙ malus angelus habuit
eſt intueri lumẽ ſolis ⁊ rem in lumine ſolis cognitionem matutinã anteqꝙᷓ; caderet.per hoc quod di⸗ ii
rgo ſimiliter aliud ⁊ aliud eſt intueri verbũ ⁊ res ĩ ver cit Hern.ſuper cañ.xiiij.ca. Potuit contingere( ſi tamẽ 5
bo ⁊ alius modus intuẽdi videt᷑. Sed cognitio reruʒ in credibile non putetur)plenum ſapientia ⁊ decore peꝛſe
verbo dicit᷑ matutina.ergo cognitio ipſius verbi non vi ctum homines pꝛeſcire potuiſſe futuros ⁊ profecturos ĩ 9
detur dici matutina.⁊ conſtat ꝙ nõ dicitur veſpertina. paꝛem gloꝛiam. ſed ſi preſciuit in dei verbo abſq; dubio ſo
Itẽ cũ dicitur geñ.primo.dies vnus vel ſecundus ⁊c. vidit.ergo babuit cognitionẽ matutinam.¶ Ytez bern. du
dies ibi accipitur pꝛeſentia luminis eterni ſuꝑ creatu⸗ puto peꝛ aquilonem repꝛobandos homines fuilſe deſi⸗ P

omnẽ formandã creaturã.ita ⁊ illũ viderẽt.ꝙ nullã cre⸗ tur de veſpere ⁊ mane.nõ intelligitur de malis angelis. d
aturam ꝓ indigẽtia.ſed pro ſola bonitate feciſſet. Ex q̊ ſeo iuxta veſpere ⁊ mane ſumitur cognitio matutina et
videtur ꝙ eadẽ eſt cognitio qua vidẽt veꝛbũ.⁊ qua videt veſpertina.ergo nõ habent Hanc aut illam cognitionẽ.
res in verbo.¶¶ Ad primo obiectũ dicendũ ꝙ nõ eſt ſimi Itẽ ſᷣm ꝙ exponit Aug.dies ibi dicit preſcientiã lumi.
le de viſione ſolis ⁊ eiꝰ quod videt᷑ in lumine.⁊ de ↄgni nis eterni ſuper angelicã creaturaʒ. qm ꝙ dicit᷑ fiat lux
tione verbi.⁊ eius quod videt᷑ in verbo.viſio enim alicꝰ ſic exponit᷑i.cõuertatur angelica creatura ad lumẽ eter
in lumine ſolis nõ eſt idẽ quod viſio ſolis.viſio auteʒ ali num. in qua.ſ.cõuerſione fiebat dies ſpũalis.ſed hec cõ
cuius in verbo.eſt idẽ quod viſio verbi.res enim in ver⸗ uerſio nõ fuit in malis angelis.ergo vt priꝰ. Iteʒ hoc
bo eſt idẽ quod ipſum verbũ.viſum autẽ in ſole nõ ẽ idẽ oſtendit᷑ ex oꝛdine littere.qm ſicut dicit aug.ibi ꝑ diuiſi
quod ſol.cũ ergo matutina vel diurna dicatur viſio illa onem lucis a tenebris.iĩtelligit᷑ diuiſio perſiſtentinʒ an⸗
que eſt cognitio rei in verbo.dicetur ſimiliter matutina geloꝛum a cadẽtibus.ſed poſi huiuſmodi diuiſionẽ ſub⸗
ſiue diurna ipſa cognitio verbi. Ad ſecundũ dicendũ. ditur. 2 factum eſt veſpere ⁊ mane dies vnns. patet er⸗
ꝙ licet pꝛemittat᷑ de factura lucis anteqᷓ dicat᷑ de veſxe⸗ go ꝙ li veſpere ⁊ li mane ſoluʒ habent referꝛi ad bonos
re ⁊ mane·nibilominus tamen ipſa lux cõprehẽdit in ſe angelos. ⁊ ide vt pꝛius. ¶ Solutio cõcedimus ꝙ huiꝰ⸗
veſpere ⁊ mane.vt in h̊ intelligat᷑ omnis cognitio ange⸗ modi differẽtie cognitionis ꝓut ibi accipiũt᷑.nõ conue⸗ V
lica.que ꝓcedit ex ꝑlectione ipſius angeli. omnis enim niunt demonibo. vt enim ibi accipiunt᷑. hoc eſt inqᷓ tum
cognitio vel ẽ in pꝛicipio.vel ẽ in bis que ſunt a princi⸗ primũ lumẽ ⁊ eternũ angelos illuminat ad cognoſcedũ .
pio.Cognitio autẽ in prĩcipio eſt cognitio principij.prĩ res certitudinaliter. ⁊ hoc. vel in ſe ipſo.ſ.primo lumiĩe.
cipiũ eniʒ ſe oſtedit ⁊ alia que ſunt in illo.⁊ iõ cognitio 7 ſic dicit᷑ cognitio matutina.vel in ſeipſis angelis.vel ĩ 4
ipſius principij dicet᷑ cognitio matutina ſiue diurna. co ipſis rebus.ſ.in ꝓprio genere. ⁊ vtroq; mõ dicit᷑ cogni⸗ 4
gnitio autẽ que ortũ habet ab his que ſunt a principio. tio veſpꝑtina. Sed cõſtat ꝙ ſic tm̃ bonos illuminat. qm̃ 1
licet fiat ex pꝛeſentia lumis diuini effectiue.nõ tamẽ foꝛ mali nõ cognoſcũt certitudinaliter ſʒ cõiecturando.⁊ H ſe
maliter.⁊ ideo talis cognitio non dicitur matutina ſed plane dicit aug.iĩ auctoritate ſupradicta. ĩnotuit demo⸗
veſpertinn. nibo ⁊c. ¶ Et ad aliud eiuſdẽ in eodẽ. Aliudẽ tempora⸗ 3
¶ WMembrũ ſe extum libus tempoꝛalia ⁊c. Si tamẽ querat᷑.vtrũ ᷣm naturaʒ c
— ſorc ” ſuã pꝛimitꝰ inſtitutã habeãt aliquã ↄgnitionẽ rerũ natu 4
— ſextũ quo querit᷑.an demones habeãt co ralẽ. an ſint creati nudi quo ad eorũ cognitionẽ.ſicut i
gnitionẽ veſpertinã. ⁊ videt᷑ ꝙ ſic. Aug.ſuꝑ tellectꝰ hbumanꝰ.⁊ que dicat᷑ eſſe huinſmõi cognitio eo⸗
gen. ad litt, a malis angelis. 2 ſi mali ſint. rũ.dicendũ ẽ ꝙ nõ eſt de ĩtellectu eoꝝ ſicut de intellectu
e. eis tamẽ nõ aufert᷑ poteſtas nature. ſed bũano.ĩmo ĩ natuꝛa ſna bñt formas datas ad ↄgnoſcẽ⸗
er ſui natura habuerũt poſſe cognoſcẽdi res veſptina co dũ res ſm naturã.⁊ huiꝰmõi eoꝛũ cognitio ad pricipiũ
gnitione.ergo demones habẽt huiuſmõi cognitionem. naturale reducit᷑.nõ ad gratuitũ. Et cũ dicituꝛ fiat lux. 4—
Item idem in eodem. deus ſic malam punit volunta⸗ ⁊cibi notatur cognitio que eſt ex gratia naturalibo ſu⸗

tem.vt nec perimat dignitatem.⁊ inde vt prius. IJtem peraddita.q; ꝑ hoc ꝙ dicit creauit celũ2 terꝛã. notatur

—

=

¶ Lueſtio

76

xxiiij.

n creatio reꝛũ de nibilo. ꝑ ea q̃ ſubiungunt᷑ fiãt fecit fa⸗ lum enim eſt rei habentis pꝛopꝛiã figurationẽ. ſʒ lux ñ
gnpn ctum ?.notat᷑ eoꝛundẽ foꝛmatio diſpoſitio ⁊ oꝛnatꝰ. VUn babet. ergo nõ eſt eius y dolũ. Cõtra autẽ eſt de colerato
niumn de ꝑ hoc ꝙ dicitur ſiat lux. notat᷑ foꝛmatio angelice na⸗ quod habet ydolũ mediante quo depꝛehendit᷑ a viſu. Si
n, ſc ture.que quidẽ fit per gratiã.⁊ hoc patet ſi fiat vis in h militer dicimꝰ. ꝙ lux ſumma ⁊ icreata y dolũ nõ habet.
+ verbo fiat.creare enim ꝓprie eſt de nihilo. facere ðᷣo de vnde no intelligitur deus ab angelo vel ab anima ſub ſi
rſch aliquo vł aliquo ſ uppoſito.huiuſmõi autẽ foꝛmatio que militudine aliqua illo medio.ſed ſeipſo. nec aliqð aliud
* ſic fuit per gratiã nõ fuit in angelis malis. ⁊ ideo neu⸗ ex pte ſi ui requiritur. tamẽ ex ꝑte cognoſcẽtis requiritur
an tra cognitio in eis fuit.ſi tamẽ ertenderemꝰ nomẽ veſꝑ⸗ aſſimilatio que aſſimilatio fit in intellectu cognoſcente
anal tine cognitionis.poſſet dici illa cognitio naturalis.que vel per donũ nature.ſ.ꝙ ẽ ad imaginẽ dei factus. ⁊ hec
enan tunc fuit in angelis malis. veſ ptina reſpectu cu iuſſibet eſt prima aſſinnilatio. vel ꝑ gratiã. ⁊ hec ẽ maior: vel P
inſh cognitiõis gratuite.cũ hec multũ obſcuritatis habeat gloriã. ⁊ hec maxima ⁊ perſectiſſima.ſic ergo exigitur
tenpo reſpectu illius.ita ꝙ illud quod gratie ẽ a veſpertina co hec aſſimilatio vel iſta vel illa.per quã cõiungatur vł v⸗
mmundbin gnitione tollatur. Ad auctoꝛitatẽ tamẽ Merñ.reſpon niatur intellectꝰ cũ deo.vt eũ cognoſcat. Poteſt etiã co⸗
1piltg dendum eſt. ꝙ beatus Merñ. nõ ſimpliciter aliud aſſe⸗ gnoſci ꝑ ſuos effectus.⁊ hoc explanatũ eſtſi upra in pri‚⸗
obonns. rit ſed ſub quadã dubitatione ponit.ſi tamẽ verũ eſt.nõ mo libn
ohabut accipitur ibi.vidẽ in verbo.qm̃ viſio in verbo ẽ merces
ghoa⸗ angelorũ ⁊ animarũ ſanctarũ.ſed dicitur videre in ver⸗ rum — H.
(ſitani bo accipere a verbo illud quod eſt ſupra intellectuʒ ſuũ. B ſecunduʒ quo queritur. qualiter cogno⸗
orepelfe Supra enim intellectũ naturalẽ demonũ fuit pꝛeuidere ſcat angelꝰ quod iuxta ſe ẽ.ſ.aliũ angeluz:
Leturosi ꝙ hic habiturꝰ eſſet parẽ gloriã. & autẽ aliquã babuit oĩs enĩ cognitio fit.aut ꝑ pntiam. aut ꝑ ſpe
gdubio cognitionẽ de boc homine creato. habet᷑ per hoc quod cciem. ſiue ſimilitudinẽ. Si ergo vnꝰ ange⸗
tg bei. dicitur in queſtionibus de veteri teſtamẽto.vbi dicitur. lus aliũ cognoſcat.aut ergo primo mõ.aut ſcdᷣo.Qõ pꝛi
hiſedeſ⸗ dyabolus inimicus extitit homini.pᷣuidit enĩ ꝙ ad cꝛea mo mõ.qm vnus angelꝰ nõ ẽ pᷣſens in ĩtellectu alterius.
ſginpre tionẽ eius factus ẽ homo.ſʒ hec pꝛeuiſio potuit eſſe poſt nõ enim ẽ ibi ꝑ pñtiam.ſicut nec ꝑ eſſentiã.ſi ergo vnns
ſcanor calſum ſuũ ante caſum bominis.quod videtur ex verbis aliũ cognoſcat.hoc erit ꝑ ſpeciẽ. aut ergo ꝑ ſpeciẽ inna⸗
nulloſpi ſequẽtibus. ſubtilitate ſua id egit.vt in eandẽ illam pꝛe⸗ tamaut ꝑ acquiſitã. ⁊ quocũq; mõ dicatur. oʒ ſemꝑx
beumneer uaricationẽ in quã ipſe irꝛuit induceret.vt accuſatorem ſimilitudo aut ſpecies illa ſit pᷣſens in itellectu. Si eꝛgo
.C⸗ luũ participẽ ſue damnationis efficeret. .. diest ꝑ ſpeciẽ nat; cũ ñ nnt ſpecies atei tot en
mm babe (R 4444 fffe gelorũ quot creati fuerũt. Si mõ crearet᷑ vnꝰ angelꝰ.a
Nprin⸗ H AC eſtio .xxi de dif / alio nõ poſſet cognoſci.niſi deꝰ de nouo daret ei ſpecieʒ
nepper — 8 ognoſcibilium ab angeuWel. D ageli creati. ſʒ ſic mnöf loqmur de Goenise ageli. ſ.
nbiloer 2 S„α Fm id ꝙ de ei põt dare.ſʒ ſᷣm eiꝰ naturalẽ potentiꝗ. aut
nincon . J cto de cognitioe vreurercte viger nõ dſpeci inatã. Si Reatg⸗ p ſpe⸗
innet⸗ angeli qtũ ad modũ cognoſcẽdi. conſe⸗ ciẽ acꝗſitã.ᷓ aut de nouo a deo datã aut ab alio.Si pꝛi
demalis quẽter querit᷑ de ipſa rõne ↄgnoſcibiliũ mo mõ.q de ſe vel de potẽtia ſibi ĩ creatiõe data nõ poſ⸗
eibiſab circa quã querunt᷑ quatuor.¶¶ SPrio q̃li ſet vnꝰ aliũ cognoſcẽ.Si ſcdᷣo mõ.tũc ſequeret᷑ ex h.q ĩ⸗
0dſuboi ter cognoſcit quod ſupꝛa ⁊.ſ.deũ.¶Se tellectꝰ angelicꝰ eſſet poſſibił ⁊ receptibił ⁊ creatꝰ nudꝰ
zngeis. cũdo qualiter cognoſcit qð iurta ſe ẽ.ſ.angelũ.4 Tercõ reſpectu aliquarũ ſpecierũ poſſibił pfici ab illis qð vi⸗
Uurnae qualiter cognoſcit q ſunt ifra ſe.ſ.corꝑalia. EOQuarto q̃ det eſſe falſuʒ. ¶ Preteꝛea. ð natuꝛa lucis ẽ facẽ daꝛe vł
Gntin⸗. liter cognolcit habitꝰ ꝗ ſũei ſe. naturales ⁊ gratuitos. . pecies.nõ reciꝑe ſne. Hagel nõ n ſũt ſpecula. 3 q8
ni . — icut dyoni.⁊ dama.ſʒ etiã lumĩa.ꝗ̊ natura ĩ angeł erit
i 4 ern bruz primuz HM datia ſpẽrũ.nõ tm̃ receptĩa.ſʒ ſi illa telligerẽt ab alio re
uniar⸗ Irca primũ ſic. Angel⸗ cognoſcit deũ. aut cipiẽdo ſpeciẽ ð̊ nou o.eſſet qͥ ad hoc.i ipſis natuꝛa tm̃ re
obes ergo ꝑ mediuʒ. aut ſine medio. Et vider ꝗꝙ ceptiua ſpecierũ.⁊ eſſẽt ſolũmõ ſpecula ꝙtũ ad hoe ñ lu
(hur neceſſe ẽ hoc eſſe ꝑ mediũ.cõſtat enim ꝙ; deꝰ mia.qꝛe nõ videt᷑ ꝙ illa cognoſcat ꝑ ſpeciẽ ab alio de no
thli Nelſtifinite virtutis. ⁊ angelꝰ ẽ finite virtutis uo habitã.¶¶ Itẽ iferiꝰ nõ agit ĩ ſupius.nec par ĩ pareʒ.
mnizn ergo nõ eſt ꝓpoꝛtio ĩter hec. Ad hoc ergo vt angelꝰ deũ cũ oẽ agẽs ſempꝑ ſit nobiliꝰ faciẽte.vm ꝙ dicit augu. ſuꝑ
ſiniſid aſpꝛehẽdat.neceſſe ẽ vt prius fiat ꝓpoꝛtio inter hec. Sʒ Beñ. ad litt. iferioꝛ angelꝰ nõ põt ageè in ſi uperioꝛẽ im⸗
vuntch inter duo ſic diſꝑata ⁊ impꝛopoꝛtionalia de ſe nõ fit pro primẽdo ei ſpeciẽ ſuã. nec par ſimilit in parẽ.ſi vnꝰ a⸗
zolonds poꝛtio niſi per mediũ.oʒ ergo aliqð eſſe mediũ ꝓoꝛtio⸗ liũ cognoſceret ꝑ receptionẽ ſpeciei.nõ cognoſceret infe
lud⸗ nãs.mediate quo poſſit angel? deũ cognoſcẽ. ſ. aliquod rior ſuperioꝛẽ.nec par parẽ. Sʒ occaſiõe iſtoꝛũ queri
2 ue⸗ creatũ vt ẽ ſimilitudo vel ſpecies vł aliqð huiuſmõi quẽ tur.vtrũ in angelo poſſit eſſe vtraq; natura.ſ.natura fa
oc in admodũ qicimꝰ.ꝙ aĩa nõ põt ĩmediate ↄgnoſcẽ lapidẽ. ctiua ſpecierũ.⁊ receptiua.aut tm altera.⁊ viſuzʒ ẽ.ꝙ tm̃
e i ſed potiꝰ ꝑ ſpeciẽ lapidis aut ꝑ ſimnlitudinẽ. 4 Si autẽ altera. Sʒ cõtrariũ videtur.ſ.ꝙ vtraq; natura.qꝛ cuʒ
i boc cõcedatur.querit᷑ quid ẽ mediũ. ⁊ obijcit de illo me angeli ſint lumia.neceſſe ẽ ponẽ ĩ ipſis naturã factiuam
olun dio ſicut de angelo ẽ obiectũ.qm̃ cõſtat q illud mediuʒ. ſpecierũ.cũ natura lucis ſit facẽ ſpẽs.loqmur ð vno an
eis ex quo ẽ creatũ erit finite virtutis. ergo ipſi deo qui eſt gelo cognoſcẽte aliũ.cõſtat ꝙ ille ꝗ cognoſcit᷑ cũ ſit lux.
tcoh infinite virtutis nõ erit ꝓpoꝛtionale. ergo nõ poterit eſ⸗ facit ſpeciẽ ſuã ĩ alio cognoſcẽte. ⁊ ĩ angelo cognoſcẽte
nat,n ſe mediũ oꝛtionans.niſi pꝛius pꝛopoꝛtionaret᷑ peꝛ ali oʒ ponẽ naturã receptiuã. pᷣter naturã factiuã que ĩ eo
andoh) quod aliud mediũ.x ſimilit᷑ poſſet queri de illo alio me⸗ eſt. eo ꝙ ẽ lux.¶ Itẽ ſi aliqð cõe ineſt diuerſis.neceſſe ẽ ꝙ
nicen Dio. 2 ſic ſemꝑ in infinitũ. quare videt᷑.ꝙ nõ poſſet deus ſm naturã cõem inſit illis. Sʒ tã ĩ natura ſenſibili qᷓ i⸗
Zenpon cognoſci ab angelo ꝑ mediu.ſed potius ꝓ ſui pnñtiam vł tellectuali ẽ fieri ſpecies.q̊ ẽ natura cõis a q̃ fiũt ſpẽs h
hnmnmnc, eſſentiam. Preterea. aĩa ſeipſaʒ cognoſcit ſine medio ibi.Sʒ cõſtat ꝙ h̊ nõ põt eſſe aliq̃ foꝛma elemẽtaris.
i uu nec oʒ mediũ inteꝛcidẽ qm̃ ſibi pᷣſens ẽ. cũ ergo de⸗ ſemꝑ qm̃ talis natura ñ poſſet dare eſſe ſpũale ſpeciei aut foꝛ
iſend ſit pᷣſens anime ⁊ angelo.videt᷑ ꝙ ab angelo cognoſcat me viſibili.cũ ipſa nõ habeat eſſe hꝰmõi.oʒ & vt ſit talis
nnoco⸗ ꝑſui pñtiam ⁊ ſine medio.⸗! SPreterea. nobiliſſima co natura q̃ trõſcẽdat oẽʒ aliã foꝛmã ſimplicit coꝛꝑalẽ.ſʒ h
eleem gnitione videtur cognoſci deus.ſed nobilior ẽ cognitio ñ videt᷑ alia niſi lux.qm lux ĩter coꝛpꝑalia magis ẽ id qð
hoe que ẽ per pñtiam.ꝙ que eſt ꝑ ſimilitudinẽ aut ſj peciem. appꝛopiĩquat ſpũalitati.lʒ ſit coꝛpalis.Sʒ adhuc ñ q̃cũ⸗
fipi⸗ quare vt prius.¶ Ad hoc dicendũ.ꝙ deus vno mõ ſine qᷓ lux.ſed lux ĩ actu.qm oculꝰ lucẽ babet de ſua compo⸗
ſatlor⸗ omni medio videtur ab angelo.⁊ nibilominꝰ ꝑ effectum ſitiõe.⁊ tñ ſua lux nõ facit ſpẽs.ſʒ reqrit᷑ lux er. ſic & in
altoſt⸗ ſiue ſimilitudinẽ. Lux enim nõ cognoſcit᷑ ꝑ ydolũ.ydo⸗ ſenſu ⁊ ĩtellectu reqrit᷑ natura cõis.que ẽ datia ſpecieꝛũ

pm naturã lucis:ſed in ſenſu lux coꝛpoꝛalis in intelle⸗

ctu lux ſpũ alis.ſicut eſt in aĩa ĩtellectus agens:angeli g

babent naturã datiuã ſpecierũ. cũ habeãt ſimilit᷑ natu⸗

rã lucis.ergo ĩ eis erit natura dandi ſpẽs ſibinuiceʒ ſi⸗
ue ſimilitudines.⁊ ſimilit natura recipiẽdi:qm̃ ſi vnus
angelꝰ facit in alio ſpeciẽ· aliꝰ erit ĩ quo fiat illa ſpẽs.er
go in eis ẽ vtraq; natura.q Itẽ mediũ ꝑticipat naturaʒ
vtriuſq; extremi.ſed ſi talia duo ſunt extrema.qð ẽ que⸗
dam natuꝛa que tm̃ facit ſpecies.ita ꝙ ĩ ea nõ fiũt ſpẽs.
vt ẽ natura ſuprema que ẽ deus.Alia ẽ ĩ qua tm̃ fiũt ſpe
cies ⁊ ipſa nõ facit.ſicut ẽ natura coꝛporał. ſicut xatet ĩ
viſu coꝛporali.ſʒ media natura ĩter hec extrema ẽ ſubſtã
tia itellectualis.vt aima ⁊ angelꝰ.ergo tã ĩ aĩa qᷓ i ange
lo exit vtraq; natura.ſ.natura dandi ſpẽs ⁊ recipiendi.
een tũc obijcit᷑ de duobo angelis parẽ lucẽ habenti
8.quomõ vnꝰ aliũ cognoſcit. cũ neuter ĩ alterũ poſſit
agere.⁊ ſimilit᷑ de duobo quoꝛũ vnꝰ ẽ ſuꝑioꝛ aliꝰ ĩferioꝛ.·
quõ inferioꝛ poſſit cognoſcẽ ſuperioꝛẽ ſicut fuit obiectũ.
foꝛte dicet᷑.ꝙ angelꝰ cognoſcẽdo ſe.ↄgnoſcit ſuũ ſimile.
⁊ hoc videt᷑ velle Tug.ĩ lib.de trini.ibi enĩ dicit.ꝙ alit
eſt de oculo materiali.⁊ de oculo ſpũali.oculꝰ enĩ mate⸗
rialis minꝰ ſe cognoſcit q; alia.ĩmo ſe non videt.⁊ alia
bñ videt:ſʒ oculꝰ ſpũalis prio videt ſe.⁊ in ſe videt alia
ſicut aima vidẽdo ſe videt aliã aimã ⁊ angelũ ſimilit.et
hec ſunt verba eiꝰ. Aldẽs ergo ipſa ſiẽ ꝑ coꝛporearũ re⸗
rũ noticias ꝑ ſenſus coꝛpoꝛis colligit.ſic incoꝛporearũ
ſemetipᷣam.ergo ⁊ ſeip̃am ꝑ ſeipᷣam nouit.exẽplũ etiã
patet. Aligꝗs enĩ ꝑ hoc ꝙ cognoſcit caꝛtaginẽ quã vidit.
cognoſcit aliã cartaginẽ ſibi ſimilẽ quã nunqꝙᷓ vidit.Si⸗

militer videt᷑ eſſe de angelo.ꝙ ꝑ hoc ꝙ ſe cognoſcit: co⸗

gnoſcit alios ꝗ ſunt ei ſimiles ĩ natura.¶ Sʒ adbuc ob⸗
ncitur.qm̃ ⁊ ſi verũ ſit.ꝙ vnꝰ angelꝰ poſſit alios cogno
ſcere:quo ad hoc ꝙ ſunt ei ſimiles ĩ natura.nõ tñ ꝓpter
hoc cognoſcet eos diſticte.cũ ipſe nõ magis ab vno an⸗
gelo qᷓ;ᷓ ab alio diſtinguit᷑. Si ergo nõ poneret᷑ alia via
q̃ vnꝰ aliũ poſſet cognoſcẽ.nõ poſſet tũc vnꝰ angelꝰ aliũ
ab alio ĩ cognoſcẽdo diſtiguere.qm̃ angelꝰ nõ bʒ virtu⸗
tem diſtinctiuà rerũ ſicut deꝰ.⁊ ita nunqꝙ; ꝓfecte quo ad
hoc poſſet vnꝰ aliũ cognoſcẽ.qð falſum eſt.⁊ ita videt᷑ ꝙᷓ
opꝑoꝛteat ponere ſicut priꝰ.ꝙ ꝑ ſpeciẽ aliaʒ fit cognitio.
( Saiudi quadruplex ẽ modꝰ cognoſcẽdi vnũ angelũ
alio.Primꝰ ẽ ꝑ effectũ.⁊ iſte ẽ comunis angelo ⁊ aĩe
ſicut eni vna anima cognoſcit aliã ĩ ſuis effectibo. vtpo⸗
te ĩ hoc ꝙ ẽ mouere coꝛpꝰ.dare ſenſum ⁊ locutioneʒ.⁊ ꝑ
huiꝰmõi actꝰ deuenimꝰ ad cognitionẽ potẽtiarũ.⁊ ꝑ co
gnitionẽ potẽtiarũ ad cognitionẽ eſſentie.ita ⁊ vnꝰ an⸗
gelus põt cognoſcẽ aliũ ꝑ ſuos effectꝰ.ſunt eni quedam
oꝑationes mirabiles.que nõ poſſunt fieri niſi ab ange⸗
lo.ꝑ quas hõ põt deuenire ad ↄgnitionẽ angeli.bᷣbigẽa.

Certi ſumꝰ.ꝙ aima ꝑ ſe pꝛona ẽ ad lapſum.⁊ ex ſe non

hʒ ꝙ nõ labet frequẽter.⁊ ꝑ h̊ depꝛehẽdimꝰ .ꝙ h.ſ.q nõ
labat᷑ habet ex cuſtodia alteriꝰ.⁊ hoc dei vel angeli. Sʒ
poſtea deprehẽdimus.ꝙ nõ ẽ ſolũ ex dei cuſtodia.ſʒ ma
gis ex quadã ſpeciali cuſtodia.que data ẽ ei pter ſuam
nobilitateʒ. ⁊ hec ẽ cuſtodia angeli.a ita ſi ꝑ oꝑationes
angelorũ deuenimꝰ ad cognitionẽ eoꝝ.multoſfortiꝰ vnꝰ
angelꝰ ad cognitionẽ alteriꝰ.qꝛ vidẽt angeli effectꝰ ſuos
iter ſe magis q; aime ſuos.⁊ angeli boni ⁊ aĩme ſancte
meliꝰ qꝙᷓ; angeli mali ⁊ anime nõ ſancte. ꝓpter maiꝰ poſ⸗
ſe qð ẽ in animabo ſanctis ex gratia q; ĩ demonibo.De Hh̊
Augĩ lib.de trini.x.Mõ ita dicitur mẽti cognoſcere ſe
ipſam.ſicut dẽ cognoſcẽ cherubin ⁊ ſeraphin.de ablſen⸗
tibus eni illis credimꝰ que celeſtes queda poteſtates eſ⸗
ſe pᷣdicant᷑.neq; enĩ ſicut d; cognoſcẽ volũtatẽ illius ho
minis.que nobis nec ad ſentiendũ vllo mõ nec ad itelli
gendũ p̃ᷣſto ẽ.niſi coꝛporalibo ſignis editis.⁊ hoc ita.vt
magis credamꝰ ꝙᷓ itelligamꝰ.neq; ita vt dici᷑ homĩ co⸗
gnoſcere faciẽ tua.qdð nili ĩ ſpeculo ſieri nõ põt. Itẽ aliꝰ
modꝰ cognoſcẽdi ẽ ꝑ ſcripturas.ſᷣm ꝙ iuenimus eos di
uerſos ⁊ diuerſimode apparuiſſe.⁊ in diuerſis locis.vt
patet tã in veteri teſtamẽto qᷓ; in nouo.LTercius ⁊ quaꝛ⸗

tus ſunt circũſcripta omni oꝑatione. ⁊. ſic ẽ ſimpliciter
cognoſcere.⁊ hoc dupliciter.qm̃.vel ĩ ver bo.vel in ꝓpꝛio
geneꝛe ſiue in ſe.his enĩ duobus modis cognoſcit ange⸗
lus vnus aliũ in deo.vel in genere ꝗpꝛio.vel in ſe.loquẽ
do ergo de hoc quarto mõ cognoſcẽdi angelũ ſcilicet in
ſe.dicimus ꝙ vnus angelꝰ cognoſcit aliũ angelũ.⁊ per
ſpeciẽ nõ innatã.ſed potius acquiſitaʒ . qꝛ ipſe eã ſibi fa
cit in ſe.⁊ cõcedimus ſicut oꝑponebat᷑ ꝙ in angelo ẽ du⸗
plex natura.ſ.dandi foꝛmas intelligibiles.⁊ recipiendi
eas ab alio. Et iſte due nature ſunt i angelo ſicut in ani
ma.nã in eis eſt natura ſpeculi.⁊ ſic poſſunt recipꝑe for⸗
mas intelligibiles.⁊ ratio luminis.⁊ ſic poteſt daꝛe eas
nõ tamẽ ᷣm rationẽ ꝓpꝛij luminis.ſed ſᷣm rationẽ pꝛimi
luminis ſuꝑinſfluentis.dicimus ergo ꝙ vnus angelꝰ co
gnoſcit aſiũ peꝛ ſpeciẽ ſiue ſimilitudinẽ ſuã.⁊ accipit ſpe
ciem illam a ſpecie alteꝛius angeli.qm̃ ſimilitudiuẽ illiꝰ

ſpeciei accipit.Cõſtat enim ꝙ nõ accipit ſpeciem eſſenti

alem angeli.ſed remanet in eo ꝓpꝛia ſpecies.⁊ ipſa re⸗
manente in pꝛopꝛio ſubiecto.angelus cognoſcẽs ſimili⸗
tudinem illius accipit.⁊ ſic dicitur recipeꝛe ⁊ ſibi dare.
qm̃ facit ꝙ in ſe ſit illa ſimilitudo q̃ pꝛius erat. Ecõtra
eſt quo ad hoc in intellectu angelico.⁊ in intellectu ani⸗
me potentiali:qm̃ ĩ intellectu angeli.nõ fit ꝓprie abſtꝛa⸗
ctio.cum ſic vnus aliũ intelligit.⁊ hoc ẽ.quia fit abſtꝛa⸗
ctio.vt res fiat ſpũalioꝛ.ſed angelus non facit illam ſpe
ciem ſpiritualioꝛẽ.nec indiget vt ſit ſpiritualioꝛ ſed hoc
tm̃ indiget.vt ipſi cognoſcenti cõiungatur.⁊ hoc eſt.ꝗa
iam eſt abſtracta a materia ſenſibili. Sed econtra eſt in
foꝛma viſibili materie cõiuncta.Si enim eſſet ſoꝛma vi⸗
ſibilis a materia abſtracta.iam nõ requireretur maior
abſtractio.ad hoc vt viſus fieret.ſed tm̃ ſufficeret ipſam
coniungi viſui.Concedimus etiam. ꝙ non ſufficit ange
li preſentia.ſed vlterius requiꝛituꝛ conueꝛſio ipſius co⸗
gnoſcentis ſupꝛa cognitũ.accipiendo eius ſimilitudinẽ
vt dictum eſt.iec ad hoc requiꝛituꝛ aliquod adiutoꝛiũ
extrinſecũ.vnde Meꝛn.in omeł.v.ſuꝑ canti.nec brutus
nec angelicꝰ ſpũs ad ea capeſcẽda.que beatã ⁊ ſpiritua
lem faciunt creaturam.ſuis vllo modo coꝛpoꝛibus adiu
uantur.ille quidem pꝛo innata ſtoliditate non capiens.
iſte ᷣo pꝛo excellentioꝛis glorie pꝛerogatiua ñ indigẽs.
Ad hoc qð obijcitur.ꝙ intellectus angelicus eſſet nu⸗
dus ⁊ poſſibilis.ſicut intellectus humanus.poteſt dici.
ꝙ intellectus põt dici poſſibilis dupliciter. vno mõ pꝛo

pter admixtionẽ cum fantaſinatibus ⁊ poſtmodũ depu⸗

tationem ab eis.⁊ ſic eſt intellectus poſſibilis in anima
vnita:⁊ tm̃ in ea ſᷣm ꝙ ſic eſt. Alio modo propter ſolam
receptionem ſpeciei intelligibilis.⁊ ſic poteſt manere in
anima ſeparata.⁊ ſic poteſt etiam eſſe in angelo. ¶Ad
illud quod obijcitur.qꝙ infeꝛior nõ videtur poſſe agere ĩ
ſupeꝛioꝛem.nec par in parem. Dicẽdum ꝙ hoc eſſet ve⸗
rum.niſi hoc poſſe ineiſet eis ex virtute ſuꝑeffluente.vt
dictum eſt ſupra.vel põt dici.ꝙ pꝛoprie non dicitur ibi
actio nec paſſio.nõ enim angelus quia intelligitur dici⸗

tur pati.vt loquimur de actione ⁊ paſſione proprie.vt

accipiatur actio que eſt per dominiuʒ ⁊ infert paſſionẽ.
de tali actione verũ eſt. ꝙ opoꝛtet ꝙ agens ſit nobiliꝰ
patiente.ſed ſic non eſt hic.non enim vnus agit in aliuʒ

per modum dominantis.ſed cum vtrumq; ſit lumen.v⸗

trumq; habet alterius ſimilitudinem.cum ſeinuicem co
gnoſcunt ⁊ ſe circũincẽdunt.ſicut videmus in duabꝰ cã⸗
delis.ꝙ quando ſunt in eadem domo.vtraq; totam illu⸗
minat.⁊ ſe circumincendunt adinuicem.nec agit vna in
aliam pꝛoprie loquendo⸗ Bed adhuc queritur circa
eundem articulum. vtrum vnus angelus cognoſcat ali⸗
um tripliciter.ſcilicet in verbo.⁊ in ſeipſo.⁊ in pꝛoprio
genere.ſicut tripliciter ceteras creaturas ↄgnoſcit.⁊ vi
detur ꝙſic. qm̃ illius poteſt habere ſimilitudinẽ vel ſpe⸗
ciem in ſeipſo.ſicut ⁊ ceterarum reꝛũ.⁊ huiuſinodi ba⸗
bet foꝛmam datam ab initio ſicut ⁊ ceterarum reꝛum.et

eſt res ab ipſo diſtincta ſicut ⁊ ceteꝛe res ergo ⁊c.Cõ

tra querit Auguſtinus ſuper geñ.ad litte.quare de ſola

t
h
ſee
ho
bel

6
1

— -– — —W——

—,

—

(Lueſtio

hid luce ꝑ quam angelica natura intelligit᷑. dicitur fiat lux ſuo affectu: ſed malus ſpeculatiue tm̃ iuſticiam cogno⸗
an, et facta eſt lux:⁊ nõ de ea dicit᷑ et fecit luceẽ. cũ de ceteris ſcit per ſeipſam. ſm ꝙ eſt in intellectu. id eſt per ſimili⸗
4 rebus dicta ſint ̊ fiat fecit ⁊ factuʒz eſt: Et ad hoc rñdet tudineʒ. que non eſt aliud ꝙᷓ res que eſt in intellectu tm.
lani dicens.ꝙ angelꝰnõ potuit bre cognitõez de ſe faciendo. Einde bonus quaſi ſumpliciter eaʒ habet.ſed malus nõ
i 0 H ſol de ſe facto ⁊ ꝑ factõeʒ lucis intelligit factio ange⸗ babet eam niſi ſᷣm quid. Cognoſcit etiam iuſticiain nõ
W li.ſi bene habnit cognitõeʒ nõſolũ de rebo factis hᷣ etiaʒ ſe ummod o per ſpeciem. ſed etiam per priuationem.
nn faciendis.adminꝰqꝗtum ad oꝛdinẽ nature.et ſi nõ qtuʒz Di do queratur.vnde habet malus ſpecieʒ iuſticie et
ben ad oꝛdinẽ tꝑis:ſᷣ nõ de ſe faciendo.nec qtum ad hũc or- ceteroꝛum habituum.Dicimus ꝙ ſpecies omnium iſto
pengt dinem.nec qtum ad illũ.ſᷣ cognitio qua cognoſcit ange rum date ſunt eis ab exoꝛdio ſue conditionis.nec eas
inani lus in ſeipᷣo hec eſt cognitio rei faciende et nõ tm̃ facte. amiſit per peccatum:qm habere ſpeciem rei.quã tamen
beſoe vt pʒ de artifice ꝗ cognoſcit in ſeipſo domũ anteqᷓ fiat:et rem ipᷣe non habet nec habere poteſt. non eſt ei niſi pe⸗
dmeig hmõi cognitio quã ſic hʒ angelus notatur ꝑ boc ꝙ dicit na.DOe iuſticia vᷣo gratum faciente dicimus.ꝙ bonus an
Nepnin fecit.Cognitio aũt in ꝓpꝛio genere de re facta.notat᷑ per gelus eam cognoſcit per ſeipſam.ſed malus tm̃ peꝛ eius
ngebe⸗ hoc ꝙ dicit᷑ ⁊ factũ eſt:ſic &̊ de ſe faciendo nõ potuit ha⸗ effectum. ſcilicet per hoc ꝙ videt opera gratuita.que a
apuſe bere cognitõeʒ aligs angelus.eadem ratõne nec de alijs ſe diſtincta et ab alijs habentur:ſubtilius tamen videt 2⁊
inello angelis faciendis.qm ſimul natura et tꝑe ſacti ſunt: qᷓ⸗ maioꝛi erpientia cognoſcit res qᷓ; bomines cognoſcunt.
neſen re nõ põt vnus angelus alios cognoſcẽ in ſeipᷣo cogno⸗ Fm ꝙ dicit augꝰ.in li.de diuinatione demonum. Vnde
tipſare ſcente.cũ bec ſit cognitio rei faciende.¶ Rñdetur vernʒ generaliter dicimus. ꝙ gratiam per ſeipſam non ↄgno⸗
8ſünin eſt ꝙ nulluo de alio pᷣuidit ipᷣm eſſe faciendũ.ſicut nec ð ſcit nec ꝑ ſpeciem eius.qm̃ nec eius intellectus nec eius
bider. ſe:ſed ꝓpter hoc nõ oportet ꝙ vnꝰnon poſſit aliũ cogno⸗ ) effectus deifoꝛmis eſt: ſed conſtat ꝙ aliquo modo eſſet
EKoörta ſcere in leibo an non ielnngg. tognitt⸗ qᷓ cognoſl (Wue⸗ ſpeciem gꝛatie apud ſe haberet. “ðYYDUDU
etuon⸗ angelus aliquid in ſeipᷣo.ſolũ ſit de re facienda.ſᷣ etiam 1 U ſt . . ſit
dbſen de re iam facta:2 barerexemmpla de artilfice. Põt em ar⸗ Nnͦ ne 10 vicelunaquinta
abln fex in ſe vidͤ rem ſiend etiam iann factã:licet &̊ ange⸗ S pꝛeuidentia angelorum.
lanſpe lus nõ cognoſcat in ſeipo angelũ fiendum. põt tn ↄgno⸗ E N
igin ſcere iam cri⸗ Pretere noͤ valet illa ratio qm̃ a ſimii inde agitur de Pe
dl,gn poſſet argui.qm vnuſquiſq; angelus nõ habuit cognitõ uidentia ſiue pꝛeſcientia angeloruʒ. Et
tacktin nem de alio faciendo ſicut nec dæ ſe. tñ etiã adhuc nõ eſt circa hoc queruntur tria.
demacd ſimile.qm̃ poſſet intelligere vnꝰangelꝰꝙ alij creati fuert Primo vtrũ angeli boni pꝛeuiderint
r madr ſucceſſiue.et ſic quo ad intellectũ poſſet pᷣuidere alios fi ſuam permanentiam in beatitudine.
eripenn endos.licet tñ bene ↄcedamꝰqð nõ eſt dictũ de luce ſicut Secumdo vtrũ mali angeli pꝛeſcij erant ſui caſus.
ritang⸗ &æ alijs creaturis fecit deus lucẽ. ꝓpter hoc nullus an Tercio de que ſapientia intelligatur dictum auguñ.
ſuscn gelus pᷣuidit ſe fiendum vel alios. WES eſt fructus pietatis ⁊c.
embꝛum tercium . Mlembzum beimum
rnmuo ù . FB pꝛimum quo queꝛitur. vtꝝ pꝛeuiderint
Piinn Rterciũ qᷣ querit᷑. qualiter angelus cogno ſuam pmanentiam et videtur ꝙ pꝛeſcij fue
Gbadir ſcat res coꝛꝑales inferioꝛes.Cũ em̃ res hu rint. Heatitudo em̃ non eſt ſine certitudi⸗
“ iuſinodi ſint angelo inferioꝛes.nõ pñt fim — A. ne ſtatus.ſed angeli boni ſicut dicit augꝰ.
diens. naturã in angelu agere. cuz ipſe ſit ſpũs. g . heati erant in illo ſtatu. Vnde dicit in lib. de fide ad pe⸗
Diſe õͤ impꝛimũt in ipᷣm ſpẽm ſuaʒ.nec ipſe deꝰdat ei. ¶ Et trum. Angelici ſpiritus.pꝛo eo ꝙ rationales facti ſunt.
enn onamꝰꝙ alicuiꝰrei coꝛꝑalis nõ det ei ſpẽm.quõ ꝗ̊ᷓ pote eternitatis et beatitudinis donuʒ in ipſa nature ſpiritu
ici Frrit eam cognoſcẽ. exquo nec ipᷣe res põt ſuã ſpẽm in eius alis creatõne diuinitus acceperunt. Et in li. de eccleſia⸗
nofho HM intellectũ impꝛimẽ.nec ipᷣe de dat ei. Si dicat᷑ ꝙ ſibi fin ſticis dogmatibus. Angeli qui in illa qua creati ſunt be
depe⸗ gat bmõòi ſpẽm.videt᷑ boc eẽ impoſſibile.qm̃ nõ eſt in an atitudine perſeuerant.non natura poſſident vt non mu
Aumd gelo imaginatiua virtus.ſᷣm quã eſt fictio. ſicut eſt i no tentur cũ ceteris:beatitudo aũt nõ eſt ſine certitudie ſta
ſſcon bis. Ad qð dicendũ.ꝙ ſic lux hʒ potentia multiplica⸗ tus. Vñ aug. ſcti angeli eterne vite ſue ac hẽitudinis nõ
Mmeſen di ſe in diuerſis ꝑtibo aeris.⁊ etia ſpẽm rei alteriꝰ vt rei ſunt incerti:nam quõ beati ſi incerti.̊ angeli boni pre⸗
,4 coloꝛate:ita dicimus ꝙ angelꝰex ꝑte qua eſt lumen. ha⸗ ſcij erant ſue ꝑmanſionis.¶ Item excellẽtioꝛ fuit ſtatus
rageret bet poſſe tm̃.vt det eſſe ſpũale ſiłitudini coꝛꝑali. et ſic es angeloꝝ tunc qᷓ nunc ſit hoĩim: nunc em̃ ſunt homies in
eſerw⸗ intelligat. Inde hmõi res nõ agit in angeluz.ſed potiꝰ mileria aliqua.ſ̊ angeli in nulla:ſᷣ homies boni dicunt᷑
ntr,t ipſe agit in reʒ.ſicut nobiliꝰin ignobiliꝰ: ex hoc etiã pʒ. nũc beati in ſpe.⁊ ita habent certitudinem ſpei.ꝗ̊ angeli
turibi ꝙ non eſt ibi fictio ſed vera cognitio. boni multofoꝛtius tunc erant in ſpe beati: ſed certitudo
roic ſpei nõ eſt ſine cognitione in qua radicatur.ergo habu⸗
nie⸗ t erũt cognitõnez ſue ꝑmãſionis.ergo pꝛeſcij erat.⸗ Item
ſoni. 8 grtum p̃ſcientia futuroꝛũ eſt eſſentialiter in dro.⁊ põt pꝛeſcien
hobilu — quartnz quo queritur. quõ tam bonus tia ↄuenire creatuẽ ex dono creatoꝛis:nec hoc repugnat
naliz angelus q; malus. cognoſcunt taʒ natura intellectuali nature condite:nulli aut ↄuenientius apta
mnen. lleers habitus ꝙ; acquiſitos et gratuitos. vt ri potuit qᷓ; angelice.⁊ in angelica natura conuenientiꝰ
cenc iuſticiam naturalẽ acquiſitam et gratuitã illis qui ꝑmanſuri erant:ergo angeli illi ex conduõe ac⸗
abyc 4l Ad quod ſic. In om̃ibo habitibus ita eſt. ꝙ ſeipᷣis co ceperunt ꝙ preſcij erant ſue ſalutis. Contra. ſi preſcij
mmüle gnoſcunt᷑:cum ergo angelus malus eas nõ habeat.eas fuiſſent ſue ſtabilitatis.neceſſario per maſiſſent. Si au⸗
gan non poterit cognoſcere.MNMinoꝛ patet.non eniʒ angelus tem ex neceſſitate permanſiſſent. non eis imputaret᷑ ad
aiea malus habet iuſticiam. quare nec ſpeciem iuſticie: cum meritum permanere. Sed imputabatur ad meritum. g
Tol⸗ ſpecies iuſticie ſit idem ꝙ ipſa.et ſic de ceteris habitibo non neceſſario ꝑmanſerunt:ergo non preſcij erant: cum
nio gratuitis. Ad quod dicendum. q; tam bonus angel? em eſſet futurum ↄtingens.poterant non ſtare.et ita nõ
ri ỹÿᷓ malus cognoſcit iuſticiam naturaleʒ et acquiſitam ꝑ eſſent preſcij ſue permãſionis.¶ Pꝛetẽa.aut paꝛes erat
lſe⸗ ſpeciem ſuã.que tamen ſpecies non eſt aliud qᷓ; ipᷣa res. angeli in conditione ꝗ;tum ad gram donoꝛũ.aut no erat .
e Sed tamen Fᷣm ꝙ vult auguſti.aliter eſt de bono ange⸗ pares. Si erant pares. ſed illi qui erant caſuri nõ ert
net lo iᷓ de malo:bonus enim ipſam iuſticiaʒ cognoſcit ſpe preſcij ſue ſtabilitatis in bono.cum nõ futura erat:ergo
culatiue et pꝛactice.vnde preſens eſt in ſuo intellectu et nec ipſi boni p̃ſcij erant. Si vᷣo impares ert. datũ eſt ꝑ⸗
cſol⸗ S .

(—

manentibo quod nõ datũ eſt cadentibo:ergo nõ eſt impu
tandũ iſtis ſi ceciderũt.ꝗ hoc dono caruerũt.¶ Iteʒ ſcĩia
eſt fructus pietatis.ſ̊ anteq; adhererẽt ſuo creatoꝛi non
abuerũt fructũ pietatis.&O nõ habuerũt illã ſcientiam.
Ao qð dicendũ eſt. ꝙ nõ habuerũt pᷣſcientiaʒ ſue ſta⸗
bilitatiS. ̊ nũc hñt ſcientiã illã. Vñ aug.ad oꝛoſiũ.Om
nes angeli creati ſunt eqͥles.ſ̊ cadentibo illis ꝑ ſuꝑbiaʒ
ceteri dno pia obedientia coheſerũt accipientes certam
ſcientiã ſue ſtabilitatis.qð illi nunq; habuerũt.⁊ ſic ſũt
gratia dei omibo circũdati vt non poſſint cadẽ a bra vi/
ta. Itez aug. dæ ciui. dei. xj. Si certi ſunt ſue felicitatis
eterne.cuisilli alij ꝗa certi nõ fuerũt: nõ em̃ eterna erat
eoꝝ felicitas.cuiꝰcerti eſſent.que finẽ erat habitura: re
ſtat vt aut impaꝛes fuerũt.aut ſi paꝛes fuerũt.pꝰiſtoꝛuʒ
ruinã illis certa ſcientia ſue ſempiterne felicitatis acceſ
ſerit.4. Aod pꝛimũ g dicendũ.ꝙ btitudo dicit᷑ młtis mo⸗
dis. Vno mõ dicit᷑ btitudo ſtatus intellectualis nature
ſine om̃i miſeria.⁊ ſᷣm hoc poterãt dici beati in illo pꝛi⸗
mo ſtatu. Alio vᷣo mõ dicitur btitudo ſtatus intellectua
lis nature in delectatõne ſummi boni.cũ certa ſcia ꝑma⸗
nendi:ſᷣm hunc modũ nõ erãt beati. De pᷣma bẽitudine
loꝗtur aug.in li.de fide ad petrũ.et ſilr in li.de eccleſia⸗
ſticis dogmatibo.De ſcdᷣa vo aug.ſuꝑ geñ.ad litt.in anu⸗

ctoꝛitate ſupᷣpoſita.vnã ↄcomitat᷑ certa ſcientia ꝑmanſi

onis.alteraà vᷣo nõ ↄcomitat᷑.¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ ſta⸗
tus ſanctoꝝ hoĩm.qᷓ;tum ad aliqꝗd.magis beatꝰ põt dici
q; angeloꝝ. In pꝛimo ſtatu qtum ad aliꝗd minꝰbeatus
qtũ ei ad mirtionẽ miſerie.minꝰbẽs ẽ iſte ſtatꝰ. qtuʒ at᷑
ad gratiã ſpei.q ꝓuenit ex gratia ⁊ merito xpᷣi et ecx di
citur beatioꝛ ſtatus hominum:nõ em̃ angeli in illo ſtatu

habuerũt ofidentiã ex gratia et ſuis meritis vel alienis.

Suppoſito aũt ꝙ conditi eſſent oꝛnati gratuitis.ↄfiden:
tiam talem habuerũt er gratia.ꝙ ꝑuenirent ad vlterio⸗
rem gratiam: et ꝓpter hoc dicit aug.ſuꝑ geñ. de angelis
quibuſdaz. ꝙ fuerunt beati in quodã genere incerti ſue
ſalutis.quibo nec ſpes ſubeſſʒ.ꝙ aliqñ ⁊ ipſi aliqua mu
tatione in meliꝰ certi de hac re futuri eſſent vix ferenda
eſt pᷣumptio.i Ad terciũ ſciendũ.ꝙ pᷣſcientiã quã habʒ
ceus eſſentiałr et naturałr.nulla creatura habet niſi ex
dono quodãmõ ꝑticipando.niſi hũana natuꝛa in chꝛiſto
ſed hoc non eſt ex initio ſue cõditõnis.ꝙ angelus habet
pᷣſcientiaʒ ſue ſtabilitatis.Vnde in li.ſenten.ij.li.di.v.
enumeratis diuerſis opinionibo.dicit ꝙ ꝓbabilius vi⸗
ctur ꝙ non fuerunt preſcij ſue ꝑmanſionis. nec alij ſui
caſus:et ꝙ nõ fuerunt beati.niſi beatitudine innocẽtie.

embzum ſecundum

Oſecundum quo querit᷑ de illis qui futu⸗
ri erant mali. Vtrum pꝛeſcij erant ſui ca⸗
ſus.e nõ.arguit aug.ſic.on potuit lu
cifſer eſſe pꝛeſcius ſui caſus. qm̃ ſapientia
ructus eſt pietatis: ſed non habuerũt pietatem. eꝛgo nõ
habuerunt illam ſapientiam. 4 Item aug. de coꝛrectiõe
et gratia. Dya bolus et angeli eius. etſi beati erant an⸗
teq; caderent.et ſe in miſeriã neſciebant caſuros:erat ta
men qð eoꝛum adderetur beatitudini. ſi ꝑ liberum ar⸗
bitriũ in veritate ꝑſtetiſſent.¶ Item ſic arguit Anſel.in
li.de caſu dyaboli.Scientia non ẽ niſi cum aliquid cer⸗
ta rõne intelligit᷑.ſed qð põt non eſſe.non põt certa rati⸗
one intelligi eſſe:potuit aũt eſſe vt nõ caderet lucifer.er⸗
go non potuit tũc certa rõne caſum ſuũ intelligere.ᷓ nec
ſcire:q̃re nec pᷣſcire.¶ Item ſi in bona volũtate ſtans pᷣ⸗
ſciebat ſe caſurum.aut volebat vt ita fieret aut non vo⸗
le bat:ſed ſi cum pᷣſcientia voluntatem habebat aliquan
do cadendi.iam ipſa mala voluntate ceciderat: nõ ergo
volendo cadere pꝛius ſciuit ſe caſurum q cecidit. Aut ſi
pᷣſciebat ſe caſuruʒ et nolebat. tanto miſer erat dolendo
quanto ſtare volebat.ac tanto iuſtitioꝛ quanto ſtaꝛe vo
leboat:et quo erat iuſtioꝛ.eo debebat eſſe felicioꝛ: &̊ ſi no⸗
lendo pꝛeſciebat eſſe ſe caſurum. tanto erat miſerioꝛ q̃n⸗

nnn

dono. planũ ? i

to debebat eſſe felicioꝛ.quod non cõuenit.¶ Item berñ.
Si preuidiſti pᷣcipicium.que fuit inſania.vt cum tanta

mileria cuperes pꝛincipari. vt malles miſere preeſſe.q;

feliciter ſubeſſe:aut non expediebat participem eſſe illa
rum plagarum luminoſarũ magiſꝙ pꝛincipem tenebꝛa⸗
rum. Ex his rationibus et auctoꝛitatibus videt᷑ ꝙ non
erant pꝛeſcij ſui caſus.¶ Iternʒ pꝛeſcientia pene in eo ꝗ
puniendus eſt.non poteſt eſſe ſine dolore.Doloꝛ autẽ pe
na quedam eſt:ſed nondum fuit culpꝑa.ergo deus pꝛius
ſuit vltoꝛ in pena qᷓᷓ eſſet culpa.¶¶ Contra Herñ. Si in
pᷣſcientia dei tuum pᷣuidiſti pᷣncipatum. quare nõ et pᷣci⸗
picium:quaſi diceret.ſimilit poteras pᷣuidiſſe.4¶ Item
aug.in.q.ve.teſta.pᷣuidit quod ad accuſatõneʒ eius fa⸗
ctus eſt hõ.Sʒ ſi pᷣuidit accuſatõem ex ꝑte hbomis.accu
ſatio aũt nõ eſt niſi de culpa.&̊ pᷣuidit culpam ſuaʒ.ergo
et caſum ſuum.4 Item Herñn.eyponens illud. Ponaʒ
ſedem meã ad aquilonem dicit. Puto per aquiloneʒ re
pꝛobandos homines intelligi per ſedem poteſtatem ĩ il⸗
las:ſed ſi pᷣuidit dominium ſuuin ſuper illos.pᷣuidit ſuũ
peccatum.per quod quaſi ꝑ effectum pᷣnciparetur: ergo
erat pꝛeſcius ſui caſus.(¶ Ad quod dicendũ.ꝙ nõ erat
pᷣſcius ſui caſus.Vñ bern.de gradibo humilitatis.Cre⸗
dibilius eſt.q; non pᷣuidiſti.aut ꝓpter illam cauſaʒ quã
ſuperius dixi.quia bonitatẽ dei attendens.dixiſti in cor
de tuo nõ requiret:ꝗpter quod impie deum irꝛitaſti:aut
quia viſo pricipatu in oculo ſtatim ſuꝑbie trabes excre
uit:que interpoſita caſum videre nõ potuit. Sic ioſeph
cũ vidiſſet ſuã exaltationem.non pᷣuidit venditiõem:nõ
ꝙ; tantum patriaꝛchaʒ in ſuꝑbiam crederim incidiſſe:ſᷣ
vt eius exemplo pateat.ꝙ hi qui futura pꝛeuident ſpiri⸗
tu ꝓphetie.et ſi nõ omnia.non ideo tamen putandi ſunt
nulla vidiſſe. Item anſel.de caſu dyaboli.quia rationa⸗
lis erat.potuit intelligere ꝙ iuſte puniretur ſi peccaret.
Sed qm̃ iudicia dei abiſſus multa.et inueſtigabiles vie
eius:neouiuit comp̃hendere ꝙ deus faceret quod iuſie
facere poſſet.¶ Ad pꝛimo obiectũ dicenduʒ. ꝙ non eſt ſi
mile videre pꝛincipatũ videre pᷣcipicium: videre enim
pꝛincipatũ non impoꝛtat ſecum penã. ſed potuit videre
pncipatũ.et recte.et non recte:⁊ ita hbuiuſmodi cognitio
ꝑtinebat ad primũ ſtatum: ſed videre pᷣcipiciuʒ quo ad
hoc cum impoꝛtet penam ſecum in eo qui punit᷑ pena at᷑
non pᷣcedit culpã:illa cognitio ſiue pᷣmiſſio.non congꝛu
ebat pꝛimo ſtatui angeloꝝ.X Ad aliud dicendũ.qꝙ illud
quod dicit aug.de p̃ᷣuiſione accuſatoꝛis.hoc fuit in rati
one poſt caſum ſuũ.non añ:ſicut ex ipᷣa ſententia aucto⸗
ritatis in his q̃ ſecũtur elici põt.¶¶ Ad terciũ dicendum
ꝙ pᷣuidere dominiũ ſuũ ſuꝑ malos.nõ potnit neceſſario
videre caſum ſuuʒ. Eſt em duplex domiatio.na q̃ pec⸗
catoꝛ ſubijcitur dyabolo.inſequendo voluntatem eius
vel ſuggeſtionẽ.que nõ eſt ſine peccato dyaboli pᷣcedẽte.
Eſt iterũ olia domĩatio.q eſt in angelo ex ↄditõne natuẽ
vel ex dono gratie:et hanc poterat pᷣuidere añ caſuʒ ſuũ
nec tñ pᷣuideret caſuʒ ſuũ:⁊ ꝑ hũc modũ potuit intelligi
illud qð dicit berñ. AVel illa poſitio ſedis ad ogꝗlonem.
ad appetitũ eiꝰrefert᷑ in qͥ peccauit.⁊ ſic videt᷑ exponẽ be
atus bern. VUnꝰaltiſſimꝰſua ſapia ac bonitate omibo fi⸗
lijs obedientie p̃erat.ita ⁊ tu ſuꝑ omes filios ſuꝑbie cõ⸗
ſtitutus.tua aſtuta malicia pꝛeeſſes.

embꝛum tercium

5 BDterciũ quo querit᷑ rõne illins verbi.qð

ſupᷣ dixit aug.ꝙ nõ potuit pᷣuidẽ caſũ ſuũ
qꝛ ſapia ẽ fructꝰ pietatis. Querit᷑ em̃ de q̃
Nſapia idem logꝗtur. Si em̃ loq̃tur cæ ſapia
aẽ ꝑtinẽs ad pietatẽ.q eſt theoſebia.

—

gd ad h ꝙ angel'no p̃ſciat caſuʒ ſuũ. Si ei alicui habẽ⸗
ti pᷣſciẽtẽ iuſticiã reuelaret᷑ ſua dãnatio.h̊ poſſet eẽ ocea⸗
ſio ꝙ abſtinẽt a malis plłibo.vt minuetł᷑ ſua dãnatõ:⁊ ita
hmòi ſapia oꝛdinaret ad ↄmodũ illioin qͥ eſſet. ¶ Ao qð
dicendũ eſt.q cũ dr ſapia ẽ fructꝰpietatis. ibi accipitur

—

ſapia / p ſcia deifoꝛmi. data rõnali creature ad ſuũ ↄmo⸗

Sn

nbes.
Nann
reſe;
eſſeila
enebia⸗
Pphon
meog
aute pe
Ohins
Giin
eſe⸗
Nen
cins ſ⸗
nisen
naz eng
Ponaz
llonezte
nidit ii
tur erg⸗
Pno ert
AtisCe⸗
nuſczgni
tltiincor
ſtaſtiaut
lbesercre
Seioſepd
ſtemno
ſneichles
ſent ſpiri⸗
kandkſunt
nranione⸗
ipetcaret,
vbleesvie
gvo uſe
Pnoncktſi
dereenin
tuit nicere
ticognino
inztont
it ponn
on congen
i gilu
uitin tn
tia aucto⸗
dicendpnn
heceſſano
Mmoqpee
gten eins
nenut
ſiz ſui
ntelligi
ſonen.
pohebe
hmnibpf
ſbiec

erbict
cnſilt

bo.et in ꝓpꝛio genere:pꝛimo modo cognouerũt a pꝛinci⸗

7

Mueſtio

dum ſpirituale:⁊ dicitur fructus pietatis.qꝛ dat᷑ illi in
quoẽ pietas.i.theoſebia:ſed ſcia pꝛeuidendi ſuaʒ dam⸗
natõneʒ. eſt diſpoſitõ ꝓpinqua ad hoc vt homo cadat in
ꝑpetuam triſticiã ⁊ deſperatõnem:et ita nõ dat᷑ homini
exiſtenti in ſtatu innocẽtie vel in ſtatu gre.hoc em plus
diſponeret ad damnũ qᷓ; ad cõmodũ ſpuale.4¶l Ao illud
vo quod obijcit᷑.ꝙ licʒ hec ſcientia poſſet eſſe occaſio ali
cuiꝰboni.in eo cui eſſet data:tñ ꝗa vt frequentiꝰ diſpone
ret ad damnũ.ideo exñtibus in bono ſtatu nõ congruit
bmõi ſcientia:nec eſi ſimile de ſcia pᷣuidendi ſuõ ſaluati
onem.quia illa diſponit bñ ſe habentẽ ad maius bonũ
ſpũale. ¶¶ Item obijcit᷑ ſic.Mõne deus poſſet ei reuela?

caſum ſuũ.dicendo tu cadas ꝑ ſuꝑbiam. ſicut reuelauit

petro dicens. ter me negabis.Et ſi dñs reuelaſſet ei.pᷣ⸗

ſciret:ergo potuit pᷣſcire caſum ſuũ.¶ Ad qð dicunt.q

licet deus ſic pᷣdiceret ei.nõ tñ poterat pᷣdicere caſuz ſu⸗
um: qꝛ licut pdixit ꝑ Jonã niniuitis de ſubuerſiõe nini⸗
ue ſpuali.tñ ipſi intelligebãt de ſubueꝛſione coꝛpoꝛali:⁊
ſub ↄditõne ſi nõ peniterẽt:⁊ ita poſſet intelligẽ dictum

dñi ſub ↄditõne.niſi ipᷣe caueret:⁊ igitur nõ eſſet certus

ce ſua damnatõne.¶ Alij dicũt ꝙ nec potuit pᷣſcire nec
ceus potuit reuelare.ſed videt᷑ dicendũ.ꝙ reſpicienduʒ
eſt qdð xæcet ſummã bonitatẽ.et quid expedit rõnali cre⸗
ature:nõ expedit em̃ creature rõnali hmõi certitudo dũ
eſt in ſtatu bono.nec decet dominũ dare ſic exiſtenti niſi
qð eſt ad cõmoduʒ ſpũale. Ande licet poſſit de potentia
abſoluta.nõ facit niſi qʒ decet iᷣm. Nec ẽ ſimile de reue
latõne facta petro.hmõi em̃ reuelatio fuit de caſu ad tẽ
pus.nõ de caſu ꝑpetuo:reuelatio vᷣo de caſu ad tempus
oꝛdinat᷑ ad hoc.ꝙ homo foꝛtioꝛ reſurgat poſt penitentiã
Meuelatio vpo de caſu ꝑpetuo magis oꝛdinat ad ↄriuʒ.

quibulſ.

archanis ↄgnoſcibilibo hʒ.vj. membra.

Onſequenter pro⸗

cedendũ eſt ad quedã archana ab an⸗
gelis ↄognoſcibilia. Circa hoc q̃runtur
ſex.¶ ꝛimo vtruʒ angeli pᷣſciuerit mi⸗
ſteriũ iſcarnatõnis et humane redem
cognitõe angeli ex natura ſua reſpe:

ptõnis. Scðo

ctu rerũ naturaliũ.¶. Teꝛcio de cognitõne eoꝝ que ſub⸗

ſunt libero arbitrio alterius angeli vel hoĩs. . Quarto
vtrũ angeli a pᷣncipio potuerunt naturali cognitõne co⸗
gnoſcere futura.¶ Quiĩto vtrũ naturali cognitõne ↄgno
uerũt deũ veniſſe in carnẽ.¶ Sexto de ↄꝑatione ↄgniti⸗

onis angelice ad humanã in celeritate cognoſcendi.
Uembzum pemũu

ODpꝛimũ quo querit᷑ de cognitione miſte⸗
rij redemptiõis. Vtruʒ pꝛehabita fuit ab
angelis.vel a pᷣncipio habita:et videtuꝛ ꝙ;
ſic.ꝑ hoc qð dicit aug. ſuꝑ geñ.v. Sic fu⸗
tabſconditũ a ſecłis mũdo.vt tñ innoteſcẽt pᷣncipatibo
⁊ ptatibo in celeſtibo ꝑ eccłiam.qꝛ ibi pᷣmitꝰeccłia. qͥ ptꝰ
reſurꝛectõeʒ ⁊ iſlaogꝛeganda ẽ:illis &̊ a ſeculis iĩnotuit
ꝗa oĩs creatura nõ an ſecula ſᷣ a ſeculis:ex qͥ videt᷑ an
geli a pncipio ↄgnouerũt miſteriũ incarnationis.¶Sʒ
ↄtraꝛiũ videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑ yſaie.lxuj. ꝗs eſt iſte qui ve
nit de edom ⁊c.ſuꝑ quo dicit hiero.ꝙ angelice poteſta⸗

tes non intellexerũt ad plenum miſteriũ redemptõnis.

Pꝛeterea illa littera videtur hoc dicere que dicit vt ĩ⸗
noteſcat per eccleſiam.a igitur ab eccleſia didicerũt mi
ſterium dianpeinis qdð dicendum. ſicut habet᷑
in glo.ſuper illud ad eph.ij.vtrũq; verum eſt.ſed hoc ꝓ
diuerſis angelis:dicitur eniʒ ꝙ quidam nouerunt a pᷣn
cipio.ſed non dico a pꝛincipio creationis. ſed a pᷣncipio
conditionis.cum dictum eſt fiat lux et facta eſt lux.Alij
vᷣo non cognouerũt.ſed poſt plene cognouerunt cum im
pletum fuit.Ael poſſet diſtingui duplex noticia. in ver

tio viceſimaſertade

vxxvj.

pio.ſecundo modo non.ſed innotuit ꝑ eccleſiaʒ cum fu⸗
it impletum. Unde.v.li.ſuꝑ geñ.q; non in do tiñ inno⸗
teſcit angelis quod abſconditũ eſt.verum et hoc eis ap⸗
paret cum manifeſtat᷑ atq; ꝓpalat᷑. Idem apoſtolus ita
teſtis eſt.j.thi.iij.magnũ eſi pietatis ſacramentũ.quod
manifeſtatum eſt in carne.iuſtificatum eſt in ſpũ appa⸗

ruit angelis ⁊c. De cognitione angeloꝛuʒ ex natura ſui

aturalium.

embrum ſecundum

reſpect

habere potuit angelus.ex ſui natura pᷣmi
tus reſpectu rerum naturalium. Si enim
habuit cognitõem illoꝝ.aut habuit ꝑ for
am innatã.aut datã.aut acquiſitam. Per formaʒ in⸗

Wnatam nõ videt᷑. qꝛ ille foꝛme nõ poſſent eſſe niſi vniuer⸗

ſalium foꝛmaꝝ.ſed cognitis vniuerſalibo ſoꝛmis.nõ ꝓ⸗
pter hoc fieret cognitio ſingularium.· et ita angelꝰ neſci⸗
ret ſingularia.Si vo diceret᷑.ꝙ eſſent ibi foꝛme ſingula

rium:nõ poſſent eſſe nüero equales. ꝗa infinita poſſent

eſſe ſingularia.foꝛme vᷣo ſiue ſimilitudines in intellectu
eſſent finite.Si vᷣo fuit ̃m foꝛmas datas ſed nõ ab infe⸗
rioꝛi ſubſtantia.qꝛ inferioꝛ natura nõ dat ſu ꝑioꝛi.ergo

pm datas a deo-Aut ergo tot date erãt a principio con

ditõis.quot eſſent cognoſcibiles.aut alicuiꝰ rei naturał
eſſet neſcientia.Si vo tot eſſent a pꝛincipio.hoc non vi⸗
cextur.quia res ſingulaꝛes poſſunt młtiplicaꝛi ſᷣm id io⸗
han. v. Pater meus vſq;modo operatur et ego operoꝛ.
Foꝛme aũt date a pncipio erãt in certo nüero. Aut opꝑ⸗
teret facta rerũ multiplicatõne.multiplicaꝛi ſpecies.vel
ſiłitudines apud intellectũ angelicũ.O nõ videt᷑:non ꝗ̊ᷓ
cognitõ oĩm naturaliũ naturalis ẽ ꝑ foꝛmas datas a pᷣn
cipio.Si vᷣo ꝑ foꝛmas acquiſitas.ẽ̊ cum intelligibile di
catur ꝑfectio intelligẽtis.eẽt illa foꝛma nobilioꝛ intelle
ctu angelico.¶ Pꝛeterea ſi reciperent a rebus.ant reci
perent per modum illum quomodo ſpeculuʒ recipit aut
quo recipit ſenſus:ſed ſiue ſic ſiue ſic.oporteret eſſe ali⸗
quã ↄtinuatõeʒz inter rem a q̃ reciꝑet.⁊ intellectũ ange⸗
licũ recipientẽ:cũ &ᷓ nulla ſit ↄtinuatio rei coꝛꝑee ſeꝑate
ad incoꝛpoꝛeã.nõ erit cognitõ angeli natalis ꝑ ſoꝛmas
receptas vel acqſitas a rebo.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ cogni⸗

tio naturalis rerũ naturaliũ.aut fuit q;tum ad foꝛmas

vniuerſales q̃ fuerũt omes primitꝰcreate.et ᷣm hoc po⸗
tuit eſſe ꝑ ſimilitudines innatas.vel a pᷣncipio ↄditõnis
datas.Aagis aut vident᷑ innate eſſe a pᷣncipio in intel
ligentia angelica exñtes.q; poſt ↄditõeʒ date.ne videret᷑
intelligẽtia angelica a pᷣncipio eẽ q̃ſi tabula nuda.Inð
aug.ij. li. ſuꝑ geñ.ad litt. In ſeipa longe atr nota ẽ crea⸗
tura angelis ꝙ nobis:illis em pᷣmoꝛdialłr (vt ita dicã)
vel oꝛiginałr licut eã deꝰpꝛimitꝰodidit.⁊ pꝰeã ↄditõeʒ a
ſuis oꝑibo reꝗeuit.nõ ↄdendo aliꝗd ampliꝰ: nobis aut
Fm rerũ ↄditaꝝ admiſtratõneʒ.iaʒ ꝑ oꝛdines tꝑoꝝ.Fᷣm
quã deꝰiam illis rebo ꝑſonaria diſtinctõeʒ ↄſũmatis vſ⸗
q;modo oꝑat᷑.Cognitio aut ſingulariũ eſt ꝑ ſilitudines
qs ſibi capit ex rebo exrñtibo. ec oꝑtet ꝓpter h ꝙ foꝛme
intelligibiles rerũ ſint nobilioꝛes intellectu angelico ꝗa
res nõ faciũt ſuas ſilitudines in intellectu.ſᷣ intellectus
angelicꝰſua vᷣtute capit a rebo. Nec oꝑtet ibi eẽ receptõ⸗
nẽ admodũ ſenſus vel ſpeculi.cũ nõ ſit acceptio ꝑ modũ
rei ſenſibilis vᷣ rei intelligibił. Nec diſtãta aut interpo
ſitio coꝛpalis tollit hãc cognitiõeʒ.cũ incoꝛpoꝛei ad coꝛ

poꝛeũ nõ dicat᷑ ꝓprie diſtãtia: Fm accidẽs tñ poſſet dici.

Vnñ intellectꝰangelicus exñs in oꝛiente.poſſet cognitõe
naturali cognoſcẽ ꝙ eſſʒ ĩ occidẽte. Si em̃ lumẽ coꝛꝑale
qð eſt in oꝛiente.ſtatim apparet in occidẽte: multofoꝛtiꝰ
lumen intellectuale accipit ſimilitudinem ſtatim.

lembzum tercium
D terciũ qͥ querit᷑ ð his q ſoſunt libero ar
bitrio alteri anglłi vel alicuiꝰhoĩs: q̃liter
poſũt ex ſe ↄgnoſcẽ.Si em̃ hõ ſᷣm aĩaʒ ra:

Dſecunduʒ quo querit᷑ de cognitone quz⸗

tionale põt aliquando ex ſe cognoſcere.q ſubſunt libero
arbitrio alteriꝰpomiĩs.vt ꝙ velit hoc vel illud. ꝑ effeetꝰ
ↄſequentes.vel ꝑ indicia:nobilioꝛ aũt eſi cognitõ ange⸗
li de natura ꝙ; cognitio hominis.ᷓ põt aliquo modo co⸗
gnoſcere ea que ſubſunt libero aꝛbitrio/põt ̊ queri.ſᷣm
quem moduũ? Per cauſam em̃ nõ põt cognoſcere.h̊ eniʒ
ſolius dei eſt.vel illius cuiꝰeſt liberũ arbitriũ.Dicit᷑ em
j. Reg.xvj. deus intuet᷑ coꝛ:et.j.coꝛin.ij. Quis ſcit que
ſunt homis niſi ſpũs qui eſt in eo. Non g̊ ꝑ cauſam co⸗
qnoſcunt.q̊ cum om nis certitudo ſit ꝑ caulam vel ꝑ effe
ctum. cognoſcit per effectũ. nec differt a cognitõne ho⸗
minis. Pꝛeterea ſi cognoſceret ꝑ effectum. cuʒ nullus
ſit effectus niſi intelligibilis aut ſenſibilis.altero iſtoꝝ
cognoſcit:non ſenſibili vt videt᷑.ꝗa ſenſibile vt ſenſibile
non cognoſcit᷑ ab intellectu.cum nõ moueat intelleciuʒ
ſi vᷣo intelligibili effectu cognoſcat:pari ratiõe ĩmediate
poſſet cognoſcere illud qð ſubeſt libero ar bitrio. ſicut il
lud:cũ vtrũq; ſit intelligibile.¶ Ad qð dicendũ.qꝙ ãge⸗
li naturałr vident amplioꝛi ꝑſpicacitate cognoſcendi q;
homĩes.VIñ cum in h̊ differat cognitio creature intelle
ctualis a diuĩa cognitõne.ꝙ deꝰ cognoſcit ea q̃ ſubſunt
libero arbitrio ꝑ ſe:intellectualis vᷣo non cognoſcit ea q̃
ſunt liberi arhitrij ſᷣ ꝑ iudicia.lIñ aug.in li. de eccleſia⸗
ſticis dogtiba.xlix.c. Int᷑nas aie cogitatões dy abolũ ñ
dere certiſſimũ eſt.F̊ motibo corꝑis ab illo et affectionũ
indicijs colligi experimẽto didicimus.Secreta aũt cor⸗
dis ſolus ille nouit.ad quẽ dicit᷑.tu ſolus noſti coꝛda fi
lioꝛum hoĩm. In hoc differt angelus ab homĩie.ꝙ ange⸗
lus cogno cit ea q̃ ſunt liberi aꝛbitrij vt affectõnes ꝑ in⸗
dicia.que ab eis diſcerni pñnt.a nobis aũt nõ diſcernun
tur.⁊ hoc eſt ꝙ vigent maioꝛi acumie intelligẽtie.⸗. Si
vᷣo abijciat᷑ aut indiciũ illud eſt ſenſibile.aut intelligibi⸗
le in ſe:dico ꝙ illud indiciũ eſt aliqᷓ impᷣſſio facta in coꝛ⸗
poꝛe ab affectõne aĩe.qᷓ latet nr̃am cognitõeʒ aliqn:⁊ li⸗
cet ſit apꝛehẽſibile ſenſu interioꝛi vela nr̃a rõne.tñ latʒ
cam ꝓpter marvimã ſui inclinatõeʒ ad coꝛpꝰnr̃m. non la
tet aũt intellectũ angelicũ ꝓpter ſui abſtractõeʒ a coꝛpo⸗
re et nature ſubtilitatẽ: hoc tñ nõ niſi opinando dr ꝓpteꝛ
verbũ.Aug.in li.retractatõnũ.lvj.c.ſic dicẽtis.In qͥdã
loco vbi dixi demones aliqñ hoĩim diſpoſitõnes. nõſolũ
voce ꝓlatas.verũetiã cognitõne ↄceptas. cũ ſigna q̃daʒ
ex aio expꝛimunt᷑ in coꝛpe.tota facilitate ꝑdiſcere:dixi
h audatioꝛe aſſeneratõne q; ebui. Qam ꝑuenire iſta ad
noticia demonũ.pꝑ nõnulla ⁊ exꝑimenta ↄpertuʒ eſt: ſed
vtrũ ſigna quedazʒ dentur ex coꝛꝑe excogitantium.illis
ſenſibilia nos at latẽtia:an alia vi et ea ſpiritali ea ↄgno
ſcunt.aut difficilime põt ab bomilv. aut oĩno nõ põt in⸗
ueniri.¶ Si vᷣo querat᷑ de his q̃ ſunt liberi arbitrij ĩ an-
gelis. Rñdet᷑ ꝙ in his naturaliter habent cognoſcẽ per
indicia intelligibilia.ad q impotens eſt rõ nr̃a te ſe niſi
hec fiũt adiutoꝛio gre.i Et ſi obijciat᷑.ꝙ pari ratõe poſ
ſent ĩmediate cognoſcẽ ea q̃ ſunt liberi arbitrij. Dicẽduʒ
ꝓ nõ.qꝛ indicia illa nõ ſunt tante ſimplicitatis.q̃nte ſũt
affectõnes ſiue volũtates quoꝝ ſunt indicia.et ideo põt
cognitio angelica imediate extendere ſe ad indicia. et ꝑ
indicia ad illa quoꝝ ſunt indicia:ipſas dᷣo cogitatõnes
ſiue voluntates ſit ſolius dei cognoſcere ꝑſe.

embꝛum quartuʒ

Oquartum quo querit᷑ de angelis. Vtruʒ
habuerũt poſſe a pꝛincipio naturali ↄgni⸗
tione cognoſcere futura.O non videt᷑. ꝗa
dei videtur cognitio certitudinalis
futuroꝝ ↄtingentiũ ⁊ ſingulariũ:cu em̃ poſſint eſſe et nõ
eſſe. non põt illarum rerũ haberi certa cognitio.ſicut di
cit Anſel. in li.de caſu dyaboli. Si de illa ſcientia q̃rit᷑
que nõ eſt niſi cũ aliqꝗd certa ratione intelligitur omni⸗
no. Reſpondeo nõ poſſe ſciri quod poteſt no eſſe. ¶ Sʒ
obijceret aliquis.ſᷣm hec deus non poſſet habere cogni⸗
tionem futuroꝝ hmõi:ſed nõ eſt ſimile ſicut ideʒ anſel.

oſtendit.deus nõ habet cognitionem futuroꝛum hꝰmõi
niſi vt ei pꝛeſentiũ.Vnde quia ſeipſo cognoſcit omnia.
non poteſt ſua cognitio eſſe niſi imutabilis et certiſſima
non ſic eſt de creatura.que ꝑ aliud quod creatum eſt co⸗
gnoſcit quod cognoſcit.Si ergo angeli cognoſcunt per
aliquid qð cognoſcunt:de futuris non poſſunt certitudi
naliter vſq;quaq; cognoſcere futura huiuſmodi cogniti
one.¶ Contra.maioꝛ eſt cognitio angeli q; bominis: ſᷣ
homo ex ſuperna diſpoſitõne aſtroꝛũ poteſi multa futu⸗
ra pꝛedicere.vt euentum imbꝛium et ſiccitatis ventoꝛuʒ
multo ergo foꝛtiꝰangeli naturali cogmiõne q̃ fuit apud
eos.potuerũt futura cognoſcere ⁊ pᷣdicere cũ quadãa cer
titudine.¶ MPꝛeterea.in demonibo ſicut dicit aug:in li.
retractationũ oↄpertũ eſt.ꝙ multa futura pᷣditũt.quẽad⸗
modum cueniũt: vᷣ nobilior fuit illa naturalis cognitio
quã habuerunt angeli a pᷣncipio.qᷓ; cognitio nature coꝛ:
rupte vel obſcure in demonibp:ergo multomagis potue
rũt tunc pdicere futura.¶ Ao quod dicendum videtuꝛ
diſtinguendum eſt inter cognitõem futuroꝛum pꝛout
ẽ in bonis angelis iã ↄfirmatis.et ꝓut ẽ ĩ demoĩbꝰ.⁊ ꝓut
fuit in angelis in pꝛima poteſtate nature:angeli em̃ bea
ti cognoſcunt futura.que cognoſcunt in eternis rationi
bus ſiue legibus.demones vo ex quibuſdaʒ coniecturis
per res ipſas nouerũt.vel ex diuturna expientia. vel ex
acumine intelligentie licet obſcure. vel cognoſcunt ea q
facturi ſunt ex rationibo que ſunt apud ipſos.vel accipi
unt ex reuelatõne ſpirituum ſuꝑioꝛum que fienda ſunt.
Vnde augꝰ.in li.de ciui.dei.Aliud eſt tempoꝛalibus tẽ
poꝛalia.mutabilibus mutabilia coniecturaꝛe.eiſq; tem
poꝛalem motum ſue voluntatis et facultatis inſerere qð
cemonibo certa ratõne ꝑmiſſum eſt. Aliud autẽ in eter⸗
nis incõmutabilibo dei legibus.que in eius ſapientia vi
uunt.mutatõnes tempoꝝ pꝛeuidere.deiq; voluntatem:
que tam certiſſima q; potentiſſima eſt omniũ ſpiriꝰ eius
pticipatõne cognoſcere.qð ſanctis angelis certa diſcre⸗
tione donatũ eſt. Item yſidoꝛus in li.& inſtitutõe eccle⸗
ſiaſtica. Lriplici modo pᷣſcientie acumine vigent.ſubti
litate nature.exꝑientia tempoꝝ.reuelatione ſuꝑnoꝛum
ſpirituum. Et aug.ſuper gen j.ii.Aliqñ ipſi nephandi
ſpũs.que ipᷣi futuri ſunt diuinãdi pᷣdicunt: angeli vo ex
pꝛima ptate nature poterant pᷣcognoſcere futura que ſe⸗
cũtur legem aſtroꝛum ⁊ ſuꝑioꝝ coꝛpoꝝ:potuerũt etiam
cognoſcere illa futura que ꝑipſos fienda erant.Que vo
erant oĩno in diſpoſitõne diuina. vel in libero arbitrio
alterius angeli vel hominis.non potuerũt cum certitu⸗
dine pꝛeuidere.ſed tm̃ conicere. Ad illud ðo qð obijcit
ſuperius.ꝙ nullius rei future babere poterant ſingula⸗
rem pᷣſcientiam.quia poterat res talis non foꝛe.Dicen⸗
dum ẽ. ꝙ licet res futura nõ ſit ſic ſtabilis ſicut res q̃ de
terminata ẽ in eſſe:nihilominꝰtñ alio modo ſcibilis eſt.
Apter cauſe pᷣcedentis certitudineʒ. vel ſigni pᷣcedentis.
Vnñ de imbꝛibo ⁊ ventis. licʒ ſint res ſinglłares et future
potuit haberi certitudo ex lege ſoꝑnoꝛum coꝛpoꝛum ſal
ua tamen diſpoſitione diuina. que poteſt mutare aliter
cũ vult:⁊ ideo non dicitur ſimpłr certitudo. ſed tñ cum
ↄditione niſi deus aliter oꝛdinauerit. Ex ſignis etiaʒ co
gnocunt naute mutatõnes tempoꝝ:multo em̃ eminen⸗
tius q; naute vł aſtrologi cognoſcũt hmõi futura. Vnde
aug.de ciui.dei.quorũdam ſignoꝝ nobis occultoꝝ.ma⸗
ioꝛa exꝑientia multo plura qᷓ; homines ꝑſpiciũt. Sʒ at⸗
tendendũ.ꝙ illa certitudo q;tumcũq; ſit. nihil eſt reſpe⸗
ctu illius certitudinis futuroꝝ qua deus in ſeipſo coo⸗
ſcit futura:qtumcunq; enim aſcendat certitudo ꝑ hanc
viam.nõ eſt ꝓpoꝛtio reſpectu diuine:in hoc eſt comꝑatio
ꝙ diuina eſt maioꝛ.et hec mĩoꝛ. Silr ſi comꝑetur reſpe⸗
ctu illius cognitõnis.qua angeli ſancti cognoſcũt in veꝛ
bo.nullatenus ꝓpoꝛtionat᷑ incertitudine.ᷣ in hoc ↄpan/
tur.ꝙ illa q̃ eſt in angelis ſctis ẽ maioꝛ.⁊ iſta ẽ minoꝛ.

¶Membꝛum quintum

ben
Onnnig.
tillina
eſtco
Unt Per
rtituct
cogniti
inig: 5
taſorn
enn
arucd
nadacer
tugenl.
tgnegc
cognino
tunecen
Gobpone
nylden
uington
ſgpnt
ienben
otottont
nlearno
in eler
buntea
Wacdh
ndaſunt.
mlibuste
eiſgzten
ſereregs
eineter⸗
ientia pi
ntaten:
irbeius
adiſcre⸗
boe eccle⸗
nt. ſubti
norum
ephandi
gelipoer
aqyeſe⸗
itetiam
Que do
arbürio
certit⸗
gdobiet
t ſingola⸗
e. Dicen⸗
tresq
bilisel.
genns.

ſuture

orum lal
re aliter
At cum
etiazco
eminen
fa.Vnee
liornn
t. G t
lchreh⸗
lpoos
Got
bmn⸗

S quintũ quo querit᷑ vtrũ angeli natura
li cognitõne.poterãt cognoſcere deum ve⸗
niſſe in carne cũ venit:dico aũt naturaleʒ
MNulam. que eſt pᷣter gratia gratũfacientem
el gꝛatiã gratis data ſicut in ꝓpbetis. Oꝛ nõ videtur: ſi
em̃ boni angeli nõ cognouerũt miſteriũ incarnationis.
h eis datum fuit cognoſcẽ. inferior aũt eſt cognitõ natu
ralis in angelis. ex cognitõne naturali cum xp̃c venit
in carne nõ poſſent cognoſcere. ¶ Contra. Eminentio
fuit cognitio naturalis in angelis. ꝙỹp illa qᷓ eſt vel fuit in
demonibo inqᷓntũ bmõicũ per peccatũ ſit obſcurata in⸗
telligentia: ̊ demones poterãt cognoſcere xpᷣm veniſſe
in carne. VUnde luc. iiij. ſup illð.exibant aũt demonia 76c.
glo. nũc ꝑ ſignoꝝ potentiã iam certioꝛ effectus filiũ dei
arbitrat᷑ Pꝛeterea mar. j. eniſti ante tpᷣs:et ergo bis
verbis inſinuat᷑ ꝙ cognoſcebũt ipſum eſſe filiũ dei.ſQaʒ
de iudicio loquent᷑ in quo filius dei veniet ad puniendũ
ſathan cuʒ complicibus ſuis:multo ergo foꝛtius angeli
ex naturali cognitõne petuerũt cognoſcere xpᷣm veniſſe
in carne. Sed adhuc obijcit. ꝙ iſia cognitio quã habu
erũt emones nõ fint certitudo ſiue ſcientia: pter illud
·j.coꝛin.ij.ſi ↄgnouiſſent nunꝙᷓ deũ gloꝛie crucifixiſſent.
glo. de demonibo nunqỹ xpᷣm cruciſigi ſuggeſſiſſent. eꝛgo
cognitio quã illi babebat xpᷣm veniſſe in carne nunꝙᷓ; ſu
it certitudo. quid ̊ dicendum tdæ angelis ꝙtum ad ogni
tionem naturalẽ vtrũ potuerũt cognoſcere ⁊c. ¶ Pꝛete⸗
rea adhuc videt᷑ ꝙ potuerũt cognoſcere. ſi eniʒ ſciebant
ipᷣm iam veniſſe ex ſcripturis ꝓphetie et alijs veteris te⸗
ſiamenti.ſicut habet᷑ ſuꝑ illud luce.viij · Quid mibi ⁊c̃.
EGlo.ſciebant demones ꝑ aduentum dni ſe aliquãdo in

—

abiſſum mergendos. nõ futura ſdininantes.ᷣ phbetaꝛũ

dicta recolentes: ex quo accipit᷑ ꝙ ſciebãt aduentũ ipſiꝰ
multo ergo foꝛtius angeli ex naturali cognitione pote⸗

rant ꝑuenire ad noticiam ſcripturaꝝ.et ita cognoſcere
filiũ dei veniſſe in carne.i Item.ix.de ciui.dei. Innotu
it demonibo non ꝑ id quod eſt vita eterna.et lumen i ncõ
mutabile quod uluminat pios:ſed ꝑ tempoꝛalia quedã

—

ſue virtutis effecta et occultiſſima ſigna ſue pꝛeſentie. qᷓ
angelicis ſenſibo malignoꝝ ſpirituũ poſſet eſſe oſt picua.
formſa infirmitati oni henn ergo de ange
is in natura ſua ↄſideratis. virum poſſent ꝑ iſta ſigna
cognoſcere:qð videtur.quia dum demones habuerunt

noticiam hoꝛuʒ ſignoꝝ. aut habuerũt ex naturali ↄgni⸗
tõne. aut ex dono:ſi ex dono pati ratione ĩmo multofor-/

tius angelis in natura ſua dat᷑ boc donum: 2 ita ſiue ex
naturali cognitione. ſiue er dono babuerunt. angeli in
ſua natura poſſunt hre. et ita poſſent cognoſcẽ filiũ dei
geniſſe in carne.4 Ad primũ dicendũ.ꝙ boni angeli ali
qui nõ cognouerũt ad plenũ xpᷣm veniſſe in carne: nihi⸗
lominus tamen poterant cognoſcere ipo aparente ĩ caꝛ
ne. Pᷣm ꝙ dicitur.j.thi.iij.manitfeſtũ eſi in carne pietatis
ſacramentuʒ apparuit angelis:ſed aliquo modo cogno⸗
uerunt mali angeli quõ non cognouerunt boni. quia qᷓ⸗
dain cognitio eſt in pena vel impedimento male operati
onis.ſiue cohibitõne poteſlatis et hoc modo poterãt co
gnoſcere mali angeli xrpᷣm veniſſe in carne.quõ non coj⸗
nerunt boni. ¶ Ad illud vo quod poſſet obijci.ꝙ nobili⸗
oꝛ eſt cognitio bonoꝛum angeloꝛum gratuita.ꝙ illa que
eſt naturalis. vel illa que eſt maloꝛum angeloruʒ dicen⸗
dum ꝙ hoc eſt verum.ſed tñ aliqua eſt cognitio maloꝝ
angeloꝛum bm aliquem modum m quem nõ eſt cogni⸗
tio bonoꝛum:nec hmõi cognitõ que eſt in malis ſpectat
ad nobilitatem: nec eſt aliqua cognitio naturalis que ñ
poſſit eſſe in bonis angelis:et bene ſequit᷑.ſi non cogno
uerunt ad plenum boni angeli cognitione gratuita. nec
ad plenum cognouerunt vel cognoſcere potuerunt cog⸗
tione natuꝛali.cognitio enim naturalis diminuta eſt re
ſpectu gratnite.¶ Ad hoc quod obijcitur. vtrum cogni⸗

tio quam babuerunt demones eſſet ſcientia.Dicendum

.

nomen ſcientie aliquandoſi umitur ↄmuniter. aliquã:
do pꝛopꝛie: cõmuniter cum dicitur ſcire eſt vehementer

—-
Oòè”ðñü
„ P

4
LYxxvſ.
opinati et non falli.et hoc modo ſciebant filium ei re⸗
niſſe in carne. Alio modo dicitur ſcire certa ratione in⸗
telligere. et 'm boc dicitur iteruz ſcire in eis. quia ex di
uinis ſcripturis ceꝛta ratõne compᷣhenduntur chꝛiſtum
peniſſe in carne. Si vo accipiatur pꝛo eo ꝙ eſt cognoſce⸗
re cauſam.et qm illius eſt cauſa.et qm impoſſibile eſt a⸗
liter ſe hbabere:hoc eſt ſcire ſimpliciter.et iſto modo non
ſciuerunt ipſum eſſe filium dei. VUnde by laꝛius ſuꝑ ma⸗
the.magis ſuſpicari qᷓ noſſe credendi ſunt:et ſic aceipit
illud. ſi cognouiſſent.nunꝙᷓ deum gloꝛie crucifixiſſent.
Vel aliter õm quandam expoſitionem. cognouerũt ip⸗
ſum eſſe filium dei.ſed non crediderunt ipſos ſua moꝛte
damnandos. Ande ſuper illud luce.iiij. Exibant autem
cemonia. Glo.non ideo crucifigit eũ.vt filium dei igno
ret.ſed quia eius moꝛte ſe damnandum non preuidit:H
enim miſterium a ſeculis abſconditum.ſi eniʒ cognouiſ
ſent nunꝙᷓ deum gloꝛie crucifixiſſent. Vnde gꝛego. Dya⸗
bolus redemptoꝛem veniſſe in carne ſenſerat. ſed ꝓpter
bumilia que paſſus eſt quicqd de deitate ſuſpicatus eſt.
ci in dubium venit pꝛo ſuperbia ſua.et non dei natum.
ſed dei gratia cuſtoditum credidit.4l Ad aliud vo quod
obijcitur de ſignis occultiſſimis.dicendum ꝙ q̃daʒ ſunt
ſigna occultiſſima potentie.que communiter poterãt ex
cogmitione naturali fuiſſe in angelis et er cognitione ob
ſeurata in demonibus: et ſunt alia que ſunt pꝛopria de⸗
monibus. IYlla enim ſigna potentie q veniebant ex ope⸗
ribus mirabilibo. inqᷓtum erant mirabilia ↄmunia erãt
vt ꝑ iülla poſſet haberi et iſta noticia.⁊ illa cũ gratia gea
tis data ip̃is bonis angelis:malis vᷣo bmõi cognitõ fu⸗
it ad penã. Illa vo ſigna potentie q ꝑ ſe erant inflictiue
pene vel cohibitõne potentie erant ꝓpria. vt ꝑ que pote⸗
rant cebebãt cognoſcẽ demones potenti ⁊ iuſticiã in
dicis:a ideo dicebãt.vt quid veniſti ante tpᷣus toꝛquere
nos. VUñ ſuꝑ illud Exo. v. Quis eſt dñs 7c.glo.poſt tor
menta ſciũt quem ante ſcire noluerant.

mnbzumſertum

Pſextũ quo queritur de ↄꝑatione cogni⸗
tionis angelice ad humanaʒ in velocitate
cognoſcendi.Si em̃ mens humana intan
“ tum aſcendat.vt nihil ſit inter ĩm deũ:
apientia enim diuina attingit vbiq; pꝛopter ſui mundi
ciam ſine pꝛioꝛi et poſterioꝛi.mens autem humana cuz
pꝛioꝛi et poſterioꝛi· ſed celerꝛime pꝛopter ſui axpꝛopinq
tionem ad pꝛimum imediatum: ſed ſi celerꝛime mẽs hu⸗
mana attingit cum poſterioꝛi 2 pꝛioꝛi·non erit differen⸗
tia inter mentẽ humanaʒ 7 angelicam in celeritate: cum
vtrobiq; ſit celeritas in termino:S adequabitur intelle⸗
ctui mentis angelice. ¶ Item acies oculi humani imper
ceptibiliter traſit ab oꝛiente in occidentẽ inſpiciẽdo:cuʒ
Gacies mẽtis bumane ſit ſimplicioꝛ. erit tranſitus eius
im ꝑceptibilioꝛ. et ita quaſi in termio:ꝗ adequabitur in/
tellectui mentis angelice in celeritate. (Contra qꝗᷓ eſt/ p
poꝛtio in ratione mouendi angeli ad ſuum coꝛpus. ea ẽ
ipſius anime rõnalis ad ſuum coꝛpus:ᷓ peꝛmutatim q̃
eſt ꝓpoꝛtio coꝛpoꝛis ad coꝛpꝰin celeritate.ea erit intelle⸗
ctus ad intellectum: ſed coꝛpꝰ apꝛopatuʒ quod mouet᷑
ab angelo. excedit in velocitate coꝛpꝰhumanum. ſic ha
betur ab aug. ſuper geñ. xij. et a beato Gꝛego. qui dicit.
babent aerea coꝛpoꝛa:ergo maioris velocitatis ſunt:
intellectus ergo angelicus ercedit humanũ in celeꝛitate
intelligendi vnum poſt aliud.⸗ Item maioꝛ ẽ ſimplici⸗
tas iſtiꝰ intellectus qᷓ illius.ſᷣ qð ſimpliciꝰẽ.ſi mouetur
celeriꝰmouet᷑: ergo intellectus angelicꝰnobilioꝛ eſt itel⸗
lectui hũano. Quod etiã videt᷑ er hoc qdð dicit augꝰ.xij.
ſuꝑ geñ.poſſunt hoc efficere angeli.nõſolum acrimonia
cernendi coꝛꝑalia incomꝑabiliuter pᷣſtontioꝛẽ ꝙᷓ noſtra⸗
leg ipoꝛum coꝛpoꝛũ longe ſubtilioꝛum mira velocitate.
Ao quod dicendum.ꝑ hoc ꝙ dicit augu. ſuper Beñ.
im. li. Si oculoꝛum carnalium acies celeritate tantum
poteſt. quid mentio humane acies quanto magis ange⸗

lice:quid autem de ipſius ſumme lapientie dicatur que
attingit vbiq; celeritate ⁊ diſponit omĩa ſuauiter. Ex ꝗ
bus verbis elicitur oꝛdo quidã in celeritate aſpectꝰ. Fᷣm
appꝛopinquatõem maioꝛẽ et minoꝛẽ ad aſpectũ diuinnʒ
qui ſimul et indiuiſibiliter oĩa aſpicit:aſpectus & ange⸗
licus amplioꝛis ẽ celeritatis ꝙᷓ hũanus. ¶. Ad illud qð
obijcit᷑ in ↄtrariũ.dicenduz ꝙ licet celerꝛima dicat᷑ viſio
intellectualis hũana:tñ nõ dicit᷑ ſuꝑlatiue nomen cele⸗
ritatis.ſed intentiue:cũ em̃ diuinꝰſpũs(ñſicut dicit aug.
ad oꝛoſiũ)monet ſpm̃ creatũ. mouet ipᷣm ꝑ tempꝰ non ꝑ
locũ.et patet ꝙ nõ loquit᷑ de motu locali ſed de motu co
gnitõnis vel affectõnis:quare neceſſe eſt ibi eſſe menſu⸗
raʒ tem ꝑis ſed ĩ hac differentia maioꝛ eſt celeritas.licet
ſit inꝑceptibilis apud ſenſum ⁊ minoꝛ.vñ angelicus in⸗
tellectus quia nõ habet colligatõem ad coꝛpus ꝑ inten
tionem maioꝛis ẽ celeritatis:hoc etiã eſt ex ꝑte effectus.
recoꝛdat᷑ em̃ ſpũs humanꝰin motu ad celeſtia ꝑ intenti⸗
onem ad coꝛpus:coꝛpꝰem quod coꝛrũpit᷑ vel coꝛruptibi
le eſt aggꝛauat oiam. Silr ex ꝑte cognitionis. vñ berñ.
inuolutꝰcarne accola terꝛe ſpus ex ↄſideratõne ſenſibili
um ꝓficiẽs paulatim gꝛadatimq;ʒ nitit᷑ ꝑuenire illo.q̊ ce
leſtin habitatoꝛ ingenua ſubtilitate in omi velocitate fa
cilitateq; ꝑtingit.¶. Ao ſcᷣm ꝙ licet in inſenbili temꝑe
ſiue repente fiat intellectiua motio: nibilominꝰpm rati⸗
onem eſt oiſcernere plus ⁊ minꝰin celeritate intelligen⸗
tie angelice et hũane. qᷓntũ eſt d vtriuſq; natura. aliter
em poteſt eſſe ᷣm gratie elenatõnem.

neſtio viceſuimaſeptima

tione angeli.

6 8
Icto de potentia
cognitiua angeli ⁊ actu pᷣncipali et ab⸗
ſoluto.ↄñter dicendũ eſt de actu ↄſequẽ
ti eius quẽ hʒ in ↄparatõne ad alterum
ſcʒ de locutõne.Circa qð querunt᷑ bec.
Oꝛimo vtrum ſit locutio in angelis.
Scðdo vtrum locutio dicat᷑ multipłr vel vno modo.
Tercio quid ſit locutõ ſᷣm ꝙ ↄuenit angelis reſpectu
angelorum.
Muarto q differẽtia actiſtiꝰab alijs quibuſdam.
uinto vtꝝ oĩm angeloꝝ ſit locutõ aut tm̃ ſu ꝑioꝛuz.
Sexto vtrũ fiat ꝑ mediũ ⁊ per quod medium.
Septimo vtrum neceſſe ſit auditio exiſtente locutõne

(Membrumpemum

Dpꝛimum videtur. ꝙ locntio nõ ↄueniat
angelis.cum em̃ loqui ſit actus ꝑoꝛgana

egana.vtpote lingua ⁊ bmõi. ergo nec lo

qui eſt in angelo.¶ Item loqui eſt actio rõnalis creatu

re ad alterum. data ei vt alij ſignificet quod apud ſe m⸗

terius habet. Unde aug.in li.de trini.foꝛmata cognitio
ab ea re quam ſcimus. verbũ eſt quod in coꝛde dicimus
quod nõ grecũ eſt nec latinum nec alterius lingue. ̊ cuʒ
id opus eſt in eoꝝ quibo loquimur ꝓferꝛe noticiã.aliqð
ſignum quo ſigniſicet᷑ aſſumit᷑ et plerũq; ſonus aliquã⸗

do nutus. vbi ergo non eſt neceſſe alij ſignificare nec ne-

ceſſarium eſt loqui.Sed in angelis non eſt neceſſe vnuʒ
alij ſignificare quod apud ſe babet.quia conſcientie eo⸗
rum ſunt adinuicem manifteſte.ſicut dicit oↄmentatoꝛ ſu⸗
per hierarchiam angeli non indigent locutõne quia cõ:
ſcientias ſuas adinuicem ↄtemplantur. ¶ Ieem ſic eſt in

luce coꝛꝑali:ꝙ ſeipſam per ſeipam manifeſiat. et ea que

circa ipam ſunt.nde oculus materialis lucem coꝛpo⸗
ralem videt ſine alio medio. dummodo ſit ſibi pꝛopoꝛti⸗
onalis.et non ſit aliund impedimentum. g cum angelus
ſit lux ſpũalis.videt᷑ ꝙ ſeipſum offerat oculoſi pirituali
alterius angeli.ergo nõ exigit᷑ locutõ media: Snulla eſt
neceſſitas locutòis in angelis.ĩmo fruſtra ibi eſſet.quia
id ꝓpter quod / ꝓprie ẽ locutio.ſufficiẽter ẽ in eis (Mon

exterius.in angelo autem non ſunt hmõi

tra.idem cõmentatoꝛ dicit ſi dixrerimꝰꝙ angelici ſpirit
om̃es ꝓꝛſus ↄſcientias ſuas adinuicẽ ↄſpiciunt. neceſſe
eſt vt fateamur mioꝛes ſcire oĩa q̃ maioꝛibo nota ſunt:
quod nequaq verũ eſt. Multa em ſciũt excellentioꝛes.
q ignoꝛãt inferioꝛes:ex H̊ arguit᷑. multa ſciũt ſuꝑioꝛes q̃
neſciũt inferioꝛes. ̊ ad ̊ ꝙ inferioꝛes ea ſciant. neceſſe
eſt interuenire manifeſtatonez. ſm ꝙ eis ↄpetit: ſ̊ hmõi
manifeſtatõ eſt ꝑ locutõeʒ. ᷓ neceſſaria ẽ locutio.⸗ Itez
ſuꝑioꝛes habundãt ab inferioꝛibo in illumĩatõne.qꝛ eos
illuminãt vt dicit dyoniſiꝰ dama.q̊ habundãt in ↄgni⸗
tione ⁊ inde vt pꝛiꝰ.¶¶ Si aũt inſtet᷑ ↄtra hec argumenta
quia angelꝰqui plura ſcit.nõ habet pr̃atem manifeſtan⸗
di.⁊ ita nec loquẽdi.Contra.cognitio in angelo nobili⸗
oꝛ eſt ꝙᷓ in hoĩe:quia q cognoſcit homo. ꝑ duo ſcʒ ꝑ ſen⸗
ſum et intellectũ cognoſcit angelꝰp vnũ ſcʒ intellectum:
vtraq; em̃ cognoſcit intelligibiliteꝛ: cũ in homĩe nõ de⸗
ſit potentia manifeſtandi id qð cognoſcit. multomagis
nec in angelo dreſt. ¶ Item idem videt᷑ ꝑ dama. qui dĩc
nõ lingua ⁊ auditu indigent.ſine ſermone voce pꝛolata
tradunt ſibinuiceʒ ſuas illumiatõnes ⁊ ↄſimilia.
lutio notandũ ꝙ eſt duplex locutio ſpũalis angeloꝛum.
vna qua loquunt᷑ deo.de qua dicit augꝰ.de trinit.habet
cxus ſuos nũcios.i.angelos.non tñ aliquid ei quod ne⸗
ſcit nũciant.ł̊ bonuʒ eoꝝ eſt de ſuis oꝑibo eius cõſulere

veritatẽ:et ꝙ dicunt᷑ ei nunciare.hoc nõ eſt vt ab eis di⸗

ſcat.ſed ecõuerſo:cũ etiã nos oꝛamꝰnon neceſſitates no⸗
ſtras cũ docemꝰ. De hac locutõne nõ intendit᷑ hic pꝛinci
paliter. Eſt alia locutio qua loquunt᷑ angeli adinuicem
vt. . patebit.¶ Ad hoc qð obijcit.ꝙ manifeſte ſunt eoꝝ
ↄſcientie adinnicem. põt ſolui bꝛeuiter.ſi inſpiciat᷑ finis
auẽtis:ſic em̃ finit᷑.qꝛ ↄſcientias ſuas adinuicem ↄtem⸗
plant᷑.ad alterutrũ ſine voce qdammõ loquunt᷑.q.dicẽt
nõ loquunt᷑ ſenſibiliter.ſᷣ intelligi biliter.⁊ hoc bene di⸗
cimus.el aliter dicendũ.ꝙ duplex ẽ manifeſtatio con⸗
ſcientie in bonis.qꝛ de malis nõ loqmur nũc.vna quam
hñt in verbo.⁊ ſᷣm hoc verũ eſt.ꝙ ↄſcie eorũ ſibinuicem
ſunt manifeſte.qꝛ vnꝰin verbo videt ↄſcientiã alterius.
tᷣ hoc nõ eſt ex ꝓpria natura angeli.ſed ex natura verbi.
vnde hoc magis eſt ex gra qᷓ e natura.ñ greg. de no⸗
bis in patria vniuſcuiuſqʒ menteʒ ab alteriꝰ oculis coꝛ⸗
pulentia nõ abſcondet:coꝛpoꝝ em̃ gloꝛiſicatoꝝ tãta erit

ↄfoꝛmitas ad ſpm̃.ꝙ ad effectus qui erũt in ꝓpiritibus.

ſequunt᷑ quida nutus in eoꝝ coꝛpoꝛibo. in quibo potue⸗
runt dinoſci ipſi effectꝰtanqꝙᷓ in illis nutibo relucentes.
Siiłr dicimꝰeſſe manifeſtas ↄſcias angeloꝝ adinuicem.
quo ad cognitõeʒ quã hñt in verbo.iAecc tin negandũ eſt
qn alij alijs plura cognoſcũt in verbo ꝓ volũtate ipſius
verbi:nec tamen eſt in angelis locutio quo ad illa.quia
poteſtas manifeſtãdi illa nõ reſidet apð angelũ.ſᷣ apud

verbum. VUngde vellet nollet angelus.qui plura cogno⸗

ſcit in verbe.manifeſtaret verbũ.et iſta eadem ei angelo
qui paucioꝛa ſcit.Eſt alia cognitio quaʒ habent angeli
in ſeipſis.et de hac nõ eſt verũ ꝙ ↄſcientie eoꝛum ſint ad
inuicem manifeſte: ĩmo plura ſcit vnus qᷓᷓ alius.a habʒ
poteſtatẽ naturalem ille ꝗ plura cognoſcit. manifeſtadi
ea illi qui neſcit:⁊ iſta maniſeſtatio dicitur locutõ ſicut
oꝓponebatur. Ad aliud quod obijcit de luce.Rñdetuꝛ
ꝙ nõ eſt ſimile ⁊e luce coꝛpoꝛali et ſpũali:coꝛpalis enim
non agit ꝑ voluntatẽ ſed ꝑ naturam.et ideo nõ eſt ad op
poſita ſcilicet ad manifeſtandum ⁊ occultandum.ſᷣ ſem
per qᷓntum eſt de natura ſua ſe manikfeſtat et diffinit:ſed
ſpiritualis lux quia agit per voluntatem ad opꝓpoſitã eſt
vnde poteſt ſe manifeſtare quando vult.et occultare q̃n

do vult.
¶ Wembꝛum ſecundum

D ſecundũ qͥ querit᷑. Eltrũ locutõ dr mul⸗
tiplicit.aut vno mõ:cũ dr angelꝰ loqt᷑ deo
et cũ dr̃ angelꝰloꝗt᷑ alio anglo.⁊ cũ dr an⸗
lꝰlogꝗtur aiĩme. Et videt᷑ ꝙ dicat᷑ multi⸗
c do.h̊ nõ ẽ vt deo maiſeſtet ſuã ↄgnitõ⸗

plicit. Cũ eĩ logꝗ

0

—, S- --- ——ʒ—k k

—

— —— ⏑d

— — — —

6
9
d

ſpirie
ſeceſe
ſunt
lores,
oes
ecteſſe
hro
leos
nenta
ſeſan⸗
hobilt
Ppſen
ectun
nöde
mage
guidi

lonn.
bober
vdne,
ſulere
disd⸗
lesho⸗
dprinei
hnicen
nteor
kfinis
enn⸗
dicit
ne di⸗
locon⸗
quam
icenn
trius,
erbi,
Nno⸗
iscon
taeri
fbus⸗
votne⸗
cntes⸗
icem
dück
pplins
gpio
rud
no⸗
eo
ngeit
ad
pabz
cici
ſicut
ſdetue
geninn
ade⸗
len
iſe
ſic

eqe

l
do
fans
t5

(Lueſtio

nem vel affectõem. cũ ip̃e pᷣcognoſcat eã. Cũ aũt loqui⸗
tur alij angelo.hoc eſt vt maifeſtat ei. Similit᷑ cũ loqui
tur aĩme.Elñ greg. Angelici ſpũs volũtatem dei ꝓphe⸗
taꝝ ſenſibo innoteſcũt.atʒ eas ad ſublimie ſubleuant.
et que in rebo futura ſũt in cauſis oꝛiginalibo futura de
mõſtrãt:̊ nõ ſᷣm eandẽ rõem dicit᷑ loqui de angelo.cum
dicit᷑ angelꝰ loquit᷑ deo.⁊ cũ dicit᷑ angelꝰ loquit᷑ alij an⸗
gelo vel aime.¶ Pꝛeterea dicit greg. vox angeloꝝ ĩ lau
ce cõditoꝛis eſt admiratio intime cõtemplatõis.Sʒ lo⸗
cutio qua loquit᷑ angelus angelo vel aĩe.nõ eſt admira
tio: g different dicit᷑ locutio reſpectu di.et reſpectu cre
ature rationalis.¶ Cõtra. vtrobiq; eſt cognitõis vel af
fectõis expꝛeſſio.¶ IJtem aug.de trini.formata cogita⸗
tio ab ea re quã ſcimus eſt verbũ qð in coꝛde dicimus.
Hͦ intentio foꝛmate cogitatõis a re quã eian⸗ eſt

locutioni.vtrobiq; ergo vno mõ dicitur. ¶ Reſpõdetuꝛ
Locutio quandãa rõem habet ex ꝑte ſinis.? ſᷣm hoc locu
tio dicet᷑ nõ ̃ᷣm eandem rõem.cu dicit᷑ reſpectu dei ⁊ re
ſpectu alteriꝰ angeli.vel aime:ex ꝑte vo foꝛme dici ſᷣm
vnam rõem ꝑ pꝛius et poſteriꝰ.que expꝛeſſio vel euiden
tia cogitatõis vel deſiderij:hoc aũt reſpectu dei nihil ali
ud eſt ꝙᷓ ipᷣm deſideriũ vel cogitatio.et ꝙ ita ſit patet.ꝑ
ſile de locutõe aime ad deũ.Bicit em̃ greg. Mimaꝝ ver
ba ſũt ipa deſideria.nã ſi deſideriũ ſermo nõ eſſet: ꝗphe⸗
ta nõ diceret. deſideriuʒ coꝛdis eoꝝ audiuit auris tua.
Similiter ꝑ boc qð dicit greg.de locutõe mali ongeli.
dy abolũ loqui ad deum eſi omipotẽti maieſtati eius nil
poſſe celare.ex hoc pʒ ꝙ loꝗ angeli nihil aliud ẽ qᷓ eius
cogitatio vel deſideriũ expꝛeſſũ.Reſpectu vo alteriꝰ an
geli vel aime eſt eoꝝ indicatio ꝑ aliꝗd vt ab eis cogno⸗
ſcatur.⸗. Ad id qð pꝛimo obijcit.dicẽdũ ꝙ nõ ẽ vna rõ.
lm ꝙ loꝗ ex ꝑte finis diffinit.⁊ ſic ibi accipiebat᷑.⸗ Ad

ſecũdũ dicẽdũ.ꝙ cũ dicit greg. vocẽ angeloꝝ eẽ admira⸗

tõem. poc ẽ laudẽ illoꝝ eſſe admiratõem.notificauit vo

cem eoꝝ nõ ꝑ illud qð eſt eẽntiale voci.ſᷣ ꝑ cõcomitãs:
admiratio em cõcomitat᷑ cognitõem ſiue cõtemplatõem

angelicã que eſt de diuinis q ſunt ſupꝛa ipᷣm.

rticulus pꝛimus

Vm locutio dicat᷑ de doo reſpectu angeli vel
reſpectu aĩme.et de angelo reſpectu dei vl al
terius angeli vel aime.vtruʒ dicat᷑ equiuoce
vel nõ. Et videt᷑ ꝙ nõ.qꝛ vtrobiq; eſt volũta⸗
tis expꝛeſſio:cum em̃ deus loquitur angelis ſuaʒ volun
tatem oſtendit.cum aũt angelus loquitur.aliquid deſi⸗
Lat et deſiderãdo deſideriũ ſuum in cõſpectu dei poĩt
Contra greg. Coquitur deus ad angelos eoip̃o quo

coꝛdibo eoꝝ occulta ſua iuiſibilia oſtendit. vt quicquid

agunt. in ipa cõtemplatõe veritatis legant.et velut que
dam pᷣcepta vocis ſunt ipa gaudia cõtemplatõis.⸗ Itẽ
alibi.diceꝛe ẽ ꝑ vim intne vilionis eoꝝ mẽtibo exhibẽda
indicia motibo occultis inſpirare:cũ aũt deus loquitur
aĩme ꝑ ſe vel cum verbo ſuo ſine verbis coꝛ docet᷑:cũ aũt
angelus loquitur vel verbis vel rebus vel imaginibus
ſua voluntas indicatur. Ex quo accipitur. ꝙ loqui dei
ad angelos vel animas differenter accipitur ab illo lo⸗
qui. quo angelus loquitur deo vel angelo.¶ Ad quod
dicendum. ꝙ differenter accipitur ſicut dicit gregori:
us.et quaſi equiuoce.i Ahil enim recipit deus ab ange⸗

lo. ſed econtrario angelus vel anima a ceo aliquem reci

pit effectuʒ. ¶ Ad illud vo quod obijcitur ꝙ vtrobiq; eſt
expꝛeſſio voluntatis.Dicendum ꝙ expꝛimere non dicit᷑
vniuoce vtrobiq; quia cũ deus loquitur ſine verbis coꝛ

docet᷑. Cũ aũt angelus loquitur verbo aliqͥ vtitur.

Dſecundũ articulũ quo querit᷑ vtrũ vna ſit
locutio dei et angeli aliq vel nõ. QOð nõ vi⸗
detur. Diuerſaꝝ em̃ eſſentiaruzʒ diuerſi ſunt

actus. cum diuina eſſentia ſit alia ab ange⸗

lica.nõ erit actus iqem: ergo cum locutio ſit actus. non
erit eadeʒ locutio. Pꝛeterea.cũ deus loquit᷑ ꝑ angelũ
us no motus mouet.angelus aũt motus mouet.mo⸗
uere aut ĩmobilis et eius qð eſt mobile diuerſum ẽ.eꝛgo
diuerſa eſt locutio qua loquit᷑ teus et qua loquit᷑ ange⸗
lus. ¶ Contra cum agens ſecat ꝑ ſecurim. vna dicitur
ſectio:̊ a ſimili cum deus loquitur ꝑ angelum. vna di⸗

cetur locutio. aũt deus loquatur ꝑ angelum Apoc.

j·ſigniſicauit deus que opoꝛtet fieri cito angelum ſer
uo tuo ꝓohi⸗ Pꝛeterea.ſicut dĩc aug.in li.de trini. De
us in vete. teſta.ꝑ ãgelos loquebatuꝛ.¶ Pꝛeterea. ſicut
cum dominꝰ loquitur ꝑ ꝓphetam vna eſi locutio domini
et ꝓphe:ita cum dñs loquitur ꝑ angelum vna eſt locutõ
dei et angeli.¶ Huius etiam gratia querit᷑.vtrum ſem
per loquatur æ creaturis rationabilibo ꝑ angelos quã⸗
do loquitur.an aliquãdo ꝑ ſeipᷣm:nec fit bic mentio de
locutione qua deus in xpᷣo homine loquebatur. vel rpᷣe
bic loquebatur.¶ OE teus ſemper loquatur ꝑ angelos
quando loquitur.videtur per hoc.ꝙ loqui dei reſpectu
creature rõnalis ẽ indicare volũtatẽ ſuã rebo vel verbis
Sʒ cũ deꝰ loquit᷑ rebo vel ᷣbis.miſtrãtibo anglis b̊ fit:
Scum deus loquit᷑ rõnali creature.ꝑ angelos loquitur.
Contra.cuʒz ſeipᷣo loquitur rationali creature.nõ ꝑ
mediam ſubſtatiam aliam loquitur ſic ꝓbat᷑. Quod
fit ꝑ mediam ſubſtantiã creature.nõ ſimul totum datuꝛ
ſed ꝑ pꝛius et poſterius:ſic em̃ agit creatura. Sed noti
cia plurimũ aliqñ ſimul a deo datur.ergo cum hoc fiat
locutione diuina.deus per ſeipᷣm aliquando loquitur.
Item grego.dei locutio ad nos intrinſecus facta vide
tur potiuſq auditur quia duʒ ſeipᷣm ſine moꝛa ſermoĩs
inſinuat.repentina luce tenebꝛas noſtre ignoꝛantie illu⸗
ſtrat:ſ̊ cũ ſit viſio:ſubito fit multoꝝ viſio: ergo locutio
dei aliqñ fit ꝑ ſemetipᷣm.cũ ſimul multoꝝ noticiã infun
dit:et hoc videtur ꝑ hoc quod dicit᷑ actu.ij.factus eſt re
pente de celo ſonus adue.ſpi.⁊c.¶ Item maioꝛ eſt potẽ⸗
tia angeli qᷓ hominis.dei vo eſt maxima. Si ergo vtra⸗
q; natura pt᷑ ꝑ ſe loqui multofoꝛtius ſumma eſſentia ſcʒ
diuina.pt ꝑ ſe loqui rõnali creature.(¶ Ad qð dicẽduʒ
eſt.ꝙ deus ꝑ ſeipᷣm loquit᷑et aliqñ ꝑ crẽaturã rõnalem
vel angelicãa.ſicut dicit greg.¶ Ad illud qð obijcit᷑.vtꝛũ
vna ſit locutio dei et angeli:qn deus loquit᷑ ꝑ angelum.
Dicẽdũ.qꝙ vna eſt locutio dei.vt pꝛimo mouẽtis angeli
vt ꝓximi. Ad obiectũ dicendũ.ꝙ licet ſint ſubſtantie
differẽtes.tñ vnꝰ eſt actus.qm̃ vna ſubſtaãtia agit aliqñ
altera mediãte: vbi em vnuʒ ꝓpter alterũ.vtrobiq; tm̃.
Ad illud vo qð ſecũdo obijcit᷑.ꝙ alius eſt motus iſte
q; ille.Oicendum ꝙ motus ille quo mouet deus ange⸗
lum et quo angelus mouet aliã rem.diſferẽs eſt ĩ nũeꝛo.

ſed motus quo deus mouet rõnalem creaturam ꝑ ange

lum.et quo angelus mouet eam vnus reputatur. cum
cus mouet eam ꝑ angelum.¶ Ad illud po quod queri

tur.vtrum ſemper loquitur deus ꝑ angelos an aliquan

do ꝑ ſeipᷣm. Dicendũ.ꝙ aliqñ ꝑ ſeipᷣm loquitur ſicut ha
betur ex ſacra ſcriptura.et aliquãdo ꝑ angelum ſicut di
cit beatus grego.his verbis.ſpm̃ dei quaſi quedã ver⸗
ba nobis dicere.eſt occulta in ea que ſũt agenda intima⸗
re.et coꝛ homĩs ignarum nõ adhibito ſtrepitu et tardi⸗
tate ſermonis.pꝑitum de abſconditis reddere. Cum em
loquitur ꝑ angelum.aliqn voluntatem ſuam rebus in⸗
dicat.aliqũ imaginibo an coꝛpeos oculos ex aere aſſũ⸗
ptis.aliqn celeſtibo ſubſtãtijs: aliqñ terrenis.aliqñ ſi⸗
mul terrenis ⁊ celeſtibo:nõnũq; po hũ anis coꝛdibo ita

ꝑ angelũ loquit᷑:vt ipe quoq; ꝑ angelũ mẽtis obtutibus

pᷣſentetur:verbis nãq; ꝑ angeluʒ loquit᷑ tñ nihil ꝑ ima⸗
ginem oſtendit᷑.̊ ſuꝑne locutõnis verba audiũt᷑.ſic̃ di⸗
citur in YJoh.xij.clariſicaui et iteꝝ clarificabo.icq; eĩ
deẽg ſine tꝑe vi intime impulſioĩs clamat.ĩ tꝑe vocem
ſuam ꝑ ſubſtãtiaʒ edidit quã incircũſcriptã temꝑe ꝑ hu⸗
mana verba diſtinxit:ſᷣ de celeſtibo loquẽs verba ſua q̃
audiri ab homibo voluit.rationali admĩſtrãte creatuꝛa
foꝛmauit. Aliqñ autẽ ꝓꝑ angelos loquitur deus rebus.

Abi vult inu

cum nihil verbo dicit. ea que futura ſunt aſſumpta de
elemẽtis imagine nũciant᷑.ſicut eʒechiel electri ſpẽm in
medio ignis vidit.Aliqũ vᷣo ꝑ angelos verbis ſimul et
reh loquit᷑ſicut in gen.iij. cũ audiſſet vocẽ dñi deam bu

lantis ad aurã poſt meridiẽ abſcondit ſe ada. Aliquan

do imaginibo coꝛdis oculis oſteſis.ſic geñ.xx viij. Jacob
doꝛmiẽs vidit ſcalã ſubnixã celo. Aliqñ imaginibo añ
coꝛpoꝛeos oculos ad tẽpus er aere aſſumptis. ſic abra
tres viros videre potuit.et mõ angeli mõ dñs vocant᷑.
Aliqñ loquit᷑ celeſtibo ſubſtãtijs.ſic cũ vox de nube ſo⸗
nuit. hic eſt filiꝰ meꝰ ⁊c. Aliqñ terrenis ſic oꝛe aſine per
ꝑ angelũ hũana verba foꝛmauit. Aliqñ ſimul terrenis
et celeſtibo ſubſtatijs ꝑ angelos loquitur deus. ſicut ad
moyſen ĩ mõte.cũ viſionis ſue verba edidit.ignẽ rubũ⸗
q; ſociauit.atz aliud ſu ꝑiꝰ aliud inferius iũxit. Aliqñ
ꝑ angelos hũanis coꝛdibo ſecreta eoꝝ pᷣſentia virtutis
ſue inſpiratõem infundit.ſicut zacharie pᷣmo. dixit ad
me angelꝰ qui loquebat᷑ in me.Ex his pʒ qualiter deus
diuerſis modis ꝑ angelos loquit᷑.⁊ vna ẽ locutio.iQec
negat᷑ quin deus ꝑ ſe poſſit verba efficere vel res quibo
loquat᷑ ſine mĩſterio angeloꝝ: ̊ in hmõi voluit ipe mini
ſierio ãgeloꝝ agere.vt ſicut ſũt medij inter creaturã ra⸗
tionalẽ et deũ.ita deo miſtrẽt ⁊ diuinã naturã ratõnali
nature indicarent.

embꝛũ tercium

Dterciũ membꝛũ huiꝰ qõnis quid dicat᷑
locutio.ſᷣm ꝙ angeli adinuicẽ loquũt. Et
videtur ꝑ verbũ ioh.damalſ.qꝙ locutio ſit
intelligẽtie vel cõſilij cõmũicatio.ſine ſer⸗
one voce ꝓlato.Sed de hoc dubiũ eſt.q̃liter pt nſſer
ri intelligẽtia iſtiꝰ angeli ad intellectũ alteriꝰ: cum illð
qð tradit᷑ vel cõmuĩcat᷑.ad alterũ trãſſerat. Reſpõdet᷑
ꝙ hec cõmũicatõ ẽ ꝑ aliquã ſilitudiem.vt ſi ſpeculũ cuʒ
vellet daret ſuam ſititudinem alteri ſpeculo:ita angelꝰ
cũ vult cõmũicat ſuã intelligẽtiaʒ alteri angelo.¶¶ Sed
que diffeꝛẽtia eſt inter traditõem itelligẽtie 2 cõſilij. Re
ſpõdet ꝗ ntelligenia eſt de re cognoſcẽda.traditio conſi
hendaa.

DOquartũ quo querit᷑
comꝑatõe ad alios actus angeli vel oꝑa⸗
tões.Et querit᷑ vtrũ locutõ in angelis ſit
Rern qð iuſſio. Ad qð ſic aug.in li.ð tri.
igare verbũ increatũ ꝑ verbũ creatũ dic
ꝙ ſecus ẽ in verbo coꝛꝑali ⁊ ſpũali:qꝛ in coꝛꝑali ſᷣm aliã
vim eſt loqui et ſᷣm aliã intelligere:nõ ſic in ſpũali:ł̊ ad
eandẽ vim pꝑtinet.ſic eꝛgo in angelis ꝑtinet ad vim intel

ligere: querit᷑ ergo aut addit ſu ꝑintelligẽ.aut nõ.ſi nj.

habeo ꝓpoſitũ. Si addit queritur quid addit.et cuiꝰpo
tentie eſt illud qð addit:et nõ videtur alteriꝰ ꝙ intelligẽ
tie.hec aũt ſunt verba aug.Ioꝛis cum ꝑ coꝛpus hec fiũt
aliud eſt auditio et viſio:intus aũt cũ cogitamꝰ vtrunq;
vnum eſt:ſicut auditio et viſio duo quedaʒ ſunt inter ſe
diſtãtia in ſenſibo eoꝛꝑis.in aĩmo aũt nõ eſt aliud vidẽ

atz audire.¶ Item aug. in eodẽ.qñ dicimꝰiſte dicit apð

ſe.ſᷣm ꝙ dicit᷑.ij.ſapie.Dixerũt impij ⁊c. IJllud dicere ñ
eſt aliud ꝙ;ᷓ intelligẽ ex quadã relatõe.ſ̊ ioqui in angelis
eſt dicere apud ſe:qð patet.qꝛ nõ addit verbũ exterius.
cũ nõ habeat inſtrumẽta. Et hoc etiaʒ dicit damaſ.ſine
ſermõe voce ꝓlato loquũt᷑. dicere in eis.nõ eſt aliud qᷓ
intelligere.¶¶ Iẽ angelus eſt quaſi medius int deũ ⁊ ho
miem. Querit᷑ ᷓ̊. aut cõueit eũ deo magis in loquendo.
aut magis cũ homiĩe:patet aũt ꝙ nõ cũ homiĩe.qꝛ nõ ꝓ⸗
fert verbũ ſicut homo.ergo cũ deo:ſᷣ in deo eſt idem loꝗ
intelligere. ergo ſimilit in angelo vel dicat᷑ quare nõ
¶ Solutio dicimꝰ ꝙ angelus habʒ potẽtiam cognoſcẽ⸗
di vel a fficiẽdi circa cognitũ.et poſt maĩfeſtandi cogni⸗
tum et affectum: et quicqd ſit de potentia.i.ſiue ſit vna
ſiue differens quod modo nõ determiamus cum bi ſunt

actus differentes et oꝛdinati naturaliter. quia pꝛimo ẽ
cognoſcere.ſecũdo affici.tercio manifeſtare:quia vt di⸗

cit cõmentatoꝛ.manifeſtatio eſt iudiciũ voluntatis ⁊ cõ
ceptus. Ad obiectũ dicendũ.ꝙ cum angelus ſit medi⸗

um inter deum et homiem vt dicebat᷑.nõ cõuenit tñ cuʒ
altero extremoꝝ.ſed cum vtroq;. In deo em̃ eſt verbum
interius et non exterius.et pꝛeter hoc in re noticia
et verbum. qᷓuis em̃ dicẽs et verbum ad diueiſas ypo⸗
ſtaſes ptineat.tñ verbum et noticia ad eandem pꝑtinent
ſcʒ ad filiũ.tamẽ differenter.quia noticia vt aꝑꝛopꝛia⸗
tum:verbum vt ꝓpꝛium. tum ergo ad hoc ꝙ in deoo ñ
eſt verbum exterius.cõuenit locutio angeli cũ locutione
cei. differt autem.quia in deo vt dictum eſt idem penitꝰ
eſt noticia et verbum. ſed in angelo nec eſt penitus idẽ.
nec penitus diuerſum:imo quo ad hoc ꝑtinet ꝑtim con
uenit partim diſſonat.et hoc eſt qdð dicit damaſ. Sicut
nr̃m verbum de intellectu ꝓcedens.nõ ꝑ omnia idem ẽ
cum intellectu:nec omnifariam aliud.ita et dei verbum
in eo ꝙ ſubſiſtens ſᷣm ſeipᷣm. ſeparatur ab eo a quo ha⸗
bet exiſtentiam. In eo vo ꝙ eadem oſtendit in ſeipo que
circa deum inſpiciuntur.idem eſt cuʒ ip̃o. In ſumma g
dicendum.qꝙ locutio angeli in hoc conuenit cum locuti
one dei.quia ibi eſt verbum interius ſolum:et pꝛet boc
quia non idem eſt noticia cum verbo.in deo ᷣo omnino
idem. Cum verbo vpᷣo hominis conuemit in hoc. ꝙ ſicut
verbum hominis partim conuenit. partim diuerſum ẽ
ab intellectu ſiue a noticia.ſimiliter in angelo partim ẽ
diuerſum non ſimpliciter. Differt autem in hoc.ꝙ ver⸗
bum hominis per vocem extra traditur.non ſic autem
verbum angeli. Ad auctoꝛitatem autem dicendum:.qꝙ
auguſtinꝰ qtum ad hoc intendit ponere differentiamil
lam.quia in coꝛpoꝛibus audire et videre.⁊ potentia au
Oitiua et viſiua differunt penes oꝛgana diuerſa:qꝛ que
libet potentia habet oꝛganum ſibi pꝛopoꝛtionale.nõ ſic
intellectiua. ElInde buiuſmodi differentia non eſt in in⸗
tellectualibo ſubſtãtijs:ſed ex hoc non ſequitur ꝙ diſfe⸗
rant. Eltrum tamen differant penes virium diſſerenti⸗
am viſio vel intellectus in angelis et locutio. modo nõ
determinamus. ¶ Item circa hec obijcitur ſic. Triplex
eſt actus angeli vt dicit dyoni.illuminare.purgare.ꝑ⸗
ficere.et non determinat plures actus:ergo cum aliꝗs

ſit actus angeli. vel eſt aliquis hoꝛum trium.vel ad ali⸗

quem hoꝛum trium reducitur. Queritur ad quem. Ke⸗
ſpondetur nec eſt aliꝗs hoꝛũ triũ.nec ad aliquẽ reducit
Iſte em̃ actꝰ ꝗ eſi loqui.eſt pꝛioꝛ omibus illis.qꝛ ẽ ĩ eis
rõe nature. IHli vᷣo tres actꝰ ſunt in illis in rõe gratie.qᷓ
cõſequit᷑ naturã. Vñ poſterioꝛes ſunt iſto ſm viã gene⸗
ratõis. nõ dico ſᷣm viã nobilitatis.et ſunt illi tres actꝰ
tantũmodo ſuꝑioꝝ reſpectu inferioꝝ vel aĩarum.

lembeum quintum
Paquintũ quo queritur de locutione ꝙtũ
ad ſubiecta. AUtrum ſcʒ loqui ſit indiſſe⸗
renter in omibus angelis reſpectu oĩm.vt
M ſuꝑioꝛũ reſpectu inferioꝝ ⁊ ecõuerſo.Su
p illud j. COꝛin. xiij. Si linguis hominũ ⁊c.glo.quibo
angeli pꝛepoſiti ſignant. minoꝛibuſq; de domini volun⸗
tate pꝛeſentiunt.Et greg. Angelici ſpiritus voluntate
cei bumanis coꝛdibus inſinuant. Fᷣm ꝙ ab ipo accipiũt
IZtem ille qui loquitur. videtur quaſi aliquid influere
in illo cui loquitur:ſic cum deus loquitur angelo. ali⸗
quid influit:et angelus aliquid recipit. Unde angelus

vel anima non pꝛopꝛie dicitur loqui do.quia deus ab

eo nihil recipit.Sed inferioꝛ angelus non inſfluit ſuper
ſuperioꝛem.nec malus ſuper bonum.ergo non loquun⸗
tur inferioꝛes ſuperioꝛibus nec mali bonis.⸗ Itẽ agẽs
nobilioꝛ eſt patiente inqtum huiuſmodi: ſed loquens
inqᷓtuʒ huiuſmodi eſt agens.ergo nobilioꝛ eſt eo cui lo
quit᷑ſegꝗ inferioꝛ nõ eſt nobilioꝛ ſupioꝛe.nec malꝰ bono

ergo. (Contra. dama. Angeli tradunt ſibinuicem con
ſilia ſua et intelligentias ſuas. Itẽ hay mo angeli inter

nindi
4 bed⸗
lis765
1 meci⸗
tim ag
eerbum
noticna
8 ppo⸗
Penent
Nopn⸗
in doon
ehtioe
npenid
tug il.
tim cn
Giant
gidemi
Kerban
quobe⸗
ſißohe
unnag
nloeut
ner hoe
ounino
glicnt
Uefſain i
partini
Nig ſer⸗
ſe Auten
endumg
rentionl
tentigen
ſarcepe
gle noͤſie
eſl inin⸗
g dſſt⸗
ifferentn
modono
Tnpler
ore. ’
n oligs
Aad ali⸗
em. Pe⸗
techet
gi ies
egratei
vii gehen
Gres ar
n⸗

D

(Queſtio

ſe loquũtur: ſ̊ eoꝝ locutio eſt eoꝝ inter ſe ↄcoꝛdatõ: nec
neceſſe eſt vt ſonẽt verba illa vbi ↄtemplatõe dei cõcoꝛs
eſt volũtas bona. Ex hoc ꝙ dama. dicit inuiceʒ.et hay⸗

mno dicit int ſe. patz ꝙ inuicẽ ẽ locutio. Itẽ h̊ pʒ ꝑ rõem

/

creatura intellectualis de natura ſua habet potẽtiã maĩ
feſtãdi qð apud ſe habet. g̊ vbicũq; ẽ hec natura.eſt hec
potẽtia maifeſtãdi. Ytẽ nõne ſathan legẽ loq.j. Job. Itẽ
angelꝰ ſuꝑioꝛ eſt hoĩe m naturꝗ.ſ̊ quilibet hõ hʒ bmõòi
potẽtiã. et angelꝰ quilibet.¶ Solutio duplex eſt locu
tio angeloꝝ. vna que ſequit᷑ eoꝝ naturã. hec eſt ĩ oĩbo
reſpectu oĩm:alia que ſequit᷑ gram.et ſicut ſuꝑioꝛ pᷣemi
net inferioꝛi in gr̃a.ſᷣm ꝙ bmòi inqꝙtũ eſt ex cõditõe gꝛa
tie ⁊ nõ ecõuerſo:ita ſuꝑioꝛ iſto mõ dicit᷑ loqui inferioꝛi
et nõ ecõuerſo.Vñ quicuuq; iſto modo loquit᷑ alij.qͥ ad
hoc ſuꝑioꝛ eſt. Inferioꝛ aũt nõ dicit᷑ ꝗꝓpꝛie loqui iſto mõ
bᷣ magis ꝓpꝛie diceret᷑ referre aliꝗd ſuꝑioꝛi.qꝛ quaſi ex⸗
citat eũ ad aliquid agendũ. Suꝑioꝛes aũt influũt infe⸗
rioꝛibo.Fm q; ipᷣi receperũt a pꝛimo.et hec locutio ſequi
tur illniatõem gratuitã.¶. Ad illud qð obijcit.ꝙ agens
nobilius ⁊c. pt᷑ dici ꝙ hoc intelligit᷑ de agẽtibv vbi nõ ẽ
recipꝛocatio.loqui vᷣo ſᷣm natura eſt agere recipꝛocum.
iſte em loquitur illi et ecouerſo. Ratões ad oppoſitũ pꝛo
bantes ꝙ loqui oĩm eſt cõcedimꝰ.ſᷣm ꝙ ꝓcedũt de locu⸗
tione que eſt a potẽtia naturali.nõ ab illuiatõne gratui
ta.

um.ſic em̃ ẽ ꝙ locutio hoĩs ſit ꝑ medium.
ſcʒ ꝑ aliqð ſignũ:vel ꝑ ſignũ audibile vt ꝑ
ocẽ.aut ꝑ ſignũ viſibile vt ꝑ nutũ ſᷣm illð
nutu ſigniſq; loquũt᷑.Querit᷑ ꝭ̊. vtrũ in locutione ange⸗
lica requirat᷑ aliq mediũ.vt aligs nutus ſpũalis.Eli⸗
de tur ꝙ lic. ꝑ illud.j.coꝝ.xiij. Si linguis ⁊c.glo.quibo
angeli p̃poſiti ſignãt mioꝛibuſq; qð de voluntate pꝛimi
ſentiũt qð fit aliꝗbo nutibo aut ſignis. Lunc querit᷑ de
illis nutibo.aut em̃ cognoſcũt᷑ ab angelo cui alius loqꝗt᷑
aut nõ:ſi nõ.g ꝑ illos nõ venit in cognitõem alteriꝰ. cũ
ſcʒ neſcit illũ nutũ ſignũ eſſe.Si vo dicat᷑ ꝙ cognoſcit il
los. Querit Aut angelꝰ iſte cui loquit᷑ cognolſcit iſtos
nut ꝑꝶ ſe.aut ꝑ aliud.Querit᷑ ſimilit᷑ te illo alio. et ſic ĩ
infinitũ:opoꝛtet ergo dicere ꝙ ↄgnoſcit iſios ꝑ ſe.Lũc
querit᷑ vlteriꝰ.aut ita cognoſcit iſios ꝑ ſe ꝙ intellectus
eius adbereat eis ꝑ ſe.i.de natura ſua.aut hoc fit volũ⸗
tate angeloꝝ.ſcʒ ad ſignãdũ illa que intendũt maiĩfeſta
re.Sed nõ videt᷑ ꝙ in ipᷣo aliqua fiat ibi ad ſignandum
intellectꝰ angeli adheret illis nutibo ꝑſe te nata ſua.
Sed ſiłr videt᷑ aaherere ꝑſe ſpecieb quaꝝ ſunt illi nu⸗
tus.&̊ ꝑ nutus nõ deuenit ipᷣe in cognitõem illaꝝ ſpecie
rum./l!teʒ ſit a.ſpecies intelligibilis.quã debet notifi⸗
care vnus angelꝰ alij.b.ſit nutus ꝑ quẽ dicis eã notifica

ri.tũc obijcit Angelꝰ cognoſcit a ꝑ b.̊ cognoſcit b eſſe

ſignũ. iã cognoſcebat illud ſignũ.aliter em nõ cogno⸗
ſceret ꝙ ſignu eſſet.ᷣ nõ pꝛimo cognouit a ꝑ b.¶ Itez ſi
illi nutus ſint diſtincti ab illis ſpeciebo. cõſtat ꝙ illi nu
tus habent ſuas ſpecies ꝑ quas diſcernuntur.ſicut alie
res habent:nõ em̃ veniũt ipi nutus ĩ intellectum cogno
ſcentis ꝑ ſui eſſentiam.ſed ꝑ ſui ſpeciem vt videtur: illa

ſpecies eſt pꝛincipium cognoſcendi nutum illum cuiꝰ

eſt ſpecies.ergo nutus eſt pꝛincipale cognoſcibile.ergo
non eſt medium cognoſcendi. Item Aug.xv.de trini.

rxxvij.

ſtandi ſe et alia. Unde nõ requiritur aliud a ſe.ergo ſiłr
nec lux ĩtellectualis:ergo nõ requirit᷑ aliquis nutus qui
ſit ibi ex natura.vel ex volutaria impoſitione. Iteʒz vi⸗
demus duo coꝛꝑa luminoſa potẽtia recipere a ſeinuiceʒ
Vnge ſi ſibi obijciũt vnum recipit ab alio ſine medio.
ſicut patet in duobus ſpeculis.eꝛgo ſimiliter videtur in
luce ſpirituali.ꝙ duo angeli ratione lucis quam habet
videant ſine medio.nec requiritur nutus tanq; mediuʒ
Sic reuera nutus ſi ꝓpꝛie accipiatur refertur ꝛie ad
vim ſenſibilem. Vnde aug.xv.de tri. Innuere quid alið
eſt qᷓ viſibiliter dicere.nde cum in angelis nõ eſt vis
ſenſibilis.nec ꝓpꝛie eſt ibi nutus. Concedimus tamẽ q;
ibi eſt nutus ſpiritualis.ſᷣm ꝙ dicit glo.ſuꝑ.xiij.pꝛimo
coꝝ. vidẽdum aũt qualiter hoc ſit.ſ Qotanduʒ ꝙ;
in angelo quem loqui dicimus pꝛimo eſi ſpecies intelli⸗
gibilis in eius intellectu ſᷣm ꝙ eam cognoſcit.ſecundo ĩ
eius affectu.ſᷣm ꝙ circa eam ſic afficitur. tercio eadem
ſpecies ſiue illud quod ſic conceptum eſt. et circa eam
ſic afficitur.mouet vel inclinat ip̃ᷣm angelum ad hoc.vt
eam alij manifeſtet. Vnde tunc angelus habet manife⸗
ſtandi eam volũtatem.et ipᷣa ſpecies pꝛout ſic eſt ſub vo⸗
lũtate manifeſtãdi.dicitur verbum. Vnde pꝛimo eſt in
ratione conceptus.ſecũdo in ratione affectus:tercio ĩ ra
tione verbi.et boc eſt quod dicit damaſ. in auctoꝛitate
ſupꝛapoſita.Verbum noſtrum te intellectu pꝛocedens
nõ per om̃ia idem eſt cum intellectu.nec omniſariã ali⸗
ud. Item iſta ſpecies pꝛout eſt ſub voluntate manifeſtã
di dicitur verbum. pꝛout vo eſt in actu maniſeſtandi di⸗
citur nutus. vt itelligamus ibi verbum habere ſimilitu
dinem noſtri verbi interioꝛis.nutum autem ſimilitudi⸗
nem noſtri verbi exterioꝛis ſiue vocis:quia ſicut vox no
ſtra eſt vehiculum verbi interioꝛis ad alium.ita ibi nu⸗
tus.quaſi vehit ad alium: ſuo modo ipᷣm verbum erxte⸗
rius.i.ipᷣa ſpecies pꝛout eſt ſub actu manifeſlandi.et ſic
quaſi exterius ſuo modo vehit ſeip̃am.pꝛout erat interi
us ſub voluntate manifeſtandi.nde nõ diſfert ibi ver
bum et nutus niſi pᷣm rationem alteraʒ et alterã. Per
hec patet ſolutio ad obiecta.Quatuoꝛ em̃ obiectões q̃ fi
ebant pꝛimo de illis nutibo.ꝓcedũt ac ſi eſſet ibi aliud ĩ
eſſentia.verbum et nutus.ſicut in nobis eſt.nõ ſic auteʒ
eſt.¶ Juxta hec nota.q; ĩ nobis differt vox et nutus.qꝛ
vox eſt vehiculũ verbi nr̃i interioꝛis ad auditũ alterius
nutus vᷣo eſt vehiculũ verbi nr̃i intenioꝛis ad viſum:con
ueniũt aũt ĩ hoc.qꝙ vtrũq; ẽ vehiculum verbi.q¶ Ao alia
duo vltia reſpõdemꝰ.cõcedẽtes ꝙ lux coꝛꝑalis hʒ vim
teclarãdi ſe ſeu maifeſtãdi ⁊ multiplicãdi.Silłr lux ſpi
ritualis habet vim maifeſtãdi ſe ſi adeſt volũtas.Alio⸗
quin ſi abſit voluntas.nõ ſe maifeſtat.et ĩ hoc differt a
coꝛpoꝛali.Vnde nõ ẽ oĩno ſimile.

1B ſeptimum quo queritur. vtrum angel?
loquens impꝛimat in audiente velit nolit:
aut requiritur conſenſus eius qui debet
audire ſicut in nobis. In nobis enim exi⸗
8 loquentis ad hoc vt manifeſtet: exigi⸗

gitur volun

gitur etiam voluntas recipientis aliquid ad hoc vt au⸗

diat vel conuertat ſe ad illud an ipᷣe audiat velit nolit.
et hoc ex parte loquentis.conuertentis audientem. ad

ſermonis attentionem. 4 Reſpondetur ſecus eſt in locu

UVerbum qð intus ſonat eſt pꝛincipium quod intus lu·

cet.cui magis competit nomen verbi.Nam illud quod
pꝛofertur oꝛe.vox verbi eſt.ex hoc videtur q; ꝓpꝛijſſime
ſit locutio iſta que abſtrahit a nutibus et ydeomatibus
et ponit aug:exemplum de verbo diuino.quod ꝑ ſe indi

cat dicentem ſine ſigno. Similiter facit verbum interiꝰ

ſuo modo.Sed verbum illud interius non eſt nutus ne
qᷓ; ꝑ nutũ fit.qꝛ nutus reſpicit viſum ſicut vox auditũ vł
qſi auditũ. ſine nutu ꝓpꝛijſſime dicemꝰ locutõeʒ eſſe in
angelis. Item lux coꝛpoꝛalis habet virtutem mamife⸗

tione que eſt ꝑ gratiam.et in ülla que ẽ ꝑ naturã:q;ꝛ in lo
cutõe q̃ eſt ꝑ gram loquẽs hʒ potẽtiã maifeſtãdi qð vult
et etiã ↄuertẽdi aliũ cui loquit᷑ ad attẽtõʒ. Sʒ ĩ locutõe
que eſt ꝑ naturaʒ.nõ habet loquens talem poteſtatẽ.im
mo in volũtate audiẽtis ẽ ꝙ ſe conuertat vel nõ.vnde re
uuritur voluntas eius ad hoc vt habeat effectũ locutio
Inaiqitet illa queſtio articularis. trũ in locutio⸗
ne angeli requiritur pꝛopinquitas localis int᷑ loquẽteʒ
et audientẽ.vel diſtatia aliq̃ ꝓgpoꝛtõnalis.ſicut videmus
in locutõne nza.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ diſtãtia vel ꝓpinꝗ⸗

¶Vlius:et eſt ſeintilla L
tur g̊.vtrũ ſindereſis ſit in angelis.Oð videtur.qꝛ ſin⸗

tas localis nihil facit ibi:ĩmo quãtũcunq; diſtent.pt lo
qui vnus alij.niſi vbi actus ſpũalis cõmetit᷑ ſe coꝛpoꝛi:
exigit᷑ tñ ꝓpinꝗtas vel diſtatia ſpũalis q̃ nos latet ad⸗
huc.Oicit᷑ aũt actus eins cõmetiri ſe coꝛꝑi.qñũ aſſumit
coꝛpus.Vñ qñ loquit᷑ aĩiabo ad quas mittit᷑ que ĩ coꝛꝑe
ſunt.exigit᷑ ꝓpinquitas aliqua:ſᷣ cũ vnus angelus loqꝗt
alij. nihil videt᷑ facere ibi localis ꝓginquitas.

¶ QNueſtio.xxvij.de potẽ⸗

tia motiua angeli.

Ompleto tractatu

de potentia cognitiua ĩ angelis cuʒ ſuo
actu ⁊ iudicio ſui:cõſequẽter erit ↄſide
artor motiua ⁊ ſuo actu.Et pꝛimo ð
motiua interioꝛi cum ſuo actu. Secun
do de motiua exterioꝛi cũ ſuo actu. Motiua em̃ interioꝛ
plures hʒ differẽtias.Eſt em̃ motiua ꝑ naturã et eſt mo
tiua ꝑ electõem. Adotiua vo ꝑ natura.aut ex ꝑte rõnis
aut ex ꝑte volũtatiſ. Motiua ſᷣm natuꝛã ex ꝑte rõis ſin⸗
dereſis.Ex ꝑte volũtatis volũtas naturalis. Aldotiua
ðo pᷣm electozʒ liberũ arbitriũ cũ his que ꝑtinent ad illð
e (Mier dicetur.

Membꝛum pꝛimum.

— —ʒ—

Mumeratis ergo differẽtijs ex ꝑte motiue
interioꝛis.pꝛimo dicẽdũ eſt de ſindereſi.q
eſt naturale iudicatoꝛiũ ſicut dicit Haſi⸗
ntilla cõſciẽtie ſicut dicit gregoꝛiꝰ.Queri⸗

dereſis eſt ſcintilla conſciẽtie que remurmurat malo.et
dictãdo naturaliter inclinat᷑ in bonũ:ł he due differen⸗
tie cõueniũt nature angelice.Eſt em̃ natura angelica in
clinatiua ad bonũ nat᷑aliter.et fugitiua mali naturalit᷑
4 Pꝛeterea in demoĩbo eſt pena exterioꝛ ſcʒ ignis qui ñ
extinguet᷑.q̊ multoſoꝛtiꝰ pena interioꝛ ſcʒ vermis cõſci⸗
entie qui nò moꝛiet᷑:ſ̊ nõ poteſt eſſe veꝛmis niſi fuerit cõ
ſciẽtia in natura angelica:ergo cõſciẽtia inerit angelo
et ſcintilla oſciẽtie ſcʒ ſindereſis.¶ Pꝛeterea ſindereſis
eſt naturale iudicatoꝛiũ naturale aũt iudicatoꝛiũ boni⸗
mali nõ deeſt angelis.q̊ ſindereſis ñ deeſt angelis⸗s
tra.nulla vis ocioſa debet eſſe ĩ ſubiecto in quo eſt quin
aliquando eliciat actũ:ſ̊ remurmurare malo eſt actus
vnꝰ ſindeꝛeſis.⁊ ẽ ad reuocãdũ a pct᷑o:ſed in angelo nõ
eſt reu ocatio a peccato.qꝛ ĩ bono angelo non eſt illud:
cum ſemper ſit in bono et nunq ceciderit in illud: in
malo aũt angelo nõ eſt.qꝛ nũqᷓ; reuocat᷑ a peccato: cum
peccatũ eiꝰ ſit irremiſſibile:&̊ iſte actꝰnõ pt᷑ ineſſe.ᷓ vis
a qua egredit᷑ talis actus eſſʒ ocioſa:ſed illa eſt ſindere⸗
ſis.̊ nõ habet ſindereſim. Pꝛeterea ſindereſis ẽ ſcin
tilla cõſciẽtie.et ſicut dicit gregoꝛiꝰ ſignat᷑ ꝑ faciẽ agle.
que erat eminẽtioꝛ ĩter facies aĩmaliũ:ſed he facies aĩ⸗
maliũ nõ cõueniũt angelo ſed homĩ:nõ em̃ eſt diſtinctio
viriũ vel potẽtiaꝝ ĩ angelo.quibus aptent᷑ facies aĩali⸗
um. ſindereſis nõ cõuenit angelo ̊ homi./ Itẽ ſinde⸗
reſis ẽ ſcintilla cõſciẽtie ⁊ ẽ iudicatoꝛiũ qdðᷣdam ad reſur
gendũ a pcto.ſ̊ angelꝰ nõ reſurgit a pcto.q̊ nõ hʒ ſinde⸗
reſim. Pꝛeterea ſindereſis eſt ſcintilla cõſciẽtie. Si gᷓ
cõſciẽtia remouet᷑ ab angelo.ergo ſindereſis. at᷑ con
ſciẽtia remoueat᷑.videt᷑ ꝑ hoc.q eiꝰ differẽtie remouent᷑
ſᷣ eius differẽtie ſunt cõſcia recta et erronea.illeſa et cau
teriata.trãquilla et ꝑtuꝛbata:hec aũt nõ cõueniũt ange
lis.quare nec ſindereſis.(¶ ¶ld qð dicendũ ꝙ licet ſinde

reſis ſub rõne quadã nõ inueniat᷑ in angelis ſcʒ pꝛout

ſindereſis et ꝓhereſis ſunt vnius cooꝛdinatõis:nihilo⸗
minus natnurale iudicatoꝛiũ ineſt angelo. Ad illo qð
obijcit᷑ dicendũ eſt. ꝙ nõ eſt hec vis ocioſa:licet eĩ nõ ha
beat om̃em actũ in angelo.quã habere poteſi vel habet
in homine.non pꝛopter hoc eſt ocioſa.Vnde licʒ remur
murare malo iam exiſtenti vt peniteat nõ inſit angelo:

nihilominus angelus habuit ante lapſum naturale iu⸗
dicatoꝛium boni et mali ne caderet.ſed non adheſit illi
malus angelus.ſed ſue libertati.id eſt flexibilitati ĩ ma⸗
lum.Hoc autem naturale iudicatoꝛium.licʒ nõ habeat
effectum in demonibus.qui ceciderũt vt reſurgant.ha⸗
bet tamen effectum quia cedit eis in penam. 4¶ Ad ſecũ⸗
do obiectum dicendum/ ꝙ licet ſindereſis vt tenet ratio⸗
nem faciei aquile nõ ſit in angelo: nibilominus tamen
vis naturalis iudicatoꝛij ineſt illi.q¶ Ad tercium dicen⸗

dum. ꝙ licet nõ habeat hanc vim vt adiutoꝛium ad re⸗

ſurgendum a peccato vel ad penitẽdum:habet tamẽ eaz
angelus bonus vt indigẽtem intra ad bonum. malus
vo habet eam vt affligentem.eo ꝙ nõ ſtetit in bono.cuʒ
ſtare potuit.¶ Ad quartum dicendum.ꝙ licet difſeren⸗
tie cõſcientie nõ cõueniant angelo m omnem modum
nibilominus tamẽ naturale iudicatoꝛium eſt in eo.ſᷣ ex⸗
tinctum eſt ad bonum in malis angelis.multomagis qᷓ
in aimabus damnatis vel eque.

¶ WMembꝛumſecundum.

naturalis ſit in angelis vel fuerit. quod
videtur. Omnia enim naturaliter optant
L bonum. et rationalia et irrationalia mul
o ergo foꝛtius angeli optauerunt naturaliter bonum.
ſed iſta optatio nõ eſt niſi ſm volũtatem naturalem.er⸗
go voluntas naturalis infuit eis et ineſt.¶ Pꝛeterea da
maſ.Volũtas eſt appetitus ratõnalis ⁊ vitalis.ex ſolis
dependẽs naturalibus:ſᷣ hec volũtas ineſt angelis.ſᷣm
ꝙ rationale cõmuniter accipitur.ergo volũtas natura⸗
lis ineſt vel infuit angelis.¶ Item Anſel. Angelis iſer⸗

tus eſt naturaliter appetitus beatitudis.ſed iſte apeti⸗

tus erat volũtas naturalis.ergo volũtas naturalis in⸗
eſt vel infuit ipᷣis.¶ Item dyoniſius in li.de diui.no.ꝙ
ſunt.et ꝙ viuunt.et intelligũt:eſt in ipis quidam deſide
rij motus. Item ꝙ ſunt ex bono.ſunt et boni:et bonũ
et pulcrum deſiderant eſſe et vinere et intelligere exiſtẽ⸗
tiam eneranteCekennu. Molntale naturali diligi⸗
tur deus.ſed iſta naturalis volũtas ſi exit in actum.exit
in bonis angelis aut malis.In bonis nõ videtur: quia
veniente ꝑfectione euacuatur quod eſt imperfectum.ſi⸗
cut dicit apoſtolus. Sed motus natuꝛe impeꝛfectus eſt

reſpectu motus gratuiti.ergo adueniente perfectione

motus gratuiti.euacuat᷑ motꝰ naturalis: ᷣ ꝑfectio mo⸗
tus naturalis eſt gloꝛia.̊ cũ angeli boni ſint in glia nõ
mouẽtur motu naturali ſed motu gratuito in deũ. ¶Mo

tus em naturalis ⁊.qñ diligit deus a creatura ꝓt ipazʒ
creaturã. In angelis aũt malis nõ ẽ iſte motꝰ.qꝛ pabẽt

odio deũ. Vñ aug.ꝙ dixi nulliꝰ ↄſciẽtia pt᷑ deum odiſſe.
nõ videt᷑ fuiſſe dicẽdũ.multi em̃ ſunt.de ꝗbo ſeriptum ẽ.
ſuꝑbia eoꝝ qui te oderũt aſcẽdit ſemꝑ.Sed quid ẽ alið
Pir rria n i volũtas ꝓut h ſumit᷑:q̊ volũtas ĩ demoni⸗
habʒ odio deũ.ergo in illis nõ exit hec potẽtia ĩ actũ
dilectõis naturalis.ꝗ hec potẽtig eſt ocioſa:nõ ergo eſt

volũtas naturalis in angelis.(¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ eſt vo

lũtas naturalis in angelis.et fuit.ſicut dicit dyoni.et

alij ſancti.¶¶ Ad illud vo qð obijcitur in cõtrariũ.dicen

dum.ꝙ eſt voluntas naturalis in bonis:nec eſt cõtrari
um ꝙ euacuata eſt ĩ eis imꝑfectio. Iinpꝑfectio em̃ illa eſt
ex ꝑte nature.ꝙ natura que pꝛiꝰ diligebat deũ reſlecten⸗
do in ſe. ꝑ gr̃am et gloꝛiã eleuat᷑ ſuꝑ ſe.et diligit ipʒʒ ſuꝑ
om̃ia ꝗpt᷑ ſe. De hoc aũt pleniꝰ infra requiret᷑.vbi aget᷑
de dilectione naturali in angelis. Ad illud vo qð obij
citur de malis angelis.Dicẽdũ ꝙ in eis eſt volũtas na
turalis.et licet odio habeãt deũ.nõ tñ natuꝛali volũtate
ſi electiua coꝛrupta.cõſciẽtia aũt ibi nõ accipit ꝓ volũ⸗
tate naturali cũ dicit. nulliꝰ cõſciẽtia deñ odiſſe pt.ſᷣ ꝓ

D ſecundum quo queritur.vtꝝ voluntas

rõneę vel intellectu coꝛrupto ꝑ pꝛauã electõem.
Dueſiio viceſimanona

de libero arbitrio in angelig et gra rationis et poten⸗

— —

— —— — — ̃S———

ſ̃nI» – —- mrm=rvſ ð

—

ðÜITL—- - ̃=²——

Urale e
ſbeſti
tatiimna⸗
öhaben
d ſeci⸗
etratio⸗
8 tamen
ndicen,
n edre⸗
anſten
n. mmalus
bono.
1 difkeren
n modhn
ineoßer⸗
onnageo⸗

n.

wolunnns
erit grol
teroptant
Malannl
r bonum.
Urdlenner⸗
Neiereada
igerlols
ngelis n
nönamuta
Gelisſſe⸗
ſſeapenn
uralisin
diui No
jam dſce
nitet boni
irciſi
falidilig
ctum ern
nr: quin
veuumn. ſi⸗
ſeeuus eſt
rfectione
ctiono/
nglia n
di. A
pt ipi
irt⸗
balſe⸗
riotumt.
n glis
anon/
ig igenn

yond
rib dicen
ſtcörteft
ß ilae⸗
reſteeey
i ißſi
rfe
vbbh
iuons
liͤtate
owi/

peen/

.

(ueſtio

tia iraſcibilis.

Einge pꝛocedẽduʒ

eſt ad liberũ arbitriũ de quo pꝛimo eſt

de gratia rõis.Tercio de potẽtia ira⸗
ſcibił. Vñ pꝛio mẽbꝛo q̃rit᷑ de libero ar
bitrio vt eſt facultas volũtatis et rõnis circa qð occur⸗
runt ſeptẽ articuli.¶ Pꝛimo querit᷑vtrũ liberũ arbitri
um ſit in angelo.¶ Secũdo quid ſit.¶ Tercio vtrũ eq̃
ſit in angelo et ĩ hoĩe vł nõ ſiir ĩ deo et ĩ angelo.q¶ Quar
to vtrũ ſimilis vertibilitas fnerit vel ſit in angelo et in
hoĩe.¶ Quito ſi libertas arbitrij ſit in angelo ꝑ volun
tatem. 4 Sexto vtrũ vertibititas liberi arbitrij in hoĩe
et in angelo. ꝓut et boni et mali ſit ex eodem pꝛincipio
vel ex diferẽtibo. ¶ Septimo vtrũ verſio liberi arbitrij
in bonis angelis fuerit in pꝛimo inſtanti.ĩ quo data fu⸗
it vertibilitas ipᷣi angelo.

Mlébꝛi pꝛim Aeticnl“.).

I Vod nõ ſit liberũ arbitriũ iĩ angelo obijcit ꝑ
rõem liberi arbitrij quã poit aug.Liberũ ar

biiriũ ẽ facultas volũtatis et rois qua bonũ

Aliigit᷑ gra aſſiſtente.⁊ malũ gra deſiſtẽte:ſᷣ nõ ĩ bonis an

gelis nec ĩ malis ẽ liberũ arbitrium ſᷣm banc rõem. In
bonis eĩ nõ eſt qꝙtũ ad illã ꝑtem.qua malũ eligit᷑ gra de
ſiſtente. In malis vo nõ eſt quãtũ ad illã ꝑtem.qua bo⸗
nũ eligitur gra aſſiſtẽte:g̊ nec cõuenit bonis nec malis.
liberũ arbitriũ nõ eſt in angelis. Item qð naturale
eſt in aliquo.ipᷣo manẽte nõ pt᷑ tolli:p̊ liberũ arbitrium
ꝓut impoꝛtat flexibilitatẽ ad bonũ et malũ potuit tolli
nec em neutri ꝑti cõuenit:g liberũ arbitriũ nõ ẽ natura
le in angelis:̊ᷣ ſi eſſet in eis eſſet naturale. nõ ẽ in eis.
Itein nõ poſſe peccare cõuenit dĩne eſſentie. et pt᷑ ꝑti⸗

cipari a creatura itellectuali: ſ̊ nulli potius cõueit mu

nicare qꝙᷓ creature nobilioꝛi in natura.et hoc ẽ angelus.
ↄnicabit angelo:ſp liberũ arbitriũ ꝓut eſt flexibile ad
bonũ et malũ oꝑonitur illi.q̊ nõ erit liberũ arbitriũ in
agnlie rnn damaſ. Om̃e qð creatũ eſt.vertibi⸗
le eſt. vel m eſſe.vel ſᷣm electõem.̊ angelꝰ nõ eſt verti⸗
bilis ſᷣm eſſe.cũ ſit imobilis.q̊ vertibilis ẽ ſᷣjm electõem:
vertibilitas aũt ſm electõem ꝑtinet ad liberũ arbitriũ.
liberũ arbitriũ ẽ in angelis.q¶ Item penes liberũ aꝛbi
triũ eſt meritũ vel demeritũ:bſᷣ̊ meritũ vł demeritũ eſt in
angelis. liberũ arbitriũ eſt in angelis.¶¶ Item aug. de
ſide ad petrũ.vt dilectio haberet iuſtã et cõgruã laudeʒ
volũtatis:tribuit angelis libertatẽ:vt eſſʒ poſſibile ſiue
ad eũ qui ſupꝛa eos eſt intentõem ſancte dilectõis erige
re.ſiue ad ſe declinare:ex q̊ accipit᷑.ꝙ libeꝝ arbitriũ eſt
in angelis.¶ Item damaſ.deſcribẽs angelũ dicit.eſt na
tura intellectualis.arbitrio libera.vertibilis ſᷣm volun
tatẽ:om̃e em̃ creabile eſt vertibile.⁊ om̃e rõnale eſt arbi
trio liberũ.¶ Itẽ ang.de coꝛrectõe et gr̃a. Sciuit deus
magis ad ſuã omipotẽtiſſimã boĩtatez ꝑtinere.et ð ma
lis benefacere.qᷓ mala eſſe nõ ſinẽ:et ſic oꝛdiauit angelo
rũ et hoĩm vitã.vt ĩ ea pꝛius oſtẽderet ꝗd poſſit liberum
arbitꝛiũ.et deinde ꝗd poſſet gratie beneſicium. Ex bis Ś
colligit᷑ liberũ arbitrium ẽ in angelis.¶ Ad qð dicẽ

Dum . ꝙ liberũ arbitriũ nataliter ẽ in angelis.¶ Ad ob⸗

iectũ in cõtrariũ dicẽdũ ẽ.ꝙ illa diffinitio ſup̃ dicta libe
ri arbitrij.ꝓpꝛie ẽ liberi arbitrij. ꝓut ẽ in boĩe.in qͥ rema
net electio dñi ꝑ gram et mali ꝑ ſe.Si vᷣo ſumat᷑ ↄñ̃iter
ad liberũ arbitriũ in angelo.ſᷣm hoc cõueniet angelo ra
tione pꝛimarij ſiatus:tunc em̃ potuit eligi bonum gꝛatia
aſſiſtente et malum gratia teſiſtente. Hic autez ſciendũ.
ꝓ liberum arbitrium poteſt dici liberũ arbitrium a co⸗/
actione.vel poteſt dici liberum a miſeria. ſᷣm pꝛimum
modum dicitur eſſe liberum arbitrium in angelis. tam
bonis qᷓ; malis.et pꝛimo ſtatu et conſequẽti. Scõᷣm vᷣo
modum ſecundum nõ dicitur cõmuniter in bonis 1 ma

queſtio rõne liberi arbitrij in ſe.Oein⸗

rxxix.

lis.ſed in bonis tm̃. Ad ſecũdo obiectum.dicendum.
ꝙ liberum arbitrium a coactione cõmune eſt et natura⸗
le ipis angelis.et hoc modo non tollitur ab eis.ſed pꝛo
ut liberum arbitrium dicit flexibilitatẽ in aſfectu de bo
no in malum. vel econuerſo non eſt cõmune:ſed pꝛout di
cit fler ibilitatem in bonum et malum naturaliter ſic eſi
com mune.et hoc eſt quod dicit damaſ.At ereabilis vᷣo
vertibilis eſt.babens facultatem manendi et pꝛoficien⸗
di in bono.¶ Ao tercium dᷣo dicendum.ꝙ non poſſe pec
care.non eſt de natura creature intellectualis.ſed ꝙ ꝑ⸗
ticipatur a creatura hoc eſt ex gratia. on negatur &ᷣ
quin communicet dæus creature banc libertatem: ̊ hec
libertas non eſt creature intellectualis inqtum eſt ex ni
hilo.Qec in hoc liberum arbitrium inq;tum eſt in an⸗
gelo ſimilitudinem dicitur habere liberum arbitriũ di⸗
uini.ſed in hoc ꝙ non cogitur ad bonum. Unde anſel.
ſic liberum arbitrium erat:vt nulla alia rei cogi poſſet
ad recte agendum vel ad peccandum.et ideo iuſte repꝛe
benditur cum peccat.quia cum hanc haberet arbitrij
ſui libertatem. non aliqua re cogente.nõ aliqua neceſſi
tate.ſed ſponte peccauit.

¶ Articulus ſecundus

Dſecundum quo queritur quid ſit liberum
arbitrium.ſᷣm ꝙ conuenit angelo. Et ponit᷑
in li.ſniaꝝ talis diffinitio. Liberum arbitri⸗
um eſt facultas voluntatis et rationis:ſᷣ ra⸗
tio non conuenit angelo. In hoc em̃ diſtinguitur hbomo
ab angelo. vnde et eius differentia eſt rationale. ergo
liberum arbitrium pꝛout ſic diffinitur:non eſt in ange⸗
lo.¶ Eodeʒ modo poteſt obijci ̃ᷣm hoc quod dio Berñ.
in li.de libero arbitrio.Liberũ arbitriũ dicit᷑ liber ſui
ter voluntatem.iudex ſui ꝓpter ratõnẽ.Si &ᷓ iſte due
differentie cõueniũt angelo.nõ erit hic ratio liberi aꝛbi
trij pꝛout eſt in angelo.q¶ IJtem Merñ. oluntas habet
quocunq; ſe vertit rõem ſemper comitem et quaſi pedilſ⸗
ſequam: non ꝙ ſemper ex ratione.ſed nũqᷓ abſq; ratiõe
moueatur.ita vt multa faciat ꝑ ip̃am cõtra ipᷣam: ſ̊ hoc
nõ cõuenit angelo.qꝛ in angelo nõ ſunt cõtrarij appetitꝰ
Gᷓilla ratio quã ponit beatus Merñ.nõ erit diffinitio li⸗
beri arbitrij pꝛout cõuenit angelo.q¶ Item anſeł.ponit
talem ratõem. LCiberum aꝛbitrium eſt poteſtas ſeruan⸗
di rectitudinem pꝛopter ip̃am rectitudinem. hec iteruzʒ
diſfinitio liberi arbitrij non conuenit libero arbitrio.
ut eſt in angelis.conuemiret em bonis et malis.ſed ma⸗
li non habent hanc rectitudinem. et illud quod non ba⸗
betur.non poteſt conſeruari.ergo poteſtas cõſeruandi
rectitudinem non eſi in angelo.ã non eſt hec diffinitõ li
beri arbitrij in nrlieidi qð dicẽdum ꝙ pꝛima dif
finitio ꝓpꝛie videt᷑ ↄuenirè libero arbitrio pꝛout ẽ in ho
mine:nibilominus tamen ſi nomen rationis extendat᷑
ad intellectum qui eſt in angelis.poſſet conuenire.
autem extendatur nomen rationis ad intellectum ange
licum. patet per hoc quod dicit Joh.damaſce.Opoꝛtet
ſcire ꝙ angeli rõnales entes. arbitrio liberi ſunt.et vt
creabiles ⁊ vertibiles.Et iterũ Aut non erit rõnale aut
ratõnale ens.dñs actuũ erit et liberi arbitrij. vnde irra
tionalia nõ ſunt libera arbitrio: agunt᷑ eĩ a natura ma⸗
giſq agũt.Ex quo accipit᷑.ꝙ ratio ſiue rationale com⸗
mune eſt homini et angelo ĩ ſacra ſcriptura.⸗ Per hec
poteſt patere qualiter reſpondendum eſt ad hoc quod
dicit Merñ.in vtraq; auctoꝛitate.accipitur enim ibi ra
tio communiter pꝛout in angelo et bomine. VUnde poſt
in eodem libꝛo oſtenditur illam diffinitionem angelo cõ
uenire que eſt. iberuʒ arbitrium ẽ volũtarius cõſenſ⸗
Et iterũ. Deus ẽ actoꝛ ſalujs libeꝝ arbitꝛiũ capax.Vñ
ſi anglłs ẽ capax ſalutis.hʒ liberũ arbitriũ ſᷣm pᷣdictam
rõem. Vñ ſubiũgit Derñ. Libertas a nccitate ĩ ãglo ẽ
2 ĩ hoĩe.¶ Ad h̊ no qð obijcit᷑ ꝙ ĩ ẽgto ñ facit libeꝝ arbi
triũ multa ꝑ rõem ↄtra rõem.qꝛ nõ ſũt ↄtrarij appetit?

ſimul in angelo.dicendũ ꝙ ſumpta ratõe large boc acecꝛ
dit in demonibo:demones em̃ multa faciũt ꝑ rationẽ.i.
in intellectu cõtra rõem recta:et ſunt ibi quo ad hoc con
trarij appetitus. ꝓut appetitus nature cõtrariat᷑ appeti⸗
tui peccati. ᷣ̊ nõ ſunt ibi cõtrarij appetitꝰ bonus et mal?
ſm idem genus.vel vt bonus ſit ſᷣm fantaſiam aliꝰ ßm
intellectũ. ſicut cõtingit in hoĩe in quo eſt duplex moti⸗
num de quo infra dicet᷑. 4¶ Ad illud qð obijcitur de dil⸗
finitõe Anſel. dicẽdũ eſt. ꝙ illa diffinitio cõuenit ſic ipᷣe
dicit libe. arbi. ꝓut eſt ĩ angelis:eſt em ibi ptᷣas ſeruan
di rectitudiem ⁊c.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ ꝙ illa rõ nõ
cõuenit demoĩbo. Dicẽdũ ẽ.q eſt queda ptas. que eſt ex
pte eius qᷓ pĩ ſeruare. Alia vo ex ꝑte rei ſeruade:ſic po⸗
teſtas viuẽdi dicit᷑ cũ res viſibilis pñs eſt.dicit etiã po⸗
teſtas videndi cũ nõ eſt pnño. Si ꝙ fiat ſermo de poteſta
te naturali ex ꝑte rõnis.et ptas ſernãdi in demoibo. ſi
nõ ſeruet᷑ rectitudo:nõ tñ eſt potẽtia oꝛdinata ao ſeruã⸗
dum rõe impoſſibilitatis ex ꝑte rei ſeruande. Elñ ſi ali
quid eſſet iuiſibile ab oculo.et ſi eſſet ĩitegritas viſus.di
ceret᷑ ꝙ nõ eſſet poſſibilitas videndi rem illam. Vno er⸗
go mogo dicit᷑ ptas in demonibo.alio mõnõ.

ODterciũ quo querit᷑. Atrũ liberũ arbitriuʒ
eque ſit in angelo ⁊ in homie. aũt ſit eque
in vtroq; ſic ondit᷑. Libertas in intellectuali
eatura attendit᷑ ex eo ꝙ eſt intellectuale ex nibilo ⁊ a
o:ſ̊ eſſe rem intellectualẽ ex nibilo et a deo eque pꝛin⸗
cipaliter ineſt aime et angelo.qꝛ neutri ineſt ꝑ alterũ.ſᷣ
immediate vtriq;:ergo et ratio libertatis eque ineſt hoĩ
et angelo. 4 Ytem ro libertatis ſumit᷑ penes imaginis
ratõem vt dicit berñ.diſtinguẽs int libertateʒ cõſilij.et
cõplaciti.et libertatem arbitrij. Dicit em̃.ꝙ libertas cõ
ſilij ⁊ libertas cõplaciti attendit᷑ penes rõem ſilitudinis
ei.libertas vᷣo arbitrij penes rõem imaginis:cum ergo
tam angelꝰ q; aia eque gerant dei imaginẽ.q ſcʒ neutꝝ
mediãte altero.ᷓ equaliter habent libertatẽ. ¶ Item li⸗
bertas fundat᷑ in volũtate intellectualis nature:ſᷣ habe
re volũtatem vel eſſe volũtariam naturã et nõ cogibileʒ
eque cõuenit angelo ⁊ aĩe.ergo ſũr libertas.Loꝗt᷑ autẽ
hic de libertate a coactõe.¶Cõtra videt᷑. ꝙ maioꝛ ſit li⸗
bertas in angelo qꝛ eſſentiã ſequit᷑ potẽtia.⁊ nobilioreʒ
eſſentiã nobilioꝛ potẽtia.et miꝰ nobilem eſſentiã minus
nobilis potẽtia:ergo cũ angelus nobilioꝛis ſit eſſentie
q̃ aĩma.nobilioꝛẽ habet potentiã ꝙ; aĩa.̊ potẽtiã ſequit᷑
libertas.ergo nobilioꝛ eſt libertas in angelo qᷓ in hoĩe.
Item ſic dicit᷑.ij.ſen.ij.diſt.quatuoꝛ ſũt attributa an⸗
gelo.ſcʒ ſimplex eſſentia.ꝑſonalis diſcꝛetio.ꝑſpicacitas

intelligẽtie. libertas arbitrij:et iſta ſe habẽt ꝑ oꝛdinem.
ita vt in quo eſt magis de pꝛimo.magis ſit alijs: in j
Geſt maioꝛ ſimplicitas eſſentie eſt maioꝛ ꝑſpicacitas in

telligẽtie. et maioꝛ libertas arbitrij:ſ inter angelos ad⸗
inuicem ſic eſt.ꝙ vnus aliũ excellit in ſimplicitate eſſen

tie. et in ꝑſpicacitate intelligẽtie 2 libertate arbitrij.

Hoc etiã dic plane magiſter eadẽ diſ.ca.ij.cũ &̊ plus ex
cellat angelꝰ aiaz in ſimplicitate eſſentie.q; vnus ange⸗
lus aliũ:g& multomagis excellit angelꝰ aiam in liberta⸗
te arbitrij.¶ Item libertas eſt ĩ deo angelo et hoie rõne
volũtatis.que tñ voluntas ſequit᷑ intellectũ. VUñ ſicut ĩ
illis eſt excellẽtia penes intellectũ.ſic videt᷑ eſſe penes li
bertatẽ volũtatis.que ſcʒ ſequit᷑ intellectũ:ſᷣ pꝛimũ itel⸗
ligit ꝑ vnũ ſolum qð ẽ idem cũ ipᷣo:angelꝰ intelligit ſolũ
ꝑ com ꝑatõem ad ſuꝑiꝰ ſcʒ ad cũ.qꝛ nõ recipit mediã⸗
te fantaſmate a rebo inferioꝛibo ſicut ĩtellectꝰ hũanus.q
plus elongat᷑:ꝗᷓ maioꝛ eſt libertas in angelo q; in aima
Item libertas eſt voluntatis facultas et rõis.ſᷣ maioꝛ
eſt facultas ſiue facilitas in angelo ad exeũdũ in actum
ꝙᷓ in boie.qð pʒ.qꝛ angelꝰ qcito ẽ. pt᷑ velle vel diligere

6 hõ nõ ſic. vt pʒ in puulo ꝗ habet impedimẽtũ a carne.
et expectat tẽpus vt habeat vſum rõis.ꝗ̊ et libertas ma⸗

ioꝛ eſt in angelo ꝙᷓ; in hoĩe.q. Quod ſi concedatur.iCõ⸗

tra. Libertas arbitrij videtur dici eo ꝙ vertibilis ſit vo⸗
luntas quo vult:ſed homo plus vertibilis ꝙᷓ angelus.
qꝛ homo pt verti a bono in malũ.et inde rurſus ĩ bonũ
nõ ſic angelus.ĩmo ſolum ſemel vertit᷑ vel in bonũ vel in
malum ſine regreſſu ad alterum:plus ergo homo ẽ ver

tibilis.ergo et plus liber:pꝛopter hoc conceditur ꝙ libe

rioꝛ eſt homo ꝙᷓ; demon.quia ſcʒ homo poteſt egredi pꝰ
caſum demon autem nõ.4 Item ſicut ſupꝛa dictum eſt
Libertas ſequitur rõem imaginis: ſed ratio imaginis
magis pꝛopꝛie videtur eſſe in homĩe ꝙᷓ in angelo.cum ĩ
vtroqʒ ſit:qð patet ex eo ꝙ in canone ſacre ſcripture legi
tur.ꝙ homo ſit ad imaginem.nõ ſic autem legitur ð an
gelo. g̊ ſᷣm hoc magis erit libertas.vel magis ſaltẽ pꝛo⸗
pꝛie in homine ꝙᷓ in angelo.¶ Solutio.pꝛenotandũ eſt
ꝙ triplex eſt libertas.pꝛima ẽ libertas a coactione ſiue
a neceſſitate. Secunda eſt libertas a peccato.de qua.ij.
Coꝝ.iij. Abi ſpiritus dñi ibi libertas.et ioh.viij.ſi filiꝰ
vos liberauẽit.vere liberi eritiſ. Lercia ẽ libertas a mi
ſeria de qua Ro.viij. Ipa creatura liberabit᷑ a ſeruitu⸗
te coꝛruptõis in libertatem gloꝛie filioꝝ dei. De hac tri
plici libertate habet.ij.li.ſentẽ.di.xxv.ca.eſt nãq; liber⸗
tas triplex. Dicimius &. ꝙ ſcdᷣa libertas ⁊ tercia nõ ſũt
eque in homine ⁊ in ongelo:ſed maxima eſt ĩ angelo bo
no.minoꝛ in homine bono.minima ĩ homie malo. nul⸗
la in demone. Sʒ pꝛima libertas que eſt a coactione. ẽ
eque in homine et angelo tam bono ꝙᷓ; malo. Vñ berñ.
in li.ð libe.arbi.Libeꝛtas a neceſſitate nec peccato nec
miſeria amittitur.nec ꝑ oꝓpoſitum auget᷑.nec plenioꝛ ẽ
in homine qᷓ; in angelo:et ſubiũgit hac pꝛerogatiua con
ditoꝛ rationalem creaturam iſigninit.vt ſicut ſue iuꝛis
ſueq; voluntatis nõ coactionis erat ꝙ bonus eſt: ita et
ſui iuris exinteret.vt nõ niſi vellet.bona vel mala fieret
Erx bis patet. ꝙ ſicut nõ cogitur angelus vt bene vł ma
le faciat.ita nec bomo:et ideo hec libertas equaliter eſt
binc et inde. Qualiter aũt hoc ſit infra patebit.Conce⸗
dimus autem tres poſitas rationes ad hoc additas.

Ad pꝛimum obiectum in contrarium ſcʒ de nobilita

te eſſentie. dicimus ꝙ nobilitas eſſentie nõ facit ad eſſe
ipſius libertatis:nobilitas em nature ineſt creature in⸗
tellectuali condite abſolute.libertas aũt eſt quedaʒ di⸗
gnitas deſcendens a deo in rationalem creaturam per
conuenient iam ad ipᷣm pꝛimum. Vngde libertas nõ ſeꝗ
tur naturam creatam eo ꝙ eſt creata.ſed in relatione ad
pꝛimum ſm conuenientiam:et ideo nõ ſequitur.ſi ma⸗
ioꝛ eſt nobilitas &̊ maioꝛ libertas:bene concedunt tamẽ
ꝙ abilioꝛ dicereiur voluntas in ſimplicioꝛi eſſentia ꝙᷓ ĩ
minus nobili et ſimplici: nec ſequitur ſi eſt abilioꝛ vo⸗
lũtas ꝗᷓ liberioꝛ.¶! Et ſi videatur ſequi ſicut pꝛobabat
ſequens ratio.quia libertas et facultas ⁊c. Ad hoc
ſoluendum ſciendum.ꝙ duplex eſt facultas in rationa⸗
li creatura. VUna que ſequitur voluntatem inꝙ̃tum eſt
voluntas.pꝛout ↄtingit dicere.q voluntas libere vult
quod vult.nec ab aliquo poteſt impediri:et hec facultas
equalis eſt in ommni rationali creatura.ſiue intellectua⸗
li.quia omnes eque ſunt ſine coactione ſicut patuit per
auctoꝛitatem Mernar. Eſt alia facultas non ſequens
ipſam voluntatem pꝛout volũtas eſt.ſed ipſam naturaʒ
que ſubiecta eſt illi:Fᷣm ꝙ contingit dicere ſimplicioꝛ
eſt facilioꝛ et abilioꝛ ad ſuum actum:et illa que minus
ſimplex eſt minus facilis. Scom hoc veruʒ eſt.ꝙ maioꝛ
eſt facilitas in angelo qᷓ in homine. ſᷣm ꝙ ſimplicioꝛ eſt
eius natura et ſubtilioꝛ: et ideo minus potens impedi⸗

ri ab ingreſſu in ſum actum. Scom hanc viam pꝛocede
bant omnes rationes adducte.ꝙ maioꝛ eſt libertas in

2 . .

angelo qᷓ in homine.quia omnes ſumuntur penes es j

reſpiciunt ipſam naturam ſubiectam voluntati.pꝛima
enim ſumitur penes nobilitatem eſſentie ſiue potentiè
angeli: ſecunda penes ſimplicitatem eſſentie: tercia et
quarta penes perſpicacitatem intelligentie: hec autem

omnia ſequũtur naturam ſubiectam voluntati. nõ ipaʒ
voluntatez Similiter facultss de qua vltimo obijcit eſt

„*

— —, —

, — „ 2 —

—

blisfteg
„angelus,
onüln
onoi ſer
lturg libe
ſegrec 5
dietumeſ
uagimis
geocuni
Tiprureſegi
keginrden
isſaltipro
notandi ed
ctione ſe
qun,
bertasann
Kaleruin⸗
.Deheent
näqglber
rciano ſüͤt
tianggobo
emnalo Vol⸗
(actione⸗⸗
epecenonet
nee pleniote
roganinncn
icut ſveinns
nuoelk inct
A mals ſianen
Tbeneft nn
equalirrh
ebit Coner⸗
Naditns⸗
denoblin
foettadek
creawrein
etapetn⸗
aturan
bertas ſoe
relanionetd
guitur ing
ncedumtn
zieſſentinci
ſt abilon on
uut hoheht
i. be
olnronoh⸗
injtumel
jlrfe fut
beeſneultus
ntelleaua⸗
annißer
on ſegtene
ſam haun
gunpiun
ape nii⸗
, lignnn
ſinecn⸗
eii

(Lueſtio

lELT0 —

facultas talis que ſequit᷑ ißam naturã ſubiectam.cum
vo dicit. libertas arbitrij eſt facultas ⁊c. ſumit᷑ facultas
ꝓ facilitate q ſequit᷑ iam voluntatẽ.inqtu volutas eſt.

Ab hac em facultate dicit᷑ liberũ arbitriu.ſi nõ dicat᷑ q
vtranq; facultatẽ ſequit᷑:illa tñ que ẽ nature ſubiecte vo

luntati ᷣm ꝙꝙ hmõt nõ eſt a qua dicit᷑ liberũ arbitrium.
Zld ea ꝗᷓ obijcit ꝙ maioꝛ eſi libeꝛtas in hoĩe.Ad pꝛimũ
dicendũ ꝙ nõ valet.qꝛ procedit a libertate q eſt a ſerui⸗
tute peccati ⁊ nõ a coactõne:bene em ſ. equit᷑ homo cũ ce⸗
cidit in malum põt reſurgere ad bonũ·et no angelus. 6
quo ad hoc liberioꝛ eſt homo vel minus ſeruus:hᷣ nõ ſe⸗

quitur q̊ minus poteſt cogi. De hac aũt libertate que ẽ

a peccato dixrimus. ꝙ nõ eſt eque in homine ⁊ in angelo

AVnde berñ.diuĩe ſimilitudinis ſummũ gradũ tenẽt an

geli boni.nos infimũ.adam mediuʒ.demon nullum. Et
nota ꝙ dicit ſimilitudinis nõ dicit imaginis:q; ſimili⸗
tudo magis attendit᷑ penes gratuita.et ideo nulla eſt in
demonibo imago.magis penes naturalia: et ideo ſalteʒ
in aliquo gradu remanet in demonibo. Si aut ad hoc
obijcit.q hõ in pluribo vertibilis eſt ꝙᷓ angelus.q; ange⸗
lus ſol ũ ſemel vertit᷑.ergo hõ eſt liberioꝛ.Cicendũ q nõ
ſequit᷑.qꝛ ex alia rõne eſi vertibilitas.⁊ ex alia ratone li
bertas: qꝛ libertas eſt dignitas exiſtens in intellectuali
creatura ꝑ conuenietiam ad pꝛimũ.vertibilitas aũt ſeꝗ⸗
tur ipᷣaʒ naturã creature ratõnalis m ſe. VUnde nõ ſegt
ꝙ maior libertas.ſed qꝛ maioꝛ mutabilitas ⸗ H eſt veꝝ ·
Ad illud qð obijcit᷑ ſedᷣo.ꝙ libertas ſequit᷑ ratõeʒ ima
ginis. Dicẽdũ ꝙ lʒ in canone ſcriptuꝛe inueniat᷑ de hoĩe
ꝙ ſit ad imaginẽ ⁊ nõ de angelo expreſſe:nihilominꝰin⸗
uenit᷑ ibi ᷣm beatũ grego.implicite. in ratõne ſignaculi
ſimilitudinis.Eʒech̊.xxviij.et imago vno mõ eque eſt in

homine et angelo. ꝓut alio mõ attendit᷑ penes memoꝛiã

ſiue mentem.et intelligentiã et voluntatem:et illo mõ cõ
ſequit᷑ libertas rationem imaginis.

Oquartũ quo querit᷑.vtrũ ſimilis vertibili⸗

Agelo em̃ eſt vnica vertibilitas vel in bonũ vel
n malũ. ned eſt regreſſus.n boĩe vo eſt multiplex ver⸗

eedẽ ſint ⁊ ↄmũes angelis ⁊ hoĩbo.¶ Si dicat᷑ ꝙ hoc eſt

ꝓpter vnionẽ cũ coꝛpe.qꝛ multiplex eſt et variabile et v⸗

tibile. hoc nihil videt᷑.qꝛ vertibilitas coꝛꝑis.boc eſt in ñ
eſſe ſiue in coꝛruptõne:hec aũt nullã videt᷑ habere habi⸗
tudinẽ ad illã que eſt in ignoꝛantiã vel in culpaʒ.¶ So
lutio.dicimus q; hmõi vertibilitatẽ duplicẽ.et poſſibili⸗
tatem ad reſurgendũ a culpa ad gratia et ecõuerſo. ha⸗

bet anima ꝓpter vnionẽ cũ coꝛpoꝛe coꝛrupnibili:coꝛpus

em̃ quod coꝛrumpit᷑ aggrauat aĩazʒ. vt dicit᷑ Sap̃. ix. Et
dicit᷑ coꝛpus coꝛruptibile.nõ tm̃ ſᷣm ſtatũ in quo nũc eſt

neceſſe coꝛrũpi:bᷣ ſᷣm ſtatũ primuʒ. in quo poſſibile fuit

coꝛrumpi.et ideo ꝓpter huiuſinodi aggrauatõem. excu⸗
ſatõem habet cũ peccat. Inde ꝓnioꝛ eſt deus ad indul⸗
gendũ ſᷣm ꝙ ipe dicit geñ.vj.i Ion ꝑmanebit ſpũs meꝰ
inenats mea vſq; ineternũ in hoĩe.qꝛ caro eſt.i.fra
gilis eſi ex natura coꝛpoꝛis. Angelus ant nõ habet hu⸗
iuſmodi vnionẽ nec vnibilitatẽ.⁊ ideo nõ ſic excuſabilis
eſt cũ peccat.nec reſurgit poſt caſum. IUnde angelus dx
ſpũs vadens etnõ rediens. anima aũt ſpuũs vadens ? re
diens:ponamus tñ ꝙ anima vnita eſſet cũ coꝛꝑe incoꝛ⸗
ru ptibili ſicut erit in patria.tũc ꝗꝓpter corpus nõ habẽt
hymoõòi duplicẽ vertibilitatẽ. qꝛ nõ aggrauat᷑ ex eo.ꝗ⸗ Per

predicta patet rñſio ad illud quod querebat᷑.q̃ ſit beati

tudo hmõi coꝛruptibilitatis coꝛporis. ad illã vertibili⸗
tatẽ aie.qꝛ hec eſt ratõ. Vñ greg.in moꝛa.Angeloꝝ ſpi⸗
ritus idcirco irremiſſibiliter peccauerũt: qꝛ tanto robu
ſtius ſtare poterãt.quãto eos carnis fragilitas nõ ago⸗
uabat. Homo ðvᷣo poſt culpã veniam meruit.qꝛ ꝑ carna⸗
le coꝛpus aligo quo ſemetipᷣo maioꝛ eſſe accepit.

ras ſit vel fuit in bomine ⁊ in angleo. In an

tibilitas:q; eſt regreſſus a bono in malum er ecõuerſo.
Hec aũt nõ debet᷑ anime ratõne alicuius potẽtie ſue cu,

Ve in bonũ et quidam in malum. Atrum in eodem inſlã⸗

eeodem principio. quia poſſe in bonum habet quia eſt a

Articulus. v.

Dquintũ quo querit᷑.vtrũ hmòi libertas q̃
cogi nõ poteſt inſit angelo ᷣm ſe ⁊ ꝑ ſe.nõ me
2 diante aliquo tanꝙᷓ cauſa: aut inſit mediãte
Aliquo tanqᷓ; canſa.ſcʒ cauſans illã ꝓprietatẽ in intelle⸗

—

ctuali natura.¶l Si dicat᷑ ꝙ ineſt intellectuali nature ꝑ

ſeipᷣam.tũc obijcit᷑.ꝙ abſtracta potentia intellectuali.et
abſtracta inclinatõe ad volendũ:adhuc eſſet in ea liber⸗
tas.qꝛ adhuc remanẽt ipᷣa ſubſtãtia intellectualis. Hoc
aũt videt᷑ impoſſibile.ſcʒ ꝙ remaneat libertas.vbi nõ eſt
volũtas ſiue inclinatio volũtatis.Reſtat ergo ꝙ ineſt ei
libertas ꝑ mediũ.ſeʒ mediãte voluntate. Ideo em libe⸗
ra.qꝛ poteſt facere quod vult.aut qꝛ poteſt velle qð vult
Ex hoc aũt ſequit᷑ incõueniẽs qꝛ nõ equa eſt libertas in
deo et in alijs intellectualibo naturis:/qð eſt ↄtra berñ.
Mꝛ aũt inde ſequat᷑ patet. hoc em̃ poſſe ſcʒ velle qð vult
in do eſt ꝑ ſufficientiã et independentiã: qꝛ cũ dico. deꝰ
poteli velle quod vult.oia illa tria.ſcʒ poſſe ⁊ velle et qd
vult:in deo ſunt idem qð ipᷣe.in alijs aut ſunt nõ ꝑſuffi⸗
cientiã.ſᷣ ꝑ aliquã dvependentiã ab extrinſeco. Cum em̃
dico. angelus poreſt velle qð vult. et ſi li poſſe et li velle
in angelo ſunt:tñ li quod vult nõ eſt in angelo ſed extra
ipᷣm. Vnde patet ꝙ hoc totũ ſcʒ poſſe velle ⁊ qð vult.nõ
eſt ꝑ ſufficientiã omimodã in angelo. Similiter nec in
homiĩe:quod eodẽ mõ poteſt oñdi.Si g& in deo eſt ꝑ omi
modã ſufficientiã.g̊ magis eſt in o poſſe velle qð vult.
& nõ eque eſt libertas in deo et in alijs. Scðo dicimꝰ.ꝙ
pꝓ pꝛius et poſterius dicta libertas eſt in do? in ceteris
et hoc ſolũ pꝛobat rõ nũc dicta:volũtas em̃ dei ſibi ſuffi
cit ad exeundũ in eſſe in qdᷣcunq; vult. et preeſt alijs vo⸗
luntatibo:volũtates dᷣo angeli et homis ſubiecte ſunt vo
luntati eius.nec etiã ſibi ſufficiũt ad qdðcunq; volitũ. vt
pote reſpectu boni gꝛatuiti.imo opoꝛtet ꝙ deus adiuuet
eos ꝑ gram. VUnde quo ad hoc prius eſt hmõi libertas ĩ
deo.pꝑ poſterius in alijs:nõ tamẽ ideo ſequit᷑ ꝙ nõ eque.
q; pꝛius et poſterius nõ remonẽt equalitatẽ huiuſmodi
qua loquimur.qꝛ taʒ deus q; homo ꝙᷓ angelus liberi
ſunt a coactione equaliter.ſcʒ quo ad hoc ꝙ nullus eoꝝ

cogitur.

Blſextum quo queritur. vtrum libeꝛtas arbi
S trij in homine ⁊ in angelo ſunt ex eodẽ prici⸗
pid aut ex vifferentibus. Et videtur ꝙ nõ ex

to:poſſe autem in malum inqtum eſt in malum nõ ha⸗
bet ex eodem.quia deus nõ eſt pꝛincipium mali.ergo ex
alio. et dicitur ꝙ ex nihilo ſicut dicit Auguſtinus.Sed
ex hoc videtur ſequi. poſſe in bonuz et poſſe in malnʒ
ſunt ex duobus pꝛincipijs.et vtrunq; a libertate eſt ergo
libertas a duobus principijs. ꝗ Reſpondetur ꝙ nõ ſeq⸗

tur ex duobus pꝛincipijs. ſed ſe equitur ꝙ vnuz ſcilicʒ poſ

ſe in bonum eſt ex vno.et reliquum ſcilicet poſſe in ma⸗
lũ eſt nõ ex pꝛincipio pꝛopꝛie loquendo. ſed ẽ ex defectu.
quia huiuſmodi poſſe eſt potius nõ poſſe ꝙᷓ poſſe. Elnde
dicit Anſelmꝰ in libro de libero arbitrio. Poteſtas pec
candi que addita voluntati minuit eius libertatem. et ſi
cmatur auget.nec libertas eſt nec pars libertatis. Itẽ
idem in eodem. poteſtas peccandi nõ ad potentiaʒ per⸗
tinet.ſed potius ad impotentiam.vel poteſt dici ꝙ vtrũ
qʒ eſt a eo. Atrunq; enim eſt poſſe. ſed vnum eſt ꝑ con⸗
foꝛmitatẽ alterum non.

¶Articulus. vij.

DODſeptimum quo queritur. Cum vertibilis
fuit angelus naturaliter ſᷣm libertateʒ in bo
num et in malum. et quidam etiam verterut

ti potuerunt eſſe hec duo in angelo ſcilicet vertibilitas

et verſio et hoc eſt querere.Atrinn qcito eſſet angelus.

verteretur in bonum vel in malum in inſtanti in quo p⸗
mo fuit. Si dicatur ꝙ nõ potuit in eodem inſtanti.ſit ᷓ
inſtans in quo pꝛimo fuit.a.inſtans voo in quo primo v⸗
tit ſe.b.tunc obijcit᷑. Inter quelibet duo inſtãtia eſt tem⸗
pus mediũ.ergo inter.a.et b.ſit ergo illud tempus.c. et
nõ fuit in. c.ocioſus.quia intellectus angeli nõ eſt ſicut
intellectus pueri qui ocioſus eſt. ergo intelligebat in.c.
ſed intellectus eius plus ordinabat᷑ ad cognoſcendũ de⸗
um ᷓ; ad aliuo.ergo deũ intelligebat.ſed intellectuʒ ne⸗
ceſſario ſequit᷑ inchinatõ ad illud ꝑ affectõem. marime
aũt que ſummi boni.ergo afficiebat᷑ in deo.ergo iaz me⸗
rebat᷑ et ſic vertebat᷑ in bonũ.ergo nõ primo in.b.ſed in
c.¶ Similiter poteſt queri de inſtãti ip̃ius.c.in quo pꝛi
us vertebatur in b. angelus.et ſic ſemꝑ ↄtingit deduceꝛe
vſq;q̊ veniamus ad idem inſtãs in quo pꝛimo fuit. Re⸗
liat ergo ꝙ in eodeʒ inſtanti fuit in eo vertibilitas ⁊ ver
ſio huius.ql! Item aug.dicit ꝙ quatuoꝛ ſunt coeua. ſcʒ
celum.tp̃us.motus.materia prima.Si ergo celũ ⁊ mo⸗
tus eius ſunt coequeua.ergo qᷓcito fuit celũ inceꝑit mo⸗
ueri.ſed multo ſimplicioꝛ eſt iſte actus velle in intelligẽ
tia angelica qᷓ; motus in celo: ergo multomagis in eodẽ
inſtanti primo fuit angelus.⁊ motus eius m volunta⸗
tẽ. ¶ Item dicit aug. ꝙ creatõ et diſtinctio reꝝ ſimul fu⸗
it. ᷣm id Ecci.xviij. Qui viuit ineternũ creauit omia ſil.
vnde computatõ iſta dieꝝ Geñ.primo ſᷣm aug. nõ acci
pitur ad litteraʒ:ſed ſᷣm ꝙ res ſunt in intelligentia ſiue
cognitõe angelica.ꝑ oꝛbem ſuaꝝ nobilitatuʒ.ergo ſᷣm H̊
ſimul creatõ celi 1 diuiſio lucis a tenebꝛis.ſed iſta diui⸗
ſio vt idem aug exponit nihil aliud eſt qᷓ; diuiſio confir⸗
matoꝝ angeloꝝ a cadentibo. Per celum autẽ intelligit᷑
angelica natura infoꝛmis.ergo ſimul creati ſunt.⁊ ↄfir⸗
mati ſunt.et ceciderũt alij. 4 INem Joh. viij. YAle bomi⸗
cida erat ab initio.nõ poteſt exponi ab initio cuʒ pecca
re fecit bominẽ.quia etiam ante peccauit ſuperbiẽdo er⸗
go intelligitur ab initio ſui eſſe. (Wonran ĩexquo fu⸗
it.fuit malus.ergo creatus eſt malus:quod eſt incõueni
ens.¶ Item obijcitur de bonis. Aduertendũ ſe in bonuʒ
aut ſufficit natura.⁊ tunc omnes vertiſſent ſe in bonuʒ.
cum omnes cõmunicaſſent in natura:aut ſuꝑaddita eſt
eis gratia in creatõne:et ſi ſic.qua ratione addita eſt ꝗ⸗
buſdam.eadem ratõne omnibo:alioquin iniuſticia vide⸗
ret᷑.cum adhuc nullus eoꝝ meruiſſet vel demeruiſſet. et
in alijs pares eſſent.ergo quocunq; modo ponatua.ſi in
eodem inſtanti vertiſſent ſe quo primo fuerunt. om̃s eo
dem modo vertiſſent ſe vel in bonum vel m malum. Re
ſtat ergo ꝙ nõ ſimul nec in eodem inſtanti.¶ Quod cõ
cedimus dicentes.q; nec mali ſemꝑ fuerũt mali.nec bo⸗
ni bonitate confirmata.quam poſtea conſecuti ſunt:di⸗
cimus ergo ꝙ in alio inſtati inceperunt eſſe.⁊ in alio ſe
verterũt.iAec opoꝛtet inter duo illa eſſe tempus mediũ
vel duratõem. EUnde dicimus ꝙ illa ꝓpoſitio.inter que⸗
libet duo diſtãtia ⁊c.intelligitur de inſtantibo que ſunt
in tempoꝛe.ꝓut eſt menſura cõtinuoruz.et nõ tenet hic.
imo poſſunt eſſe duo inſtantia quaſi contigua.ſine inter
medio.Si tamen ſupponat᷑ ꝙ fuerit aliqua moꝛula ſiue
diſtantia intermedia.et queritur quid in iſta egerit an⸗
gelus:poteſt oici ꝙ tũc mouebatur per intellectum.⁊ nõ
mouebat᷑ ꝑ affectum motu.ſcilicet penes quem ⁊etermi⸗
natur ſcilicet bonitas actualis vel conuerſio. on eſſet
iamẽ incõueniens dicere.ꝙ moueretur per affectuʒ mo⸗
tu naturali nõ gratuito.per quem motum non merebat᷑
nec demerebatur. 4 Ad illuo Johannis. viij· ab initio.
KReſpõdetur.id eſt poſi initiũ.quia valde parũ ſtetit. et
hoc notat hec pꝛepoſitio ab: nõ dicitur in initio. Ad il
lud de celo et motu eius dicimus.ꝙ nec in celo nec in an
gelo nec in aliqua creatura cõtingit illud. ꝙ in eodẽ in⸗
ſtanti in quo pꝛio eſt.habeat actũ aliquem. In omi em̃
alio a primo.pꝛius eſt potentia qᷓ; actus.nõ ſolũ natura
ſed etiam duratõe:qᷓuis in quibuſdaʒ ſimul ſit potẽtia
et eſſentia. ſm ꝙ dicitur in perpetuis non differt eſſe et
poſſe.Vnde nõ eſt verum.ꝙ in pꝛimo inſtãti in quo fuit

celum. fuit eius motus: ſed verum eſt ꝙ in illo inſtanti
incepit eius motus. Hoc autem quod dico incepit. licet
Dicat id quod dicit ꝑ modum actus.nõ tamẽ dicit actuʒ
ſed inclinatõneʒ quandaʒ pꝛoximi ad motuʒ. que quaſi
media eſt inter potentiam celi et eius motum. ¶ Quod
autem dicitur ab Auguſti.motus coeuus celo.ideo dici
tur.nõ quia in eodem inſtanti quo pꝛimo ſuit celuʒ ince
pit eius motus:ſed cum incepit nonduʒ erat. quia id in
cipere nõ dicit motuzʒ.¶¶ Ad aliud quod obijcit de diſtin
ctione lucis ⁊ tenebꝛaruzʒ. dicendum ꝙ licet computatur
vno die cũ factura lucis.et factura lucis ſᷣm Auguſtinũ
ſit ſimul cuʒ creatõne:non tamẽ diuiſio illa lucis ſimul
fuit cum creatõne.ĩmo fuit poſterioꝛ.ſicut ſi vno die ali
quid pꝛius fieret.⁊ aliud poſterius. Non enim peccatũ

angeli quo facta eſt tenebra. nec diuiſio tenebꝛaruʒ a lu

ce.que ſpectat ad diuiſionẽ beatoꝛum a malis. fuit cum
creatõne in eodem inſiãti.¶ Sed ad hoc obijcitur. ꝙ ſi⸗
mul fuit cum creatione.Aam conſtat ꝙ in angelo ſimul
eſt eſſentia cum ſua potentia.et eſt talis potẽtia que nõ
eſt impedita ab actu ſuo.nec recipit impedimẽtuʒ.ergo
et actus eius ſimul eſt cum ſua potentia.et vlterius cuʒ
ſua eſſentia:eque autem vel magis libera eſt motiua ꝙ;
cognitiua. vt videtur.ergo ſimul fuit actꝰ cognitiue cuʒ
potẽtia et eſſentia.ergo ſimul fuit actus motiue. ſeilicet
cõuerſio ⁊ auerſio.ergo ſimul fuit conuerſio vel auerſio
cum eſſentia in angelo. ¶ Contra. duplex eſt mutatio.
prima eſt ante eſſe in eſſe. alia ab eſſe tali in eſſe tale. et
hec dicit᷑ verſio:ſed pꝛior eſt mutatio ante eſſe in eſſe. q;
ab vno eſſe in aliud eſſe. ſiue ab altero in alterum. ergo
pꝛius eſt creatio qᷓ; verſio.¶ Item incõueniens eſſet di⸗
cere in animabus ipſis.ſtatim cum ſunt eſſe malas. niſi
ex coniũctõe ad coꝛpus traberent maliciam originaleʒ:
cum ergo angelus ex nullo trahat oꝛiginem.nec etiaʒ ex
ipᷣo deo.quia ipᷣe tm boni principiuz eſt. ergo incõueni⸗
ens eſt dicere ipᷣm angeluʒ cum pꝛimo eſt.ſtatim eſſe ma
lum. ergo eadem ratione inconueniens eſt dicere. ipſuʒ
ſtatim bonum eſſe: bonitate dico illi malicie oppoſita.
4 Item de malis ſpecialiter oſtenditur. ꝙ non ſiatim fu
erũt mali.Oicit em̃ Auguſtinus. et ẽ in libro ſentẽtiaꝝ.
ꝙ deus in angelis ſimul condidit naturam. et largitus
eſt gratiam illis qui modo ſunt boni. ergo eadem ratõe

illis qui modo ſunt mali:quia eodem modo erant capa/

ces ſᷣm naturam:ſumma auteʒz bonitas cõmunicat ſe re
cipienti ᷣm motum recipientis.ergo ſtatim fuit gratia
in malis a pꝛincipio creationis:ſed nõ ſecuʒ cõpatitur
gratia maliciam. ergo non ſtatim fuit in eis malicia.
Ton tio concedimus vt ſupꝛa.ꝙ nõ ſimul in ipᷣo in⸗
nti in quo fuerunt angeli fuerũt mali.¶ Ad illud au
tem quod obijcitur in cõtrariuzʒ patuit iam ſolutio.dici
mus enim ꝙ in nulla creatura ſimul eſt actus in eodez
inſtanti cum potentia nec cum eſſentia ſimul. dico nec
natura nec duratõe. Ende nec in cognitiua nec in moti
ua angeli ſimul eſt actus cum potentia. ſimul dico in eo
deʒ inſtanti:exitus enun de potẽtia in actuzʒ. vel etiaz ꝗ
ab ocio in actum ſicut eſt ibi.quia potẽtia angeli nõ ha⸗

bebat impedimentũ.eſt poſtqᷓᷓ res eſt:et boc eſt ex ratõe

creature.que nõ patitur ꝙ ſimul ſit omnio. id eſt in eo⸗
dem inſtãti.Aiſi foꝛte dicatur ſimul pꝛo repente. vel ſi⸗
mul id eſt ſtatiz poſt:ſicut dicitur ꝙ radius viſualis ab

oculo emiſſus.ſimul pertraſit remotioꝛeʒ cũ propinqui⸗

oꝛe parte aeris vel ſpacij.loquamur m opinionem que
ponit ꝙ videmus extra mittẽtes: nõ em pertraſit in eo⸗
dem inſtanti.ſed ſimul id eſt repente.hoc eſt in tꝑe perce

ptibili. Ia poſſet hic dici. ꝙ angeli exqͥ pꝛimo fuerũt ſta

tim vel paru poſt verſi ſunt.alij in bonũ ꝓlij in malum.
Adherenduʒ eſt em̃ ſentẽtie magiſtri ſententiarũ.qui di
cit.qꝙ fuit ibi moꝛula.et hoc dicit hec dictõ repẽte. Ad
illud quod dicit auguſtinus.ſimul condiens naturaʒ et
largiens gratiam.reſponſuʒ eſi ſupra.

— — —,

— — — —=— - — —

— — — —

inſtuni
ctaetg
que quaſi
4Qo
iceodici
ceſnz inee
qyuigidin
lddiin
Onpotatur
uſini
locss ſinnl
bno diegi
im pecca
beangzal
. fuitcun
citur.gſ
geloſinnl
drig qvend
metzen⸗
terinsan
nti;,
gineen
tlie ſcllicer
elauerſi⸗
eltmnnto.
eſetaleer
ſein ;
erum. e
ens eſendd
malas. ni
originale⸗
hec etigzer
inconen⸗
tim eſſema
icere. ipſi;
eoppoſita⸗
n Katünfn
ſentetiar.
etlangims
cem ratoe
rantcapa⸗
unicatſere
fut Gatin
(öpanu
s malienn.
glin ißo in
Dillon
ſolunio dl
gs in eole⸗
l. dicontt
gee in morn
dico ineo
elciin
gelinon
eſter ne
ſdeſtin e
ente. e ſͦ
vinelsk
propnnn
onen ge
ärunco
Purtere
olien htſt⸗
unn⸗
nugni
n4

he differentie in angelo.

¶Mneſtio
(WMembꝛum. ij.

Bmẽbꝛum ſcom quo queꝛit᷑ de duabo poꝛ
tionibo ratõis.ſcʒ ſuꝑioꝛi ⁊ inferiori.vtꝝ
ſint in angelis.Et videt᷑ ꝙ ſic.Si em ratõ
in angelis ſicut ſupra babitũ eſt. ꝑ boc
qð dicit beatus berñ.et Joh.dama.ptes aũt ſiue poꝛtõ
nes ratõis ſunt due qusꝝ vna ſupius inſpiciẽdis ⁊ ↄſu⸗
lendis inhereſcit.ſicut dicit aug.in li.de trini.altera vᷣo
intendit gubeꝛnatõi inferioꝝ. Cũ aũt in angelis eſt ↄſi⸗
derare duplicẽ reſpectũ.ſcʒ ad deũ qui ſupra eſt⁊ ad in⸗
ferioꝛa que ſubſunt.̊ vtraq;ʒ portio ratõis debet eſſe in
angelis.¶ Preterea ſuꝑ illud.j.Coꝝ.xj. Vir nõ debet
velare caput ſuũ qꝛ imago eſt. Et dicit aug.ꝙ ſuꝑioꝛ ꝑs
rõis nõ eſt cohibenda.vt ſe ab eternis abſtineat. Inferi
oꝛ vdo q̃ deriuat᷑ ad actõeʒ tꝑaliũ cohibẽda ẽ:cũ ꝗ̊ in prio
angelo ſi ↄtinuiſſet ſe ab inferioꝛibo totaliter adheſiſſʒ
ſummo bono.nõ fuiſſet peccatũ.patet ꝙ vtranq; ratõeʒ
ↄſiderandi habuit primus angelus.ꝗᷓ vrtanq; ꝑtẽ rati⸗
onis habuit.ſᷣm ꝙ ratio motiua eſt ad ſuꝑna vel inferi⸗
oꝛa.¶ Contꝛa. he differẽtie ſicut dicit aug.ſic diſtingnũ
tur.vt vna ꝑtineat ad virũ.altera ad mulieꝛẽ.ſᷣ differen⸗
tia viri et mulieris vere ⁊ ꝓpoꝛtionaliter nõ inueniunt᷑
in angelo: nec iſte differẽtie ſeu ꝑtes ratõnis.¶ Prete⸗
rea dicit aug.ꝙ ſerpens ſuggerit inferioꝛi ꝑti rationis
ſcʒ ſenſualitas cũ ſuo motu mouet᷑.ſ motus ſenſualita⸗
tis nõ eſt in angelo nec eſſe poteſt.q̊ ſuggeſtio talis ſᷣm
quã inferioꝛ pars ratõis que eſt ad modũ mulieris poſ⸗
ſit moueri.nò eſt in angelis: nõ ergo pꝛedicte differẽtie
ſunt in angelis.¶ Preterea dicit auguſ. q; ſᷣm vtranq;
differentia eſt peccatũ.ſed in angelo nõ eſi duplex diffe⸗
rentia ᷣm quã poteſt eſſe Etdrne⸗ vnica tm̃.q̊ non ſunt
A

d qð dicendũ. ꝙ be differẽ⸗
tie ᷣm ꝙ diſtinguunt᷑ ab aug. in li. de trinita. ꝓprie ſunt

bomis.cuius ratõ mediũ eſt inter deũ et corpus ꝓpꝛiuʒ

ſiue ſenſualitatẽ regendã. et qꝛ in angelo nõ eſt rato me⸗
dia inter illa duo:ratõ em̃ in angelis ſeꝑata eſt a coꝛꝑe
ꝓrio ſibi vnito ⁊ aſſumpto.ido nõ habet duplicẽ reſpe⸗
ctum. 4! Ad illud po qdð obijcitur in ↄtrariũ.dicenduʒ q;
licet ratõ ſiue vis motiua in angelo habuit naturaliter
duplicẽ reſpectũ.ſcʒ ad ſuꝑioꝛa et ad inferioꝛa:nõ tamẽ
habuit hane duplicẽ differentiã. nõ em habet reſpectuʒ
ad corpus ſibi vnitũ.quẽadmodũ ſubiectum ſiue foꝛme
aut ꝑfectõni.aut ꝑ ſenſualitatẽ: er hac aũt comꝑatõne
ud inferius.ſumit᷑ vna differentia in hoĩe ratõis.nõ ex

comꝑatõne ad quodcũqʒ inferius.et ideo nõ eſt ibi vu⸗

plex rõnis poꝛtio aut diſeretia: nõ em̃ ex quacunqʒ gub
natõe inferioꝝ accipit᷑ duplex poꝛtio ratõis.ᷣ ex guber⸗
natõne ſenſualitatis.et coꝛꝑis eius eſt ꝑfectio. ⸗ Ad ſe⸗
cundũ pᷣo dicendũ.ꝙ licet ex vtraq; ꝑte mouẽdo indebi⸗
te potuit peccare angelus.nõ tñ erat hec duplex differen
tia:.quaꝝ vna viro cõꝑatur.altera mulieri:non enim eſt
lectatio ſenſualis. vt ex qua moueatur ratõ in ange⸗
lis:ſed delectatio in re mutabili poteſt eſſe in angelo:pe

nes aũt illa nõ attendit᷑ predicta differentia. VUnde niſi
poneret᷑ duplex motiuũ in angelo.quoꝝ vtrunqʒ poſſer

ouerti ad bonũ ↄmutabile.⁊ auerti ab immutabili hono
nõ poneret᷑ hec duplex ratõnis differentia.Aliqñ em in

ferioꝛ ꝑs rõnis peccat ſine ſupioꝛi: aliqñ aũt ipᷣa ſi uꝑioꝛ

ꝑs rõnis peccat ↄſentiendo inferioꝛi.⁊ tunc dicit᷑ mulieꝛ
cdiſſe cibũ viro.(¶ Suꝑ quo incidit queſtio.ltrum in
angelo poſſit eſſe duplex motiuũ ꝑ modũ intellectus ct
ꝑ modũ fantaſie.OQð videt᷑ ꝑ hoc.qð dicit dyo.qꝙ fanta
ſia ꝓterua eſt in demonibo.hec aũt nõ eſſet niſi aliquãdo
moueret᷑ ſim fantaſiã. ̊ fantaſia poteſt eſſe in angelis tã

ꝙᷓ motiuũ.: Preterea dicit phᷣs: ꝙ intellectus ſempꝑ eſt

rectus.fantaſia aũt recta et nõ recta.ergo cuʒ poſſibili⸗
tas ad rectitudinẽ ⁊ ſuũ opoſitũ fiũt a pꝛincipio in an⸗
gelis.videt᷑ in angelis potius motiuũ ad modũ fantaſie
ꝙᷓ intellectus.nũc aũt in bonis ꝑ modũ intellectus.ĩ ma⸗
lis ꝑ modũ fantaſie.¶ Contꝛa.fantaſia eſt ſm ſenſibilẽ

Xvxix.

partem:ſenſibilis aũt ꝑs nõ eſt in angelis.ergo nec fan⸗
taſia.Qð ex ratõne fantaſie arguit᷑eſt em motus a ſen⸗
ſu m actũ factus:ſed in angelis nõ eſt iſte motus. nec
fantaſia.¶ Ad quod dicendũ eſt. ꝙ fantaſia dicit᷑ dupli
citer. Vno mõ ſumit᷑ ꝓ motiuo ex ꝑte ſenſibilis.⁊ ſic nõ
eſt in angelis. Alio mò ſumit᷑ ꝓ motu ratõnis vel intel⸗
lectus.inqtũ decipit᷑ circa apparens bonũ.ſine vt nunc.
⁊ hoc mõ poteſt eſſe fantaſia in angelis malis ſicut dicit
Dyoni.ꝑ hec patet qualiter ſoluit᷑ primo obiectũ.⸗qAd
ſcðᷣm vᷣo dicendũ.ꝙ intellectus dicit᷑ ſemꝑ rectus.qꝛ in⸗
tellectus ille de quo loquit᷑mouet᷑ in bonũ ſimpliciter:

ex ꝑte aũt boni ſimpliciter nõ ↄtingit acciꝑe errorẽ: ni⸗

hilominus ↄtingit intellectũ ꝓut eſt ꝑs motiua aie ſiue
practica eſſe nõ rectũ.qꝛ aliqn ſequit᷑ fantaſiazʒ.fantaſia
aũt licet dicat recta ⁊ nõ recta.nõ ↄpetit angelo in pꝛĩo
ſtatu.qꝛ eſt ꝑtis ſenſibilis.ſᷣ ↄueniebat intellectus ꝓut
de ſe vertibilis eſt.⁊ ad bonũ ſimpliciter ⁊ ad bonum vt
nũc. Vnde in bonis angelis vertebat᷑ ad bonũ ſimplicit
in malis ad bonũ apparens:et ideo hi ceciderunt.illi vᷣo
in bono ſteterunt.

(Membꝛum. i..
Dterciũ membrũ quo querit᷑ t iraſcibili
et ↄcupiſcibili.vtrũ ſint ĩ angelis. Quod
videt᷑.qꝛ ꝑ ↄcupiſcibilẽ eſt appetitus.ꝑ ua⸗
Vſei bilẽ eſt fuga mali:ſed in angelo natura⸗

„ iter eſt appetitus et fuga mali.& in angelis ſunt he due
vires. 4! Ytem angeli nram ſalutem diligũt. dilectio aũt
eſt ſᷣm ↄcupiſcibilẽ.̊ angeli habent ↄcupiſcibilẽ.Et ite⸗

rum apoc.xij.Deſcendit ad nos dyabolus habens iraʒ
magnaz. ſed ira eſt ſm iraſcibilem.gᷓ habet iraſcibilem.
Item angeli boni habent gaudiuʒ.et angeli mali hnt
timoꝛẽ ſeruilẽ.ſ̊ᷣ gaudiũ eſt in vi ↄcupiſcibili.metus vel
timoꝛ eſt in iraſcibili.̊ angeli nataliter habuerũt iſtas
vires.iraſcibilẽ ſcʒ ⁊ ↄcupiſcibilẽ.¶¶ Itẽ d in li.de aĩa et
ſpũ.ꝙ hec eſt trinitas ᷣm quã anima aſſimilat᷑ deo.ſcʒ ĩ
ratõnabilitate.ↄcupiſcibilitate ⁊ iraſcibilitate.Si g& al⸗

ſimilatio ꝑfecta naturaliter eſt in angelo.habet ratona⸗

bilitatẽ ↄcupiſcibilitatẽ ⁊ iraſcibilitatẽ. Oð videt᷑ ꝓ diſ⸗
ferentiã quã aſſignat: ꝑ ↄcupiſcibilem appetit. ꝑ iraſci⸗
bilem ↄtemnit.pꝑ ratõem inter vtrunqʒ diſcernit.ſ̊ appe⸗

tere ↄtemnere diiudicaꝛe ſunt in angelis. et potẽtie ᷣm

quas inſunt. Preterea Glo.ſuꝑ illud.xxvj.exoð.appẽ
dẽs ante quatuoꝛ columnas.quatuoꝛ columne ante q̃s

appenſum eſt velũ.ſunt ptãtes celi.quatuoꝛ viꝛtutibo ex⸗

imijs pꝛedite.i.fſoꝛtitudine.tꝑantia.pꝛudẽtia.iuſticia:q̃
aliter ſeruant᷑ in celis ab angelis z animabo ſanctis. et
aliter hic. Similiter interlineari. Angelicos ſpũs ꝗ q̃tu
oꝛ virtutes colũt plenarie.ſᷣ̊ virtutes non inſunt eis niſi

Em potentigꝗs quas bnt naturaliter. pꝛudentia aut ineſt
Em ratõnalẽ.foꝛtitudo m iraſcibilẽ.tpantia ſᷣm ↄcupi⸗

ſcibilẽ. Juſticia vᷣo vel circuit om̃es.vel eſt in rõnabili.

Fm ꝙ intellectualis creatura oꝛdinat᷑ ad alterã. ange⸗
lis naturaliter inſunt be vires.¶ Itẽ diſtiguunt᷑ be tres

vᷣtutes.fides ſpes caritas.vt fides ſit reſpectu veri.ſpes
reſpectu ardui.caritas reſpectu boni: ſᷣm ratõnalem fi⸗
des.Fſᷣm ↄcupiſcibilẽ caritas.ſᷣm iraſcibilem ſpes.Cum
ergo cognitio eternoꝝ et ↄſideratio habendi poterit cõ⸗
uenire angelis ⁊ dilectio:erũt tres vires in angelis.ſᷣm
quas hec inſunt.¶! Item angelus naturaliter mouebat᷑

in bonum.et verum ⁊ arduum:̊ motus eſt naturaliter
Fm vires motiuas. ergo habuit naturaliter vires mon⸗
uas reſpondentes.ſed he ſunt tres vires pꝛedicte.¶Cõ

tra.leticia eſt ſ̃ᷣm ↄcupiſcibilem. ira eſt ſᷣm iraſcibilem:

ſed iſta nõ inſunt naturaliter angelo: ergo nec potentie

bis reſt ponden tes. O aũt leticia nõ inſit.habetur ꝑ hoc
ꝙ damaſ.diuidit leticiã in anun alem et corpalem. ſed

nec animalis nec coꝛpoꝛalis ineſt angelo naturaliter. er
go nec cõcupiſcibilis potẽtia.que eſt illius propꝛia. Si
militer triſticia que ei oꝑponitur.cuius partes ſunt acci

dia.achos.inuidia.miſeꝛicoꝛdia.Iſie em ſunt compaſſi

ones.vel paſſiones. Seð paſſiones vel ↄpaſſiones nõ in
ſunt naturaliter angelis.g zc. Similiter ondit᷑ de ira·
Ira em̃ eſt furoꝛ eius qui circa coꝛ eſt ſanguĩs.ex euapo
ratõne:ſed iſte furoꝛ naturaliter nõ ineſt angelis. ̊ nec

iraſcibilis. cuius ꝓpꝛia paſſio vel actus dr ira.q¶ Prete

rea d ibidẽ.cũ ↄcupiſcimꝰ ꝗd et ꝓhibemur ab aliqͥira⸗
ſcimur aduerſus eũ vt inuſia paſſi mẽte.ſcʒ iudicate di
gnũ anguſtia.h̊ hoc nõ eſt naturaliteꝛ in angelis. Snec
ira.4! Itẽ ira eſt appetitus pene ꝓpter aparentẽ exami
natõem.h̊ apparens examiatio nõ eſt in angelis natura⸗

liter. g nec ira.4¶ Item aug in li.de ciui.dei dicit.qꝙ; ſunt

quatuoꝛ ꝑturbatões.leticia. gaudiũ.metus et ſpes. He
oũt ꝑturbatões nõ inſunt naturaliter angelis.et ſunt p
pꝛie illaꝝ viriũ: nec iſte vires.4¶. Item dicit beda. Foꝛ
titudo eſt in ꝓferendis moleſtijs. tꝑantia in coberendis
æ lectabilibo.prudẽtia in p̃cauendis inſidijs: ſ̊ bec non

inſunt naturaliter angelis.ꝙ nec fſoꝛtitudo nec tꝑantia

nec pꝛudẽtia.Sed he ſunt ꝑfectões potentiaꝝ p̃dictarũ
& ronabilis iraſcibilis.ↄcupiſcibilis.nõ inſunt natura⸗
liter angelis.q Pꝛeterea.victoria tẽptatõnũ ↄuenit ꝓ⸗
pꝛie iraſcibili.Cõcupiſcibile aũt ſicut dicit Criſoſto.pᷣn
cipiũ eſt indigentia: cũ teptatões nõ ſint ĩ angelis nec
victoꝛia temptatõnũ ineſt.̊ nec ꝛꝛaſcibilis cuius eſt hec
ꝓpꝛiũ. Similiter indigẽtia nõ fuit naturaliter in anget
Fm ꝓpꝛiũ ſtatũ.&ᷓ nec ↄcupiſcẽtia que ↄſequit᷑ indigenti
an qð dicendũ.q ↄcupiſcibilis ꝓut actus eius ẽ
appetitus boni.et iraſcibilis ꝓut actus eius eſi ſuga ma
li.m ꝙ dicit᷑ in li.de aĩa et ſpũ.q ꝑ ↄcupiſcibilitatem ⁊
ir aſcibilitatẽ eſt abilitas affectõnis ad appetendũ vel fu
giendũ.amandũ vel odiẽdũ.ſunt naturaliter in angelis
Fm naturã pꝛimitus inſtitutã. Similiter ↄcupiſcẽtia ꝓ⸗
ut ꝓcedit ex indigetia. pena nõ fuit in angelts m ſtatũ
innocẽtie.¶ Ad illud qð obijcit᷑ pꝛimo dicẽdũ.ꝙ leticia
aĩalis dicit᷑ dupliciter.vel ipᷣius aiĩe in ſe.et ſᷣm ꝙ bzʒ po
tentias nõ depedẽtes a coꝛꝑe.et ſic dicit leticia in ange⸗
lis.quia illa eſt que diuidit᷑ ex oppoſito cõtra coꝛꝑalem.
Alio mõ dicit᷑ animalis ip̃ius aie.ꝓut ↄſiderat᷑ in diun
ctõe ad coꝛpus. ꝓut eſt alicuius potẽtie cuius actus de⸗
pẽdet a corpe:et ſic nõ eſt leticia aĩalis in angelis.⸗ Si
militer ad illud qð obijcit᷑ de triſticia dicendum.ꝙ licet
pric due differẽtie nõ ſint in angelis.ſcʒ accidia ⁊ achos
nihilominus alie dne.ſcʒ miſcdia et inuidia pñt eſſe in
angelis.vt miſcðia in bonis.et inuidia in malis: ſᷣ non
Fm naturã pꝛimitus inſtituta. ſᷣ m naturã coꝛruptaʒ.
Et qð obijcit᷑.ꝙ paſſio vel ↄpaſſio nõ eſt in angelis na
tur aliter.dicẽdũ ꝗ boc eſi verũ ſᷣm ꝙ ↄpaſſio ſonat ĩ pe
nã.cũ ſᷣm ꝙ dicit᷑ paſſio a patim grece.qð eſt inſoꝛma⸗
tio.dicunt᷑ in eis eſſe paſſiones.¶ Ao h̊ qð obijcit᷑. eſt
feruoꝛ eius qui circa coꝛ eſt ſanguinis.dicendũ.ꝙ hec ẽ
diffinitio ire. Fm ꝙ eſt in hoĩe tm et nõ in angelo.¶ d
illud qð obijcit.ꝙ cum ↄcupiſcimus quid.⁊ ꝓhibemur.
iraſcimur tanꝙᷓ iniuſta paſſi 7c. Dicendũ ꝙ ira ſᷣm bãc
rõem nõ eſt in angelis ſᷣm naturã primitus inſtituta:po
teſt tñ eſſe in angelis malis ᷣm naturã coꝛruptã.Et eo⸗
dem mõ reſpondẽdũ eſt ad illud. Ira eſt pene ⁊c.¶ Ad
illud quod dicit aug.ꝙ q̃tuoꝛ ſunt ꝑturbatões ⁊c. Re⸗
ſpõdẽdũ ꝙ faciẽda eſt vis in hoc ꝙ dicit ꝑturbatões.qꝛ
bm ꝙ ſunt pturbatões nõ ſunt in angelis 'm naturã pꝛi
mitus inſtitutã: licet ſint in demonibo ᷣm naturã coꝛru⸗
ptã in eis:Fᷣm tñ ꝙ paſſio dicit᷑ vt ſupra a patim grece.
qð eſt infoꝛmare.poteſt eſſe paſſio leticie in angelis ſᷣm
primũ ſtatũ nature. 4 Ad aliud dicendũ. ꝙ licet pꝛudẽ⸗
tia et tꝑantia ⁊ ſoꝛtitndo nõ ſint in angelis. vtpote qᷓũ
ad actꝰ ſupᷣ dictos. ſunt tñ in eis qᷓtuʒ ad aliquos actꝰ
nobilioꝛes.ſᷣm quos etiã actus remanebũt bmõi virtu⸗
tes in aĩabus glorificatis.ſicut dicit aug. ¶ Ad vltimũ
dicẽdũ ꝙ licet nõ ſit iraſcibilis in angelis qᷓtuʒ ad hunc
actũ.ſcʒ vincẽ tẽptatões.tñ ẽ in eis qtũ ad alios actus.

neſtio triceſimadena

—

turali dilectõne angeloꝝ.

Ompletis diffeꝛen

tijs que pertinẽt ad vim motiuã interio
rẽ.ſequitur dicere de actu virtutis mo
tiue naturalis:et deinde de actu virtu⸗
tis electiue ꝑ liberũ arbitꝛiũ. Actus au
tem virtutis naturalis eſt dilectio naturalis. Actus vir
tutis electiue ꝑ liberũ arbitriũ dilectio ex electõe rõna⸗
li ꝓcedens.¶ Querit᷑ ergo pꝛimo de dilectõne naturali
vtrũ fuit in angelis in primo ſtatu.
¶ Secũdo vtrum ſit mõ in bonis angelis.
Tercio vtrũ ſit dilectio naturalis in malis angelis.
Frino membro quo querit᷑ de dilectõe natuꝛali ĩ ſta
innocẽtie ↄcurrũt tres articuli.¶ Prĩo querit᷑ de nu
mero diligẽdoꝝ ſi ſit ibi numerus vel nõ.et ꝗs.¶ Scðo
querit᷑ ſi dilectõ naturalis ĩ angelis ſit oꝛdinata.et quis
ſit oꝛdo diligendoꝝ.il Tercio articulo querit᷑ de ratõe
nat᷑alis dilectõis in angelo.Et ſi ſit differẽtia inter dile
ctõem naturalem angeli ⁊ mercenariam.

— 7

Ebri pꝛmi.

Irca pꝛimũ ſic.Scriptum eſt in mẽte angeli
ſicut in mẽte homis de dilectõe dei et ꝓximi.
ergo plura ſunt diligibilia.¶ Preterea.ex co
gnitõne naturali cognoſcit angelus creatoꝛeʒ quo con⸗
ditus eſt. et creaturam que coudita eſt ad ſimilitudineʒ
dei ſicut ipe:cognitõeʒ vᷣo ſeꝗt᷑ dilectõ.⁊⸗ a He

ralẽ dilectõ naturalis:̊ plura ſunt diligibilia.¶¶ Quo
ſuppoſito querit᷑ de numero.videt᷑ em ꝙ quatuoꝛ ſunt di
ligibilia:ſicut em̃ homo ex canitate diligit ſupra ſe.et ſe
7 iuxta ſe.et infra ſe:ita dilectio naturalis homis.ad il
la quatuoꝛ extẽdit᷑:ſed angelus habuit bonũ diligenduʒ
ſupꝛa ſe.et in ſe.a⸗ iuxta ſe.et infra ſe.Creature em cũ el⸗
ſent infra angelũ.⁊ eẽnt bone.diligẽde exãt. q̃tuoꝛ erãt
diligẽda dilectõe naturali ab angelo. ¶ Eõtra. dilectio
naturalis oꝛdinat᷑ ad caritatẽ.caritas em eſt oplemẽtuʒ
nature.ᷣ ex caritate nõ habuit angelꝰ diligẽduũ infra ſe.
&nec ex dilectõne naturali aliqd erat diligibile infra an
gelu. 4¶ Aobuc etia querit᷑.ſi hõ erat diligibile infra an
gelũ.erat em̃ inferioꝛ creatura ad minꝰ ratõe coꝛrupti⸗
bilis nature. vtrũ ratõe ulius eſſet bõ diligẽdus taꝗᷓ bo
nũ inferius angelo. QOõð ſi ſic eſſet:tuc hõ diligeret dile⸗
ctiõe naturali ab angelo.⁊ tãqᷓ; bonuʒ par.⁊ tanqᷓ; bonũ
inferius:⁊ ita eſſet in duplici rõe dilectõis.Quod nõ vi
detur.quia angelus ſeip̃m nõ diligit dilectõe naturali.
niſi in vnita ratõe.et cũ plus diligit ſe q; bomiem. na⸗
turali dilectõe nõ diligit boĩem niſi vnica dilectiõe: ᷣ il⸗
la aut erit eius ꝑ modũ paris. aut ꝑ modũ inferioꝛis: ꝑ
modũ inferioꝛis nõ videt᷑.qꝛ dilectõe naturali diligit᷑vt
vtile diligeti. ſed hõ ſᷣm ꝙ eſt inferioꝛ nõ eſt vtilis agelo

ſ☚

ergo illa ratõe nõ diligit᷑ dilectõe naturali ab angelo: &
tin ꝑ modũ paris.qꝛ ratõ nature intellectulis ẽ vbiq; cõ
mũis. ¶ Ad qð dicendũ ꝙ plura fuerũt diligibilia dile
ctõe naturali ab angelo. Si vo querat᷑ quis ſit numerꝰ.
Dicẽdũ eſt ; dilectio naturalis põt accipi multipliciter.

aut em dr dilectõ naturalis ꝗcqd ꝑ ſe iuuit nataʒ vt eẽt

vel iuuat vt ꝑmaneat:et hac rõe diligit᷑ tm̃ deꝰ dilectõe
naturali ab angelo:nihil em aliud eſi nccariũ ad eſſe an

geli pꝛeter illuð qð eſt de eſſe.nõ em̃ indiget vnꝰ alio vt

ſit. vel vt ꝑm aneat in eſſe. Alio mõ põt dilectõ natural
reſpiceꝛe ome ↄueniẽs nature.ſiue ſit ↄſimile vel ↄfoꝛme
in natura: et H̊ mõ ẽ dilectõ naturalis nõ tm̃ creatoris.
vel gubernatoꝛis.̊ alterius angeli ꝗ eſt ſimul ĩ natura
angelica vel etiam bomis ꝗ eſt conſimilis in natura in⸗
tellectuali creata. Lercio mõ põt dici dilectio natura⸗
lis.reſpectu illius boni qdð oꝛdinatũ eſt ad ꝑticipanduʒ
opletũ delectabile.qð ẽ glia:⁊ ſʒ hũc modũ caritas ſiue
gra eſt ꝑfectio nature.ᷣm hũc modũ eſt intelligibile ab
angło.nõ tm aĩa hoĩs.ſ̊ etiã coꝛpꝰ hũanũ.qð põt ꝑtici⸗
pare dotes. vñ aĩa ĩ ſcᷣa ſtiola ꝑficiet᷑.⁊ ẽgelꝰ ex Bͥ qndazʒ
cõſequit᷑ dilectönem. Quarto modo d dilectõ natura⸗

fer
huͤinn⸗
rtutis o
etu pirnn⸗
Dansen
Getus Gir
te önn⸗
mnngti

angels
Atmaliie
weriidenn
4Sd
gtg,etgeis
t dennz⸗
ninterde

7

nitemngen
ietynm,
unnereo
zchocen/
hllunine,

gioeznarn
nosſunro

praſeetſe
vonisadil
dlligenen
reencie
inorerit
nolleeno
pplenin;
Pinftaſe.
keinfgen
leinitaan
ecorupti
ustiißbo
gerek i
tanqjl
Mooöfl
Pnaturt.
ien ,n
ectöehl⸗
ſenois,
ligte
lbae⸗
ntelo
ſbiche⸗
binoe
nuncr.
eptcie⸗
taz ſic
9dileett
deſen
nglo
vnnnn
oſen
feons.
iound
zutnin
Moturcy
pnen
166 ſe
Ktenn
hiſa
nuure

¶ Lueſtio
lis.reſpectu omnis boni.inqtũ eſt bonũ: et ſic extendit
ſe ad omnẽ creaturã ⁊ creatoꝛc.⸗: Per hec poteſt pateꝛe
qualiter rñdendũ eli ad pꝛimo obiectũ. Si em̃ accipiat᷑
Dilectio hec vltimo mõ extendit ſe nõ tm̃ ad ſuꝑius vel
ꝓpriũ bonũ.vł qð eſt iuxta.ſed ad bonũ inferius. Si vo
accipiat᷑ mõ tercio.nõ extendit ſe ad om̃em creaturam
coꝛꝑalem.cũ nõ om̃is ptineat ad ꝑticipatõeʒ gloꝛie.Si
vᷣo accipiat᷑ ſcdðo mõ. diligit᷑ coꝛpus bumanũ ab angelo
dilectõne naturali. Si vo accipiat᷑ puimo mõ. extendit
tm̃ ad dilectõem creatoꝛis ⁊ gubernatoꝛis.! Ad illud
vo qð obijcit᷑ ꝑ ſimile de bomine.dicendũ ꝙ nõ eſt om̃i⸗
no ſimile.hõ em̃ vna dilectõe naturali diligit coꝛpus ſu
um.Fᷣm ꝙ dicit᷑ ephe.v.iQemo vnqᷓ carnẽ ſuam odio ha
buit.et hoc mõ nõ habuit angelus dilectionẽ naturaleʒ
ad aliqð coꝛpus.licet em̃ aſſumat coꝛpus ethereũ.tñ nõ
eſt ibi illa dilectio naturalis.nõ em̃ ex illo coꝛꝑe et ange
lo fit res vnius nature. Alio vᷣo mõ diligẽda ſunt quatu
oꝛ ex dilectione naturali.ꝓut natura habet inclinatõeʒ

ne predictoꝝ. ſi dilectio naturalis quodãmõ mediuʒ eſi
inter dilectõnem gratuitã a libidinoſaʒ. mediũ aũt ſolet
habere ↄuenientiã cu vtroq; extremoꝝ:habebit dilectio

naturalis ↄueniẽtiã aliquã cũ vtraq; dilectione. querit

quãdam ad vltimã ꝑfectonem.ſed nõ ſic babet angelus
quin etiã ꝑficiatur ſua perfectõne eſſentiali. et ſi bomo
nõ accipiet ſcdᷣam ſtolam. 4 Ad terciũ vo dicendũ. ꝙ; li
cet angelus ſe diligat vna naturali dilectiõe.hominẽ ůvᷣo½

vnũ eſt par alterù inferius.

rticulus..

ſi dilectio naturalis ſit oꝛdinata aut inoꝛdi⸗
nata. Secundo ſuppoſito ꝙ ſit oꝛdinata.que⸗
ritur quis ſit oꝛdo diligendoꝝ.¶ Ad pꝛimũ ſic.DBilectõ

AInaturalis totaliter eſt ordinata. ſed dilectio totaliter oꝛ

dinata eſt caritas vel ex caritate.ergo dilectio natura⸗
lis eſt caritas.vel ex caritate:quod falſuʒ eſt.cũ ſint di⸗
uerſorum generũ gratnita dilectio et naturalis. Si ᷣo
eſt inoꝛdinata.ſed dilectio inoꝛdinata eſt peccatũ. q dile
ctio naturalis eſ peccatũ.i Pꝛeterea.oſtenditur ꝙ dile
ctio naturalis eſt inoꝛdinata. quia in primo ſtatu tene⸗
batur angelus diligere deũ ſuꝑ om̃ia.et ita plus qꝙᷓ ſe.ſᷣ
nõ dilexit plus qᷓ; ſe.iĩmo ꝓpter ſe.ergo fuit inoꝛdinata ſi
ue ↄtraria oꝛdini ad quẽ tenebat᷑. ꝛeterea.triplex di
ſtinguit᷑ velle. Ro.vij. Vlelle mibi adiacet ⁊c̃. ſcʒ velle vᷣ⸗
tutis vel gratie.velle nature.velle vicij:ſed velle gratie ẽ
oꝛdinatũ.velle vicij eſt inoꝛdinatũ.velle aũt nature me⸗
diũ eſt quodãmõ.ergo nec dicet᷑ oꝛdinatũ nec inoꝛdina⸗
tũ:ſed adueniente gratia vel virtute oꝛdinatũ eſt. virxtꝰ
em̃ eſt oꝛdo amoꝛis: adueniente vicio inoꝛdinatũ. S
quod dicendũ ꝙ dilectio naturalis eſt oꝛdinata ſᷣm luuʒ
modũ.ſed nõ ꝑuenit ad ſummũ oꝛdinẽ ex ſe: nec dicitur
inoꝛdinata.i.directe ↄtraria ordini gratie vel virtutis.
vt inoꝛdinatũ ſonet in cõtrarietatẽ reſpectu dilectionis
gratuite:ſimul em ſtare pnt.qð nõ eſt ↄtrarioꝝ.ſed ĩoꝛ⸗
dinatũ poſſet dici.i.nõ ad ſummũ oꝛdinẽ ꝑtingẽs ex ſe.
et ſic diceret abnegatõeʒ perfectõis in oꝛdine. Ad obie
ctũ aũt pꝛimo dicendũ.qꝙ cũ dicit᷑ dileciõ oꝛdinata eſt ca
ritas:intelligit᷑ de dilectõne totaliter ꝑfecte oꝛdinata.
Dilectio aũt naturalis.et ſi ſit oꝛdinata. nõ tñ totaliter
⁊ pfecte.licet ꝑfecte in ſuo genere.q Ad ſcom dicenduʒ
ꝙ licet in pꝛimo ſtatu teneret᷑ diligere veũ ſuꝑ omia. licʒ
etiã ſuppoſito ꝙ nõ hr̃et gratiã gratũ facientẽ ⁊ nõ dile⸗
xit ſuꝑ omia:noõ ꝓpter hoc fuit inoꝛdinata.i.oꝛdini ſum
mo ↄtraria.qꝛ ſi data fuiſſet caritas.poſſet diligere et di

ligeret ſuꝑ omia:ſᷣ inoꝛdinata poterat dici.i.nõdũ hñs

illud vnge ſuſficiẽter et plene ſic oꝛdinaxet᷑ ad diligẽdũ.
Ao terciũ dicendũ. ꝙ velle nature qdðaãmodo eſt medi
um.⁊ quodãmõ nõ eſt mediũ.inter velle gratie ⁊ vicij.q̊

ad hoc eſt mediũ.qꝛ poteſt ſimul ſtare cũ vtroqʒ. Vnde
Dilectõ naturalis poteſi ſimul ſtare cũ gratuita ⁊ cũ libi

dinoſa.licet ille nõ poſſint ſimul eſſe reſpectu eiuſdẽ rei.
nõ aũt eſt media qͥ ad hoc. vt nec dicat᷑ oꝛdinata nec in⸗

oꝛdinata:ĩmo oꝛdinata eſt.et quo ad hoc plus tenet ſe ex

parte dilectõnis gratuite.ꝗl Sed adhuc obijcit᷑ occaſio⸗

duplici.nõ ideo magis diligit hominẽ ꝙᷓ ſe.ſed rõe ꝑlun-
riñ. qu

Kticulo ſecũdo queritur de oꝛdie. Et primo

2O—ð

S

&in q̊. Sʒ videt᷑ ꝙ nõ habeat rõeʒ medij.qꝛ mediũ inter
bonũ et malũ dʒ eſſe indifferẽs.ᷣ dilectõ naturalis nõ ẽ
indifferens bono ⁊ malo.h̊ cadit in genẽ boni:ꝗ̊ dilectio
naturalis nõ eſt media inter gtuita ⁊ libidinolazʒ. 4Ad
pꝛimũ dicẽdũ ꝙ dilectio qtuita diligit ſummũ bonũ po⸗
nendo finẽ in illo. dilectio libidinoſa diligit creaturam
ſiue mutabile bonum ponẽdo finẽ in creatura.Vñ dili⸗
git mutabile bonũ ꝗpter ſe.dilectõ vᷣo naturalis diligit
ſummũ bonũ.ſᷣ̊ ꝓpter ſe.i.ipter diligẽtẽ. Vñ rõ dilectio
nis ↄſtituit᷑ in creatura ipᷣa intellectuali vel rõnali. bʒ &
dilectio natalis in ̊ ↄuementiã cũ gtuita.qꝛ diligit ſum
mũ bonũ:p in h differt.ꝙ ratõ ponit᷑ in ſe diligẽte ⁊ ita
in creatura.Cũ dilectõne aũt vicioſa bʒ ↄuenietiã. qꝛ re
fert ao creaturã ſuũ diligibile:ᷣ ĩ differt.ꝙ dilectõ na⸗
turalis nõ ponit creaturã finẽ ſ̊ vicioſa ponit.¶. Ad ali
ud dicendũ.ꝙ licet ſit media inter gtuitã ⁊ vcioſaʒ.nõ
tñ eſt media inter bonũ ⁊ malũ.niſi reſiringet᷑ bonuʒ ad
bonũ geu tũ. vñ eſt tale mediũ qð tñ plus tenet ſe in rõe
generis cũ dilectõe gratuita qᷓ vicioſa.
BS altera ꝑtẽ huiꝰ gemĩati articuli querit̃ de
oꝛdine diligẽdoꝝ.⁊ circa q̃tuoꝛ verſat᷑ hec q

Diligat᷑ a ſe naturali dilectõe. Scdo vtrum
dileetõne natali magis diligat᷑ deꝰſe q; ecõnerſo.¶ Ter
cio vtrũ aliũ angelũ diligat dilectõne naturali ſicut ſe.
uarto in qͥ oꝛdine diligat᷑ hõ rõne aiĩe vel coꝛꝑis.

q pꝛmũ ſic vide/

nõ eſt aũt vinculũ eiuſdẽ ad ſe vel copula. ICt dicit au⸗
guſti. in li.de trini.dilectio vt ſic ſꝑ in alterũ tẽdit.ꝗ̊ nõ ẽ
eiuſdẽ ad ſe.q¶ Itẽ amoꝛ eſt donũ.donũ aũt eſt inter dan⸗
tẽ ⁊ recipiẽtẽ:nõ eſt aũt idẽ dans ⁊ recipiẽs a ſe.̊ nõ eſt
dilectio ſui ad ſe.¶ Itẽ donũ eſt pꝛius dãtis.et poſt reci⸗
piẽtis:h̊ nõ eſt idẽ in eodẽ ſimul ſᷣm pꝛius et poſterius.q
cũ dilectõ ſit donũ.nõ erit eiuſdẽ a ſe. E
ſegꝗt᷑ cognitõeʒ.ſ̊ idẽ põt cognoſci bonũ a ſe.ꝗᷓ poteſt dili
gi a ſe. ¶ Stem naturaliter vnũqdq; aĩal querit qð ſibi
vtile eſt. vt cibũ et locũ ↄpetẽtẽ:amor aũt ſiue dilectõ ni
hil aliuo videt᷑ niſi apetitus eiꝰ qð eſt vtile. vel ſalubꝛe
ei qʒð diligit.ꝗ̊ᷣ vnũqðqʒ aĩal ꝓpter ſe diligit aliud ſiẽ ꝓ⸗
pter ſe querit.et ita ꝓpter ſe pꝛimo diligit. Rñdenduʒ

eſt dilectõ amicicie.et eſt dilectio ↄcupiſcẽtie:dilectio ᷣo

ↄcupiſcẽtie aut eſt reſpectu ↄcupiſcibilis aut reſpectu eiꝰ

cui ↄcupiſcit᷑. Dilectio amicicie in alteꝝ tendit.ſiliter et

dilectio ↄcupꝑiſcẽtie ratõe eius qð cõcupiicit᷑.ᷣ nõ rõe eiꝰ

cui ↄcupiſcit᷑:aliꝗd em̃ ocupiſcit aliqo ſibi preter h̊ autẽ

eſt dilectio placentie.
. „„ 7 „„
ſecundu obijci S. ij.
tur ꝙ dilectõe naturali deus magis diligat᷑ ſe: dilectõne
em naturali diligitur deus vt ſummũ bonũ.ſed ſummũ

bonũ eſt ſuꝑ om̃ia diligẽdũ.̊ᷓ dilectõe natuꝛali diligitur

deus ſuꝑ omia: ̊ dilectõe naturali diligit᷑ deus inqtuʒ
bonus: ſed angelus nõ eſt ſumme bonꝰ. nõ eſt ſumme
diligedꝰ.q̊ nõ natali dilectõe plꝰ diligit angelꝰ deũ q ſe.
Stẽ h̊ pceptũ diliges do.dxũ tu.ex to.coꝛ.ẽ pᷣceptũ mo⸗
rale:pᷣceptũ aũt moꝛale ſcriptũ ẽ ĩ mẽte.̊ in mẽte angeli
ſcriptũ erat nat᷑alit. Si gexiuit in actuʒ ex nata dilige⸗

bat deũ ex toto coꝛde.⁊ ita ſuꝑ oĩa.(¶ Itẽ natali dilectõe

diligit aliquis qdð ſibi ẽ bonũ.q̊ magis ſibi bonũ magis
diligit: O maxime ſibi bonũ maxime diligit:ſ dens ẽ ma
xime bonũ ipi qgelo. angelus marime dilexit crũ dile⸗
ctõe naturali.̊ plus ꝙᷓ ſe.¶ Itẽ dilectõ ſeꝗt᷑ ad cognitõ⸗
nem.ꝗ naturalis dilectõ ad naturalẽ cognitõeʒ. ̊ natu⸗

rali cognitõe cognoſcit deũ eẽ ſummũ bonũ ſimplicit.et

ſibi: natali dilectõe diligit deũ plꝰ qᷓ ſe. ¶ Itẽ delecta⸗

ſtio ſub qᷓtuoꝛ ꝑagraphis. Prĩo vtx angls

tur ꝙ nõ diligat᷑ a ſe.dilectõ em̃ eſt vinculũ ſiue copula:

otra. dilectio

bile ſenſibile ſenſuʒ bene diſpoſitũ lm ꝓoꝛtõez ſue volu
ptatis bʒ affſicere et trahere.&ᷣ ſpuale lectabile ſimilit
in ſuo genẽ.g ſumme delectabile ſũme trabit et cxlectat⸗
angelica natura in primo ſtatu erat bene diſpoſita. et
ſm ĩtellectü. 1 m affectũ:̊ ſumme afficiebat᷑.a ſumme
delectabili ſcʒ deo: diligebat᷑ dilectõe naturali plus qᷓ
aliqua alia creatura. 4 Itẽ omis potẽtia magis ſe babʒ
ad id ad qð pꝛincipaliter eſt.qᷓ ad io ad qð no pꝛincipa⸗
liter eſt: et hoc eſt dictãte natura. Sʒ vis cõcupiſcibilis
pꝛincipaliter eſt ad diligẽdũ deũ ꝓpter ſe.nõ eſt pꝛincipa
liter ad diligẽdũ creaturã: ꝗ̊ magis habet ſe ad diligẽ⸗
dũ deũ ex natura ꝙᷓ creaturâ aliquã. & er natura diligit
txũ plus qᷓ; creaturã aliquazʒ. 4¶. Preterea.ſi ex naturali
potẽtia ſuſficiens eſt ad diligẽdu creaturã ꝓpter ſe:ex na
turali potẽtia poterat deũ diligẽ ꝓpter ſe ⁊ ſuꝑ oĩia:⁊? ita
naturali dilectõe diliget᷑ deus ſuꝑ oĩa ꝓpteꝛ ſe. ¶ Ad cõ
trariũ ſic.Qaturaliter diligit᷑ deus ab angelo ꝓpt bonũ

angeli:cũ & illuo qdð ꝓpter ſe diligit᷑. magis oiligit᷑ qꝙᷓ; io

qð ꝓpter ipᷣm diligit᷑: angelus naturali dilectoe magis
diligit ſe qᷓ deũ.ꝗ Itẽ natura reflectit᷑ in ſe qð aꝓaret i
naturalibo. Intedit em ſe ↄſeruare ꝑ acium generatiue.
Intẽdit ↄſeruare indiuiduũ p actũ nutritiue. Vnde di⸗
lectio naturalis eſt ao ↄſeruãdũ ſe: ꝗcꝗd &̊ diligit᷑ natu⸗
rali dilectõe ꝓpter ſe diligit᷑.ꝗ̊ᷓ angelus magis ſe diligit
qᷓ deñ.¶. Item dilectio naturalis eſt ſᷣm ↄcupiſcẽtiã.ↄcu
piſcẽtia aũt oꝛtũ hʒ er indigẽtia. Indigẽtia aũt refertur
ad indigẽtẽ.q̊ dilectõ naturalis ad ipᷣm diligẽtẽ. diliget
em̃ qð ſuã ↄplet indigẽtiã.¶ Itẽ diligẽ eſt dilectõem ha⸗
bere in ↄueniẽti.̊ᷓ naturaliter diligẽ eſt hr̃e dilectõeʒ in
ↄueniẽti naturaliter.⁊ maxime in maxime ↄueniẽti: ſed
maxime ↄueniẽs eſt angelo ꝙ eſt de eſſe angeli: O magis
diligit᷑ naturaliter ab angelo ꝙ eſt de eſſe eius ꝙ ꝙ non
eſt:̊ deus uõ eſt dæ eſſe eius.̊ nõ maxime diligit. ¶ Ao
obiecta ſic poteſt rñderi pꝛimo facta diſtinctõne.Eſt na⸗
turalis dilectõ duobo modis. vno mõ ᷣm ↄuenientiã ad
bruta.pᷣm ꝙ ome aial diligit qð ↄueniẽs eit ſibi in eſſe.2⸗
hoc mõ ſicut bꝛutũ nõ aſcẽdit ad dilectõem dei.quẽ non
cognoſcit naturaliter.licet ſit pꝛincipiũ ſui eſſe.ita nec
natura ratõnalis.ſ̊ oĩno ſiſtit in ſe.Alio pᷣo mõ natuꝛa
ratõnalis qꝛ abũdat in potẽtia cognoſcẽdi deũ.⁊ cũ boc
habet cognitõem dei naturaliter inſitã.hʒ dilectõem dei
naturaliter inſitã. in qua diſtinguit᷑ a bꝛutis: et hac di⸗
lectõne diligi᷑ deus vt maxime ↄueniẽs ⁊ maxime dele⸗
ctabilis angelo vel homĩ ſᷣm aiam rõnaleʒ.Si g querat

vtrũ deus magis diligit᷑ ꝙᷓ angelus a ſeipo vel ecõueſo.

Dicendũ ꝙ prima dilectoe q ↄuenit cũ bꝛutis nõ diligi⸗
tur deus ſicut nec cognoſcit᷑.dilectõe pᷣo ſcða /put eſt ocu
piſcẽtie diligit᷑ deus naturaliter. Iſta aũt dilectõe nõ eſt
magis ⁊ minus vel eque diligeꝛe deũ et ſe:qꝛ dilectio iſta
nõ diſtinguit inter bonũ qð ↄcupiſcit᷑⁊ cui ↄcupiſcit.tã
ꝙᷓ ſint duo ↄcupiſcibilia:̊ eſt vna dilectio huius et illiꝰ
VUnde aſſignat᷑ vna regula.q; amore naturali ꝗ eſt ↄcu⸗
piſcẽtia.diligit vna dilectõe qð maxime ↄcupiſcit᷑ ⁊ cui
ↄcupiſcit᷑. Si vo diceret᷑ diligẽ adherere bono ꝑ affectuʒ
ſiue affici delectabile circa bonũ inqtũ hmõi:quẽadmo⸗
dũ eſt in dilectõe q̃ ex deliberatõe ꝓcedit.ſᷣm hoc enge⸗
lus magis vel minus potuit diligere. ꝓut diſtinguebat
vnũ eſſe altero melius vel minus bonn:et m G̊ deꝰ ma⸗
gis eſt diligẽdus ab angelo naturaliter qᷓ ip̃e a ſeipᷣo.et
ſic dilectõ ſeqtur electõem. Eligere em̃ eſt alterũ alteri pᷣ
optare.l Vo primo obiectũ dicẽdũ eſt deus natura⸗
liter diligit᷑ vt ſummũ bonũ.et ſumme diligit᷑ id ẽ ſũme
diligẽti ſibi ↄcupiſcit᷑.ſᷣ ex natura niſi eleuet᷑ ꝑ grãm nõ
ſumme diligit᷑.i. ꝓpter ĩm ſumme appetit᷑. et hoc vltimo
mõ diligit᷑ deus ex caritate vel ex rõne:cũ ꝗ̊ naturali di⸗
lectõe deus ſumme ↄcupiſcat᷑in h̊ mõ diligit angelus ſe
ipᷣm: nihil em̃ ſeipᷣm ↄcupiſcit.ᷣ ſe diligit tanq bonũ cui
cupiſcit. tdq; bonũ ſibi ↄuemiẽs:diligit ̊ ſe maxime. vt
roem ꝓpter quã ↄcupiſcit:deũ maxie.vt maxime ſibi cõ⸗
cupiſcibile.et ita difſferent dr maxie.et vnica tñ eſt dile⸗
ctio.qꝛ rõ diligẽdi et dilectũ.nõ mltiplicat actũ dilectõ⸗

nis.¶¶ Ao ſcõm vᷣo obiectũ dicendũ eſt.ꝙ licet iſtud pce⸗
ptũ.ſcʒ diligere deũ in toto coꝛde ⁊c.ſit ſcriptũ in mente
naturaliter:nõ tñ natura ſufficiẽs ẽ pꝛincipiũ ad elicien
dũ illũ actũ.ſᷣ reqꝗrit᷑ gr̃a gtũfaciẽs.iAec exit ĩ hũc actũ
niſi pꝛius data gratia.Et eſt ſimile. Lenet᷑ hõ ex libero
arbitrio ad diligẽdũ ex caritate.nõ tñ ſufficit liberũ ar⸗
bitriũ ad hmõi dilectõem.niſi cũ hʒ caritatẽ.⸗.] Ad ter⸗
ciũ dicẽdũ.ꝙ dilectõe naturali diligit angelꝰ deũ vt ma
xime bonũ ſibi:ñ tñ ſeꝗtur.ꝙ ex natura diligat eũ plus
ᷓ ſe.h̊ mõ dilectõis.ſ.ↄcupiſcẽtie.cũ angelꝰ ſit rõ illius
Dilectõis nat᷑alis.vñ vltima ratõcinatõ nõ valet.4 Ad
quartũ dicendũ.ꝙ licet dilectõ ſeq̃t᷑ cognitõeʒ.⁊ cogno⸗
ſcat dũ eſſe ſummũ bonũ.⁊ ita eẽ maius bonũ qᷓ ſit ipᷣe.
nõ tñ ex natura magis diligit dilectõe ↄcupiſcẽtie:qꝛ ꝓ⸗
pter ſe diligit deũ:ſ̊ in cognitõe naturali q̃ ↄfoꝛmat gtui
te. bene ſeꝗt᷑ illud. Ibi em natura ꝑ gram eleuat.vt dili⸗
git deũ ꝓpter ſe tanq; ſummũ bonũ.⸗ Ad quintũ dicẽduũ
ꝙ licet eus ſit ſumme delectabile ⁊ ſumme trabens ad
ſe ꝑ dilectõem affectũ bene diſpoſitũ: nõ tñ appetitus an
gelicus ſumme trahebat᷑ ex diſpoſitõe nature.ſᷣ ſi habẽt
diſpoſitõʒ gr̃e aut gloꝛie.tũc poſſet ſumme trahi ſᷣm ſuã
Aportõeʒ:nõ ꝗᷓ eſt vefectus ex ꝑte attrabẽtis ſiue allicie⸗
tis.ſ̊ ex ꝑte eiꝰ qð dʒ trabi.qꝛ nõ habebat diſpoſitõezʒ/ p
poꝛtionalẽ.gre ſcʒ vel gloꝛie.q¶ Ad ſextũ dom.ꝙ licet po
tẽtia naturalit᷑ inclinet᷑ ad diligẽdũ plus ꝙᷓ ſe vel alia cꝛe
aturã.nõ tñ nata ꝑ ſe ſufficiẽs ẽ ad exitũ in actũ dilecti⸗
onis iſtius.vt diligat plꝰ qᷓ ſe: ſᷣ bene poſſet diligẽ ex na
tura deũ plus q; aliã creaturã. O aũt exeat ad diligẽdũ
plꝰ q; ſe.G̊ ẽ ꝑ graz q̃ ẽ ↄplemẽtũ nat᷑e: nõ ſic aũt ẽ ↄple⸗
inẽtũ quẽadmodũ ars ẽ ↄplementũ:qð em̃ ars pt᷑ facilit᷑
nat᷑a pt᷑ cũ difficultate implẽ.iõ ſic aũt eſt de gra. Qð
em̃ gra põt.̊ natura nõ põt.niſi adiuta ꝑ gram. ¶. Ad
vltimũ pᷣo dicendũ ẽ.q; licet natura poſſit ad diligẽdum
creatura ꝓpter ſe nõ tñ pt ad diligẽaũ deũ ꝗpter ſe. niſi
adiuta ꝑ gram:qꝛ diligẽ creatura ꝓpter ſe vel eſt motus
vicij.vel motus nature:natura aũt põt ex ſe deſicere. nõ
põt ex ſe ꝑfici:̊ cũ ꝑficit᷑.tũc mouet᷑ ad diligẽdũ deũ ꝓpt
deũ:ex nata aũt pt᷑ ad diligẽdũ deũ ꝓpter ſuã vtilitatẽ.
4l Ad obiecta aüt ĩ ꝑtẽ ↄtrariã.ꝗbo videbat᷑ oñdi.ꝙ an⸗
gelus magis diligebat ſe q; ceũ dilectõe naturali: ſic vi⸗
det᷑ rñdendũ.ꝙ licet angelꝰ ſit ipᷣa rõ diligẽdi.nõ tñ ma⸗
gis diligit᷑.i.ↄcupiſcit᷑.qꝛ nibil a ſeipᷣo ↄcupiſcit᷑: maxrĩe
diligit᷑ angelus vt rõ.maxie deus vt ↄnicabile.q Hoc
etiã ex ſcõᷣa rõe apparet.qꝛ nat᷑a inflectit ĩ ſe tq; ĩi rõem.
n tãqᷓ; in pꝛimũ ↄcupiſcibile.⸗. Ad idẽ tẽdit tercia rõ.
angis diligit rũ.ſ.vt ↄplemtũ ſue nat᷑e.⁊ ita ꝓpter ſe.
Ad q̃rtũ dicẽdũ.q cũ qrit᷑.v.angłs magis diligat di⸗
lectõe natali deũ q; ſuã foꝛmã vel ecõuerſo. Rñdendũ ꝙ
cũ dicimus dilectõem naturalẽ.intẽdimꝰ eã ꝓcedẽ medi
ante foꝛma angeli:dilectõ aũt q̃ eſt in cõcupiſcẽtia.ſemꝑ
tẽdit in aliud tanq; ↄcupiſcibile.vnde h̊ modo nõ eꝛit foꝛ
ma angeli ↄcupiſcibile.ſed ratõ ↄcupiſcendi:deus aũt vt

ip̃ᷣm cõcupiſcibile. ,„
Ad terciũquo que/ S.iij.

rit. Atrũ vnus angelus diligat aliũ angelũ dilectõe na⸗
turali ſicut ſe.Quod nõ videt᷑.ſe em̃ diligit tanꝙᷓ rõnem
omniũ ↄcupiſcibiliũ.alium aũt angelum nõ ſic diligit.̊
nõ diligit alium angeluz ſicut ſe.¶ Preterea.ſi diligere
nature dicat᷑ apetere ei bonum qð ſibi ↄpetit.hoc non
videt᷑.i Qam ſicut diuerſa ſunt aparẽtia. ita diuerſa ſũt
appetibilia.et ita non idem appetit alteri angelo qð ſibi.
Preterea.diligere alium angelum ad vitam eternam
ad quã ſe diligit eſt motus caritatis.ergo nõ eſt motus
nature ad quem ipᷣa natura ſufficit. 4 Item ſi diligere
ſicut ſe.eſt diligere eum quia eſt imago tei.cuius eſt ipᷣe
imago.et ita in ratione imaginis ſit hec ſimilitudo.ſᷣm
quam attenditur dilectio naturalis. Scõm hec ex natu
rali dilectione eque diligetur angelus ab angelo alio.vt
Diligetur a ſe et in tantum.ratõ enim imaginis eſt eque
naturaliter in vtroq;. ergo ratio diligendi naturaliter:

etiſitd
tinmene
nadeieen
tibi dets
erlbben
ſberi r⸗
4 d len⸗
üena
fucipln
toilios
let. D
ez. 7 Cogno⸗
möſtſfe
iſeine
fonnni
euak ordi⸗
Intü dicici
trahensg
wpetitusge
re ſibaber
raheßnl
ſineglici⸗
ſpoſtoczp
n lierpo
edaliicne
actü dilen
tdilgeern
nddligit⸗
baüte e⸗
ropefele
defa G
famn. 4
ſdiligicn
Ppterſerni
leſt motns
deſicere ſo
di üpt
ttllitht⸗
ſic gan
rralitſient⸗
.noͤtiima⸗
it: marie
llehoe
iiſen.
rcar.
ppeerſe
dlligato⸗
iͦgengig
lgineti
uig leny
ſoͤaith
ogüttt

„ 83
i
ſectoeſth
itönen
cdlligtg
ſoilger
t boefun
duefuſi
etenan
nons
hlgele
gelife
do⸗ in
et gatin
oNlobt
altcge
fahic:

¶ Nueſtio

ergo tantũ diligit angelus alium angelum naturaliter

quãtum ſe.qð cũ nõ concedatur eo ꝙ penes ipᷣm reſidet

raliter ex reſpectu imaginis diuine.¶ Eꝛ aũt angel? di
ligat aliũ angelũ vt ſe.habet᷑ exr hoc qð dẽ ecẽi.xij. Oẽ
aial diligit ſibi ſimile.et oĩs hõ ſibi ſimili ſociat᷑. et hoc
? ex natura.ergo et angelus natunali dilectõe diligit ali
um vt ſe.quia ſicut ẽ nota ſimilitudinis.ſimilitudo aũt
hec ẽ in e⸗ nature.ergo dilectõe natuꝛali diliget

rõ diligẽdi natur aliter aliũ.nõ erit d diligẽdi natu

aliũ vt ſe. ¶ Huius etiã rei gra queritur.ſi vnus ange⸗
lus habeat melioꝛa naturalia q; alius angelus. truʒ
naturali dilectõe ſit magis dilectus. Quod videt᷑.quia
bonũ naturale ẽ naturaliter diligẽdum. æ magis bonũ
in via nature magis diligenduʒ.ergo angelus naturali
dilectõe aliquãdo plus diliget aliũ q; ſe. ”¶ Cõtra.qcqd
diligit naturali dilectõe. ꝓpter ſe diligit.ꝙᷣ magis ſe dili
git ꝙ;ᷓ aliũ angelũ.¶ Vo qð dᷣm.q; natuꝛali dilectõe di
ligit angelus angelũ vt ſe.nõ tñ quãtuʒ ſe.vt eĩ ẽ nota ſi
militudinis nõ quãtitatis.hec aũt ſimilitudo ẽ in cõmu
nicatõe eiuſdem nature intellectualis.¶ Per hec pt᷑ pa
tere qualiter rñdendũ ẽ ad pꝛimo obiecta.nõ em̃ attẽdit
illa ſimilitudo ꝙtum ad rõem diligẽdoꝛũ.nec q;tum ad
appetitũ vite eterne.nec q;tum ad rõem imaginis:iſie eĩ

ſunt ↄditões quas diſtinguit liberũ arbitrium inqtum

hmõi non inq;tum natura.⸗! Avd aliud dicendũ. licet
vnus angelus melioꝛa habet naturalia qᷓ ipe angelꝰdi⸗
ligens.nõ tñ naturaliter plus ſe ab illo diligit᷑. ̊ ↄpatõ
ne o angeloꝝ teneret hec rõ cõꝑationis non reſpe⸗

¶Ad quartum qno S. iij.

queritur dæe dilectõe naturali hoĩs rõe aĩe vel coꝛpoꝛis.
vtrũ fuit oꝛdinata ſub dilectõe naturali alterius angeli
Nuod videtur. Sicut em̃ coꝛpus qð eſt infra aĩam dili
gitur minus ꝙᷓ; anima. ita anima que ẽ infra angelum
naturaliter diligitur infra angelũ.ſiue minus ꝙᷓ ange⸗
lus.¶Sed cõtrariũ videtur ꝑ hoc.ꝙ anima nata eſt aſ⸗
ſociari angelo in beatitudine.eꝛgo cũ angelus teneatuꝛ
naturaliter diligere participẽ beatitudinis ſicut ſe. te⸗
netur diligere hominẽ rõne anime rõnalis ſicut ſe: eꝛgo
nõ eſt oꝛdinata dilectõ aĩe rõnalis ſub dilectõe angeli.
Similiter obijcitur de dilectõe angeli reſpectu coꝛpo⸗
ris humani.ad quod em̃ ꝑuenit gratia ad hoc nitit᷑ na⸗
tura aĩe rõnalis.ſ̊ gratia ꝑ caritatem ꝑuenit ad dilecti
onẽ coꝛpoꝛis bumani.vt diligatur infra ſpiritum. ergo
angelus naturali dilectõe diligit coꝛpᷣbumanũ.( Sʒ
cõtrariũ videt᷑.quia nec coꝛpus humanuʒ iuuat ad eſſe
angeli.vel bene eẽ:ſᷣ illud ſolum videt᷑ naturaliteꝛ dili⸗
gi quod iuuat ad eẽ eius vel bene eẽ ergo coꝛpus r

nũ nõ eſt diligibile ab angelo dilectõe naturali. Rñ⸗

dendũ ; homo gratia aĩe rõnalis.naturaliter ẽ di igen
dus ab angelo qſi ĩe m ꝙ; dilectio naturalis elicitur
a natura in qua habũdat homo vltra naturã.qua ſimi⸗
le naturaliter diligitur a ſuo ſimili.et hoc ẽ inqtum er
natura poſſibilis ẽ ad beatitudinẽ eandẽ ad qua angel?
fuit poſſibilis.Eſt aũt natura alia qua ſimile diligit ſu
um ſimile.et quãtomagis eſt ſimile.tantomagis diligit
⁊ hm hunc modũ quia angelꝰ angelo ẽ ſimilioꝛ.qᷓ; ange⸗
lus aĩie.cũ genere ꝓximo differant angelus et aia.ma⸗
gis dilexit angelus angelũ dilectõe naturali q animã.
Ad illud qð obijcit᷑ dicẽedum ẽ.q non ẽ ſunile de dile⸗
ctõe aĩe ad coꝛpus et angeli ad aĩam. qꝛ coꝛpus ñ ẽ xoſ⸗
ſibile ad illã beatitudinẽ que ſiſtit in viſione dei. ſicut
ẽ poſſibilis angelus ⁊ aiĩa. Vñ alia rone diligit angelus
aiam et aĩa coꝛpus.ſ.ſuum vel alterius hoĩs.qꝛ angelꝰ
diligit aiam vt poſſibilem ꝑticipare eandẽ beatitudinẽ
aia vᷣo diligit coꝛpꝰvt qð cedat ei ĩ augmẽtũ głie.nõ q;⸗
tum ad imaginẽ glie.ſ̊ multitudinẽ eoꝝ de ꝗboẽ gloꝛia⸗
dũ.¶ Ad illud vo qð obijcitur de dilectõe naturali ipiꝰ
coꝛpis hũani. Rñdendũ ꝙ nõ ꝓpteꝛ hoc ẽ diſſimile natu

rali dilectõe.qꝛ ofert ad bene eẽ eẽntialiter ⁊ pꝛicipalit

— ſſe. 7 ſit

xxx.

vel qꝛ poſſibile ſit ꝑticipare beatitudinẽ. ᷣ qꝛ ſecũdaꝛio
põt ↄferre ad id.de quo gliatur angelus ſecũdario.pꝛĩo
em̃ gloꝛiatur angelus ĩ deo.ſecũdaꝛio gloꝛiat᷑ ĩ pᷣmio ho
mĩs ꝗ datus ẽ ei ĩ cuſtodiã.et hoc pᷣmiũ ẽ hoĩs rõe aĩe et
rõe coꝛꝑis.qꝛ ergo naturaliteꝛ deſiderat angelus ⁊ pᷣmũ
pᷣmiũ et ſecũdũ łᷣ differẽter.iõ dilectio naturalis fuit in
angelo et reſpectu dei.in quo pꝛincipaliter natus ẽ glo⸗
riari. ⁊ reſpectu aĩe rõnalis et coꝛꝑis cũ remunerat᷑.

Articulus terciuns

Oarticulũ terciũ querit᷑ de rõe natuꝛalis di
lectõis ĩ angelo.ſicut eſt in gratuita dilectõ
Pꝛima rõ diligẽdi ẽ deus. Si em̃ pꝛima
õ in dilectõe naturali ex ꝑte diligẽtis ẽ.iũc videt᷑ cũ an
gelus diligat ſe ꝓpter ſe.ꝙ fruat᷑ ſe.frui em̃ ẽ amoꝛe in⸗
berere alicui rei ꝓpter ſeipam.ꝗ̊ angelus in pꝛimo ſtatu
fruebatur ſe:ł̊ dicit aug.in li.lxxxiijqueſtio.q; totum ⸗
ſolũ malũ ẽ vti fruendis.⁊ etiã frui vtẽdis.ſed creatura
ẽ vtendũ.angelus aũt creatura ẽ.q ſe vti debet nõ frui.

6naturalis dilectõ eẽt peccatũ vel cũ peccato.⸗ Pꝛete⸗

rea.dicit aug.in li.de ciui.dei.ꝙ amoꝛ ſui ẽ fundamẽtũ
ciuitatis dy aboli.ſicut amoꝛ dei eſt fundamẽtuʒ ſupeꝛ⸗

ne ciuitatis.ſ.hierłm. amoꝛ quo angelus diligebat ſe

ꝓPter ſe. peccatũ erat.¶ Sed vidr ↄtraꝛiũ.quia dilectõ
Eↄiũctio ↄueniẽtis cũ cõnuenienti.vel copula amãtis 2
amati ſicut dicit aug.de trini.Sed nihil copulatuꝛ vel
ſibi giũgitur vt ↄueniẽs.ergo angelus nõ diligit ſe ꝓpteꝛ
Ees qð dicẽdũ.ꝙ non ſequit᷑ ſi diligit ſe ꝓpter ſe.q;
fruatur ſe.niſi ꝓpteꝛ ſe diceret finẽ ↄcupiſcẽtie ꝓcedẽtis
ex electõe rõnali:creatura aũt nõ ẽ finis hmõi ↄcupiſcẽ
tie.hoc em̃ eẽt ponẽ mutabile bonũ ſub rõe ſummi boni
⁊ ſic eẽt peccatũ ſᷣm qð dicit aug.in lib. ð libe.arbi.⁊ ð
cõfeſſione.Ve illis qui diligunt tuos nutus ꝓ te.Si vo
ꝓpter ſe nõ dicat finẽ.ſ̊ rõem ex ꝑte ſubiecti inclinãtem
ad talẽ actũ a natura.ſᷣm hoc nõ ſeꝗtur.diligit ſe.i.ſuũ
viuere ⁊ intelligere ꝓpter ſe.q; ꝗꝓpter hoc fruatur ſe.nec
in hoc ẽ motus libidinoſus ſ᷑ naturalis. Ad illud vo
qð ſecũdo obijcit᷑ de amoꝛe ſui qui ẽ fundamẽtũ terrene
ciuitatis. Dicẽdum ꝙ ille amoꝛ qui eſt naturalis ſui.i.
ſue vite ſiue intelligẽtie.nõ ẽ fundamẽtũ babilonis ſiue
teꝛrene ciuitatis.ſ̊ amoꝛ ſui.i.ſue excellẽtie vel ſue volu

ptatis vel ditatõis indebitus.ẽ fundãmẽtum.⁊ hoc mõ

hic nõ accipituꝛ.¶¶ Ad aliud vᷣo qð obijcitu:.ꝙ nullꝰ pt
diligere ſe ꝓpteꝛ ſe.⁊ ita nec angelus.qꝛ nibil copulatur
ſibi vt cõueniens ſibi.Rñdetur.qꝙ cũ dicituꝛ angelꝰdili
git ſe . alterũ ẽ in rõe diligẽtis ⁊ quod diligitur:angelus
em ſuum eẽ diligit.nõ aut angelus ẽ ſuum eẽ vel ſua vi
ta.⁊ ita põt interuenire dilectõ put ẽ copula. Cum aũt
dr̃ deus diligit ſe.ibi dilectio nõ eſt copula.ſed ẽ ipᷣa eſ⸗

ſentia diligentis.

D alteꝛã ꝑtem huius geminati articuli quo
qu eꝛituꝛ.ſi ſit diffeꝛẽtia inteꝛ dilectõem natu
raleʒ angeli ⁊ mercẽnariam.ſi in eos potuit
ſermo de bono mercẽnario.de quo dr luce.xv.
Nuãti mercẽnarij ſunt in domo patris mei ⁊c. Mercẽ⸗
naꝛius em̃ bonus ?t.qui diligit deũ ꝓgteꝛ beatitudinẽ.vt
ſcʒ ſit ſibi beatitudo.⁊ ita diligit deũ ꝓpteꝛ ſuum cõmo⸗
dum. ⁊ hoc idem facit dilectio naturalis.ergo nõ vidẽt
diffeꝛꝛe niſi alia ponatur.¶ Pꝛeteꝛea.ſi nulla poneꝛetuꝛ
differentia illius ad illã.ſicut vna dilectõne poſſet me⸗
reri ita ⁊ alia.cũ oũt naturali dilectõe nõ poſſet ſimpli⸗
citer mereri.eꝛit diffeꝛentia iſtius dilectõis ⁊ illius.que
ergo aſſignatuꝛ diffeꝛẽtia.¶ Ad quod dicendum.ꝙ dile,
ctõis natuꝛalis natmꝛa eſt pꝛincipium ⁊ oꝛigo.dilectõis
vᷣo meꝛcẽnoꝛie ſiue ſit in angelis ſiue nõ.gr̃a ẽ oꝛigo ſiue
pꝛincipium.gꝛatia em̃ mouet libeꝛum aꝛbitꝛium in bis
que non attingunt ſtatum peꝛfectionis ad diligendum
deum pꝛopteꝛ beatitudinem ſiue vitam eteꝛmam.et ita
ꝓpter ſuum cõmodum gꝛatuitum.¶Et ſi obijceret foꝛte
aliꝗs.ꝙ pꝛeponit bonũ creatũ bono increato.⁊ ita ẽ mo
tmeꝛitoꝛiꝰnõ meꝛitoꝛius.Rñdetuꝛ ꝙ ñ. Hec eĩ dictõ

Apter. nõ dicit ibi ꝙ beatitudo creata ſit finis vltimus
ad quẽ deus oꝛdinet᷑.ſ̊ dicit finẽ quo quieſcit pcupiſcẽs
deũet ita deus beatificãs finis ponit᷑:nõ aũt aliquid lo
co dei. ꝙ aũt motus ille meꝛcẽnarie dilectõis ſit gratui
tus:patet ꝑ hoc qð dicit beatus beꝛñ. In pꝛimis diligit
bomo ſe ꝓpter ſe.Caro quippe ẽ et nil ſapere valet ꝓpter
ſe. Cũq; ſe videt nõ ꝑ ſe ſubſiſtere deũ.quaſi neceſſarinʒ
ſibi incipit ꝑ fidẽ inquirere et diligere.diligit q̊ in ſecũ⸗
do gradu deũ.̊ᷣ ꝓpter ſe nõ ꝓpter ipᷣm. At vo cu ipᷣm ce⸗
perit occaſione neceſſitatis colere.et frequẽtare cogitã⸗
do. legẽdo.obediẽdo.oꝛando.quadã hmõi familiarita⸗
te paulatimq; innoteſcit deus.cõſequenter et dulceſcit.
guſtatoq; ꝙ̈ſuanis ẽ deus.tranſit ad terciũ gradũ.vt iã
nõ diligat deũ ꝓpter ſe.ſ̊8 ꝓpter ipᷣm. Ex quo accipit᷑.q
cũ diligere deũ ꝓpter ſe in ſecũdo gradu ſit in ſundamen
to fidei.erit motus caritatis.et ita motus meritoꝛiꝰdi
ferẽs a motu naturali.q Sʒ adhbuc queritur.rõe illius
pꝛimi gradus quẽ ponit beatus berñ.Cũ angelus ñ ſit
caro.nõ habet illũ pꝛimũ gradũ dilectõis.et ita nõ dili
get ſe ꝓpter ſe. Hoc eĩ ibi aſſignat᷑ ꝓ rõe.quia nihil põt
vltra ſe quia caro cẽ.ſᷣ angelus ſpũs ẽ nõ caro.q̊ nõ dili⸗
git illo motu dilectõis:łᷣ iſte motus dilectõis ẽ pꝛimus
& iſte motus dilectõis naturalis nõ erit in angelis. LdD
qð dicendũ ꝙ motus dilectõis naturalis in hoĩe dupli⸗
citeꝛ reflectit᷑ in ſe.tũ rõe carnis.tũ rõe ſpiritus.Aia eĩ
rõnalis diligit ſe quia ſpũs ẽ.et quia cõiuncta ẽ carni.
Angelus vᷣo alterũ iſtoꝛũ modoꝝ diligit ſe dilectõe na⸗
turali.et illo mõ ẽ rõ dilectõis naturalis vel in hoĩe vł
in angelo.qꝛ caro ẽ.q¶ Pꝛeterea notandũ ẽ.ꝙ iſle pꝛimꝰ
gradus nõ ẽ niſi dilectois bone. Vñ cũ dr ꝙ hõ nõ dili⸗
git niſi ſe.qꝛ caro ẽ:nõ accipit᷑ ibi coro ꝓ natura coꝛru⸗
pta.ſ̊ ꝙ natura in ſe.nõ inꝙtuʒ ẽ coꝛrupta. vñ aliter ac
cipit᷑ cũ ẽ rõ dilectõis naturalis.et cũ ẽ rõ dilectõis libi
dinoſe:ex vna em̃ ꝑte accipit᷑ ꝓ natura ex alia vᷣo parte
ꝙ natura coꝛrupta inq;tum hmõi.Secũdus aũt gradꝰi
quo diligit ꝓpter ſeipᷣm.Fᷣm rõem beati berñ.nõ habet

eandẽ rõem oino ſᷣ in ꝑte. Cũ em vr diligit teũ ꝓpter ſe
ip̃m.rõ ſumit᷑ ex ꝑte dei.ꝭ̊ mouẽte gra:cũ aũt dicit᷑ dile

ctõe naturali diligit deũ. ꝓpter ſe angelum:rõ ſumit᷑ ex
parte ſui.ſᷣ mouẽte natura.

Membrum ſecun⸗

dum pꝛincipale buius queſtionis.
O mẽbrum ſecũdum pꝛicipale huius que

ſit mõ in angelis bonis iam gloꝛificatis.
Quod videt᷑ per hoc.ꝙ gẽa et gloꝛia ꝑfici
unt 2 cõſũmãt naturã ̊ nõ deſtruũt actũ naturalẽ ĩ an⸗
gelis. vel qtum ad cognitõem. vel q;tum ad affectõnem

”¹tnec ꝙtum ad dilectõem: dilectõ naturalis nõ aufer

tur adueniẽte gra vel gloꝛia in angelis.⸗ SPꝛeterea.co

gnitio veſpertina nõ tollebat᷑ vel tollitur in angelis ad⸗

neniẽte matutina.ſicut habet᷑ ĩ geñ.cũ dr factũ ẽ mane
et veſpere dies vnus.Sed cogntiõe matutine rũdet di⸗
lectio gloꝛioſa.ↄgnitõne veſpertine dilectio nature.aut
rõis.ſen liberi arbitrij.g̊ habita dilectõe glioſa.nõ tol⸗
litur dilectio naturalis ſeu rõis vł liberi arbitrij.¶ IJtẽ
ſtatus pene et gloꝛie ſibinuicẽ aduerſant᷑ ex eadẽ ꝑte. ſᷣ
ſtatus nature ẽ virtus indifferẽs q̊ nõ tolletur ꝑ aduen⸗
tuʒ gloꝛie.nihil ̊ ꝓhibet ſimul habere dilectõem natu,
re et gloꝛie boni. angeli cũ habẽt dilectõem gloꝛie.nõ
ab eis euacuat᷑ dilectio anne EDe videt᷑ cõtrariuʒ
eo ꝙ dilectõ nature reflectitur ad e.ſ̊ᷣ dilectio glie tota⸗
liter deo innitit᷑ ̊ cnʒ inniti ſibi.et inniti deo totaliter
inter ſe oponant᷑.nõ erit dilectio nature ſimul cũ dile⸗
ctõe gloꝛe in angelis.. Oꝛeterea.ibi ſicut dicit berſi.

ſeißm diligit hõ ꝓpter deu. et ita eadẽ rõe angelus q iaz
Zĩ illo ſtatu.ſ.gloꝛie.diliget ſe ppt᷑ deũ oĩno. ita n erit

.

ille motus quo diligit ſe angelus ꝓpter ſe. ¶ Pꝛeteꝛea. j.
coꝝ.xv. Pꝛimũ ẽ qð aĩale ẽ q; qʒ ſpirituale ẽ. Quod at

Ligale ẽ ex ꝑte ẽ. Quod aũt ſpirituale ẽ ad ꝑfectõem ꝑti⸗

ſtionis quo querit᷑. vtrũ dilectio natura

—
7

net. Dicit᷑ aũt.j.coꝛin.xiij. Cũ venerit qð ꝑſectũ ẽ ena.
cuabit᷑ qð ex parte ẽ:q̊ ſuꝑuemẽte qð omnino ſpiꝛimale

⁊:euacuabit᷑ qð ẽ aĩale:̊ dilectõ naturalis in hoie ẽ aia⸗

lis. dilectio naturalio euacuabit᷑ adueniẽte dilectõne
gloꝛie:pari rõe in angelis. dilectio naturalis abſoꝛbe
tur a gloꝛia in ſanctis angelis. Itẽ.iij.reg.x. dicit᷑ ꝗ re
gina ſaba vidit ſapiẽtiom ſalomonis et domũ quam edi
ficauerat et cibos mẽſe eius.et oꝛdines miniſtrãtiũ:nec
habebat vltra ſpiritũ:̊ videre ſapiẽtiam ſalomonis.ni
hil aliud ẽ q; ha bere viſionẽ gloꝛioſam.nõ habere vltra
ſpiritum ẽ deficere a ſe.g cũ ſpiritus ꝓficit in deuʒ pfe⸗
ctu vltimo.totaliter deficit in ſe.ſᷣ deficere in ſe ẽ deficẽ
a cognitõe et dilectõe que ĩ ſe reflectituꝛ.&̊ ſpiꝛitus ange
licus cũ habet dilectõem et cognitõem gloꝛioſam. defi⸗
cit a naturali iã dicta.¶Ad qð videt᷑ rndendum ꝑ hoc
qð dicit berñ.cũ introductus fuit ſeruus bonus ⁊ ſideł
in gaudiũ dñi ſui.et inebriatus ab vbertate domus dei
quaſi ebrius a muſto oblitus ſui et a ſe penitus dxficiẽs
totaliter gꝑergit in dũ et deinceps adheꝛẽs ei vnus ſpi⸗
ritus erit.et iterũ in ps. Introibo in potẽtias dñi.dñe
memoꝛabor iuſticie tue ſolius.et.ij.coꝛin.v.et ſi iam co
gnoſcimꝰrpᷣm m carnẽ nũc iã non nouimus.Et ſimilr
dr ioh.xvj.Si nõ abiero paraclitus nõ veniet ad vos.
Abire aũt ipᷣm fuit recedere q;tum ad naturalẽ amoꝛẽ.
qui tñ bonꝰ erat.quia diligebât eũ in hac carne moꝛta⸗
li. Paraclitũ aũt venire fuit amoꝛẽ ſpiritualem infun⸗
di ad perfectũ.AVñ cũ amoꝛ ille ſpiꝛitualis euacuaueꝛit
hũc carnalẽ.qui tñ bonus erat.amoꝛ patrie videt᷑ eua⸗
cuare naturalẽ.qui reflectit in ſe:ᷣ ſi ſit aliquis natura⸗
lis qui nõ reflectit᷑ in ſe.talis pficit᷑ ad dilectõem glie.
¶ Ad obiectũ rñdendum eſt ad pꝛimũ.q; gra et glłia cuʒ
ꝑficiũt naturã.nõ tollũt ꝑfectõem naturalẽ ſᷣm eẽntiaʒ
bᷣ ſᷣm hoc ꝙ ẽ ibi imperfectũ.imꝑfectõnis aũt ẽ qð in ſe
tãq;ᷓ in rõe:n dilectõis reflectit.¶ Ad ſecũdum dicẽdum
ꝙ angelus bonus adhuc habet duplicẽ cognitõem.ma⸗
tutinã et veſpertinã.qꝛ eſt in duplici ſtatu.inqtum cõtẽ
plat᷑ cum.et inqtum miniſtrat. Inqᷓ;tum auũt cõtẽplat᷑
deum habet cognitõem matutinam. Inq;tum aũt mini
ſtrat neceſſaria eſt ↄgnitõ veſpertina.Cũ aũt om̃ino cõ⸗
templa bitur.nec erit neceſſariũ miniſteriũ.tũc erit ma⸗
tutina cognitio et nõ erit neceſſaria veſpertina.Simili
ter põt eẽ de dilectõe vt dupliciter vtat᷑ dilectõe illa que

eſt nature ex vna parte:illa que ẽ glie vel liberi arbitrij

ex alia parte.tũc aũt totaliteꝛ ꝑget dilectõ in dilectũ.ſcʒ
deũ. Vñ de hoie dicit beatus berñ. Om̃is amoꝛ carnis
ab amoꝛe ſpiritus ẽ abſoꝛbendus.Vocat aũt amoꝛẽ car

nis qui refertur ad neceſſaria nature:iſte aũt amoꝛ tol⸗

letur.cũ aufertur neceſſitas:ita cũ ſpũs angelicus oĩno
get in derũ.nec erit reſpectus angeli ad nr̃am neceſſita
tẽ vel ſuã imꝑfectõem.tũc erit illi perfectio gloꝛie. Ad
terciũ dicẽdu.q; ſtatus pene ſiue miſerie.directe opponi
tur ſtatui gloꝛie:ſtatus pᷣo nature nõ ſimpliciter oꝑponi
tur ſ̊ rõe cuiuſdã imꝑfectõnis annexe.que imperſectio

tolletet ſi ip̃a natura remaneat.

Mlemorum tercium
DOterciũ mẽbrũ pꝛĩcipale huius queſſlio⸗/
nis quo querit᷑.vtrũ actus dilectõis natu
ralis ſit in demonibus aut nõ.et hoc attẽ
Dit᷑ rõe actus naturalis dei.et videt᷑ ꝙ il⸗

3

Aa dilectõ naturalis actualis ſit in eis.quia ↄgnoſcunt

deũ creatoꝛẽ et gubernatoꝛẽ.⁊ ita ab eo eẽ et ↄſeruari in

eſſe:ſᷣ dilectio naturalis ẽ reſpectu cꝛeatoꝛie.̊ naturali

ter diligũt demones deũ. Pꝛeterea.naturalis dilectõ
põt ſtare cũ dilectõe culpabili.cũ ̊ᷓ culpabilis ſit in ilt.

nõ ꝑ illã tollet᷑ dilectio naturalis.nec aliquid ẽ aliðꝰ qð

tollat illa.q̊ ẽ in illis.¶. Itẽ oĩs creatura naturaliter ap

petit eẽ.quare multofoꝛtius intellectualis creatura:er⸗

go angelꝰ natuꝛaliteꝛ appetit eẽ.g̊ ⁊ dyabolus cũ ſit an⸗

gelus: bͤ ſi appetit eẽ appetit illud ſine qͥ n pt ↄſeruaꝛiĩ ee
diligit naturaliter deũ.̊ habet naturalẽ vilectõʒ dei.·

tiittn
ſpiinte
oſeigin
ODlectöne
6 ablorbe
qnammedi
ritine⸗
nionisni
ſbere ſin
n Ahpn
nſeinſt
uimamn⸗
an. ⸗
hfonptoe
Nnoſiel
Rhnns d
o Afds
iennaſeh
1odii die
tſlignc
6. Efſinek
gictagro,
nlonon.
Urne nond
hMlenn inftee
eggenogere
eficetena⸗
pnionatnr
ctöen gte.
getgkaag
eßntiſti,
iti cinte
n dicchon
hitöenn na⸗
lchtun G
it cötiplnl
mn aütinini
tomnoc
ſceritimen
1a⸗Gimil
beillage
ri abiri
dilecti.6
nor carnis
tamnotecnr
tanortol/
dicsoino
nnneceſi
i. ,
arcponi
opont
peffeeno

1 geſio
gösnut
etboren
ſicetg0
nont
emonn
4 numti
ſoolet⸗
mrlos

lierop

unrae/
ſtan⸗
rucrii

N.

1

ſeria.

O=O=ò

¶ Nueſtio

¶ Eõtra. odiũ in actu et dilectõ ĩ actu naturaliter ſunt
oppoſita.q̊ nõ ſimul ſunt in eẽ reſpectu eiuſdẽ rei.ſᷣ ↄſci⸗
enna dyaboli ſicut vidr̃ dicẽ aug.in li.retꝛactatõnum.
odio habet deũ.q̊ nõ diligit eũ actu.ſiue natura incli⸗
nãte ſiue libero arbitrio.¶ Item aliquis hõ ita eſt infe
ctus odio alterius boĩs. ꝙ natura nõ põt inclinare li⸗
berũ ar bitriũ illius ad hoc ꝙ diligat eu.etiã naturalit
cũ ergo multomagis ſi it infectus dyabolus odio.ſuper
bia em̃ eoꝝ ꝗ te oderũt aſcẽdit ſemꝑ.intantuʒ ꝗ̊ᷓ inficit
affectus eius.q natura nõ põt inclinare ipᷣm ad hoc ꝙ
diligat deũ etiã naturaliter. ¶ Pꝛeterea. deſperati bo⸗
mines volunt nõ eẽ.ſ̊ ſi volũt nõ eẽ nolunt dei cõſerua⸗
tõem.q̊ nõ diligũt cõſeruatoꝛẽ.̊ ſciũt ꝙ deus ẽ cõſerua
toꝛ eoꝝ in eẽ.& nõ diligũt deũ ꝗ ẽ cõſeruatoꝛ eẽ coꝝ.ſed
demones multomagis ſunt deſꝑati q; hoĩes.ꝗᷣ volũt nõ
eẽ.̊ nõ diligũt deũ qui ẽ cõſeruatoꝛ eẽ eoꝝ. Itẽ certũ ẽ
apud demones.ꝙ manẽtes in eẽ nũq; euadẽt miſeriam
vel penã in qua ſunt vel euadere pñt.niſi nõ eẽnt.qᷓ vel⸗
lẽt nõ eẽ.ergo nõ diligũt deũ qui tenet eos in eẽ.h̊ dile⸗
ctio huius cõſeruatoꝛis ẽ naturalis.ergo hec dilectõ cõ
ſeruatoꝛis nõ ẽ in malis angelis reſpectu dei.¶¶ Iem ð
dilectõne ſui querit᷑ ſi malus angelus diligat ſe natura
liter. diligere em̃ ſe naturaliter ẽ diligere eẽ ſuum et vi⸗
tã ſuã:ſi ergo ꝓpter vitatõem miſerie vellet nõ eẽ vel nõ
viuere.vel nõ intelligere penã ſuã. nõ diligit ſe dilectõ
ne naturali. Sea cõtrariũ videt᷑ qꝛ nullius ẽ habẽ ſe
odio.vel iuſti vel peccatoꝛis.peccatoꝛ em̃ ex libidine di⸗
ligit qð diligit.libido aũt nõ eſt ſine ſubſtracta natura.
neceſſe ẽ ex cõſequẽti ꝙ diligat ſe. Similiter inſtus cum
diligat ſe ex gratia inqtũ hmõi.gratia aũt nõ habz ſb⸗
ſtractã naturꝗ. ergo vult naturã eẽ ſine qua gra nõ põt
eẽ ergo diligit ſe.ergo dyabolus naturaliter diligit ſe.
2 qð dicũt quidã.ꝙ dilectio naturalis habitu ẽ in
dmonibo reſpectu dei.nõ tñ exit in actũ.eo ꝙ vis dile⸗
cetiua ita ſopita ẽ ꝑ peccatũ in ipᷣo.ꝙ nõ excitat᷑ in actuz
naturalis dilectõis. Ecõm hoc poſſet rñderi ad obie
cta in cõtrariũ.ꝙ licet habeat cognitõeʒ creatoꝛis ⁊ gu
bernatoꝛis: illa tñ cognitõ nõ ẽ ſumiciẽs ad inclinãduʒ
dilectõem. pter cõtrariũ aoppetitũ.xellet em̃ inſticiã dei
nõ eẽ reſpectu penaꝝ quas ſcit ſemꝑ eẽ dũ ẽ.¶¶ Ad ſecũ⸗
dũ vo dicẽdũ.ꝙ creatura intellectualis habet axpetitũ
babitualẽ ſui ee:et exiret in actũ.niſi eẽt cõtrariꝰ appeti
tus qui dñatur in vi illa.reſpectu illius ꝑ quẽ cõſeruat᷑
ecẽ.¶. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de dilectõe naturali ſui eẽ.

vigdet᷑ aliter dicẽdum. vt nũꝙᷓ tollat᷑ ille actus a natura.

manẽte natura.iã qð dẽ.ꝙ damnati vellẽt nõ eẽ. hoc

nõ ẽ nõ eẽ ſimpliciter.ſᷣ nõ eẽ ĩ illa miſeria. VUnde ꝓ ma

li aliquando volunt moꝛtẽ. hoc eſt qꝛ vellent eſſe ſine mi

neſtiotꝛiceſimapꝛima

de dilectione electiua. —

Icto dedilectõne

naturali.dicẽdũ ẽ cõſequẽter de dilectõ
ne electiua ſiue rõnali.q̃ eſt in angelis.

in angelis. Secũdo ſi ẽ in eis. vtrum
lectõc diligit d. ¶¶ Tercio ſi diligit. vtrũ diliga

tur ſuꝑ oĩa hac dilectõe.¶ Quarto vtrũ angelus ſeipßm

diligat hac dilectõe ⁊ aliũ angelũ.

embꝛum pꝛimum

em arbitriũ ẽ in eis ſicut ſupꝛa habitũ eſt
Liberũ autẽ arbitriũ ẽ facultas volũtatis
2 rõis ſiue ronalis volũtatis.ergo rõnalis volũtas eſt
ĩ eis.̊ rõnalis rolũtas ẽ electiua voluntas.q̃.ſ. ꝓcedit
er cognitõe data vel acꝗſita.eꝛgo volũtas huius ẽ in an
gelis. Bilectõ at ẽ volũtas boni er electõe ꝓcedẽs.ergo

Iprca pꝛimũ ſic obijcit᷑. angelus diligat
1 dilectõe electiua ſiue rõnali vidr:liberum

Et pꝛimo p queri ſi dilectõ hmõi ſit

xxxj.

dilectio electiua ẽ in angelis.4 Oꝛeterea angelus habʒ

poteſtatẽ cognoſcẽdi ex intellectu vel rõe bonũ et malũ.
et inteꝛ bona qð ſit melius.ᷓ habet poteſtatẽ eligendi ⁊=
p̃eligendi. Ex hmõi aũt electõe vel pelectõe ſeqtur dile⸗
ctio.ergo in angelis ẽ hmõi dilectõ.¶ Sed vidr cõtrari
um ꝑ rõem quò ponit dama. Aſſignat em̃ rõem quare
electio nõ ẽ in deo.quia deue nõ cõlſiliatur.electio autez
eſt a cõſilio.Si ergo vnus angelus nõ cõſiliatur cum al
tero nec etiã in ſeipo.cõſiliũ em cũ deliberatõe.delibera
tio aũt ẽ cũ dubitatõe.Si ergo in angelis naturalit᷑ ñ ẽ
dubitatio.in eis nõ ẽ dilectio.ergo nec dilectõ electiua.
Pꝛeteꝛea.dilectio hmõi ẽ ex dilcuſſione rõnũ ad vtꝛã⸗
q; ꝑtem.h̊ diſcuſſio rõnum ad vtrãqʒ ꝑtem nõ eſt in an⸗
gelis.ergo nec electio que ↄſequitur ex illa.ergo nec di⸗
lectio cõſequens clecisem. Cznd quod dicẽdum ꝙ dile⸗
ciõ electiua in angelis eſt. m ꝙ eligere eſt alterũ alteri
p̃optare. Ad illud vᷣo quod obijcitur in cõtrariũ dicẽ⸗
dum ẽ. ꝙ eſt quedã electio que eſi ex ꝑtractatõne rõönuz
ad vtrãq; partem in ipᷣo du bitãte.per rõcinatõeʒ deter⸗
minante.et talis electio ẽ hominis ꝗ nõ ſtatim pꝛeuidet
vel eſtimat hoc eẽ illo melius.et hoc mõ nõ ẽ in ip̃is an
gelis electio.cũ citiſſime videãt vł eſſimant boc eſſe illo
melius. Eſt aut alia electio que ꝓcedit ex indicõ ſtatim
habito de bono vel melioꝛi.et hoc mõ põt eſſe electio in
ipᷣis angelis.O aũt dicit io.dama.electõem nõ eſſe in
deo. electõis eſt cõſiliari.deus aũt nõ cõſiliat᷑ignoꝛãtie
em eſt cõſiliari.veꝝ eſt de electõne que requirit cõſilium
ſicut loquitur ph̊ᷣus.nõ ꝙ oĩno tollat᷑ electio a oo.pᷣm
ꝙ electio ẽ actus ꝑfectus rõnis vel intellectus ↄtra bo⸗
num. In angelis vᷣo poteſt eẽ cõſiliuʒ. VUñ inferioꝛes an
geli ↄſilium occipiunt a ſuperioꝛibus.quid placeat deo
et quid faciendũ eſt. Superioꝛes aũt ↄſulunt deũ ð bis
que ꝑtinent ad eius voluntateʒ. Si ergo hocẽ ĩ ſanctis
angelis.multomagis eſt in angelis:ex eo ꝙ habent ßᷣm
naturã ꝙ adinuicẽ oſiliãtur. Jec hoc ẽ ↄtrariũ.q igno
rantie ẽ conſiliari.vgnoꝛantia aũt ẽ pena. Eſt em igno⸗
rãtia quedã que ẽ pena.et talis nõ fuit in angelis er na
tura:ẽ aũt alia ignoꝛãtia que neſciẽtia dr.⁊ hoc mõ mł
toꝝ erat ignoꝛãtia.hanc aũt ſequitur ↄſilium.

embrũ ſecundun

DO ſecũdũ qͥ queritur.ſi dilectõ electiua ẽ ĩ
ngelis. Vltrũ hac dilectõe diligat᷑ deus.
Et videt᷑ ꝙ ſic. Sicut em̃ in bomie ⁊. ꝙ ex
electõe nõ recta põt diligere aliquid quod
õeſt us ꝓ deo. vel quod nõ ẽ vere beatitudo ꝓ beati
tudine:et ex oꝓpoſito ex electõe recta pt diligere.qdð veꝛe
deus eſt ꝓ deo. ? qð vere beatitudo ꝓ beatitudine. ita
potuit eẽ in angelis.vt angeli mali diligerẽt aliquid qð
nõ ẽ vere beatitudo ꝓ beatitudine.et qdð nõ eẽt vere deꝰ
ꝓ deo.ſm illum modũ ᷣm queʒ hoc qdð p alijs diligitur
deus illi dicitur.Ecõtra.boni angeli qð vere ẽ beatitu⸗
do ꝓ beatitudine eligẽtes diligerẽt.⁊ qð vere deꝰẽ ꝓ deo
eligẽtes diligerẽt:bᷣ hoc nõ eẽt ſi dilectio electiua nõ eẽt
in angelis pꝛimitus inſtitutis:ergo dilectio electiua fu⸗
it in angelis pꝛimitus inſtitutis. WBed videt᷑ cõtrariũ
dilectio em̃ electiua ẽ illius cuius ẽ electio:electio aũt ñ
ẽ fimis.ſᷣ eoꝛum que ſunt ad finẽ. In hoc eĩ diſtinguitur
dilectio a voluntate.ꝙ volũtas ẽ cõmuniter et ſinis. et
eoꝝ que ſunt ad finẽelectio aũt ẽ eoꝝ que ſunt ad fineʒ
cũ ergo deus ſit finis.nõ erit eius electio.nullus em de⸗
liberat.vtrũ velit deũ naturaliter:ergo dilectio electiua
nõ eſt reſpectu di. Ao quod dðm.ꝙ eſt loqui de eo
ſm cõmunẽ intentõem.Fᷣm quã qr̃ deus.ꝙ p oib diligi
tur et colit᷑.et in hec rõe nõ ẽ eius electio nec dilectõ ele
ctiua.Alio vᷣo mõ dr deus ſubſtãtia cõditiua oim.et re⸗
gitiua. rõnalis creature pfectiua gra et gloꝛia: et hm
hũc modũ diligitur dilectõe electiua ab angelis bonis.
Hoc ergo mõ ꝓut dilectõ electiua non reſpicit rõem dei
ↄmunẽ.ᷣ id qð ſubeſt rõi.qdð vere eſt id vel nõ vere ẽ il⸗
lud.eſſe potuit dilectio electiua in eis.

D terciũ quo querit᷑. ſi deus illa dilectõe
ab angelo p ſeipo diligat᷑.qð videtur ꝑ H̊
quod dicit augin li.de fide ad petrũ. dic̃
A em. angelos eternos creauit. et eis facul⸗
tatẽ atq; intelligẽtia ↄgnoſcẽde diligẽdeq; veꝛitatis inſe
ruit.quos etiã creauit vt p ſeipis illũ diligerẽt.cuius ſe
tales creatos oꝑe cognouiſſent.cũ eoꝛum vt tales fierẽt
nulla merita pᷣceſſiſſent. Elt at᷑ hec dilectõ ha beret iu ſtã
et cõgruã laudẽ.volũtatis quoq; eis tribuit libertatem
vt eẽt eis poſſibile.ſiue ad eũ qui ſupꝛa ipos ẽ intentõeʒ
ſãcte dilectõis erigere.ſiue ad ſe vel ad ea que infra eos
ſunt.pꝛaue cupiditatis ſemetipos pondẽ clinare. Ex
quo accipit᷑ ꝙ deus ↄtulit angelis libertatẽ volũtatis.
vt p ißis ipᷣm diligeꝛẽt. ex libertate volũtatis p ſeipᷣis
oterãt diligere.¶¶ Itẽ angeli cognoſcũt ex intelligẽtia
kbi data deũ eẽ ſumme bonũ et ſuꝑ omia diligendum.ſe
aũt nõ ſumme bonos.volũtas ꝗ̊ ex hac rõne oꝛdinata ꝓ
cedẽs ceũ pᷣtulit dilectõe vel pᷣferre potuit ſibi et om̃i cꝛe
ature.ꝗᷓ ex dilectõe electiua.etiã ſi nõ adeſſet gra gratũ
faciẽs.poſſet diligere deũ ſuꝑ omia.(¶¶ Cõtꝛa.caritatis
ẽ diligere deũ et ꝓpter ſe et ſuꝑ oĩa:caritas aũt nõ eſt ſi⸗
ne gratia gratũfaciẽte. liberũ arbitriũ nõ põt in illuʒ
actũ ſine gratia gratũfaciẽte:nõ ergo ex electõe electiua
que ẽ ſolius liberi arbitrij. potuit angelus diligeꝛe deũ
pᷣ ſeip̃o. Pꝛeterea.rõis ex ſe ñ ẽ abnegare ſe.ſ ex gr̃a
fidei ſiue cognitõis ↄſimilis fidei.q.ſ.rõeʒ elenet ſuper

—

ſe:bᷣ diligere deũ ꝓpter ſe ⁊ ſuꝑ oĩa.ẽ ex fide vel ex cogni

toõne oↄſimili fidei.̊ nõ ẽ angeli ex dilectõe electiua q eſt
ſolius liberi ar bitrij diligere deũ ꝓpter ſe et ſuꝑ ſeipm.
d qð dicẽdũ.q eſt quoddã diligere deũ ꝓpter ſe ⁊
eipᷣo.qð ẽ ex gratia gratũfaciẽte.cognitõe defoꝛmi exi⸗
ſtẽte taq; fundamẽto.et caritate tqꝙ; foꝛma.et iſlud nõ ẽ
ex ſolo libero arbitrio. Hoc aũt diligeꝛe /ꝓcedit ex cogni
tõe dei vt creatoꝛis.iuſtificatoꝛis et gloꝛificatoꝛis.Fᷣm
ꝙ ad gloꝛiã ꝑtinet viſio dei vnius et trini.qꝛ ad hoꝛũ co
gmitõem nõ puemit ſine gra. Eſt aũt aliud diligere deuʒ
P ſeipᷣo et ꝓpter deũ.qð / ꝓcedit ex cognitõe dei vt ↄferen⸗
tis eẽ.et ↄferẽtis beatitudinẽ. In hac generali rõne vel
potẽtis ↄlerre.nec dico ↄferẽtis eẽ ꝑ creatõem.vel cofe⸗
rẽtis beatitudinẽ per gloꝛificatõem.qꝛ ad bhoc nõ ꝑueni
tur ſine gr̃a.et in hac rõe põt liberũ aꝛbitꝛiũ in angelis
diligere deũ. Et per pꝛe ſe.hanc diſtinctõnem pñt ſolui
obiecta.q¶ Illud aũt qð dicit aug.intelligit᷑.ꝙ licʒ data
eẽt eis potẽtia ad diligẽdũ deuʒ p̃ ſe.ñ tñ diligẽ deũ p ſe
vt ibi accipit᷑.eẽt ex ſolo libero arbitrio.et hoc patet peꝛ
hoc qð dr ĩ illa auctoꝛitate.vt eſſet eis poſſibile.ſiue ad
eos qui ſuper eos ẽ intentõem ſancte dilectõis erigere.
Ad ſecũdũ vo dicẽdũ.qꝙ ſᷣm illũ modũ ꝗ dictus ẽ ſupe
rius.poterat angelus ex libero arbitrio diligere deuʒz p
ſe.ex intelligẽtia em ſibi collata.poterat ↄgnoſcere deũ
eẽ ſumme bonũ et ſumme diligẽdum.et ẽ aliud de rõne
vt ẽ rõ q; de natura. Rõ em̃ vt ẽ.põt cognoſcere deuz vt
ſumme bonũ in ſe.nõ tñ vt beneficũ. ¶ Jatuꝛa vo ſiue rõ
vt natura.ſi babet cognitõem naturalẽ vel appetitũ na⸗
turalẽ in ſe quodãmodo reflectit.

einbru quartu

Oaquartũ quo querit᷑. vtrũ angelus dili⸗
gat ſe et aliũ angelũ dilectõe electiua ſiue
rõnali ſᷣm ꝙ ſupꝛa dictũ ẽ.Et videt᷑ ꝙ nõ
qꝛ dilectõ rõnalis tẽdit in alterũ vt ſit dile

62 E tio.ergo cũ ipe nõ ſit alter a ſe.rõnalis dilectio nõ ten⸗
dit ĩ ſe.¶ Pꝛeter ea ſi alius angelus diligit᷑ iſta dilectõe

Hoc ẽ vel ſᷣm ꝙ ꝑticipat cũ ipo ĩ natura.vel inqtum p⸗
ticipat cũ ipᷣo ĩ rõne imaginis diuine.vel inqᷓ̃tuʒ poteſt
participare Sam aut gliam ſiue ꝑticipat. Si ſᷣm pꝛimũ
modũ nõ diſtingueret᷑ dilectõ naturał a rẽnali. Si mõ
ſecũdo.hoc nõ videt᷑.nõ em̃ videt᷑ ꝙ rõ ↄgnoſcat ſe ima
gint᷑ vł ad imaginẽ.niſi ex aliqua gra data.ergo peꝛ cõ

ſequẽs nõ diligit ſe illa dilectõne.niſi ex aliqua gra ſibi
Data. ergo rõ ex ſeip̃a nõ habet dilectõem ſui vel alteriꝰ
angeli ſub hac rõe.Sed nec teꝛcio mõ videt᷑.qꝛ diligeꝛe
ſe vel aliũ angelũ ex oſideratõe ꝑticipatõis gr̃e vel glie
ẽ vltra ſe.ergo angelus nõ diligit ſe dilectõne rõnali ex
cõſideratõe iſtius ꝑticipatõis.¶ Sed videt᷑ cõtrarium
Dei em̃ cuius ẽ ſumma dilectõ ẽ diligere ſe:angelus er⸗
go ſi diligit ſe dilectõe rõnali ſiue intellectuali.in h̊ aſſi
milat᷑ eo.̊ multo maioꝛ ẽ indiuiſio inter diligẽtẽ ⁊ di/
lectũ cũ deus diligit ſe.qꝛ ẽ ſumma indiuiſio jᷓ ſit inter
diligẽtez et dilectũ cũ angelus diligit ſe.̊ nõ repugnat
dilectõni rõnali ſiue intellectuali ꝙ angelus diligat ſe.
lPꝛeterea.ꝙ angelꝰ diligat angelũ ad hoc inclinat na
tura.et od hoc inclinat gra.ergo rõ que ẽ media ſiue in⸗
tellectus ex cognitõe ſibi data ad hoc inclinat.ergo an⸗
gelus diligit aliũ angelũ dilectõe bmoi. ¶ KRndet᷑ ꝙ an
gelus et ſeipᷣm et aliũ angelũ diligit dilectõne electiua.
Ad pꝛimũ dicẽdũ ꝙ illud verbũ dilectio.vt ſic ſemper
in alterũ tendit.excludit ꝓpꝛũ et pꝛiuatũ amoꝛẽ. et loqꝗ⸗
tur d dilectõe gratuita q̃ nũqᷓ reflectit᷑ in diligẽtẽ ꝑ pᷣci

ſionẽ.Vñ ex verbo illo nõ habet᷑.quin et dilectio electi⸗

ua et naturalis ſit reſpectu diligẽtis. Pꝛeterea vtẽ ta⸗
ctũ ſupꝛa.angelus diligẽs ſe ẽ alter inꝙ tuz diligit et in⸗
qᷓtum diligit᷑.qꝛ diligit ſuũ eẽ ſuã vitam que ẽ altera ab
ipᷣo. Ad aliud dicẽdũ.q angelus diligit aliũ angeluʒ
dilectõe electiua.et rõe ꝑticipatõis eiuſdẽ nature.⁊ rõe
qua participat cũ ipᷣo ĩ rõe imaginis. Ad ülð qð obij⸗
citur.ꝙ tũc nõ diſtinguit᷑ a dilectõe naturali. Dicẽduʒ
q; nõ ſequit᷑.idẽ em̃ cũ diuerſimode accipit᷑ põt eẽ rõ di⸗
uerſoꝝ modoꝝ diligẽdi.ſicut in dilectõe mercẽnaria et
filiali.In vtraq; em̃ ẽ bonitas pꝛima rõ diligẽdi:ſed in
vnaẽ rõ ipᷣa bonitas inq;tũ ẽ bonitas. in alia ipᷣa boni⸗

tas inq;ẽtum ẽ benefica.Similiter in ꝓpoſito.Vñ parti⸗

cipatõ eiuſdẽ nature ẽ rõ dilectõis naturalis.inqtũ cõ⸗
ſiderat᷑ vt ene abſolute.Similiter em̃ natura mouet᷑ ad
diligẽdũ ſibi ſimile inqᷓtũ ẽ ſimile.Ecci.xiij.Omne aial

diligit ſibi ſimile. Participatio aũt eiuſdẽ nature vt ca⸗

dit ſub iudicõ debiti diligedi.ẽ rõ dilectõis electiue.in⸗

tellectus em angeli cognoſcẽtis aliquid eẽ ſimile alteri

iudicat illud debere diligi ab illo:et ita cõfoꝛmitas ſiue
ꝑticipatio eiuſdẽ natuꝛe vt cadit ſub iudicio debiti dili⸗
gẽdi ẽ rõ dilectõis electiue.4 Pꝛeterea.confoꝛmitas in
imagine fuit rõ diligẽdi dilectòe electiua:ognoueꝛũt em

adminus indiſtincte.q erant cõditi ad imaginẽ dei.ſcʒ

inq;ẽtum imago dr̃ expꝛeſſa ſimilitudo.bene em̃ ſciuerũt
naturali ↄgnitõe nullã creaturã deo ſumilioꝛeʒ illis.ſed
gratia addita diſtinctius et clarius cognoueꝛũt ſe eẽ ad
imaginẽ.ſciẽtes ꝑ eẽntie ſimplicitatẽ er eilnnckben po⸗
tẽtiarũ naturaliũ ſiue habituũ.ſe expꝛeſſiſſime/ꝓput poſ⸗
ſibile fuit creature.ad dei imitatõem qtum ad vnitateʒ
eẽntie et diſtinctõem ꝑſonarũ cõditos eẽ.Scðm ergo ꝙ
ↄgnouerũt dilexerũt vñ ↄgnoſcẽtes ſe eẽ ad imaginẽ dei
cõditos.ſe mutuo dilererùt dilectõe electiua. Ad id ̊

að obiqcit᷑ ꝙ naturali cognitõe ſine gra nõ cognouerũt

ſe eẽ ad imaginẽ.dicẽdũ ꝙ et ſi diſtincte nõ ↄgnouerũt.
indiſtincte tñ ſciẽtes nulla creaturã deo ſimilioꝛẽ illis.⁊

iita illos expꝛeſſiſſime ad imaginẽ dei ↄditos eẽ.

¶ Mueſtio triceſumaſecun

a de localitate angeli.

Acto de potentia

motiua angeli et de actu eius interioꝛi
cõſequẽter dicẽdũ ẽ de actu exteriori.
ſcʒ de motu locali. Et pꝛio de motu eiꝰ
quo mouet᷑ ĩ ſe nõ aſſumpto coꝛpe.Se⸗
de motu quo mouetur aſſumpto coꝛpoꝛe. tum

cundo

ad pꝛimum inquirendum eſt de localitate angeli. deide
de motu eius. ¶ Eirca pꝛimum inquirenda ſunt tric-

DPꝛimo vtrũ ſit ĩ aliqͥ loco coꝛpali. Secũdo vtrꝝ ſit
vbiq;. ꝗ Zeꝛcio vtꝝ ſimul poſſit eſſe ĩ pluribus locis.

e

¶ Lueſtio

xxxij.

inagfinn — 3 .D
N m plane determinatũ in ſacra ſcriptura.nec a ſanctis. nec
ai embrum beumn ab expoſitoꝛibus ſacre ſeripture⸗ Ceid hoc tamẽ magis
ge e Ppꝛimũ ſic. Natuꝛa loci nobilioꝛ E loca⸗ explanandum notandum. ꝙ deus de natura ſua duo
retde i to:̊ ſpiꝛitus angelic Inobilioꝛ ẽ quocũq; habet. ſ.qꝙ omnia cõtinet. ⁊ ꝙ ſit vbiq;. Iſta vo cõmuni
ceczonale coꝛpoꝛe.& nõ ẽ angelus in aliquo loco coꝛ cat creature ſᷣm ꝙ ẽ poſſibile a creatura ſuſcipi:rõem g
rötfaninn ꝛali tꝙᷓ cõtentus ab eo. Item ſapi.j. cõtinendi cõmunicat creature:ſ̊ creatura ſpiritualis qᷓ
WE de ſpiritu increato ꝙ cõtinet oĩa:̊ cõſtat ꝙ ſpiritus ? angelica hanc nõ potuit ſuſcipere.qm ipᷣi angeli ſunt
unſtirhafi angelus et ſi creatus ſit.plus tñ accedit ad naturã eius adinuicẽ diſtincti quo ad naturas ſuas.nec ita oꝛdinan
edlictin di et rõem. ſᷣm ꝙ ẽ poſſibile in creatura q; aliquod coꝛpus tur vnus ad aliñ ſicut ex parte coꝛpoꝛũ.Similiter dici⸗
ſo⸗ ſtinne ̊ ſᷣm viã iſta plus competit.vt ſpiritus creatus ↄtineat mꝰ ex parte aĩiaꝝ.Cõgruit ꝗ̊ creature coꝛpoꝛali.iñ ſᷣm
Cnorepugee coꝛpus qᷓ; ecõuerſo.¶ ꝛeterea.coꝛꝑis cõtinẽtis ad con qꝙ eſt poſſibile.vt quod in deo ẽ ſᷣm indiuiſionẽ.ſit ĩ crea
elns dllgete⸗ tentũ ẽ ſꝑ aliqua cõueniẽtia.ſicut videmus.ꝙ coꝛꝑibus tura coꝛpoꝛali per diuiſionem.vñ in eo eſt iſta potentia
doeinclinmn leuiboceo ꝙ ſunt leuia) debetur locus ſuperioꝛ:h̊ gꝛaui⸗ quaſi infinita in creatura quaſi finita.quoniã ſicut di⸗
eneciaſſhein bus(eo ꝙ ſunt grauia) debetur locus inferioꝛ.Elñ ⁊ coꝛ cit pᷣs.Omnis virtus vnita.plus eſt infinita q; virtus
inatercpen poꝛa ſuperioꝛa naturaliter mouentur ſurſum. inferioꝛa multiplicata.et pꝛecipue cõgruit illi creature coꝛpꝛali
Riccign deoꝛſum. ita ꝙ nec grauia naturaliter mouẽtur ſurſum que eſt compoſita in vniuerlo.et hoc eſt ipᷣm vniuerſum
tone elecnin nec leuia deoꝛſum:ſed angeli ad locuʒ coꝛpoꝛalem nul⸗ qð verum ẽ.quia ex ſe habet virtutẽ cõcipiẽdi ⁊ coꝛpo⸗
bektſieſengg la videtur eẽ cõueniẽtia.ĩmo indiſferẽter põt mouere ñ ra ⁊ ſpiritus:⁊ pᷣcipue illi particłari creature que nobi
ianoli tin ſolũ circulariter ſicut coꝛpus celeſte. H̊ etiã tam ſurſum lioꝛ eſt ſicut celum.et alijs ſicut ẽ magis et minꝰ. ᷣm no
ndilgiigi qꝙᷓ doꝛſum.videt᷑ q̊ ꝙ angelo nõ cõpetat eẽ ĩ loco coꝛpo⸗ bilitatem maioꝛẽ et minoꝛem. Et iõ ᷣm bhec nobis vidr
düecnoeen, rali.cũ coꝛpoꝛi nõ aſſignetur aliquis locus coꝛpoꝛalis. dicẽdũ.ꝙ in coꝛpoꝛali creatura ẽ ꝓpꝛietas. tñ diuinitus
neteenſtin, niſi pter ſpᷣdictã cõueniẽtiam que eſt naturaliter locati data. Fm quã põt cõtinere ſpũs.licet hanc ꝓpꝛietatẽ non
RKW ao locans.¶ Peterea. intelligamꝰ ꝑ impoſſibile. ꝓ nul habeat ex parte illa ex q ẽ coꝛpus.h̊ ſᷣm hoc qð dictũ fu⸗
lritſncb lũ eẽt coꝛpus.cõſtat ꝙ adhuc poſſet eẽ angelus:nõ em̃ ẽ it.deus nõ ſolum habet viꝛtutẽ cõtinẽdi omia ſed etiam
tdli nin angelo ſicut de aĩa.q adminus videt᷑ ꝙᷓtum ad exitũ habet eẽ vbiq;.⁊ hoc cõmunicat creature ſm ꝙ ei poſſi⸗
Einntralie ſui ineſſe.indigere coꝛpoꝛe:ſed angelus de ſe ẽ natuꝛa ſe bile ẽrß eſſe vbiq; nulli creature põt ↄuenire.bᷣ ſol eſſe
Plsd atus. ¶ Pꝛeterea.nullo coꝛpoꝛe creato potuit creaꝛi. hic.Fm ꝙ dicit ainbro.in li.& ſpũſancto.O vnaqueq;
nll Dic videtuꝛ ̊: ꝙ nullo mõ quo ad eius eſſe dependeat a coꝛ⸗ creatura ceꝛtis limitibus ⁊ fimibo diffinita ẽ.⁊ ita ſpũs
dt itiͦin poꝛe.⁊ ita videt᷑ ꝙ nulla ſit aſſignadi neceſſitas angelũ angelicꝰ?bʒ adminꝰex ꝑte ſua ꝙ de beat diffiniri loco. et
Enncnint eẽ in coꝛpoꝛe.vt quod ei ꝑ ſe cõueniat. Si dicat᷑ ꝙ ve⸗ ꝙ ſit hic.ita ꝙ nõ ibi.et iõ hec duo ei cõferunt eẽ in loco
licilicr rũ ẽ ꝙ hoc ei per ſe nõ cõueniat h̊ ꝑaccidens.ſ.rõne ſue Aoo ꝗ et valet qð vidr dicẽ berñ. ꝙ vnuſqſq; ſpũs creat⸗
gechon oꝑatõis.Quod videt᷑ dicere dama. Hoc nihil ẽ.qm̃ cõ hʒ aliquã oꝛdinatõem ad coꝛpꝰ:ex hac em̃ oꝛdinatõe pt᷑
halaiflal⸗ ſtat ꝙ ſi dicat᷑ eẽ in loco rõe ſue oꝑatõis.hoc nõ ẽ niſi rõ habẽ qſi poteſtatẽ ad G.vt poſſit cõtineri a coꝛꝑe.Cõce⸗
io ifni ne oꝑatõnum coꝛpoꝛaliũ.aut rõe eoꝝ que circa nos ex⸗ dimus tamen ; nõ ꝓpter hoc ſequitur.ꝙ ſi locus coꝛpo
taloinfiic ercent:qm̃ planũ eſt ꝙ rõne oꝑatõnum quas habet ime ralis ñ eẽt ꝙ ꝓpteꝛ hoc angelꝰnõ eẽt.ĩmo bene dicimꝰ.q;
turamonein diate in ceũ.nõ eſt ipᷣm aſſignare eẽ in loco coꝛpoꝛali.q poſſet eẽ.et ſi nõ eẽt in loco coꝛpoꝛali.qm̃ ab hac rõe co⸗
iOnen Fm hoc circũſcripta omi oꝑatõe coꝛꝑali quã circa nos tinẽdi.nõ depẽdet eẽ angeli.ſ̊ ſolũ ab hac rõe cõtinendi
Kenanunſs exercent.nõ eẽt dicere ipm eẽ in loco coꝛꝑali.qð falſum qua dicimꝰꝙ deꝰcõtinet oĩa:et verũ ẽ.ꝙ niſi deus ↄtine
dis elegtuen⸗ eſt. Pꝛeterea.quid ẽ dicere angelũ eẽ in loco.ſi hoc eſt ret ſuo mõ ↄtinẽdi.ꝙ ñ habẽt eẽ.Et hoc ẽ qð dicit gꝛeg.
eſimile din ſolum dicere.quia ẽ dum locus eſt.hoc nibil eſt.qm̃ ſᷣm ĩ moꝛalibo.q; oĩa tenderẽt ĩ ñ eẽ. niſi manu cõditoꝛis te⸗
ofomminot hanc rõem omia poſſent dici eẽ in loco. Si aũt diceret᷑ nerẽtur. Et ꝑ hoc pʒ ſolutõ ad oĩa obiecta.Poſſet tamẽ
cio ebii eẽ in loco.quia loco eſt pnᷣs et locus ei.ſ̊ hoc adbuc ni⸗ Dici ꝙ ñ dr eẽ ĩ loco niſi qꝛ pnñs ẽ loco.et tũc nõ opoꝛtẽt
onſommitoi bil ẽ.qm hoc ẽ dicere deũ eſſe vbiq;:et ita ñ diceret᷑ alio eẽ aliquã dependentiam eius ad locum coꝛpoꝛalem aut
gnoncitt, mõ angelus eẽ in loco.qꝙᷓ dicatur deus eſſe vbiq;.qð vi⸗ ad coꝛpus aliquod.et tunc ceſſarent omnes ille oppoſi⸗
marni deinr falſum 1 nacen⸗ bene cocrainue habet elſe tiones.
ne eñ aueni in loco coꝛpoꝛali.licet ſit ſpiritus:aliter tñ q; coꝛpus.cõ b ſe
lorzliof cedimus tñ ꝙ ñ q;tum ad ꝓpꝛietatem loci ne eſt ſalua⸗ I rum ecundum
cucuitſeit re.quonia coꝛpus nõ eſt natum ſaluare ſpiritũ.cuʒ ſine B ſecũdu qͥ qrit᷑.vtꝝ agelꝰ poſſit eẽ vbiq;
incen to⸗ eo poſſit:ſᷣ cum poſſibile ẽ ipᷣm eſſe in loco quo ad.ppꝛi ſil et ſemel. O. nõ vidr. qꝛ ꝓpꝛium ẽ dei et
leE etatẽ loci.que ẽ cõtinere vel diffinire.tñ valde dubita⸗ vbiqʒ.̊ ñ ↄuenit alicui cꝛeature. Itez ſi

ueniret angelo aliqñ eẽ vbiq;.non poſſet

ndofmint, bile eſt quõ hoc ſit poſſibile.qm in coꝛpoꝛibus videmus 8. 1
ꝙ cõtenta coꝛpoꝛa ſunt poſſibilia reſpectu cõtinentiim euerl motꝰeĩ ẽ ab vno loco ĩ aliũ.ſᷣ qð ẽ vbiq;.pns eſt

onene
n . per cõtinentiã terminãtur. VUnde ipᷣm cõtinens ẽ coꝛ⸗ oi loco.̊ nõ deeſt ei locꝰ aligs.g̊ ñ mouet᷑ ad illũ locum
4 bidg pus ſuperiu 8. Fm ꝙ dicimus ꝙ aqua cõtinet terrã. aer motdꝰeĩ ẽ ad obtinẽdũ aligd qð ñ bʒ. B dico 8 motu reto
cgnoneit aquã.ignis gerem.celũ omnia elemẽta.⁊ ponimus etiã vel ad otinuãdũ qd hʒſic ĩ motu circulari. Pꝛetea.ſi
mroleit ipa coꝛpoꝛa ſuperioꝛa pꝛout ſunt cõtinentia eẽ ſicut ſpe⸗ eẽtvbiq; hr̃et vᷣtutẽ extẽſa ad oẽm creaturã coꝛꝑalẽ. Si
gloiiisn cies reſpectu infeꝛioꝛũ cõtentoꝝ. Vñ in coꝛpoꝛalibo ſꝑ Snullus angelꝰbʒ ututẽ extẽſã ad oẽm creatura coꝛꝑalẽ
n ponimus aliquã foꝛmalem naturã ex parte cõtinentis. n pt᷑ eẽ vbiq; ſił.¶ Ad otrariũ vidẽ ꝑ h.ꝙ aia q̃ ẽ ĩ coꝛ⸗
64. poꝛe ſuo.vbiq; ẽ ĩ coꝛꝑe.ſic dic augẽ eĩ ꝑ vitam ĩ oĩ ꝑte

ſcnn
ſtn.
gus ſnon
watnn

Fm quẽ eſt natum cõtineri: ſed ñ videtur poſſibile reꝑi⸗
ri ex parte coꝛpoꝛis.Fᷣm ꝙ dicitur cõtinere angelum ali
quã naturã foꝛmalẽ.et ex ꝑte angeli cõtenti aliquã natu
rã poſſibilẽ aut materialem. ꝓpter hoc valde ẽ dubitabi
le quõ angelus poſſit cõtineri ab aliquo coꝛpoꝛe.pter
quod intelligẽdum eſt.ꝙ aliter cõtinetur coꝛpus a cor⸗
poꝛe.et aliter ſpiꝛitus a coꝛpoꝛe:qm̃ vt oñſum ẽ.aliqua
ꝓꝛietas eſt in coꝛpoꝛe ſuperioꝛi ſᷣm quã natum ẽ cõtinẽ

corꝑis.⁊ ñ ẽ ꝑ vitã ĩ aliqͥ.niſi vbi ipᷣa ẽ vnita.cũ ſit vita
coꝛpꝑis vł viuificãs coꝛpꝰ.cũ &̊ ãgelꝰaliꝗs poſſit eẽ mini
ſteꝛ ad mouẽdũ celũ.illð pᷣmũ penes qð detminat᷑ motꝰ
diurnꝰ.⁊ m illð moueãt᷑ alij celi.⁊ ↄſequẽteꝛ fiat muta⸗
tio ĩ elemẽtis ⁊ elemẽtatis.habebit oꝑatõeʒ ꝑ miſteriũ
ĩ his⁊ ibi ẽ vbi oꝑat᷑.ꝗ poteſt eẽ vbiq; ĩ toto illo coꝛꝑe.
Ad qð dom ꝙ; n pt eẽ vbiq; ſił.¶ Ad obiectũ at ĩ ↄtꝛa

ronn 6, coꝛpus inferius:v̊ licet in coꝛꝑe aliqua ꝓꝛntas.ſᷣm quã riũ dicẽdũ.ꝙ lʒ poſſet ex miſterio aliqð celũ mouẽ.ñ tñ
Dcnhe. 4 natũ eſt cõtinere angelũ.nõ tamẽ dicimꝰ ꝙ ſit ꝓpꝛietas ẽ totũ illud celũ.ñ eĩ vnit᷑ ei ſiẽ foꝛma mateꝛie.aut ꝑfe
eAn coꝛꝑalis ex parte coꝛpoꝛis ꝓueniẽs.ſᷣ potius eſt diuim cto ſubiecto.h̊ ↄiũgit᷑ ſicẽ motoꝛ moto.MMotoꝛ at᷑ indiui⸗
rar tus data. Scðm hoc etiaʒ eſt aliqua ꝓpꝛietas ãgeli.Fᷣm ſibilis põt mouẽ coꝛpꝰqð ẽ diuiſibile.et᷑ cũ ẽ ſeꝑatũ per
ſune quã eſt natus cõtineri vt iam videbitur.et hoc dicimus eẽntiam ab ipᷣo. ſi eẽt in aliqͥ parte ipᷣius taꝙᷓᷓ in loco.
b ſine pꝛeiudicio melioꝛis ſententie.qm̃ hoc nõ inuenimꝰ poſſet alias partes mouere. ſicut motoꝛ qui eſt in vna
ſno .

ꝑte nauis.ꝗl Sed adhuc poſſet obijci.ꝙ indiffeꝛenter ſe
habet ad oẽm locũ.nec plus ẽ in vno qᷓ; ĩ alio:& ſi ẽ ĩ vno
ari rõne ẽ in quolibet:ꝗq̊ vbiq;. RRñdendũ ꝙ ſic ẽ ange
us indifferẽter ad oẽm locũ.ꝙ ex natura nõ determi⸗/
natur ei aligꝗs locꝰ.vt ſurſum vł deoꝛſum.tñ cũ nũc ẽ vł
cũ oꝑatur.pnñs ẽ huic loco.et ↄtinet᷑ ab illo.ita ꝙ nõ ab

alio.et boc ẽ qð determinate ẽ virtutis.ad differẽtiam

eſt infinita.

embrumtercium

O terciũ quo querit᷑.vtrũ ſimul poſſit eẽ
in pluribus locis.circa qð ſic. In oꝛdine
vniuerſi nobilioꝛ ẽ ſubſtantia angeli qᷓ ſit
aĩa.eo ꝙ angelꝰ ex natura ſua eſt ſubſtã⸗
a a doꝛpꝑe. aĩia vo ſubſtãtia coꝛpi vnita aut vni⸗
bilis:vᷣ aia põt eẽ ſimul in pluribo locis.VUñ dicit aug.
in li.de ania et ſpiritu.ꝙ tota ẽ in qualibet ꝑte coꝛꝑis.&
multomagis angelus poterit eẽ ſimul in pluribo locis.
Si dicat᷑ ꝙ licet aĩa m ſe tota ſit in qualibet ꝑte coꝛ⸗
poꝛis.tñ nõ ꝓpter hoc debet dici ꝙ ſit ſimul in pluribus
locis.ſ̊ in vno loco partibili.quoniã rõ locãdi ꝓpꝛie de⸗
betuꝛ toti coꝛꝑi.&ᷣ ꝑtibus coꝛꝑis nõ debet᷑ niſi ꝓut ſunt ĩ
toto:et iõ nõ habent rõem locãdi differentẽ a rõe.que ẽ
in toto:et eodẽ mõ ↄcedit᷑ de angelo ꝙ bene poſſibile eſt
ipᷣm eẽ in vno loco partibili.Elerbigra.ſi de beat ſubueꝛ
tere ſodomã.dicimꝰ ipᷣm eẽ in ſodoma ſicut in loco vno
qui tñ locus eſt pribihe. Motra⸗ ſi angelus mittatur
ad ſubuerſionẽ ſodome.cõſtat ꝙ equaliter dʒ ſubueꝛteꝛe
vnã ꝑtem ita et aliam: g aut erit equaliter ĩ qualibʒ ꝑte
aut in nulla:̊ nõ põt poni ꝙ in nulla.quoniã tũc ñ ſub
uerteret᷑.̊ in omi.Minoꝛ patet.quoniã nõ ẽ de angelo
qñ debet ſubuertere aliquã ciuitatem aut aliquid hmõi
oꝑari.ſicut de nauta cũ debet mouere nauẽ. qui in vna
ꝑte nauis põt ſedere vel manere.et tũ totã nauẽ moueꝛe
et hoc ẽ quoniã motus nauis quaſi depẽdet ex motu hu
ius ꝑtis.et iõ plus habet oꝛdinẽ ad hac ꝑtem qᷓ; ad aliã
Hᷣ nõ ẽ ſic de angelo.imo oꝛdinatõem habet ad pꝑteʒ quã⸗
libet.nec etiã de ipo ẽ vt de rege.qui exiſtens in vna ꝑte
regni:.põt regere totũ regnũ.quoniã ptas plus depẽdet
ex vna ꝑte ꝙ; ex alia.reliquas etiã ꝑtes regit mediãtibo
aliqiibus miniſtris:łᷣ licet foꝛtaſſis angelus ad vnam
partẽ celi empirei deteꝛminatã.magis ſe babebat q; ad
aliã.nõ tñ ſic ẽ reſpectu inferioꝝ locoꝝ.et ita videt᷑ ꝙ ſe
quet᷑ ↄcluſio pᷣdicta.Rũdetur.dicimus ꝙ angelus ñ
ẽ niſi in vno loco partibili.ſᷣm ꝙ ipᷣm ponimus in loco
rõne ſue eẽntie.nihilominus tamẽ poteſt moueeꝛ quod⸗
daã coꝛpus magnum. eet ita in vnica parte eẽ̃.ſed eius vir
tus et operatio extendet ſe ad qualibet partem eius. vt
cuilibet parti dicatur pꝛeſens ꝑ effectum ſue oꝑatõnis.
Fm boc põt intelligi quoo dama.dicit.ꝙ ibi ẽ vbi oꝑa⸗
tur.nõ ꝙ opoꝛteat ipᷣm eẽ ꝑ eẽntiaʒ ĩ quacũq; ꝑte oꝑat᷑.
ſed ſolũ ꝑ effectũ ſue oꝑatõis.Fᷣm ꝙ ſua virtus põt ſe ex
tendere. Quedã em̃ coꝛpoꝛa poſſunt mouere coꝛpus eti
am ꝓ eẽntiam a ſe diſtincta.ſicut adamas feꝛrũ et hmõi
multomagis poteſt eſſe in ſpiritibus angelicis. EUñ pᷣm
hoc dicimus.ꝙ per eẽntiam nõ eſt in vno etiam impaꝛ⸗
tibili.¶ Ad illuo quod obijcitur in cõtrariũ ꝑ ſimile de
anima. Rñdetur ꝙ nõ ẽ ſimile. aĩa em̃ nõ ſolum vnitur
coꝛpoꝛi vt motoꝛ mobili.ſᷣ etiã vt ꝑfectio perfectibili:et
ſic fit vna natura ex anima et coꝛpoꝛe.et iõ ẽ in toto coꝛ⸗
poꝛe ſicut peꝛfectio ĩ ſuo perfectibili toto:nec hoc habet
roe qua dicitur motoꝛ.ſed angelus ſolũ coꝛpoꝛi vnitur
ſicut motoꝛ mobili.et ideo nõ opoꝛtet ꝙ in toto coꝛpoꝛe
locetur per eſſentiam.ſed ſolũ ꝗꝙ in vna parte.et ad reli
quas paꝛtes extendatur ſua virtus et operatio vt dictũ
eſt. Et generaliter nũq; opoꝛtet ꝙ ſi aliqua duo vniant᷑
ꝙ vbicuq; ſit vnuʒ. ꝙ et alterum: niſi fiat vna natura ex
ipᷣis. AVnde licet humana natura ſit vnita diuine ⁊ diui
na natura ſit vbiq;:non ꝓpter hoc opoꝛtet ꝙ humana.
ao niam no vniuntur in vnitate nature ſed ſolum per⸗
one.

cei cui

. %17 *

eſtio.
NDOnſequenter que

ritur de motu angeli. Pꝛimo vtrum
angelus moueat᷑ localiter. ¶ Secundo
vtrum mouendo neceſſe ſit pertranſire
— — Amediuz. Tercio vtrũ ĩ ſe vel ex ſe ha⸗
beat moueri localiter:aut ad hoc ꝙ ſic moueret᷑.neceſſe
ſit ip̃ᷣm aſſumere coꝛpus.

embrum pꝛiümum

D pꝛimũ ſic videt᷑.ꝙ angelꝰ localiter mo⸗

tu angeli.

ueatur.et pꝛimo ex hoc qð dicit᷑ ad eppe.,.

j. Oẽs ſunt adminiſtratoꝛij ſpũs.ĩ miſte⸗
riũ miſſi.hmõi aũt miſſio nõ expletuꝛ niſi
motũ localẽ. NHoc idẽ patet ex hoc qð dicit Joh̊.da⸗
ma.Cũ ſunt in celo empireo nõ ſunt ĩ terra.cũ ad teꝛrã
a deo mittũtur nõ remanẽt in celo.¶ Item greg. ſuꝑ il⸗
lud luẽ.j.Ego ſum gabriel qui aſto añ deũ ⁊c̃. Cuʒ ad
nos veniũt angeli exterius ſic implet miniſteriũ.vt tam̃
añn dũ interius ꝑ ↄtemplatõem aſſiſtãt.et ita vt pꝛius.
Et ad hoc poſſunt adduci plures auctoꝛitates tã ex te⸗
xtu biblie ꝗᷓ; exr poſitõibo ſacre ſcripture. Hoc ideʒ peꝛ
rõnem põt oſtẽdi.ꝙ ſolius creatoꝛis ẽ eẽ vbiq;.creature
ðo ẽ diffiniri loco.qð etiã patet de angelo qꝛ vt dictũ eſt
cũ ẽ in celo nõ ẽ in terra.ſimul em̃ nõ eſt in pluribus lo
cis.Sonamus & ꝙ ſit in celo et pᷣcipiat᷑ ei aliquid oꝑa⸗
ri ĩ terra:tũc planũ ẽ ꝙ nõ põt eẽ in terra niſi ꝑ motum
et neceſſe ẽ ꝙ ibi ſit.qm neceſſe eſt vt ibi ſit vpi operat᷑.q̊
planũ ẽ ꝙ neceſſe ẽ ipᷣm moueri localiter. ¶ Cõtra.oĩs
motus ẽ ꝓpter indigẽtiam ſuipᷣius vel alterius.et ponit̃
exemplũ de celo.ꝙ ſi ꝓpter indigẽtiã ſui nõ moueac᷑.qm
ẽ coꝛpus ꝑfectiſſimũ.mouet᷑ tñ ſicut dic pv̊s ꝓpter cõti⸗
nuatõem generatõis inferioꝛũ. Sed angelus nõ habet
neceſſe moueri ꝗpter indigẽtiã ſui vł alteꝛius.̊ ⁊c. Pꝛo
batio minoꝛis. ꝗꝓpter indigẽtiã iui nõ mouet᷑.cũ ſit iam
beatificatus.et ita vltimã perfectõem habet cũ qua nõ
põt habere indigẽtia aliquã:&̊ mouet᷑ ꝓpter indigẽtiaʒ
alteꝛius.⁊ hoc vidẽ ꝑ hoc qð er heb.j.Om̃es ſunt admi
niſtratoꝛij ſpũs miſſi ꝓpter eos ⁊c. Sʒ cõtra videt᷑.ꝙ ſi
nũqᷓ; eẽt indigẽtia hois reꝑanda per motũ angeli.ꝙ ad⸗

huc nihilominus poſſet angelus habere neceſſitatẽ ad

mouẽdũ.ponamus &̊ q ad hoc pᷣcipiat ei dñs moueri.
⁊ cũ ſuc motu nõ perficiat᷑ aliqua indigẽtia creature.⁊
cũ habeat neceſſe obedire.pʒ ꝙ neceſſe habet moueri.q̃⸗
re ⁊c̃.¶ Pꝛeterea vidr̃ ꝙ ꝓpter ſuipᷣius indigẽtiã moue⸗

at᷑. ↄſtat em ꝙ ꝑ ſuũ motũ ẽ ĩ aliquo loco ĩ quo nibilomi
nus pus eꝛat anqꝙᷓ; moueꝛet᷑. ẽ in ipo aliquid innouatũ

2

& aliquid acquiſitũ:qͥ vt videt᷑ anꝙ; mouereretur indige
bat:aut fꝛuſtra mouebat᷑.qre . S. icat᷑ ꝙ veꝛũ el
ꝙ; ꝓpter indigẽtiã ſuipᷣius.ſ̊ nõ ꝓpter indigẽtiã q̃ mõ ſit

„ 13 — —

in ipᷣo.cũ iã ſit beatificatꝰ.h̊ ꝓpter indigẽtiã que fuit.et

hoc dr ᷣm opinionẽ illoꝝ ꝗ dicũt.ꝙ angeli mõ merẽtur
głiam quã iã obtinueꝛũt.Vñ nõ merẽtur habẽdum ſed
potius iã habitũ. Cõtra.pᷣmiñ reddit᷑ ꝓpter meritũ.&
meritũ naturaliter ancedit pᷣmiũ.ꝗᷓ angeli pꝛius merue
rũt głiam quã mõ obtinẽt.q; eã obtinuer̃t.qre ⁊c.¶ Itẽ
mali angeli ſimul ſunt auerſi a doo? boni ↄuerſi. ſᷣ̊ ma
li ſufficiẽteꝛ meruerũt penaʒ per hoc ꝙ ſunt auerſi. Eñ
ꝓter illã auerſionẽ puniti ſunt poſtmodũ eternaliter.
8boni per h̊ ꝙ ſunt ↄuerſi.meruerũt głiam quã mõ ob⸗
tinẽt. extũc habuerũt ꝑfectõem iĩ merito ⁊ ĩ pᷣmio.qin

illa ↄuerſio fuit gratuita. ̊ quãtulacũq; ↄuerſio dũmõ

gratunta ſit.ſufficit ad obtinẽdã głiam. Planũ ẽ ̊ ꝗep⸗
pter hmõi ↄuerſionẽ nõ habueꝛũt angeli indigetia. nec
ex parte meꝛiti nec ex ꝑte pᷣmij.ꝗ̊ poſtmodũ nõ mouetu
ꝓpter indigentiã pꝛiꝰhabitã reꝑandã. Itẽ oẽ qð mo⸗
uet᷑ ꝓpter aliquid habito illo quieſcit.ſi motꝰ angeliñ
mouet᷑ niſi ꝓpter obtentũ głie.videt᷑ ꝙ obtẽta gloꝛia nõ

i dicat᷑ ꝙ veꝛũ eſt

— —

gemne⸗
erqne

Hino ftrum
.gGecundo
ſ hertranſire
eNeler
onerek neteſ.

localterno
dckk dege
ſpüs inſ
erplenen
dicit Yohdy
roch adteni
mgreg ſupi⸗
Nie. Cz
niſeni frn,
e ltaf l,
nitgtestiert⸗
ſbhoedeze
rbichcranr⸗
loqendieſi
kinplurbboet⸗
eidliguidon
amlſipmonn
itpioperet
(Cörraos
erius et pont
mnonent
pho prercht
gelus no hohe
lus 51.,
net ci ſit un
erci ua no
ter indigenaz
jesſuntadni
nn nicet ſi
angelichach
neceſſitate al
dis mover,.
tiatheatmne
betmoeri
pdigetüinore
iqnonihion
gidinnwnan
ererenrut
dintgfrieſ
ſn inͤſt
gtiapeſuſtt

ginönim

jhhicni,
ttermmernt⸗
lginhnt
ntenſen
i nhlin
nqinie⸗
l ſglſ
umnin,
ii ge
ginne
iacen⸗
bomnin

10

4*½

=

deberet vlteꝛiꝰ moneꝛi.qm̃ pꝰobtẽtũ glie ñ videt᷑ aliqꝗd
ĩ eo eẽ reꝑandũ.qm tũc ñ eẽt btificatꝰ:ex qͥ adhuc appa
ret.ꝙ ñ pᷣt poni ipᷣm moueꝛi ꝓpt᷑ reꝑatõʒ indigẽtie quẽ
pᷣus hũit.cũ ſit ia ſufficiẽt repata.¶ Stẽ occaſione bꝰ
motꝰ qrit᷑.vtꝝ motꝰ ſꝑ indigẽtie atteſtet᷑ vt ſeq̃t. h̊ mo
uet᷑.̊c indigẽs: qð videt᷑ ꝑ diffinitõʒ motꝰ.quã ponit
phůs ꝗẽ.motꝰ ẽ actꝰ mobil imꝑfectꝰ.¶ Sʒ Z. oſtat ꝙ ĩ
coꝛꝑibo głificatis atteſtat᷑ agilitas ꝓfectõni aut alit ñ
dicet᷑ dos agilitas:̊ agilitas diẽ potẽtiã hmõi coꝛpoꝝ

ad mouẽdũ locałꝛ:ſ̊ ↄſtat ꝙ plꝰ ẽ ꝑfecta potẽtia cũ ẽ ſᷣ

ſuo actu.q; ſit ᷣm ſe:vpᷣ actꝰ pᷣdicte potẽtie ẽ motꝰ hmõi
coꝛpoꝝ ſᷣm hmõi agilitatẽ.̊ planũ ẽ ꝙ motꝰ coꝛꝑm głi
ficatoꝝ atteſtat᷑ ꝑfectõi.⁊ n indigẽtie:g&̊ młtomag mo⸗
tus ſpirituũ., Sʒ ð.qꝛ deꝰẽ vbiq; iõ ñ drĩ moueꝛi.Qec
ẽ pꝛiũ qð dic̃ augꝰ.ad oꝛoſiũ.ꝙ deꝰ mouet ſe ſine tꝑe ⁊
ſine loco.G.n.ſolũ ẽ dictũ ſᷣm ſiłitudinẽ qᷣndã. q̊ d
creat᷑a moueri locałr.h ẽ.qꝛ deeſt ei vt ſit ĩ illo loco ad
quẽ mouet᷑.ꝭ ẽ ĩ eo indigẽtia q̊ͥ ad h.⁊ ita oĩs motꝰ ẽ ꝓ⸗
pteꝛ indi l otcerrahr angelꝰ mouet de lo
co ad locu.⸗ Ad illð qð obijcit᷑ ĩ Zꝛiũ.dicimꝰ ꝙ ĩ crea⸗
tura pᷣt determiari indigẽtia dupłr. VUno mõ vt dicat
diminutõʒ reſpectu ꝑfectõis.q̃ ẽ ĩ ſolo deo:⁊ ſic bñ ↄce
dimꝰ ꝙ ĩ qlibʒ creat᷑a et ĩ qᷣcũq; ſtatu ẽ indigẽtia.̊ enĩ
ꝑfectõi debite creat᷑e ſᷣin ꝙ ẽ creat᷑a ñ oppoĩit᷑. Alio mõ
vt dicat diminutõʒ ᷣ ꝑfectõʒ vltimã creat᷑e.ſᷣm q dici
mus.ꝙ angeli boni vltia ꝑfectõne ꝑficiũt᷑:⁊ ſic dicimꝰ
ꝙ nec ĩ angel nec ĩ coꝛpibo głificatis ẽ ĩdigẽtia.vñ nec
motꝰ eoꝝ ẽ ꝓpt indigẽtiã q ſue ꝑfectõi opponat᷑:nec.n.
qñ mouẽt᷑ inueniũt ĩ medio reſiſiẽtiã.ĩmo tamcito ſunt
vbi eẽ volũt.⁊ verũ ẽ.ꝙ ſi alit eẽt.ꝙ ĩ ipis qͥ ad motum
eoꝝ eẽt indigẽtia q̃ ſue ꝑfectõi ogoĩt᷑.¶ Dicimꝰ̊ ð an
gel.ꝙ mouẽẽ ꝓpt reꝑandã indigẽtiã q̃ ẽ ĩ nobis.⁊ ĩ h lʒ
n mereãt᷑ pᷣmiũ pricipale.merẽt᷑ tñ ſcdᷣariũ: ſicẽ pᷣlatꝰ ĩ
regẽdo ñ acqꝗrit pᷣmiũ pricipale ſᷣ ſcðᷣaꝛiũ:⁊ G̊ pᷣmiũ bñ

merẽt᷑ angeli.lʒ iã ſint bti vſqʒ ad diẽ iudicij: nec tñ eſt

ꝓpt h̊ ĩ ipis indigẽtia qᷓ opponat᷑ ſue ꝑfectõi.vt.S.oñſũ
eſt:tñ bñ ↄcedimꝰ.ꝙ et᷑ ſi n mouerẽt᷑ ꝓpt᷑ reꝑãdã indi⸗
gentiã qᷓ ẽ i nobis.ſᷣ̊ ſolũ obedirẽt deo pricipi:q adhuc
merẽt᷑ pᷣmiũ ſcdariũ.qdð tñ eẽt alteriꝰ geneꝛis a pᷣdicto
pᷣmio ſcð ario:illð.n.poſſʒ dici aureola.iſtud ñ. vñ bñ
ocedimꝰ ꝙ ĩ ſola ↄuerſiõe ad deũ meruer̃t pᷣmiũ pᷣmũ.

2 poſtmodũ ñ merẽt᷑ niſi ſcdᷣariũ. nõdũ tñ hitũ anteqᷓ

mereãt᷑ ſᷣ poſt meritũ hñdũ:⁊ ↄcedimꝰ ea q ad h obie⸗
cta erat.⁊ ꝑ hec pñt ſolui oĩa q̃ſita.

mby ſecuduz

Dſcdðm qͥ qꝛit᷑.vtꝝ ncce ſit ipᷣm moueꝛi ꝑ
mediũ.ð videt᷑. qm̃ mobile rõe ſui mo
tus ñ pᷣt ↄgꝑari niſi ad terminũ ad quẽ.⁊
AVtermio aqͥ. aut ad ſpaciũ eius mediũ.
uppoſito ꝗ̊ ex p̃dictis ꝙ angelꝰ moueat᷑ ſᷣm locũ.ne⸗
ceſſeẽ ꝙ dicat᷑ ̊ ↄꝑatõe ad aliquẽ pᷣdictoꝝ locoꝝ: h̊ cõ⸗
ſtat ꝙ; n ↄꝑatõe a termio a qͥ.qm ĩ illo teꝛmĩo fuit ñ mo
tus. ↄpꝑatõe ad hũc.ñ pᷣt h̃e ratõʒ motꝰ.cũ quieſcẽ ⁊
moueꝛi ſint opoſita.Silꝛ nec ĩ ↄꝑatõe ĩ teꝛmio ad quẽ
qm̃ cũ ẽ mobile ĩ h̊ loco iã ẽ mutatũ vł motũ: ſ̊ moueri
⁊ eẽ motuʒ opponũt᷑.ꝗ̊ ſi dicat᷑ moueri.ncce ẽ vt h̊ ſit in
ſpacio inteꝛmedio.⁊ ita ncce ẽ ip̃m ꝑtrãſire mediũ.Et

ꝓ ita ncce ſit m iſtã ronẽ adhuc euidentiꝰ apparet.qm̃

— —2 2

ipᷣm moueꝛi mediũ ẽ ĩt ñ motũ eẽ.ſᷣm ꝙ reſpic teꝛminũ
a q̊.⁊ ipᷣm motũ eẽ ĩ teꝛmiĩo ad quẽ.q̃re ſᷣm ̊ ip̃m ñ mo
tũ eẽ.ẽ i termio a qͥ̊.⁊ ipᷣm motũ eẽ ĩ termio ad queʒ.ſic
erit ipᷣm moueri ĩ ſpacio inteꝛmedio.i Ad idẽ.motꝰ lo
cal ⁊ locꝰ ſeſe ↄſequũt᷑.ita ꝙ ꝗcqd dr eẽ ĩ loco.dẽ moue⸗
ri locałr. ⁊ iõ diẽ phᷣs.ꝙ niſi eẽt motꝰ ñ q̃reret᷑ locꝰ: ſᷣ
locꝰ ↄꝑat᷑ ad locatũ.aut ſic ipᷣm circũſcribẽs.aut ſicut
ſaluãs.aut ſic terminãs.aut ſic ĩ qͥ locatũ geſcit:ſᷣ con⸗
ſtat ꝙ locꝰ angeli eẽntiał.ñ ↄpat᷑ ad ipᷣm ſic ipᷣm circũ
ſcribẽs. qm̃ ipe modꝰ eẽndi ĩ loco ſolũ coꝛpibo ↄpetit:
nec ſiẽ ſaluãs ipᷣm.qm ſine loco coꝛꝑali poſſʒ eẽ angelꝰ

%
xxxiij.
ſ bñ videt᷑ locꝰ ↄꝑari ad angelũ ſicã q̊ẽ angelꝰ.ſicut in
ſuo terminãte.aut ſicut ĩ eoĩ q̊ geſcit: intelligamꝰ ̊ q
angelus ſit in aliqͥ loco vt in qͥ geſcat.⁊ debeat poſtmo⸗
oũ eſſe in aliquo ad queʒ ncce ſit termiari ſuũ motum.
quia ↄſtat ꝙ in illo nõ põt eſſe niſi ꝑ motũ. Si ꝗ dicat᷑
angelus moueri.ↄſtat ꝙ G̊ nõ eſt dũ eſt in teꝛmio a quo
in quo eſt ſicut in quo quieſcat: qm̃ dum eſt in ̊ termi⸗
no.adhuc hʒ potentiã mouendi.nec adhuc actualiter
mouet᷑ aut motũ eſt. Similit᷑ nec cum iaʒ eſt ĩ termio
ad queʒ.qm̃ iam motus elſt aut mutatꝰ. Iſta ̊ potẽtia
ad mouendũ quã habebat dũ erat in termĩo a quo.nec
reducit᷑ ad actum.niſi dũ eſt in ſpacio intermedio. q̃re
vt prius videt᷑ ꝙ neceſſe ſit iᷣm moueri ꝑ ſpaciũ.⁊ ita
neceſſe eſt ꝑtranſire mediũ. ¶ Contra.eſi quoddã coꝛ⸗
pus rarũ vel denſum quod mòuet᷑ diuidẽdo mediũ:.eſt
aliud coꝛpꝰnec raꝝ nec denſuʒ p nobiliꝰ.vt lumẽ quod
ſuo loco mouet᷑ oꝛbicularit᷑.extra aũt mouet᷑ motu re⸗
cto.nõ diuidendo mediũ.vt radius.Uñ ꝓꝛie nõ dicit᷑
quo ad h̊ diuidere mediuʒ.ſᷣm ꝙ dicit augꝰ. in lib.ſex
queſtionũ: nõ citius ꝑueĩt radius ad ꝗꝓpingꝗoꝛa loca qᷓ;
ad remotioꝛa. h̊ fit repente immutatio i medio extre
mo:ſ coꝛpꝰ rectũ ꝑtranſit mediũ diuidẽdo.⁊ eſt dicere
ſuũ motũ tardũ vel veloceʒ. Sʒ ↄſtat q; ſpũs angelicꝰ
adhuc in nobilioꝛe ↄditiõe ꝑticipat motũ localẽ ꝙ etiã
coꝛpus quodcũq;.quare ſi vnũ eſt coꝛpꝰqð mouet᷑ per⸗
tranſeũdo mediũ ⁊ dinidẽdo aliud. quod etſi ꝑtrãſeũdo
nõ tñ ipᷣm diuidendo.ſᷣ q̃i repente⁊ in tꝑe imꝑceptibi⸗
li ſit mutatio in medio⁊ extremo. videt᷑ ꝙ ſpus angeli
cus moueat᷑ de loco ad locũ nõ ꝑtranſeũdo medium.
4 Iteʒ aug. ad oꝛoſiũ.deus mouet coꝛꝑa ꝑ loca 2 tꝑa.
ſpũs ñ ꝑ loca ſ̊ ꝑ tꝑa.Si &̊ dicat᷑ mouere ſpũs ꝑ ogo⸗
ſitõeʒ ad coꝛꝑa.quo ad h̊ qʒ eſt moueri ꝑ loca: ⁊ ↄſtat
ꝙ ſicut coꝛꝑa mouent᷑ de loco ad locũ.ſic ⁊ ſpũs.̊ cnʒ
dicũt᷑ ſpũs moueri ꝑ loca.hoc ñ põt eſſe.niſi qa monẽ⸗
do de loco ad locũ.nõ ꝑtranſeũt mediũ.quo ad hoc enĩ
quod eſt moneri de loco ad locũ.nõ eſt oppoſitõ int᷑ coꝛ
poꝛa ⁊ ſpũs quo ad locũ ſů motũ.q¶ Sʒ vt habeat᷑ intel
lectus hꝰ auẽtis obijcit᷑ ↄptra eam. qm̃ ſicut dicit ph̊ᷣs.
motus localis primꝰ eſt inter omẽs motus.⁊ iõ ipᷣo te⸗
ſinẽte. deſinũt omẽs alij motus. Sʒ ex vna ꝑte auẽtis
habet᷑.ꝙ motus localis nõ eſt in angelis.quia dicit᷑ ꝙ
ceus mouet ſpũs nõ ꝑ loca:quare videt᷑ ꝙ ei nõ ↄneiat
aliquis motus:quid ẽ g̊quod poſtmodũ dicit᷑ ꝙ ei cõ⸗
uenit moueri ꝑ tempꝰ. cũ ↄſtet moneri ꝑ tempꝰ eẽ qͥd⸗
dam moueri. Ad quod dðm.ꝙ cũ angelus mouetur
localiter mouet᷑ ꝑ mediũ. Notandũ tñ ꝙ moueri ꝑme
diũ dicit᷑ dupłr. Vno modo qñ vna ꝑs eius quod mo
uet᷑.eſt in vna ꝑte loci.⁊ alia in alia ꝑte: ſic fit motꝰ ꝑ
ↄmenſuratõʒ mobilis ⁊ magnitudinis.⁊ ſic angelꝰ nõ
põt moueri ꝑ mediũ.ſ̊ ſolũmodo coꝛpus:cũ angelꝰ nõ
habeat pteʒ ⁊ ꝑtem.nec ↄmetiat᷑ ſe ꝑtibus loci ſicut coꝛ
pus.Alio modo dicit᷑ moueꝛi ꝑ mediuʒ ꝙ lʒ nõ ſit ſᷣm
vnaʒ ꝑtem ſui in termino a quo. ſm aliaʒ in termio ad
queʒ.nec fit motus ꝑ ↄmẽſuratõʒ mobilis loci ſiue ma
gnitudinis: reſpicit tñ ⁊ terminũ a quo ⁊ terminũ ad
quẽ.⁊ G̊ modo angelus dicit᷑ moueri ꝑ mediũ.vnde cũ
eſt in illo medio ſpacio.nõ eſt in illo loco a quo recedit
nec in illo ad quẽ tendit:̊ hʒ relatõʒ ad vtrunq; termi
nũ.lʒ ꝑs eius nõ ſit in vno.⁊ ꝑs in alio.¶ Sʒ tüc qꝛi⸗
tur.quare neceſſe ſit angelo ꝑtranſire mediuʒ in motu
ſuo.Ad quod rñdet᷑.ꝙ hoc exigit᷑ réne motus localis:
optet.n.in motu locali ⁊ generalit in om̃i motu diffe⸗
rente a mutatõne.ꝙ opꝑtet ibi eſſe ratõʒ medij differẽte
a ratõne terminoꝝ.ſ.termini ꝗ quo ⁊ termini ad quezʒ
quod nõ oꝑtet in mutatõne.ſed cũ mutatũ eſt.ſtatim ẽ
in altero termĩo.ſ.in termio ad queʒ:nec oꝑtet ibi me⸗
diũ eſſe differẽs ab extremo ſiue a termio:quia ꝗ̊ ĩ mo⸗
tu oꝑtet de nccitate eſſe rationeʒ medij.differentem ab
vtroq; termio:ideo cum angelus mouet᷑ localiter.ne⸗
ceſſe eſt ꝙ moueat᷑ ꝑ mediũ,quia alio modo non poſſet

intelligi moueri localit᷑.¶ Ad illud quod obijcit᷑ ĩ con
trariũ.dðm ꝙ lʒ nobilioꝛ ſit ſpũs angelicus ꝙ; lux cor

palis:nihilominꝰin hoc ↄueniũt.ꝙ vtrũq; mouet᷑ ꝑ me

diũ. qꝛ exigit᷑ nõ er ꝑte eius qdð mouet᷑ ſ̊ ex ꝑte ipius
motns.in quo neceſſe eſt ratõʒ medij eſſe differentẽ ab
vtroq; termio. In h̊ tñ abundat in nobilitate ſpũs an⸗
gelicus a luce coꝛꝑali.qꝛ ĩ motu ſuo ñ ẽ ᷣm vna ꝑtẽ ſui
in termĩo a quo.vᷣm aliã in termĩo ad quẽ. ſicut lux cũ
ꝑtranſit que ↄmetit᷑ ſe ꝑtibo loci.ql Ad illud vᷣo qð diẽ
augꝰ?. ꝙ deus mouet ſpus ꝑ tp̃ᷣus ñ ꝑ loca.dðm ꝙ Gq̊ nõ
intelligit᷑ de motu locali.łᷣ de motu interioꝛi.quo mo⸗
uet᷑ ſm oꝛigineʒ vel affectõzʒ.

emby terciuʒ

ͤterciũ quo querit᷑.vtꝝ angel? ex ſe mo
eat᷑ localit᷑.vel cũ mouet᷑ nece ſit ipſum

ere coꝛpꝰ.videt᷑ ex veꝛbis błi Pern.ſu
canticacãticoꝝ: ꝓbat.n.h̊ ibi dicẽs.Qõ eſt diſcurrẽ
nec de loco ad locũ tranſire niſi coꝛpoꝝ:h̊ ꝓpꝛia paſſio
alicuiꝰ ſubiecti ñ ↄueiĩt alij ſubiecto. niſi ↄueniẽtiã quã
hʒ ad illud:cũ g̊ moueri de loco ad locũ ſit ꝓria paſ⸗
ſio coꝛꝑis.ñ ↄaeit angelo.niſi ſm ↄueniẽtiã quã hʒ ad
coꝛpꝰ:ſ̊ ñ põt hr̃e ↄuenientiam ad coꝛpꝰ i mouẽdo.niſi
ipᷣm aſſumẽda.qm ei ñ vnit᷑ ꝑ eẽntiã ſiẽ aia coꝛpoꝛi eſt
vnita. videt᷑ ꝙ n poſſit moueꝛi niſi aſſumat coꝛpꝰ.Sʒ
ad h̊ͥ manifeſtandũ multũ ꝓlixe ꝓcedit b. bern.⁊ diſſ
guit ibi q̃tuoꝛ ſpũs.vnũ increatũ ⁊ tres creatos.ſ.ſpi⸗
ritũ brutoꝝ ⁊ hoĩm ⁊ angeloꝝ:⁊ maifeſtat q; ſolꝰſpũs
increatꝰ coꝛꝑe ñ indiget.alij ᷣo indigẽt. Et videt᷑ pla⸗
ne dicere.ꝙ angelꝰ ñ mouet᷑ niſi aſſumpto coꝛꝑe.⁊ hec
ſunt ba eius. Quatuoꝛ geneꝛa ſpirituũ nota ſunt no⸗
bis.pecoꝛis.noſter.⁊ angelicꝰ.⁊ ꝗ ↄdidit illos: nõ ẽ ex
omibo cui ꝓpt ſe ſiue ꝓpter aliũ ſiue ꝓꝑt vtrũq; neceſſa
riũ coꝛpus n ſit coꝛꝑiſue ſiłitudo. excepto dũtaxat illo
cui oĩs taʒ coꝛꝑalis qꝗ; ſpũalis creatura merito ↄfitet᷑.
7 dicit deus meꝰ es tu.qm̃ bonoꝝ meoꝝ ñ eges.Et pꝛi
mũ quideʒ ita coꝛpꝑe egere ↄſtat. vt nec ſubſiſtere abſqʒ
illo vtcũq; poſſit. Simul q; ⁊ viuificare deſinit ⁊ viuẽ
ille ſpũs qñ moꝛit᷑ pecus.veꝝ nos viuimꝰꝗdẽ poſt coꝛ⸗
pus.Et infra. Habet coꝛpꝰncciuʒ ſpũalis cꝛeatuꝛa.
q̃ nos ſumꝰ. Et infra. Jaʒ ꝙ ſuꝑceleſtes ſpũs coꝛꝑibo
egeãt. illa maxime certos nos facit. vera ⁊ vere diuĩa
ſnia.õne ait ſunt admĩſtratoꝛij ſpũs: ⁊c. Quo nã ẽᷣ
modo implent miſteriũ ſuũ ſine coꝛꝑe: pᷣſertim apð vi
uentes in coꝛꝑe.Deniq; ñ ẽ diſcurrẽ. nec te loco ad lo⸗
cũ trãſire.niſi coꝛpoꝝ.quod facẽ frequẽter angelos tã
indubitata ꝙᷓ; nota ꝓbat auẽtas. Hinc ẽ ꝙ viſi ſunt pa
tribo.⁊ ad eos intrauerũt ⁊ mãducauerũt.⁊ pedes la⸗
uerũt. Itaq; inferioꝛ ſuꝑioꝛq; ſpũs prijs coꝛpꝑibo egẽt
ſᷣ tm̃ quibo iuuẽt.nõ etiò iuuent᷑. Ac pecus ꝗdeʒ ex de⸗
bito ſeruitutis.⁊ ad vſuʒ tm coꝛpaliũ tꝑaliũqʒ neceſſi⸗
tatũ iuuãdo ſeꝛuit: ideoq; ille ſpũs ⁊ cũ tꝑe trqſit.⁊ cũ
coꝛꝑe deficit.ex quo plane aparet ꝓpoſituʒ. qð
dicimꝰ.ꝙ ſicut diſfeꝛent ẽ dicẽ coꝛꝑa ⁊ ſpũs eẽ in loco.
coꝛꝑa.n.ſunt in loco ꝑ circũſcriptõʒ.Silr cũ tranſeũt
x loco ad locũ.circũſcribũt᷑ loco ꝑ quẽ tranſeũt: ita ꝗq;

totũ ↄmetit᷑ toti.⁊ ꝑs ꝑti.⁊ hoc eſt verũ.ꝙ moneri Ep⸗

prie coꝛpoꝝ ſolũ.nec ſpiritibo niſi ex oꝛdinatõe ad coꝛ⸗
pus opetit h̊ moueri.ñ eis ĩ natura ſua nec ſᷣm ſe cõ
petit.ᷣ ſolũ ꝑ accñs.ſicut dicimꝰ cũ coꝛpus hũanũ lo⸗
calit᷑ mouet᷑.ꝙ ⁊ aia rõnalis mouet?᷑ ĩ toto coꝛꝑe. Sitr
dicimꝰ ꝙ mouet᷑ coꝛpꝰ quod aſſumit angelꝰ. ipſe per
accns. Et de h̊ mõ mouẽdi loqꝗt᷑ Hern.ĩ pᷣdicta omeł.
Vngde bñ verũ eſt.ꝙ angelus reqrit coꝛpus ad hᷣ vt ſic
moueat᷑.h̊ tñ potius ꝓpter noſtra indigentiã qᷓ ipſius.
Angelus. n. nõſoluʒ iuuat nos in oꝑationibo ſpũalibo
Hᷣ etiã in coꝛꝑalibo:⁊ quo ad has ꝗpter nos indiget al⸗
ſumẽ coꝛpꝰ ad h̊ vt ſic moueat᷑. ⁊ ex vbis bĩi Hern. ptz
ꝙ de h̊ modo mouẽdi loqꝗt᷑. hincẽ ꝙ viſi ſunt pribo ⁊c̃.

aſſumere coꝛpꝰ. E aũt nece ſit ipᷣm aſſu

hmõi.n.ops tões ñ poſſent exeꝛcere niſi mediãte coꝛꝑe
Sed creati ſpũs ꝓprie dicũt᷑ eẽ in loco diffinitiue niſi
circũſcriptõc.quod coꝛꝑibo ñ ↄuenit ſᷣ ſolũ ꝙ circũſcri
ptõne. ⁊ ſic qtũ eſt de natura ſua rñdet eis moueri de
loco ad locũ ſine coꝛꝑe.ſiue coꝛꝑis aſſumptiõe.⁊ H̊ pʒ.
Aie.n.ſeꝑate pñt moueꝛi nõ aſſumendo coꝛpꝰ.qm aut
alienũ coꝛpꝰ aſſumerẽt.aut ſuũ. Alienũ nõ videt᷑ cõpe⸗
tere:de ſuo videmꝰ ꝙ nõ aſſumũt.cũ iacẽt ĩ ſepulchris
quare multomagis ſpũs angelici pñt moueri ſine aſſũ
ptõne coꝛꝑis.cũ ex ſe ⁊ natura ſint ſeꝑati: nec videant

cpengdere aliquo mõ a coꝛꝑe. aut aliquã relatõʒ babẽ

ad ipſum.
¶Mueſtio.xxxiiij. de motu

—

angeli coꝛꝑe aſſumpto.

Icto de motuan/

geli ᷣm ſeipᷣm.dicendũ eſt de motu eiꝰ
aſſumpto coꝛꝑe. Primo ꝗ dom eſt de
aſſumptõne coꝛꝑis.Secũdo de actiba
–gquuos exercet coꝛpꝰ. Ad maioꝛẽ autẽ
euidentiã.¶ Primo querit᷑.vtꝝ de natura ſua habeat
coꝛpꝰ:aut potius in naturã ſua ſit ſuba ſeꝑata a cor⸗
poꝛe.¶] Secũdo.vtꝝ indigeat quo ad aliquã opationẽ
vel non. ¶làiPꝓneercio. quid hic dicat᷑ aſſumere.⁊ ſᷣm quẽ
intellectũ.¶ Quaꝛto. de quo coꝛꝑe aſſumat coꝛpꝰ: aut
de ſuꝑioꝛi.ſ.celeſti.vel de inferioꝛi vt eſt coꝛpꝰaereum.
4¶ Quinto.vtꝝ angelus illud coꝛpꝰ oꝛganiʒet. vel etiã
oꝛganiʒatũ aſſumat.⸗:! Sexto.vtꝝ aſſumat qͥ ad omẽm
actũ coꝛpus.vel nõ quo ad omẽʒ.¶ Septimo de aſſum
ptione coꝛꝑis facta.qñ dominꝰ in veteri teſtamẽto pa⸗
criarchis apparuit. vtꝝ facta fuit a dño vel ab angelo.

pꝛimũ ſic. Videt᷑ ꝙ angelꝰ de natura
ſua ſit ſuba a coꝛꝑe ſeꝑata.ↄſtat.n.q ſub
ſtãtie oꝛdinant᷑ ĩ vniuerſo ᷣm maioꝛẽ no
bilitatẽ ⁊ minoꝛẽ. q ĩ ipᷣis attẽdit᷑ ſᷣm ma
oꝛẽ aſſimilatõz ad drũ: 7 B pz decurrẽdo ĩ oĩbo ſubſtã⸗
tijo:priꝰ.n.ſunt ſube incoꝛpoꝛee q; coꝛpoꝛee.⁊ int᷑ cor⸗
poꝛeas pᷣmo angelꝰ qᷓ aia. ⁊ aĩa rõnalis q; ſenſibilis ⁊
vegetabilis. Siłr int corpoꝛeas pᷣus ẽ ſuba celeſtis qᷓ
elemẽta vel elemẽtata.Sʒ ↄſtat ꝙ ẽ incoꝛpoꝛea ſuba. q
nullo mõẽ a coꝛꝑe ſeꝑata aut ſeꝑabił.vt vegetabilis ?
ſenſibił.Alia ẽ qꝗ etſi ſit coꝛpoꝛi vnita.tñ ẽ ab eo ſeꝑa⸗
bilis.vt aĩa rõalis:⁊ poſtq ẽ ſeꝑata ꝑ naturã hʒ depẽ⸗
ntiã ad coꝛpꝰ:ſᷣ lʒ ſube vegetabił᷑ ⁊ ſenſibił ſit aſſila⸗
tio cũ deo qͥ ad natuꝛã incoꝛpoꝛei.ñ tñ ꝑfecte.qm̃ deꝰde
natura ſua ẽ oĩno ſeꝑatꝰ a coꝛꝑe.⸗! Itẽ lʒ ſube rõnalis
ad deũ adhuc ſit maioꝛ aſſilatio qͥ ad h.ꝙ ẽ nõlolũ ſub⸗
ſtantiã incoꝛpoꝛea.ſ̊ etiã a coꝛꝑe ſeꝑabilis:ñ tñ ẽ oĩno
ꝓfecta aſſiłatio.ſᷣm ꝙ ẽ poſſibile ĩ creatura.qm ñ repu
gnat creature.ꝗn poſſit inueniri aliqua ſuba incoꝛpo⸗
rea que de natura ſua ſit ſeꝑata a coꝛpꝑe.vt ſic ſit ꝑfecta
eius aſſimilatio cum dro. aut aliter eẽt imꝑfectio ĩ vni
ueꝛſo. Aut & ipſa eſt angelus.aut aliqua ſubſtantia ſu
pra angelum oꝛdinata in vniuerſo:ſed planum eſt ñ
poteſt poni ſecũdo modo.ergo opoꝛtet ponere ꝙ pᷣmo:
⁊ ita habetur ꝓpoſitum. ſcilʒ ꝙ angelus eſt ſubſtantia
incoꝛpoꝛea de natuꝛa ſua a coꝛpoꝛe ſeꝑata. ¶ Contꝛa.
Aug.ſuper geñ.ad lit.iij.li.⁊ recitatur ſecũdo ſentẽ.
diſ. viij.ca.j. Oemones aerea dicũtur aĩalia.quia cor⸗
poꝛum agereoꝛum natura vigent:nec per moꝛteʒ diſſol⸗
uũtur.quia preualet in eis elementum aptius ad faci⸗
endum ꝙᷓ; ad patiendum. Sed omne animal c natuꝛa

ſua eſt coꝛpoꝛeum.q̊ demones tæ natura ſua ſunt coꝛpo

rei:̊ einſqẽ nat᷑e ſũt boni ⁊ mali. tã boni ãgeli qᷓ ma
li de nała ſua ſunt coꝛpoꝛei.¶ Itẽ aug.viij.ð ci.dei.cõ⸗
Eat tꝛes ſubas adinuicẽ.deos.ſ.demòes ⁊ hoĩes:⁊ dic᷑
hi.ſ.mõeg ſũt genẽ aĩalia aĩo paſſiua mẽte rõalia

— — „ — — —, —

—
—

—

ozdöneld
cüdo detin
Bddmnaicrane
uraſinbaben
aſepanacn⸗
lignicpnin
mnere.zfnqee
mmatconau
kconpzarrunn.
anizet dalctii
matiagonin
ptimno daſtun
itelkanitopi
pelabangeo

el? nunnt
.,ltat,ng
m matoꝛi no
Attöit mmnt
oioiboſubſti
nee. 1into⸗/
j ſenſiblis
nba celeſtiog
poren ſibni
vegetabls!
jtabeoſeg
tura hy ape
libiklitalflu
ete q d
ſube onin
pinoͤliſ
io: itfioin⸗
nginn
ſubn incopo⸗
tieſitgſeen
npſeoifn⸗
ſubltnntaſt
amuneſten

cregno⸗
i anna

.(Ertn
ſchcdoſent.
ia ginco
notoi,
tonten
lanumn
nſin unn
inifnn
zcoleo,
Nisndi
e lia

40

¶ Lueſtio

tempꝑe eterna.coꝛꝑe aeꝛea.Sʒ hoies ſunt genẽ aĩalia.
aĩo paſſiua.coꝛꝑe teneſtria.duratõe tꝑalia.DPemones
ðvo ſunt genere aĩalia.mente rõnalia.aio paſſiua.cor⸗
poꝛe aerea.duratõne eterna. Poſtmoduʒ dicit.ꝙ duo
ſunt coĩa omibo.ſ.ꝙ ſunt geneꝛe aĩalia.mẽte rõnalia:&
temones ſunt genere aĩalia.⁊ ita vt prius.⸗ Stẽ aug.
in li.de tri.qrendũ eſt in illis coꝛꝑibo foꝛmis viſis.vtꝝ
ad h̊ opus tm creatura foꝛmata ſit.ĩ qua deus ſic ratõ
aꝑtius ſe indicauit.hũamis oſtendet᷑ aſpectibo:an an⸗
geli qui iaʒ erant ita mittebant᷑.vt ex ꝑſona dei loque⸗
rent᷑aſſumentes coꝛꝑalezʒ ſpẽm de creatura coꝛpoꝛea ĩ
vſuʒ miſterij ſui:aut ipſuʒ coꝛpꝰ ſuũ cui nõ ſubdũt᷑ ſed
ſubditũ regũt. mutates atq; vertẽtes in ſpẽs q̃s vellẽt
accõmodatas atq; aptas actõnibo ſuis.Fᷣm attꝛibutaz
ſibi a creatoꝛe potentiã.⁊ G recitat᷑.ij.ſentẽ.di.vijj. Ex
bac ꝗ̊ diſtinctõne videt᷑. ꝙ angeli ſint corpeei. Re ⸗
ſpondendũ eſt.ↄcedimus ꝙ ſicut onñdebat᷑.ꝙ angeli de
natura ſua ſunt ſube ſeꝑate a coꝛꝑibo.¶ Ad illð quod
primo obijcit de angelis.dom ꝙ illud nõ dicit aſſeren⸗
do ð magis ꝓcedit ex ſupoſitõne:volebat.n.ibi oſten⸗
dere. ꝙ demones quia ꝑmittunt᷑ temptare hoĩes. habi
tant in hoc aere caliginoſo. deferentes tñ ſecũ ſuaʒ pe⸗
nam gehennalẽ.ſᷣm ꝙ manifeſtat Meda:⁊ ad h̊ oſten⸗
dendũ vult diceꝛe.ꝙ babet᷑ argumentũ.ſi ita eſſet ꝙ de⸗
mones eſſent coꝛꝑe aerea.ſicut quidam volũt:qm̃ ſi ſic
eſſet.magis ↄgrueret ꝙ in pᷣdicto aere habitarẽt. ita

patet ꝙ nõ aſſerit ipſos eſſe coꝛꝑe aeria.⸗ Ad ſecũduʒ

dicimus.ꝙ augꝰ.illud dicit recitando opiones plato⸗
nicoꝝ.nõ aſſerendo.il Ad terciũ dicimus ſiłr. illud
dicit aug.diſputando:nec ibi illaʒ.q.ꝓut ad angelos
ꝑtinet diſputauit.ſ̊ potius dicit.ꝙ boc nõ ꝑtiet ad ſuũ
Apoſitũ. h̊ ſolũ vult determinare.qũo dñs apparuit in
veteri teſtamento.⁊ vt vtꝝ indiffeꝛent ſᷣm oes ꝑſonas
⁊ vtꝝ aſſumebat coꝛpus.⁊ in illo coꝛꝑe ſanctis patꝛibo
loqueba

.
Membx ſecũdũ

*

ſic.Qon põt dici ꝙ angelus fruſtra aſſu⸗

R Bſecudũ quo querit᷑. vtꝝ indigeat cor⸗
. poꝛe quo ad aliquã oꝑatõʒ vel n. Ad qð

Bent᷑ eis in ſe. aut in relatõne ad deũ. aut in relatõe ad
nos. Rõne primaꝝ oꝑatõnũ nõ põt dici ꝙ coꝛꝑe indi⸗
geat.cuʒ ſit incoꝛpoꝛeꝰ de natura ſua.vt.S.oſtenſuʒ ẽ.
Similit᷑ nec rõne ſecũdaꝝ.qm̃ aſſiſtere laudare deuʒ ⸗2
hmõi oꝑatõnes.nullaʒ relatõʒ habent ad coꝛpus.Si⸗
milit᷑ nec rõne terciaꝝ.qm̃ oꝑatõnes que deben?᷑ ei cõ⸗
patõne ad nos:aut debẽt᷑ ei quo ad intellectũ.aut quo
ad effectũ:quo ad eas que debent᷑ ad intellectũ cõſtat.
ꝙ nõ indigeat coꝛꝑe.quod pʒ de natura agẽtis ⁊ de na
tura recipiẽtis: ſubſtatia.n.intellectiuna pot ↄicare qð
intelligit ſine coꝛꝑe.⁊ ſimilit᷑ põt reciꝑe.Silr nec quo
ad eas que dbent᷑ ei ᷣm effectũ.ſicut eſt cuſtodire pu⸗
gnare ⁊ hmõi.¶ Contrariuʒ. plane habet᷑ a Wern. in
omeł.v.ſuꝑ Canti.vbi diſtinguit q̃tuoꝛ ſpũs.qͥꝛuʒ vnꝰ
eſt angelicus.qui eſt in coꝛpe indigens.ſicut dictuʒ eſt
in pᷣcedenti diſputatne. (iRnae ꝙ aſſumit ſolũmo⸗
do coꝛpus ꝓpter oꝑatõnes quas exercet in nobis. Vñ
neceſſitas eſt ex ꝑte noſtri.nõ ex ꝑte ſui: ⁊ veꝝ ẽ adhuc
ꝙ nõ eſt nccĩtas aliq ad ̊ vt imprimat intellectiue aut
imaginatiue.ſᷣ̊ ſolũ ꝓut debet impmere in ſenſitiua.vt
viſui aut auditui:⁊ ꝑ hoc ſoluit᷑ quod obijciebat᷑. Iteʒ
quedazʒ ↄgruentia eſt rõne cuſtoditõnis:nõ.n.ſolũ cu⸗
ſtodit nos.faciendo nos ꝓficere in bono. ̊ cuſtodiẽdo
nos a malo: emones.n.multotiẽs aſſumũt coꝛpus vt
nobis noceãt.⁊ ipſi angeli aſſumptis coꝛpibo ↄuenien
tius pñt eos repᷣmere.vnde poſt coꝛꝑis aſſumptõeʒ eſt
ibi quedaʒ ogruentia.

mat:omẽs.n.opatõnes angeloꝝ.aut de⸗

emby terciũ

D terciũ quo querit᷑.ꝗd di 3
ↄſtat ei ꝙ qn ſpũs angelicꝰ aſſumit coꝛp
ꝙ ei vnids ſpus nõ videt᷑ poſſe vmri cor⸗
poꝛi.niſi aut ſicut ꝑfectõ ꝑfectibili.aut ſi
ut motoꝛ mobili. bis.n. duobo modis vmt᷑ coꝛꝑi. Dʒ
oſtat ꝙ pꝛimo mõ nõ vnit᷑ coꝛpi.ꝗ̊ᷓ ſecũdo:⁊ ita videtur
ꝙ ꝓ tanto debet dici.ꝙ angelus aſſumit coꝛpꝰqm̃ vnit
ei ſent motoꝛ mobili.i¶ Sed tũc obijcit᷑.ſi ꝓ tãto dicat᷑
aſſumere.tũc dicet᷑ aſſumere quodcũq; coꝛpꝰ qð eſt ab
ipſo motũ:⁊ ita ſi mouet vn magnãa turꝛim. tũc dice⸗
remus aſſumere ipᷣm coꝛpus id.qð falſuʒ ẽ. Dicit eniʒ
aug.in li.de ciui.dei plane.ꝙ angeli ex nata? ptãte di
uina hñt ptãteʒ ad mouẽdũ oĩa coꝛꝑa.ᷣ nõ dicũt᷑ aſſu⸗
mere oĩa coꝛꝑa ab ipſis mota. Ioꝛte diceret᷑ ꝙ dicũt
aſſumere illa coꝛꝑa in qio loquũt᷑ ⁊ ĩ ꝗbo exercẽt hmõi
oꝑatões ſenſibiles.Sʒ adhuc videt᷑ eè h̊ falſuʒ.qm an
gelus locutus eſt in ʒacharia.Fſᷣm ꝙ dr zacha.j.⁊ dixit
ad me angelꝰ ꝗ loquebat᷑ in me. ᷣm h̊ optet dicere . ꝙ
angelus aſſumpſit coꝛpꝰ zacharie.qð falſuʒ e.¶ Rñ⸗
det᷑ ꝙ ſm ꝙ põt extrabi ex veꝛbis aug. ĩ li.de tri. ꝙ iſta
aſſumptio eſt ſumptio coꝛꝑalis creature ſibi ↄiũcte:vel
q́i vniꝰ cũ creatura ſpuali:ad manifeſtatõzʒ ipius crea⸗
ture ſpũalis vel ad demonſtratõʒz diuinã. Et nõ ꝙ dĩ
qi vniꝰ vel q̃i ↄiũcti:qm̃ angeli ad ſuũ coꝛpꝰnõ eſt vnio
ſicut ꝑfectõis ad ꝑfectibile.ſed ſicẽ motoꝛis ad mobile.
Itez addit᷑ ad demonſtratõʒ diuinã. ꝓpt᷑ apparitiones
factas in ve.teſta.in ꝗbo dñs locutus ẽ ſanctis pribo:
tñ mediãte angelo aſſumẽte coꝛpꝰ: ⁊ ita aliqñ inuenit᷑
ſcriptũ.qꝙ apparuit dñs.aliqñ ꝙ aꝓaruit angelus.Ex
H̊ pʒ.ꝙ nõ aſſumit om̃e coꝛꝑꝰ quod mouet. ſᷣ olũ quod
mouet ad ſui manifeſtatõʒ vel manifeſtatõz diuinam.
4Et quod obijcit᷑.ꝙ deberet dici aſſumpſiſſe ʒachaꝛiã
cũ in eo locutus eſt.Dicẽdũ ꝙ; nõ oꝑtet.qꝛ dñs angelo
inſpirauit.⁊ angelꝰ ꝓphe.⁊ tũc aĩa ſic ab angelo mota
mouit coꝛpꝰ ad expmendũ voce illud inſpiratũ:⁊ ita lo
qui ñ oueit angelo niſi ꝑ cauſaʒ.ñ ꝑ eẽntiaʒ.

nby quaztũ

D equartũ quo querit᷑.de quo coꝛꝑe aſſu⸗
mat coꝛpus.Ad quod ſic. Nidet᷑.n.q de
empireo.vel dicat᷑ q̃re nõ.q¶ͥ Pretea.vi⸗
xt᷑ ꝗ magis ↄgruat ꝙ aſſumat te celeſti

de alio.qm illud coꝛpꝰ int omĩa coꝛꝑa magis ↄgruit

nature eoꝝ. Vñ etiã dicit aug.in lib.ſuꝑ gen.ad lit.ꝙ;
demones ꝗbo añ pctẽm ↄgruebat locꝰ celeſtis.q;tũ erat
de pᷣma ſua natura: poſt pctm ceciderũt ab eo in hunc
gert᷑.⁊ de illo aſſumũt coꝛꝑa ad temptandũ. ſi ̊ bonis
adhuc debet᷑ celũ empireũ tanqꝙ locꝰ.pʒ q; Bͥ coꝛpꝰ ma⸗
gis ↄgruit nature eoꝝ:nec miꝝ. cũ h̊ ſit ꝓrie ↄtinens
eos:pʒ ̊ ꝙ magis ↄgruit ꝙ ð celeſti coꝛꝑe aſſumãt ſibi
coꝛꝑa ꝙ; de aliqͥ alio.¶¶1 Pretea.videt᷑ ꝙ ñ ↄgruat ipᷣm
aſſumẽ coꝛpꝰ de aere. vᷣ olũ de celeſti coꝛꝑe: qm angelꝰ
mouet᷑ repẽte.̊ ẽ in tꝑe ꝑceꝑtibili: ꝙ̊ magis illi ↄpetit
coꝛpꝰ illud qdð citiꝰ inouet᷑.ꝗ̊ magis ↄgruit coꝛpꝰ cele⸗
ſte ꝙ; aereũ.cũ młtomaioꝛis ſit agilitatis q; coꝛpꝰacreũ
G de ↄꝓgruitate magis ↄpetit ꝙ aſſumat coꝛpꝰ de celo q;
de gere. ¶¶q Iez Hh̊ ideʒ videt᷑ ꝑ G.ꝙ cuʒ angelꝰ appaꝛuit
petro ĩ caꝛcẽ lumẽ refulſit.ſ̊ lumẽ ꝑtiet ad celeſie coꝛꝑꝰ
Silr p̃t argui ex ꝗbuſdã apparitõibo veteris teſ. ¶ ¶õ
tra.ↄſtat ꝙ ncce ẽ qũ angelꝰaſſumit coꝛpꝰ de aliqͥ coꝛꝑe
coꝛpꝰ aſſumptũ diuidat᷑ ab eo a qͥ ſumit᷑: ſiůj impoſſi⸗
bile ẽ ꝙ aliqdð coꝛpus diuidat᷑ a coꝛꝑe celeſti.maxĩe ab
empireo.etiã ſᷣm ꝙ ponũt phi.ponẽtes nullo modo eẽ
poſſibile.ſectionẽ vel diuiſionẽ fieri ab hmõi coꝛpibus
ꝗre impoſſi bile eſt.ꝙ aſſumãt coꝛpus te coꝛpe celeſti.
¶Pretea.ꝑtes eiꝰ denſant᷑ ad h̊ vt ſit viſibile: quod ñ
eẽt ĩ ipo poſſibile niſi eẽt alterabile ⁊ mutabile: cum
coꝛpꝰ celeſte de ſe ſit inniſibile.⁊ coꝛpꝰaſſumptũ ab an
gelo ſit viſibile:ncce ẽ.q ſi aſſumeret de coꝛpꝑe celeſti. ꝙ

icat᷑ aſſumere.

=

Ptes eius oſererent᷑.⁊ ita eẽt mutabile illud coꝛpꝰ ⁊ al
terabile.quod eſt impoſſibile ⁊ maxĩe de empireo.Si
enĩ illud coꝛpꝰ ñẽ mobile motu locali młtomagis nec
motu alteꝛatõis:cũ motꝰlocalis dignioꝛ ſit ⁊ prioꝛ int
oẽs motus.⁊ illud coꝛpꝰ eſt coꝛpꝰ digniſſimũ.q Pre⸗
terea.plane dic phᷣs.ꝙ ille motus ẽ prioꝛ.ita ꝙ vbi de⸗
eſt a oẽs alij deſunt:nõ tñ vbi eſt.ncce ẽ ꝙ alij ſint.̊ pʒ
ꝙ ñ aſſumũt coꝛꝑa de coꝛꝑe celeſti.ſᷣ̊ tm̃ de aere.¶ Sʒ
iũc querit᷑.q eſt drñtia int bonos ⁊ malos.qm̃ mali ð
eodeʒ aſſumũt. Iteʒ dicit Greg.abꝛahaʒ angelos non
potuiſſe videre.niſi coꝛpꝰ ex aere aſſumpſiſſent: nõ enĩ
apparerẽt ⁊ coꝛpꝰ aſſumerẽt.niſi coꝛpꝰ ſolidũ ex celeſti
elemẽto haberẽt.4¶ Pretea.h̊ põt ↄueĩre eoꝝ agilitati
Fm y dictũ ẽ ſupᷣ. Sʒ in ↄtrariuʒ ad bec obijcit ꝑ h̊ qdð
dicit Heda in li.de natura reꝝ.dicẽs celũ ſuꝑioꝛis cir
culi. ꝗꝓprio diſtinctũ termĩo.⁊ equalibo ſpacijs colloca
tũ.virtutes ↄtinet angelicas.q ad nos exeũtes etheꝛea
coꝛꝑa ſumũt.vt poſſint homĩbo in edẽdo aſſimilari.ea

vemq; reuerſe deponũt.¶ Pretea. nõ videt᷑ ꝙ H̊ repu⸗

gnet agilitati eoꝝ.qm̃ ſᷣm aug.hõ tantũ h̊ hʒ poſſe ſupᷣ
ſuũ coꝛpꝰ.ꝙ põt ſᷣm aliquã ꝑteʒ ſui facere aligd.quod
videt᷑ oino ↄtrariũ nature ſue. Et de h̊ poĩt tria exem⸗
pla. Primũ eſt.ꝙ fuit hõ tante agilitatis.ꝗ totã capil⸗
laturã ſuã potuit vertẽ añ faciẽ ſuã.ita ꝙ poſterioꝛ ꝑs
capitis remaneret nuda.Aliud exemplũ ẽ de hoĩie alio
ꝗ poterat mouere auꝛes ſuas veꝛſus oculos ſuos.quẽ⸗
admodũ facit pullus eꝗnꝰ. Terciũ exemplũ ẽ. ꝙ aliꝰ
fuit hõ ꝗ a ꝑte poſterioꝛi poterat voceʒ formare ⁊ loꝗ.
nec erat ille ſonus turpis:⁊ tñ illa tria vident᷑ ↄtraria
nature coꝛꝑis hũ ani.Cum q̊ homo ſic poſſit circa cor⸗
pus ſuũ.multomagis videt᷑ ꝙ angeli qui ſunt maioꝛis
agilitatis.pñt facere vt coꝛpꝰ aereũ aſſumptum tãte ſit
agilitatis vt ↄgruat motui ageli.¶ Rñdet᷑.q aſſumit
coꝛpꝰ de aere.Sʒ duplex ẽ ꝑs aeris.ſ.ſuꝑioꝛ qͥ puꝛioꝛ ẽ
qᷓ ꝓprie dicit᷑ ether:⁊ inferioꝛ q̃ nõ eſt ita pura.qᷓ ꝓrie
dicit᷑ aer:⁊ ſᷣm hec diſtinguũt᷑ duo celi.ſ.ethereũ ⁊ ae⸗
reũ. Et ſᷣm h̊ dicimꝰ. ꝙ boni angeli de ethere aſſumũt
coꝛꝑa.ſ̊ mali potius de aere.⁊ iſtis vtamur ᷣm nomĩa
ꝓria:ether vᷣo bñ põt denſari ⁊ rarefieri vt fiat viſibi
le.Al Ad obiectũ in ↄtrariũ dðm eſt.ꝙ lʒ angelꝰ oditꝰ ĩ
celo eẽt empireo.⁊ ita illud coꝛpꝰvidet᷑ in geneꝛe coꝛpo
rũ magis ↄueniẽs:nõ tñ ↄuenies vt aſſumat᷑ ĩ miſteriũ
cũ mittit᷑ ad nos.Coꝛpꝰ.n.ethereũ ↄueĩt mutatiõi q̃li⸗
cũq;.quod non videt᷑ d coꝛpꝑe celeſti ſiue de empireo.
Ad ſecũduʒ dõm.ꝙ lʒ coꝛpus celeſte ſit magis agile
ethere vel aere.tñ iſiud videt᷑ magis ↄueniẽs miſterio
nõ ꝓpter motũ tm̃.ſᷣ ad foꝛmatõʒ. poteſtatẽ aũt hʒ an⸗
gelus ſuꝑ hmõi coꝛpꝰvt citiſſime faciat moueri.⸗. Ad
terciũ dm.qꝙ lumioſitas q oñſa eſt in appaꝛitõnibo bo
noꝝ angeloꝝ.nõ repugnat ꝗn aſſumat coꝛpꝰde ethere:
etheꝛ.n.lʒ de ſe ñ habeat lumẽ.recipit tñ lumẽ a celeſti
coꝛꝑe:⁊ ita ether ſic illuiatus.põt eẽ materia coꝛporis
in quo angelꝰ apparet: ⁊ ita põt lux agarẽ cũ angelus
bonꝰ ſe demõſtrat:quocũq; aũt mõ ſit.ſiue aſſumat de
ethere vel de gere. ſiue de celeſti coꝛꝑe. nihil circa h te⸗
mere diffiniẽdũ.ſ̊ ſanctoꝝ auẽtibo adherendũ.

embruz qmintum

Baquintũ quo querit᷑ de mõ aſſumẽdi eł
faciẽdi illud coꝛpꝰ.cũ nõ ſit oꝛganiʒatuʒ.
querit᷑ vtꝝ angelꝰ oꝛganiʒet illud.⁊ vide
. tur ꝙ ſic. Aug.ð ci.dei. In angelo ẽ vita
dtiet. lentit.2 intelligit. Sicut.n. aĩa tenet coꝛpꝰ ſuũ
inqtũ eſt oꝛganiʒatũ.qua diſcedẽte diſſoluit᷑.⸗ pereũt
oꝛgana. Sic angelꝰ videt᷑ ↄtinere coꝛpꝰ aſſumptum ne
diſſoluat᷑.⁊ hʒ angelus virtutẽ preꝑandi illud coꝛpus
ad h.vt aptũ ſit motui ſuo: ⁊ hoc videt᷑ eſſe oꝛganizare
quia nõ eſt aptuʒ motui quo illud mouet. vtpote locu⸗
tioni.niſi ſit oꝛganizatũ.q̊ angelus hʒ poteſtatẽ orga⸗
nizandi illud.¶ Contra. Anima non oꝛganizat coꝛpꝰ
ſuum ſed oꝛganiʒato vtitur. gᷓ ſimiliter nec angelus.

Al Item ſi oꝛganizant.cum oꝛganiʒare ſit foꝛmaʒ vlti⸗
mam dare: oꝛganiʒ atio enim eſt vltima perfectio cor⸗
poꝛis inq;tum coꝛpus.non dico inqtuʒ animatũ:dare
auũt vltimã foꝛmã ſit creare.ſm hoc angelus diceretur
creatoꝛ.quod eſt ↄtra aug.qui dicit.ꝙ angeli ñ debent
dici creatoꝛes.lʒ aliquid adminiſtrẽt vt aliꝗd creetur.
ſicut nec agricole ſegetum dicunt᷑ creatoꝛes: q;uis enĩ
aliquid oꝑentur pꝛeꝑando ad recipiendũ foꝛmam volti⸗
mã.tamen foꝛmaʒz vltimã non dant. Et ponit exẽpluʒ
de foꝛmatione eue de coſta ade.que miniſterioꝝ ange⸗
loꝛum preꝑata habet᷑ hoc ſecũdo lib.ſen.di.xviij.

ca.ſolet queri.¶ Solutio.dicimus ; angelus preꝑat

hmõi coꝛpus aſſumptum pᷣm ꝙ pertinet ad ſui manife
ſtationem faciendam.foꝛmatio autem vltima eſt dei.
4Al Ad illud quod obijcit de anima.dicẽdũ ꝙ non eſt ſi⸗
mile.Anima eniʒ creando infundit᷑ ⁊ in fundẽdo cre⸗
atur: non poteſt auteʒ infundi niſi in coꝛpoꝛe iaʒ oꝛga
nizato.quia oꝛganiʒatio eſt vltima diſpoſitio que ẽ q̃i
neceſſitas ad animã. vnde pꝛius eſt oꝛganiʒaꝛe ꝙᷓ; oꝛga
niʒ atum eſſe.⁊ ita cum coꝛpus oꝛganiʒat᷑.aĩia nondum
elt.vnde nec põt oꝛganiʒare.ſ̊ habet naturazʒ ſubmini
ſtranteʒ in oꝛganiʒando coꝛpꝰ:p angelꝰ cum coꝛpꝰ aſ⸗
ſumit iam eſt.⁊ ideo põt ipſemet p̃ᷣꝑare.q Ad alið di⸗
cendũ.ꝙ lʒ angelus diſtinguat aliquo mõ oꝛgana.nõ
tamẽ ꝓprie dicit᷑ creatoꝛ.qꝛ nõ facit de nõ ente ens.qð
creatoꝛis eſt tm.ſᷣ de nõ ſic exñte.ſic exiſtens:ſupponẽ⸗
do materiã q̃ nõ ſupponit᷑ in creatiõe.vt raro denſum ⁊
hmõi.quod põt ↄuenire alij.

lembꝛum ſertum

O ſextuʒ quo queꝛit᷑ de vſu coꝛꝑis aſſum
pti.vtꝝ angelus mouet᷑ coꝛꝑe aſſumpto.
vtpote coꝛpe hũano ad omẽʒ actũ.inqtũ
Ppmõi coꝛpus eſt. Videt᷑ ꝙ ſic. vtitur eniz
Coꝛpe qtum ad actum loquendi. qui attendit᷑ qᷓtuʒ ad
rõnaleʒ:vtit᷑ etiã eo quo ad actum comedendi.qui at⸗
teſtat᷑ aiationi.ſicut põt ꝓbari auẽte ſcripture in plu⸗
ribus locis:ſiat ̊ argumentũ a minoꝛi ſic. Angelꝰ põt
vti coꝛꝑe aſſumpto ad dictos actus qui nobilioꝛes ſũt
alijs: multomagis ad oẽs alios qui min digni ſunt.
4Al Iteʒz poſterius ñ ẽ ſine pᷣoꝛi.ſ̊ vinẽ ẽ actꝰ pꝛioꝛ q; loqꝗ
vel ↄmedere:& illi ñ ſunt ſine iſto: cũ ꝗ̊ angelꝰ vtat᷑ cor⸗
poꝛe ad locutõz ⁊ ↄmeſtionẽ. q̊ videt᷑ ꝗ; eo poſſit vti ad
viuificatõezʒ.ita ſcʒ vt illud viuificet.Qð ſi ↄcedat᷑.vi⸗
ct hoc eſſe falſuʒ.i 2õ.n.videt᷑ vineꝛe coꝛpꝰ aſſumptũ
ab angelo.qꝛ ab eo aſſumit᷑:fiłr plures actus tali cor⸗
poꝛi ↄpetentes. p̊ ſoluʒ quo ad illos ꝗ valent ad angeli
manifeſtatõʒ vel dei demonſtratõʒ. ꝓpter que etiã cor⸗
pus aſſumit.hmõi.n.ſunt loqꝗ ⁊ ↄmedẽ: volebãt.n.an⸗
geli oñdeꝛe ſuã poteſtatẽ qꝛ ↄmedebãt ptãtiue.nõ ex in⸗
Digẽtia vel neceſſitate ſicut nos.vnde ꝑ predictos actꝰ
ſe magis manifeſtabũt.¶ Pretea.qꝛ ꝑ hos maioꝛẽ fa⸗
miliaritatẽ exhibebant illis quibo apparebãt ſicut per
doꝛmire ſentiꝛe ⁊c. IJdeo potius ad hos actus vtebant᷑
coꝛpe aſſumpto q; ad alios.Et hoc eſt quod aug.in li.
xriij.de ciui.dei. Hoc faciebãt angeli viſibilit 2 tꝛactabi
liter apparentibo:nõ qꝛ indigebat. ſed quia volebant
poterant.vt homĩbus congrueꝛent ſui miſteꝛij quadaʒ
hum anitate fecerũt.nec fantaſtice angelos ediſſe cꝛedè
Dum eſt.qñ eos in hoſpitio homines ſuſceperũt. ſic dĩ
geñ.xviij.⁊.xix.i¶l Per hoc etiã quod dictu eſt.non ꝗa
indigebant ſed quia volebant.patet ſolutio ad obiecta
que ꝓcedebãt.acſi hmõi actus eſſent ex natura vel ne⸗
ceſſitate nõ voluntate.Abi.n.aliquid habet᷑ nõ natu⸗
ra ſed volũtate.põt haberi poſterius ſine prioꝛi:illud
aũt argumentũ nõ erat a maioꝛi.quia nõ magis videt᷑
ꝙ debeat vti coꝛꝑe aſſumpto quo ad alios actus ꝗꝙᷓ ad
, ⁊ comedendũ.quod patet ſi inſpiciat pꝛedi⸗
ti

Cta. 3 oꝛit᷑ h queſtio. Quare abrahbaʒ angeli ſibi
appatetibo cibos obtulit. cũ ſciet ãgelos cibo ñ indigẽ
⁊ illos intelligeret eẽ angelos.quod patet:q; eos ado⸗

ſtſomezſ
perſecnocg,
Amimatiden
elus dicnen
nngelißi bene
taligdceegg
res: ige
— ln
poniterep
hiſeniop
lbſen ditiß
Angeluopeemn
etadſuinante
Pftimaeg d.
iignoneſiͤ
in fonceto ee⸗
poreigzan

poſinoeitaſ.

nizcneihe
t aianondn
ARuraz ſobnnn
cum con
Waaln
5moogend
nöenten
kiſtnngſion,
Ntraroafun:

tum
ſſucorpisafu
copegſung
omnez acti inqti
Pſic ptünan
ttencit ma
nnedenci goigt⸗/
ſcriptureinph⸗
iſi. Mageb'e
hi nobilores ſi
minwigniſin⸗
aer naile
angeb ſtcke⸗
peo voſſtin
Döli oltbtß
conp) aſonpdl
enno tlich⸗
Halentod angt
er quectich⸗
olcbitndl⸗
Nitiue noͤerin
hpruſetohe⸗
pos noionifn
rebit ſet fet
gemoptebeſt
noc aug in li
Dlit1 naetu
nia volebant!
niſkeiontt;
ſostciſecit.
ceperüt ſin

(Lueſtio

rauit. ꝗ Ad quod dm. ꝙ abrabã primo putauit eos

eſſe hoies. a ideo cibo indigere. ꝓpter quod cibos ob⸗
tulit:s poſimodũ pcepit eos eſſe angelos.4. Sʒ obijcit
qꝛ prius adoꝛauit ꝙ; cibos offerret.vtʒ gen.xvuij.̊ pꝛiꝰ
intellerit eos eſſe angelos.Zd qd dm. illa adoꝛatõ ñ̃

fuit latria qͥ dro offert᷑. nec etiã dulia qᷓãgelis. ſ̊ dulia

q offert hoibo reuerẽtie cauſa. Sic aũt adoꝛauit abꝛa⸗
ham.cũ putaret eos eẽ hoies.qꝛ eos vidit ĩ reuerenda
ꝑſona. Sʒ poſtmoduʒ intellexit eos eẽ vere angelos 2
etiã veũ in eis aparuiſſe.Elnñ trinitatẽ ĩ vnitate ogno⸗

nit. vt dicit aug.de trini. Iñ de ipſo cãtat᷑. tres vidit ⁊

vnũ adoꝛauit.cũ ſcʒ dixit. loquar ad deũ meũ cum ſim
puluis ⁊ cinis.

Oſeptimũ quo queꝛit᷑ de ſpẽbo coꝛꝑalibo
in gbo legit᷑ dñs aparuiſſe añ incarna⸗
tionẽ.Et qrit᷑.vtꝝ hmõi ſpẽs faceret an⸗
elus. vel ipſe de? imediate. Elidet᷑ ꝙ ipe

ciebat ad faciẽdũ eas ꝑ ſe ſine angelo. videt᷑ ſuꝑfluere

alteꝝ. illas faciebat ipſe deꝰ
Antiqꝗs patribo añ incarnatõʒ
rere dicebat᷑.voces iſte aut ſpẽs coꝛꝑales fiebãt ꝑ an⸗
gelos:aut ipſis agentibo aliqd ex ꝑſona dei.ſic ꝓghᷣas
ſolere ondimꝰ.ſiue aſſumẽtibex creata qð iplſi n eẽnt

Cõtra. aug. de trim.
aluatoꝛis cũ deꝰ? appa

oꝑatio angeli:qꝛ vbi ſufficit vnũ aa. videt᷑ ſuꝑfluere

vbi e' figurate temõſtraret᷑. 4l Stez qrit᷑.vñ ẽ B. ꝙ añ

diluuiũ ſꝑ legit᷑ appaꝛuiſſe dñs ĩ ſe:bᷣ poſi diluuiũ ante
incarnatoʒ. vbicuq; legi᷑ dñm aꝓparuilſſe. legit ꝙ ap⸗
paruit i angelo:qð ꝑpendit᷑ ex G.ꝙ ibidẽ vel pᷣmittitur
vel ſubiũgit de apparitõe angeli. vn aliqn dicit ſcriptu
ra angelũ eẽ locutũ.aliqñ txũ.4! Zid pꝛimũ dicimꝰ. q;
iſta oꝑatio dictaꝝ ſpẽꝝ.⁊ deo attribuit᷑⸗ angelo. ßᷣ dil

ferent.ſ.deo ꝑ auetẽ.angelo ꝑ miſteriũ.Et lz deꝰ qtuz

in ſeẽ:ñ indigeat miſterio.tñ ↄgruit eiꝰ nobilitati ⁊ di
gnitati vt miſtrat ei angeli in hmõi inferioꝛibo. vñ gat.
iij.lex oꝛdinata ẽ ꝑ angelos ĩ mann mediatoꝛis. 4 Ad
aliud dᷣm. ꝙ; cũ imminẽte diluuio. ois caro coꝛuꝑat
viã ſuã.⁊ dñs diluuiũ immilſit in penã illius coꝛupti⸗
onis.ſic dr geñ.vj.⁊ ideo extũc dnñs minoꝛẽ familiari⸗
tateʒ habuit cũ natura hũana. Ad quod innnendũ pꝰ
diluuiũ ñ legit᷑ aparuiſſe in ſe. in angelo: vt notaret᷑
elongatõ dei ab hoie facta ꝑ illã coꝛuptõz. Sʒ añ ts
diluuij bñ legit᷑ aparuiſſe ſine mẽtõne facta de angelo

ad dnotancdũ ꝙ n ita eẽt elongatꝰ ab hoie ꝑ pctm. vel

illud põt ſolui referẽdo ad t̃us incarnatõis. qñ appa⸗
ruit dns in angelo magni ↄcilij.̊ eſt in filio ſuo.vt di⸗
cat᷑ ꝙ ꝓpter apparitõeʒ deũ in ſe.ſ. qua legi aparuiſſe
in ſe.nõ facta mentõe de angelo.Legit᷑ oſequẽt apparu
iſſe ĩ angelo: vt ꝑ innueret᷑ ꝙ appropiquabat tpus il

lud ld appareret iĩ ãgelo magni ocilij.ſ.tẽpꝰ icaꝛnatõis.
( ueſtio. xxxv. de actibꝰ

qus exercet angelus in coꝛpoꝛe aſſumpto.

T aſſumptiõe coꝛpoꝝ ab angelis. ſegẽ
oſiderato de motu facto ĩ coꝛpe ꝑ an⸗
gelu. ⁊ qꝛ duplex mot diſtiguit᷑ er ꝑte
aie.qdã ẽ ad aĩazʒ ſic ꝑ oꝛgana ſenſibi⸗
lia.ꝗdã vo ab aĩa:⁊ ille ẽ duplex. Eſt. n. toti⸗ coꝛꝑis.⁊
ille dr̃ motꝰ locał. Eſt aliꝰ ꝑticłaris.ꝗ ẽ cũ oꝛgan mo⸗
uet᷑ ad locutõz faciendã vel oꝑatõʒ. De vtroq; aũt qrẽ⸗

dũ ẽ.⁊ ſic erũt q̃tuoꝛ qrẽda.⸗l rĩo. ſi motꝰ ſenſitiuus

ſit in coꝛꝑe aſſumpto ab angelo. Scðo.ſi ſit ibi vera
ↄmeſtio.cũ tale coꝛpꝰ ſumit cibum.4.KTercio de motu
coꝛꝑis aſſumpti.ſi ſubito fiat vel ĩ tpꝑe.¶ Quaꝛto.ñ er⸗
iſtẽte debito oꝛgano ad foꝛmandã vocẽ.vtꝝ poſſit ange⸗
lus foꝛmare vocẽ ſenſibileʒ.

teus. cu. n. ille ſpẽs fierẽt gt apparitõʒz dei. a deꝰ ſuſfſi

Abita oſideratiõe

y Sprimu. Si motus ſenſitiuꝰ ſit ĩ coꝛpe
aaſſumpto ab angelo.vtpote ad audiẽduʒ

vel videndũ vel guſtãdũ. Et videt᷑ ꝙ ſic.

Zi . n. oꝛgana ſunt deteꝛmĩata in coꝛpoꝛe

A(llo. vt oculi aures 2 bmõi. 7 exterius ſunt iũlla q cõue⸗

niũt ĩmutatõni ſenſibili:& in effectu põt fieri imutatio
ſenſibilis.2 ita ſenſus.¶ Pret᷑ea.ſicut locutio vel peꝛ⸗
cuſſio põt fieri mo oꝛgana. q̃re ſiłr nõ fieret viſio
vel auditio.¶
in hoie ſufficiẽt cognoſceret res ſenſibiles ꝑ ſe ſine ad⸗
iutono ſenſuũ:nõ eẽnt ſibi neceſſarij ſenſus bmõi. ꝗᷓ cũ
vis intellectiua angelica ſufficiẽt ↄgnoſcat ꝑ ſe res ſen
ſibiles.ñ eſt aliqͥ nccitas ſenſuũ.̊ ſuꝑflue ponerẽt᷑ vir⸗
tutes ſenſibiles in oꝛganis illis.¶ ꝛetea.ſenſus atte
ſtat vite ſenſibili.vita aũt ſenſibilis ipi eẽntie aĩe:q de⸗
ficiente principio deſicit ĩ eis ſenſus. ¶ Ad hoc videt᷑
dðm ſine pᷣiudicio melioꝛis ſnie.ꝙ nõ eſt in hmõi oꝛga
nis ſenſus ꝓprie dictusihᷣ ſi eſt.dr ibi eſſe illð ſentiꝛe.ð
quo dicit aug.in li.de ci.dei.ꝙ angeli p̃ter h̊ ꝙ intelli⸗
gũt ſentiũt:h̊ nõ credo vnũ fieri ex potetia ſenſibili ⁊ oꝛ
gano.⁊ ꝙ nõ alit fiat imutatio in oꝛgano tali.qᷓ; in illo

modo quo fit reſultatio in ſpeculo: in ſpeculo.n.reſul⸗
tat ſilitudo ſenſibilis. ᷣ ñ eſt vis ſenſibilis vnita q̃ ilaã

foꝛmã accipiat.⁊ ꝑ illaʒ de re iudicet: nec oꝑtet ꝙ ſi ſit
foꝛma oꝛganis ſenſibilibo.ꝙ ꝓpteꝛ h̊ ſint oꝛgana ſenſibi
lia·Oculus.n.qui amiſit vſuʒ videndi nihilominꝰ foꝛ⸗
mã oculi tenet:nec oꝑtet ꝙ ſi fiat locutio veſ ꝑcuſſio vł
h oꝑatio que eſt quaſi abintꝛa.ader que fiũt ad aliqꝗd
ſignandũ vel opanduʒ in nobis.q; ꝓpter hoc fiat viſio

vel auditio vel hꝰmõi aliqd quod fit quaſi abe?. adint᷑

cum ipſis angelis virtute intellectina ſufficient inno⸗
teſcãt:que ſenſibo a nobis cognoſcũt᷑ ſiue ↄpᷣbendũt᷑.

MWemby ſecüdum

O ſecũdum quo querit᷑ ex ꝑte ↄmeſtiõis
ſi eſt ibi veꝛa comeſtio.ꝙ aũt ſic.videtur
e bhoc quod dicit aug.in li.ſex queſti.con
ta paganos. Legimus angelos ſumpſiſ⸗
ſe cibos.nõ ficte aut fantaſtice:ß manifeſtiſſima veꝛita

ham angeli nõ caꝑent niſi ꝓpter nos ſoliduũ aliquid ex
celeſti elemeto guſtarent.⸗ reterea. ſi nõ vere ſume
rent cibos.ad quid facerẽt ꝙ abraha eis cibos pᷣꝑaret.
nũquid volebant ei illudere.quod nõ eſt credendum.
ER aũt nõ fuit vera comeſtio ſic obijci᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑
tho.xij. Ego videbar vobis comedere. hᷣ ego inuiſibili
cibo vtoꝛ. ſicut axꝑpaꝛet ex his. videt᷑ ꝙ ibi tm eſſet ap
parentia ↄmeſtionis.: Qam ſi eẽt ibi veritas. ñ dixiſſet

ego videbar.bᷣ ego omedebam. Steʒ ſi veꝛe medeba

tur. cibo traijciebat᷑ in ventrẽ.⁊ nuũqd ꝑ ſeceſſuʒ exit. vt
nephas eſt de angelis credere. ſicut habet᷑ iĩ li.de colla⸗
tionibo ſanctoꝝ. Itez i angelis niłaẽ nccitas incoꝛꝑa

ſtio.¶¶ Rñdet᷑ ꝙ veꝛa fuit comeſtio.ᷣ duplex ẽ veꝛitas
ↄmeſtiibnis: vel ꝓꝑt᷑ nccĩtatẽ ↄmedentis.⁊ ſic ñ fuit ibi

Aiar aũt ẽ ꝓpt incoꝛpatõʒ. q̊ ñ fuit vera ↄme

ↄmeſtio:vel pter ptãteʒ oñdendã ⁊ familiaꝛitateʒ ha⸗

bendã cũ quid ↄmedebãt.⁊ ᷣm bhec vera eſt comeſtio.
vñ aug.ptate ↄmedebãt.nõ nccĩtate.⁊ poĩt exemplũ de
radio ↄſumẽte aquã ⁊ de terra abſoꝛbente:radi eĩ ſua
ptãte ↄſumit.ſᷣ̊ terra ꝓpter ſuã ncciĩtatẽ abſe oꝛbz. 4 Peꝛ
B ſolui pñt q obiecta ſut. Qð.n.dicit᷑ tho.xij. videbar
vobis.expoit᷑ ex nccitate.ſ.omedere:vᷣ meꝰ cibo eſt cele⸗
ſtis qͥ vtoꝛ:erat ̊ ibi apparẽtia ↄmeſtionis ex indigen⸗
tia.ᷣ veritas ↄmeſtionis ptãtiue.4. Ad ſcom vᷣo dõm
ꝙ lʒ eẽt ibi veritas ↄmeſtiõis qͥ ad maſticatõez: ñ tñ q̃
ad ꝓiectõʒ in ventrẽ oꝑtebat fieri.vel quo ad incoꝛꝑa
tioneʒ.cũ hec ad indigentiã ꝑtineãt.

3 ↄtrariũ videt᷑. ſi.n. vis intellectiua

te.4 Pretea. Greg.in moꝛał.li.xxvij. Cibos cũ abꝛa

—

*

Membx terci .
terciũ quo queꝛit᷑ de motu pcedente a
ſpũali ſuba.qui eſt motus localis totius
coꝛpis.⁊ querit᷑. Si coꝛpꝰ illud qð aſſuit
ſit de gere vel ð etheꝛe.naʒ dicit gre.ĩ mo
rał.Qiſi angeli quidã interna nobis nũciãtes.ad tpᷣs
ex aere coꝛpa ſumerẽt.exterioꝛibo nr̃is obtutibo ñ appa
rerẽt:ex quo accipit᷑ ꝙ coꝛpꝰ aſſumptũ ab angelis ẽ de
gere. Uer vᷣo denſatus hʒ tempꝰ ſibi dtermĩatũ in mo
tu maius ꝙᷓ aer rarefactus:⁊ aer raꝛefactus maiꝰ ba⸗
bet tempꝰ in motu ſuo q; habeat ignis.Ignis vᷣo repẽ⸗
te ferẽ᷑ ſurſuzʒ.ſ̊ in tꝑe viſibili: &̊ coꝛpꝰ aſſumptũ ab an-
gelo. mouet᷑ in tꝑe viſibili maioꝛi vel mĩoꝛi:ꝗ̊a angelꝰ
ꝗ mouet᷑ aſſum pto coꝛpe.iõ gᷓ repente eſt angelꝰ vbi
vult. S̊ ſᷣm coꝛpis quod fert determiatõʒ.¶ Sʒ videt᷑
ↄtra riũ.quia in coꝛꝑibo vbi eſt motꝰ naturalis vel vi⸗
olentꝰ.⁊ addit᷑ viꝛtus adiuuãtis ad hũc motũ vel illũ.
tanto ẽ motus velocioꝛ quãto maioꝛ ẽ virtꝰ adiuuãs:
cũ virtus angeli ſit impropoꝛtõnalis cuicũq; vᷣtuti coꝛ
poꝛali.erit eſfectus impropoꝛtõnalis.⁊ ita coꝛpꝰmotũ
citiſſime mouebit᷑:g per Kaae⸗ ad h. ita citil⸗
ſime mouebit᷑ quantuʒ ꝑmittet natura eius coꝛꝑis qð
mouet᷑.⁊ quanta ẽ intentio virtutis ex ꝑte mouentis.
Vñ nõ ſic mouebit᷑ coꝛpꝰ illud.ſicut ſue nature relictũ
eſſet:tũc.n.in ſenſibili tꝑe mouẽt᷑. nũc autẽ mouet᷑ ᷣm
virtutẽ angeli influẽtis ei viꝛtutẽ.⁊ ita nobis inſenſibi
liter.ꝗ Et ꝑ h̊ pʒ ſolutio ad obiectũ.i Qam ꝓcedit acſi

coꝛpus aſſlum ptu tm ꝓpria vᷣtute moueret᷑.

auo mouet᷑ lingua aſſumpti coꝛꝑis. Que
rict᷑ ;̊. vtꝝ nõ exñte debito oꝛgano ad foꝛ⸗
mnmandũ vocẽ.poſſet angelus foꝛmare ſen⸗
ileʒ vocẽ. Qnoa videt᷑ ꝑ h̊.ꝙ angelꝰ foꝛmauit vocez
in aſina balaam.lingua aũt eius nõ fuit de bitũ inſtru
mentũ ad foꝛmandũ lccutõzʒ: ̊ eadeʒ röne in coꝛꝑe aſ⸗

ſumpto.lʒ ñ habeat debitũ oꝛganũ.põt foꝛmaꝛi locutio

ab angelo. ¶¶ Itez dicit b. Greg. Aliqñ loquit᷑ dñs ꝑ
angelũ celeſtibo ſubſtãtijs.aliqñũ terrenis:⁊ poĩt exem⸗
plũ de celeſtibo.cũ vox facta eſt de nube.hic eſt filiꝰmeꝰ

Ddilectus: foꝛmatio & illius ĩ aere eſt facta miſterio an⸗

geli. quod ſi eſt.ꝗ̊ angeli hñt poteſtatẽ ad foꝛmandum
voceʒ ſiue locutõʒ ſenſibileʒ ſine oꝛgano.̊ nõ ẽ neceſſe
coꝛpꝰ hr̃e oꝛganũ locutõis.(¶ Contra. omis opeꝛatio
aĩalis fit mediãte inſtrumẽto coꝛpoꝛeo:pᷣ locutio ẽ oꝑa
tio aĩalis.̊ nõ fit ſine inſtꝛumẽto vel oꝛgano:q̊ angelꝰ
in foꝛmãdo locutõʒ.indiget hmõi inſtrumẽto.q⸗ Item
locutio eſt actus virtutis rõnalis: ̊ ſolũ ↄueit rõnale
bomiĩbo.⁊ nõ angelis.cũ rõnalis ſit ꝓpꝛia drñtia hoĩs:
g locutio ↄuenit tm̃ homĩ ⁊ nõ angelo. Iteʒ locutio ẽ
vox articulata: ſ̊ vox articulata nõ fit ſine inſtrumẽto
apto ad articulatõʒ vocis.&̊ᷓ ad ſoꝛmatoeʒ locutõis in⸗
diget angelus debito inſtrumẽto. ¶ Ad quod doõm. ꝙ

angelus hʒ poteſtatẽ foꝛmãdi locutõʒ in aeꝛe.etiã ſine

inſirumẽto.vel ſine inſtrumẽto ad h̊ determĩato.⸗.Ad
obiecta in ↄtrariũ dðm. ꝙ cũ locutio eſt oꝑatio aialis
requirit inſtrumẽtũ coꝛpoꝛeũ:cũ aũt eſt oꝑatio angeli.
qui ſm ſe eſt ſudᷣa ſeꝑata a coꝛꝑe.nõ requirit᷑ inſtrumẽ
tũ coꝛpoꝛeũ.ſ̊ determĩiata materia.Qð.n.agit aĩa que
ↄiũcta ẽ coꝛpoꝛeo oꝛgano ꝑ oꝛganũ.⁊ h̊ facit ſpũs ſeꝑa⸗
tus ſine oꝛgano vel oꝛgano ad h̊ determiato: ⁊ G.gꝗa ſu

pioꝛ ſuba h̊ vno mõ põt faceꝛe.quod inferioꝛ medianti

bus multis.¶ Ad ſecũdũ pᷣo dom eſt.ꝙ lzʒ locutio ſit p
prie actus rõnalis.nihilominꝰ ſuꝑioꝛi ſube ↄueĩt:que
hec agit intellectu.qdð inferioꝛ rõne agit. Solẽt tñ vri
ſancti noĩe rõnis nõ tm̃ in homibo. etiaʒ in angelis:2
ita ſicut locntio eſt coĩs.ita rõnis intẽtio eſt cõmunis.
Al Ad terciũ dõᷣm.ꝙ lʒ locutio eſt vox articulata:arti⸗

one angeloꝛum.

cuiatio aũt fiat ꝑ vocez⸗. labia.dentes.que ſunt inſtru⸗
menta vocalia.que faciũt quandã in aere impreſſionẽ.
angelus aũt nõ habeat iſta inſtrumẽta aliqñ:nibilomi
nus eaſdem impreſſiones poteſt facere.quas aĩa facit
mediantibus hmõi inſtrumentis:poteſt etiaʒ in coꝛꝑe
aſſumpto habere conſimilia inſtrumẽta ad foꝛmatõeʒ
locutõnis.ſed nõ eſt neceſſe. Si.n.erat foꝛmata vox ab
aſina balaam miſteꝛio angelico.nõ ꝓpter hoc opoꝛtuit
ſicut dicit gloibi.ꝙ anima aſine mutaꝛet᷑ in rõnalem:

mnec opoꝛtuit ꝙ inſtrumentum vocale mutaretur in in⸗

ſtrumentũ humanũ:ea auteʒz que ſunt ſupra rationem

noſtram.magis opoꝛtet ex ſcripturis quatũ docent ac⸗
cipe

„

E indiſcrete ꝑſcrutari.

Nueſtio. xxxvj. de miſſu
Actũ eſt iaz de mo

tu angeli locali ſᷣm ſe.⁊ de his q̃ fiunt
ab angelo mediante corꝑe aſſumpto:
quia vᷣo miſſio eſt ab angelo ad aliqð
miniſterium ꝑagendum mediante mo
tu.dicendum eſt conſequenter de miſſione angeloꝛum.
4¶ Circa quam queꝛit᷑ primo.vtꝝ miſſio angeloꝛum ſit
a deo tm̃.an etiam vnus angelus mittat alium. ¶ Se⸗
cundo querit᷑ ex ꝑte miſſoꝛũ.vtꝝ tam boni q; mali mit⸗
tant᷑ a deo:vel etiaʒ boni a bono angelo.mali a malo.
¶ Tercio. vtꝝ boni de ſingulis oꝛdinibo mittant᷑. an
de aliquo oꝛdine mittant᷑ angeli.de aliquo nõ.¶ Quaꝛ
to.ad quid principałr mittant᷑. ¶ Quinto.vtꝝ ad di⸗
uerſa officia mittat᷑ diuerſi.an ſinguli ad eadeʒ.

Mébrũ prunu

. 1 Vrrca primũ ſic obijcit᷑. videt᷑ ꝙ a deo ſo⸗

lo ſit miſſio.cũ mitti ſit ſpirituũ ꝗ dicũt᷑
aagdmiſtratoꝛij. Miſtratoꝛij aũt ſpuũs ſiue
Nmiſtri dei dicũt. ñ vn⸗ angelꝰ alterius. g
miſſio ẽ tm̃ a deo.¶¶ Itez mittẽ ẽ hñtis auẽteʒ.cũ ̊ an⸗
geli ñ bñt auẽteʒ reſpectu alioꝝ angeloꝝ.nõ ẽ angelo⸗
rũ mittẽ.¶ Pretea.vnꝰ angelꝰ nõ dr angelꝰ alteriꝰan
geli.ſ̊ angeli dei.angeloꝝ aut ẽ mitti:nõ 4
tur ab alio angelo.̊ a deo ſolo. Quod etiaʒ videt᷑ ꝑ h
qð dr ĩ pᷣs. Qui facit angelos ſuos ſpũs.Et alibi. e
nedicite dño miſtri eiꝰ.ꝗ facitis volũtatẽ eiꝰ.¶ Sed
ↄtrariũ videt᷑.ꝙ ñ tm̃ mittat᷑ angelus a deo.ſetiam ab
alio angelo.ꝑ h̊ quod dicit Greg.in moꝛał.arguẽs ex
verbis zacharie ꝓphe.dicit᷑n.ibi.ꝙ angel?ꝰg loquebat᷑
in me egrediebat.⁊ aliꝰ angelꝰ egrediebat᷑ i occurſu n
eius.⁊ dixit ad eũ.loqre ad pueꝝ iſtũ dicẽs.abſq; mu⸗
ro habitabit᷑ hieruſaleʒ. ex quo accipit᷑ ꝙ angelꝰ mit⸗
tit. Vñ dicit in ↄſpectu ↄditoꝛis angelica miſteꝛia oꝛdi
nata ſunt.vt ꝓ cõmu ni felicitate biĩtudinis opiſicẽ ſuũ
videntes gaudeãt.cũ ꝓ diſpoſitõne dignitatis alij alijs
ſubmiſtrant.ad ꝓphetã angelꝰ angelũ mittit.⁊ q̃ ſecuʒ
de deo coĩter ↄſpicit.⁊ docet ⁊ eꝛigit: ꝗa eũ ꝑ ſuꝑioꝛem
ſcientiã virtute ↄgnitõis ⁊ pᷣſtantioꝛẽ graʒ culmine po
teſtatis excedit.Ex his manifeſte colligit᷑.ꝙ angelꝰ an
gelũ mittat:ñ ᷓ angelꝰ tm̃ mittit᷑ a doo.¶ Stẽ ꝑ ſile pᷣt

Argui. Sic.n.diſponũt᷑ officia ſub rege terreno.vt ille

ꝗ mittit᷑.nõ tm̃ a rege mittat᷑.ſetiã ab alijs ꝗ ſupeꝛioꝛa
habẽt officia:& a ſimili eſt de rege celeſti.vbi oꝛdinatiſ⸗
ſima ſunt omnia.ꝙ vnus infeꝛioꝛ mittatur a ſuperioꝛi
non ꝗ̊ tm̃ a doo mittitur angelus. 4 Ad quod dicen⸗
dum.· ꝙ angelus tm a deo mittit᷑ auctoꝛitate.Etſi enim
vnus angelus mittat aliũ.totũ refert᷑ ad anctoꝛitatem
diuinaz: ꝙ auteʒ vnus mittat alium dicit Greg: dum
angelus dicit ad aliũ angelũ.curre ⁊ loq̃re.dubiũ non
eſt.; alius aliũ mittit. ¶NMiĩoꝛa vᷣo ⁊ inferioꝛa ſunt que
mittũt᷑.maioꝛa vᷣo ⁊ ſuꝑioꝛa q̃ mittũt.( Per h̊ etiã pñt
ſolui qᷓ obiecta ſunt. Concedendũ eniʒ ẽ ꝙ angeli ſunt

angelꝰ?mitti

—. -—

— — — — —

r,
.
Dni
cit

uit
in 4
en

10:
mno
In.
ſit
e
nit⸗
o.

nar
di⸗

9¹
t
ne
0/
n
tl

de
d
ab
e
11

t⸗
gi
i
6

00

n

ſe
49
1

— —

¶ neſtio

s

miniſtꝛi dei.⁊ ab eo auctoꝛitate mittunt᷑.ab alijs ᷣo qna

dam poteſtate collata. proprie autẽ dicuntur miniſtri
dei.Si vo inuenit᷑ ꝙ miniſtrent ſuꝑioꝛibus angeł.hoc
eſt extẽſo vocabulo.totũ enim miniſteriũ ad auctorita⸗
tem diuinã refert᷑.¶¶ Ad aliud qð obijcit᷑ ꝙ angeli nõ di
cuntur angeli reſpectu alioꝛũ angelorũ ſʒ reſpectu dei.
⁊ ita nec ab eis mitti.Dicendũ ꝙ angeli dicuntur.eo q;
nunciant bominibo diuinã voluntatẽ.rõ autẽ miſſionis

reſpicit poteſtatẽ.qꝛ ẽ poteſtas pricipalis ⁊ ſecundaria.

Ab habete poteſtatẽ principalẽ dicit᷑ miſſio. ⁊ ab haben
te ſecũdaria ĩ relatiõe tñ ad habetẽ poteſtatẽ prĩcipalẽ.

ecuüdum

ODſecundũ quo querit᷑.vtrũ mittant᷑ tã bo⸗
ni qᷓ; mali angeli a domino. ⁊ videt᷑ mali
nõ mittant᷑. Malorũ enĩ officiciũ ẽ tempta
.ſicut habet᷑ ſuꝑ illud.j.theſ.ũj.ne forte tẽ
et nos bis qui temptat. temptatio autẽ eoꝛũ ẽ ad dece
ptionẽ vel peccatũ.deus autẽ nõ mittit ad ſeducenduʒ.
eꝛgo angeli mali nõ mittunt᷑ ab eo.¶ Itẽ malorũ ange⸗
loꝛũ intẽtio eſt ꝑdere animas.dei autẽ ẽ ſaluare. cuzʒ er⸗

ti eos mittere.ſ.malos angelos.¶ Itẽ dei cuʒ ẽ ſumme
bonus ẽ cõſeruare res in eſſe.ſed mali angeli intendunt
interfectionẽ ⁊ obdurationẽ. Interfectionẽ vt primo ge
nitorũ.ꝙ ⁊ huiuſmodi.ergo cũ hoc cognoſcat deꝰ.ñ mit
tit malos angelos.¶ Sed cõtrariũ videt᷑.ꝑ hoc qð dici
tur.iij. Reg. vlti.vbi dr.ꝙ exercitꝰ celi ſtabat a dextris
7 a ſiniſtris.ſ.boni angeli ⁊ mali.⁊ ait dominꝰ.ꝗs deci⸗
piet achab: Egreſſus eſt autẽ ſpiritꝰ coꝛã domino ⁊ ait.
Ego decipiã eũ.eui ait dominꝰ.in quo.⁊ ait.Egrediar
ero ſpiritꝰ mẽdax in oꝛe omniũ ꝓꝓhetarũ.Cũ ergo an
gelus ꝗ venit ad decipiendũ ſit malꝰ.⁊ miſſus eſſet.qð
ſignat hoc verbũ egredere.⁊ fac ita.mittunt᷑ mali ange⸗
li a domĩo. Itẽ hoc idẽ accipit᷑ ſuꝑ illud pſal.Ymmiſſi
ones ꝑ angelos malos vbi dicit glo.ꝙ mali angeli mit⸗
tuntur. Itẽ ſuꝑ illud Math.vij. Mitte nos in porcos.
⁊c̃.ꝑ poꝛcos ſignant᷑ mali ſiue luxuꝛioſi ĩ quos mittunt᷑.
ergo miſſio taliũ fit a domĩo.¶ IJtẽ Greg.ĩ morał.li.ij.

go cognoſcat deꝰ intentionẽ aedeid eiꝰ bonita

vbi loquit᷑ de bonis angelis ⁊ malis dicit. Sicut de bo⸗

nis angelis ĩ hac vita laborãtibus auxiliũ pietatis im⸗
penditur.ita iſti occulte eius iuſticie neſciẽdo ſeruiẽtes.
miniſteriũ exequi repꝛobatiõis conantur.nõ enim mini
ſtrant deo ſoli qui adiuuent boni.ſed etiã mali qui pro⸗
bent.nõ ſolũ qui redeuntes a culpa ſubleuẽt. ſed etiam
qui redire volẽtes graner Keſtcgenn ꝙ angeli mali
mittunt᷑ a deo. Ad primũ dicendũ.ꝙ licet ſit cõtraria
intentio ipſius dy aboli intentioni diuine.qᷓtum ad hoc
hec eſt bona ⁊ illa mala.nihilominus vtitur dominꝰ
temptatione dy aboli ad bonũ. Temptatiõe enim qua
temptauit dyabolꝰ Job.quãtũ fuit de volũtate dyabo⸗
li fuit ad ſeducendũ.ſed illã oꝛdinauit dominꝰ ad bonũ.
vt patientia Job probaret᷑.miſſio ergo domini reſpicit
ordinationẽ poteſtatis ad temptandũ.que ẽ ſub poteſta

te diuina.nõ oꝛdine ad voluntatẽ dei.ſed eius malã vo.

luntatẽ oꝛdinet deꝰ ad bonũ.i Ad aliud dicẽdũ.ꝙ illð
quod dixit dominꝰ mẽdaci ſpiritui.q egrederet᷑ ita fa
ceret.nõ dat ĩtelligẽ ꝙ dominꝰ mittat malignũ ſpirituʒ
ad fallendũ.ſm ꝙ fallacia culpã dicit ex ꝑte eius ꝗ fal⸗
litur. vel ᷣm ꝙ dicit culpã ex ꝑte fallentis.ſʒ ſᷣm ꝙ dece⸗
ptio dicit penã ex ꝑte eius ꝗ decipit᷑. Et hoc pʒ ꝑ hoc qð
dicit᷑ in glo.ſuꝑ illo.ꝗs decipiet achab? Interliniaris
exigebãt merita eiꝰ.Oeceptio ergo ĩ decepto fuit pẽa
Apter merita ipſius.Deceptio autẽ ex ꝑte decipiẽtis cul
pa fuit.⁊ ad illã nõ miſit deus.niſi in hoc ꝙ ꝑmiſit.po
teſtatẽ quidẽ nõ contulit.ſed malã roluntatẽ pmiſit.in q̃ᷓ
etiã mala volũtate ſeruiũt etiam ipſi mali angeli domi⸗
no.ſᷣm ꝙ dicit beatus Greg.volũtas electorũ ſpirituum
diuine deſeruit poteſtati.⁊ reprobarũ ſenſus ſue ſerui⸗
ens malitie.iudicio omnipotẽtis obtemꝑat. Ad teꝛciũ
dicendũ.ꝙ lʒ deꝰ cognoſcat intentionẽ malã dyaboli.ex

—

xxxvj.

qua ſequit᷑ ſeductio vel ꝑditio. nihilominꝰ tamẽ ipſuz ñ
propter malũ ad quod inclinat᷑ dyabolus mittit.ſʒ pro
pter bonũ quod ex illo elicit deus.q¶ Ad quartũ vo dicẽ
dum. ꝙ ex illo obijcit᷑ de interfectione primogenitorum

⁊ obduratione egiptioꝛũ. ꝙ aliter mali angeli faciebãt

illud.⁊ aliter deꝰ. ANQDali eni angeli peccabat illud appe
tendo ⁊ ex appetitu faciẽdo.deus autẽ iuſte oꝑatus eſt.
ipſis malis propter peccata penã infligendo. Vnde in
glo.dicit᷑ ſuper illud ĩmiſſiones ꝑ angelos malos.poſſu
mus ſine dubitatione malis angelis attribuere mortes
pecorũ.mortes primitiuorum.⁊ obdurationis egiptio⸗
rum.hanc enĩ iniquiſſimã ⁊ maligniſſimã obſtinationẽ
deus cũ facere dicit᷑.nõ inſtigãdo ⁊ inſpirãdo. ſed deſe⸗
rendo facit.vt illi operent᷑ in filijs diffidẽtie.quod deus
debite iuſteq; ꝑmittit.¶¶ Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ de miſ
ſione in poꝛcos.Oicendũ ẽ.ꝙ illa miſſio ſᷣm ꝙ ꝑ porcos
deſignant᷑ peccatoꝛes.nõ aliud ẽ qᷓ; oꝛdiatio poteſtatis
ad puniendũ.⁊ ꝑmiſſio volũtatis ad ſeducẽdum.ꝑ ma⸗
los eni angelos(ſicut dicit᷑ in glo.ſuꝑ illud ĩmiſſiones
ꝑ angelos malos)punit deꝰ bonos ⁊ malos homines.
ſed bonos tm̃ coꝛporalibus penis.malos autem nõ tm̃
coꝛporalibus ſed ſpiritualibus.

nbruz tercinz

BD tercium quo queꝛitur. vtrum omnes an⸗
geli mittant᷑ de quouis oꝛdine.an de quodã
oꝛdine mittant᷑.de quodaʒ non. Et videtur
4 nõ mittant᷑ de ſuperioꝛibo ordinibo. Di⸗

3 ci enĩ Gregrecitãs ſententiã Dyoniſij ſupeꝛiora agmi
na ab intimis nun recedũt.quia ea q̃ preeminẽt pſum

exterioris miniſterij nõ habẽt. YPreterea. iferiores or⸗
dines dicũtur angeli ⁊ archãgeli.ſed angelorũ ⁊ archan
gelorũ ẽ mitti ſub hac rõne.ergo cũ nullꝰ aliꝰ ordo rati
onẽ miſſiõis dicat.nõvidet᷑ ꝙ ſuꝑiores angeli mittant᷑.
nõ eni ſeraphin vel cherubin vł throni rõnũ miſſiõis de
terminãt. Itẽ.vij.dañ.milia miliũ miſtrabãt ei.⁊ deci
es milia cẽtena milia aſſiſtebãt ei.̊ vr̃ ꝙ ꝗdaʒ ſunt aſſi⸗
ſtẽtes.⁊ alij ſunt admiſtrãtes. Itẽ ſuꝑ illud Eʒzechieł.
j · Similitudo throni.glo.Cũ angeli ſepe nuntiãda que
dã hominibo exeũt.throni miſſi ad miniſteriũ nunqꝙᷓ le⸗
gunt᷑.¶ Sed cõtrariũ videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑ yſa.vj.vola
uit ad me vnꝰ de ſeraphĩ.ſuꝑ quo dicit.b.Greg.In hac
ꝓye ſentẽtia vult ĩtelligi.qi hi ſpiritꝰ ꝗ mittunt᷑ eorũ
vocabulũ ꝑcipiũt.quoꝛũ officiũ gerũt.qꝛ vt peccata lo⸗
cutionis intẽdat.angelꝰ ꝗ de alteri carbonẽ portat.ſera
phin dicit᷑.qð incẽdiũ ĩterpᷣtat᷑.¶ Preterea.ĩ quibuſdã
locis quedã ꝑ cherubin quedã ꝑ ſeraphin agit dñs.Itẽ
ad heb.j.omẽs ſunt admiſtratorij ſpiritꝰ ĩ miniſteriuʒ
miſſi ⁊c.Itẽ diuerſi ſunt effectꝰ reſpõdẽtes diuerſis oſ⸗
ficijs.Cũ ergo officio cherubin ⁊ ſeraphin.rñdeãt diuer
ſi effectꝰ, mittent᷑ nõ tm̃ de ĩferioꝛi oꝛdine ſʒ de ſuꝑiori.
ndet᷑.ꝑ hoc qð dicit.b. Gꝛeg.vtrũ ꝑſe hoc faciãt ſu
piores ãgeli.an ꝑ ſubiecta agmina agat᷑.nos affirmare
nolumꝰ qð certis teſtimonijs nõ aprobat᷑.Ex h̊ accipit
magiſter ĩ ſentẽ.ꝙ ponit duplicẽ opinionẽ.vnã illoꝛũ qui
dicũt.ꝙ omẽs mittunt᷑.ſiue ſunt de ſuꝑioribo ſiue de ĩſe
rioribo ĩmediate.Alij vo dicũt.ꝙ ſuꝑioꝛes nunciãt infe
rioribo.ĩferioꝛes vðᷣo nunciãt homibo.⁊ illi ꝑ ſe dicũtur
mitti. ¶ Ad illud qð dicit Gꝛeg.ꝙ bi ꝗ pᷣeminẽt.vſuʒ er
terioꝛis officij nõ habẽt.rñdent illi ꝗ ſuſtinẽt.qꝙ oẽs mit⸗
tunt᷑.faciẽdo vim ĩ h̊ ꝙ dicit᷑ exterioꝛis.ſAã ẽ quoddã of
ficiũ exteriꝰ.ad qð deputati ſunt ãgeli de ĩferioribus 2
medijs ordibo.vt ẽ nũciare punire ⁊ hꝰmõi officia ſimi⸗
lia.Eſt aliud officiũ ĩteriꝰ vt purgare ⁊ illumĩare ⁊ hu⸗
iuſmõi.⁊ ad h̊ deputati ſunt illi ꝗ ſunt de ſuꝑioꝛi oꝛdine.
vt purgatio.yſa.facta mĩſterio ſeꝛaphin.ñ negat᷑. ꝗn il
la q̃ͥ peminẽt habeãt vſuʒ alicꝰ officij.ſʒ qꝛ nõ hñt vium
exterioꝛis officij.qꝛ ad tales actꝰ exterioꝛes non legunt᷑
miſſi ex ſcriptura.i¶ Ad aliud dicẽdũ.ꝙ rõ miſſiõis nõ
apꝛopꝛiat᷑ qgeł a aꝛchãget.ſʒ rõ miſſiõis ad nũciãoum.
vt archãgeli dicãt᷑ g nüciẽt maioꝛa.ãgeli ꝗ miora.Vnde

non opoꝛtet propter hoc.ꝙ angeli non mittantur ad a⸗
lia officia. Similiter cũ dicitur milia milium miniſtra⸗
bant ⁊c.nõ innuit᷑ ꝓpter boc ꝙ illi qui ſunt aſſiſtẽtes. ñ
ſunt miniſtrates vel ecõuerſo.ſed innuit᷑ duplex officiũ
ccueniens omnibo angelis. ſ. aſſiſtere æ miſtrare. 4 Ao
illud quod obijcit᷑.ꝙ throni nõ legunt᷑ miſſi.dicendũ q;
. licet nõ legat᷑ in ſcriptura de miſſiõe thronorũ ſpecialit᷑
nihilom inꝰ põt eis cõuenire ratio miſſiõis, ⁊ hoc acci⸗
pitur ex hoc.quod dicit apoſtolꝰ generaliter de omnibo
ſunt in miniſterm miſſi.

Daquartũ quo querit᷑. Ad quid pꝛicipaliteꝛ
mittant᷑ angeli.⁊ videt᷑ apollolꝰ innuere cũ
dicit ad hebre.primo. omnes ſunt admini⸗
ratoꝛij ſpiritus in miniſteriũ miſſi. Pro⸗
pter eos qui hereditatè capiũt ſalutis.ergo finis miſſio⸗
nis videt᷑ eſſe ꝓpter ſalutẽ humani generis.ſed hoc non
videtur ꝑ ſimile.i Qũquid terꝛenꝰ ita ordinat familiam
ſuã aut regnũ ſuũ.vt finẽ nobiliũ miniſtroꝛũ ponatĩ mi
nus nobilibo.ĩmo ecõuerſo. quod minꝰ nobilioꝛes po⸗
nutur ad ſeruiendũ magis nobilibo.ergo cũ angeli ſint
nobilioꝛes miniſtri.nõ cõſtituit᷑ eoꝛũ finis in bominibo.
In quo ergo ponit᷑ eoꝛũ finis.aut vt ſibi aligꝗd acquirãt
vel vt diuinã ꝑagat voluntatẽ ſiue iuſſionẽ. In eo enim
pricipalis finis actiõis ẽ cõſtituẽdus.qui ẽ prĩcipiũ ⁊ fi
nis.qð cõcedendũ ẽ.vñ ꝙ dicit apoſiolꝰ. q; ꝗꝓpter eos q
hereditatẽ capiũt ſalutis.nõ ponit finẽ vltimũ.ſed vtili⸗
tatem ex ꝑte hominũ aſſignat.que oꝛdinata eſt ad oltio⸗
rem finem.

Wembrum quintum
DBDquintũ quo querit᷑. ſi angeli mittant᷑ ad

determiata officia erplẽda. an ſinguli indif
ferenter ad oĩa. Et videt᷑ ꝙ ſinguli mittant᷑

reno.ꝙ diſlicta ſunt officia.a diuerſi miniſtri ad diuer⸗
ſa officia mittunt᷑. hoc etiã exigit cõueniẽg oꝛdinatio.re
linquit᷑ ergo. angeli diuerſi ad diuerſa mittunt᷑ ofſi⸗
cia. Sʒ videt᷑ cõtrariũ.qꝛ dona ſunt cõmunia.vt dicit
beatꝰ Grego.vnde nõ ẽ tm illiꝰ oꝛdĩs ꝗ dicit᷑ angeloꝛuz
nũciare ſecreta.ſed etiã alioꝛũ oꝛdinũ. Similit nõ ẽ tiñ
illiꝰ oꝛdinis ꝗ dicit᷑ thꝛoni.q; deus ĩ illis ſedeat.⁊ ſi na in
dicia determiat.ſed dicit᷑ ĩ pſalmiſta ꝗ ſedes ſu p cheru⸗
bin. 2 ſic de alijs. vñ. b. Grego. Sic i illa ſi uꝑna ciuitate
ſpalia quedã ſunt ſinguloꝛũ vt tñ ſint omniũ. ⁊2 qð quilſ⸗
ᷓ hʒz. hoc totũ in ꝗlio poſſidet.ergo ſinguli ad omnia of
ficia ſint ꝑati. ¶ Reſpõdeo. Vrdetur , angeli ſinguli
ꝓmpti ſunt ad oĩa officia.ſed qꝛ quedã ſunt ꝗpteꝛ axpꝛo
priationẽ quorundã.iõ videt᷑ ꝙ illi ad illa frequẽtiꝰ mit
tant᷑.⁊ ſi alij de alio oꝛdine ad illud mittunt᷑. quo ad h̊
accipiũt illã rationem. Huiꝰ rei gra querit᷑.quare cum
er angelis vnus oꝛdo cõficiat᷑. nibilominꝰ omnes de qͥ⸗
cunq; oꝛdie angeli dicunt᷑. Reſpõdet᷑ vnꝰ oꝛdo angeli di

cunt᷑quia illoꝛũ ẽ nüciare minoꝛa. ſicut dicit BGrego. 7

ſic eis appꝛopriat᷑. Eſt autez alia rõ cõmunis.ſ.mitti ad
officiũ explendqũ vel ſecretũ nũciandũ.ſᷣm ꝙ dicit᷑ ĩ pſal.
ꝗ facit angelos ſuos ſpiritꝰ.i.ſpiritꝰ ſuos facit angelos
ſic eſt oꝛdinanda ſentenunaa.

dentia angelica reſpectu ſui.

* ⸗ „
Inita parte que ẽ
de cõſideratione potẽtie motiue. ⁊ mo⸗
tus interioꝛis 2 exterioꝛis ĩ angelo. Cõ
ſequẽter dicendũ ẽ adiuute deo.de pſi
. gentia angelica.p̃ſunt autezʒ angeli an⸗
elis. pꝛeſunt homĩbo.pᷣſunt quibuſdã coꝛpoꝛalibo cre⸗
aturis. ¶ Primo ergo querit᷑. vtrü angeli er natura pri
mitus iſtituta habeat ꝙ alij alijs pſt unt. 4 Secũdo. vtx

gꝗgd determiata officia. Sic eni ẽĩ regno ter

neſt o. xxxpij. de preſi

ageli boni ex gra alijs p̃ſunt. ¶ Tercio. vtꝛũ angeli ma⸗
li alijs angelis malis pᷣſint. vſurpatione potẽtie. vel or⸗
dinatione diuine iuſticie. S

—–

OSOprimũ ſic.ſicut natura primitus inſtitu
ta:omnes homies fecit pares. ſed ꝑ corꝛu⸗

iſſe ĩ an
alteri p
ne angelice nature.cũ natura angelica eſſet ĩ ſua maria
cõpletione.eſſet iſta pꝛelatio.ſed cõpletio nature omni⸗
moda erit ĩ gloꝛia.tũc autẽ ceſſabit omnis prelatio ĩ an⸗
gelis. ergo nõ de prima oꝛdiatione nature fuit pᷣlatio in
angelis. ¶ Cõtrariũ videt᷑ per hoc quod dicit Grego.
Duũ lucifer cũctis angeloꝛũ agmĩbus prelatꝰ fuit.eoꝛuʒ
comꝑatione clarioꝛ fuit. Et iterũ alubi prelatũ ceteris
legionibo tanta ſpecies illũ pulchrioꝛẽ reddidit quanta

cta:⁊ ita neceſſaria fuit p̃ᷣlatio. ita videt᷑ fu⸗
Eelis crgo ſic erat in angelis.qꝛ nullus angelus
zu

illũ ſuppoſita multitudo decorauit. Et alubi.cõſideret.
ergo homo ꝗd ſi ipſe ſuꝑbiat de elatiõis ſue culpa paſ⸗

ſurus ſit.ſi ſuꝑbiendo deus illi ꝑceꝛe noluit.quẽ creãdo
in gloꝛia tante virtutis eleuauit. cõſideret quid in terꝛa

elatus meꝛeat᷑.ſi ⁊ pꝛelatꝰ angelis angelꝰ in celo ꝓſter⸗
nitur. Ex ꝗbus colligit᷑.ꝙ pꝛelatio eꝛat in angelis a K ⸗

cipio.cũ ipſe lucifeꝛ alijs angelis p̃latus diceꝛet᷑.¶ Re⸗
ſpondendũ videt᷑ ad hoc.ꝙ pꝛelatio dicit᷑ duplicittꝛ. vel
pꝛeeminẽtia in donis gꝛatuitis vel naturalibo. ⁊ ᷣm H̊
platio fuit a pꝛĩcipio in angelis. Vnde Gꝛeg.tm̃ pꝛimũ
angelũ reliquis angelis eminẽtioꝛẽ fecit. dicit᷑ iteꝛũ pꝛe⸗
latio pꝛeeminẽtia ad impeꝛundũ iure.⁊ ſᷣm bunc modũ
nõ credo ꝙ pꝛelatio eſſet a pꝛincipio in angelis.ſʒ omẽs
ſubeꝛant deo ad impeꝛiuʒ.4 WMeꝛ hoc poteſt reſpondeꝛi
ad obiecta. Mam pꝛelatio de qua loquitur Gregorius
eſt de pꝛeeminẽtia in donis.alia vpᷣo affectauit indebite.
2 ideo iuſte cecidit.

„ .
embrum iſj.
Oſecundũ quo queꝛit. vtrũ angelꝰ pᷣſit an⸗
gelo ꝑg?am. ⁊ loqꝗmur de bonis.⁊ videt᷑ ;
nõ. In ſtatu gloꝛie nulla erit p̃latio angeli
ad angelũ vel homis ad angelũ.j. coꝛin. xv.
ACũ euacuaueꝛit omnẽ poteſtatẽ.eꝛgo cũ angeli bõi ſint
in ſtatu gloꝛie.angelꝰ nã pꝛeeſt ad dominãdũu vel ad im⸗
peꝛandũ hominibo. ¶ Sed cõtꝛaꝛiũ videt᷑ peꝛ hoc quod
dicit Bꝛeg. bominibo angelꝰ.angelis aꝛchageli.deꝰ au⸗
tem omibus pꝛeeſt. eꝛgo ſi angeli pfueꝛũt ĩ hac dia homi
nibus.⁊ deus omnibo:relinquit᷑ ꝙ ⁊ angelis archãgeli.
Itẽ eius ẽ imꝑaꝛe cuiꝰ eſt mittere.ſicut dicit Gꝛeg.an
gelus angelũ mittit.eꝛgo angelꝰ angelo imꝑat.eꝛgo pꝛe⸗
eſt ei ad im ꝑandũ.i Itẽ vnꝰ oꝛdo eſt domĩa tio. ſed dña⸗
ri ẽ ſubiectos quoſq; poſſideꝛe.ea g̊ angeloꝛũ agmia.que
miꝛa potẽtia peminet. ꝓ eo ꝙ eis cetera ad obediendum
ſubiecta ſũt.dñatiões vocãt᷑.eꝛgo ĩ angelẽ pᷣeſſe ad dñan
dum vel im pandi⸗ Ao⸗ qð videt᷑ reſpõdendũ.ſine pꝛe
iudicio melioꝛis ſentetie.ꝙ ãgeli dũ adhuc mittunt᷑. ꝓ⸗
pter ſalutẽ hominũ.pᷣſunt alij alijs ad imꝑandũ.qð tñ i⸗
peꝛiũ deriuat᷑ a ſimo imperio penes qð reſidet auctori
tas.i Ad obiectũ autẽ in cõtraꝛiũ dicendũ.qꝙ non ẽ hoc
cõtꝛariũ.ꝙ angeli iã ſunt ĩ ſtatu gloꝛie.ꝙ eni dicit᷑ eua⸗
cuabit omnẽ poteſtatẽ.ĩtelligendũ ẽ poſi diẽ iudicij.qũ
ceſſabit omnis p̃ᷣlatio.⁊ domĩabit᷑ ſolꝰ deus.a imꝑabit.
rũc enĩ officiũ miniſtꝛantiũ qð nũc habẽt.nõ eꝛit neceſſa
riũ.quo ad hoc etiã ꝙ fꝛuunt᷑ nõ ẽ neceſſaria iĩ eis pᷣlatõ.

ſz ex pte illa q̃ ad nos mittunt᷑ ⁊c. —
Miembrum terciu.

M — . — . —
BSBiteꝛciũ quo queꝛit᷑ de malis angelis. vtrũ
ſibinuicẽ pᷣſint.⁊ videt᷑ ꝙ nõ. Si enĩ hoc nõ

habueꝛũt ex natura.nec hoc meꝛueꝛũt er cul
4 pa·ex culpa enim venit ſeruitus.ſed nõ do⸗/

⸗

ptionẽ ꝑeccati cõſequẽter ſeruitꝰ ẽ introdu⸗

it.¶¶ Preterea.ſi preeſſe eſſet de pria oꝛdinatio

Nin
Nalr⸗

ünſtitu
Pcorzu
Ntrodn,
idek ſi⸗
ngelus
Ginano
Amaria
eomnni
tioian
fatioig
Bego.
ceteri⸗
guanta
iceret,
papaß⸗
creico
nnten⸗
pſen
9gprſ⸗
6
el
Aßnb
tprimi
üͤpe⸗
modil
vomes
ngeri
orius
bbite.

ſitan⸗
detg
ngeli
n.rt.
iint
dim⸗
quod
ann⸗
honni
igeli.
egan
pre⸗
nia
que
gum
an
epe
.,p
In
coori
hoe
ei⸗
n
hbit⸗
iſn
ĩ⸗

☛ = =„S —

Nneſtio

minatio aut pᷣſidẽtia. eꝛgo in angelis malis nõ ẽ pſi den

tia ad imꝑandũ.¶ Pꝛetera.nõ ẽ hoc de exigẽtia diuine

iuſticie.Aã ſi hoc eſſet.vnꝰ alij ſubijceret᷑ ad toꝛquẽduʒ.
Fſᷣm ꝙ plus vel minus deligt.ſʒ cũ maximꝰ angelus ꝗ di⸗/
ctꝰ 4 lucifer maxie peccauit.⁊ ad huc peccet.ille omiĩ⸗
bus ſubijceret᷑:ſʒ hoc ñ ẽ verũ.ĩmo dicit᷑ alioꝛũ prĩceꝑs
ergo nõ ẽ pꝛelatio ĩ eis de exigẽtia diuine iuſticie. ¶ Sʒ
cõtrariũ vẽ ꝑ hoc quod dicit adamãtius Yol.xj.omnes
bellado cepit.glo.nõ ẽ putãdus.qꝙ vnꝰ foꝛnicatiõis ſpi⸗
ritus ſeducat eũ ꝗ ĩ britania foꝛnicat᷑ ⁊ illũ ꝗ ĩ india.vł
ĩ alijs locis.neq; vnũ eſſe ſpiritũ ire.ꝗ in diuerſis locis
diuerſos homines agitet.ſed puto magis ſpiritũ foꝛni⸗
cationis eſſe vnũ ⁊ inumeros.ꝗ in ̊ ei officio pareãt. et
per ſingulas homies diuerſos ſpiritꝰ ſub ipſo principe
militãtes.ꝗ ad huiꝰmõi eos peccata ſolicitẽt.ſimilit ira
cũdie prĩcipẽ vnũ eſſe arbitor ⁊ inumeꝛos ſubipᷣo.⁊ idẽ
de ceteris peccatis.0õ nõ vnꝰ pricipatꝰ d ab apoſtolo.
ſʒ plures cõtra quos nobis pugna c. Itẽ.j.Coꝛin.xv.
cũ euacuauerit.glo.dũ durat mũdus.demões demoni⸗/
bus pᷣſunt.ergo vnꝰ malꝰ angelꝰ peſt alij .¶ Ad qð di⸗
cendũ.ꝙ demões pᷣſunt demõibo ante dieʒ iudicij .¶. Ad
obiectũ in cõtrariũ dicẽdũ. ꝙ licet ex natura nõ eẽt iſta
p̃ᷣlatio.tñ quedã inclinatõ ſiue diſpoſitio ad illã ẽ ex na⸗
tura.eo ꝙ ille qui pᷣeſt eminẽtioꝛ ẽ alijs ĩ naturalibo.nec
ẽ hec eminẽtia eis ex meritis ſicut dictũ ẽ.ſʒ pᷣſunt alij a⸗
lijs tanꝙ; ĩ miniſterio tẽptandi vel puniẽdi.ſicut ĩter caꝛ
cerarios vel toꝛtoꝛes vnꝰ alij pᷣeſt.vt expleat᷑ iuſticia.eſt
tñ quedã volũtaria ſubiectio.ꝓut mioꝛes cõcoꝛdãt cum
volũtate maioꝛũ ĩ maleficijs.ſicut ẽ ĩ latronibo.ꝗ volun
tarie ſubijciunt᷑ vni.tanq iter eos principãti.ſic ẽ in de⸗
monibo ⁊ multoampliꝰ.qꝛ eni cõſentiũt ei volũtarie in
maleficio.ex iuſticia dei in penã oꝛdinatum ẽ.vt ſubſint
ei Sr in pena.⁊ coadiutoꝛes ad puniendũ.

¶ Lueſtio.xxxvuij. de reue

tione ipſius angeli.

Abito de preſiden/

tia angeli ſuꝑ angeluʒ.ſequit᷑ de actu ꝗ
ꝑtinet ad pᷣſidẽtes.Actꝰ autẽ ille ẽ reue
lare qð apud ſe ẽ.¶ Põt ergo queri. v⸗
trũ neceſſaria ſit iſta reuelato. que fit

mediãtibꝰ angelis.¶ Deiĩde ſi reuelatio ſit a natura an⸗
gelica.. Tercio quomõò ſiat reuelatio.

embrnz primuz

DOprimũ.videt᷑ ꝙ nõ ſit neceſſaria reuelatõ
mediãtibus angelis.eo qꝙ vnuſqſq; angel⸗
tenet imaginẽ ſiue ſimilitudinẽ dei ⁊ nõ al⸗
terius angeli.cũ ergo reuelatio fiat a ſüma

LC apiẽtia ipſi angelo inꝙtũ tenet imaginẽ eiꝰ.qdð autẽ fa⸗
ctũ ẽ ad imaginẽ dei nulla iterpoſita creatura foꝛmatur

erit reuelatio ĩmediate a deo.⁊ ita nõ ẽ neceſſariũ ꝙ; me
diãtibus ſuꝑioribo angelis fiat reuelatio ĩferioribo an⸗
gelis.¶¶ Cõtra ĩ cõmẽto ſuꝑ Yerarchiã. ſuꝑiores reue⸗
lãt ĩiferioribo.ſᷣm ea que nouerũt a deo.q Ad hoc dicen
dũ.ꝙ ſaꝑiores reuelat inferioribo.i Ad obiectũ autem
in cotrariũ dicendũ.ꝙ licet dicat᷑ ĩ lib. de aĩa ⁊ ſpiritu.
ꝙ ita facta ẽ anima ad imaginẽ dei.vt nulla inteꝛpoſita
creatura formet᷑.⁊ eodẽ mõ poſſet dici de angelo.vł mul
tomagis.nihilominꝰ tñ angelꝰ põt foꝛmari quo ad re⸗
uelationẽ mediãte alio angelo.ſʒ ẽ quedã ſoꝛmatio per
gratiã gꝛatũfacientẽ.⁊ illa nõ reꝗrit mediationẽ creatu
re.Vnde ĩ illa nõ ẽ angelꝰ ſuꝑioꝛ mediatoꝛ reſpectu ife⸗
rioris.Eſt alia foꝛmatio qtũ ad cognitionẽ.⁊ hoc dicit
dupliciter.vel rõne foꝛme vltime. vel rõne diſpõnis ad
formã vltima.Sicut ergo d; Math.xxiij.vnꝰ eſt magi⸗
ſter veſter.nihilominꝰ ſunt ⁊ plures.⁊ ſicut dicit᷑ in lib.
Aug.de magiſtro.illi plures magiſtꝛi nõ ſunt niſi diſpo
nentes. Sũmus autẽ magiſter dat pfectioneʒ.j.Corin.
iij. Ego plãtaui apollo rigauit.deꝰ autẽ dat incremen

xxj xvüj.

tum. Ita in angelis videt᷑ ſuꝑiores diſponũt.ſumma
dᷣo ſapientia vltimꝗ ꝑfectionẽ cognitiõis dat.vnde reue
lare dicuntur miniſterio.nõ auctoꝛitate.

embꝛuz ſecundum

D ſecundũ quo querit᷑.ſi reuelatio ſit a na
ura angelica.⁊ videt᷑ ꝙ ñ ſit a natura. Re⸗
nelatio enĩ nihil aliud eſſe videt᷑.qᷓ illumia⸗
io.ſed illuminatio nõ ẽ in angelis niſi per
atiã. ergo nec reuelatio.¶ Coõtra log eſt ĩ angelis eti⸗
am ſi nõ adeſſet gratia.loquunt᷑ enĩ boni bonis.⁊ mali
malis.ſicut dicit beatꝰ Greg.ſed loꝗ ponit reuelare cuʒ
quodã addito.reuelare eni eſt dare cognitionem.loꝗ vᷣo
dare cognitionẽ mediãte ſigno.ergo reuelare ẽ ĩ angelis
⁊ ſi nõ aſſit gratia.q¶¶ ItCů Joh.dama.ꝗ eminẽt. ĩferiori⸗
bus tradũt cognitionẽ ᷣm eminentiã oꝛdis ⁊ nature.ſʒ
tradẽ cognitionẽ nõ ẽ aliud qᷓ; reuelare.ergo reuelatio
fit ipſig iferioꝛibo angelis a ſuꝑioꝛibo.ᷣm cõditiões na⸗
ture. ¶ Ad qð dicendũ. ꝙ reuelatio poteſt eſſe de his.
que ſuꝑioꝛes angeli accipiũt in ipſo verbo.ĩ quo vident
ea que ſibi reuelat verbũ.⁊ ſᷣm huc modũ reuelatio eſt a
gratia.⁊ bñ dicit᷑ idẽ quod illumiatio. Alio vo mõ dici
tur reuelatio eoꝛũ que ſibi nota ſunt ᷣm ſe.⁊ ſunt inco⸗
gnita alij.⁊ pᷣm hũc modũ reuelãt ſuꝑioꝛes angeli infeꝛi
oribus.ea de ꝗbus plus nouerũt ꝙᷓ iferioꝛes.eo ꝙ maiꝰ

eſt poſſe eoꝛũ ꝙᷓ inferioꝛũ. es⸗
Miembrum tercium

Dterciũ quo querit᷑.quomõ fiat reuelato.
trũ.ſ.ꝑ mediũ vel ſine medio.⁊ videt᷑ ꝙ nõ
ſine medio.hoc enĩ videt᷑ eſſe ſoliꝰ dei. Di⸗
cit eni Herñ.ꝙ ſolꝰ deꝰ ꝑ ſeipᷣm cõiungitur

— 5

ſpualibo creaturis.Si ̊ angelꝰ reuelat agelo h̊ erit per

mediũ.mediũ autẽ vel ẽ coꝛꝑale vel ſpũale.coꝛꝑale ñ po
teſt eſſe.cũ ſint extrẽa ſpũalia.Si vᷣo ẽ ſpũale.aut ẽ ſub⸗
ſiãtia.aut accidẽs.ſubſtãtia autẽ nõ ẽ.nõ enim ẽ niſi tri
plex ſubſtãtia ſpũalis.diuĩa angelica ⁊ humana.ſʒ nul⸗
la iſtarũ ẽ hoc mediũ.i2õ enĩ ĩter angelũ ⁊ angelũ ẽ deꝰ
mediũ ᷣm naturꝗ.nec ĩter angelũ ⁊ angelũ aĩa. nec ĩter
angelũ ⁊ angelũ aliꝰ angelꝰ.mediũ ergo illud ẽ accidẽs.
ſed nullũ accioẽs eſt quod nõ ſit in aliquo ſubiecto.eꝛgo
illud accidens vel erit in vno angelo vel in alio. In ter⸗
cia enĩ ſubſiãtia eſſe nõ põt.ſʒ ſi ẽ in altero angelo.nõ cõ
putat᷑ vt mediũ ſed vt extremũ. ergo renelatio huiꝰmõi
nõ fit ꝑ mediũ.( Ad qð dicendũ.ꝙ buiꝰmõi reuelatio
fit ꝑ mediũ.⁊ ꝑ mediũ ſpũale.nec tn ẽ mediũ.ſicut ẽ ĩter
viſibilẽ 2⁊ ip̃ᷣm viſuʒ.nec ſemꝑ ẽ mediũ ſignũ ſiue nutꝰ in
telligibił.ſʒ ipᷣa cõicatio ſpeciei ĩtelligibilis.q̃ ẽ in reue⸗

lãte ⁊ cocui reuelat᷑. ,

eloꝛũ reſpeciu animarum.

Onſequẽter querẽ
dũ ẽ ð pᷣſidẽtia angłi ſuꝑ ipᷣas aĩas ſiue
reſpectu aĩarũ. Eſt at᷑ vna pᷣſidẽtia ſuꝑ
ꝑtẽ ſeẽſitiuã ſiue reſpctu ſeſitie:alta rſpe
ctu itellectie ↄgnitie.tercia vo reſpectu
ĩtellectie motĩe.¶ Mrio dᷣm ð illa pᷣſidẽtia que ẽ ĩſpe
ctu ſenſitĩe ↄgnitĩe iʒʒ viſiões q̃ ſũt ĩ ea.¶ Prio ꝗ qrit᷑.v⸗
trũ ãgelꝰ heat hãc ptᷣatẽ rõe nature ſue.¶ Scðo ſi ſit fal
latia ĩ iſta viſiõe.que fit mediatibo bonis angeł.dico at
bonos nat᷑a. Tercõ qũo fiat illa viſio.¶ Orto.ð gꝗbo.

¶ Membru primum

Irca primũ ſic angelꝰ malꝰ põt ſuꝑ hꝰmõi
partẽ.cũ temptat in ſomno. multo autẽ po⸗
tentioꝛ ẽ angelus bonꝰ ꝙᷓ ſit angelus malꝰ.
R angelꝰ bonꝰ põt ſuꝑ hꝰmõi partẽ · ¶¶ Pre
terea Greg.niſi aliqñ ſomnia ey miſteno reuelatõis oꝛi
rẽt᷑. Joſeph pᷣferẽdũ ſe fribo ſõnio ñ vidẽt.nee marie ſpõ⸗

dẽtia ꝗ

ſum vt ablato puero in egiptum fugeret per ſomniũ an⸗
gelus admoneret. Nem dicit Aug. in lib. de anima et
ſpiritu.oraculũ eſt cum in ſomnis aliqua gꝛauis perſo⸗
na.vel etiam deus euenturũ aliquid aꝑte.vel non euen
turum faciendũ vel euitãdum denũciant. liſio autẽ eſt
cum quis videt quod eodem modo quo apparuerat eue⸗
niat.ſed buiuſmodi aꝓparitiones fiũt mediante angelo.
nõ enim ſunt ad illudendũ.eꝛgo angeli boni habent poſ
ſe ſuper ſenſitiuã interioꝛẽ.¶ Vreterea habẽt aliꝗd poſ⸗
ſe ſuper intellectiuã cõſulendo vel reuelando. ſed intelle
ctina potentioꝛ eſt et excellẽtioꝛ ſenſitiua.ergo angeli bo
ni habent poteſtatẽ ſuper ipſam potentiã anime ſenſiti
uam interioꝛem.¶ Moteſt etiã queri.vtrum poſſint ſu⸗
per potẽtiam anime ſenſitiuã exterioꝛẽ. Quod videt᷑ ex
com ꝑatione maloꝛum ſpirituũ. Sicut enim dicit Au⸗
gu.in lib.lxxxiij.q.malignus ſpiritus ſenſibus noſtris
ĩmixtus infeſtat anime ſanctitatẽ.lucemq; mentis obnu
bilat. Serpit hic malum ꝑ omnes additus ſenſuales.ſi
ergo malignꝰ ſpiritus poſſe habet ſuper ꝑtes ſenſitiuã
exterioꝛem.multofoꝛtius bonus angelꝰ.Cuiꝰ contraꝛiũ
videtur.eo ꝙ nulla variatio fieri videtur in ſenſu exteꝛi
ori per operationẽ angeli.preter illam mutationeʒ que
fit rm naturã. ¶ Ao quod dicendũ.q angelus bonꝰ ba
bet poſſe ſuper ſenſitiuã exterioꝛem ⁊ interioꝛẽ.nõ tamẽ
habet poſſe ex ſe.vt faciat ea que ſunt contraria nature.
ſed vt ꝑ ſubiecta natuꝛe moueat ſenſum interiorẽ vel ex

(Membꝛum ſecundum

Dſecũdum quo queritur.ſi ſit fallacia ĩ iſta
viſione.⁊ videtur ꝙ ſic. Angelus eniz bonꝰ
ex natura potuit falli ĩ ſua viſione. ſicut de⸗
ceptus erat lucifer. Si ergo in ſe potuit fal⸗
li.nõ potuit dare perfectioꝛem ſtatum his qui recipiũt
viſionem ab eo.Cum ergo vis ymaginatiua anime reci
piat viſienem ab angelo bono. ſᷣm naturam in ciſione
ymaginaria vel ſpirituali poterit falli CKetrar libꝛo
de anima ⁊ ſpiritu.cum bono ſpiritu aſſũmitur anima
falli nõ poteſi.tem humanum ſpiritum aliquando bo⸗
nus aliquando malus aſſumit ſpiritus.nec facile diſceꝛ
ni poteſt a quo ſpiritu aſſumatur.niſi quia bonus inſti⸗
tuit.malus fallit.Ex ratione viſionis idem videtur. et
loquitur de viſione que fit in imaginaria.iq viſio eſt cuʒ
illud quod quis videt.eo modo quo aꝓparuit eueniet.ex
quibus colligitur ꝙ in huiuſmodi viſione anima nõ fal
litur. en pondendũ eſt ad hoc.ꝙ bonus angelus di⸗
citur dupliciter. vel ratione bonitatis natuꝛe.⁊ hoc mõ
ſi imprimeret viſionem.poſſet imprimere viſionem non
tm̃ veracẽ.ſed etiã fallacẽ. magis tamẽ inclinaretur ad
veracẽ.Si vᷣo fiat ſermo de bono angelo ratiõe ſtatus ĩ
quo mõ ?: nõ imprimit viſionẽ fallacẽ.⁊ hoc mõ ĩitelligi
tur bonus angelus cũ dicit᷑.cũ a bono ſpiritu aſſumituꝛ
anima.falli nõ põt.Et licet vt dicit᷑ ibidẽ aliquãdo ĩ vi⸗
ſione ſpiꝛituali anima fallat᷑.qm̃ ea q videt aliquãdo ve
ra ſunt.aliquãdo falſa.aliquãdo ꝑturbata. aliquando
tranquilla.ipſa autẽ vera aliquãdo futuris ſimilia ſunt
omnino aꝑte dicta.aliquaãdo obſcuris ſignibus tecta.ni
hilominus cũ bonus angelus imprimit buiuſmõi viſio⸗
nem.ĩprimit eã vt verã.ſiue ſub apꝑta ratiõe.ſiue ſub ob⸗

ſcura ſignificatione.
(Miembrum tercium

— D terciũ quo querit᷑: quom fit viſio illa.⁊
exponit beatꝰ Aug.in.xij.ſuꝑ geñ.ad litte.
Sancti angeli miris modis viſa ſua facili
. Ad ac ꝑpotenti mutatiõe vel mixitione
noſtra eſſe faciũt.2 dn quadãa ineffabili mõ ĩ ſpi⸗

ritu noſtro infoꝛmat.¶ Poteſt ergo queri de hoc quod
dicit ꝙ viſa ſua faciant eſſe noſira. i Mũquid ſicut ſpecu⸗
lum oppoſitum viſui. nõ aliud faciat angelus ꝙᷓ offerat
ſpeciem ſiue ſimilitudinẽ.quod ſi ſic eſſet. eo modo quo

eſt apud angelum.eſſet apud ym aginatiuam. ſed hoc?
falſum.am apud angelum eſt intellectualiter apð viʒ
imaginatiuam ſenſibiliter.iQec videtur ſic eſſe.ſicut an
gelus facit viſa ſua apud alium angelũ. vtrobiq; enizʒ ẽ
viſum intelligibile ſᷣm eundẽ modum.quo ergo modo il
lud viſum quod eſt intelligibile apud angelum. fit ſenſi⸗
bile apud ſpiritũ imaginariũ.¶ Itẽ dicit.q quadã mu⸗
tatione perpotenti vel mixtione faciunt iſta. nunꝗd ipᷣe
angelus vnitur cũ ipſa anuna ᷣm vim illam. Olel vnio
dicitur eſſe ratione effectus.ratione enim eſſentie nõ po
teſt dici.cum nihil vnum fiat ex anima ⁊ angelo. Si pᷣo
eſt ratione effectus.nunquid poteſt angelus ſpeciẽ vni⸗
re ſiue ſimilitudinẽ cum virtute imaginatiua. que priꝰ
nunqꝗᷓ fuit in illa.quod nõ videtur. lla enim vmo ꝑ ſen
ſus exterioꝛes fit in ſenſu interioꝛi.¶¶ Itẽ dicit Xug.i li⸗
bro de anima? ſpiritu.ꝙ ipſi ſignificatiuas ſimilitudi⸗
nes in ſpiritu noſtro diſternũt.ratione cuius querituꝛ.
vtrum huiuſmodi viſiones fiant aliquando nõ ad ſignã
qum aliud. VPreterea angelus habet poſſe huiuſmodi
ſuper animã.vt ſuas viſiones imprimat ei.nũquid ani
ma habet huiuſmodi poſſe.vt ſuas viſiones imprimat i
angelo.. Ad primũ dicẽdum. ꝙ licet viſum intelligibi⸗
le ſit apud intellectum angelicũ. poteſt tamen eſſe ſenſi⸗
bile apud vim imaginatiua cui imprimitur.recipiẽs.n.
recipit ſm ſuam poſſibilitatẽ.nõ ſᷣm modũ ipſius agen⸗
tis qui imprimit.⁊ ideo nõ eſt talis receptio qualis eſt
in viſu a ſpeculo ſiue a re viſibili.nec talis qualis eſt in
intellectu ab alio intellectu. Ad ſcom vo dicendum.q;
vnitio illa eſt qtum ad effectũ.nõ q;tum ad eſſentiã. eſ⸗
fectus autẽ ĩ hoc attẽditur quo ad cõiunctionẽ ſimilitu⸗
dinũ que ſunt in imaginatiua.ad quã cõiunctionẽ exci⸗
tat ſpiritus angelicꝰ. Quo autẽ mõ hoc fit.ſic dicit Au⸗
gu.ſuꝑ Geñ.ſcire difficilimũ ẽ.⁊ explicare oꝑoſiſſimũ.
Ao terciũ vᷣo dicendũ.q; ĩ ipſa vi imaginatiua aliquã⸗
do fiũt huiuſmõi apꝑitiones ꝑ ſpiritũ angelicũ.⁊ tũc a⸗
liqo euenturũ vel nõ euẽturũ.faciendũ del deuitandum
denũciat᷑. Unde ad aliꝗd deſignandũ fit huiuſmõi appa
ritio.vnde AUugu.Cũ bonꝰ ſpiritꝰ arꝛipit fideles mite⸗
ria loquẽtes.aut accedente intelligẽtia veros ꝓphetas.
aut ad tempꝰ quo ꝑ cos opoꝛtet oſtẽdi. vidẽtes atq; nar
rantes facit:nõ ſic autẽ eſt:cũ a coꝛpe cauſa exiſtit.⸗ Ad
quartũ dicendũ ẽ.ꝙ aliudẽ de angelo.⁊ de anima.Fᷣm
ꝓ dicit aug. Inter ẽ B.ꝙ illi noſtras ſi volumꝰ nouerũt.
nos autẽ ipſoꝛũ niſi oſtederint nõ poſſumꝰ: qꝛ ſic eas vt
opinor habẽt ĩ poteſtate occultare ſpnalibo modis.quẽ⸗
admodũ nos quibuſ cã ĩteriectis obſtaculis noſtra cor⸗
poꝛa ne ab alioꝛũ oculis videant᷑ abſcõdimus. vñ aliter
eſt de angelis.⁊ de anima rationali.anima enim noſtra
recipit ab angelo ⁊ nõ ecõuerſo.

Wembzum quartum

Dquartuʒ quo querit᷑.de ꝗbus fiat viſio.
vtrũ de his que ſiũt curſu nature. an ð his
que fiũt curſu volũtario. Et videt᷑ ꝙ nõ de
is q̃ fiſt curſu naturali.Illa enĩ ex natuꝛa
cognitiõe poſſunt apꝛehẽdere.de his vo q̃ fiunt curſu
volũtario.nõ videt᷑ eſſe huiꝰmõi viſio.qꝛ nec illa multo
tiens re ab angelis.⁊ ſunt maxie iceꝛtitudinis

anteꝙᷓ fiat.¶ Reſpõdet᷑ ꝙ triplex ẽ curſus rerũ.ſicut di

cit Anſelmꝰ.Qaturał mirabił.⁊ voluntariꝰ. In his.ſ.
mirabilibo ⁊ volũtarijs quedã occulta cõtingit eſſe.que
ſe ſunt ꝓuidẽtie diuine.⁊ de huiꝰmõi ᷣm ꝙ accipiunt
boni angeli a deo. ſub figuris ſenſibilibo poſſunt viſio⸗

imprimere. .
¶ Queſtio. xl. de preſidentia

angeli

2

tum ad ꝑtem itellectiuã cognitiuã.

Erminata pte que

eſt de pᷣſidẽtia angeli ſuꝑ ꝑtem ſenſiti⸗
uã.ſeqtur ð pᷣſidẽtia eiꝰſuꝑ ꝑtem intelle

adi
ince

— in
ci
ſu⸗
orn
zin
reſ
ſii⸗
nun
lie

ſn

rapdn
eſiann
iceni
omnocoi
fitſene⸗
ndäm,
nngdie
Velmno
ſienöpe
peclini⸗
guepr
noplen
Dwgil
Peritn.
aſini
hiuſnwn
nidani
dprimnti
telligbi
ſeſendt
ſpies.n.
1s ggen⸗
ualise
scſtin
dunn
entii. et
ſtnilru
Onetre⸗
lat
lind.
Aliggi⸗
aiͤca⸗
tandn
nöiagen
es nulte
phens.
atchner
ſitN
nonerit
ſcug
Nls Abe⸗
Dſtrocor,
Gnalte
n noltn

trilio.
nohis
rnode
natmng
nt curſa
4 mulo
tudind⸗
ſicutch
hol
ſee
vpm
alo⸗

ti⸗
e

ſiti
nele

4

7
—

ueſtio

ctiuã cognitiuã. ¶ Primo ergo querendũ ẽ. vtrũ habe⸗
ant hbuiuſmõi poſſe· ¶ Scðo ad qd ſit illud poſſe.vtrum
ad ĩmittẽ cogitatiões vel icendẽ.¶ Lercõ. vtrũ dicant᷑
incẽtores cogitationũ tm. an affectionum pricipaliter.
Quarto.quomõ dicant᷑ incẽdẽ cogitatiões bonas.

embruzpriunz

pꝛimũ ſic dicit Aug.qꝙ aĩa rõnalis ita fu
cta ẽ ad ymaginẽ dei.vt nulla ĩterpoſita cꝛe
atura foꝛmet᷑.ſʒ angelꝰ ẽ creatura.ꝗ̊ eo me⸗
iaãte nõ format᷑.¶¶ Pꝛeterea.aĩa ronalis i⸗
tum huiuſmõi ẽ ad imaginẽ dei. Immago autẽ ẽ ſimi⸗
limdo expᷣſſa.ergo ĩmago ꝑ quã refoꝛmat᷑ ieſt imediate

a deo.ſʒ hec ẽ imago ez ĩ cognitione.ergo talis

nõ dat᷑ angelo mediãte.¶ Cõtra.ſicut demões habẽt qꝙ;
oſſunt excitare ĩtellectu ad malã cogitationẽ. ita boni
kabet ꝙ poſſunt excitare ad bonã. ¶ Iẽ Hiero.angeli
hom ĩbo auxiliũ tribuũt.miſtrãtes eis ſalutẽ ⁊ annunci⸗
antes eis dona largiſſima. ſ ãnunciãdo dona.habẽt poſ
ſe ſuꝑ ĩtellectũ. S qð dicẽduʒ. ꝙ babent aliqð po le
ſicut dicit Aug.ſuꝑ Geñ.¶ Ad obiectũ ĩ cõtrariũ dicen
dũ ẽ.ꝙ aĩa nõ ſoꝛmat᷑ ab angelo foꝛmatiõe ge vel gloꝛie
ſʒ foꝛmationẽ ſi quã habet ex habilitione diſpoſitõis ha
bet.¶ Ad idẽ facit illud qð ſcdðᷣo obijciebat. imago enim
ſimilitudĩs que fit ꝑ dilectionẽ vel cognitionẽ gꝛatuitaʒ
nõ dat᷑ mediate ãgelo.¶ Sʒ adbuc querit᷑. vtrum tale
babet poſſe.qdð neceſſe ſit aiaʒ reciꝑe.qð videt᷑.ſuꝑior
eni ſubſtãtia nõ agit ĩ ĩferioꝛẽ ſine aliqͥ effectu ĩferioꝛi.vt
ſol in aerẽ cũ agit diuerſas ĩ eo facit ipᷣſſiones.⁊ ſimilit᷑
ẽ de igne.Reſtat ergo.q aliꝗs effectꝰ neceſſe erit ĩ intel⸗
lectu rõnali ex ipſa actiõe angelica. Contra.dicit Da
ma.loquẽs de malis angelis violẽtiã iferꝛe nõ pꝛeualẽt.
ĩ nobis eniĩ ẽ ſuſciꝑe vel nõ ſuſciꝑe imiſſiões eoꝛũ.ſed im
miſſiões dicunt᷑ ille actiões.q ĩ itellectu bumano ẽ ſuſci
pere vel nõ ſuſciꝑe actionẽ angelicã. ſiue effectũ actõis
angelice. ergo ſimilit᷑ fuit ĩ bonis angelis.¶ Ad quoo
dicendũ.ꝙ in itellectu humano ẽ ſuſciꝑe effectũ actiõis
angelice vel nõ ſuſciꝑe. Ad obiectũ ĩ contrariũ.dicũt
ꝙ nõẽ ſimile de ſubſtãtia habẽte liberã voluntatẽ.⁊ de
ſubſtãtia que hʒ aꝓpetitũ naturalẽ tm̃. Vbi enĩ ẽ ſubſtã⸗
na que hʒ apetitũ naturalẽ nõ requirit᷑ diſpõ ꝑ quã ha⸗
bilitet᷑ ſine omni ipedimẽto ad recipiendũ actionẽ ſui a⸗
Gẽtis.vbi autẽ ẽ libera volũtas.⁊ ſi nõ ſit aliud ipedimẽ⸗
tum.ſufficit ꝙ nõ aſſit volũtas ad capiẽdũ ab agẽte cre⸗
ato. Secꝰ autẽ ẽ de agẽte ĩcreato ꝗ pot imutare volunta
tẽ rõnalẽ Fᷣm ꝙ vult.⁊ nihilominꝰ remanebit ſubſtatia.
Aliter põt dici.ꝙ ſecus ẽ de affectu hũano⁊ intellectu.
Intellectꝰ enĩ humani ẽ ſuſciꝑe neceſſario effectũ actio⸗

nis angelice.niſi cõtingat ꝙ ex vehemẽti iclinatione ad

aliud totaliter cõuerſus fuit ad idẽ.affectꝰ autẽ ſine vo⸗

lũtatis nõ eſt ſuſciꝑe neceſſario ꝓpter eiꝰ abſolutã liber⸗

tatẽ.⁊ de hoc inteiligit᷑ quod dicit Damaſcenꝰ. ꝙ violẽ
erre nõ pꝛeualet.

emnby ſecuũdum

D ſecundũ quo querit᷑ de actu ipſiꝰ potẽtie
angelice ĩ ip̃am ĩtellectiuã potẽtiã. Vtrũ il⸗
le actꝰ ſit imittẽ an ĩcendẽ. Et vꝛ ꝙ ille actꝰ
t ĩmittẽ.ꝑ hoc qð dicit Dama.In nobis ẽ

ſuſcipꝑe vel nõ ſuſciꝑe eoꝛũ imiſſiões.Si eni mali angeli
imittũt cogitatiões malas.eadẽ rõne ⁊ boni ĩmittũt co⸗
gitatiões bonas.Similit ſuꝑ illud Yob.xix. ſpoliauit

me gloꝛia mea.glo.maligni ſpiritꝰ ĩ afflictoꝛũ coꝛdibus
ſuas cogitatiões imitteꝛe nõ deſiſtũt.Et Johᷣ. Damal.
omiĩs malina.⁊ imũde paſſiões. ex ipſis excogitate ſũt.
ĩmittẽ homini cõceſſi ſunt.Si ergo ſic ẽ ex ꝑte malorũ
reſpectu malaꝛũ cogitationũ. videt᷑ ſic eſſe ex ꝑte bono⸗
rũ reſpectu bonarũ cogitationũ.¶ Sʒ ecõtra videtur.
ſi demões incẽtoꝛes ſunt.nõ imiſſoꝛes malarũ cogitatio
num. ſicut dicit Heda.dyabolꝰ nõ ẽ ĩmiſſoꝛ malarũ co⸗
gitationũ.ſed incẽtoꝛ.Et iterũ oſee.v.ſuꝑ illud.vt reue:

xl.

tantur ad dominũ obſtinatiĩ malo nõ cogitabũt reuerti
ad dominũ vt peniteãt. ſed vt quod male cogitauerũt ꝑ⸗
ficiant.⁊ hoc ideo.quia malignus ſpiritꝰ eſi vitiorũ in⸗
centoꝛ.ſi ergo mali dicunt᷑ eſſe incẽtoꝛes ñ ĩmiſſoꝛes ma⸗
larum cogitationũ. multofoꝛtiꝰ boni. nõ dicunt᷑ ĩmiſſo⸗
res bonarũ cogitationũ.ſed incentoꝛes tin.¶ Huiꝰ etiã
gra queritur.quare in ſcriptura inuenitur.ꝙ demones
mittunt in coꝛ malas cogitatiões.ſicut habet᷑ Joh.xiij.
cũ miſiſſet ſathanas in coꝛ eius.quare non inuenitur in
ſcriptura.ꝙ boni angeli mittãt in coꝛ cogitationes bo⸗
nas.4 Pꝛeterea.queritur que ſit differẽtia inter ĩmitte
re cogitatiões ⁊ incẽdere.videtur enĩ ꝙ incẽdeꝛe ſit ĩmit
tere.i ã imittere ẽ intus mittẽ ab extra. Incẽdere autẽ
eſt ſpeciẽ ignis mittere in aliquã materiã ſuſceptibilẽ.
qui incẽdit imittit.¶ ¶ Ad quod dicenduʒ.ꝙ boni angeli
nõ ſunt imiſſoꝛes bonaꝛũ cogitationũ.⁊ ſi aliquo modo
poſſent dici incẽtores. Si vᷣo inueniatur de malis ange
lis ꝙ ſint imiſſoꝛes vel ĩmiſſionẽ faciũt.nõ accipit᷑ ibi ꝓ
prie imiſſio ſed cõmuniteꝛ ꝓut dicitur. ꝙ qui incẽdit i
mittit. ¶ Ad ſcdᷣm ðᷣo dicendũ. ꝙ aliter ẽ de bonis cogi⸗
tationibus ⁊ malis.⁊ de bonis angelis ⁊ malis. Demo
nes eni dicũtur ĩmiſſoꝛes aliquãdo vel ĩmiſſionez facere
malarũ cogitationũ.inqtum male ſunt.nõ quia neceſ⸗
ſario inducãt vel poteſtatẽ habeãt inducẽdi neceſſario.
ſed quia mouẽt ad hoc.nec malũ ad aliud principiuʒ re
ducitur in ſuggeſtiõe.q; ad ipſum dyabolũ.iõ ſic autẽ
eſt de bono.licet enim bonꝰ angelus moueat intellectuʒ
ad bonũ aliquo mõ.nõ tamẽ prima cauſa boni eſt in an
gelo bono.ſed in deo.⁊ iõ attribuitur ei immiſſio cogita
tionis bone.nõ angelo in ſacra ſcriptura.¶. Ad illð vo
qð dicit᷑ ĩ pſal. Immittit angelꝰ dni.i.ĩmiſſionẽ faciet.
dicit glo. Sʒ attendẽdũ ẽ ꝙ illa ĩmiſſio nõ dicit᷑ eſſe co⸗
gitatiõis bone inqtũ bona ẽ. ſed ĩmittẽ dicit᷑ ibi.mittẽ
cuſtodià intꝛa ⁊ extra. ⁊ ſo patet ꝑ hoc qð dr incircuitu
timentiũ eũ.vñ alia trãſlatio hbʒ.circũdat angelłꝰ dñi in
giꝛo timẽtes ſe.q Ad illud vᷣo qð querit᷑ de differẽtia im
miſſionis ⁊ incendij.ᷣm ꝙ deo attribuitur ĩmittere.an⸗
gelo incendere.Dicendum ẽ.ꝙ immiſſio bone cogitati⸗
onis eſt factio bone cogitationis. Incenſio vᷣo eſt quedã
excitatio ſiue habilitatio intellectus ad cogitationeʒ bo
nam.Aliud eſt enim igne ignire lingna. aliud eſt ſicca⸗
re ligna ut ignantur.angeli autem boni nõ faciunt cogi⸗
tationes bonas in intellectu.ſed remouent impedimen⸗
ta.vt cogitatiões bone a deo fiãt in ĩtellectu.vnde ange⸗
los incendere non eſt aliud qᷓ; incenſibile preparare.

embruz teroeunz

D terciũ quo querit᷑. vtrũ dicant᷑.
cogitationũ tm aut etiã affectionũ.⁊ videt᷑
ꝙ poſſint ĩcendẽ affectionẽ ſiue volũtatẽ.cũ
eni maiꝰ ſit poſſe ageli q; pdicatoꝛis.pᷣdica⸗
or aũt põt accẽdẽ volũtatẽ ad bonũ ꝑ pᷣdicationẽ. vñ.j.
ad hebr.ſuꝑ illud ꝗ facit angelos ſpũs ⁊ miniſtos ſuos
flammã ignis.glo.miniſtros ſuos flãmã ignis facit.ꝗa
miniſtri eccleſie ignis ſũt.dũ ſpiritu feruẽt.⁊ vicia nra
vꝛũt.fenũ enĩ tuũ icendũt.ᷓ angeli pñt icendẽ volũtatẽ.
Itẽ quẽadmodũ ſe hʒ illumĩare ad intellectũ. ita accẽ
dere ad affectũ:ſʒ ſicẽ in inferioribo. ꝙ cã illumiatiõis
eſt cã accẽſiõis. ſic erit ĩ ſuꝑioꝛibo.cũ ergo angeli boni
illuminent intellectum. per conſequens accendent affe⸗
Kam Eckennarlt accenſibile adiungatur accenſiuo.
neceſſario fit accenſio.ſed nõ neceſſaꝛio inducitur volũ⸗
tas bona per operationem angeli. ergo angelus bonus
nõ accẽdit voluntatẽ bonã. Itẽ Merũñ ĩ lib.de libe.ar⸗
bi. Volũtas ẽ potẽtiſſimũ ĩ aia.⁊ ĩ ̊ gerit imediate ſimi
litudinẽ diuie volũtatis.nihil ꝗ̊ᷓ põt ſuꝑ volũtatẽ rõnalẽ
niſi ipᷣe deꝰ.nõ &̊ angeli ſũt ĩcẽtoꝛes bonaꝝ volũtatũ.qð
im accendit.poſſe habet ſuper illud quod incenditur.
(u quod dicendum ꝙ incendere dicicur dupliciter.
no modo ipſam ſpeciem ignis prebere. ⁊ ſic ſpũaliter

deus eſt incentoꝛ bone volũtatis. pꝛebet enĩ ſpeciẽ ignis
ſpiritualis.ſ.caritatis ipſi volũtati.Ypſe eniʒ eſt qui di
cit ignem veni mittere ĩ terꝛã.⁊ qnid volo niſi vt accẽda
tur. Incẽdere vᷣo alio modo dicit᷑ naturã accenſibilẽ di⸗
ſponere.⁊ ſic nibil ꝓhibet angelũ mediante cogitatio⸗
ne diſponeꝛe voluntatẽ.pꝛimo mõ nõ.X:.Ad obiectũ aũt
in contrariũ.dicendũ ẽ ꝙ aliud eſt de accẽſione ⁊ illumi
natione materiali.⁊ aliud de illuminatione ⁊ accẽſione
ſpũali.Illa enim fit ̃ᷣm curſum nature. in qua accẽſio
ſequit᷑ illum inationẽ neceſſario.hic autem nulla neceſſi⸗
tas eſt. In ipſa eni anima eſt cõſentire vel nõ cõſentire.
Qec hoc mõ dicit᷑ angelus incẽdeꝛe. ſicut ignis incẽdit
lignũ quod ẽ pꝛeꝑatum incẽſioni.vnde ex opeꝛatione an
geli nõ eſt neceſſaria accenſio anime rationalis. Ex h̊
patet reſpõſio ad alia.ꝗa pꝛedicatoꝛes nõ accendũt niſi
pparando.

embrum quartum

O quartũ quo queritur.quomodo dicatur
incẽdere cogitatiões bonas.vtrũ ᷣm opera
tionẽ interioꝛẽ factã in ipſis fantaſmatibus
ut 'ᷣm operationẽ facta in ſpeciebo abſtra⸗
is. Et videt᷑ ꝙ nõ ᷣm operationẽ factã in ipſis fantaſ-⸗
matibus.talis enĩ operatio fit in doꝛmiẽtibus.in quib
nõ eſt hu iuſmodi incẽſio.Qec ſᷣm operationẽ factam in
ipſis ſpeciebo.õ enim poſſunt angeli ↄiungere vel diſ⸗
iungere ſpecies exiſiẽtes apud intellectum humanum.
WGreterea.ſuper illud manus tue fecerũt me.glo.dici⸗
tur angelus intellectũ dare homini. vt dicitur quis da⸗
re lumen domui cui feneſiras facit.cũ eam nõ ſua luce
penetret vel illuſtret.ergo iſtud incẽdere cogitationem
nõ videtur aliud eſſe.niſi remouere impedimentũ. ſʒ qᷣ⸗
modo remouet impedimentũ. Itẽ Aug. in lib.lxxxiij.
q.Aſdalignus ſpiritus cum a deo permittitur. obſiruit

quihbuſdam nebulis meatus intelligentie. per quã pan⸗
dere lumẽ rationis radius eteꝛne lucis ſolet.¶ Ad hor
poteſt dici.ꝙ vt dictum eſt.incenſio bonarum coõgitatio

num eſt excitatio ſiue habilitatio intellectus ad illas.et

hoc poteſt eſſe pluribus modis.ſ.operando aliquid ĩ fa

taſmatibus.ſiue circa fantaſmata.⁊ informãdo quodã⸗
modo ſpiritum ⁊ cognitiuam.expediendo per remotio
nem impedimentoꝛũ. Operatur enim aliqua in fantaſ⸗
matibo ſiue circa fantaſmata. qð patere poteſt ſic. Sẽ
ſibilia gignendo ſimilitudines ſuas de ſe. ⁊ immittẽtes
eas per ſenſus.ĩprimunt eas in oꝛgano ſenſus cõmunis
ſicut in fantaſmate.ex qua impreſſione efficitur ꝙ ani⸗
ma intelligit illud cuius impreſſio relinquit fantaſma⸗
te ſiue in organo ſenſus cõmunis.eo ꝙ virtutes inferio
res cognitione deſeruiunt intellectiue.⁊ a quibus acci⸗
pit intellectiua per maioꝛem abſtractionem. Conſimili
modo angelus poteſt imprimere cõſimiles ſpecies illis
quas fecerunt ſenſibilia ſi eſſent preſentia per ipſos ſen
ſus.⁊ hec poſſunt ĩ dormiẽtibus ⁊ vigilãtibus.⁊ ſic ſᷣm
hanc viam facere poteſt vt repreſentetur intellectui.vn⸗
de habilitetur 2 excitetur intellectus ad bonas cogitati
ones.ſicut ſupra dictum eſt.eo ꝙ angelus bonus babet
poſſe ſuper ſenſitiuam interiorem ⁊ exterioꝛem.habet ex
hac parte poſſe habilitare ⁊ excitare intellectiuam. ⁊? Gᷓ
ad cogitandum bona. Ad illud qð obijcitur. q; opeꝛa
tio facta in fantaſmate.eſt operatio facta in dormienti⸗
bus.dicẽdum ꝙ ⁊ ſic ⁊ aliter:q autem aliter.dicit aug.
in lib.de anima ⁊ ſpiritu.poſiq enim locutus eſt de re⸗
uelationibus que fiunt ab angelis in ſomnis doꝛmien
tibus ſubdit.vigilatibus etiã occulto quodaʒ inſtinctu
ingeſtas eſſe cogitationes quas diuinarẽt nouimus. li⸗
cut cayphas põtifer ꝓphetauit cum eius intẽtio volun
tatem ꝓphetandi nõ haberet. Adbuc intelligẽdum eſt.
ꝙ angelus habilitat ad bonam cogitationem. informã⸗

do ipſum ſpiritum ſiue ipſam intelligẽtiam aliter qᷓ per

viam fantaſie ſcilicet per immediatam irꝛadiationem ſi
ne cõmunicationem ſuarum viſionum. vt enim dicit an⸗

gu. ſuper Geñ. xij. Sancti angeli viſionem ſuam quodã
ineffabili modo in ſpiꝛitu noſiro infundũt.⁊ viſa ſua q̃⸗
dam pꝛepotenti vnione noſtra eſſe faciunt.quod aliquo
modo tali exemplo patere poteſt. Spirituales cꝛeature
ſicut angeli ⁊ aĩe ſpecula ſũt ſpiritualia.ſicut dicit Dyo
niſius in libro ð diui.no. Vnde ſicut ſpeculo materiali
obiecto alio ſpeculo material. ſpecies reſultate in vno
gignũt ſe in alio.ita poteſt eſſe licet ſimilitudine diſtan⸗
te.ꝙ ſpeculum ſpirituale.ſ.angelꝰ obijcit ſe anime.quo
exiſtente.viſa ſiue ſpecies exiſtẽtes in ipſo angelo relin⸗
quuntur in anima.ſiue accipiuntuꝛ ab ia gur quidam
viſa habilitant ⁊ excitant intellectiuam ad bonam cogi⸗
tationem.¶ Ad illud ergo qð obijcitur.ꝙ angeli ñ poſ⸗
ſunt cõiungere vel diſiungere ſpecies exiſtẽtes apud hu⸗
manum intellectum.dicẽdum.qꝙ cõiungere poſſunt ali⸗
quo modo.ſpecies ſiue viſa offerẽdo.vt dictum eſt. Nd⸗
huc intelligendum eſt.ꝙ ſicut dicitur ſapi.ix.Corpꝰ qð
coꝛrumpitur aggꝛauat animam ⁊ terꝛena inhabitatio
deprimit ſenſum multa cogitantem. Ex coꝛuptione er⸗
go iſta eſt facilitas in anima ſiue pronitas ad minus or
dqinatas cogitationes.ſᷣm ꝙ dicitur Geñ.vj.proni ſunt

ſenſus bominis ab adoleſcentia in malum. 4 Preterea

vt dicit aug.in lib.lxxxiij.q.Malignus ſpiritus abſtꝛa
hit meatus intelligẽtie. per quos pandere lumen ratio⸗
nis radius eterne lucis ſolet ratione corꝛuptionis con⸗
tracte in anima.⁊ ob tenebrationis ex obſtructione me⸗

atus intelligentie. impeditur anima ne erigat ſe ad bo⸗

nas cogitationes.Cotra hec duo impedimẽta. duplici⸗
ter expedit angelus bonus animam ſcilicet illuminãdo
ad intuitionem ſpiritualium.ex quibus intuitis erxcita
tur ad bonas cogitationes vt iam dictum eſt:⁊ arcendo
contrarias poteſtates ab illatione impeditorum ad
huiuſmodi.

(Mueſtio quadrageſima

ruma de cuſtodia angelica.

SIcto de preſidẽtia

qua preeſt angelus ſuper potẽtiã ſenſi
tiuam ⁊ iĩtellectiuã.Coſequẽter dicẽdũ
eſt de pꝛeſidẽtia qua pꝛeeſt ſuper moti⸗
uam que attẽditur circa cuſtodiã. Que

rendum eſt ergo de cuſtodia angelica. Prio ergo que⸗

ritur.vtrũ angelus habeat potẽtiam cuſtodiẽdi vominẽ
Fm animaʒ. Secũdo ſupoſito ꝙ habeat.an habeat a

natura vel a Ga. ¶¶ Tercio. vtrũ vnus angelus ſuperior

habeat poteſtatem cuſtodiẽdo inferioꝛem.vel deterinie⸗
tur circa homines. Quarto ſi cuſtodia angeloꝛũ ſit re
ſpectu hominũ.vtrum reſpectu omnium.. Quito.vtrũ
angelus deputatus ad cuſtodiã. aliquando recedat pro
pter peccata hominis cuſtodiẽdi.q¶ Sexto.vtrum aliqũ
angelus peccet ex negligẽtia circa cuſtodiã hominis.ſi⸗
cut prelatus.

lembruz primuz

Verit᷑ ergo ĩ pꝛimis.vtrũ angelꝰ habeat po
teſtatẽ cuſtodiẽdi hominẽ ſᷣm animã. Oꝛ at
cuſtodiat ꝓbat᷑ auctoꝛitate ſacꝛe ſcripture.
math.xviij.angeli eoꝛũ ſemꝑ vidẽt faciẽ pa⸗
tris.⁊ pianiꝰ habet᷑ ĩ glo.que dicit. Magna ẽ dignitas
aĩarũ.vt vnaqueq; ab oꝛtu ſue natitatis ĩ ſui cuſtodiam
habeat agelũ deputatũ. Itẽ yſa.lxij.ſuꝑ muros tuos
hieruſalẽ cõſtitui cuſtodes. Stẽ eccleſia ſtici.xvij.in vna⸗
quãqʒ gẽtẽ pᷣpoſuit rectores.i.ãgelos.⸗ Itẽ qdiu puer
ꝑuulꝰ ẽ 2 facił ad caſuʒ.ſᷣm coꝛpꝰ ĩdiget manuductore.
quouſq;.ſ.vemiat ad etatẽ ꝑfectã.ĩ q foꝛtis ẽ⁊ ſufficiẽs ſi

bi. Oſimilit videt᷑. ꝙ ſᷣm aĩam hõ q;diu debiłẽ ⁊ facił ad

caſũ ſpũalẽ.ĩdiget cuſtode ſiue mauductoꝛe ſpũali q̃uſq;
vemiat ad etatẽ ꝑfectã.⁊ huic ↄcoꝛdat apłs ad gal.iij.lex
pedagogꝰ noſteꝛ fuit ĩ xrpᷣo.hec aũt ꝑfecta etas n hr qᷓdiu
hõ ẽ ĩ via. qᷓdiu hõ ẽ ĩ via ſiue ĩ ſiatu vie.ſemꝑ eget cu⸗

— — — — — — — - —

—

— — —

—— — —.

— — — — — rmr————

—

pll 8
0 gig⸗
aenmne
licit d
naterigl
editn
lme. uo
Korelin⸗
kadan
nan ⸗
Nis
pr h⸗
Alnr
et. Rd
lp
hlito
Pcnetre
minsor
Poniſer
Prunen
uoobſtn
tenrario⸗
ongco⸗
tonene⸗
tſeas
Cple⸗
uninäͦt
igerete
1areend
orun d.

n⸗

iſeni
ini
fMon
Ce
on⸗
dens
nn.
terens
gülin
ſtoet
evatpe⸗
maſmi
inis

benpe
ſptune.
clepo⸗
Gns
oen
bus
Imnu
uer
wt,
ioſi
lad
c
din

Queſtio

Node. bmõt aũt cuſtos nõ videt᷑ niſi angelus ̊ c. ¶ Iẽ

j.coꝛi.xv.Cũ euacuauerit omeʒ pᷣncipatũ.glo.tunc.i.in
futuro oĩs pᷣlatio ceſſabit.q̃ angeli angelis ⁊ aiabo pre⸗
ſunt. Si bec ceſſatõ tũc ẽ. manifeſtũ eſt ꝙ mõ eſt bmõi
pᷣlatio:angeli ꝗ̊ pᷣſunt aiabo.⁊ nõ apparet in qᷣ niſi in cu
ſtodia.&̊ ⁊c. ontra. videl g nõ ↄgꝛuat bomi hbr̃e an⸗
gelũ cuſtodẽ. Aug. in li. lxxxiij· q· xxiij.q. ANentẽ ſanctã
imaginẽ dei dicũt.que nulla interpoſita ſuba a pma ve⸗

ritate foꝛmat᷑.ergo nec interpoſito angelo:ſed cuſios in

qntũ hmõi p̃ponitur cuſtodito. angelus nõ eſt cuſtos
aie ſalteʒ qtum ad mentẽ. ¶ Item iob.vij. Quid faciam
tibi o cuſios hoĩʒ. Ita dicit iob ad deũ.deergo ẽ cuſtos
bominũ.Ideʒ pᷣs. Qiſi dñs cuſtodierit ciuitatẽ ⁊c. Cũ
ergo deoſit ſuſticientiſſimus. nõ videtur ꝙ ponat᷑ alius

cuſios. Ytem ſicut hõ gerit imagineʒ dei rõne bonita⸗

tis et ſapie.ita rõne potentie.Añ geñ.j. Poſtẽqᷓ dictum
eſt. faciamꝰhoĩem ad imaginem a ſilitudinẽ noſtrã.ſta⸗/
tim ſubiungit᷑ de potentia· et pᷣſit piſcibo maris: ſᷣ inter
imagineʒ. illud cuiꝰeſt imago nihil interponit᷑. inter
honunẽ inqntũ gerit imaginẽ dei in potentia ↄgnoſcen⸗
di et deũ nihil eſt medium: immo immediate eſt ſub dei
prate:ſᷣ cuſtos habet ptatem ſuꝑ cuſtoditũ.ergo angelꝰ
nõ eſt cuſtos bomis.ſiue nõ habet pẽatem cuſtodiendi.
Si dicatur ꝙ angelopeſt bomiĩ vt cuſtos ex ꝑte cogni
tiue ga inſtruit eũ et docet in multis: pᷣ nõ peſt ex parte

motiue. quia nõ dat eis ſuã ꝑfectiõem que ẽ gratia ſᷣ deꝰ

immediate:et ſic ĩtelligit᷑ ſupꝛapoſita auẽtas aug.lxxx⸗
iij.q. Sed contra boc eſt qð leꝗtur in auctoꝛitate ab ipᷣa
veritate foꝛmata vt fiat vis in verbo.Eleritas em̃ inqͥn⸗
tum hmõi reſpicit cognitiuã et nõ motiuã: ergo iſta au⸗
ctoꝛitas intelligit᷑ de imediatõne dei ad mentem quo ad
cognitiuã. Pꝛeterea.ſicut hõ eſt imago dei qͥ ad poten
tiam motiuã.ita ⁊ m cognitiuã.ergo ſᷣm vtrũq; nihil ẽ
mediũ inter mentẽ ⁊ deũ.ergo nec angelus.! Item hoc
dicit aug.in li.de quantitate aĩe vbi loꝗtur de aia dicit.
ꝙ nibil inter oĩa eſt deo ꝓpinquiꝰ. Item dicit aug. ſuꝑ
geñ. ꝙ ſicut agricole nõ dicuntur creatoꝛes frugũ.quis
multas pᷣparationes faciant ad ꝓducẽdas fruges: ita
nec angeli dicũtur creatoꝛes.quia ſcʒ nulli rei dant for⸗
mam. quis ſepe ad foꝛmã vltimã ſua oꝑatione p̃parant
et diſponũt. Sicut ergo angelꝰ nõ dat motiue potentie
ſuam pꝑfectõem vel foꝛmã ↄpletiuã.vel gratiã ſiue amo⸗
rem ſumme bonitatis:ita nec potẽtie cognitiue dat ſuaʒ
ꝑfectiõeʒ vel ↄpletõeʒ.i.ſumme vᷣtutis cognitõeʒ.ᷣ vtri⸗
qʒ potentie datur ꝑfectio a o ĩmediate: ergo quo ad h̊
equaliter ſe hñt imediate ad deuʒ ambe potentie. Pre
terea.ſicut angelus oꝑatione ſua pᷣparat et diſponit co⸗
gnitiuam ad ſuã ↄpletionẽ inſtruendo ⁊ docendo: ita vi⸗
cætur diſponere motiuã ↄſulendo de fugiendis ⁊ agẽdis
J excitando ſiue inftãmando in amoꝛẽ ſumme bonitatis
ergo qͥ ad boc ſunt eq̃les hmõi potentie:ergo q̃ rõne di⸗
cetur habere potentiã ſuꝑ cognitiuã.eadem rone et ſuꝑ
motiuã. Item aug.in li.lxxriij.queſti.ꝑfecta ratõ que
virtꝰ vocat᷑.vtit᷑ pᷣmo ſeipᷣa ad intelligendum deũ.vt ipᷣo
fruat᷑:ceteris rõnabilibo ad ſocietate.vtitur aĩantibo ir⸗
rõnabilibo ad eminentiã.vtit᷑ gbuſdaʒ aſſumẽdis vel re⸗

ſpuẽdis ad btitudinẽ.ꝗbuſdã toleꝛãdis ad patiam. qui⸗

buſdã oꝛdinãds ad iuſticiã.vtit᷑ etiã his a ꝗbo abſtinet

ad patiam. Ex his pʒ.ꝙ aĩa vtit᷑ angelis. ISdeʒ arĩ aug.

in li.de tri.diffinit vti ſic.ti ẽ aſſumere aliꝗd in volun
tatem facultatis. ꝓpteꝛ id quo fruendũ eſt. Ex H̊ ꝙ dicit
aſſumere in volũtatẽ ſacultatis. videt᷑ ꝙ illud qð vtitur
ſuperiꝰſit eo qͥ vtitur mnqᷓntũ hmõi. Arguit᷑ ̊ ſic. Dm̃e
qð vtit᷑ alio.ſuperiꝰẽ eo inq̃ntũ hmõi:ſᷣ anima vtitur an
gelis. ̊ ſuperioꝛ ẽ eis inqᷓtuʒ hmõi: ̊ angelus nõ habet
ptatem ſuꝑ animã. ¶¶ Item vtitur ceteris rõnabilibo ad
ſocietatẽ. vbi em̃ eſt ſocietas.ibi ẽ paꝛitas ⁊ nõ pᷣeminẽ⸗
tia et inde vt pꝛius.¶ Solutio dicimus cum pꝛimo au⸗
ctoꝛitatibo poſitis ⁊ rõnibo ꝙ angeli habent poteſtatem
cuſtodiendi animas.et eas cuſtodiunt.¶ Ad pꝛimũ qð
obijcit de mediatione q̃ habet᷑ in auctoꝛitate Aug.ſolet

xlj.

dici. ꝙ mens ↄmuniter accepta habet dupiicem vim:ſu⸗
perioꝛem que dicitur intelligentia qua cognoſcit creato
rem.et de hac intelligitur auctoꝛitas aug.⁊ inſerioꝛẽ ſci
licet intellectũ.ſcʒ qua cognoſcit creaturas.et de hac nõ
intelligit:⁊ quo ad iſtam verum ẽ ꝙ babet angelum cu⸗
ſtodem. Sed aliter videtur dicendũ.ꝙ ſᷣm vtranq; vim
habet cuſtodiam angeli ᷣm aliquam ratõneʒ culſiodie:

verum eſt tñ ꝙ m ꝙ plus deſcendunt potentie.ſᷣm hoc

plus eſt ibi de rõne cuſtodie.q Ad auctoꝛitatem autem
aug. Reſpondetur faciendo vim in hoc quod dicit᷑ foꝛa⸗
ta.dicimus ꝙ quelibet vis anime.et motiua.et cogniti⸗
ua.et ſuperior.⁊ inferioꝛ.ĩmediate a prima veritate foꝛ
matur ſcʒ foꝛma vltima.i.ꝑficitur vltima cõpletõne:ni⸗
hilominus tñ angeli habent potentiã pꝛeꝑandi ⁊ diſpo
nendi aliquo modo qulibet anime potentiã ad ſuaʒ vl⸗
timam ↄpletionẽ:et quo ad hanc potentiaʒ vel poteſta⸗
tem habent ipſi cuſtodire:illud plane habetur ĩ glo.ſu⸗
per illud.Manus tue fecerũt me et plaſmauerunt me.
Abi dicitur ſolus de dat intellectũ. et ſi aliquando me⸗
diante angelo vt danieli cui dixit angelus. ego veni tibi
intellectũ dare:deus tñ qui lux eſt. ꝑ ſeipſum illuminat
pias mentes.et ſi aliq vtitur miniſterio angeloꝝ. Ita
em̃ dicitur intellectũ dare homini.vt quiſq; dicitur daꝛe
lumen domui cum feneſtram facit.cum eam ſua luce nõ
illuſtret. Ad aliud qð obijcit de imagine qᷓ eſt in homi
ne rõne potentie. dicendũ ꝙ cũ dicitur preſit piſcibo ⁊c̃.
non loquitur ibi niſi de poteſtate hominis ſuper coꝛpo⸗
rales creaturas.vt patet ex textu. EUnde iſta potentia qᷓ
eſt in bomine ſᷣm ꝙ eſt ad imaginem dei. non dicit᷑ qua
poſſit ſuper angelum.ſed ſuper irꝛationales creaturas:
Ungde non obſiat quin angelus habeat aliquaʒ poteſta⸗
tem ſuper eum. Si autem iſta potentia eſſet talis.ꝙ peꝛ
eam poſſet ſe homo cuſtodire et regere.non habens in⸗
digentiam vt cuſtodiatur.valeret ratio iſta: ſed non ſic
eſt.quia homo ſemper indiget dum eſt in via. Ad boc
quod obijcit.ꝙ inter imaginem et illud cnius eſt imago
nihil eſt medium ſoluendum per predicta dicendo ꝙ ni
bhil eſt medium quo ad perfectionem vltimam. eſt tamẽ
aliquod medium pꝛeparans et diſponens eandem ima⸗
ginem adhuc informen ad ſuam vltimam perfectioneʒ:
dicimus etiam ꝙ animam cuſtodit et deus et angelus.
ſed differenter:deus quideʒ auctoꝛitate.angelus vᷣo mi
niſterio.ſᷣm illud Hebꝛe.j. Omnes ſunt adminiſtrato⸗
rij ſpiritus ⁊c. Et licet deus ſit ſufficiens ad cuſtodien⸗
duʒ ſine miniſterio.angelus tamen cuſtodit pꝛopter ſer
uandum oꝛdinem rerum.cuiuſmodi oꝛdo eſt dei ad an⸗
gelum.et angeli ad homineʒ.ſicut patebit in ſequentiꝓ⸗
bleumate. Simili enim modo poſſet obijci ꝙ deus omia
faceret per ſe et nihil mediante natura vel angelo.cum
ad om ma ſufficiat deus:ſed nõ opoꝛtet hoc.quia licʒ ſit
ſufficiens non tamen tollit oꝛdinem rerum. 4 Ad aliud
quod obijcit de eo quod eſt vti. Rñdetur ꝙ vti aliquoẽ
dupliciter. Aut tanq inſtrumento.quemadmodum ar⸗
tifex vtitur ſecuri.et ſic verum eſt.ꝙ vtens ſupernis eſt
eo quo vtitur:aut tanꝙᷓ; patrono vel adiutorio. ſiẽ quis
vtitur aduocato.et ſic non opoꝛtet ꝙ vtens ſit ſuperius
immo poteſt eſſe inferius et ſic vtitur anima angelo.vn⸗
de non ex hoc ſequitur ꝙ ſit ſuperioꝛ eo.¶ Aliter dicen⸗
dum.accipiendo intellectum auctoꝛitatis auguſti.quia
reuera ſᷣm ꝙ ipſe dicit. anima ad intelligendum deum.
id eſt ad deueniendum in dei cognitionem. vtitur omni
creatura: quia ſicut pꝛima et ſumma bonitas habet a⸗
liquam ſui ſimilitudinem in creatura:que ad ipſam dn⸗
cit:ita ſumma veritas habet aliquam ſui ſimilitudinezʒ
in creatura que ad ſe ducit. Unde quo ad hoc om̃is cre⸗
atura habet rationem intelligibilis:ſed preter boc rati
onalis creatura.nonſolum habet rationem intelligibi⸗
lis.ſed inſuper babet rationem intellectui. ſcilicet ani⸗
ma et angelus. Dicimus ergo ꝙ anima inq̃ntum habet
rationem intellectiui vtitur ceteris omnibus inqͥntuʒ ĩ⸗
telligibilia ſunt ad deneniendum in cognitionẽ creato⸗

ris. Vnde vtit᷑ etiã angelo.Nec ideo ſeꝗtur. ꝙ ſit ſupe⸗
rioꝛ.ꝗa ſeipſa vtitur hboc mõ ſᷣm ꝙ dicit eadem auctori⸗
tas.nec ideo ſuꝑioꝛ eſt ſeipᷣa.vel ſi ſequat᷑ ꝗ nobilioꝛ ſit
quo ad hoc.ꝗa videlicet intellectiua vt hmoi.nobiliꝰ eſt
intelligibili vt hmõi:nõ tñ ſeꝗtur.ꝙ ſimpłr nobilioꝛ ſit:
quia nõſolũ habet angelꝰnaturaʒ intelligibilis ſ̊ etiam
intellectiui ſicut ⁊ aia.vnde aĩa vtit᷑ eo intelligendo euʒ
ipſe vtit᷑ ea intelligendo eam.vnde quo ad hoc eſt paꝛi
tas tet hoc eſt qð dicit auctoꝛitas pᷣ̃dicta. vtitur ceteris
rõnabilibus ad ſocietatem: quia inuicem ſe intelligunt
et vtrũq; vtroqʒ vtititur hac via.i ec tamen per hoc erx⸗
cluditur ptᷣas cuſtodie in angelo.quia ſᷣm aliam viam ẽ
ibi p̃eminentia vt iam patebit.

lembꝛum ſecũduz

D ſecundũ quo querit᷑ ſuppoſito ꝙ angel⸗
habeat ptatem cuſtodiendi hoĩes. truʒ
hoc habeat a natura vel a gꝛatia.Si dica
tur ꝙ a natura.Contra. ſi circũſcribãtur
om̃ia gratuita ab angelo.tũc ſicut aĩma eſt vertibilis in
bonũ et malũ.ita angelus in malũ ſcʒ ꝑ ſe.in bonũ cum
adiutoꝛio gratie:ergo quo ad hoc debilis eſt ſicut 2 aia.
ſ nemo ſapiens alicui ꝑuulo debili daret cuſtodem aliũ
debilem. imo foꝛtem daret debili: ̊ cum deus ſit ſumme
ſapiens.angeluʒ ita debilem ⁊ ita vertibilem non dabit
ꝓ cu ſtode cu iple ꝓut ſic ẽ vertibilis.videat᷑ indigere cu⸗
ſtode.¶ YItem angelꝰita vertibilis ẽ in malum circũſcri⸗
pta gra.ꝙ ſi cadit in malũ:non reſurgit.q̊ quo ad h̊ ma
gis videt᷑ angelꝰimpotens vel deficiens.ꝗ̊ quo ad h̊ mi⸗
nus videt᷑ ꝙ angelus debet daꝛi cuſtos homi. qᷓ; hõ ange
lo.¶ Item ſi h̊ eſſet ex natura.cũ in demonibo remanſe⸗
rint naturalia.ſᷣm hoc deberent dici cuſtodes.qꝛ quod a
natura ineſt omi: ineſt inqtum tale.¶. Stẽ.xvij. Qũeri.
ſuꝑ iliud:quicꝗd offerũt pꝛimitiuoꝛũ ⁊c.in magna glo.
oꝛigenis q ſic incipit.offerunt angeli.vbi multuz loquit᷑
de pfate angeloꝝ ſuꝑ homines:in fine dicit. Pꝛo meri⸗
to aliꝰpꝛinceps multoꝝ eſſe ponit᷑.alius pᷣncipatui ſub⸗
iectus.Et ponit exemplũ de bonis ſeruis:quibo ꝓ diuer
ſitate meritoꝝ dabitur ptᷣas.alij ſuꝑ deceʒ ciuitates alij
ſuper ꝗnq;. Ex hoc ꝙ dicit pꝛo merito.videtur ꝙ ex gꝛa⸗
tia ſit hmõi pᷣlatio.non ex natura. Item hoc videtur ex
exemplo qð ponit:quia ptᷣas collata ſeruis fidelibo non
eſt nature ſed gr̃e vel gloꝛie. ſimiliter pr̃as angeli ſu P
animam in cuſtodiendo non eſt ex natura ſed ex gratia.
Item ſi hec pt̃as debet᷑ ex natura angelo. Queritur ex
qua natura:ſi dicat᷑ ꝙ anima eſt ſuba vnita vel vnibilis
coꝛpoꝛi.angelus ſuba ſeꝑata. vnde magis potens et ſu⸗
perioꝛ eſt.cuiꝰetiam ſignum eſt:ꝙ anime ſeꝑate non dat᷑
angelus in cuſtodia.Contra.ſi vnio vel vnitas eſſet cau⸗
ſa eſſentialis.quare indigeret cuſtodia.Fᷣm hoc indigniſ
ſet xp̃ cuſtodia.cũ anima eius coꝛpoꝛi vniret᷑.⁊ hoc fal⸗
ſum eſt vt ptꝰvidebit᷑

ſcʒ ex natura et gra.differenter tñ: qꝛ ex natura tanqᷓ a
pꝛimo pᷣncipio.ex gra vo tanꝙ/ ꝓximo pᷣncipio⁊ ↄpleti⸗
uo:dona em̃ naturalia qᷓ habet angelus in excellentia re
ſpectu anime.ſunt iſta qtuoꝛ attributa.de quibo.ij.ſent.
diſ.ij.ſcʒ ſimplicitas eſſentie.diſcretio ꝑſonalis.ꝑſpica
citas intelligentie. libertas arbitrij. ſunt quaſi diſpoſi⸗
tio naturalis in angelo ad cuſtodiendã animam: ſ̊ non
ſufficit hec excellentia nature. ſed ſuper hanc addit᷑ gra
quaſi ↄplementum: non aũt quecũq; gratia ſed gr̃a con
firmatõnis. Omnes eniz boni angeli ſimul confirmati
ſunt in gratia.ſicut mali in peccato. Vnð quo ad hoc
ſunt ſic ↄfirmati.ſunt quaſi ſtantes:anime auteʒ non ſic
confirmant᷑ ſimul.5ᷣ ſucceſſiue.vñ om̃s vſq; ad ſuẽ con⸗
firmatõnem ſunt vel lapſe vel labiles.Ex hoc ergo ꝙ q̃⸗
libet anima puri hominis duʒ in ſtatu eſt vie. vel lapſa
eſt vel ẽ labilis. Angeli autem boni pꝛopter confirmati⸗
onẽ nec lapſi nec labiles:accipit᷑ ratio huiuſmodi pote⸗

olutio.dicimus ꝙ pfᷣas cuſto⸗
diendi eſt in angelis.nõn ex vnico pᷣncipio h̊ ex duplici:

ſtatis cuſtodiendi que eſt in angelis reſt pectu animarũ:
Unia quo ad hoc foꝛtes ſunt.anime auteʒ rationales de⸗
iles.

embꝛum tercium

D tercium quo queritur. Utrum angelus
habeat poteſtatem hanc.ſcʒ cuſtodiendi.
reſpectu alterius angeli. Videtuꝛ ꝙ ſic.cu
Nodia enim angeli reſpectu hominis.vide

ur attendi penes iſtos reſpectus. illuminare. purgare.

ꝑficere: qui ꝓpꝛie ſunt angeloꝛum. vt dicit dyoniſius:ſed
hos actus habet vnus angelus reſpectu alterius. ergo
rationem cuſtodie habet.ꝗ Item dicit dyoniſius.ꝙ in
hierarchia humana.qui p̃ᷣſunt alijs eoꝛuzʒ ſunt cuſtodes
ergo ſimiliter videt᷑ in hierarchia angelica.qꝙ ꝗ preſunt
alijs:eoꝛum fiunt cuſtodes. et ita ſi uꝑioꝛes dicuntur cu⸗
ſtodire inferioꝛes. 4 Item videtur ꝑ oꝛigenem. qui ver⸗
ſus finez pᷣdicte glo.ſ Qumeri.xviij.dicit ſic. Aſdihi vide
tur. ꝙ inter angelos alij pᷣncipatum et poteſtatem habe:
ant ſuper alios.alij ſubiaceant ⁊ obtemperent poteſtati
Et hoc idem dicit aug.ſuper geñ.ꝙ ſuperioꝛes pꝛeſunt
inferioꝛibus.et boni malis:et ita videntur habere pote

ſtatem et dominium ſuꝑ illos.Ex bis omnibus babetuꝛ

ꝙ pꝛeſunt angeli angelis.Querit᷑ ̊. Aut cuſtodire ideʒ
eſt quod pꝛeeſſe vel dnari. Aut vltra p̃eſſe aliquid impoꝛ
tat ex ꝑte cuſtodientis.Si idem impoꝛtat habetur pꝛo⸗
poſitum.ſcʒ ꝙ angeli angelos cuſtodiunt. Si vltra im⸗
poꝛtat aliqꝗd qrit᷑ ꝗd ẽ illud? Solutio.dicimꝰꝙ angeli
nõ habent hanc ptatem cuſtodiendi reſpectu alioꝝ an⸗
geloꝝ.¶ Ad illud qð obijcit pꝛimo. de h̊ ꝙ dicit illumĩa
re ⁊c̃.dicimus ꝙ ex alia rõne ſumunt᷑ iſti actus illumia
re purgare pficere.⁊ ex alia ſũmitur actꝰꝗ eſt cuſtodire
Iſti em actꝰillumiare ⁊c. ſequunt᷑ peſſe.qꝛ pᷣeſt natura
et ga:et quia hec pᷣlatio bene eſt in angelo reſpectu an⸗
geli.ideo ſiłr et iſti actꝰ:cuſtodire autẽè et ſi nõ ſit niſi in
eoꝗ pꝛeeſt natura et gra vt ſupᷣ habitũ eſt.tñ non ſequit᷑
illũ immediate ſed mediate. Ali em̃ plationi ſᷣm natuꝛã
et gr̃am additur quedaʒz pras.q̃ angelus põt ꝓmouẽ ad
bonũ.et retrahere a malo.diſponendo dico nõ efficiẽdo
et hanc pratem immediate ſeꝗtur ratio cuſtodie ſiue ab
hac ptate imediate ſummit᷑ ratio cuſtodie. Et ga hanc
pote ſtatem retrahendi vel ꝓmouendi non habet nili re⸗
ſpectu nature.que impediri poteſt vł ꝓmoueꝛi.ideo nec
cuſtodire habet niſi naturã que impediri põt.vel ꝓmo⸗/
ueri:ideo nec cuſtodire habet niſi bmõi naturam: ̊ an⸗
geli nõ ſunt tales.quia om̃es boni ↄfirmati ſunt in bo⸗
no:et ſic non pñt impediri a bono.nec declinare ad ma⸗
lum:econtra om̃s mali ↄfirmati ſunt in malo.vnde quo
ad hoc nõ poſſunt retrahi a malo:nec ꝓmoueri ad bonũ
Ideo reſpectu alioꝛum angeloꝛum nõ habent angeli po
teſtatem cuſtodiendi.ſ̊ reſpectu anime que in ſlatu vieẽ
et poſſunt impediri a bono.et ꝓmoueri ad bonũ.a cade
re in malũ. et reſurgere.Ex his ptʒ ſolutio ad omia ob⸗
lecta.¶ Et ad illud qð querebat᷑.qd addit cuſlodire vl⸗
tra peſſe. et etiqꝗ quid addit vltra ilumĩare. Sicut eniʒ
ſi eſſent duo in hoĩe quoꝛũ vnũ ſequeret᷑ hoĩem rõne ge⸗

neris.in eo ſcʒ ꝙ eſt aial:et alterũ ſeqret᷑ rõne ſpeciei.ſ.

in eo ꝙ eſt hõ.iſta duo nõ eſſent eadeʒ:ita ſuo mõ ſe hñt
illumiare purgare pficere ad cuſtodire. vñ nõ ideʒ ſunt
nec vbicũq; ⁊ reſpectu cuiuſcũq; ſunt iſti tres actꝰc cuſto
dire.ſicut nõ vbicunq; eſt natura generis.ẽ natura ſpẽi
ſed potius econuerſo. Sed ex dictis oꝛitur queſtio de

anima ſeꝑata. ſᷣm em̃ predicta videt᷑.ꝙ; non indigeat cu

ſtodia angeloꝛum: cũ non poſſit ꝓinoueri ad bonuʒ. ꝗa
iam non eſt locus merendi.nec etiam retrabi a malo.
Contra hec videt᷑ ſepe dicere greg. in dyalogo.ꝙ ad⸗
erant ſepe angeli animabo ſanctis ſeꝑatis:et de ſerebãt
eas ſepe in paradiſum. Similiter et idem legimus in le
genda ſancti MMortini. ¶ Pꝛetca. luẽ. xvj. dr.ꝙ aie La⸗
ʒari ꝑoꝛtabat᷑ ab angelis dei.¶ Ad qð dicendũ ꝙ ibi nõ

N

gi.

n
ge
ſe.
ſed
1⸗
in

nt
n⸗
ge
gti
Unt

iin

ngr
o

d

ei
de⸗
be
l
ni;
e⸗
4
it
t

ug

(Nueſtio

eſt ꝓprie ratio euſtodie. m ꝙ H accipitur quia cuſtodia
vt hic ſepe dictũ eſt reſpicit phibitõem a malo culpe vel
ꝓmotionẽ ad bonũ gratie.ſed circa animã ſeꝑataʒ neu
trum erercent angeli: anima em exquo ſeꝑata eſt. vnit
ſuo benefactoꝛi. nili ſit aliquod purgabile. Unde nõ eſt
ibi cuſtodia.niſi m rõnem aliam cuſtodie. vt dicantuꝛ
angeli qui eam depoꝛtant cuſtodire eã ab aliquo pena⸗
li nocumento qꝛ non ſtatim cum eſt ſeꝑata eſt in loco cõ

petenti ſue beatitudini. VUnde cõgruit ꝙ angeli qui iam

ſunt in loco beatitudini ↄuenienti eã ad locum ſibi ↄpe⸗
tenteʒ deferant: non tñ dicimꝰꝙ ibi ſit indigentia vł ne⸗
ceſſitas er ꝑte anime.ſᷣ̊ ſolum quedaʒ ↄgꝛuitas. ſicut in
ſtatu vie dicimꝰeſſe.¶¶ Ad illud qð obijcit ꝙ in angel ſit
cuſtodia ꝓ neceſſitate qtum ad talem depoꝛtionẽ. imile
qð ponit dyoniſiꝰde hieraꝛchia angelica et humana:di
cendũ ꝙ non ẽ ſimile. In hierarchia em angelica om̃es
ſunt ↄfirmati et ↄpleti vñ nõ indigẽt cuſiodia.Elndð ſic ẽ
ordiata cuſiodia agelica.ꝙ qũn fuit im ꝑfectio ĩ inferioꝛi⸗
bm. fuit ĩ ſuꝑioꝛibo et qñ fuit ↄpletio ĩ ſuꝑioꝛibo fuit ĩ in⸗
ferioꝛibo vnde nunqꝙᷓ potuit ibi eſſe rõ cuſtodie: ̊ in hũa
na hierarchia qᷓuis om̃es ſint incõpleti.ↄpletiõe patrie
tñ pꝛelatus bʒ ↄpletionem vie reſpectu ſubditoꝝ. Ande
iohᷣ.x.dicit᷑ ꝙ pᷣcedere debet ones.et ratione huiꝰhabet
rationem cuſtodie.

bꝛum quartum

Ogquartũ quo querit᷑ ſuppoſito ꝙ ratõ cu
ſtodie determinetuꝛ reſpectu hoim. Atruʒ
determinetur reſpectu omniũ hominum.
Et circa hoc querunt᷑ quatuoꝛ.4. Pꝛimo
vtrum adam in ſtatu ante peccatũ indigeret cuſtodia an
gelica. ¶ Secundo vtrum xpᷣe habuit cuſtodiã angelicã
¶ Tercio vtrũ ꝑuuli qui ſtatim ptꝰbaptiſmum moꝛiun
tur habuerint cuſtodiã angelicaʒ. 4¶ Quarto vtrũ anti⸗
xpc habebit cuſtodiam angelicam.

ticulus primnus.

Irca primum ſic. Cuſtodia angelica ẽ ꝓpter
ſupplendos defectꝰ.ſed in adam in ſtatu inno

bebat cull iri. Media patet ꝑ hoc quod dicitur. ij. li.
ſenten.xxv.di.c.Et notari poſſunt ⁊c. Ante peccatũ nil
a bono impediebat:ad malũ mil impellebat:non habuit
infirmitatẽ ad malũ et habuit adiutoꝛiũ ad bonũ:tunc
ſine erꝛoꝛe ratio indicare.⁊ volũtas ſine difficultate bo
num appetere poterat.Si h̊ concedatur. ¶ Contra.ante
petᷣm angelus malꝰtemptauit hoiem. et ſi ꝑſtetiſſet. an⸗
gelus iſte fuiſſet ei in exercitiũ.qꝛ homo feciſſet ſuuʒ bo⸗/
num ex dyaboli temptatõne.et penã plus meruiſſet qᷓ ſi
nõ temptaret᷑:q̊ ↄpetebat vt econtra haberet angelũ bo⸗
num ad cuſtedia. Juxrta illud ecc̃i.xxxiij. Contra bonũ
malum.et otra vitaʒ moꝛs:et ſic intuere in om̃ibo oꝑibo
altiſſimi.vnũ ↄtra vnũ ⁊ duo ↄtra duo. Item in nobis
ſic ẽ in ſtatu nature coꝛrupte.ꝙ cõtra id qð interiꝰincli⸗
nat ad malũ ſcʒ fomitẽ.eſt ſemꝑ intrinſecũ inclinãs ecõ
tra ad bonuʒ ſcʒ ſindereſis:ſic videt᷑ exterius ↄtra illud
quod ſemꝑ inclinat ad malũ vel trahit ſcʒ dyaboluʒz. eſt
retrabens a malo trabens ad bonũ ſcʒ angelꝰ bonus.
Sʒ in pᷣmo ſtatu q;uis nõ eſſet inclinãs ad malũ interiꝰ
erat tñ inclinãs ad malũ exterius.vt pʒ ex euentu.ergo
iuxta nunc dictam ſententiam que habetur Ecci.xxxiij.
indigebat adam quodam exterius inclinante vel pꝛomo
uente ad bonum. ¶ Item. xviij. math. ſuper illud angeli

eorum. glo. Magna dignitas animarũ vt vnaqueq; ab

ortu natiuitatis ſue ha beat angelum deputatum:ita at
ſe habebat creatio ad pꝛimũ hominẽ.ſicut nunc natiui⸗
tas ad poſterius. Cuʒ ergo non minꝰ eſſet digna anima
primi hominis ꝙᷓ poſterioꝝ.ſed potius dignior:conſtat
ꝙ; non defuit ei hec cuſtodia ab inſtanti creatiõis.⸗ Itẽ
angelus datur ad cuſtodiã ꝓpter retractõeʒ a malo.ſed
quis anima ade poſſet ſtare.tñ habuit poſſibilitatẽ ca⸗

centie nullus erat defectus. & non neceſſe hba⸗

elxj.

ndi:ergo quo ad hoc ſcʒ ne caderet.indiguit cuſtodia

angelica.ꝙuis nõ tantũ ſicut nos.¶¶ Pꝛeterea.hũit pol⸗
ſibilitatẽ ꝓficiendi in bono.nõ dico pratem.qꝛ nõ ꝑ ſe vRᷣ
adiutoꝛio gre pficeret.qᷓuis ꝑ ſe cadere poſſet. (Boilu,
tio.dicimus ꝙ pꝛimi ꝑentes in primo ſtatu indiguerũt
cuſtodia angelica.⁊ huiꝰẽ ratio:qꝛ licet in pꝛimis parẽ⸗

tibus fuerit.tũc rectitudo nature.nõ tñ rectitudo illa fu

it inflexibilis. imo aĩa pᷣmo creata ẽ vertibilis ad vtrũli

bet ſcʒ bonum et malum nec ſi vertat᷑ in vnũ ſtatim con⸗

firmatur.ĩmo adbuc põt regredi:licet autẽ angelus ſiłr
vertibilis fuerit in vtrũlibet de natura ſua.tñ vbi vertit᷑
in eo ſtat et confirmatur ſine regreſſu.et ꝓꝑter hoc ĩ bo
nis qui ſteterunt.ẽ natura ſtans per gratiam:⁊ pꝛopter
hmõi ſtabilitatem habet poteſtatem reuocandi natuꝛã
lapſam.reuocabilem tñ ſᷣm animã ſicut nunc eſt:vel eti⸗
am confirmandi ipſam naturam labilem ne labatur.ne
ſcilicet ad libertatem ſequatur lapſus:⁊ hoc modo fuit

ratio cuſtodie ex ꝑte angeli.reſpectu hominis ſcʒ in pri⸗
mo ſtatu.¶ Ad illud qð contra obijcit ꝙ homo nullum

cefectũ habuit tũc: dicimus ꝙ etſi nullum habuit defe⸗
ctum.habuit tñ defectibilitatem et ꝓpter hoc ne ad defe⸗
ctibilitatem ſequeret᷑ defectus vel actus deficiendi.indi
guit cuſtodia:cũ autẽ anima venerit ad ſtatũ in quo nõ
erit nec deſectus nec defectibilitas.ſcʒ ad ſtatuʒ gloꝛie:ñ
indigebit.ſicut ſup ꝓximo explanatum c.4! Alia argn⸗
menta que ꝓbant ꝓpoſitum.poſſumꝰↄcedere.tñ ſunt ibi
quedam explanonda:dicimꝰem̃ ꝙ iſte malꝰangelus qui
pᷣmo temptauit hoĩem non ꝓpꝛie fuit ad exeꝛcitiũ ſed ad
deceptõem m intentõneʒ ſuã.Sicut em̃ dicit augꝰ.uꝑ
geñn. Exercitiũ ꝓpꝛie eſt vt ꝓbetur aliq̃ virtus.i.pꝛobata
oñdatur. ꝓbatio aũt hmõti nõ eſt/ ꝓpꝛie niſi vbi ẽ difficul
tas.ſᷣm ꝙ ars nõ eſt niſi ↄtra difficile. In pᷣmo autẽ ſta
tu nõ erat difficultas.licet em̃ coꝛpus eſſet moꝛtale 2 coꝛ
ruptibile.nõ tamẽ erat moꝛtuũ vel coꝛruptũ ſᷣm ꝙ dicit
vij. Ro. Coꝛpus quidẽ ꝓpter peccatũ moꝛtuũ eſt. Eñ li⸗
cet anima ex ↄparatõne ad coꝛpus minꝰ expedita eẽt ad
bonum.nõ tamen ꝓprie difficultatem habuit.ĩmo diffi⸗
cultas ẽ pena peccati.⁊ ideo nõ fuit ibi ꝓprie exercitium
ſed ptꝰ peccatũ quia reuocabilis ẽ natura aĩe datur ad
exercitiũ.qᷓuis em̃ dy abolus intendat vciꝑe ꝑ tempta⸗
tiones.tñ deus nõ intendit vt ille decipiat.̊ vt hoc exer
citetur. SẽIñ malum opus dy aboli oꝛdinat in bonum. ſi
cut etiã fomes ᷣm ſe ordinat in malũ:ſed deus hoc oꝛdi
nat ad bonũ.qm̃ per eũ hoc exercitat᷑exercitari aũt ẽ de
malo facere ꝓfectũ ſuum.Eſt & is oꝛdo.qm̃ dabatuꝛ pꝛi
us angelꝰhomiĩ ad cuſtodia tm.ſcʒ in pꝛimo ſtatu:ſecun
do datur bonꝰad cuſtodiã.malus ad exercitiũ.ſcʒ in ſta⸗
tu nature lapſe. In tercio ſtatu ſeʒ gloꝛie.nec ſic nec ſic
dabitur.

rticulus ſecundus

Oſecudũ quo querit᷑. Atꝛum rpᷣe habuit en⸗
ſtodiam angelicaʒ. Tidetur ꝙ ſic.pᷣs. Unge⸗
ig ſuis mãdauit de te ⁊c̃. Et accipit᷑ hoc idẽ
c.iiij· et dielt glo.h̊ intelligit᷑ de mẽbꝛis.q ſi xpᷣo ĩtel
ligit᷑. aduertere debuit dyabolꝰqð ſeꝗtuꝛ.ſuꝑ aſpidẽ ⁊c
Vnõð glo.relinquẽ videt᷑ ꝙ ̊ poſſit intelligi ð xpᷣo.&g ba
buit angeloꝝ cuſtodiã. Itẽ videt᷑ ꝑ ſepe dictaʒ auctem
hiero.Aagnaẽ dignitas aĩiaꝝ.vt vnaqueq; ab oꝛtu na⸗
tiuitatis ſue hẽat angelũ ſibi delegatũ.ꝗ aĩia xpᷣi.cũ non
minꝰdigna ſit ̊ magis. Iteʒz vpc ex ꝑte coꝛꝑis moꝛtał
crat ⁊ paſſibił. Uñ ĩ ̊ mioꝛatꝰẽ ab angeł vt dr ĩ p̃s.⁊ re
perit᷑ ad beb.ij. Silr et ſi xpᷣc in vna ꝑte aĩe frueret᷑.tñ
Fm aliã triſtabat᷑ vt dr̃ math.xxvj. Lꝛiſtis eſt aia mea
⁊c̃. Unð ᷣm illam ꝑtem ↄpaſſibilis erat.⁊ qͥ ad illã ſilłr
mioꝛ erat.ſm ꝙ hmõi: angelus habuit poteſiatem cu
ſtodiendi eũ.hoc etiã ↄcoꝛdat illud.xxij.luc. Aſtitit an⸗
gelus dñi ↄfoꝛtans cũ cõfoꝛtans em̃ vt hmõi pꝛeponitur
ↄfoꝛtatio. Item ſuꝑ illud.xxij.luc.dicit beda.In teſti
monium vtriuſq; nature ⁊ angelꝰ eũ ofoꝛtaſſe.et angelꝰ
ei miniſtraſſe deſcribitur.qm̃ qui fuit deus ante ſecula.

factus eſt homo in fine ſeculorum. qui priuſꝙᷓ per glo⸗
riam reſurꝛectõnis exaltaret᷑.diuinitate ſuper angelos
fuit ſed tñ minoꝛatꝰeſt ab angelis.ex q̃ ꝑte moꝛti ſubia⸗
cuit.Ex hac auẽte pꝛimo arguit᷑.ex hoc ꝙ dicitur in te⸗

ſtimoniũ vtriuſq; nature.Cũ eĩ miſteriũ ſit ĩ teſtimoni⸗

um diuine nature.ꝗ̊ᷓ ↄfſoꝛtatio fuit in documentũ huma⸗
ne nature.ᷓ ſᷣm humanã naturã videt᷑ habuiſſe cuſtodẽ
Scðo aꝛguitur ex ſcða ꝑte q̃ dicitur.pꝛiuſq; ꝑ gloriã re⸗
ſurꝛectõnis ⁊c.q.d.ante reſurꝛectõem ſᷣm humanitateʒ
erat mĩoꝛ angelis.et inde vt prius. SItem.vj.thob.ſu⸗
per illud piſcis volebat deuoꝛare thobiã.glo.dyabolus
vſq; ad crucẽ ſecutus eſt xõm. VUnde ex ̊ videtur.ꝙ xpᷣt
habuit angelũ malũ excitatoꝛem.qð patuit in temptatõ
nibo Math.iiij. et luc.iiij. econuerſo debuit hr̃e ange⸗
lum bonũ ad cuſtodiã.ſᷣm illud.xxxiij.ecci.ↄtra bonuʒ
malum ⁊c. Konna. in xpᷣo fuit diuinitas vnita nõſo/
lum toti aĩe ſed etiã carni.q̊ ſufficiebat ad totã naturaʒ
humanã ad cuſtodiendã et dirigendã ꝓut opus erat. S
fruſtra daretur angelꝰ.Si em̃ alicui adeſſet vnꝰ angelꝰ
vnionem:nõ daretur ei aliꝰad cuſtodiam:cũ ergo di⸗
uinitas potentioꝛ ſit in infinitũ omni angelo.xpᷣo nõ da
batur angelus.cũ habebat ſibi vnitam diuimtatẽ:nihil
em̃ fruſtra ſit in oꝑibo creatoꝛis.¶ Item ab inſtanti con
ceptõnis fuit plenꝰgꝛatie ⁊ veritatis vt dr.j. JYohj.gꝛatie
quo ad ꝑtem motiuã.veritatis q̊ ad cognitiuã. et ſic ple
nitudo erat quo ad omnẽ potentiã aĩe: talis inquã ple⸗
nitudo.ꝙ nõ plus poterat ꝓficere.Ande dr.iij.ioh̊. da⸗
tus ẽ ei ſpũs nõ ad mẽſurã.Qec iterũ poterat cadere.qꝛ
nõ habuit poſſibilitatẽ ad peccatuʒ. ̊ videtur ꝙ fruſtra
daretur ei angelus ad cuſtodiã.Qec obſtat illud qð di⸗
ctum ẽ luẽ.ij.ꝙ ꝓficiebat ſapientia ⁊ gra.qꝛ hoc ꝙ dici⸗
tur ſapia ⁊ gra intelligitur nõ in ſe ſed in hoĩm cognitõ⸗
ne:ſic ̊ patet ꝙ ex ꝑte aĩe nõ indiguit cuſtode.4! JStem
nec ex ꝑte coꝛꝑis.qꝛ poſito ꝙ etiaʒ angelus aliqð nocu⸗
mentũ coꝛꝑis ꝓhiberet.nõ tñ debebat dici cuſtos.qꝛ no
bilioꝛẽ ſecum habe bat ſcʒ diuinitatẽ.cui hec potiꝰ attri⸗
buunt᷑.¶ Solutio ꝓpter iſtud qð dicitur luc.xxij.et illð
quod dicit Peda ſuꝑ hoc.cõcedimꝰꝙ xpᷣc habuit ange⸗
los in miniſteriũ:dicimꝰtñ ꝙ non habuit angeluʒ in cu⸗
ſtodiam: cuſtodia em̃ ſemꝑ reſpicit indigentiã. vel defe⸗
ctum ſiue defectibilitatẽ vt ſupᷣ habitũ eſt. æfectibilita⸗
tem vel defectũ dico.nonſolũ pene. ſed etiã culpe.vñ xpᷣe
quia nulla defectibilitatẽ vel deſectũ culpe habuit.ideo
nec cuſtodiã habuit.ſed miſteriũ nõ ↄnotat defectũ.Cõ⸗
cedimus etiaʒ ꝙ inqᷓtum erat paſſibilis. minoꝛ erat an
gelis: ſed nõ ideo ſeqtur.ꝙ angelus cuſtodiret eũ.quia
cuſtodire vltra peſſe et vltra hoc ꝙ eſt phibere a nocumẽ
to connotat in cuſtodito:ꝙ habeat naturam lapſam vel
labilem.in cuſtodiente autẽ naturã ſtantem: in xpᷣo aũt
non erat lapſa natura nec labilis.¶ Ad illud qð obijcit
de ↄfoꝛtatõne dicendũ.q; duplex eſt ↄfoꝛtatio.quedã em̃
ptatiua.⁊ de hac foꝛte bñ ſegꝗtur. ꝙ qui ↄfoꝛtat cuſtodit
ſed hoc non fuit in xpᷣo.Alia eſt miſterialis et de illa in⸗
telligitur illud luce.xxij.et de hac nõ ſeꝗtur. ꝙ ꝗ ↄfoꝛtat
cuſtodit.⁊ eſt exemplũ de ſeruiente.qui dicit᷑ ↄfoꝛtaꝛe do
minũ ſuũ non ptatine ſ̊ miſteꝛialr.dicendo ſcʒ aliq exci:
tantia eũ ad ↄfoꝛtatiõeʒ. Añ nõ eſt exponendũ vt quidã
dicũt aparuit angelus dñi ↄfoꝛtans euzʒ.i.ad modũ cõ
foꝛtantis ſe hñs.qꝛ ſᷣm hoc fuiſſet ibi ſimulatio.ꝑᷣ illa fu
it ↄfoꝛtatio miſterialis tñ nõ pratiua. Ad hoc ꝙ obij⸗
cit.ꝙ diuinitas ſufficiebat ad omia. Dicimꝰꝙ vere diui
nitas ſufficiebat ad om̃ia tanq; ptate vel auẽte.⁊ etiam
ad ↄfoꝛtatiõeʒ pr̃atiuaʒ:ł̊ nõ ideo tollebat miſteriũ.nec
ↄgruũ erat ꝙ tolleret.¶ Per hoc nũc vltimo dictũ patet
rñſio ad obiecta nũc vltimo poſita.nõ qꝛ nõ ↄcludt ve⸗
rum.ſ̊ qꝛ ꝑ ea eque poſſet ꝓbari.ꝙ nõ habnit angelũ in
miſteriũ.¶¶ Per alia p̃dicta ptzʒ rnſio ad terciũ argumẽ⸗
tum et quartũ qð fit de textu et glo.luẽ.iiij. vt cuſtodiãt
te ⁊c. Dicimꝰꝙ illud nõ põt totũ intelligi de xrp̃o. quod
põt intelligi ꝑ ̊ qdð ſeꝗtur.e foꝛte offendas 7c. Peꝛ la
pidem em̃ ibi intelligit᷑ xrpᷣe ſm ꝙ dr yſa.viij. Erit in la⸗

pidem offenſionis ⁊c̃. Conſiat anteʒ q; rpᷣc ad ſeipᷣm nõ
põt offendere.ĩmo nec ad aliuʒ:qꝛ ibi intelligitur offen⸗
ſio peccati.Añ dicimus.ꝙ illa ſeries tota:nõ de chriſto
ſed de membꝛis eius intelligit᷑. IUnde ſuꝑ illud Mathᷣ.
iiij.dicit glo.q bene de mẽbꝛis intelligit᷑. dy abolꝰmale

interpᷣtatus eſt de capite:qdð ꝗ̊ dicit glo.ꝙ ſi de xrp̃o intel

ligitur ⁊c.quaſi ꝑ hoc relinquẽs ꝙ de xpo poſſit intelli⸗
gi. dicimus ꝙ hoc dicit ꝓpter hoc. ꝙ in ꝑte de xpᷣo poſſit
intelligi.ſcʒ quo ad illud qð ſeꝗtur.ſuꝑ aſpidem ⁊c̃.qð
tñ dyabolafraudulẽter ſubticebat.vnde ita dicit gl. hec
phetia eſt nõ de xpᷣo ſ̃ de viro ſancto: ꝙ ſi de xpᷣo eſſet.
meminiſſe debuerat eiqð ſeꝗtur.ſuꝑ aſpidem ⁊c̃.ſed de
auxilio angeloꝝ quaſi ad infirmũ loquitur. de ſua ↄcul⸗
catõne.q.tergiuerſatoꝛ tacet.Siłr qð ſegtur in manibo
poꝛtabunt te.põt de xpᷣo intelligi quo ad aſcenſioneʒ.vñ
glo. manibo angeloꝝ ſublatus eſt xpᷣc in celũ: non quia

ſine eis rueret.ſed qꝛ obſequebant᷑ regi: et melioꝛ eſt qui

poꝛtat᷑.qᷓ; iumentũ poꝛtans.qð aũt dicit ibi.vt cuſtodi⸗
ant te in omnibo vijs tuis.de xpᷣo nõ poteſt intelligi pꝛo
ſe.ſedꝓ membꝛis ſuis:ſicut etiã dicũt aliqui intelligi il⸗
lud qð dicitur.xxij.luc.Aſtitit angelus dñni ↄfortãs eũ.
Vnde beda in fine glo.magne ſuppꝛapoſite dicit ſic. Si
aũt plaudeat hereticus et infirmũ affirmet cni opus ſu
erit angeli ↄfoꝛtantis auxilio:meminerit creatoꝛẽ crea⸗
ture pᷣſidio non eguiſſe.ſed quõ ↄtriſtatus eſt et confoꝛ⸗
tatus.pter nos ↄtriſtatus eſt et ↄfoꝛtatꝰ.¶ Ad vltimũ
obiectũ de angelo ꝗ videtur ei datus ad exercitiũ. Dici⸗
mus ꝙ nõ ſegtur ſi fuerit ei angelꝰmalꝰquaſi ad exerci⸗

tium. ꝙ ꝗꝓpter hoc daret᷑ ei angelus bonꝰad cuſtodiaʒ:D

bene ſeꝗtur.ꝙ ad cuſtodiã vel ad miniſteriũ. et veruʒ eſt
ꝙ ad miniſteriũ fuit ei.et verũ eſt ꝙ angeli boni habent
poteſtatẽ cohibendo malos et maloꝝ ptatem. et cohibẽ
do miniſtrãt: nõ tñ hoc fuit ex indigentia qᷓ̃ eſſet in xpᷣo.
ſed ex quadã ↄgruitate.nde.iiij.math. Acceſſerũt an⸗
geli et miniſtrabãat ei.Dicimꝰtñ amplius.ꝙ nõ fuit an⸗
gelus malꝰœputatus xpᷣo ad exercitiũ: exercitium eniʒ
vt dictũ eſt. ẽ circa difficile ſicut ars:xpᷣc oũt etſi aſſum⸗
pſit ignoꝛantiã ex ꝑte intellectꝰ.aut difficultatẽ ex paꝛte
affectus vnde qꝛ nõ erat ĩ eo difficultas. ideo nec exerci
tium.quia exercitiũ ꝓprie reſpicit naturã coꝛruptã coꝛ⸗
ruptõne vitioſa.ex hac em̃ coꝛruptõne ẽ difficultas de q̃
loꝗmur. Sed tũc q̃rimus.ſi non eſt datꝰiſle angelꝰad
exercitiũ.ad quid ꝗ̊: Rñſio.ſicut dicit ibi glo.temptatꝰ
eſt xpᷣ.vt in eo temptatoꝛẽ vincẽ diſcamꝰ. Eñ temptatꝰ
eſt ꝓ nobis nõ ꝓ ſe.Et notandũ eſl.ꝙ temptatõ eſt itra.
⁊ ſic nõ fuit rpᷣe temptatꝰ:et qͥad hanc ꝗprie ẽ exercitiũ.
Et eſt temptatõ extra.⁊ hac fuit xpᷣc temptatꝰm dupli⸗
cem viã.ſcʒ viã cupiditatis Math.iiij.⁊ luce.iiij.liam
timoꝛis in paſſione.qꝛ habuit timoꝛẽ moꝛtis Fm ſenſua⸗
litatem. VUñ ad inſtructõeʒ nr̃am voluit hr̃e malũ ange
lum nõ vere exercitatoꝛc̃.¶¶ Ad illud qð obijcit᷑ ex auẽte
hiero.dicimꝰ.ꝙ illa auẽtas accipit᷑ tm̃ de aiabus illorũ
hoĩm ꝗ ab adam deſcenderũt ſeminalr vel oꝛiginaliteꝛ:
qð notat᷑ cũ dr.vnaqueq; ab oꝛtu natiuitatis ſue. faciõ⸗
do vim in vᷣbo:xpᷣc aũt nõ ſic.i.nõ oꝛiginałr vel ſemina⸗

liter deſcendit ab adam.ꝑᷣ ſolũ ꝑ coꝛpulentã ſubam. Nnñ

nõ indiguit angelo cuſtode ſicut alij.

rticulus.iij.

S terciũ quo querit᷑. Eltrũ ꝑuulis detur eu⸗
ſtodia angelica.videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ auẽtem ſupᷣpo

aĩa ab oꝛtu hatiuitatis ⁊c.¶ Cont᷑.videt᷑ ꝙ nõ indigeat
cuſlodia.⁊ loqmur cæ illis ꝗ ſtatim pꝰ baptiſinũ vel pau
lopoſt moꝛiunt᷑.Cõſtat em̃ ꝙ illi nõduʒ poſſunt deficẽ ꝑ
culpã.nec in meliꝰ ꝓficere ꝑ bonũ opꝰ:cũ nõduʒ ha beat
vſuʒ rõnis. cũ cuſtodia ſit vel ad faciendũ ꝓficere. vel
ad cauendum defectum.videt᷑ ꝙ tempoꝛe illo nõ indige⸗
ant cuſtodia.ſiue ꝙ fruſtra eſſet ibi cuſtos.⸗ Item ex ꝑ⸗
te coꝛpoꝛie idem videtur.qꝛ ſtatim anima ſeparatur. et

ſitaz q̃ eſt ſuꝑ math.xvũj.q dicit.ꝙ vnaqueq;

„

en
lto
1.
ale
el
ln⸗
ſſit

bee
ſe.

ul

ſch⸗

„

G

¶ Lueſtio

ſic coꝛꝑi inanimato nõ ↄpetit cuſtodia.¶ Item ſi parun⸗
lus ante vſuz liberi arbitrij indiget cuſtodia rõne digni
tatis aĩie.eadẽ rõne videtur indigere in vtero materno:
ſi ergo tũc non indiget vt videt᷑.ꝗ̊ egdem rõne nec ptꝰoꝛ
tum donec habeat vſum ratõnis.¶¶ Solutio.dicimus ꝙ;
ꝑuuli hñt ongeluʒ cuſtodẽ.ſᷣm ꝙ dic auctoꝛitas ab oꝛtu
natiuitatis ⁊c. intelligit᷑ tñ de natiuitate q̃ eſt ex vtero.
Accipit᷑ aũt ratio hui cuſtodie.tam ex ꝑte angeli cuſto⸗
dientis.qᷓ ex ꝑte hominis cuſtoditi. Ex ꝑte angeliẽ ra⸗
tio meritum:meret᷑ eniz pꝛemium accidentale ex cuſto⸗
dia hmõi. Ex ꝑte vᷣo ꝑuuli accipitur ratõ tum ex paꝛte
coꝛꝑis.vt ſcʒ bonus angelus cuſtodiat corpus pueri a
vexatõne ↄtrarie ptatis.tum ex ꝑte aie.et hoc duplicit.
quia ſumitur rõ aĩe ſᷣm ſe.et ex ↄiũctione anime ad coꝛ/
pus.Ex ꝑte aĩe in ſe.quia q;cito anima creat᷑. vertibilis
eſt ad bonũ ſiue ad malum.et põt ꝓficere.nõ tũc ſed pꝰ⸗
modum. et ideo datur ei cuſtos angelus:nõ ꝓ tꝑe iſto.i.
non vt tũc faciat eam ꝓficere vel retrahere a malo.ſ̊ vt
oꝛdinet eam ⁊ diſponet et habilitat ad hoc.vt poſtmodũ
ꝓficiat qñ tempus erit vtendi ratõne. Ex ꝑte aũt aime
ꝓut cõiungit᷑ coꝛpoꝛi põt accipi ratio cuſtodie in ꝑnulo

quia anima qcito vnitur coꝛꝑi.coꝛrũpitur coꝛruptione

vitioſa.et exinde ↄtrahit coꝛruptõem.Vñ aia qᷓcito con
iuncta eſt coꝛpoꝛi.ſemꝑ ꝓcedit in aliqua habilitatõne ſi
ue ad bonũ ſiue ad malum:qᷓ;uis nõ ſit nota bhmõi habi
litatio.et ad hmõi habilitatõeʒ iuuat et oꝛdinat angelꝰ
bonus ꝗ datur ei cuſtos.ſicut foꝛte illa coꝛruptio quam
ↄtrabebat ex coꝛꝑe iuuabat ad habilitadũ malũ./ Per
nũc dicta patet reſponſio ad illud qð pꝛimo obijciebat᷑.
ꝙ ſcʒ ꝑuulus nõ põt ꝓſicere nec deſicere.ſᷣ ſi nõ põt pro
iſto temꝑe:põt ꝓ ↄſequẽti.et ad hoc habilitat angelus.
¶ Pꝛeterea.ſciendũ ꝙ aĩia qcito vnitur coꝛꝑi.non ẽ ita
vitioſa in coꝛꝑe.ꝙ non faciat ibi vitã vel ſenſum: immo
cũ anima rõnalis plus potens ſit qᷓ; ſenſibilis vel vegeta
bilis.et iſte ꝙᷓcito ſunt.aliquẽ actum habent in corpoꝛe
quia vegetabilis facit in eo vitã vel viueꝛe.ſenſibilis ſen
ſum vel ſentire:multomagis g̊ aima ratõnalis aliquem
actum ibi habet qᷓcito infunditur.qᷓeuis iſte actus nõ ſit
nobis notus:⁊ q;tum ad illũ actum vel reſpectuʒ illius
actus.põt attendi cuſtodia angeli. etiam angeli ita
habent ptatem ſuꝑ animas.dum adhuc puer eſt in vte⸗
ro:põt perſuaderi a ſimili.vel a minoꝛi. ſicut conſtat:q;
coꝛꝑa ſuperioꝛa tunc aliquã ptatem habent ſuꝑ coꝛpus
pueri.ergo ſimiliter angeli:qui ſunt lux ſpũalis ſuperi⸗
oꝛis. habent ptatem ſuꝑ animas que ſunt lux ſpiritua⸗
lis inferioꝛ.

Articulus quartus

SOSquaꝛtum quo querit᷑ de antixp̃o. vtrũ ha⸗
bebit angelum deputatuz ad cuſtodiã. Et vi⸗
detur ꝙ non.dicit eniʒ dama.ꝙ carebit pꝛeſi
dio angeloꝝ:bᷣ angelus cuſtodiens eſt pᷣſidiũ cuſtoditi.
ergo carebit cuſiodia angeloꝝ.¶. Item ſicut dictũ ẽ.ꝗa
xpᷣc nõ potuit decidere in maluʒ culpe nec ꝓficere in bo⸗
num.nõ indiguit cuſtodia angeloꝝ: ſ᷑ econuerſo ãtixpᷣc
ita adherebit malo.ꝙ non reuocabit᷑ ab eo. nec etiã ꝓfi⸗
cit in bono.ergo nullus effectus cuſtodie:cuʒ ergo nihil
ocioſum fiat a ſumma ſapia.nõ habebit angelũ in cuſto
diam. ¶ Item videt᷑ ꝙ nec ad exercitiũ.quia exercitari
eſt de malo elicere bonũ.vtpote de temptatõne dy aboli
ſed hoc nõ faciet antixpᷣc.ergo nullus erit ibi effectꝰ cu⸗
ſtodie nec exercitij.ergo nullo modo habebit angelũ ſibi
deputatũ. Itez ga xpᷣc plenus erat deo.non indigebat

cuſtodia angeli:ergo econtra antixpᷣc.qꝛ plenus erit dy

abolo.non habebit angelũ. Pꝛobatõ medie.ij.theſſa.ij.
cuiꝰaduentꝰſᷣm oꝑatõeʒ ſathane.glo.dyabolo cooꝑan⸗
te ꝗ illũ totum poſſidebit.¶ Item dama.Ex foꝛnicatõe
genitꝰ.ſuſcipiet oẽm actũ ſathane:pᷣſciens eniʒ deꝰiniꝗ⸗
tateʒ ſue future volũtatis.ↄcedit in eo habitare dyabo⸗
lum.Si q̊ nihil ſuꝑuacunʒ eſt in oꝑibo dei.videt᷑ ꝙ non
det ei angelũ cuſtodeʒ.¶ Contra hiero. Inaqueq; aĩa

xlj.

ab inſtanti ſue natiuitatis habet angelum ſibi delegatũ
angelũ cuſtodem habebit aĩa antixpᷣi.¶ Item ecẽi.xx⸗
riij.contra malũ bonũ ergo ↄtra maius malũ neceſſari⸗
um eſt ↄtraponi maius bonum. Sed in antirpᷣo maioꝛ
erit inualeſcentia angeli mali qᷓ; in alio bomie.ᷓ magis
neceſſarius erit angelꝰ bonus ad cuſtodiã in reſiſtendo
malo. Item medicus coꝛꝑalis.et ſi infirmꝰhʒ infirmi
tatem incurabilẽ.nõ tamen penitꝰdimittit eũ: ſᷣ̊ adhuc
dat ei aliquã mitigationẽ moꝛbi.vt ꝓlogetur vita eius:
ergo ſiłr nec medicus ſpũalis dimittit infirmũ ſuũ.et ſi
incurabilis ei videt᷑.hmõi aũt medicus eſt bonus ange
lus.vt ſuꝑ illud hiere.lj.Curauimꝰbabilonẽ.glo.Vnge
li ſunt medici.ſub magno medico ↄſtituti volentes ani/
mas nr̃as a vitijs curare.q̊ angelus bonus nõ dimittit
antix pᷣm ꝓpter magnitudinẽ iniquitatis ſue:⁊ hoc ẽ con
tra illos ꝗ ponũt.ꝙ in pꝛincipio habebit angelum cuſto
em.ſ̊ poſt cuʒ viderit eum obſtinatũ derelinquit eum.
Item non ẽ in ptᷣate demonis dare ei ab inſianti nati⸗
uitatis vſuʒ liberi aꝛbitrij.ſᷣ̊ añ vſum liberi arbitrij non
demeretur pᷣſidiũ bonoꝝ angeloꝝ.q̊ tũc habebit angelũ
in cuſtodia.¶Rñdetur ꝙ multiplex eſt effectꝰ cuſtodie
angelice otra atas.vnus ẽ vt ꝓficiat anima in bonũ gꝛa
tie.Aliꝰvt non cadat in malum culpe.Tercius eſt vt ſi
cadit.vt poſtmodũ reſurgat.vel ne totiens cadat vel in
tantũ malum cadat.Dicimꝰꝗ ꝙ antixpᷣc habebit cuſto
diam angelicazʒ.non ad pᷣmos effectꝰ.i.angelus cuſtos.
iſtos effectus circa eũ nõ habebit:h̊ tm̃ vltimũ. ſcʒ vt nõ
totiens cadat quotiẽs caderet ſine angelo cuſtode.Qul
li em̃ viatoꝛi inqtum viatoꝛ eſt.deficit miſcdia dei que ẽ
in dando angelũ cuſtodẽ. Ad primo obiectũ ſcʒ ꝙ ca⸗
rebit pᷣſidio angeloꝝ. Rñdendũ ꝙ dama. loꝗtur tm̃ de
bonis angelis:⁊ hoc ptʒ quia pᷣſidiũ qð eſt in exercitan⸗
do.nõ dicit᷑ pᷣſidiũ mali angeli ſᷣ̊ i.ꝗa dyabolꝰnõ inten
dit in hoc iuuare ̊ deciꝑe.Añ cum dicit carebit pᷣſidio.
patet ꝙ intelligit tm̃ de bonis. Sʒ notandũ. ꝙ pᷣſidium
põt accepi duptr.vel ↄmuniter ſcʒ ꝓ adiutoꝛio quocũq;
et ſic nõ eſt verũ.qꝛ carebit pᷣſidio.i.adiutoꝛio angelico:
immo habebit vt patuit iaʒ. Nel pᷣſidiũ põt accipi ꝓpꝛie
ſm ꝙ pᷣſidiũ dicitur a pᷣſidendo.⁊ ſic intelligit dama.il
li eĩ ꝓprie pᷣſidere dicit᷑ angelꝰbonꝰ.qui mouet᷑ ad nutũ
eiꝰ:ſic aũt nõ erit in antixpᷣo.ĩmo potiꝰmouetur ad nu⸗
tum dyaboli ⁊ nullo mõ acgeſcet angelo bono.¶ Ad il
lud qð obijcit ꝑ ↄtrarium de xpᷣo.dicimꝰꝙ non ẽ ſimilis
plenitudo dei in xpᷣo.⁊ dyaboli in antixpᷣo:xpᷣc em̃ dicit᷑
plenꝰdeo. ꝗa in iſto homie hũana natura vnitur diuine
in vnitate ꝑſone ſᷣm id Colloceñ.ij. In eo habitat pleni⸗
tudo diuĩtatis coꝛꝑaliter. nõ ſic vnit᷑ dyabolꝰ antixpᷣo.
qꝛ demon in nullo hoie ſiue in nulla aĩia eſt.ſ̊ ꝑ oꝑatõeʒ
⁊ ſuggeſtionẽ et nõ ꝑ eſſentiam.vñ antixpᷣe dr̃ plenꝰdya
bolo.nõ plenitudie eſſentie.ſᷣ plenitudine dominij: qꝛ in
clinabit᷑ eiꝰvolũtas ad nutũ dyaboli.⸗ ſic intelligit᷑ qʒ
dicit glo.ꝙ illũ totuʒ poſſidebit.⁊ illud qð dicit dama.
ꝙ ſuſcipiet oẽm actũ ſathane. Sed nota ꝙ dic oẽm qͥ ad
genera ſinguloꝝ.nõ qͥ ad ſingula generum.

embꝛum quintum

D membrũ ꝗntum huiꝰqueſtionis quo q̃⸗
ritur. Vtrũ angelus deputatꝰad cuſtodi⸗
am.aliquando recedat ꝓpter peccata eius
DND mu deputat'c. qð videt ꝑ id hiere.lj.dere⸗
Ainqͥmꝰ eã.⁊ eat vnuſqſq; in terꝛã ſuã:h̊ intelligit de bo⸗
nis angelis.qð pʒ ꝑ H̊ ꝙ dr.curauimꝰbabilonẽ ⁊c.boni
em̃ angeli ſũt medici vt dr ibi ⁊ nõ mali. Itẽ gl.ibideʒ
caue ne qñ relinq̃t te medicꝰvel angelꝰdei.Si eiĩ dereliq
rit.Oatet ꝙ abſceſſio medici ↄdemnatõ tua ſit.⸗. IJtem
aug.anglos repellimꝰcũ eoꝝ oſilio nõ acgꝗeſcimꝰ.⁊ vidẽ
tes oꝑa ꝑdere.dicũt derelinqmꝰeã.⸗ Itez zach.iiij. Re
uerſus ẽ ad me angls. ſuꝑ h̊ dicit hiero. Infructuoſa ẽ
aĩa.q nõ hʒ deũ hoſpitẽ nec pᷣſidiũ angeloꝝ. Itẽ ſuꝑ il
lud.Idẽ ſciendũ ẽ qͥtienſcũq; hũana fragilitas ſue relin
qtur im becillitati.Sði auxiliũ ⁊ angeloꝝ ab ea recedere.

“H

initum tales ſun

Item yſa.v. auſeram ſepem ab ea.glo.i.cuſtodiaʒ an⸗
geloꝝ. Konira.fernenttor eſt bonꝰangelus in cuſtodi
endo ⁊ iuuando.qᷓ; malus in nocẽdo: ſᷣ małangelꝰ etiã
in cruce xpᷣo nõ defuit.ſicut habet᷑ ſuꝑ vlti.thobi.immo

quaſi ſemꝑ ſeqbatur eũ expectans quõ poſſet ei nocere:

& multofoꝛtiꝰbonꝰangelus nulli homini qtumcũq; ma⸗
lo ceſt.ſed ſemꝑ adeſi: expectans quõ poſſet eũ iuuare
vſqʒ ad moꝛtẽ.¶ Item quanto ꝗs peioꝛ eſt et infirmioꝛ.
tanto magis miſcdᷣia indiget:cum & deꝰ in ira ſua ñ ita
ↄtineat miſcdᷣias ſuas.ſ̊ ſempeꝛ miſeret᷑.cũ eius ſit hoc
ꝓpriũ.ꝗ etiã tũc nõ amouet cuſiodiam angelicam. ſᷣ pꝛe
ſiat vt patet.¶ Item medicus coꝛꝑalis ſi nõ deſperet de
egroto nõ derelinquit eũ.̊ nec medicꝰ ſpũalis ſcʒ ange⸗
lus bonus:hᷣ de nemine deſperandũ eſt.dũ eſt in via dĩc
auctoꝛitas.ᷓ neminẽ dzʒ dimittere. Pꝛeterea. cũ deſpe
rat medicus coꝛꝑalis de ꝑfecta ſanitate: tñ oĩno adbuc
nõ dimittit egrotũ.qᷓdiu viuit ſed ſemꝑ aliꝗd oꝑat᷑ cir⸗
ca eum:ſaltem ad mitigatiõeʒ moꝛbi.et ad vite ꝓlonga⸗
tionẽ:&̊ etiam ſi deſperet angelꝰbonus.nõ debet oĩno di
mittẽ. ſed ſemper ↄtra eum aliqꝗd oꝑari. ne ſaltim euale⸗
ſcat egritudo ſy paalia g Batirto. Rotandum ꝙ multi
plex eſt effectꝰangeli cuſtodientis.circa animã hominis
cuſtoditi.nus effectꝰeius in aia quo ad potentiã ſpe⸗
culatiuam.ſcʒ illumĩare eam qͥ ad aliqua occulta.⁊ quo
ad hũc effectũ.verũ eſt ꝙ aliq recedit angelus.quia nõ
ſemꝑ iliumĩat:quia aliqñ tangit ſpũs coꝛda ꝓphetarum
aliqn nõ tangit.et ſic intelligitur angelꝰreceſſiſſe.ð quo
.iiij. zacha. RKeuerſus ẽ angelꝰ. Eſt alius effectus angeli

cuſtodientis in aia hominis cuſtoditi.⁊ quo ad potenti/

am motiuã.et hec ẽ quadrupliciter.ſicut habitu eſt ſupᷣ
in ſolutõne p̃cedentis ꝓbleumatis.et verũ eſt ꝙ ſemper
angelus aliquẽ illoꝛuʒ effectuũ oꝑatur ↄtra animãꝗ. ſal⸗
tem vltimũ.qdð eſt ꝓhibere ne cadat in tantũ malũ. Dñ
dicimus.q; nunqᷓ relinquat hoĩem. cui deputatus eſt q̃
ad om̃eʒz efectũ.et ſic intelligũt ratõnes ꝗ hoc pꝛobant.
Pꝛeterea ſciendũ.ꝙ etſi nò ſemꝑ habeàt effectus poti⸗
oꝛes.vtpote ꝓmouere in bonũ vel ꝓhibere a malo:tamẽ
ꝑ ipſum angelũ non ſtat.ſed ꝑ hoiem volentẽ acgeſcere.
et ꝓpter hoc dicit᷑ delinquere qͥ ad iſtos effectus. quia li⸗
cet faciat qʒ in ſe eſt.tñ hos effectꝰcirca animã nõ habʒ
et ſic intelligunt᷑ om̃es auẽtes ex quibo videtur relinqui
ꝙ angeli relinquunt hoĩem quibo deputati ſunt.EIñ qð
dicitur hiere.lj.derelinquamꝰeaʒ: intelligit᷑ de iilis qui
deſperati ſunt.qꝛ iam in illis tollit᷑ illud ꝑ quod dqʒ eſſe
medicina:penitentia em̃ medicina ẽ ad remouendũ vel
ſuſcipiend hominẽ a moꝛbo ſpũali.cuzʒ &̊ impenitẽs eſt
quis.iam ẽ admodũ egroti reſpuentis medicinã a medi
co.et ideo medicus eũ relinquit ꝙᷓtum ad hũc effectuʒ.ꝗ
eſt reuocare a moꝛbo:ꝗa quo ad hoc nõ aſſumit eũ in cu
ram.Siltxr eſt hoc ad auẽtem hiero.que dicit. Infructu⸗
oſa res eſt aia que non habet ⁊c.põt ſolui ſpãliter ꝑ hoc

ꝙ dr̃ pꝛeſidiũ.ſaciendo vim in vocabulo vt dictũ eſt: p̃ſi
diũ em̃ a pᷣſidendo dr̃.pꝛeſidiuʒ ̊ angeloꝝ hʒ: qʒ mouet

ad nutũ eoꝝ.nõ ſic faciũt peccatoꝛes. Vñ ſᷣm boc nullꝰ⸗
peccatoꝛ inꝙtũ talis.hʒ pᷣſidiũ angeloꝝ: accipiendo ita
Aprie.et taliũ inqᷓtum hmõi infructuoſa eſt aĩa.loquen
do de fructu vite eterne:quia hũc effectũ nõ habent tłes
t. nec in eis hʒ angelꝰhũc eſfectum.

bꝛum ſextum

Dſextũ membrũ quo querit᷑. VUtrũ aliqũ
angelus peccet circa cuſtodiam hominis.
Et habet hoc membrum tres articulos.
Pꝛimo queritur vtrum angeli aliquan⸗
do negligant vel negligere poſſit circa cuſtodiam.4 Se⸗
cundo vtrum velint pᷣſcitũ damnandũ ſaluari. vel triſtẽ
tur de damnatõne cuſtoditi.¶ Tercio vtrum angel?re⸗
ſiſtat alij angelo cuſtodienti.

¶Artici

.—

D pꝛimuʒ ſic videtur.Nũeri.xviij.quicquid
offerũt pꝛimiciaꝝ.glo.Oꝛige. Crabunt᷑ an
mdoli in iudicium.vtrum ex ipſoꝝ negligentia

aut er bominũ ignauia tot lapſi ſunt.ſed hoc nihil eſſet

dictu niſi in angelis eſſet vel poſſet eſſe negligentia.q̊ vi
detur ꝙ in angelis ſit negligentia vel poſſit eſſe.¶ IJtem
numeri.xxv. Initiatꝰeſt beelphegoꝛ.glo.pᷣeſt angelꝰ bo
nus.qui ꝓ bene geſtis laudat᷑.et pꝛo delictis culpatur.

¶ Contra.dyoni.nõ angeloꝝ rectos pᷣncipatꝰaccuſaꝛe

otigit degentiuz ad nõ exiſtentia ex rõne ſed ad illa pro⸗
prijs inflerionibo. ¶ Solutio. dicimus ꝙ non eſt negli⸗
gentia in angelis.quia faciũt quicꝗd in ſe eſt circa eos ꝗ

bus deputant᷑.nec aliquid obmittut de otingentibo.

Oð ergo obijcit᷑ de glo.illa trabunt᷑ in iudiciũ ⁊c. Re
ſponſio.trahũtur in iudiciũ.nõ vt ipſi ex hoc iudicẽtur.
ſed vt ipſi homies eoꝝ teſtimonio iudicent. Vnð oꝛige.
ibi loꝗtur ꝑ quandã ſimilitudinẽ.q.d.venient ambo in
iudiciũ.ſcʒ angeli et hoĩes quibo deputati ſunt.et mani
feſtũ erit angelos nõ fuiſſe circa eũ negligentes.Vñ gra
uius iudicabũtur hoĩes qui eis fuerũt inobedientes ex⸗
ignauia ſua.vi ſuꝑ illud miche.v.ↄtende aduerſus mon
tes.glo. montes ſunt admiſtratoꝛij ſpũs.quibo ꝓmiſſa
eſt ꝓcuratio hũanaꝝ rerũ:aduerſus hos iubet᷑ ↄtendeꝛe
iudicio.vt ſi illi montes vel colles inuenti fuerunt non
bene ꝓcuraſſe ꝓplłm videatur:ſi vel culpa di ſit.qui non
idoneos eos ꝓpoſuit:vel ipſoꝛum angeloꝝ.ſi nõ egerint
que ad officiũ eoꝛuʒ ꝑtinebant:vel ꝓplłi qui bonis pꝛela⸗
tis obedire ↄtempſit.et cũ nec in deo nec in angelis cul/
pa poſſit inueniri.reſtat ꝙ in ꝓplo inueniat᷑ ⁊ iuſte puni
atuꝛ.Et hoc eſt etiã quod dicit gl.ſuꝑ illud.xxv.nume.
tolle cũctos pꝛincipes.dicit glo.ſi pᷣnceps.i.angelus cõ⸗
monuit ⁊ locutus ẽ in coꝛde meo dũtaxat in quo meam
ↄſcientiã reuocat a peccato:et ego ſpꝛetis eiꝰ monitis.et
ↄſcientie retinaculo in peccatis ꝓrupi.duplicabit᷑ mihi
pena ꝓ ↄtemptu monitoꝛis ⁊ facinoꝛis ↄmiſſi ⁊c. 4¶. Ad
aliam glo.que dicit ꝓ delictis culpat᷑.dicimꝰ ꝙ ſi ꝓ iſta
ꝓte amputata ſiue falſa ſit hec glo.tñ poteſt intelligi cul
patur.i.nõ tantũ vel in tot laudat᷑.et non ꝓ tot.qꝛ lau⸗
dem habet angelus ꝓ vno quoq; ab eo cuſtodito ⁊ ſic ſal
uato.et quãto plures ſunt ſaluati ab eis quoꝝ curã geſ
ſit.tanto in pluꝛibo ſiue ꝓ pluribus habet gloꝛiã.loquẽ⸗
do de gloꝛia accidentali:ſicut eſt de homine p̃ᷣlato alijs
faciente qð in ſe eſt:tñ etſi non omnes ſaluentur.nihilo
minus habet ſuum pꝛemium pꝛo ſuo miniſterio.ſed nõ
tantum ſiue pro tot.

7

ticulus ſecundus

ODſecundũ quo querit᷑. VUtrum angelꝰ cuſto⸗
iens velit pᷣſcitũ cuſtoditũ ſcʒ quẽ ſcit dam⸗
ari eſſe ſaluandũ.vel triſtetur de damnatõ:
e eiꝰ:q aũt velit ip̃ᷣm ſaluari vridet᷑.Qã cuſtos velle te⸗
net᷑ ꝓfectũ eius quẽ cuſtodit ⁊ ſalutẽ.¶ Item vult ſuam
opatõeʒ nõ eſſe irꝛitã.ſᷣ Fan ad h.vt ille pᷣſcitus ſalue

tur. vult ipᷣm ſaluari.(¶ Cont᷑. Scit voluntatẽ dei eſſe
vt ille dãnet᷑.ponat᷑ ꝙ illd reuelet᷑ ei:łᷣ teneĩ ↄfoꝛmare
volũtatẽ ſuã volũtati diuĩe.ꝗ̊ᷓ tenet᷑ velle ꝙ üle dãnetur.
Pꝛeterea.ex h̊ videt᷑ q teneat᷑ relinquẽ eum.i.nõ appo
nere curã circa eũ. ¶ Si dicat᷑ ꝙ angelꝰ ex volutate gre
q̃ tenet᷑ foꝛmare voluntatẽ ſuã volũtati diuĩe.vult eum
eſſe dãnandũ:nihilominꝰtñ volũtate nature q̃ ei patit᷑
ſuo mõ tanqꝙᷓᷓ eiꝰcuſtos.vult eũ eſſe ſaluandum. Ene
cuſtodire eſt a natura ⁊ a gra.⁊ volũtas ſiłr q̃ vult dam
natõeʒ eſt a gra.hoc ↄſtat.q̊ oppoſite ſunt ĩ eo volũtates
— e. . — triſten?
7 ex eodẽ parerpio⸗ Vren querit᷑ vtrũ angeli triſte
ex damnatõe hoĩm qlo deputãtur:⁊ videt᷑ ꝙ ſic.ã de⸗
lectãtur cũ iuſtificãtur.q̊ triſtãtur cũ peccãt.Yteʒxxxuij.
yſa.angeli pacis amare flebũt.glo.de ꝑditione ſue gen⸗
tis ⁊c᷑. ¶ Contra.Lriſticia pena ẽ.pena autẽ nõ eſt niſi
eius cui ineſt vel infuit vel ineſſe põt pctm: ſed in angel
bonis nec ineſt nec inſuit nec ineſſe pt petm.&̊ ĩ eis nᷣ pt
eſſe triſticia.¶ Jtem ſuꝑ dañn.x.pᷣnceps ꝑſaruʒ ⁊c· clo.

ſe
ur.
ge.
din
han
gr
Ger⸗
znen
l
er
n
fnon
gui
ſlee
ctl
epuni
hnume.
oc
menm
ſitget
imti
piln
gicut
elam
ſeſal
igel
e⸗
alis
ihilo
ono

¶ Lueſtio

triſlicia. Item ſuꝑ dañ.x. pꝛiceps ꝑſaꝝ ⁊c̃.glo.angeli

cos ſpũs recte milites diciꝰ.qꝛ ↄtra aereas ptates eos
cœcertare nõ ignoꝛamꝰ. hoc at nõ laboꝛe ſ̊ im ꝑio ꝑagũt
et ſilłr ſine doloꝛe.ergo nõ triſtant.¶ Solutõ. dicim?⸗
Fuis alicui angelo reuelet᷑ damnato ei cui deputat?eſt.
iñ nõ reuelat᷑ ei quãtitas damnatõis ſcʒ quata futura
eſt eius damnatio.hoc em̃ eſt de ſecretiſſimis dei. Unde
ᷓuis eũ damnãdũ eſſe ſciat ꝑ reuelatõem. et cognoſcit
ſe nihil ꝓſecturũ circa eũ qtum ad hoc vt ſaluct᷑: tñ qꝛ
neſcit quãta futura eſt eius damnatio.ideo neſcit an ꝓ⸗
fecturus ſit circa eũ qtum ad hoc ꝙ mĩoꝛ ſit eius pena
ſiue damnatio. Vnde adhuc curam apponit circa eum.
nec derelinquit eum ex toto.nec diſſonat hoc a volũtate

viuĩa. AUnde ꝙᷓuis nõ operet᷑ circa eũ ad trabendũ eum

ad ſalutem. tñ operat᷑ ad retrabendũ eũ a maioꝛi dana⸗
tione. quã ſcʒ incurreret.niſi angelꝰ cuſtodiret eũ.¶¶ Ao
boc ergo qð obijcit.ꝙ ex eodẽ pꝛincipio yelit angelꝰ cõ⸗
traria.Dicimꝰ ꝙ reuera ex pꝛcipio qð eſt gꝛatia. ꝓueĩt
vtrũq;:ᷣ dicimꝰ ꝙ dupliciter ẽ gratia ĩ angelis.· ſcʒ que⸗
dam fixa et queda influẽs.ſcʒ coõtinue vel quaſi de nouo
gratia influẽs eſt gra.qua nuc reuelatur ei de nono da⸗
natio illiꝰ homĩs.et ſᷣm hanc vult qð deus vult abſolu
te. i.vult damnatõem illiꝰ homĩs ſᷣm ꝙ ei reuelat᷑. Sꝛa
tia fira eſt gratia que data eſt ei in ↄſirmatõe.que babzʒ
ptatem cuſſodiendi.et cuſtodit: et im hanc adhuc babʒ
duplicẽ reſpectũ. Anũ reſpectũ hʒ ad hoiĩem quẽ cuſio⸗
dire habet. ſᷣm hũc reſpectũ dicimꝰ ꝙ⸗ vellet ſalutẽ illiꝰ
Aliũ reſpectũ babet ad deũ.ſᷣm ꝙ ꝑ illã gram fruit᷑ deo
et legit ĩ ſpeculo eterno ꝗd deus vult fieri:et ſm boc te⸗
netur voluntatẽ ↄſoꝛmaẽ volũtati diuie.Añ ſicut deus
vult habet damnari ipᷣi angelo reuelat hoc:ita ipᷣe an
gelus vult ipᷣm damnari. nec eſt hec oppoſitio in volẽdo
oppoſita ſᷣm diuerſos reſpectus. Ao hoc qð queritur
vtrũ angeli triſtent᷑ de damnatõe pᷣſciti.Dicendũ ꝙ ĩ an
gelis no eſt triſticia ſic habet᷑ ſuꝑ illud ad Ro.viij. Dĩs
creatura ⁊c.glo.et ſi nos adiunuat angeli.hoc ſine labo⸗
re agere credẽdi ſũt.ne miſeri eſtiment᷑.¶ Ad obiectũ di
citur ꝙ nõ ſequit᷑.ſequeret᷑ aũt ſi eſſent illis aliqua cau⸗
ſa peccati.ſicut ſũt aliqua occaſio vel etiã diſpoſitio ad

bonã volũtatem. ſunt aũt diſpoſitio ad bonã voluntatez

nõ ad peccatũ.ſ̊ tota cauſa ẽ ĩ ipo peccante.¶ Ad aliud

qð dꝛ yſa.xxxiij. Angeli pacis amare flebũt. Dicẽdũ ꝓ

iſtud ĩtelligit᷑ moꝛalit᷑ de pꝛelatis qui ſunt nũcij reconci⸗
liatõnis.ſicut dicit glo.

BD terciũñ quo querit. vtrũ vnꝰ angelus cuſto
diens.reſiſtat alij bono angelo cuſtodienti.
nõ.videt᷑:qꝛ cũ vterq; miſtret ſub deo.ha
bent cõcoꝛdes voluntates:quia ſi vnus exequat᷑ qð deꝰ
iniũgit.alter reſiſtere nõ debet.q¶] Cõtra.x.dañ.pꝛiceps
regni ꝑſarum reſtitit mihi.xx.⁊ vno diebus.ita dicit an
gelus danieli oꝛãte ꝓ liberatõe populi. aũt de bono
angelo intelligẽduʒ ſit:videtur ꝑ glo.greg.ibi eſt adhuc
inquit.quod in eodẽ ꝓpło ſub iugo ꝑſaꝝ purget᷑.vnde de
ereptione illius pꝛinceps mihi iure cõtradicit.ſeq malꝰ
angelꝰ nibil iure facit.erit ergo bonꝰ angelus.(¶ Cõtꝛa
lo. biero.ꝗᷓ ſic incipit videt᷑ mihi ⁊c̃. vbi ita dicit. Illi
unt pꝛicipes de quibo paulꝰ.j.Coꝛin.ij. Sapientiã loq
mur inter ꝑfectos quã nullus pꝛincipũ mundi ↄgnouit
ſi em̃ cognouiſſent dũm gloꝛie nunqᷓᷓ crucifixiſſent. Et
glo. greg · ſuꝑ eundẽ locũ. Angelicos ſpũs recte milites
dicimꝰ.qꝛ decertare cõtra aereas ptᷣates nõ ignoꝛamꝰ.
que tñ nõ laboꝛe ſed imꝑio ꝑagũt:qꝛ quicqd agere cõtꝛa
iĩmũdos ſpũs axꝑpetũt.ex adiutoꝛio cũcta regentis pñt.
Item ſi pꝛinceps ꝑſarum iuſte reſtitit. iniuſte gabꝛiel
populũ debellare volebat.¶ Reſponſio.intelligendũ ẽ
de malo angelo:ꝙ aũt dicit᷑ iure reſtitiſſe.hoc eſt comꝑa
tione habita ad merita populi.qui nõdum erat purga⸗

tus: ſed non ꝙᷓtum ad intentionem eius.qui nõ intende

bat populi purgationem ſed oppꝛeſſionem. Sitle videt

xlij.

HHõ furoꝛis mei aſſur ⁊c.ipᷣe aũt nõ ſic eſtima⸗
it· ſed coꝛ eius erit ad conterendum. gabꝛiel aũt nõ pec
cabat volens liberatõem populi.licet em nõ eſſet liberã
dus qᷓtum ad exigentiam meritoꝛum. tamen qᷓtum ad
merita pꝛecum ſcʒ danielis de miſericoꝛdia decebat boc
fieri. De hoc glo. greg. ꝛecum merita exigunt.vt iſra⸗
heliticus populus a iugo captiuitatis ſue exuatur. Sʒ
adhuc eſt in edem quod iugo perſarum a domino pur
getur. bec opinio videt᷑ eſſe ẽᷣm hiero.otandum tamẽę
ꝙ Em greg. pꝛinceps iſte dicit᷑ angelus bonus. Ad hoc
aũt quod queritur.qualiter angelus bonus dicitur reſi
ſtere angelo. Sic reſpõdet beatus greg. ſublimes ſpũs
eiſdem gentibo pꝛincipãtes.nequaq; ꝓ iniuſte agentibo
ccertãt.ſ̊ eoꝝ facta iuſle iudicãtes examiant. Cunq;
vniuſcuiuſq; gentis culpa vel iuſticia ad ſuꝑne curie cõ
ſilium ducitur:eiuſdem gentis pꝛepoſitus vel obtimuiſ
ſe vel nõ obtimuiſſe ꝓhibetur.quoꝛũ tamẽ oĩm victoꝛia
eſt ſui ſuper ſe opificis voluntas ſumma.quaʒ dũ ſemꝑ
aſpiciunt quod obtinere nunꝙ volunt.eoſdem quoq; an

gelicos ſpiritus decertare contra poteſtates aereas nõ

ignoꝛamꝰ:recte ergo dicitur.ꝙ contra ſe angeli veniũt
quia ſubiectarunm gentium ſibi merita contradicunt.
Alio ergo modo reſiſtunt boni bonis.quãdo ſcʒ merita
populi contradicũt. Vnde oratio danielis merebatur
liberationem populi.ſ̊ merita ꝓpli exigebãt.vt adhuc ĩ
captiuitate detinent᷑.qꝛ nõdũ erant uſicieter purgati.
et ideo qᷓtum ad hoc dicebant᷑ certare angeli.qui tñ cõ⸗
coꝛdabant in volũtate dei. Ungelus vo bonꝰ dicit᷑ reſi⸗
ſtere angelo malo.qũñ coartat poteſtatẽ eius ne impedi⸗

at. Angelus añt malꝰ dicit᷑ reſiſtere angelo bono. q il⸗

lud quod intendit angelus bonus:nititur malus ange
lus ĩpedire:et ſic different ĩtelligit᷑ reſiſtẽtia.ſᷣm ꝙ pꝛin
ceps dicitur angelꝰ malus ſm opinionẽ hiero. et ᷣm ꝙ
dicitur angelus bonus ᷣm opinionẽ greg.

¶Mueſtio. xlij. de pꝛeſidẽ/

tia angeli reſpectu creature coꝛꝑalis ꝑ oꝑationem miꝛa

culoꝛum.

Oſttꝛactatũ de pꝛe

ſidentia angeli reſpectu creature ſpũał
qua ſcʒ pꝛeeſt angelus angelo et aĩime.
Dicendum eſt de pꝛeſidẽtia qua preeſt
i angelus reſpectu coꝛpalis creature, ſiẽ
dicit Oꝛige. ſuper illud ũeri.xxij.cũ vidiſſet aſina an
gelum. dicit em ſic. Opus eſt mundo angelis qui pꝛeſũt
ſuper beſtias.et pꝛeſunt animalium neceſſitati et virgul
toꝛum plantationunq; et ceterarum rerum incremẽtis
et qui pᷣſunt oꝑibo ſanctis.qui eterne lucis intellectũ et
occultoꝛũ dei agnitionem et rerum diuinarum ſcientiã
doceant. Vide ergo ne inter angelos inueniaris qui be⸗
ſtijs pꝛeſunt.ſi beluinam dureris vitam ⁊c̃. Hec autem
pꝛeſidentia oſtenditur in miraculis ſiue ĩ mirabililv qᷓ
fiunt miniſterio angeloꝛum. Vñ dicit Aug.ſuper illud
Ephe.iij. que ſit diſpenſatio ſacramenti ⁊c.in glo. Sic
cauſe omnium que ad xpᷣi aduentum pꝛenunciandum ĩ
rerum natura.pꝛeter vſitatum curſum mirabiliter fa⸗
cta ſunt.in ceo ſunt.que miniſtrantibus angelis facta
eſſe creduntur. Dicendum eſt ergo de miraculis et mi⸗
rabilibo.et pꝛimo de his que ſunt.Demũ de his que vi⸗
dent᷑.Et de bis que ſunt a bonis pꝛimo. Deinde de bis
que ſunt a malis. SPꝛimo ̊ querẽdum eſt que ſit ratio
miraculi.et que differentia miraculi? mirabilis. et ſi⸗
gni et virtutis.¶ Secũdo cui ↄuemat miraculũ.an oꝑi
creatõis.vel gubernatõis.vel incarnatõis.et ita ð alijs.
Tercio qꝛ miraculũ dicit᷑ fieri contra naturam.que⸗
rit᷑ vrrum aliquid fiat a deo contra naturam. 4 Quar⸗
to de cauſis miraculi.¶ Quiĩto de rõnibo ſᷣm que fiunt
miracula Sexto ᷣm motum cuius virtutis dicuntur
impetrari miracula.

mbꝛum pꝛimum

Veritur ergo pꝛimo quid ſit miraculum.
ponit aũt aug:banc deſcriptõem in li. de
vtilitate credendi.Miraculũ eſt arduuʒ
aliquid et inſolitũ ſupꝛa ſpem et facultatẽ
es admirãtis. Poteſt ergo queri de differẽtijs poſi⸗
tis in rõne miraculi. Videt᷑ em ꝙ illud qð eſt arduũ ſit
ſupꝛa facultatẽ admiratis. Item multa miracula freq̃n
ter veniũt.nõ ergo dicũt᷑ inſolita.¶ Item raro eueit ecli
plis ſolis.̊ eſt inſolitũ.q̊ẽ miraculũ. Pꝛeteꝛea. ſi ſpe

raret aliquis fidelis. ꝙ de aliquo moꝛbo virtute diuĩa

euraret᷑:nũquid ꝗꝓpter hoc nõ eſſet miraculũ cũ miracu
lum dicat᷑ arduũ et inſolitũ ſupꝛa ſpem ⁊c. ¶ Hꝛeterea
dicitur ꝙ miraculũ eſt ſupꝛa facultatẽ admiratis. Que
ritur quid dicatur ibi facultas.nũquid ſupꝛa rõem eius
vel ſupꝛa poteſtatẽ. atade q̃tuoꝛ ponũt᷑ cõditões.
quaꝝ due pꝛime reſpiciũt rem miraculi.due vltime rõʒ
inqᷓtũ eſt miraculuũ.Qãà arduũ dicit᷑ ſupꝛa ptatem natu
re. Inſolitũ qð eſt cõtra ſolitũ curſum nature:qñ auteʒ
hec duo cõcurrũt.tũc dicit᷑ res miraculi ſᷣm veritatem:
cum aũt eſt ſupꝛa ſpem ex ꝑte affectiue.et facultatẽ mirã
tis ex ꝑte cognoſcitiue et oꝑatiue.tũc eſt in ratione mi⸗
raculi.ratio em̃ miraculi dicitur in com ꝑatõe ad nos.
Per boc poſſũt ſolui obiecta.qꝛ ſᷣm hoc aliud eſt ar⸗
duum bm rõem: et ens ſupꝛa facultatem admiratis. licʒ
cõtingat eidem in eſſe.¶ Ad ſecũqũ dicẽdũ.ꝙ non dicit᷑
inſolitum tm̃ qꝛ raro euenit.ſic em eclipſis ſolis diceret᷑
miraculũ:ſed qꝛ contra cõſuetũ curſum nature.etſi fre⸗

quẽter eueniat.¶ Ad tercium dicendum.ꝙ licet ſpera⸗

ret fidelis ſanitateʒ conſequi virtute diuina.nibilomiꝰ
eſſet miraculũ curatio egritudis incurabilis.quia ſpes
illa nõ ſurgebat ex ꝓpꝛio motu virtutis tm̃. ſ̊ ex fide.qᷓ
innitit᷑ omipotentie diuĩe.Et cũ dicitur ꝙ eſt ſupꝛa ſpe
intelligitur virtutis hũane.lñ aug.ĩ li.de vtilitate cre
dendi. Quedam ſũt que ſolã admiratõʒ.quedã vdᷣo ma⸗
gnã gr am beniuolentiãq; cõſiliãt.Qã ſiꝗs volanteʒ ho⸗
mĩem cernat.cũ ea res nihil ſpectatoꝛi afferat pꝛeter ipʒ
ſpectaculũ.mirat᷑ tãtumõ.Si ꝗs aũt graui et deſperato
moꝛbo affectus.mox vt iuſſum fuerit cõualeſcat:admi⸗
ratõem ſanitatis ſue ſanantis etiã cauſalitate ſuꝑabit.
talia facta ſunt eo tem ꝑe quo deus in vero hbomie quãtũ
ſatis eꝛat homĩbo appaꝛebat.⸗ Ad vltimũ dicendũ.ꝙ ſu
pꝛa facultatem admirãtis.poteſt dici ſu pꝛa rõem et po
teſtatem.hoc em̃ intelligit᷑ ꝑ eſſe ſuꝑ facultatẽ et admi⸗
ratõem. ¶ Geinde querit᷑ de differẽtia mirabilis? mi⸗
raculi.⁊ virtutis.et ſigni.et ꝓdigij. Dicendũ ꝙ vnuz et
idem dicit᷑ mirabile 2 ſignum et virtus: ſ cõpatõne ad
diuerſa.i Qam virtus dicitur reſpectu pꝛincipij a quo.
Airabile vᷣo reſpectu eius in quo et cui fit. Signuʒz vᷣo
reſpectu eius ad quod. Signum enim eſt ad demon⸗
ſtrandũ virtutẽ diuie bisikBem querit᷑ que ſit dif
ferẽtia int illa tria q̃ dicũt᷑.ij.Coꝝ.xij.Signa apłatus
mei facta ſunt ſuꝑ vos.in om̃i patiẽtia.ſignis.et pdigijs
et virtutibo.glo. Hec tria diſtiguũt᷑.vt intelligas ꝙ vir⸗
tus eſt genus ſignoꝝ et ꝓdigioꝝ.ſᷣ̊ figna et ꝓdigia ſunt
in his que ſunt contra natura.vt ꝑ impoſitoem manuũ
et ꝑ oꝛõem hoĩem liberare a moꝛbo.⸗4, Ad qð dicendũ.
ꝙ ſignũ accipit᷑ duplicit ſiłr et ꝓdigiũ.dicit᷑ em̃ ſignuʒ
minus miraculũ.ꝓdigium maius.glo.in ſignis ⁊, pdi⸗
gijs.i.in mioꝛibo et maioꝛilꝰ miraculis.Secũdo modo
dẽ ſignũ qð ĩ qͥlibʒ tꝑe aliꝗd ſignat.ꝓdigiũ qð ĩ futo tm̃
et ita ſignũ ẽ genꝰ vel ſuꝑiꝰ ad ꝓdigiũ.Elirtꝰ at triplici
ter accipit᷑ · Dicit᷑ em vᷣtus habitꝰ mẽtis. Item vᷣtus ge⸗
nus ad ome miraculũ:et ſic ad ſignũ et ꝓdigiũ. Ende
glo. noĩe virtutis om̃e miraculũ accipias.et ſuꝑ bec tꝛia
diſtiguũt. vt ſic ĩtelligas.ꝙ virtus eſt genꝰ ſignoꝝ ⁊ p⸗
digioꝝ · Tercio mõ dr̃ virtꝰ in bis que nõ ptꝛa naturã.
vt ꝑ inpoſitõem manuũ ⁊c.Et ſic diuidit᷑ ↄ miraculũ.
1 embꝛum ſecundum

.
5*

Oſecundũ quo querit᷑ cui cõueniat ratia
miraculi.Circa hoc erũt quĩq; vidẽda pe⸗
nes quĩq; articulos huiꝰ membꝛi.⸗¶ Pꝛi⸗
mus.v.ratio miraculi cõueniat oꝑi crea⸗

4 . * — . — . — „
onis et gubernatõis.4 Secũdus.v. opꝰ incarnatõis

x5pᷣi ſit miraculum. ¶¶ Tercius.v. Eua ſit miraculoſe de
coſta ade facta.¶¶ Quartus.v.iuſtificatio im pij ſit opus

miraculoſum. ¶ Quĩtus.v.opus reſurrectõis vel gloꝛi

ficatonis ſit miraculum.

ticulus primus

KRticulo pꝛimo querit᷑.vtrũ ratõ miraculi cõ
ueniat oꝑi creatõis et gubernatõis. Et vide
tur ꝙ ſic. Nã dicit᷑ de mutatõe aque in vinũ
oh.ij. In glo. maioꝛ virtꝰ ẽ in creatõe celi et terre ⁊ gu
bernatõe.et ꝙ quotidie aqua pluuie ꝑ vites ĩ vinũ verti
tur.et ꝙ ex ꝑuo ſemiario fruges naſcũt᷑:cũ ergo ꝓ mira
culo virtus accipiat᷑ in ſacra ſcriptura.ſicut.j.Coꝝ.xij
Alijs ꝑ ſpm̃ dat᷑ oꝑatio ðᷣtutũ.glo.miraculoꝝ eꝛit maiꝰ
miraculũ.et ita ome opus creatõis et gubernatõnis.et
etiã generatõis ſᷣm naturꝗ erit miraculoſũ.et ita videt᷑
ꝙ; omia hmõi oꝑa ſunt miraculoſa. MPꝛeterea.aug.ſu
per Joh. vj. vbi agit de quinq; panibo dicit. ꝙ miracu⸗
la dei de quibo totum mundũ regit.vniuerſamq; creatu
ram admiſtrat. aſſiduitate viluerunt.ita vt nemo pene
dignetur attendere oꝑa dei.mira et ſtupenda in quoli⸗
bet ſemis grano.ſm ipᷣam ſuã miſericoꝛdiã magnã.ſer
uauit ſibi quedam que faceret tꝑe opoꝛtuno.pᷣter vſita
tum curſum oꝛdiemq; nature:vt nõ maioꝛa ̊ inſolita vi
denda ſtuperent.quibo quotidiana viluert.¶ Itẽ ibidẽ
Aaius em̃ mir aculũ eſt gubernatio mũdi totiꝰ.qᷓᷓ ſatu
ratio quĩq; miliũ hoĩm de quĩq; panibo. et tñ hoc nemo
mirat᷑.illud mirãtur homĩes.nõ qꝛ maius eſt.̊ᷣ qꝛ raꝛũ
eſt. ¶ Item virtus ẽ miraculũ ſiẽ ptʒ in glo.j.Coꝝ.xij.
alijs ꝑ ſpm̃ datur ⁊c. vbi maioꝛ virtus ibi maiꝰ mira⸗
culum.h̊ maioꝛ eſt virtus in creatõe celi et terręqᷓ ĩi mu
tatõne aque in vinũ.q̊ et maius miraculuʒ. ¶ Contra
ſuꝑ illud Ro.xj.cõtra naturã inſertus es ĩ bonã oliuaʒ
glo. dicit᷑ hũano moꝛe eſſe cõtra naturã. qdð eſt cõtra ſo⸗
litum curſum nature moꝛtalibo notũ. SItem nõ incon⸗
grue dicit᷑ deus facere ↄtra naturã. q facit cõtra id qð
nouimꝰ in natura. Hũc em̃ appellamꝰ cognitum nobis
curſum ſolitũq; oꝛdinem nature.cõtra quẽ cũ qus ali⸗
quid facit.magnalia vel mirabilia noĩant᷑.¶ Ad qð di
cendũ. ꝙ licet oꝑa creatõis ſint ardua.nõ tñ ſunt inſoli
ta. ſ inſolitũ dẽ qð ẽ cõtra curſũ nate determiatũ. Que⸗
dã etiã nõ ſũt ſupᷣ facultatẽ admirãtis.rõ em̃ ad quedaʒ
pt᷑ aitingere.quoꝝ rõʒ pt᷑ iuenire. Si obijciat᷑ eccs.vij.
Intellexi q oꝑũ tei nullã poſſit hõ inuenire rõem.Re⸗
ſpõſio ſufficientem.¶ Ad illud qð obijcit.dicẽdũ ẽ.ꝙ nõ
ſeꝗt᷑.ſi mioꝛa oꝑa.i.minꝰ oñdẽtia virtutẽ dei ſunt mira⸗
cula.ꝙ magis oſtẽdentia ſunt magis miracula.¶ Adil
lud qð obijcit᷑ idẽ eẽ virtutẽ et miraculũ.et idðo ſi maioꝛ
virtus:et maiꝰ miraculũ.Dicendũ ꝙ aliũde dicit᷑ ᷣtus
et aliũde miraculũ.Aã vᷣtus dẽ reſpectu pꝛĩcipij a quo.
AMiraculũ reſpectu eiꝰ cui fit. Pꝛeterea oẽ miraculũ eſt
virtus.ſᷣ̊ nõ oĩs virtꝰ ẽ miraculuũ.⁊ ꝓpt h̊ nõ ſequit᷑.ꝙ ſi
ſit maioꝛ virtꝰ ꝙ ſit maiꝰ miraculũ. Dicit᷑ at maioꝛ vtꝰ
nõ ex ꝑte dei agẽtis.cui eque facilia ſũt magna vt ꝑua:ſᷣ
qͥ ad magnitudiem rei qᷓ fit.⁊ de qͥ fit:et qꝛ maiꝰ ẽ facere
aliꝗd de nihilo qᷓ te aliqͥ. ⁊ maioꝛis vᷣtutis res ẽ mũdus
ꝙᷓ aliq ꝑticula mũdi.iõ dꝛ maioꝛ vᷣtꝰ:ſ̊ creatõ nõ ẽ ↄð ali⸗
quẽ nat᷑e ꝑticularis curſũ.ſiłr nec gubernatõ.⁊ ideo nõ
dico miraculum ⁊c̃.

Articulus ſecundus

Dſecũdũ articulũ qͥ qrit᷑ de oꝑe icarnatõis.
an ſit miraculũ.Videt᷑ em̃ ꝙ ei ↄueiat rõ mi⸗
raculi:eſt em̃ arduũ.⁊ nouũ.et qͥ nibhil maiꝰ.

¶Pꝛeterea. dic Anp. in li.de cõceptu vᷣgiali.oĩa ꝗ fiunt

aut fiunt ſola dei voluntate. aut nata m vim illia deo

— — — „-- C————

S —– 8

6
e⸗
41
i

„

6
ſͤe
ni

(Mueſio

inditaʒ. aut volũtate creature:et ea que nec natura nec
volũtas facit ̊ ſolus deus.ſemꝑ mirãda ſunt.ex quo ap
paret ꝙ tres ſunt reꝝ curſus mirabilis. naturalis 2 vo
lũtarius.Cũ igit᷑ incarnatõ nõ ſit actus naturalis aut
volũtariꝰ volũtate creature.erit mirabilis· et ita opus
incarnatõis erit miraculũ.¶ Pꝛeterea.maioꝛ e diſtan ⸗
tia increati ad creatũ.qᷓ; huiꝰ ſpẽi create que eſt frumẽ⸗
tum. ad illã qᷓ eſt oꝛdeũ vel aliaꝝ bmõi: ſi oꝑante &o
fieret. ꝙ idẽ eſſet frumẽtũ et oꝛdeũ. boc dicẽt miraculuz:
& illud maiꝰ dieet᷑ miraculũ.cũ opãte xo factũ ẽ. vt ille
q eſt dedeſſet bõ. ¶ Cotra.miracula ſunt que fiunt con⸗
tra naturam ꝑticuſarẽ. nõ tm̃ ſupꝛa.ſicut ꝙ cecꝰ viſů re⸗
cipiat et ſimilia:p̊ opꝰ incarnatõis nõ eſt bmõi.ſupꝛa eĩ
naturã ẽ:ſ nõ currit cõtrario curſu curſui nature.no
eſt miraculoſũ.⸗. Pꝛeterea.termĩat᷑ ad illud. cui⸗ nõ eſt
ſimile reꝑire in natura. pᷣbigratia.ꝙ de ſit bõ et econ⸗
uerſo:ſᷣ opus miraculoſũ termiatur ad opus confoꝛme
nat᷑e. Viſus em̃ cõfoꝛmis ẽ in priꝰ ceco.et naturalit vi⸗
dente:ilr et vita in reſuſcitato.reſlat ẽ̊ ꝙ nõ eſt opꝰ mi
raculoſum. Item ad ro. rj. in glo.ſuꝑ illud. Inſert?es
⁊c.dicit᷑ q miraculũ eſt.qð fit contra natura.ſᷣ incarna
tio filij dei nõ fuit cõtra naturã.̊ nõ fuit miraculũ.pꝛo⸗
batio maioꝛis.ſi em̃ fniſſet cõtra natam. aut fuiſſet con
tra increatã. aut ð naturꝗ creatã.cõtra increatã nõ. qꝛ
ipi nibil eſt impoſſibile. Si cõtra creat.hoc non videt᷑
verũ.conſtat em̃ ꝙ natura creata ſemꝑ habuit ĩ ſe obe⸗
dientiã ad obediẽdũ nature increate:nec iſta obediẽtia
repugnabat nature create. imo de natura create erat
vt obediẽs eſſet. ¶ Pꝛeterea. cũ dĩna nata vniebat᷑ bũa⸗
ne. nibil ſubtꝛahebat᷑ hũane nat᷑e:ĩmo in hoc melioꝛaba
tur et cõplebat᷑. ̊ ſi cõpletio nate nõ ẽ cõtra naturã ipiꝰ
patet ꝙ nõ fuit incarnatio cõtra naturã creature.n fuit
S nirdrut qd dicendũ.ꝙ licet opus incarnatio
nis ſit mirabile.nõ tñ miraculũ ꝓpꝛie dictũ. ome em̃ mi
raculũ eſi mirabile nõ ecõuerſo. Uñ cõcedendũ ẽ. ꝙ eſt
Fm curſũ mirabile ꝓut dicit anſel.⁊ ꝑ boc pʒ ſolutõ ad
duo pꝛimo obiecta.i Aâ inſolitũ ſm ꝙ ponit᷑ in rõne mi
raculi.eſi qdðᷣ ſit cõtra cõſuetũ curſum nature. et tale nõ
eſt incarnatio.4¶ Silr ad illud qð dicit anſel.Qam con
cedendũ ꝙ incarnatio ſit ſᷣm curſũ mirabilẽ:bſᷣ mirabi⸗
le compᷣbedit ea que ſũt ſupa naturã.et ea que ſunt con
tra naturã. i. cõtra ſolitũ curſum nat᷑e. Incarnatio aũt
licet ſit ſupᷣ nat᷑am.nõ ẽ ↄtra curſũ nate.et iõ nõ ẽ ꝓpꝛie
miraculũ.4 Ad illð qð obijcũ.ꝙ maioꝛẽ diſtatia inter
creatũ et increatũ ⁊c. Dicimꝰ ꝙ ĩ creatura reſpectu cꝛe
ature eſt diſparitas vel cõtrarietas rõne ſuaꝝ foꝛmaꝝ
et ſicnt bec foꝛma diſtat ab illa.ita materia a materia:
nec potuit eẽ materia buiꝰ materia illius.ſicut nec iſta
foꝛma illa:⁊ hoc ẽ ꝓpt᷑ h.ꝙ quelibet iſiaꝝ ſoꝛmaꝝ nũe⸗
rat et diſtinguit naturã ſuã totalit᷑ a materia alteriꝰ nõ
ſic aũt fuit ĩ creatoꝛe reſpectu creature. etſi em diuerſa
ſit diuĩtatis et hũanitatis nata.tñ eſt vna ypoſtaſis ꝑ⸗
ſone dei in ipᷣo qui eſt teꝰ.et hoc ſine aliqua ſubtractõne
ab hac nata vel illa:diciꝰ ̊ᷓ ꝙ qᷓtũ ad h̊ nõ ẽ tãta diſcre
pãtia iter creatoꝛẽ et creataʒ.quãta int duas creatas.

vticulns tercins

2

Bfciũ articulũ qͥ qꝛit de coſta ade ex q̃ fcta ẽ
eua.vtrũ ibi fuerit miraculũ vł nõ:et ꝙ ſic vi
et᷑.ã illi mutatõi cõuenit tota rõ miracu⸗/
li.nec poteſt dici ꝙ ibi non fuit ratio miraculi.quia nõ
erat inſolitum:immo etiã erat ĩ coſta oꝛdo in cõtrariuʒ
eiꝰ qð factũ ẽ de ipᷣa.q¶] Si dicat᷑ ꝙ illud nõ fuit ſupᷣ facul
tatẽ admirãtis.Cõtra.Aut em̃ dꝛ miraculũ eẽ ſup facul
tatẽ.aut ſupᷣ rõem admirãtis.qñ rõ nat᷑alit᷑ nõ pt᷑ opꝛe⸗
hedere illud. aut qñ nec nat᷑alit nec aliter. Si ̊ vltimo
mõ.tũc eĩ nullũ eꝛt miraculũ.⸗õ em̃ reꝑitur aliqð mi
raculũ ad qð rõ nõ poſſit attigere.ſaltẽ credẽdo ꝑ fidezʒ
KReſtat q̊ ꝙ dicet᷑ eẽ miraculũ ſupᷣ facultatẽ ſiue ſup̃ ra⸗
tionẽ.q eſt ſuꝑ illð qð natalit᷑ pt ĩtelligẽ:ſᷣ cõſtat ꝙ il⸗
lud nõ poterat intelligẽ natuꝛaliter.qꝛ rõ nõ poterat ad

.

—

xlu.

hoc naturaliter attingere.ꝙ de coſta fieꝛet mulier. Hoc
em̃ excedebat et naturalia ? ſpiritualia que poſſet ratõ
comp̃hẽdẽ de ſe.̊ fuit ſupꝛa facultatẽ admirãtis.i Ao
ð dicẽdũ.ꝙ reuera nõ fuit illud miraculũ ſ̊ mirabile:
intelligẽdũ ſicut dicit aug.ſuꝑ geñ.ad lit.triplex ẽ rõ
exeũdi res ineſſe.et dicit᷑ pꝛima rõ cauſalis.⁊ ſin hoc di
cit aug.ꝙ de pꝛimo creatis Fm rõem cauſalem ſiue ſᷣm
rões cauſales.potuerũt om̃ia fieri.que poſtmodũ facta

ſunt:hec ant cauſalitas dicit᷑ eẽ in ipo deo ⁊ non in ipᷣis

creatis niſi materialiter.pᷣm ꝙ de ipis pt᷑ facere. et ipſe
ſunt poſſibiles obedire.Eſt at alia rõ qͥ dicit᷑ ſeminalis
ᷣm quã multa pñt fieri.ꝑ angeloꝝ occultas oꝑatões.et
ꝑ motũ coꝛpoꝝ ſuꝑioꝝ:ſicut ſunt rane et hmõi aĩalia.q
fiũt ex putrefactõe.Eſt ⁊ tercia rõ reſpectu coꝛꝑalis cꝛe
ature.ſicut nature inſite ipᷣis rebo coꝛꝑaliba creatis:Fᷣm
ꝙ nos dicimꝰ.ꝙ hec naturalit᷑ ꝓducit᷑ ab illa.vt granũ
ex grano.et planta ex planta:diciꝰ q̊ ꝙ nihil qð fiat ſᷣm
rõem naturalẽ aut ſemialẽ eſt miraculũ.ſ̊ ome miracu⸗
lum ſit ᷣm rõem cauſalẽ tm̃:nõ tñ cõuertit᷑.vt om̃e quod
ſit ſᷣm rõem cauſalẽ ſit miraculũ.fieri aũt ſᷣm rõeʒ cau
ſalem potuit dupliciter aliquid. AUnde aug.in ix.ſuper
geñ. ad lit. Omnis iſte nature vſitatiſſimus curſus ba⸗
bet quaſdam naturales leges ſuas.ſᷣm quas et ſpiritus
vite qui creatus eſt.habet quoſdaʒ appetitus ſuos deter
minatos quodãmodo.quos etiam mala voluntas non
poſſit excedere.et elemẽta mũdi huiꝰ coꝛpoꝛei babẽt de⸗
terminatam vim qualitatẽq; ſuam. quid vnumquodq;
valeat vel non valeat.quid de quo fieri poſſit vel nõ poſ
ſit: ex bis velut pꝛimoꝛdijs rerum: omnia que gignunt᷑.
ſuo quoq; tem poꝛe exoꝛtus pꝛogreſſuſq; ſumunt.fineſq;
et diſceſſiones ſui cuiuſq; generis:vt ð grano tritici nõ
naſcatur faba.vel de faba triticum.vel de pecoꝛe homo.
vel de homine pecus.Super hunc autem motum cur⸗
ſumq; naturalem poteſtas creatoꝛis habʒ apud ſe poſſe
aliud de his facere q; eoꝛum quaſi ſeminales rationes
habent:non tamen id quod in eis non poſſit. vel de his
fieri vł ab ipo poſſit. Ieq; em̃ potẽtia temeraria.̊ ſapi
ente virtute omnipotens.ct bec de vnaquaq; re in ſuo tẽ
poꝛe fecit.quod ante in ea fecit.vt poſſit alius:ergo ẽ re⸗
rum modus.ꝙ illã herba ſic germinet. illa ſic: illa etas
parit. illa non parit:bomo loqui poteſt.non pecus:ho⸗
rum et talium modoꝛum rationes.nõ tm̃ in veo ſunt.ᷣ
ab illo etiam rebus creatis indite atʒ concrete.vt auteʒ

lignum exciſum de terra ariduz: ſine radice vlla.ſine ter

ra et aqua.repente floꝛeat et fructum gignat.vt ſterilis
feminam in ſcnectute pariat. vt aſina loquatur: et quid
bhuiuſmodi eſt.dedit quidẽ naturis quas creauit. vt eis

et S poſſent. J J
¶Articulus quartus
Oquartum articulum quo queritur de ope

re iuſtificationis.vtrum ſit miraculoſum: et
videtur ꝙ ſic.per illud qð dicitur Ephe.iij.

Fm donum gratie que data eſt mihi ᷣm operationẽ vir⸗
. B tutis eius.glo.dagna virtus eius eſt.qua fecit ꝙ peꝛſe

cutoꝛ ſic eſſet aplus. Hoc em̃ eſt vt qdᷣlibet miraculum.
Item in ps.MNiſericoꝛdias dñi.ſuꝑ illud. cõfitebunt᷑
celi mirabilia tua.glo. In iuſtificatõne impioꝝ ꝗd lau⸗
das niſi mirabilia dei.iĩmo plꝰ miraculo vidẽt᷑.vn ſeqꝗt᷑.
laudas qꝛ ſurrexeꝛũt moꝛtui.plꝰ lauda qꝛ redẽpti ſũt ꝑ⸗
diti:vides hoĩm heri voꝛaginẽ ebꝛietatis.hodie oꝛnamẽ
tũ ſobꝛietatis c. ¶ Kõtra nõ cõuenit ei ratõ miraculi
ſuꝑiꝰ poſita:nõ em ẽ arduũ et inſolitũ.⁊ nõ ſem ꝑ fit abſ
qʒ volutate creature.ĩmo cũ nec in adulto.VIñ aug.qui
creauit te ſine te.ñ iuſtificat te ſine te.tẽ qꝛ oſtenſiuũ ẽ
miſe ricoꝛdie diuine pꝛincipalit.miraculũ an nõ ſ̊ ma⸗
gis potẽtie. G obiecta aũt reſpõdendũ ꝙ nõ dicitur
miraculũ in pꝛima obiectõe ſ̊ vt miraculũ:ſic em̃ miꝛa
culũ ẽ.ꝙ de ceco ſit vidẽs.ita hoc q̃ſi cuʒ de ꝑſecutoꝛe fit
apoſtolus. Ad ſecũdũ dicendũ.ꝙ dicũt᷑ eſſe plomiracu
lo. Hoc ẽ qꝛ illa mira ſunt circa res nobilioꝛes.vita em

gratie nobilioꝛ et excellentioꝛ eſt vita nature que ab ea
ꝑficitur. Vñ aug.ſuꝑ geñ.ix.habet deus in ſeipᷣo abſcõ
ditas quoꝛũdam factoꝝ cauſas.quas rebo ↄditis nõ in⸗
ſeruit.eaſq; implet nõ illo oꝑe ꝓuidẽcie quos naturas
ſubſtituit vt ſint.ſ̊ illo quo eas adminiſtrat vt volueꝛit.
qui ↄdidit. Obi eſt et gratia ꝑ quã ſalui fiunt paccatoẽs
IQZam qð attinet ad naturã iniquã ſua volũtate depꝛa⸗
uatam.recurſum ꝑ ſemetip̃am nõ habet.ſ̊ ꝑ dei gratiaʒ
qua adiunatur et inſtaurat᷑:neqʒ em deſperãdi ſunt ho⸗
mies in illa ſnia in qua ſcriptũ eſt. om̃es qui ambulant
in ea nõ reuertent᷑:dictũ eſt em̃.ſm pondus iniquitatis
ſue.vt qui reuertit᷑.nõ ſibi tribuat ſ̊ gratie dei: ñ ex opi
bus.ne foꝛte extollat᷑. ꝓpterea miſteriũ gratie bꝰ apłus
abſconditũ dixit nõ in mũdo in qno ſunt abſcõdite cau⸗
ſoles rões omniũ rerũ naturaliter oꝛituraꝝ. ſicut abſcõ
ditus erat leui in lumbis abꝛabe.qñ et ip̃e decimatꝰ eſt
ſed in deo qui vniuerſa creauit:qᷓ; ob rem omia etiam qᷓ
ad hanc gram ſignandã. nõ naturali motu rerũ. ſᷣ mi⸗
rabiliter facta ſunt.eoꝛũ etiam abſcondite cauſe.in deo

fuerant. .
ticulus quintus

—

D quintũ articulũ quo querit de opere glo⸗
rificatõis vł reſurrectõis.vtrũ ſit miraculo⸗
ſum.Et videtur ꝙ ſic ̃in naturã.ꝑ illud qð
dicit᷑.poſuerijt moꝛtalia ſeruoꝝ ⁊c̃.glo.q̃ſi quicq; eoꝛũ
reſurrectõi depiret.cũ ille ex occultis nature finibo totũ
reintegret. E aũt ſit miraculoſũ.videtur ex pꝛedicta
auctoꝛitate anſel.Et pᷣterea reſurrectõ termiat᷑ ad vi⸗
tam iteratã.nõ Fm curſum nature.ſed ſupꝛa.quare erit
miraculoſa. ¶ Contra. ſua ſpecies eſt quaſi in infinitũ
nobilioꝛ ſpecie que fit ſm naturã.ſcʒ claritas coꝛpoꝛis.
nõ ſimiliter eſt ĩ miraculis. Species aũt quãtũ ad actũ
videndi.nõ eſt melius in eo qui illuiatur. ¶ Ad hoc di
cendũ.q reſurrectio nõ eſt naturalis.qꝛ nõ operat᷑ ibi
natura: nec miraculoſa. qꝛ nõ fit contra conſuetũ curſũ
nature.cũ natura ſit poſſibilis ⁊ ex cõgruo diſpoſita ad
vitã gloꝛioſam ⁊ imoꝛtale.ex oꝛdinatõe quã habet coꝛpꝰ
ad aiam rõnalem:ſed eſt mirabilis.i.ſupᷣ naturã. et eſt
ad cõplemẽtũ.Qec cõcludit᷑ ex auctoꝛitate anſel. niſi ꝙ
ſit mirabilis.mirabile aũt cõmune eſt ad illud qdð ẽ ſi upᷣ
naturà et cõtra naturã.¶¶ Ad illud qð obijcit᷑ ꝙ ſit natu
ralis. ꝑ h ꝙ; dicit glo. ꝙ ex nature finibo ⁊6. Bicẽdũ ꝗ;
li ex. nõ dicit ibi aliquã rõem cauſe efficiẽtis. ̊ materie
poſſibilis.ſiue diſpoſite ex cõgruẽtia ad reſ urrectioneʒ
er oꝛdinatõe quã coꝛpus habet ad aĩiam rõnalem: et iõ
nõ dr aliqͥ mõ natalis.¶ Ad h̊ qʒ obijcit᷑ ꝙ ẽ miraculo
ſa.qꝛ teꝛmiat᷑ ad vita iteratã nõ ᷣm cuꝛſũ nate. Dicẽdũ
Pꝛie iteratio vite illius.nõ ẽ ↄtra ſolitũ cuꝛſũ nature
qꝛ nõ iteratuꝛ vita moꝛtalis ̊ gloꝛioſa que eſt cõpletio
nature. Opatio aũt miraculoſa teꝛnnĩat᷑ as aliquẽ actũ
cõfoꝛmem nature. 1

bꝛum tercium

Vmembꝛũ terciũ quo querit rõe eius qðᷣ

dicit.ꝙ miraculũ ẽ cõtra natuꝛã. Et vidr
ꝙ nõ.ꝑ id qð habet᷑ ſuꝑ illð ad Ephe.iij.
gqꝓue ſit diſpẽſatio ſacramẽti abſcõditi a ſe⸗
o.glo. Mec cõtra cauſas quas deus volũtaꝛie

culis in

iſtituit. volũtate mirabili aliꝗd fecit.⸗¶ IDẽ ſuꝑ illð Ro.
ri⸗: Cõtra natunꝗ inſeꝛtus es ĩ bonã oliuõ. glo. deus cre⸗

atoꝛ et cõditoꝛ oim natuꝛaꝝ. mihil facit cõtra natuꝛam.
Cõtra ſupꝑ illud.ij. Coꝛin. xij. Etſi nihil ſim tñ ſigna
platus mei facta ſunt ſuꝑ vos in omi patiẽtia. ĩ ſignis
et ꝓdigijs ⁊ vᷣtutibo.glo.ſigna et ꝓdigia ſũtĩ his q̃ con
tra naturã fiũt.ᷣtus ĩ his q ñ ↄtra nataʒ. vt p iĩpoſitõez
manꝰ 2 oꝛõem. hoiem a moꝛbo liberaꝛc. Ytẽ ſup illud
MHo.xj. Cõtꝛa naturã inſe ertus es ĩ bonã oliuã glo.dicit
hũano moꝛe cõtra naturꝗ.qð ẽ cõtra nature curſũ moꝛ⸗
talibo notũ:ſicut eſt illud vt ſurculꝰ fructus radicis fe⸗
rat: id eſt em cõtra natnꝛã dicit aptus. qʒ eſt cõtra vↄlue

tudiem nature.quã noticia hũana cõpꝛehbendit. ¶¶ Item
in eadem glo. Qon incõgrue dicit᷑ deus aliquid facere
cõtra naturam. qñ facit contꝛa id quod nouimus in na
tura:hunc em̃ apellamꝰ cognitũ nobis curſum ſolitũq;
nature.contra quem cum deus aliquid facit.magnalia
vel miracula noiant᷑. ¶¶ Item cũ de ratõe miraculi ſit ſie
ri cõtra naturani.querit᷑.vtrũ quicꝗd ſit contra naturã
ſit miraculũ:qdð ſi dicatur. Contra. ANonſtra em̃ fiunt
ↄtra natuꝛã.et tñ nõ ſunt an eitodetn na⸗
tura dicit᷑ młtiplicit. Dicit᷑ eĩ qũʒ naturalis curſus ho
mibus notus.vt in pᷣdicta auctoꝛitate dicit᷑ hũano mo⸗
re ⁊c᷑. Qñz dicit᷑ natura.poſſibilitas quedã nature quã
dedit deus.vt ex ea fit qdð ipᷣe vult. et ſic accipit᷑ in glo.
ſuꝑ illud Ro.xj. Contra naturã inſertus es ⁊c.glo.id
nature eſt cuiq; rei.ꝙ de ea deus facit.a quo omis mo⸗
dus.numerus.⁊ oꝛdo nature.Et.ij.ſenten.di.xviij. De
dit aũt deus naturis. vt ex eis hoc fieri poſſet.nõ vt mo

tu naturali haberẽt.et poĩt exemplũ de virga arida et

coſta. Qñzʒ dicitur natura ſumma lex nature.ſcʒ ipe de⸗
us.ſuꝑ illud ad Ro.xj. contra naturã inſertus es in bo
nam oliuã.glo.cõtra illã ſũmam nature legeʒ a noticia
remotã.ſiue impioꝝ ſiue infirmoꝝ.tam deus nllo mo⸗
do facit.qᷓ cõtra ſeipᷣm nõ facit.Sitc & patet.qꝙ ſᷣm ꝙ ac⸗
cipitur vltio mõ.nihil cõtra naturã ſacit. Siłr nec ᷣm
ꝙ modo medio.qꝛ id nature eſt in re.qꝙ dæ ea ̊ poſſit fa
cere.Scðm aũt pꝛimũ modũ dicit᷑ facere ↄtra naturam
Vnge illud nõ incõgrue dicit᷑ facẽ deꝰ cõtra naturã.qũ
facit cõtra id qð nouimꝰ in natura ⁊c. 4 Ad aliud re⸗
ſpondet᷑.ꝙ mõſtra nõ ſunt miracula.licet fiant cõtra na
turam ᷣm ꝙ errat in opere ſuo. Videlicʒ ſint contra na
turã.tñ a natura ſunt ꝑ erroꝛem nature.miracula autẽ
ab alio pꝛincipio fiunt q; ſit natura.ſcʒ a ſuperioꝛi.id ẽ
pꝛima natura cui tebet obedientiaʒ craturg.⸗ C,& cir
ca hoc queritur an ſi differentia inter facere contra na⸗
turã.et pꝛeter et ſupꝛa:etſi eſi.que ſit.qñʒ em̃ inuenimꝰ
aliqua fieri pᷣter naturam vt dil.xviij. ſecũdi ſenten.ca.
omniũ rerum.vbi dicitur ſuꝑ hunc naturalem curſum
habet apud ſe.de omibus poſſe facere ⁊c. Alia vo p̃ter

naturã quoꝛum cauſe ſunt in deo.vt ad ephe.iij.ſuꝑ illõ

que ſit diſpenſatio ſacramẽti abſconditi a ſeculis a deo
glo.ſic cauſe oĩm que ad xpᷣi aduentũ pᷣnũciandũ in rex
natura pᷣter vſitatũ curſum mirabiliter facta ſunt.ĩ deo
ſunt ⁊c. Qñʒ dicit᷑ aliq fieri cõtra naturã ad Ro.xj.cõ
tra naturã inſertꝰ es i bonã olinã.glo.dicit᷑ hũano mo⸗
re fieri cõtra naturã ⁊c. aliq differẽtia dicit᷑ eſſe inter
fieri contra naturã.⁊ pᷣter.et ſupꝛa. Sraral de g⸗
bus ponit exemplũ ; fiunt contra naturã. ſunt illa que
dicũtur fieri cõtra naturã et ſup naturã. nulla ẽ diſte⸗

rentia.i Reſpõdetur.qñz pᷣter accipit᷑ ꝓ cõtra.et ſupᷣ.

vt in p̃dictis ⁊ ſic nulla eſt differentia:qnʒ ita diſtinguũ
tur hec noĩia.ꝙ diuerſa ſũt. vbi opus incarnatõis dicit᷑
ꝓꝛie ſupꝛa.ſed nõ ꝗꝓpꝛie cõtra.qꝛ illud qð dicitur fieri
ↄtra naturã.currit ↄtrario curſu curſui nat᷑e.vt ꝙ cecꝰ
viſum recipiat:curſus em̃ nature eſt.vt de pꝛiuatõne ad
habitum nõ fiat regreſſus:oↄtra curſum nature ẽ vt fiat:
iſtud aũt ſcʒ deum fieri hoĩem nõ eſt tale. ꝛeter natuꝛã
autem dicuntur fieri ꝓpꝛie.que habent aliqð ſimile in
oꝛdi ne nature.et habent aliquam cõuenientiam in na⸗

tura et aliquam differentiam:vegetabilia em oꝛdinant᷑

ante ſenſibilia.et habẽt cõtinuatõem ſᷣm ph̊m vt ĩ aue
que d arboꝛe naſcitur quod cõtinuare dicit᷑ aĩimalia et
vegetabilia ßᷣm em̃ ꝙ beret ſaxo et ñ viuit.ſi ſeꝑetur. ha
bet cõmune cũ vegetabili:ꝙ non viuit ſeꝑatum a terra.
fim ꝙ motum habet retrahendi et exeundi cũ aĩalibus:
fit ̊ pꝛogreſſus de vegetabili ad ſenſibile et nõ econu er
ſo. e ẽ de virgis facti ſunt ſerpẽtes.videtur eſſe de his
que fiunt pꝛeter naturam ꝗpꝛie et non contra: fieri au⸗
tem de ſerpẽte virgam non eſt ſimile.ſed eſt oino econtra
naturam. Unde exo.vij.de mutatione virgarum in ſer⸗

pentes.glo. Aug. Inſunt rebus coꝛpoꝛeis ꝑ omnia ele⸗

menta mundi.quedam occulte ſemiarie ratões.quiba

—). —. — - — —,

—

um

Fen
ſfaeee
nn
olic⸗
gnalea
liſitſi⸗
Uaturi
ſifiunt
igm,
ſusbo
mnomo⸗
mneqn
inge.
go. id
iDe
tno
ricet
esinbo
ottig
llono⸗
fnge
Feeßnn
olitfa
uurnre
lNlvdre⸗
Gran
Onann
hore

te
E
ana⸗
enin⸗
ncn.
Crfun
1oßeer
u
lioad
Cüinner
ntid
Rone
mnono
eſeine
Ang
tillce
gedice
e ð
lingii
is dia
ur ſeri
ccec⸗
one ad
Etfiat
natun
wilen
lin na
hainant
pt iane
haliget
nn
Itero⸗
ſbos
onuer
bis
1 au:
onta
nſer⸗
nele⸗
nnir

loꝛum.

¶ Lueſtio
cum data fuerit opoꝛtunitas tꝑalis. ꝓꝛupũt in ſpecies
debitas ſuis modis ⁊ ſinibo.Qec dicũt᷑ qui faciũt aima
liũ creatoꝛes.ſic nec agricole ſegetũ vel arboꝝ vł hmõi.
q́;uis pᷣbeãt quaſdãa viſibiles opoꝛtuitates et cauſas na⸗
ſcendi:illud & in quo inuãt ſemĩales rões. licet ꝑ aligꝗd
aliud excitentur.nõ dicunt᷑ fieri contra ſed pᷣter.vt ĩ ꝓpo
ſito caſu.

lembꝛum quartui

Embꝛũ quartũ quo agitur ð cauſis mira

x cauſa finali Ad quid ſit miraculum.
Secũdus de cauſa efficiẽte.v.ſit creatoꝛis
ꝛis et creature.. Lercius de cauſa mateꝛi

ali. v. de omi re poſſit fieri miraculuʒ. Quartus de cã

foꝛmali.ſcilicet quibo modis fiat multiplicatio miracu

Irca pꝛimũ querit᷑. ad quid ſit miraculũ:ar⸗
guit᷑ aũt ꝙ nõ ſit ad aliquẽ finẽ 'm naturam.
ceñ ſit opus ſupꝛa naturã.quare finis erit ſu⸗
pꝛa natura:om̃e ant opus ſupᷣ naturam cum ſit dei tm̃.
erit aut ad demõſtratõem diuie potẽtie.aut ſapiẽtie aut
bonitatis pꝛincipaliter.hec em̃ trinitas eſt.pᷣm quã res
ꝓcedit a ceo.Et videtur ꝙ oſtẽdat pꝛicipaliter potenti
am.Gicit᷑ em̃ in glo.ſuꝑ illð põ.Exaltabo te deus meꝰ
rex.ibi.vt notã faciãt filijs hoiĩm potẽtiam.glo. Mota.
facta eſt potẽtia qn apoſtoli virtutes fecerũt.⸗ Ad ideʒ
ij.Coꝛin.j.Judei ſigna petũt.glo.ſigna potẽtie. aũt
ſint oſtẽſionẽ ſapientie videt᷑. Dicit em̃ aug.ſuꝑ oꝑa ſex
dieꝝ.iaõ potẽtia temeraria ſᷣ ſapiẽtie vᷣtute om̃ipotens
eſt.et hoc de vnaquaq; re ſuo temꝑe facit.qð ante in ea
fecit vt poſſit.Ex hoc accipit᷑.ꝙ pꝛĩcipaliter oſtẽdãt vir
tutem ſapientie. aũt oſtẽdat virtutem bonitatis.oñ
ditur ex glo.ſuꝑ illud. Mirabilia teſtimonia tua.glo.
Perhibent teſtimoniũ deo bomiatis et magnitudinis.
celum et terra 1 omia viſibilia oꝑa.quare ſi quedã moꝛ
talibo vſu viluerũt.ſunt tñ admiratõe digna. ꝛ at ſint
pꝛĩcipaliteꝛ ad fidem in nobis cõfirmãdaʒ ſiue impꝛimẽ
dam. videt᷑ ex glo.ſuꝑ illud.Cõfiteboꝛ tibi dñe in toto
coꝛde meo.ibi· At det illis hereditatem gentiũ.glo.hec
fuit intẽtio miraculoꝝ que xpc fecit.vt crederẽt gentes.
Item ad coloʒeñ.j.in fi.m q̊ͥet la boꝛo certãdo ſᷣm oꝑa⸗
tionẽ eiꝰ quã opat᷑ in me cũ virtute.glo.miraculoꝝ.i.
certo cõtra ꝑfidos adiuuãtibo me ſignis virtutũ.et poſt
labon meo adiũgit miracula ad confirmatõem.¶ Ad
qð dicẽdũ .ꝙ vtilitas miraculoꝝ quo ad hoĩem fuit ad
fidẽ aſtruẽdam: ꝑ ea em̃ que erãt ſupꝛa naturã et cõtra
curſum natu re ſolitũ.opoꝛtuit fidẽ cõfirm ari.que eſt de
bis qᷓ ſunt ſup intelligẽtiam vt ſic apud ſenſibiles hoĩes
id quod viderent.fieret manuductio intelligẽtie ad ea
que vident᷑ röni ſolite obuiare:et miraculo qð videret
exterioꝛ oculus fieri ſupꝛa naturã. excitaretur interioꝛ
oculus ſcʒ intellectus.ad compꝛehendendũ ea que ſunt
ſupꝛa rõem. Et cũ vtentes in tellectu. intelligerẽt hoc fie
ri virtute diuina:ex tenderẽt intellectũ ſuũ ad maioꝛa.qᷓ
ſcʒ ꝑtinẽt ad articulos ſidei:vt crederẽt ſcʒ ea virtute di
uina eſſe facta. Sed tũ miracula ſint ad hanc vtilitateʒ
bomĩs pꝛincipaliter.et pꝛimo ſunt ad oſtenſionẽ vᷣtuoſe
ſapiẽtie:ſic em oꝑa creatõis et gubernatõnis oſtendũt
magnitudiem potentie.ita oꝑa miraculoſa demõſtrant
cũ creaturis ſit inſita potẽtia obediẽtie.quid.er quo.ad
quid.et q faciendũ ẽ.qð ad ſapientiã ꝑtinet.ſicut eĩ di
cimus hoĩem ſapiẽtem ꝗ nouit occultas naturas reducè
in actũ.ita deũ ſũme ſapiẽtẽ dicimꝰꝗ nouit occultiſſimã

potẽtiã obediẽtie.rõe finis optati in actũ reducere: licʒ

ergo oſſẽdat᷑ potẽtia vel bonitas hoc nõ eſt pꝛincipaliter
ſed quo ad diſpoſitõem in finẽ.bonitas quo ad potenti
am materialẽ.potentia quo ad vtrũq; inſimul cooꝛdia⸗
tum notatur ſapientia. et in hoc dicit᷑ miraculum. Po⸗

—

culi.hebet quatuoꝛ articulos.⸗ Pꝛimus

teſt ergo ſic diffiniri miraculũ ex pte rei. Miraeulũ eſt
opus occultas naturas in actũ reducens.ad oſtenſionẽ
ſapientie virtuoſe.

¶Articulus ſecundus

Sſecundũ articulũ quo querit de cauſa effi
ciẽte.vtrũ hec opera ſint ſolius creatoꝛis.an
creatoꝛis ſimul et creature:⁊ videt᷑ ꝙ ſint cꝛe

ature.et nõ tĩ creatoꝛis.j.coꝛin.xij.alijs datur oꝑatio

virtutũ.glo.miraculoꝝ.¶ Item aug. in li.lxxxiij.q.lx⸗
xx.q. Aliter magi faciũt miracula. aliter boni xp̃iani.
aliter mali. Magi ꝑ pꝛiuatos cõtractus.boni xpiani ꝑ
publicã iuſticiam. mali ꝑ ſigna publice iuſticie. Si ergo
iſtis cõuenit facere miracula. nõ ſoli deo cõuemet. ſed et
alijs ſaltẽ miſterio.¶ IFtem aug. ſuꝑ geñ. ad lr'am ꝓba⸗
biliter creditur.ſicut illud ſemẽ cui eſt ꝓmiſſum.diſpo⸗
ſitũ eſt in mann mediatoꝛis ꝑ angelos.ſic omia que ad
ip̃ᷣius ſemĩs aduentũ annũciandu vel ꝓnũciandũ in re
rum nataura pᷣter curſum nature ſolitũ.mirabilit facta
ſunt: miſtrantilv angelis eſſe facta.̊ angelis conuenit
cooꝑari oꝑatio miraculoꝝ.ſaltẽ miſtrãdo:nõ ergo ſoli
co cõuenit facere miracula. ¶ Contra. anſel. in li. de
cõceptu virginali.Aſdirabilis curſus eſt ſupᷣ volũtatem
et naturam creature.et de bis q̃ ſolus deus ae
qð dicẽdũ.q miracula fieri miſterio angeloꝝ duplicit
poteſt dici. Facere em̃ deũ aliquo miſtrante. poteſt intel
ligi. ita vt ille mĩſtrãs ſit mediꝰ int deũ facientem et fa⸗
ctũ.ſicut mouẽs motũ mediũ ẽ int pꝛimũ mouẽs et vlti⸗
mũ motũ.vt cũ deus oꝑat᷑ ꝑ liberũ arbitriũ motũ.· vel ꝑ
naturã aliquẽ mouẽs ip̃a ad faciẽdũ aliqua.⁊ tũc natu
ra vel liberũ arbitriũ ſut. ſicut mouẽtia mota int deum
et faciẽtẽ et factũ.et hoc mõ dicimꝰ nos.qꝙ nũꝙᷓ fiũt mi⸗
racula miſterio.et ſic intelligit᷑ auctoꝛitas anſel. Alio
mõ pr dici miraculũ fieri miſterio.nõ vt miſtri ĩtelligãt᷑
medij.ſcʒ motoꝛes.ſed vt intelligãt᷑ ſicut pᷣparatoꝛij.vel
diſponẽtes ad hoc vt miraculũ fiat:nõ vt intelligat᷑ di
ſpoſitio media inter deũ et miraculũ qð cebet fieri.ſᷣ ſiẽ
poſſemus dicere.ꝙ aliquis ſanctꝰ rogat deũ.et dñs pꝛe
cibus eius inclinatꝰ.facit qð ipᷣe petit.Ael aliquis etiã
malus xpᷣianꝰ inuocat nomẽ dñi.et dñs facit ob reuerẽ⸗
tiam nois ſui.vel aliquid hmõi:et ſic bene fiũt miracu⸗
la mĩſterio.ᷣ illð miſieꝛiũ nõ facit mediatõʒ dei faciẽtis
et miraculi et facti.et ſic loquit᷑ auctoꝛitas aug. Quod
aũt hic determiat᷑.debet ĩtelligi de miraculis oĩno ſubi⸗
to factis.que plene dicẽda ſunt miracula.ſicut infra pa
tebit ex diſtinctõne modoꝝ faciẽdi miracula.qꝛ in mul⸗
tis miraculis angeli cooꝑant᷑.diſponendo ſiue pparan

do materiam fiendi miraculi.
Articuius tercins

D terciũ quo querit᷑ de canſa materiali mi⸗
raculi. Vtrũ de omi re poſſit fieri miraculũ
vel mirabile:qð videt᷑qꝛ de coꝛꝑe xp̃i fit mi⸗

raeulũ vel mirabile.vt ꝙ ſit ĩ pluribo altaribo. Similit᷑

de hũana nat᷑a q vnita ẽ dine.Cũ g̊ mirabile vel mira⸗
culũ ſit icarnatõ.q fit vnio:h̊ młtoſoꝛtiꝰe iferioꝛibo cꝛe
aturis.cũ magis ſint trãſmutabiles. de oĩ re pt᷑ fiẽi mi
raculũ vł mirabile. Itẽ obediẽtia ẽ ĩoĩ re ĩſpectu crea
toꝛis.⁊ ſm h currit mirabile zc. ¶ Cõtra. ¶Miſterio
ſãgloꝝ fiũt miꝛabilia vnnactn g glis ñ fiüt iſta. Di
milit vr idẽ ĩ aĩabo.ꝗᷓ tm̃ ĩ coꝛꝑalibo vidẽt᷑ fieri miracła
vl mirabilia: Pꝛeterea. In mateꝛia eſt tnſmutatõ foꝛ
maꝝ Fm nat᷑aʒ rõe obediẽtie materie.cũ q̊ miraculũ fi⸗
at ↄ naturã ñ dꝛ ð obediẽtiã cꝛeat᷑e.ſ̊ ſolitũ curſũ q̊ nat᷑a
oꝑat᷑.ꝗ̊ nõ fit miraculũ vł mirabile ex oĩ re.qꝛ nõ ex ma
teꝛia. Faer ꝙ aliud ẽ de mirabili.⁊ alið de miraclło
Mir abile at᷑ pt fieri ĩ oĩ creata ab oĩpotẽte.ANiraclm
at᷑ d ſolitũ curſũ nat᷑e coꝛꝑał.ibi em fit a ſuꝑna vᷣtute
aliqd ↄ curſũ nate ſolitũ. Vnde miraculũ nõ pt eẽ e oĩ
re.¶. Ad h̊ ᷣo qð obijcit᷑.ꝙ ĩ ãglis ñ fiũt mirabilia:con
cedẽdum eſt.cũ ſint miſtri in reba coꝛꝑalibo aligbo per

quos diſpoſitio ſit ad miracula.Ad ſecundũ dicẽduʒ
ꝙ aliud eſt fieri cõtra natura que dicit᷑ materia.et alið
cõtra naturã que dicit foꝛma.ym ꝓꝙ eſt pꝛicipiũ mot et
ſtatus.miraculũ em̃ fit ↄtra natura que dicit᷑ foꝛma.nõ
cõtra naturã que eſt materia pꝛimitus oꝛdinata poſſibi

lis ad foꝛmas que ſunt curſu nature.et q̃ ſunt curſu mi⸗

rabili ⁊c. „
rticulus quartns

Oquartũ quo querit᷑ e cauſa foꝛmali.ſcʒ ꝗ
bus modis fiat multiplicatõ miraculoꝛum.
qð dicendũ.ꝙ miraculũ fit aut ꝑ tranſ⸗
mutatõem foꝛmaꝝ ſubſtãtialiũ.aut ſine trãſinutatõne
ſubſtãtialiũ.Si cũ trãſmutatõe ſubſtaãtialiũ.que nõ ĩue
nitur in reꝝ natura:tũc erit ẽm ꝙ de coſta facta eſt mu⸗
lier Geñ.ij. de vxoꝛe loth ſtatua ſalis Geñ.xix. de oͤgis
ſerpẽtes Exo. vij. Si ſine traſmutatõe ſubſtãtialiũ. tũc
erit aut ꝑ modũ eductõnis vt de petra aqua MQũerixx.
AWel et oleũ Deutro.xxxij. Aut ꝑ modũ multiplicatõis
vt in quiq; panibo Yoh̃ᷣ.vj. et in oleo heliſei.iiij.reg · iiij.
Aut fit ex hoc.nõ qꝛ fieri ex hoc ſit ſemꝑ miraculũ.ſed
qꝛ fieꝛi ex boc ſine medio ſit miraculũ.vt ꝙ dñs mutauit
aquã in vinũ SJoh.ij. Conſtat em̃ ꝙ aqua ꝑ młta media
in vitibo conuertit᷑ in vinũ.et habet᷑ in glo.Yohᷣ.ij. Aut
q; ex hoc ſᷣm aliquẽ nouũ modũ.vt ꝙ panis mutatur in
coꝛpus xp̃i.mutatis ſubſtãtialibo.manẽtibo accidẽtali⸗
bus:et in hoc duplex miraculũ.Aut attendit᷑ miraculũ
m oꝛdinem.cum cõtrariꝰ oꝛdo nõ ĩiueniat᷑ in natura.⸗
boc aut ſacta trãſmutatõe ſubſtãtialiũ.aut ſine.Si fa⸗
cta trãſmutatõe.tũc eſt ſicut ſerpẽtes redierũt in virgas
quia vegetabilia ſunt quaſi materialia ad aĩialia.Si ſi⸗
ne trãſmutatõe.tunc fit aut in ſimpliciter ente.et tũc fit
ſicut qñ ſol reuerſus eſt decem lineis yſa.xxxviij. Aut ĩ
vegetabili.vt in virga que floꝛuit Qumeri.xvij. Aut in
aĩali.vt quando de ceco fit videns.et ſurdus audiẽs. et
tandem ꝙ; moꝛtuus ſuſcitatur. Aut qꝛ nunc et hoc reſpi
cit tempus.vt in tenebꝛis que facte ſunt in paſſione dñi
quia tunc facte ſunt.cum nõ ſolent fieri ſim curſum na⸗
ture.

Einde membꝛo quinto pꝛincipali q̃rit᷑ de
2 ratõnibo ᷣm quas habent fieri miracula
– Querit eĩ aug:An ratõ quã deus pꝛimis
oꝑibus cõcreauit id haberet.vt ᷣm ipᷣam
ex viri latere ſieri femiam neceſſe foꝛet. Et babet h̊ mẽ⸗
bꝛũ quiq; articulos.⸗ Pꝛimꝰ vtrũ ratio naturalis et ſe
miĩalis ſit idem.¶ Secundꝰ vtrũ rõſemialis et cauſalis
ſit idem. ¶ Terciꝰ vtrũ rões cauſales ſiue pꝛimoꝛdiales
ſint in rebo vel tm in xoo. ¶ Quart? q̃t ſũt genera rõnũ.
4Quiĩto.v. hmõi roes indite ſint a pꝛicipio creatõis.

D pꝛimũ qͥ querit᷑.v.rõ ſemĩalis et rõnalis

teſtas creatoꝛis hʒ apud ſe poſſe.de oĩbo bis facẽ aliud.
qᷓ eoꝝ q̃ſi ſemiales rões habẽt:et ita videt᷑ idẽ dicẽ na⸗
turalẽ rõem ⁊ ſemialẽ. Itẽ nõne naturalis rõ ẽ. cũ ex

—

grano ꝓducit᷑ gr
Sidẽ vident᷑ Aötreaug ni ſug gen oeg nunc
tꝑalibus inteꝛuallis ea moueri videmꝰ.ad pagẽda ea qᷓ
ſuo generi cõpetũt.ex illis inſitis rõibo venit.qs tãqᷓ ſe⸗
mialit ſparlit de? in actu cõdendi.cũ dixit et facta ſunt
Eigdet᷑ dicere.ꝙ ſemiales ſũt ille que cõdite ſũt in oꝑi
bus ſex die ʒ. et ex illis ſũt dequcte naturales.4
videt᷑ dicẽdũ.ꝙ ſemiĩalis ratio videt᷑ dici dupliciter.pᷣm

ꝙ dicit aug· vj. ſuꝑ gen. Aliter in reba que m cauſas ſi⸗

lſit idẽ. qð videt᷑ ꝑ h̊ qð dicit aug.ſuꝑ geñ. dic
em̃ ꝙ oĩs iſie vſitatiſſimꝰ curſus nate.habet
jſdã natales leges. m qᷓs ſpũs vite ꝗ creatus ẽ. hʒ qᷣſdãa
appetitꝰ determiatos. Suꝑ hũc aũt curſũ naturalẽ.po⸗

vl cũ ex herba ſpica.⁊ H ẽ ſeialis.

d q

mul creatas nõ iam ſimul.ſᷣ ſuo temꝑe creant᷑.ſic fenuʒ

eſt exoꝛtũ.Aliter in ſemibo.in gborurſus pꝛimoꝛdiales

cauſe repetunt᷑ de reb ducte.que ᷣm cauſas quas pᷣmo
cõdidit extiterãt.velut herba ex terra.ſemen ex herba.
Vnge bis tangit᷑ in pꝛincipio geñ. Pꝛimo em̃ dicit᷑.pꝛo
tulit terra her bã virentẽ et facientẽ fructum iuxta genꝰ
ſuũ:Deinde dicit᷑.vj. Iſte ſũt generatões celi et terre.ĩ
die qua ſecit deus celũ et terra et om̃e virgultũ agri.an⸗
teqᷓ oꝛiretur in terra.et om̃e virgultum regionis pꝛiuſq;
germĩaret:nõ eĩ pluerat dñs ſuꝑ terrã.et bomo nõ eꝛat
qui oparetur terrã: videt᷑ em dicere duplicem ſemĩaleʒ
rationẽ. IAnam ᷣm quã pꝛime fiebãt.aliam ſᷣm quam
nunc fiunt.et hec dicitur naturalis.

Oſechdũ articulũ quo queritur.vtrũ ideʒ ſit
ratõ ſemĩalis ⁊ cauſalis.quod videt᷑ per hoc
as dicit aug. ſuꝑ geñ.iiij. Ex illis inſitis ra⸗
tioni bo quas taniꝙᷓ ſemialiter ſparſit.¶ Item aug. oim

rerũ cauſas.que coꝛpoꝛaliter viſibiliterq; noſcunt᷑.oc⸗

culta quedam ſemia in coꝛpoꝛeis huius mũdi.elemẽtis
latent.qᷓ deus oꝛiginaliter eis ĩdidit.et poſt ſequit᷑.incꝛe
menta et foꝛmaꝝ diſtinctões ab oꝛiginalibo vt ita dicaʒ
regulis:ſed quid aliud ſunt oꝛiginales nature.niſi cau⸗

ſales ratõnes.ergo idem ſunt cauſales rõnes et ſemina

les.¶ Contra. rones ſemiales nõ ſunt ad facienda mi⸗
racula.ſ̊ cauſales rõnes ſunt ad faciẽda miracula.ergo
nõ eſt idẽ ratio ſemĩalis et cauſalis. qð dicendũ
ꝙ Apꝛie ſumendo nõ eſt idem ratio canſalis et ſemiĩalis
large aũt ſumẽdo cauſalem. om̃is ſemĩalis ẽ cauſalis.ᷣ
nõ om̃is cauſalis ratio eſt ſemialis. Unde facta pꝛima
diſtinctõne.poſſumꝰ dicere.ꝙ naturalis ratio refertur
ad foꝛmã.vt ꝙ granũ ex grano.⁊ ita de alijs:ſeminalis
vᷣo ad materiã diſpoſitã.vt qð fit er putrefactõe.dicituꝛ
ex ratione ſemĩali eſſe.ſicut rane ⁊ bmõi res fiüũt ex ſemi
nalibus ratõibus.que ſunt in elementis: nec tñ dicunt᷑
ex naturalibo ꝓpꝛie dictis ſed ↄmuniter:cauſalis vᷣo ad
efficientem. et dicit᷑ eſſe in deo.qui eſt cauſa efficiensad
ea que mirabiliter ꝓducuntur ab ipᷣo.

NDO terciũ quo querit᷑.vtrũ cauſales rationes
+ ſie pꝛimoꝛdiales ſint in rebo pꝛimis cõditis
ipo.aut tĩ in do.Et videt᷑ ꝙ in rebo:ſuꝑ
eñ. vj. Queri merito pt cauſales ille rões quas mũdo
indidit.cũ pꝛimũ ſimulomia creauit.qũo ſunt inſtitute
ergo videt᷑ ꝙ cauſales rões ſint in mũdo.i.ĩ pꝛimis opꝑi⸗
bus cõditis.¶ Cõtra.aug.ſuꝑ geñ.vj.hʒ ĩ ſe quaſdam
qrũdam factoꝝ cauſas abſcõditas in ſeipᷣo. q̃s rebo cre
atis nõ gelng abſcondite cauſales ratõnes in

C

cxeo.nõ in rebo. Ad boc videt᷑ dicendũ.ꝙ cauſales ra
tiones dicũt᷑ duobo modis.Vlno mõ ↄniter.et ſic cauſa⸗
lis rõ dicit᷑ eoꝝ que ſunt a deo mediate natura. Vñ die
aug.in eodẽ li.miſteriũ gratie abſcõditũ dixit in mudo
in quo ſunt abſcondite ratões cauſales oĩm rerũ natali
ter oꝛituraꝝ. Si vo cauſalis ratio appꝛopꝛiet᷑. dicit eſſe
in deo reſpectu eoꝝ que ſunt ſupᷣ naturã. et nõ mediate

rticulus. uij.

Squartũ qͥ querit᷑q̃t ſunt genera rõnũ.Ao
qð pt᷑ rñderi ꝑ h̊ qð elicitur ex vᷣbis aug. ſuꝑ
“ gen. Dicit em ſic. Alit ĩ vbo dei ſũt. vbii iſta
nõ fcta ſ̊ etna facta ſũt.⁊ m G dicũt᷑ imutabiles rées.

e ꝓut dẽ ſuꝑ geñ.vj. Alit ſe hñt oĩm reꝝ incõmutabiles

rões ĩ obo dei, Alit oꝑa a ꝗbo ſeptio die regeuit. Glit

iſta qᷓ er ill oꝑat᷑. Itẽ alit ſũt ĩ elemẽtis mᷣi.vbi oĩa ſik

facta futa ſũt et m ̊ videt᷑ eẽ rõ cauſalis ſiue pꝛimoꝛdi
alis ĩ mũdo indita. Alit ĩ rebo qͥ m cas ſil creatas. no
iã ſił.ſ̊ ſuo tem ꝑe quecũq; creant᷑.ſicut fenũ fuit pꝛio ex

oꝛtum. et ᷣm hoc videtur dici ſemialis vel materialis·

Di

ſere

ral
1

— —

— — — — — — ——

— — — — — —

— —

gl⸗an

Puſ

nöegt

enigle
N quam

ſchſit
erhoe
ius a⸗
N. Cin
nt.⸗
demets
it iner
tudi;
eſian
tlenin
tdunis
Maen
dtci
femigls
ulalo;
npeine
Ucſerme
enumals
ediotn
lterſen
mdicunt
lsroed
cieneo

tones
Gins
olne
8 ndo
inſtuut
misoge
gnoſtan
örelvct
önes n
Uſalesre
ſccauſh
n die

inmüchn

ünatal
dici
meciät

Sri⸗N

Dueſtio

Aliter in ſemĩbo in quibo rurſus quaſi pᷣmoꝛdiales cau
ſe repetunt᷑ de rebo ducte quas m cauſas cõdidit.ſic ꝗꝙ
herba ẽ ex tra.ſemẽ ex herba: ⁊ boc vno mõ dicit᷑ natu⸗
ralis. alio mõ ſemĩalis. ratõe materie aptate ſemĩalis.

ratõne nature agentis naturalis.

ticulus quintus
D quintũ quo querit vtꝑ indite ſint ratões
ſemiĩales a pncipio creatõis.nõ ſolũ ad oꝑa
ue fiũt 'm curſuʒ nature. ſed etiã ad mira⸗
loſa:⁊ vtꝝ vxadẽ ſit poſſibilitas in ſpecie ad oĩa oꝑa.
Creauit em̃ deꝰin ſex dieb ꝑfectas res.quo ad genus ⁊
quo ad ſpẽs. a pᷣncipio erant poſite in ſpecie determia
te ad oĩa fienda. poſſibilitas ad oꝑa miraculoſa erat

aßncipio creata. E aũt nõ ſic. videt᷑ ꝑ hoc.ꝙ ſi eſſet

ſſibilitas. Fm eam eẽt potentia ad actũ.cum & non ſit
poſſibile ſicut habet᷑.j Coꝛin.j.vbi dicit.ꝙ ſtultam fecit
eꝰſapientiã huiꝰ mũdi.glo.hanc ſtultã fecit deꝰ.decla⸗
rando eẽ poſſibile.⁊ faciẽdo qð illa impoſſibile iudicat

nõ erit illa potẽtia ſiue poteſias a pᷣncipio in materia.

Pꝛeteꝛea.dicit damal.in pᷣncipio teꝛcij libꝛi.ptꝰ aſſen
ſum vᷣginis ſpũſſanctꝰſuꝑuenit ſuꝑ ipᷣam. ᷣm ſermoneʒ
quẽ dixit angelus:purgans ipᷣam ⁊ virtutem tribuens
ſuſceptiuã diuini verbi ſimul aũt ⁊ generatiuã.Ex quo
relinquit᷑ꝙ potentia ad oꝑa miraculoſa nõ ſunt a pꝛin
cipio in materia. Si em̃ ſic eẽt.quare nõ diceremus. de
virgis pñt fieri ſerpentes ⁊ ecouerſo.4 Item ꝙ ſint po
ſite in pncipio ad oꝑa miraculoſa. videt᷑ ꝑ hoc qð dicit
augu. in ex ame.vj.li. Si in illis pᷣmis rerum cauſis.q̃s
pꝛimitꝰ creatoꝛ reruʒ inſtituit.non tm̃ poſuit ꝙ de limo
erat foꝛmaturꝰhominẽ ſ̊ quẽadmodũ facturꝰ.vtꝝ ĩ ma⸗
tris vtero an in foꝛma iuueculi.pꝛoculdubio ſic factum
eſt vt illic pfirerat.neq; em̃ ↄtra ſuã diſpoſitõeʒ factum

elſt:ſi aũt vim poſuit ibi poſſibilitatis vt homo fieret.vt
ſic ⁊ ſic fieri poſſet.ipᷣm aũt modũ quo facturus erat.ſi⸗

bi reſeruauit in ſua volũtate.nõ in mũdi ↄſtitutõne cõ⸗
texit.manifeſtũ eſt non eẽ hominẽ ↄtra illã ratõneʒ.que
erat in pꝛima rerũ conditõe.quia erat ibi ſic fieri poſſe
q́uis nõ er at neceſſe ſic fieri vel eſſe:ex quo relinquit᷑.q;
in materia eſt poſſibilitas að opera miraculoſa ſiue mi
rabilia. Quod ſi eſt.aut ꝗ̊ eadem potẽtia ad hec opera
ad alia que ſunt Fᷣm curſuz nature.aut alia:⁊ videtur
ꝙ alia.quia nõ eſt eadem potẽtia ſᷣm naturã ad oꝑa cõ⸗
traria nature vel adↄtrariũ actum. vel ad ↄtrariu oꝛdi
nem nature.ſ̊ actus miraculoſos eſt cõtrarij oꝛdinis in

fieri oꝛdini nature.ergo nõ eſt eadem potẽtia.¶ aũt

ſit eadem potẽtia.videt᷑ ꝑ hoc qð dicit augu.ſunt cauſe
ſemĩales.quas deus mũdo indidit.cumoia pꝛimo crea
uit:⁊ he querunt tempꝰaptum.⁊ ſũt ad naturalio.Süt
etiam cauſales ſine tpis determĩatõne. ſicut adaʒ factꝰ
eſt in virili etate.ſine illo ꝓgreſſu incremẽtoꝝ.⁊ he ſunt
ad miracula.Verũtamẽ an cauſe tam ad mirabilia fa⸗
cienda q; ad naturalia.ſint ſimiliter in rebo inſite a pᷣn⸗
cipio.an cauſe ad miracula de nouo facte ſint in rebus
querit ibi augu.⁊ dicit augu.ꝙ reſiat ad vtrũq; moduʒ
vt habiles ſint create.ſiue ad iſtuʒ quo vſitatiſſime res
diſcurrunt.ſiue ad iſtum quo tãta miracula fiunt ſicut
deo placuit facere:ex quo relinquit᷑. ꝙ eadem poſſibili⸗
tas ad hec opera ⁊ etiã ad illa.ſunt in materia. ¶ So⸗
lutio.dicẽdum eſt ꝙ potentia obedientie ad omnia ope
ra diuina.ſiue mediante natura.ſiue pꝛincipio. ſiue vo⸗
luntate creatuꝛe.ſiue imediate creata eſt a pꝛincipio.⁊ ẽ
eadem potentia obediẽtie ad omnia opera.ſed nõ eſt po

tentia in eodẽ gradu ad hec opera ⁊ ad alia:ſed ad alia

dicitur potentia in ſcðᷣo gradu vel in tercio. ad opera
vᷣo miraculoſa poſſibilitas tm:ſed non ſequit᷑. ꝙ poten⸗
tia ſit ad actum.quia illa poſſibilitas eſt ẽm obediẽtiaʒ
creature.de qua deus poteſt facere qð vult.⁊ eſt poſſibi
litas paſſiua.q Ad illud vᷣo qð obijcitur ð Joh̊.dama.
ꝙ potentia data eſt virgini ſuſeeptina ⁊ generatiua.eꝛ⸗

6
xlij.
gopꝛius nõ habebat. Reſpondet᷑. ꝙ prius nõ habebat
buiꝰ potẽtiam.ſeo tamen habebat poſſibilitatem eo mõ
quo iam dictũ eſt.vt de ipᷣa ⁊ in ipᷣa hoc faceꝛet deꝰ. Do
tentia aũt que data eſt.dicit᷑ potentia aptata.⁊ ſic intel

ligendũ eſt verbũ illud.ꝙ deus de impoſſibili fecit poſ⸗
ſibile.⁊ de eo qð erat impoſſibile ſimpliciter fecit poſſi⸗

bile ſᷣm potẽtiam aptatam.⁊ ſic ſolui quod obijci ſolet
de impoſſibili fecit poſſibile:aut em̃ loquit᷑ de impoſſibi

li ᷣn naturã ſuperioꝛem. aut ᷣm naturam infeꝛioꝛẽ:nõ
ſuperioꝛem.quia ei nihil eſt impoſſibile.ſed de impoſſi⸗

bili m naturam inferioꝛem:ergo de impoſſibili ſm na
turam inferioꝛem fecit poſſibile ſm naturam inferioꝛẽ
ergo hoc eſt factum ſᷣm naturam inferioꝛem.⁊ adhucẽ

poſſibile ſm naturam hmõi. Et dicendum eſi ꝙ de im⸗
poſſibili ſimpliciter ⁊ ita ſim naturam aptatã fecit poſl-
ſibile ſm potẽtiam aptatã. Eſt em̃ potẽtia actiua.⁊ eſt

potẽtia ſuſceptiua.⁊ ẽ potẽtia aptata ⁊ potẽtia nõ apta⸗

ta.⁊ potẽtia actiua tam nature inferioꝛis q; ſuperioꝛis.

ſuſceptiua aũt tm̃ nature inferioꝛis.Et verũ ẽ ꝙ quicꝗd
eſt deo poſſibile ſᷣm potẽtiaʒ actiuã.eſt nature poſſibile

nõ ſimplicit᷑ ſ̊ ᷣm potẽtiaʒ ſuſceptiuã.⁊ hoc ẽ dicta poſ

ſibilitas:ſᷣ nõ ſᷣm actiuã potẽtiã nec ᷣm aptataʒ.¶ Per

oc ptʒ ſolutõ ad ſequẽs.ſcʒ ꝙ hec ↄcedẽda nõ eſt.æ vir
gis pñt fieri ſerpẽtes.nec valet deꝰ de virgis põt facere

ſerpẽtes ⁊c̃.S.⁊c.eodem mõ ð hac coſta põt fieri mulieꝛ

niſi intelligat᷑ q̃ſi determiata pᷣncipij ↄꝑatõe.cuiꝰẽ ratõ

cauſalis ſcʒ dei. vt cũ dicit᷑ pluit vel tonat.determiĩatũ ĩ⸗
telligit᷑ ſupoſitũ.⁊ h̊ poſſet dici ꝑ auctoꝛitatẽ aug.ij.ſen

ten. diſ.xviij.ibi.Oiĩs curſus nature ⁊c.in fine ibi.i Qon

habnit pᷣma reꝝ ↄditõ vt femĩa ſic fieret.ſᷣ vt fieꝛi poſſet
ſcʒ a deo.q] Ad aliud qð dicit᷑.ꝙ nõ eadẽ ẽ potẽtia ꝑ na
turã ad actũ nature.⁊ ad ↄriũ actum nature.Rñndet᷑.q;
potẽtia ſᷣm naturã vt ẽ rõ ſemĩalis ⁊ naturał.ſũt tm̃ ad
actũ ſᷣm naturã:ad illũ aũt actũ ꝗẽ ↄtra naturã.nõ ẽ ꝑ
modũ actiue potẽtie.łᷣ ꝑ modũ ſuſceptiue.⁊ ille actꝰſfit ĩ
natura ᷣm rõeʒ cauſalẽ.⁊ nõ m naturalẽ vel ſemĩaleʒ
Vñ dic aug.ij. ſentẽ. xxviij. ibi oim ̊ reꝝ cauſe ⁊c̃. dedit
deꝰnat᷑is.vt ex his hec fieꝛi poſſent.ñ vt natali motu ha
berẽt. ¶ Ad id qð obijcit᷑ qd dĩc aug. Reſtat vt ad vtrũ⸗
qʒ habiles ſint cꝛeate.dicẽdũ q; habiles ibi laꝛge accipi⸗

tur.i.poſſibiles.qꝛ in ſe non ſunt habiles niſi ad actum

qui eſi ̃im naturam. .

—

ſüt tria vidẽda.ſᷣm tres eiꝰarticulos.

¶Scðs pᷣm quẽ aꝛticulũ fiði fiat miraclʒ
erciꝰ an miracula fiant ad inducendam fidem.

rticulus peimus

pᷣmũ quo q̃rit᷑ cuiꝰvᷣtutis ſit ipetrare miꝛa

ſupꝛa in diffinitõe miraculi.Miraculuʒ eſt
liquid arduũ ? inſolitũ ſupꝛa facultatẽ exiſtens admi
rãtis.ſed ſpes eſt in arduũ ſupꝛa facultatẽ.ergo ſᷣm mo
rem ſpei elicit᷑ opus miraculoſuʒ.4. Pꝛeteꝛea.ſpei ẽ eri
gi ad ea que ſũt magnitudĩis diuine.ſ̊ miꝛacula pꝛie re
ſpiciũt magnitudinẽ diuinaʒ.q̊ motꝰſpei videt᷑ maxime
pᷣpatoꝛius ad opus miraculoſuʒz eliciendũ.⸗! Item hoc
idem videt᷑.ꝑ id Ro.iiij.qui ↄtra ſpem in ſpem credidit
ac.glo.ↄtra ſpem pꝛioꝛem pᷣm naturã.in ſpem gratie ex
dei potẽtia. e aũt caritatis.videt᷑ ꝑ hboc.ꝙ ob mutu⸗
am caritatẽ dei ⁊ hoĩm.factꝰeſt filiꝰdei hõ.hoc aũt ẽ mi⸗
raculũ ſuꝑ oĩa mirabilia:caritas eĩ ſicut dic aug.tꝛaxit
xpᷣm de celo ad tras.reſtat ̊ᷣ ꝙ motꝰcaritatis ẽ pᷣncipa⸗
lis vt oſequat᷑ opus miraculoſuzʒ.¶ aũt ſit motus fi
dei.videtuꝛ ꝑ id Mathix.ↄfide filia.?⁊ ¶ Darci.ix.ſi ꝑo
tes credere. omnia poſſibilia ſunt credenti. Et math.
xvij.quare nõ potuimꝰeijcere eũ:dicit eis ihs.ꝓter in⸗

Ebrũ ſextũ pᷣncipale

Dſextum mem bꝛũ pᷣncipale buiꝰqſtionis

¶ Pꝛimꝰan ipetꝛaꝛe miractla ſit fidi łſpei

cula:⁊ videt᷑ ꝙ ſᷣm motũ ſpei.ſic eĩ dictũ eſt

.—M

credulitatẽ veſtrã. Amen dico vobis. ſi habueritis fidẽ

ſicut granũ ſinapis.dicetis huic mõti.trãſſer te.⁊ trãſo

feret ſe. ¶ Iẽ boc ꝓbat᷑ ꝑ beatã virginẽ Luẽ.j.beata q̃
credidiſti.glo. apparet mariã nõ dubitaſſe ſed credidil⸗
ſe.⁊ ideo fructũ ↄſecutã eſſe.il Item ꝑ ſarã ad hebꝛe.xj.
MNade ſara ſterilis.virtutẽ in ↄceptõe ſemĩs accepit.glo.
pꝛius quidẽ riſit ̊ ex gaudio nondũ tñ plena fide.ſᷣ ptꝰ

verbũ angeli in fide ſolidata fuit.¶¶ Item ꝑ oppoſitũ idẽ

ꝓbat᷑ ſcʒ ꝑ dubitatõeʒ zacharie.ſuꝑ illud luc.j.quomõ
fiet iſtud.glo.cur nõ fiũt mute ſara ⁊ maria ſicut ʒacha
rias:ſed ſara ⁊ maria nõ dubitãt faciẽduʒ quod ꝓmit⸗
titur.ſed moduʒ requirũt:ʒacharias qui negat ſe ſcire.
negat ſe credẽ.ideo accepit ſignuz tacẽdi.qꝛ ſigna nõ fi⸗
delibo ſed infidelibo fiũt. Vnde math.xij.geneꝛatõ incꝛe
dula 12 qð dicenduʒ.ꝙ motꝰfidei pꝛincipalit eſt
pᷣparatoꝛiꝰad eſſe miraculoꝝ.tanqᷓᷓ diſpoſitõ inclinans

deũ ad hmõi opus:nõ ꝙ deꝰ indigeat diſpoſitõne.ſ̊ nos

reſpectu ipᷣius.Ratõ aut videt᷑ eſſe.quia ꝑ fidem hõ gra
cooꝑante.æ ſeipᷣo facit q̃i miꝛacula.dũ intelligẽtia.iuꝑ

ſe ⁊ ſuꝑ om̃es ratões ꝑ fidem eleuat᷑.¶ Oð aũᷣt obijcit᷑

de motu ſpei vel caritatis.dicẽduʒ eſt ꝙ illi poſſunt eſſe
cooꝑantes.vt magis fiat vel efficatius.

rticulus ſecũdus

O ſecũduʒ quo querit᷑. Fm quẽ articulũ fiat
miraculũ:a videt᷑ ꝙ ſᷣm illũ qui eſt de omni⸗
potẽtia. ꝑ verba illa quibo eſt vſus angelus
d beatã virginẽ Luc.j.nõ erit impoſſibile apud eum
om̃e veꝛbũ.⁊ ad abꝛahaʒ GBeñ.xviij.i Qũquid quicq deo
erit difficile.Et in pᷣs.Oĩa quecunq; voluit fecit.Et ad
NRKo.ix.volũtati eiꝰquis reſiſtet? q IStem ſuꝑ illud Ro.
mij.i õ ↄſiderauit coꝛpꝰſuũ emoꝛtuũ.cũ iam fere centuʒ
eſſet ãnoꝝ.⁊ emoꝛtuũ vuluã ſare.glo.nõ ſine cauſa hec
7 alia ↄtra naturã fecit deus. IJdeo em̃ talia fecit.vt er⸗
roꝛem auferret.⁊ ſe om̃ipotẽteʒ deũ omniũ demõſtraꝛet
aliqui em̃ inflati ratõne mũdi deũ neglexerũt.ideo que
mũdo impoſſibilia ſunt deꝰ fecit.vt qui ꝑ hec crederent
ſaluerẽt᷑ dei dominio mãcipati.¶ Sed videt᷑ ꝗ potiꝰad
articulũ incaꝛnatõis.quia dicebãt apłi Act᷑.iij. vn noĩe
ihu naʒzareni ⁊c̃.Et marci vlt. In nomie meo demonia
eicient ⁊c. Item qꝛ nõ ẽ plena fides niſi hec.⁊ ꝑtinet ad
plenã fidẽ.Inde ad hebꝛe.xj.Opoꝛtet accedẽteʒ crede⸗
re ⁊c̃.glo. Sine hac fide nullꝰ vnqᷓ potuit ſaluari. tñ ̊
nõ ſufficit ad ſalutẽ.q Sed iteruʒ videt᷑.ꝙ ad ſpiritum
ſanctũ:quia digitꝰdei eſt.de quo magi deficientes in ter
cio ſigno dixeꝛũt Exo.viij. Digitdei eſt hic:⁊ math.xij.
Si aũt in digito dei eijcio Benn t lucẽ.xj.poꝛro.ſi

in digito dei eijcio demonia. lutõ. dicenduʒz eſt ꝗꝙ;
actus fidei ad faciẽduʒ miraculũ pꝛincipalit᷑ reſpicit aꝛ
ticulũ de om̃ipotẽtia.⁊ pꝛimo qui pꝛimꝰoccurrit in ſim⸗
bolo.Credo in deũ patrẽ om̃ipotentẽ.⸗ Ad illud autẽ
qð dñs dicit Marci vlt. In noie meo demonia eijcient
⁊c.⁊ apli ſiłꝛ dicebãt. In noĩe hu ⁊c: dicẽduʒ eſt h̊ eſſe
vt manifeſtaret᷑ fides. nõ ſolũ creatoꝛis ſed redẽptoꝛis.
qð maxime neceſſariũ erat in eccleſia pꝛimitiua:articu⸗
lus etiã om̃ipotentie eſt.quo credito facile ↄſequit᷑ fides
alioꝝ.vt.j.ad Coꝛin.xiiij.ſuꝑ illud lingue ſunt in ſignũ
nõ fidelibo ſ̊ infidelibo.glo.qui credũt om̃ia poſſe deuʒ.
¶ Ad aliud rñdendũ.ꝙ in oꝑe miraculi eſt inuenire.qð
ꝑtinet ad totã trinitatẽ. Qam efficiẽtia ꝑtinet ad pr̃is
potentis: modus faciẽdi ꝙ ſcʒ ſapiẽter ⁊ ex occultis cau
ſis ⁊ bmõi ad filij ſapiẽtiaʒ:diſpoſitõ in finẽ vt ꝙ ſit ꝓ⸗
pter aliquã vtilitatẽ.ad ſpũſſancti bonitatẽ. Pꝛincipa⸗
lis tamẽ ⁊ pꝛimꝰreſpectꝰeſt ad omipotẽtiam.qui axpro⸗
pꝛiat᷑ patri.¶ Ad illud qð obijcit᷑ de ſpũſancto.qui eſt
digitus. Rñdet᷑.ꝙ hoc nõ intelligebat magi.qꝛ nõ noue
runt phᷣi viſi cogatõeʒ ⁊ noym. de ſpũſancto nibil noue
runt Acx.xir.ſ̊ neqʒ ſi ſpuſſanctꝰeſi audiuimꝰ:ßᷣ eſt ſen⸗
ſus. digit? dei hic ẽ.i.maĩſeſte apparet ꝙ opꝰ dei ẽ. digito
em̃ demõſtratõ fit.⁊ manifeſtatio deſignatur.

—

mir aculi ad fidem mouendũ.Et ꝑ id qð habet᷑ ſuꝑpᷣs.

rtic
SOterciũ quo querit᷑. An miracula fiant ad
dinducendã fideʒ.qð videt᷑ ꝑ id.j Coꝛin.xiij.
Mingue ĩ ſignũ ſunt. nõ fidelibo ſᷣ infidelibo
ui credũt oĩa poſſe drũ.ſed infidelibo nonitate

At tet illis hereditatẽ gentiũ.glo.hec ſuit intẽtio mira
culoꝝ que xpc fecit.vt crederẽt gentes.¶ Contra colo.
i.certo ⁊c̃.glo.certo contra ꝑfidos.adiuuantibo me ſi⸗
gnis virtutũ.⁊ poſt.laboꝛi meo adiungit deꝰ miracula
ad ofirmatõeʒ:ergo nõ tm̃ ſunt ad inducendam fidem.
4 Pꝛeteꝛea.ſicut nõ valet fides inducta ratõnibo? per⸗
ſuaſa.ita nõ videt᷑ inducta ꝑ miracula:quia hũanꝰ ſen⸗
ſus.i.viſus pᷣbet experimẽtuʒ.ſed fides nõ habet meri⸗
tum cui hũana ratõ.i.humanꝰſenſus pᷣbet experimẽtuʒ
ſicut habet᷑ ſuꝑ illud Hebꝛe.x.per velamẽ.i.carnẽ ſuaʒ
⁊ Joh.xx.quia vidiſti me tho.credidiſti ⁊c. ¶ Rẽ ioh.
iiij. Aiſi videritis ſigna ⁊ pꝛodigia nõ creditis.glo.inſi

delitas eius arguit᷑.nõ credentes ꝙ abſens poſſet cura⸗

re.cũ deitas vbiq; ſit:⁊ ecõtrario laudat᷑ cẽturio math.
viij.dic tm̃ verbũ ⁊ ſaluabit᷑ puer meꝰ. Vnde dñs dixit.
Mõ inueni tantã fidem in iſrł.(¶ Solutõ. dicenduʒ eſt.
ꝙ miraculũ valet ad vtrũq;.ita tn:ꝙ nõ ſit ꝑ modũ me⸗
dij . vt ratõnes ad inferẽdaʒ ↄcluſionẽ.quia nullũ mediũ
interuenire debet.niſi pꝛima veritas cui ꝓpter ſe credit᷑
tñ miracula pñt valere ꝑ modũ diſpoſitõnis pᷣparatiue
ad introducẽduʒ fideʒ.vt ſeta intꝛoducit filũ.que diſpo
ſitõnes ſunt ĩ eſtimatiua tm̃:ſᷣ̊ fides ĩmediate habet cõ⸗
iungi cũ pꝛima veritate.Et h̊ eſt qð dicit Ricar.de ſan⸗
cto cictoꝛe. Innumera miracula in his q̃ diuinitꝰ fieri
pñt.nobis fidẽ faciũt.⁊ dubitare nõ ſinũt.vtimur ĩ eoꝝ
atteſtatõe ſiue ↄfirmatõe ſignis ꝓ argumẽtis.ꝓdigijs.

ꝓ erxꝑimẽtis.vtinaʒ attẽderẽt iudei.aduerterẽt pagani.

cũ quãta ↄſciẽtie ſecuritate ꝓ bac ꝑte ad diuinũ iudiciũ
poterimꝰaccedẽ.i Aõne cũ om̃i fiducia deo poterimꝰ di⸗
cere.dñe ſi erroꝛ ẽ.a teipᷣo decepti ſumꝰ.iAa iſta ĩ nobis
tãtis ſignis ⁊ ꝓdigijs ↄfirmata ſunt.⁊ talibo: q̃ nõ niſi
a te fieri poſſunt.¶ Sed iteꝝ q̃rit᷑.an hoc ꝑtineat ad fi
em infoꝛmẽ vel ad virtutẽ:⁊ videt᷑ ꝙ nõ ad infoꝛmẽ.qꝛ
fides ſine oꝑibo non ſolũ infirma eſt ̊ moꝛtua.vt habet᷑
Jaco.ij.⁊.j Coꝛin.xiij. Si habuero oẽm fidẽ ita vt mõ⸗
tes tranſferã.caritatẽ aũt nõ habeã nihil ſum.Et dicen
dum.ꝙ nõ exigit᷑ ꝙ ſit virtus.qð ꝓbat᷑ ꝑ io quod habe
tur HMath. vij. multi dicẽt in illa die.dne.nõne in noĩe
tuo demonia eiecimꝰꝛc̃.glo.monet ne a talibo decipiãt᷑
putãtes ibi eſſe inuiſibilẽ ſapiẽtiã vbi ẽ viſibile miracu⸗

lũ:ſile eſt in ſacramẽto baptiſmi.vbi ſacerdos tanq; mi

niſter nõ facit niſi pparatõeʒ qᷓtũ ad exterioꝛa.ᷣ ſolꝰ deꝰ
oꝑat᷑ qð ẽ interiꝰ.ſcʒ remiſſiõeʒ culpe.⁊ impᷣſſionẽ cara
cteris:ibi aũt nõ reꝗrit᷑ qᷓtũ ad ſubſtãtiã dignitas ⁊ bo

nitas ſacerdotis.qꝛ eque miſtrat᷑ ꝑ indignũ ſiẽ ꝑ dignun

Eodẽ mõ hic ⁊ in oĩbo alijs q̃ ſunt oꝑa dei:⁊ ꝑ h̊ appaꝛet

ꝙ opꝰdei ẽ ⁊ nõ homĩs.hõ aũt inuocat dei vᷣtutẽ ĩ fide li

cet nõ uᷣtute.⁊ dñs oꝑat᷑:⁊ hec inuocatõ nõ eſt quedã pᷣ⸗
paratõ ſiue pᷣparatiua diſpoſitõ.⁊ ideo nõ eſi magnũ il
li.licet magnũ in ſe ſit.qꝛ opus dei.vnde ibidem glo.ec⸗

ce non magni eſt virtutes operari. — „
Huelto rlim. de pᷣſtigijs
culis magoꝛum. ——

Eqmitur queſtõ de

miracul magoꝝ ⁊ pᷣſigijs.querit᷑ ergo

aut ᷣm fantaſiam.
NScðo ad faciãt ᷣmões ĩ his miracuł
4 Tertcio ſi ſm fantaſiam.vtrum in illa deluſione eſſet
immutatio virtutis cognoſcitiue interioꝛis vel exterio⸗
ris.vel cuiꝰalterius rei.

4l Pꝛimo vtrum facta ſint ſm veritatẽ

– —

— -/-

f — —— — — —

fantn
ſielͤbo

neſuaz
Nich.
Noinſ
6 (ure
lomati
node
tye
ine
inrcii
Kardit
Paraite
ſedſpo
haberch
ceſen
nits ſiet
mrieer
pcigſo⸗
ogani.
indici
finndi⸗
inobis
nonſi
gtooſt
moge
habe?
tmö⸗
dicen
dhabe
innoi
raͤiit.
mmiracu⸗
nunini
Sſod
ſonec

(Nueſtio
(Wembrum pꝛimum

Irca pꝛimũ videt᷑ ꝙ illa miracula fuerũt

Exo.vij.vocanit pharao ſapientes.ꝙ de⸗
mones diſcurrũt ꝑ mũduʒ.⁊ ſemĩa diuer⸗
ſa colligũt.⁊ ex eoꝝ aptatõe pnt ꝓrũpere diuerſe ſpẽs.
7 hec ſunt verba gloſe.DOum ꝑ incãtatoõeʒ demonũ mo⸗
lefici aliquid efficere conant diſcurrũt ꝑ mũdũ.⁊ ſemi
na ſubito eoꝝ de quibo hic agit᷑ offerũt.ſicq; ex illis per
mittẽte deo.nouas ſpecies rerũ ꝓducũt: ſi ergo ſᷣm mi⸗
niſteriũ demonũ oꝑabant᷑ magi.videt᷑ ꝙ ventas fuit in
operibo illis.¶ Pꝛeterea dici? Exo.vij.ꝙ cuʒ ꝓieciſſet
aaron virgã. verſa eſt in colubꝛũ.⁊ poſtea ſequit᷑.ꝙ fece
runt magi ꝑ incãtatõnes ſuas ſiłꝛ:ſi ergo mutatõ virge
garon vera mutatõ fuit in colubꝛũ.⁊ mutatõ virge ma
goꝛuʒ in dꝛacones vera fuit mutatõ.aut diceret᷑ ratõ ꝗꝙ
ſilꝛ.¶ Pꝛeterea dicit᷑ Exo.vij.ꝙ deuoꝛauit virga aarõ
virgas eoꝝ. Si ergo deuoꝛari nõ ↄuenit niſi veꝛo aĩato
videt᷑ ꝙ nõ fuit fantaſia ſolũ in mutatõe virgaꝝ mago⸗
rum.¶ Contra.tꝑe antixpᷣi maioꝛ erit poteſtas dy abo
li q; nũc ſit:tiũc em ſoluet᷑ ipᷣe.ſicut dicit᷑ Apoca.xx.⁊ eti
am. ij. theſſa.ij. ꝙ aduẽtus antixpᷣi erit ſᷣm oꝑatõnem ſa
thane.in om̃i virtute 2 ſignis ⁊ ꝓdigijs: ſed tunc ſigna
ſathane falſa erunt ⁊ nõ vera.⁊ hoc ptzʒ ꝑ boc qð ibidẽ
dicit᷑ ſignis ⁊ ꝓdigijs mendacibo.Et etia augu.in li.de
cini.dei:tũc ſoluet᷑ ille ſathanas.⁊ ꝑ illũ antixpᷣm ĩ omi
virtute.licet mirabiliter tñ mẽdaciter oꝑabit᷑.⁊ moꝛta⸗
les ſenſus ꝑ mẽdacia deceptuꝛus.Ex quo appaꝛet.q; mẽ
daciter oꝑabunt᷑ demones. Sed oſtat ꝙ ꝑ virtutẽ ſatha

ne oꝑabant᷑ magi.hoc em̃ appellat augu.ꝑ pꝛiuatos cõ⸗

tractus in li.lxxxiij.q:ergo maxime modo nõ ſunt mira
cula illa niſi fantaſtica.¶¶ Item ſuꝑ illud Exo. vij. Vo⸗
cauit pharao ſapiẽtes in pꝛincipio illius glo.que ſupra
obiecta eſt.dicit em̃ ſtrabo. Sciẽdũ q; dyabolicis figmẽ
tis ſpectantium oculos deludebãt.vt res in ſua natura
manentes aliud viderent᷑:ex quo videt᷑.ꝙ fantaſtica tĩ
erant illa miracula. ¶ Item querit᷑cuʒ magi ex virgis
fecerũt ſerpẽtes. miſterio demonum colligẽtes ſemina.
Vtrum illud debuit dici miraculuʒ. ⁊ videt᷑ ꝙ ſic:ſi em̃
ex pluuia ſiue aqua naturaliter fiat vinũ ꝑ putrefactõ⸗
nem in ſtipite(ponamus ita)tamẽ cũ deus ſubito de aqᷓ
fecit vinũ.miraculũ dici᷑ Joh.ij.ergo ⁊ ſimilit ſi natu⸗
ralis eſſet oꝛdo.vt ex virgis ülis magoꝝ ꝑ appoſitõneʒ
ſeminũ.ꝑ ſucceſſionẽ tempoꝝ.oꝑante natura:tamen cũ
illud ſubito factũ eſt.videt᷑ miraculũ fuiſſe.ſaltem ꝙtuʒ
ad modũ faciendi: nõ em̃ videt᷑ poſſe natura ad faciẽdũ
mutatõeʒz illã.in nõ ꝓſpecto tꝑe:icit᷑ em̃ ibi.ꝙ verſa ẽ
virga moyſi in colubꝛũ.⁊ ſtatim ſubdit᷑ magi fecerũt
ſimiliter. nec aliqua moꝛa tempoꝛis legit᷑ interceſſiſſe ĩ
eoꝝ oꝑationibo.¶ Sed contra.miracula ſola dicunt᷑ il
la que contra natura vel contra ſolitũ curſuʒ nature fi⸗
unt:ſed hec nõ fuerũt contra natura. ergo nõ fuerũt di⸗
cenda miracula:ꝙ aũt nõ fuerunt contra naturã facta.
patet ꝑ auctoꝛitatẽ augu in li.de mirabilibo ſacre ſeri⸗
pture vbi dicit. Oĩim eoꝝ que dens fecit ꝑ moyſen? aa⸗
ron nihil ↄtra naturã factũ eſt. Rane em̃ de aquis ⁊ ci‚⸗
niphes de puluere oꝛiũtur. 4 Pꝛeterea in eodẽ li.dicit᷑
ꝙ aqua in ſanguinẽ nõ contra natura verſa eſt: ᷣ̊ ꝗð in
alijs rebo dro iubẽte ꝑ tempꝰ ret brmeſieie So⸗
lutio.mutatõ virge aaron in ſerpentẽ vere fuit facta. ſi⸗
militer ? mutatio virgarũ magoꝝ in dꝛacones facta eſt
vere.⁊ nõ fantaſtice tm.ſiue collectõe ſeminũ ſiue aliter
ſm ꝙ vult augu.⁊ multum ĩnititur augu.illi eꝛbo qð
dicit᷑.ꝙ deuoꝛauit virga aaron ⁊c.deuoꝛatio em̃ reſpe⸗

ctu fantaſticoꝝ tm̃. ꝓpꝛie non diceretur. Sed bene obij⸗

cit augu.contra ſeipᷣm:ſi em̃ veri fuerunt dꝛacones:q̃ʒe
ergo nõ dicit deuoꝛauit virga aaron dꝛacones eoꝛum.
imo dicit virgas:ex hoc enim magis videtur ꝙ fuerunt
fantaſtici dꝛacones:quoo ſi diceret᷑. tunc etia ipᷣe cõtra

Fm veritatẽ. Dicit em̃ glo.ſtrabi ſuꝑ illud

446

xliij.

obijcit.quoniã ſi ꝓpter iſtud verbuʒ diceret᷑. ꝙ non fue⸗
runt veri dꝛacones:eodẽ modo poſſet dici.q virga moy
ſi nõ eſt mutata in verũ colubꝛũ. Dicit᷑ em ꝙ deuoꝛauit
virga virgas:⁊ ideo ↄcludit in fine.ꝙ iſtuo dictuʒ fuit
initialiter 2 finaliter. quia videlicet ex virga moy ſi fa⸗
ctus eſt ſerpens ſiue coluber.⁊ in virgam redijt. VUnde
⁊ initialiter ⁊ finaliter fuit virga:virge ſimiliter mago⸗
rum mutate ſunt in dꝛacones. VUnde initialiter ⁊ mate
rialiter potuerũt dici virge.trum aũt dꝛacones redie
runt in virgas. hoc nõ diſfinimꝰ:tamen ſi nõ redierint
poteſt erponi illud deuoꝛauit virga aaron virgas eoꝛũ
1 eſt abſtulit eis poteſtatẽ redeũdi in virgas: quia etſi
aliquo modo eſſet oꝛdo naturalis vt ex virgis fierẽt ſer
pentes.nõ tamen erat oꝛdo natuꝛalis in poteſtate demo
num ad regreſſum ecõuerſo.vt dꝛacones redirent ĩ vir⸗
gas:dicimus tamẽ ꝙ in illis miraculis fuit mendaciũ.
Si tñ in mendatõ intelligant᷑ hec duo.ſcʒ falſitas cum
intentõe fallendi:nõ fuit ibi mendatiũ qtum ad fallſita⸗
tem. ſed q;'tum ad intentõeʒ fallendi: videbat᷑ em̃ ꝙ ⁊ B
foꝛte etiã intendebãt ipᷣi.ꝙ opera ſua iubente deo ꝓcede
rent.ſicut ⁊ opera moyſi:⁊ qtum ad hoc erit mendaciũ
in omnibo ſignis antixpi. Intendet em deciꝑe homines
ꝑ miracula ſua. ⁊ facere credere nõ onñm eſſe dnm:⁊ q́;⸗
tum ad hoc ſigna illa eſſe mẽdacia.ij.theſſa.ij.Et ſic in
telligit᷑ qð dicit augu.ꝙ; mẽdaciter oꝑabitur:nihilomi⸗
nus tñ ſuberit veritas in miraculis eius.aliquando er
ꝑte rei.⁊ aliquãdo falſitas:⁊ ꝓpter hoc bene dicit aplłs
ꝙ in omi virtute erit oꝑatio ſathane in ipo.tum ꝑimu⸗
tationẽ verã.tum ꝑ illuſionẽ ſolam.⸗ Quod aũt obijci
tur d glo.ſtrabi:dicimꝰ nõ dicit illud aſſertiue.ſᷣ̊ ma
gis ſᷣm opinionẽ. vel quaſi ex argumẽto: ⁊ hoc patet ex
eo ꝙ ipᷣe diſiungit illã opinionẽ ab alia opinione augu.

que dicit.ꝙ vera fuit mutatõ.vnde dicit.ꝙ ſic fuit vł ſic

Argumẽtum dvᷣo foꝛte ſumpſit ab eo qð dicebat᷑ poſt.ꝙ
deuoꝛauit virga virgas 1 nõ dꝛacones: dyaboli em̃ nõ
faciunt niſi quatenꝰ ꝑmittũtur a deo. VUnde augu.de ci⸗
ui. dei. ſicut mali hoies in terꝛa. ſic illi ſcʒ demones.nõ
omnia que volũt facere poſſunt. niſi quatũ iſtius oꝛdia
tione ſinũt᷑.cuiꝰiudicia plene nemo ↄpꝛehendit.iuſte ne
mo rephendit. Strabus aũt foꝛte nõ credebat. ꝙ boc el
ſet eis ꝑmiſſuʒ.ĩmo eẽt fantaſticũ tm̃. ſ̊ qͥ n credimꝰ.In
toto eĩ exodo nihil legit᷑ de hmõi fantaſia.ĩmo.viij.exo.
legit᷑.q cũ nõ poſſent magi educẽ ciniphes. tũc dixerũt
digitꝰ dei ẽ hic.⁊ ita cũ nõ ante fecerũt.credimꝰ magis
q; ipi vere fecerũt ſeꝛpẽtes ⁊ ranas cũ auguſ.i illuſoꝛie
tm.Ex his pt᷑ videri differẽtia bonoꝝ miracloꝝ ⁊ malo
rũ. Aſdala eĩ miracła ſꝑ ad deceptõeʒz ſũt? ad ſubueꝛſio
nẽ vidẽtiuʒ:bona dᷣo miracła dico.⁊ ſi fiãt ꝑ publicã iu
ſticiã ſiue ꝑ ſigna publice iuſticie.ſũt ad eruditõneʒ ec⸗
cleſie ⁊ credẽtiũ.vn ſuꝑ illð Marci vlt᷑.ſigna eos ꝗ cre⸗
diderint ⁊c.glo.hec in exoꝛdio in eccłia fuerũt.vt fides
nutriret᷑ miracuł:fide aũt eccłie iã ↄfirmata.nõ ſunt ne
ceſſaria.Eſt etiã alia differẽtia int hec ⁊ illa miracula.
qm̃ bona miracła oĩa q̃ in veteri lege facta ſũt.ſigna fu
erũt miraculi alicꝰſine mirabił fiendi ĩ aduẽtuz xpᷣi.ſic
ſacramẽta veteris legis ſigna fuerũt veritatis future in
tꝑe gre.⁊ h dic glo.ſuꝑ illð pᷣs. declaratõ ſᷣmonũ tuoꝛũ
illumĩat ⁊c. Mala vᷣo miracla nulliꝰboni futura ſigna
fuerũt ſᷣm ꝙ bmõi.Xj Ad illud vᷣo qð q̃rit᷑. vtꝝ illa oꝑa
magoꝝ dicẽda ſũt miracła vł nõ.dicimꝰ ꝙ miracła pñt
dici qᷓtuʒ ad rẽ factã vel q;tuʒ ad modũ faciẽdi. Mtum
ad rẽ factã ⁊ nõ ſolũ q;tuʒ ad modũ faciẽdi.dicit᷑ mira⸗
culũ.qñ ſuſcipiẽs nullũ oꝛdinẽ naturalẽ hʒ ad ſuſcipiẽ⸗
dũ:vt cũ cecꝰfit vidẽs.vł cũ vpᷣgo manẽs vſᷣgo parit.tũ
ad modũ faciẽdi tm̃.⁊ nõ qtũ ad rẽ factã dicit᷑ miracłm
cũ id qð mutat᷑ ĩ alteꝝ.habebat quẽdaʒ oꝛdinẽ natura⸗
lem ad illud: etſi nõ poſſet fieri mutatio illa ſᷣm natu⸗
ram in tamparua moꝛa. ſicut fit per miraculum. vt cũ
ex aqua fit vinum.vlł ex virgis ſerpentes:erat em aque
poſſibilitas quedã ſᷣm naturã. vel per tempoꝛis ſpacia

poſſet mutari in dinũ.⁊ ĩ virgis ſilꝛ vt poſſent mutari ĩ
ſerpẽtes tẽpoꝛis dilatõe.⁊ ſic loquũtur auctoꝛitates au
gu.de mirabilibo ſacre ſcripture.ꝙ nihil eoꝝ que deꝰfe
cit ꝑ moyſen ⁊ aaron.ↄtra naturã factũ eſt.i.nõ contra
poſſibilitatẽ natuꝛe quodãmodo oꝛdinate ad illa.ſᷣ qᷓtũ
ad modũ faciẽdi.videlicet vt ꝓtinus fiat.quod ꝑ natu⸗
ram fieret ſucceſſiue.Sed adhuc iſte modꝰfaciendi du⸗
pliciter põt eſſe. Poteſt em fieꝛi ſubito.i.ĩ inſtanti.⁊ ſic
fit a diuina virtute:⁊ tũc eſt dicẽduʒ miraculũ: vel põt
fieri repẽte.i.in tꝑe.ſed q̃ſi inꝑceptibili.⁊ hoc mõ reue⸗
ra nõ eſt miraculuʒ dicendũ.ſicut reliquũ vel pᷣcedẽs.bᷣ
mirabile m:verũtamẽ qꝛ nõ poſſumꝰ diſltinguè quando
hmõi fiũt repente vel ſubito.ideo ↄfundimꝰnomẽ mira⸗
culi ad vtrũq;.vt dicamꝰtum bec que fiũt repente tuʒ il
la que fiũt ſubito miracula.ſicut etiaʒ dicimꝰmiracula
illa que ſunt qtuʒ ad rem factã.de quibo diximꝰpꝛius:⁊
Fm boc coĩter accepto miraculo.ad has tres differenti
as diuidit augu.in li.lxxxiij.q.ꝙ quedã miracula fiunt
ꝑ publicã iuſticiaʒ.quedã ꝑ ſigna publice iuſticie.que⸗
dam ꝑ pꝛiuatos ↄtractꝰ:tñ ſi vellemꝰſtricte ⁊ ꝓpꝛie mi⸗
racula accipere. ſola poſſent dici miracula.que ſubito
facit dñs:in illis em nulla eſt preparatõ requiſita ante.
abſq; em vllo amĩculo mutat deꝰres ſubito quãdo vult
in miraculis aũt magoꝝ requirebat᷑ quedã pᷣparatio.ſi
cut collectio vel aptatio ſeminũ.vel aliquid hmõi.⁊ iðo
non ita vxere ſunt miracula.

D ſecũduʒ quo querit᷑.quio faciãt demo⸗
nes in his miraculis.vtruzʒ ſcʒ pᷣparẽt tm̃
materiã ad foꝛme receptõeʒ ⁊ foꝛmã non
inducãt:aut cũ pparatione materie indu⸗
oꝛmã nouã. 4 . aũt faciãt vtrũq; videt᷑.conſtat

cant

em̃ ꝙ plus põt angelꝰbonus ſiue malus q; natura infe

rioꝛ iſtoꝝ coꝛruptibiliũ:h̊ conſtat ꝙ natura inferioꝛ nõ
ſolũ pᷣparat materiã ſed etiã foꝛmã inducit: falſa eĩ fuit
illa opinio.que ponebat foꝛmas naturales oino a dato
re extra:.qꝛ ſᷣm hoc nõ eſſet differẽtia nature diſponẽtis
ad foꝛmã pure naturalẽ.⁊ diſponẽtis ad aĩaʒ ratõnalẽ
ſi hoc eſſet a datoꝛe extra.ſicut? illa:ergo ⁊ dyabolꝰ in
ſuis operibo miraculoſis.non ſolũ inducit materiã.ſeð
etiã inducit foꝛmã miraculoſazʒz. ¶ Sed otra eſt. qm de
angelis ſiue bonis ſiue malis vult dicere auguſt.ꝙ ipſi
creatoꝛes nõ ſint.vnde.iij.de trini.dicit.ſicut nec paren
tes dicimꝰcreatoꝛes hominũ.nec agricolas frugum.qᷓ;
uis eoꝝ extrinſecꝰadhibitis motibo iſta creanda dei vir
tus interiꝰoperet᷑:ita nõ ſolũ malos ſed nec bonos an⸗
elos phas ẽ putare creatoꝛes:ſed ꝓ ſubtilitate ſui ſen⸗
us ⁊ coꝛpoꝛis.ſemiĩa iſta rerũ nobis occultioꝛa noueꝛũt
7 ea ꝑ ↄgruas ↄtem peratões elemẽtoꝝ latent ſpergunt
atq; ita gignandarũ rerũ atq; accelerãdorũ incremẽto⸗
rum pᷣbent occaſiones:⁊ accipit hic augu.creare ꝓ in⸗
ductõne foꝛme vltime.qð ptʒ ꝑ hoc ꝙ dicit.pᷣbent occa⸗
ſiones gignandaꝝ rerum.creatõni em̃ ꝓpꝛie dicte. nul⸗
la pꝛebetur occaſio vel admĩculum. Si ergo dicit ꝙ an
geli non ſunt creatoꝛes.hoc modo dicta creatione ſicut
diximus patet. ꝙ non inducunt angeli neq; boni neqʒ
mali foꝛmam aliquã in re aliqua.¶ Solutio. dicimus
ꝙ demones pꝛeparant materiam tm.nec foꝛmam indu⸗
cunt:nec eſt ſimile de angelo ⁊ natura.Et ſi enim ange⸗
lus plus poſſit ſimpliciter q; natura iſtorum coꝛrupti⸗
bilium. tamen in eo ꝙ eſt inducere foꝛmam ſimilem in
ſpecie vel in genere foꝛme ipᷣius agentis.plus poteſt na⸗
tura q; angelus:hoc enim fuit inditũ nature.vt ſᷣm vim
agatinam poſſet inducere foꝛmam ſimilem in genere
vel in ſpecie ipi agenti inducere. dico in ipᷣo ſuſcipiente
angelo autem tale nibil inditum eſt. vt vel ſimile ſibi.
vel etiam ſimile illi circa quod agit poſſit inducere ĩ ali⸗
quod ſuſcipiens. Ende iſta ratio peccat ſᷣm quio ⁊ ſim⸗
pliciter:⁊ ſi em ſimpliciter plus poteſt angelug. non ta

men quo ad hoc:tamen ſimpliciter loquendo.plus dici
tur poſſe angelus ꝙ; natura.quia in plura poteſt: ⁊ eti⸗
am in diſpoſitione materie reſpectu foꝛme inducende.
plus poteſt q; natura poſſet q;tum ad duo: poteſt enim
accelerare materiam ex collectione ſeminum? congre⸗
gatione ex diuerſis locis.quod non poſſet natura: po⸗
teſt etiam accelerare diſpoſitiones illas. vt citius pro⸗
ducatur foꝛma vltima q; produceretur.ſi relinqueretuꝛ
ſibipᷣi in operando.⁊ ſic fuit in draconihus magoꝛum.
Vnde draco ſiue ſerpens potuit fieri tripliciter. vel ex
putrefactione per operationem ſolis agentis. vel alicu
ius coꝛpoꝛis ſuperceleſtis.⁊ hec operatio dicitur pure
naturalis.⁊ ſi non ſit ibi agens omogeneum.i.qꝙ agat
m ſimilitudinem foꝛme in genere vel in ſpecie: tamen
agens vniuerſale ſicut ſol ip̃e.vel hmoi gerit ibi ſimilis
vicem.vel operantis ᷣm hmõi ſimilitudinem. Eſt alius
modus producendi ſerpentes repente.⁊ hic eſt mirabi⸗
lis.⁊ hic fuit in miraculis magoꝛum per operationeʒ ſa
thane: non tamen dicitur hic modus creatio.quia nec
ſubito fit nec ex nihilo.Eſt tercius modus quo fit ſubi⸗
to.⁊ tunc eſt plene miraculum. quod fit virtute diuina.
ſicut fuit in ſigno moy ſi.¶ Sed obijcitur.quia ſuper il
lud pᷣs.immiſſiones per angelos malos.ibi dicit glo.q
ea que mirabiliter facta ſunt malis angelis tribuere nõ
audemus:quod ſi verum eſt.mali angeli nulla mirabi
lia vel miracula debẽt dici facere.¶¶ Ad quod dicendũ
ꝙ quedam ſunt miracula maioꝛis dignitatis quedam
mmoꝛis:⁊ appellamus maioꝛis dignitatis que fiũt ad
pꝛobationem.vel exercitiũ iuſtoꝛum ſpecialiter:⁊ ſi bec
ita fiant.tunc poſſumus dicere ꝙ bonis angelis attri⸗
buenda ſunt ⁊ non malis.ANiracula vᷣo minoꝛis digni
tatis appellantur.cum ſunt ſigna quedã miniſterio crea
ture tm̃.ad inferendam penam aliquam his qui merue
runt:⁊ dico tm̃ ad excludendum alium reſpectuʒ.ſicut
iam videbitur. De illis ergo que ſunt minoꝛis dignita⸗
tis.loquitur auguſ.de illis que ſunt maioꝛis dignitatis

loquitur glo.⁊ non de illis que ſunt minoꝛis dignitatis

illa enim bene attribuuntur malis angelis. ſicut videli
cet operatio dꝛaconum ⁊ ranarum in ſignis magoꝛum
hoc expꝛeſſe dicit eadem glo.dicit enim. Poſſumꝰ em̃
ſine dubitatione malis angelis attribuere moꝛtes peco
rum moꝛtes enn Genieem.⸗ obdurationes egiptio⸗
rum. Vngde ſicut iſta operatio intra fuit a malis ange⸗
lis.ita ⁊ pene exhibite per ea extra fuerunt ab eiſdeʒ de
monibus: talia aut fuerunt illa miracula. que nos at⸗
tribuimus malis angelis. ec obſtat ſolutioni iſti de
ſubuerſione ſodomoꝛum Geñ.xix.poſſet enim obijci. ꝙ
ibi fuit pena inflicta peccatoꝛibus.tamen non per ange
los malos facta ſunt ſigna illa ſicut dicit glo.ibidem.
Ad quod dicimus.ꝙ ſigna illa ⁊ ſi fuerunt peccatoꝛibo
inflicta.non tamen erat ſtatus illoꝛum ſignoꝛum.vt vi⸗
xelicet eſſet oꝛdo ſignoꝛum illoꝛum ad culpam precedẽ⸗
teʒ tm̃.ĩmo vlterius fuerunt illa ad pꝛobationem ipius
loth ⁊ ſuorum.⁊ exercitium ⁊ inſtructionem:⁊ qtũ ad
hoc fuerunt ſigna maioꝛis dignitatis.⁊ ideo debuerunt
fieri per angelos bonos ⁊ non per malos. M autem in
eiſdem ſubiectis creaturis. fiant per angelos bonos ſi⸗
gna maioꝛis dignitatis.⁊ per malos minoꝛis.nõ eſt ad
mirandum: dicit enim ibi glo.ꝙ ſicut bonꝰ homo ⁊ ma
lus vtuntur eiſdem ſigms in ſimilibus.ſcilicet terra aqᷓ
aere⁊ igne.vnuſquiſq; pꝛo modo ſuo:ita boni ⁊ mali ã⸗
geli vtuntur eiſdeʒ.pꝛout cuiq; opus eſt ⁊ poteſtas.que
poteſtas maioꝛ eſt angelis ꝙᷓ bominibus.⁊ angelis bo
nis q; malis. Unde ex hoc patet.ꝙ boni mali angeli
differẽter poſſunt operari circa iſtas creaturas.Fm ma
iorem ⁊ minoꝛem poteſtatem ip̃is datam.⁊ etiam ſᷣm ꝙ
adiuuantur a deo vel permittuntur differenter.

— — — — ———

—. —

—E——— — —. —

—

— — — - -

—

plusd
eſ 1e
cente
teſtenin
congr
unn
tius
geretur
ngonnn.
ter ler
elalien
tur pre
l gagen
ertanen
iſimli⸗
ſtalins
mnirabi⸗
ionezſa
gauianet
dſitſube⸗
edinina
Alperi
atgog
tvereno
gUwpirabt
diendin
bedann
hefiüteo
rrſie
lis attn
is dignn
rocren
imerue
iz ſicut
dignitp
gnitatis
Ghitatis
t fideli
ogohum
umsenm
especo
egipno⸗
s ange
ciſcezer
enos
hni ſia
perong:
ibiden.
catolp
n.t *
recede⸗
nißius
in 40
buerunt
utenn
bonooſ⸗
nöelal
oN
ternae,
. olis⸗
ſungie
geli
Funfna
fn

rumtercium

Iſo quomõ fiant miꝛacula magoꝝ quãdo
fiunt ᷣm veritatẽ.ↄſequẽter mẽbꝛo tercio
querit᷑ de mirabilibo factis ſᷣm deluſionẽ
m 7 fantaſiã. Et habet tres articulos.
Pꝛimꝰ ꝗ̃rit quio imutẽt demones ĩ hmõi deluſiõibo.
Scõus vtꝝ boni ãgeli plꝰpoſſint facẽ miꝛacła qᷓ mali
Tercius vtꝝ boni xpᷣiani poſſint facere miracula per

publicam iuſticiam. Et quid ſit publica iuſticia.
(Articnlus primus

Dpꝛimũ quo querit᷑ ð mirabilibo factis ſᷣm
deluſionẽ tm̃⁊ fantaſiã.Aut em̃ in hmõi de⸗
luſionibo fit mutatio ex ꝑte rei viſibilis. aut
ꝑte videntis:ſi ex ꝑte viſibilis. aut ĩ qualitate. vt qðᷣ

eſt album faciat dy abolus eſſe migrum: vel in quãtitate

vt qð eſt magnũ faciat paruũ:vel in ſubſtãtia.vt qð eſt
bomo faciat azinũ:vel m ſitum.vt qð eſt pariſius faci
at eſſe rome: tunc in his nõ eſi fantaſia tm̃ imo veritas.
Si eꝛgo dicit᷑ deluſio fantaſtica apparitio tm̃.nõ erit ibi
mutatio ex ꝑte viſibilis.ſed ex ꝑte videntis:tũc aut erit
imutatio ex parte virtutis intra.aut in ipo oꝛgano ex⸗
tra.aut ponetur defectus virtutis ſolũmodo oꝛgani.vt
nõ poſſit ↄpꝛebendere qð obiectum eſt.vt cum ꝓpter de⸗

bilitatem viſus.apparet vna candela due. Si eſt imuta⸗

tio oꝛgani.vtpote imutat ipᷣe dyabolus humoꝛes oculi
videntis.vel tunicas oculi.vt nõ poſſit rem videre ſicut
eſt. tunc cum ipᷣm oꝛganum viſus ſit res nobilioꝛ qᷓ; res
ſubiecta extra.aut ſaltem eque nobilis:ſicut dicebatur
vere miraculũ ⁊ nõ fantaſia tiñ.quando imutabat rem
obiectam extra.ita dicetur vere miraculũ ⁊ nõ fantaſia
quãdo ĩmutabat oꝛganum. Et eodem modo põt obijci
ſi dicatur.ꝙ non ĩmutat oꝛganum ſed viꝛtutem.⁊ hoc ſi
ue dicatur de virtute que ẽ intra ſᷣm ꝙ hmõi.ſiue de vir
tute ſᷣm ꝙ eſt cõiuncta oꝛgano extra.Cum em̃ hmõi vir
tutes nobilioꝛes ſint ꝙᷓ ip̃a oꝛgana.adhuc nobilioꝛ erit
iĩmutatio earum m veritatem. q; imutatio oꝛgani ſiue
rerum extra obiectarum. Si aũt ponatur ibi purus de⸗
fectus ſiue oꝛgani ſiue virtutis.tũc ſicut nullũ eſi mira⸗
culum cum viſus debilis credit duas candelas eſſe. vbi
eſi vna tm̃.ita nullum oino erit ponendum miraculũ in
deluſionibo aimond, Oen contra.aug.in li.de aĩa et
ſpiritu.⁊ ſimiliter poteſt haberi ex li.de ciui.dei.vbi ita
dicit.Quedam muliercule poſt ſathanã conuerſe.illuſi
onibus 2 fantaſmatibo ſeducte. credunt ſe 1 confitent᷑
nocturnis hoꝛis cum dyana paganoꝛum dea. cum he

rodiade inumera mulierum multitudine equitaꝛe.ea

rumq; iuſſionibus obtemperare. Ipſe nanq; ſathanas
qui tranſfigurauit ſe in angelum lucis.cum menteʒz cu⸗
iuſq; muliercule ceperit.⁊ hanc ſibi per infidelitatẽ ſub
iugauerit:ilico diuerſarum perſonarum ſpecies ⁊ mẽ⸗

tem quã captiuam tenet in ſomnis deludens. modo le⸗
ta.modo triſtia.modo cognitas.modo incognitas per⸗

ſonas oſtendens.per deuia queq; deducit:⁊ tamen ſolꝰ
hec patitur ſpiritus infidelis.vt non in animo ſed ĩ coꝛ⸗

pore opinatur venire. Jcirco nimis ſtultus ? ebes eſt.

qui hec omnia que in ſpiritu ſunt. accidere arbitratur
in coꝛpoꝛe.Si ergo ita facit dy abolus in ipᷣa imaginati
ua doꝛmientium quedam mira.ſicut dicit augu.ante pᷣ⸗
dictam auctoꝛitatem. ⁊ hoc deludendo imaginatiuam.
que potentioꝛ eſt qᷓ ſenſus extra.videtur ꝙ ⁊ mira ꝗne⸗
dam per deluſionem poſſit facere in ſenſu raG⸗
caſione etiam huius queritur vlterius.vtrum dyaboli
cum ita deludunt imaginatiuam. offerant foꝛmas no⸗
uas imaginatiue.vel nõſolum offerant ſed etiam impꝛi
mant:aut ſi non impꝛimunt nouas ſaltẽ impꝛeſſas trãſ⸗
foꝛment. Si offerunt tm̃ ⁊ non impꝛimunt.ergo cuʒ ad
ſolam oblationenm ſpeciei non ſequatur cognitio.immo
opoꝛtet fieri vnionem ſpeciei cognoſcibilis ad cognoſci

ratõnalem nec in imaginatiuam.

66 *%

xliij.

tiuum.ad hoc vt fiat cognitio.vbi autem non eſt iudici⸗
um non eſt vexluſio: tunc nulla eſt deluſio in operibo eo⸗
rum. Si dicatur ꝙ ipſas imaginatiue impꝛimunt ſiue
impꝛeſſas traſfoꝛmant.eadem obiecto eſt:tunc eniʒ poſ⸗
ſent in imaginatiuam:quod enim unpꝛimit.poteſt in il
lud in quod impꝛimit ⁊ quod tranlfoꝛmat.Sed non vi⸗
detur ꝙ poſſint in imaginatiuam demones.eadem eniʒ
ſubſtantia eſt ratõnalis anime? ſenſitiue.⁊ dico ſenſiti⸗
uam que ↄpꝛehendit ⁊ imaginatiuã ⁊ omnes hmõi po⸗
tentias.ſicut dicitur in li. de ebdomadibus ⁊ d eccle⸗
ſiaſticis dogmatibus. Si ergo nAonr demones in
Solutio.dicimus
ꝙ; quedam deluſiones fiunt abſq; demonibus. ſola agi⸗
tatione hominũ oſtendentiũ ⁊ occultantium.ſicut eſt in
tranſiectoꝛibus.Aliquãdo etiam ſine aliqua virtute de

monis eſt aliqua deluſio.virtute quoꝛũdam coꝛpoꝝ mi

neralium:que qui habent poſſunt ſᷣm quãdaʒ virtutem
hmõi coꝛpoꝛibus inditam. rem oſtendere ſiue apparere

facere.nõ ſicut eſt:⁊ tunc reuera nõ eſt falſitas ex paꝛte

rei viſe quin aliquid ſit quod videtur.non tamen eo mõ
eſt quo videtur.Eſt autem tercius modus deluſionis ꝗ
fit per demones.habent em̃ demones quãdaʒ poteſtatẽ
ex oꝛdine nature ſuper quaſdaʒ res infeꝛioꝛes.quã poſ⸗
ſunt exercere circa iſtas res.qtuʒ dominꝰ ꝑmittit.⁊ tũc
apparet res nõ ſicut eſt:⁊ hec deluſio.⁊ ſi ſit deluſio qᷓtũ
ad moduʒ videndi.ſubiacet tamẽ veritas rei viſe.ſicut
dicebatur pꝛius de coꝛpoꝛibo mineralibo.ſed hoc ſit vir
tute demoniaca.quod ibi fiebat virtute naturali indita
illi coꝛpoꝛi. Sed adhuc ꝗpꝛie hmõi illuſio facta a demo
ne nõ dicitur pꝛeſtigium. Pꝛeſtigium em̃ dicitur ꝓpꝛie
illa illuſio demonis.que nõ habet cauſam ex parte mu⸗
tationis rei.ſed ſolũmodo ex parte cognoſcẽtis.qui de⸗
luditur ſiue qᷓ;tuʒ ad oꝛganũ.ſiue qᷓtũ ad virtutẽ.⸗¶ĩ Ad
intelligendũ ergo quomõ fiat hec deluſio.ſciendũ eſt.qꝙ;
ſenſibile dicit᷑ dupliciter.ꝑſe ⁊ ꝑ accidens.Et per ſe du
pliciter. ꝓpꝛium ⁊ ↄmune.Dicimus em̃ in ꝓpꝛio ſenſi
bili nõ fallitur viſus bene diſpoſitus.VUnde qð eſt albũ
ſem per iudicabit viſus album. Sed in ↄmuni ſenſibili
⁊ inſenſibili per accidẽs bene poteſt falli.⁊ intra ⁊ extꝛa
ipᷣm oꝛganu:⁊ hoc per virtutẽ dyaboli efficientis ſicut
iam videbitur.¶ E ergo querit᷑ vtruʒ ĩmutet tunicas
vel humoꝛes oculi ⁊c̃.Dicimus ꝙ nõ.ſed poteſt dyabo
lus multis modis foꝛmare foꝛmas.⸗ illas offerre ocuł
ſiue ſenſui.ſenſus aũt obiectas volens nolens aꝑpꝛehen
dit. Vnde ſicut velim nolim video vel cognoſco album
cum eſt obiectum debito modo viſui.⁊ hoc exiſtẽte oꝛga
no in debito ſtatu.ita ⁊ ipe viſus ſpẽs quas offert dya⸗
bolus appꝛehẽdit:nec tamen debet dici ꝙ dyabolꝰ vniet
eas.imo naturaliter exquo oblate ſunt viſui debito mõ
ſenſus vnit ſe illis vel illas ſibi.⁊ vlterius iudicat d il⸗
lis.⁊ fallitur vlterius in videndo ipᷣm ſenſibile per acci
dens.cum ꝓpter foꝛmã que ſolebat eſſe buiꝰ rei.iudicat
eſſe hanc rem vbi videt talem foꝛmã.⁊ ſᷣm diuerſas ob⸗
lationes vel ᷣm diuerſas mutatõnes foꝛme oblate.iudi
cat ſemꝑ alia ⁊ alia ⁊ ſic deluditur.ſᷣm ꝙ dicebat aug.
in auctoꝛitate p̃dicta.modo leta.modo triſticia.modo
cognitas.modo incognitas ꝑſonas ⁊c. Et poteſt hec de
luſio duplicit᷑ fieri.vtpote in coꝛpoꝛe extra.ſicut eſt cuʒ
deludunt᷑ oculi coꝛpoꝛei. vel in ſpiritu.ſicut eſt cũ delu⸗
dituꝛ imaginatõ.ſᷣm ꝙ dicebat᷑ in fi.auctoꝛitatis pᷣdicte
hec ſolus patit᷑ infidelis ſpũs ⁊c.Xx ibi aꝑpellat᷑ ſpiritus
imaginatõ.ſicut ⁊ viſio imaginaria aꝓpellat᷑ viſio ſpũa
lis.q diuidit aug.tria genera viſionũ coꝛꝑalem.ſpũa⸗
lem.⁊ intellectualeʒ. Cum aũt deludit᷑ iſta imaginatio
fit delatio ip̃aꝝ foꝛmaꝝ oblatarũ extra.ꝑ quoſdã ſpũs
vſq;ʒ ad ipam:qui ſpũs ſunt quodãmodo ↄnaturales et
ꝓinqui ipi imaginatiue.¶ ergo querit᷑ vtruʒ dya⸗
bolus habeat poteſtatẽ in iam imaginatiuã.dicimꝰq;
uis quidã dixerint ꝙ ſic.põt offerre ip̃ᷣi ſicut diximus.
ſed impᷣmere nõ põt. Lamẽ dieimus ad hoc. ꝙ etſi im⸗

pꝛimere nõ poſſit imaginatiua ꝑ ſe attingẽdo ad illa.pt
tamẽ quedam facere in coꝛꝑe.ad que ſequit᷑ imp̃ᷣſſio.vel
trãſfoꝛmatõ im pꝛeſſoꝝ ad imaginabilia:vt cum reſolui
tur fumus colericꝰ aſcendẽs ad cerebꝛũ.põt impꝛimi in
imaginatiua foꝛma ignis.vel poſſunt trãſſoꝛmaꝛi foꝛme
que erant ibi ĩ foꝛmas igneoꝝ vel hmõi.non quia dya
bolus hoc fecerit impꝛimẽdo.neq; etiam coꝛpus dicen⸗
dum eſt iſtas impꝛeſſiſſe ſpecies in imaginatiua. ſed ex⸗
pꝛeſſe ſunt illi er indiuidua cõcomitãtia eius ad coꝛpus
vnde quia ſeſe cõcomitãtur indiuidualiter. cõnaturale

eſt. vt quãdo coꝛpus ſic patitur. ⁊ ip̃a tunc tales impꝛeſ

ſiones habeat.pᷣm ꝙ babetur a pho.ꝙ anima coꝛrũpit᷑
ſiue mutat᷑ quodã interiꝰcoꝛrupto ſiue mutato.

iculus ſecũdus

D ſecũdum quo queritur.vtrum boni plus
poſſint facere miracula q; mali. Et ꝙ ſic vi⸗
detur. Conſtat em̃ ꝙ ratione nature nõ ſunt
inferioꝛes boni malis.ratione aũt gratie conſtat.q me
lioꝛis conditõnis ſunt boni qᷓ; mali.ergo videtur ꝙ tan
tum vel eque boni pñt ſicut mali.q¶ Sed contra aug.in
li.lxxxiij.q.intelligimꝰqdã miracula etiã ſceleratos ho
mines facere.qualia ſancti facere non poſſunt. Ad hoc
vltimum ſoluit ibidem dicẽdo.ꝙ non ideo potioꝛis loci
apud deum arbitrandi ſunt eſſe ſcelerati q iuſti:non eĩ
acceptioꝛes erant apud deum magi pharaonis q; popu
lus iſrahel.quia nõ poterat ille populus facere quod il⸗
li faciebant.quis moyſes virtute dei maioꝛa potuit.vn⸗
de reuera. mali non poſſent illa facere niſi ꝑmiſſi.boni
autẽ ſi daretur a dño poſſent? illa ⁊ maioꝛa facere.nõ
tamen ſine recta oꝛdinatõne dñi eſt.ꝙ eis nõ datur bec
poteſtas ſicut ⁊ malis. Vnde ſubdens cauſazʒ quare nõ
detur eis dicit. ideo non omnibo ſanctis iſta tribuũtur
ne ꝑnicioſiſſimo erroꝛe decipiantur infirmi:exiſtiman⸗
tes in talibus factis eſſe maioꝛa dona ꝙᷓ in operibus iu
ſticie.quibus eterna vita comꝑatur. ꝓpterea dominꝰ ꝓp⸗
hibet hinc gaudere diſcipulos.cum ait. Molite in hoc
gaudere quoniam ſpiritus vobis ſubiecti ſunt.ſed gau
dete quoniam nomina veſtra ſcr ipta ſunt ĩ celis uce.
x · Meq; ergo ratõne nature nec ratõne gratie fiunt iſta
miracula.ſed ex virtute dei. Quare autem non det᷑ ali⸗
quando ſanctis ſicut peccatoꝛibus.ratio eſt iam dicta.
4 Ad hoc autem quod queritur vtrum indifferẽter cir⸗
ca res omnes poſſint facere mali miracula.dicimus ſi⸗
cut credimus ꝙ non:etſi em̃ ratione nature eſſet dyabo
lus ſuperioꝛ omnibus inferioꝛibo crenturis.tamen per
peccatum ſuum ita p̃cipitatus eſt.vt non iam equaliter
poſſit in omnibus creaturis: ſed quanto magis eſt igno
bilioꝛ aliqua creatura inter ceteras. tanto magis exer⸗
ceant poteſtatem ſuam in illam. Vnde quia ignobiliſſi⸗
mi inter omnia animãtia vident᷑ eſſe ſerpentes.⁊ hmõi
frequentius vtitur illis ⁊ exercet ſua miracnula in hmõi
Vnde augu.xj.ſuper geñ.ad litt. gaudẽt demones hãc
poteſtatem ſibi dari vt ad incantatõnem hominum ſer⸗
pentes moneant.vt quolibet modo fallãt quos poſſunt
2 aſſignat etiaʒ cõgruitatem.quare magis vtunt᷑ hmõi
ſerpentibus ſubdens. Hoc autem faceꝛe ꝑmittuntuꝛ ad
pꝛimi facti memoꝛiam ↄmendandam. ꝙ ſit eis quedaʒ
cum hoc genere familiaritas. Vnde vult dicere.ꝙ in B
ꝙꝙ modo dcipiunt per miracula circa iſta cõmendatur
memoꝛia pꝛimi facti. ſcilicet ꝙ ipᷣi deceperunt pꝛimum
hominem per ſerpentem. quod debet homo memoꝛiter
retint.⁊ etiã demones memoꝛit᷑ tenẽt cognoſcẽtes in pe
na q̃ ꝓ illa ſuggeſtiõe grauit puniũt᷑ quatũ in illa pᷣma
temptatõe ſiue pᷣmo facto ↄmiſerũt in culpa.

NQArticulus tercins
+BPirrcin quo querit᷑ de illo veꝛbo quod dicit
aug. ꝙ boni xpᷣiani faciũt miracnla ꝑ publi⸗
S iuſiiciã:quid appellet᷑ ibi iuſticia publi⸗

—

—
1.

ca.aut em̃ quid creatũ.aut quid increatũ. Si aũt purũ
increatum ⁊ nihil ex ꝑte creature.tunc queritur.quare
nõ poſſunt ſimilit mali xpᷣiani facere miracula ꝑ publi
cam iuſticiã ſicut ⁊ boni:iQec poteſt dici ꝙ hoc eſt.quia
iſti habent fideʒ ſoꝛmatã illi ᷣo non. Jam em̃ tu tangis
aliquid creatuʒ.⁊ q́;tum ad hoc non dicebas tu.ꝙ boni
facerent miracula. Si aũt dicatur ꝙ iſta publica iuſti⸗
cia ſit quid creatuʒ.tunc queritur quid ſit illud:? Si di⸗
catur ꝙ hoc ſit fides foꝛmata.⁊ videtur hoc accipi ex q
quod dicitur ad hebꝛe.xj.Omnia iſta miracula ſiue mi
rabilia veteris legis fide dicuntur facta.¶ Contra oſtẽ

ditur auctoꝛitate augu.ꝙ hoc nõ ſit aliquid creatuʒ:di⸗

cit em̃ in li.lxxxiij.qqueſtione.lxxx.fit vt ſancti dei ſeꝛui
quando eos hoc donuʒ vtile eſt habere.⁊ loquitur de do
no faciendi miracula.ſᷣm publicam iuſticiam.⁊ quodã⸗
modo imꝑialem legem.⁊ hoc eſt ſũmi dei poteſtatẽ.im⸗
perant infirmis poteſtatibo ad quedam viſibilia facien
da miracula. In illis enim ipſe deus imꝑat cuius tem⸗
plum ſunt.Ex qua auctoꝛitate patet.q iſtud quo mira⸗
cula fiunt. ſiue illa publica iuſticia eſt quoddaʒ diuinũ
7 increatum. ¶ Pꝛeterea. ipſe dicit ꝙ boni xpiani fa⸗
ciunt per publicam iuſticiam.mali per ſigna publice iu
ſticie. Sed illa ſigna per que mali xpᷣiani faciunt mira⸗
cula.ſunt inuocationes nominis domini ⁊ hmõi. ſicut
vult augu.ſed hec non ſunt ſigna niſi eius quod diuinũ
eſt.ergo publica iuſticia non fuit niſi quid diuinuʒ? ita
increatum.¶ Solutio.dicimus ꝙ eſt quedam pꝛiuata
poteſtas ſiue particularis.que confertur vnicuiq; crea⸗

ture in creatione ſua. pᷣm gradum ſuum:ſᷣm ꝙ dicimus

ꝙ vnus angelus plus poteſt ꝙᷓ aliusquia a creatõe ſua

maioꝛi poteſtati pꝛeditus eſt a deo.⁊ angelus in genere

pluſq; homo.⁊ homo pluſqᷓ bꝛutum.⁊ bꝛutum pluſqᷓ

vegetabile.⁊ ſic de alijs.Et ᷣm hoc dicimus nos.ꝙ ma

li etiam angeli a ſua creatione aliquam poteſtatem ac⸗
ceperunt.ſuper quaſdã creaturas viſibiles.aliquo mo⸗
do tranſmutãdas vel diſponendas:quam poteſtateʒ eti
am nõ amiſerunt cum etiam ceciderunt.⁊ ꝓpter hoc ali
quando ꝓpter illos qui vtunt᷑ illa poteſtate ↄſidentes et
delectantes in illa.vt magis eos ſibi obligent.faciunt il
la que poſſunt.Et hoc modo faciunt magi.de quibo di⸗
cit augu.ꝙ faciunt per pꝛiuatos ↄtractus.Eſt autẽ alia
poteſtas publica ſiue vniuerſalis ſcilicet diuina.⁊ hec
dicitur publica iuſticia.quia publice regit omnia.⁊ hec
influit ſuper creaturas:⁊ cum aliquis in iſta confidit.
virtute ipſius influentis fiunt miracula. Seo hoc po⸗
teſt dupliciter eſſe. ſcilicet ꝙ iſta publica iuſticia influit

ad faciendum miraculum. poteſt enim influere 2 ſuper

inuocantem ⁊ ſuper facto pꝛo quo inuocatur.⁊ hoc mo
do faciunt boni xpᷣiani miracula:influit em̃ dominꝰ non
ſolum poteſtatem ſuam ſuper factum miraculũ.ſed eti⸗
am ſuper bonum xpᷣianum.qtum ad fidem foꝛmataʒ.2
q́;tuʒ ad id quod cum fide foꝛmata requiritur ad hoc vt
bonus xpᷣianus faciat miracula:nõ enim ſola fides foꝛ
mata ſufficiebat.ſed requirebatur aliqua alia expediẽ⸗

tia.⁊ ideo in pꝛedicta auctoꝛitate augu.non ſolum dice

batur ſancti dei ſerui: qui enim ſancti ſunt non ſolum
habent fidem foꝛmatam in preſenti.ſed addebatur vl⸗
terius.quando eos hoc donuʒz habere vtile eſt.⁊ tunc fit
miraculum per publicam iuſticiam. Aliquando etiam
influit publica iuſticia ſuper factum tm̃ ⁊ non ſuper in⸗
uocantem:⁊ tunc nihilominus aliqua facit dominꝰmi⸗
racula pꝛopter honoꝛem nominis ſui.licet non ſit bonꝰ
rp̃ianus qui eum inuocat:⁊ tunc dicuntur fieri miracu
la per ſigna publice iuſticie.¶ Ad illud quod obijcitur
ꝙ ſi publica iuſticia dicit quid increatum tm̃.poterant
miraculũ facere per publicaʒ iuſticiã mali ſicut ⁊ boni
dicimus quod nõ ſequitur boc. Moni em xp̃iani nõ di⸗
cebantur ſacere miracula per publicã iuſſicia. eoq eſſet
influxꝰſuꝑ factũ tm̃:ſed qꝛ erat infiuxꝰipᷣius in illos:cũ
aũt mali faciũt miracula.nõ eſt inftuxꝰ diuine poteſta⸗

— — —

— — ⏑ – — — .

— —

utpond
r gune
1ppabtt
eſtni
Utange
gboni
ca ſuſti
Bid
wierß
Aſiueni
traoßt
atnz.d⸗
Niſeni
Ur dedo
quoda⸗
ale. im⸗
gſacien
s ſem⸗
gomira⸗
1 dinni
kpianiſc
publieetr
UVrntte
nin ſiot
Ditc
lungninn
n phiuana
nichcten
vdicinns
eatöeſia
ingenere
n pluſ
1,Gd
Ntemn ac⸗
gnomo⸗
latezeti
rhocali
enteset
Ncuntil
ibvo⸗
Uleglia
11ec
N.dbec
oofigit.
dwoepo⸗
cainkut
rerſoer
„Ahoeno
onino
i ſden⸗
onmato;
kadboeſt
aſitsͤfi
nerfeti
olundie
von ſon
banrtß
kammneſt
Ndoeton
nſtyrmn
wlninini
lſtb
innnn
otietur
enunt
rbon
inoi⸗
geſet
los:c
wteſc⸗

(Queſtio

tis ſiue publice iuſticie.Fjm iuſticia eſt in ios malos
ĩmo ſuꝑ ipᷣm factũ.⁊ ideo nõ poſſũt dici faceꝛe miracu⸗
la ꝑ publicam iuſticiam. ſicut ⁊ boni.

¶ Nueſtio quj

quarta de creatione ſubſtantiarum coꝛpoꝛalium in co⸗

muni.

Ompleto tractatu

de ſpiꝛitali natura ãgelica cũ adiutoꝛio
di ſeꝗt᷑ tractatꝰð ſpſiaãtia coꝛꝑali oĩno.
qui tractatꝰdiuidit᷑ ꝑ creatõʒ reꝝ coꝛpo
raliũ.diſtinctõʒoꝛnatũ.multiplicatõeʒ
Circa vo creatoʒ quedã ↄſiderada ſunt in comuni que⸗
dã in ꝑticulaꝛi.Circa ↄſiderationẽ in cõmuni.⸗ Pꝛimo
querit᷑.vtrũ res coꝛꝑales dicant᷑ creaꝛi rõne materie cũ
foꝛima.aut rõne materie infoꝛmis. Dico aũt infoꝛmem
duobo mõis. Vel qꝛ nõ habet foꝛmã.vel qꝛ habet in ↄfu
ſione.que dicitur chaos.Si vo rõne materie infoꝛmis.
quo illoꝝ modoꝛũ.¶ Deinde ſi eſt ratõe materie infor⸗
mis altero duoꝝ modorũ. Vtrũ eadeʒ ſit materia infoꝛ
mis celi ⁊ teꝛre.aut differẽtes deſignent᷑.¶ Tercio que⸗
rit᷑ ſi res coꝛꝑales ſint ſimul create vł nõ ſimul.q. Quaꝛ

to Aen fiat in die.aut ante oẽm diem.

IB pꝛimũ ſic. A pfecto agẽte ꝑfectũ opus
⁊ a ꝑfectiſſimo ꝑfectiſſimũ.ſed materia ĩ⸗
ſoꝛmis cuʒ eſt ſine om̃i foꝛma eſt imꝑfectiſ
ſimũ.ergo nõ eſt ꝑfectuʒ opus pꝛout hmõi
ed creatuʒ eſt ꝑfectuʒ opus.cũ eſt ꝑfectiſſimi agentis.ſ.
dei.ergo materia nõ eſt creata ſine om̃i foꝛma.. Ad idẽ

facit.qꝙ intelligẽtia creata cũ facit aliquid.ñ ꝓducit ma

teriã ſine om̃i foꝛma.nec natura ſilłr ſ̊ foꝛmã in materia
⁊ hec ſunt inferioꝛa agẽtia ⁊ minoꝛis virtutis:ergo nec
deus qui eſt ſũmuʒ agens.creat rem coꝛpoꝛaleʒ ratione
ſue materie infoꝛmis.¶ Itẽ foꝛma aliquo mõ habet ſiłi
tudinẽ cũ pꝛĩo.deus eĩ dicit᷑ foꝛma oĩm exẽplaꝛis.⁊ qͥd⸗
ãmodo ↄtinẽs.ſed nullatenus dicit᷑ materia om̃iuzʒ. er⸗
go cũ creatio ſit ꝓꝛinʒ opus dei.a extendit ſe ad rem coꝛ
oꝛalẽ:debet res coꝛpoꝛalis dici creata potius ratione
oꝛme q; materie. ¶ Si vᷣo foꝛte dicatur.ꝙ creatio dicit
eſſe ratione materie infoꝛmis.habentis in ſe foꝛmas re⸗
rum coꝛꝑaliuz.ſed per indiſtinctionẽ. Contra hoc obij⸗
citur:confuſio contraꝛia eſt oꝛdinatõi.ſed oꝛdina tio at⸗
teſtatur ſapientie.ergo ſũma oꝛdinatio ſũme ſapientie:
ergo a ſũma ſapientia nõ pꝛocedunt ĩmediate res ſbᷣ cõ⸗
fuſione.nõ ergo materia cuʒ confuſiõe reꝝ coꝛpoꝛaliuʒ
pꝛocedit a ſũma ſapiẽtia. Ad ideʒ.Erꝛoꝛ reputatur in
natura.quãdo nõ eſt foꝛmaꝛũ diſtinctio.vt ſi pꝛocederet
coꝛpus hũanũ ſine oꝛdinata membꝛoꝛũ diſtinctione. vt
caput eſſet infeꝛius ⁊ pedes ſuperius.⁊ ita de alijs.vel
nõ aꝓpaꝛerent ibi mẽbꝛa. Abſit aũt poneꝛe eꝛroꝛeʒ in oꝑe
diuino.nõ ergo creata eſt materia cuʒ foꝛmaꝛuʒ confuſi
one.⸗¶: ( Pꝛeteꝛea foꝛme q̃dã coꝛꝑales ſũt int ſe repugnã⸗
tes. ſi aũt eſſet confuſio ſoꝛmaruʒ.eſſent cõtraꝛie foꝛme
ſimul.⁊ ita cõtinua pugna: ſed pugna ſicut dicit Johᷣ.
dama.eſt pꝛincipiuʒ diſſolutignis.ergo ibi eſſet diſſolu
tio.nõ ergo ſic poſſent lae.B cõtrariuz ſic aꝛgui po
teſt. Creatio eſt exitus de nõ eſſe in eſſe.cui ĩmediatus eſt
exitus de potentia materiali in actuʒ.hoc aũt eſt faceꝛe
ſed in operibus ſex dieruʒ eſt factio ſiue conditio.dicit᷑
em̃ fiat lux ⁊ facta eſt lux ⁊c.⁊ ita de alijs.ergo ante nõ
fuit niſi creatio.pꝛius ergo creabatur de nõ eſſe in eẽ ali
quo modo materia.vt ſit oꝛdo de nõ eſſe oĩno in poſſe eẽ.
7 deinde de poſſe eſſe in eſſe actu qnod eſt eſſe per foꝛmã
determinataʒ. ¶ Itez pꝛimũ habet potentiaʒ q;tum ad
om̃e.hoc aũt nulli poteſt cõmunicaꝛe cuʒ ſit eius pꝛopꝛi
um. illud ergo in creatura quod magis aſſimilatur
ei in vniuerſalitate potentie eſt materia. que eſi capax

oĩm foꝛmaꝛũ.ergo pꝛimꝰ exitus a potentia diuĩa videt᷑
eſſe ↄditio materie.vt capacis oim foꝛmaꝝ.⸗! Itẽ deus
habet in ſe ydeas ⁊ ratões oĩm foꝛmaꝝ.ſicut accipit᷑ ex
li.lxxxiij.q.Augu.rõnes aũt iſte foꝛma dicunt᷑.nihil at
in creaturis poteſt aſſimilaꝛi quoqᷣmodo. niſi qð habet
in ſe cõtinentiaʒ oĩm foꝛmaꝝ coꝛpoꝛaliũ in genere.eꝛgo
cuʒ hec ſit materia ſub indiſtinctiõe foꝛmaꝛuʒ videt᷑ cõ⸗
uenienter huius fieri creatio.¶ Pꝛeterea.diſtinctõ non
videt᷑ eſſe niſi eꝰqð pꝛꝰfuit cõfuſu.ſi ̊ aſſignat᷑ aberpo
ſitoꝛibo opꝰdiſtictõis foꝛmaꝝ pᷣceſſit ̊ opꝰ⸗ aiC,

maxꝝ ĩ materia:h̊ aũt ñ ẽ niſi ĩ oꝑe creatois q̊ ⁊c.(Ad

quod rñdendũ eſt ſᷣm diuerſas ſnĩias ſanctoꝝ:vᷣm em̃ ſẽ
tentiã auguſtini videt᷑. ꝙ creatio erat materie cũ foꝛma
ꝑficiẽti eaʒ.ita ꝙ ſingule res cꝛeate eẽnt in ꝓpꝛijs mate⸗
riebus ⁊ foꝛmis.Scðm aũt ſentẽtiaʒ grego.⁊ alioꝝ vi⸗
der ꝙ creata ſit ĩ ſubſtãtia materie. VUnde dicit grego.
in ſubſtãtia ſimul facta ſunt.que de eis habent oꝛigineʒ
ſed nõ in ſpecie.que ſequentibus diebus oſtlenſa eſi.ſol
luna de celo.virgulta ⁊ huiuſmodi de teꝛra. Augu.eti
am in libꝛo ð ſimbolo videt᷑ hoc dicere.oꝛdinatiſſimo dði
munere pꝛima capacitas foꝛmaꝛuʒ fieret poſtea foꝛma⸗
rentur.quecunq; foꝛmata ſunt. Item Auguſtinꝰin.xij.
confeſ.no modo ſic exponit in pꝛincipio deus creauit
celum ⁊ teꝛrazʒ.dei verbo ſibi coeterno.fecit deus materi
am creature coꝛpoꝛalis.vbi confuſuʒ erat celum ⁊ teꝛa
que nunc iã diſtincta eſt ⁊ foꝛmata.in huius mũdi mo⸗
le ſentimus. Huic expoſitioni concoꝛdat quedẽ gloſa ſu

per pꝛimuʒ geñ. Itez ſuper illud põ. IOpſe mandauit et
creata ſunt.gloſa dicit infoꝛmem materiam de nihilo.

l Si ergo teneatur pꝛĩa ſententia.reſpondenduʒ eſt ad
obiecta.dicendo ꝙ licet intelligi poſſit exitus ð non eſſe
omnino in poſſe.⁊ poſt de poſſe in eſſe actu.per foꝛmazʒ
tamen ſimul vtrũq; factuʒ eſt.vt ſimul crearetuꝛ foꝛma
cuʒ materia.⁊ hoc vt vnita.vt opus creatoꝛis perfectuʒ
dicatur.¶ Ad ſcõm dicenduʒ eſt.ꝙ licet materia inq tũ
eſt capax foꝛmaꝛuʒ .quandaʒz habeat ſimilitudineʒ.ſed
multum remotam reſpectu diu ine potentie.nõ tamen
opoꝛtuit ꝙ ſic creaꝛetur infoꝛmis.ſed magis conuenie⸗
bat ꝙ eſſet capax in actu q; tm in potentia.4¶:. Ad aliud
dicendum eſt ꝙ aliter eſt foꝛmis in materia exiſtenti⸗
bus.⁊ de ydeis que ſunt in deo. In deo enim ſunt ydee
nec ſunt aliud q; ipſe deus.In creatura voo ſunt foꝛme.2
ſunt aliud qᷓ; ipa. Pꝛeterea nõ diſtingui.id eſt confundi
foꝛmas.non conuenit ſumme ſapientie om̃ia diſponen⸗
ti.⁊ ideo non in hoc haberent ſimilitudinem reſpectu
ſumme ſapientie.in qua nulla eſt diſtinctio.¶ Ad vlti⸗
mum dicendum.ꝙ opus diſtinctionis dupliciter poteſt
intelligi. Vno modo vt pꝛius foꝛmarum confuſio in ma
teria.⁊ poſtmodum diſtinguerentur. et hoc non eſi Fm
hanc ſententiam. Alio modo vt diſtinctio referatur ad
oꝛdinationem vniuſcuiuſq; in ſuo loco: et licet hec ope⸗
ra conditio ſiue cre atio ⁊ diſtinctio ſint diuerſa. nihil⸗
ominus ſᷣm auguſtinum ſimul erant. Vnde cuʒ res coꝛ
poꝛales eꝛant create vel condite.ſimul erant in pꝛopꝛijs
locis diſtincte.licet vnuʒ naturaliteꝛ pꝛeintelligatur al
teri:et ſcriptura que ſimul facta erant.non ſimul potu⸗
it dicere.⁊ voluit etiã oꝛdinẽ nature deſi =ð
Hieronimum autem ⁊ alios expoſitoꝛes.qui accipi⸗
unt diem vſitatioꝛi modo ſicut contingit.et quia de cre
atione fecit mentionem. q.ante omnem diem. videtur
Dicere.ꝙ creatio dicit᷑ eẽ ratione materie infoꝛmis.que
tamen aliquo modo habeꝛet in ſe foꝛmas.: Ad obiectũ
autem pꝛimum in contraꝛium ſic eſt reſpondendum.ꝙ;
a ꝑfectiſſimo agente ꝓceſſit perfectum opus.vt in gene⸗
re illo.nõ em̃ ibi ſiſtit opus diuinum.ſed eſt vlterius oꝛ
dinatu zad opus.vlterius quo dicebatur. Niat lux ⁊c̃.ſi
ergo requiritur omnimoda pꝑfectio.requirenda eſt in vl
timo oꝑe.⁊ non in initio operis.ſicnt ſi aꝛtifex facit do⸗
mum non eſt requirenda perfectio in initio ſui operis.

ſed cum iam opus ↄſummatũ eſt. Creatio fuit opus re-

ſpiciẽs initiũ oꝑm diuinoꝝ.q Si vo obijciat᷑.ꝙ eque fa
cile eſt deo.totũ opus in oſũ matõe feciſſe ſicut pꝛimo ſbᷣ
quadã infoꝛmitate ⁊ poſtea ſub cõſũmatiõe.Aꝛtifex em̃
ſi ſtatim poſſet in initio actu cõſũmaꝛe domũ.nõ pꝛimo
leuigaꝛet ligna ⁊ lapides poliret.ſed ſtatim domũ cõple
ret. Oicendũ ꝙ dño eſt eque facile cui dicere facere eſt.
vel quod plus eſt.velle eſt facere.ſᷣm q; dicit᷑ in põ. Dia
quecunq; voluit dñs fecit.nihilominus voluit in iſto ꝓ
greſſu oꝛoin? rerum naturaleʒ oſtendere. vt pꝛimo ſint
pꝛincipia ↄdita.deinde ea que aliquo mõ ab ipᷣis ducũt
oꝛiginẽ.ſicut dicit Gꝛe.q Ad ſcdᷣm vᷣo dicendũ ꝙ in hoc

oſtendit᷑ virtus agẽtis pꝛimi.excellere virtutẽ agetis ſᷣm

naturã.vel agentis cꝛeati ſᷣm volũtateʒ.quia poteſt vtꝛa
q; modo res cõdere.⁊ ſubito ⁊ ſucceſſiue.agẽs aũt crea⸗
tum nõ niſi ſucceſſiue.Et ſi hoc perſectio eſt ꝙ exit ab a⸗
gente creato.multomagis eſt ꝑfectio ꝙ a deo agẽte ꝓce⸗
dit.qð ad ſuum finẽ ꝓducit᷑inõ em̃ agens creatũ ab ini⸗
tio oꝑis ſui ꝓducit rem ꝑfectaʒ.ſed cũ eſt opus ↄſũma⸗
tũ. Ad tercium dicendũ.ꝙ licʒ foꝛma habeat ſimilitu⸗

Dinẽ cum deo.qui foꝛma dicit᷑:nibilominꝰ⁊ materia ſũ⸗

me potẽtie habet aliquã ſimilitudinẽ.⁊ ita voluit dñs vt
vtraq; ſilitudo oſtendeꝛet᷑.⁊ res cꝛeaꝛe ĩ mateꝛia.⁊ res
creaꝛe in ꝓpꝛia foꝛma ſiue ſpecie diſtincta.¶ Aod illud vo
qð obijcit᷑ de oyfuſione foꝛmaꝝ.Reſpondet᷑.ꝙ eſt quedaʒ
ↄfuſio ooſita oꝛdini.cũ foꝛine eꝛroꝛe agẽtis impꝛimũt᷑
oꝑe iam ↄpleto.ſic aũt nõ eſt hic.qꝛ ſic repugnãt ſumme
ſapiẽtie.Eſt aũt alia ↄfuſio.cũ nõdum ſunt res.vnaque
q; cõfuſio in ſuo debito loco qui debet᷑ foꝛme diſtincte.2⸗
Fm boc ĩ initio oꝑis nõ repugnat ſũme ſapiẽtie.Eſt aũt
ↄfuſio quedã latebꝛa foꝛmaxꝝ.in ſuis pꝛincipijs. ⁊ Pᷣm h
eſſe formas ĩ ſuis pꝛincipijs oꝛiginalit.nõ repugnat ſa⸗
piẽtie.ĩmo oñdit ſapiaʒ.ꝙ em̃ foꝛme elemẽtoꝝ lſint ĩ ele⸗
mẽtis oꝛiginalr non repugnat ſapie.ſed oñdit ſapiam.

Ad aliud dicẽdũ iſte modꝰeẽndi foꝛmaꝝ nõ eſt per

modũ mõſtri.qð cũ factum eſt. vel ha bet diminutiõem
in ꝑtibo vel inoꝛdinatõʒ.¶. Ad aliud dicenduũ.qꝙ iſte mo
dus eſſendi foꝛmas ſił.nõ facit ↄtinuã pugnã.ↄtinua em̃
pugna dẽ eẽ.cũ foꝛme ſint in ſua virtute vt poſſint ageꝛe
2 appꝛopinquãt ſibi in ſitu.

Membzum ſecundum

O ſcdm quo querit᷑ vtꝝ eadez ſit materia
celi ⁊ teꝛre vel nõ.Et videt᷑ ꝙ eadẽ ſit ma⸗
teria.quia generi in ratione reſpõdet ma⸗
eria ĩ natura. ſic differẽtie rũdet foꝛma.
ſed idẽ eſt genus oĩm coꝛꝑaliũ ſuꝑioꝝ ⁊ infeꝛioꝝ. Utro⸗
biq; em̃ eſt ſubſtãtia coꝛꝑea.eꝛgo eadẽ materia ĩ natura
ſiue ĩ fieri.¶¶ Itẽ raꝛi ⁊ denſi eadẽ eſt materia.Silr gꝛa⸗
uis ⁊ leuis.paꝛi rõne lumioſi ⁊ tenebꝛoſi.ſed lumĩoſũ ẽ
a ꝑte celi.tenebꝛoſũ a ꝑte teꝛre.̊ eadẽ eſt materia celi et
terꝛe.¶ Itẽ diuiſio pᷣma fuit lucis ⁊ tenebꝛaꝝ.ſed ᷣm al⸗
chuinũ ⁊ quoſdã alios expoſitoꝛes.que poſt erãt diuiſa

ſiue diſtincta.pꝛiꝰerãt ĩ mateꝛia ĩſoꝛmi.ꝗᷓ cũ lux ⁊ tene./

bꝛe int᷑ ſe diſtinguerent᷑.pꝛiꝰerãt ĩ vna materia infoꝛmi.
g vna eꝛat materia celi ⁊ teꝛre. Itẽ aug.Fm vnã expo⸗
ſitõʒ ſic exponit in glo.ſuꝑ geñ.creauit celũ ⁊ teꝛrã.i.in
foꝛmẽ materiã vtriuſq;.ergo videt᷑ ex hoc dicere.ꝙ eadẽ
ſit vtriuſq; materia infoꝛmis. Itẽ in materia eſt potẽ⸗
tia receptiua plium foꝛma⁊ ad veſtigiũ dei.cuius ẽ po⸗
tentia factiua pluriũ:ſed vniuerſalioꝛ eſt potẽtia dei in
agẽdo q; hic in recipiẽdo.erit ergo mateꝛia coꝛꝑał rece⸗
ptiua foꝛmaꝝ coꝛꝑaliũ.que fiũt a diuĩa potẽtia agente.
ſicut ergo hec vna ẽ in agẽdo.ita videt᷑ illa eẽ vna in reci
piẽdo.ꝗ erit vna materia celi ⁊ teꝛre. Iteʒ ꝓbat ph̊ᷣus
materiã coꝛruptibiliũ eẽ incoꝛruptibilẽ.ã ſi coꝛrum⸗
peret᷑.nunq; eẽ ſtatꝰ. Si eꝛgo materia coꝛruptibiliũ ẽ in
coꝛruptibi⁊ mateꝛia incoꝛruptibiliũ incoꝛruptibił᷑.qꝛ
ſi coꝛruptibilis eẽt.aliqð pᷣncipioꝝ rei incoꝛruptibilis
eẽt coꝛruptibile:ſed cuiꝰaliqð principiũ eſt coꝛruptibile
ipin eſt coꝛruptibile.eꝛgo incoꝛruptibile eẽt coꝛruptibile

E⸗

ſed hoc ſtaꝛe nõ poteſt. ergo mateꝛia incoꝛruptibiliũ eſt
incoꝛruptibilis. Si ergo vtrobiq; materia eſt in coꝛru⸗
ptibilis. quid pꝛohibet vnam eſſe materiam vtroꝛun⸗
q; coꝛpoꝝ.ſed coꝛꝑa que ad celũ ꝑtinent dicunt᷑ incoꝛru
ptibilia.que vᷣo ad teꝛram ꝑtinent vel elementa dicunt
coꝛruptiblia.ergo eadem fuit materia celi ⁊ terꝛe.¶ Itẽ
dicit phus. Impoſſibile eſt eẽ mateꝛiã abſq; magnitudi
ne.ſeo magnitudo nõ eſt ſine coꝛpoꝛeitate.̊ impoſſibile
ẽ eã eẽ abſq; coꝛꝑeitate.ſed foꝛma hac poſſibile ẽ omũem
eẽ celo ⁊ teꝛre ̊ materiã poſſibile eſt eſſe vmunẽ. IJtem
aquaꝝ ſuꝑioꝝ ⁊ infeꝛioꝝ vna fuit materia.de qua dice⸗
bat᷑ ſpiritꝰdñi ferebat᷑ ſuper aquas.ſed ex aquis ſuꝑio⸗
ribo factũ eſt celũ aqueũ ⁊ criſtallinũ.eꝛgo celum criſtal
linũ habuit materiaʒ cõmunẽ cum aquis inferioꝛibus
ſed illud celũ cũ ſit ſuꝑgꝑius.videt᷑ eẽ nobilius ⁊ ſimplici
us q; firmamẽtuʒ.ergo multofoꝛtius firmamentũ habe
bit materiã ↄmuneʒz cum aquis inferioꝛibo.⁊ ita cũ ter⸗
ra:teꝛra em̃ cõmunis materia eſt.ergo celoꝝ ⁊ teꝛre vna
eſt cõmunis materia.⸗ Itẽ ſidera que fiũt in firmamen
to.habẽt cõmunẽ materiã cũ firmamẽto. cũ ſint fixa in
eo:ſed ſiderũ ſicut dicit gre.mateꝛia in celo pꝛimitꝰcꝛea
to deſignat᷑.dicit em̃ ſol ⁊ luna ⁊ ſydera quaꝛto die ĩ ce⸗
lo facta ꝑhibent᷑.ſed quod quaꝛto die ꝓceſſit in ſpecieʒ.
pᷣmo die in celi ſubſtatia extitit ꝑ ↄditionẽ. ergo firma⸗
mentũ habet ſuaʒ mateꝛiã deſignataʒ in celo pꝛimitus
cꝛeato:ſed firmamẽto ⁊ teꝛre ſicut dictum eſt. coõmunis
eſt materia.ergo celi et teꝛre eſt vna mateꝛia. (Konta
Illoꝝ dicit᷑ eſſe vna mateꝛia.que ſunt adinuiceʒ tranſ⸗
mutabilia.vel que in illa reſoluunt᷑:ſed celũ ⁊ teꝛra nõ
ſunt adinuicẽ trãſmutabilia.nec vnũ in aliud tãqᷓ; in pꝛĩ
cipiũ mateꝛiale reſoluitur.ſicut elemẽta in ele mẽta.er⸗
go nõ eſt eoꝛum vna mateꝛia.¶ Item coꝛruptibiliũ ⁊ in⸗
coꝛruptibiliũ nõ eſt vna materia. In incoꝛruptibilibus
em̃ cum ſint ꝑpetua.nõ differt poſſe ⁊ eẽ.eꝛgo nõ eſt ea⸗
dem materia:cũ poſſe a potentia materie dicat᷑.q IJ9Deem
ſi vna eẽt mateꝛia vtriuſq;.⁊ pꝛius cꝛeate eꝛant res ĩ ma
teꝛa.nõ diceretur in pꝛĩcipio niſi vnũ ſolũ creatum:di⸗
cta aũt ſunt duo.eꝛgo ñ eſt vna mateꝛia vtriuſq;.¶¶ It6Ũ
in celo nõ eſt mateꝛia ſubiecta pꝛiuationi. In teꝛra vᷣo ẽ

materia ſubiecta pꝛiuatiõi.eꝛgo nõ eſt eadeʒ mateꝛia ce

li ⁊ teꝛre.¶¶ Item in celo nõ eſt mateꝛia ſubiecta geneꝛa⸗
tioni ⁊ coꝛruptioni. In teꝛra vᷣo ſubiecta eſt generatio⸗
ni ⁊ coꝛruptioni:q̊ nõ eſt vna mateꝛia vtrobiq;.¶ Huiꝰ
etiaʒ gratia querit᷑ vtruʒ cũ dicit᷑. In pꝛincipio cꝛeauit
eus celũ ⁊ teꝛraʒ.vtrunq; creatum eſt infoꝛme:aut vnũ
infoꝛme ſcʒ teꝛra.⁊ alteꝝ ſoꝛmatũ ſcʒ celũ:⁊ videt᷑ ꝙ vnũ
ſit creatũ infoꝛme ⁊ alteꝝ foꝛmatum. De teꝛra em̃ dẽ .ꝙ
erat inanis ⁊ vacua.ĩ quo notat᷑ infoꝛmitas: de celo at᷑
nõ dẽ.ergo celũ ĩ ſua creatiõe iaʒ foꝛmaʒz habuit.am
ſi nõ habuiſſet.i ſuo geneꝛe diceret᷑ vacuũ.qnẽadmodũ
teꝛra ĩ ſuo geneꝛe dꝛ vacua. Item celũ ſicut dicit ſlꝛabo
nõ viſibile ſed empiꝛreũ.nõ ab ardoꝛe ſed ſplẽdoꝛe ſtati
ſãctis ãgelis eſt repletũ.ſed ↄſtat ꝙ nõ fuit repletũ ſctis
ãgelis anteqᷓ eſſet foꝛmatũ.ergo ſtatim fuit foꝛmatũ. ſᷣ
de teꝛra nõ ſic dicit᷑.ꝙ ſtatim foꝛmas ſuas receperit. er⸗
go vnuʒz creatum eſt vt infoꝛme.vnde ſubdit᷑ congregẽt᷑
aque ⁊c. Alterum voo ſoꝛmatum ſcʒ celũ. Item licet le
gatur de celo ꝙ dicit᷑ firmamentuzʒ.quod factum ſit po⸗
ſtea vel de celo aqueo.nõ legitur te celo empiꝛreo ꝙ po
ſtea factum fſueꝛit. Si em̃ diceret᷑ ꝙ noie lucis intellige⸗
retur.hoc ſtaꝛe nõ poteſt ſᷣm expoſitõʒ ſanctoꝛuz.qui vi
dent᷑ diceꝛe. ꝙ lux illa creata fuit in illa ꝑte in qua ſol.⁊
ratio mouẽs eos eſt.ꝙ lux illa ꝑ ſui pᷣſentiam ⁊ abſenti
am faciebat dieʒ ⁊ noctẽ. Hoc aũt nõ poſſet faceꝛe celũ

empiꝛreũ.ſed nomie illius lucis deſignaꝛet᷑.ex om̃i em̃
ꝑte circũdabat teꝛrã : circũdedit.ergo cum nõ legamꝰ2

poſt factũ.neceſſe eſt vt intelligamus factũ. cuz dicit᷑ in

tum eſt ĩ ſua foꝛma diſtincta. alteruʒ nõ. ¶ Contra.ſol
7 luna ⁊ ſideꝛa pꝛimo die dicunt᷑ eẽ ↄdita p fubſtãtiam ĩ

pꝛincipio creauit deus celum ⁊ n ert

.- — —

— — —

üd
coer
rornn

Ncun

dicunt
hitudt
übde
Ren
dice⸗
ſupio⸗
chiſtel
nibus
hplici
babe
üter⸗
feyna
zamen
fitain
ithcen
djeice
Pene
finnan
ninng
nunis
Conm
3tan
eran
jngi
eta⸗er⸗
ivin,
libns
eſtea⸗
Ftem
img
n di⸗
nt;
enace
herg⸗
ſano⸗
Ds
it
nni
teN
ſidi
eclon
t.Qn
Anodi
1ſentv
ne loti
tͤſclis
ati.5
rit. er⸗
geget
ſlieette
nſipo⸗
og
nelige⸗
1 u 1
nuſot
Aben
rai
ſi 6
en
cit in
eg⸗
i
namt

Mueſtio

celo.ſed poſtea formata ꝑ ſpeciem. ergo celũ pꝛimo die
creatũ fuit ſub quadam infoꝛmitate.⁊ poſtea ꝑ ſpecies
diſtinctũ. ¶¶ Iteẽ ſtrabus plures diſtinguit celos.etiã coꝛ
poꝛales.ſed cõſtat ꝙ quoꝛundã foꝛma infra determinat᷑
ergo pꝛimo creatũ eſt vt infoꝛme. Itẽ aug. ꝓut ꝑ celũ
intelligitñ angelica natura. adbuc dicit quãdã deſigna⸗
re infoꝛmitatẽ.cuiꝰfoꝛmatio infra dicit᷑.fiat lux ⁊c. mł
to ergo foꝛtius ſi noĩe celi deſignat᷑ coꝛpus.magis debet
infoꝛmis deſignaꝛe. ¶ Ad qð dicẽdũ ſine pᷣiudicio meli
oꝛis ſnĩe.ꝙ nò eſt vna materia ↄmũis celi ⁊ teꝛre. Ad
obiectũ aũt pꝛimũ rñdendũ.qꝙ licʒ ſit vnũ genus oim in
rõnali phia.nõ tñ eadem eſi materia:nõ em ſemꝑ reſpõ
cxt materie genꝰ.licʒ dicamꝰgenus eẽ ad modũ materie

Ddifferẽtias ad modũ foꝛme:oꝑtet eĩ ᷣm boc dicere.ꝙ ea

dem eſſet materia ſpũuʒ ⁊ coꝛpoꝝ.ꝙ nõ admittimꝰ. Di⸗
ſtinguũt ergo.ꝙ quedam eſi materia ſubiecta motui et
ↄtrarietati.⁊ hec eſt in elemẽtis.⁊ eſt quedã ſbiecta mo⸗
tui nõ ↄtrarietati. bec eſt in ſuꝑceleſtibo coꝛpoꝛibo.Eſt
tercia que necẽ ſubiecta motui nec ↄtraꝛietati.ſed tm̃ foꝛ
me. hec eſt in inferioꝛibo vt ſpiritibo.nõ eſt ergo ↄmu⸗
nis materia ſpũuzʒ coꝛpoꝝ.nec coꝛꝑm ſuꝑceleſtiũ ⁊ in⸗
ferioꝛum ſᷣm phᷣm. Opoꝛtet aũt nos ſequẽdo expoſitões
ſãctoꝝ aliquatenus aliter dicere.vt nõ dicamꝰ eandem
materiã celi ⁊ teꝛre eſſe.ſi celi nomĩec(ſicut dicẽ ſtrabus)
ibi tm̃ celũ empirꝛeũ intelligat. Si vo celi noie intelligã
tur firmamentũ 2 ſidera:diſtinguendũ eſt. Qam mate⸗
ria cõmunis poteſt dici in qua fit foꝛmaꝝ adinuicẽ traſ⸗
mutatõ.⁊ ſᷣm hunc moduʒ nõ dicit᷑ celi ⁊ terꝛe cõmũis
materia:⁊ ſic loquit᷑ grego.cum diſtinguit celũ ⁊ ea que
ad celũ ꝑtinent.a teꝛra ⁊ ab his que a teꝛra pꝛoducun⁊᷑.
Si do dicat᷑ materia ĩ qua eſt foꝛmaꝝ diſtinctio anteqᷓ

diſtinguant᷑.ſᷣm ̊ cõmnis materia potuit eẽ celi aquei:

celi qdð dicit᷑ firmamentũ.⁊ celoꝝ inferioꝛuʒ ᷣm ſtꝛabi
diſtinctõeʒz.¶ Ad obiecta aũt.ſcdo ad hoc ꝙ ſit vna ma⸗
teria ↄmunis oĩm coꝛpoꝝ dicendũ eſt ꝙ nõ.Fᷣm qð dicit
materia ſubiectũ trãſmutatõis foꝛmaꝝ.⁊ reſpondẽduʒ
eſt ad hoc ꝙ dicit᷑.ꝙ ſicut raꝛi ⁊ denſi.⁊ grauis ⁊ leuis
vna eſt materia.ita ⁊ luminoſi ⁊ ſui opoſiti:dicendũ ꝙ;
nõ eſt ſimile. Raꝛum em̃ ⁊ denſũ cõmunicãt in materia
trãſmutabili.⁊ ſimiliter graue ⁊ leue.luminoſũ at᷑ ⁊ ſu
um oppoſitũ nõ niſi dicat᷑ lumen ⁊ tenebꝛa.ſᷣm ꝙ ſunt ĩ
geꝛe ⁊ in aqua.que receptabilia ſunt vtriuſq;.Fᷣm aũt ꝙ;
luminoſitas eſt in celo empiꝛreo.opacitas aũt in teꝛra
nõ cõmunicãt in materia tranſmutabili. SDicunt tñ alij
materiam quodãmõ eſſe vnã.⁊ ↄtinuitatem habere a ce
lo empirꝛeo vſqʒ ad teꝛram:ſed nõ video qualiter hoc eẽ

poſſit.eo ꝙ moueat᷑ oꝛbiculaꝛit᷑ vnũ coꝛpꝰaltero nõ mo⸗

to oꝛbiculaꝛiter.qð in eo ↄtinet᷑.hoc aũt nõ accidit in cõ
tinuis.quoꝝ natura eſt vna ⁊ homogenia. Ad terciũ
dicendũ.ꝙ diuiſio lucis a tenebꝛis attendit᷑ qtũ ad viciſ
ſitudinẽ temꝑis.vt dies a nocte diſtingueret᷑:nõ quin pᷣ⸗
us vere diſtinguerent᷑. quibo hec pᷣmo cõpetunt.ſczʒ celũ
⁊ terꝛa:celo em ↄpetit luminoſitas.terꝛe opacitas. Ab
bis aũt dicunt᷑ media vt aer ⁊ aqua.lucida ⁊ tenebꝛoſa.
7 Fm alios expoſitoꝛes illa lux que facta fuit.ſᷣm ſui re
uelatõʒ diſtinguebat diem ac noctẽ. Ad qu aꝛtũ dicen
dum ꝙ cum celũ ⁊ teꝛraʒ intelligit᷑ materia vtriuſq;.
repetendũ eſt vt dicat᷑ mateꝛia celi.⁊ materia teꝛre.vt ſi
cut ſunt duo coꝛꝑa nõ adinuicẽ tranſmutabilia.ita diffe

rentẽ habeãt materiã.¶.Ad quintũ dicendũ eſt. ꝙ licet

materia ſit veſtigiũ diuĩe potentie.tñ hoc eſt ſᷣm multi⸗
plicem imꝑfectionẽ ⁊ diminutõeʒ.Diuĩia eĩ potẽtia vna
eſt ad oẽm foꝛmã faciendã. Materia vᷣo diuidit᷑.vt vna
ſit ad foꝛmas coꝛꝑales.ſicut ad foꝛmas elemẽtaꝛes.Al⸗
tera ad foꝛmas coꝛꝑm ſuꝑceleſtiũ.⁊ ideo dixit ſub dupli
ci noĩe celi ⁊ teꝛre.Itẽ diuina potẽtia eſt actiua potẽtia
vo materie eſt ſuſceptiua. Itẽ in deo idẽ eſt potẽtia 2 eſ⸗

ſentia. In materia vᷣon eſt idẽ.c ũ ſit creatura:eſt ergo

materia veſtigiũ.nõ coequatũ ei cuius eſt veſtigiuz· ſed
in paꝛte ᷣm diminutionem reſpondet.ql Ad ſextum vo

* 7 6

xliiij.

dicendum.ꝙ incoꝛruptibile poteſi dici qð nõ poteſt de⸗
ſinere eẽ.⁊ ſm hoc deus eſi incoꝛruptibil.materia vo ſi⸗
ue coꝛpoꝝ celeſtiuzʒ. ſiue inferioꝛum coꝛruptibilis eſt vt

creatura. Alio mõ dicit᷑ incorruptibile quod nõ coꝛrũ⸗

pit᷑.⁊ ſᷣm hoc vtraq; materia dicit᷑ incoꝛruptibilis.Erit
em̃ celum nouum ? teꝛra noua.nec tñ oꝑtet ꝓpter hoc ꝗꝙ
vna ſit ſubſtãtia materie huiꝰa illius.Lercio mõ dicit᷑

incoꝛruptibile. quod nõ eſt ſubiectuzʒ coꝛruptõi.⁊ B mõ

materia coꝛpoꝝ ſuꝑceleſtium.dicit᷑ incoꝛruptibilis:in
ea em̃ nõ tranſmutant᷑ foꝛme.ſdateria vo coꝛpoꝝ elem̃
toꝝ nõ dicit᷑ incoꝛruptibilis iſio mõ.cũ ſit ſubiectũ for⸗
maꝝ trãſmutabiliũ:dicit᷑ aũt incoꝛruptibilis.qꝛ nõ coꝛ
rumpit᷑ rõne foꝛme que fuit in ea.q Ad ſeptimũ dicẽdũ
ꝙ licet materia nõ ſpoliet᷑ a magnitudine.tñ diſtinguit᷑
materia ſuꝑioꝛum coꝛꝑm ⁊ materia inferioꝝ. vt nõ di⸗
cat᷑ vnã eſſe coꝛꝑalẽ materiã hoꝛum ⁊ illoꝝ.nec ſequit᷑
ſi coꝛpoꝛeitas foꝛmaꝝ eſt vna in genere.ꝙ ſit vna in nu⸗
mero. ꝓut materiã dicimus eſſe vnã. Ad octauũ dicẽ⸗
dũ eſt.ꝙ negat᷑ aliquo modo vnã materiã eſſe celi aquei
⁊ terꝛe.ſiue etiã firm amẽti.ſed nõ illo modo quo mate⸗/

Deide reſpondẽdũ eſt ad illud quod querebat᷑. Atrũ
trũq;. celum ſcʒ ⁊ terꝛa creata eſſent in foꝛma.aut vnuʒ
foꝛmatũ.⁊ alterum infoꝛme. Reſpondendum ꝙ ſᷣm ꝙ
habet᷑ in li. de eccleſiaſticis dogmatibo.angeli creati in⸗
telligunt᷑.cum creatum erat celum:⁊ ita videtur ꝙ celũ
empirꝛeũ creatũ ſit cũ foꝛma ſua.qꝛ ãgelẽ repletũ:nihil
omiꝰtñ pt᷑ dici infoꝛme quia nõdũ acceꝑat ſoꝛmã firma
mẽti.⁊ ita ð alijs. Rõ at᷑ ꝓpt᷑ quã dẽ terꝛa vacua.celũ at᷑
n.qꝛ tena ſic nũc ht.vt fiãt aliqua ex illa.nõ tũc habuit:
nũc em̃ eſt quaſi mater que grauida eſt multoꝝ fetuum
celum aũt licet poſt oꝛnatum ſit.nõ tñ dictum eſt vacuũ
reſpectu alioꝛuʒ ex ipſo naſcentium.⁊ iõ non dicit᷑ de ce
lo ſicut de terꝛa.Ael poteſt dici.ꝙ cum dicit᷑. In pꝛinci⸗
pio creauit deus celũ ⁊ terꝛã ꝑ celũ ⁊ teꝛram deſignatur
mateꝛia infoꝛmis.ex qua facta ſũt celũ ⁊ teꝛra.⁊ quodã⸗
mõ vna.Vnde aug.ↄtra manicheos.pᷣmo materia facta
eſt ↄfuſa ⁊ infoꝛmis.vñ om̃ia fierent.que diſtincta atq;
foꝛmata ſũt:qð credo a grecis chaos aꝓpellaꝛi:ſic em̃ ⁊ i
alio loco diximꝰdictũ in laudibo dei.ꝗ feciſti mundũ de
materia in foꝛmi ꝙ aliꝗ codices bñt de materia inuiſa:
⁊ iõ rectiſſime credit᷑ deꝰoĩa de nihi lo feciſſe.qꝛ etiam ſi
om̃ia foꝛmata de pꝛima materia fa cta ſunt. hecipᷣa tñ
materia ð oĩno nihilo facta eſt.¶¶ Itẽ infra. Infoꝛmis g
materia illa quã de nihilo deus fecit. axpellata eſt pꝛio
celum? teꝛra et dictum eſt. In pꝛincipio fecit celum et
terꝛã.ñ qꝛ H̊ iã erat.ſᷣ̊ qꝛ hoc eẽ poterat:⁊ celum poſtea
legitur factũ.quẽadmoduʒ ſi ſemẽ aꝛboꝛis ↄſiderantes
ibi dicamꝰeſſe radices.⁊ robur.⁊ ramos.⁊ fructus.et
folia.nõ qꝛ iam ſunt.ſed qꝛ inde futura ſunt:ſic dictũ ẽ.
In pꝛincipio fecit deꝰ celũ ⁊ teꝛram.q.ſemen celi et ter⸗
re.cum in cõfuſo adhuc eſſet? celi ⁊ terꝛe materia.Sed
quia certum erat inde futuruʒ eſſe celum ? terꝛam. iam
7 in ipſa materia celum? terꝛa appellata eſt. ¶ IHtem in⸗
fra.hanc autẽ infoꝛmeʒ materiam etiã terꝛazʒ inuiſibilẽ
atq; incompoſitam voluit appellari/quia inter om̃ia ele
menta mundi.teꝛra videt᷑ minus ſpecioſa qᷓ; cetera.Inui
ſibilem aũt dixit ꝓpter obſcuritateʒ.⁊ incompoſitam/p⸗
pter infoꝛmitateʒ. Eandem etiã materiaʒ aquam appel
lauit.ſuper quã ferebatur ſpiritus dei.ſicut ſuperfertuꝛ
rebus fabꝛicandis voluntas aꝛtificis:pꝛopterea vᷣo non
abſurde etiam aqua dicta eſt iſta materia.quia om̃ia qᷓ
interꝛa naſcunt᷑.ſiue aĩialia.ſiue aꝛboꝛes vel heꝛba.⁊ ſiq
ſũt ſimilia. ab humoꝛe incipiunt foꝛmaꝛi atq; nutriri:
hec q̊ noĩa oĩa.ſiue celũ et teꝛra.ſiue terꝛa inuiſibilł.ſiue
teꝛra incompoſita.⁊ aby ſſus cum tenebꝛis.ſiue aqua ſu
per quaʒ ſpiritus ferebat᷑:nomia ſunt infoꝛmis mate⸗
rie.vt res ignota notis vocabulis inſinuaretur.Dictuʒ
eſt ergo celum et terra inuiſibilis ⁊ incompoſita.et tene
bꝛe ſuper abyſlum: quia informis erat. et nulla ſpecie

(Dan eẽ ſubiectũ trãſmutatiõis ſoꝛmaꝝ adinuicem.

cerni aut tractaꝛi poterat.etiam ſi homo eſſet qui vide⸗

ret atq; tractaꝛet.Dicta eſt aqua.quia facilis et ductił

ſubiacebat operanti.vt de illa omnia foꝛmaꝛentur. Sed
ſub his noĩbus om̃ibus materia erat inuiſa ⁊ infoꝛmis
d qua deus condidit mundum.De empireo aũt non fſit
ibi mentio.niſi hoc ſit cuʒ dictum eſt.fiat lux ⁊ facta eſt
lux.ſᷣ tũc opoꝛteret diẽ ⁊ noctẽ aliter dicere qᷓ; ex reuolu⸗
tione luminoſi ↄtra opacum vt dies diceret diſtinctiõeʒ
lucis a tenebꝛis.nox aũt ecõuerſo.q Sed ᷣm hoc quali
ter fieꝛet pmus dies ⁊ ſcdðus.niſi ꝓgter differentiã rerũ
factarũ nõ ꝑ reuolutionẽ luminoſi coꝛꝑis circa teꝛram
¶ Ao hoc aũt ꝙ vna fuit materia infoꝛmis.nõ tñ oĩno
ſine foꝛma.ſed ſine foꝛmaꝝ coꝛꝑaliuʒ diſtinctione.facit
qð dicit hugo de ſancto victoꝛe.qui querit ſi mundꝰcre⸗
atus eſt ex materia infoꝛmi.ſicut dicit᷑ in libꝛo ſapientie
quaꝛe placuit dño pꝛimo creaꝛe infoꝛme.et poſtea foꝛma
re.cum diuine potentie ſit eque facile totum ſub foꝛma
Ddiſtincta condeꝛe.¶ Reſponſio.In ceteris rebus a rati
onali creatura ſcʒ intellectuali.infoꝛmis materia facta
eſt ac deinde foꝛmata:vt eo ipſo demõſtraꝛetur ꝙ ab ip⸗
ſo pꝛius nõ exiſtentia accepiſſent eſſentiam.ſine quo foꝛ
mam et oꝛdinem non poterant habeꝛe confuſa.Eodem
modo rationalis creatura quodãmõ pꝛius infoꝛmis fa⸗
cta eſt.⁊ poſtmodũ ad creatoꝛem ſuum conueꝛſa foꝛmã⸗
da erat ⁊ ideo foꝛis prius eſt ea demonſtrata infoꝛmis
materia poſt foꝛmata:vt quanta foꝛet inter eſſe ⁊ pulch
rum eſſe diſtantia diſcerneret.per boc amonita eſt ne cõ
tenta eſſet eo ꝙ per conditionem acceperat eſſe. donec
pulchꝛum eſſe ac bene adipiſceretur. quod ꝑer amoꝛis
conuerſionem a creatoꝛe acceptura ar Bem gnei
tur ſi omnino ſine foꝛma creata eſt.⁊ reſpondeo.iQon
puto pꝛimã illaꝛum rerum materiam ita infoꝛmẽ eẽ. vt
nullam oĩno foꝛmaʒ habuerit. ita tñ infoꝛmem appella⸗
ri poſſe.ꝙ in confuſione ⁊ permixtione quadam ſubſi⸗
ſtens.nondum hanc in qua nũc cꝛeditur diſpoſitõez aꝑ
tam ⁊ pulchꝛam recepiſſʒ. Hoc etiam videtur ꝑ hoc qð
ſequitur.ꝙ nõ eſt abſlurdum.ſi vno momento tꝑis cun⸗
cta creata ſunt ſimul rerum viſibilium coꝛpoꝛalium
materia.⁊ inniſibilium in angelica eſſentia: ex quibus
omnibus colligitur.ꝙ creata eſt vna materia omnium
coꝛpoꝛalium ⁊ viſibilium.in quibus ſi contineatur celũ
empirꝛeum.nõ contradico.in his em̃ nihil temeꝛe eſt dif
finiendum. ¶¶ Scõm hec ergo rñdendũ eẽt ad obiecta ĩ
ↄtraꝛiũ ex altera ꝑte.ꝙ licʒ vna eẽt materia ĩifoꝛmis celi
⁊ terꝛe.ñ tñ ſic eẽt vna.vt ĩ ea fieꝛet t᷑nſmutatõ foꝛmaꝝ ce
li ⁊ terꝛe.¶ Ad ſcõᷣm dicendum. ꝙ licet celum ſit incoꝛ⸗
ruptibile.quia non coꝛrumpit᷑.tñ poſſe in eo pꝛius diffe
rebat ab eſſe:pꝛius enim potuit eſſe in materia infoꝛmi
⁊ cin de materia diſtincta. aũt dicit᷑ ꝙ poſſe ⁊ eẽ nõ
differũt in ꝑpetuis. in ↄtingẽtibo aũt differant bhoc eſt.
qꝛ cuʒ ſunt ꝑpetua.potẽtia eſt ſimul cũ actu.liczʒ in eſſen
tia differat in otingẽtibo aũt potẽtia eſt añ actũ.ita ĩ coꝛ
ruptibilibo. cũ iã eſſe ꝑ foꝛma acceperũt ſiłẽ eſſe ⁊ poſſe

In coꝛruptibilibo vᷣo inqtũ hmõi poteſt eẽ poſſe pꝛiuſqᷓ

eſt eẽ.¶ Ad terciũ dicẽduũ.q licet duo nominent᷑.hoc nõ
eſt qꝛ tũc eſſet celũ ⁊ terꝛa.ſed qꝛ futura erãt poſt. ſᷣm ꝙ
dicit Aug.ↄtra manicheos. Eñ nõ ꝗpter hoc optet dice
re duplicẽ eẽ materiã. Ad quaꝛtũ dicẽdũ.qꝙ illa rõ ꝓꝑ⸗
cedit m ſtatũ in quo mõ eſt celũ ⁊ teꝛra.nõ ſm ſtatũ in
quo tũc fuerũt.i Qũc em̃ ex teꝛra poteſt fieri aqua vł aeꝛ
nõ ſic aũt fit aligꝗd aliud ex materia celi.Siłr rũdendũ
eſt ad quintũ. Ad hoc vᷣo qð obijcit᷑ ꝙ ſi vna eẽt mate⸗
ria ↄtinua celi ⁊ eoꝝ que ſũt ĩfra celũ.moto illo illa mo
uerent᷑.dicendũ eſt. ꝙ vel diſtinctõe foꝛmaꝝ facta eſt di
ſtinctio mateꝛiaꝝ vel nõ:ſequit᷑ ꝙ ſi vna eẽt mateꝛia.q;
ptinintatẽ hẽent nature.ei que fierẽt ex illa. illud
ðvᷣo quod querit᷑. Atꝝ vtrũq; eẽt infoꝛme vel no. Rñden⸗/
du ſm hoc.ꝙ vtrũq; eẽt infoꝛme ſed nõ ſilr oĩno:plus eĩ
accedebat ad eẽ foꝛme vnũ qᷓ alteꝝ.ſed in hoc ſibr.ꝙ in⸗
foꝛime erat.i.indiſtinctũ:hᷣ ſᷣm Hugo.terꝛa erat ipᷣm ter⸗/

—

.

re elemẽtũ.ꝑ celũ pᷣo mobilis ↄfuſio reliquoꝝ triũ:⁊a lo⸗
qgt m opiniõeʒ illoꝝ.ꝗ dicebãat oia fieri ex quatuoꝛ ele⸗
mẽtis.ſed huic opiniõi non acquieſcit᷑ im phos.nec ᷣm
aug. terꝛa dicit᷑ ibi elemẽtũ.ſed elemẽtoꝝ materia.

D terciũ quo querit᷑. Atꝝ omia eẽnt ſimul
creata.qð videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑ Ecci.xviij
Nui viuit ineternũ creauit oĩa ſimul. Itẽ
NViẽ in ᷣncipio gen. Iſte ſũt generatões celi
teꝛre in die quo creauit deꝰcelũ 2 terꝛã & vno die. ſil
Cõtra.mẽſura rñdet mẽſurato:ſed res mẽſurate ĩ ſua
natura erãt oꝛdiate.q̊ ⁊ mẽſuꝛe ſᷣm pꝛiꝰ⁊ poſteriꝰ.Si ꝗ̊
cre atũ eſt firmamẽtũ.⁊ ea que ſũt ĩ terꝛa ſᷣm pꝛiꝰ ⁊ po.
ſteꝛiꝰerũt creata. Pꝛeteꝛea.facta erunt in diuerſis die
bo.⁊ ita in diuerſis tꝑibo.vt oꝛdo ĩ mẽſuꝛa rñderet oꝛdi⸗
m i mẽſurato:ꝗᷓ paꝛi rõne dicerent᷑ creata ſᷣm pꝛiꝰ ⁊ po⸗
ſteriꝰſicut facta.Si vᷣo ſimul dicat indifferẽtiaʒ vt cum
dẽ. Qui viuit ineternũ ⁊c̃.hoc nõ videt᷑.cũ vnuʒ nõ dica
tur crea tũ in pᷣncipio ſed duo.⁊ ita nõ omia dicant᷑ ſi⸗
mul creata.qꝛ in vna materia que de nõ eẽ ꝓdit in eſſe.
Ao qð dicẽdũ.ꝙ ſimul dicit indifferẽtiã meſure ex ꝑ⸗
tẽ creatoꝝ.que tñ creata ſũt ĩ duplici rõe matẽie ſcʒ celi
7 teꝛre. Ad hãc em̃ duplicẽ materiã oĩa coꝛꝑalia reducũ
tur.differẽter aũt dicunt᷑ materia.celũ em̃ dicit᷑ materia
vt in qua facta ſũt.teꝛra aũt vt ex qua duxerũt oꝛiginẽ
⁊ adhuc ducũt.i Ad obiectũ aũt dicẽdũ.ꝙ nõ eſt ſimile
de creatõe ⁊ factõe.factõ em̃ reſpicit ſoꝛmas diſtinct as
vbi oꝛdo deſignat᷑.⁊ ita pt᷑ deſignaꝛi dies.ſᷣm ꝙ dies eſt
ex reuolutiõe luminoſi.creatõ vo vt diſtinguit᷑ a facere.
reſpicit materiã.⁊ ita nõ dẽ ibi pꝛius ⁊ poſteriꝰqð reſpi
cit foꝛmã ſed ſimul.nec oꝑtet ſi mẽſurata ſũt i natura oꝛ
dinata.qꝙ ꝓpter hoc ſit oꝛdo ex ꝑte mẽſure:ad pꝛiꝰ em et
poſteriꝰnatura.ñ ſeqꝗt᷑ Feraee duratõe.⁊ ſic pzʒẽ

rñſio ad pᷣmũ obiectũ.¶ Huiꝰrei ga querit᷑. Utꝝ cꝛea
tio fuit ſimul cũ factõe.qua ſingla facta ſũt.ꝙnõ aꝛguit᷑
ex hoc.ꝙ nõ ſimul oĩa facta ſũt.Fm dieꝝ diſtinctõʒ ⁊ lſi⸗
mul creata ſũt.eꝛgo creatõ nõ fuit ſił cũ factiõe. Item

creatõ añ oẽm diẽ.factio nõ añ oẽm diẽ &̊ ⁊c.¶ Si voñ

ſimul.tũc querit᷑ quãta fuit diſtãtia.⁊ qua neceſſitate fu

it moꝛa. Rñdet hugo mihi videt᷑ quãtũ oniceꝛe valeo.ĩ⸗

ter creatiõʒ ⁊ diſpoſitõiz reꝝ.oꝛdinẽ quidẽ tꝑis.ſed nul
lam fuiſſe moꝛã interiectã:ita vt veꝛe quidẽ dici poſſit.̊
poſt illud factũ fuiſſe.ſed inter hoc factũ ⁊ illud.nullaʒ
oĩno dilatõʒ interueniſſe. ¶Zu poſito igit ex pdictis
ꝙ oĩa facta ſũt ſimul.ꝓut:ſ.differẽtia ſit inter creatõeʒ
7 factionẽ.⁊ ꝙ li ſimul dicit indifferentiã mẽſure nõ ſub
ſtancie vel mateꝛie querit᷑ ð iſta differẽtia mẽſuꝛe vtꝝ.ſ.
ſit paꝛtibilis vel impaꝛtibilis.⁊ hoc eſt quereꝛe. vtrum
omnia creata fuerunt in vno nunc indiuiſibili. aut in

pluribus.ſiue ſingula in ſingulis nunc.⁊ nunc non lo⸗

quamur dæ potentia dei.Non enim eſt dubium quin de
us potuit in vno nunc creaꝛe omnia.ſed d congruentia
actionis.vtrum ſcilicet congꝛuentius creaꝛet in vno nũc
q; in pluribus.videtur ꝙ ſic.quia creatio eſt ad manife⸗
ſtationem potentie diuine. ſed magis manifeſtatur dei
potentia creando multa in eno nunc. qᷓ; multa in mul⸗
tis nunc hoc per ſe patet.eꝛgo creaꝛe in vno nũc. magis
congruebat potentie diuine ⁊ actioni eius.que eſt ex po
tentia. Item creata exeunt a pꝛimo per aſſimilationem
ad ipſum vnde congruit ꝙ illo modo exeant quo maioꝛẽ
habent aſſimilationem.pꝛout competit cꝛeature.ſed pꝛi⸗
mum eſt vnicum⁊ ſimplex ⁊ indiuiſum eſſentia ⁊ dura⸗
tione.hoc totum non poteſt conuenire creature niſi per
diminutionem: cum vero exeunt multa a pꝛimo in vni⸗
co nunc.eſt ibi vnitas in duratione ſuo modo.⸗ eſt mul
titudo vel diueriſtas in eſſentia.Si autem exirent mul⸗

ta in multis.nunc eſſet ibi diuerſitas 2 durationis ? eſ⸗

ſentie.ergo magis aſſimulantur creata pꝛimo.ſi crean
tur in vnico nunc.qᷓ ſi in multis:ergo ⁊ illud magis co⸗

— —

——— - D8ʃ(b— „— — — —

19 7 do⸗
nſisdie
etoꝛch,
r po⸗
dtchn
ödicn
cant ſi
lineſe.
Ureer⸗
eſczeel
lreltei
naterg
g
Klunde
linctas
degeſt
lſoeere.
göfeſpi
tunmo⸗
Peſtet
ſeß;
nce
Sget
izai
(Feen
Givon
ſtateſfu
gleo. d
ſoonl
oſit
pulla;
rpcian
crendig
tnöſt⸗
d
un
Aut In
nonlo⸗
nin
Uentia
monic
nonite
Nur di
inmol
mog
tap⸗
tionen
ommi
ſcpn
1Oua⸗
izer
Srn
Atmul
1 nol
1
en
(Sc⸗

Nueſtio

gruit. ¶ Item ſingulare eſt quod cõcernit hic⁊ nũc vt di
cit phᷣus vniuerſale aũt vel ↄmune inqtum huiuſmodi

nõ ↄcernit bic ⁊ nüc loquamur ergo 'm opinionẽ gre.

ꝙ; om̃ia creata ſũt ſimul in quadam ↄmunitate ⁊ vniuer
falitate.⁊ nõ in indiuiduatiõe que poſt ſecuta eſt. hoc eĩ
eſt quod dicit gre. Om̃ia ſimul in ſubſtantia facta ſũt 2
in ſpecie. ergo ip̃is creatis ſic in ↄmunitate ſe habẽtibus
nõ competit diuerſitas in nũc:que tamẽ diuerſitas ↄpe
teret.ſi crearentur in ſua inaliuiquonone⸗Qnos cõ⸗
cedimus.ꝙ om̃ia creata ſunt in vnico nũc.⁊ illud nunc

nõ eſt eternitatis nec nũc tempoꝛis.ſed nũe eui:⁊ hoc di
cimus.tũ qꝛ magis manifeſtatur dei potẽtia creando in

vno nũc multa.tum quia creata hoc mõ plus ↄueniunt
cũ pꝛimo ſicut obijciebat᷑. ¶ Sed adhbuc obijcitur. quia

maioꝛ adhuc videretur aſſimilatio.ſi tm̃ vnũ ĩ vno nuc

creaꝛet ꝙᷓ ſi multa:quia tunc eſſet aſſimilatio ⁊ in eſſen⸗

tia 2 in duratione. Reſponſio ꝙ verum eſt ꝙ tũc magis
ſiue maioꝛ eſſet aſſimilatio.ſed nõ intantũ manifeſtare⸗
tur dei potentia.vnde adhuc plus ↄgruit multa creare
in vno nunc qᷓ; vnum in vno nunc ⁊c̃.

Bquaꝛtum quo queritur.vtrũ creatio ce⸗
li ⁊ terꝛe fuit ante om̃em diem: ꝙ nõ videt᷑
per hoc quod dicitur Geñ.ij. IZſte ſunt ge
L erationes celi ⁊ terꝛe.quando create ſũt
in die quo fecit deus celũ ⁊ terꝛam.ergo in die fecit celũ
7 terꝛã: ſed ſuũ facere nihil aliud eſt ꝙᷓ creaꝛe.ergo ĩ die
creauit.¶ Item obijcit manicheus.nũquid creauit deꝰĩ
tenebꝛis aliquid:ꝙ ſi creauit.erat in tenebꝛis.quomo⸗
do ergo inhabitat lucẽ inacceſſibileʒ: ꝙ ſi habitat in ly⸗
ce fecit om̃ia in luce.ergo celuʒ ⁊ terꝛã.ergo ĩ die.¶¶ Cõ
tra. dies eſt pñtia lucis ſuper teꝛrazʒ.ſed nodum facta eſt
lurx.eꝛgo nõdum fuit dies.⸗¶ Item aug.xij.confeſ.infoꝛ⸗
mem materiã feciſti ante omneʒ diem.ſed infoꝛmis ma⸗
teria celi ⁊ terꝛe deſignantur noĩe eꝛgo celum? teꝛra fa
cta ſunt ante om̃em diem. ¶ Ad quod reſpondet᷑. ꝑ hoc
quod dicit Aug.ſuper geñ.v.iõ eſt hic inquit liber cꝛe
ature celi ⁊ terꝛe.cum factus eſt dies.ſatis vt opinoꝛ oñn

dens nõ hic ſe cõmemoꝛaſſe celum ⁊ teꝛram ſicut in pꝛi⸗
cipio anteqᷓ fieret dies cum tenebꝛe eſſent ſuꝑ abijſſum.

Sed quomodo factum eſi celum ⁊ terꝛa cũ ſactus ẽ di⸗
es id eſt iaʒ ſoꝛmatis ⁊ diſtinctis paꝛtibus et generibus
quibus vniuerſa creatura diſpoſita atq; cõpoſita reddi
dit hanc ſpeciem que mundus vocatur. Per quod patʒ
ꝙ creaꝛe celum ⁊ teꝛraʒ dicitur dupliciter. Elel infoꝛmẽ
materiaʒ facere.vel ꝑ ſpecies ⁊ foꝛmas diſtinguere:hoc

vltimo modo dicitur dies cũ dicit in die ⁊c. Alio vpᷣo mo

do accipitur in li.confeſ.cum dicitur infoꝛmeʒ materiã
feciſti ante om̃eʒ diem. Hugo illud pꝛimuʒ momentũ tẽ
poꝛis quo cꝛeata oĩm viſibilium ⁊ inuiſibilium natura
neq; nox fuit neq; dies.⁊ tamen tempus fuit.quia mu⸗
tabilitas fuit.¶ Ad illud vᷣo quod obijcitur deum feciſſe
in luce ſicut habitat in luce.Reſpondendum ꝙ lux dici

tuꝛ.vel lux intelligibilis que ipſe eſt.⁊ in hac luce facit.

vel lux coꝛpoꝛalis.⁊ in hac vel hac exiſtente.nõ creauit
celum ⁊ terꝛam.cum dicatur tenebꝛe erant ſuper faciem
abijſſi. ¶ Querit etiam hugo ð celo ⁊ texra creatis.vbi

materies illa infoꝛmis ſubſtitit.an vbi modo foꝛmata

ſubſtitit.an in alio loco vel minoꝛi.qj Ad quod reſpon⸗
dendum ſine pꝛeindicio ꝙ ibi ſubſtitit terꝛa vbi nunc eſt
Alia vᷣo que nomine celi deſignantur vel aque circum⸗/
quaq;.vt non poſſet teꝛra appaꝛere quod erat. Vnde di⸗
cit hugo.ꝙ erat terꝛenum hoc elementum medio eodem
q; loco vno ſubſidens ceteris in confuſione permixtis
foꝛma melioꝛe pꝛeditum.ſed iſdem circumquaq; in mo⸗
dum nebule ob pauſis ita inuolutum. vt appaꝛere non
poſſet quod erat.Illa ðo tria ſicut dictum eſt.adhuc in

vyna cõfuſione permixta.ſiue potius in vna ↄfuſa permi⸗

xtione circumquaq; ſuſpenſa eo vſq; in altum poꝛrigebã

embzum quaꝛtum

xlv.

tur quouſqʒ nune ſummum coꝛpoꝛee creature pertingit
totum hoc ſpacium.quod a ſuperficie terꝛe medio iacen
tis loco.vſq; ad extremum ſupꝛemumq; ambitus celi li⸗
mitem patet.illa nebule ⁊ caligine replebatur. circa vᷣo

iſta que mipil certum habent ex ſcriptura :nihil temere
diffiniendum eſt.

Queſtio quadrageſima

a de creatione rerum coꝛpoꝛalium in ſpeciali

Icto de bis que cõ

muniter pertinent ad creationem. Cõ⸗
ſequenter dicendum eſt de his que per⸗
N 1 tinent ſpecialiter. Et circa hoc querun⸗
tur quinque.
4 Pꝛimo queritur. Quid vocetur pꝛincipium.cum di⸗
citur. In pꝛincipio creauit deus celum ⁊ terꝛam.
4¶Scðdo quid intelligitur nomine celi ⁊ teꝛre.cum dici⸗
tur creauit celum ⁊ terꝛam.
Tercio quaꝛe non fiat mentio te alijs elementis.ſed
tm̃ de teꝛra:cum ſint nobilioꝛa.
¶ Quaꝛto de hoc quod dicitur. Lenebꝛe erant ſuper fa
ciem abijſſi.
uino de hoc quod dicitur. Spiritus domini fereba
tur ſu

er aquas.
Fembzuz primuz

D pꝛimũ quo querit᷑ de bhoc quod dici in
pꝛĩcipio.quid vocet᷑ pꝛincipiũ:⁊ ſᷣm aug.
in li.oↄfeſ.duplex eſt expoſitõ.⁊ boc idẽ hr
in glo. ſ. in filio vel ᷣbo.vel ĩ pꝛicipio tꝑis
4 Scðm aũt pꝛimã expoſitõʒ querit᷑. Aidet᷑ em̃ ꝙ nõ de
beat ſupponere ꝓ filio.iã creare eſt ↄmũe toti trinitati
filiꝰaũt nõ in filio creat.nec ſpũſſãctus in filio. Pꝛete
rea.ĩ pꝛicipio dicunt᷑ creata.in vᷣbo aũt facta.dẽ ei dixit
2 facta ſũt.⁊ iohis.j.oĩa ꝑ ipᷣm facta ſũt.que differentia
eſt.il Si vo ſumat᷑ ꝓ pꝛincipio tꝑis.nõ videt᷑ vex · tpᷣus
em̃ ocreatũ eſt.tpᷣus aut nõ eſt in ſui initio ſcʒ in inſtãti.
¶ Ad pꝛimũ dicẽdũ.ꝙ licet creaꝛe ſit vmune toti trinita
ti.tñ hic pt᷑ apꝛopꝛiaꝛi vt ſit ſenſus.Oeus pꝛ in pᷣncipio
.i.in filio.qui eſt pꝛĩcipiũ de pꝛicipio creauit:ſicut em cũ
dr.om̃ia in ſapiĩa feciſti.ſapia licʒ ↄmuniter dicat᷑ de tꝛi
bo ꝑſonis.tñ apꝓpꝛopꝛiat᷑ ꝑſone filij.⁊ fit directio ad pꝛeʒ
ſic ⁊ hic pꝛincipiũ poteſt apꝛopꝛiaꝛi. Joh̊.viij.dic filiꝰð
ſe.Ego pꝛĩcipiũ ꝗ ⁊ loquoꝛ vob. Ad ſcom dicẽd nʒ.ꝙ
pꝛicipiũ aptat᷑ creatõi.pbũ dᷣo ei qð eſt fieri.lʒ vtrũq; cõ
munit reſpiciat vtrũq;.qꝛ pꝛĩcipiũ reſpicit actũ pᷣmum.

acxtaũt pᷣmꝰeſt, pducere res de nihilo.hoc em̃ ↄueiĩt pꝛĩ⸗

cipio diuio ⁊ nulli alteri. Vñ ſi pꝛĩcipiũ ̃ſpicit fieri ſᷣm
ꝙ appꝛopꝛiat᷑.H ẽ ᷣim poſteriꝰ. vᷣbũ vo cũ ſit declaratinũ
⁊ diſtictiuũ.declaratõ aũt ⁊ diſtinctõ foꝛmã aut ſpẽm r⸗
ſpiciũt:recte vbi agit᷑ de foꝛmatõe vł diſtictõe.vſꝰ ẽ vᷣbo
Cicẽdi vel noĩe vᷣbi.ſiẽ̃ hẽ in põ. leꝛbo dñi celi formati
ſũt.¶. Ad vltimũ dom ꝙ lʒ pꝛicipiũ dicat initiũ tꝑis.ni
hilomĩꝰpt᷑ dici tpᷣs eẽ cꝛeatũ.i.q; mẽſuꝛat mutatõʒ nõdũ
eĩ erat motꝰ.mutatõ at᷑ poterat eẽ ĩ initio tꝑis.deĩde vᷣo
fcto mobili.factꝰẽ motꝰ:⁊ ſi iueiat᷑ motꝰeẽ coeq̃uꝰmate⸗
rie pᷣme.dðm ẽ.ꝙ motꝰaccipit ꝓ mutatõe.baſiliꝰ tñ ĩ ex
amerõ.aliter erponit dicẽs.ꝙ alia t᷑nſlatõ h pᷣmo ⁊ ſᷣm
boc ẽ ſenſꝰ.ante celum ? terꝛa nihil creauit.

embꝛum ſecundum

*

—,— ſcõm quo querit᷑.ð hoc ꝙ dicit᷑ creauit
celũ.Diuidit᷑ em̃ celum ↄtra terꝛam ⁊ loꝗ
tur de coꝛꝑibo.ergo celum nõ ↄtinebitur ĩ
noie terꝛe.¶¶ Cõtra noie terꝛe notat᷑ mate⸗
a infoꝛmis.de qua fecit celũ ⁊ teꝛrã.dẽ em̃ terꝛa erat ĩ⸗

⁊ hoc idẽ eſt ꝙ terꝛa.ergo celum continetur in noĩe ter⸗

anis ⁊ vacua.vel ᷣm aliã lr̃am inuiſibilis ⁊ incõpoſita

—*

re · ¶¶ Itẽ dicit᷑ in pẽ.Celũ celi dño ⁊c̃. Ibi diſtinguit ce
lũ ⁊ terꝛã tanqꝗ; diuerſã habitatõʒ.Et dicit ꝙ ꝑ celũ in⸗
telligit᷑ celũ empirꝛeũ qð ſtatim ſct̃is ãgelis eſt repletũ
ſed oſtat ꝙ ãgeli ſiẽ dicit Aug· creati erãt ſimul cũ ma⸗
teria inferni. Añ dicit in li.afeſ. Ouo reꝑio que feciſti
caꝛẽtia tꝑibo.cũ tñ neutꝝ tibi coeternũ ſit.Vnuʒ ꝙ ita
foꝛmatũ eſt.⁊ ſine vllo defectu ↄtẽplatõis.ſiue vllo inteꝛ
uallo mutatõis:qꝙuis mutabile.tñ nõ mutatũ.tua eter⸗
nitate atq; ĩmut abilitate ꝑfruat᷑.Alteꝝ qð ita infoꝛme
erat vt ex qua foꝛma in quã foꝛmã vel motõis vel ſiatio
nis mutaꝛet᷑.quo tꝑi ſubdaꝛet᷑ nõ haberet:q̊ ãgeli ad ce
lũ ꝑtinebãt. Reſtat ̊ ꝙ noie celi intelligit᷑ empirꝛeũ et
ãgeli:⁊ ita nõ videt᷑ ꝑtinere ad infoꝛmẽ materia.que no
mie celi vel aque deſignat᷑.i¶ Itẽ videt᷑ ꝙ celũ empirꝛeũ
cũ ſit coꝛpus.ptineatad materiã infoꝛmẽ:celũ eĩ empir
reũ ꝑs eſt mũdi.ꝓut mũdus dicit᷑ machina mũdana:vᷣ
ex materia ĩfꝛomi factꝰeſt mũdꝰ.ergo celũ empirꝛeum.
Itẽ dicit hugo.q ꝑ celũ intelligit᷑ quicqd eſi mũdi ſẽ⸗
ſibikt p̃ter terꝛã. Vn dicit ĩ altũ poꝛrigit. quouſq; ſũmũ
nature coꝛpoꝛee ꝑtingat:eꝛgo celũ empiꝛreũ ↄtinebat᷑ in
materia infoꝛmi.celi Corra celuz celi dꝛ empirꝛeũ ꝙ;
ſetis ãgelis eſt repletũ:ſed eis nõ ↄgruit habitatõ infoꝛ⸗
mis iã ſoꝛmã hñtibo.ergo illð celũ erat foꝛm atũ.⸗ vd
pinũ dicẽduʒ.ꝙ licet cel diuidat᷑ ↄtra terꝛã.i.materiazʒ
infoꝛmẽ de qua hec fierẽt inter ſe diuidũt᷑.nibilominus
cũ dicit᷑. terꝛa erat inanis ⁊c̃. ibi celũ ↄtinet᷑ ſub infor⸗
mitate terꝛe.alit em̃ quodãmõ accipit᷑ nomẽ teꝛre. Pꝛi⸗
mo accipit᷑ ꝑ materia ĩqᷓtũ ex ea futura erat terꝛa:ſecũ⸗
do ðᷣo accipit᷑ ↄmũiter.il Ao ſcõm dicẽdũ eſt.qꝙ celũ em⸗
pirꝛeũ ↄtinet᷑ noĩe celi.⁊ ſicut ãgeli quodãmò dicebant᷑
infoꝛmes.pᷣuſqꝙᷓ reciꝑẽt foꝛmã gre:q noĩe lucis deſignat
ita ⁊ celũ empiꝛreũ poterit dici infoꝛme.quouſq; dñs in
foꝛmã ꝑfecta redigeret.dicẽdo fiat lux ⁊c.⁊ ſᷣm hoc no⸗
mie lucis nõ intelligit᷑ tĩ lux q diſtinguit ꝑ reuolutõeʒ
ſui noctẽ ⁊ diẽ:ſed etiã lux diſticta a tenebꝛis.quõ celũ
empiꝛreũ eſt lux diſtĩcta:tenebꝛe em̃ hic fiũt ĩ aeꝛe aqua
7 teꝛra.ibi aũt nõ.q¶ Ad aliud vo dicẽdũ.qꝙ licet ꝑtĩeat
celuʒ empireũ ad agelos.nihilominꝰtñ potuit aliqͥ mõ
ad materiã infoꝛmẽ ꝑtineꝛe. Et ſic videt᷑ hugo ſentire.
In talibus aũt nõ eſt temere diffiniẽdum.

embꝛuz tercinz

O terciũ quo querit᷑ rõe eiꝰ ꝙ dicit᷑ terꝛa
creata.quaꝛe nõ fit mẽtio de alijs elemen
tis ĩ creatõe.cũ ſint nobilioꝛa.¶ Pꝛeterea
it mẽtio de aqua.⁊ ſᷣm vnã expoſitiõʒ de
eꝛe. de igne vo nulla fit mẽtio.cũ ſit inter elemẽta nobi
liſſimũ.¶ Av qð rnñdendũ.ꝙ nũeratis extremis coꝛꝑi⸗
bus.dat intelligeꝛe media:⁊ poſſet dici ꝙ nomie celi in⸗
telligit᷑ ignis.eſtem celũ igneũ:⁊ ſiłr aer.eſt em̃ celũ ae⸗
reũ.terꝛa vᷣo eſt alteꝝ extremoꝝ.aqua vo tenet mediuʒ.
Vel ꝑ teꝛrã ⁊ aquã ſic dicit aug. ↄtra manicheos.intel
ligit᷑ materia infoꝛmis que ſe ht᷑ ad oĩa.noĩe aũt terꝛe 2
e noĩant᷑.qꝛ hec ſũt nobis ꝓpĩquioꝛa 2 manifeſtioꝛa.
Sed quid eſt.ꝙ dicit terꝛã eẽ inanẽ ⁊ vacuã.vel inui⸗

ibilẽ ⁊ incõpoſita m aliã trãſlatõz. nõne teꝛra.i.mate

ria foꝛmas habuit.⁊ ita nõ vacua fuit.q Itẽ inane dici
tur qð eſt ſine ſoliditate.nõne terꝛa tũc hũit ſoliditateʒ
coꝛꝑalẽ. 4¶ Item viſibil erat.cũ eẽt coꝛpꝰ ↄpoſitioneʒ ha
bebat. cũ nõ eſſet ſimplex vt deꝰſed creatura.quaꝛe ꝗᷓ dẽ

incõpoſita. Pꝛeterea.erat ibi foꝛma cũ materia.⸗ Itẽ

quid noĩe abyſſi deſignat᷑. Si em̃ abiſſus idẽ eſt qʒ ter⸗
ra.ſicut dicit Aug.quaꝛe potiꝰdẽ ꝙ tenebꝛe erãt ſuꝑ fa⸗
ciẽ abiſſi.qᷓ ſuꝑ faciẽ teꝛre. Item querit᷑.quaꝛe ſi idem
eſt teꝛra. abijſſus.⁊ aqua:diuerſis noĩbo ita nominetuꝛ.
Ad pꝛimũ dicẽduʒ. q inane dẽ reſpectu foꝛme.ſ.diſtin
cte:vacuũ vᷣo dicit᷑ reſpectu oꝛnatus:ſimilit᷑ pᷣm aliã ex⸗
poſitõʒ inuiſibilis dꝛ reſpectu foꝛme ſiue ſpẽi.ſᷣm quã ẽ
delectatio ĩ viſu. Incõpoſita dᷣo dicit᷑i.ſine oↄpoſitione
⁊ oꝛnatu.: Ad obiectũ aũt in cõtraꝛiũ reſpondendum ẽ

nõ dicit᷑ inane quia nõ habet ſoliditatẽ vel coꝛpulẽtiã
pterea vacua nõ dicit᷑.quia nullã habuit foꝛmã:ſed ꝗa
nõ habuit foꝛmã replẽtem ⁊ oꝛnãtem eaʒ. Item inuiſibi
lis dicit᷑: nõ quia nõ poſſet videri.ſed quia nõ poterat
videri vt ſpecioſa. Item incõpoſita nõ dicit᷑.quia nõ ha
buit compoſitioneʒ.ſed quia nõ habuit decẽtiam oꝛna⸗
tus.4l Ad illud quod obijcit᷑ de abijſſo ⁊ alijs nominibo
que cõcidũt in eandẽ rem. Reſpõdẽdum q; ex diuerſis
ratiõibo materia inſoꝛmis tria ſoꝛtit᷑ vocabula. Eſt em̃

potẽtia materie receptiue.que deficit ĩ genere potẽtie re

ſpectu potẽtie actiue vel ſimpliciter vel m quid.a qᷓtuʒ
ad hoc habet rationẽ terꝛe:teꝛra em̃ inter omia elemẽta
mius habet de ratiõe actiui. Item dicit᷑ abijſſus id eſt ſi
ne cãdoꝛe.quia ſine ſpecie et pulchꝛitudine.vt oſtendat
defectus ex paꝛte ſpecioſitatis.Dicta eſt aqua.quia aq̃
male terminabilis termino pꝛopꝛio.bñ alieno. Ita ma
teria bene terminabilis per ſoꝛmam ⁊ debitam diſpoſi⸗
tiõem:ex defeciu ergo terminatõis dicta eſt aqua.quia
defacili ductilis ⁊ fluxibilis ſubiacebat operãti.vt de ea
om̃ia foꝛmaꝛẽtur.⁊ a pꝛimo agẽte daꝛet᷑ eidem virtus ꝑ
foꝛmaʒ. ſpecies per diſtinctionem. terminatio per oꝛna
tum.a ſuma.ſ.potẽtia.ſapiẽtia ⁊ bonitate.

mbrum quartum

D quaꝛtum quo querit᷑ de hoc.ꝙ dicit᷑ te⸗
nebꝛe erãt ſuper faciem abijſſi.tenebꝛa em̃
dicitur pꝛiuatio lueis.pꝛiuatio aũt ſequit
hpabitum.lumẽ autẽ nõ pꝛeceſſit.ergo non

eſpondeo

turali rei cõſequẽtis.ſed negationem eius quod nõduz

factum eſt.⁊ eſt ſiendum.Ende nõ eſt neceſſe pꝛius fui⸗
ſe lumẽ.¶ Ad ſcdᷣm vᷣo dicendum.q tenebꝛa nõ dicitur

creaꝛi vel fieꝛi a xeo.quia ex pꝛiuatione luminis cõſequi
tur nec eſt aliquid ſimpliciteꝛ.ſed defectus eius quod a
deo cõditum eſt:⁊ hoc videtur peꝛ hoc quod dicit Aug.
in libꝛo.cõtra epiſtolam.fundamenti. Silẽtium em̃ nõ
eſt aliquid ſed defectus ſoni.tenebꝛa ſimiliter:hoc autẽ
nihil aliud dicitur.quia nõdum eꝛat lumẽ. Hugo autẽ
vult diſtinguere inter terꝛam 2 abyſſum. 2 ꝙ dicitur
teꝛra eꝛat inanis ⁊ vacua.⁊ tenebꝛe erãt ⁊c.quia duo ꝓ⸗
poſuerat ſupꝛa celum ſcilicet et terꝛam.modo alia ſubiũ
git duo.vt abijſſus ad terꝛã.tenebꝛe vᷣo ad celum reſerã
tur:ſed hoc non video expoſitionibus ſanctoꝛum conue

embeum quintum
Bquintum quo queritur ratione eius ꝙ
dicitur.ſpiꝛitus dni ferebatur ſuꝑ aquas

erebatur: ⁊ quaꝛe potius ſuper aquas ĩ hac ratioue q;

ei reſpõdentis.ſpiritus aũt dñi magis dicitur feꝛri ſuꝑ

aquas.quia bomitas dei que appꝛopꝛiatuꝛ ſpirituiſãcto

eſt pꝛincipium huius terminatiõis.ꝑ foꝛmam diſtinctã

⁊ locum terminatuʒ. Sed ſi queratur.quaꝛe ſuꝑ aquas

potius dicitur feꝛri.ꝙᷓ in aquis eſſe. cum ſpiritus dei ſit
vbiq;. Reſpondetur.ꝙ loquitur de ſpiritu dñi qui ſupe
rioꝛ eſt natura iĩ ratione agentis.⁊ ſic agitur de illo.licʒ

in ratione quadam dicatur contineꝛe paꝛtes inuicem q̃⸗

ſi eſſet intra.

¶ Queſtio quadꝛageſuma
ſexta de rebus coꝛpoꝛalibus q;tum ad diſtinctionem et
oꝛnatum in communi.

5

oteſt em queri quid nomine aquaꝛum
ſignatur.⁊ qualiter ſpiritꝰ dñi ſuꝑ eas

erant tenebꝛe. 4 Pꝛeterea queritur quaꝛe nõ dicitur te
nebꝛa creaꝛi ſicut ⁊ lumẽ cõſequẽter ſieri. R
ꝙ tenebꝛa antecedenter nõ dicit pꝛiuationem oꝛdinena

—

uper teꝛram. 4 Ao quoð dicendum. ꝙ nomine aquaꝛu
notatur mateꝛia receptibilis debite foꝛme.⁊ localitatis

ll

k

— — — — æ —-

— — — — —

— —

nhſi
e 4
hinoſh
poten
nanöhe
mornen
ominitv
dinerſis
olenien⸗
nen
elemitg
bieſtſi
bſtencht
guiga
Niang
diſpoſß
Nt Nen
firms-
Norm

dickte⸗
ehnei
itſegti
Cgonon
ſciurte
Cponden
Mrene
Cntg
ioſiß
Netur

ſen.

node
⸗
eſino
Nrtt
galte
ur
op⸗
ſobii
Nes
Cnme

1
reinsg
goge⸗
umn
iſogen
ton
eagbem.
cultnts
ſaniſin
wlſies
iſkca
oous
i
iſe
ſlolg
ſamg

n

net

Mueſtio

¶qAAbita oſideratõne

ſequẽter dicendũ eſt de rebo coꝛꝑalibo
qituz ad diſtinctõneʒ vel oꝛnatũ ſiue fa
ctionẽ.qð generale eſt ad vtrũq;.Et p⸗
mo q ada ſunt in ↄmũi.deinde ᷣm diſtinctio
nem dierũ in his ꝗque ꝑtinẽt ad diſtinctõeʒ vel oꝛnatum
rerũ ſpecialif. (WBorlideradla aũt in ↄomũi ſũt.⸗] Pꝛio
vtꝝ oĩa facta eſſent in illo tꝑe in materia vel nõ.¶ Se⸗
cũdo ſi facta ſunt ĩ materia tũc.vtꝝ in genẽ vel ĩ ſpecie
ſint oĩa facta tũc.vel nõ:vel q̃dã ſic.⁊ quedã nõ. Ter⸗
cio ſi naturalia facta ſunt ĩ genere vel ĩ ſpecie.vel non.
OQuarto ſi ſimul facta ſũt.vel nõ ſimul.¶ Quito ſi ñ
ſil. ĩ diebo differẽtibo. ᷣm ꝗd fiebat.tũc dies ⁊ q̃re tot.

¶Membrum pemum

IꝓDpꝛimũ ſic.oĩa creata ſũt ſimul ⁊ hoc ſi⸗

re ſub ↄmũi ratõe. ergo oĩa facta ſũt ſimł

HD — mul eſt ratõe materie.creare aũt eſt face⸗

Ao idez facit qð dicit augu. ↄtra mani

chheos.introducẽs auctoꝛitatẽ ð li.ſapi.Qui ſeciſti mũ

dum tx materia inuiſa.vbi nos babemꝰ qui creauit oꝛ⸗
bem terraꝝ ð materia inuiſa.ꝗ ſicut dicunt᷑ ſił cregta ĩ
materia. ſic dicent᷑ oĩa facta tũc ratõe materie.¶ Con⸗
tra.ſcriptura li.geñn.⁊ pſalmoꝝ diſtinguit int᷑ creaꝛe ⁊
facẽ.pᷣs.Dixit ⁊ facta ſũt.mãdauit ⁊ cꝛeata ſũt:vt cꝛea
tio reſpiciat ad exitũ de nõ eſſe in eſſe.factio aũt reſpici
at ad foꝛmã in materia:nõ aũt oĩia tũc facta ſũt in ꝓpꝛia
materia ⁊ foꝛma. nõ oĩa tũc dicunt᷑ eſſe facta.¶ Pre⸗
terea.res mirabiles nõ tũc facte ſũt in ſua foꝛma.vt in⸗
carnatõ nõ tũc facta fuit in ſua foꝛma. licet eſſet hůana
natura.⁊ ita de alijs mirabilibo ? artiſicibo.̊nõ om̃ia
tũc erant facta. Ad qð videt᷑ dicẽduʒ. ꝙ ſiue factum
dicat᷑ coĩter ad crłatum ſiue ꝓpꝛie ſicut diſtinguit᷑ in li.
BGeñ.oĩa dicunt᷑ facta ſimul ratone materie.⁊ qꝛ mate⸗
ria nõ fuit denudata ſiue nuda a foꝛma aliqua.dicũtur
oĩa eſſe facta.̊ nõ in ꝓpꝛia foꝛma.neq; in nũero.ſᷣ in ali
qua foꝛma. que ratõe materie ſue ⁊ ratõne ſui.habuit
poſſibilitatẽ obediẽtie ad om̃e quod voluit deꝰ facere de
illa creatura. VUnde augu.poſt queſtionẽ motã ſuꝑ geñ.
dicit. Reſtat ꝙ ad vtrũq; habiles ſũt creature.ad iſtuʒ
modũ quo vſitatiſſime tꝑalis tranſcurrũt.ſiue ad illum
quo rara ⁊ mirabilia fiunt.ſicut placuit deo facẽ:facte
ergo ſũt res in materia ⁊ in aliqua foꝛma.vt de qua poſ
ſit deꝰfacere illð ð ei placuit.i Ad hoc aũt qð dicit᷑ de

incarnatõe.dicẽduʒ ꝙ hũana natura tũc facta ẽ.que hba

buit poſſibilitatẽ obediẽtie.vt indiuiduo ĩ qͥ placuit deo
vniret᷑.vel vniri poſſet diuie nature.iõ eſt aũt aliqua
cauſa in creatura vt fiat.̊ in deo. cui nihil eſt impoſſi⸗
bile. De artificialibo aũt dicẽduz eſt.ꝙ ipᷣa tũc facta ſũt
in materia. que tũc nuda fuit a foꝛma.

embru ſecuduz

Dſecũduʒ ſuꝑpoſito ꝙ oĩa coꝛꝑalia facta
ſunt i materia.que tñ nõ fuit ſine aliqua
foꝛma.⁊ hoc eſt fieri in materia. VUnde di
cit hugo.i Ahil poſtea factũ eſt.cuiꝰmate
ria vt in coꝛꝑtbo.aut ſiłitudo vt ĩ ſpiritibo nõ pᷣceſſerit.
Querit᷑ tũc.vt⁊ oĩa tũc dicãt᷑ facta ĩ genere vel ĩ ſpecie
aut nõ.Et videt᷑ ꝙ nõ.multa em̃ facta ſunt ꝑ artificium
multa etiã ex putrefactõne.multa etiã ex ↄmixtione ele⸗
mentoꝝ.multa ex copulatõne rerũ ae ſpecierũ.

ſicut accidit in burdone ⁊ ↄſimilibo.¶ Contra.ſuper il
lud requieuit ab om̃i opere quod painꝛat.glo. Requie
uit a condendis generibo ⁊ ſpeciebo. ergo nullũ genus
nouũ vel noua ſpecies poſt condita.( Zlo quod dicen⸗
dum.ꝙ nõ omia facta ſunt in genere.aut in ſpecie ꝓpꝛia
vt artificialia ⁊ ſimilia.¶ Ad obiectum aũt in ↄtrariũ
gloſe dicendum ꝙ quieuit a generibus ⁊ ſpeciebus qui

de reb coꝛpalibo qᷓtuʒ ad creatõeʒ. cõ⸗

4
—

xlvj.

erant cauſe ad ꝓducendũ iſta naturalia artificialia ĩ
ſuis pꝛijs ſpeciebo ſi ufficiẽter ſub ipo.
Membꝛu tercniui
D terciũ quo querit᷑.ſi naturalia tũc oĩa
facta ſunt ĩ genere ⁊ ſpecie vel nõ.Et vide
tur ꝙ ſic: de talibo em dictum eſt Eccs.j.
2LHNMuid eſt qðͤ futurũ eſt. ipᷣm quod fuit.ni⸗
hil ſub ſole nouuʒ.. Pꝛeterea.oꝑa dei ꝑfecta erãt.ſicut
dicit᷑ in can.deu. Et dicit᷑ geñ.ij. Perfecti ſũt celi 2 ter⸗
ra ⁊ oĩs oꝛnatꝰ eoꝝ.Nerfectũ aũt dicit᷑ cui nihil deeſt.
ergo nihil defuit in celo vel in terꝛa qᷓ;tuʒ ad oꝛnatũ.Cũ
ergo genera ⁊ ſpecies rerũ naturaliũ fuerũt ad oꝛnatũ
omia naturalia tũc facta ſũt ĩ generibo⁊ ſpeciebo. Itẽ
vidit deus cũcta que fecerat ⁊ erãt valde bona: ſed val⸗

tce bonũ dicit᷑ in termio intẽſionis boni ĩ ſuo genere:er

go res naturales tũc erãt facte ĩ ſuis generibo ſpecie⸗
bus. Nam ſi aliqua nõ eſſent facte.nõ eſſet tũc poſitus
terminꝰbonitatis ĩ genere. ¶ Cotra. multa genera veꝛ⸗
mium ꝓducũtur ex carnibo aialiũ: ſed nõdum erãt ca⸗
dauera.ergo nec dũ erãt hmõi ſpecies.Similit᷑ pt᷑ obij⸗
ci de his que fiũt ex alationibo vapoꝝ.cũ nõdum eſſent
Rñdendũ.videt᷑ ꝙ oĩa facta ſunt ſcʒ naturalia ĩ ſuis
neribo ⁊ ſpeciebo.i pꝛincipijs generationũ ſuarũ:licʒ
ergo vermes.tũc nõ eſſent ⁊ hmõi que fiũt ↄſequẽter.ni
hilominꝰpꝛincipia generatõnũ erat.vt cũ eſſet materia
ↄueniens ꝓducerent᷑ in eſſe. Vnde iſta ſacta ſunt mate⸗
rialiter ⁊ cauſaliter.non ꝙ in ſe habeant naturam pꝛo⸗
Ducendi ſimile ex ſimili.

embrũ quartum

Oaquartũ quo querit᷑.vtꝝ oĩa naturalia
facta ſũt ſimul ĩ genere vel ſpecie: qð vide
tur ꝑ hoc qð dicit augu.in li.ↄfeſſio.Aer⸗
L bo tuo ſimul ? ſempit᷑no dicis que dicis:
ec aliter qᷓ; dicẽdo facit.̊ ipᷣa ſũt ſimul facta.¶ Pꝛete⸗
rea.equalis facilitatis ẽ deo oĩa ſimul ſacere.ſicut ſimł᷑
oĩa creare:ſ̊ ſimul oĩa creauit.ergo ſimul oĩa fecit: cũ G
magis oↄgruat om̃ipotẽtie. Pꝛeterea.ratio quare arti
fex vnũ facit poſt alteꝝ ẽ.qꝛ nõ ſimul põt ↄuerti ad mul
ta ſᷣm eandẽ ꝑtem oĩino.⸗. Pꝛetea.materia nõ ẽ aptata
ſed oꝑtet eã aptare.hoc aũt imꝑfectõis eſt. In deo autẽ
ell ſũma ꝑfectio. ̊ſimul oĩa fecit.¶ Pꝛetea.dicit᷑ geñ.
ij. Iſie ſũt generatões celi ⁊ terre in die quo fecit deꝰ ce⸗
lũ ⁊ terrã.& in ee fecit oĩa.⁊ pari rõne ĩ vno nunc

vel ĩ modico tꝑe.(¶ Cõtꝛa.ĩ geñ.dicit᷑.pᷣmꝰ dies.ſcos di
es ⁊ ita de alijs.q̊ plures erat dies: nõ g̊ ſimul oia ſunt
facta.¶ Itẽ gꝛeg.oĩa ſimul creata ſũt.qꝛ ĩ materia ſimł
ſũt.q̃ ð cis habẽt oꝛiginẽ.ſ̊ nõ ĩ ſpecie.q ſequẽtibo diebo
ẽ oñſa. Pꝛetea.videt᷑ ꝙ inter ſctos nullatenꝰ ebẽt eẽ
diſcrepãtia opinionũ qͥ ad creatõeʒ.ſᷣ qͥ ad factõʒ Ecẽi.
xviij. Qui viuit ineternũ.creauit oĩa ſimul.nõ dicit fe⸗
cit.¶ Itẽ niſi dictũ fuiſſet.pᷣmꝰ.ſcðs.terciꝰdies.nõ eſſʒ
diuerſitas opinionũ.vt videt᷑: in hoc tm̃ eſt ↄtrouerſia.
ꝙ qdaʒ dicũt oĩa in vno die. Vñ augu.qdã in.vj.vt gre
go.⁊ hieꝛo.ſ̊ ante oẽm diem fuit creatõ.vt patz ex textu
BGeñ.j.dicit᷑. In pᷣncipio creauit deꝰcelũ ⁊ terꝛam.ſatis
aũt poſtmodũ ſubiũgit de pᷣmo die.⸗. Itẽ augu.vbi nul
la ſpẽs.nullꝰoꝛdo.nec etiã dies ẽ.ſ̊ ſpẽs ⁊ oꝛdo pᷣmo di⸗
cunt᷑ in factõe lucis.Sʒ ante h̊ fuit creatõ.̊ penes crea
tionẽ nulla debet eẽ diuerſitas inter opiniones ſanctoꝝ
quin ſcʒ dicãt oẽs.ꝙ oĩa ſimul creata ſũt:pᷣ de factõe re⸗
rũ põt eẽ ↄtrouerſia.⁊ h̊ deſignat greg. qui dicit oĩa ſil
eſſe facta ĩ ſubſtãtia:fieri em̃ ĩ ſubſtãtia ẽ fieri ĩ materia
⁊ hoc ẽ creari:qð ↄcedimꝰ.¶ Ad pᷣmũ dicẽduʒ.ꝙ licz ſi
mul ſit dicẽ qtuʒ eſt ex ꝑte dicẽtis.nõ tñ eſt ſimul qẽtum
eſt ex ꝑte eius quod dicit᷑. Dicẽ em̃ ſumit᷑ multipliciter.
vno mõ ẽ eternũ.ſᷣm ꝙ pater dicit filiũ.Alio mõ idẽ eſt
; creare ⁊ ſᷣm hoc ex ꝑte eiꝰqð dicit᷑.nõ eſt ſimul.ſᷣ põt
eſſe m pꝛius ⁊ poſterius.⁊ ſic accipitur hic ᷣm ſenten⸗

.*
7

mnaria nõ p

tiam ſanctoꝝ.qui pluralitatẽ dierũ ponũt ad litteram.
¶ Ad ſcõm dicendũ.ꝙ licet equalis facilitatis ſit ſimł
creare ⁊ facere.ꝓut creare diſtinguit᷑ a facẽ:tñ creatio
qꝛ reſpicit materiã infoꝛmẽ.⁊ facere reſpicit foꝛmas in
materia diſtinctas.in quibo põt eſſe pꝛius ⁊ poſteriꝰ tẽ⸗
poꝛe.ſicut eſt pꝛius ⁊ poſteriꝰ natura:ideo diſſimile eſt
Stuz eſt ex ꝑte creati ⁊ facti. Et ſicut inſtruit᷑ homo ad
quẽ oꝛdinate ſunt coꝛꝑales creature.in hoc ꝙ pꝛius cõ⸗
didit infoꝛme.⁊ poſt ſoꝛmauit⁊ diſtinxit.⁊ ita inſtruit
in hoc qð fecit ſᷣm pꝛius ⁊ poſterius in tempoꝛe.

i quintuũͥ

Vinto querit᷑. ſm quid ſiebat ibi dies.et
quare tot.Dicit᷑ aũt fieri dies dupliciter.
Vel ex pñtis lucis coꝛpalis. ſicut teſtant᷑
j grego. Beda ⁊ hiero. Ael ex pñtia lucis
ſpũalis.ſicut teſtat᷑ aug. Pꝛimo ꝓcedendũ eſt ſᷣm pri
mam expoſitõneʒ.ſcʒ ſᷣm ꝙ dies habet fieri ex pñtia lu⸗
cis coꝛꝑalis.Scðo ſᷣm ſcðaʒ expoſitõeʒ.¶ Circa pᷣmũ
pꝛimo querit᷑ que fuit lux coꝛꝑalis. ex cuiꝰ pntia ſiebat
dies. ¶ Scðdo qualiter illa lux faciebat diem. 4 Lercõ
vtruʒ illa lux ſit adhuc.an deſierit eſſe facto ſole.Aut ſi
mutat᷑ in aliud:in quid mutata eſt.¶ Quarto vtꝛum in

vno die facta ſunt illa oꝑa.de quibo agit᷑ Geñ.j. an pln

ribus diebo.. Quinto quare nõ dicit᷑ nox facta eſſe ſiẽ
dies cum dicitur factum veſpere ⁊c̃.

Articnlus pumune
Spꝛimũ ſic.ex pntia luminariũ ſuꝑ terrã vł
abſentia videt᷑ fieri dies ⁊ nox.dies em̃ eſt la
tio ſolis ſuꝑ terrã.ſed cũ nõdum erant lumi
terãt ita ferꝛi ſuꝑ terrã vel ſubtus.ergo nec
ex eoꝝ allatõne poterat fieri dies:ſed quaꝛto die pꝛimo
facta ſunt lumiaria.vt ptʒ.j Geñ.ergo nõ fuit dies do⸗
nec ad tempus rag Boa male dicit᷑ ibi ÿᷣmꝰdies

vel ſcdᷣus vel tercius.¶ Ad qð dicendũ.ſᷣm iſtã opinio
nem.ꝙ lux iſta nõ fuit lux ſolis vel alioꝝ lumiariuz. qꝛ
reuera facta ſunt quarto die:ſed fuit quoddã coꝛpꝰluci
dum foꝛmatũ ex pᷣiacenti materia.ex cuiꝰ pñtia ſuꝑ ter⸗
ram fiebat dies.ex occaſu aũt eius ſuꝑ terra nox.⁊ hoc
plene in.ij.li.ſentẽ.xiij.di.c.j. SS aũt querit᷑ qualiter
lux iſta facta fuit.accipit᷑ a Peda qui dicit.qꝙ ĩ nubecu⸗
la lucida que hic vocat᷑ lux ab initio fecit diem ⁊ nocteʒ
diem cũ apparebat.noctẽ cũ erat abſcondita:⁊ deſcẽdẽs
ad occaſuʒz fecit veſpere.⁊ reuocatuʒ ad oꝛtum mane:⸗2⸗
hoc eſt qð dicit᷑.diuiſit lucem a tenebꝛis. VUnde dicimꝰ
ꝙ abilluſtratõne lucis hmõi fiebant tres pꝛimi dies.ſi⸗
cut ſequentes ab illuſtratõne lucis ſolis.

ticulus ſecundus

DO ſecnnduʒ quo querit᷑.qualiter lux illa fa⸗
ciebat diem.aut em illa lux erat ſparſa ciꝛcũ
Aquaq; ex om̃i ꝑte terre.aut in aliqua ꝑte ma⸗
gis coadunata ꝙᷓ in alia.Si ſꝑſa circũquaq;. ex omni

pte illumĩabat.ergo vndiq; erat dies.ergo no erat diſtĩ

ctio dierũ ⁊ noctis.quid ergo dicit diuilit lucem a tene
bꝛis.i¶ Si pter hoc dicatur ꝙ erat coadunata lux illa
magis in vna ꝑte illius coꝛpoꝛis qᷓ in alia.⁊ quãdo iſta
pars illiꝰin quo erat lur iſta coadunata erat ſuꝑ terraʒ
erat dies.quãdo vᷣo occidebat ſub terra erat nox. Con⸗
tra ꝓbat᷑ ꝙ erat ſparſa.iIam quado dictũ eſt. In pᷣnci⸗
pio creauit deꝰcelum ⁊ terrã: ibi dicit᷑ materia in confu
ſione foꝛmaꝝ coꝛpalium.que pꝛimo indiſtincte? ptꝰ di
ſtincte ſunt. vnde in ſe includebat lucẽ illã pꝛedictaʒ.qꝛ
terra habebat in ſe ratõeʒ opacitatis 2 lumioſitatis:ſed
poſt cum ſacta eſt lux.diuiſa ẽ actualiter opacitas a lu⸗
minoſitate.ſiue opacum a lumioſo.⁊ ceſſit opacitas ex
pꝑte terre.lumiĩoſitas ex ꝑte celi:⁊ hec duo exigunt᷑ ad h̊
vt eſſet dies vel nox:ſi em nõ eſſet aliquod coꝛpus potẽs
pꝛoijcere vmbꝛã.qð fit ratõe opacitatis.nõ eſſz tenebꝛa

ergo a ſimili ſi opacitas que ceſſit in ꝑtem terre.equali

ter erat ex om̃i pꝑte terre.videret᷑ ꝙ ſimilit luminoſitas
que ceſſit in ꝑtem celi.equaliter erat ex om̃i parte.ergo
lux pᷣdicta ſparſa erat.ergo reſtat vt pꝛius.ꝙ ꝑ eam nõ
erat diſtinctio diei ⁊ noctis.¶ Item intelligamꝰꝙ nul⸗
la ſit ſtella.ſed tm̃ celũ vnifoꝛme ꝑ totum reuoluat᷑ ciꝛca

coꝛꝑa inferioꝛa:tũc nõ erit effectus generatõis ⁊ coꝛru

ptionis in inferioꝛibo.qꝛ iſie effectus eſt ĩ eis a planetis
maxime.ꝛ etiã ab alijs ſtellis ſᷣm elongatõeʒ earum vel
axpꝛoximatõeʒ: erit tñ effectus ↄſeruatõnis rerũ in eſſe
ab ipo celo.Iſte em̃ effectus qui eſt ↄſeruare in eſſe.vni
ſoꝛmis eſt. Unde bene eſt ab eo qdð vnifoꝛme eſt. Cum g
in tribo pꝛimis diebo nõdum facte eſſent ſtelle.non erat

generatio ⁊ coꝛruptio in inferioꝛibo:erat tñ in eis cõſer

uatio.qꝛ de factis tũc nihil deperijt:⁊ nõ erat ponere a

quo eſſet hmõi ↄſeꝛuatio.a quo ſcʒ creato. niſi ab illa lu
ce pᷣdicta: lucis ergo illius erat ↄſeruare res iam entes
ſed nõ oſeruaret vnifoꝛmiter niſi eſſet ſparſa ex omi ꝑte
quia nõ eque diſtaret ſemꝑ ab omnibo ſi coadunata eẽt

7 noctis.¶ Rmñdeo.licet aug.videat᷑ dicere de luce ſpi⸗

in aliqua ia ſol.ergo nõ faciebat diſtinctõeʒ diei
rituali.tñ ſuꝓponamus ad pns.ꝙ lux iſta ſit coꝛpalis ſi

cut exponit Heda.grego.⁊ hiero.Dicimꝰergo.q in pri
cipio quãdo creatũ eſt celũ ⁊ terra.in terra que erat om

nium materia coꝛpoꝝ mutabiliũ.oↄtinebant᷑ ꝑ confuſio⸗
nem ꝑſpicuitas ⁊ opacitas:poſtmodũ vo cum dictũ eſt
fiat lux.diuiſa eſt actualiter ꝑſpicuitas ab opacitate.et
tunc opacũ cum ceſſit ex ꝑte terre ꝓpter ſui reſiſtentiam
quia ſcʒ nõ erat peruiũ luci.ꝓiecit vmbꝛã.ꝑſpicuuʒ vᷣo

quod ceſſit in ꝑtem ſuperioꝛẽ ſui giratõne circa opacũ fe
cit diem ⁊ noctẽ.¶ Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ lux iſta ſpar⸗

ſa erat.⁊ ſic nõ poterat diſtinguere diem ⁊ noctem:dici

mus ꝓꝙ reuera lux erat ſparſa.qꝛ vndiq; ex ꝑte tre erat

illud ꝑſpicuuʒ:tñ nihilominꝰex ꝑte terꝛe erat coaduna⸗
ta magis in vna ꝑte ꝙᷓ in alijs. Vnde dicimꝰꝙ illud coꝛ
pus in quo erat lux iſta.duplicẽ habebat effectũ: ratõe
em̃ ꝑſpicuitatis que erat vnifoꝛmis ꝑ totũ.habebat effe

ctum ↄſeruandi res coꝛꝑales infeꝛioꝛes:ratõne vᷣo lucis

que coadunata erat in aliqua parte illius coꝛꝑis.habe⸗

bat effectum declaꝛandi ⁊ multiplicandi:ſicut em̃ dicit

augu. ſuꝑ Yoh.⁊ Ambꝛo.in exaine.lux habet virtutem
cclaradi ſe ⁊ alia.⁊ multiplicãdi ſe ⁊ alia:ſed poſtmo⸗

dum cũ facti ſũt planete.ſᷣm alatõeʒ ſuã in aliquo circu

lo.ſᷣm ꝓpinquiꝰ⁊ remotiꝰfuit generatõ ⁊ coꝛruptõ in re
bus:bñ ̊ ↄcedimꝰ ꝙ lux ĩ eo ꝙ ſparſa erat.nõ faciebat
diẽ ⁊ noctẽ.ſ̊ ſᷣm ꝙ adunata. vtrũq; em̃ erat ibi reꝑire.
ſcz r vno modo.⁊ coadunatõeʒ alio modo.

Wrticulus tercus

Dterciñ q̊ querit᷑ vtrũ iſia lur ſit adpucan
cæſierit eẽ facto ſole.ſic videt᷑ dicẽ q̃dã opio:
dicit eĩ ꝙ lux iſta erat imꝑfecta ſiue diminu⸗

G a reſpectu lumis ſolis:2 ſole adueniẽte:ceſſit ĩ materiã
ex q ipa facta erat.¶ Si dicat᷑ ꝙ deſijt eẽ penitꝰ.ex h vi⸗

det᷑ ſequi incõueniẽs.ſcʒ ꝙ deꝰ aligꝗd fecerit.qð ſtatim de
ſinẽt eẽ:⁊ ſic nõ videret᷑ ſůme ſaptẽs.ij Itẽ ꝓbat᷑ adbuc
ꝙ nõ ceſſit ſoli.qꝛ ↄpletiꝰnõ cedit minꝰↄpleto:ł̊ illa lux
ↄpletioꝛ erat luce ſolis.̊ nõ ceſſit luci ſolis. ꝓbatio me⸗
die dicit dama.ꝙ opera pꝛime diei ⁊ ſeptime ↄpletiora
ſunt oꝑibo ceteroꝝ dieꝝ: cũ iſta lux eẽt opꝰp:ime diei.
ſol ðo quarte diei.iſta lux nobilioꝛ erat ſole.⸗l Itẽ a no⸗
bilioꝛi cã nobilioꝛ ẽ effectꝰ.ſ̊ dies ẽ effectꝰlucis.̊ a nobi
lioꝛi luce nobilioꝛ dies: ſ̊ pꝛimꝰ dies ẽ nobilioꝛquarto.
Sa nobilioꝛe luce. nobilioꝛ eſt lux predicta luce ſolis.
¶ZItẽ artifices iſti inferioꝛes nõ ſtatim faciũt res perfe
ctas ſ̊ ꝑ ſucceſſionẽ ꝓcedũt.oꝑando ab incõpleto ad co
pletũ.⁊ G̊ eſt ꝓpter ſui inſufficiẽtiã:̊ cũ deꝰ ſit ſufficiẽtiſ⸗

ſimꝰ.nõ ẽ in eo vt ꝓcedat ab incõpleto ad ↄpletũ.ſed ſta

tim facit rem ꝑfectã:cuʒ & lux iſta fuit opus dei. conſtat
ꝙ facta eſt in ſua ꝑfectione.ergo non ceſſit lumini ſolis

—

grele

ing 2 r †
ren dicat᷑ ꝙ adhuc manet.querit᷑ vtꝝ ita manet ꝙẽ ſub ea⸗ ruptõeʒ. hoc ptz. 2 ideo qᷣ ad ̊ nobilioꝛ eſt lux iſta ꝙ lux
an dem foꝛma in qua tũc erat.aut ita ꝙ mutat᷑ in aliud. vk ſolis. ſiue ꝙᷓ ſol. Si no conſideret᷑ ſol ſm ꝙ in ſe includit
Put er ea aligd factũ ẽ. Si dicat᷑ ꝙ ſub eadẽ foꝛma. nũc effectũ illiꝰlucis.⁊ cũ iſto ſuꝑaddit aliũ:ſic eſt dicere.q;
tcire ſimul cũ ſole radiaret qdð tñ nõ videmꝰ.4! Pꝛetea cũ eſ⸗ Etfectioꝛ eſt ſol.⁊ quo ad boc materialis ẽ illa lux reſpe⸗
con ſet ad idẽ opus ad qð ſol.ſcʒ ad diſtinguẽdum diẽ 2 no ctu illius. Similiter dicẽduʒ eſt de alijs planetis:2 per
aneti ctem. videret᷑ alterũ illoꝝ ſuꝑfiuẽ.cũ vnũ ſuffcẽt. ¶ Di hoc patet ſolutio ad omnia obiecta.
W dicat᷑ ꝙ mutat᷑ in aliud.querit᷑ in quid. Si in ſolẽ qꝛ de lus qu 9 rtu 68
ineſe eo laciꝰeſt ſol. Contra hoc pnt acduci⸗ tres ratões nuꝑ 1 mmgine
ſeemni dicte. qꝛ ↄpletiꝰnõ ẽ materiale ad min? opletũ. 4 Prete Dquartũ quo querit᷑vtꝝ vno die facta ſunt
lun rea ſi er ea fact? eſt ſol. querit᷑ vnde facte ſint cetere ſtel⸗ illa pꝛima oꝑa:an in pluribo. Elider q iplu⸗
nerat le: ſilꝛ ſi ex ea facta eſt luna vel alia ſtella. querit᷑ ex quo Nribo. qꝛ in textu dicit. pꝛimꝰ dies.ſcds.terci
“ facts eſt ſol.⁊ ſic põt queri de ſingulis: ꝗpt hoc dicit. ꝙ ſic deincèps. 4 Contra geñ. ij. Iſte ſunt generatões ce
erea illa lux diuilſa eſt. ita ꝙ er vna ꝑte factꝰeſt ſol ex alia lu⸗ li ⁊ terꝛe in die quo fecit deꝰcelũ ⁊ terrã ⁊c. ergo vnicus
lann na ⁊ ex alia ⁊ alia ſingule ſtelle. Sed tũc querit᷑ in quo fuit dies in quo facta ſunt illa pꝛima oꝑa.Silꝛ dicit in
tes ſitu erat añ diuiſionẽ. Utꝝ ſcʒ in inferioꝛi aut in ſuꝑio⸗ tranſlatõe ſeptuaginta. Hic ẽ liber creature celiz terꝛe.
ide ri. ꝙ ſol vel alie ſtelle:quomõ aũt dicat᷑. opoꝛtẽt in aliq ⁊ ſubdit᷑.cũ factꝰẽ dies:nõ dĩc cũ facti ſũt dies.⸗ Solu
gie illius lucis fieri traſmutatõeʒ 'm rectu: trãſmutatõ tio ſᷣm opionẽ aug: patebit infra:ſᷣ ſm alios põt dici.ꝙ
“ Qut Fm rectũ nõ eſt naturalit. niſi vbi eſt natura leuis Hẽ intellectꝰlr̃e Gen. ij. In die. i. ĩ tpe. vt ĩpoꝛtet ĩ ſe oẽs
8 vel grauis.aut ſcʒ fieri violẽtiaʒ circa eã ſi moueꝛet᷑ ᷣm dies:⁊ iſte modꝰloquẽdi reꝑitur alubi ĩ ſcriptuꝛa.
rectũ.quoꝝ vtrũq; eſt falſuʒ: ergo nõ videt᷑ diuidi poſſe ¶Arnculus quntus
tele modo pᷣdicto.ꝗ¶ Item eſto ita: altera ꝑs eius cedit in ꝑ⸗ E 1 „
n fectõeʒ ſaturni.altera in ꝑfectõez ſolis.cũ ergo ſaturnꝰ NQOquintũ quo querit᷑. cum pꝛima die diuiſa
lch ſit ſupᷣmus planetarũ.leuioꝛ &̊ pꝛius cedit in ſaturnum· J ſit lux a tenebꝛis.⁊ dies a nocte.cũ dicat ſcꝛi
ſ⸗ ergo m hoc citiꝰmoueret᷑ ꝙᷓ reliqui planete.ſicut eſt un Alytura de diuiſione iſtoꝝ. ⁊ dicat etiã diẽ fa⸗
gick iſiis inferioꝛibo.qð leuiꝰeſi.citiꝰmouet᷑.vt ignis qꝙᷓ aer: ctum. dicit em̃ factũ eſt veſpere ?⁊ mane dies vnus.qua⸗
iec boc aũt eſt falſuz. imo tardiꝰ videt᷑ ſaturnꝰmoueri q; e⸗ꝛ res ſimilit nõ dicit noctẽ:? ⁊ queſtio eſt ↄmũis ſᷣm vtrãq;
ltan liqui.quia nõ ꝑficit curſuz ſuũ ante.xxviij.ãnis.¶ Ao opinionem.l Rñſio.hoc fuit.qꝛ dies ſᷣm ꝙ hmõi.dicit
nigld quod dicẽduʒ. ꝙ iſta lux nõ deſijt eſſe ſᷣm ipᷣa que pꝛius poſitõeʒ:ſed nox inqtum hmõi dicit entis defectũ vnde
mie fuerãt ad quedaʒ vſum. ſcʒ oſeruatõeʒ rerũ coꝛruptibi⸗ eius ꝗpꝛie nõ eſt factio ſeo potiꝰ defectõ.⁊ ideo inter fa⸗
ſn lium 2 multiplicatõz. ⁊ adhuc ad amplioꝛẽ vſuʒ.ſeʒ ad cturas nõ oↄputat᷑ ſicut dies tñ nox bene ꝑtinet ad diui⸗
die generatõeʒz 2 ad coꝛruptõeʒ:dicimꝰergo ꝙ ex iſta luce ꝑ ſionẽ.quia pꝛiuatões bene diſtinguũt inter entia.⁊ iðo
ce eius diuiſioneʒ facta ſunt oĩa lumiaria:nõ tñ oꝑtet po⸗ de eiꝰdiuiſione a luce ſiue die loquit᷑ ſcriptura.nõ d fa⸗
hnan nere in ea naturã grauis ? leuis.quia lux ð natura ſua ctione.Hec ſolutõ ſilł coĩs põt eſſe vtriq; opinioni.Ca
dn ẽ diffuſiua ſui.Vnde diffundit ſe vndiq;.niſi habeat ob men Fᷣm opinionẽ augaliter dicendum eſt. dicit em̃ ſic.
aiot ſtaculũ ſᷣm rectũ ⁊ Fᷣm latus ⁊ circularit᷑:ſicut ptʒ in lu Dies ille quã fecit deus pꝛimitꝰ.eſt cognitõ angeloꝛum
nttft mine candele in domo:cõcedimꝰ ergo ꝙ etſi in ꝑtibo eiꝰ pñtata oibo oꝑibo diei h̊ oꝛdine pñtie.quo oꝛdie ſciẽtie.
blcs nõ eſt ponere grauiꝰ⁊ leuiꝰ.tñ ibi erat poneꝛe ſimpliciꝰ Eſt aũt duplex cognitõ angeli.qdaʒ matutina in verbo
babe 2 min? ſimplex.Fᷣm ꝙ plus ⁊ minꝰelongabat᷑ ab his in⸗ alia veſꝑtina in rerũ natura:⁊ in vtraq; ſupponit᷑ cogni
jdicit ferioꝛibo. ſicut eſt etiã in elemẽtis. VUnde plus dicit᷑ ſᷣm tio ⁊ dies.qꝛ ſꝑ fit relatõ creature ad ipᷣm faciẽtem:⁊ pᷣ⸗
ntem hoc eſſe de natura ſimplicitatis ⁊ ꝑſpicacitatis in ſatur ponit᷑ ab angelo cognitõ que ẽ in pᷣbo.cognitõi que ẽ in
mo⸗ no: qui eſt ſu ꝑioꝛ planeta.qᷓ in alijs. ¶ Oð ergo obijcit᷑ Aꝛio genẽ.⁊ ideo dic augꝙ angeli creaturã in ipᷣa cre
ciren ꝙ ᷣm hoc citiꝰmoueret᷑.dicimꝰꝙ ſi moueꝛẽt᷑ planete mo atura ſic ſciũt.vt illi ſcietie pponũt ſciẽtiaʒ que ẽ in ᷣbo
Hinre tu ꝓpꝛio.pꝛeter motũ ſuaꝝ ſperaꝝ.ſicut poſuit ꝗqdã ph̊s Si aũt pᷣponerẽt cognitõi que ẽ in vᷣbo.illã que ẽ in pꝛo
cebet bene poſſet hoc eſſe.qꝙ ſaturnꝰcitiꝰ moueret᷑.̊ nõ ſic eſt. pꝛio genere:tũc eſſet ibi nox ſcʒ peccati.ſᷣ̊ illa nox nõ eẽt
chie⸗ ĩmo ſperaꝝ motu mouet.ſpere aũt nõ citiꝰmouẽt᷑⸗ Ad a deo ̊ ab angelo.nõ ſic aũt eſt.⁊ ideo nõ fit ibi mentio
6o. id aũt qð obijcit᷑.ꝙ ſaturnꝰ tardioꝛ eſt.intelligit᷑ non qꝛ de noctis =ð hec nota expoſitõʒ.ꝙ ibi dr
groſſius coꝛpꝰ ſit: nec qꝛ tardioꝛ vel remiſſioꝛ ſit motus factũ ẽ veſꝑe.⁊ manè diuerſã.ſᷣm diuerlos expolſitoꝛes.
eius.ſed qꝛ maiꝰ ſpaciũ deſcribit ꝑtrãſeũdo ꝙᷓ alij.ideo Scðom aug.veſꝑe dr cognitõ creature ĩ ꝗꝓpꝛio genẽ.q̃ dr
een plus exigit de tꝑe: ſicut ſi aligo moueret᷑ circa vnà ro⸗ veſꝑtina: qꝛ ſicut veſꝑa declinat ad occaſuʒ vel ad tene⸗
pin tam. ⁊ aliqd eque cito moueret᷑ circa axem: multo plus bras.ita hec cognitõ declinat ad nõ eſſe.i.ad creaturaʒ
ſ⸗ exigeret de tꝑe ad pficiẽduʒ motũ circuli qᷓ illud qdð cir⸗ qᷓ de nihilo eſt. ¶ Scoðm Hedã ⁊ alios expoſitoꝛes.dicẽ
rü ca axem. 4l Ad illud qð obijcit de ꝑfectõne ⁊ nobilitate dũ.ꝙ illud lumĩoſuʒ coꝛpꝰ pꝛimo factũ reuoluebat᷑ cir⸗
hei pꝛime diei. dicimꝰꝙ reuera lux illa facta eſt nõ diminu⸗ ca terrã.⁊ deter minabat ꝑtes diei. Mane aũt faciebat
* ta ſed pfecta.ſᷣm ꝙ ↄpetebat vſui ad quem tũc erat: nec Fm y ð ſubtꝰaccedebat ad oꝛiʒonta nr̃jm:veſꝑe ſᷣm ꝙ de
abue opoꝛtebat aliquã traſmutatõeʒ ſieri circa eã. ad hoc vt clinabat ab oꝛiʒonte nr̃o ad inferioꝛes ꝑtes.ſic⁊ mõ fa
lr ad illũ vſuʒ eſſet. ſcʒ ad ↄſeruatõeʒ ⁊ declaratõneʒ vt di⸗ cit ſol. Scom alios adhuc mane deſignat ibi pᷣncipiũ vł
⸗ ctum eſt. ſed ꝓpter vlterioꝛẽ vſuʒ. ſcʒ vt eſſet cauſa ꝑfecta initiũ rei fiẽde.veſpe tminũ rei facte.¶ Circa ſcaʒ er⸗
n generatois 2 conuptois i inferioꝛibo: opetebat vt ex ea poſitõeʒ q̃ ẽ aug.i ꝛotãdũᷣ ꝙ ſᷣm aug.xidet᷑ cꝙ illa lux fu
i fierẽt lumiaria. Uñ ↄcedimꝰ.ꝙ a pᷣmo nihil egredit in⸗ erit radiatõ ſuꝑ ĩtellectũ angeli ad cognoſcẽduʒ ĩ ᷣbo.2
cõpletũ ⁊ imꝑlectũ: qð ſcʒ nõ ſit ſufficiẽs ad vſũ ad quẽ ſic dicẽt mane:vel ĩ ꝓpꝛio genẽ. 1 ſic veſpe. Iſte at irradi
oꝛdinatũ ẽ.⸗¶. Sed adhuc reſtat obiectõ pꝛiꝰfacta.ſi em̃ atões diſtinguũt᷑ ſᷣm oꝑata:in oꝑe em̃ diſtinctõnis erat
e erat lux iſta pfectioꝛ luce ſolis.ᷓ nõ erat materialis ad triplex diſtictio.lucis a tenebꝛis.aqruʒ ſuꝑioꝝ ab infe
4 illã.: pfectioꝛ aũt erat qꝛ erat opꝰpꝛime diei ⁊c. Solutio rioꝛibo.⁊ inferioꝝ ab arida:⁊ ſic tria oꝑata.Siłꝛ in oꝛ
e ſi ↄſideremꝰlucẽ iſtã quo ad ſuũ effectũ.2 Galgi an ſuuz natu erãt tria. oꝛnatꝰceli.aeris ⁊ aque.⁊ oꝛnatꝰterre. ?
it circũſcripto ſcʒ effectu illiꝰlucis quaz in ſe includit ſol: ſic alij tres dies. Vnꝰ aũt determiat᷑ ſm ↄſeruatõezʒ reꝝ
dicim? ꝙ effectꝰilliꝰ lucis erat ↄſeruare res ⁊ declarare. ſacta ꝝ ¶õ.em̃ ſolũ oꝑtet ꝓducere.ſed ↄſeruare.
l, ſolis aũt effectꝰ ꝓpꝛius eſt facere generatõeʒ ⁊ coꝛruptõ⸗ 4 . £
ſ nem:qꝙ em̃ ſeruat ⁊ declarat hoc accipit ab iſia luce:m 4 4 0 ep
ergo hanc ↄꝑatõeʒ nobilioꝛ eſt effectꝰlucis qᷓ ſolis.quia me diei.ſ. de celo empirreo.

(neſtio

—

tanqᷓ incõpletũ cõpleto.ſiẽ ponit nũc dicta opio.¶ Si

xIvſ.

nobiliꝰeſt oſeruare ⁊ declarare ꝙᷓ; facẽ generatõeʒ 2 coꝛ⸗

7

=

cto de oꝑe diſtin
ctionis in generali. ↄſequẽter agenduʒ
eſt de ipᷣa in ſpãli.Et pꝛimo de oꝑe pri⸗
me diei. in quo diſticta ẽ lux a tenebꝛis
7 eſi pꝛima ↄſideratõ de luce coꝛꝑali.de
inde de luce ſpũali. Se luce autẽ coꝛꝑali.ſᷣm ꝙ erat co⸗
adunata. dictũ eſt iam:nuc aũt de ipa agendũ eſt ſᷣm ꝙ
erat ſparſa. Pꝛima aũt ſparſio lucis coꝛꝑalis fuit in ce
lo empirreo.de quo querũt᷑ hec.¶ Pꝛimo an ſit.¶ Se⸗
cundo an ſit coꝛpꝰ.¶ Lercio an moueat᷑.¶ Quaꝛto an
ſit celũ.¶ Quinto de comꝑatõe illiꝰad alios celos.

E
IF Spꝛimũ ſic.videt᷑ ꝙ illud quod dicit᷑ ce⸗
lum empir reũ nõ ſit: nihil em̃ fit ſine cau

.

ſa a deo. ſed hmõi celũ nõ videt᷑ habẽ cau-

i aliquã: nõ em̃ ꝓpter ↄtinuãdam gene⸗

rxationẽ a coꝛruptionẽ in inferioꝛibo.cum huiꝰ ſit cauſa
ſufficiens firmamẽtuʒ cũ ſtellis ⁊ planetis.Qeq; ſit ad

ↄſeruationẽ rerũ in eſſe.cũ cauſa cõſeruatõis in eſſe ipᷣo
rum coꝛpoꝝ.dicat᷑ eſſe ᷣm phos in illa ſpera que moue
tur motu diurno. ergo nõ videt᷑ cauſa eſſe ex comꝑatõe
ad coꝛpoꝛa.iec ex comꝑatõne ad ſpũs.cum ſpũs natu
ra ſint ſeꝑati a coꝛpoꝛibo.nec indigeant ipᷣa coꝛpoꝝ cõ⸗
tinẽtia ad hoc ꝙ ſint.i ec illa videt eſſe cauſe.quãa qui⸗
dam ponũt dicentes.ꝙ ad ↄiunctõeʒ coꝛꝑis ⁊ anime re⸗

quiꝛit᷑ lux. IUnde ad ↄiunctõeʒ anime vegetabilis cũ coꝛ
poꝛe.exigit᷑ lumẽ quoddam ꝓneniẽs ex firmamẽto ſiue

celo ſydereo.Ad oiunctõeʒ ðo anime ſenſibilis cum coꝛ
poꝛe.lumẽ ꝓueniẽs ex celo criſtallino. Vo ↄiunctõʒ vᷣo

anime ratõnalis cũ coꝛꝑe.lumẽ ꝓueniẽs ex celo empir⸗

reo.Cum em̃ anima ratõnalis ſit ſubſtãtia incoꝛpoꝛea.
cognoſcitiua ſeꝑabilis a coꝛꝑe:ſi ↄiungit᷑ coꝛpoꝛi er ele⸗
mentis ↄpoſito.nõ requiꝛit mſi tot media quot ſunt me
dia ĩ genẽ.nõ quot ſunt media determĩata ĩ ſpecie.e⸗

dium aũt in genẽ inter coꝛpꝰ coꝛruptibile ↄpoſituʒ.⁊ in⸗
coꝛpoꝛeũ.eſt coꝛpꝰcoꝛruptibile ſimplex.⁊ coꝛpꝰ incoꝛru⸗

ptibile ſimpleyx: nec poſſibile eſt plura inuenire media:

ſed coꝛpꝰcoꝛruptibile ſimplex eſt elemẽtum.coꝛpꝰ incoꝛ⸗

ruptibile ſimplex.i.nõ reſolutũ in alia coꝛpoꝛa eſt lux:
ergo inter incoꝛpoꝛeũ ⁊ ſuũ coꝛpꝰ nõ intercidũt niſi illa

duo media in genẽ.ex ꝑte vᷣo incoꝛpoꝛei.nõ intercidunt

nili duo inter aĩaʒ ratõnalẽ ⁊ ſuũ coꝛpus:eſt em̃ incoꝛ⸗
poꝛeũ motiuũ nõ cognoſcitiuũ.⁊ eſt incoꝛpoꝛeũ motiuũ

cognoſcitiuũ.ſed nõ ſeꝑabile: ſic ergo ex ꝑte incoꝛporei

nõ erũt niſi ſenſibilis ⁊ vegetabilis.Si vᷣo acciperentuꝛ

media ſm differẽtias in ſpecie ex ꝑte coꝛpoꝝ.quot eẽnt

Differẽtie lucis inter elemẽtuʒ.qð eſt coꝛpus coꝛruptibi
le ſimplex ⁊ incoꝛpoꝛeuʒ.tot acciperent᷑ media:ſed ſunt
differẽtie lucis diuerſe ſᷣm differẽtias ſperaꝝ.ſpeꝛe aũt
ponũtur nouẽ ſᷣm ph̊os.ſpere ſeptẽ planetaꝝ. ſpera ſtel
larũ que dicũtur fixe.⁊ ſpera motꝰdiurni.⁊ ſᷣm quoſdã
phᷣos dicit᷑ eſſe alia a ſpera ſyderũ:Fᷣm boc ergo addito
celo empirreo qð nullũ illoꝝ eſt.eſſent decẽ differẽtie lu⸗
minũ. ita eſſent decẽ media.¶ Pꝛeterea.ſi determĩan⸗
tur media ex ꝑte coꝛpoꝝ.inter incoꝛpoꝛeũ ⁊ coꝛpꝰcõpo⸗
ſitum.eſſet pari ratõe lux.a celo empirreo ꝓueniẽs.me

dium inter animã vegetabilẽ ⁊ ſuũ coꝛpus.vel animaʒ
ſenſibilẽ ſicut inter aĩaʒ rationalẽ ⁊ ſuũ coꝛpus. Incoꝛ⸗

poꝛeũ em licet coꝛruptibile nobiliꝰeſt coꝛpoꝛe.licet ſit in
coꝛruptibile.i.qð nõ coꝛrumpit᷑ nec ſm ſe.nec ſᷣm ꝑtem
Item anima ratõnalis nõ eſt actꝰ cuiuſdazʒ ꝑtis coꝛpo⸗

ris.nec eſt ita actꝰ vt neceſſario oꝑetur ꝑ coꝛpus:q̊ me.

dium qð ſibi eligit inter ipᷣ̃am ⁊ ſuũ coꝛpꝰ.nõ eſt neceſſa

rio coꝛpꝰſed incoꝛpoꝛeũ.qð eſt mioꝛis nobilitatis: ſic S

nõ requirit aliqð lumẽ ꝓueniẽs ab empirreo.4¶ Pꝛete

rea.tres dicunt᷑ ſpũs eſſe.naturalis.aĩalis.⁊ vitalis:et

ſm aliquẽ phᷣm dicunt᷑ eſſe lumia.Fᷣm medicos ſubſtan
tia aer ea digeſta in coꝛde:nec aliud ponit᷑ mediuʒz inter

”M

aĩazʒ ⁊ coꝛpꝰſuũ.niſi ſpũs:ſi eſt ſubſtãtia aerea.patʒ ꝙ
nõ requirit᷑ ibi mediũ aliqð a coꝛꝑe celeſti.⁊ ita nec ab
empirreo:nõ ſolũ q;ẽtum ad aĩaʒ ratõnalẽ.etiã qẽtuʒ ad
alia.Si vᷣo ſunt lumĩa.conſtat ꝙ inter ſe oꝛdinẽ habent

nam ſine vitali alij nõ oꝑant᷑.vitalis aũt medium eſt ad

aĩaz ſenſibilẽ.⁊ aĩalis ſimilit:quicũq; ̊ illoꝝ dicat᷑ no⸗
bilioꝛ.erit lumẽ illud qð nobiliꝰ eſt mediũ ad ſenſibilẽ:
7 ita lumẽ ꝓcedẽs ab empirreo.cũ nõ ſit mediũ ad ſen⸗
ſibilẽ vt dr.nõ reꝗꝛet᷑ aliqʒ mediũ ex illa ꝑte int aĩaʒ ra
tionalẽ ⁊ ſuũ coꝛpꝰ.¶¶ Si foꝛte dicẽt.ꝙ vitał⁊ aĩatl diſ⸗
ferũt ſᷣm maioꝛẽ nobilitatẽ ⁊ mioꝛẽ.reſpectu aĩe vegeta
bilis ⁊ ſenſibił.̊ nõ videt᷑ veꝝ.cũ eĩ ſit imutatõ in oꝛga
no ſenſus.deinde ꝓuenit ĩmutatõ ad ſpm̃ aĩaleʒ.ab illo
vo ad ꝑtẽ ſenſibilẽ.a ꝑte vo ſenſibili ad rõnalẽ.nec plu⸗
ra ponũt᷑ media:&̊ ñ ẽ ncce duplicẽ ſpm̃ aĩalẽ ponẽ.vnũ
ꝗ nibil oꝑat᷑ ad ſenſibilẽ.alteꝝ ꝗ oꝑat᷑:⁊ tũc tm̃ fit oꝑa⸗
tio vtriuſq; ſpũs.cũ trãſferꝛi debʒ foꝛma ſenſibił vſq; ad
intellectũ:qð cũ ñ inueniat᷑.nõ erit aĩa ĩdigẽs alio ſpũ
ꝙᷓ illo.ꝗq miſtꝛat aĩe ſenſibili:⁊ ita ñ indiget aliqͥ lumie a
celo neirro vrrnire⸗l qð dicẽdũ . ꝙ celũ qð dĩ
empirꝛeũ ẽ.⁊ ꝓpt aliquã cãm:ca do illa nõ ẽ rõne ↄtinu
atõnis ĩ generatõe ⁊ coꝛruptõe vł ↄFᷣuatõis ĩ eſſe rerũ
coꝛruptibiliũ.ſᷣ̊ et ↄpleat᷑ vniuerſũ ĩ genẽ coꝛpoꝝ:łᷣ det⸗

miĩata extꝛema ⁊ mediũ.ad oſtẽſionẽ ſũme potẽtie.ſapiẽ

tie ⁊ bonitatis:extrema vᷣo ſũt lumĩoſuʒ ĩ fine ⁊ opacũ ĩ
fine.lumioſuʒz aũt ĩ fine dicit᷑ empirꝛeũ.¶ Pꝛetea. licet
ſpũs ſeꝑati a coꝛꝑibo ñ indigeãt q;tũ ad ſuu eẽ aliqͥ coꝛ⸗
poꝛe.tn eſt ↄgruẽtia alicꝰcoꝛꝑis ad ipos ſpũs. ꝓpt ma⸗
gnã ↄueniẽtiã.¶ Pꝛetea ſpũs rõnales ꝗq ↄiũgũt᷑ coꝛpibo
cũ ꝑueniet᷑ ad incoꝛruptõʒ coꝛpoꝝ.ↄgruẽt colloca bũt᷑ ĩ
coꝛꝑe.qð ẽ vltime nobilitatis ĩ vniueꝛſo.eo ꝙ hẽbũt coꝛ
poꝛa illa maximã nobilitatẽ:⁊ añ illã ↄiũctõeʒ cũ hmõi
coꝛꝑibo ibiꝓpt meritũ ſuũ ↄgruẽter collocãtur.

embrum ſecũdum
Dſecuũdũ qͥ qrit᷑. vtꝝ celũ empirꝛeũ ſit coꝛ
pus.ad qð ſic.ome ↄtinẽs ſimpliciꝰẽ natu
ra ↄtẽto.ſ̊ celũ ẽ ↄtinẽs angelos ⁊ aĩas ſã
ctas.cũ ̊ nullũ coꝛpꝰ ſit ſimpliciꝰ aut no⸗
aĩabo ſctis. celũ em pirꝛeũn ñ erit coꝛpꝰ.

piliꝰ angelis ñ erit coꝛp
¶ Cõtra dama.ſolꝰdeꝰ ẽ incircũſcriptꝰ ceta circũſcpᷣta

SKircũſcripti ſũt angeli.⁊ aĩe ſcte vbicũq; oꝑant᷑. ſi nõ
tm̃ h inferiꝰoꝑant᷑ ſ̊ etiã ſuꝑiꝰvbi ↄtẽplãt᷑.S ibi circũſcꝛi
bũt᷑.q ibi ſũt vt ĩ loco:ſᷣ locꝰ ẽ finie coꝛꝑal eiꝰqð ↄtinet᷑.
vel ẽ ĩ eo. celũ empirꝛeũ ẽ finis coꝛꝑalis ogeloꝝ. gẽ coꝛ
pus. 4! Itẽ ꝑfectꝰẽ oꝛdo ĩ vniuerſitate coꝛpoꝝ.q attẽdit᷑
Hm marimã nobilitatẽ ⁊ mimaʒ:& ſi ẽ coꝛpꝰpñs mimaʒ
nobilitatẽ.ſic coꝛpꝰmaxie babũdas ĩ opacitate.ſilꝛ erit
aliquod coꝛpꝰhabẽs maximã nobilitatẽ.ſic coꝛpꝰqð de
natura ſua bʒ lumioſitatẽ. ? ita erit aliq ð coꝛpꝰ vniſoꝛ⸗
me in lumioſitate.¶¶ Itẽ plus ẽ eſſe nõ motũ q; motũ.qꝛ
illo ſcʒ nõ moueri.remũerabunt᷑ q nüc mouent᷑. aliqð
coꝛpꝰ ẽ lumioſuʒ vnifoꝛme nõ motũ: ſᷣ hoc nõ eſt celũ a⸗
queũ.qꝛ illud eſi ex aqua.qdð aũt eſt ex aqua.mobile eſt
7 mutabile. ergo eſt aliquod coꝛpus ſupeꝛ illud.ſed boc
nõ eſt niſi celum empirꝛeũ.ergo celum empirꝛeñ eſt coꝛ⸗
pus. Item dicit dama. ꝙ celum eſt ſine ſiellis ſemꝑ ĩ⸗
foꝛme.de quo dicit᷑.In pꝛincipio creauit de celuʒ ⁊ ter⸗
ram:ſed hoc nõ eſt firmamentuz.qꝛ poſt dicit᷑ ſpũs dñi
ferebat᷑ ſuꝑ aquas quas diuidit firmamẽtũ.⁊ ita fuma
mentũ fuit inferiꝰeo. Item nec fnit celũ criſtallinum.qꝛ
poſtmodũ fuit diuiſio aquaꝝ.ergo eſt celũ empirꝛeum.
Ad qð dicendũ.q celũ empirꝛeũ eſt coꝛpꝰ:a eſi quod
dam celum qð ↄtinet res coꝛꝑales.ſicut eſi celũ inferiꝰ:
quoddã nᷣo quod ↄtinet res incoꝛꝑales ſine ſpirituales
ſicut celum ſuperiꝰ.¶.¶ Ad pꝛimo obiectũ dicendũ. ꝙ du
plex eſt natura loci. loci em eſt ſaluare ⁊ continere:celo
empirꝛeo conuenit ↄtinere reſpectu angeloꝝ 7 alioꝛum
ſpirituum. pᷣ nõ ſaluare.qꝛ ſi nõ eſſet celum empirreum

* celum empirꝛeũ eſt coꝛpus ſperi foꝛme.ꝗᷓ eſt coꝛpꝰ.

— — —— — — — — — ̃ SSʒ

— — S

npir
gbäti
bitce
ben⸗

tco:
gtin
aſa
no⸗
w..
Pta
16
iſei
inct.
zecot
i
niin
ilrerit
1gör
nſon
ig
lig
ü
leeſt
dboe
eſtco
eno;
un
lsd
jfüune
nd
Nunr
e.
o
e
gles
. du
clo
Num
cun

(neſtio

adhuc ſtarẽt.vnde nõ depẽdet eoꝝ eſſe ab eſſe illius.ſed
hoc modo ſpũſſanctꝰeſt ↄtinẽs reſpectu ſpirituũ creato
rum.qꝛ ſaluat eos vnde eſt ↄtinẽs vt ſaluãs.Celum vᷣo
empirreũ qꝛ ↄtinet ſubſtãtiaʒ angeloꝝ.eſt ↄtinẽs ſolũ ⁊
nõ ſaluãs.l Et qð obijcit᷑ ꝙ ↄtinẽs ſimpliciꝰeſt ↄtento.
dicendũ ꝙ boc nõ exigit᷑. niſi vbi eſt vtraq; pꝛedictaruʒ
conditõnum.ꝙ ſcʒ contineat2 ſaluet.

lembꝛü tercitiů

Dterciũ quo querit᷑.vtꝝ celũ empirrenʒ
moueat᷑.⁊ videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ dicit᷑ in glo.ſuꝑ
illud. Ineternũ verbũ tuũ dñe ꝑmanet in
lo. celuz illud mutat᷑ in quo ſunt angeli
creati:aut ꝗ̊ intelligit᷑ de mutatõe ſm ſitũ.vel ſᷣm q̃lita⸗
tem. vel ᷣm ſubſtãtiaʒ. Si ſᷣm qualitatẽ vel ſubſtãtiaʒ.
ſed maioꝛ ẽ illa mutatõ que ẽ ᷣm qualitatẽ vel ſubſtãtiã

qᷓ illa que eſt ſᷣm ſitũ:̊ ſi mutat᷑ ſm ſubſtãtiã vel quali

tatẽ.multoſoꝛtiꝰ ſᷣm ſitũ. Itẽ ſi firmamẽtũ ⁊ coꝛꝑa in
ferioꝛa merent᷑ ꝑ motũ ſuũ.nã ↄſequẽt᷑ pꝛemiũ ꝑ motuʒ
ſuũ.⁊ celũ empirreũ ſiłꝛ pꝛemiabit᷑.q̊ monet᷑ ad illud pᷣ
mium:ergo mouet᷑.¶ Item Ro.viij. Eiĩs creatura ſub
iecta eſt vanitati.ibi glo.dicit.ꝙ ſol ⁊ luna poſi motum
habehũt ſtatũ in pꝛemiũ: & ſi celũ empirreũ ſilꝛ ſit pre⸗
miabile.videt᷑ q moueat᷑. * aũt nõ moueat᷑.videtuꝛ
qꝛ magis aſſimilat᷑ pꝛimo quod nõ mouet᷑.qᷓ; quod mo⸗
uetur: cũ ergo nõ repugnet coꝛꝑi lumĩoſo nõ moueri.ſᷣ
magis determiĩet᷑ ad hoc.videt᷑ ꝙ celũ empirreũ nõ mo⸗
ueatur.. Item ſpũs ſᷣm ꝙ ſunt i celo empirreo.ſunt in
quiete ↄtemplatois.ſed quãdo mittũt᷑ ad nos oꝑantur.
nõ tamẽ deſiſtũt ab intimo ↄtemplatõis vt dicit greg.
ſi eis eſt quies quãdo ibi ſunt.cõuenit eis locꝰquietis.ſᷣ
mobile nõ ↄuenit eſſe locũ quietis.q̊ nõ mouet᷑.¶ꝑẽ Pꝛe⸗
terea.coꝛpꝰlumioſuʒ eſt ð natura ſua.⁊ lumĩoſitas ma
gis determiat᷑ ad quietẽ q; ad motũ.ergo nõ mouetur.
¶ ð cedendũ eſt.¶¶ Ao hoc qð dicit᷑ in glo.ꝙ muta⸗

tur. Dicendũ ꝙ illud intelligit᷑ de illa mutatõe que erit

in fine.ſᷣm ꝙ mutabit᷑ a mioꝛi luce in maioꝛẽ.opleto mi⸗
niſterio angeloꝝ:hec aũt mutatõ nõ eſt ̃m naturã. vn⸗
de nõ ſequit᷑. mutat᷑ ſᷣm qualitatẽ.q̊ ſᷣm ſitũ: ſed in infe⸗
rioꝛibo bene ſequit᷑.in his aũt que ſupꝛa naturam non.
¶ Ad hoc qð obijcit᷑.ꝙ meret᷑ ſicut ⁊ alia coꝛꝑa.qꝛ pꝛe⸗

miabit᷑ a maioꝛi lumioſitate: dicẽdũ ꝙ alia ſu ꝑioꝛa coꝛ
poꝛa ſeruiũt generatõni ⁊ coꝛruptõni in coꝛꝑibo buma⸗

nis. Vnde Yob.xiiij.I 2õ reſurget homo donec atteratuꝛ
celũ.ꝙ illa ergo mouẽt᷑ hoc eſt ꝓpter hominẽ. Vnde non
bene lenſerũt phᷣi qui dixerũt illud coꝛpus ſemꝑ moue⸗
ri.cñ em̃ oꝛdinet᷑ ad finẽ ſcʒ ad hominẽ.neceſſe eſt ꝙ finẽ

accipiat motus eius cũ homine:pᷣ ſic nõ eſt de empirreo

in quo ſunt angeli creati.qꝛ ↄtentiuũ eſt bonoꝝ ſpiritu⸗

um. vnde ſᷣm motũ nõ oꝛdinat᷑ ad aſſequẽdũ aliquid.ſᷣ

ꝑoↄtinentiã angeloꝝ oꝛdinat᷑ ad hoc ꝑ miniſteriũ ange⸗
loꝛũ qui merent᷑ ei ꝓ aſſequat᷑ illud. Seo adhuc obij⸗

citur ꝙ moueat᷑.qꝛ aut eſt coꝛpꝰgraue⁊ ſic mouet᷑ deoꝛ⸗

ſum.aut leue ⁊ ſic ſurſũ.aut nec graue nec leue ⁊ ſic mo
uetur circulariter:⁊ ita videt᷑ q moueat᷑. Rñſio ꝙ non
ſequit᷑. Qam debeꝛet addere ⁊ eſt nõ vmfoꝛme:ad motũ
em̃ exigunt᷑ he differẽtie dextroꝛſuʒ ſiniſtroꝛſum. Vnde
non ſequit᷑ nõ eſt graue nec leue.ergo mouet᷑ ſperaliter
ſiue circulariter. ſed deberet inferre.ergo ſi mouet᷑.mo⸗
uetur circulariter:ſed cum ſit vnifoꝛme. ⁊ ita nõ ſit ĩ eo
hec differentia dextroꝛſuz ſiniſtroꝛſuʒ.nõ eſt in eo natu⸗
ra pꝛincipij ⁊ medij.⁊ ideo non mouetur.

O quartũ quo querit᷑.vtꝝ e
Dum ſit celũ. Quod videt᷑:celũ em̃ eſt con
tinentia viſibiliũ ⁊ inuiſibiliũ creaturaꝝ
ſicut dicit damaſ.ſed hoc nulli põt ita cõ⸗
nenire ſicut empirreo. ↄtinet em̃ angelos ? aias lãctas
7 pꝛeter hoc ↄtinet alia coꝛꝑa.g dicẽduʒ eſt maxime ce⸗

————ðð

—

npirreũ eicẽ⸗

xlvij.

lum. ¶ Item in pᷣs. celũ celi domino. ſm vnã expoſitõeʒ

dicit᷑ empirreũ.q̊ᷓ dicit᷑ celũ iſtud eminẽtiꝰalijs.¶ Item
cutro.x. En dni dei tui celũ eſt⁊ celũ celi:celũ celi dici
tur empirreũ.ergo eminẽtiſſimũ lctn Ai aũt non
ſit celũ ſᷣm p̃dicta ratõeʒ videt᷑: cũ em̃ dicit᷑ ↄtinẽtia vi⸗
ſibiliũ ⁊ inniſibiliũ.intelligit᷑ generaliter:⁊ ita celũ em⸗
pirreũ dicit᷑ tinere xpᷣm ᷣm aiaʒ ⁊ coꝛpꝰ.Cõtra Ephe.
ij.ipᷣm dedit caput ſuꝑomne qð nomĩiat᷑ in hoc ſeculo et
in futuro:ſed celũ empirreũ nomĩat᷑ in hoc ſeculo.ergo
eſt ſuꝑ celũ empirreũ.ergo nõ ↄtinet᷑ ab illo.⁊ loquitur
Fm vnã expoſitõeʒ de xrp̃o ſᷣm humanã naturã.⸗! Stem
yſidoꝛꝰ.celũ dicit᷑.eoꝙ tanq; vas celatũ habeat lumina
ſtellarũ veluti ſigna.ſed hec nõ habet empirreuʒ.̊ non
eſt dicendũ celũ. ¶ Rndet᷑ ꝙ empirreũ celũ eſt ꝑ eminẽ
tiam dictũ. ¶ Ad obiectũ aũt dicendũ.ꝙ xpᷣe ſᷣm buma
nam naturã eſt ſu ꝑ celũ empirreũ dignitate: nihilomi⸗
nus humana natura yp̃i.i.aia ⁊ coꝛpus cõtinet᷑ ab illo
localiter:diffinitiue aĩa.circũſcriptiue coꝛpꝰ:eſſe em̃ ſu
per.dicit᷑ dupliciter:vel in loco.vel dignitate:xpᷣc ſuꝑ ẽ
dignitate.ↄtinet᷑ loco.¶ Ad ſcdᷣm dicendũ.q loquitur
ibi nõ dæ celo empirreo ſed ſidereo.ſᷣm opinionẽ phoꝛũ
qui nõ aſcenderũt vſq; ad celũ empirreũ.nec vſq; ad ce⸗
lum criſtallinũ.⁊ ſic ethimologiʒat.

Mlembrum quintum

— Dquintũ quo querit de comꝑatõne huiꝰ
. / R celi ad alios celos. Querit᷑ ergo vtꝝ oẽs
celi habeãt aliquã natuꝛã ↄmunẽ.Fᷣm quã
bdicant᷑ celi:⁊ ſi lic:que ſit illa. ¶ autẽ
habeant videt᷑.quia nõ erũt niſi duo genera locoꝝ poſt
diem iudicij.ſcʒ damnãdoꝝ ⁊ ſaluãdoꝝ Apoca.xxj.Ec
ce ego creo celũ nouũ ⁊ terrã nouã:⁊.ij.pe. verſus finẽ.
Ver caloꝛe ſoluet᷑: ſed eadẽ erit natura celi tũc que nũc
in meliꝰmutabit᷑.erit ergo eadẽ natura ſᷣm quã dicetur
tũc celũ ⁊ nũc: ſed tũc natura lumiĩoſitatis erit in celo.
in terꝛa erit ↄtraria qualitas ſcʒ opacitas:⁊ ſi opaci⸗
tas eſt qualitas detenniata dãnatis.relinquit᷑ ꝙ ꝑſpicu
um erit in loco ogoſito qualitas determiata:videt᷑ &̊ ꝙ

lumioſitas ſit natura illa coĩs.in qua coĩcant.¶Et no

tandũ ꝙ ſi aer dicat᷑ nũc penalis.h̊ ẽ ꝓpt opacitatẽ q eſt

in inferioꝛi ꝑte.h̊ ꝓpt ꝑſpicuũ dr celũ:cũ ̊ ꝑſpicuũ ſit il

la natura cois.ᷣ qͥt modis dicet᷑ ꝑſpicuũ dicet᷑ celũ:ᷣ ꝑ⸗
ſpicuũ duas hʒ differẽtias.vel datiuũ lumiĩs vł recepti

uũ:datiuũ lumĩs ex ꝑte ſuꝑioꝝ.receptiuũ ex ꝑte iferio⸗

rũ.vñ in pᷣncipio gen.cũ dr. In pᷣncipio creauit deꝰcelũ
7 terꝛã.tra vocat᷑ ibi nata opaca.celũ lumioſa.aq̃ rece⸗
ptiuũ vtꝛiuſq;:ſᷣ datiuũ luinis pt᷑ eẽ duplꝛ.vel vniſoꝛme
ſine motu.vł nõ vnifoꝛme ⁊ cũ motu:vł mediũ ſcʒ non
vnifoꝛme ⁊ ſine motu.vł vnifoꝛme ⁊ cũ motu:ſi oino vni
foꝛme nõ motiũ ſic ẽ celũ empirreũ:ſi oĩno vnifoꝛme mo
tũ.ſic ẽ celũ criſtallinũ:ſi ñ oĩno vniſoꝛme ⁊ motuʒ.ſic ẽ

celũ ſtellatũ.qð nõ ĩ oĩb ꝑtibo ſuis hʒ lumioſitatẽ eq̃lẽ

quarta differẽtia nõ potuit eẽ ſcʒ nõ vnifoꝛme nõ motũ.

qꝛ ſi nõ ẽ vnifoꝛme.neceſſe ẽ vt moueat᷑:⁊ oꝛdo patʒ.di⸗

gnius eĩẽ qð ẽ vnifoꝛme nõ motũ.qᷓ; motũ. Itẽ dignius
eſt vnifoꝛme motũ.q; nõ vnifoꝛme motũ.Si vo ẽ recepti

uũ lumioſitatis. hʒ in ſe lumẽ.vel ↄtinue recipit: ſi ha⸗

bet in ſe lumẽ.hoc ẽ vel cũ ardoꝛe.vel nõ ardoꝛe:ſi cũ ar
doꝛe.tüc ẽ igneũ:ſi ᷣo hʒ lumĩoſitatẽ ſine ardoꝛe. tũc eſt
olimpiũ:oꝛdo iſtoꝝ ptʒ.pꝛius em̃ eſt olimpꝰ qui eſt ſup
igneuʒ.qꝛ magis pticipat de natura lumis q; igneum.
Si do receptiuũ.ita vt ↄtinue recipiat: tũc vel eſt ↄiun⸗

ctum inferioꝛi parti.⁊ ſic eſt aereum: vel ſupioꝛi.⁊ ſic ẽ

ethereũ.⁊ ptʒ oꝛdo.hec eſt ratõ quare ſepteʒ ſunt.Aqua
aũt celũ eſſe nõ potuit.qꝛ natura celi eſt eſſe ſurſum.qð
aque nõ ↄuenit. Item natura celi eſt ex omni parte cir⸗

cudare. nod aque non conuenit. .
Mneſtio xl viij de luce

corpoꝛali coadunata.

7

Ictum eſt de luce

ſparſa q;'tuʒ ꝑ:inet ad pꝛimũ diem. Ad
buc aũt reſlat aliquid de luce coaduna
'ta qð nõ fuit ſupꝛa determiatũ.Et cir⸗
eaes⸗ ca hoc querũt᷑ duo.i Pꝛimo an ꝑ totã
iem fecerit lucẽ vel in pꝛincipio diei. ¶ Scdo vbi illa
lux coadunata ſit ↄdita ⁊ q̃re a luce incepit opus ſuuʒ.

lembꝛum prunum

lux.⁊ diniſio a tenebꝛis:nunꝗd ꝑ totã diẽ
fecit lucem aut in pꝛincipio diei:⁊ ↄſtat ꝙ
In pꝛincipio diei. lucẽ ſparſam lucẽ co⸗
Mam aliter nõ inciꝑet facere diẽ:ſi aũt facie⸗

dunatã.

bat diẽ ꝑ ſui rotatõeʒ.ꝭ in pꝛincipio diei ſacta eſt:cuʒ q̊

nihil aliud factũ legat᷑ in hac die.videt᷑ dei bonitas qui
euiſſe in reſiduo huiꝰdiei.⁊ ita nõ tantũmõ die ſeptimo
requieuit deꝰ. ¶ Item ſi i initio diei eſſet lux creata.tũc
leciſſet mane ⁊ veſperã:ſed nõ dictũ eſt factũ eſt veſꝑe et
mane dies vndꝰ. veſꝑe pᷣceſſit. nõ in initio diei facta ẽ
lux.¶ Ad að dicendũ eſt. ꝙ in pᷣmo die fecit lucẽ ⁊ ↄti⸗
nuauit opus ſuũ totũ faciendo. eſſe eĩ diei ſicut tꝑis eſt
in fieri.⁊ ita nõ quienit aboꝑe.Eodẽ modo dicendũ eſt
d ſcõᷣo die 2 tercioꝛ ſic de alijs vſq; ad ſeptimũ. 4! Ad
boc vᷣo qð querit᷑ vtrũ ſecit lueẽ in initio diei.videt᷑ dicẽ
dum. ꝙ lux creata ſit in ſua plenitudine.⁊ ꝑ hoc ꝙ de⸗
clinauit in veſpeꝛã. quia dictu eſt faciũ eſt veſꝑe ⁊ mane
dies vnus. EInde hugo quãdo naturalit dies noctẽ pᷣce
dat.⁊ finis diei veſperã. Dicimꝰfinẽ noctis auroꝛã:cõ⸗
ſtat ꝙ auroꝛa ad diẽ pᷣccdentẽ ſit referenda.Eodẽ modo
dicendũ eſt de conditõe ſolis.Sol em̃ conditꝰ eſt in ſua
plena luce ⁊ ꝑfecta.⁊ poſt declinauit in occaſuʒ:⁊ dein⸗
cx iterũ oꝛtꝰeſt.x⁊ ita factꝰeſt veſꝑe ⁊ mane dies vnus.

lembꝛum ſecundau

O ſecũduʒ quo querit᷑ de illa luce coadu⸗
nata. vbi ſit cõdita. Si em̃ cõdita eſſet in
loco firmamẽti.vel mõ vbi ẽ ſaturnꝰ.⁊ ita
ce alijs planetis:facẽt multo longioꝛẽ diẽ
ſui rotatõeʒ.cũ nõ moueret᷑ motu firmamẽti.⁊ ita lõ⸗
gioꝛ eẽt pꝛimꝰdies ⁊ ſcdᷣus q; quartꝰ.qð cit falſum:q in

codẽ loco in qͥ nũc ẽ ſol.creata ẽ lux illa.4 Oð videt᷑ cõ

cedendũ.⁊ factio ſolis nõ videt᷑ eẽ.niſi aut maioꝛ coadu
natio lucis.aut illiꝰlucis diuiſio ꝑ lumiaria q̃ ſunt pla
nete: de h infra magis patebit.cũ fiet ſmo ð quarto die
P⸗ querit᷑ quare a luce incepit opꝰſuũ. Rndet Mali
l.qꝛ lux ẽ pᷣncipiũ manifeſtãdi ſe ⁊ alia.4:!. Pꝛetea.in
ſacrainẽtis ſic vult hugo dicẽs. Ego puto magnũ eẽ ſa⸗
cramẽtũ aliqð ↄmẽdari.qꝛ aĩa qᷓdiu in pcto eſt.q̃ſi in ꝗ
buſdã tenebꝛs ẽ ⁊ ↄfuſione:h̊ nõ põt euadẽ ↄfuſionẽ ſua
⁊ ad oꝛdinẽ iuſticie foꝛmãq; diſponi.niſi illumiet᷑ pᷣmũ.
vt poſſit vidẽ mala ſua.⁊ diſcernẽ lucẽ a tenebꝛis.i.vtu⸗
tem a vitijs.vt ſe diſponat ad oꝛdinẽ.⁊2 ↄfoꝛmet reritati.

neſtio. xlix. de luce ſpi

rituali que dicitur angelica intelligentin.

Abito de luce coꝛ/

poꝛali.ↄſequẽter agẽduʒ ẽ de luce ſpãa
li.q dicit᷑ eẽ intelligẽtia angelica: cuiꝰ
Diuiſio facta eſt cũ dictũ eſt:diuiſit deꝰ
lucẽ a tenebꝛis. Inde dic hugo. Mihi
videt᷑⸗ odem pꝛeꝛſus tem ꝑis momẽto.quo viſibiliter ⁊
coꝛꝑaliter diuiſa eſt lux a tenebꝛis. inuiſibilit᷑ diſtincti
ſunt boni angeli a malis:illis in tenebꝛis cadentibus.2
iſtis ad lucem iuſticie conueꝛſis.illuminatiſq; a luce.vt
lux eſſent ⁊ non tenebꝛe.Circa quod queruntur duo.
4¶ Pꝛimo vtrum cum dicitur fiat lux ⁊c.intelligatur fa
ctio pꝛima angelice nature naturalis aut gratuita.

pꝛimũ.cuz em̃ in hoc pᷣmo die facta ſit

¶ Sedo te oꝛdine cerboꝝ ⁊ quibuſdã eoꝝ dubijs.

embrumprimum

Veritur ergo pꝛimo.vtruʒ cum dicit᷑ fiat
lux ⁊c.ibi intelligat᷑ pꝛima factio angeli⸗
ce creature.ſcʒ naturalis que ↄmunis eſt

. bonis ⁊ malis. aut gratuita que ſoluz eſt
bonoꝝ. Et vi

det᷑ pꝛimo ; de factòe naturali que ↄmu⸗
nis eſt intelligat᷑. Dicit em augu.ꝙ ſilis eſt creatõ ⁊ di⸗
ſtinctio rerũ: ſᷣ iſta diſtinctõ ongeloꝝ que fuit ꝑ quoꝛun
dam ↄfirmatõeʒ.vel ꝑ alioꝝ caſuʒ.ſiue ꝑↄuerſionem ⁊
auerſionẽ.nõ ſimul fuit cũ creatõe:qꝛ opoꝛteret pꝛiꝰan⸗
gelũ eſle.qᷓᷓ ↄuerti vel aueꝛti:nõ ſolũ natura ſed etiã tem
poꝛe vel duratõe.ꝗ iſta diſtinctio quã dicit augu.ſimul
eſſe cũ creatõne.nõ intelligit᷑ de factõne gratuita. q̃ fuit
in diſtinguẽdo honos a malis.ſ̊ de factõne natuꝛalique
ↄmunis eſt.¶ Item idẽ aug.querit.vtꝝ ꝑ hoc ꝙ facta ẽ
veſpera.intelligat᷑ peccatũ ratõnalis creature:ꝑ boc
factũ eſt mane.eiuſdẽ renouatõ:⁊ ſubdit.q iſta expoſi⸗
tio allegoꝛice ꝓphie eſt: ̊ ptʒ ꝙ intelligit᷑ de factõe ange
lice creature q̃ eſt ꝑ graʒ. 4¶. Iteʒ ibidẽ. ·õ ſicut nos ad
ꝑticipãdaʒ ſapientia ꝓficiebãt angeli.vt inuiſibilia dri
⁊c.qui exquo facti ſunt.ipᷣa eternitate ſancta ⁊ pia ↄiẽ⸗
platõne ꝑfruũtur.pfrui aũt nõ eſt niſi bonoꝝ.ergo nec
factio iſta de qua loquit᷑.¶ Itẽ ꝑ mane intelligit᷑ cogni
tio ĩ verbo.dies aũt ↄpꝛehẽdit mane ⁊ veſpe:cũ ̊ mane
illud.i.cognitõ in vᷣbo videat᷑ tm̃ bonoꝝ fuiſſe.ò̊ ⁊ dies
cuiꝰmane eſt ꝑs:& iſte dies qui ibi determiat᷑.vel illa co⸗
gnitõ que determinat᷑ ꝑ lucẽ.cũ dicit᷑ fiat lux.tm ꝑtinet
ad bonos angelos. Itẽ ꝙ intelligat᷑ de factõe gꝛatuita
videt ꝑ aug.iij.ſuꝑ Geñ.qui ſic dicit.Tũc nox ad dicʒ
ꝑtinet.nõ dies ad noctẽ: cũ ſublimes ⁊ ſancti ãgeli illꝰ
ꝓ creaturã in ipa creatura nouerũt. reſerũt ad illũ in q̃
eternas ratões quibo creata ẽ ↄteinplat᷑.eaq; ↄcoꝛdiſſi⸗
ma ↄtẽplatõe ſunt vnꝰdies quẽ fecit dũs.cui ↄiũget᷑ ec⸗
cleſia de hac ꝑegrinatõe liberata ( qð dicendũ.q;
intelligit᷑ de ↄditõne gratuita.xvt pᷣmo creati eſſent.cum
dicit᷑ creauit celũ.ſicẽ vult aug.in.xj.ↄfeſſ.lfacti at.i.foꝛ
mati foꝛmatòe gre. cũ ↄuerſi ſunt ꝑ intellectũ? affectũ.
h̊ intelligit᷑ vbi fiat lux ⁊c¶ Ad obiectũ aũt in cõtra⸗
riũ dicẽdũ.ꝙ creatõ ⁊ factõ ſimul erãt ᷣm opionẽ aug.
hoc ẽ indiſtater. vel h̊ potuit intelligi de ↄditõe pᷣma.qẽ
qtuʒ ad eẽ.¶ Ad ſcom vo dicẽdũ ẽ.q illud opinãdo.vł
ingꝗrẽdo dic aug.qð patʒ ꝑ h̊ qð ipᷣemet dic in.iiij.li.ſuꝑ
gen. i Zec quiſqꝗ arbitret᷑ illð qð dixi de luce ſpuali.⁊ de
ↄdito die ſpũali.⁊ angelica creatuꝛa.⁊ de ↄtẽplatõe quã
hʒ in ᷣbo di.⁊ de cognitõne q̃ in ſeipᷣ̃a cognoſcit᷑ eiuſq;
relatẽe ad laudẽ incomutabił veritatis.vbi pꝛiꝰvideba
tur rõ rei faciẽde.q̃ cognita ẽ facta.nõ iã ꝓpꝛie.ſᷣ figu
rate vel allegoꝛice ↄuenire.ad intelligẽduzʒ diẽ veſꝑaʒ
7 mane.Szʒ alit quidẽ qᷓ i hac ↄſuetudie quottidiane lu
cis hꝰ coꝛꝑalis:nõ tñ tanq h ꝓpꝛie ibi figurate vbi em
melioꝛ ⁊ certioꝛ lux. ibi verioꝛ etiã dies.q̃re nõ ⁊ verioꝛ
veſꝑa ⁊ veriꝰ mane:i 2ã ſi ĩ iſtis diebo hʒ quãdaʒ decli⸗
natoeʒ ſuã luy ĩ occaſuʒ.quã noĩe veſꝑe nücupamꝰ⁊ ad
oꝛtũ iterũ reditũ.qð mane dicimꝰ:cur⁊ illic veſpam nõ
dicamꝰ.cũ creatura a ↄtẽplatõe cꝛeatoꝛis deſpicit᷑.⁊ ma
ne cũ a agnitõe creature ĩ laudẽ creatoꝛis aſſurgatur.

embrus ſecunduz

Oſecũdũ quo qit᷑ de oꝛdie ᷣboꝝ.Pꝛimo
querit᷑ q̃re nõ dicit᷑ fiat celũ ⁊ tra. ſic dici
tur fiat lux ⁊c. Rñdet᷑ ſm augn.ſuꝑ geñ.
NW tã in ope creatõis. qᷓ ĩ oꝑe ↄditõis ſiue
factõis intelligit᷑ tota trinitas.Cũ ei dr.i pncipio crea
nit deꝰ. ꝑ h̊ ꝙ dicit᷑ deꝰ. intelligit᷑ pꝛ:ꝑ pᷣncipiũ vo intelli
git᷑ filiꝰ.ꝗ ẽ pᷣncipiuʒ de pᷣncipio:ſpũſſctus intelligit ꝑ B5
qð dicit᷑.ſpũs dni ferebat᷑ ⁊c.Sil⁊ cũ dicit᷑.dixit deus.
fiat ⁊c.ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ deꝰ intelligit᷑ dens pater:ꝑ hoc ꝙ
dicitur dixit.intelligit᷑ filius.qui eſt verbum. Per boc

r

llaar
n⸗
onee
dogni
mane
1dies
lacon
Ptinet
nits
vdig
Bd
ing⸗
16
ater
i
cnn
iiſn
ſſen.
ctr

ſang
nnaqſt
ico
li1
egli
inih
idtk
pſin
;
veln
ieñ
gic
ne
nnd
A
tur.

¶ Wueſtio

do ꝙ dicit᷑.vidit deus lucẽ ꝙ eſſet bona:intelligit᷑ ſpũſſã
ctus cui apꝛopꝛiatur bonitas:quaꝛe vᷣo in oꝑe creatio⸗
nis ponit᷑ pꝛincipiũ.in oꝑe diſtinctiõis ponit᷑ verbũ.di
ctũ eſt ſup.¶ Itẽ querit᷑ de hoc qð dicit᷑.vidit eꝰ lucem
ꝙ eẽt bona.quaꝛe nõ ſiłr dictũ eſt in creatõe.vidit deus
celũ ⁊ terꝛã ꝙ eẽnt bona.⸗ rii de hoc qð dicit᷑.

vidit.nũꝗd em̃ pꝛiꝰnõ viderat.¶ Ao pꝛimũ rñdet aug.
ſuꝑ Geñ · ad lit.ita dicẽs.Duo ſunt ꝓpter que amat deꝰ
creataurã ſuã.ſ.vt ſit.⁊ vt maneat.vt ̊ eſſet qð manẽt.
ſpũs dei ſuꝑferebat᷑ ſuꝑ aquã.vt aũt maneret.vidit deꝰ
ꝙ bonag eſt:⁊ qð de luce dictũ eſt.hoc de oĩibo.⸗ Ad ſcðʒ
vo rñdet Aug.in li.ↄtra manicheos ita dicẽs.nũꝗo qꝛ
placet ei.iõ nõ nouerat bonũ.eꝓꝛſus nouerat intꝰin aio
vbi aꝛs ipᷣa pulcrioꝛ eſt qᷓ illa que aꝛte fabꝛicant᷑.ſed qð
videt aꝛtifex intꝰin aꝛte.hoc ꝓbat foꝛis in oꝑe.⁊ hoc eſt
ꝑſectũ quod aꝛtifici ſuo placet.vidit ꝗ̊ deus lucẽ qꝛ bona
eſt.quibo vᷣbis nõ oñdit᷑ nõ eluxiſſe deo ꝙ bonũ eſt.ſed
placuiſſe pfectũ.quid ſi dictũ eſſet miratꝰ eſt deus luceʒ
qꝛ bona eſt quantũ clamarẽt quãtũ litigarẽt.admiratõ
eqm̃ reuera de rebo inſpiratis naſci ſolet.⁊ tñ legũt iſti ⁊

laudãt in euãgelio dũm nrm ihᷣm vpᷣm admiratũ eẽ fidẽ

cre ſẽtiũ.quis aũ: illisa fecerat ipam fidẽ niſi ille ꝗq eam
mirabat. ¶ Ite querit᷑ de hoc ꝙ dẽ diuiſit deꝰlucẽ 2 te⸗
nebꝛas:quaꝛe nõ ſuꝑiꝰdicte ſũt tenebꝛe facte ſicut dicun
tur diſtincte.¶ Ad qð augu.ↄtꝛa manicheos ſic rñdet h
nõ dictũ eſt. fecit de? tenebꝛas.qꝛ tenebꝛa ſicut diciũ ẽ.lu

cis abſẽtia eſt.diſtinctõ tn facta ẽ inter lucẽ ⁊ tenebꝛas.

quẽadmodũ nos clamãdo facimꝰvocẽ.ſileutiũ aũt non
ſonãdo facimꝰ.qʒꝛ ceſſatio vocis ſilẽtiũ eſt.diſtinguimꝰ

tñ ſenſu quidẽ inter vocẽ ⁊ ſilentiũ.⁊ illud vocam vocẽ

⁊ illud ſilẽtiũ:quẽadmodũ ꝗ̊ recte dicimur facere ſilẽti⸗
um.ſic recte multis diuiaꝝ ſcripturaꝝ locis deꝰdẽ face
re tenebꝛas.q; lucẽ quibo vult tꝑibo ⁊ locis.vel nõ dat.
vl detrahit. 1 querit᷑ de hoc qð dẽ.factũ eſt veſꝑe 2
mane ⁊c̃. videt᷑ ein ꝙ deberet mane pᷣoꝛdinaꝛi veſꝑi.qꝛ
nobiliꝰeſt:nobilioꝛ em̃ ↄgnitio in ᷣbo.ↄgnitõe in ꝓpꝛia
natura. ⁊ ita pᷣoꝛ eſt natura vł dignitate.4 Stẽ pꝛiꝰ na⸗
turalr ↄgnouit angelꝰĩ ᷣbo.qᷓ in ꝓpia natura. In ꝗpꝛio
&̊ genere mane pᷣoꝛdinaꝛi dẽ veſꝑi.¶¶ Rñdet᷑.ibi accipit
aug.mane ꝓpꝛie.ꝓ ↄgnitõe ãgeli.q̃ eſt de re faciẽda inq;
tũ hmõi.⁊ qꝛ nõ ↄgnouit ſe faciendũ.iõ ꝓpꝛie nõ babuit
ↄgnitõʒ matutinã de ſe.ſed de alijs. eſꝑe aũt intelligit
aug. ꝓ cognitõe de re facta in ꝓpꝛio genere.⁊ hãc bñ ha
buit agelus de ſe.qꝛ ergo ãgelus pꝛiꝰ ↄgnouit ſe factum
ꝙ cetera faciẽda.(pꝛiꝰdico ᷣm naturã )iõ veſꝑe ibi pᷣoꝛ⸗
dinat᷑ mane.Vñ ibi eſt duplex modꝰoꝛdinãdi.vnꝰ quo
adↄgnita.⁊ ſic oꝛdinat᷑ veſꝑe añ mane.vt nũc dictũ eſt.
Aliꝰquo ad modos ↄgnaſcendi.⁊ ſic deberet poꝛdinaꝛi
mane.ſᷣm ꝙ ꝓbat obiectio pᷣma.q] Ad ſcðᷣm aũt dicẽduʒ
ꝓP reuera ↄgnouit ſe angelꝰin vbo.ſed nõ eo mõ quo ac⸗
cipit᷑.qꝛ nõ ↄgnouit nec ↄgnoſcere potuit. ſe faciendũ.h̊
iam exiſtentẽ ſe.¶ Itẽ querit᷑ vtruʒ vnus erat dies aut
ples. videt᷑ ꝙ vnꝰ:dies em̃ diſtinguit᷑ ot dictũ eſt ſᷣm co⸗
gnitõʒ ãgeli. ſed ↄſtat ꝙ ᷣm aug.oia ſimul facta ſũt.hᷣ̊ ã
gelus nõ ↄgnoſcit ꝑ ſucceſſionẽ ſicut aĩa.ſicut diẽ aug.
ſupᷣ.nõ ſic ad ꝑcipiedã ſapiam ꝓficiebant ⁊c̃.ẽ ſi intelli⸗
git quecũq; ſunt.vt videt᷑.̊ ſimul ↄgnoſcebat cĩa cuʒ ſił
facta eẽnt.q̊ nõ erat niſi vnicꝰdies.4¶ Contra attingere
ad multa ſimul.ita ꝙ nõ ad vnũ poit aliud. ꝓpꝛiũ eſt ſa
pientie increate.de qua ſapi.viij.attingit vbiq; ꝓpter ſui
mũditiã.ergo nõ ↄuenit ãgelo:ſed attingere ageli eſt peꝛ
ↄgintõeʒ.ergo nõ ſimul multa ↄgnoſcit.¶ Solutõ dicen
dum ꝙ multi ſũt dies ſpũales ſᷣm aug.⁊ accipit᷑ eoꝝ di⸗
ſtinctio a ꝑre cognitoꝝ. que diuerſa erãt in genere vel ĩ
ſpecie.⁊ eꝛdinẽ naturalẽ habebãt. VUñ ꝓpter preſentiam
ↄgnitionis ſignate ſuꝑ res factas.ↄputant᷑ dies diuerſi
Accipit᷑ etiã diſtinctio a paꝛte cognitõ:is gelice.ſicut eĩ
nũc vltimo ꝓbatũ eſt.nõ ſimul.i.nõ in vno nũc.ſił intel
ligebat multa.ſed vnum poſt aliud. qᷓuis oĩa ſimul fa⸗
cta eſſent:niſi dicat᷑ ſimul.id eſt repente.quia nõ axpaꝛʒ

——

Nuinquageſima

differentia inter ↄgnitiõeʒ ⁊ ↄgnitionẽ.ſicut appaꝛet in
homie.⁊ hoc dicit aug.ponẽs exemplum de viſu nr̃o Fᷣm
opinionẽ.que dicit.q videmus extra mittẽtes.Radius
viſibilis in ictu ꝑtraſit. ꝓpinquioꝛa ⁊ remotioꝛa ſpacia
ſimul.i.repẽte.nõ oino eque cito vel ſubito.qꝛ impoſſi⸗
bile eſt corpus aliquod ſubito ꝑtrãſire ⁊ accipit illudꝓ
concoꝛdãtia. j.theſ.iiij.in ictu oculi ⁊c̃. In diuerſis em
locis erũt corꝑa reſurgẽtia.⁊ nõ eque diſiabãt a loco in
dicij.⁊ tñ in ictu oculi.i.repẽte ↄnenient.Aſłto aũt ma
ioꝛ celeritas eſt in cognitõe ãgelica.qᷓ;ᷓ in hmõi coꝛꝑiba
vel qᷓ; in radio viſibili. Ande dicit aug. ſi oculoꝝ caꝛna
lium acies celeritate tantũ pt᷑.qd mẽtis acies humane.
qᷓtomagis ãgelice.Inde multomagis ponẽdum eſt.qꝙ
repente multa ↄgnoſcit:nõ tamẽ ſubito.ſed ibi eſt poſte⸗
rioꝛitas.de nũc in ↄgnoſcẽdo vnum.ad nũc in ↄgnolſcẽ⸗
do aliud.⁊ ob hoc eſt diuerſitas in diebus.

¶ Mueſtio quiquageſima
quitur de opere

cde diei in qua facta eſt diuiſio aquaꝝ
ſuꝑioꝝ ab inferioꝛibo. ⁊ firmamenti in
medio eaꝝ ↄditio. SDicendum eſt ergo
‚Spino ðᷣ aquis ſuꝑioꝛibo.circa quas que
rendũ eſt.¶ Pꝛimo vtꝝ ſint alique aque ſuꝑiores.q̃ ſint
ſuꝑ firmametũ.⁊ dicat᷑ firmamẽtũ celũ ſtellatũ:exponi
tur em̃ vno mõ firmamtũ ꝓ celo acꝛeo.quod etiã diuidit
inter aquas que ſurſũ vapoꝛalr ferunt᷑.⁊ aquas que in
ferioꝛibo ↄgregant᷑. Scðo vtꝝ ↄgregẽt᷑ aque ſuꝑioꝛes ĩ
modũ oꝛbis. Tercio vtꝝ moncat᷑ oꝛbiculaꝛit.¶ Quaꝛ
to qua neceſſitate ↄſtitute ſint ſupꝛa firmamẽtũ.¶ Qui⸗
to qualiter dicat᷑ eſſe celum criſtallinũ.q¶. Sexto de oꝛdi
ne verboꝛum.

EWembꝛum pꝛrimnz

O pꝛimũ ſic ang.ſuꝑ Geñ.j.ĩ glo.Exigit
aquaꝝ pondꝰ. vt ſuꝑ terꝛã fluant.vł in ae⸗
re vapoꝛałr ferant.nec ꝗs dicat oĩpotẽtia
dei hoc fieri.Quõ em̃ deꝰ naturas feceꝛit
querit᷑ nõ ꝙ ex eis ad miraculũ potẽtia dei oꝑet᷑. Oẽs g
aque.vł ferunt᷑ ſuꝑ terꝛã.vł ferũt᷑ va ꝑatr in aere: nul⸗
le aq̃ ſũt ſuꝑ celũ ſtellatũ.q¶ Si dicat᷑ G ð natura aqua⸗
rũ ibi nõ ſũt ̊ de oiĩpotẽtia dei.ↄtra boc ẽ ſcdᷣa ꝑs aucto⸗/
ritatis.dicẽ̃ em̃.quõ deꝰnaturas fecerit qꝛit᷑ nõ ꝙ eis ad
miraculũ fecerit potẽtia dei.q.d.pᷣmo faciẽdo res.ñ feẽ
eas deꝰmiraculoſe ̊ natalr.⁊ pꝰillis naturalr factis.fe
cit aliq̃ mira culoſa.pᷣter ſolitũ curſũ nature faciẽdo:qñ
querimꝰoꝑa ſex dieꝝ.querimꝰoꝛdinẽ reꝝ naturalẽ:ñ
& bet dici.ꝙ ibi ſũt oĩpotẽtia dei.ſ̊ ſᷣm ſapiaʒ oꝛdinã⸗
tẽ leuia ſurſũ.grauia deoꝛſũ:& hoc celũ criſtailinũ ñ eꝛit
ex aꝗs..«. Si dicat᷑ ꝙ ille aq̃ nõ hñt naturã ponderoſita
tis.Cõtra baſiliꝰ.aq̃s deꝰdiſpoſuit ꝓt ſoł⁊ etheris ca⸗
lidiſſimũ feruoꝛẽ.pꝰfirmamẽtũ em̃ ether expaſus ẽ.⁊ ni
ſi ſu ꝑiaceret aq̃.inflaãmatũ eẽt a caloꝛe firmamẽtũ.Sol
em̃ ⁊ luna 2 ſtelle ĩ firmamẽto ſũt. videt᷑ ergo ꝙ aq ſint
ibi gues.¶ Pꝛeteꝛea.criſtallꝰẽ aq̃ ↄgelata ĩ ſũmo.ſᷣ̊ non
pt ha bere ↄgelatõʒ niſi bumidũ.⁊ n qðlibet hũidũ. ſiẽ
aerenʒ. vt oleũ.ergo oꝑtet ꝙ ſit aquoſũ.relinꝗt᷑ ergo q;
ſit ibi bumidũ aquoſũ.⁊ ita põderoſũ. Si dicat᷑ ꝙ nõ
accipiũt᷑ ibi aque ſic hic infra.ſ̊ ſicut ibi.ſpũs dñi fere⸗
bat᷑ ſuꝑ aquas. ötra diuiſio fuit aqua ꝝ ĩ die.ſed ñ
niſi illaꝝ de quibus dicit᷑.ſpiritus dñi ferebatur ſuper
aquas:ed illa aqua dicitur quedam maſſa confuſa.nõ
tm er bumidis.ſed ex bumido? ſicco.ſrigido et calido.
luce et tene bꝛis.et ita aq impoꝛtat ibi ↄfuſiõz q̃litatũ et
rei deferẽtis.easdiuidẽ aqs fuit diuidere qlitates cuzʒ
materia ↄtinente qualitates.ita ꝙ aliqua materia cum

*

aliquibo qualitatibo ſit ſuꝑius.alia inferius:poſſumus
ergo dicere .ꝙ dinideꝛe aquas ab aꝗs ẽ.ꝙ qualitas ln⸗
cis cũ materia fuit in ꝑte ſuꝑioꝛi.ſed hoc nullã hẽ dubi⸗
tatõʒ. Sãcti ergo circa hoc dubitauerũt: ꝙ voluit plus
de vicere ꝑ illud.ſ.diuidat aquas ab aꝗs ꝙᷓ diuidat᷑ na

tẽ querit᷑ vtꝝ aque ille que ſunt ſuꝑ firmamẽtũ ha⸗
eãt aliquã naturaʒ ↄmunẽ cũ ags inferioꝛibo ⁊ que ſit
illa natura ↄmunis.4 Ad qð volũt ꝗdã dicere.ꝙ bhabẽt
ↄmũe frigidũ ⁊ humidũ.ꝑ hanc rõeʒ celũ otinet ignẽ.ig
nis aeꝛẽ.⁊ aer aquã. aqua ſimilit᷑ debuit circũdaꝛe ter⸗
rã ex om̃i ꝑte:ſed nõ potuit ꝓpter aĩantia qᷓ ſunt ſuꝑ ter⸗

. lucis cuʒ materia.i.ignis vel luminoſi ab aquis.

rã. ergo neceſſe fuit illã eleuaꝛi alibi vbi poſſet circũda⸗

re totã terꝛã.q̊ cum eleuate ſint ſuꝑ firmamẽtũ ibi habe
bũt naturã frigidi ⁊ humidi.q Alij volunt oñdere ꝙ tm̃
ſũt ibi pᷣm naturã humiditatis.ſic ĩ aqua eſt frigiditas
2 humiditas:ſed humiditas eſt fluxibił ⁊ ↄtinuataꝗa
teꝛra q̃ ſicca eſt.nõ hẽet ↄtinuitatẽ ſine aqua.:⁊ ꝙ bumi
dũ ſit ↄtiuitiuũ ſiue ↄiũctiuũ dẽ ĩ medicia:dẽ ei hũiditaſ
ẽ glutiuũ mẽbroꝝ.Cõſtat at᷑ q m illã ꝓpetatẽ ſᷣm quã
ſluxibilis eſt.nõ ſunt ibi aque.qꝛ ſic fluerẽt deoꝛſũ.ergo
remanẽt ibi m naturã ↄtinuatõis. Itẽ ꝙ ᷣm naturã
ↄtinuatõis ſint ibi ꝓbatõ.qꝛ hic infra nohilioꝛ natura ĩ
hoc mũdo eſt ↄtinuatio vł ↄiũctio:ſed cuz ibi eleuet᷑ ſuꝑ
alienã naturã.nõ eſt niſi Fᷣm ꝓpꝛietatẽ eiꝰno bilioꝛẽ. Re⸗
lingt᷑ ergo. ꝙ hũidũ ſit ibi ſᷣn ꝙ piũctiuũ.ſed quoꝝ eſt
ↄiũctio.ↄſtat em̃ ꝙ ibi eſt natura ſuꝑceleſtiũ ⁊ inferioꝝ.
oꝑtuit ꝙ pↄiungerẽt᷑. Vñ neceſſe fuit eẽ ſᷣm hãc ꝓpꝛieta⸗
tẽ.4:. Alij dicũt ꝙ ſunt ibi ᷣm naturã ꝑſpicui.Eſt aũt ꝑ⸗
ſpicuũ illud qð ht aliquã diſpoſitõʒ ad accipiendũ lucẽ
ꝑ totũ.Seo iſte qualitates oꝛdinate ſunt.qꝛ nibil eſt in⸗
oꝛdinatũ a ſũma ſapiẽtia.Ana & q̃litas alia nobilioꝛ.hᷣ
ᷣm nobiliſſimã qu alitatẽ ibi collocant᷑:ſed ꝑſpicuũ eſt
nobiliſſima. ꝓbatõ.Aqua em̃ cũ terꝛa ⁊ aeꝛe ⁊ celo ſtel⸗
lato ⁊ igneo ht ↄueniẽtiazʒ.ſed celũ ſtellatũ ⁊ igneũ nobi
lioꝛa ſũt teꝛra ⁊ aeꝛe.&̊ᷓ natura illa ſpᷣm quãa ↄueit cũ celo
ſtellato.nobilioꝛ ẽ qᷓ; ille ſᷣm q̃s ↄueit cũ aeꝛe ⁊ teꝛra:led
cũ terꝛa ↄueĩt ꝑ naturã ſicci.cũ aqua ꝑ naturã hũidi.cũ
celo ſtellato ꝑ naturã ꝑſpicui:relinꝗt᷑ ꝗ̊ · ꝙ ꝑſpicuũ erit
nobilioꝛ foꝛma int᷑ foꝛmas aq̃:g̊ ſi aque debeãt eẽ ſuꝑiꝰ.
⁊ ↄueit eas eẽ ibi ſᷣm naturã eoꝝ nobilioꝛẽ.ꝑ natura ꝑ⸗
ſpicui erũt ibi.¶ Ad idẽ ꝑſpicuũ ñ ẽ pura q̃litas.qñ ad
miſcet᷑ cũ q̃itanbo hñtibo riũ ſicẽ humido gui ⁊ ſicco 2
calido.̊ᷓ alicubi ẽ pura q̃litas.qꝛ ex oꝛdinatõe ſũme ſapi
entie eſt.ſi aligꝰ impux ſit alicubi.ꝙ illud idẽ ſit in ſua
puritate alibi.ſed in oĩ coꝛꝑe inferioꝛi aqueo celo ẽ hec
q̃litas impura. In aq̃ em̃ cum frigido ⁊ hũido: in aere
cũ hũido. in igne cũ caliditate.⁊ iteꝝ ĩi celo ſtellato.ꝗa
ibi nõ eſt vnifoꝛme ꝑſpicuũ.eꝛgo locꝰbꝰqð dico ꝑſpicuũ
Fſᷣm ꝙ pura natura ẽ.erit ſup̃ celũ ſtellatũ.⁊ infra empiꝛ
reũ. In empiꝛreo em̃ eẽ nõ poteſt.qꝛ empiꝛreũ eſt datiuũ
lumis:illud aũt coꝛpꝰin qͥ eſt ꝓſpicuũ puꝝ.ẽ receptiuuʒ
lumĩs:relinꝗt᷑ eꝛgo.ꝙ ĩ celo ſtellato ſit ꝑſpicuũ pᷣm ſuam
puritatẽ.̊ᷓ aq̃ Fᷣm hac naturã.ſ.ꝑſpicuũ erũt ibi.q IJtem
ij.petri vlti.Elemẽta caloꝛe ſoluẽt᷑.⁊ glo.ibi dic.ꝙ duo
elemẽta.ſ.aqua ⁊ ignis abſũment᷑.celũ aũt ⁊ terꝛa ĩ me⸗
liꝰomutabunt᷑. Pꝛobatõ aũt ꝙ impoſſibile eſt ꝙ celũ cri

ſtallinũ hẽat aquas.vel cũ ponderoſitate vł frigiditate

vel hũiditate.qꝛ ille magnꝰ ignis ñ aſcẽdet vltra ꝙᷓ aſcen
Dit aqᷓ diluuij.̊ aq̃ diluuij ñ aſcẽdit vlt᷑ celũ aereũ. ergo

nec ẽ ille ignis.ᷓ ille ignis magnꝰnõ poterit aſſumere il
las q̃litates.niſi ponat ĩ celo criſtallino.ſ.ꝗuitatẽ ſuꝑi⸗

oꝛitatẽ humiditatẽ. ſed talis erit renouatõò duoꝝ elemẽ
toꝝ q̃ manebũt.ꝙ oẽs q̃litates grietatẽ hñtes.cedẽt ĩ pe
nã damnãdoꝝ.ſi ergo eẽnt ĩ celo ſtellato hmõi qlitates
cederẽt in penã dãnandoꝝ:ſed hoc ñ erit ꝑ magnũ ignẽ
qꝛ nõ poterit attingere neq; ꝑ naturã ſuã.qꝛ qð in aliqͥ
toto ẽ.ꝑ naturãlſuã nõ recedit ab eo.i Si dicat᷑ ꝙ diſpo
ſitõ diuia ſeꝑabit.Contra. Ipᷣa nõ facit hoc ĩ celo ſtella
to qð inferiꝰ.At aliqua ꝑs cedat in locũ danandoꝝ.er⸗

go multofoꝛtiꝰĩ celo ſu ꝑioꝛi nõ faciet diuiſionẽ. Reſtat

ergo.ꝙ ſi ſint ibi aque ᷣm has qualitates.ſ.frigidũ hu

midũ ponderoſũ.ꝙ hoc nõ eritↄueniẽs loco glificando
rũ.ergo ſic nõ ſũt ibi.¶ Iem aug.xuij.oↄfel.ſũt alie aque
ĩimoꝛtales.a teꝛrena coꝛruptõe ſeꝑate.ergo aq ille ſũt ſe
ꝑate a q̃litatibo coꝛruptibilibo:ſeð he ſũt qualitates ha⸗
bẽtes grietatẽ.⁊ ita videt᷑ ꝙ ille aque ſᷣm hãc ꝓpꝛietateʒ
que eſt ꝑſpicuũ ſint ibi. EKnſio opinio circa hoc ẽ.ſan
cti em̃ nihil certũ diffinierũt.Eñ opinãdo ↄcedo ↄcluſio
nẽ.ꝙ celũ aqueũ vel criſtallinũ ſit ex luce ſicut ex ↄplem̃
to ſui ⁊ ꝑſpicuitate materiali.¶¶ Ad hoc eꝛgo ꝙ dicẽ aug.
exigit aquaꝝ pondus ⁊c.dicẽdũ ꝙ hoc veꝝ eſt.qñ aque
ſunt hñtes hmõi ꝓpꝛietates.ponderoſitatẽ.humiditatẽ.
frigiditatẽ.ſed has nõ hũñt ibi ſicut ꝓbatũ ẽ.¶ Si aũt
obijcit᷑ ex hoc qð dicit Aug.in li.de ci.dei.ꝙ ſicut humi
dũ eſt ĩ cerebꝛo ⁊ manet ibi.cum tũñ ſit ſuꝑioꝛ ꝑs coꝛꝑis:
ita humidũ nihil ꝓhibet eẽ ibi.dico ꝙ nõ eſt ſiłe.Aliter
em̃ eſt ð coꝛꝑe nr̃o.aliter de coꝛꝑe ſuꝑioꝛi.Nrm em̃ coꝛ⸗
pus ↄmirtũ eſt ex quatuoꝛ qualitatibo. Vñ ñn oꝛdinant᷑

mẽbꝛa nr̃a m oꝛdinẽ qualitatũ.ſed m relatõʒ ad aĩia,
que diueꝛſimode in diuerſis mẽbꝛis oꝑat᷑.hoc mõ nõ re

pugnat ꝙ humidũ ſit in cerebꝛo.qꝛ aĩa oꝑat᷑ in cerebꝛo
oꝑatione aĩali.qð ↄuenit in humido fieri.in coꝛde autẽ
ſpũali oꝑatõe.in inferiori ꝑte naturali oꝑatõe:ſed ſᷣm
has diuerſas oꝑatões.neceſſe ẽ habere differẽtes vires
miniſtrãtes oꝑationibo his diuerſis:receptiuũ aũt foꝛ/

maꝝ ẽ hũidũ. Vñ cũ impꝛeſſiones ſeſibiles fiant ĩ cere⸗

bꝛo.nõ eſt mirũ ibi eẽ humidũ. calidũ vo in coꝛde ꝓpter
oꝑationes ſpũ ales.pꝑ calidũ eſt eiñ maxima oꝑatio ſpi⸗
ritꝰ. Spũs em̃ mediũ eſt inter coꝛpus ⁊ aĩaʒ. In vniueꝛ
ſo vᷣo aliter eſt.qꝛ coꝛꝑa ſepata ſunt⁊ nõ ſunt ↄmixta.vñ
Fm qualitatũ nobilitates oꝛdinant᷑. Vñ illud verbũ nõ
dicit aſſerẽdo aug.⁊c.¶ Ad hoc qð obijcit᷑.ꝙ criſtallus
ẽↄgelatio humidi:dicendũ.ꝙ celũ illud ñ dꝛ criſtallinũ
m oẽm ꝓpꝛietatẽ criſtalli.ſeo ſᷣm ꝓpꝛietatẽ hãc que ẽ ꝑ⸗
ſpicuũ.qñ em̃ aqua ↄgelata tota eſt ꝑſpicua:iõ ad deſi⸗
gnandũ ꝙ r mſit ibi aqua ſᷣm natura ꝑſpicuitatis dicit᷑
criſtallinũ.¶ Ao hoc qð dicit Baſiliꝰ.ꝙ aquas deus di
ſpoſuit ꝓter ſolis feruentiſſimũ caloꝛẽ:dico ꝙ ſaturnꝰẽ
ſtella frigida.ſieut ibi ↄtingit dicere frigidũ.⁊ hoc nõ eſt
niſi equoce.i otãdũ aũt eſt q' calidũ quoddã eſt ſaluati
uũ.vt calidũ qð in ſole.⁊ ẽ calidũ deſtructiuũ quoddã.ſi
cut q fit coadunatõ radioꝝ ⁊ accẽdit ad naturã ignis

ſicut in ſpeculo ſi fiat coadunatõ radioꝝ.pt᷑ incẽdi ſtu⸗

pa ex refiectõe radioꝛum. Vñ dico ꝗ caloꝛ ſolis non eſt
abſumptin? ſed generatiuꝰ. vñ generant᷑ rane ex caloꝛe
celeſti. in veꝛe.ſed rõne radioꝝ ꝗ ſunt ex reflexione ẽ cõ
ſũptiuꝰ. Vñ dicendũ.q opinio eſi.vt intelligat᷑ de ethe⸗
re inferioꝛi illa auctoꝛitas.vt firm amentũ dicat᷑ illud in
terſticiũ.qdð eſt inter vapoꝛes que ſũt in aeꝛe.⁊ aquas in
ferioꝛes.⁊ illi vapoꝛes ſũt medij inter nos ⁊ ſolis feruo⸗
rẽ.quem temperant aliquando.

BGſcdᷣm quo querit᷑. vtꝝ cõgregate ſũt aq̃
ſuꝑioꝛes in modũ oꝛbis.quod videt᷑.ſup⸗
ponit᷑ em̃ vacuũ nõ eſſe.ergo totũ ſpaciũ a
celo empirꝛeo vſq; ad celũ ſidereũ.repletũ
ſt coꝛꝑpe.l Itẽ in ſuꝑioꝛibo eſt diſtinctio locoꝛũ.quem⸗
admodũ?⁊ coꝛpoꝝ. verbigratia: Celũ empiꝛreũ nõ occu
pat ſiderij celi.nec ecõuerſo.⁊ ita de alijs.nec in ꝑte nec
in toto minꝰem̃ mobile coꝛpus nõ occupat locũ nobilio
ris.nec ecõuerſo in ſuꝑioꝛibo.quẽadmodũ hic inferius
accidit de aeꝛe.ꝙ ſubintrat cauernas terre.cuʒ ergo aꝗ
ſuꝑioꝛes ſint in medio celi empirꝛei celi ſiderei.colligẽ
tur in oꝛbẽ ex omi parte.aut aliqua ꝑs celi empirꝛei et
celi ſiderei occupabit aliquã ꝑtem ſpacij illiꝰ.ſcʒ celi a⸗
quei.Sed ſi occupaꝛet aliq ua ſpacij illiꝰ.nõ eſſet celum
eimpirꝛeũ ex om̃i ꝑte ſua oꝛbiculaꝛe.vel celum ſidereum:
cum eꝛgo vtrunq; ſit oꝛbiculaꝛe.nulla xs alteriꝰ coꝛꝑis

lembꝛuz ſecundu

S
G

— —

ibe

nde
e
litſe
3ba⸗
atez
nſio
eĩ

e

gte.
güt
mi
:

0
M
i,
e
o⸗
e

s
e⸗

inen
fi
n9

cit
di
Ne
el
n
ſi
is
ſn
e
6
e
din
din
10,

hp⸗
eĩ

et

Lueſtio

— ——

ingrediet᷑ ſpaciũ intermediũ.ergo aque ſuꝑioꝛes ex om̃i
ꝑte ⁊ quo ad ſuꝑins ⁊ quo ad inferiꝰoccupabũt ſpaciuʒ
intermediũ. ergo colligent᷑ in oꝛbẽ.nõ em̃ intercipit᷑ ali⸗
qð coꝛpus minꝰ nobile vt ignis vel ether. cũ min? nobile
in ſuꝑioꝛibo.nõ occupet locũ nobilioꝛis:ſᷣm oꝛdinẽ etiã
locoꝝ eſt oꝛdo coꝛꝑm in nobilitate.⁊ ecõuerſo:erit ergo
vnꝰoꝛbis mediꝰinter celũ empirꝛeũ? ſtellatũ.l aũt
aque ille nobilioꝛes ſint ĩ dignitate nature ꝙᷓ firmam̃tũ
videt᷑ ex ᷣbis aug.ↄtra manicheos.qm̃ naturã illa diee
bamꝰnoie aque appellatã. credo firmamẽto celi materia
coꝛꝑalẽ reꝝ viſibiliũ fuiſſe diſcretã.cũ em ſit celũ coꝛpꝰ
pulcerꝛimũ.o m̃is inuiſibilis creata excedit etiã pulcri
tudinẽ celi.⁊ iõ foꝛtaſſe ſuꝑ celũ dicunt᷑ eſſe aque inuiſi⸗
biles. que a paucis intelligunt᷑. nõ locoꝝ ſedibo ſed di⸗
gnitate nature ſuꝑaꝛe celũ:quãqᷓ nibil de bac re temere
affirmãdũ eſt. obſcura em eſi 2 remota a ſenſipo hoĩm. ſᷣ
quõ ſe habeat anteꝗᷓ intelligat᷑ credẽda eſt. ¶ Videt᷑ at
ↄtraꝛiũ.ꝙ nõ ex illis fit oꝛbiculaꝛe naturalit.ſed ſi eſt ꝙ
fit oꝛbiculaꝛe ex accidẽti.ſicut aqua in cipho rotundo:
cũ em̃ aque añ diuiſionẽ. ſuꝑioꝛes ſcʒ ⁊ inferioꝛes eſſent
eiuſdẽ nature.facta diniſione adhuc remanebũt ↄſimilł
nature.ſed aque inferioꝛes nõ ↄſtituũt naturaltr coꝛpus
oꝛbiculaꝛe ſeo accidẽtalłr. qꝛ imitant᷑ figurazʒ ↄtinẽtis. S
nec aque ſuꝑioꝛes cũ ſint ↄſilis narure.il Pꝛeterea dic
phᷣus.qꝙ coꝛꝑi recto naturalr debet᷑ motus rectꝰ. Vnde
aquis inferioꝛibo debet᷑ motꝰrectꝰ.⁊x ille ſũt ↄſimił nate:
ergo ſi colligunt᷑.colligent᷑ in coꝛpꝰrectũ nataliter.oꝛbi⸗
culaꝛe accidẽtałr. ¶ Aod qð dicendũ.ꝙ nihil in hac ꝑte
eſt diffiniẽdũ.ſed opinãdo ſine pꝛeiudicio melioꝛis ſen⸗
tẽtie pt dici.q; aque ille colligunt᷑ in coꝛpus naturaliter
oꝛbiculaꝛe.¶ Ad obiectũ dicẽdũ ꝙ eẽ ↄſimił nature.po⸗
teſt dici multiptr. vel ita ꝙ ſint eiuſdẽ nature in ſpẽ ⁊ B
nõ videt᷑ ex bis aug: vel ꝙ babeãt aliquã ↄueniẽtiã · vt
vtrobiq; inueniat᷑ natura ꝑſpicui.ſᷣ aque inferioꝛes ſũt

coꝛrupti biles ille ᷣo ĩmoꝛtales.que nõ coꝛrumpunt.ſic

dicit aug. Si tñ ſunt ille aque ↄſilis nature in ſpẽ. quõ
ibi ſunt.diuie diſpoſitõi relinquendũ ſiẽ diẽ dama.

embꝛuz terciumm

Bterciũ quo querit᷑.vtꝝ illud coꝛpus mo⸗
ueat᷑ oꝛbiculaꝛiter.⁊ videt᷑ ꝙ non.qꝛ illud
coꝛpus fit ex aquis.ſed aque naturaliter
ferunt᷑ deoꝛſũ:eꝛgo ⁊ illud coꝛpus natura
liter ferẽ deoꝛſũ.&̊ nõ mouet᷑ motu oꝛbiculaꝛi ſed recto.
Cõtra iſtud coꝛpꝰeſt nobiliꝰꝙᷓ ſit firmamentũ ſiue ce

luũ ſtellatũ.cũ oꝛdinet᷑ ſupꝛa illud.g̊ mouet᷑ motu nobili⸗

oꝛi: ſed firmamẽtũ mouet᷑ motu oꝛbiculaꝛi.ꝗ̊ multofoꝛti⸗
us celũ aqueũ ſi mouet᷑.mouet᷑ mot u oꝛbiculaꝛi.⸗ AdD
obiectũ aũt in ↄtraꝛiũ dicendũ.ꝙ aqua dẽ dupłr. Vno
mõ aqua dr elementũ inferiꝰↄiunctũ terꝛe.⁊ huiꝰeſt mo
tus rectꝰnaturatr tendẽs deoꝛſũ.⁊ fm hanc rõem aque
nõ dicit᷑ celũ aqueũ.Alio mõ dẽ aqua ↄmunit.ſcʒ mate
ria coꝛꝑm.nõ tm̃ inferioꝝ ſed etiaʒ ſuꝑioꝝ ſᷣm qð dicit᷑
HBeñ.j. Spũs dñi ferebat᷑ ſuꝑ aquas.⁊ ſᷣm hanc rõem
dẽ iſtud celũ aqueũ lʒ maioꝛis ſit iã nobilitatis ſiue ſpe
ciei nobilioꝛis.

Miembꝛzꝛum quaꝛtum

ODquaꝛtũ quo querit᷑.q neceſſitate ſint aq̃
ſuꝑ illud firmamentũ ſiue celũ aqueũ.cũ
em ſit multitudo celoꝝ.quodlibet celũ hĩr
ſnũ locabile 'ᷣm ſuã naturã. Empirꝛeũ an

—+

NQelos. firſnamẽtũ ſtellas: aeꝛeũ ethereũ volatilia. aqᷓ
aquatilia. teꝛra aĩ antia.q̊ aqueũ celũ ſuuʒ locale debet
pꝛe:ſi ergo nõ habet.videt᷑ natura ſuꝑuacua. Si dica⸗

tur ꝙ eſt ad tꝑandũ caloꝛẽ. Contra ſolũ humidũ inflam
mabile eſt. m ꝙ potentiã habet ad ſiccũ. relinquit᷑ er⸗
go. ſi celũ ſtellatũ nõ habet naturam ſicci:.q; non habet
naturã leuis vel grauis. videt᷑ ꝙ nõ habet naturã infla⸗
mabilẽ.⁊ ita nõ indiget aliquo qð temꝑet eius caloꝛem

Nuinquageſima

Sed videtur ꝙ ſit ad ſernuandũ eſſe in rebo generabili
bus ⁊ coꝛruptibilibus.quia coꝛꝑa citra celum ſtellatuʒ
cõtraꝛietatem habẽt.ſed vnũ ↄtraꝛiũ coꝛruptiuũ eſt alte
rius.om̃ia ergo bmõi ᷣm qualitatẽ ſunt actiua ⁊ paſſi⸗
una.ergo nullũ hoꝝ eſt vnifoꝛmit por ſaluatiuũ. Itez
neq; ſiellatũ.quia ibi eſt diuerſitas ſtellaꝝ.q ſm radio
ſitateʒ habent maioꝛem ↄſeruatõz vnius rei q; alterius
ergo ſellatũ nõ eſt vniſoꝛmiter boꝝ ↄſeruatiuũ. ꝗ̊ oꝑtet
aliud eſſe qdð vnifoꝛmiter om̃ia ↄſeruat.ſed hoc nõ ẽ em⸗
pirꝛeũ.qꝛ hoc eſt angelis xputatũ ⁊ gloꝛificatis coꝛpo⸗
ribus:⁊ nõ ad actionẽ.qꝛ nullũ motum.ergo aqueũ ce⸗
lum cũ habeat motũ vnifoꝛmẽ.facit vnifoꝛmitatẽ in in⸗
ferioꝛibus.¶ & aũt moueat᷑ ꝓbatio.In pꝛincipio crea

uit deus imobilia.ſcʒ celũ quod nõ eſt motũ.et terꝛam q̃

nõ ſᷣm ſui totalitatem mouetur.⁊ media natura flexibi
lis.fuit ⁊ mutabilis.⁊ inſuper habens naturam flexibi
litatis.Cum aũt dicit᷑ ſpiritus domini ferebat᷑ ſuꝑ aq̃s
per aquas deſignantur media que habent natur am fle⸗
xibilitatis.quia om̃is mutatõ rerũ debebat fieri exr eis:
pꝛincipaliter em̃ fiunt mutationes circa naturam aque
aeris.in teꝛra aũt nulla fit niſi aer vel aqua ingrediat᷑
Sed dupliciter dicitur mutabile vł quod in ꝓpinqua di
ſpoſitiõe eſt ad motum.vel quod eſt ad motum:ſed con⸗
ſiat quod actu mouetur.nobilius eſt eo qnod mobileẽ.
actus em̃ qui nõ coꝛrumpit nobilioꝛ eſi potentia. Vnde
motus in mobili nõ coꝛrumpẽs ſubiectum ſuum.nobili
oꝛ eſt ſubiecto ſcʒ inqtuʒ mobile eſt:illa ergo aquoſa na
tura media. duplicem habuit naturam. vnã que ſempeꝛ
fuit in motu.aliaʒ que in potentia fuit in motu: ⁊ ille ꝗ
actu ſemꝑ eſt. nobilioꝛ eſt. Cum ergo celum criſtallinuʒ
ſiellatum ſuꝑioꝛa coꝛpoꝛa ſint alijs coꝛpoꝛibo medijs.
relinquit᷑ ꝙ ſempeꝛ mouebunt᷑. Itẽ eſt motus diurnus
qui ↄſeruat res in eſſe.conſtat ergo ꝙ ille erit alicuiꝰcoꝛ
poꝛis.⁊ nõ niſi vnifoꝛmis in toto ⁊ in ꝑte:ſed hoc nõ eſi
celũ ſtellatũ.ergo erit aqueũ. (er ponſio ↄcedo ꝙ ſic
eſt.⁊ hoc fuit vtilitas ⁊ neceſſitas ponendi ipᷣm.qꝛ cum
alia coꝛpoꝛa ſint pꝛincipia generatiõis ⁊ coꝛruptionis
m diuerſitates motuum. ille vo ſm ↄfoꝛmitatem motꝰ
ſui facit cõſeruationẽ rerũ in eſſe.Eſi em̃ quedam conti
nuitas inter celos. vñ cum ipᷣm continue mouet᷑.mouet
celum pꝛoximi.⁊ illud vlterius ꝓximum. ita facit que
poſſibilia fuerunt ad motum actu moueri. ? ita conſer⸗
natiuuz eſt rerum in eſſe.¶¶ Ad hoc qð obijcitur ð oꝛna⸗
tu. dicendum eſt.quod nõ eſt neceſſe quodiibet celuʒ ha
bere ſuũ oꝛnatũ a ſe ſepaꝛatũ vt celum olimpium ⁊ igne
um.eodem modo criſtallinũ ñ eſt neceſſe ꝙ habeat oꝛna
tum a ſe ſeꝑatum.ſed neceſſe eſt.ꝙ alicnius ſit vtilitatis
pꝛopter aliquid factum. In his aũt nõ eſt diffinienduʒ
ſed quantũ dicit ſcriptura accipiendum. vñ aug. quõ ⁊
qualeſlibet aque ibi ſint.eas eẽ minime dubitamur:ma
ioꝛ eſt huius ſeripture auctoꝛitas.q; omnis humani in⸗

genij capacitas. .
embꝛum quintum

quintũ quo qꝛit.qualr dicat᷑ celũ.cũ eĩ
ſcriptura veteris ⁊ noui teſt.nõ nominet
aquas illas celũ. ꝗpter ꝗd ſancti expoſito
roes aquas illas celũ aliqũ nomĩaueꝛũt:cũ
criptura ſacra ſꝑ dicat aquas ſuꝑ celos.Empiꝛreũ em
dẽ celũ celi.⁊ firmamẽtũ dẽ celũ.⁊ etheꝛ dẽ celũ.ꝛ ita ð
alijs. 4 Rñſio ꝙ cũ celũ qð eſt firmamẽtũ ex omi ꝑte ci⸗
cũdabat terꝛam.qua ratõe eẽnt aque ſuꝑ vnã ꝑtẽ eius
cadẽ rõe eẽnt ſuꝑ aliam. ita indifferent ſuꝑ oẽm.⁊ ita
in modũ celi eſſent expãſe.⁊ videbãt differentẽ naturam
ab empirꝛeo ⁊ firmamẽto.vnde celum intermedium de
nominauerũt.denominando a materia aqueũ.a diſpo⸗
ſitione pᷣo materiali criſtallinum.quia ſic criſtallus ha⸗
bet perſpicuitatem cum luce.⁊ ita illud celum. non ꝙ
ſit ibi congel atio aquaꝛum ſicut in criſtallo fm curſum
nature. ( eritur etiam qua:e non ſit mentio

ſfecit deus 2 nõ in

te hoc celo.vbi enumerant᷑ celi in pncipio Geñ ecõuer⸗

ſo.x.deutro.nũerat᷑ cũ alijs.⁊ nõ fit mẽtio ð celo trinita
tis.i¶¶ Rũñſio oꝛdinãdo coꝛꝑa ſm naturã coꝛꝑm.vltimuzʒ
debet eẽ empirreũ.qꝛ celũ trinitatis nõ eſt coꝛpꝰ.Vñ qꝛ
in li.deutro.loquit᷑ ſenſibilibo de duobo celis.ſ.de celo

aqueo.⁊ de celo ãgeloꝝ facit mẽtiõʒ.q.d.tu ſenſibił es.

ſi queris locũ di.nõ queris niſi ĩ ſenſibilibo.⁊ nõ in inſẽ
ſibilibo. In pꝛincipio em Geñ.nõ loquit᷑ de celo aqueo
qꝛ illa oꝛdinatõ eſt Fᷣm quaʒ facti ſũt celi:ſed adbuc fuit
aqua ibi ſub natura poſſibilis.⁊ nõ fuit vnũquodq; di⸗
ſpoſitũ pᷣm differẽtiaʒ actualẽ. Vñ nõ inuenit᷑ ibi de aq̃
ꝙ ſit celũ.qꝛ aqua refert᷑ ad illas aquas que hñt poſſibi
litatẽ.vt ex eis fiãt res. Ex his que dicta ſũt patet ſitus
celi criſtallini.quia pꝛoximo poſt empiꝛreum.
(Membzumſertum
D ſextũ quo querit᷑ de oꝛdine verboꝝ cõ⸗
curꝛũt quatuoꝛ aꝛticuli.¶ Pꝛimꝰ cũ mul⸗
totiẽs dictũ ſit dixit deꝰ.v. tot ſint verba.
Scdus quaꝛe in ope ſcdᷣe diei additũ eſt
oꝑe pᷣme diei.⸗ Tercius vtꝝ firmam̃
tum quoo eſt in medio aquaꝝ factũ ſit er eadẽ materia
vel ex aqua. Quaꝛtꝰ vtꝝ cum vocauit firmamẽtũ celũ
dixit celum infirmatum.

rticulus ptmus

Opꝛimũ quo querit᷑.cuzʒ multotiẽs dictũ ſit
dixit deꝰ vtꝝ tot ſint ᷣba.qð videt᷑:factis eĩ r⸗
ſpondẽt verba.ſeo diuerſa fuerũt facta.ꝗᷓ et
inerſa vba. 4 Itẽ quotiẽs dic̃ hõ totiẽs multiplicant᷑ vᷣ

hba. 5 a ſili quotiẽs dicit deꝰtot ſũt ᷣba.¶ Contra. Job

xxxũj.ſemel loquit᷑ eꝰ ſcdðo idipᷣm non repetit.⸗ IJtem
verbũ dei eſt ↄſubſtãtiale.dicẽti.ſed nõ ſunt pła ↄſubſtã⸗
tialia.̊ᷓ nõ ſunt pła verba.i ¶ Rũñſio ꝑ boc ꝙ dicit aug.
ſuꝑ Geñ.vnũ verbũ ille ꝗ gehuit in quo dixit oĩa pꝛiuſ
q̃ facta ſũt ſingula.ſed eloquiũ ſcribẽtis deſcendens ad
paruuloꝝ capacitatẽ.dũ inſinuat.ſigillatim genera cꝛe
aturaxꝝ ꝑ ſingula reſpicit vniꝰcuiuſq; generis eternã ra
tionẽ ĩ ᷣbo dei.nec illa repetita.ille tñ repetit ⁊ dixit de
us.¶ SDicendũ eſt &̊ ꝙ veꝝ eſt ꝙ vnũ ẽ verbũ dei quo di⸗
cunt᷑ oĩa.⁊ illud no multiplicat᷑.licʒ multiplicant᷑ facta
ꝑ ipᷣm. Dicere tñ ſumit᷑ multipłr.Mã aliqñ ſumit᷑ ꝓ ge⸗

neraꝛe.⁊ ſic ẽ vnũ dicere ſiẽ vnũ verbũ.Aliqñ accipit pꝓ

creaꝛe.⁊ ſic ſucceſſiue creata ſunt ⁊ facta.diuerſis factis
rñdẽt diuerſe dictões ex ꝑte eoꝝ que dicunt᷑: ᷣbũ tñ qð
dicit.i.creat.nõ multiplicat᷑.nõ em̃ ex ꝑte dicẽtis eſt illa
multiplicatõ. Ao ſcm dicendũ.ꝙ nõ eſt ſimile ð deo
2 hoĩe in dicẽdo.ver bũ em̃ hoĩs eſt extrinſecũ a ſubſtan⸗
tia hoĩs.vñ ex alia ꝑte recipit multiplicatõʒ.vᷣbũ autezʒ
i ẽ aſubſtãtiale:vn nõ miłtiplicat᷑ Fm ſubſtãtiam.

ulus

O ſcðm quo querit᷑.cũ in oꝑe pᷣme dici ſit po
ſitũ fiat lux ⁊ facta eſt lux.⁊ nõ additũ eſt feẽ
2, deꝰ:quaꝛe in oꝑe ſcde diei additũ eſt fecit deꝰ
idet᷑ em̃ ſupuacuũ.i Aã ꝙ dicit᷑ factũ eſt ↄpletionẽ ope
ris ſignat.ↄpletõi aũt nibil addit᷑.i Ad qð videt᷑ ſic re⸗

põdeꝛe aug.dicẽs.ꝙ alit fuit qæ luce ſpũali.ſ.angelica

creatura.⁊ aliter de firmamẽto.i aʒ ãgelica creata co⸗
gnouit in vᷣbo pꝛiꝰfirmamẽtũ · deinde ĩ ſeipo.tercio in ꝓ
pꝛio.Vñ cũ dicit᷑ fiat.⁊ factũ eſt.x fecit:triplex eẽ notat
ĩ ᷣbo.in ↄgnitõe ãgelica in quo ↄgnoſcebat᷑.⁊ ĩ ꝓpꝛio ge⸗

—

nere. Aug.ſuꝑ Geñ. ditio celi pꝛiꝰerat ĩ ᷣbo dei ̃m ge

nitã ſapiaʒ. deinde facta eſt in creatura ſpũali. hoc ẽ in
2gnitõe ãgeloꝝ ſm creatã in illis ſapiazʒ. deinde ꝙ celũ
factũ eſt vt eẽt etiã ipᷣa creatura in geneꝛe ꝓpꝛio.i on ſic
aũt fuit cæ eẽ lucis ſpualis ſcʒ ẽgeli.vt pᷣmo eẽt in deo.2
cinde in ꝓpꝛio geneꝛe.tercio eẽt in ſnipius ↄgnitõe de fa
ciẽdo.¶] Sed tũc obijcit᷑ ſᷣm hoc.qꝙ tũc in teꝛcio die vł in
quaꝛto deberet eẽ ↄſimilis modꝰloquẽdi.ꝗ nõ inuenit᷑

em̃ noie firmũ ꝗd intelligeꝛe videt᷑.

nõ eſt hec rõ. Ad qð rñdet aug.vtens trãſlatiõe.lxx. di⸗
cens.⁊ ſi hec vpᷣba nõ ſint ibi.iñ ibi eſt equipollẽs.vñ po
nit hãc lr̃azʒ in tercio die dixit ↄgregent᷑ factũ eſt.et
ↄgregate ſũt aque.ql Sed adhuc poſſet obijci ð hoc qð
dicit aug.ſi eĩ eẽ in ꝓpꝛio genere eẽt ↄmune oĩbo.ſicut eẽ
in vᷣbo.⁊ eẽ in verbo ꝑ hoc qð d fiat intelligat᷑:eſſe poĩ
Aꝛio geneꝛe in pᷣma die intelligat᷑ ꝑ hoc ⁊ factũ eſt.̊ in
ſcða die ſiłr ⁊ in tercia.̊ ꝑ hoc qð dicit᷑⁊ fecitoꝑtẽt in
telligere eẽ in ↄgnitiõe angeli.⁊ ita his eẽt oꝛdo vt pᷣmo
notaꝛet᷑ eẽ in ᷣbo.deinde in ꝗꝓpꝛio geneꝛe.vltimo ĩ qgeli⸗
ca ↄgnitõe.ſed ſᷣm hoc ſicut agelus ↄgnouit in ſe firma⸗
mentũ factũ.ita in ſe ↄgnouit ſe factü.ꝗᷓ nulla eſt differẽ
tia.iõ videt᷑.ꝙ qꝛ alius eſt modꝰ loquẽdi in hoc ſcdðo die
qᷓᷓ in alijs.pter hoc dico ſine p̃iudicio melioꝛis ſnĩe.q;

in om̃ib oꝑibo intelligit᷑ triplex eẽ.in dro tanqᷓ in pᷣnci⸗

pio.eẽ in ꝓpꝛio genere.⁊ eẽ ad ipᷣm inqᷓtũ eſt finis.⁊ ita
notat᷑ ꝑfectio.Sed duplex eſt eẽ ad ipᷣm initũ eſt finis
vt in ſe ſit ad ipᷣm vt a finẽ.⁊ vt rõnalis creatura ſe et
alia reſerat ad cũ tãꝙᷓ; finẽ. ⁊ hec vocat᷑ ꝑfectõ ſcdᷣa.vt
Soñderet ꝙ hec ꝑfectio ſcdᷣa nõ fuit in rõnali creatura
ãgelica quo ad oẽm ãgelũ.⁊ hoc ꝓpter oꝑa eoꝝ que fue⸗
rũt ĩ ſeda die.vñ ñ dixit vidit de qꝛ bonũ ẽ.ſ̊ vt onderet᷑
ꝙ nõ defuit pᷣma pfectio. ꝓut res in ſe refert᷑ ad deũ tan
ꝙ finẽ.dictũ eſt.⁊ fecit deꝰ. Eñ hugo foꝛtaſſe qꝛ binaꝛiꝰ
ſignũ eſt diuiſiõis.q pꝛimꝰab vnitate ꝓcedit.ſacramẽtũ
magnũ ↄmẽdat᷑.⁊x nõ ſũt laudata oꝑa ſcðᷣa.nõ qꝛ bona
nõ eẽnt.ſed qꝛ maloꝝ ſignũ eẽnt:pꝛia em̃ oꝑa fecit deus
? illa oĩa valde bona erant.ꝗbo vo incrat coꝛruptio.nõ

Nerat ꝑfectõ.ſed venit deinde dyabolꝰ hõ.⁊ fecerunt

ipi oꝑa ſua.a erãt oꝑa ſcdᷣa poſt pᷣma.mala poſt bona:⁊⸗
noluit deꝰ videre oꝑa iſta qꝛ mala erãt.lſed que ꝑ ſapiaʒ
vidit.ꝑ iudiciũ aꝑpꝛobabit.( Si vᷣo obijciat᷑. ꝙ in alijs
diebo nõ eſt dictũ ⁊ fecit. Rñdendũ eſt.ꝙ in illo qð dicit
⁊ vidit deꝰꝙ eẽt bonũ.intelligi etiã dat᷑⁊ fecit:ꝑfectõ eĩ
ſcdᷣa ponit pꝛimã.⁊ nõ ecõuerſo.⁊ iõ cũ dr vidit de eſ
ſet Artie 7 fec.ĩ quo notat᷑ ᷣma ꝑfectio.
rticulus tercins

. D terciũ quo querit᷑ de ipo ſirmamẽto ꝙ ſa⸗
ctũ eſt ĩ medio aquaꝝ. Atꝝ ex eadẽ mateꝛia
factũ eſt. ſi factũ eſt ex eadẽ materia.quõ

dẽ firmamẽtu cu natura aque ſit fluribilis. Si vo non

er eadẽ materia ſed ex alia.quõ dictũ eſt ꝙ factũ ſit ĩ me
dio. mediũ em ↄmũicat cũ extremis.¶ Pꝛeterea qrit᷑ de
figura firmamẽti.vtꝝ ſpericã hẽat figurã.⁊ videt ꝙ ſic

ꝑ hoc ꝙ oꝛbiculaꝛit mouet᷑.⁊ hoc ex ipis ſtellis dephẽdi
tur.¶. ꝛeterea.ſi poſſet ex oĩ ꝑte radiꝰocli dirigi notuʒ

eẽt ꝙ ex oĩ ꝑte ↄnexũ videret᷑. Sed ſi hocẽ.qd eſi qð dicẽ
ps. Extendẽs celũ ſicut pellẽ. Alibi vᷣo ſic dicit Aug.ſu
per Geñ.ponit᷑ ꝙ celũ ſit ſicẽ cameꝛa.¶ Pꝛeterea.ſi fir⸗
mamẽtũ mobile eſt. quõ dẽ ꝙ eſt firmamẽtũ. firmamẽti
B (oas dicẽdũ. ꝙ
celũ qð dẽ firmamẽtũ videt᷑ eẽ ex eadẽ mateꝛia infoꝛmi.

te qua dr. ſpũs dñi ferebat᷑ ſuꝑ aqs nõ tñ ex eadẽ mate⸗
ria ꝓpꝛia.ĩmo ſic differt celũ criſtallinũ a firmamẽto. et

aque inferioꝛes ↄgregate ĩ vnũ locũ.differũt a firmamẽ⸗
to ita differunt materie ſinguloꝛum.¶ Ad ſcom dicẽdũ
ꝙ ſperice eſt figuꝛe ſicut atteſtant᷑ phᷣi: ⁊ depꝛebendunt
hoc ex motu. aũt dicit᷑ eẽ ſicut pellis hoc nõ eſt ſicut
pellis extenſa in rectum.ſed ſicut pellis veſice que extẽ⸗
dit᷑ in connexũ.Vnde nõ eſt ↄtrariũ in illa littera quazʒ
ponit AUugu.ꝙ extenditur ſicut camera:camera em co⸗
tegit exiſtẽtes i ea.ita celum ex om̃i paꝛte ↄtegit.⸗ Ad

teꝛcium dicendum.qꝙ; non eſt contraꝛiuʒ firmamento eẽ

mobile er omi paꝛte vel moueri.firmamentum em̃ dicit

non pꝛopter ſtationemn. ſed pꝛopteꝛ firmitatem. ? intraſ

greſſibilem terminum aquarum ſuperioꝛum.

t di
WI
cle
i
nte
küi
n
Netin
n
ogel⸗
a
dſſer
vde
r
ei⸗
zita
inis
ſeet
,N
ture
eſe⸗
ent
ian
ns

Nus
0h
runt
mnn
pz
alis
Nit
ei
re

Mueſtio
Articulus quaꝛtus

ti
Rticulꝰ q̃rtꝰoccurꝛit h̊ qʒ ſeqt. Vocauit ſir⸗
mamẽtũ celũ.Pt᷑ ei qri.ſi ĩ pᷣncipio dixit celũ
Nifoꝛmit. ſicut exponũt ſãcti.nũc aũt vt plene
Afoꝛmatũ. Vlidet᷑ ꝗꝙ nullũ aliud ſit celũ in foꝛma ꝑfecta
nmiſi fir namẽtũ.⁊ ita nec celu empirꝛeũ nec aqueũ.cũ tñ
ſint ſuꝑioꝛes celi.ꝗ Ad qð videt᷑ dicendũ.ꝙ ſicut ſuꝑiꝰ
Ecelũ ⁊ terꝛã(que ſũt magis ſenſibilia) voluit manudu
cere ĩtellectũ nr̃jm ad ĩſenſibilia.⁊ nõ tm̃ ad alia ſenſibi⸗
lia:Ita cũ nũc vocat firmamẽtũ celũ.hoc nõ eſt vt exclu
dat᷑ intẽtio celi ab empiꝛreo.ſed vt oñdat ꝙ hoc eit illð
celũ de ſuꝑioꝛibo.qð pꝛimo apꝑet nobis.vtrũq; aũt ſcʒ
empirꝛeũ ⁊ aqueũ eſt nobis i nuiſibile.vñ ⁊ iſtud poteſt
dici celũ.qð celat nobis ſuperioꝛes celos.

7

d pꝛima de opere tercie diei.

. Einde queritur de

oꝑe tercie diei.Circa quod querũt᷑ tria
Pꝛimo de oꝛdie verboꝝ.¶ Scðo ð oꝛ
natu terꝛe.4 Tercio vtꝝ ſpine ⁊ aꝛbo⸗
res infructuoſe tunc ſunt pꝛoducte.

bꝛum pꝛimum
Oprimũ querit᷑ ꝓpter ꝗd ſiẽ̃ in pᷣcedẽti bo
diebo dictũ eſt fiat lux ⁊ ſiat firmamẽtum
hoc verbũ fiendi nõ ponit᷑:nũquid hoc eſt
NMAgꝛ terꝛa facta fuit pᷣus ⁊ aque ſilr cũ dicit᷑
NXreauit celũ ⁊ terꝛã.⁊ ſpũs dñi ferebat᷑ ſuꝑ aquas.qðſi
celſſet tũc celũ cum diceret᷑ factũ.nõ oꝑteret dicere fiat fir
mamentũ.l! Pꝛeterea.tũc locutꝰeſt de teꝛra incõpoſita
2 inuiſibili:⁊ ita de infoꝛmi materia.ſiłr de aquis.vnð
neceſſe fuit hic loꝗ de factura aque ? teꝛre.4. Jtẽ oꝛnatꝰ
terꝛe ⁊ aquaꝝ in duobo diebo diſtinguebat᷑.ſicut oꝛnatꝰ
celi ꝑ ſe:deberẽt ergo duo dies ſpectaꝛe ad facturã teꝛre
aque.4.. Pꝛeterea.celum ht ſuum diẽ ꝑ ſe in quo factũ
eſt.ergo paꝛi rõe teꝛra que eſt aliud extremũ deberet bꝛe
ſuũ diẽ ꝑ fe ⁊ ſiłr mediũ ſcʒ aqua.¶:]ʒPꝛeterea.cũ infra fi
at mẽtio de oꝛnatu aeꝛis.quaꝛe ſilłr nõ fit mẽtio de factu
ra aeris ſicut de ags.⸗ Itẽ aque erãt ꝑ totũ.quõ &̊ potu
erũt ↄgregari in vnũ:cũ nõ videamꝰaquã ↄdẽſaꝛi in ſe.
ſicut ẽ de aere. Itẽ de aquis inferioꝛibo dꝛ.ꝙ ↄgregent᷑
in locũ vnũ.de aquis aũt ſuꝑioꝛibo nõ eſt hoc dictũ. cuʒ
tña aque ſuꝑioꝛes ſuũ habebũt locũ ſicut ⁊ aque inferio
res n pꝛimũ dicendum ᷣm aug.qꝙ nõ fuit ſimile de
ags ⁊ teꝛra.ſicut de luce ⁊ firmamẽto.cũ ei factio ad ſpe
ciẽ ꝑtineat.lux aũt ⁊ firmamẽtũ ſpeciẽ habeãt valde di⸗
ſtantẽ a materia infoꝛmi. recte voluit hoc ꝑ verbũ fiẽdi
demõſtraꝛi.aqua aũt ⁊ teꝛra licʒ ſpẽs receperũt ĩ tercio
die.tñ qꝛ maxime accedũt ad materiã infoꝛmẽ.que pꝛiꝰ
dictà fuit noĩe terꝛe vel aquaꝝ.iõ voluit ſub aliquo mõ
loquẽdi eoꝝ facturã deſignaꝛe.dicẽdo ↄgregẽt᷑.vt notet᷑
; pꝛiꝰeꝛãt in ꝓfuſione tũc aũt diſlingueret᷑: ⁊ ſic in vno
quoq; iteꝝ dieꝝ.vna notaꝛet᷑ diſtinctio. Vñ aug.ſuper
BGeñ. axceperũt hec duo ſpẽs illas ꝓpꝛias ⁊ notiſſimas
nobis ⁊ traetabiles.aqua mobilẽ terꝛa ĩmobilẽ. Et iõ ð
aquis dictũ ẽ ↄgregent᷑ aque.ð teꝛra appaꝛeat aꝛida. aq̃
em̃ eſt labiliter fluxa.terꝛa ſtabiliter fixa.q¶ Ad ſcdᷣm vo
Dicchd al ter fit diſtinctio dieꝝ triũ p̃ᷣcedentiũ.⁊ ali
ter triũ ſubſequẽtiũ.ã tres pᷣcedẽtes ſumũt᷑ ſᷣm tripli
cem diſtinctõeʒ lucis a tenebꝛis.aquaꝝ ſuꝑioꝝ ab infe
rioꝛibo, p mediũ firmamẽtũ diſtinctaꝝ.⁊ aquaꝝ ab ari⸗
da.i.terꝛa. tres aũt ſequẽtes ꝗ ꝑtinẽt ad oꝛnatũ nõ ſic:
cũ em̃ lux pᷣmo reſideret in celo empiꝛreo.celũ aũt empi⸗
reñ nuliu habuit oꝛnatũ coꝛꝑalẽ.ſed ſpũaleʒ.ſ.ãgelos.ꝗ
nõ ad factõz coꝛꝑm ꝑtinebãt.nõ em̃ ſũt ex celo empiꝛreo
ꝓter hoc ſuppoſito iſto oꝛnatu.tacuit de illo in illis die
ho in quibo loquit᷑ de oꝛnatu ↄnaturali.Sidera enim ex

Oueſtio quiquageſima

lj.

eadem materia cũ firmamẽto natabilia ex aqua. vola
tilia. beſtie vero ex terꝛa ⁊ reptilia.⁊ hõ ſiłr. Omiſſo er⸗
g celo ⁊ empirꝛeo ⁊ aqueo in diebo oꝛnatus locutꝰeſt ð
irmamẽto qð poit᷑ in genere oꝛnabilis.a terꝛa aliud ex
tremũ.aqua vᷣo cũ aeꝛe mediũ:⁊ ſᷣm bec fit diſtinctio ex
Ete oꝛnatꝰh̊ aũt eſt quia celũ empiꝛreũ cũ ſit vnifoꝛme ꝑ
totũ ⁊ ſupᷣmũ coꝛꝑm.nõ indiguit habere oꝛnatũ ex par⸗
te coꝛpꝑm.cũ ſit coꝛpus ꝑfectiſſimũ ex ꝑte coꝛꝑm in pma
pↄpoſitõe vniuerſi.ſed habuit oꝛnatũ ſpũale.reſpectu em̃
illiꝰhabuit ⁊ habet ꝑfectõeʒ.¶ Ad terciũ dicendũ.ꝙ ter⸗
ra ⁊ aqua plus apꝓpꝛopinquãt ſibi in materia 2 foꝛma.
ꝙ celũ cũ altero illoꝛum:eadẽ eſt eĩ materia ſᷣm trãſmu⸗
tatõeʒ aque ⁊ teꝛre.celi aũt materia eſt ingenerabilis ⁊
incoꝛruptibilis.i.que nõ coꝛumpet᷑.nec ſᷣm ꝑtẽ nec ᷣm
totũ.⁊ iõ in vno die ↄiunxit iſla duo que inſeinuicẽ eꝛãt
ↄꝓfuſa.4: Ad quaꝛtum vo dicendũ.qꝙ ſub aeris ratione ñ
fit mẽtio:ſed ſub ratione aquaꝝ ⁊ dicit᷑.aues multipli⸗
cent᷑ ſuꝑ teꝛram.nõ dicit in aere:⁊ ita ſicut ibi tm̃ loqui
tur de aquis. ita ⁊ bied S ðvᷣo querat᷑.quaꝛe nõ fit mẽ
tio de factura aeris. ſicut aque ⁊ terꝛe. Rñſio ꝙ loquit᷑
vt appᷣhendentibo ſenſibilia.⁊ ideo loquit᷑ de aqua ⁊ ter
ra que videri qoſſũt:aer aũt nõ videt᷑.⁊ ideo nõ ſit mẽtio
nec in oꝑe diſtinctõis nec oꝛnatus de aeꝛe.ſed totũ noti⸗
ficat ꝑ celum ⁊ teꝛram ⁊ aquam. dat᷑ em̃ intelligi aeris
diſtinctio a terꝛa.in diſtinctõe aquaꝛum. cũ em̃ ↄgregã⸗
tur aque cum nõ ſit vacuum.neceſſe eſt aliquod coꝛpus
replere ſpaciũ. Ad illud vᷣo quod quinte obijcit᷑. Rñ⸗
cet Aug.ↄtra manicheos.ꝙ cũ dicit᷑ ↄgreget᷑ aqua que
ſub celo eſt in congregationẽ vnaʒ.hoc dicit᷑ vt illa ma⸗
teria coꝛꝑalis foꝛmetur in eaʒ ſpeciem quaʒ habent iſte
aque viſibiles.ipᷣa em̃ cõgregatio in vnũ.ipᷣa eſt aquaꝝ
foꝛmatio.iſtaꝝ quas videmus ⁊ tangimus.om̃is em̃ foꝛ
ma ad vnitatis regulã cogit᷑.Et quod dicit᷑ appaꝛeat aꝛi
da.quid aliud dici intelligendũ eſt.niſi vt illa materies
accipiat viſibilẽ foꝛmã quaʒ habet nunc terꝛa iſia quazʒ
videmus ⁊ tãgimus.Superius ergo quod nominabat
terꝛa.inuiſibił ⁊ incompoſita materie cõfuſio ⁊ obſcuri
tas nominabat᷑:⁊ etiã noĩabat᷑ aqua ſuꝑ quã ferebatur
ſpũs dei.eadẽ rurſus materia noĩabat᷑:nũc vpᷣo aqua iſta
⁊ terꝛa foꝛmant᷑ ex ip̃a materia.que ipᷣis noibo apellaba
tur anteꝙᷓ foꝛmas iſtas quas nũc videmꝰacciꝑet᷑. Al pt
dici ſic alij ſentiũt.ꝙ illa ↄgregatõ fuit ↄdẽſatõ in paꝛte
vna.⁊ raꝛefactio ex ꝑte altera:vt ex ꝑte aeꝛis eẽt raꝛeſfa⸗
ctio ⁊ maioꝛis loci occupatio.ex ꝑte aque ↄdẽſatõ ⁊ mi⸗
noꝛis loci occupatõ.q¶ Ad ſextũ dicendũ eſt.ꝙ de aquis
inferioꝛibo dictũ ẽ.ꝙ ↄgregent᷑.qꝛ mioꝛẽ lecũ occupabat
in ſpẽ aque ſuꝑioꝛes nõ.qꝛ magis dilatabant᷑. hugo vo
ad miſteriũ refert. Vñ dicit eſt in illo ꝗ interiꝰfabꝛicatꝰ

eſt mũdo quidã huiꝰoꝑis foꝛmã ⁊ exẽplaꝛ hñs vbi teꝛꝛa

quedã doꝛſũ poſita ↄſiſtit ſenſualis natura hoĩs:celum
aũt ſurſũ puritas intelligẽtie.⁊ quaſi quedã immoꝛtał
vite motu vegetata rõ.duas vᷣo tadiſſimiles in vno hoĩe
naturas magna quedã veſiderioꝝ moles hinciĩde fluctu
antiũ.⁊ in ↄtraꝛio motu ſepe alterno tendentium ober⸗
rat.quia ⁊ aliud eſt qdð ſubtus caꝛo ex infirmitate pꝛeſſa
appetit.⁊ aliud qð ſpũs ſurſũ ꝑ contemplatõʒ veritatis
eleuatus intendit:ſed fit aliquotiens.vt contraꝛij motꝰ
ↄfuſioneʒ gignant.niſi ratio media interueniẽs.diuidat
abinuicẽ ⁊ diſcernat volũtates ⁊ apꝓpetitus. deſideriaq;
diſiudicet.quid ſit vicʒ quod ex caꝛne deoꝛſuzʒ trahit.qd
quod ex ſpiritu in ſuꝑna inbhiat.ſummũ illud ⁊ immoꝛ⸗
tale bonũ ambiens. nam ipᷣa ratio quaſi quedã iudicij
ſenſura in medio ſe collocat. atq; hinc ſuꝑceleſtes aq̃s.
illinc aũt eas que ſub celo ſunt ſeꝑatim diſponit.nõ po⸗
teſt inferioꝛ coꝛruptela ſuꝑioꝛem paꝛtem anime interſice
re.neq; ipᷣa que ſurſum eſt ſinceritas.ad ea que ſubt ſũt
abiecta ⁊ vilia ſeſe inclinaꝛe.

dᷣo punctionis ⁊ infructuoſitatis poſt peccatum ſic ſũt
conuerlſe.

WMnelſtio quiquageſima

ſecunda. de opeꝛe quaꝛte diei de oꝛnatu celi.

Equituꝛ de bis que
ꝑtinent ad oꝛnatũ. Oꝛnatus aũt eſt tri⸗
plex. ſᷣm tria genera locoꝝ:celũ ⁊ terꝛã
⁊ coꝛpus mediũ qð ↄtinet aerẽ ⁊ aquaʒ
L Pꝛio ergo agit de oꝛnatu celi. Scðo ð
oꝛnatu coꝛꝑis medij. Lercio de oꝛnatu coꝛꝑis vltimi.
SAic em̃ oꝛdinãt᷑ ᷣm gradũ nobilitatis.⁊ ſic determia⸗
bant in ſua factõe.pᷣmo firmamẽtũ quod dictũ eſt celũ.
Cxceinde aqua in ſua ſpẽ.tercio teꝛra que dicta eſt aꝛida.

Membenz ſecundnʒ

DO ſecundũ membꝝ quia dixit deus geꝛmi
net terꝛa ⁊c̃.queſtio eſt. propter quid iſte
oꝛnatꝰteꝛre.nõ ꝑtinet ad diẽ ſeꝑatũ. ſicut
eſt de animãtibo foꝛmatis ð teꝛra⸗ Pꝛete
ea. ſicut in pᷣma die dicit᷑ fiat ⁊ factũ eſt.⁊ vidit deꝰ eſ⸗
ſſet bonũ.in alijs diebo ꝑ equipollẽtiaʒ pᷣterqᷓ ĩ ſcdᷣo.ita
2 hic dz germiet teꝛra ac. 2 poſt dẽ ⁊ factũ eſt.⁊ vidit de⸗
. us ꝙ eẽt bonũ:⁊ ita videt᷑.ꝙ ad vnũ diem ſeꝑatũ ꝑtine⸗
at. ¶¶ Toꝛte dẽ ſicut dicit aug.ꝙ ille oꝛnatꝰad eundẽ dieʒ
ꝑtineat.qꝛ heꝛbe ⁊ aꝛboꝛes fixe ſunt radicibo.⁊ ita ↄnu⸗
merant᷑ cũ teꝛra:nõ ſic aũt de aĩantibo que facta ſũt ĩ ſex
to die vł quinto die. Sed obijcit᷑ in ↄtraꝛiũ ꝑ oꝛnatũ fa⸗
ctũ in quaꝛto die:ſol em ⁊ luna 2 ſidera facta ſunt ĩ quaꝛ

„*

to die.⁊ ꝑtinent ad oꝛnatũ firmamẽti.⁊ fixa ſũt ĩ firma⸗
mẽto.ſic dicunt phi.ergo ꝑ pᷣdictã rõeʒ deberẽt in ſcðo
die cũ firmamẽto ↄputaꝛi.ſed nõ ↄputant᷑.eꝛgo ñ eſt hec
6Pier quã aꝛboꝛes⁊ heꝛbe ſub vno die cũ terꝛa ↄputãt᷑
Rñderi pt᷑ vł ſᷣm opinionẽ illoꝝ qui dicũt ſydera ha
ere ꝓpꝛiũ motũ.quã oꝓinionẽ recitat Aug. vel ſi fixa
ſũt in ſuo oꝛbe ſicut dicit phᷣus.diſtinguendũ eſt inter fi
xũ ⁊ fixũ.Eſt em quoddã fixũ.qð oꝛit᷑ ex illo cui eſt infi⸗
xũ.⁊ eſt aliud fixũ qð factũ eſt in illo cuiꝰeſt oꝛnatus:pꝛi
mo mõ dẽ de heꝛbis ⁊ aꝛboꝛibo.ſcdo mõ dicit᷑ ð ſideribi
VUñ pᷣmo mõ geꝛminet teꝛra ⁊c̃. Scðo dicit fiãt lumina⸗
ria in firmamẽto celi ⁊c̃.fixũ ergo qð oꝛit᷑ ex teꝛra ſicut
dicit phᷣus.ꝙ teꝛra eſt mater herbaꝝ.ↄputat᷑ ĩ eodẽ die
cũ illa:aliud vᷣo fixũ nõ ↄputat᷑. Et licet dicat᷑ ꝙ teꝛra p
ducat reptile.hec pductio aĩantiũ eſt.vt aĩantia accipi⸗
ant materiã quodãmõ elongatã ab ipᷣa teꝛra: elementa
em̃ omixta cũ teꝛra ſũt materia aĩiantium.⁊ vltra ↄmix⸗
tionẽ hñt quandã aliã ꝑmixtionẽ. In heꝛbis vᷣo eſt ↄmi⸗
xtio.⁊ hñt naturã ꝓpinquã teꝛre.hoc aũt ẽ alterius oſi⸗

deratõis.! Ad aliud dicẽdum ꝙ licet dicat᷑ hoc ꝑ eꝗpo

lentiã.fecit ⁊ factũ eſt.⁊ vidit ꝙ eẽt bonũ.nõ tñ ꝓpteꝛ hoc
debebat dici ſeꝑatio diei.ſed vnũ factũ dupłr axpꝛobat᷑:
terꝛa em fuit ſub duplici rõe cum apaꝛuit.habebat ei p
pꝛiã naturã ᷣm quã dicebat᷑ arida.habebat etiã in huᷣo
re ↄmixtã:rõe cuiꝰ germinabat herbas ⁊c.⁊ ſic vnũ fa⸗
ctũ dupłr ↄmẽdat᷑.¶ Sed quaꝛe de materialibo nõ ẽ fa⸗
cta mẽtio vt lapidibo ⁊ hmõi.Rñſio videt᷑ ꝙ hec in teꝛꝛa
latebat.vel foꝛte metalla ⁊ lapides pcioñ poſt ꝑ oꝑatio
nẽ ſuꝑioꝝ coꝛꝑm hñtiũ efficatiã ĩ teꝛra hic ꝓduxerũt.

terciũ quo querit᷑ de hoc ꝙ dicit ᷣm ali
am trãſlationẽ.germinet teꝛra herbaʒ pa⸗
buli.Querit᷑ em de ſpinis.vtꝝ tũc ꝓducte

lunt. ſimilit de aꝛboꝛibo infructuoſis:qð ñ

videt᷑ ex ipa virtute lẽe.dicit᷑ em herbã pabuli. ſimilit᷑

lignũ faciẽs fructũ ſᷣm genꝰ ſuũ.¶ Ad quoo rñdet aug.

ↄtra manicheos ita dicẽs.Ergo dicẽdum eſt.ꝙ ꝑ pecca⸗

tũ hoĩs teꝛra maledicta ſit.At ſpinas paꝛeret.nõ vt ipᷣa
penas ſentiret.que ſine ſenſu eſt: ſed vt peccati hum ani
crimẽ.ſem ꝑ hoibo añ oculos poneret quo admonerent᷑
aliqũñ a pctis auerti ⁊ ad dei pᷣcepta ↄuerti.heꝛbe aũt ve⸗
nenoſe ad penã vel ad exercitiũ moꝛtaliũ create ſunt.et
hoc totũ ꝓpter pccẽm.qꝛ moꝛtales pꝰ peccatũ facti ſumꝰ.
ꝓ infructuoſas vo aꝛboꝛes inſultat᷑ hoĩbo.vt intelligant
ꝙᷓᷓ ſit erubeſcendũ hoĩbo.ſine oꝑibus bonis in agro dei
eſſe hoc eſt in eccłia.⁊ timeãt ne deſerat illos deꝰ: gꝗa et
ip̃i in agris ſuis in fructuoſas aꝛboꝛes deſerũt. nec ali⸗
quã culturã eis adhibẽt. Añ pctm ergo hoĩs nõ eſt ſcri⸗

ptũ.q; teꝛra ꝓtulerit niſi heꝛbã pabuli ⁊ ligna fructuoſa

poſt petin vᷣo videmꝰhoꝛrida ⁊ infructuoſa de teꝛra na⸗
ſci credo ꝓpter eã cauſã quã diximꝰ. Poſſet tñ dici alit.
ꝙ ſpine ⁊ hñt iocũditatẽ rõe floꝝ ⁊ fructuũ.⁊ hñt pun⸗

ctionẽ. rõne ergo iõcunditatis ⁊ fruetuoſitatis pñt dici

facte in tercio die.⁊ ita videt᷑ dicere damaſcenus :ratõe

Agit aũt ſic ð oꝛnatu celi ſiue firmamẽti.Pꝛio oñdit p
Ralt ũ luminaꝛiũ.q̃ ad oꝛnatũ ſpectãt a ſua cꝗ.cum diẽ
iãt lumĩaꝛia.Scðo deſignat ea in ꝓpꝛio genere.⁊ faciũ
eſt. Tercio ꝑfectõzʒ ſᷣm ſua genera.Quaꝛto ↄpoſitõʒ ad
finẽ.Et poſſunt hec quatuoꝛ diſtingui ſᷣm q̃tuoꝛ cauſas
Pꝛimũ ad efficientẽ. Scõm ad materialẽ cauſã diſpoſi
tam.Terciũ ad foꝛmã opletã. Quaꝛtũ ad cãm finalem.
¶ Pꝛimo ergo oñdit facturã luminaꝛiũ. Scðdðo ad quẽ
vſu.⁊ oñdit multiplicẽ vſum.diſtinctõʒ diei ac noctis.
ſignatõʒ impꝛeſſionũ quoꝛundãa inferioꝛũ.diſtinctioneʒ
poꝛum. oꝛnatum celi. .

ꝓtinẽtibo ad oꝛnatũ dic̃ ꝓducat ⁊c.in hac
aũt die fiãt lum inaꝛia:nec dicit ex firma
mẽto ſed in firmamẽto.iõ pt᷑ queri.exquo
facta ſũt lumiaꝛia tanꝙ; ex ꝓpinqua mateꝛia.Ad qð fac̃
ꝙ lux q facta eſt ĩ pꝛimo die nõ deſierit eẽ.hec em̃ magis
videt᷑ ↄuerſa in lumĩaꝛia:vt q̃ pꝛius diſtinguebat diẽ et
noctẽ.nũc amplioꝛi mõ viſui accõmodata.⁊ eidẽ mõ pfe⸗
ctioꝛi.eo ꝙ in eo fit lumẽ ꝑfectius ⁊ diſtinctiꝰ:recte ̊ vi
det᷑ dictũ.q lumĩaꝛa ſint ꝑfecta ĩ firmam̃to ñ ex firma⸗
mẽto:ſic dꝛ ĩ ſequẽtibo.ꝓducãt aq. ꝓducat terꝛa.⁊ ẽ mo
dus talis loquẽdi.quẽadmodũ ſi poneret᷑ gẽma pcioſa ĩ
anulo ad decoꝛẽ anuli.Vñ ĩfra ſeꝗt᷑⁊ poſuit ea ĩ firma⸗
mẽto. ¶ In firmamẽto celi. De hoc querit᷑ gad dicat᷑ hic
firmamẽtũ. Solemꝰem̃ dicere firmamẽtũ in qͥ ſũt ſtelle
fixe:ſed ſic nõ pt᷑ accipi.ã loquit᷑ hic de lumiaꝛibo ſole
⁊ luna.hec aũt lumiaꝛia nõ ſũt in firmamẽto.i.celo ſtel
laꝝ fixa ꝝ.ergo ſic nõ pt᷑ accipi firmamentũ.⸗ Pꝛeteꝛea
ad quid dixit firmamẽtũ celi ⁊ ñ celo.¶ Ad qð dicendũ
q; famamẽtũ h̊ accipit᷑ ꝓ toto coꝛpe ĩ quo ſũt ſtelle fire ⁊
qᷓ dicunt᷑ erꝛatice.vñ ↄtinet h̊ ſeptẽ ſperas ſᷣm phos.ſ.ce
lũ ſtellatũ.⁊ celos in ꝗbo ſũt ſeptẽ planete.i AYld alið di
cẽdũ.ꝙ ſignant᷑ dirit in firm amẽto celi.vt deſignaꝛet il
lam ptẽ celi que eſt ſupꝛa celũ etheꝛeũ.i.in illa ꝑte q̃ di⸗
uidit aquas ſuꝑioꝛes et inferioꝛes.

embꝛuz ſecunduʒ

Oſcõm quo querit᷑ ad quẽ vſũ facta ſint
lumĩaꝛia ⁊ circa h̊ querũt᷑ totidẽ aꝛticuł.
Pꝛimꝰeſt de pꝛimo actu lucis ⁊ ad quid
terminat᷑. Scðus de diſtinctõe tempoꝝ
qualiter ſint in ſigna ⁊ de ãno lunaꝛi ⁊ ſolaꝛi.¶ Ter⸗

cius de magnis luminaꝛibo ſole vicʒ ⁊ luna.ꝗ4l Quartꝰ
æ oꝛnatu celi cũ addit᷑ ſtellas ⁊ de quibus ſtellis intel

ligit. ta fixis tm an et ð erꝛaticis ⁊ qmotu moueat᷑.
Articulus peimus

Einde ſequit᷑ vt luceãt ſuꝑ terꝛã. Notat᷑ bic
pꝛimus actꝰlucis.s ad ꝗd terminat᷑reflectit
em̃ radiꝰlucis ex reſiſtẽtia teꝛre vł coꝛꝑis teꝛ
reſiris:⁊ lʒ luceat ſuꝑ aeꝛẽ vel ſuꝑ aquã.tñ nõ dr̃ hoc.q;
virtꝰĩ ſuo vltimo determinat?᷑ ⁊ ĩ illo alia dant᷑ intelligi

eſi
h
ne

ſltri

dgna
do
eimni.
nmng⸗
eli.
da.
itp
die
ein
dſas
ſſo
llen,
doe
ts.
ne

in
ii⸗

nibus.

ta ſigna in

ueſtio

¶Ee pſint diei ac nocti:alia lr̃a habet.ſint in inchoatõ

nem diei ac noctis:ratõe cuius obijcit᷑.õne ex pꝛeſen⸗

tia ſolis ſuꝑ terrã eſt dies.ex abſentia eiꝰ eſt nox: Kſol
eſt ad vtrũq; cũ ꝑ ipᷣm diſtinguat᷑ veſꝑe et mane.læꝛe
terea.ↄtingit ꝙ luna nõ ſemꝑ lucet in noſtro emiſperio

in initio noctis. qd ergo erat dicere. et ſint in inchoatio

nẽ diei et noctis.tanqᷓ luna eſſet in inchoatõem noctis.
ſemꝑ lucẽs in noſtro emiſperio.
ꝙ noſtra tranſlatõ aꝑtius deſignat.que dicit vt pꝛeſint
diei ⁊ nocti:ſol em preeſt diei in lumie.et luna pꝛeeſt no
cti:nõ ꝙ ſꝑ luceat luna in noctec(cũ em ↄiungit᷑ ſoli.non
tũc apparet lu nẽ eius)ſed hoc eſt.qꝛ domĩatõ in die ⁊ in
nocte quo ad effectue.maxime penes iſta luminaria di
ſtinguant᷑:ſed ipᷣa eſſentia noctis ꝑ defectũ ſolis in nro
emiſperio determinat᷑.¶ Ad ſcdᷣm dicendũ. ꝙ licet dic
aug.ꝑ inchoatõem deſignat᷑ pꝛincipiũ.nomine vo pꝛĩci
pij deſignat᷑ pricipatus:ſic em eſt in greco. dĩ archin.
vnde notat᷑ pꝛincipatus ſolis tanqᷓ; luminaris in die. et
iune tanqᷓ lumiaris in nocte. Vnde augꝰ. ↄtra maniche
os.ſi ꝑ inchoatõem pꝛincipiũ intelligas. et pꝛicipiũ pꝛt
cipatu:manifeſtũ eſt quoniã ſol ꝑ dieʒ pꝛincipatũ tenet
luna ꝑ noctẽ:qꝛ et ſi cetera ſidera tũc aꝓpareant illa tñ
ſuo fulgoꝛę ꝗmia ſuꝑat.et ideo pꝛinceps eoꝛũ rectiſſime
dici dBobn etiã querit᷑ de hoc qð dicit᷑.diuidant
diem ⁊ nòctẽ: cũ prius facta fuit diuiſio diei ⁊ noctis:.
4l Ad quod dicit aug.contra manicheũ.ꝙ licʒ pꝛius fu
erit diuiſio diei et noctis.nõ tñ ꝑ diuerſitatẽ luminari⸗
um.vt vnũ luceat de die aliud de nocte. Vnde dicit au⸗
guſti.otra manicheũ ſicut dictũ eſt:diuidãt diẽ ⁊ noctẽ.
tanq; ſi diceret᷑.ſic inter ſe diuidãt diem.vt ſoli dies det᷑
nox vo lune ⁊ ſideribo ceteris: que duo iam diuiſa erãt
ſed nõdum inter ſidera.vt iam certũ eſſet de ſideruʒ nu⸗
mero.quid per diem.quid per noctem appareret homi⸗

rticulus ſecundus.

Einde querit᷑.de hoc qð dicit᷑in tꝑa.dies ⁊
annos.2⁊ ſigna.qualiter em̃ ſunt in ſigna.nõ
ne pꝛeter ſolem et lunã ⁊ planetas ſunt poſi⸗
celo. VUnde zodiacus ſignifer dicit᷑.¶ Prete
rea.nõne ſunt ſigna plurima in celo pꝛeter illa duodeciĩ
ſicut dicũt phᷣi:que vergũt ad auſtrum vel aquilonem.
Quid ergo eſt qð dicit᷑ de ſole ⁊ luna et planetis.⸗. IOtẽ
ſi ſol ⁊ luna ⁊ planete ſunt ſigna eoꝝ q̃ fiunt in infeꝛioꝛi

bus. nũgꝗd determinãt cauſas aliqͥꝝ:a ſi ſunt cauſe aliqͥ

rum vel ſigna.quoꝝ ſunt cauſe vel ſigna: nungd oĩim?
ME. aũt ſint cauſe pluuie? ſiccitatis caloꝛis ⁊ frigoꝛis.
videt᷑ ꝑ hoc.ꝙ cũ ſol apꝛopinq̃t ad cancrũ.maioꝛ ẽ fer
uoꝛ frequenter:tũc em̃ eſt quaſi ſuꝑ cenit capitũ noſtro
rũ.cũ aũt vergit ad capꝛicoꝛnũ.maioꝛ eſt intẽperies fre

quenter:eodẽ mõ magis videmus tonitrua fieri in vere
vel eſtate q; in hyeme.dicit em̃ ph̊s inꝗrẽs cãm genera⸗

tõnis et coꝛruptõis.ꝙ ſolꝑ ſui allatõem 2 ablatõeʒ cã
eſt niuerſalis hoꝝ.licet alie ſint cãe ꝑticulares.⸗ Pre
terea.ex rõe cãe arguit᷑.Cauſa em̃ eſt cuius eẽ ſeꝗt᷑ ali⸗

ud ꝑ ſe ⁊ nõ ſm accidẽs: ſ̊ motũ lumiariũ ꝑ ſe et nõ ſ̃m
accidẽs ſeqꝗt᷑ iſta variatõ.ſ.excellẽtia frigoꝛis caloꝛs ⁊c

& hbec luminaria ſunt cã hoꝛũ.Contra.dama.Qos aũt
dicimus.qm̃ nõ ipᷣa ſunt cauſa alieuius eoꝝ q̃ coꝛrũpũ

tur. Signa magis ſunt ymbꝛiũ ⁊ trãſmutatõis aeris.

4 YItem ſuppoſito ꝙ aliqͥ mõ dicãt᷑ eẽ cauſe aliq̊ꝝ. in in⸗

ferioribo.põt queri.vtꝝ oĩm:Et videt᷑ ꝙ ſit variatõ im

mineralibo. Fm boc lumĩiaria.vñ dicũt ſᷣm aſpectũ lu⸗

minariũ metalla fieri diuerſa in diuerſis terris:quedã
em̃ abundãt in auro.quedã in argẽto ⁊c̃. Similit ma⸗

mfeſtũ eſt.ꝙ diuerſitas planetaꝝ eſt in diuerſis regiõi⸗

bus ᷣm aſpectũ iſtoꝝ lumĩariũ maxime ſolis ⁊ lune:
eodem mõ diuerſitas in aialibo.quedã em̃ plus abũdãt
in vna regiõe jᷓ; in alia.et vnde h̊ eẽt.niſi ꝙ quedã cali⸗
dioꝛes ſunt alijs.q̃dã frigidioꝛes. In hoĩe etiaʒ videmꝰ
variatõeʒ ex ꝑte coꝛꝑm.qdã em̃ ſunt vniꝰcaloꝛis magis

d quod dicenduʒ

lij.

quidã alterius. quidã paſſibilioꝛes.quidã minus paſſi

biles:ex ꝑte vᷣo aĩe quidã ſunt iraſcibilioꝛes.qdã tꝑatio

res.quidã ꝓmptioꝛes ad vnũ peccatũ qᷓ ad aliud: ex qͥ

videt᷑.ꝙ cauſatõ illoꝝ lumiariũ extẽdat ſe ad oĩa inferi

oꝛa. Cõtra.dama.ponit rões ꝙ nõ ſunt cãe eoꝝ q̃ ſunt

in nobis. Vñ dicit.nos dicimꝰ qm̃ ſigna quedaʒ ex ip̃is
ſunt ymbꝛis ⁊ ſiccitatis.frigiditatis.caliditatis ⁊ hũi⸗

ditatis.et hoꝝ taliũ:nr̃oꝝ auũt actuũ nequaqᷓ.nos em li

beri arbitrij a ↄditoꝛe facti.nr̃oꝝ dñi exiſtimus actuũ:
ſi em̃ ex aſtroꝝ alatõe agimues.vᷣm neceſſitatẽ agimꝰqð
agimus.qð aũt neceſſitate fit.neq; virtus neq; malicia

eli:ſi aũt neq;ʒ virtutẽ neqʒ malicia babemus.neq; laudi

bus neq; vituꝑationibo exiſiimꝰdigni vel toꝛmẽtis. In
neniret᷑ aũt ⁊ deus iniuſtus.his quidẽ bona.illis tribu
latões dãs:̊ neqʒ gubernatõeʒ neqʒ ſuaꝝ creaturarũ
teus faciet ꝓuidetia.ſᷣ̊ ⁊ ratõnale ſuꝑfluũ in nobis erit
nullius em̃ exñtes.actꝰdñi ſuꝑflue ↄſiliamur.rõnale at
oĩno ↄſilij gr̃a datuʒ eſt nobis.Vñ oẽ rõnale ⁊ arbitrio
liberũ eſt. ¶ Ad qð dicendũ ꝙ oĩa ſigna q̃ ſunt in celo.
ſunt vel pꝛicipalia q̃ ſunt in ʒodiaco.vel vergẽtia ad au
ſtrũ vel aglonẽ.⁊ oĩa determinãt᷑ ꝑ ſtellas.⁊ vocãt᷑ ima
gines ex pluriũ ſtellaꝝ ↄiũctõe.Dicũt᷑ aũt ſigna.qꝛ ali⸗
quã ſignificatõem pꝛebent ſuꝑ iſta inferioꝛa:ſ imilit gn⸗
qʒ planete.hñt ſignifieatõem aliquã ᷣm differentiã ſin
motus vel aſpectus ſuꝑ iſta inferioꝛa.pꝛincipaliter vᷣo
ſol ⁊ luna ſunt in ſigna.et ideo in alia trãſlatõe dicit᷑.fi⸗
ant ſidera in firmamẽto celi.vt ꝑ ſidera hec oia ↄniter

intelligant. In nr̃a vo trãſlatõne dicit᷑.fiãt lumiaria.et

etiã ↄmũe eſt.licʒ magis ſpeciſicet de ſole et luna.q Ad
aliud videt᷑ dicẽdũ ſine pᷣiudicõ melioꝛis ſnĩe.ꝙ cã dicit
duobo modis.AUno mõ illð qð infallibiliteꝛ ⁊ ſꝑ ꝓducit
ſuũ effectũ.vel adminꝰ ſine quo nõ ꝓducit᷑ effectꝰ. Alio
vo mõ dicit᷑ cã illð.quo mediãte pluries ꝓducit᷑ eſtectꝰ

Pꝛumo mõ nõ credo luminaria eſſe cam iſtoꝝ effectuũ:

nõ em̃ ſꝑ ᷣm ſuã diſpoſitõem hos effectus ꝓducũt.ſine
em̃ hoꝝ ꝓpꝛia diſpoſitõne volũtas dei cũ expedit aliqñ
hos effectus ꝓducit.his etiã exñtibo in ↄtraria diſpoſi⸗

tõne.Secũdo mõ poſſunt dici cã.qꝛ cooꝑant᷑ ad genera
tionẽ ⁊ coꝛruptõem quoꝛũdã rerũ.ꝑ hoc põt ſolui ↄtra⸗

rietas inter iopem dama.⁊ phos.Gamal.em̃ loquit᷑ de
cã ſimpliciter. IJpi vᷣo loquũt᷑ de cã ꝓpinqua vt frequen

ter. Cõtingit em ſiccitas in hyeme ⁊ abũdãtia pluuiaꝝ

in eſtate.⁊ ſimiliter atingit de caloꝛe et frigoꝛe. ¶ Ad ſe
cũdũ dicẽdũ. ꝙ nõ oĩm dicũt᷑ ſigna vel cauſe.hᷣ ſic dicit

iohes dama. Signa ſunt frigiditatis ſiccitatis ⁊c.¶ õ

aũt ſunt ſigna eoꝝ q ꝓpꝛie ſunt ab aĩa rõnali.ſic diẽ io⸗
hanes dama.in auctoꝛitate ſupꝛadicta. Vñ cũ inuenit᷑

a phis ꝙ ſunt ſigna iracũdie vel furoꝛis vel furti.⁊ ita
de quibuſdã alijs hoibo.Reſpõſio.ꝙ cũ luminaria faci

ant immutatõem in aere ⁊ alijs coꝛꝑibo.pꝑ hoc etiã faci⸗
unt immutatõeʒ in nr̃is coꝛꝑibo:aia vᷣo ratõnalis incli

nat᷑ ꝑ liberũ arbitriũ ad ſequẽdũ imutatõeʒ factã in coꝛ

poꝛe.tũc pñt ſequi diſpoſitões ex ꝑte aĩe.ſᷣ haꝝ diſpoſi⸗
tionũ cã eſt ip̃a aĩa.nõ em̃ ncce eſt ĩam inclinari vel ſe⸗

qui impᷣſſiões vel paſſiões factas in corꝑibo. Beinde
querit᷑ de h̊ ꝙ dicit᷑ in tꝑa et dies.cũ tpᷣs et dieò pᷣceſſeꝛit

I Ad qð dicẽdũ.ꝙ tꝑa pᷣceſſerũt ⁊ dies:̊ nõ erat lnmi⸗
naria.que ita manifeſte diſcernerẽt dies pꝛius.ſicut tũc

tꝑa vᷣo pñt dici.ver.eſtas.autũnus ⁊ hyems: q̃ ꝑ motũ

ſolis diſcernũtur.q̃ prius nõ diſcernebant᷑. Et hoc diẽ

Joh. Dama. Similiter ſolſticiũ eſtiuale et byemale. et
eæquinoxiuʒ vernale autumnale.ꝑ Bᷓ diſtinguunt᷑ dies.

etiã licʒ priꝰ hr̃ent diſtinctõem.nõ tñ quã mõ hñt..ADõ

em longioꝛes ſunt dies in eſtate ⁊ bꝛeuioꝛes noctes. In

hyeme vo ecõuerſo:et ideo recte dixit in temꝑa et dies.
Be anno aũt ptʒ. ꝙ eſt annus ſolaris ? annus luna

ris:ꝗ determiant᷑ ſᷣm motũ lumiariũ ſolis ⁊ lune.lInde
aug.ↄtra manicheũ.In ſigna ⁊ tpa dictũ eſt.vt ꝑ hec ſi

dera tꝑa diſtinguãtur.⁊ ab homibo dinoſcant᷑:qꝛ ſi cur
rãt tꝑa.⁊ in illis diſtinguãt᷑ articulis.ꝗ artieuli ꝑ ſideꝝ
curſum denotant᷑.poſſunt quidã currere temꝑa atqʒ pᷣ⸗

.
—

C
—

.„ .„ „7 . . . —
fixis.qꝛ dixit.ꝙ poſuit ea in firmamẽto

ratieis.qꝛ ↄnumerat cũ ſole et luna.q⸗ e videt᷑ de

terire.ſed intelligi et diſcerni ab hoĩbo nõ pñt: ſicut ho⸗
re qñ nubilus dies ẽ.⁊ trãſeũt ꝗdẽ et ſua ſpacia pagũt.
ſ diſtingui a nobis et notari nõ pñt.¶ Sʒ obijcit᷑.ſi luũa
fuit ↄdita cũ ſole.ꝓpter ꝗd annus lunaris nõotinet tot
dies qͥt ſolaris? Annus em̃ ſolaris ↄtinet tricẽtos ſexa⸗
gintagꝗnq; dies cũ q̃drante.vñ oputant᷑ in ano biſerxtili
tricẽti ⁊ ſexagintaſex. Annus vo lunaris ↄtinet tricen⸗
tos ꝗnq̃gintaq̃tuor. Ad qð rñdet.ꝙ fuit ↄditus in q̃ꝛto
die mũdi.luna voo fuit cõdita ꝑfecta ſiue plena. ſic dicit
dama. decebat em̃ eã ↄpletã in lumie fieri. Auguſt.tñ ñᷣ
hoc diffinit.ſcʒ q in plenilunio.ſᷣ ꝙ ꝑfecta ſic arguit.qꝛ
a ꝑfectiſſimo ↄditoꝛe ↄdita: cũ ̊ luna eſſet ↄdita plena.
ſol aũt in quarto die mdi opoꝛtuit ꝙ anticipaꝛet cũ ſole
vndecim diebo. vt ſic eẽt quitadecima.⁊ ſic eẽt q̃ſi in op⸗
poſitõe ſolis.⁊ ex hoc ꝓceſſu tꝑis accidit.ꝙ annꝰ luna⸗
ris excedebat᷑ ab anno ſolari.ſicut dicit damalſ.
DOaquartũ articulũ qͥ agit᷑ de hoc qð ſequit᷑
Jecit duo magna lumiaria.maius ſolis.mi
nus lane.4 Sʒ obijcit᷑ ꝙ aliqᷓ alia lumiaria
ſunt maioꝛa luna.et ̊ ꝓbant ꝑ diſtantiã coꝛpoꝝ ⁊ ap⸗
paritõem:q̃re ꝗᷓ dixit de luna potius qᷓ de aliqͥ alio lumi
nari. ¶ Ao qð rñdendũ.ꝑ boc qð or vt pᷣeſſet nocti.nil⸗
lum em̃ lumiare quãtũcũq; ſit.in nocte tantũ dominat᷑i
illumĩatõe.quãtũ luna dnat᷑. Preterea er E nob.

Vnde amplioꝛẽ inducit eſſectũ ⁊ plures ⁊c.¶ DBe h̊ qʒ
addit᷑ 2 ſtellas et de quibo ſtellie.

ticulus quintus
D gquintũ vbi agit᷑ de oꝛnatu celi.cũ addit᷑ ⁊
ſtellas:q̃rit᷑ em de ꝗbo ſtellis intelligit᷑. Eltꝝ
ñ te fixis. aut de erraticis. Et videt᷑ ꝙ de eꝛ

Ad qs rũdʒ
ꝙ ↄniter logꝗt᷑ de ſtellis.ſiue q̃ dicunt᷑ fixe.ſiue q̃ dicunt
erratice.¶ Ad illud qð dr poſuiſſe eas in firmamto.di
cẽdũ.q; firmamẽtũ ibi accipit ꝓ tota ꝑte ꝗnte eſſentie.
qᷓ ↄtinet oĩa lumiaria. S adhuc querit᷑ rõe buiꝰ vᷣbi
ſuit.vtꝝ lumĩaria moheãt᷑ ſuo motu.an motu ſui or⸗
is. Si em poſitũ dicit᷑ illud qð eſt fixũ.videt᷑ ꝙ nõ ſuo
motu moueant᷑.ſᷣ motu ſue ſpere.¶ Preterea.ſi ꝓprio
motu mouerent᷑.aut diuidẽnt coꝛpus ſue ſpere aut non
diuiderẽt. Si nõ diuiderẽt.tunc duo coꝛpoꝛa eẽnt ſi in
eodẽ loco.qð ẽ incõueniẽs.Si vᷣo diuiderẽt.tũc reciꝑet
ꝗnta eẽntia ſectionẽ.quẽadmoũ aer et aq·et ita eſſet coꝛ
pus rarefactibile ⁊ denſabile:h̊ qð tale ẽ.coꝛruptibileẽ.
cũ &̊ ſuꝑiora coꝛꝑa de volũtate dei ſunt.q̃ nõ coꝛrũpunt᷑
nõ rarefiũt nec denſant᷑.q Preterea.hoc atteſtot᷑ plꝰba
bere de materia vł minꝰ.i IJã raꝝ ẽ qð plus de loco hʒ ⁊
minus de materia.denſuʒ ecõuerlſo:q̊ᷓ cũ hec nõ ↄueniãt
illi coꝛꝑi.nõ eſt illud coꝛpus rarefactibile aut denſa bile

mReeſtat g ex bis rõibo.et alijs q̃s ponit phᷣs in li.de celo
et mũ.ꝙ nõ mouẽt᷑ ꝓprio motu.ſᷣ̊ motu ſui oꝛbis. VBre

terea.ſuꝑſluũ eẽt ponẽ ipᷣa ꝑ ſe moueri.cũ nihil alið fa⸗
cerẽt ſuo motu.qᷓ ea ꝗᷓ fint a motu orbiũ ſuoꝝ.¶ Alij ᷣo
volũt ex oꝓpoſito dicẽ.ꝙ ſi mouerent᷑ tm̃ motu ſui oꝛbis
aut monerent᷑ oꝛbes motu firmamẽti ꝓpter ↄtinuitatẽ.

2 tũc ncce eẽt ꝙ planete eẽnt in vna dilpoſitõne. cũ fir⸗

mamẽtũ ſꝑ vno motu moueat᷑:aut q eoꝝ oꝛbes habẽnt

ꝓpriũ motũ.et ſi bñt ꝓpriũ motũ.aut monẽt᷑ ab oꝛiẽtei ·
occidẽtẽ ſicut firmamẽtũ.et tũc cũ ſᷣm maioꝛẽ nobilira)

tẽ coꝛpum ⁊ minoꝛẽ ſit motꝰ naturalis.in q̃ diſtantia ſe
hr̃ent oꝛbes planetaꝝ a firmamẽto.in illa ſiue ſm illazʒ.
ꝓpoꝛtõnalit eẽt motus:et ita qcito firmamẽtũ qð ẽ ſu⸗
pius ⁊ nobilius feciſſet ſuã reuolutõeʒ. tãcito alij oꝛbes
facerẽt ſuã.et ſic accidẽt illud qð pꝛius.Reſtat ̊ ꝙ mo⸗

ueant᷑ atra firmamẽtũ:ſ̊ ſi mouerent᷑ ecõtrario.cuũ foꝛti

us motũ vincat ſuꝑ minus potẽs:ncce eſt vt firmamen⸗
tũ reuolutõe ſua faciat illos oꝛbes reuolui ab oꝛiente in
occidẽtẽ.et hoc aparet ex hoc ꝙ ſol in motu diurno re⸗

materie

noluit᷑ ab oꝛiẽte in occidẽtẽ.et ita de alijs:niſi ̊ aliquis
eſſet ꝓpꝛius motus ipoꝝ · cũ h̊ nõ acciderẽtille variati
ones q mõ accidũt. Inueniũt᷑ em planete in qualibet re⸗
uolutõe ſub alio puncto.qᷓ fuerũt in pᷣcedẽti reuolutõne
cũ ᷓ he variatões ſint manifeſte in planetis: ncce ẽ ali⸗
quẽ motũ oꝛbiũ eſſe ↄtra firmamẽtu. Quid ẽ ̊ ꝙ dicit᷑.
poſuit ea in firmamẽto:ĩmo in alio coꝛpe poſita ſunt il
la ſydera.qð naturã hʒ mouẽdi ecõtra ipᷣi firmamento
Preterea.Fᷣm bec tollerent᷑ motus lune ꝗ dicũt᷑ diffe⸗
rentes eẽ ſᷣm aſtrologos.ſᷣm ecentrieũ epiciclũ.et ali⸗
os circulos qͥs ipi aſſignat: tollerent᷑ etiã retrograditio
nes ⁊ ꝓgreſſiones alie variatões q in illis aſſignant᷑.
ſi motũ ꝓpriũ nõ habeãt.nec hoc obſtat qð dẽ. ꝙ celũ ñ
recipit diuiſionẽ. et ita nõ poſſit planeta moueri ꝑſpa⸗
ciũ celi.cũ videat᷑ moueꝛi ꝑ aera ſine diuiſiõe aeris.nec
accidẽs põt eẽ cũ moueat᷑ de loco ad locũ.nõ moto aere
in qͥ eſt. nec eſt alia ſuba qᷓ; corpoꝛea: erit coꝛpus motũ
ꝑ coꝛpus aliud nõ diuiſum.qð nõ eſt eq̃lis ſpũalitatis:
ita dicũt planeta cũ ſit maioꝛis lumioſitatis. moueri ꝑ
ſpaciũ coꝛpꝑis celi.tñ celo nõ diuiſo.( Ad qð dicendũ.
ꝙ ſiue ſic ſiue ſic poſita ſunt lumiaria in firmamto. pᷣm
intentõʒ ſupᷣdictã:ſiue ſint fixa in ſuo oꝛbe.ſiue ꝑ ſe mo⸗
bilia:ꝑſcrutatõ hoꝝ relinquẽda eſt eis.ꝗ circa hec nego
ciant᷑.hoc ſuppoſito qð dicit ſcriptura: ſi vᷣo altera ꝑs ꝑ
documẽta ſacre ſcripture poſſit ↄfirmari.illi ꝑti ẽ aabe⸗
rendũ.Et qꝛ mouent᷑ oꝛbiculariter coꝛpoꝛa ſupradi⸗
cta.queri ſimilit ſolet.vtꝝ moueant᷑ a ſe v⁊el ab alio coꝛ
pore.vel ab aliqͥ mcoꝛpoꝛeo.qdð nõ eſt ncce moueri:nul⸗
lum aũt corpus a ſe mouet᷑.cũ neceſſe ſit diſtare ſubſtã⸗
tiaʒ mouẽtis a ſubſtãtia moti:nec ab aliquo alio coꝛꝑe.
opoꝛteret em ſtatũ eſſe:ergo ab incoꝛpoꝛeo eſt pꝛimꝰmo
tus. Huius gratia ponebat quidã ſuꝑioꝛa coꝛpoꝛa eſſe
animata. vt quẽadmodũ aĩalia mouent᷑ e diuerſo a pꝛi⸗
cipio nature quod eſt anima.ita e diuerſo mouean?᷑ illa
coꝛpoꝛa.que quãtũ eſt de ſua natura vel figura.nõ plue
mouent᷑ ab ouente in occidentẽ./qᷓ; ecouerſo:niſi eſſet in⸗
clinatõ motoꝛis quo moueret᷑ ſic vel ſic.Alij poſuerunt
intelligẽtias ſeꝑatas.qbo mouent᷑ iſta coꝛꝑa celeſtia ſie
vel ſic:et diuerſas eſſe.ſᷣm quas diuerſi oꝛbes mouen.
Ao quood dicendũ ẽ ſm expoſitoꝛes ſacre ſcripture.qꝙ;
nõ dicenda ſunt corꝑa aĩata.VUnde Joh.damaſnullus
aĩatos celos vel luminaria exiſtimet. Inanimati enim
ſunt ⁊ inſenſibiles.quare et ſi dicat diuina ſcriptura.le⸗
tent᷑ celi ⁊ exultet terra.eos ꝗ in celo ſunt angelos. et ꝗ
in terra ſunt bomines ad leticiã vocat. Qouit autẽ ſcri
ptura ⁊ ꝓſopopeya.id eſt perſonaꝝ ſictõne vti.vt de aia
tis et inanimatis loqui. ſicut illic.Mare vidit 7 fugit.
ioꝛdanis cõuerſus eſt retroꝛſuʒ. Quid eſt tibi mare ⁊c.
et montes et colles interrogantur ſermones exultatõis
ſicut ⁊ nobis ↄſuetuʒ eſt dicere.congregata eſt ciuitas.
nõ edificia ſignificare volentibus ſed ciuitatis babita⸗

toꝛibus. Et celi enarrant gloꝛiã dei. nõ vocẽ que auribo

ſenſibilibo auditur emittere.ſed ex magnitudine ↄdito⸗
ris nobis virtutẽ oſtendentes.quoꝝ pulchꝛitudinẽ exco
gitantes.factoꝛem ſicut optimũ artificem admiramur
7 gloꝛificamus.nec ex eis elicitur ꝙ opoꝛteat ee tot mo
toꝛes.quot ſunt oꝛbes qui mouẽtur. poſſunt em̃ ab vno
motoꝛe recipere diuerſas inclinatões.et maxime abil⸗
lo motore quem non eſt neceſſe agere ſᷣm conditionem

guinte diei. g9.=
Axit quoqʒ deꝰc.
Beinde procedendum eſt ad opus qn
te diei. qʒ eſt coꝛꝑis medij inter celũ⸗
terrã.et deſcribit prio diſpoſitõeʒ age⸗
tis de faciẽdo. Scðo ẽ ↄſideratõ eiꝰ vt ẽ a cãa ꝓpinꝗ ſui ge
neris. Lercõ appꝛobatõ notat᷑ pᷣmi agẽtis.⁊ H ẽ pᷣmo eẽ
ab agete. deinde in ꝓprio genere. tercio vt oꝛdinatur ao

ns
rin
etre
töne
gli⸗
dcſt,
mell
ento
diſſe⸗

tali⸗

gitio
tont,
elü
ſpo⸗
Rec
nere
otü
tig:
Ni
kn
eno⸗
ete
4
d
00
nol⸗
lbſ⸗
oe.
nino
zeſe
pri⸗
illa
le
tin⸗
funt
aſie
lenl,
leg
6
in
ler

gq

ſet
cia
ugt
rent⸗
mis
nitas⸗
Cbitn
uritn
lto⸗
erco
amur
otno⸗
brno⸗
abil
ſonemn

ſuã ꝑſpicuitatẽ luminoſaʒ.
quare nõ fit aliqua mẽtio de igne. ſicut fit de alijs triba

(Lueſtio

finẽ ſummũ.qui eſt alpha in ratõe agentis. et o in ratõ

ne finis. vt ſic ↄpleat᷑ illud qð ꝓuer.xvj.dicit᷑. Uniuer⸗

ſa ꝓpter ſemetipᷣm opatus eſt vñs. Circa hoc duo tra⸗
ctanda ſunt.q! Primo circa lr̃am quedãẽ queſtiones de
ꝓductõe reptiliũ.⁊ mõ ꝓductõis ſub ſuis ꝑagphis.
¶Scðo quare facta ſit bndictõ ſuꝑ ꝓductis de aquis
nõ aũt primo ſuꝑ terre animantia.

lembꝛum pꝛemum

vt, ꝓducat animantia aquaꝝ: quare non
facit mentionẽ de aere.vt ꝓducat aĩantia
aeris ſcʒ volatilia.¶ Iteʒ cũ aer et aqua
ſuũ habeãt ornatũ ⁊ corpus ignis qð dicit᷑ ſ̃im ſtrrabum

celũ olimpiũ ⁊ igneũ nõ babeant ſuũ oꝛnatũ.cũ hec ꝑti⸗

neant ad coꝛpus mediũ:dictus em̃ erat ornatus celi.ꝓ
pter qð recte ſequi videbat᷑ oꝛnatus ignis.vel celi ignei
que ſunt coꝛꝑa ꝓxime.4l Item aer hbʒ duas differẽtias
quaꝝ vtraq; dicta eſt celũ.Ana celũ ethereũ. altera ce

natũ ſicut celi aerei.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ noie aque in⸗
telligit aer.ꝗ ſua vicinitate bʒ bumiditatẽ aquoſaʒ. vñ
aliqn roꝛat.ñ aug.ↄtra manicheũ. Sciãt oẽs ꝗ h̊ mo
uent᷑ iſtũ gerẽ nebuloſuʒ ⁊ humidũ in quo aues volant
a doctiſſimis hoĩbo ꝗ hoc diligẽter ingrũt.cũ aquis ſo⸗
leꝛe deputari.Concreſcit em̃ et craſſus efficit᷑ exalanio⸗
nibo.et quaſi vapoꝛibo maris ⁊ terre:⁊ de ipo bumore
pingueſcit qdãmõ.vt volatus auiũ poꝛtare poſſit:ideo

lũ tata e es celi etherei nõ dixit oꝛ⸗

noctes ſerenas etiaʒ roꝛat.cuius roꝛis gutte mane in

her bis inueniũt.Qã mons ille macedonie ꝗ olipus vo
cat᷑.tãte altitudinis eſſe dicit᷑ vt in eius cacumie nec vẽ
tꝰ ſentiat᷑ nec nubes ſe colligãt.qꝛ excedit altitudie ſua

totũ iſtũ aerẽ bumidũ.in quo aues volant:et ideo neqʒ

aues ibi volare aſſeuerant᷑ qꝗ ab eis poſitũ dicit᷑qui ꝑ
ſingulos annos ſolebãt neſcio quoꝝ ſacriſicioꝝ ca)me
moꝛati montis acumẽ aſcẽdere.et aliquas notas in pul

uere ſeribere.q̃s integras alio mõ inueniebant:qð fieꝛi

nõ poſſet.ſi ventũ aui pluuiã ille locus pateret᷑. Deni⸗
qʒ tenuitas aeris ꝗ ibi eꝛat.nõ eis inſpirabat.vnde du⸗

rare ibi nõ poterat. niſi ſpongias hũectas naribo qppli

carẽt.vñ craſſioꝛẽ ⁊ ſpiſſioꝛẽ ſpm̃ ducerẽt.hᷣ q̊ iudicaue⸗

nat qð dicit idẽ aug.ſuꝑ gen.¶ Sed ſi querat᷑.quare il

rũt ſe nullaʒ auẽ in eo loco aliq vidiſſe.et in idem ↄſo⸗
la ↄmũis oꝛigo.magis noĩe aqne qᷓ; noie aeris ĩtelligat

Dicẽdũ.ꝙ aqua plus eſt oꝛdinata ad generatõʒ aĩan⸗
tiũ qᷓ aer.licet in aere multe fiant impᷣſſiões ꝗpter aſcen
ſum aquaꝝ:oↄmixtiões em ex quibo fiũt generatões ami⸗
mantiũ.circa mediũ locũ fiũt.⁊ ideo rectius noĩe aque

L xſignauit. eterea. ſupꝛa dictũ eſt. ſpũs dñi fereba
tur ſuꝑ aquas.et deinde dicit de ↄgregatõe aquaꝝ vt ap
pareat arida.:ideo ↄotinuando recte hic noĩauit aquazʒ

tanqꝙ; originale.q¶ Ad ſcdᷣm dicẽdũ.ꝙ licet ignis ꝑtine⸗

at ad mediã natura inter celũ ⁊ terra.nõ habuit oꝛnatũ

diſtinctũ.nec ᷣm ſui ſuꝑioꝛẽ ꝑtem ꝗᷓ dicit᷑ olimpiũ celuʒ

nec Fm inferiorẽ q̃ dicit igneũ. quia nõ eſt locus in quo
viuere poſſent aiantia. Si em nõ poſſunt viuere aiantia
in ſuꝑiori ꝑte aeris que dicit᷑ etherx.ſt icut dicit aug.ĩ au⸗

ctoritate ſupdicta.eo ꝙ ad ipᷣm nõ poſſunt aſcẽdere va⸗

poꝛes.et ita nulla fit ibi ↄmirtio.ergo nec poſſent ſalua
ri.quia ex eiſdeʒ ſaluat᷑ ex quibo generat᷑: multofoꝛtiuz

in celo olimpio vel igneo nõ eſſet hmõi oꝛnatus.4! ꝛe
terea.natura ignis eſt deſtruere alienũ corpꝰqð deſtru⸗
ctibile eſt. VUnde nõ poſſunt ibi eſſe coꝛpoꝛa aliena. Re⸗
ſtat ergo.ꝙ ipᷣa lux in vtroq; celo eſt oꝛnatus coꝛꝑis ſui

ſufficiens ſuo coꝛꝑi.vt ſicut celũ aqueũ nullũ habet or⸗
natũ coꝛpoꝛeũ pꝛeter ſui ꝑſpicuitatẽ luminoſaʒ.nec celũ

empirreũ hʒ oꝛnatũ corpoꝛeũ.preter ſuaʒ lucem:ita nec
habent iſta coꝛpa in ſuo genere alium ornatũ qᷓ; lucem.
Hoc idẽ poteſt dici te celo ethereo.celũ em̃ ethereuz bʒ
(Sed poſſet quis querere

KRimo querit. Cũ faciat mentionẽ de aq̃.

H

* lüj *
elemẽtis implicite vel explicite. Reſponſio dat intel
ligi m ſuã ſuꝑioꝛem partẽ nomie celi: pm d inferioꝛeʒ
ꝑtem. noĩe alterius extremi. AUnde aug.ſuꝑ geñ. In ter
re nomine hoc totũ vniuerſaliter ſignatur. donec ꝑueni
atur ad aridam que ꝓprio noie terra dicit᷑.

ueritur deinde de S. j.

boc ꝙ dicit. ꝓducãt aque reptile anime viuentis: cum
reptilia dicant᷑ illa que ſunt in terra.i¶l Itẽ in ags ſunt
multa que nõ repũt ſed natant.vt ſunt cete et hmoi ma⸗
gni piſces:quare nõ eſt dictũ ⁊ ome natatile. 4¶. Pꝛetẽa.
qualiter ꝓducunt᷑ ex aquis natatilia vel volatilia. nam
er bis ꝓducunt᷑ ex quibo ſaluant᷑:ſaluant᷑ aũt ꝑ elemẽta
ↄmixta. een ponſio. hec ꝓductõ erat ex elemẽtis cõ⸗
mixtis.nihilominus tñ m dominãs in ip̃is. magis fit
hic ſermo.et ideo dirit ꝓducant aque.¶ Ad alind dicẽ
dũ.ꝙ reptile dicit. qð toto coꝛpe incumbit ſuꝑ coꝛpꝰ de
ferens.ad differẽtiã volatiliũ⸗ greſſibilũ.que ſe ſuwor

—

tat vel in parte vel in toto. Unde natatile deſignat᷑ ꝑre⸗

ptile. hic nanq; ſumit᷑ illud coꝛpus reptile in aquis. qð
nõ babet pennas quibo ſecet aquã. ſed pedibo tm̃ aquã

Dinidit. l
queritur pz0 .. ij.

pter quid dictũ eſt reptile anime viuẽtis. q̃ſi eſſet aliud
reptile qð nõ haberet aiam viuentẽ.4!. Ad quod dicen⸗
dum.qꝙ nõ addit᷑ vt differentia.ſed vt ſit ſenſus. reptile
qð inter animã viuentẽ habentia ↄputat᷑. Hoc em̃ eſt q;
quantũ eſt de modo motus. ignobilius eſt inter anima⸗
tia:toto em̃ corꝑe incumbit ſuꝑ coꝛpus teferens. nõ ſic
greſſibilia que pedibo terrã ↄtingũt.nec volatilia qᷓ ſup⸗
tant᷑ ſua agilitate. „„
E

deinge r. .§. iij.
ꝓpter quid dicit᷑ ſequit᷑ ſub firmamẽto celi. vel ᷣm fir
mamentũ celi ᷣm tranſlatõem ſeptuaginta: et nõ dicit
ſupra in firmamẽto vel in celo.4 Ad qð dicendũ. ꝙ ꝑ
hoc vult oſlẽdere minoꝛẽ nobilitatẽ quo ad quid volati
liũ ꝙᷓ lumiariũ:et ꝙ motus volatiliũ eſt in medio inter
celũ et terrã. ⁊ ideo dictũ ẽ ſub firmamẽto ⁊ ſuꝑ terrã.

Deingeqneritur §. in

—

*

te hoc ꝙ dicit. fecit deus cete grandia ⁊c.vᷣm ſpecies ſu

as.⁊ alia littera habet 'ᷣm genns ſuũ. Querit᷑ ꝓpter ꝗd
facit mentõem de genere aut de ſpecie.nõ aũt ſupius cũ
dixit.pꝛoducãt aque ⁊c. cum tamẽ ibi loquatur de factu
ĩa volatilium et natatilium. que nõ erãt ſine genere aut
ſpecie.¶¶ Item poteſt queri. cũ fiebat ſermo de terrena⸗
ſcentibus.locutus eſt de ſemĩe dicẽs: germiet terra ber
bam virentẽ 2 faciẽtem ſemẽ.et plura locutus eſt de ſe⸗
mine in herbis ⁊ arboribus:cum aũt locutus eſt de am
maliho in aquis vel terra.nõ locutus eſt de ſemĩe: cũ tñ
et hec habeant ſemen ſm ꝙ pꝛocedit generatio.4 Pꝛe⸗
terea in traãſiatõe ſeptuaginta nõ loquitur de genere ſed
tm̃ de ſpecie in animalibo que ſunt ex aquis. In noſtra
ðo tronſlatõe loquit᷑ de ſpeciebo cum ſit ſermo de natati
libus. Item in noſtra tranilatõne dicit᷑. creauit deus
cete grandia:cum tamen agatur bic de oꝑe cõditionis.
ſupꝛa pᷣo dictum eſt de opere creatõnis. pꝛimum
dicendũ eſt. ꝙ cum locutus eſt de ꝓductione animaliũ
in aquis vel aere ex ſua oꝛigine.nõ fit mentio de genere
vel ſpecie:quia aliud eſt ↄtrahere eſſe in ſua oꝛigine. et
aliud eſt vt ſit principiũ fieri vel generatõnis in alijs.li
cet ergo ſimul tꝑe accipiãt eſſe.⁊ virtutẽ ſm quaʒ aliud
poſſit eſſe ex illo.tamen vnum eſt naturaliter prius alte
ro:et ad hoc deſignandum.pꝛimo dixit ſine diſtinctõe.
pꝛoducant aque ⁊c̃.ſecundo diſtinxit dicẽs.creauit vel
fecit ym genus ſuum.4 Preterea. ex parte materie nõ

Elſt pꝛincipium generatõis.ſed ex parte ſoꝛme:et ideo cũ

locutus eſi de exitu ſm eſſe materiale.nõ locu tus eſt de
genere vel ſpecie. ¶ Ad aliud dicendum eſt. ꝙ aliud eſt

de terrenaſcentibo et aĩalibo. Qam in terrenaſcentibus
eſt ſemꝑ virtꝰ ſemĩs. vt fiat aliud ex ipᷣo:nõ ſic ẽ vniuer⸗
ſaliter in aiantibo aque vel terre.ſ̊ vis ſemĩatiua eſt in
elementis. ¶26 em omia que ſunt in agꝗs generãt᷑ ex ſibi
ſimilibo.ſᷣm ꝙ natura eſt pꝛincipiũ ex ſilibo ſimilia ꝓcꝛe
andi. ſimiliter nec oĩa ea ꝗᷓ ſunt in terris: vnde miłta ani
malia moꝛiunt᷑ in byeme.et poſt ĩ eſtate ſemẽ hñt ĩ ipis
elemẽtis ↄmirtis vt ꝓcreent᷑: berbe vo in terra vinunt
m virtutẽ radicis.licet extra moꝛiant᷑et ſemĩa herbaꝝ

cadũt in terrã.et poſt multiplicant᷑ tꝑe ꝓducẽte opoꝛtu

no:et hoc eſt qʒ dicit ſuꝑ Geñ.aug.ſemẽ nõ vbiq; repe⸗
tũt. cũ tã berbis ⁊ lignis inſit qᷓ alalibo.⁊ ſi nõ oĩbo:ob
ſeruatũ eſt em quedã ita naſci.ex aqua ſiue terra. vt ſe⸗
xus eoꝝ nullus ſit. et ideo ſemẽ eoꝝ nullũ ſit in eis.ſᷣ in
elemẽtis ex ꝗbo oꝛiunt᷑.̊ h̊ eſt ̃m genus.vbi et ſeminuʒ
vis ⁊ ſimilitudo intelligit᷑ ſuccedẽtiũ de ſuccedẽtibo.qꝛ
nihil eoꝝ ita creatũ eſt.vt ſemel exiſteret.vł pmanſuruz
vel nullo ſuccedẽte deceſſuꝝ.4! Ad terciũ dicẽdũ.ꝙ cre
are in nr̃a tranſlatõe accipit᷑ ꝓ facere. Vnde accipit a⸗
liter creare bic.et cũ dr. In pꝛincipio creauit deus celũ
et terrã.¶ Ad quartũ dicendũ ꝙ in nr̃a trãſlatõe.qꝙ Di
cit᷑ ſpẽs accipit ꝓ genere:i.in pꝛincipio generadi: vl foꝛ
te ꝓpter multiplicitatẽ ſpẽꝝ in aquis dictũ eſt Fim ſpẽs
ſuas. Scõm aũt volatilia quedã qꝗᷓ multe ſunt generati⸗
onis in diuerſis ꝑtibo anni.dixit 'm genus ſuũ: magis
aut videtur pꝛimo mõ dicendum.

Mlembrum ſecudum

D ſcõm quo querit᷑. ꝓpter ꝗd facta eſt be⸗
nedictio ſuꝑ ea q̃ ſunt ꝓducta ex aꝗs. no
aũt primo ſuꝑ terrena aĩantia.iſ Zam ſi be
nedictio fuit incremento qð ꝑtinet ad au⸗
ginẽtatõem in muitiplicatõe q̃ ad generatiuẽ ꝑtinet. et

2

poc videt᷑ ꝑ hoc qdð dicitur. Creſcite et multiplicamini:

oigdet᷑ prima benedictio fuiſſe faciẽda ſuꝑ terre animan
tia.Qã ibi eſi pꝛimũ cremẽtũ ⁊ generato.4! Preterea.
cũ aĩantia terre creſcãt ⁊ multiplicent᷑ ſuꝑ terrã. ſiẽ illa
multiplicant᷑ in ags: ꝓpter ꝗd nõ eſt facta bñdictio ani
mãtiũñ terreſtriũ.ſicut aqtiliu. ¶ Ao primũ videt᷑ rñde
re aug.dicẽs.ꝙ terrenaſcẽtia qꝛ nõ habuerũt affectũ p⸗
lis ꝓagande et ſine ſenſu generabãt᷑: indigni videbant᷑
benedictõe.ideo incipit benedictio ab aq̃tilibo.⸗ Ad ſe
cundũ vo rñdeo.ꝙ ꝑ bñdictõeʒ datã ipᷣis.inteiligi potu
it benedictio illis dari.cũ habeàt ſimilẽ ratõem cremen
ti ⁊ młtiplicatõis.(¶ Sʒ ↄtra pꝛimũ põt obijci. licʒ em
pꝛecedẽte ſenſu ⁊ appetitu ſine ↄcomitãte generẽt aĩalia
terrenaſcẽtia nõ:nũgꝗd ꝗpter h̊ carere debeãt benedictõ
ne.cũ ↄſimilis ſit effectus bñdictõnis vtrobiq;. ¶ Con⸗
tra ſcðᷣm vᷣo obijcit᷑.ſi eĩ hec eẽt rõ qꝛ bñdictõ ĩ prioꝛi da
ret᷑ intelligi in poſterioꝛi: nõ opoꝛtuit tũc poſt benedicti
onẽ expᷣſſaʒ in aq̃tlibo poſuiſſe ⁊ expᷣſſiſſe bñdictõem.de
illo terreſiri qʒ eſt hõ.ſed expᷣſſa eſi.ꝗ̊ alia ſubeſt ratõ
Itẽ querit᷑ cũ pꝛincipiũ generatõis vnũ ſit natatiliũ
volatiliũ ſcʒ aqᷓ. ꝓpter ꝗd fiat diſtinctio locoꝝ ad in⸗
babitandũ:dicit em aues multiplicent᷑ ſuꝑ terrã.innu⸗
ens aerẽ locũ habitatõis:et ſupᷣ dixit volatile ſuꝑ terrã
ſub firmamẽto celi.vel ꝙ acciꝑent volatilia oꝛigineʒ ex
aeie.4! Ad hoc rñdet hugo dicẽs. ꝙ q̃re factũ ſit non vt
ad ſimilitudinẽ alioꝝ.q̃ ad oꝛnatũ mũdi elemẽtoꝝ crea
ta ſunt.ex ipo materiã ſumerẽt.in qͥ locũ ſoꝛtini debuer̃t
foꝛte ꝗs ad ipᷣius elemẽti materiã referat.duo ſunt ge⸗
nera aĩan tiũ q ex vna materia ꝓcedũt.ſᷣ nõ vnã manſio
nẽ ſortiunt᷑:piſces ĩ oꝛiginali ſede ꝓꝑmanẽt.volatilia ſur
ſum tollunt᷑.et ſunt q̃ſi ſupꝛa id qð facta ſunt:ſic de vna
maſſa coꝛruptibilis nature.et ſua mutabilitate defluen
tis vniuerſi generis humani ꝗꝓpago trabit᷑: ſ̊ alijs deoꝛ⸗
ſum.in ea qua nati ſunt coꝛruptõe iuſte derelictis:alijs
ſurſum dono gratie ad ſoꝛtẽ celeſtis patrie eleuantur.
AVtẽ querit᷑ adhus ãre nõ dixit aues multiplicent᷑ in
gere. cũ ille ſit locus habitatõis volatiliũ.¶ Ao qð di⸗
cendũ.ꝙ licet ſit loeus volatiliũ ad mouendũ vel ſpaci⸗

andum.terra tñ dicit᷑ locus ſuꝑ quo ꝓducunt᷑.vel ea qᷓ
terre radicitus herent vt arboꝛes:et hoct.qꝛ ibi quietẽ
tiã accipiũt ⁊ nutrimẽtũ vt in pluribo.⁊ ideo dicit᷑ ſuꝑ
terrã nõ in aere vel in terra.ſicut quedã aĩalia generati
onẽ accipiũt in cauernis terre ⁊c̃.

neſtio. luij. Pe opere
Irit quoqʒ deus

ꝓducat terra ⁊c̃.ſequit᷑ oꝛnatꝰꝗ factus
eſt ſexta die.in q̃ pꝛio agit de aiantibus
terreſtribo irratõnabilibo.deinde de a⸗
Rmmẽte rõnali.et ait. faciamus hoĩem
Et tangit tria q̃ pñ̃t reduci ad quatuoꝛ genera cauſa⸗
rum:cũ em̃ dicit᷑ dixit deꝰ.notat᷑ canſa efficiẽs: ꝓducat

exte diei.

terra.cauſa materialis:et fecit deus ⁊c̃. notatur cauſa

foꝛmalis. ſᷣm quã pᷣceſſit ꝑ ↄditõem a cro: cauſa finalis
cũ dicit᷑.et vidit deus ⁊c.hoc idẽ poſſet pꝛius eſſe dictũ
in aquatilibo. Elel poſſumus pꝛedicto mõ in tria diſtin⸗
guere ſm eſſe a cauſa et in ꝓprio genere.⁊ referꝛi ad cau
ſam tanꝙᷓᷓ finẽ. ¶ Huius gratia querunt᷑ duo. ¶¶ Prio
quare dicit in ſingulari ꝓducat terra.dicit aũt in plu-⸗
rali ꝓducãt aque.
4 Secundo vtrum omnia minutiſſima animãtia facta
erant in operiba ſex dierum.

— — —
lebru prunlu
Dprimum quo querit᷑ ꝓpter ad dictũ eſt
ſingulariter de terrenaſcẽtibo: nõ ſic autẽ
dictũ eſt ſingulariter de aq̃ ̊ pluraliter.
ducãt aque:cũ tñ ſᷣm diuerſitatẽ terraꝝ
it dſuerſitas ꝓductõis ĩ aĩalibo. Itẽ cũ dictũ ẽ de ter⸗
renaſcẽtibo.dictũ eſt germiet terra ⁊c̃.cũ aũt dictũ eſt de
aĩantibo dictũ ẽ ꝓducat terra ⁊c. ¶ Preterea.tria gene
ra notat terreſtriũ ſcʒ reptilia. iumẽta et beſtias: pteꝛ

—

ad deſignat illa ſub illis tribo ratõnibo. cũ oĩa ſint pro⸗
pter hoiem: ꝓpter ꝗd dieunt᷑ quedã iumẽta.oĩa em̃ ſũt.

vt hõ eliciat ex illis vtilitatẽ aliqnã.4. Pretca.ĩ traſla⸗
tõe ſeptuaginta addit᷑.quadrupedia ⁊ reptilia ⁊ peco⸗
ra et feras:⁊ ita vnũ membꝛũ videt᷑ ſuꝑaddi.Similiteꝛ
fere pecoꝛa dicunt᷑.q̃re ergo ex diuerſo dinidunt.Simi
liter pecoꝛa et quadrupedia nõ recte diuidunt᷑. ¶Ao
qð dicẽdũ.ꝙ ſingulariter dr de terra.pluraliter & aꝗs
vt notet᷑ aquaꝝ in ſuis receptaculis diſtinctio: terre vo
eſt ↄtinuitas.licet pluraliter dicant᷑ terre ꝓpter regio⸗
nũ diuerſitates. ¶¶ Ad ſcdᷣm vo dicendũ.ꝙ de terrenaſcẽ
tibo dictũ ẽ germĩet:germẽ em̃ eſt in radice que adperet
terre: ꝓductio vᷣo dicit᷑.i. ꝓcul ductio.q; aiantia a tra
ſeꝑant᷑.et ideo alia tranſlatio habet.eijciat terra. id eſt
ej ſe iaceat q̃ſi ſeꝑatum ab ip̃ᷣa ¶ Ad terciũ dicendũ.;
tria genera enumerat.q ſic diſtinguũt᷑.vt iumẽta dicãt᷑
q ſunt in adiutoriũ hoĩm ad laboꝛandũ in terra. Vñ iu
mẽtũ dr q̃i iuuamẽtũ. Juuamẽtũ vᷣo accipit᷑ h̊ t̃ ĩeꝗs.
reptilia vo et beſtie terre ſunt.qᷓ ſunt ad terroꝛẽ. VUñ diẽ
aug.ꝙ quedã ſunt vtilia.quedã deterꝛentia.Elel aliter.
Eoꝝ q ſunt in adiutoꝛiũ ad laboꝛãdũ.qdã ſunt reptilia
q̃daz greſſibilia.et illa dicunt᷑ beſtie terre.¶ Ad quartũ
dicendũ.ꝙ h̊ membꝝ q̃drupedia.nõ ponit dꝛũtiã õ alia
tria.ſ̊ ↄnũerat᷑ cũ reptilibo ꝓpter G. ꝙ reptilia multoꝝ

ſunt pedũ.et ita ponit ꝑtẽ ꝓ toto.vt intelligant᷑ młtipe⸗

dia.et hͥ pʒ ꝑ h.q; cũ iteꝝ reſumit illa mẽbꝛa.non ponit
dꝛñtiaʒ qdrupedũ.ſᷣ poĩt tinñ dꝛñtiaz reptilium. Ael põt
dici ꝙ illð ẽ ↄne ad illa tria.q̃drupedia em̃ q̃ds ſunt re⸗
ptilia.qᷓdã pecoꝛa ſiue iumẽta.iCũ at᷑ dicẽ̃ pecoꝛa ĩ trãſla

tõe ſeptugita ad illa fit coartatõ q̃ ſũt ĩ adiutoꝛiũ hoim

Méẽbrũ ſecundu
D ſcõðm qͥ q̃rit aug. de minutiſſimis aĩan
tib. vtꝝ oĩa facta eẽnt ĩ oꝑibo ſex dieꝝ.an
r ↄſequẽtibo reꝭ moꝛtalium corꝑibo. ſicut mõ apparet

tius
bus
eg⸗
en
aa⸗
tat
ſſa
lis
cti
inn
(gu
i⸗

ich
uti
ſter
nn
ley⸗
ſe
ene
bter

It.
ln
,

o⸗
aſee
Get
dta
genk
g
t

8
die
ler.
ie
Utn
aln
tor
,⸗
dt
ſe⸗
ſ
n

1n
t

¶ Lueſtio

fieri. et tamen eſt deus oĩm creatoꝛ. Unde aug.ſuꝑ geñ.
Ineſt om̃ibo quoddã nature ſui generis vecus.vt ĩ bis
maioꝛ ſit admiratõ ↄſiderantibo.etiã laus vbeꝛioꝛ omi⸗
potentis artificis.q omĩa in ſapia fecit:q a fine vſq; að
finẽ ꝑtendẽs.⁊ ſuauiter cuncta diſponẽs.nec eaipa reꝝ
nouiſſima.que ꝓ ſui generis oꝛdine diſſoluunt.⁊ quaꝝ
diſſolutõnem ex pena nr̃e moꝛtalitatis boꝛremus relin⸗
quit informia. ̊ creat mima corpꝑe acuta ſenſu anuna⸗
tia.vt maioꝛi attentõe ſtupeamus agilitatẽ muſce vala⸗
tis.qᷓ; magnitudinẽ iumẽti gradientis.ampliuſq; mira
mur opa foꝛmicaꝝ q; oneꝛa cameloꝝ. Et poſſunt dici ea
minutiſſima.que vel ex agꝗs vel ex terra oꝛiunt tũc crea
ta:in ꝗbo illa nõ abſurde intelligunt᷑.q naſcunt ex his.

gterre germinãte oꝛta ſunt.et quia preceſſerãt oditõem

nõſolũ aĩaliũ ſ̊ etiã lumiariũ. Vnde illo die qua appa⸗
ruit arida.exoꝛta ſunt.vt potius ad ſupplemẽtũ babita⸗
tõnis qᷓ ad numeꝝ babitatoꝝ ꝑtinere intelligerent᷑. Ce
tera vᷣo que de aĩaliũ gignũt᷑ coꝛꝑibo. et maxie moꝛtuo⸗
rũ:abſurdiſſimũ eſt dicere tũc creata.cũ aĩalia ipa crea
ta ſunt. niſi inerat iã omibo aniatis coꝛꝑibo.vis qdam
naturalis. et quaſi pꝛeſemĩata ⁊ qͥddãmõ initiata pᷣmoꝛ
dia futuroꝝ maliũ:que de coꝛruptõibo taliũ coꝛpoꝝ
ſuo queq; genere ac differẽtijs erãt exoꝛtura.ꝑ admini⸗
ſtratõem ineſtimabilẽ oĩa mouente ineffabili creatoꝛe.
Querit etiã manicheus.qd opꝰ erat.vt tãmulta ani
malia deus faceret. ſiue in aquis ſiue in terra. ꝗ hoibo
nõ ſunt ncẽria:multa etiã ꝑnicioſa et imũda.⸗.Adð qð
rñdet᷑ ſm aug.ↄtra manicheos.qm iſta oĩia pulchꝛa ſũt
ↄditoꝛi et artifici ſuo.q oĩbo vtit᷑ ad gubernatõnem vni
uerſitatis.cui ſumma lege dñat᷑. Si em in alicuius opi

ficis officinã intrauerit imꝑitus. videt ibi multa inſtru

mẽta.qͥꝝ cauſas ignoꝛat.et ſi eſt inſipiẽs ſuꝑſiua putat
Jã dᷣo ſi in foꝛnacẽ incautus ceciderit.aut ferꝛamẽto ali
quo cũ id tractat ſeipin vulnerauerit.etiã ꝑnicioſa ⁊ no
xia eſtimat ibi eẽ multa.quoꝝ tñ vſuʒ qm̃ nouit artifer
inſipiẽtiaʒ eius irridet. et vᷣba inepta nõ cuꝛãs.ofſicinã
ſuã inſtant exercet:⁊ tñ tamſtulti ſunt hoĩes. vt apð ar
tificẽ audeãt vituꝑare que ignoꝛãt: cũ ea viderint cre⸗
dẽt ncẽria.pter aliqͥs vſus inſtituta. In hoc aũt mun⸗
do cuius ↄditoꝛ et admiſtrator pdicatoꝛ dedaudẽt mut
ta repᷣbendere.quoꝝ cauſas nõ vidẽt.et in oꝑibo atq; ĩ⸗
ſtrumẽtis artificis volũt ſe videri ſcire qð neſciũt.Ego
ðvᷣo fateor me neſcire.qᷓre rane create ſunt aut muſce aut
vermiculi:video tñ oĩa in ſuo genere pulcra eſſe. quis
ꝓpter noſtra peccata multa nobis aduerſa videant: nõ
em̃ cũ alicuius hois coꝛpus ⁊ membra ↄſidero.vbi non
mẽſuras et numeꝝ oꝛdinẽ ⁊ veniã ad vnitatẽ ꝑtineꝛe:q̃
oĩa vnde veniãt nõ intelligo niſi a ſumma mẽſura ⁊ nu⸗
mero ⁊ oꝛdine.q in ipᷣa dei ſublimitate.atq; incõmutabi
li et eterna veritate ↄſiſtũt aduerſus vtilia.nõ hñt quid
dicãt.De ꝑnicioſis aũt vel punimur vel exercemur vel
terremur.vt nõ iſtã vitã ꝑiculoſis ſubditã.̊ aliã melio
rem vbi ſumma eſt ſecuritas.diligamus ⁊ deſideremus
7 eã nobis Pictetle meritis ↄꝑemus.De ſuꝑfluis auteʒ
ad nobis eit querẽ: ſi tibi diſplicet ꝙ nõ ꝓſunt.placeat
ꝙ nõ obſunt.q;ꝛ ⁊ ſi domui nr̃e nõ ſũt ncẽria.eis tñ ople

tur hmõi vniuerſitatis integritas. que multomaioꝛ eſt

qᷓ domus nr̃a ⁊ multo melioꝛ. Hanc em̃ multo melius
admiſtrat dens ꝙᷓ vnuſqſq; nrjm domũ ſuã.vſurpa ergo
vtilia.caue ꝑnicioſa.relinque ſuꝑflua.In oĩbotñ cũ mẽ
ſuras et numeros ⁊ oꝛdinẽ vides.artificẽ quere: nec ali
um inuenies.niſi vbi ſumma mẽſura.ſũmus numerus.
ſummus oꝛdo.i.deũ de q̊ͥ eriſſime dictũ eſt.ꝙ omino in
menſura et in numero ⁊ pondẽ diſpoſuit.De hoc Joh.
dama.ſic ait. Eduxit terre ↄditoꝛe iubente genera oim

aialiũ ⁊ reptiliũ ⁊ feraꝝ et iumentoꝝ. oĩa quidẽ ad ho
mĩs optimũ vſum. Sed hoꝝ bec quidẽ ad eſcã.puta cer
nos.oues.doꝛcades.⁊ q̃ talia.Alia vo ad miniſteꝛiũ pu

ta camelos equos.aſinos.et que talia.Alia vᷣo ad iocũ⸗

ditatẽ.puta ſimias.⁊ volucꝝ pſiacos.picas.et quedaʒ
talia.Sʒ et plantaxꝝ et herbaꝝ.he qdẽ fructifere ⁊ cõ⸗

Leus in creato⸗

lv.

meſtibiles.alie ᷣo odoꝛifeꝛe ⁊2 floꝛide.ad iocunditatẽ no
bis tribute:puta roſe et quedam talia ꝛalie vᷣo ad egritu
dinũ ſanatoem. Aon em̃ eſt neq; aial neq; planta. in
nõ oꝑatõem quandam hoim vtilitati 1 vlui ↄferentem.
conditoꝛ impoſuerit.

¶ Lueſtio.lv. de anmate
ciamus bominẽ

Ic. Hrimo loquit᷑ e homie ym ſe. dein
de de homie in vniuerſo. cũ dicit᷑: vidit
deus ⁊c. De ipo aũt in ſe agit duplicit
vel vt oſtendat᷑ vel vt in ↄſeruatõe. cuʒ
z. dixit deꝰ. Ecce dedi vob ⁊c. In eẽ vo duplicit᷑.aut/p⸗
ut ↄſiderat᷑ in egreſſu a cauſa.aut ꝓut ↄſiderat᷑ ĩ ꝓgrio
genere. et hoc vltimũ notat᷑ cũ dicit᷑ et creauit dens ꝛc.
Primũ vᷣo cũ dicit᷑ faciamus.vel vnũ ꝑtinet að delibe⸗
ratõem ſiue diſpoſitõem de faciendo. alteꝝ vᷣo ad ipᷣm

fier i.et hoc eſt in om̃i rationaliter opante.ad differẽtiã
nature que nõ pꝛius eligit qꝙᷓ oꝑat᷑. In pꝛima vo parte

—

primo notat᷑ eſſe eius in comꝑatõe ad xxũ: deinde in cõ

ꝑatõe ad creaturas irrationales ſubiectas Vnde pꝛio

ad ſuꝑius.deinde ad inferius cum dicitur. vt pꝛeſit pi⸗
ſcibo ⁊c. Penes hec ſex mẽbra erũt buius queſtionis.
Primo querit᷑ vtꝝ ↄuenienter mutet᷑ oꝛdo loquẽdi cũ
pꝛius dicebat᷑ fiat.modo dicit᷑ in purali ſaciamus.
Scðvo vtrũ cũ dicit᷑ ſaciamus dictum ſit ad angelos
vel ad filium ? ſpiritũſanctum.

I Tercio vtruũ imago et ſimilitudo ad quam factus eſi

hõ ſupponat creatũ vel increatreu.
4 Quarto ꝗpter quid dicit᷑ ad imaginẽ dei creauit illũ
poſtꝙᷓ dictũ eſt. creauit deus hominẽ ad imagine ⁊ ſimi

litudinem ſuam.

Quinto de diſtinctõne ſexus cũ dicit᷑ malſculũ et femi
nã creauit illos. ſi añ pctm carnalit ſint copulati.
Serto queſtiones quedãẽ ad litterã. Ecce dedi vobis
eſcam: Et factuʒ eſt ita: Et vidit deus cũcta que ſecerat
et erãt valde bona: Et de qua ꝑfectiõt intelligat᷑ littera
Igit᷑ pfecti ſunt celi ⁊c.ſub.S.ſuis.

embꝛum prunnmm

“

D pmũ qᷣ qrit᷑ e hoc ꝙ modꝰ loquẽdi mu
tatus eſt.a cũ prius in tercia pſona dictũ
ſit fiat ⁊c.nũc aũt dicit᷑ faciamus.⸗ Pre
terea. dicit nũc pluraliter. priꝰ aũt ſingu⸗
ariter. 4 Preterea. quare diſtinguit opus ſexti diei in
duo.nõ ↄiuũgendo n ↄditõem boĩs cum alijs

animalibo terreſtribo. ¶ Ad primũ dicit᷑. ꝙ in prima ꝑ
ſona loquit᷑vt onderet᷑ facere ꝑſonam potente loqui ad
ſuã ſimilitudinẽ. In alijs po locutus eſi in tercia ꝑſona

vt oñſio fiat ↄditõis eius rei de q̃ fit ſermo.nõ q̃ bʒ po

teſtatẽ ꝓpꝛiã loquẽdi.¶l Pꝛeterea.dirigit᷑ h ſermo ad a⸗
lias pſonas.vt oñdat᷑ ꝙ bõ factus ẽ ad imaginẽ trinita
tis. q8 nõ eſt alterius creature. 4 Singularit vo logt.
nõ ꝙ ſolꝰpr̃ fecerit alias creatas.cũ ĩdiuiſa ſint oꝑa tri
nitatis.ſ vt ondat᷑ hr̃e qᷓndaʒ ſimilitudinẽ in eſle. vt ab⸗
ente prio. qd indiuiſibile eſt in eẽntiafiãt entia vel fiat
vnũqðq; ens.¶ Ad terciũ vo dicẽdũ.ꝙ nõ ↄiũxit oditio
nẽ boĩs cũ alijs aĩantibo terreſtribo.vt oñdet nobilitatẽ
huius creature ſupꝑ alias:licʒ em̃ ↄueniat en alijs aian⸗
tibo in hoc ; bʒ aiam ſenſibilem. excellit tñ in hoc ꝙ bʒ
animam rationgsdtem.

Membꝛu

Sſcðm q̊ querit᷑ cũ pluralit᷑ dicat᷑ facia⸗
mus. Vtrum ad angelos factꝰ ſit ſermo⸗
nulla em nata alia bidet᷑ fuiſſe.niſi ange⸗
Jus pᷣter deu:ſ illud obuiat.ꝙ nõ indiget
t boĩs adiutoꝛio angeloꝝ plus ꝙᷓ in crea
tõne alteriꝰ ereature:nõ ꝓpter dr̃ faciamus.·4 Pre⸗

terea.ſequit᷑ faciamus ad imaginẽ nr̃am. nulla aũt eſt
imago vna dei ⁊ angeloꝝ.¶ Preterea.illð obuiat qð ſe
gtur.creauit deus hoĩem ad im aginẽ ſuã.et alia eſt lr̃a
creauit eus ad imaginẽ dei:nõ cũ dr̃ faciamꝰ. vel no
ſtrã.ad anglos fit ſermo:ſic qd heretici dicũt.h̊ trinʒ
ꝑſonaꝝ eſt ſermo.¶ Sʒ obijcit. ſicut hõ eſt ad imaginẽ
dei.ita alie creature ſunt in veſtigiũ trinitatis:tñ nõ dẽ
pluralit in alijs faciamꝰ.nec videt᷑ tritas deſignari ex⸗
pꝛeſſe.¶ Ad qð videt᷑ dom. ꝙ vtrobiq; expꝛimit᷑ trini⸗
tas. ĩ ↄditõne veſtigij obſcure ⁊ implicite trimitas de⸗
ſign at᷑.in ↄditõe vᷣo inaginis exp̃ſſe. Dictũ em eſt ſuꝑiꝰ
dirit deus.in qͥ intelligit᷑ p̃ dicẽs:et obũ qͥ dixit ⁊ facta
ſunt:ſpũs aũt ſcts intelligit cũ dr.vidit deꝰ q eẽt bonũ.
vł ſub alia rõe. ſic cũ dictũ eſt et fecit deꝰſcʒ in ſcdᷣo die.
vbi noie ꝑfectõnis intelligit᷑ ſpũſſanctus: hic aũt expᷣſſe
pluralitas ꝑſonaꝝ expᷣmũ.cũ dr faciamꝰ. ⁊ recte: qꝛ ve⸗
ſtigiũ eſt ſimilitudo obſcura.imago vo ẽ ſilitudo erp̃ſſa

embrũ tercium

D terciũ qͥ querit᷑.cũ dr. faciamus hoĩem
ad imaginẽ ⁊ ſilitudinẽ nr̃aʒ.vtrũ imago
creatũ aut increatũ ſupõat.Si vᷣo increa
tũ ⁊ ſingulariter.cũ nihil incrcatũ ſingu⸗
r dictũ ſit.niſi diuia eẽntia:ſupponit ꝗ̊ᷓ eẽn⸗

arit 2 ↄñite

ctus eẽt ad eẽntiã dei opoſitõ notaret᷑. ã in eo ꝙ eſſet
ad eſſentiã.eſſet deus:in eo ꝙ eſſet factus.non eſſet de⸗
us:ergo non idem eſt eſſe ad imaginem quoo eſſe ad eſ⸗
ſentiã.i eqʒ; ſupponit aliqd creatũ.nihil em̃ creatũ in G

genẽ dignius ẽ ronali creatura: nõ ſupponẽt aliud qỹÿ

ipm hoiem. Cic ᷓ ſenſus eẽt.faciamꝰ boĩem ad ſeißm.

ec ſic põt dici ſicut filiꝰ ẽ imago pr̃is.vt abel ad ima
ginẽ ade. qꝛ hõ:ſicut em̃ rediret vt diceret᷑ ꝗllibet hõ deꝰ
Itẽ cũ hõ ↄditus ſit ad imaginẽ dei eo ꝙ habeat mẽo⸗

riã.intelligẽtiã volũtatẽ: ꝓpter ꝗd nõ ẽ dictũ in pꝛimo
die vbi agit᷑ d ↄditõe angeli.faciamꝰ lucẽ vł angelũ ad

imaginẽ nr̃am. ¶ Preterea.vult aug.ꝙ in h̊ ſit ad ima

ginẽ tei qꝛ pꝛeeſt piſcibo ⁊c. VUñ dꝛcit.iij.ſuꝑ geñ.i õ eſt

pᷣtereundũ.qꝛ cũ dixiſſet ad imaginẽ nr̃aʒ. ſtatim ſubiũ

rit: ⁊ habeat ptãtem piſciũ maris ⁊ volatiliũ celi.et ce⸗
teroꝝ a nimatiũ rõnis exꝑtiũ. vt vicʒ intelligamꝰ in eo

factũ hoĩem ad imaginẽ xei.q̊ irrõnabilibo aĩalibo an⸗
tecellit.ſ̊ H̊ͥ nõ videt᷑ veꝝ.i Aã intellecto hoĩe nõ cũ rõne
iſtius potẽtie.nibilominus eẽt ad imaginẽ dei. ſicut ipe
ondit in li.d trini.vbi inueſtigat.ꝙ ſᷣm mẽtẽ ? intelli⸗
gentiã ⁊ volũtatẽ ẽ bec imago accipiẽda.¶ Ad pꝛimũ di
ccdũ.q; vno mõ põt increatu ſupponẽ.alio mõ creatum:
m ꝙ ſupponit increatũ dic eẽntiaʒ diuinã in rõe mẽtis
intelligẽtie ⁊ volũtatis:⁊ tũc imago dr̃.ad cuius imita
tõem fit aliud:⁊ ſumit᷑ ꝓ exemplari. Qec ex h̊ ſeqt hõ
ſit deus. ̊ ꝙ habeat memoꝛiã intelligẽtiã ⁊ volũtatẽ.in

qbo imitat᷑ eſſentiã increatãa. Si vᷣo ſupponat creatũ.tũc

eſt ſenſus:oditus ẽ hõ.vt in hac trinitatis rõne virium
imitet᷑ ſummã trinitatẽ. Sic ̊ ſupponit᷑ trinitas creata
q ad imaginẽ ſumme mnitatis eſt ↄdita. Qec ex h̊ ſeꝗt. g
creatꝰ eſt ad ſeip̃ᷣm:nã ſub hac rõe dicit reſpectũ ad ſũ⸗
mã trinitatẽ in quꝗ tẽdit.¶ Ad ſcᷣin vo dicẽdũ eſt. de

hoie dictũ ẽ nõ de angelo. licet angelus gerat illã imagi
nẽ dei. ꝓut ẽ ſignaculũ ſilitudimis dei.ij Aã ſicut dic gre⸗

go.naʒanʒe.hõ totius creature dñs.ad imaginẽ ſui ↄdi

toꝛis effectus.nihil alind indicat.niſi ꝙ mox ĩ eo regia

natura ſoꝛmata ſit.ſicut em iuxta hũanã ↄſuetudinẽ 9
principũ imagines fingũt.nõ ſolũ imp̃ᷣſſioneʒ forme eiꝰ
imitant᷑.verũetiã amictu picture regiã expᷣmũt dignita
tẽ.et imago ipᷣa iã ꝓ ↄſuetudie dicit᷑ impꝑatoꝛ: ſic et hũa
na ſuba.qñ ad alioꝝ regnũ ↄdebat᷑. ꝓpter regis vniuer⸗
ſoꝝ ſiłitudinẽ. velut imago aĩata ↄponit᷑. ꝓ picture ve⸗
lamie veſtita ẽ virtute.ꝓſceptro beatitudine et ĩmoꝛta⸗
litate ſuſtollit᷑. ꝓ regali ſerto iuſticie coꝛona decoꝛatur.
vdẽ vult dama.dicẽs.ↄditurus erat deus hoĩem ſᷣm ꝓ

pꝛiã imaginẽ et ſilitudinẽ.velut quẽdã regẽ et pꝛincipẽ

tiã diuinã.q̊ idẽ ẽ ac ſi vicẽt᷑ ad eẽntiã nr̃am: ſ̊ ſi hõ fa⸗

terre.⁊ oiĩm q ſũt ĩ ea. In idẽ videt᷑ aug. ↄſentire ð mani
cheũ:et hoc ↄfirmat᷑ ꝑ hoc.ꝙ ſtatim cũ dixit ad imagi⸗

nẽ.ſubiũgit.pᷣſit piſcibo ⁊c.licet ̊ᷣ angelus pꝛncipet᷑ bis

terꝛenis:tñ nõ ſic ↄditꝰ eſt.vt tanq; rex corꝑaliũ creatu⸗
raꝝ ↄſtitueret᷑.quẽadmodũ hõ. Põt g̊ dici ad imaginẽ
vno mõ.alio vᷣo mõ nõ ad imaginẽ: de h̊ inferius dicet᷑
diffuſius in ꝗꝓpꝛio tractatu.Addit etiã greg.ꝙ nõ tm̃ hõ
dignior eſt aiantibo alijſq; terrenaſcẽtibo m aiaʒ ᷣ eti⸗
am ſm coꝛpus.¶lj Ao vltimũ vo dicendũ ẽ. ꝙ eẽ ad ima
ginẽ põt vno mõ abſtrabi ab illa potẽtia.inqtũ ↄuenit
cũ angelis ſm trinitatẽ interioꝛẽ. Alio dᷣo mõ ñ abſiꝛa⸗
hit ſm potẽtiã iſtã ſapiaʒ ⁊ bonitatẽ detmiatur.

embrum quartũu

r Squartũ qͥ querit᷑. ꝓpter qd dr ad imagi

nẽ dei creauit illũ.poſtiᷓ dictum ẽ.creauit
deus ad imaginẽ et ſiłitudinẽ ſuaʒ. 4 Ao
qð dðm.ꝙ primo dixit pluraliter vt exp⸗
eret᷑ trinitas ſcðᷣo ſingulariter vt expꝛimeret᷑ vnitas
eẽntie.vt imago rñdet vnitati eẽntie in trinitate ꝑſona⸗
rũ:h̊ vnitas eentie eſt in duplici ratõe.inqtuʒ eſt foꝛma

exẽplaris.et inꝙᷓtũ eſt finis:et ideo expꝛimẽdo exẽplarẽ

dixit.creauit deus ad imaginẽ ſuã:exprimẽdo ↄuerſio⸗
nem iteꝝ ad ipᷣ̃am tanqᷓ finẽ.dr ad imaginẽ dei creauit
illũ.Et h̊ eſt qdð dr in eccleſiaſtico.xvij.ſᷣm imaginẽ dei
fecit illũ:et iterũ ↄuertit illũ in ip̃am. vbi loquit᷑ de ↄdi⸗
tõne primi hominis.

embx quintũ
Ogntũ vbi agit᷑ q diſtinctõe ſexrus.nam
malſculũ et feminã creauit illos.primo q⸗
ritur cũ hic loq̃t᷑ de hoĩe ſᷣm rõeʒ ſᷣm quã
ditus eſt ad imaginẽ dei.⁊ h̊ ẽ ßᷣm eminẽ
ioꝛẽ ꝑtẽ aĩe:ſᷣm aũt illã nõ dr maſculus vel feĩa.q̃re de
Diſtinctõe ſexus h agit.¶ ¶Mꝛeterea.nõdũ eꝛat foꝛmatus
hõ d limo terre.nõdũ erat formata eua de latere viri.
Ad gꝗd facta ẽ ̊ diſtinctõ illa.ꝓpter ꝗd &̊ h̊ de maſeulo ⁊
femia facit mẽtõem. B
rã ⁊ alterã rõeʒ accipiat᷑ eẽ ad imaginẽ? ſexũ diſtingui
nihilominus hec facta ẽ mentõ de diſtinctõe ſexus.vt o⸗

ſtẽda?᷑ ꝙ ↄditõ imagis nõ ſit ꝓpria maſculi.ſᷣ vtriuſqʒ:
licʒ dicat apo.Vir ẽ imago dei.mulier eſt gloria viri: ßᷣ

ipᷣe accipit h imaginẽ ꝓpter hoc ꝙ bõ fuit qͥddãmõ pꝛin⸗

cipiũ oĩim hoĩm.etiiã eua fuit foꝛmata d latẽ eius.⁊ ita
quãdã imaginẽ tenet ci.ꝗ eſt principiũ oĩs creature.ſi
cut in glo.hẽt᷑ ibi.õ ſic at᷑ fuit de muliere. et iõ nõ di⸗-

cebat᷑ imago.¶¶ Ad aliud vo dicẽdũ ẽ. ꝙ licʒ nõdũ eſſet
expᷣſſa foꝛmatõ viri ⁊ mulieris ᷣm coꝛpus:nihilominus

ꝑ q̃ndã anticipatõʒ dictũ eſt de coꝛꝑe mulieris:bᷣ de coꝛ⸗

poꝛe viri fuit facta mẽtõ in oꝑibo ſexte diei.lʒ poſtea ex⸗
pꝛimẽt᷑:nõ em̃ ſpũs rõnalis ſiue aĩa ↄdita fuit ſine coꝛ⸗

qᷓdã cæinceps facta eſt expᷣſſio. ¶ Et bndirit illis dicẽs
creſcite et multiplicamĩ ⁊c. Querit᷑ ↄiuctõe viri ⁊ fe⸗
miĩe.vtrũ fuit an pctm:⁊ arguit᷑ ſic. Concubitꝰ ſiẽ dicit

poꝛe.ſ̊ creãdo infundebat᷑: ̊ vt ie de qͥ factũ ẽ coꝛpꝰ

aug.nõ eſt niſi moꝛtaliuʒ coꝛꝑpum:ſi em ĩmoꝛtalia eſſent

coꝛꝑa.nõ eẽt deciſio.ſicẽ nec deciſio a ſole ⁊ luna ⁊ hmõi
coꝛꝑibo:q̃ eĩ coꝛꝑa recipiũt diminutõem.recipiũt p oſe⸗
quẽs coꝛruptõeʒ:bᷣ añ pcetm hẽbat coꝛpa imoꝛtalia.& ñ
fuit ncẽria ↄiũctõ maris ⁊ feĩe. Pꝛetea.ſuſticiẽt ſalua

. . . . — — –
ret᷑ ſpẽs in illis duobo indiuiduis.q̊ cũ generatõ ſit ad

ↄſeruatõem ſpẽꝝ.ñ erat generatõ nccria.et ita nec ↄiun
ctio.¶ IStẽ bõ hʒ qdammõ ↄñnñem naturam cũ aialibo ex

vna pte. cũ angelis ex alia ꝑte:bᷣ ᷣm illð ↄmũe qð bʒ cũ

aĩalibo.ẽ generatõ ſiue ↄiunctõ ad generãdũ.ſm aũtil⸗
lud qð ↄne ẽ cũ angelis.nõ ẽ generatõ ſᷣ multiplicatõ ꝑ
aliũ modũ.adopletõem numeri electoꝝ.Si g bõ ĩ ſta⸗
tu innocentie eſſet ↄfirmatus ſicut angelus. nõ eſſet in
illo ſtatu generatõ.ſed alia multiplicatõ.¶¶ Item hic ar

guũt᷑ ex hoc.ꝙ nõ erat coitus maris et femine.niſi poſt

ꝙ peccauerũt.ex qͥ apparet tũc introduci pꝛio neceſſitat

qð dicendũ ẽ.ꝙ licet ſᷣm alte

nl

6
tg⸗
gine
Ncet
ibo
eni
ſna
ennt
be
tur.

g
uit
;
86
n⸗
ma
lae
ſo⸗

generatõis.¶ Itẽ de hoĩe poſtqᷓ peccauit dictũ ẽ. hõ cuʒ
in honoꝛe eẽt ñ intellexit.ↄꝑatus ẽ iumẽtis inſipiẽtibo.
ꝑ qð innuit᷑ꝙ hõ poſtq; peccauit.declinauit ad ea que
erat cõmunia iumẽtis. Itẽ math.xxij.legitur qualiteꝛ
dñs rñdit ſaduceis. Erratis neſciẽtes ſcripturas.in re⸗
ſurrectõe neq; nubẽt neq; nubent᷑.ſᷣ erũt ſicut angeli dei
quid ꝗ̊ aliud innuit᷑ in reſurrectõe.niſi ꝙ reuocabũtur
bhoĩes ad ſtatũ innocẽtie ⁊ multonobilioꝛẽ.qᷓtũ ̊ de ſta⸗
tu innocẽtie.ſi bõ cõfirmatus eẽt.nõ videretuꝛ niſi ꝙ hõ
duceret vitã angelicã.¶ IJt.l ̃ ad idem gꝛego.naʒãʒenus.
Vere iumẽtis ſimilis factꝰẽ hõ.qui hanc aĩalem gene⸗
ratõem in ſua natura ſuſcepit. ꝓpter cqueꝛſionis caſum
qui ei ex ↄfirmatõe materie dar. EArra oſlat añ
peccatũ habuerũt virtutẽ generatiuaet a potẽtia pote⸗
rat egredi actus ſine libidine cũ libido ſit pena peccati.
ergo in ſlatun innocẽtie manẽtes poterãt generaꝛe.⸗lIJtẽ
ſi multiplicatio fieret alio mõ.ad quid eẽt diſcretio ſexꝰ

cũ diſcretio ſexus ꝑ ſe oꝛdinet᷑ ad ↄiunctõem.⁊ ↄiunctio

ad generatõem filioꝝ ad cultũ dei.¶¶ Itẽ cũ coꝛpus ad⸗
huc eẽt animale nõ ſpũale.Fᷣm ꝙ; dzẽ.j.coꝝ.xv. Pꝛius qð
aĩale deinde qð ſpale.ad aĩale vo ꝑtinet generatõ. re⸗
ſtat ̊ ꝙ ſi maliſſet in ſtatu innocẽtie.eẽt generatõ. Itẽ
aug.de ciui.dei.quiſꝗs dicit nõ fuiſſe coy tuꝛos nec gene
raturos niſi peccaſſent.quid dicit niſi ꝓp᷑ numeꝛoſita
tẽ hoĩm neceſſariũ fuiſſe peccatũ.ſi em̃ nõ peccando ſoli
remanerẽt.quia ſicut putãt niſi peccaſſent geneꝛare nõ
poſſent.ꝓfecto vt nõ ſoli eẽnt duo iuſti hoies ſ̊ multi.
necceſſariũ peccatũ fuit.quod ſi credere abſurdũ ẽ. illð
potius eſt credendũ.q ſanctoꝝ numeꝛus q;tum ſupplen
de ſufficit illi beatiſſime ciuitati.tantꝰ exiſteret.et ſi ne
mo peccaſſet.quouſqʒ; filij buius ſeculi generãt et gene⸗
rant᷑.⁊ iõ ille nuptie digne felicitate ꝑadiſi.ſi peccatuʒ
nõ fuiſſet et diligendã plem gignerẽt.et pudendã libidi
nẽ nõ haberẽt.Ex quibo oĩbus cõcluditur.ꝙ eẽt ↄiũctõ

numerpꝛedeſtinatorũ.¶ Quod cõcedimus.⸗ Ad ob⸗
iectũ aũt in cõtrariũ.rñdet᷑.ꝙ cũ d cõcubitus moꝛtali⸗
um. intelligẽdum ẽ illoꝝ qui de natura habuerũt poſſi⸗

maꝛis et femine.etiã ſi nõ Branrg multiplicaꝛetuꝛ

bilitatẽ moꝛiẽdi.licet nũꝙ; moꝛerẽiuꝛ. Vñ adam licʒ eẽt

immoꝛtalis.i.potẽs nõ moꝛi.tñ erat moꝛtalis.i.potens
moꝛi.i.poſſibilis.nõ auteʒ d ꝙ ↄcubitus neceſſario ſit
moꝛtalium.i.eoꝝ qui habet neceſſtatẽ moꝛiendi.⸗! AdD
ſecũdũ dicẽdũ.q licet haberẽt coꝛꝑa immoꝛtalia que nũ
. eẽnt moꝛti ſubiecta.nihilominus poſſet in eis eẽ deci⸗
io ſeminis ex vi ſeminatiua.nec ex hoc ſequit᷑ coꝛruptõ

licet em̃ de coꝛꝑe minueret᷑.nõ tñ eẽt illa diminutio ᷣm

quã dicimus.ꝙ poſt augmẽtũ coꝛpꝑis eẽt diminutõ.que
ſenium induceret.⁊ ↄſequẽter diſſolutõem.¶ AUd terciũ
dicẽdũ.ꝙ licet poſſet ſpẽs hoĩs ſaluari in illis duabus
ꝑſonis ↄditis.nõ tñ ſic ſaluaret᷑ vt fieret multiplicatõ pᷣ
veſtinatoꝝ vſq; ad deteꝛminatũ numex.ſiẽ dicit aug.q;

ſanctoꝝ numerus qᷓ;tum ↄplende ſufficit illi beatiſſime

ciuitati tũc exiſteret. et ſi nemo peccaſſet. quãtus nunc

ꝑ dei gram colligit᷑.de multiplicatõe pececatoꝝ.quouſ⸗

qᷓ; filij huius lucis generãt et generãtur. 4 Ad quartuzʒ
dicẽdũ.ꝙ licet generare ſit ex ꝑte nature cõmunis cum
brutis.nõ tñ generare filios ad cultũ dei.generatio em
reſpicit ↄſeruatõem ſpeciei.et ſic ẽ cõmune. reſpicit etiã
multiplicatõem rerũ ſpeciei ad cultũ dei.et ſic nõ ẽ com
mune hſ̊ ꝓpꝛiũ.⁊ hoc mõ eẽt hoĩs ſi ſtetiſſet in ſiatu inno
cẽtie.¶ Ad quintũ dicẽdũ.ꝙ differẽs erit ſtatus gloꝛie.
qn neq; nubẽt neq; nubẽtur.ſᷣ erũt ſicut angeli dei.a ſta

tu innocẽtie etiã ↄfirmato.multo em̃ nobilioꝛ erit. vbi

nõ erit nutrimentũ coꝛꝑale neceſſariũ nec generatio.ſiẽ

fuiſſet in ſtatu innocẽtie. In ſtatu em̃ innocentie pꝛimo

eẽt coꝛpus aniale.In ſtatu vᷣo gloꝛie eẽt coꝛpus ſpũale.
Vñ reſuꝛrectio gloꝛioſa nõ reuocat ad ſtatũ pꝛrimũ inno
cẽtie.h̊ ꝓducit ad nobilioꝛẽ.¶ Ad vltimũ dicẽdum.qꝙ li
cet illuo hõ cũ in honoꝛe eẽt ⁊c̃.intelligat᷑ ð ſtatu pꝰ pec⸗
catũ in quo ẽ generatio libidinoſa.mhilominꝰañ pecca
tũ ↄueniebat aliquo mõ cũ iumẽtis. inqtũ eĩ hõ habuit

lv.

coꝑus animale.et ᷣm hoc poſſet geneꝛare ſine peccato.
(Wana etiã querit᷑.ð rõe eius ꝙ ſupꝛa poſuit.quaſi
uiq; differẽtias.ſ.piſces.volatilia.beſtias.et creaturã
ſi⸗ up terra.⁊ reptile qð mouet᷑ in terra. bic aũt nõ ponit
niſi tres differẽtias.⸗ Ad qð dicẽdum.ꝙ ſupꝛa deſigna
uit.Fm differẽtias mobiliũ ſiue motuũ in locis.vñ qui⸗
q; erãt.i Aã ſunt mobilia in aqua.que ſuũ habent motũ
Mobilia in gere qꝛ ſuũ.NDobilia vᷣo in terra quedam
ſunt ambulãtia in ſiluis.queda in agꝛis.et bec ſignant᷑
ꝑ iumẽta ſiue ꝑ creaturã que mouet᷑ ſuꝑ terrã.quedam
ðᷣo repũt ſuꝑ terrã.Alio vᷣo mõ diuiſio accipit᷑ ſm diffe
rẽtias locoꝝ.ſ.aeris et aque et terre.vt aeris ſint volati
lia.aque piſces.animãtia terre deputentur ipſi terre.

(Membrum ſextu

Iritq; deus ecce dedi vobis eſcaʒ ⁊c. Nic

pitulat omnia vitam habẽtia.ad hoĩeʒ re
ferẽdo ſiue oꝛdinãdo.nõ aũt facit mentõʒ
te luminaribo.cũ tñ et ipᷣa ꝓpteꝛ hoĩeʒ facta ſint.⸗ SPꝛe
terea.cũ oĩa vitã hñtia inq;ẽtum hmõi.ↄſimiliteꝛ ad ho⸗
minẽ refeꝛũt᷑.ꝓpter quid diſtincte agit de terꝛenaſcenti
bus ⁊ aialibo.ſᷣm ꝙ hic ad hoĩem oꝛdinant᷑.¶ De tercõ
querituꝛ.ſi pꝛius dixit de pꝛoductõe terrenaſcentiuʒ q;
aĩantiũ.quare nõ pꝛius hic ad hoĩem retulit ſed poſſeri
us.pꝛius em̃ dixit dominamini piſcibus.⁊ poſt ſequituꝛ
Ecce dedi vobis ⁊c̃. quod dicẽdum.ꝙ ð oꝛdine lu

minariũ nõ facit bic mentõem.nõ quia nõ oꝛdinẽtuꝛ ad

hoĩem.ſ̊ quia nõ oꝛdinata ſunt ſᷣm ſubiectõem.hic autẽ
loquitur de oꝛdine ſubiectõis.quo ſubiecta fuerũt ani⸗
matia ⁊ terrenaſcẽtia hoĩ.ſᷣ luminaria nõ ſic.ſed ſubij⸗
ciũtur do.vt ſᷣm nutũ eius moueantur.referũtur autẽ
ad hominẽ in hoc.ꝙ dr.erũt in ſigna ⁊ tꝑa ⁊c.¶ Ad ſe⸗

cundũ dicẽdũ.ꝙ licet cõöueniat animãtia cũ terrenaſcẽ

tibus in vita.nibilominus diſtinguũt᷑ in hoc.ꝙ animã⸗
tia ſupeꝛaddũt ꝑfectõem anime ſenſibilis. Eñ et aĩan⸗
tia dicũtur.terre vᷣo naſcentia.licet aĩam habeãt vege⸗

tabilẽ.nõ dicũtur aiantia.nõ em̃ animã habẽt ſᷣm acce⸗/

ptõnem ſum ptaʒ cõmuniter.ſᷣ dicitur a ph̊o ꝑs partis

7

põt queri quare poſt cõditõem hoĩs reca⸗

anime.eo ꝙ non peꝛcipitur motus aliquis localis.⁊ iõ

aliter oꝛdinãtur ad hominẽ terꝛenaſcẽtia.qᷓ; aiantia.nã
terrenaſcentia oꝛdinãtur ad vtrũq;:aĩantia ad hbominẽ

tm̃. Vnde greg.naʒãzenus.poſt gramina et animantia

factus ẽ homo quadam via ad perfectionẽ.cõſequente?ꝛ

natuꝛa/pficiens.omniũ naq; ſpecierum creſcentis ⁊ ſen
ſibilis hõ participat. Ad tercium dicendũ eſt.ꝙ oꝛdo
mutatusẽ in fieꝛi ip̃arum reꝛũ.⁊ in relatõne ipᷣaꝛuʒ ad

hominẽ.quia pꝛogꝛeſſus in fieꝛi eꝛat ſᷣm im peꝛtfectũ ⁊ ꝑ⸗
fectuʒ.quouſq; ad perfectõeʒ eẽt deuentuʒ.oꝛdo vo ĩ ſb⸗
iectõne ad holĩeʒ.a magis perfecto tendit ad minus peꝛ
feciuʒ.animãtia em ſubijciuntur homini.teꝛrenaſcẽtia
homini et anim antibus.⁊ ideo dixit ecce dedi vobis in
eſcã et cunctis anim antibus terre. (Dea adhuc reſtat

queſtio.quare non loquituꝛ hic de piſcibus.2 pꝛeteꝛ hec

volatilia inteꝛſerit inteꝛ aĩantia teꝛꝛe.⁊ ea q̃ mouẽtur in
terꝛa in quibus ẽ anima viuès.ecũ hec decantuꝛ animan
tia teꝛe.i¶ Ad quod dicendũ.ꝙ de piſcibo nõ fecit men⸗
tionẽ diſtincte.quia nutꝛunẽtũ ſuum accipiunt ĩ aqua.
licʒ aliqui piſces nutriãtuꝛ ex his que ſunt in teꝛꝛa. ſᷣ il⸗
la de quibo hic facit mentõeʒ. nutriũtuꝛ ex his que ð teꝛ
ra oꝛtũ habent.vt volatilia ⁊ ceteꝛa que mouẽtuꝛ in ter⸗
ra.¶· Ad aliud vᷣo dicẽdum eſt.ꝙ differẽtia eſt inteꝛ ani
mantia teꝛre.⁊ ea que mouẽtu: in teꝛꝛa. Peꝛ animantia

eim̃ terꝛe ambulantia deſignatuꝛ. Peꝛ ea vo que mouen⸗

tuꝛ in terꝛa reptilia.⁊ hoc patʒz in alia trãſlatõe.⁊ omm
reptili reptãti ſupeꝛ teꝛꝛã quod habet ſpiꝛitum vite.oꝛdi

nantuꝛ & ᷣm nobiliug 2 minus nobile.⁊ inq;dtum plus

pꝛoſunt bomini.¶ Sʒ adhuc queꝛit᷑ de hoc. ꝙ hic da⸗
ta ſunt teꝛꝛenaſcẽtia in eſcã hoĩ.infra vᷣo ipa animatia
et nõ hic.cum tñ vtraq; natuꝛa materialis et poſſibilis

ad nutrimẽtũ reſpectu boĩs. in ſiatu tñ innocẽtie nõ eſi
data eſca niſi de terrenaſcẽtibo.¶ Rñſio. quantommioꝛ
erat foꝛtitudo viuẽtis.tãto cibus cõpetebat auſterioꝛ.
quãto vᷣo maioꝛ erat fragilitas.tãto cibus ad nutrimẽ⸗
tũ ↄpetentioꝛ.vt fieret inſirmitatis releuatõ.⁊ ꝙ maioꝛ
eẽt fragilitas poſt patuit ex hoc.ꝙ abbꝛeuiata fuit vita
hominis poſt diluuium.

¶einge queritur de S. j.

hoc ꝙ dr. et factũ ẽ ita.⁊ nõ ponit᷑ fecit ⁊c.ſicut in pce⸗.

dẽtibo. vel equipollẽs.ſicut in pꝛimo die.vbi dictũ ẽ con
ſimiliter.Aã ſi ſic intclligere 7 factũ ẽ ita vt poneꝛetuꝛ
ſicut ĩ pᷣcedentibo.tũc eẽt ſenſus.vel creuerũt ⁊ młtipli⸗
cati ſunt. Vlel ad pꝛimũ ederũt de fructibo ⁊ herbis ter⸗
re.quoꝝ adhuc neutrũ intelligit᷑ veruʒ.Reſtat ergo.ꝙ;
ſenſus erat ⁊ factũ ẽ in cognitõe boĩs.ꝙ hõ habebat fa
cultatẽ edẽdi de illis.Et ideo attendendũ c.ꝙ alius eſt
modus loquendi hic et in pꝛimo die.⁊ alius in alijs die
bus.vt notetur lux eſſe facta.qñ data ẽ cognitio angeli⸗
ce nature.hic aũt data eſt cognitio angelice creature.vt

ouertat ſe ſuꝑ illa que erãt oꝛdinata ad ipᷣm.
—= „

dut d C

que fecerat ⁊ erãt valde bona.Querit᷑ quare nõ dixit ſi
gillatim de hoĩe. et vidit deus ꝙ eẽt bonũ.cũ multofoꝛ⸗
tius melioꝛ ſit in genere ſuo rõnalis creatura.qᷓ; vegeta
bilis vl ſenſibilis.¶ Itẽ quare hic poſt pꝛimã cõmenda
tõem in fine ſexte Ortridi deus cũcta que feceꝛat
⁊ erãt valde bona.i¶ Ad pꝛimũ rñdet aug.multipliciteꝛ
q; nõ de hoie dixit ſigillati.vt innueret quid futurũ eẽt
de hoĩe ſigillatim accepto.ĩ vniuerſo tñ ſꝑ habuit boni

——

tatẽ ⁊ habet.ql Sed pari rõe dicẽdũ eẽt e luce.ꝑquam

ſignat᷑ angelus.cũ deus pᷣuideret peccatũ ipius.Ad qð
rñderi põt.ꝙ factura lucis licet taceret᷑ eiꝰvmẽdatioꝓ⸗
pter hãc rõem quo ad angelos apoſtatas.nõ tñ taceret
quo ad ↄmẽdatõem coꝛpalis lucis.nõ ſic aũt de bomĩe
qui totus peccauit.Aliã etiã aſſignãt rõem quaꝛe tm̃ aſ
ſignat bonũ hoĩs ĩ vniuerſitate.hõ em̃ ẽ quaſi oĩis crea⸗
tura.⁊ iõ facta cõmendatõe alioꝝ.ↄmẽdatur hõ in illis
⁊p̃ter hoc in vniuerſitate.eo ꝙ ſuꝑaddit ꝑfectõem vni⸗
uerſi reſpectu illoꝝ. Ad ſecudũ dicẽdũ ẽ.ꝙ ad cõpletõ
nẽ ſinguloꝝ ↄueniebat quãdã bonitateʒ vniuerſo attri⸗
buere.vt nihil remaneret qð nõ oꝛdinaret᷑ ad bonũ. vñ
aug.iiij.li.ſuꝑ gen.Ocus naturarũ optimꝰↄditoꝛ.pec
cantiũ vo iuſtiſſimus oꝛdinatoꝛ ẽ.vt etiã ſi qua ſigillatĩ
fiũt delinquẽdo defoꝛmia.ſemꝑ tamẽ cũ eis vniuerſitas
ulchra ſit.

121

Agitur peꝛfectiſunt.S. iij.

⁊c.cocluſio ẽ ex pꝛedictis. Sʒ põt queri de qua ꝑfectõe
loquit᷑.pꝛima.ſ.ꝰłᷣ ſecũda.⁊ quare dicit pluraliteꝛ celos
ſingulariter vpᷣo terrã. Rñſio ꝑfectio deſignat ↄditõeʒ
hoꝝ.et qtũ ad materiã ⁊ qdtum ad foꝛmã:q;tũ ad mate⸗
riã cũ dictũ ẽ in pꝛicipio creauit ⁊c̃.q;tum ad foꝛmã cuʒ
dictũ ẽ fiat lux ⁊c. Celos aũt dixit plłaliter.terrã ſingu⸗
lariter.qꝛ terra ẽ ad modũ centri.celi ðᷣo ad modũ ſpera
rũ.que voluũtur circa centrũ.centrũ vᷣo ẽ vnum.plures
dᷣo ſunt oꝛbes circa illud cẽtrũ.maioꝛes ⁊ minoꝛes.ſic ẽ
etiã de celis.vt circa terrã ſit celoꝝ diuerſitas.vt vnum
ab alio cõtineatur.

¶WMueſtio.lvj. de oꝛnatuſe⸗/

ptime diei. et pꝛimõ opẽ gũbernatonis.

Dmplemt deꝰ die

ſeptimo et cetera. Completa conſide⸗
ratõne de opere creationis ⁊ de opere
diſtinctõnis ĩ tribo diebo.et oꝛnatus in
trib alijs ſequẽtibo. Sequit᷑ ↄſideratõ
de op ꝛnatois.multiplicatõis et ⁊ collocationise.
Opus gubernatõis notat᷑ cũ drĩ ↄpleuit deus die ſeptio

Opus multiplicatõis innuit᷑ ꝑ hoc ꝙ dr ibidẽ creanit
deus vt faceret.fecit em̃ res in ꝓpꝛijs generibo ⁊ ſpecie⸗
bus vt poſt multiplicaret vbi neceſſaria erat multiplica
tio.Opus vᷣo collocatõis.notat᷑ cũ ſubiũgit᷑. Plãtaue⸗
rat aũt dñs deꝰ padiſũ voluptatis.ꝑtes patebũt.¶ Cir
ca opus gubernatõis pꝛimo mouẽtuꝛ quedã queſtiones
circa lr̃am ſub ſuis ꝑagraphis.i Secũdo quare bene⸗
dixit diei ſeptime ⁊ ſanctificauit illã p̃ ceterie.¶ Tercõ
qd noie celi 2 terre datur intelligi

Irca illð qð ẽ ſeptime d
quare ſeptimo die cõpleuit.cũ cõpletio ſi⸗

(um ẽ ꝑfecti ſunt celi ⁊c. Rñdendũ cẽ ↄple
tio ſᷣm materiã et foꝛmã.· et hec fuit in ſex diebus.ẽ ↄple
tio in fine.et hec intelligit᷑ ĩ ſeptimo die.ſᷣm ꝙ oĩa oꝑa
aeceperãt quietẽ in eo quiẽ finis oĩm. ꝓut dixit.xvj. ꝓ⸗
uer. Uniuerſa ꝓpter ſemetipᷣm oꝑatus ẽ dñs.Vel ꝑfectõ
in ſeptimo die fuit qᷓtum ad genera ⁊ ſpẽs rerũ.hec aũt

letio qtum ad gubernatõem ⁊ młuplicatõem.

neritur etiã quaꝛe S.j.

iſio die nõ dr̃ ſicut in pᷣcedẽtibo.factũ ẽ veſpe ⁊ mane di
es ſeptimꝰ.nũquid iſta dies nõ habuit mane nec veſpe.
IJdeo ita vidr aug.ptiri dies iſtos.vt pꝛima dies ha⸗
beret veſꝑam ⁊ nõ mane.ADedij mane et veſgpam. vlti⸗
mus vo mane et nõ veſperã.Mã ſᷣ̃m ꝙ dies deſignat co⸗
gnitõem angelice creature.angelica aũt creatuꝛa nõ po
terat ↄgnoſcere añq; eẽt.nõ poterat cognoſcere ſe faciẽ⸗
dũ in verbo qð ad mane pertinet.ſ̊ ſe factã in ꝓpꝛio ge⸗
nere:⁊ ita veſpere habuit.et cõputat᷑ cũ illo mane ſequẽ
ns diei· quia ↄgnouit in verbo firmamẽtũ ſaciẽdũ ⁊ ſic
deinceps.Cũ auũt deuẽtũ ẽ ad ſeptimũ diẽ.veſpere eius
fuit cognitio creatuꝛaꝝ ſenſibiliũ.et ipius hoĩs in ꝓpꝛio
genere. mane vo ꝑtinebat ad cognitõem gubernatõis 2
ↄtinuatõis reꝛũ in eẽ ꝑ multiplicatõem.⁊ quia illð quã
tũ ẽ de ſe nõ habet finẽ.miſi cũ adeſt volũtas cõditoꝛis.
iõ nõ habʒ veſpeꝛe ſ̊ mane.Vñ aug.ſuꝑ geñ.Et ſi vna⸗
queq; ꝑs põt eẽ ĩ toto cuius ꝑs ẽ.ipᷣm tñ totũ nõ ẽ niſi ĩ
illo a quo ↄditũ c.⁊ iõ nõ abſurde intelligit᷑ ſeptimo die
ↄpleto ꝑ eius veſperã factũ mane. quo ſignificꝛet non
initiũ cõdende alterius creature ſicut in ceteris.ᷣ quo
ſignificaret᷑ initiũ manẽdi ⁊ quieſcẽdi totius qð cõditũ

ẽ.in illius quiete qui ↄdidit que quies deo nõ initiũ ha⸗

— —

bet nec terminũ.creature aũt hʒ initiũ ſᷣ nõ habet teꝛmi
nũ.⁊ iõ ſeptimus dies cepit a mane.&̊ nullo veſpere ter
minatur. Vñ quia mane ſeptime diei ↄputat ĩ ſexto die
nõ ſeptimo.nulla fit mẽtio nec de mane nec de veſpere.
Neq; em̃ de initio vel fine alicuius creature diſticte ibi
agit᷑. ¶ Si vo nõ ad diẽ ſpũalem hec referamus.qd dicẽ
duʒ ẽ de die ſeptimo que ſub alia foꝛma deſignat᷑ ꝙᷓ alij.
cũ em̃ dies dicat᷑ ad modũ alioꝝ.dies aut ſic ſm reuo⸗
lutõem alicuius lucis ſuꝑ terrã.neceſſe ẽ ꝙ habeat ma⸗
ne et veſꝑam:quare & nõ dr̃ ſeptimo die de mane ⁊ ve⸗
ſpere ſicut ĩ pcedẽtibo.Ad qð vidr̃ dicẽdũ.ꝙ licet iſie di
es ſicut ⁊ pcedẽs habeat mane ⁊ veſpꝑe.tñ in iſto die nõ
fit expꝛeſſio ſicut in p̃cedẽtibo:ne credat᷑ requies dei ĩſe⸗
ipᷣo babere pꝛĩcipiũ et ſinẽ.ſicut creature de ꝗbo actum

&iĩ alijs diebo habuerũt pꝛĩcipiũ et finẽ.⁊ iõ dies dĩ ſine

aliqua diſtinctõe.vt notet᷑ plena illius requiei illumina
tio:in qua nihil oꝛit᷑ nihil occidxit.

(Bedadbucqueri S. u.

tur. Si dies vnꝰ er̃ dies m vnã rõeʒ cũ alijs.⁊ alij di⸗
es ↄditi ſunt.ꝗq̊ ⁊ iſte ↄditꝰẽ. aligd ↄditũ ẽ ĩ ſeptĩo die.
Mualiter dicta ſunt oĩa facta ee iſex diebo.⁊ ĩ ſeptio
quieuiſſe.¶ Rñndeo cũ dr geuiſſe intelligit᷑ ceſſaſſe a cõ⸗
dẽdis generibo a ſpeciebo rerũ.⁊ huic nõ ẽ ↄtrariũ ꝙ di

em ↄdidit.q;ꝛ hec ẽ ↄditõ ſᷣm numerũ.a reboat ꝑmanẽti

bus quieuit.ſic ſunt ſpẽs et genera rerũ ſi ubliſtetiũ.

iei. Querit᷑ pmo

ue ꝑfectio ĩ ſex diebo intelligeret᷑. EUñ p̃ᷣmiſ

Wwi
dat⸗
dien
gue⸗

Mnes
ene⸗
ene

no

oſ⸗

in

ple
ble
pa
1.
io
aüt

(Queſtio
Geaq uidẽ ꝙ dici/.S.iij.

tur io ater meus vſq; mõ opatur ego operoꝛ.g
nõ videt᷑ quieuiſſe aboĩ oꝑe.⸗ ꝛeterea.nõ ẽ quies ali
qua creatoꝛis vel cõditoꝛis ſummi in re cõdita. Snihil
eſt qð dr ĩ ſeptimo ⁊c̃.cũ ſtabile nullatenus quieſcat in
vano. Itẽ dr ꝙ ceſſauit ab oĩ oꝑe qð creauit Abas

⁊ illud facere ẽ oꝑari.̊ nõ quieuit ab oĩ oꝑe.
dicẽdũ.ꝙ illud opari de quo dr ioh.v.intelligit᷑ de oꝑe
gubernatõis ⁊ mitiplicatõis.nõ de oꝑe ↄditõis generũ
⁊ ſpecieꝛũ.a q̊.ſ.quieuit.q¶ Ad ſecũdum dicẽdũ. ꝙ licet
quieueꝛit aboꝑe iã dicto.nõ tñ in illo quieuit:̊ magis
ecõuerſo opus quieuit in illo inqᷓtũ ẽ finis. De h̊ aug.
ſuꝑ geñ. Ipᷣa vniuerſitas creatuꝛe q̃ ſex diebus cõſũma
ta ẽ.aliud habet in ſua natura.aliud in ſuo oꝛdine quo
in dro eſt nõ ſicut deus.&ᷣ tñ ita vt ei quies ꝓpꝛie ſtabili⸗
tatis nõ ſit.niſi ĩ illius quiete qui ꝛie nihil pᷣter ſe ap
petit.quo adepto requieſcat.et iõ dũ ĩe manet ĩ ſe gc⸗
quid ẽ ex illo.retoꝛquet ad ſe.vt oĩs creatuꝛa in ſe habe
at nature ſue terminũ.ĩ quo nõ ſit qð ipᷣe ẽ.in illo aũt ꝗ
etis locũ quo ſeruet qð ipᷣa ẽ.¶¶ Ad terciũ dicẽdũ.ꝙ cũ
dr creauit vt faceret.creare ſumit᷑ ibi ꝓ ↄdere. Duplex
ẽ aũt cõdere.ſ.in eẽ generis ſui vel ſpẽi.⁊ in ꝑmanentia
rõe multiplicatõis indiuiduoꝝ. vbi neceſſaria ẽ multi⸗
plicatio ad ↄſeruatõem.cõdidit ergo deus vt ſic faceꝛet
⁊ multiplicaret ad ↄſeruatõem.

embrum ſecundum
quit᷑ de hoc ꝙ benedirit diei ſeptimo et
ſanctificauit illũ.Põt eĩ queri.quare bu⸗
ic diei data ẽ benedictio nõ aũt aliqua cũ
creauit celũ ⁊ terrã.vel cũ fecit et oꝛnauit
aut cũ hoĩe factoↄſũmauit.⸗ Itẽ que ẽ differẽna int᷑ be
nedictõem ⁊ ſanctificatõem.cũ de benedictõe feceꝛit mẽ

tionẽ ĩ aliquibo diebo pcedẽtibo.vt in e et die ſexto.

ſanctificatõe vo nõ fecerit mentõʒ. ¶ Rñſio m aug.
ſuꝑ geñ.q; nõ ẽ data benedictio.nec an diẽ nec ĩ die aliq̃
que benedictio ſit cũ ſanctificatõe.qꝛ creatuꝛe in ſe non
ſanctificãtur.ſᷣ in ĩo ad quẽ referẽda ſunt oĩa bona.et
hoc in hoc ſeptimo die deſignat᷑.⁊ iõ hec ſolũ diei datur

benedictio. Vñ aug.qꝛ em̃ ex illo ita ẽ.quicqd ex illo ẽ.

vt illi debeat quod ẽ.ipᷣe aũt nulli qð ex ipᷣoẽ. de beat ꝙ
beatus ẽ.ſe rebus quas fecit diligẽdo pᷣpoſuit.nõ ſancti
ficans diẽ quo ea faciẽdo inchoauit.nec illũ quo ea pfe
cit.nec illis vel faciẽdis vel factis.actũ eius gaudiñ vi⸗
deret᷑.ſᷣ eũ quo ab ip̃is ĩ ſeipo requieuit.et ipᷣe quidẽ nũ
ꝙᷓ iſta requie caruit.&̊ nobis eã ꝑ diẽ ſeptimũ demõſtra
uit.¶¶ Ad ſecũdũ dicẽdũ.ꝙ diſtingui pt᷑ inter benedictõ
nẽ et ſanctificatõem.qꝛ benedictio magis ⁊ qᷓ ſanctiſica
tio.ã ẽ benedictio quedã tꝑalis.ſicut que ↄſiſtit ĩ re⸗
rũ multiplicatõe.et talis bene fuit iquĩto ⁊ in ſexto die
ẽ benedictio ſpũalis.⁊ illa ẽ duplex:gratie.⁊ in hacẽ
appeopꝛiata benedictõ homi.⁊ẽ getis eterne.⁊ hec rcte
dicitur henedictiocũ ſanctificatòe.

lembꝛum terciũ

D terciũ quo ſubiũgit᷑. DHic ẽ liber creat
re celi et teꝛre. t queꝛi. Vtꝝ ſic accipiat̃
B celũ et terra.ſicut ſupꝛa cũ dr̃. In pꝛici
ann deus celũ ⁊ terrã ⁊c̃.an ſic ſiẽ

fuit firmamelũ ⁊ diſtixit aridã ab aquis. Et videtur
ꝙ pꝛimo mõ. qpter hoc ꝙ dicit.creature celi et terre.tũc
em creauit celũ et terrã. ¶ Oꝛeterea. videt᷑ illud ex h e
ſequit᷑ om̃e viride agri.anꝙ; eẽt ſuꝑ terrã.cuʒ em̃ tercio
die factũ eẽt iſtud ⁊ hoc ẽ cũ facta eẽt terra.ñ ſi ic accepit
hic diẽ ſicut in tercio die.ꝗ ſic ſicut in pꝛicipio. Itẽ cũ
factũ ẽ firmamẽtũ.⁊ facta ẽ terra.tũc erat dies. Hic at
dr cũ factug ? dies.i.cũ fieret.qᷓ vidr̃ potius ad pꝛimuʒz
referẽdũ. ¶ Ded vidr ↄtrariũ ꝑ hoc qð ſequit᷑cũ factꝰẽ

dies.fecit deus celũ et terrã.cũ em̃ nõ ſimul factus ẽ ſer

mo de die cũ crearet celũ et terrã in pꝛĩcipio.⁊ fecit mẽ⸗

d qd

„
lvj.
tionẽ de die cũ fuit firmamẽtũ ſecũdo die.⁊ teꝛra tercio
die.relinquit᷑ ̊ ꝙ ſic accipit celũ ⁊ terrã. ſicut cũ facta
ſunt in diebo.¶ Pꝛeterea.põt queri de hoc qð dicit cum
factus ẽ dies. Qullã em̃ fecit mentõem diſtincte te aliq̊
die. cum fecit celum ⁊ terrã.celũ em̃ factũ ẽ ſecũdo die.
terra tercia die.q̊ cũ dies nõ ſit ſimul cum die.nõ facta
ſunt celũ et terra cũ factꝰẽ dies.Aut ʒ bic intelligẽ diẽ
coĩter.vt ſimul fieret tpᷣus cũ tꝑali. Teres querituꝛ
quid nomine celi dat᷑ intelligi.cũ dr celum et terra. An
tm̃ firmamẽtum ⁊ arida que duobo diebo facta ſunt.an
ipᷣa cũ natura media.ſ.aquarũ que ſimul facte ſunt: fa⸗
cta eĩ ẽ diuiſio aquaꝝ ſuꝑioꝝ ab inferioꝛibo.ſecũdo die
cũ firmamẽto.in tercio ẽ aquaꝝ a terra diuiſio.⁊ ĩ vnũ
locũ cõgregatio.Ei aũt dant᷑ intelligi ꝑ ſe.quare nõ fit
mẽtio de aquis.ſi em̃ aque dant᷑ intelligi ꝑ illa duo.mł
tofoꝛtius viride agri intelligi potuit.et tñ eſt expꝛeſſum
& ñ videt᷑ ꝑ hoc intelligi. Pꝛeterea.nũꝗd nomie celi 2
terre intelligit᷑ luxr que facta ẽ pꝛimo die.⁊ ea que facta
ſunt in illis vltimis diebo.Oꝛ nõ lux intelligat᷑.videtur
ꝑ hoc ꝙ dr.fecit celũ et terrã.loquens de eoqð vocauit
celũ.⁊ hoc fuit firmamẽtũ.Vñ dixit vocauit firmamen
tũ celũ.iꝛõ ergo videt᷑ intelligi lux illa ꝑ celũ et terram
Pꝛeterea.ea que facta ſunt in tribo vltimis diebo.nõ
vidẽtur intelligi.nã nõ ſunt facta anq; viride agri eẽnt
ſuꝑ terrã.ergo nõ ꝑ celũ et terrã intelligũtur. Eſ⸗ ob
uiare videtur.vt nomine celi et terre oĩa que facta ſunt

in illis diebus intelligãtur. Qam cũ factus eſt dies fe⸗

cit celum et terrà.ſed factio diei intelligitur in oꝑibus
ſex dierũ. ergo celũ ⁊ terra debent cõtinere ſuis deſigna
tõibus illa omnia.et pꝛeterea quare recapitularet ipſe
ea que in ſecundo die et tercio facta ſunt.⁊ nõ illud qð ĩ
pꝛimo die factum eſt.et vltimis tribus diebus.¶ Ad
p:imũ dicendum.ꝙ accipitur hic celum et terra ſicut fa
cta ſunt. Vnde cum dr̃ creature celi et terre.aut ſimul ĩ

telligitur creatio et factio.aut nomine creature factura

deſignatur.iſec hoc obuiat qð dicitur.om̃e viride agri
anteꝙᷓ eſſet.quia illud poſt facturam terre nominatur.
licet in die eodem. VUnde poſtq facta eſt terra.dictum ẽ
gerninet terra ⁊c̃.vt pꝛimo ſit eẽ terre.et poſt generatõ
ex ea.Nec illud obuiat quod dictum eſt.cum factus eſt
dies.Aliter em fiunt tꝑa.et aliter fiunt res permanen⸗
tes.tem poꝛum em̃ eẽ eſi cum fiunt.rerum vᷣo ꝑmanentiũ
eſſe nõ ſemper eſt cum fiunt.Vnde cum dicitur cum fa⸗
ctus eſt dies.et cum fuerunt dies.i.fuerit dies.tunc ce⸗
lum et terra facta ſunt.quia in die facta ſunt.ſed creata
ante diem:et ideo ſermo ille.ſ.cum factus eſt dies.ad h̊
inducitur.vt de factura celi et terre intelligatur. 4¶ Ad
ſecũdũ vᷣo dicendum dupliciter ſᷣm expoſitionem Aug.
Aut ꝙ nomine diei intelligatur vnus dies repetitꝰ.ſᷣm
ꝙ fit expoſitio ð die.i.de cognitõe angelica. aut dies ac
cipitur ibi coĩter ⁊ indiſticte.ꝗlibet em dies factus ⁊.et
ſimul cũ tꝑali.Añ aug.ſuꝑ gen.facte creature motibus
ceperũt currẽ tꝑa.lñ añ creaturã fruſtra tꝑa requirũ⸗
tuꝛ.quaſi poſſint inueniri añ tꝑa.motus eiĩ ſi nullus eſ⸗
ſet vel coꝛꝑalis vel ſpũalis creature.quo ꝑ pñs pᷣteꝛitis
futura ſuccederẽt.nullũ eẽt tꝑus oino.moueri aũt crea⸗
tura nõ vtiq; poſſet ſi nõ eẽt.potius & tp̃ᷣus a creatura.
ꝙᷓ creatura cepit a tꝑe.vtꝛũq; aũt a deo.ex ipᷣo em̃ ꝑ ipᷣm

2 in ipo ſunt oĩia. Mec ſic accipiatur ꝙ dictũ eſt.tpᷣus a

creatura cepit.quaſi tpᷣus creatura nõ ſit.cũ ſit creatu⸗
re motus ex alio in aliud.ↄſequẽtibus rebus ſᷣm oꝛdinẽ
adminiſtrãtis dei cũcta que creauit.¶ Ad terciũ dicen⸗
dum. ꝙ nomine celi et terre intelligitur natura media.

ſcʒ aquarum. et per extrema dat intelligere mediũ.me⸗

dium em̃ ſimul factũ eſt cum extremis. Similiter ꝑ ce⸗

lum et terram intelliguntur.et illud quod factuz eii pꝛi

mo die.⁊ pñjft intelligi ea que facta ſunt in tribo vltimis
diebo. alia em̃ que in ſequẽtibo diebo ad oꝛnatum illoꝛũ
referũtur.Et licet celũ ꝑ quendã dicatur firmamẽtũ.ni
hilominus celum empireum apud intelligẽtes noiĩe celi
etiam intelligitur.

NEneſtio.lvij.de opere

multiplicationis.

eEimnde pꝛocedẽdi

ẽ ad opus multiplicatõnis.et circa boc
querũtur tria.i. Pꝛimo rõe eius ꝙ dicẽ
Anteqꝙᷓ fenũ agri exoꝛtũ eẽt.ſi etiã intel
. ligatur de ſeminibus herbarũ fructi
bus lignoꝛũ.il Secũdo rõe eius ꝙ dr.Non em̃ pluerat
deus ſuper terram et homo nõ erat qui oꝑaretur eam.
4 Tercio rõe eius ꝙ ſubiũgitur fons aſcededat de ter⸗

ra.quare incipit ab oꝛigĩe ex ꝑte aque.⁊ ñ ex ꝑte terre.

embrum primum

Hann

primũ quo querit᷑ rõe eiꝰ ꝙ dicit anteꝙᷓ
fenũ agri exoꝛtũ eẽt.ſicut habet᷑ in traſla⸗
tõe ſeptuagita.nr̃a vo trãſlatio habet.an
teqᷓ;ᷓ virgultũ agri oꝛiret᷑ ĩ terra. Aut enĩ
Hoc intelligit᷑ de ſeminibo herbarũ et fructuũ ſiue ligno

rũ.aut ð ipis berbis ⁊ arboꝛibo.⸗ rõe ſeminũ h vi⸗
xcxtur.cũ em̃ terra facta ẽ.grauida erat ſeminũ.lignoꝛũ

et herbarũ.et ad factur terre hoc ꝑtinebat.ᷣ aliud ẽ fi
eri terre.⁊ aliud herbarũ et arboꝝ ex terra naſcentium

G& cũ in illo die nõ fieꝛet niſi qð ꝑtinebat ad terrã graui

dã fetuũ.nõ aliud intelligit᷑ cũ dr.anq;ᷓ fenũ agri oꝛiret
niſi ꝗ eẽt rõ ſeminalis in ipᷣa admixta cũ aqua. Sed
videt᷑ cõtrariũ.ꝑ hoc quod ibidẽ dr̃.ꝓducat terta her⸗
bã pabuli ⁊c.hoc eĩ nõ ad rõem ſeminalẽ tm̃ ꝑtinet.ſed
etiã ad foꝛmã herbarũ et arboꝝ.nõ ergo hoc fſuit anteꝙᷓ
fenũ agri exoꝛtũ eẽt.⁊ hoc ex verbis aug:ſuꝑ geñ.innui
tur cũ dr.ꝓducat terra herbã pabuli ſeminatem ſemen
Hᷣm genꝰſuũ ⁊ lignũ fructuoſum.Ande dicit his verbis
magis apparet ſemina oꝛta eẽ ex herbis ſiue lignis.nõ
aũt illa ex ſeminibus ſed ex terra.pꝛeſertim qꝛ et verba
ci ſic ſe habent.no em̃ ait.germinet ſemina in terꝛa heꝛ
bam feni et lignũ fructuoſum.̊ ait.germinet terra her

ſemine inſinuaret.i Av qð videt᷑ rñderi ꝑ hoc qð dic
aug. Aliter nota ẽ angelis creatura dei.⁊ aliter nobis.
angelis em̃ pꝛimoꝛdialiter vt ita dicã vel oꝛiginaliter.ſi
cut eã deus pꝛimitꝰcõdidit.⁊ poſt eã cõditõʒ a ſuis ope⸗
ribus requieuit.nõ cõdendo aliꝗd amplius. nobis aũt
pm ↄditarũ rerũ adminiſtratõem.iã ꝑ oꝛdines tꝑm.ſᷣm
quã iã deus illis rebus ꝑ ſenariã ꝑfectõem ↄſũmatis vſ
q; mõ oꝑatur.ex ꝗbo verbis dat᷑ intelligi.ꝙ cũ dr terra
germinet herbã virẽtem ⁊c.hoc attendit᷑.q in oꝑe ↄdi⸗
tõis herbarũ ⁊ lignoꝝ ex terra.nõ attendit᷑ tm̃ ſeminum
grauidatio.ſ̊ ip̃arũ ſpecierũ ꝓductio.que habebat in ſe
rõem ſeminalẽ.cũ aũt dr añꝙ; fenũ agri eẽt exoꝛtuʒ.hoc
intelligitur m curſum nature.quomodo heꝛba eyr ſemi
ne pꝛoducitur naturaliteꝛ.et planta ex planta vł ſemiĩe.

embrum ſeundum
Blecundum quo queritur röne eius qð
ſequit᷑.iõ em̃ pluerat deus ſuꝑ terraʒ et
h nõ erat qui oꝑaret᷑ eã. Videt᷑ em̃ ꝙ in⸗
telligat factura celi 2 terre cũ herbis in⸗
ludi.p̃ter ea que erãt ĩ tribo diebo ſequẽtibo. Qã ſi illa

ba ligni.vt ſeminãs ſemẽ vt ſemẽ ex herba.nõ herbã ex

includerẽtur. tũc iã erat hõ ꝗ ſexto die cꝛeatus ẽ. ꝙ ſi ſic

dicat᷑.tũc ad quid drĩ nõdum pluerat deus ſuper terraʒ
hoc em factũ ẽ poſt oꝑa ſex dierũ. Ad qð dicẽdũ ꝙ il⸗
lud quod dicitur.et homo nõ erat qui operaretur eam.
negatio ad totum extenditur.vt ſit ſenſus. nondũ erat
homo operatus terram.vt ſic vtrumq; referatur ad ea
que facta ſunt.poſt opera ſex dierum. Vnde Auguſt.v.
ſuper Geñ.tanqꝙᷓᷓ ſi diceret.non ea ſic fecit deus.quem⸗

gdmodum nunc facit talia. cum pluit et cum operantuꝛ

homines.hec emm iam per moꝛas tempoꝛum fiunt que
unc non erant cum fecit omnia ſimul.vnde etiam tem⸗

poꝛa inciperent.

catũ. videret᷑ alicubi ĩ ſcꝛiptuꝛa fieꝛi mẽtio ð i

CEembrum tercium

Biterciũ quo querit᷑ circa illã Fam. Iõs
aacẽdebat de terra ⁊c. Hic cũ incipiat di⸗
cLeiꝛe cæ cã multiplicatõis ? collocatõe ho⸗
— minis ĩ paradiſo.quare pꝛimo incipit ab

oꝛigine ex ꝑtè aque.⁊ nõ ex ꝑte terre.¶ Ad quod rũdet
aug.ſuꝑ geñ. Recte ab eo incipit elemẽto.ex quo cũcta

genera naſcũtur. vel aĩalium vel herbarũ atq; lignoꝛuʒ
vt agãt tꝑales numeros ſuos.naturis ꝓpꝛijs diſtribu⸗
tos.om̃ia quippe pꝛimoꝛdia ſeminuʒ.ſiue ois caro.ſiue
vñ oĩa frutecta gignũtur. bumida ſunt.⁊ ex bumoꝛe cõ⸗
cꝛeſcũt.Vtrũq; iñ dat᷑ intelligi.nã ea que ſiũt.ex cõmi⸗
xtõe fiũt aque et teꝝe adiũctis alijs elemetis.ſᷣ hec duo
ſunt manitfeſtioꝛa.iõ de his duobus facit mentõem.rõ⸗
nẽ etiã coꝛpulẽtie(nõ dico coꝛpoꝛeitatis )accipiũt ab ele

mẽtis iſtis pꝛĩcipaliter.ſᷣ terra ẽ vñ plus accipiũt de ma
teria. humoꝛ vᷣo qui ẽ ex aqua ẽ.vñ plus accipit᷑ młtipli
catio. ¶ Sed quia duplex ẽ humoꝛ.vnus qui deſcendit
ex nubibus aeris.alius qui oꝛit᷑ in terra.põt queri.qua

re cãm młtiplicatõis deſignat penes fontalẽ humoꝛem
pꝛimo ⁊ nõ penes pluuialẽ.cũ videamus mõ mamfeſtiꝰ
cãʒ młtiplicatõis eẽ ex humoꝛe pluuiali.qᷓ; fontali ĩ vni
uerſa terra.¶ Pꝛetea. cũ fit hbumoꝛ pluuial fit minuta
tim terre irrigatio.vñ magis videat᷑ ouenire a pꝛicipio
Aa qð videtur dicẽdum.qꝙ cũ nõ legat᷑ de pluuia ni⸗
iĩ cũ introductũ ẽ diluuiũ.nec de arcu ſiue iride.niſi ĩ ſi
gnũ recõciliatõis.videt᷑ quodãmõ in penã poſt pluuiaʒ
introdncta.pluuia aũt fit ex vapoꝛe aquolo eleuato in
nubibus. In vapoꝛe aũt ẽ queda ↄfuſio elemẽtoꝝ.vnde

introductio vapoꝛis videt᷑ eẽ ſignuʒ ↄfuſionis creature

humane.que ia venerat in ↄfuſionẽ peccatoꝝ:pꝛius em̃
erat aer ſerenus ĩ ↄditõe operũ pꝛimoꝝ. Sᷣ poſt factus ẽ
nubiloſus:recto ̊ ẽ pꝛimo facta multiplicatio ex humo

re fontali.irrigãte ſuꝑ faciẽ terre. Si cui aũt videt᷑ pꝛiꝰ
fuiſſe pluuia.licet de hoc nõ faciat mentõem ſacꝛa ſcri⸗

ptura.nihilominꝰopoꝛtet eũ intelligẽ pꝛimo. ꝙ bumoꝛ
aquoſus inbibatur terre.añqᷓ fiat vapoꝝ eleuatio.⁊ cõ⸗
ſequẽter pluuiaꝝ deſcenſio. em̃ dicitur ligatõ aqua
rũ.vt nõ pariter eꝛũpant deoꝛſum.nõ videt᷑ ad pꝛimum
ſtatum Gern Baconi aũt ex ſcriptura.qꝙ bumoꝛ
aquoſus qui ĩ terra oꝛit᷑ ſit pꝛicipiũ irrigatõis pꝛime:pt
queꝛi quare dicat᷑ eẽ fontalis.cuũ ex ↄditõe operũ ſex die

rũ habeamꝰ. ꝙ aque inferioꝛes ↄgregate ſunt.⁊ ↄgrega
tyões dicte ſunt maria. VUñ videt᷑ ꝙ irrigatio totius ter⸗

re ſit ex illis maribo.mare em̃ accipit᷑ comuniter ꝓ ↄgre

gatõe aquaꝝ dulciũ ⁊ amaꝛaꝝ.qd ẽ &̊ꝙ diẽ fons aſcen

debat ⁊c. ¶ IAtẽ ſuppoſito ꝙ fons m roeʒ aliquã fontis

irrigaꝛet. cũ nõ videat᷑ de alio fõte facẽ mentoem. mii ðᷣ
illo fonte paradiſi.ꝗ diuidit᷑ ĩ quatuoꝛ capita.videt᷑ im

poſſibile ꝗ; totam ſuꝑficiẽ terre irrigaueꝛit.cũ nõ legat᷑

te illis quatuoꝛ capitibo.niſi ꝙ ꝑ terras currũt deteꝛmi
natas.2 illas irrigẽt:alie vᷣo ſunt terre ad quas no exte

dit᷑ eaꝝ irꝛigatio.Si ðo fueꝛit aliꝰfons maioꝛ illo.mix
F vbi mõ ſit.Si em̃ obſtruſus ẽ ꝓpteꝛ pꝛimoꝝ dernĩ her
eti aobſtru
ſione.¶l Pꝛeterea.multiplici gene:e peccati peccauit hõ
añ diluuiũ.⁊ tñ nõ legit᷑ ꝗ; an diluuiũ fuit aliud genus
irrigatõis.ᷣ relinquit᷑ ꝙ ſi obſtruſus ect.hoc nõ eẽt ꝓpt
peccatũ pꝛimoꝝ ꝑentũ. D qð põt dici opinãdo.ᷣm
illud qð intꝛoducit aug.dlcẽs.ꝙ potuit ꝑ fontẽ intelligi
occeanꝰ.inqᷓtũ ꝑ diueꝛſas ꝑtes ramis ſuis extendit᷑. et

diueꝛſi ſunt meatus ſubteꝛꝛanei.ꝑ quos fiũt excolatões

oquaꝛũ.cuius vnꝰramus fuit fons ꝗ inigabat padiſuʒ
7 dr fons irrigare ſuꝑficiẽ tene.ñ ꝙ inundaueꝛit ſuper

eã.ᷣ ꝙ ĩ m aioꝛi pte iꝛigaueꝛit. vel qꝛ dixit fons aſcede⸗

bat ⁊c.⁊ ñ dĩ vnꝰſons pt intelligi.vt vniueꝛſaliteꝛ ↄpꝛe
bẽdat᷑ oĩs fons ſiue aqueductꝰ. Unde aug.ſuꝑ gen. ꝙ ſi
ip̃ius abijſſi magnituoinẽ.ea ꝑte excepta q mare dr. et
euidẽti amplitudine aq̃ maris fluctibo tenas ambit. in
ea ſola ꝑte quã recõditis finibo teꝛatinet.vnde ſe oẽs

„

.

N
iat di
ſebo
pit ob
ficen
cden
Nornz
ſtrbbo⸗
oſine
eco⸗
ni⸗
rdeo
ro/,
bele
ena
kipli
mai
iue
ſoen
ſelei⸗
ien
hunn
ai⸗
an⸗
iſiiſ
ic
toſ
Fnce
ture
en
use
mo
pri⸗
ri⸗
mo:ꝛ
166,
Gin
unn
non

¶ Lueſtio

fontes.oẽs aque diueꝛſis tractibo veniſq; diſtribuũt.et
ſuis queq; locis erũpũt.fontem voluit a ꝓellare ſcriptu
ra.nõ fontes ꝓpter nature vnitatẽ.cũq; ꝑ innumerabi⸗
les vias antroꝛum atq; rimaꝝ aſcẽdentẽ de terra.⁊ vbi⸗
q; diſꝑtitis quaſi crinibo irrigãtem oẽm ſuꝑficiẽ terre.
nõ cõtinua ſpecie tãq; maris aut ſtagni. ̊ ſicut videmꝰ
ire aquas ꝓ alueas fluminũ.fluxuq; riuoꝝ.et eoꝝ exceſ
ſu vicina ꝑfundeꝛe quis nõ accipiat.niſi q ↄtentioſo ſpi
ritu laboꝛat. Et iterũ ibidẽ. Pꝛo numero pluꝛali poſuit
ſingularẽ.vt intelligamꝰfontes multos ꝑ vniuerſaʒ ter
rã.loca vel regiones ꝓpꝛias irrigãtes.ſicut dr: miles et
multi intelligũtur.ſicut dicta ẽ locuſta ⁊ rana in plagis
quibo egiptij ꝑcuſſi ſunt.cũ eẽt innumeꝛabilis locuſtaꝝ
numerus et ranarũ.ia nõ diutius laboꝛemus.quidã at᷑
putauerũt ſic fieri irrigatõem.quẽadmodum nilus quo

dã tꝑe anni irrigat terrã. vt aliqno tꝑe effundat᷑ ſuꝑ ſu
pe

—————

catõis videlicet de ꝑadiſo terreſtri.

Lantauerat dom

nus deꝰ ꝑadiſum ⁊c̃. Sicut dic dama.
qꝛ hõ erat ↄpoſitus ex viſibili ⁊ inuiſi⸗
bili creatura.pᷣparauit ei deꝰlocũ deli⸗
ciaꝝ ꝑadiſum.qui qðammõ dictus eſt
intelligibilis.qdammõ ſenſibilis.ſicut ↄſentiũt aug. et
dama.ꝓmptuariũ vniuerſi gaudij et exultatõis.ð qͥ ꝑa
diſo ⁊ vniuerſis ↄtentis ĩ eo pꝛimo agit.deinde de mul⸗
tiplicatõe animãtiũ rõnaliũ qð notat᷑ ibi foꝛmatis g̊ ⁊c

r fici erre. aliquo vo tpe otrahat᷑.
Mueſtio. lviij de opere

Fm ꝙ ad adã bic referũt᷑.¶ Pꝛimo igr̃ deſcribit᷑ paradi

ſus.⸗. Secũdo ad quid hõ ĩ eo collocet᷑.¶ Tercio de oꝛ
natu et fructibo ꝑadiſi ⁊ de ligno vite. Se factõne eue
er coſta ade ⁊ quibuſdam alijs circa hmõi ſub.S.ſuis.
¶ ANouẽtur quedã queſtiones de multiplicatõe animã⸗
tiũ irrõnabiliũ.⁊ de impoſitõe nominũ eoꝝ.¶¶ De pꝛece
ptis diſcipline hoĩ traditis infra aget᷑.cũ de rõnali cꝛea
tura erit tractatus.q̃ ↄponit᷑ ex ſenſibili et intelligibili.

Hhͥ tiñ ſufficit hic oñdere.qð ꝑtinet ad coꝛꝑalẽ creaturã.
(Mlembrum pꝛumnz

— S Veritur de padiſo.vtrũ tm ſit ſenſibił.
1 vyel tm̃ intelligibilis.vel quodãmõ ſenſibi

N jus qdammõ intelligibilio. em ſit ſen⸗
— ac, ſibilis.videt᷑ ꝑ hoc qð dictũ ẽ a dno latro

podie meeũ eris ĩ paradiſo.a ↄſtat ꝙ aĩe ipᷣius latro
nis a dextris cũ eẽt ſpũalis.⁊ xpᷣi aĩe ſimilr nõ ꝑmitte⸗
bat᷑ delectatio coꝛꝑalis.ſ̊ ſpũalis.q̊ nomẽ ꝑaradiſi in⸗
telligit᷑ locus ſpũalis ſiue intelligibilis. Sed cõtrari
um videt᷑ per hoc.ꝙ loquit᷑ de plãtatõe.de arboꝛibus et
hmõi.q oĩa ad coꝛpoꝛalẽ creaturã referũtuꝛ. paꝛadiſꝰ
locꝰ erat coꝛꝑalis.Ad G̊ facẽ̃ qð dic̃ aug.ĩ li.ethiologia⸗
rũ.paradiſus ẽ locus ĩ ꝑtibo oꝛiẽtis ii iuenuf⸗

bulũ ex greco ĩ latinũ vertitur oꝛtus ⁊c. Rñdet ioh.
dama.Aſihi videt᷑ ꝙ ſicut hõ ſenſibilis ſimul et intelli
gibilis ↄditꝰſic etiã ꝙ huiꝰ ſacꝛatiſſimũ templũ ſenſibi⸗
le ſimul et intelligibile.et duplicẽ hñs oſlenſionẽ. coꝑe
em̃ in diuiniſſima regione et ſuꝑpulchra(ſicut hy ſtoꝛi⸗
ce diximus)ditatus cõmoꝛãs.aia vᷣo in ſuꝑioꝛi ⁊ incõ⸗
peꝛabiliter pulchrioꝛi loco ↄuerſabat᷑. deũ hñs inhabi⸗
tantẽ.⁊ eũ ferẽs gloꝛioſum oꝑatoꝛiuʒ.et eius circũami⸗
ctus g'am.⁊ ſolo dulciſſimo fructu ↄtemplatõis laſciui
ens.velud quidã angelus alius.⁊ hac nutꝛitus.vtiq; li
gnũ vite digne nominatũ ẽ.Similꝛ aug.ſuꝑ geñ.TLꝛes
c paradiſo ſunt generales ſnie. Vna eoꝝ qui paradi⸗
ſum timmodo coꝛꝑaliter intelligi volũt.alia eoꝝ ꝗ ſpiri
tualiter tm.alia eoꝝ qui vtroq; mõ ꝑadiſum accipiunt
als coꝛꝑaliter.alłs ſpũ aliter. breuiter & vt dicã terciam
mihi fateoꝛ placẽ ſniam.vt hõ factus de limo. qð vtiqʒ
coꝛpus bumanũ c. In paradiſo aũt collocatꝰ intelliga
tur.vt quẽadmodũ ipᷣe adã.⁊ſi aliquid aliud ſignat.ᷣm

id ꝙ eũ foꝛmã futuri dixit eẽ apłus.hõ tñ in ꝓpꝛia natu⸗
ra expꝛeſſus accipit. Ita ⁊ paradiſus ĩ qͥ eũ collocauit
xus.nihil alið q; loeus quidã intelligatur.terꝛa.ſ.vbi
babitaret hõ terrenus. Ao obiectũ aũt voᷣm.qꝙ para⸗
diſ mltiplieit᷑ accipit᷑.alit eĩ accipit᷑ cũ dr hodie mecũ
eris ĩ paradiſo ⁊c̃.et cũ dr plantauerat deus ⁊c̃.para⸗
diſus aũt ĩ ſua generali rõe dr̃.vbicũq; feliciter viuit᷑.
ſicut habet᷑ ex li.augad dardanum.

Wembrum ſecundũ

ſitus ẽ ĩ paradiſo vt oꝑaret᷑ et cuſtodiret.
nũquid voluit de vt oꝑaret᷑ agriculturaʒ

I 1 Einde queꝛit᷑ de hoc ꝙ adã pꝛimus hõ po
M. nõ videt᷑.qꝛ poſt peccatũ danauit ipᷣm

od laboꝛzc. vt habet᷑ gen.iij. In ſudoꝛe vultꝰ tui veſceris

pane tuo. Ad qð rñdet aug.dicens ita ſane arbitroꝛ.
niſi videamꝰquoſdã cũ tãta voluptate agricolare.vt eis
pena magna ſit ad aliud vocari.Quicqd ̊ hʒ deliciaꝝ
agricultuꝛa. tũc vtiq; longeampliꝰerat.qn nihil accide
bat aduerſi vel terre vel celo.nõ em̃ erat laboꝛis afſlictõ
hᷣ exbilaratio volũtatis.cũ ea que creauerat de humani
oꝑis letiꝰveratiuſq; ꝓuenirẽt.(¶Et circa illud qð ſeqꝗt᷑
⁊ cuſtodiret illũ. Obyjcit ſic aug. Qullus vicinꝰ metue⸗
bat᷑ inuaſoꝛ.⁊ nullus limitis ꝑturbatoꝛ.nullus fur nul
lus aggreſſoꝛ.quõ igit intellecturi ſumus coꝛꝑalẽ ꝑadi
ſum potuiſſe ab hoĩe coꝛꝑaliter cuſtodiri.Sʒ nec vt cu⸗
ſtodiret a beſtijs.cũ oẽs beſtie eẽnt ei ſubiecte.q Pꝛetea
adducta ei erãt aĩalia vt eis noĩa imponeret. Ao qð
rñdet᷑.ꝑ hoc qð dicit aug. in ſequẽtibo cuʒ dixũ.poſuit
eũ vt cuſtodiret padiſuʒ.ſibipᷣi ne aligd amitteret.deni⸗
q; accepit ⁊ pᷣceptũ.vt ſit ꝑ qð ſibi cuſtodiat padiſum.
id ẽ qͥ ↄuerſato nõ inde ꝓijciat᷑.recte em̃ quiſq;ʒ qr̃ nõ cu⸗
ſtodire rẽ ſuã.ꝗ ſic agit vt ãmitteret eã.etiã ſi alteri ſal⸗
ua ſit.ꝗ eã inuenit vel acciꝑe meruit.Eſt aliꝰĩ his vᷣbis
ſenſus.quẽ puto nõ ĩ merito ꝓponẽdũ.vt ipᷣm hoĩeʒ oꝑa
ret᷑ cet cuſtodiret.ſicut em̃ oꝑat᷑ hõ terrã.nõ vt eã fa⸗
ciat eẽ terrã.ſ̊ vt cultã atq; fructuoſam.ſic deꝰhoĩeʒ mł
tomagis quẽ ipᷣe creauit vt hõ ſit.eũq; ipᷣe oꝑerat᷑ vt iu⸗
ſtus ſit.ſi hõ ab illo ꝑ ſuꝑbiã nõ abſcedit. ea Pter
quid ſicut dicit aug.pꝛimo ponit᷑ hic dñs ſm trãſia.ſe⸗
ptua. In nrq em trãſlatõe pꝛius ponit᷑.ſ.ibi.foꝛmauit
igit᷑ dñs deꝰhoĩem ⁊c. Ad qð dicẽdũ.ꝙ ꝑ hoc dat᷑ in⸗
telligi:ꝙ cũ poſuit hoĩem ĩ paradiſo ad cuſtodiẽdũ eũ.
voluit rõem innuẽ.per quã poſſet ſe cuſtodire.videlicet
ſi maneat ſub dnatõe dei ⁊ eã ſe’quat᷑.qᷓcito em̃ nõ appe⸗
tijt eẽ ſub dñatõne.tacito mernit expuli a paradiſo.nec
oꝑatus ẽ ꝑadiſum.ſ̊ in ſudoꝛe ⁊ laboꝛe ⁊c.

WMiembrumtercium

terciũ qͥ queri᷑ de oꝛnatu padiſi in quo
poſitus erat.dr̃ em̃ ꝙ deus ꝓduxit de hu⸗
mo oẽ lignũ pulchrũ viſu ⁊c̃.Et per quid
”M fiebat multiplicatio.oñdit᷑ ꝑ hoc qð ſeꝗt᷑
uuius egrediebat᷑ 7c. Differẽtie aũt arboꝝ tres no⸗
tant᷑.lignũ qdð fuit ad ꝓbatõem obediẽtie.⁊ hoc ẽ lignũ
ſciẽtie boni ⁊ mali.lignũ qð fuit ad ſuſtentatõnem vite
ꝑ nutrimẽtũ:et lignũ ad iĩmoꝛtalitatẽ vite.ſ.lignuʒ vite
qð erat in medio paradiſi.Pñt &̊ ad litterã diſtingui.
vt vnũ reſpiceret ſuſtentatoeʒ coꝛpis.alterũ eer

tẽ ↄiuncti.terciũ ad ꝓbatõʒ obediẽtie ex ꝑte aĩe.CMõt
aũt queri de hoc ꝙ dicitur. ꝓduxitq; deus de humo ⁊c.
Nuũquid hec pꝛuductio facta eſt.cum dictum eſt germi
net terra herbam virentem et lignum faciens fructum.
NQuod videtur.Qam ibi dicitur. pꝛotulit terra.Si er⸗
go terra dr ibi generaliter.intelligit᷑ de ꝑadiſo.⁊ ita teꝛ
cia die fuit hec ꝓductio ligni paradiſi.et multomagis
paradiſi q; alioꝝ locoꝝ.cũ iſte locꝰdeputatoeẽt hoĩ ſi ſle
tiſſet.nõ ̊ ↄgruebat ꝙ alia ꝑs teꝛre oꝛnaret᷑ herbis vi⸗
rentibus ⁊ lignis facientibus fructum.⁊ hec remaneret
ſine oꝛnatu. Si vo tunc facta eſt hec pꝛoductio et iſte oꝛ
natus.ad quid ergo dicituꝛ.pꝛoduxit deus ð humo ⁊c.

Vetere cũ herbe virentes ſint ad oꝛnatũ terre.2 ĩ
uſtentatoem vite ſicut habetur. vj. die. ꝓpter quid non
fit mentio de vtroq;.̊ de altero illoꝝ tm.ſ.de ligno fru
ctifero.4 Pꝛeterea.cũ fructus ñ ſit tm̃ delectabuis quo
ad viſum vel guſtum.ſ̊ quo ad olfatum.quare nõ facit
mentionem de delectatõne quo ad olfatum. 4 Pꝛeterea
lignũ vite poſitum erat in medio paradiſi.et per id erat
nutrimẽtũ.ĩmo videtur ꝙ tm̃ lignum illud ſufficiebat.
A cũ lignũ illud haberet hãc virtutẽ.vt homo immoꝛ⸗
talitate coꝛpoꝛis aĩialis cõſeruaretur.nõ fuit neceſſe vt li
gnũ aliud adiũgeretur ad ↄſeruatõeʒ vite. Dueritur
aũt ꝓpter quoddam verbũ.quod dicituꝛ in li.de ciui.dei
tanqꝙᷓ cetera ligna eẽnt alimẽto.iſtud eẽt ſacramẽto. In
hoc em̃ innuitur ꝙ fructus alioꝝ cedebãt ĩ alimẽtũ nõ
in ſacramẽtum. fructus aũt iſtius in ſacramẽtum nõ in
alimẽtum.Cũ ergo fructus ligni vite ſumebatur. nõne
ↄuertebatur ĩ coꝛpus homims.⁊ ita erat alimẽtuʒ:aut
ſi nõ ↄuertebat᷑ ſicut eſt de medicina.que tm̃ eſt medici⸗
na nõ cibus.quomodo conſeruabatur coꝛpus hominis
ne veteraſceret.ſi ſtatim in ſeceſſum emittebatuꝛ.nec fie
bat aliqua immutatio.¶¶ Pꝛeterea.ſicut dicit aug.in li.
cæ ciui.dei.cũ loquit᷑ de paradiſo ſpirituali quod eſt ec⸗
cleſia.exponẽs illð canti.Emiſſiones tue paꝛadiſus ⁊c
per lignũ vite ſignatur xpᷣe.ꝑ ligna vᷣo fructifera ſaneti.
peꝛ lignũ ſciẽtie boni et mali liberũ arbitriũ volũtatis.
ergo pari rõe cetera ligna paradiſi erant ſacramento.ſi/
cut lignũ vite.¶ Pꝛeteꝛea.lignũ vite nũꝗd babuit banc
vim.vt qui guſtaret ex eo.immoꝛtalitateʒ coꝛpoꝛis ani⸗
malis cõſequeretur:tũc homo poſt peccatum ſi ſumpſiſ
ſet de ligno vite fieret immoꝛtalis.⁊ hoc videt᷑ per hoc
quod dr geñ.iij. Nidete ne foꝛte ſumat de vite ligno ⁊ vi
uat ineternum. Quod ſi eſt.in cõtrariũ eſt quod in lege
data a domino babebatur.ꝙ quacũq; die comederet de

ligno ſciẽtie boni et mali. moꝛte moꝛeretur.i.ſubiectus

eſſet moꝛtalitati.⁊ ita neceſſitatẽ haberet moꝛiendi.nec
ergo lignum vite hüc habʒ effectũ. ¶ Pꝛeterea. nõne ſic
dictũ eſt.lignum ſciẽtie boni ⁊ mali ſicut dictũ eſt.lignũ
eſt vite:bᷣ lignũ vite dicebatur ab effectu. ergo et lignuʒ
illud habuit virtutem dandi ieian. Aen⸗ ſcientia

eſt foꝛma ſpiritualis.foꝛma aũt ſpiritualis nõ efficitur

ex coꝛpoꝛe.ergo cũ immoꝛtalitas efficeretur ex eſu ligni
vite.nõ ſimiliter accipitur aꝓpellatio hic et ibi. Que
ritur ꝓpteꝛ quid de ligno vite fuit expꝛeſſum ꝙ plantatũ
ſit in medio paradiſi.de alijs aũt nihil determinat᷑ niſi
ꝙ erant in paradiſo.¶ Pꝛeterea.queritur de ligno ſciẽ⸗
tie boni et mali.vtrũ eſſet in medio paradiſi. littera enĩ
ad vtrũq; ſe videtur habere.Dicitur em̃ lignum vite in
medio paradiſi.lignũq; ſciẽtie boni et mali.Qã ſi ad ꝓ
ximũ fit copulatio.tũc erat in medio paradiſi cũ ligno
vite.ſi ᷣo nõ ad ꝓximũ ſed ad remotũ.ñ dat᷑ intelligi ni⸗
ſi ꝙ lignũ ſciẽtie boni et mali erꝗt in paradiſo.cũ lignis
ad eſum datis.et cũ ligno reAnnema dicẽduz. ꝙ
iſtud dicitur ꝓ recapitulatõne.vt deſcribatuꝛ in quo lo⸗
co voluptatis ſit homo poſitus.nõ ꝙ nunc pꝛimo facta
ſit ꝓductõ ligni paradiſi.Elñ poteſi intelligi.vt notetur
ille modus ꝓductõis.quo mediãte humoꝛe naturali.de
us mediãte natura.ligna fructifera ꝓducit.⁊ in hoc ſit
differẽtia ab illa ꝓductõe.quã facit deus ↄdendo ligna
fructifeꝛa de terra.et hoc vidẽtur iſta duo verba ſonare
terra ſiue arida.⁊ humꝰ.ſupꝛa em̃ dictum eſt germinet
terra herbã virentẽ.hic vpᷣo dicitur foꝛmauit deus de hu
mo. Humus em ab humoꝛe dicitur.vt notet᷑ oꝛigo mul⸗
titudinis ſᷣm modũ iſtum ex humoꝛe.et tñ differẽter tũc
et nũc.nũc em̃ ſᷣm pꝛius et poſterius creſcunt arboꝛes.
tũc em ꝓducebantur ad cõpletam quãtitateʒ deo oꝑan
te.ſupꝛa aũt deſignatur operatio diuina.nõ niſi de ter⸗
ra materialiter.¶ Ad ſecundũ vᷣo dicendũ.q; de herbis
virẽtibus(licet ſint ad delectatõem viſus et guſtus) nõ
fit mentio.quia intendit hic tangere illud genus rei.in
cuius differẽtia fuit pꝛimo datũ pꝛeceptum.⁊ ↄſequẽteꝛ
traſgreſſio.AUnde pꝛimo tangit differentias ligni.et vñ

*

potuit eſſe rõ multiplicatõis.ſ.ex fluuio paradiſi.dein.
de ao quid collocatus fuit in paꝛadiſo.reſpiciens pꝛedi
cta ligna.pꝛeceptũ affirmatiuũ reſpiciebat lignũ ad cſũ
7 lignũ vite: pꝛeceptum vᷣo negatiuũ lignũ ſciẽtie boni
mali. Vnde cum ſupꝛa cõceſſeꝛit ad eſum ta herbas vi⸗
rentes qᷓᷓ fructus lignoꝛũ.hic addidit ↄſequẽter p̃ceptũ
circa fructus ligni.in quo innuitur.ꝙ magis aptabat᷑
in cibũ hominis a pꝛincipio fructus ligni.qᷓ ipᷣe herbe.
herbe vᷣo magis in cibũ animantiũ irrationaliũ.q Ad
terciũ dicẽduz. ꝙ de delectabili ſᷣm duplicem ſenſum fit
hic mentio.ſ.Fᷣm viſum ? guſtum.viſus em̃ appꝛehendit
delonge et diſcernit delectabile in nutrimẽto.guſtus at
de pꝛope ſiue ꝑ immediatõem.olfatus em̃ ẽ quaſi cõſili⸗
um diffeꝛentiarum cũ guſtu.vel ad pꝛeſignanduz. ꝙ bõ
nõ tãtũ vigere de bebat in olfatu.quaãtum in alijs ſenſi⸗
bus.Tactus aũt licet oſtẽdat differẽtias rei nutribilis
nõ fuit hic enumeratus:ſufficiebat em̃ guſtus qui eſt ꝗ⸗
dam tactus.ſicut dicit phᷣs.¶ Ad quartũ dicẽduʒ.ꝙ li
gnum vite ad hoc ſpecialiter erat ſicut dicit aug.in li.ð
ciui.dei.ne moꝛs vndecũq; ſurriperet.vel ſenectute cõfe
cia decurſis ſpacijs tempoꝛũ interiret.nihilominus tñ
erat in ſacramẽtum et ſignificatõnem ligni vite.⁊e quo
dicit᷑ puerb.lignum vite apprehẽdentibo eã. Si vo obij⸗
cituꝛ ꝙ eẽt ĩ alimẽtũ.Rñderi põt.ꝙ ſicut medicina in:
q́;ẽtum bmõi ẽ ad pᷣſeruãdum vel cuꝛandum.ſic hmõi li⸗
gnum fuit ad pᷣſeruãdum cõtra defectum qui ꝓuenit ex
agentibus extra.Qec hec ẽ pꝛincipalis differetia inter
alia ligna.et iſtud ꝙ cetera eẽnt ĩ alimentũ.iſtud in ſa⸗
cramentum.niſi intelligamus ꝙ hoc plus erat in ſacra
mẽtum.ceteꝛa plus in alimẽtum. A illud quod obij⸗
citur.ↄſequẽter dicẽdum eſt.ꝙ lignũ vite ad hoc diſpo⸗
nebat.vt cõſequeretuꝛ immoꝛtalitas vite in adam ſumẽ
te: ſed hoc non fuit tota cauſa.ſed cauſa intrinſeca fuit
vis cõtentiua ipᷣius anime.quã habuit a deo vitꝗ in ſta
tu innocẽtie:extꝛĩſeca vo fuit eſus ligni vite. Ad ob⸗
iectum aũt in cõtraꝛium dicẽdum.cuʒz dicituꝛ videte ne
foꝛte ſumat ⁊c.datuꝛ intelligi.ꝙ ſi ſibi ſubtꝛaxit cauſaʒ
intrinſecam immoꝛtalitatis.iuſtũ fuit vt ab eo ſubtra⸗
heretur cauſa extrinſeca immoꝛtalitatis. Ad illud qð
queritur de ligno ſciẽtie boni et mali.dicẽdum ꝙ dictũ
eſt ſic quia in eſu eius expertus eſt homo quãtuʒ ſit ma
lum inobediẽtie.et ꝑ oppoſitũ quãtũ eẽt bonum obediẽ
tie.ab euentu ergo nomẽ accepit:pꝛius eꝛgo poterat co⸗
gnoſceꝛe bonũ obediẽtie.et per pꝛiuatõem malũ inobe⸗
diẽtie per ſimplicem noticiam.deinde vᷣo cognoſcere pe⸗
pene expeꝛiẽtiam. ¶ Ao illud quod obijcitur de ligno vi
te.qꝙ poſitum eſt in medio paꝛadiſi.poteſt dici ꝙ hoc ad
litteram cõgruebat.vt ex om̃i paꝛte facilioꝛ eẽt acceſſus
Et ſicut pꝛimũ receptiuũ vite.ſ.coꝛpoꝛalis poſitum ẽ in
medio hominis ſiue aoĩale habentis coꝛpus. ſic illud ex
quo accipiebatuꝛ vite vnifoꝛmitas.eẽt in medio lignoꝝ
nutꝛimento aptoꝛum. In figura etiam ẽ factum.ſ. ligni
vite ſpiritualis.quod in medio fuit paꝛadiſi.i.eccłie.de
us em ſalutem opatus ẽ in medio tene.vel adhuc ẽ m
illud. vbi duo vel tres cõgꝛegati fuerint ĩ noĩe ⁊c. Ad
hoc ꝙ queritur de ligno ſciẽtie boni et mali. vtrũ eẽt in
medio.quia ambigue videtur diceꝛe ſcꝛiptuꝛa. KRñden⸗
dum eſt per hoc qð dicit aug.de ciui.dei.Adbuc amia⸗
lia coꝛꝑa tenena geſtabant:que licet ſenio nõ veteꝛaſce⸗
rẽt. vt neceſſitate ꝓduceꝛẽtuꝛ ad moꝛtẽ.ꝗ ſtatus eis de li
gno vite.qð in medio paꝛadiſo cum aꝛboꝛe vetita ſimul
eꝛat miꝛabili dei gꝛatia pꝛeſtabatuꝛ. tñ ⁊ alios ſumebat
cibos que pꝛeteꝛ vnã aꝛboꝛẽ que fueꝛat inteꝛdicta.

MWlembrum quartum

BDquaꝛtũ quo agituꝛ de factõe eue penes

litteꝛã. Dixit quoq; deus.nõ ẽ bonum ho
minẽ eẽ ſolum ⁊c. Oſteſa multiplicatione
teꝛꝛe naſcẽtium ĩ paꝛadiſo.et quo ad cau⸗
ſam cũ locutus ẽ de fluuio.⁊ quo ad fineʒ
cũñ dicituꝛ ex omni ligno qð ẽ in paꝛadiſo ⁊c.ſubdituꝛ ð

dn
eut
adeſ
boni

N

Nepti
u
heſbe,
D
lun ſit
henct
gho g
röſili⸗
bo
enſi⸗
bilis

Il.5
coſe
lo i
No
bi⸗
Uin
dli
iter
inter
nſas
ſern
dbj⸗
ſpo
ni
ſuit

ob⸗

d
i⸗
inn

ſa

(Lueſtto

multiplicatione ex pꝑte animãtis ratõnalis. Et q multi
plicatio eſt ꝑ ſimile in ſpẽ.hoc aũt nõ inuentu fuit iml⸗
tiplicatõne aĩantiuʒ. EUñ ſeꝗtur.ſinxit deus ⁊c vbi nos
babemus:foꝛmatis de humo ⁊c. Seqtur foꝛmatio ene
de latere ade. et in hoc ↄcluditur ꝑs iſta que eſt de mul⸗

tiplicatione. .

otautemaguent
p oꝛdinẽ. pᷣmo ꝓpter quid dictũ eſt.nõ eſt bonũ hbomineʒ
eſſe ſolũ:cũ iam dixit maſculum et feminã creauit eos.
Pꝛeterea.nõne ratio ſpẽi bñ ſalua eſſet in illo ſolo. ſi
ſtetiſſʒ in ĩimoꝛtalitate.⸗ Pꝛetẽa.ſi opoꝛtuit multiplica
tionẽ fieri.q̃re nõ fuit facta admodũ quo multiplicatio
facta eſt in angelis:vt fierẽt duo mares a deo vel płes.
ſicut facti ſunt angeli:eque em̃ ꝑticiparẽt gloꝛiaʒ dei ad
quã creati eſſent.¶ Item quare nõ fecit virũ de mare. ſi⸗
cut feminã de viro.et ſic ↄnter.¶ Item ſi ↄgruit facẽ ma
ſculũ ⁊ feminã:q̃re feminã fecit de viro et nõ de limo ter
re ſicut adam: cũ in hoc magis notaret᷑ humiliatõ hoĩs
ex ꝑte oꝛiginis ſᷣm materiã.Si vo opoꝛtuit de aliqᷓ par
te viri. qᷓre de latere plus ꝙᷓ de alia ꝑte:cuʒ ſint nobilio⸗
res ptes in homĩe ⁊ min nobiles. Si vo de latere viri.
cũ ſint ꝑtes alie ↄſimiles ꝙᷓ os⁊ caro.os aũt factũ eſt ex
oſſe caro ex carne.AVñ eꝛgo vermis vel cartiloga ⁊ ita de
alijs ptibo ↄſiłib.¶ Itẽ cũ ſint ꝑtes officiales plłime.ꝛ
ꝓtes ↄſimiles dicunt᷑ fieri ſᷣm q̃ndaʒ ſiłitudinem. ꝗꝓpter
quid nõ pꝑtes officiales.ex latere em factꝰeſt pes. facta ẽ
manꝰ? ita de alijs ꝑtibo officialibo ſiue oꝛganicis.¶ De
mõ auũt ſoꝛmatõis qrit᷑ vtrũ miſterio alicuiꝰ vel aliqͥꝛuʒ
dñs opꝑatus fuerit:his efnande⸗ eſt ad aĩalia qᷓ

dicunt᷑ de alijs aĩantibo.¶ Ad primũ dicendũ. ꝙ illud
qð dicit᷑ de maſculo ⁊ femià ꝑ anticipatõeʒ dictũ eſt:nõ
quia tũc ſimul facte ſunt in oꝑibo ſex dierũ.ſᷣvt oñdere
tur: tam maſculꝰqᷓ; femĩia c ↄdebant᷑.ad imaginẽ dei
ↄdebant᷑:quã imaginẽ nõ accipiebat mulier a viro. ſed
vterq; a deo.ſm ſpm̃ ꝗ a deo ↄditus cẽ. Videt᷑ etiã dicere

aug. de hoĩe ↄdito in oꝑibo ſex dierũ. ꝙ in illa pᷣma con⸗

ditone mũdi cũ deus oĩa creauit ſimul. hõ factꝰeſt.ꝗ eẽt
futurus rõ creandi hoĩes nõ actio creati:⁊ ſeqtur. Alit᷑
erãt in elementis mũdi vbi oĩa facta ſimul futura ſunt:
aliter in rebo qᷓ̃ m cauſas ſił cꝛeatas.nõ iaʒ ſimul h̊ ſuo
tꝑe creent᷑.ex quibo adã cum foꝛmatꝰeſt ex limo ⁊ flatu
dicit᷑ aĩiatus. Ad ſcdᷣm dicendũ.ꝙ lzʒ ratõ ſpẽi ſufficiẽ⸗
ter poſſit ſaluari in vno homie imoꝛtalitatẽ hntem:non
tñ ↄſecutus eẽt finis vltimꝰ. ꝓpter qð ↄdidit deꝰ hoĩem:
& ſicut eſſet vnꝰſolus angelꝰpoſſet ꝑticipare gloꝛia.ſᷣ̊ nõ
ſic gloꝛificareł᷑ diuia potentia in vno ꝑticipante ſicut in
multis. Si etiã loqᷓmur ꝓ ſtatu angeloꝝ pꝰcaſum. con⸗
gruebat vt eſſet multitudo hoĩm.ad reꝑatiõeʒ multitu⸗
dinis ruine angelice.¶¶ Ap aliud dicendũ.qꝙ; nõ facta fu
it multiplicatõ admodũ multiplicatiõis in angel. vt lie⸗
ret multitudo ĩ maſculino ſexu a deo ita ꝙ nullꝰab alio
In bhoc em̃ nõ oñderet᷑ homo ↄditus ad imagineʒ trini⸗
tatis. In trinitate eniʒ eſt ꝑſona vna ab altera. ꝑſona
ſpũſſct᷑i ab vtraq; ꝑſona.ſeʒ pr̃is et filij. Vñ oꝛdo nature
oñdit᷑ ſicut dicit aug.qð nõ fieret in homie.ſi omes bo⸗
mines imediate oↄditi eſſent a co:vt &̊ ſignificetur ꝙ hõ
ↄditus eſt ad imaginẽ trinitatis: recte dr multiplicatio
in genere hoĩm.vt vnꝰſit er alio.et ſic veinceps.⸗ Ad il
lud qð obijcitur. ꝙ ſicut femia foꝛmat ex viro. ſic poſſet
em̃ vir ex viro foꝛmari ſi deo placuiſſet.et ſic fieri multi
plicatio ſᷣm priꝰ poſteriꝰ. Rñndendo ꝙ ſi ſic fieret oꝛdo
nature:in ꝑte oſtenderet᷑ quo ad hoc.ꝙ vnus ſcz eſſet ab
alio.ſed nõ oſtenderet᷑ ꝙ tercius ex duobo: vt ergo totũ
ſeruetur: mulier ẽ ex viro.ex viro aũt ⁊ muliere tercia ꝓ
cedit ꝑſona. Sʒ hic aduertendũ eſt.qꝙ ꝑ quandã ãthi⸗
teſim eſt in creatura ᷣm ꝙ ẽ in creatoꝛe. In creatura eĩ
ſcda ꝑſona ꝓcedit a pꝛima non ᷣm generatõnem: tercia

o ꝓcedit ᷣm generatiõem ex vtraq;. In diuinis autem

pſona filij pꝛocedit a patre ꝑgeneratõnem. ꝑſona ſpiri⸗
tuſſancti pꝛocedit a patre et filio non peꝛ generatõnem.

* %

lvüſj.

Et ratio huius videtur eſſe.quia creatura deficit a crea

toꝛe:generatio em̃ eſt in creatura m deciſionem partis

ſanguis in redemptõnem. „
Beg quidẽ ꝙ dici/ .S.iij.

ſubſtantie in diuinis vo eſt ſm totam ſubſtantiam: et iõ
pꝛima ꝓceſſio in diuinis fuit generatio.ſcdᷣa pᷣo in hũa⸗
nis. vt de pte vtriuſq; fieret generatõ.ſ.nat᷑alis: mirabi
lis vᷣo de ꝑte ſubſtantie alterius. ſicut fuit xpᷣe hõ de bia
virgine. vt ſic ↄpleret᷑ oꝛdo ſᷣm generatõneʒ de tota ſuba
filius a patre in diuinis de ꝑte ſube matrio xp̃ᷣe bomo ð
bẽa virgine de pte ſube vtriuſq;. bomo q eſt naturalr ꝑ
generatõem. In hoĩe qui tm̃ eſt hõ:mirabilis ꝓductõ/p
cedit naturałr.mirabilis em̃ fuit illa que fuit eue de co⸗
ſta ade:naturalis abel ab vtroq;. In vpᷣ vᷣo deo et hoĩe
naturalis pᷣceſſit mirabile.iQam ſiliꝰeſt a pre ſᷣm natu⸗
ram.a matre vo mõ mirabili. Ad illud vᷣo quod obij⸗
citur ꝙ mulier potiꝰ deberet fieri de limo q; & aliqua ꝑ⸗
te viri. Rñſio ꝙ non ita ↄuenienter: facta em̃ eſt de aliqᷓ
ꝑte viri.vt oñderetur ꝙ ſicut oꝛiginem ſumplſit ex viro:
ita debeat eſſe viro ſubdita ſᷣm ↄditõem nature.¶. Ad il
lud qð querit᷑.quare d latere potius ꝙᷓ de alia ꝑte.dicẽ
dum ꝓ in hoc innuit᷑ꝙ nõ tm eſt ſubiectio mulieris ad
virum. ſ etiã quedã paritas innuit᷑: ſolemus em̃ dicere

quod ẽ iuxta latus inqtum hmõi paritatẽ bre quanda.

Et dicit aug. ꝓpter ↄiuctõnis ipſiꝰ vim ↄmendandã ho
factũ eſſe credimus.

ed adbuc poſſet .S. ij.

eſſe queſtio quare de adam doꝛmiente facta eſt mulier.
Ad hoc rñdet aug.ſuꝑ pſalteriuʒ dicens.ꝙ doꝛmiente
adam facta eſt eua de latere.⁊ doꝛmiente vxpᷣo de aqua et
ſanguie qᷓ de latere fiuxerũt: ꝓfluxerũt ſacramẽta quibo
foꝛmata ẽ eccłia:q per euã ſignatur aqua in ablutõnem

7

tur ꝙ; ꝙ coſta repleuit carnẽ.quare nõ repleuit coſtaz ꝓ

coſla.⸗ Ad qð dicendũ.ꝙ in hoc notari poterat teneri⸗
tudo ↄpaſſionis quã hʒ vir ad muliereʒ. vt carnalis fiat
ꝑopaſſionem mulieris.¶¶ Ad boc qð obijcit quare caꝛo
de carne ⁊ os de oſſe.⁊ nõ ſic dicit᷑ neruus de neruo ſic
te alijs. Reſpon.videt᷑ ꝙ in latere ſunt illa duo manife⸗
ſte. et hec ſunt q̃ſi extrema ꝑtiũ ↄſimiliũ:os tanqꝙ; funda
mentũ machine hũane.caro cũ cute aliud extremũ:⁊ in
his erat poſſibilitas materialis ad omia ſienda. nõ ſᷣm
modũ naturalẽ generatõis.ſᷣ diuĩe foꝛmatõnis.⸗ Ad il⸗
lud vᷣo qð obijcitur de ꝑtibo officialibo.dicendũ eſt.ꝙ ſi

cut os et caꝛo habuerũt poſſibilitatem vt ex illis fierent

alie ꝑtes oꝑatõne diuĩa.ſic coſia habnit poſſibilitatem
reſpectu aliaꝝ ꝑtiũ officialiũ:iſte em modus nõ fuit ꝓ⸗
ducendi ſimile ex ſimili.̊ indifferenter ſimile mem brũ

ex ſimili:et diſſimile ex diſſimili.
„ ℳ. 7 N/1
(Muerituretia qua S. iiij.

re dictũ eſt. edificanit deus coſtà.cũ de homie dictuz eſt.
foꝛmauit deus hoiem de limo terꝛe. Ad qð dicendum.
; de hoie dictũ eſt. foꝛmauit deꝰ hoiem de limo terꝛe. ga
cũ eſſet limꝰ.nõdũ venerat ad foꝛmã coꝛꝑis hũani: velĩ
ꝑte vel in toto:cũ aũt iã erat coſta iaʒ aliꝗd foꝛme coꝛpo
ris hũani hẽbat. ſ̃ q̃ſi edificiũ ꝑabat᷑ a ſummo artiſice:
pedes em̃ q̃ſi rõeʒ fund amẽti tenẽt. coſte q̃ſi latera ediſi⸗
cij ſunt: caput vᷣo gerit vicẽ tecti. Et ſuccedit bec oꝑatio
qᷓ facta ẽ de coſſa illi q fit ex limo.quaꝛuz vtraq; ẽ a deo
ĩmediate.oꝑatio artificis ĩ artificialib ſuꝑaddit᷑ oꝑati
oni nature:pmo em naturałr ꝓducit᷑ lignũ ⁊ foꝛmatur.
ſcðo ex lignis domꝰedificat᷑ qdammõ ergo eſt ſimilititu⸗
d. licet ex alia ꝑte eſt diſſimilitudo.
æ Gᷓ qð ſegꝗtur.edificauit deꝰ: nungꝗd mtifex ſummꝰfecit
hec mediatibo miſtris aut ꝑ ſeipm. . Ad qð rñdet aug-
ſuꝑ gen. dicẽs:q̃le miſteriũ do exhibuer̃t angli ĩ illa mu
lieris ſoꝛmatõe.ꝗs audeat affirmare:certiſſime tñ dixe

rim ſupplementũ illud caꝛnis in coſte locũ.ipſiuſq; femi
ne coꝛpꝰ aĩaʒ:ↄformatõemq; mẽbroꝝ.oĩa viſcera.ſen⸗
ſus oẽs.et ꝗcqd erat quo illa.et creatura.⁊ hõ.⁊ femina
erat:nõ niſi in illo oꝑe dei factuʒ.qð deus nõ ꝑ angelos
ſed ꝑ ſeipᷣm operatus eſt.

embrũ quintuʒ

Stenſa multiplicatiõe ex ꝑte hoĩs.addit᷑
multiplicatõ facta ex ꝑte aĩantiuʒ irꝛõna⸗
biliũ:cum dr̃ foꝛmatis de humo ⁊c̃.⁊ alia
tranſlatõ hʒ finxit deꝰ de humo:⁊ vtrobiq;
nota rd igne tõ.⁊ adductio eoꝝ quibo nomen

imponebat᷑.(¶ Sʒ querit᷑ ð hoc ꝙ mõ dicit volatilia foꝛ
mata de humo:ſupᷣ vo in oꝑiboa ꝗnte diei dictũ ẽ. du/
cant aq̃ reptile et volatile ſuꝑ terꝛã: nungꝗd hec ẽ vna ꝓ⸗
ductõ differẽs ab illa.vt pᷣma fieret de agꝗs.ſcða fieret ð
humo.Si vo ꝓductõ elemẽtati.facta ẽ ex elemẽtis: non
fuit ibi aq tm̃ nec terꝛa tĩ.̊ᷣ aq̃ ↄmixta tre et ecõuerſo.
et h̊ nomẽ humi deſignat᷑:tũc ad minꝰq̃rit᷑: ꝓpter ꝗd ibi
plus noĩauit aquã. h po plus noĩauit terꝛã: bumꝰvo teꝛ
ra ẽ madefacta.l Ad qð vr̃ dicendũ.ꝙ volatilia quedã
reſpiciũt naturam mediã.ſ.q̃ coĩs eſt oeꝛi ⁊ aq̃ ad nutri⸗
mentũ acqrendũ.ſicut aues aq̃tice: et q in aere paſcunt᷑
vt hyꝛũdines:q̃dax vdo reſpiciũt naturã vltimã.ſ.terꝛazʒ
ad nutrimẽtũ obtinẽdũ:ex qͥ deſignat᷑.ꝙ lʒ ex vtroq; cõ⸗
ponant᷑.tñ plus aliqñ reſpiciũt h̊ pꝛincipiũ.aliqñ illud
Pꝛeterea.aq ex ꝑte q̃ ↄuenit cũ aere.magis fuit pᷣnci⸗
piu motꝰlocalis ĩ eis:er ꝑte vᷣo q̃ ↄuenientiã hʒ cũ terꝛa.
vt humꝰdicat᷑ terꝛa aqͥſa:magis fuit pᷣncipiũ motꝰ nutri
mẽtalis.ideo dupłr tetigit ibi oꝛiginẽ dicẽdo: ꝓducant

ndo queritur S.).

q̃re non ẽ facta mẽtio de piſcibo ſicẽ̃ de volatilibo.Rñſi
piſces ex ags oꝛiginẽ ducũt ⁊ ĩ eis ↄſeruantur:volatilia
aũt etſi ex ags oꝛiginẽ duxerunt.nũc ampliꝰ in terꝛa vel
ſuꝑ terꝛã vitã ducũt.et habitatõeʒ hñt in aꝛboꝛibo vel ſu
per terꝛã:q ſʒ arboꝛes ad terrã referũtur. Rñdet tamẽ
aug.q̃ſtioni facte de volatilibo ſub diſtinctõe:dicẽs vno
mõ ꝙ humꝰñ refert᷑ ad vtrũq;.ad aĩantia ſcʒ terꝛe et vo⸗
latilia.ſ̊ tm ad alterũ:alio vᷣo mõ ad vtrũq; cuiꝰ ſũt hec
verba. Si queʒ vᷣo mouet.q̃re nõ dixit finxit deꝰde terꝛa
om̃s beſtias agri.⁊ de ags oĩa volatilia celi:videat duo⸗/
hbo modis eẽ intelligendũ:aut tacuiſſe nũc vñ finxerit vo
latilia celi.qꝛ ⁊ tacitũ poſſet occurꝛẽ.vt nõ de terꝛa vtrũ
qʒ accipiat᷑ deũ finxiſſe h̊ tmmodo beſtias agri.⁊ vola⸗
tilia celi:etiã tacente ſcpᷣtura intelli
lut qui ſciamꝰin ꝑſona taliũ rationu ↄditõne ex aꝗs ea
eſſe ꝓducta.aut terꝛã vniueꝛſalr ſic appellatã.cũ aꝗs ſił:
ſicut aꝑellata ẽ in illo pᷣs.vbi celeſtiũ laudibo termians
ad terꝛã facta ẽ ↄuerſio ſermoĩs.⁊ dictũ.laudate dñm ð
terꝛa dꝛacones ⁊ oẽs abiſſi ⁊c.nec poſtea dictũ ẽ lauda⸗
te dñm de ags.¶! Ad ſcõm ðvᷣo dicit.ꝙ tũc noĩa impoſita
erãt volatilibo:piſcibo pᷣo ſᷣm genera ſua ↄgnitis ſucceſ⸗
ſiue noĩa impoſuiſſe:et ideo nõ fecit ibi mentõeʒ dæ piſei
bus.Vñ dic aug.Credendũ ẽ paulati cognitis piſcium
generibo noĩa impoſuiſſe.tũc aũt pecoꝛibo:cũ pecoꝛa et
beſtie ⁊ volatilia ad hoĩeʒ adducta ſũt.vt eis ad ſe ↄgre
gatis:qd atimq; diſtinctis noĩa imponẽt: ꝗbo etiã ipſis
paulatim młtocitiꝰ ꝙᷓ piſcibo ſi hoc factum ñ eſſet poſſet
nomina imponere.

Weinge queritur de S. ij.

hoc qð dr.Et adduxit ea dñs ad adã:nungꝗd em addu⸗
cta ſũt volatilia aut gꝛeſſibilia.ſicut venatoꝛ adducit ad
retia.Qunqd h̊ fecit aliquoꝝ miſterio:aut ſola voce iuſ
ſionis.Juſſionis voce nõ videt᷑ cũ nõ hẽant hmõi aĩima
lia intellectũ ad ꝑcipiendũ. Miſterio etiã nõ videt᷑.ne⸗
qʒ em̃ hoim cũ nõdũ eſſʒ adhue multiplicatõ: neq; mini
ſterio alioꝝ aĩantiũ.quoꝝ em̃ miſterio tũc hec adducta
eſſent.¶ AUd qð videt᷑ aug.dicere. beſtie vel aues in ſuo
genere obtemperãt deo:non ratõnali voluntatis arbi⸗

enn

gamꝰvñ finxerit. ve

.
.

¶ Atez queritur de

α

trio.ſed ſicut mouet ille om̃ia temꝑiboopoꝛtunis:nõ ipᷣe
tꝑaliter motus.pꝑ angelica miſteria qᷓ capiũt in vbo eiꝰ:
quid qͥ tꝑe fieri debeat.a illo in tem ꝑaliter moto.moue⸗
tur ipᷣa tꝑaliter.vt in his q̃ ſibi ſubiecta ſunt iuſſa eiꝰ ef⸗
ficiant. Om̃is em̃ aĩa viua.nõſolũ rõnalis ſicut ĩ homi⸗

nibo.verũetiã irꝛatõnalis ſicut in pecoꝛibo ⁊ volatilibꝰ

hec adductio fuit localis.nõ tm̃ ſpũalis vt pñtaret᷑ intel

lectui ſuo:ſᷣim hec em̃ adductõ poſſet fieri piſciũ ſiẽ beſti⸗
arũ aut volatiliũ.poterant em̃ cognitõi humane pꝛeſen⸗

i: hec ſicut illa.

hoc qð dr. Ome qð vocauit adazʒ nomẽ aĩe viuẽtis.ipᷣm
eſt nomen eiꝰ:nõ em̃ videt᷑ hoc veruʒ.ĩmo multa ẽ facta
mutatio illo nominũ ſᷣm diuerſitatẽ gentiũ: ſic apud
nos apparet.quidã em̃ vno modo vocabulis ꝓprijs deſi⸗
gnant:quidã vᷣo alijs.4: Ad qð videt᷑ rñdere aug.dicẽs
ꝙ etſi mõ facta ſit mutatio apud eos ꝗ fuerũt in diuiſio
ne linguaꝝ:tñ in pᷣma lingua q̃ fuit apud om̃es.hoc no
men potuit remãũſiſſe in ipᷣo.lel aliter dicendũ.q; adaʒ

idẽ dic ꝙ hõ ⁊ Fm h̊ eſt ſenſus. Sic hõ vocauit. ſicẽ no⸗

men aĩantis. vt notet᷑ ꝙ homis eſt imponẽ noĩa. Vnde
aug. Di lingue humane ↄſulãtur. ſic appellãtur hec oĩa
quẽadmodũ eio homĩes loquẽdo noĩa poſuerũt: nõſolũ
hec que ſunt in ags ⁊ terꝛis.verumetiaʒ ipᷣa aq et celum
7 terꝛa.⁊ q̃ vidẽtur in celo.⁊ q̃ nõ vident᷑ ̊ credũtur.pro
diuerſitate linguaꝝ gentiliũ diuerſis noĩbus Wellant
Vnã ſane linguã pᷣmitꝰfuiſſe didicimꝰ: anteq; ſuperbia
turꝛis illiꝰpꝰdiluuium fabꝛicate.in diuerſos ſignoꝝ ſo⸗
nos humani diuiderẽt ſocietatẽ. Quecunq; aũt illa lin
gua fuerit.qd attinet q̃reꝛe:illa terꝛe tũc loq batur adaʒ
⁊ in ea lingua(ſi adhuc vſq; ꝑmanet)ſunt voces articu⸗
late quibo pꝛimꝰhõ aĩmalibo volatilibo ⁊ terꝛeſtribo no

„mina impoſuit. „„„
Pötetiaz quer S. uij.

qre hec noĩa dixerit fuiſſe ĩpoſita viuẽti. q̃re nõ herbis
⁊ aꝛboꝛibo:cũ ⁊ hec noĩa hẽant.⁊ noĩbus indiguerĩt ad
ſignandũ effectũ ⁊ coĩcandũ intellectuʒ.¶ Rñnſio.videt᷑

ꝙ licet his ſint mõ noĩa impoſita.tũs non dr de illis.vt

notet᷑ ꝙ nõ ꝑ ſe eſſent mobilia.vt ſe ei poſſent pñtare.ſed
radiatꝰterꝛe affixa:vnde peꝛ acceſſum hominis ad ipſa.
ſucceſſiue fiebat nominum impoſitio.

—

Dinuuante gra ihu
xp̃i.pꝰↄſideratõeʒ ſpũalis ſube.ſ.ange
li.a coꝛꝑalis qᷓ ꝑ celuʒ ⁊ terꝛã deſignat᷑
Fm vnã expoſitõeʒ. Pꝛocedendum ẽ ad
ↄſideꝛatõeʒ hoĩs.q ẽ ſuba compoſita ex
pũali ſiue ĩtelledtuali ſuba ſcʒ aia ⁊ coꝛpe. Pꝛio dicẽ⸗

¶ Nueſtio. lix. de aĩe entitate

et quidditate.

dũ ẽ de aĩa:q; płꝑtinet ad ↄſideratõeʒ theologica: dein
xæ de coꝛꝑe aliqᷓ ſũt dicẽda.qtũ ad h̊ ꝙ ſbiacet eideʒ ſpe⸗
culatõni.Tercio de ↄiũcto.De aĩma vo pma ↄſideratõ
reſpicit ſubaʒ ſiue eẽntiã eiꝰ. Scða vires eiꝰ⁊ actꝰ.h̊ em̃
totũ ad naturã aĩe rre D ſubaz at aime qdru⸗
plex ẽ ↄſideratõ.¶¶ Pꝛia an ſit.¶ Scda gꝗd ſit.¶¶ ercia
ꝓpt gd ſt vel fiat. ¶ Quaꝛta ꝗd inſit.Gẽ de entitate.d
ditate. cãlitate eẽntiali ꝓpꝛietate ſiue diſpoſitõe. Dico at
eẽntiale ſcðᷣo mõ nõ primo.̊ em̃ refert᷑ ad ꝗdditateʒ vel
cãlitatẽ de pᷣmis duobo ĩ hac qõe ſub duoba membꝛis.ð
reliquis duobo in queſtionibo ſequentibus.

iuſſis mouetuꝛ:ſed anima ratõnalis roluntatis aꝛbitrio
vel oſentit iuſſis vel nõ ↄſentit.irꝛõnalis aũt nõ hʒ H̊ iu
dicium. ꝓ ſuo tñ genere atq; natura aliqͥ tactu ꝗꝓpellituꝰ
Sed Fᷣm h̊ poſſet obijci de piſcibo qui ſiłr obediũt:qre
Snõ dr̃ ꝙ adduxit eoſdem. Ad hoc dr̃.ꝙ in hͥ innuitur.
ꝙ quedaʒ ſunt aĩalia adducibilia ad hoĩem exñtem ſuęx
terꝛã:ſiẽ ſunt volatilia ⁊ beſtie terꝛe.q̃ pñt viuẽ ⁊ ↄſeuas
ri in terꝛa:quedã vᷣo nõ.ſic piſces. Ande ex h̊ colligi᷑.

R

onne⸗
ſeß
miͦ
lib⸗
tno
Zin
im

ae.
tr.

ſip

el

H

¶ Luneſtio
Membrum primum

Vod aũt ſit anima rõnalis.de qua pꝛinci
palit᷑ intendimꝰ.ſ.aĩa hoĩs.accipit᷑ ex ac⸗
tibus manifeſtis:actꝰeĩ pᷣmi ſunt ſm rõnẽ
potentijs. potẽtie pᷣo ipſi eſſentie. Rõcina
e verũ a falſo et bonũ a malo. artes inue
nire et ĩterpᷣtari libere velle ⁊ bmõi.indicãt aliqð eẽ pᷣn⸗
cipiũ in homie:quod nõ eſt in aiantibo vel vita habẽtibo
figura etiã coꝛꝑis indiciũ eſt:ꝙ differẽs eſt foꝛma q̃ ꝑfi⸗
cit coꝛpꝰhumanũ.Cũ em̃ alia coꝛꝑa aĩaliũ ſint inclina⸗
ta ad terꝛã naturaliter.coꝛpꝰbumanũ eſt naturatr ere⸗
ctum ad celũ:ex q̊ͥ pꝛincipiũ foꝛmale indicat᷑ eſſe intrin⸗
ſecũ:qð ad ſuꝑioꝛa ⁊ celeſtia oꝛdinat᷑.hoc aũt eſt aĩa ra
tionalis ſola ↄꝑatõne aliaꝝ.qᷓ anima rõnalis ẽ.Ex ipᷣa
etiã dria membꝛoꝝ.hoc dephendituꝛ:ex lingua qᷓ eſt in⸗
ſtrumentũ locutõis.manu q ẽ oꝛganũ oꝛganoꝝ2 bhmõi.
Vnñ greg. naʒanſenꝰ:q vo rectꝰẽ homĩs habitꝰ. et ad ce⸗
lum ſeſe ſuſtollẽs.ſurſumqʒ reſpiciẽs:et hec dona eſſe cer
tiſſimũ eſt apꝛobatia regia ptatem: veniq; ꝙ ſolꝰita foꝛ⸗
matus ẽceteroꝛũq; oim pꝛona ſunt coꝛꝑa.⁊ indeoꝛſum
ꝓcliuius inclinata. manifeſtata differẽtia honoꝛis eius
oñditur.dum oſtet illa quideʒ huiꝰeẽ ſubiecta potentie.

hũc aũt ſuꝑeminẽtis exiſtẽ dignitatis. Qã alijs quideʒ

om̃ihpanterioꝛa mẽbꝛa coꝛpꝑis pedes ſunt.in boĩs auteʒ
ↄditõne bec mẽbꝛa manꝰeſtecte ſunt:qꝛ rectitudini eius

habitꝰeius vndegreſſus videbat᷑ eſſe ſufficiẽs.q geminis
pedibo ſtandi ↄſtantiam cauta puiſione firmaret. als q;
ad vſuʒ rõnis officia manus aptata ſunt: et ſi ꝗs rõnali

nature miĩſteriũ manuũ ꝗpriñ ꝗd eſſe dixerit.mime delĩ
quit:nõſolũ em̃ ad hoc qð ↄmune et ꝓmptũ eſt intelligẽ⸗
tie nr̃e reſpitio.q ſcʒ manꝰlr̃is adminiſtratõe ſignamꝰ.
Et quidẽ nec iſta gra rõnalis impar ẽ dignitatis.ꝙ lit⸗
teris quidẽ loꝗ poſſumꝰ.et manibo diſputamꝰ.in elemẽ⸗
toꝝ figuris nrm reponẽtes eloquiñ.Ex ipᷣa etiaʒ diſtin⸗

ctõne coꝛꝑis.Fᷣm dexterã ⁊ ſiniſtrã añ et retro.ſurſum et

dxoꝛſum in coꝛꝑe hũano dep̃hendit᷑ motoꝛ interioꝛ:q eſt
ꝑfectio eſſe intellectualis: ſolũ em̃ celũ et coꝛpꝰhũanum
hʒ hãc diſpoſitiõeʒ.vnde vtrũq; coꝛpꝰhʒ motoꝛẽ intelle⸗
ctualem ſiue rõnaleʒ. Ex ipᷣa etiã noticia naturali q̃ ni
hil nouit tantũ quantum deum eſſe ⁊ ſe. ſicut dicit aug.

colli itur ipſam eſſe.
(Vlembzum ſecundum

Vo ſu poſito oñter ꝓcedendũ eſt ad quid⸗

eiꝰquedã ꝑtinet ad alia ſciam. q̃ntũ ↄueni
unt huic ſcie diſſerendũ ẽ. ¶ Oiſffinit᷑ autẽ
atoõne ad cãm efficientẽ cũ dr̃. Anima ẽ tei foꝛine ſpi
raculũ vite.et h accipitur ex eo ꝙ dr Geñ.ij. Inſpirouit
in ipᷣm de ſpiraculũ vite.¶ Diffimit᷑ etiaʒ in ↄꝑatõne ad
coꝛpꝰqð ſuſcipit ip̃a. Vñ augꝰ.x aĩa et ſpũ. Anima eſt

ſuba quedã ronis pꝑticeps.regẽdo coꝛpori accõmodata.

Diſfinitur etiã reſpectu vtriuſq; a caſſiodoꝛo cum dr̃.
Aia eſt ſuba ſpiritalis a deo creata. ꝓpria ſui coꝛpis vi⸗
uificatrix. ¶ Diffinitur etiã ↄpatõne ad ſuũ finẽ cũ dicit
ſeneca. Aia eſt ſpus intellectualis ad btitudinem in ſe ⸗
in coꝛꝑe oꝛdinatꝰ.Diffinitur etiã in ↄpatõne ad vires
quibo agit in coꝛꝑe cũ dr.Ylia eſt ſpũs intellectualis.ra⸗
tionalis.ſemꝑ viuens.ſemꝑ in motu.bone maleq; volũ⸗
tatis capax.hec autem diffinitio eſt in libro de anima 2
ſpiritu.et conſonat cum quadam ratõne Johis damaſ.
quam hic tangit. Difſfinitur etiam ſᷣm quãdam conue
nientiam eius ad om̃e.ſᷣm ꝙ dicitur. Anima eſt ommũ

ſimilitudo:quam erxponit augꝰ.in libꝛo de anima et ſpi⸗

ritu cum dicit.habet enim vires quibus omnia compꝛe
hendit ſiue inueſtigat.et omnibus ſimilis exiſtit.cuʒ ſit
vna.ſimilis eſt terꝛe per ſenſum:aque per imaginẽ.aeri

per ratõnem.firmamento per intellectum:celoꝛum celo
per intelligentiam: ſimilis eſt lapidibus per eſſentiaʒ.

ditatem ſiue diffinitõeʒ: ſ̊ qa diffinitionũ

lix.

arboꝛibue per vitam. animalibus per ſenſum et imagi⸗
natõnem. hominibus per ratõnem. angelis per intelle⸗
ctum. deo per intelligentiam. 4! Diffinitur etiam inq;⸗

tum eſt ſeꝑabilis a corpoꝛe. Anima eſt ſubſtantia ſpiri⸗
tualis ſimpler et indiſſolubilis incoꝛpoꝛea paſſibilis.

¶Circaiſtas diffin S.).

tõnes poſſet obijci ad explanatõnem eaꝛũ. ¶Qam cũ tei⸗
foꝛme ⁊c.nonne hoc totũ poſſet conuenire angelo ciſor
mis em̃ eſt:et ſpiratur a deo ſᷣm ratõnem vite.⸗qAd q8
dicendum.qꝙ deifoꝛme dicitur ad differentiaʒ anime ir⸗

ratõnalis.ſpiraculum vite dicitur ad differentiam ge/

li. Angelus em̃ etſi ſpiratur a deo vt vita.non tñ eſt ſpi⸗
raculum vite coꝛpoꝛis:et hoc mõ intelligitur in diffini⸗

tione aie:et diſtinguit ab angelo.¶¶ Similiteꝛ põt obijei⸗

ↄtra illam diffinitõnem. Amma eſt ſuba incoꝛpoꝛea ⁊c.
dicitur em̃ ↄtrarium vt videtur in li.de eccleſiaſticis do⸗
gmatibo. Solus deus eſt iucoꝛpoꝛeus. creaturas anteʒ
alias dicimꝰ coꝛpoꝛeas. Rñſio.coꝛpoꝛeuʒ dicitur dupli
citer.vel abſolute.vel rõne alicuius ↄditõnis ſiue reſpe
ctiue. Si abſolute.ſᷣm hoc non eſt anima homĩs coꝛpo⸗
rea.ĩmo incoꝛpoꝛea:dicitur tñ coꝛporea.quia aliquam
babet circũſcriptõneʒ vel diffinitionẽ localẽ ↄparatione
ad deum.qui oino incircũſcriptus eſt. In hoc eꝛgo ꝙ di
citur ſubſtantia differt ab accidente. In hoc autẽ ꝙ in⸗
coꝛpoꝛea.differt ab eſientia coꝛꝑis qð habet trinam di⸗
menſionẽ. In hoc autẽ ꝙ eſt rõnis particeps. diſſert ab
irꝛatõnali.In hoc aũt ꝙ ẽ regendo coꝛpoꝛi accõmodata

Differt ab angelo.qui dicitur ſuba incoꝛpoꝛea.rõnis ꝑn

ceps:regendo coꝛꝑi accõmodata.4.Sʒ obijcituꝛ nonne

cũ angelus aſſumit coꝛpꝰregit illud.ᷓ accõmodat⁊᷑ coꝛpi
regendo.ꝙᷓ nõ differt ſᷣm hãc rõnem ab angelo. Rñdet᷑.

ꝙ eſt regẽ coꝛpꝰduplicit᷑.vel vt ꝑ illud moueat᷑.⁊ ſic eti⸗

am ↄuenit angelo vt regat corpꝰ:vel vt ꝑ illud viuificet᷑
⁊ ſic ↄuenit aĩe:ex hoc em̃ dicta eſt aĩa.qꝛ coꝛpꝰ viuificat

nõ ſic dicitur angelꝰ.¶ Reſtat ad explanatõem ipſiꝰdif⸗

finitõnis oñdere aĩam eſſe ſubam ⁊ incoꝛpoꝛeã. autẽ
ſit ſubſtantia.nõ tm̃ vt foꝛma ſubſtantialis. ᷣ vt ꝗd ens

in ſe.pᷣter hoc ꝙ eſt actꝰ coꝛꝑis oñditur. Om̃e enim mo⸗
uens alterũ ꝑ ſe.diſtinctũ eſt ꝑ eſſentiaʒ ab illo. Qam ſi
nõ eſſet ꝑ eſſentiam diſtinctũ.ſeipᷣm moueret: quod ẽ im
poſſibile.eo ꝙ mouens ẽ actu:mobile do ĩ potẽtia reſpe
ctu ipſiꝰ.Reſtat ergo ꝙ mouens ꝑ ſe eſt diſtinctum per
eſſentiam a mobili.ſᷣ aia mouet coꝛpꝰ:ergo eſt diſtincta

P eſſentiam a coꝛpoꝛe.ꝗ eſt ſuba pꝛeter ſuſtantiam coꝛpo

ris.¶ Eoꝛte diceret aliquis.ꝙ mouens non exigit diſti⸗

ctionem a moto Fm eſſentiam ſed qualem ba bet fo?a re

ſpectu materie.Contra foꝛma nullum habet actum niſi
in materia.et mouens aliquem habet actum pꝛeter illð
ꝙ; mouetur.eꝛgo non eſt tin forma materie.et hoc patet
per exemplum. Jgneitas em non mouet materiam cuiꝰ

eſt actus:.ſed materiam aeris vt extrahat in actu quod

fuit in potentia eodem modo ponderoſum quod mouet᷑
a remouente ꝓhibens mouetur.et pꝛoducente ad ſuum
locuʒ. Reſtat ergo cum anima per ſe moueat coꝛpus.q;
erit aliquid pᷣter hoc ꝙ eſt foꝛma ſiue actus coꝛpoꝛis:er
go erit foꝛma ſiue actꝰ coꝛpoꝛis:ergo erit ſubſtatia ſim⸗
pliciter. ¶ Item anima ſe habet ad corpus ſicut nauta
ad nauim.ſ̊ nauta Fm ſubam diuidit᷑ a naui cuʒ mouet
nauim et m accidens mouet.ergo eia ſᷣm ſubſiantiam
diuiditur a coꝛꝑe:etſi mouet᷑.Fm accidens mouetur:er⸗
go anima eſt ſuba pꝛeter coꝛpus.¶ Item foꝛma qꝗᷓ ſoluʒ
eſt eſſe materie in ꝑficiendo totũ.pficit omes paꝛtes ma⸗
terie.et ↄſimili ratõne.vt eſt dicere quelibet ꝑs ignis eſt
ignis:h̊ anima pficit totum cinꝰeſt anima.no ↄſimili ra
tione:ergo nõ eſt tm̃ actus vel eſſe materie. autẽ non
perſiciat aia vnãquãq; ꝑtem conſimili ratõne.patet per
hoc ꝙ nulla pars aialis eſt aial.nam in anuloſis coꝛpe
ribus de quibus magis videtur nulla illaꝝ dicitur ani⸗

mal.licet quelibet ꝑ ſe habeat motũ.¶ VMꝛ aũt ſit incoꝛ⸗
poꝛea videt᷑.quia nulla foꝛma coꝛpoꝛea ẽ in diuerſis lo⸗

cis tota:ſed aĩa ſimul eſt in diuerſis ꝑtibus tota. non
eſt foꝛma coꝛpoꝛea pſů incoꝛpoꝛea.¶ Preterea.ſiłitudies
coꝛpoꝝ ſunt in aĩa et nõ dimenſiue:ſi em̃ eſſent dimenſi
ue. cũ infinite pñt eſſe ſiſitudines.oĩno eſſet intinite di⸗
menſiõis: nõ g ſũt ibi dimẽſiue:̊ mõ ſimplici. Sncceſſ
eſt ip̃am eſſe incoꝛpoꝛeã.⸗:! Item om̃e coꝛpoꝛeũ bʒ ꝑtem
extra ꝑtem.ſed aĩa in coꝛꝑe nõ habʒ ꝑtem extra ꝑtem.ꝗᷓ

Weſt coꝛpoꝛea.eſt ꝙ̊ ſubſtantia incoꝛpoꝛea. .
¶ Atem obncitur de S. ij.

diffinitõne caſſiodoꝛi.ꝙ aĩa eſt ſuba ſpiritalis 7c. Cum
eniʒ apponat᷑ hec differẽtia a deo creata.reſpectu alicuiꝰ
bet facere dr̃iam:queritur q̊ reſpectu cuiꝰ: cũ quelibʒ
foꝛma creature ſit creata a deo.ſᷣm quendaʒ modũ acci⸗
piendo creatuz: ꝓut dicimꝰquicꝗd eſt vel eſt creatoꝛ vel
creatura. 4 OPꝛeterea.d ꝓpria ſuba viuificatrix. ali⸗
quã ſubam bhʒ a qua ẽ vita coꝛꝑis.et vita coꝛꝑis ẽ pꝛimꝰ
motus:põt queri.ꝗs eſt ille actus ꝑ queʒ diſceꝛnimus
vitã homis a nõ viuente.¶ Ao pꝛimũ dicendum. ꝙ hec
dr̃ia a deo creata:ponit᷑ ad excludendum erꝛoꝛẽ illoꝝ.ꝗ
dicebant aĩam eſſe de ſuba dei:et maxime de aĩa rõnali
Cũ em̃ inſpirauit deꝰſpiraculũ vite.et nõ de aliena ſub⸗
ſtantia.cum nulliꝰindigeret:ſicut nos ſpiramus ð ſuba
aeris.inſpirauit de ſuba ſua. aĩa eſt de ſubſtantia dei.
Ad hũc g excludendo erꝛoꝛeʒ de quo infra dicet᷑.diceba
tur aĩa a veo eſſe creata ita ꝙ differentiaz faceret reſpe⸗
ctu ſubſtãtie de deo genite ſcʒ filij.et de deo ꝓcedentis.ſ.
ſpũſſcti.¶ Ad ſcᷣm dicendũ.ꝙ in hoc diſcernit᷑ vitã ba
bens a non viuente:q; motꝰvitalis eſt in ↄtrariũ motui
nature:videmꝰem̃ ꝙ ſᷣm motũ nature graue fertur croꝛ
ſum et leue ſurſum.ſicut aꝓpaꝛet in platis:⁊ qð igneum
eſt.vt colera fertur deoꝛſuʒ in aĩalibo:cũ nutritur ſimile
ſimili. Item motu naturali fertur aligd ſurſum xel de⸗
oꝛſum vel oꝛbicularit.ſ̊ motu aĩali fertur in añ?⁊ retro.
vel dextroꝛſum vel ſiniſtroꝛſuʒ ſicut in aialibo. ꝗᷓ diſcer⸗
nitur motꝰvitalis a naturali. Item ſm intellectũ fit ab

ſtractio ſpẽi a materia vel ſubiecto: ſᷣm naturã vᷣo nõ.ẽᷓ

differentia eſt inter eſſe vitale ⁊ naturale.⁊ ideo dr pro⸗
ſubſtantia ſui corꝑis viuificare.
*

Atem ula diffinitõ S. uj.

cum dr.Aiĩa eſt ſpũs intellectualis ad bẽitudinem in ſe
in coꝛꝑe oꝛdinatꝰ.ſic explanat᷑. Pꝛimo oñditur ꝙ non
eſt diffinitõ ↄueniẽs om̃i aĩe:nõ em̃ aĩe brutali: ſcdo q;
ſuꝑuacuũ videtur qð ſequit᷑. ꝙ in coꝛꝑe oꝛdinata ſit ad
bẽitudinẽ:bẽ̃itudo em̃ eſt gaudiũ de veritate ſumma:ad
audiũ aũt de veritate ſumma nõ oꝛdinat᷑ rõne coꝛꝑis.
Snõ oꝛdinat᷑ ad btitudinẽ.¶ Pꝛeterea.ſi ponit᷑ in diffi⸗
nitõne.ad differentiã alicuiꝰponitur:querit᷑ ergo cuius
¶ Ao pꝛimũ dicendũ.ꝙ diffinitõ eſt ꝓpria aie rõnalis:
de qua nos hic intendimꝰ:et licet quedã alie diffinitões
ↄueniat aie ſenſibili vel vegetabili:magis ꝓpꝛie ↄueniũt
rõnali.q Ad ſcᷣm dicenduʒ:ꝙ btitudo dr̃ dupłr. Elno
mõ gaudiũ de ſumma veritate:ſiue de veris ⁊ certis bo⸗
nis gaudẽ:⁊ ſic ↄueniũt tm̃ aĩe.Alio mõ ſicut dĩic anſel.
btitudinis ꝑtes ſunt:et ea q̃ ꝑtinẽt ad ꝑfectõeʒ aĩe.⁊ ea
q̃ ꝑtinent ad ꝑfectõeʒ coꝛꝑis:et ſᷣm h̊ põt accipi qð dicit
in diffinitõne ſup̃poſita.Ael põt dici.ꝙ aĩa oꝛdinat᷑ in
ſe ⁊ in coꝛꝑe:vt notetur q̃liter hʒ aĩia pᷣmaʒz ſtolã ⁊ ſcdᷣazʒ

quaꝝ vtraq; eſt oꝛdinata ad btitudinẽ:pꝛimã hʒ ratõne

ſui.ſcdðam hʒ in coꝛꝑe.Et dicenduʒ ꝙ hec differentia in
coꝛꝑe diſtinguit inter aĩam rõnalem ⁊ angelũ:angelus
em eſt ſpũs in ſe oꝛdinatus ad britudinem. anima vo eſt
ſpũs · in ſe et in coꝛꝑe ad btitudinẽ oꝛdinatus.

deinde queritur . S

rõne ↄñntis diffinitõis in li.de aĩa ⸗ ſpũ. Ata ell ſpũs in
tellectualis rõnalis:ſꝑ viuens.ſꝑ in motu.bone ⁊ male

volũtatis capax.õt em̃ q̃ri cum hec dr̃ia intellectuał

ſit apoſita:ad quid apponitur ꝙ dr ratõnalis. Prete
rea.ſemꝑ viuẽs videtur ↄmunioꝛ eſſe dria qᷓ; intellectua

lis.ergo pꝛeponenda eſſet. Pꝛeterea.ꝗd eſt dictu ꝙ ſꝑ
eſt in motu. Põt ergo queri de quo motu intelligatur.
Mon em̃ ſemꝑ eſt in motu locali.⁊ ita de alijs motibus:
non g bene dr ſemꝑ in motu. Sꝛeterea.ſi motus eius
dicitur volũtas.illa differentia intelligitur ꝑ h̊ ꝙ dicit.
bone et male volũtatis capax. e pꝛimũ rñdetur.q

Due differentie ptinent ad cognitõnem.et tres ꝑtinẽt ad

motum.Ad cognitõem em̃ ꝑtinẽt he due differentie:in⸗
tellectualis et rõnalis:vᷣ intellectualis ↄmunis eſt ange
lo.ratõnalis vᷣo ꝓpꝛie dicta eſt ꝓpria aime hũane. ſᷣm ꝗ
rõnis eſt ratiocinatõ.Ex altera vo ꝑte ſunt tres differẽ
tie.quaꝝ pꝛima dicit ↄtinuam influentiã ad mouenduʒ
a pꝛimo ſcʒ a deo:ſcða vᷣo ↄtinuã motõeʒ nature. tercia
motõem volũtatis. Vel pꝛima ⁊ ſcdᷣa ꝑtinent ad eſſe.teꝛ
cia vᷣo ad bene eſſe:que vo eſt ad eſſe.eſt ſub duabo diffe⸗

rentijs.i. Qam pᷣma qtum ad eſſe ꝓpriũ.ſcða q;ẽtum ad h
ꝙ; põt influere ſuꝑ coꝛpꝰ.licet nõ ſemꝑ influat rõne cor⸗

ruptibilitatis in coꝛꝑe.Vnde ſemꝑ.in motu dicitur:nõ
quia ſemꝑ moueat coꝛpꝰ. ꝗpter coꝛꝑis defectũ.ſᷣ qꝛ ſemꝑ
moueret ſi coꝛpꝰſibi ſemper ↄiunctũ eſſet. S=ðDUMU

— —

(Weinge queritur S. v.

c hac diffinitõne.Anima eſt oĩm ſimilitudo. Aut eniʒ
hoc intelligitur ᷣm eſſe.aut ſᷣm cognitõeʒ. Si ſᷣm ↄgni⸗
tionẽ ſᷣm ꝙ cognoſcens ſpeciẽ omniuʒ habere põt.ſᷣm h
angelus eſt oĩm ſimilitudo:põt eniʒ habere oĩm ſpẽs.et
ita ꝑ hoc aſſimilari.Si voo dr pm eſſe.tũc diceretur ani
ma om̃is creatura.quemadmoduʒ dicitur de bomine in
euãgelio pᷣdicante euãgeliũ om̃i creature:qð nõ inueni⸗
mus./ qPꝛeterea.hr̃et tũc ↄuenientiã in genere cũ omĩ⸗
bus. et ita cũ coꝛpoꝛeis ſu bnztis, Ao qð dicendũ.ꝙ;
dicit᷑ oĩm ſimilitudo ſicut exponit᷑ ꝓpteꝛ vtꝛũq;.iQam ꝙ;
dr ſimilis ẽ ꝑ eſſentiã lapidibo ⁊c̃.hoc refertur ad conue
nientiã eſſe:qð aũt pᷣmittitur.ꝙ bʒ vires quibo oĩa apxpp
hendit.hoc ꝑtinet ad ſiłlatõem ᷣm cognitiõeʒ:nec ſiłe eſt
de angelo.qꝛ angelꝰnon cognoſcit omia niſi intelligibi⸗
liter.aĩa vᷣo cognoſcit ſenſibilia ſenſibiłr. intelligibilia ĩ
telligibiliter.¶ Ad aliud dicendũ eſt.ꝙ licet ha beat cõ⸗
uenientiã cum om̃ibo in genere.non tñ in omnibo:con⸗
uenit em̃ cum ſubſtantijs coꝛpoꝛeis inanimatis in eſſe.
licet non in coꝛpoꝛeitate:cum animatis in vita:cuʒ ſen⸗
ſibilibo in ſenſu:et ex ꝑte incoꝛpoꝛeaꝝ. cũ angelis in in⸗
tellectu:cum deo ſiue dr ſubſtantia ſiue ſupᷣ ſubſtantiaʒ
ſm dyoniſiũ in intelligentia.Qec oꝑtet ꝓpter hoc . ꝙ di
catur om̃is creatura ſicut homo.quia homo habet per
qð cõuenit cum incoꝛpoꝛeis rõne anime:cum corpoꝛeis
rõne coꝛpoꝛis.qð non habet anima.

77 .

(Diffinitur terum S. vj.

aia ꝙ eſt ſuba ſpiritalis ſimplerx et in diſſolubilis: ĩ coꝛ⸗
poꝛe paſſibilis atq; mutabilis. Rõne cuiꝰobijcit᷑. ad qð
ponũtur tot differentie.i Qam ꝑ G̊ ꝙ dĩ ſpiritalis.videt᷑
dare intellectũ ſimplicis.¶ OPretẽa.incoꝛpoꝛea ẽ de pri⸗
mis differẽtijs.q̃re hic ponit᷑ de vltimis.¶¶ Itez paſſibi⸗
lis nõ videt᷑ eſſe dr̃ia:cum hõ nõ ↄueniat aie gloꝛificate.
qᷓ impaſſibilitatẽ habebit. 4 Simiłr indiſſolubilis non
vigetur eſſe dr̃ia.cũ diſſolubilitas ↄueniat omi creatuẽ.
Rñſio.ꝙ aia humana in medio eſt:ſube ſcʒ ſuꝑioris
gelice.⁊ infeꝛioꝝ ſubaꝝ. reſpectu inferioꝝ ſubaꝝ po
nitur illud qð dr. aĩa eſt ſuba ſpũalis ⁊c.reſpectu do ſu
perioꝝ dr̃ incoꝛpoꝛea paſſibilis atq; mutabilis.Qaʒ in
hoc ꝙ dr ſpũalis.ſeꝑatur a coꝛpulẽtia q eſt inferioꝛ. In

hoc aũt ꝙ dr ſimpler.ſeꝑatuꝛ a ſubſtantia ſpali que

compoſita.ſicut eſt ſpũs.qui dr natuꝛalis aut vitalis in

coꝛpoꝛe:per hoc autẽ q; dicitur indiſſolubilis.ſeꝑatur a

vegetabili in plãtis:⁊ ſenſibili in bꝛutis.quaꝛuʒ vtraq;
eſt ſubſtantia ſpiꝛitualis ſimplex ſed eſt diſſolubilis.
Er alia paꝛte incoꝛpoꝛea eſt communis diffeꝛentia ani⸗
me ⁊ angelo ſed paſſibile ſeparat:licet eniʒ aliquo mo/
do mali angeli poſſint pati.et boni de naura poterant

1

in,
bue:
eins
ick.
ng
tac
inn
nge⸗

i
cia
ter
ſe⸗
:

—

da animã in genere et diffiniendo ꝑ di

Lueſtio

mutari:tñ non hñt angeli hanc paſſibilitatetn vel muta

bilitateʒ. vt coꝛpoꝛe patienti ↄpatiant᷑ vel ſimul traſmu

tentur:et hoc eſt de quo loqꝗtur hic de bac paſſibilitate
mutabilitate in oꝛdine ad coꝛpus nium. ¶ Per H ptʒ
qualiter rñdendũ eſt ad obiectũ piimo.Qam li ſpiritua
le coartaret᷑ ad ſpũs incoꝛpoꝛeos:ſimplicitatẽ quandaʒ
impoꝛtaret:ſed hic accipit omuniter. vnde ſimplex in il
lo genere ſuꝑaddit..·Ad illud vo quod obijcitur de bac
differentia incoꝛpoꝛea.dicendũ ꝙ; ſcer reren ſit pone⸗
ſferentias ſpecifi

cas:non tñ eſt ꝓpterea in hac diffinitõne. in qua oſtendi

tur qualiter eſt inuariabilis aĩa.et qualiter variabilis

Ao terciũ dicendũ.qꝙ paſſibile accipit᷑ ex natura oꝛdi

nata ad coꝛpus. ⁊ mutabile ſimiliter. paſſibile auteʒ in

demoniboeſt ad penam. impaſſibile aũt quod ↄuenit aĩe
gloꝛificate: eſt ex gratia.4l Ad quartũ dicendũ.ꝙ lʒ am
ma vt eſt creatura poſſit deſinere eſſe ſi ſibi relinqueret᷑.
tñ indiſſolubilis eſt:quia nõ habet vnde diſſoluat᷑.quia
eſt ſepabilis a coꝛpoꝛe: quod nõ fuit in vegetabili planta
rum ⁊ ſenſibili bꝛutoꝝ:et ratio huieſt.qꝗa aĩa oꝛdinata
eſt ad ſummã imoꝛtalitatẽ ſcʒ deũ. Alie vo oꝛdinate ſunt

aad coꝛpus moꝛtale inq̃tuʒ buiuſmodi ſiue coꝛruptibile

teriali ipſius anime.

7 7 Iſa qmaditate aĩ

.. —
me. m ꝗ ptinet ad ſpeculatõein theolo
gicam: ſeqtur de cauſalitate ipſius. Et
primo de cauſalitate materiali quo ad
fieri:et etiã quo ad eſſe. Deinde de cau⸗
ſa foꝛmali.Tercio de efficiente. Quarto de finali. Lüc
em̃ dicimꝰſcire vnũquodq; cuʒ cauſas eiꝰ cognoſcimus
Etum autẽ ad fieri.¶ Pꝛimo oſtendendum eſt ꝙ non
ſit de diuina ſubſtantia.iſicut quidam beretici ſomnia⸗
uerunt. 4 Scdo ꝙ non eſt de materia ſpirituali.4 Ter
cio ꝙ non eſt de materia coꝛꝑali:ſieut quidam phi poſu
erunt a veritate oberꝛantes: ſed eſt creata a deo.ſicut ſu
pra habitum eſt. ,

embzum priumn
Bprimũ. non ſit vel fiat de der ſubſta⸗
tia. 2 te deo: oſtenditur. Si eſſet de ſubſtã
na dei: ſubſiantia dei vel eſſet ipſa aĩa vel
es anime: ita ꝙ anima xe ſuba dei produ
eretur. Si vo ſubſtantia cri anima eſſet. non eſſet ani⸗

a gaudeo ad triſliciam: ſubſtantia em dei incommuta⸗
bilis eſt. ſicut munis animi ↄceptio docet. Pꝛeterea di⸗
ceretur tunc.ꝙ anima eſſet ad ipſum ꝙ; dens. et ita vna⸗
queq; aĩa:et ita vna aĩa eſſet id ipᷣm qð alia.que om̃ino

Mma mutabilis a bonitate in maliciã: a veritate in erꝛorẽ

abſurda ſunt. Si vo ſubſtantia dei eſſz ſicut materia aĩ⸗

me. et alterũ eſſet foꝛma: cũ foꝛma ſit nobilioꝛ materia.
eſſet aliquid digniꝰ eo. Quoo cũ ſit impoſſibile:neceſſe
eſt dei ſuᷣam non eſſe ſicut materiam reſpectu creature
ongde nõ ẽ de ſuba dei vt de materia.4l Pꝛeterea. 'm ma
teriam fit rei tranſmutatõ ſi eſt in re mutabilitas: p Fᷣm
ſubſtantiam dei non ẽ tranſmutatio ſiue in ſubſtãtia dei
ergo nõ eſt dei ſuba materia reſpectu anime.ergo nõ de
ſubſtantia dei. ¶ Ieem non eſt anima genita ð deo vel ꝓ⸗
cedens.ſicut ſpirituſſanctꝰ: ſic em eſſet ipſum quod deꝰ
ergo eſt creata a deo vel facta:ſed dicit aug. ad petrũ de
fide:non vniꝰnature poſſunt eſſe qui fecit et factuʒ: non
g̊ anima ẽ de ſuba dei:ſiue de deo.ſiue a ai ↄtrari
um obijciũt quidã heretici ſc. Joꝛmauit deus homineʒ
e limo terꝛe et inſpirauit in eũ ſpiraculũ vite: ſed ſpira
culum vite nõ eſt niſi anima.g inſpirauit animam:ergo
anima eſt ſpiritus vel flatus xæi.ſed ſpiritus dei non eſt
niſi de dro. 4 Pꝛeterea. Johᷣ. vlti. Inſufflauit in eos Di⸗
eens. Accipite ſpiritũ ⁊c.mhil aliud aũt eſt ſpirit queʒ
ſufflamt niſi ſpiritus ꝓcedens de ſubſtantia dei ſcilʒ pa

it materia animaꝝ.

tris et filij: ergo pari ratõne cum dicitur inſpirauit ⁊c.
dicitur flatus ille de ſubſtantia dei.¶ Pꝛeter ea · non in⸗
diget deus extrinſeco ad hoc ꝙ inſufflet vel inſpiret: ſiẽ
homo vel anima indigz elemẽto ſuppoſito coꝛpoꝛis. Si
aũt non indigeret anima aliquo extrinſeco ad ſpirandũ
diceretur ſpirare de ſeipſa:ergo pari ratõne imo multo
ercellentioꝛi.ſi deus non indiget alio extra ſe ad ſpiran
dum flatum in coꝛpus.erit ſpiritus ille vel flatus ð deo
vel de ſubſtantia dei. 4 Item lumen eſt de lumĩe ſine di⸗

minutõne lucis a quo eſt. vel ex ꝑte foꝛme vel materie. et

ita ſine omi diminutiõe.nec tñ hoc lumen eſt iüllud:ergo
cum diuina virtus multomagis ſit potens ꝙᷓ virtus lu⸗
minis:gᷓ multofoꝛtiꝰde deo põt eſſe aliquis ſpiritus.qui
non eſt eiuſdem ſube cum co. ſine aliqua mutatõne ex
pte dei . ¶ Iem in genere coꝛpoꝛeoꝛuzʒ eſt accipere aliqð
primũ materiale: in genere ĩ coꝛporeoꝝ videt᷑ ꝙ poſſit
accipi aliquod pꝛimũ materiale: ſed ſi hoc ẽ. cum incor⸗
poꝛeum non ſit materiale coꝛpoꝛeũ:neceſſe eſt eſſe incoꝛ⸗
poꝛeum:et quod eſt primum materiale eſt pꝛimum in il
lo geneꝛe. ergo illud erit primum genere in coꝛpoꝛeoꝝ.
ergo vel creatum vel increatum: ſed creatum non poteſt
eſſe cum de illo ſimiliter poſſit queri. ergo neceſſe eſt eſſe
increatum. ergo deum: eꝛgo de deo eſt anima⸗et alie in⸗

coꝛpoꝛee ſubſtantie. Et ita fuit vna hereſis que dicebat

quemadmodũ yle fuit materia coꝛporuʒ:ita deus fu⸗
d quod dicendũ.ꝙ aĩa non eſt
e deo. p̊ eſt creata de ihilo:ſicut habet᷑ ab aug. et alijs
ſanctis in pluribo locis ſacre ſcripture. aũt ſit a deoo
facta.babet᷑ ꝑ hoc quod dicit᷑ Eccs.vlt.reuertatur pul⸗
uis in terꝛã de qua ſumptus eſtet ſpiritus ad deuz qui
dedit illũ:vel fecit pᷣm aliam Iram. Oꝛ autẽ ſit ex nihilo:
cuidentibo ratõmbo colliget᷑ infra.¶ No ea vo que obic⸗
cta ſunt. Rñdet᷑.ꝙ licet inſufflatio illa ſpũalis ſit ð deo
qua filius dei inſufflauit ſpm̃ſanctũ. q; fiare ſpinſanctũ
eſt ſpirare ipᷣm.cuʒ ſigno tñ aliquo:qui flatus potuit di
ci coꝛꝑalis et coꝛꝑaliter ꝓcedens aboꝛe xpᷣi homĩs:tam̃
cum dicit᷑ in Geñn. ꝙ deus inſufflauit hᷣm litterã. lxx. vel
inſpirauit: nõ ẽ intelligendũ ꝙ ſit flatus aliquis coꝛpo⸗
ralis. ſed nec ſpũalis qui ſit de deo vel de cxiſi ubſtantia
ſed a deo de nibilo. Hic em loquit᷑ de ſpiritu rõnali cre⸗
ato. ibi vo de ſpiritu eterno increato ꝓcedente iuiſ. ibilit
in coꝛda fidelium: licet aliquando eſſet ſignum aliquod
ad oſtenſionem. Ad ſeoᷣm dicendũ.ꝙ licet deus nõ in⸗
digeat aliquo extra ſe ad inſuiflandum vel ad inſpiran⸗
dum: ſicut aĩa que indiget elemento ſuppoſito:tñ non de
ſe eſt ille flatus.ſ̊ de nihilo factus:et ideo dicit᷑ yſa.lvij.
Omeʒ flatum ego feci et in. xlij. Hec dicit dñs creans et
extendens eos firmans terꝛaʒ et dans flatum populo ꝗ
eſt ſuꝑ terꝛã.et ſpiritũ omibo calcantibo ſuꝑ eom: ex qui
bus colligitur:ꝙ anima eſt ſpiritus vel flatus a deo cre
atus vel factus. non de ipſo exiſtens. 4 Ad illud vo qð
obijcitur. ꝙ lumen de lumine eſt ſine dim inutõne ſubie⸗
cti a quo eſt.et ita poſſit anima eſſe de deo vel dei ſubſtã
tia. Dicendum ꝙ illa multiplicatio locum habet in for⸗
mis babentibus communem materiam: que in hoc ha⸗

bent quandam virtutem ſpiritualem. vt poſſint ſe mul⸗

tiplicare.et vnum non erit alterum: vbi vo non eſt com
munis materia.nullatenus poterit eſſe multiplicatõ vel
pluralitas: ita ꝙ vnum non ſit id quod alterum: vnde
enim veniret pluralitas ſubſtantie. non ab ipſa forma
que vna eſt:nec ab ipſa materia eſt. cum nulla ſit:⁊ iðo
cæ cei ſubſtantia non poteſt eſſe. niſi deus eſt: filiꝰ em̃
ei deus eſt. et ſpirituſſanctus eſt de deo et eſt de?. 4 Ad
vltimum vo dicendum. ꝙ licet reducantur omnia cor:
poꝛalia ad materiam.ſicut habetur in expoſitione eius
quod dicitur. In pꝛincipio creauit deus celum et terꝛã

ẽ,non tamen ſic eſt in ſpiritualibus et in coꝛpoꝛeis ſub

ſtantijs: vt ad vnam reducantur materiam. ſed vel non
reducuntur ad materiam. vel diſtinguuntur in materie
bus:et in hoc decepti erant illi heretici:qui vnam pone

bant munem materiam ſpirituũ:eo eniʒ ꝙ coꝛpoꝛeitas

7

remouetur a ſpiritibus.eo remouet᷑ ↄtinuitas: et ꝑ ↄſe⸗
quens ineſt diſcretõ:&̊ nec eſt vnitas materie. neq; eniʒ
eſt vnitas materie vt fiat vnũ ex altero. Reſtat S.qꝙ non
eſt ↄmunis illa materia in ſpiritibo.ſicut heretici poſue
runt tendẽtes ad h̊ ꝙ om̃ia eſſent vnũ.¶ Sʒ adhuc obij⸗
ciunt heretici ſic.ↄſtat ꝙ aia eſt ad imaginẽ tei ſiẽ ima⸗
go. et non ſicut hec figura eſt imago herculis: ꝗ̊ eo mõ qͥ
imago dicit᷑ ſm phᷣm: cuiꝰgeneratio eſt ꝑ imitatõeʒ. ſed
in generatõne eſt generatũ de ſuba generati. g aia eſt de
ſubſtantia dei. Ad qð rñdetur ꝑ hoc quod dicit aug.in
li.de decẽ coꝛð.ꝙ aliter eſt imago tua in filio tuo:alit᷑ in
ſpeculo.In ſpeculo aũt imago tua nõ eſt illud quod tu.
In filio vo eſt imago tua m equalitatẽ ſube. In ſpecu⸗
lo aũt qᷓntuʒ longe eſt a ſuba tua.et tñ eſt imago tua. q;⸗
uis nõ talis ſicut in filio tuo m ſubam: ſic in creatura
nõ eſt hec imago cæi quod ẽ in filio.quia h̊ eſt qð pater
id ẽ. verbũ dei ꝑ qð facta ſunt om̃ia: ſicut em̃ in nummo
aliter eſt imago imꝑatoꝛis. et aliter ẽ in filio: ſic et tu nũ
mus di es:ex hoc melioꝛ.quia cũ intellectu ⁊ cũ quadã
vita nũmus tei es.vt ſcias etiã cuiꝰ imaginem geras: et
ad cuiꝰimaginẽ factus ſis:nõne nümus neſcit ſe ha beꝛe
imaginem imꝑatoꝛis:

Klembrumſe
EUwoſito ̊ ꝙ aĩe nõ ſunt de ſuba dei que⸗
ritur. Si anime habeãt materiã ſpiritalẽ
er qua fiant.¶ Et pꝛimo querit᷑ de anima
ade.vtrũ habuit materiã ſpũalem ex qᷓ ſie
de anima eue.vtꝛũ fuerit creata in ope ſexte

rei 4Sc ðo

.

buius ueſtõnis. .
IUrticnlus primus

X pꝛimũ quo querit᷑. Atrum anima ade ba
dbuit materiã ſpũalem ex q̃ facta ſit. videtur:
cum em̃ aĩa creando infundat᷑.⁊ infundendo
aũt ade non fuit foꝛmatũ vt videt᷑ nili poſt

creetur c

opa ſex dierum. ſicut aparet ex tertu Geñ. ſoꝛmauit hbo
Vminẽ de limo terꝛe: nec anima ade creata fuit pꝛius.q

ſi creata fuit in operibo ſex dieꝛũ.eo ꝙ eꝰquieuit ab om
ni oꝑe ſuo.quo ad genera ⁊ ſpẽs ↄdendas.⁊ quo ad ma
teriam: opoꝛtuit ꝙ aĩa ade ↄdita eſſet in operibo ſex die
rum. vel rõne ſui generis vel ſpẽi.vel rõne materie ſue:
bnõ rõne generis tm̃.nõ em̃ dicitur creatum genus ſine
ſpecie.nec ſpẽs ſine aliquo indiuiduo:qð ſi diceretur.q;

om̃ia iam creata erãt et ita genꝰ. ↄſtat ꝙ nõ ꝓpteꝛ hoc cõ

dita erat ratio multiplicandi: non em̃ habeĩr᷑ plãte ha
beant pr̃atem multiplicandi:niſi in rebo ſui generis. ſi⸗
militer nec om̃ia bꝛuta pratem multiplicandi hñt niſi in
rebo ſui generis. Reſtat ꝙ q; non dr anima bũana crea⸗
ta. ꝓpter creatõeʒ generis aiĩe in plantis vel in brutis.
opoꝛtuit ꝙ aliqᷓ ratõ aĩie humane adita eſſet vel materia
quia ſi nulla ratio ↄdita erat:non einm ꝓpteꝛ rõnem an
geli dicta eſt aĩa in ſua rõne creari.ſᷣm poc em̃ haberet
aia hũana ſm eſſe ſuũ pẽdentiaʒ abãgelo. Reſtat qᷣ ꝓ
aia hũana non ẽ ↄdita vel creata inter opꝑa ſex dierũ. ni⸗
ſi rõne materie ſpũalis:̊ cum pꝰ facta ſit.facta eſt ex il⸗
la materia.¶ Pꝛeterea. hoc videt᷑ per ſi imile: qꝛ dicit᷑ ꝙ
om̃ia coꝛꝑalia ↄdita erant in oꝑibo ſex dierũ in ſua ma⸗
teria:̊ pari rõne aĩa(cũ nõ ſit oĩno ſimpler) ↄdita fuit
in ſua mgateria: illa eũt non eſt nili ſi pũalis.ꝗᷓ in materia
ſpũali.(¶ Cont᷑ obijcit augu.Si illa materia ſpũalis a⸗
liqñ fuerit in ſua foꝛma cũ eſſet incoꝛpoꝛea. aut erat cuʒ
rõne aut ſine:ſi ſine rõne. irrationalis: ex irꝛatõnali S
facta eſt aĩa ronalis qð abſurdũ eſt. Si vᷣo erat cũ rõne
iam foꝛmã habebat oplentẽ.̊ᷓ nõ fiebat aima bũana er
ipa. Pꝛeterea.alie res nõ tm̃ erant ↄdite in materia.ſᷣ
in rõne foꝛmali. In h̊ em̃ di ſtinguit᷑ facẽ a creare:q̊ᷓ aĩa
hũana ↄdita ẽ in rõne foꝛmali in ope ſexte diei: ſᷣ nõ eſt
ratio foꝛmalis niſi ipᷣa ſit in ſua foꝛma cõdita. ergo ani⸗
ma ade fuit in ſua foꝛma condita.non ergo facta eſt er

diei.¶ Tercio de animabus alijs in pꝛincipali membro

———

materia. Ad pꝛimum dicendum. g, anima ade que

fuit pꝛima anima: condita fuit in oꝑe ſexte diei ſimpli⸗

citer ꝑfecta. AUnde non dicendũ eſt. ꝙ tũc ym materiaʒ
ſpiritalem fuit ibi ↄdita.nec ſᷣm rönez generis aime in
plantis.vel aĩantibo:nec ſᷣm ſimilitudinem in angelis:
co ꝙ vtrobiq; eſt ratõ ſpũalis.q Ad qð obijcit.ꝙ crea⸗
ta fuit poſt opus ſex dierũ.videt᷑ ex ſu pficie littere. cum
dicitur inſpirauit in faciẽ eius ⁊c. Rñndet᷑. ꝙ nõ ꝑ h̊ vo⸗
luit intelligere ꝙ tũc pmo eſſet aĩa ↄdita:cum pꝛius dix⸗
erit creauit hoĩem ad imaginẽ et ſunilitudinẽ ſuã.⁊ hoc
eſt m aĩam:nõ em̃ ſi matcria aĩe creata diceretur per h̊
ouenienter dici poſſet:ꝙ aĩa creata eſt ad imagin?: nam
imago attenditur ſᷣm foꝛmã. Si vo attendit᷑ ꝙ aĩa creã⸗
do infundit᷑ ⁊c.dicendux eſt.altero duoꝝ modoꝝ:vel ꝙ
anima hũana pꝛiꝰeſt ↄdita. ⁊ tũc eſt ↄiũcta ſicut foꝛma
ſeꝑabilis cũ ſua materia:cũ dictum eſt. inſpirauit ⁊c̃.et
tũc differẽtia eſt in ꝑte inter aĩam ade et aĩas noſtras:tqͥ
ad hoc ꝙ noſtre creando infundunt᷑.¶ Et ſi querat᷑.q̃re
anima huana ſic creata eſſet et poſt ↄiuncta.non autem
ita dicat᷑ de animabo bꝛu toꝝ. Rñdet᷑.ꝙ ꝑ hoc voluit de

us deſignare dr̃iam aie bumane ad alias:ꝙ ipᷣa eſt ſeꝑa

—

bilis tanq; hñs modũ exiſtendi p le. alie aut anime non
habent. Elel potiꝰdicendũ eſt.ꝙ ſicut aĩa noſtra creãdo
infundit᷑.ita fuit de aĩia ade. Unde in ope ſexte diei for⸗

matus eſt homo dæ limo terꝛe: 2 9ↄdita eſt aĩa et creando

infuſa..: Si aũt queꝛat᷑ ad quid tũc faciat mentõeʒ poſt
opa ſer dierũ.Rñnderi põt.ꝙ expᷣſſio facta eſt. ne crede⸗
retur ſic eſſe creatũ hoĩem ſicut aĩalia.vt nõ babeꝛet ani
ma eſſe ſuum aliqͥ modo p̃ter coꝛpꝰ:quẽadmodũ nec ha
bet anima bꝛuti. Pꝛeterea.vt oñderet᷑ pꝓ recapitulatõeʒ
̈ de homine ſpaliter erat ſermo.et de alijs Apter ipſum
vt expſſione facta. notaꝛet ꝙ homo factꝰ eſt de limo ter⸗
re ertra ꝑadiſum. ⁊ poſitꝰſit in delitijs padiſi ad operã⸗
dum et cuſtodiendũ. In his aũt omibo nibil temere aſ⸗
ſerendum eſt. ſec pbabiliter Fm ratõnem ſcripturarum
dicendum.

DODſcõm quo querit᷑ de anima eue.VAtrũ fue⸗
rit creata in ope ſexte diei. qd videtur ꝑ boc
dicit᷑. creauit hoĩem ad imaginẽ 2 ſimilitu
dinem ſuã. maſculũ et feminã creauit eos:q̊ tm̃ ↄditus ẽ
adam ſed et eua. Si vo eua creata eſt. boc nõ eſt niſi Fm
animam.Fᷣm enim coꝛpus qualiter poſſet intelligi vt ſi⸗
mul fierent adam et eua 'm coꝛpus: cum vnum coꝛpus

ſcilicet eue.eſſet de coſta ade. Si emim erat de coſta foꝛ
matum.tunc coſia pꝛeceſſit:quare adam ante euam eſt

foꝛmatus. non ergo ſimul ſᷣm coꝛpus ergo ſi erat ibi ſi⸗

multas quod videtur peꝛ hoc ꝙ ſub quadam indiſtin⸗
ctõne dicitur.erat anima ene condita in opere ſexte diei

Contra.per ſupꝛadictam ratõnem. Amma creando
infunditur ⁊c̃.ergo cum coꝛpus eue ſit de coſta ade. ne⸗
ceſſe fuit vt anima eue poſtlerius eſſet cõdita:ergo ſi coꝛ

ma eius creata eſt poſi opera ſex dierum. 1
ꝙ ſi ſin rationem maris ⁊ femine factus e omo ĩ ope
ribus ſex dierum. non tm̃ adam factus eſt ſᷣm animam
et coꝛpus.ſed et eua ſimiliter in opere ſexte diei:ſed non

pus eue foꝛmatum eſt poſt opera ſex lrk⸗ 7 am

ſimul in parte indiuiſibili diei illius. vt non ſit contraꝛi

um quod dicitur conſequenter.qꝙ eua foꝛmata eſt de la⸗

tere viri.et quod dicitur in eccleſiaſtico.ex ipſo creauit
adintoꝛium ſimile ſibi:et ſic omnia illa dicerentur ꝑ re⸗

capitulationem quandam. vt maioꝛ fieret expꝛeſſio.Cũ
enim fecit herbas et plantas in opere tercie diei.nonne
tunc et ligna paradiſi. ergo paꝛi ratione de alijs. Al po
teſt dici.ꝙ adam factus fuit in operibus ſexte diei · tamẽ
hm coꝛpus quia adam fuit ratio condendi bumani ge⸗
neris de latere em eius facta eſt eua. de ipſo autez 7 eua
bumanum genus. et ita fuit principium humani gene⸗

ris.pꝛopter hoc potuit includi in illis operibns a gbus

deus requieuit condendo rationes rerun. &t ᷣm ̊ re⸗

den
inet
W
nine
hgelis⸗
bceg⸗
5 ſo⸗
1odir
ſpers
hann
crei⸗
rl
ung
nder
as:g
kre
Mein
nitr
enon
ddo
for⸗
nde
poſt
ree⸗
tont
he
ſoe
um
er⸗
ri⸗
,,

= — — —

= ⸗

oe
9

(Queſto

ſponſio eſſʒ ad hoc ꝙ dicit᷑.maſculũ et femĩam fecit eos
idẽ.Fᷣm coꝛpus ade materialiter. ex quo poſt foꝛmauit
coꝛpus eue. vel fecit hoiem ad hoc vt eſſet maſculus 2 fe
mina.et ꝑ illa genꝰ hũanum multiplicaret. ¶ Alig dice
bant ꝙ aĩma vtriuſq; erat creata in ope ſexte diei. vt eẽt
ſenſus.maſculum et femiam fcecit eos.i.aĩmas cõdidit
ad imaginẽ ſua:ntam maris qᷓ; femie.coꝛꝑa vᷣo poſt foꝛ⸗
mata ſicut recitat ſcriptura.¶ Sʒ tüc querit. quare nõ
dictũ eſt. de eua ſicut de adam:de adam em̃ dicit . ꝙ foꝛ⸗
mauit hoĩem de limo terre et inſpirauit ⁊c. de eua vo ni
bil dicitur quo ad cõiunctõem aime cũ coꝛꝑe. Si do ai⸗
ma eue eſſet ꝑ ſe pꝛimo creata.et poſt ſuo coꝛꝑi cõiũcta.
videret᷑ ſilr dicẽdũ:nõ aũt ſilłx eſt di ctũ. aliter videtuꝛ
ratio ex pte eue et ex parte ade. Mihi verin imiliꝰ videt᷑
fm pꝛim modum dicenduʒ.ſaluo tñ iudicio melioꝛis
ſententie.

Membꝛum terciuz pꝛin

nius queſtionis.
NS mem bꝛũ terciũ huiꝰ qõnis vbi agit᷑ de
aĩabo alijs. Si habeãt materiã coꝛpalem
de qua ſiãt. Circa h q̃rit᷑ pꝛio de aiabus
getabilibo ĩ plãtis.¶ Secũdo de aĩabo
enſitiuis in aialibo. ¶ Lercio et pꝛicipalit de aĩabo ra⸗
tionabilibo. Iuerũt em quidã ꝗ dixerũt aiaʒ eſſe ex aĩa.
ſicut coꝛpꝰ ex coꝛꝑe eſt.et hoc extendebãt ad aĩaʒ rõnalẽ
ſed de alijs dicetur pꝛius.

rticulns primus.

Elod auteʒ aĩa ex aĩma ſit. videt᷑ tũ in plan⸗
tis tũ in qnibuſdã aiĩmalibo.Cũ eĩ deſcindit
nõ eſt ſine aima:ſic ergo ꝑs coꝛꝑis deſcindit a toto coꝛ⸗
poꝛe.ita aĩma ꝑtis coꝛpoꝛis erit ex aĩa totius coꝛpoꝛis.
Mꝛeterea.ſi totũ coꝛpus arboꝛis fuit aĩatũ. aĩma ẽ ꝑ
totũ coꝛpus.ſic foꝛma impᷣſſa:ſ foꝛma impᷣſſa recipit di
uiſionẽ ſᷣm diuiſionẽ coꝛꝑis.ꝗq̊ᷓ aĩma erit ex aia. 4 Pꝛe⸗
iuidat ꝑ partes. erit ĩ qua⸗

terea.ſuppoſito ꝙ aĩma nõ di
libet ꝑte.facta ꝗ̊ deciſione.erit tota in ꝑte deciſa.⁊ tota
ĩ eoa qͥ ſit cœciſio ſiue ſeꝑatio:cũ eꝛgo ꝑs deciſa nõ ſit aĩ⸗
mata mſi ꝑ hoc ꝙ fuit in coꝛpe tota.erit aĩa Ptis oꝛigi⸗
nem ſumẽs ab aima totiꝰ.. ꝛeterea. in reb⸗ que fiunt
Fm naturã cũ ignis ẽ ex igne.dicimꝰ foꝛmãſin generato
igne eſſe ex foꝛma:gignẽtis natura em̃ ẽ pꝛincipiũ ex ſi⸗
milibo ſilia ꝓducẽdi.&̊ a ſimili.cũ hec, ꝓductio ſit ſm na
turã.diceret᷑ aia ex aima eſſe. ¶ LTotra arguit᷑. ꝙ aia ñ

eſt ex aima ſ̊ tm̃ aiatũ ex aĩato:et pꝛimo ꝓbat᷑ ꝙ aĩa nõ

diuidit ꝑ diuiſionẽ coꝛpoꝛis.nec ꝑſeipam. Solũ em̃ il⸗
lud qdð hʒ partẽ extra partẽ diuidi pt.ꝗᷣ qð nõ hʒ parteʒ
extra partẽ nec ꝑ ſe nec ꝑ accidẽs.nõ pt diuidi nec ꝑ ſe
nec ꝑ accidens:ſed aĩa eſt hmõi.cũ ſit ſubſtatia incoꝛpo
rea. ñ pt᷑ diuidi nec ꝑ ſe nec peꝛ accidẽs.q] IToꝛte dicẽt
aliquis.ꝙ babet ptatem ertra ptem Fm accidẽs.cuʒ ſit
actus coꝛpis inſeꝑabilis a coꝛpe.Cõtra cũ ſit actꝰ coꝛ⸗
poꝛis nõ eſt in ſingulis ꝑtibo ſᷣm diuerſas partes ſub⸗
ſtantie ſue.ᷣ totaliter pm ſui ſi ubſtãtiaz. qꝛ tota ẽ ĩ qua⸗
libet ꝑte ſui:ꝗᷓ nõ diuidit᷑ pᷣm ꝑtes ꝑ aecidẽs.eo ; ẽ actꝰ
coꝛꝑis:cũ ergo aĩa nõ diuidat᷑ per ſe vel per accidens in
partes.nõ eſt ſui multiplicatiua. ergo aima non erit ex
aĩma. Pꝛeterea.in aguilla et hmi coꝛpoꝛibo. cũ diui⸗
duntur.nõ dicitur aĩma eſſe ex aĩma.ſed compoſitum
quod eſt dimiſibile in potẽtia.eſt diuiſũ actu:g cũ totuʒ
eſſet aĩatũ anteq; trcideret᷑. nõ eſt ibi.niſi mu tiplicatio
actu eius qdð fuit pꝛius in potẽtia.et nõ eſt aima er aĩa.
Item aĩma erat vna m ſubſtãtiã ĩ capite angnille. et
in cauda et ſimiliter in pꝛĩcipali parte plante et ſecũda
ria: ergo cum diuiſa eſt cauda a capite. nec noua ſubſtã
na anime ibi fiat:neceſſe erit ꝙ vna ſubſlãtia anime ſit
in cauda deciſa et in capite a quo ſ- eparat᷑ꝛergo nõ dicet
ꝙ aima ſit ex aĩma.̊ vna multe:qꝛ eſt in diuerſis ſbſtã⸗
tijs:nũquid ſiłr eſt ꝙ vnũ generat ex altero. vt plata ex

planta a planta ſine ab arboꝛe.coꝛpꝰ cciſ u3

lxx.
plãta. et aimal er Almali⸗ A qð dicendũ eſt.ꝙ diui⸗
ſio coꝛpoꝛis aĩmati ĩ partes actu ſeparatas. nõ facit ꝙ;
aia ſit ex aima. nec ꝙ vnũ aĩmatũ ſit er alio vel de alio:
ſed qð eſt multũ in potentia.iom ẽ multu in actu. a eĩa
vnaẽ multoꝝ.et multe per accidens. ſicut in diuiſione
anguille cõtingit in coꝛpoꝛiho anuloſis:ih̊ ſecus ẽ ĩ bis
que fiũt per generatõem. ibi em̃ ẽ dicere aĩatũ ex aia⸗
to eſt. et multe ſũt aime ſm illud ; ſunt ⁊ m illð ꝙ ſũt
actus:q; aĩatũ pratem habet multiplicãdi in mltiplica⸗
tione ſui ſuſceptibilis naturalit.diſſert aũt in parte hec
multiplicatio.ab illa queẽ ĩ ſoꝛmis coꝛpoꝛalibo.vt ignei
tate.qꝛ ibi foꝛma ſequit᷑ diniſionẽ materie vtroq; modo
vt poſſit per ſe ſubſiſtẽ. hic at ñ niſi vnomõ vtſi implicit᷑
ſiſtet: nõ em̃ cauda pr̃ per ſe ſubſiſtere in aĩmatõe licet
ad hoꝛã:ignis vo diuiſus per ſe pt᷑ ſubſiſtere.⸗¶ Pꝛete⸗
rea.igneitas partem habet extra partem in igne. vnde
et maioꝛ dicitur in maioꝛi igne. etiã mioꝛ in mioꝛi:aĩma
vo nõ ſic.neq; em habet partẽ extra partẽ.neq; ẽ maioꝛ
in maioꝛi neq; nnoꝛ in mioꝛi. In hoc aũtẽ cõueniẽtia.q;
vtrobiq; eſt ſimiliũ de ſimilib ꝓductio. Vnde aĩatum
dicit᷑ ex aito:aima dᷣo ex aĩima no ita MPꝛie dicit᷑:qð ſi di
ceretur in plantis et quibuſdã mialibo. nõ tñ diceretur
in omnibo. nullatenus aũt in homie ſicut infra oſtende

tur 2c.
Articulns ſecundus

cundo ꝓcedendum eſt ad inquiſitõʒ oꝛigi⸗
nis aĩme in aĩmalibo.que fiũt er putrefacti⸗
one ſiẽ in vermibo. Dixerũt em̃ quidã.ꝙ coꝛ⸗
poꝛa celeſtia inducũt aĩam ſenſibilẽ ĩ hmõi aĩalibo. Alij

Hvo dixerũt ꝙ ſpũales ſubſtãtie q̃ mouẽt coꝛꝑa celeſtia:

inducũt illã in hmõi coꝛpoꝛibo. Cercij vᷣo dicũt eã a deo
eſſe creatã.i Pꝛimi vᷣo inducũt᷑ ad B.q coꝛpoꝛa ſupeꝛce
leſtia per ſe ſint cauſe.qꝛ ſᷣm mutatõʒ ĩ ſuperioꝛilv ſctaʒ
fit mutatio ſiue generatõ bmõi aĩaliũ.vñ ĩ vere cum ſol
accẽdit tũe maxie generãt᷑:ſilr ĩ eſiate ⁊ antumno:mini
me aũt in byeme. Sʒ cõtra ẽ ꝙ coꝛpoꝛalis virtꝰ non
eſt pꝛincipiũ rei ĩcoꝛpoꝛee.cũ res incoꝛpoꝛes ſit eſſentie
nobilioꝛis virtute coꝛpoꝛali:ergo nõ ſunt ſuperceleſtia
coꝛpoꝛa ſufficiẽs pꝛicipiũ generatõis iã dicte.qua fiant
aĩe ſenſibiles.¶ Si vo dicat᷑.ꝙ ſubſtãtie ſpiritales.mo⸗
uẽtes coꝛpoꝛa ſuꝑceleſtia ſũt pꝛĩcipia aĩaꝝ.ita ꝙ coꝛpo⸗
ra celeſtia diſponũt materiã:ᷣ perſectõ inducitur a mo
toꝛe ſupceleſti. et ſic coꝛpoꝛeũ a coꝛpoꝛeo.et incoꝛpoꝛeũ
ab incoꝛpoꝛeo.Cõtra H̊ ẽ.qd dicũt ſancti. ſolũ deum eẽ
creatoꝛẽ. Si ᷣo hmõi aĩme ꝓducũt᷑ in eẽ a vᷣtute ſuper⸗
celeſti incoꝛpoꝛca:aut de nibilo fierẽt.et tũc diceret᷑ ẽ
creatrix illa virtus ſuperceleſtis.qdð eſt impoſſibile:aut
ex aliqͥ pexiſtenti.et illud nõ eſſet coꝛpoꝛeũ.cũ ex coꝛpo⸗
reo incoꝛpoꝛeũ nõ pducat᷑. Si do ex incoꝛpoꝛeo.eadem
eſt queſtio de illa:et ſic in infinitum. Nec ex ſe natura⸗
liter pꝛoducit.cum virtus incoꝛpoꝛea celeſtis ſit ſepaꝛa
ta a coꝛpoꝛe. NHic autem eſt inſeparabilis a coꝛpoꝛe: nõ
ergo ꝓducitur hmõi anima ſenſibilis a virtute incoꝛ⸗
poꝛea ſuperceleſti que ſic creata S.¶ Si dᷣo dicat᷑ vltimo
Ipt iã dicta.ꝙ adaptatõẽ materie a coꝛpoꝛibo ſuꝑcele⸗
ſtiba vel ipis mediãtibo:ſᷣ aĩa ſenſibilis q̃ ẽ ccẽ plementũ
ẽa deo.ſm hoc obijcit᷑. nõ erit verũ ꝙ ſolꝰ ĩtellectꝰ.i.
ſubſtãtia habẽs intellectũ.ſit ab extrinſeco.ſicut habe
ĩli.de aĩalibo.¶ Pꝛeterea.ſi eẽt ab eytriſeco bec aĩa ſen
ſibilis.a nobilioꝛi pꝛĩcipio eẽt ſoꝛma in his qᷓ fiũt putre⸗
factõe.q ĩ his q fint generatõe:⁊ ita eẽnt entia nobilio⸗
ra:quod cum nõ ſit. non erunt aĩme in bmõi coꝛpoꝛibo
ĩmediate a deo. Pꝛeterea. quare ñ eſſent ſeparabiles
hmõi aĩe.cũ ꝓueniãt ab extrinſeco oĩno.nec dependent
niſi a dxo qᷓtum ad ſuum ene⸗ A qð poteſt reſponde
ri.ꝙ ſicut in ſemine deciſo pᷣm naturam eſt quidam mo
toꝛ incoꝛpoꝛeus.quo mediante. diſpoſitio fuit ad per⸗
fectionem que eſt anima. ita in bis que fiunt putre⸗
factione. eſt quidam motoꝛ incoꝛpoꝛeus.quo medi⸗
ante fit diſpoſitio od perfectionem que eſt anima: nec

im ab illo motoꝛe creato dicit᷑ creari. qꝛ creatio eſt de ni

bilo.boc aũt eſt ꝓductio de exiſtẽti Fᷣm quãdã ſiłitudi⸗
nem licet remotã. Si vo dicit᷑ creari a deo ſoꝛma vltima
ſic diſpoſitio materie ab actione coꝛpoꝝ celeſtium. non
ꝓpter bhoc ẽ nobilioꝛ foꝛma ĩ putrefacto. ꝙᷓ ĩ his que fiũt
ſm vniuocã rõem:qꝛ et ibi dicit᷑ ſieri ſoꝛma vltia a deo
diſponẽte. mouẽte naturaliter materiã. Sic em̃ vr aug.
dicere in li.de trini.cũ ponit agricolã diſponentẽ mate/⸗
ria n. deũ aũt creatoꝛẽ.i.cõditoꝛem foꝛme. et motoꝛẽ in
ſu ꝑceleſtibo. diſponentẽ materiã. deũ aũt foꝛme cõdito/
rem. Mec ꝗpter hoc eſſet foꝛma ſeꝑabilis.qᷣ nõ cõdidit
eam deus. niſi dependentẽ ineſſe et oꝑatione a ſuſcepti⸗
bili:nõ ſic aũt eſt in aĩima rõnali.¶ aut phs dicit aĩ⸗

mã itellectiuã eſſe ab extrinſeco. boc eſt nõ tm ꝓpt agetẽ

.

vltimũ q eſt extrinſecꝰ.ſic em̃ eſt infoꝛmis pꝛimo creatis
que tñ nõ ſunt ſeꝑabiles.et hoc ẽ qꝛ nõ dependet ſuũ eẽ
ab extrinſeca cauſa:fatendũ eſt ergo vel vltimã foꝛmam
eſſe a motoꝛe creato.nõ tñ creari:bᷣ fieri in exiſtẽte. p ſiłi
tudiem remotã. vel a deo creari.i.condi. diſpoſitoõʒ 50
tam ĩ his que fiũt ſᷣm vniuocã rõem.ꝙᷓ ñ vniuocaʒ fieri
ab agentibo creatis.

Articulus tercius
ierciñ quo querit᷑ de oꝛigine aĩmaꝝ nr̃aꝝ
rõnaliũ. Vltrũ poſſunt dici aĩme ex aĩma. et
vocauit hũc modũ eſſendi eſſe ex traduce.qð
auidã aſtruũt ꝓpter oꝛiginale peccatũ qdð a patribo de⸗
ſcẽdit ad filios:oꝛiginale aũt cũ ſit peccatũ eꝛit in aĩma
et ideo dicebãt:ꝙ ſicut de carne paterna caro pueri oꝛi⸗
ginaliter ꝓducitur. ita de gignẽtis aĩma.aĩma geniti de
Duci eſtimet᷑. ¶¶ Sed cõtra hoc obijcit᷑ ſicut obijcit bugo.
ratio pꝛima ẽ.q ſpũali nature nõ cõuenit neq; ex mate⸗
ria eſle. qm̃ eſſentialiter ſimplex eſt. ̊ neq; mater is eſſe.
qm in vnitatis ſue ſimplicitate indiuidue ſem ꝑ cõſiſtẽs
augeꝛi vel multiplicari oĩno nõ pt᷑:ſimpler em̃ nata pꝛo
pagatõem nõ facit. niſi ad id qð ꝓpagandũ eſt ab ipſo.
a quo ꝓpagandũ eſt.ꝑs ſummi no pt niſi totũ traſierit:
quod & vnũ eſt inter duo.ſi totũ traſierit.nihil ex eo re⸗
manet illi a quo eſt:ſi aũt totũ ꝑmanet nihil confert illi
ad qð eſt. Si aia er aĩa gignit᷑ ſiẽ caro ex carne. dicãt
qũo ſimplex illa ſubſiãtia.aut tota ĩ gignẽte remaneat.
Si ingenitũ traſierit. aut tota in genitũ traſeat.ſi in gi
gnẽte remãſerit. niſi foꝛte oms aĩas cõſubſtãtiales dice⸗
re velint.a illã naturã ſimplicẽ ĩ ꝓpagatõʒ filioꝝ ꝑſona
liter multiplicari.ſ eẽntialit ñ diuidi.nõ attẽdẽtes quã
ta incõueniẽtia hãc aſſertõʒ ↄſequãt᷑.ſi vna et eadẽ eẽn
tia ſil britudieʒ et dãnatõz glie 2 pene addicta credat᷑.
PHoſtremo.cũ dicat auctas reuertat᷑ puluis ĩ terrã de q̃
ſumptꝰ ẽ.⁊ ſpũs redeat ad dñm ꝗ fecit illũ.maifeſte oñ⸗
dit᷑. ꝙ nõ ſpũs de ſpũ.ſ̊ caro de carne trãſducat᷑ materi⸗
aliter: qᷓuis em̃ nr̃a materialit corꝑa pꝛio loco de terra
nõ ſint.idcirco tñ nõ incõuenient᷑ d tra ſũpta eẽ dicũt᷑.
qꝛ pᷣmi hoĩs coꝛpꝰ a qͥnr̃a coꝛpa materialit eſcẽderũt:
de terra p materiã ſũptũ ẽ. Qð licʒ ſub eodẽ q; ĩtellectu
de ſpiritibo q; nr̃ is nõ ex traduce eẽ credẽt᷑.poſſit dici ꝙ;
a dño dati ſunt.ĩ eo q; a dño datꝰ ẽ pꝛimꝰ ſpũs.ſcʒ a qꝑ
materiã deſcẽderũt.tñ ĩ H̊ ꝓbabiliꝰ ↄſtat aias ex tradu⸗
ce nõ eẽ.ꝙ ſic ĩ pꝛio hoĩe coꝛpꝰ de terra ſi umptũ.ſpũs vo
a deo dat legit. ita et rõ erpoſtulat vt ĩ ſeq̃ntibo quideʒ
om̃ibo caro ꝗdẽ ex carne deſcẽdẽ.ſpũs at a dño credat᷑
venire. Pꝛeterea. cũ ĩ lege ſcriptũ ẽ. Si ꝗs ꝑcuſſerit
mulierẽ pᷣgnãtẽ:⁊ ulla aboꝛtiuũ fecerit:ſi nõ fuit foꝛma⸗
tũ mulctet᷑ pecuiĩa. Si at᷑ foꝛmatũ fuit.reddat aĩazʒ p aĩa
apte declarat᷑ qꝛ cũ caro de carne ſemĩat᷑.aĩa ſiłr ex aĩa
nõ trabit᷑. Si em̃ cũ carne aĩa ſemĩat᷑q̃re in aboꝛtiuo ñ
foꝛmato aĩa ꝓ aĩa ñ redderet᷑:cũ ̊ inaboꝛtino tñ foꝛma
to.aĩa/ꝓ aĩa reddi iubet᷑.qd niſi ĩ eo nec dũ foꝛmatuʒ
eſt.adhuc aĩaʒ nõ eẽ ondit᷑.vt vicʒ queadmodũ ĩ pꝛimo
hoĩe pꝛiꝰ coꝛpꝰ foꝛmatũ.deinde aĩam infuſaz legimꝰita
etiã in oĩbo ſubſequẽtibo pꝛiꝰ in vulua coꝛpus huanũ foꝛ
mari. de inde aĩazʒ infũdi credamꝰ:qð ſi cni ſoꝛte videat᷑

qũo paternũ ſemẽ in vulua ante aĩmatõem. vel creſcere
poſſit aut vegetari: vel etiã vſq; ad hũani coꝛpꝑis effigiẽ
ꝓmoueri. videat qũo ar buſta et plãte et gramia vniuer
ſa eiuſmõi aĩam nõ habẽtia. ſola viriditate vegetenĩ et
creſcant.et motu ſuo in foꝛmã ꝗꝓpꝛio generi ↄuenientem
ꝓducũtur. His et hmõi rõnibo. ꝓbabile factũ c.aĩas

er tꝛaducte ñ eſſe ̊ nouas de nihilo creatas.nouis quo

tidie coꝛꝑibo. de paterno ſemie in vulua foꝛmatis ad vi
uificatõem infundi. ¶¶ Iem in li. qᷓſtionũ no.teſ. Inho⸗
neſtũ puto ſi dicant᷑ aime coꝛꝑibo gener ari vt aĩma na⸗
ſcat᷑ ex aima.qð nec ip̃i aime cõpetit:aut ſi certe ſingule
celeſtes ptates facte ſint.⁊ ex ipᷣis ceteꝛe nate ſunt. pt ex
vna ade aĩma credibile videri ceteros naſci:b̊ nõ coue⸗
nit. quia ſoli deo hoc poſſibile fuit. vt ſimpliciter genera
ret. nec ceteris cõcedetur qð tam miſticũ eſt in cauſa ſal
uatoꝛis:vt nõ ſolum a ſolis gentilibo vel iudeis.verum
etiã ab ipis qui xpᷣianos ſe dicũt incredibile putet᷑.azʒ
ſi eo temꝑe quo ſemĩatur coꝛpꝰ.et aĩma generat᷑ ex aĩa:
de adam coſia legimꝰ ſublata:nõ tñ aĩiam natam ex aia:
Hſ ſi coſta ſecũ hbabuit aĩam. iam nõ nata eſt ̊ detracta ĩ
ptem. Sed nec hoc ſcriptũ eſt: ꝓgbeta em̃ ʒacharias ait

inter cetera. Qui inqꝗt plaſmauit aiam homis in eum.

Qec yſaias ab his diſſentiens ait.ꝗ fecit et finxit te in

vtero. Si g in vtero fingit᷑.iã foꝛmato coꝛꝑe tribuit. Cũ

em̃ om̃ia membꝛa implet coꝛꝑis.figurata dicit᷑ in coꝛpo
re: vt ſicut aqua cum ſit ſine effigie miſſa tamẽ in vaſis:
ſigurata videtur.ita et auma cũ ſit natura incopoꝛea et
ſimplex foꝛmatur in coꝛpus ſingula membꝛa viuificãs
Item in li. de eccleliteis dogmatibus. anime nõ cũ
coꝛpoꝛibo ſeminantur.vt luciferani dicunt. ¶¶ Item geñ.
ij. Hoc nũc os ex oſſibus meis ? caro d carne med: ⁊ ñ
eſt dictum. quia anima ſit de anima: ꝑ quod datur intel
ligi ꝙ anime rationales nõ ſunt ð aĩma pꝛimi bominis
nec oꝛiginem habent 'm modum iſtum. ¶ Aod illud vo
qð obijcitur de oꝛiginali peccato. Reſpõdetur ꝙ tradu⸗
ctio oꝛiginalis peccati nõ eſt ꝑ bunc modum.ſed mediã⸗
te carne coꝛruptionem libidinoſam ſecum deferente. aĩ⸗

ma vo cõiuncta carni ſic coꝛrupte trabit coꝛruptionem
pᷣm modum ſuum pꝛimo culpabilem. et ceinde penalẽ:

non quia anima puuli ſit e anima ade.ſed quia anima
ade nõ ſernauit ſibi et poſteritati rectitudinem oꝛigina
lem. ¶ Pꝛeterea. ſi diceretur indifferenter & vnaquac;
anima rationali.ꝙ fieret de materiaſ pirituali pꝛeexiſtẽ
te. Lunc obijcit aug.ſuꝑ geñ. quia illa anima. aut eſt
viuens. aut vitam non habens. Si non eſt vitam habẽs
quo ergo eſt materia viuentis ſi ubſtaãtie vt er qua fiat.
Si vo eſt viuens. aut tm̃ vegetabili vita.aut tm ſenſibili

aut tĩ rationali vita. Si tm vegetabili eſſet planta. et

anima rationalis fieret ex planta. Si vo er ſenſibili im
eſſet materia rationalis aĩme bꝛutum. Si vo habet vi⸗
tam anime rationalis.· ergo eſſet aĩima:et ita pari rone

fieret hoc ex illo.ſicut econuerſo.cuʒ eſſet eque comple⸗

tum: nõ ergo aĩma rõnalis facta ẽ vel fit ex materia ſpi⸗

rituali periſtẽte.eſt & ex mibilo facta? ita creata. S3

adhuc ẽ q̃ſtio.vtrum aĩma ſacta ſit ex materia coꝛꝑali p⸗
iacẽte vel alia aia. OQð pᷣmũ nõ videt᷑.qꝛ coꝛpoꝛen min?
nobile ẽ in genere incoꝛpoꝛeo.ſᷣ pꝛincipiũ inꝙtum hbmõi
nobilius eſt eo cuiꝰ eſt pꝛincipiũ vel adminꝰ eque nobi
le. ergo incoꝛpoꝛeũ nõ habebit materiã coꝛpalem er qua
fiat. ¶ Pꝛeterea.ſi materia eſſet coꝛpoꝛea.aut foꝛma ſi⸗
militer eſſʒ coꝛpoꝛea.aut incoꝛpoꝛea:ſi eſſet coꝛpoꝛea. S
nõ ꝓduceretur niſi coꝛpoꝛeum cõpoſitum.no S aĩa cuz
ſit res incoꝛpoꝛea. Si vo foꝛma eſſet incoꝛpoꝛea compo⸗
ſitum ex illis. aut nec eſſet coꝛpoꝛeũ nec incoꝛpoꝛeum · et
ſic nec in genere ſubſtantie. quod eſt impoſſibile: aut co⸗
poſitum eſſet coꝛpoꝛeum. et ita aima eſſet coꝛpoꝛen ſicut
bomo qui cõponitur ex aĩma et coꝛꝑe. nõ eſt poſſibile
aĩam fieri ex materia coꝛꝑaliter.

¶ Nueſtio. lxn. de tnbus

cauſis alijs. ſez foꝛmali.efficienti.et final·

f f ð— — —.

kſeer⸗

niner
nlet
nntem
digs
qoo
Ky
nbo⸗
dha⸗
igule
brer
he⸗
jera
ſal

ʒ;
gig:
kgig⸗
actai
et
elnn.
lein
Ci
n
aſis:
nae
fii,
ſoci
gen.
ii
intel
hnis
bo
ado/
edii⸗
,ai
Henn

glet

na
ina
nag
riſte
nre
obis
fat
ſbl

ſe

mana.ꝙ nõ eſt de ſubſtãtia dei ſ̊ a deo.
ec ſit ð ſubſtãtia corꝑali nec de intelle
ctuali pᷣexiſtẽte.cõſequẽter ꝓſequẽdũ ẽ
de ceteris tribo cauſis ſcʒ foꝛmali.effici
enti.et finali.q Pꝛimo querit᷑ de cã foꝛmali vtrũ aĩa bu
mana ſit cõpoſita ex materia et foꝛma. Secundo q̃rit
cã efficiẽte.vtrũ aĩme habeãt aliã cãm efficiẽtẽ qᷓ; ceũ

Teꝛcio querit᷑ de cã finali. An aĩma hũana facta ſit

ꝓPtex reꝑatõem ruine angelice.

malẽ.⁊.v.hẽat cãaz materialẽ.ſᷣm q; foꝛma

—

vtrũ aĩia hũana ↄpoſita ſit ex matia et foꝛ

cipiũ.eſt boc et hboc:et loquit᷑ de his que ſunt ſubſtãtie ꝑ
ſe.ad differẽtiã foꝛme et materie:qꝛ alit᷑ eſſet abire ĩ inſi
nitũ:ſ̊ aĩima hũana eſt talis.qꝛ ẽ ꝑſe exiſtẽs.qð pʒ ex ſe⸗/
patione et ex motu.& hʒ in ſe hoc et hoc:ſ̊ h̊ nõ erit ma
teria et materia.vel foꝛma et foꝛma.alterũ em̃ eẽt ſuꝑua

cuũ.ꝗᷓ erũt illa duo materia et foꝛma.g aima habʒ ma⸗

teriã et foꝛmã. Itẽ dyoniſiꝰ poſt monadẽ ſeqnit᷑ bina⸗
rius.ſᷣ pꝛima monas ẽ deus.j cũ ſequat᷑ pꝛimꝰ binariꝰ
et nõ loquit᷑ de binario ↄpoſito ex illa vnitate.ſ̊ ex rebo

ſe habẽtibo ꝑ modũ numeroꝝ.ſic em̃ dic Moeti ꝙ oĩa q

ſunt a pꝛima arte numeroꝝ rõne vident᷑ eſſe foꝛmata.g
cũ ñ ſit niſi pꝛimus binarius reſpectu materie et foꝛme.
er ũt ſubſtãtie ſpiritales qᷓ ĩmediate ſunt poſt pꝛimã ſᷣ⸗
ſtantiã q̃ eſt deꝰ.vt angelꝰ et aĩa.habẽtes materiã ⁊ foꝛ⸗
mꝗ. Item nibil ẽ agẽs et recipiẽs ſᷣm idem in ſe oĩno.
cũ ergo agere cõueniat foꝛme ⁊ reciꝑe materie. erit aĩa
hũana habẽs vtrũq;·et ita ↄpoſita.⁊ hec rõ cuʒ pᷣdictis
extẽdit ſe ad alias aimas..¶ Itẽ in aĩia hũana ẽ intellectꝰ
q̊ eſt oĩa facẽ.et quo ẽ om̃ia fieri.ſiue agẽs et poſſibilis.
et iſte nõ eſt ille:& cũ intellectꝰ poſſibilis ſit potẽtia re⸗
ſpondẽs ꝑti receptiue:intellectꝰ agens ꝑti actiue.neceſ⸗
ſe eſt ante iſtã pluralitatẽ potẽtiaꝝ.eẽ pluralitatẽ ꝑtiuʒ
eẽntialiũ.¶ Item om̃e agẽs.cuiꝰ actio nõ ẽ ſua ſubſtan⸗
tia.eſt agẽs ñ ꝑ ſe totũ ̊ ꝑ aliꝗd ſui:⁊ loquit᷑ de ꝑ ſe agẽ
tibo:ſᷣ oĩs agẽtis pᷣteꝛ deũ eſt actõ nõ ſua ſubſtãtia.qᷓ aie
ergo aĩa habʒ aliquid ſui ꝑ qð agit:&̊ᷓ non eſt oĩno ſim⸗
plex ſ̊ cõpoſita.¶ Item aĩa eſl mouẽs coꝛpꝰ. et nibil idẽ

m ſbam eſt mouẽs et motũ.q̊ aĩma ẽ ſubſtãtia pᷣter coꝛ.

pus.et maxĩe hũana:hᷣ cñ ipᷣa ſit ſubſtãtia pᷣter coꝛpꝰ ha
bet qdð patit᷑.ſic cũ punit᷑et ꝙ agit ſic cũ cõuertit᷑ ſe ſuꝑ
cognoſcibilia: cũ actio et paſſio dicãt multiplicitatezʒ
oxpoſitoꝝ accidẽtiũ.neceſſe erit oppoſitõem pꝛicipioꝛuʒ
pcedere.¶ Cõtra.augin li.de quãtitate aime.ſimplerx
natura aie dici pt.qꝛ ex alijs natis cẽ.¶ Itẽ aug. in li. de
aima et ſpũ.Nima ẽ ſubſtatia ſpiritalis ſimplex indiſſo
lubilis. Item om̃is eẽntia nobilioꝛ eſt qᷓ ſua potẽtia.
vel adminꝰ eque nobilis. ĩtellectꝰ eſt potẽtia aĩe.erxẽ

ſimplex. eius eẽntia eſt ſimplex.¶ Item aĩa hũana eſt

ad imaginẽ dei ſiẽ dicit ang. q;ꝛ hũana aĩa habet vires
ſuas ad quãdã imaginẽ trinitatis ſũme.vt ſũt memoꝛia
intelligẽtia volũtas.vna mẽs.vna eẽntia.vna vita.ſicut

pater et filiꝰ et ſpũſſctus ſũt vna eẽntia:ſic q̊ pluralitas

ꝑſona ꝝ nõ repugnat ſimplicitati eſſentie diuie.ita nee
pluralitas viriũ repugnat ſimplicitati aĩe hũane.¶ Itẽ
ſi foꝛmnã cõtingit eẽ ſimplicẽ nõ ↄpoſitã ſcʒ ex materia ⁊
ſoꝛma.et ibi eẽ ſtatũ: ꝓpt qd nõ pt᷑ aĩa hũana eẽ ſimplex.
nõ hñs foꝛmã ꝑtem ſui:ſᷣ ꝙ ipᷣa ſit foꝛma. Itez angel⸗

et aĩa hũana cõueniũt ĩ genere.⁊ differũt in ſpẽ:ßſ ommia
ſic ↄueniẽtia et differentia hñt genꝰ et differẽtiã. g bãc

ppoſitõem hñt. et ꝗyt hoc licʒ habeãt hãc cõpoſitõeʒ ni⸗
bil ꝓhibet ſimplicitatem hr̃e.4¶. Sed huic videt᷑ obui⸗

are.ꝙ dici?᷑ illi cõpoſitõi rõnali altera cõpoſitio reſpon

Actũ eſt de aia hin/

Bpmũ qͥ qnt᷑. vtꝛ aĩa hũana heat cãz foꝛ
illð qd cũ materia cõſtituit totũ.hᷣ ẽ q̃rẽ.

ta. De illa em̃ eſt nr̃a intẽtio pꝛĩcipalis.Qð videt᷑ ꝑ D
Nqð dicit Moetiꝰ in li.de trini.In om̃i eo qð ẽ citra pꝛi⸗

lxſj.
dere in natura.ſcʒ que eſt ex materia et foꝛma. Aliqui
etiã volebant dicere.ꝙ aia babet cõpoſitõem in h̊ tm̃ ꝙ
ipa eſt.nõ ſeipᷣa.ſᷣ dependẽs ᷣm ſuũ eſſe a deo:et ido di⸗
catur in ea differre qð eſt et quo eſt.ſᷣ̊ nõ inqurimus hic
hanc differentiã. Sic em̃ ſoꝛme eẽnt ↄpoſite que ſũt cre⸗
ate ĩ materia:ſ̊ nos loqmur te ↄpoſitione ex materia et
foꝛma: ꝓut dicit᷑ foꝛma materie nõ ꝑſe ſubſiſtere.ſᷣ ĩ ma
teria:aĩam vᷣo ꝑ ſe ſubſiſtere.nõ tm̃ in materia et ita foꝛ
mã nõ hr̃e cõpoſitõem.ſ̊ aia.Eodẽ mõ.foꝛma non mo⸗
uet ſuã materiã localiter.qꝛ nõ eſt quid actu pᷣter ſuam
materiam:aĩma vᷣo mouet ipᷣm coꝛpus qð eſt ꝑfectũ ab
ea.et ideo nõ dicit᷑ t̃ foꝛma. h̊ĩ ſe ſubſiãtia.¶ Ad qð
dicendũ ꝙ aĩma hũana dicit᷑ cõpoſita ex foꝛma ⁊ mate⸗
ria intellectuali.nullatenꝰ aũt ſic habʒ materiaʒ et foꝛ⸗
mã.ſic dicũt᷑ coꝛpa habere materiã et foꝛmã.ſiue ſint ce
leſtia ſiue inferioꝛa:materie em̃ coꝛpoꝛalis terminus eſt
magnitudo.ſpũalis aũt materie nõ eſt terminꝰ.et ideo
in libꝛo de generatõe dicit phᷣus.Im poſſibile ẽ materiã
eſſe ſine magnitudie.loquẽs ð materia coꝛpoꝛali. Ao
obiecta aũt in cõtrariũ dicẽdũ eſt.q ſimplex cũ dicit᷑ de
aĩma et de angelo.intelligit᷑ in com ꝑatõe ſcʒ ad coꝛpoꝛa
que hñt cõpoſitõem ex ꝑtibus quãtitatiuis.ꝓut dicitur
ꝙ; coꝛpus eſt ex coꝛpoꝛibo vt ẽ diuiſibile ĩ infinitũ:̊ non
dicit᷑ ſimplex abſoſute.ſic em̃ ↄuenit deũ eſſe ſimplicem.
Adillud aũt ꝙ dicit aug.aĩam eſſe indiſſolubilẽ.⁊ ita
nõ incõpoſitã.Dicendũ ꝙ cõpoſitũ ẽ diſſolubile pᷣm in⸗
tellectũ.ſᷣ̊ nõ q; pars ſtet extra ꝑtem:ſ̊ aĩma dicit᷑ indiſ⸗
ſolubilis.qꝛ nõ deſinit eſſe.fit em ibi ſermo de aĩma rati
onali.et ideo nõ eſt hic de rõne aime.¶ Ad terciũ dicen
dum.ꝙ licʒ eẽntia dicat᷑ nobilioꝛ qᷓ ſua potẽtia.ĩ hoc ꝙ
potẽtia tepẽdet ab eẽntia et nõ ecouerſo:nõ tñ ſimplici⸗
tate oꝓpoſita ↄpoſitõi pꝛincipioꝝ opoꝛtet eẽ nobilioꝛeʒ
qꝛ ſicut intellectꝰ eſt ſimplex ↄpoſitõe ad vires ſenſibi⸗
les.ita aĩa ſimplex ẽ cõꝑatione ad ſenſibilłẽ et ad vege⸗
tabilem.¶ Ad quartũ dicẽdũ.ꝙ licet aĩa dicat᷑ ad ima⸗
inẽ diuĩe trinitatis.qꝛ pluralitas viriũ eſt vniꝰeẽntie.
KRñſio.ꝙ hec nõ eſt tota ratio.ſᷣ qꝛ pluralitas eſt taliũ
viriũ memoꝛie intelligẽtie et volũtatis.q ſic ſe habẽt.vt
intelligẽtia ſit a memoꝛia.et volũtas ab vtroqʒ.ſᷣm aũt
intellectũ poſſibileʒ et agentẽ.nõ eſt aima hũana ad ima
ginẽ.nõ em̃ in deo eſt intellectꝰ poſſibilis ſiue materiał.
et ideo recte loquendo.licet illa pluralitas non atteſtet᷑
multiplicati ſiue cõpoſitioni eẽntie.hec pluralitas atte⸗
ſtatur ↄpoſitõi eẽntie. Ad quĩtũ dicendũ.ꝙ nõ eſt ſiłe
de foꝛma et aĩa.foꝛma em pᷣter hoc ꝙẽ materie foꝛma.ñ
habet aliquã actualitatẽ:ſ̊ aia pᷣter hoc ꝙ ẽ aĩa.hʒ vir⸗
tutem qudã.ſᷣm quã dicit᷑ hr̃e ↄpoſitõʒ ꝓpꝛiã.cui rñdʒ
agere et pati.etiã cũ ẽ ſeꝑata.

embzꝛum ſecundum

Oc habito.conſequenter dicendũ ẽ de cau
ſa efficiẽti aĩe hũane et aĩe ſenſibilis. ꝓpt
erroꝛẽ quoꝛũdã.qꝗ deinceps recitabit᷑et in
pte ſupᷣ tãgebat᷑. Oñdit᷑ at ꝙ aĩa nõ pt᷑ ha
bere aliã cauſam eſleient qᷓ; deũ.licet ꝗdã dicere velint
angelicas intelligẽtias effectrices aiaꝝ rõnalium.ex G
innuẽtes argumetũ ꝙ medie ſunt int deũ et aiam rõna⸗
lẽ.et hñt poſſe ſuꝑ illã.ↄſulẽdo.mouẽdo.ſᷣm aliqð genꝰ
motꝰ.Sic g̊ videt᷑ ſe hre actꝰ ad actũ.ita potẽtia ad po
tentiã et ſubſtãtia ad ſbam. Pꝛeterea.ꝓ lucẽ pꝛio die
factã ĩtelligit᷑ eẽntia angelica.Sʒ ĩ luce coꝛꝑali videmꝰ
q; ipᷣa ẽ motoꝛ ꝑ quã fit aer ex aq̃ et mutua elemẽtoꝝ cõ
uerſio.Si ꝗ ſic ſe hʒ ipᷣa lux ſpũalis on ſbas.

erit ipᷣa cauſãs eẽ ĩ ſpuᷣalibo ſubſtãtijs 3 obuiat qoᷣ
dꝛ i ps. Qui finxit ſigillatim coꝛda eoꝝ.fingẽ at᷑ itelligẽ
facẽ:ꝑ coꝛda at᷑ itelligũt᷑ aĩe.q̊ aia hũana hʒ deũ cãzʒ effi
cientẽ. Item de ſola aia hũana di inſpirauit in i Ppʒʒ ſpi
raculũ vite:ꝗ̊ ipᷣa ſola ꝑ pꝛogatiuã dicit᷑ facta a deo.nõ
habẽs aliud pꝛincipiũ:nõ quin alie habeãt cãm ab ipᷣo.
Itẽ in libꝛo de eccleſia.dogma.Zie hoĩm ñ cũ coꝛꝑibo
ſemĩant᷑.ſic luciferani ⁊ cirillus.et aliqui latinoꝝ pꝛe⸗

ſumptoꝛes affirmãt.q̃ſi nature cõſequẽtia ſeruiẽte. Sʒ
dicimꝰ coꝛpus tuũ ꝑ cõiugij copulã ſemiari.creatõʒ vo
aie ſolũ creatoꝛeʒ oim noſſe.dei vo iudicio coagulari in
vulua atz ſoꝛmari.ac foꝛmatꝰ iam coꝛꝑe aĩam creari et
infundi.vt viuat in vtero hõ ex aĩma cõſtans et coꝛꝑe.⁊
egrediat᷑ viuus ex vtero plenꝰ hũana ſubſtãtia.¶ Jtem
ala rõnalis ſicut ſupꝛa habitũ ẽ.de nihilo creata eſt: ꝗ̊
nõ pt᷑ br̃e aliquã creaturã efficientẽ.cũ creature ſit eſſe
de nibilo.et ita eſſe terminũ creatõis nõ pꝛincipiũ ſicut
ſupꝛa habitũ eſt.¶ Preterea.aĩma rõnalis.ſicnt ange⸗
lica intelligẽtia in hoc ꝑficit᷑.q; nõ habet finẽ cũ habeat
pꝛincipiũ.ꝙ neutrũ eſt ab altero.cũ ſint equales cõditi⸗
onis ĩ eſſe:falla eſt ̊ ſentẽtia cuiuſdã phᷣi dicẽtis.ꝙ pꝛi⸗
cipiũ cuiuſlibet motꝰqui ẽ in mũdo.eſt motꝰ celi et cuiꝰ⸗

libet oĩme cuiuſcũq; aĩiati pꝛincipiũ eſt aima celi:vñn dic

q; om̃es virtutes que ꝓueniũt a celo ad mũdũ iſtũ.ſunt
quatuoꝛ.pꝛima eſt aptatrix ↄpoſitõis et cõiũctõis. q̃ ſuf
ficit in cõpoſitõe liqbiliũ. Secũda dat aiam augmẽtati
ud. Lercia dat aiam viuã cuilibet viuo. vocat aiam
viuam ſenſibilẽ.Quarta vᷣo dat aĩiam rõnalem cuilibʒ
loquẽti.hec vᷣo om̃ia fiũt mediãte luce et mediãte circui
tu celi ſuꝑ terrã:et ſicut ſi quieſceret coꝛ a motu ſuo. q̃ſi
in ictu oculi moꝛiret᷑ homo et deſtruerẽtur om̃ia q ĩ ipo
ſu nt:et ſicut hũanũ coꝛpꝰ cõſtitutũ ex mẽbꝛis habʒ vnã
aĩam.ita celum cũ ſuis cõtentis habet vnã aĩam.que dẽ
aima mũdi:nõ em̃ intelligit ꝙ iſta coꝛꝑalia facta fuerũt
Apt᷑ ſubſtãtiã aĩe ratõnalis.que eſt ſeꝑabilis et nõ econ
uerſo:nec ꝙ tũc erit veriſſimũ eſſe celi et ſuꝑioꝝ et ipius
homis.cũ nullus erit motꝰ ſicut erit poſt iudiciũ.et ꝙ ĩ
hoĩe eſt pꝛincipiũ mouẽdi ſᷣm volũtatẽ.nõ dependens a
m otu ceh. Nullatenꝰ g& cãm efficientẽ eſt ponẽ aĩe rõna
lis niſi deũ.̊ nec angelus nec aĩa mũdi.niſi deus dicat᷑
aia mũdi.Iñ licet angelꝰrõʒ habeat aliqͥ mõ mouendi
aĩam.nõ habet ꝑ modũ imperij.ſ̊ ꝑ modũ cõſilij:⁊ ſic ẽ
in opatõe eius cui ↄſulit᷑ ↄſentiꝛe vel nõ conſentire.ita ẽ
in oꝑatõe aie cõſentire vel nõ ↄſentire angelo ↄſulenti.
ꝓalla aũt eſt poſitio antiqͥꝝ phoꝝ.pꝑ quã ꝑuenerũt ad
hoc vt dicerẽt mediãtibo intelligẽtijs fieri aias rariona⸗
les.qua dicebãt ab vno ſimplici nõ ꝓuenire imediate ni
ſi vnũ ſimplex. Vñ intelligẽtia angelica fuit imediate a
co.aĩa vᷣo rõnalis mediate angło.iec ẽ ſite de motoꝛe
coꝛꝑali ad ſua mota.et motoꝛe ſpũali ꝗ eſt angelꝰ ad ſb⸗
ſtãtias ſpũales.qꝛ motoꝛ coꝛꝑalis ꝗẽ lux.mouet coꝛꝑa
Fm naturã.motoꝛ vo ſpũalis mouet ſubſtãtias ſpũales
vt angelos ĩferioꝛes vel aĩas ratõnales.excitãdo ↄſenſũ
nõ ↄpellẽdo vel nccitatẽ inducẽdo:ſᷣ quãtũ ẽ volũtag di⸗
uina tatũ pñt ſuꝑ ſubſtãtias inferioꝛes ſpũales. Si
ðᷣo qrat᷑ q̃re nõ dicit᷑ aima rõnalis ab aia tãqꝙᷓ; efficienti
cũ ſit vniuoca generatio in homibo.quẽadmodũ ẽ i bru
tis vel vegetabilibo ſiue alijs generabilibus.⸗ Reſpon
dendũ eſt ᷣm auctoꝛitatẽ in li.de dogma.eccleſia.ꝙ vna
queq; aĩia.quo ad h̊ ↄſimilẽ hbabet modũ ꝓcedẽdi in eẽ:
vt ſic aima ade infuſa eſt creãdo ipᷣi coꝛꝑi foꝛmato de li⸗
mo terre.ita aima petri creãdo infuſa eſt coꝛꝑi foꝛmato
de ſemie viri:vniuocatõ aũt generatõis nõ ꝗꝓpter hoc ẽ
in hoĩe.qꝛ aima fit ab aima:̊ qꝛ coꝛpus oſimile ꝓduci
tur.cui datur foꝛma a deo creatoꝛe. In foꝛmis aũt inſe⸗
ꝓabilibo a materia alit eſt.vt foꝛma pẽdeat a foꝛma
Fm naturã.cũ ſit oꝑatio naturalis. Panuiunli dicẽ
dum eſt de cauſa efficiẽte in plantis et bꝛutis.quã nõ eſt
ponẽdum eſſe coꝛꝑalem.cũ rei incoꝛpoꝛee non ſit coꝛpꝰ
cauſa efficiẽs:nobilius ei eſt efficiẽs effectu. VUñ lux coꝛ
poꝛalis non eſt cauſa efficiẽs in his.licet diſponẽs ſit ex
ꝑte materie.qua diſpoſitõe exiſtẽte ſufficienter cõſequit᷑
foꝛma.Sed ſicut a pꝛincipio create ſũt hmõi foꝛme. ita
cinceps mediate exiſtenti aliquo ſunt ꝓducte. Et ideo
dicitur in li.de eceleſia.dogmaſolum hoĩem credimus
habere aĩiam ſubſtãtiuã.que exuto coꝛpoꝛe viuit.et ſenſꝰ
ſuos atʒ ingenia tenet viuaciter. neq; cũ coꝛpoꝛe moꝛit᷑
vt arabs aſſerit.neq; poſtmodũ interitura ſic ʒenon die
quia ſubſtãtialiter viuit.animalium do ſubſiãtie ſunt:

ſed cum carne ipᷣa carnis viuacitate naſcuntur. et cum
carnis moꝛte finiuntur:ideo nec ratione regũtur ſicut
platoet alerander putant.ſed ad om̃ia incitamenta na⸗

rationalis. Et videt᷑ ꝑ hoc qð dicitur in
encheridion.ꝙ finis ſit reꝑatio ruine an⸗
gelice. Et ſimiliter dicit anſel.in li. de ca⸗
i et eur deus homo.et videt᷑ accipi ex illo ver⸗

loꝛum dei.ſᷣm aliam tranſlationem.4 Sed obijcitur cõ
tra hoc.Si em̃ hoc eſſet ratio finalis. nõ exiſtente caſu
angeloꝛum.non eſſet creatio animarum rationalium.
Sed contrarium cernitur.cum alterius ſpeciei ſit illa
eſſentia qᷓᷓ iſta.et congruebat creatoꝛi ad ꝑfectioneʒ vni
uerſitatis.vniuerſitatem generum et ſpecierum conde⸗
re.vt in quo manifeſtetur ſapientia potentia et bonitas
dei:ergo nõ eſt ille finis cõditõis aĩe rationalis. Pꝛe⸗
terea.ſi eſſet finis pꝛincipalis.aut ergo eſſet ꝓpter bo⸗
nos angelos.aut ꝓpter malos.i on ꝓpter bonos.cum
non indigeant rationę.nec ꝓpter malos. cũ impoſſibi⸗
lis ſit eoꝝ reꝑatio.¶ Ud qð dicenduʒ. ꝙ finis pꝛincipa
lis eſt ꝑticipatio beatitudis.Fᷣm ꝙ dẽ.j.thi.ij.qui vult
om̃es homiĩes ſaluos fieri.⁊ ad cognitõʒ veritatis veni⸗
re.Finis po ſecũdarius ẽ reꝑatio angelice ruine.⸗ Ad
obiectũ ergo pꝛimũ reſpondẽdum.ꝙ cum ſit finis ſecun
darius.licet ſtarẽt angeli et ſic nõ minueret᷑ nüerꝰ ange
loꝛum fruentiũ.et ſic nõ eſſet finis ſecũdariꝰ hoim: ni⸗
hilominus eſſet finis pꝛicipalis.¶¶ Ad ſecũdũ vo dicen⸗
dum.ꝙ ẽ finis pꝛĩicipalis angeloꝝ.et quãtũ ad hoc ñ fit
reꝑatio ruine angelice:etẽ finis ſecũdariꝰ. ſcʒ dilectio ĩ
multitudine ↄſoꝛtij angeloꝝ fruẽtiũ.et qtum ad bunc fi
nem. ſicut minuebatur numerꝰ fruẽtiũ ꝑ numerũ ange⸗
loꝛum.ita augetur ꝑ ꝓfectũ bonoꝝ hoĩim.Aſſignet ite⸗
rũ magiſter in li.ſenten. finem aine rationalis dicens:
ꝙ creata eſt vt intelligerẽt ſummam bonitatem·et intel⸗
ligendo amaret ⁊ amando poſſideret.⁊ poſſidendo fru⸗

eretur. Aime vo aſſignatur finis in tꝛibo differentijs. t·

ſeʒ laudaret.ſeruiret.et frueret᷑.¶ Alubi etia ſᷣm augu.
vt videret laudaret atʒ gauderet ſiue diligeret. Quarũ
differentiaꝝ ratio ſic poteſt attendi.vt intelligere ſit re⸗

ſpectu pꝛime veritatis.et ptineat ad intelligentiã:ama⸗/
re vo reſpectu ſumme bonitatis.⁊ ꝑtineat ad volũtatẽ:

poſſidere vᷣo ſit reſpectu eternitatis ⁊ ꝑtineat ad mentẽ
ſiue memoꝛiam. Fᷣm ꝙ trinitas eſt in anima penes intel
ligentiam voluntatem et memoꝛiam. quam memoꝛiain
quidã pꝛemittunt duabo alijs.quidã ſubiũgũt ſᷣm diueꝛ
ſam ſuã intentionem. Irui vo ꝑtineat ad ipᷣam eſſentiã
diuinitatis.vel ex tribus pꝛedictis relinquatur. Tres
aũt diſerentie ſic poſſunt diſtingui.vt frui ꝑertineat ad
actum coꝛdis.ſeruire vᷣo ad actum oꝑis exterioꝛis.lau⸗
dare vᷣo ad actum oꝛis. Alie vo tres differentie ſic diſtĩ
guuntur.vt videre pertineat ad actum rationis amare
vo ad actum volũtatis ſiue gaudere.laudaꝛe vo ad actũ
ſermonis:vt fiat ꝓteſtatio ſumme maieſiatis ſapientie
et bonitatis.

¶ Mueſtio.lxij.de ſimplici

tate aĩme 'm eſſe abſolutum.

Eterminatis his

de his q iſũt ei Im eẽ abſolutũ pꝛio.Oe
inde de his q̃ ꝑtinẽt ad eẽ eiꝰ ↄpatũ re⸗
ſpectu coꝛpꝑis. Pꝛio agẽdũ ̊ ẽ de ſim⸗

plicitate eiꝰ. ¶ Scðo de vnſuerſitate ⁊ pluralitate ipᷣiꝰ.

¶ Tercõ de ſimultate oꝛigĩs. vel nõ ſimultate. Quar

to te localitate. ¶ Quito vtxꝝ ſit ad imagiem ? ſilitudi⸗

nẽ dinã:⁊ hec q̃ſtio ꝑtinet q̃ſi ad qlitatẽ.pᷣcedẽtes ᷣo ad

bo deutro.ſtatuit terminos gentiũ iuxta numerũ ange⸗

q̃ ꝑtinẽt ad cauſalitatẽ ipᷣiꝰ aĩe.ſequũt᷑

——— J——— — — — — -

—

,B n
r ſn
entann

4
nalicie
tiurin
mnean⸗
„Rc
lo ſer⸗
nange⸗
lthrc
te caſi
lium.
itilla
ez pni
onden
Dnitag
Pe⸗
er bo⸗
Gchin
bibi,
hope
pol
ſeni⸗
No
Ceun
Unge
n⸗
cen
jit
oi
ſ
Ee⸗
ſte
ns:
tel
ſn
A
.
hri
tte
no
tte
ſeni
nl
nann
ine
Ntis
es
gd
iſti
gle
ti
lie

/

4

ii

66
6,

1
4

(Lneſtio
quantitatem. 4l Sexto de oꝛdine eius in vniuerſo ⁊c̃.

embꝛn primũ.
Irca ſimplicitatẽ pᷣo que attẽdit᷑ qᷓtuʒ ad
ꝑtes quãtitatiuas.querit᷑.vtrũ ſit ſimplex
an cõpoſita. Et videt᷑ ꝙ ſit ſimplex:quãati
as em terminꝰeſt coꝛꝑis. Aia vo ẽ ſubſtã
tia incoꝛpoꝛea:̊ quãtitate caret.¶i Iteʒ aug.in li.ð aĩa
et ſpũ.ſi ꝑtes hre aĩma dicit᷑.rõne potius ſilitudinis qᷓ
veritate cõpoſitõis eſt intelligẽdũ.Simplex ſubſtãtia ẽ
aima.nec aliud minus eſt ratõ ſubſtãtia q; aima.¶ Itẽ
om̃e qð recipit᷑ eſt in recipiẽte 'm modum recipientis.
cũ ergo in aia fuit ſpẽs rerũ coꝛꝑaliuʒ et cõpoſitaꝝ mõ
ſimplicitatis.ergo natura aĩme ſimpler eſt.vbi eĩ ẽ vna
ſpẽs ibi et alia.q¶ Item ſi aĩa eẽt quãta maioꝛ eſſet ĩ ma⸗

ioꝛi coꝛꝑe.et mioꝛ in mioꝛi.⁊ ꝑ cõſequẽs maioꝛes coꝛꝑe

eẽnt ſlapiẽtioꝛes et ĩigenioſioꝛes:qð cũ ñ ſit nõ erit aĩa cõ
poſita ̊ ſimplex. (Kötra aĩa tota toti coꝛꝑi infundit᷑
vt ꝑfectio ꝑfectibili:extendit ergo ſᷣm extenſionẽ coꝛꝑis
cũ ̊ coꝛpꝰ ſit cõpoſitũ.et ita quatũ erit.aiĩma quãtitateʒ
bnñᷣs. 4 Iteʒ aia hʒ ꝑtes virtuales ſiue potẽtiales.⁊ ſᷣm
illas eſt ĩ diuerſis ꝑtibo coꝛꝑis.et nõ ſᷣm oẽs in qualibʒ
ꝑte:nõ em̃ vidit in auribo.neq; audit in oculo.AVbi aũt
aliqua ꝑtiũ eſt.ibi et ipa aĩma eſt:erit ergo aĩa quãtita⸗
tem hñs rõne ſuaꝝ ꝑtiũ 6 qð dicẽdũ.ꝙ ſᷣm aug.iĩ
li.de quãtitate aĩe.ꝙ quãtũ dicit᷑ aliqg duobo mõis.viꝛ
tualiter et dimenſiue.vt cũ querit᷑ quatus ſit hercules.
pt᷑ queri vel quãtitas dimẽſiua ſcʒ qͥt ſit pedũ:vel quan⸗
titas virtualis.ſcʒ quãte ſit vᷣtutis:aĩa ergo bʒ quãtita⸗
tem virtualẽ:ſᷣ̊ nõ habet dimẽſiuã.Siłr hʒ vᷣtualẽ extẽ⸗
ſiõem in coꝛꝑe.nõ hʒ extẽſionẽ dimẽſiuã.ſicut albedo vel
foꝛma materialis.que diſtendit᷑ ſm coꝛꝑis diſtinctõem

Ao ſcõᷣm vᷣo dicendũ.ꝙ licet in aĩa ſint ꝑtes virtua⸗

les.que determiatas hñt oꝑatões.ſm ꝑtes coꝛꝑis diueꝛ
ſas:nõ tñ ipᷣa eſt ꝑtibilis ſᷣm quãtitatẽ. vt in ſe recipiat
diuiſionẽ.vel ſᷣm ſubſtãtia coꝛꝑis eius ſubſtantia diui⸗
datur:h̊ ſᷣm ꝓpoꝛtõem oꝛganoꝝ eſt oꝑatio vᷣtutũ.quibo
mediãtibo aĩa in diuerſis coꝛꝑis ꝑtibo oꝑaĩ.et ſicut per
dinerſum ſitum diuerſe ꝑtes coꝛꝑis diſtinguũt᷑.ita ꝑ di
uerſum actũ.diuerſe ꝑtes ᷣtuales cognoſcut᷑.nec ẽ ſitus
cauſa multiplicatõis ꝑtiũ in coꝛꝑe.nec actꝰ cauſa multi
plicatõis viriũ ĩ aia:nec eſt maioꝛ aĩa in duabo vel ĩ tꝛi⸗
bo potẽtijs q; in vna.tota aũt dicit᷑ eſſe ĩ qualibet parte
coꝛꝑis vno mõ.vt totalitas ad ꝑfectõem eſſentie aie re/
feratur.nõ at᷑ tota dicit᷑ in qualibet ꝑte coꝛꝑis ſᷣm tota
litatem virium.

1 e
ia ſit vna vł plu

D ſecũdũ quo q̃rit᷑.vtrũ aĩ
res in tribo potetijs vegetabili ſenſibili et
õnali. aũt ſit vna ſic ondit᷑. Siẽ ſe bʒ
Pfectibile ad ꝑfectibile. ſic ꝑfectio ad ꝑfe⸗
etum. b nõ differt ĩ hoie ꝑfectibile a vegetabili ſenſibili
et rõnali.qꝛ vnus hõ ſm rẽ eſt vegetabilis.ſenſibilis.et
rõnalis. vna erit ꝑfectio ſᷣm ſubſtãtiã.i Itẽ ſi eẽnt mł
ta. et ſm ſubſtãtia. et Fm potẽtiã: actꝰ vniꝰ nõ impedire⸗
tur ꝑ actũ alteriꝰ:ſ̊ cõtrariũ videmꝰ.ꝙ aĩma occupata
circa actũ vnius:im pedit᷑ ab actu alteriꝰ:q̊ ſunt eadem
ſubſtatia. vegetabilis ſenſibilis et ronalis.⸗. Itẽ ſi eſſẽt
differẽtes hm ſubſtatiã et potẽtiã et opatõem ĩ nullo cõ⸗
uenirẽt.et ſic ĩpoſſibilis eſſet vnitio ĩ hoĩe.nõ em̃ vniũt᷑
q̃ in aliqͥ nõ cõueniũt. Item ſi ̊ eẽt.eſſet hõ diuerſaꝛũ
ſpẽꝝ:differẽtiã em̃ ſpẽi facit diuerſitas ſubſtãtialis pfe⸗
ctõis.¶ Item arguit᷑ h̊ ex rõe.Cũ em̃ nõ dicat᷑ aia reſur

gere b̊ coꝛpus.aĩma aũt coꝛꝑi reſurgẽti cõiungit᷑:ſi ſenſi

bilis in hoie eſſet alteriꝰ ſubſtãtie q́; rénalis.et ſiłr ve⸗
getabilis: aut cæſinerẽt eſſe.et ita nõ eſſet idem totum ĩ
reſurrectõe qð pꝛius erat.Si vo nõ deſineꝛent eſſe.eẽnt
tres ſubſtantie ſeꝑabiles.quarum nulla aſſet altera.et
ita localiter diuiſe:et ita vegetabilis qᷓtum ẽ de ſe ĩ boĩe
eẽt ſubſtatia ſeꝑabilis:qdð cũ nõ ſit.neceſſe eſt eẽ vnã ſb⸗

one añ infuſionẽ aĩme rõnalis.pᷣcedit quedã potentia q̃

ri in coꝛpoꝛe ſiue ꝑ coꝛpꝰ.

„ °
ſtãtiam in his tribo.¶ IYItem aug. in li. de eccleſia . dog.
ieq; duas aĩas in vno hoie eſſe dicimꝰ. ſicut iacobus
et alij ſyroꝝ ſcribũt.vnam aĩalem qua aĩet᷑ corpꝰ et im⸗
mixta ſit ſanguine.et aliam ſpũalem que rõem miſſtret.
Sʒ dicimus vnã eandẽq; aĩam in hoĩe.que et coꝛpꝰ ſua
ſocietate viuificet.et ſemetipᷣam ſua rõne diſponat.bñs
in ſe libertatem arbitrij. ötra in ſemĩe ſiue in embꝛi
vegetat᷑ et ſentit:ſed illa potẽtia nõ eſt ſine ſubſtãtia.
aiam rõnalem pꝛecedit ſubſtãtia aĩie vegeta bilis et ſenſi

bilis. ergo diuerſe ſunt ſubſtantie aĩme vegetabilis ſen⸗

ſibilis et rõnalis.¶ Iem nõ eſt eadẽ ſubſtãtia coꝛrupti
bilis et incoꝛruptibilis:ſed coꝛruptibilis eſt ſenſitiua
incoꝛruptibilis rõnalis.q̊ nõ ſunt idem ſᷣm ſubſtãtiam
YItem ſeꝑabilis et inſeꝑabilis.mixta coꝛꝑi et ñ mixta
nõ ſunt eadẽ ſubſtatia. EEno qð pt᷑ rñderi.ꝙ vna ẽ ſub/
ſtãtia in homĩe.hñs has virtutes:vñ aĩma rõnalis cuʒ
ſeꝑatur ſecũ trahit ſenſum et imaginem.ſicut dẽ in li.ð
aĩa et ſpuᷣ.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ de embꝛione.dicẽdũ
eſt.ꝙ illa ſubſtãtia cuiꝰ eſt illa virtus.nõ ſe hʒ ꝑ moduʒ
ꝑficientis.ſed ꝑ modũ artificis pᷣparãtis ipᷣm coꝛpꝰ.qð
de bet eſſe oꝛganũ ipᷣius aĩe.que eſt ꝑfectio:nec dicet᷑ eſſe
aĩal ante vltima ʒ ꝑfectõem. Nimal em a ꝑfectione dici
tur nõ a pparatione.Et ſi dicat᷑ a phᷣo eẽ animal.hoc nõ
eſt niſi vt diſtinguat᷑ a coꝛꝑc hmõi in quo nõ eſt virtus
talis pᷣparatoꝛia.nõ vt deſignet᷑ ꝑ hoc eſſe in ſpecie:non
em̃ ot hmõi poſſet in ſe ſubſiſtere. Ad aliud vo dicen⸗
dum.qꝙ nõ eſt eadẽ ſubſtatia coꝛruptibilis ⁊ incoꝛrupti
bilis. Subſtãtia ei illa q̃ ita pᷣparat et ẽ coꝛruptibilis.ñ
ẽ eadẽ cũ ipᷣa ſba aĩe rõnalis:vᷣtus aũt ſẽtiẽdi quã dicit
aug.ſeꝑari cũ coꝛꝑe.vniꝰſubſtãtie eſt cũ potẽtia intelle⸗
ctiua.et licet nõ ſit ſeꝑabilis ex rõne q̃ eſt ſenſibilis.eſt
tñ ſeꝑabilis rõne ſubſtãtie in qua fundat᷑.iſta vo ſenſibi
lis.licet in genere cõueniat cũ ſenſibili in bꝛutis. In bꝛu
tis aũt ſit coꝛruptibilis.nõ ꝗꝓpter hoc ẽ in hoĩe coꝛrupti
bilis:qꝛ in bꝛutis nõ oꝛdinat᷑ niſi ad neceſſitatem coꝛpo

ris coꝛruptibiliſ.Fm tpᷣꝰ determiĩatũ cõſeruãdi. et ideo
cũ eoꝛpoꝛe coꝛrũpit᷑:nõ ſic aũt ẽ de hoĩe:ſua eĩ oꝛdiatio

ẽ nõ tm̃ ad ꝑfectõʒ ncciĩtatis coꝛꝑalis.ſᷣ̊ ad miſteriũ vir⸗

tutis ĩtellectualis.et vlteriꝰ ad h̊ vt ſic meret᷑ cũ pᷣtute ĩ⸗

tellectuali.vel demeret᷑.ita pᷣmiet᷑ vel puniat᷑.¶ Conſitx
pt rñderi ad tercio obiectũ.ſic em ſeꝑabile ⁊ inſeꝑabile
nõ ↄueniũt eidẽ ſbe.ita nec mixtũ ⁊ imixtũ.ſ̊ nibil ꝓhi⸗
bet ſam ſᷣm vnã potẽtiã oꝑari pᷣter coꝛpꝰ.ſᷣm aliã oꝑa

bꝛu terciũ

O terciũ qͥ q̃rit᷑. vtrũ om̃es aĩe create ſint
ſimul vel nõ ſił. aũt ſint ſił create obij⸗
citur.qꝛ dr i Geñ.ij.q; regeuit dñs ab vni
erſo oꝑe die ſeptio.Et expoit aug. ꝙ ĩ il⸗
is ſex diebus omnia erant creata:in pꝛimoꝛdialibo ra⸗
tionibus faciendis.non a creatis que ex ipᷣis pꝛoducun
tur. cum ergo in animabus non ſic ſit.ꝙ vna anima ſit
cauſa alterius materialis vel effectiua:nec vnam habe⸗
ant cauſam.ſicut coꝛpoꝛa habent vnam materialẽ cau⸗
ſaʒ: opoꝛtet ꝙ omnes anime ſint ſimul create aut nõ re⸗
quieuit deus ab vniuerſo.Si em̃ animam faceret ſicut
alia.ex pꝛimoꝛdialibus rationibus pꝛoducit.non obſtã
te hoc.quieſcere diceretur:ſed faciens aliquid nouum
cuius non pꝛeceſſit ratio cauſalis.quieſcere non vide⸗
tur. Pꝛeterea videtur oſtendi per ſimile. Sic enim ẽ de
ſubſtantijs ſpiritualibus que ſunt angeli.q omnes ſũt
ſimul.pari eꝛgo ratione videtur de ſpiritualibus ſub⸗
ſtantijsque ſunt anime rationales:nõ em eſſe eoꝝ depẽ
det a coꝛpoꝛe cui ↄiungũt᷑.ſicut eſſe anime ſenſibilis aut
vegetabilis.¶ Item iob penul.Ecce vehemoth quem fe
ci tecum. Et apoc.xx. Eadem eſt menſura homĩs.que 2
angeli.quod intelligitur qtum ad aiam.ꝗᷓ cuʒz angelis
creati dicende ſunt.¶¶ VPꝛeterea.cũ habeãt eẽ ſuſiſiẽs pꝰ
coꝛꝑis coꝛruptõeʒ.quare ſimiliter nõ haberẽt eẽ ſbſiſtẽs

ante coꝛpis generatõem:que em eſt cõpatio eius eſſe qð
eſt poſt coꝛꝑis coꝛruptõem ea eſt cõpatio eius eſſe quod
eſt ante generatõem. YIẽ quedã ſunt ſpuales ſubſſatie
in coꝛꝑibo.et nõ ante nec poſt coꝛꝑa.vt in vegetabilibus
et bꝛutis:hinc modo opponit᷑q ſint alique ſubſtãtie in
coꝛꝑibo et ſunt ante coꝛꝑa et poſt. Item quedã ſuntĩ coꝛ
poꝛibo.et ſunt etiã poſt coꝛꝑa et nõ ante.hinc olponit. ꝙ
ſunt quedã in coꝛpibo et ſunt ante coꝛꝑa et no poſt. Sʒ
ille due cõiũctões ſunt.quare iſte due oppoſite illis:2 ſic
eſſent quatnoꝛ cõiũctões.¶ Itẽ dicit aug. in li. de gia et
ſpũ.q; aĩa habʒ iſtas potẽtias:ratõnabilẽ. iraſcibilem.
et cõcupiſcibilem.anteqꝙ coꝛꝑi miſceat. ¶ In cõtrariũ
vo ſic oꝓonit᷑.ps. Qui finxit ſigillatim coꝛda eoꝝ.et ꝑ
coꝛda intelligũtur aime. et glo. ibidẽ dicit.ꝙ aĩas ſepa⸗
tim deus creauit et nõ omes in adã. Et hoc pi intelligi
dupliciter. vel ꝙ nõ om̃es ſint create cũ aima ade. vel ꝗ
nõ om̃s ex aĩma ade.ſicut quedã hereſis dicebat. 4l Stẽ
aug.in li. de eccleſia.dogma.credẽdũ eſt et firmiter tenẽ
dum. q; nõ om̃es aie ſint ab initio create vt oꝛigenes fin
xit:neq; cũ coꝛpꝑibo inuemiãtur ſicut luciferani et cyrillꝰ
et quidã latinoꝝ affirmat: ̊ dicimꝰ aiam ſimul creari
et infundi in coꝛꝑe ↄpacto et foꝛmato.vt viuat in vtero
bomo. Item augu. in eplła ad Ephe.j.ibi. ſicut eligit
nos in ipo ⁊c̃.Qe ꝗs putet aĩas cũ deo fuiſſe eternas. et
tũc aliquid meruiſſe iuxta erroꝛẽ eoꝝ qui añ hec viſibi⸗
lia dicũt quaſdã aĩmas fuiſſe factas. et iõ tũc fuiſſe ele⸗
ctas.¶:! ꝛeterea.ſi ante eſſent create ab initio. cõſtat q⸗
haberẽt potentiã eligẽdi et volẽdi.et he potẽtie nõ eẽnt
ocioſe in eis ſicut nõ ſunt in angelis:q̊ merent᷑ vel deme
rent᷑ ꝑ cõuerſionẽ ad deũ vel auerſionẽ ab eo. cõfirma
rent᷑ in malicia vel in boĩtate ſicut angeli.cũ ſint ſubſtã⸗
tie nõ vnite coꝛpoꝛi et ita irremediabile eoꝝ peccatuʒ et
inſeꝑabilis bonitas: ſi em cõfirmate ſint in malicia vel
in bonitate. iniuſiũ eſſet eas vniri coꝛpi ad merẽdũ vel
cxemeꝛẽdũ:qð cũ falſũ ſit.reſtat pꝛimũ falſũ eẽ.⸗ Itẽ ad
ro.ix.cũ nõdũ nati eſſent.aut aliquid boĩ vel mali egiſ⸗
ſent. vt ᷣm electõem pᷣpoſitũ dei maneret ⁊c̃.ex quo ptzʒ
ꝙ nõ fuerũt pꝛius create.vt aliqd boni vel mali egerent
Item cũ habeaãt potẽtiã cognoſcẽdi ⁊ volẽdi.et cogno
ſcant coꝛruptã maſſaz carnis cui vniũtur aut volũtarie
vniũt᷑.aut inuolũtarie.Si volũtarie.eſſet ̊ pctm actua
le.cũ peccatũ actuale diuidat᷑ cõtra petin oꝛiginale.Si
vᷣo inuolũtaꝛie.ĩiuſticia eſt vt pctm ↄtrabat.ex eo q ſim
plex ẽ cõtra volũtatẽ eiꝰ actualẽ:reſtat ̊ creado ĩfundit᷑
Dð cõcedẽdũ ẽ. ¶ Ad pꝛĩo obiectũ dicẽdũ.ꝙ reqeuit
us ab vniuerſo oꝑe qð patrarat. q;tum ad genera et
ſpecies:et hoc haberi pt ex glo.bede ſuꝑ geñ.dicit enim
pꝛio reqeuiſſe a generibo reru faciẽdaꝝ:.qua vltra noua
genera nõ cõdidit vſq; nũc.cũ oꝑpat᷑ admiſtratõem illoꝝ

generũ qᷓ tũc ↄſtituta ſunt.⸗. Ad aliud dicendũ. ꝙ nõ ẽ

ſimile de angelis et aiabo:qꝛ angeli ſunt ſubſtãtie ñ vni

biles coꝛpibo.aĩe pᷣo ſunt coꝛpoꝝ ꝑfectões: cõuenit ̊ vt

idẽ ſit tepus ꝑfectõis et pfecti.Cũ em̃ ſint quedam q̃ ita
ſint ſubſtatie.q; nõ ꝑfectões ſcʒ ĩtelligẽtie angelice:q̃dã
que ita ꝑfectões ꝙ; nõ ſubſtãtie vt pfectões impᷣſſe coꝛꝑi
bus:qda medio mõ ſe habẽt ſubſtatie ſil et ꝑfectões:⁊ in
qᷓ;tum pfectões idẽ tempꝰ ꝑfectõis et ꝑfecti.Auctoꝛitas
aũt iob ſoluit᷑ in glo.vbi dicit᷑.ſimul factꝰẽ.nõ vnitate ſᷣ
cognitõe rõnis. et alia glo.ſił ꝑ imaginẽ ſapiẽtie.¶ Ad
aliud dicẽdũ.qꝙ ille cõiũctões nõ debuerũt eẽ. Aut ei el⸗
ſent ſpũs rõnalis aut irrõnalis. Sʒ irrõnalis nõ.quia
interit cũ coꝛꝑe.et nõ eſt ſubſtatia ſeꝑata. Si rõnalis.G̊
eſſe nõ pt᷑.quia ſic finaliter nõ ꝑticiꝑet beatitudinem.ſcʒ
ſi eſſet ante coꝛpus.et poſt interiret cum coꝛpe. Iteʒz ali
us ſtatus nõ cõpeteret ꝓp pꝛima pꝑte.quia ſi cõpeteret eẽ
poſt ad pticipandam beatitudinem. ante eſſet inutile q̊
ad hoc. Iem exiſtenti ante melius eſſet nõ cõiungi q; cõ
iungi poſt.quia cõiungeretur carni peccatꝛici ⁊ vaſi coꝛ
rupto. Secundo.quia cum pꝛins libere oꝑaretur. liga⸗
tur vt tunc operari nõ poſſit vt infſans: deus autem in
vnaquaq; creatura focit quod melius eſt. RBeſtat ergo.

vtrum anima

7 ſpuᷣ. Ex

ꝙ hoc cum non ſit melius non faciat.¶¶ Item nõ dicimꝰ
ꝙ que eſt comꝑatio eſſe poſt ad coꝛruptionem. eque ẽ eẽ
ante ad gener ationeʒ:quia in pꝛimo eſt pꝛogreſſus ai⸗
me de minus bono ad melioꝛeʒ.⁊ de melioꝛi ad optumũ
cum coꝛpoꝛi redditur gloꝛificatio in eis qui bene merue
runt. In alio eſt declinatio de bono ſtatu ad ceteꝛioꝛem
vt dictum eſt. ¶¶ Ao illud vo qð dicit aug:ꝙ anima ha⸗

bet iſtas potentias.rationalem.iraſcibilem.et concupi

ſcibilem.anteq; coꝛpoꝛi miſceatur.dicendum ꝙ hoc di⸗
citur.quia non habet eas er cõiunctione ad coꝛpus.ſed
habet eas cum cõiungitur coꝛpoꝛi. intelligitur ergo pꝛi
oꝛitag non temꝑis ſed nature.
rtum

emb
DO quartum quo agitur de localitate aĩe
m ſeipam accepte.Circa hoc queruntur
duo ſub articulis.¶ Pꝛimus.vtrũ anima
habeat locum ſpiritualem. 4 Secundus
ſit in loco coꝛpoꝛali.
chlus peimus
D pꝛimũ.qꝙ aima habeat locum ſpũalem ar
guitur ex hoc.q; ꝓoꝛtionalia ſunt cõtinens
cõtentum:ſed locus coꝛꝑalis eſt coꝛpoꝛum
iongliter locꝰ ſpũalis erit ſpũum. et ita erit
ualis aiaꝝ. Yeẽ ioh. damal. ij. c. ij. dicit. An⸗
geli ſũt itelligẽtie ĩ locis ſpũalibo exñtes.¶ SItẽ hiero.i
li.de ſpũſcto. Licet nõ ↄtineãt᷑ finibo coꝛpalibo circũſcꝛi
ptõe.tñ ſubſtãtie ſue nõ carẽt.⸗ SItẽ aug.i li.de quatita⸗
te aĩe.locꝰ aie deꝰ ẽ.̊ ẽ ei locus ſpũalis.¶¶Cõtra vnũ et
idẽ nõ pt᷑ eẽ locꝰ reſpectu diuerſoꝝ.pꝛimũ at᷑ ↄtinet ime⸗
diate milta.̊ nõ ẽ ↄtinẽs vt locꝰ. IOtẽ aug.ĩ li.lxxxiij.q

nõ dicũt᷑ res eẽ ĩ deo ſic ĩ loco:nõ em̃ ſunt ita res ĩ eo.vt
dicat᷑ locꝰ eaꝝ.Locꝰ em̃ lõgitudie et altitudie et latitu,

dine cõtinet᷑. ¶ Iẽ ſi aligs eſſet locꝰ ſpũalis ĩmediate cõ
tinẽs aĩiam:aut fũdaret᷑ ĩ ſubſtãtia ↄtinẽte ſpũali.autĩ
ſubſtãtia cõtẽta:ſi fũdaret᷑ in ſubſtãtia otinẽte.eadẽ rõe
qreret᷑ de illa ſubſiãtia cõtinẽte.in qͥ loco eẽt:et ita eſſet
abire i infinitũ.aut opoꝛtet ſtare ĩ pꝛio: et ita eſſet vnus
locus iĩmediate cõtines multa. Si vo in ſubſtãtia ↄtẽta
tũc nõ hr̃et rõem loci:locꝰ em̃ eſt terminꝰ ↄtinẽtis imo⸗
bilis. ¶ Rñnſio locꝰ itelligibilis dẽ dnplicit.ſimpliciter
et ᷣm qꝗ. VUno mõ dẽ increatꝰ ſpũs.ſᷣm ꝙ dat eis otinẽ
tia:vt ĩ ipo quieſcãt.et ad iſm moueant᷑.⁊ in qͥ hñt ſalua
ri ſubſtãtie ſpũales:et ſic dicũt᷑ a greg.currẽ ſpũs circũ
ſcripti.infra ſpm̃ incircũſcriptũ.Alio mõ dicit termina
tio vᷣtutis ĩ vnaquaq; re ſpũali:extra em illã termiatõeʒ
nihil ẽ de re ſpñali.Et ſic dicit aug.in li.ð fide ad petꝝ
In eſt ſubſtatijs ſpu alibo natalit deꝰ. qͥ ad ſeĩuicẽ diſcer
nũt᷑. ꝓpr᷑ qð nulla ẽ ĩ alieno termio. Ao obiectũ at rñn⸗
dendũ ẽ.ꝙ ſᷣm hũc vltimũ modũ eſt dicẽ.q; ꝓpoꝛtõnalia
ſũt locꝰ ſpũał.a locatũ.ſic locꝰ coꝛpalis ⁊ locatũ.ſili qð
dic dama. tm illð poſſet ĩtelligi alit.vt ↄtiet᷑ vᷣtꝰ ĩtelligẽ⸗
tie vniꝰ ab alia.quouſq; ao deũ vniret᷑.ꝗ ẽ oim ↄtinẽs.
Illð vᷣo qð hiero.dic ſic plane ĩtelligit. Yllud at qð dic
aug.in li. de quãtitate aĩe.ĩtelligit᷑ de loco pᷣmo et comu
ni cõtinente.

Bſecũdũ q̊ qrit᷑ de loco coꝛꝑali. Atrũ aĩme

Et videt᷑ ꝙ ſic. ꝑ boc ꝙ dic aug. in li. de aĩa
eo intellectnales natas coꝛꝑeas diciꝰ ꝙ loco
circũſeribũt᷑. In loco at dẽ aĩa.qꝛ alicubi pñs ẽ ⁊ alubi
n ẽ.¶¶ Itẽ dama.Aia saiige loco vel tpe vel

cõpꝛebẽſione cõcludit᷑.¶ Cõtra. Ome locatũ habz ali⸗
quã depẽdentiã a loco.vel rõne quietis.vł rõne cõleꝛua/⸗
tõis. vel ratõe oꝑatõis:ſpũalis aũt ſubſtãtia ſᷣm ſeipaz
nullã habet dependentiã. nõ eſt in loco.Ytẽ oẽ q ẽ i
loco coꝛꝑali.ꝑ ſe bʒ deteꝛmiataʒ rõeʒ ad locũ.vt gue 20
deoꝛſũ:et leue ad ſurſum.Sᷣ aĩa nullã bʒ bmoi rõein 'm

habeãt locu coꝛpalem in quo ſint m ſeipas

Nt
gneii
eſtns N
Cpelni
emene
eiorn
naba⸗
Loneupt
hoedi,
bns ſe
ſgo n

te gſe
untur
nima
ndas

lener
Hhero
onun
entt
Dun
ſroi
a
itin
Miͤe
tine⸗
rc⸗
oft
in,
ec
Mi
ſee
gehe
N
Ni
imon
ſciſe
otine
ſalva
citi
mint
goe

ſeipſam. nõ eſt in loco coꝛꝑali.¶ Rñſio. in loco cor⸗
ꝑali dicit᷑ eſſe tripł. ꝓprie.minꝰ /prie.⁊ coĩter. Pro⸗

prie ꝑ circũſcriptõʒ.minꝰ ꝓpꝛie ꝑ diſfinitõzomuniter

pntiã. Eſſe aũt in loco ſᷣm bos tres modos diſtingui

tur. vt eſſe ꝑ pñtiaʒ ponat exñtiaʒ rei ⁊ loci:eſſe vᷣo per
diffinitõʒ ponat coexñtiã ⁊ ſupaddat terminatõʒ: eſſe

do ꝑ circumſcriptõeʒ ponat duo predicta. 2 ſupaddat
omenſuratõʒ in loco ſm principiũ medium ⁊ finem.·

Scðm hec poteſt rũderi ad obiecta.Si.n.dicat᷑ aia

rõnalis eſſe in loco.̊ nõ eſt ꝑ circũſcriptõʒ ſm ſe. cun
hʒ ꝑtes dimenſiuas. Poteſi aũt dici eſſe ĩ loco diffini⸗
tiue ꝑ accidens.rõne coꝛꝑis cui vnit᷑: pñtialiter auteʒ

qꝛ adeſi loco etiã cum adeſiſeꝑata.

Dquiĩtũ quo ag

Vgquerũt᷑ ſepteʒ.ſub totideʒ articulis ſpeci
ice diſtinctis. Primo querit᷑. an aĩa rõnalis debeat
dici imago.an tin ad imagineʒ.. Secũdo.ſi dr vtroq;
mõ.ſ̊ tñ magis ꝓprie ad imaginẽ.vtꝝ ↄueniat h̊ ſoli ra
tõnali.aut ↄneniat alteri creature.¶ Tercio. ſi ↄueĩt
rõnali aĩe ꝓprijſſime qua ratõne dicit᷑ eſſe ad imaginẽ
ci.¶ Quarto.que ſit differẽtia inter imaginẽ ⁊ ſimili
tudineʒ. ¶ Quinto.ſᷣm quid ↄueniat ipᷣi aie.4! Sexto
ſi ↄueĩat ſᷣm ſuꝑioꝛeʒ ꝑtem. vtꝝ tm̃ ſm naturalia illiꝰ
ꝑtis.aut cũ additõne gratuitoꝝ.⸗ Septio.qũo ſit rõ⸗
nalis aĩia repntatiua imaginis diuine penes mentem.
intelligentiaʒ. ⁊ volũtateʒ.

rticulus pꝛeimns
BD primũ articulũ ꝙ ſit imago. videt᷑ per Hᷣ
aA quod diẽ aug.in li.lxxxiij.qonũ. q; hõ dicit᷑
imago ⁊ ad imaginẽ.⁊ G̊ᷓ nõ eſt niſi ᷣm aiaʒ

önalez. g ⁊c.. Iteʒ Hugo.imago ᷣm rõneʒ.ſ ilitudo
EFSm dilectõʒ.ꝭ̊ aia rõnalis dicit᷑ imago dei.⸗ IStẽ Calſ⸗

ſiodoꝛꝰ.qũo poſſet eẽ imago dei.ſi aĩie boĩm moꝛtis ter
mio clauderẽt᷑:ex quo accipit᷑ ꝙ aĩa hũangꝗ ſᷣm immor
talitatẽ imago dr dei.⁊ ita ẽ imago dei.¶ Cõtra. Hy
larius.imago ẽ ſpẽs indifferẽs ⁊ indiſtincta ſiłitudo:
hᷣ hec ratio n ↄneit homi.q̊ ñ ẽ hõ vel aĩa rönalis ima⸗
go dei. ¶ Itẽ dicit hugo.imago ꝑtinet ad fignꝛã.⁊ hoc
videt᷑ ꝑ ſititudinẽ ſumptã in creaturis coꝛpalibo: ſ̊ nõ
eſt figura in ceo.nec ↄmunis aie vel homi cũ deo.̊nõ
dicet᷑ imago.⸗¶ Itẽ imago dicit᷑ ſilitudo.ſiẽ dic aug.in
li.lxxxiij.q.ſ̊ ſilitudo attendit᷑ in foꝛma ſubali vel acci
xcntali:nulla vᷣo foꝛma talis coĩs eſt o ⁊ rõnali aĩe.
S⁊c.¶ Itez imago dr expreſſiſſima ſiłitudo:łᷣ ñ pᷣt elle
expᷣſſiſſima ſilitudo cei nili ĩ vnitate nature.ſic̃ hoĩs ñ
p̃t eẽ expᷣſſiſſima ſiłitudo niſi hõ:q̊ ñ dicet᷑ hõ vel aĩa rõ
nalis imago dei. ¶ Ad qð ddᷣm. ꝙ imago dr ꝓprijſſi⸗
me ⁊ ñ ꝗꝓprijſſime:ſi ꝓprijſſime.ſic accipit᷑ ſm ratõneʒ
bylarij:⁊ ita ñ ↄueit homiĩ aut aĩe rõnali reſpectu dei.
Si ñ ꝓprijſſime ꝓut or expreſſiſſima ſiłitudo in crea⸗
tura ſic dici pᷣt.ꝗ Rñdendũ ẽ ad obiecta. ꝙ rõ hylarij
accipit᷑ ꝓut ↄneit filio dei ꝙ ſit imago reſpectu pr̃is.⁊
accipit᷑ ꝑſonalit.i¶ Ad ſcdᷣm vo dom ⁊.q illud qð diẽ
hugo.imaginẽ ꝑtinẽ ad figurã.ſi figura accipit᷑ ꝓprie.
ꝓut ẽ in coꝛꝑalibo.ſic nõ dice᷑ imago dei. Er̃.n.deut.
iiij. 2õ vidiſtis aliqu ſiłitudinẽ in die qͥ locntꝰ ẽ dñs.
ne foꝛte decepti faciatis vobis ſculptã ſilitudinem aut
imaginẽ.Si vᷣo accipit figura ꝓpoꝛtõnałr. ꝓ diſtictõe
cũ quantitate vᷣtutis.ſic aliqͥ mõ dici poſſʒ.ꝙ imago di
cat᷑ xi. Initat᷑.n.aĩa rõnalis deũ ĩ quadã diſtinctiõe
viiũ.rõne diſtinctõis ꝑſonaxꝝ.⁊ ẽ q̃ntitas vᷣtutis ↄnis
viribo.ad quandã ſilitudinẽ qͥntitatis vᷣtutis ſiue eq̃li
tatis ĩ pſonis dinis.eſt tñ ibi magna drñtia er alia ꝑte

.

7 lʒ nomẽ imagimis ſoleamꝰ hic acciꝑe.nõ tñ figure ſo

let traſfeꝛi.niſi ad heb.j.cũ dẽ ſiguꝛa ſube.vbi ſᷣm aliã

it de imagine que di ſpe
ctare ad qualitatẽ in quãtitate. dicit᷑ enĩ
imago expreſſa ſilitudo alicuiꝰ.Circa h̊ͥ

—

tranſlatõʒ ꝓ imagine pᷣt accipi.cũ d filiꝰ ẽ imago pa⸗
tris. .¶ Ad terciũ doᷣm ẽ. ꝙ lʒ ñ ſit ↄueniẽtia ĩ foꝛma ſpi
rituali cũ accñtali.ẽ tñ aliq ↄuemiẽtia ſᷣm ꝓoꝛtõʒ ĩ ef⸗
ſectu: ſiẽ deꝰ memit.intelligit. diligit.ſic aia ſᷣm ſuum
modũ.ſiłitudo etiã alia ẽ cauſati ad primã cãm.¶ Ad
quartũ dom.ꝙ ñ pᷣt eẽ ſilitudo ad primã cãm.qtuʒ ad
expᷣſſionẽ eiuſdẽ nature vel eẽntie:pᷣt tñ hr̃e quandã ſi⸗
militudinẽ expᷣſſazʒ ſic poſſibile ẽ in creatura.

₰
Articulus ſecundus
Dſecũdũ quo queꝛit᷑.cũ dĩ eẽ imago coĩt ⁊
nõ ꝓprijſſime.nihilominꝰ tñ ad imaginem.
Vtꝝ ↄueiat tm̃ aie hũane 2 homiĩ ſm aĩaz.
re.Et videt᷑ ꝙ alie creature.ꝑ h̊ ꝙ ſiłitu

n alie cre

aliq̃ ↄueniẽtia pᷣ̃t eẽ creature.ĩ vnitate.vᷣitate.a bo⸗

nitate.4 Itẽ aĩe ſenſibiłẽ ſiłitudo cũ deo.ĩ potẽtia co⸗
gnoſcẽdi angeli.vlteriꝰ ĩ potẽtia diligẽdi. Inueit᷑ etiazʒ
in angelo trinitas illa viriũ. Fᷣm quã dr attẽdi imago.
4¶ Pretea.dicit b. Greg.exponẽs illud.tu es ſiãculũ:
ꝙ ñ ad ſilitudinẽ dei tm factus dr.ſ̊ ſignaculũ ſilitudi
nis.vt qͥ ĩ eo ẽ ſubtilioꝛ nata.eo ĩ illo ſubtiliꝰimago dei
inſinuet᷑ expᷣſſa:⁊ poſt ſubdit.De ſigillo anuli talis ſi⸗
militudo expᷣmit᷑.q̃lis ĩ ſigillo eẽntialr babet᷑.Ex qͥ ac⸗
cipit᷑ꝙ angelꝰ magis debet dici imago dei vel ad ima
ginẽ. ꝙᷓ; hõ vel aia rõnalis. Eara augt ſeꝛmone de
imagine. Mulli alij creature dedit ꝙ ſit ad imaginem
niſi homĩi.4¶ꝑqItẽ cũ imago ſit expᷣſſa ſiłtitudo.magis at
vnibilia ſunt qᷓ expᷣſſe ſunt ſiłia.⁊ ecõuerſo: videt᷑ mag
de aĩa rõnali ꝙ; de angelo ꝙ ſit ad imaginẽ ꝑ ratõʒ vni
bilitatis.¶ Ie rõ imagis veſcẽdit.vbi fit ↄſirmatõ ſᷣm
ratõʒ ꝓceſſiõis vniꝰ ab altero.ſᷣ in hoĩe pᷣt eẽ rõ ꝓceſſi⸗
onis vnius ab altero ꝑ generatõz. in angelis aut n. G
magis videt᷑ dici hõ ad imaginẽ qꝙᷓ; angelꝰ. ¶ Pretea.
ſicut dr in ſermone de imagie.⁊ ĩ li.de aĩa ⁊ ſpu:ſic deꝰ
eſt oĩa viuiſicãs ⁊ gubernas. ita aia ſe bʒ in ſuo coꝛꝑe.
⁊ ita hʒ expſſaʒ ſilłitudinẽ.¶ Rñdẽdũ. ꝙ ñ ↄueit ratio
imagis om̃i creature.qꝛ ñ ẽ exp̃ſſa ſilitudo.ſic ↄtigit eẽ
in creatura. In alijs. n. creaturis remanet rõ veſtigij
m vnitatẽ.veꝛitatẽ.⁊ bonitatẽ. In ſenſibili aũt creata
lſʒ ſit potẽtia ↄgnoſcẽdi.ñ tñ ẽ potẽtia ↄgnoſcẽdi ipin ⁊
Diligẽdi:⁊ iõ ñ ẽ ĩ ͥ ↄueniẽtia cũ deo.deus.n.ſeipᷣm co⸗
gnoſcit ⁊ diligit.l Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ de angelo
dðm ꝙ imago pt dici coĩter.⁊ pᷣt dici ꝓprie. Coĩter ſic
Dicit᷑ de angelo. ꝓprie ſic dr̃ de aĩa rõnali ⁊ de hoĩe ſᷣm
gĩaʒ:ↄuenit.n.angelo ᷣm ſimplicitatẽ eẽntie? trinita⸗
tẽ viriũ.quibo memit intelligit ⁊ diligit:⁊ ſᷣm h̊ etiã cõ
uenit aĩe rõnali: abundat aũt aĩa rõnalis in h̊ ꝙ ẽ ima
go dei ᷣm h.ꝙ ſicut deus mouet ⁊ gubernat vniuerſuʒ
ſic ⁊ aia rõalis mouet ⁊ gubernat ſuũ vniuerſuzʒ. Pre⸗
teꝛea.ſimilitudo virtutis ẽ in hole in hoc ꝙ põt ꝓducẽ
in natura ſile:ex alia dᷣo ꝑte euidentiꝰdiſſinguit ĩ aĩa
rõ memoꝛie intelligẽtie ⁊ volũtatis.inqtũ ex memoꝛia
ꝓcedit intelligẽtia.ex memoꝛia ⁊ intelligẽtia volũtas.
Ad obiectũ aũt in otraꝛiũ dõm.q imago lʒ dicat᷑ de
angelo.⁊ ſit maioꝛ expreſſio rõne ſimplicitatis:non tũ
rõne eoꝝ in quibo conſiſtit principalis ratio imaginis
vel ꝙtũ ad quantitatẽ vnitatis ex ꝑte eẽntie ⁊ ꝑſone.ſi
cut ſup dictũ eſt:ex ꝑte.n.eſſentie eſt ambitus gubeꝛna
tõnis ⁊ viuificatõis:ex ꝑte ꝑſone viꝛtus ꝓductõis.⁊ ĩ
actibo viriũ eſt euidens ꝓceſſio.
rticulus tercius
O terciũ quo querit᷑. qua rõe dicat᷑ ad ima
ginẽ ci.i Ad qð rñdendũ eſt. Eſſe ad ima
ginẽ dei vt notet᷑ röõne pᷣpoſitõis q̃ ẽ tranſiti

ua drñtia nature. a in hͥ oſtendat᷑ differẽs rõ reſpectu

filij.ꝗ dicit᷑ imago.nõ ad imaginẽ.Et ponit aug.ſimi⸗
litudinẽ in li.de deceʒ coꝛdis. ſicut in nũmo imago im⸗
patoꝛis aliter eſt. ? aliter in filio. In filio.n. impreſſa
Em ↄuenientiaʒ nature.in nũmo aũt nõ ſic.2 tu nümꝰ

ci es ey h̊ melioꝛ.qꝛ cũ intellectu ⁊ cum q̃dã vita es vt

ſcias cuiꝰ geras imaginẽ.nũmus aũt neſcit ſe hr̃e ima
ginẽ imꝑatoꝛis.Silr ponit exem plũ de filio 2 ſpeculo.
In filio homis eſt imago boĩs.⁊ eſt h̊ͥ qð pr. In ſpecu
lo aũt imago ñ eſt h̊ͥ quod ipſe. In filio ẽ imago m eq⸗
litatẽ ſube. In ſpeculo aũt ꝙᷓlonge eſt a ſuba:⁊ iõ ꝓpꝛie
Dicit᷑ eẽ in hoĩe ad imaginẽ· ꝓpter natuꝛe diueꝛſitateʒ.
De h̊ ꝙ de hoĩe dicit᷑ ad imaginẽ noſtrã.ſupᷣ dictũ eſt.
vtꝝ ſupponat ꝓ creato vel increato.? vtꝝ ꝓ pſona vel
ꝓ eẽntia.Magr aũt in ſentetijs de h̊ tãgit. vñ ſatis ꝗ⸗
tum ad pñs tranſeũduʒ ẽ. ¶ Sʒ vtꝝ ho poſſit dici ad
imaginẽ filij. querit᷑. Dicit.n.aug.ſuꝑ gen:que ẽ ima⸗
go dei ad cuiꝰ ſimilitudieʒ factus ẽ hõ.niſi ſaluatoꝛ nẽ
q eſi pᷣmogenitus omĩs nature. ꝗl Iem. ij. coꝛint. ij.
Traſſoꝛmamuꝛ in eandẽ imaginẽ tãqᷓ; ad deuzʒ ſpũ.Et
Ro. viij. quos pᷣdeſtinauit cõſoꝛmes ſieri imagini filij
ſui.Conſoꝛmitas aũt ꝗd aliud eſt q; ẽm ratõzʒ imagis
K hõ dicit᷑ ad imaginẽ filij. Sed ſi H̊.qualit diceret eẽ
ad imaginẽ noſtꝛã. cũ ibi imago deſignet᷑ coĩs triũ ꝑſo
naꝝ.4l Ad qð rñdendũ.ꝙ vtrũq; põt ↄueniẽt dici.⁊ ꝙ
bõ eſt ad fili imaginẽ ꝗ ẽ imago pris.qꝛ ꝑ ipᷣm tãꝙᷓ me
diatoꝛẽ oꝛdinat᷑ oid patrẽ ꝑ grãz in pñti.⁊ ꝑ głiaʒ oꝛdi
nabit᷑ in futuro:dicit᷑ aũt ad imaginẽ trinitatis ꝓpt ra
tõeʒ ſupᷣdictã. qꝛ ſicut vnitas eẽntie dine eſt in tribo ꝑ⸗
ſonis.quaꝝ vna ꝓcedit ab alteꝛa:ita vnitas Eeſſentia
aie in tribo viribo. q̃ꝝ viriũ vna depẽdet ꝑ intellectum
ab alia.a actus mediante actu elicit᷑.

rticulus quartus

D quartũ articulũ quo querit᷑. q̃ ſit drñtia
int eẽ ad imaginẽ ⁊ ſilitudinẽ.vel facere ad
imaginẽ ⁊ ſilitudinẽ. Videt᷑.n.ꝑ aug.ĩ li.
lxxxiij.q.q; vbi ẽ imago.ibi ẽ ſilitudo.vᷣ̊ ñ ecõuerlo. In
duobo.n. oĩs ſiłitudo ẽ. neutꝝ tñ alteriꝰ imago.Et.ij.
coꝛint.iiij. YHlluiatõ euãgelij gloꝛie xp̃ᷣi qẽ imago.Glo.
vbi imago. Ctinuo ⁊ ſilłitudo. ſilitudo ẽ generale ad
imaginẽ. ontra in glo. ſuꝑ geñ. imago qtũ ad na⸗
turalia.ſilitudo qtũ ad gtuita.⸗l Iteʒ aug.in li.ð aĩa

7 ſpũ. Imago in ↄgnitõne.ſilitudo in dilectõe.¶ Itezʒ

Hugo.imago qꝛ oĩa in ipſa aĩa ſunt ſᷣm ſapiaʒ:ſilitu⸗
do. qꝛ vna ⁊ ſimplex eẽ dicit᷑ ᷣm eẽntiã.(¶ Ad qð dðᷣm.
ꝙ ſilitudo accipit coĩter ꝓ ↄueniẽtia ſiue ᷣm ſubaʒ. ſi⸗
ue ſᷣm rẽ alteriꝰ generis:⁊ G̊ mõ põt eẽ generale imagi
ni ⁊ ſilitudini ꝓꝛie ſumpti. Ael põt accipi ſilitudo cõ
nenientia 'm qualitatẽ.2 H̊ mõ lʒ diſtinguat᷑ ab imagi
ne.nibilominꝰ põt vnũ eẽ ↄcomitãs aliud geneꝛalr ⁊ ñ
ecõuerſo:cũ &̊ᷓ dicit᷑ꝙ vbi ẽ imago.ibi ẽ ſiłitudo: ᷣ põt
eẽ duabo rõnibo.vel qꝛ ſilitudo ſit generale.vel ſilitudo
inſeꝑabilit᷑ ↄpcomitat᷑ imaginẽ.⁊ n ecõueꝛſo.Si ſecũdo
mõ accipiat᷑.ñ oꝓponit᷑ diſtinctõni ſᷣin ratõzʒ.⁊ ita acci
pit aug. Cũ dicit᷑ aũt ꝙ ſiłitudo accipit᷑ qͥ ad gratuita

. . — — —

immo qͥ ad naalia. diſtĩctio accipit᷑ n tm̃ rõe ſᷣetiã re.

¶ Doteſt aut queri .S. j.

adhuc de illa drñtia quã poĩt aug. ꝙ imago attendit᷑
potẽtia cognoſcẽdi.ſilitudo in potẽtia diligẽdi:⁊ alibi
dicit᷑.imago in ↄgnitõne.ſiłitudo in dilectõe:pt᷑ quid
magis imago ad ↄgnitõʒ referat᷑ q; ſiłitudo.cũ cognitõ
dicat᷑ aſſiłatio cognoſcẽtis ad ↄgnitũ.⸗q Ad qð döm.
ꝙ cognitio põt dici coĩter.⁊ ſic dr ↄgnitio aſſiłatio co⸗
gnoſcẽtis ad ↄgnitũ. Ael põt dici ꝓprie.cũ ĩ qualitate
ↄueiĩt.ſicut diligẽs cũ diligẽte in dilectõe ↄueit.⁊ h̊ͥ fac
cols volũtas. Et hec dẽ ſilitudo in dilectõe. cũ diligẽs
ipſa vi dilectõnis in quandã ſilłitudinẽ dilecti tranſſoꝛ
mat᷑. VUñ Hugo in li. de arra ſponſe. Scio aĩa ꝙ gegd
diligis· ipſa vi dilectõis ĩ eius ſilitudinẽ trãſſoꝛmaꝛis.
Pretea.in ↄgnitõne eſt quedã diſcretio ↄgnoſcibił pt
quã eſt queda ↄfiguratio. Pretea.potẽtia cognoſcẽdi
inqᷓtum hmõi.ſiue cognitio pᷣcedit potẽtiã diligendi ĩ⸗

qẽtuʒ huiꝰ ⁊ dilectõeʒ. cũ q̊ imago plus adbereat nate

litudinẽ.qꝗa ſicut dicit Ca

ꝙᷓ ſimilitudo. ſit prioꝛ naturalit᷑ ꝙᷓ ſimilitudo ſupin⸗
ducta imagini.recte penes potẽtiaʒ ↄgnola cẽdi deteꝛmi

natur imago.ſiłitudo penes potentiaʒ diligendi.ſic re
coꝛꝑali prioꝛ ẽ imago ꝙᷓᷓ coloꝛ ꝗ ſuꝑinducit᷑.

74

(Weinge queritur S. ij.

de multis differentijs que nnt inter imaginẽ? ſimi⸗
i

moꝛtalitatẽ.ſimilitudo ſᷣm ſimplicitateʒ:⁊ ita videt᷑ ſi⸗

militudo eſſe prioꝛ qᷓ; imago. Simplicitas.n.videt᷑ eſſe
prioꝛ immoꝛtalitate.¶ Rnſio. Similitudo accipit᷑ ge
neralit vt etiã ſᷣin immoꝛtalitatẽ dicat᷑ ſilitudo.vñ ſᷣm
que attendit᷑ imago.ſᷣm illa attendit᷑ ſimilitudo:⁊ ſᷣm

aliqᷓ attẽdit᷑ ſiłitudo ſᷣm q nõ attẽdit᷑ imago.vtpote ſᷣm
ſim plicitatẽ:tñ aĩa dicit᷑ ad imaginẽ ꝗpter vitã eterni
tatis.in qua imitat᷑ deũ:ᷣm aũt ſimplicitatẽ ñ dr.qꝛ h
põt eſſe mune rebo coꝛꝑalibo.q ñ dicũt᷑ eẽ ad imaginẽ
dei. 4 Sim iliter intelligenaũ eſt qð dicit Hugo.ima⸗
go ꝑtinet ad figurã. ſiłitudo ad naturã: natura.n. pꝛior
eſt figura. EUnde attendendũ eſt ꝙ loquit᷑ de ſilitudine
ꝓut ſimilitudo eſt ↄuenientia quaſi in foꝛma. vt cũ dẽ
ꝙ filius eſt ſimilis patri.in h̊ ꝙ eſt eiuſdẽ ſpẽi.ſᷣ ſic nõ
attendit᷑ ſilitudo ꝓut ſequit᷑ imaginẽ.inq;tũ dicimꝰ q;
homo eſt cõditus ad imaginẽ ⁊ ſiłitudinẽ i.⁊ nõ dr
ad ſiłitudinẽ ⁊ imaginẽ. ¶ Similit vident᷑ eſſe plures
differentie quas ponit ipſe.vt cũ dẽ imago qꝛ rõnalis
ſilitudo qꝛ ſpiritualis. Similiter cũ dicit᷑ ꝙ imago ſit
qꝛ oĩa in ipſa ſunt m ſapientiã. ſimilitudo qꝛ ſimplex
ym eſſentiã. AUnde generaliter attendẽdũ eſt ꝙ duobꝰ
modis attendũt᷑ diſerẽtie.vel vt ſiłitudo ſuꝑintelligat᷑
imagini.⁊ ſic ꝓprie accipit᷑: vel ſm ꝙ ſilitudo extendit

vt q̊ ad ꝑrioꝛa imagine vel ↄcomitãtia accipiat᷑.

rticulus quintus

Bquintũ quo querit᷑. ſm quid ↄueniat aĩe
vel homi. vtꝝ dicat᷑ ↄuenire ſᷣm coꝛpꝰ. quia
ſicut aug. dicit: bʒ ptãteʒ qua põt. veritate

qua dei ſunt. bonitatẽ qua in ipm tendit. In ̊ etiã vi⸗

det᷑ quod dicit aug.ꝙ in exterioꝛi hoĩe quedã trinitas
inuenit᷑:etſi nõ ita expꝛeſſa vt in inteꝛioꝛi hoie.vñ dicit
in interioꝛi hoĩe ꝗ corꝛumpit᷑. queramꝰ qũo poſſumus

quandã trinitatis effigiez. etſi ñ expᷣſſioꝛẽ. tñ ad dino⸗

ſcendũ facilioꝛeʒ. Ex q̊ colligi᷑ bomo ſᷣm coꝛpꝰ dicit
ad imaginẽ.¶ Pretea.videt᷑ ꝑ hoc quod dicit᷑ in gen.
ad imaginẽ ſua creauit illũ: maſculũ ⁊ feminꝗ creauit
illos:ſ̊ hec diſtinctio nõ eſt niſi ̃m coꝛpꝰ. 7c. 4 Ytez
aug.in li. lxxxiij.q.qꝛ tale eſt vt ad ↄtemplandũ celum
ſit aptius.magis in hoc ad imagineʒ ? ſimilitudinem
ei ꝙᷓ cetera coꝛꝑa aĩalium facta iure videꝛi põt.¶ Itẽ
ſm ſenſibileʒ videt᷑ eſſe quedã trinitatis imitatio.ſicut
oñdit aug.ĩ li.de trini.Eſt.n.ſpẽs memoꝛalis ſine me⸗
moꝛia.⁊ ↄuerſio ſuꝑ ipſam rez ꝑ noticiã.⁊ dilectõ que
ſurgit ex bis:q̊ cuʒ in his ſilłitudo trinitatis oſtendat᷑.
erit in ſenſibili ꝑte ↄditus ad ngne onnn De
da in glo. ad imaginẽ dicit᷑ eẽ ſm illaʒ ꝑteʒ qua irrati
onalibus antecellit.¶ Itez Caſſioð. quo poſſzͥ imago
aut ſilitudo dei eẽ. ſi aĩe hoĩm moꝛtis termio include⸗
rent᷑. ¶ Ieʒ ideʒ. nec recte dicit᷑ imago dei. niſi ill qð
inheret ↄtemplande incõmutabili veritati. 4 Iteʒz au⸗
guſti. YAla ꝑs imago dicit᷑ eẽ. ſᷣm quaʒ ꝑticeps eiꝰ eſſe
poteſt: ꝑticipatio aũt hec eſt ̃m cognitõeʒ ⁊ dilectõez:
cum & ᷣm ſenſibilem vel coꝛpalem no abeat homõi
pꝑticipationem. non dicet᷑ imago dei. ¶ Rñſio ſumpta
Aprie ratione imaginis.non dicet᷑ hbomo ad imaginem
dei. nec ſᷣm coꝛpus nec ſm partem ſenſibilem. ſed fm
partem intelligibilem vel rationalem. vnde lʒ inuem⸗
atur quedam ſimilitudo trinitatis. non tamen dicetur
imago: imago enim eſt expreſſa ſimilitudo.ſicut poſſi⸗
bile eſt in creatura.

ioð imago attendit᷑ Fm im

lpinn⸗
temi
ſiere

4 l
ſini
ninm
ſekſi
keſe
ſtge
ifn
1mn
eßin
erni
ges
ins
na⸗
Nior
gine
10
rno

d
res
i
oſt

ihi
Hdſe

6
.*

mulier. eꝛit ipſa dicta ad imaginẽ. (
t tri. ex qua ꝑte ↄſpectã ↄſulit veri

Mueſtio

Vtꝝ aĩa rõnalis ᷣm inferioꝛẽ ꝑteʒ dicat᷑ ad imagineʒ

vel imago.an tm̃ m ſupioꝛeʒ.quod videt᷑ ꝑ ̊ qʒð dicit

aug.in li.de tri. Cum in natura mẽtis hũane querimꝰ

trinitatẽ.in tota queꝛimꝰ.nõ ſeꝑantes actõʒ rõnałi tẽ⸗
ꝑalibo a ↄtemplatõne eternoꝝ.⁊ m trinitatẽ dr ima⸗
go. ⁊c̃.¶q Itez ſic ẽ in interioꝛi hoĩe ſic in exteriori:p ĩ
cxterioꝛi ſic eſt.ꝙ taʒ mulier ꝙᷓ vir dr eẽ ad imaginẽ: g̊
ſic erit in interioꝛi hoĩe:cũ gᷓ inferioꝛ ꝑs rõnis dicatuꝛ
Kenna aug li.
atẽ eſt imago ei.
ex qua dᷣo intẽdit᷑ ad infeꝛioꝛa agenda.nõ ẽ imago dei.
Iteʒ in eodẽ.Eo ꝓprie imago eius ẽ.quo capax eiꝰ ẽ
eiuſq; ꝑticeps eẽ pᷣt.qð ramagnũ bonũ niſi ꝑ h̊ ꝙ ima⸗
go eſt eius eſſe nõ põt.4 Item in eodeʒ. In hac diſtri⸗
butõe nõ recte dicit᷑ imago dei.niſi illud qð inheret cõ
templãde incõmutabili veꝛitati.¶ Ad h̊ dm.q ꝓprie
loquẽdo imago dr ſm ſuꝑioꝛẽ ꝑteʒ.¶ Ad pmo obiectũ
Dðm c.ꝙ trinitas quedaʒ attẽdat᷑ ſᷣm ꝑtẽ inferioꝛẽ.ſcʒ
Fm ꝙ memit intelligit ⁊ diligit hec inferioꝛa: ñ tñ ſᷣm
illã dr imago:nõ.n.Fᷣm qualibet trinitatẽ viriũ dẽ ima
go. h ſolũ ſm illã qua memit intelligit ⁊ diligit deum.
l Ad ſcdᷣm vo dõᷣm.ꝙ hõ exterioꝛ põt dici ſenſualitas
ſiue ꝑs ſenſibilis.⁊ ſic nõ ẽ ↄueniẽtia vel ſiłitudo inte⸗
rioꝛis ⁊ exterioꝛis hoĩs:vel põt dici exterioꝛ hõ ꝓgrel⸗
ſus temptatõis ſᷣm ꝙ fuit in pᷣmis parentibo.a qtũ ad
B quo ad ꝗd eſt ſilitudo in interioꝛi hoĩe ⁊ exterioꝛi:q
ad hH.n.ẽ ſilitudo.ꝙ ſicut ĩ exterioꝛi hoĩe eſt triplex mo
tus.ſ.ſerpẽtis.mulieris.⁊ viri.ita ⁊ in interioꝛi.ſ.ſen⸗
ſualitatis inferioꝛis ꝑtis rõnis ⁊ ſuꝑioꝛis. Quo ad h̊
aũt eſt diſſilitudo.quia in hoĩe exteꝛioꝛi ẽ imago ex ꝑte
viri⁊ etiã ex ꝑte mulieris.nõ tñ ita ẽ in hoĩe interioꝛi.
b ſolũ attẽdit᷑ imago ex ꝑte viri.ſ.ſuꝑioꝛis ꝑtis rõis.

.

Si eſt imago vel ad imaginẽ jm ſupioꝛeʒ ꝑtẽ rois.vtx
Fm ꝙ trinitas inuenit᷑ ĩ ea reſpectu dei.vel reſpectu ſui

quentur. S. ij.

Et videt᷑ ꝙ reſpectu ſui: ſicut.n.deꝰ memit intelligit⸗

diligit ſe.⁊ ſm h̊ dicit᷑ trinitas. ad cuiꝰ imagineʒ cõdi
ta eſt aĩa rõnalis.vt ſic ſit ſꝑ reditio ſuꝑ ſuã eẽntiaʒ.⁊
ita videt᷑ eẽ in aia.cum aĩa memit ſe.intelligit ſe.⁊ di⸗
ligit ſe:g& m hec attendit᷑ eẽ imaginis.4l Itẽ aug.i li.
tri.Ecce mẽs memit ſui.intelligit ſe.⁊ diligit ſe.hec
ſi cernimꝰ.cernimus trinitatẽ: nõdũ ꝗdẽ den. ſᷣ iã ina⸗
ginẽ cæi. aĩa m bec eſt ad imaginẽ dei.¶ Cõtra.au⸗
guſti. ĩ li. o. Hec trinitas mẽtis nõ ꝓpterea imago dei
eſt.qꝛ ſui memĩit mens. intelligit: diligit ſe.ſᷣ quia pᷣt
memiſſe intelligere ⁊ amaꝛe a quo facta ẽ: gᷓ tm dicetuꝛ
imago inꝙtũ hec in drũ ↄuertit᷑ Quod ↄcedenduʒ eſt.
Ad obiectũ aũt in ↄtrariũ primo dðm ⁊.qꝙ lʒ in hoc

ſit quedã ſiłitudo.tñ qꝛ fit reditio ſuꝑ creaturaʒ.⁊ ita

ſuꝑ efectibile.nõ eſt imago ſumme trinitatis:iõ oꝑtet
vt vires ⁊ aĩa ᷣm ipᷣas in deũ ↄuertant᷑.¶ Ad ſcdᷣm au
teʒ dðm ẽ.q in pᷣdicta auẽte nõ fit relatio ad ip̃aʒ ani

mã intelligentẽ. ß fit relatio ad deũ.de qͥ prius habitꝰẽ
ſermo. ſicut lr̃a precedẽs ſubſequẽs ondit.lʒ ab alig

bus male intelligat.

rticulus ſextus

ODlſextũ quo querit᷑. cũ ↄueniat ſᷣm ſuꝑioꝛẽ
reg ver penes naturalia vel gtuita.⁊ vtꝝ

ia: qꝛ imago inſeꝑabile ẽ ab aa.ſic̃ hẽt᷑ in glo.

verũtñ in imagine ꝑtranſit hõ.¶ Itẽ augꝰ. xiiij. de tri.

126 vanitatẽ imagini di tribueret.niſi defoꝛmẽ cernẽt

goẽ.¶ Cõtra.ſuꝑ illud pᷣs.Signatũ ẽ ſuꝑ nos ⁊c. di⸗
ſtinguit᷑ tripler imago.creatõis.recreatõis.⁊ ſiłitudi⸗
nis. vnde innuit᷑.ꝙ ᷣm imaginẽ recreatõnis refoꝛmat᷑

e rene valere defoꝛmitatẽ. vt ſie aufeꝛat ꝙ ima

m potentiã an 'm actũ. Et videt᷑ ꝙ tm ᷣm

lxij.

imago creatõis.vt ſimplr ſit imago.i Ad qð dom.qꝙ;
imago attendit᷑ penes vtrũq;.ſ.penes natalia ? penes
gtuita. h̊ different.Qaʒ eſt imago creatõis.⁊ ẽ imago
recreatõis.imago aũt creatõis attendit᷑ penes potẽti⸗
as naturales.ſ.memoꝛiã.intelligẽtiã.⁊ volũtatẽ. YIOma
go dᷣo recreatiõis attẽdit᷑ lencs gratiã refoꝛmtẽ illas
potẽtias.rima eſt indiſfeꝛent᷑ in pctoꝛibo ⁊ in iuſtis.
ne eſt tm̃ in iuſtis.
Vtꝝ imago attendat᷑ penes potẽtias vel penes actꝰpo
tentiaꝝ.Et videt᷑ ꝙ penes actꝰ. Maà ſicut dic auguſti.
imago in aĩa attendit᷑ penes iſta tꝛia.ſ.mens noticia 2

.—

amoꝛ:ſ iſta tria ñ ſunt potẽtie ̊ actus potẽtiaꝝ. qᷓ pe⸗

nes actus attendit᷑ imago.¶ Itẽ rõ imaginis attendit᷑
penes tria.Fᷣim ꝙ vnũ ꝓcedit ey alio:vt ſic̃ filiꝰ ẽ a pr̃e
⁊ ſpũſſanctꝰ ab vtroq;.ita ex memoꝛia intelligẽtia.⁊ ex
vtroqʒ volũtas.Sʒ ↄoſtat ꝙ potẽtia nõ ꝓcedit de poten
tia.ſ̊ actus ex actu:q̊ imago attendit᷑ penes actꝰ⁊ non
penes potẽtias.¶ ¶ Cõtra.ſi imago attẽdit᷑ penes actꝰ.
⁊ nõ penes quoſlibʒ actꝰ.ſ̊ penes illos ᷣm qͥs bʒ ↄuer
ti in deũ:nõ eẽt in hoĩe niſi ſᷣm ꝙ actualit᷑ ↄuerteret᷑ in
teũ.ꝗᷓ in pctoꝛibo nõ eẽt rõ imaginis.cũ nõ ↄuertunt᷑ ĩ
deũ actualit.¶ Itẽ dicit aug.ꝙ aĩa dr ad imaginẽ dei.
nõ qꝛ memit.intelligit.diligit:ſᷣ̊ qꝛ põt memiſſe intelli
gere ⁊ diligere:ꝙ imago attendit᷑ penes potẽtias.ñ pe
nes actus. ¶ Ad quod dᷣm.ꝙ imago attendit᷑ penes
potẽtias.tñ ſᷣm ꝙ ex illis hñt elici actus. Vñ cum dic
aug.qꝙ imago attendit᷑ ſ̃ᷣm mentẽ noticiã ⁊ amoꝛẽ: ñ ꝑ
hͥ negat᷑ ꝗn attendat᷑ ᷣm potẽtias.ij Ad h̊ qð obijcit᷑.qꝙ;
potentia ñ eſt ex potẽtia dm.ꝙ lʒ potẽtia ꝑ ſe abſolu⸗
te ↄſiderata nõ ſit ex potẽtia.tñ in eliciẽdo actũ ſuũ vna
potentia dependet ab alia.⁊ ita quodãamodo ẽ ex illa.
Vñ in eliciendo actũ pᷣintelligit᷑ memoꝛia añ intelligẽ⸗
tiã.vñ q;tũ ad q̊ imitat᷑ principalr memoꝛia trinitateʒ

ꝑſonaꝝ q́ũ ad ꝓceſſionẽ.
UAr

ſeptim?
VOnſequẽt᷑ querit᷑.qualr eſt repnñtatiua ima
ginis ipſa aia. Oubitabit tñ aliqs.quũo ſᷣm
predicta. memoꝛiã intelligentia ⁊ volũtatẽ
ſiat coaptatio ad trinitatẽ ꝑſonaꝝ. Sicit.n.augꝰ. me⸗
moꝛia patri.intelligẽtia filio.volũtas ſpũiſancto ada⸗
ptatur:⁊ rõ hꝰ eſt.qꝛ ex memoꝛia pᷣme veꝛitatis geneꝛa
tur intelligẽtia eius.ex vtroq; dᷣo ꝓcedit amoꝛ prie ve⸗
ritatis:memoꝛia ẽ generãs.intelligẽtia genita.amoꝛ
em Aonr⸗ patri.intelligẽtia filio. amoꝛ ſpũi⸗
—

ſancto.
Blo.ſicut ex pr̃e filiꝰ ⁊ ex vtroq; ſpũſſanctꝰ.ita erx ĩtel⸗
lectu volũtas ⁊ ex vtroq; memoꝛia: & intellectꝰ pr̃i.vo

lũtas filio.memoꝛia ſpũiſancto adaptabit᷑.¶¶ Itẽ aug.ĩ

ſermone de imagine.Erxr his q̃i excellẽtioꝛibo aĩe digni
tatibd iubemur deũ diligere. deut. vj. Ut qntuʒz intelli⸗
gat᷑.tantũ ſꝑ in memoꝛia habeat᷑: nec ſolꝰ ſuffic intelle⸗

ctus.niſi ſit volũtas ĩ amoꝛe eiꝰ:nec hec duo ſufficiunt
niſi addat᷑ memoꝛia.qua ſꝑ ĩ mẽte intelligẽtis ⁊ diligẽ⸗

tis maneat deꝰ:memoꝛia & ꝓcedit ex intelligẽtia ⁊ vo⸗
lũtate.nõ &̊ aptabit᷑ patri. KRñndendũ.Eſt memoria
innata.⁊ acꝗſita: memoꝛia veritatis innata ẽ pᷣncipiũ
intelligẽtie ⁊ volũtatis.Eſt.n.ſic̃ dictũ ẽ.vis ↄᷣuatina
ſilitudinis pᷣme vitatis impᷣſſe a creatõe: ⁊ ſᷣm hoc me
moꝛia attribuit᷑ pri.intelligẽtia filio.volũtas ſpũiſct̃o
Aldemoꝛia vᷣo acqſita pᷣme vᷣitatis pᷣt ↄſideraꝛi duobus
modis.qꝛ qtũ ad fieri.aut qtũ ad eẽ:qᷓtũ ad fieri natu
ralit ꝓcedit memoꝛia acqſita ex intellectu ⁊ volũtate.⁊
Em h̊ intellectꝰ qẽ generas vᷣiitatẽ.attribuit᷑ pri.volun⸗
tas q ẽ genita filio.memoꝛia ex vtroq; ꝓcedẽs ſpũiſcto
Mtũ ad eẽ ᷣo memoꝛia vᷣitatis acqſita.pᷣt eẽ pᷣncipiuʒ
Bitatis intelligẽtie ⁊ volũtatis. ſm hec fiat aſſiꝗtio ſic
priꝰ.memoꝛia pri ⁊c. ¶ Item dubitabit aligs de h qð

ritur. H§H. j.

ontra.Ecẽci.xvij.ſᷣm imaginẽ ſuã fecit illũ

SSSõ

dicit aug.in li.de tri.ꝙ actus iſti ſeſe ſunt ciꝛcũcidẽtes
memiſſe. intelligere:velle: vt ſit ſiłitudo potẽtiaꝝ ad ꝑ
ſonas dĩnas.ſicut dicit dama. vᷣbigr̃a.qð memĩi intelli
go volo.⁊ qð intelligo memĩ ⁊ volo.⁊ qð volo memĩ ⁊

intelligo.¶¶ Contra.intelligẽtia eſi reſpectu aliquoꝛũ.

reſpectu quoꝝ nõ eſt volũtas ⁊ etiã memoꝛia.memĩmꝰ
enĩ ⁊ intelligimꝰ mala.⁊ nõ volumꝰ ea:nõ & qð intelli
gimus memimꝰ. volumꝰ.¶ Rñdet᷑.nõ dicũt᷑ ſeſe cir
cũcedere.niſi cũ ſunt ſuꝑioꝛis ꝑtis rõnis reſpectu pᷣme
veritatis:⁊ tũc ſeſe niſi circũcedũt.vel cũ ſunt inferio⸗
ris ꝑtis rõnis reſpectu ſuipſius:que memit ſe.intelli⸗
git ſe. ⁊ diligit ſe:vel reſpectu eius ad qð nata ⁊᷑. q̃ ñ pᷣt
nõ amari.nec etiã ignoꝛari habitu.Reſpectu vo alio⸗
rũ que nõ ſunt.vel illud a quo ipſaẽ.vel illud qð ipᷣa ẽ
vel ea ad que nata ẽ.ſicut ſunt tꝑalia ⁊ oꝑatões volun
tarie ñ ſe circũincedũt ſiue nccio ↄcomitant᷑

¶ Mébruz. vj. pꝛncipale

ius queſtionis. . .. .
— O ſextum principale mẽbrũ quo querit᷑
4 S atuꝛa ꝝ.videt᷑.n.ꝙ poſt oꝛdinẽ intelligen
tie angelice debeat eſſe oꝛdo aĩe rõnalis.

e oꝛdine aie rõnalis in vniuerſitate cre⸗
Intelligẽtia.n.angelica ẽ ſuba incoꝛpoꝛea ſeꝑata a coꝛ

poꝛe:cũ & incoꝛpoꝛeũ ſit prius dignitate coꝛpoꝛeo.⁊ ſe⸗

patũ a coꝛꝑe inſeꝑabili a coꝛpoꝛe:ſeꝑabilis vᷣo ſuba di
gnioꝛ inſeꝑabili: aĩa vᷣo rõnalis ſit ſuba inſeꝑabilis a
coꝛꝑe.nõ dependẽs ſm eſſentiaʒ a coꝛꝑe.ſenſibilis vᷣo
aĩa ⁊ vegetabilis ſit inſeꝑabilis a coꝛꝑe: recte aĩa rati
onalis collocari debet in vniuerſo poſt angelicã intelli
gentiã.⁊ ante ſenſibilẽ aĩaʒ ⁊ vegetabileʒ.⁊ hec oĩa añ
coꝛpoꝛeã ſubaz.ſicut pᷣhabitũ eſt. ¶ Iteʒ principiũ mo

tus nobilius eſt qᷓᷓ illud cuiꝰ eſt principiũ.ſ.mobile.cũ

coꝛpꝰ ſit mobile.⁊ aĩa ſit pꝛincipiũ motiuũ.⁊ maxĩe
rõnalis:recte erit prioꝛ in vniuerſo coꝛꝑe:recte q̊ poſt
lucẽ.̊ eſt intelligẽtiã angelicã.que pᷣmo die ↄdita ẽ.de
beret eſſe oꝛdo aie rõnalis.. Iteʒ aĩa rõnalis ẽ cõdita
ad im aginẽ.cũ ̊ res deberet habere oꝛdinẽ ſᷣm maioꝛẽ
2 minoꝛẽ aꝓropinquatõʒ ad deũ.debet aĩa rõnalis vlł
immediate oꝛdiari poſt deũ. vel poſt intelligẽtiã ange⸗

licã que aliquã facit influentiã ſuꝑ aĩaʒ rõnalẽ.ſ.ↄſili

oꝛũ ⁊ illuĩatõnũ.¶ Contra.aĩa rõnalis hʒ eẽntialẽ cõ
ꝑatõʒ ad coꝛpꝰ.coꝛpꝰaũt ſuũ poſteꝛius ẽ alijs coꝛꝑibo:
oĩa.n.coꝛꝑa oꝛdinant᷑ ad illud tanqꝙ; vltimũ rõne qͥ vni
tur aĩe rõnali. In coꝛꝑe.n.hũano eſt potẽtia ad actum

pfectioꝛẽ.qᷓᷓ ſit in coꝛꝑe hñte tm̃ potentiã ad aĩaʒ ſenſi⸗

bilẽ vel vegetabilẽ.Eſt.n.in coꝛꝑe hũano potẽtia ad a⸗
ctũ locutõis ꝑ quã eſt oĩm ſignatio. STPreterea.ĩ cor⸗

poꝛe hũano ẽ vis oꝛdinata ad ꝓductõʒ coꝛꝑis aĩabilis

ꝑ aĩam rõnalẽ.qð nõ eſt in alio coꝛꝑe:̊ coꝛpꝰẽ digniꝰ
quo ad h̊ alijs coꝛꝑibo.¶ TVoꝛte dicet᷑.ꝙ h ẽ veꝝ in cor⸗
poꝛibo inferioꝛibo.ſ̊ h̊ nõ eſt in coꝛꝑibo ſuꝑceleſtibo:nã
illa coꝛꝑa dignioꝛa vident᷑ eſſe hoc coꝛꝑe.eo ꝙ ſunt prĩ
cipiũ trãſmutatõis in h̊ coꝛꝑe.ſicut etiã ĩ alijs coꝛpibo.
Sʒ huic obuiat.ꝙ etiã coꝛpꝰ ſuꝑceleſte ad h̊ coꝛpus
oꝛdinat᷑.Oicit᷑.n.Job.xiiij.ꝛõ reſurget hõ donec atte
rat᷑ celũ. attritio celi ẽ p̃ambula ex dina diſpoſitione
ad reſurrectõz coꝛꝑis hũani: ſᷣ attritio celi ñ aliud ẽ qᷓ;
ſtatus eiꝰ inqtũ eſt mobile.ꝗ ſtabit celũ añ: HG̊ aũt non
eſſʒ niſi motus eius oꝛdinaret᷑ ad mutatõʒ.⁊ innoua⸗
tio eius ad innouatõʒ. ſuꝑioꝛa coꝛꝑa ſunt oꝛdiata ad.
coꝛpꝰ hũanũ tãꝙᷓᷓ ſuũ vltimũ.q¶j Pꝛetea.dicit᷑ Ro.viij.
expectatio creature reuelatõeʒ filioꝝ dei expectat. Et

poſt ſeꝗt᷑.oĩs creatura ingemiſcit ⁊ ꝑturit vſq; adbuc.

vbi dicit glo. Oia elemẽta cũ laboꝛe lua explet officia:
ſicut ſol ⁊ luna ñ ſine laboꝛe ſtatuta ſibi implẽt ſpacia

quoo ẽ cauſa noſtri. VUñ quieſcent nobis aſſumptis: ᷓ

etiã illa coꝛpa oꝛdinata ſunt ad coꝛpꝰ hũanũ: cuʒ coꝛ
pus hũanũ ſit oꝛdinatũ ad aĩaʒ rõnalẽ. erit aia rõnał
vltimũ in vniuerſo. Hoc etiã oñdit ipſa ↄditio ĩ oꝑibꝰ

pᷣmis.iQã poſt omĩa dicit᷑ ꝙ fecit hoĩeʒ:a expꝛimit᷑ ſua
ↄditio ⁊ ſᷣm coꝛpꝰ ⁊ ſᷣm aĩaʒ.pꝑ h̊ qʒ ſeꝗt᷑.foꝛmauit ho⸗

minẽ de limo terre.⁊ inſpirauit ĩ eo ſpiraculum vite.
oꝛte diceret᷑.ꝙ eẽ aĩe rõnalis.ĩqtũ ẽ aĩa.ẽ ſᷣm hũc
modũ.ſ̊ ñ ſ̃ᷣm ꝙ ſpũs: ꝓut.n.eſt ſpus.ñ viderit depen
entiã hr̃e nature nec ↄꝑatõʒ ad coꝛpꝰ:⁊ ita ꝙ aliũ or⸗
dinẽ habeꝛe debeat.¶ Cõtra h̊ ẽ qð dicit aug:ſuꝑ geñ.

64 hʒ ſpũs rõnalis intentõʒ ad coꝛpꝰ vel inclinatõʒ:

aia rõnalis etiã ꝓut ẽ ſpũs.cũ adhuc hẽat aliquã in⸗
clinatõʒz ad coꝛpꝰ ⁊ poſſibilitatẽ.vt ſit ꝑs hoĩs eẽntiał.
oꝛdinabit᷑ in vniuerſo.ea oꝛdinatõe q̃ hõ oꝛdinat᷑.ergo
erit finis ſiue terminꝰ creaturaꝝ.⸗ Ad quod dðm. ꝙ
aĩa rõnalis h̊ mõ oꝛdinabit᷑tanq; vltimũ in vniueꝛſo:
7 ſicut ſuũ eẽ nõ habuit anteqᷓ; oinũgeret᷑ cũ coꝛꝑe.immo
creat᷑ ⁊ cꝛeando infundit᷑.etiã ſᷣm ꝙ ſpũs.ita nõ habet
aliquẽ oꝛdinẽ niſi in oꝑe ſexte diei. ¶ Ad obiecta autẽ
in ↄtrariũ dðm eſt.ꝙ lʒ incoꝛpoꝛeũ ſit digniꝰ coꝛpoꝛeo.
⁊ ſeꝑabile inſeꝑabili:nõ tñ ſᷣm h̊ accipit᷑ oꝛdo ĩ vniuer⸗
ſo.qꝛ nec habuit eẽ anteq eẽt in coꝛꝑe:⁊ ſi hꝛet eẽntiałr
reſpiceꝛet coꝛpꝰ.⁊ ideo totalit᷑ oꝛdinat᷑ ſm eẽ totius in
vniuerſo.ſicut etiã ſenſibilia ⁊ vegetabilia.¶ Ad illð
qð ſecũdo obijcit᷑.ꝙ eſt principiũ motꝰ⁊ ita digniꝰ. di
cendũ ꝙ h̊ eſt verũ.q ſcʒ dignioꝛ ẽ coꝛꝑe: ſ̊ lʒ fructꝰ ſit
digmioꝛ nõ tñ pᷣcedit floꝛeʒ:ſic nec aĩa rõnalis pꝛecedit
ſuũ coꝛpꝰ.h̊ eſt ꝑfectio coꝛꝑis oꝛganici potẽtia vit ha⸗
bentis.⸗ Ad terciũ dõm.ꝙ lʒ ↄdita ſit ad imaginẽ dei
⁊ ita quandã habeat immediatõʒ ad deũ:nõ tñ in vni⸗
uerſo oꝛdinat᷑ ꝓpt᷑ hitudinẽ eẽntialeʒ ad coꝛpꝰ.ſᷣm quã
ↄſtituta eſt quaſi mediũ quoddãa inter coꝛpus ⁊ deũ.vt
ipſa ꝑ ſe oꝛdinaret᷑ ĩ deũ.coꝛpꝰ vᷣo mediãte ipᷣa aĩa:aia
enĩ ꝑ ↄtemplatõʒz ⁊ dilectõʒ ſurſuʒ fert᷑ naturalit: cor⸗
pus vᷣo lʒ ex quadã materia tẽdat deoꝛſuʒ. hʒ tñ ex ꝑte

e aĩam quodãmodo deo aſſiłatur.

S= . ,„„-
(Wueſtio.lxiij.de anima

comꝑatione ad coꝛpus.

ma vᷣm ſe ⁊ ↄditõnibo ſuis.Nũc doᷣm
eſt de ea m ↄꝑatõʒ ad coꝛpꝰ. Primo
qtũ ad ↄiũctõʒ. Scðdo qtũ ad eẽ eiꝰ in

ſeꝑabilitate autẽ erit ſerino in vltima ꝑte qᷓ ſpectat ao
retributõʒ q;ẽtũ ad ↄiũctõʒ.¶ Primo q̃rit.ſi ſint piũgi⸗

bilia.q¶ Scðo.ſi ↄiũgũt᷑.vtꝝ ſine medio an ꝑmediunʒ.
Tercio.ſi ꝑ mediũ.vtꝝ ꝑ vnũ an ꝑ plura 4Quaꝛto

qũo ↄiũgunt᷑ ſiue vniũt᷑.

emb

mn

—

vnũ fiat ex ilł. inłtofoꝛtiꝰ q̃ꝛ mioꝛẽ cõ⸗
neniẽtia.Sʒ maioꝛẽ ↄueniẽtia ĩ nata int
còꝛpꝰ celeſte ⁊ coꝛpꝰ elemẽtatũ.qᷓ int coꝛpꝰ elemẽtatuʒ

⁊ incoꝛpoꝛeũ.Siłr maioꝛ ẽ ↄueniẽtia int coꝛpꝰ celeſte?
elemẽtatũ.q int incoꝛpoꝛeũ ⁊ coꝛpꝰ: ſᷣ coꝛpꝰ celeſte nõ

„◻

ↄiũgit᷑ vt faciat vnũ ĩ nat᷑a cũ elemẽto vel elemetato. S
nec incoꝛpoꝛeũ facit vnũ cũ elemẽto vł elemẽtato:bᷣ aĩa
rõnatł ⁊ coꝛpꝰ hũanũ ſic ſe hñt.ſic incoꝛpoꝛeuʒ ⁊ coꝛpꝰ
elemẽtatũ. ñ oiũgẽt᷑ vt fiat vnũ ĩ nata ex ilł. autẽ
coꝛpꝰceleſte ñ faciat vnũ ĩ nata cũ elemẽto vel elemẽta
to. ꝓbat᷑ ꝑ h.ꝙ illð coꝛpꝰñ eẽt ſimplex.& eẽt ↄpoſitũ ex
naturis diuerſoꝝ coꝛpoꝝ: ſᷣ nullũ ẽ tale niſi elemẽtatũ
gᷣeẽt elemẽtatũ.ſ̊ elemẽtatum ñ ↄpoiĩt᷑ niſi ex elemẽtis.
coꝛpꝰ aũt celeſie ñ ẽ elemẽtũ.q̊ ñ ẽ ex qͥ ↄpoit᷑ elemẽtatũ
rõ aũt elemẽti ẽ.ex q̊ cũ alio ĩ potẽtia fit aliꝗd in actu.
Cuũ ꝭ hec ratõ remoueat᷑ a coꝛpoꝛe celeſli.coꝛpꝰ celeſte
nõ eſt faciẽs vnũ ĩ natura cũ aliquo coꝛpoꝛe inferiori:

aĩe rõnalis vt trabat᷑ urſuʒ ad immoꝛtalitatẽ.in qua

Actum eſt de ani⸗/

coꝛꝑe.Tercõ qtũ ad ſeꝑabilitatẽ.De

Rimo q̃rit᷑xtxꝝ ſint ↄiũgibilia. ñ: vi⸗
det᷑.q̃ꝝ.n.maioꝛ ẽ ↄueniẽtia.ñ ↄiũgũt᷑ vt

iſin
the⸗

ſte.

lbie
dpen
nor⸗
gei.
loz⸗
ſin⸗
liat,
engo
n.
hino
lbet
ute
er⸗
r
in
I
ſt
Gt
.
N
ni
t
di
cor/
ſe
gn

ipſa ẽ ꝑfectio coꝛꝑis

Mueſto

cum ꝗ magis diſtent aĩa rõnalis ⁊ coꝛpꝰ elemẽtum vel
elemẽtatũ.·ñ facient vnũ in natura.. Pretea. coꝛpꝰce
leſte nõ eſt naturałr diuiſibile. nec ſegregabile vel cõ
gregabile: h̊ quod ñ eſt tale ñ eſt vnibile cũ alio coꝑe.
coꝛpꝰ celeſte nõ eſt vnibile.ᷓ nec eſt aia rõnal ꝑ hunc

modũ multofoꝛtius.4 Itẽ quecũqʒ ſunt ↄpleta ſuo ge

nere.nõ etiã hñt poſſibilitatẽ ꝓut hmõi ad vlten?ens.
Vñ ignis ⁊ aer vt ſunt in ſna ſpeꝛa.ↄpleta ſunt in quo
genere.nec hñt poſſibilitatẽ ꝓut hmõi ad aliꝗd vnũ in
natura:cũ aĩa rõnalis ⁊ coꝛpꝰ hũanũ ſe habeãt vt en
tia ↄpleta in ſuo genere. In genere.n. coꝛpoꝛeoꝝ eſt cõ
pletiſſimũ coꝛpꝰ: in incoꝛpoꝛeoꝝ genere valde pletũ ẽ
aĩa rõnalis vt ꝑ ſe potẽs ſubſiſtere. ᷓ ꝓut hmoõi ñ hñt
poſſibilitatẽ ad vlterius ens in natura: p̊ oĩia ↄiũgibi⸗
lia ĩ vnu natura ſunt poſſibilia. ᷓ aĩa rõnalis 7 coꝛpꝰ
illud ñ ſunt ↄiũgibilia.¶ Itẽ videt᷑ ex ſiłitudine micro⸗
coſmi ⁊ mecracoſini:nã nõ fit vnũ ex motoꝛe celi ⁊ ce⸗
lo:̊ pari rõne ex motoꝛe coꝛpis hũani ⁊ coꝛꝑe hũano.
¶Itẽ quecũqʒ ſube nõ hñt ↄneʒ materiã. nõ vniũt᷑ ad
inuicẽ in vnã naturã: ̊ aĩia rönalis ⁊ coꝛpꝰ hijanũ ſũt
hmõi.ꝗ̊ nõ vniũt᷑ vt ↄingant᷑ in vna natura. Contra
aug.in li.de aĩa ⁊ ſpũ.ſunt coꝛꝑis ⁊ aĩe queda lilia ſcz
ſupremũ coꝛpis ⁊ infimũ aĩe.quibo ſine naturali cõfu⸗
ſione ꝑſonali tñ vnione facile ↄiũgi pñt:ſilia ei gandẽt
ſimilibo:ſ aĩa que vere ſpũs caro q veꝛe coꝛpꝰẽ ĩ ſuis

extremitatibo ↄuenient᷑ ⁊ facile vniũt᷑ in fantaſtico aie

quod coꝛpꝰnõ eſt.̊ ſile coꝛpi.ꝛ ſenſualitate carnis que
vere ſpũs eſt.qꝛ ſine aĩa fieri nõ p̃t.¶ Iteʒ in eodeʒ. cõ⸗

ueniẽtiſſima media ſunt carnis ⁊ aie.ſenſualitas car⸗

nis que maxime ignis ẽ ⁊ fantaſticus ſpũs.qð igneus

vigoꝛ dicit᷑.⁊ celeſſis oꝛigo.mira ſocietas carnis ⁊ aie

ſpus vite 2 limi terre. Sic. n. ſcriptũ eſt. Iecit deus ho

minẽ d limo terre ⁊ inſpirauit in faciẽ eius ſi piraculũ
vite. Itez ex röne quã ponit phᷣs arguit᷑. aia ẽ ꝑfectõ
coꝛꝑis phyſici oꝛganici ⁊c. ¶ Iteʒ ome id quod coĩcat
alteꝛi in paſſionibo. ↄuenit in vnũ cũ illo:̊ aĩa 2 coꝛpꝰ

coĩcant in paſſionibo.ꝭ̊ ⁊c. aũt coĩcant in paſſioni⸗
bus pʒ ꝑ hoc.ꝙ ad mutatõʒz factã ĩ coꝛꝑiba ſegt imme
diate mutatio in aĩalibo.⁊ ecõuerſo.vt in gaudio tri⸗
ſticia ⁊ Pmõi paſſionibo.¶ Iteʒ om̃e quod otinet alteꝝ

⁊ ſaluat ꝑ modũ foꝛme. facit vnũ cum illo quod ↄtineẽ

⁊ ſaluat᷑.ſᷣ aiĩa eſt hmõi: ipſa.n.ↄtinet ⁊ ſaluat coꝛpus

ens in coꝛꝑe: ga deſtruit᷑ ⁊ diſſoluit᷑ coꝛpꝰ.q̊

aia ⁊ coꝛpꝰ.⁊ vniũt᷑ in tuꝛa. 4
lectũ aũt in ↄtrariũ dm eſt.ꝙ lʒ minꝰ diſtent ĩ natuzꝛa
coꝛpꝰ celeſte æ coꝛpꝰ elementũ vel elementatuʒ ꝙᷓ aĩa ⁊

coꝛpꝰ hũanũ.⁊ illa nõ faciũt vnũ ꝑ ↄpoſitõʒ.nihilomĩiꝰ

hec faciũt vnũ ꝑ ↄpoſitõʒ.qꝛ vnũ illoꝝ eſt poſſibile re⸗
ſpectu alteriꝰ.nõ tm̃ vt mobile reſpectu motoꝛis.ſed vt
materiale reſpectu ſue ꝑfectõis.i Pꝛetea.vt diffeꝛent
eliciat᷑ actꝰ a potẽtia aĩe hʒ ↄpoſitoʒ cũ coꝛꝑe oꝛgaĩco:
Hʒ.n. ala intellectiua rõne intellectꝰ ñ determiet ſibi or
ganũ.nihilominꝰ rõne aliquoꝝ actuũ ꝗ ꝑtinẽt ad ſenſi
bile vel vegetabile. vel eoꝝ qui ↄſequẽt᷑ ad intellectuz.
vcetermĩant ſibi oꝛganũ.¶ Ad lcoᷣm dðm. ꝙ lz vtrũqʒ
in ſuo genere ſit completũ. nec reſ piciat vlterius perfe
ctionẽ ſui generis. vt coꝛpꝰ ñ reſpiciat vlteriꝰ ꝑfectõeʒ
coꝛꝑaleʒ in natura:nihilominꝰ reſpicit coꝛpꝰ vlterioꝛẽ
fectõʒ ſpũaleʒ ſiue aĩalẽ.que ẽ mediãte vita: ⁊ bec eſt
Eſectio nobilioꝛ pᷣdicta.iZec eſt ſimile de alijs duobus
ꝑfectis.quoꝝ vnũ eſt natũ ꝑ ſe ſubſiſteꝛe ſine alteriꝰad
iuuamẽto:talia.n.duo nõ dicũt᷑ in natura vnibilia.vt
ignis in ſua ſpera.⁊ firmamentũ in ſua ſpera:tñ vnuʒ
abaltero ꝙtũ ad termiatõʒz figure. vel q̃tũ ad ratõnez
motus.. Ad illud pᷣo quod obijcit᷑ de ꝓpatõne macro⸗
coſmi ⁊ mecracoſmi.dðm eſt.q in mecracoſmo ñ ẽ cõ⸗
ꝑatio coꝛpoꝛei ad incoꝛpoꝛeũ.niſi ſᷣm ratõʒ mouentis
moti:coꝛpꝰ.n.illud nõ indiget vt ſubſiſtat ꝑ creaturã
illã.ſᷣ tii vt moueat᷑: coꝛpꝰ ᷣo hũanũ indiget aĩa.ñ tm̃

Vaiaʒ angelũ

Ad qð dõm.qꝙ ↄiũgibilia ſunt
nũ vt fiat vna natuꝛa.. Ad ob

vt moueat᷑ hetiã vt in eẽ in quoẽ ſubſiſtat ⁊ ꝑmaneat:
⁊ ideo duplicẽ bʒ oꝑatõʒ.vt mobilis ad motoꝛẽ.⁊ ꝑfe⸗
ctibilis ad ꝑfectõʒ ſuã:vñ vnũ ĩ nat᷑a ↄſtituũt.ſ. hoiez.
¶ Ad vltimũ rñdẽdũ ꝑ interpᷣatõʒ maioꝛis. bec.n.eſt
falſa.quecũqʒ ñ bñt ↄneʒ naturã.nõ vmiũt᷑ inſtatia in⸗
compoſito ex materia ⁊ foꝛma. G

embx ſecũdũ .
D ſecũdũ ſuppoſito ꝙ ↄiũgant᷑ vel vniãt᷑

in natura.querit᷑.vtꝝ ↄiũgãt᷑ ſine medio
aut ꝑ mediuʒ. Et videt᷑ ꝙ ſine medio.ꝗa
vnibilitas vt videt᷑ ẽ drñtia eẽntialis int
: & cũ aia vniat᷑ coꝛpori vnibilitate vnit᷑
ſua eẽntia.̊ quod vnit᷑ ſua eẽntia.vmit᷑ ſine medio:vni⸗
tur g aĩa coꝛpoꝛi ſine medio.¶ Itẽ ſi vpiũgant᷑ ꝑ mediũ
cũ vnũ ſit coꝛpoꝛeũ ⁊ alteꝝ incoꝛpoꝛeũ. neceſſe ẽ mediũ

eẽ coꝛpoꝛeũ ⁊ incoꝛpoꝛeũ ĩ ꝑte: quod cũ impoſſibile ſit

ſcʒ aligꝗd eẽ in his duobo generibo.ſ̊ tm̃ eſt in altero: ñ

habebũt iſla duo mediũ aliqð.q¶] Sitr obijcit᷑.cum aĩa

ſit ſimplerx ſicut dicit aug.in qõne veteris 2 no.teſta.2
coꝛpꝰ ſit ↄpoſitũ: nihil aũt mediũ ſit inter ſi impler cõ
poſitũ:ñ erit mediũ int aiam ⁊ coꝛpꝰ cui ↄiũgit᷑.¶ Pre

terea. inter materiã ⁊ foꝛmã que ei vnit᷑.nõ intercidit

mediũ:cũ ꝙ̊ coꝛpꝰ ſit ſicut materia. aĩa vᷣo ſicut foꝛma.

noõ eſt ncce intercidere mediuʒ ĩ natura.4 Pretea.int

aiaʒ vegetabileʒ 2⁊ ſuũ coꝛpꝰ ñ eſt ncce intercidẽ mediũ
in plantis: cũ g aĩa rõnalis ſe habeat a ſuũ coꝛpꝰ ↄſi⸗
milit᷑.nõ eſt ncce intercidere mediuz. Foꝛte diceret᷑.
ꝓ aĩa ſuis potẽtijs vnit᷑ coꝛpoꝛi.ſicut v et diceꝛe aug.
in li.de aia ⁊ ſpũ:ſᷣ Hͥ nõ remouet ꝗn ꝑ ſe ↄiũgãt᷑.i Lam
cũ eſſe ꝑ prius attribit᷑ eẽntie qᷓ ipi potentie: ⁊ ſimiłr
eẽntie coꝛpꝑis ꝙᷓ potẽtijs eiꝰ:coꝛpꝰ aũt ⁊ aĩa ſe reſpiciũt
naturatr.ꝗ prioꝛ ẽ reſpectu eẽntie aĩe ⁊ coꝛꝑis qᷓ viriũ

inter ſe: iunctio eẽntie aĩe cũ coꝛpis eẽntia.eſi natu⸗

raliter prioꝛ.lzʒ ſit tꝑe ſil: ſine medio ĩ eẽ vniũt. ¶ Cõ
tra obycit᷑ ꝑ ſimilitudinẽ ſumptaʒ ex verbis phᷣoꝝ. Ea
eni q magis ſunt diſtantia.vt ignis ⁊ terra.n ↄueniũt
niſi ꝑ mediũ: aq vo ⁊ terra dicũt᷑ ↄuene ĩ vnũ aliquod
ſine alijs qᷓ ñ int ſe diſtãt.Aã ſi diceꝛet᷑ ignis immedi⸗
ate ↄuenit cũ terra in carbone.h̊ nõ eſt veꝝ: materia eiĩ
illa ñ eſt pure terra.ſᷣ ẽ ↄpoſituʒ ex alijs.Iʒ plus dicat
cenomiari ab illo:q̊ q̃ diſtãt adinuicẽ.quãto magis di
ſtant.tanto magis indigẽt medio vt ↄueniãt ĩ vnnʒ na
tura. 4 Pretea. aia rönalis ad h̊D ꝙ ↄiũgat᷑ coꝛpoꝛi exi
git diſpoſitões aptãtes. quid ſit aptatio coꝛpis ad re
ceptõʒ ipius.hoc aũt ñ ẽ niſi ꝓpter maximã dũſimilitu

Dinẽ eius ad coꝛpꝰ. gia rõnalis ⁊ coꝛpoꝰq̃rũt mediuʒ.

q quod dom.ꝙ aĩa rõnalis ↄiũgit᷑ ſuo coꝛpoꝛi.vt

motoꝛ mobili. 2 vt ꝑfectio foꝛmalis ſuo ꝑfeciibili: ꝓut

aut eſt motoꝛ hʒ potẽtias medias quibo mouet᷑ coꝛpus

pꝓut eſt oꝛganũ aie.⁊ illa via dicit hre potẽtias ꝓp me⸗
dio. Preterea.ſpũs qui dicũt᷑ vitalis ⁊ aĩalis.deſe⸗

rũt tanqꝙᷓ miſtrantes actũ viriũ ꝑ coꝛpus:eo aũt modo

quo eſt ꝑfectio ⁊ coꝛpꝰ ꝑfectibile.lʒ habeat diſpoſitio⸗

nes p̃ambulas que dicũt᷑ quodãmodo media: nõ iñ ex
igit mediũ ĩ vnione. immo ſeipſa vnit᷑ aia coꝛpoꝛi. :
aũt habeat diſpoſitõnes medias in aptatõne.pʒ peꝛ G
quod dic̃ aug.q vegetat᷑: creſcit ⁊ oꝛganiʒat᷑ 7 foꝛma
tur:H̊ aũt ñ poſſz eẽ.niſi eẽnt aliq vᷣtutes ſpuales q iſta
facerẽt.⁊ ideo in aptatõe ſunt media.ĩ ipſa vo vnione
ſeipſa ↄiũgit᷑ coꝛpoꝛi.. Ad illud dᷣo qð obijcit᷑ rõne pꝛi
me pꝑtis.dðm q; eẽntia ipᷣiꝰ aĩe ñ ẽ ſua vnibilitas.lʒ ſe⸗
ipſa vniat᷑.¶ Ad ſcᷣm vo dom ẽ. ꝙ Iʒ aĩa ſit incorpo⸗
rea.⁊ ipᷣm cui vnit᷑ ſit coꝛpꝰ:ñ ꝓhibet illa hre mediuzʒ.
põt.n.eſſe tanta diſtãtia vniꝰ ab altero. vt incoꝛpoꝛeuʒ
ex ꝑte ſua hꝛet mediũ.ſic aĩa bʒ media ex ꝑte ſua viꝛes
aĩales ⁊ vitales ⁊ natales:⁊ coꝛpꝰex alia ꝑte hʒz mediũ
ſpũs tres rñdẽtes.⁊ illud ex via q̃ motoꝛ oꝛganuʒ qð
eſt mobile ↄiũgũt᷑.¶ Silr rñdendũ eſt ad terciuʒ.quia
eni aia eſt ſimplex reſpectu coꝛꝑis.⁊ coꝛpꝰ hʒ ↄpoſitõã

nõ eſt neceſſe ꝙ ſit immediatio:põt.n.coꝛpus habẽ ma

rimã ↄpoſitõʒ.rõne cuiꝰ põt minꝰ ↄpoſitũ eẽ mediuʒ: ⁊
aĩa ronalis cũ ſit ſimplex.põt hre mediũ in genẽ incoꝛ
poꝛei quod ẽ mĩoꝛis ſimplicitatis. ſic eſt vis ſenſibit ⁊
vegetabilis: ? ita er vtraq; ꝑte pᷣt h̃e mediũ ad prepa

ratõez. 4 Ad illuo vᷣo quod obucit᷑ de mateꝛia 1 foꝛma

dom ꝙ illo mõ ſine medio vniũt᷑.lʒ alio mõ mediũ ha⸗
beãt. 4¶ Ao aliud vᷣo qð obijcit᷑ de aĩa vegetabili ⁊ ſuo
coꝛꝑe dom eſt. ꝙ ad vnionẽ ꝑfectõis cũ ſuo ꝑlectibili ſi
mile ẽ ĩ mediatone.ᷣ nõ quo ad ↄꝑatõʒ in coꝛꝑe.aĩa eĩ
vegetabilis immediate oꝑat᷑.rõnalis vᷣo oꝑat᷑ median
te ſenſibili. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ ex alia ꝑte. ꝙ req;
rit᷑ mediũ.h̊ nõ eſt niſi in quadã ↄgruitate rei vtriuſqʒ
generis adinuicẽ diſtãtis.nñ quo ad ratõʒ vnionis: ſic
enĩ ignis ⁊ terra in ſuo genere entia. reqrũt aquam ⁊

aeꝛez ꝓ medijs.cũ aũt veniũt ad mixtionẽ. vnũquodq;
alteri miſcet᷑ fit vnũ cũ illo.vt ꝙ int ignẽ remiſſum a

ſua virtute ⁊ terrã remiſſaʒ a ſua vᷣtute.nõ ẽ mediũ po
nere ĩ mirto.lz ſit ĩ mixtõne:ita ẽ int᷑ aĩaʒ rõnalẽ qdã⸗
mõ ⁊ ſuũ coꝛpꝰ.In aptatõe.n.ipᷣa media vtrobiq; int⸗
cidũt.in vnione vᷣo ĩ termĩo ñ ẽ mediũ int aĩaʒ ⁊ coꝛpꝰ
Hec aũt oñdit alia rõ ſupᷣdicta ſumpta ex illa ꝑte.loꝗ
tur.n.de medio in adaptatõne.

embrum tercium

Sterciũ quo querit᷑.vtꝝ eo mõ qͥ hñt me
diũ.hẽant vnũ vel plura. ꝓpter maximã
diſtantiã:nõ.n.aĩa rõnalis ẽ vltimũ ĩ ge
. re incoꝛpoꝛeoꝝ: nec coꝛpꝰ primũ in ge
nere coꝛporeoꝝ.ſᷣ̊ vltimũ.Querit᷑ q̊. vtꝝ vnũ tm̃ ſit ex
ypte aie.⁊ alteꝝ ex ꝑte coꝛꝑis:an plura vtrobiq;. Et vi
tet᷑ ꝙ vnũ tm̃ ex ꝑte aĩe.⁊ vnũ ex ꝑte coꝛꝑis.ꝑ ᷣ qð dic
aug.in ſupᷣdictis auẽtibo in li.de aia ⁊ ſpũ.¶ Pretea
inteꝛ aĩaʒ rõnalẽ ⁊ coꝛpꝰ ex ꝑte aĩe rõnalis eſt vis ſen⸗
ſibilis vłᷣ vegetabil.erx ꝑte coꝛpis ſpũs.̊ᷓ vtrobiq; ſuffi
cit vnũ mediũ.¶ Cõtra.aĩa rõnalis eſt ſuba incoꝛpo⸗
rea motiua cognoſcitiua ſepabilis ſiue nõ œpendẽs a
coꝛꝑe:coꝛpꝰ vᷣo cui vnit᷑ tanꝙᷓ oꝛgano ſine ꝑfectibili.eſt
coꝛpus ↄpoſitũ ex elemẽtis ↄplexionatũ.Ex ꝑte vo in⸗
coꝛpoꝛei eſt ſuba incoꝛpoꝛea motiua.ñ ognoſcitiua.in⸗
ſeꝑabilis a coꝛpe.ſ.vegetabili.⁊ ſuba incoꝛpoꝛea moti⸗
ua ⁊ cognoſcitiua inſeꝑabilis.ſ.ſenſibilł:⁊ ita dno ſũt
media. Ex altera voo parte eſt coꝛpꝰ ↄpoſitũ ex elemen
tis.ñ ↄplexionatũ ⁊ coꝛpꝰ ñ ↄpoſitũ ex elemẽtis.⁊ iſia
duo ſunt media.⁊ iſta qtuoꝛ erũt media int aiaz rati⸗
onaleʒ ⁊ ſuũ coꝛpꝰ:duo ex vna ꝑte.⁊ duo ex altera: ſpi
ritus.n.eſt coꝛpus nõ ↄpoſitũ ex nad A⸗ vo ẽ

coꝛpꝰↄpoſitũ er elemẽtis ̊ ñ ↄplexionatũ.¶ Ad quod
dom. ꝙ eo mõ quo ↄtingit eſſe media qᷓtuoꝛ. bʒ media
ſupᷣdicta.¶¶ Ad obiectũ aũt in ↄtrariũ dðm ⁊.ꝙ aug.ĩ

li.de aĩa ⁊ ſpñ loquit᷑ de bis medijs que ꝑtinẽt ad vgni

tionẽ vel motũ ſenſualeʒ. vbi tm̃ requirit᷑ vnũ medium
ex ꝑte aĩe.alteꝝ ex ꝑte coꝛꝑis:ex ꝑte aĩe ſenſualitas.ex
ꝓte coꝛꝑis ſpũs aĩalis ꝗ vocat᷑ fantaſticꝰ:⁊ tũc dꝛ fan⸗
taſticũ ñ coꝛpꝰ.qꝛ ñ eſt coꝛpulẽtũ: ſenſualitas vo dicit᷑
ſpũs.q ñ hʒ oꝑatõʒ pᷣter coꝛpꝰ quẽadmodũ aĩa ſm in⸗

tellectuʒz. -—.
Euempbri quartuz

, . G quartũ quo querit᷑ de mõ vnionis aĩe

rõnalis cũ coꝛꝑe.Cũ.n.multi ſint modi
iũctionũ. Eſt.n.vnũ ↄpatõne.quo ma⸗
teria ⁊ foꝛma vniũt᷑:vnũ ↄtinuatõe.ſicut

ptes quãtitatis ↄtinue:vnũ ↄtiguatõe. ſicut ligna 2 la

pides in domo:vnũ colligatõne.ſicut membꝛa ĩ coꝛpe:
vnũ ↄmixtõne.ſicut elemẽta ĩ elemẽtato:vnũ oplexiõe.
ſicut hũoꝛes in coꝛꝑe ↄplexionato:vnũ impᷣſſione.ſiẽ fi
gura ⁊ cera: vnũ inſertu.ſiẽ ſurculi in ſtipite.Põt q̃ri.
vtꝝ aliquo iſtoꝝ modoꝝ dicat᷑ aĩa vniri coꝛpoꝛi. Et vi
det᷑ ꝙ nõ pᷣmo mõ. qꝛ fſoꝛma ñ hʒ eſſe pᷣter materiã. ſed

fectionum inter ſe.

aia bʒ eſſe pter coꝛpus:nõ dicũt᷑ vnũ illo mõ. Nec di
cũt᷑ vnũ ↄtinuatioe.qꝛ ↄtinua terminũ bñt vnũ.ſeo in⸗

coꝛꝑale nõ hzʒ rerminn. 31 eſt vnũ ↄtiguatõne. cũ eo⸗
rũ ſunt termini ſimul.i
nũ nõ hʒ. Ylnũ aũt colligatõne ñ erit.quia ea que ſunt
vnũ colligatõne. habẽt cõgrue ligamentũ coꝛpale.In⸗

coꝛpoꝛeũ aũt nõ bʒ ligamentũ coꝛpale.̊⁊c. Non ſunt
vnũ ↄmixtione.qꝛ illa diuidũt᷑ vſq; ad mima:indiuiſi⸗

bile ᷣo quod eſt aĩa nõ recipit diuiſionẽ.̊ nõ ñ ẽ vnuʒ

mixtione. Nec eſt vnuʒ complexione.quia illud funda
tur ſuꝑ vnum mixtione.ꝗᷓ ⁊c.Mec eſt vnum impᷣſſione

quia foꝛma nõ eſi principiũ mouendi in illis. Pretea

diuidit᷑ pᷣm diuiſioneʒ materie. nõ ſic aũt eſt in aĩa.g

nõ eſt vnitas impreſſionis.iQec eſt vnũ inſertu.q;ꝛ q

inſerit᷑ dependet ab eo cui inſerit᷑.⁊ vtrunq; vitaʒ bʒ ·

Mec aũt dependet coꝛpus ab aĩa quo ad vitam: reſtat

Sꝙ nullo modo dicet᷑ vnio aĩe 2 coꝛꝑis.¶ Pret ea.foꝛ/
ma babet vnitatẽ cum coꝛꝑe.a aĩa rõnalis cuʒ ſuo coꝛ

poꝛe.⁊ anima ſenſibilis in brutis. vegetabilis in pla⸗
tis. Poteſt queri.in 6 attendit᷑ differentia iſtarũ ꝑ⸗

7 ſe habet ad moduʒ foꝛme cum materia. Sed diſtin⸗
guendum eſt. ꝙ eſt foꝛma prima que ꝑficit materiã.ſic
ſunt foꝛme elemẽtares.⁊ in talibus foꝛma pficit ſimilłr
totã materiaʒ 2 quãlibet ꝑteʒ. vt totus ignis ẽ ignis.
quelibet ꝑs eius eſt ignis:⁊ ad hũc modũ ſunt foꝛme
naturales.que ſunt prime ↄmixtõnis. ſicut ẽ ĩ metallo
hmõi mineralibo:totũ.n.auꝝ eſt aurũ.⁊ quelibet ꝑs
auri eſt auꝝ:ſicut eſt de omĩbo formis materialibus qᷓ
plurimũ appropinquãt ad ſuã materiazʒ. Eſt iteruʒ foꝛ
ma naturalis que ꝑficit totum 2 ꝑtem. ſed non ſimilit
ſicut eſt aĩa ſenſibilis in brutis.⁊ vegetabilis in plan
tis. In hoc.n. habent ↄuenientiã: totu.n.aĩal eſt aĩal.
ſ nulla ꝑs aĩalis eſt aial.ſ̊ plurime ꝑtes ſentiũt.Siłr
quelibʒ ꝑs plante vegetat᷑. ᷣ nõ quelibʒ eſt plãta. Sic
&nõ ſimilit ꝑficit᷑ totũ ⁊ quelibʒ ꝑs: ⁊ hec foꝛma plus
elongat᷑ a materia.hʒ.n.aliquã indiuiduatõʒ pᷣt ma⸗
teriã. Eſt aũt tercia foꝛma que ꝑficit totum. ita ꝙ nul⸗
lam eius ꝑteʒ: ſicut aĩa rõnalis totũ.n.eſt hõ.nulla at

— „

ꝑs hoĩs eſi homo.nec etiã intelligit:totuʒ gͤintellectm̃
eſt. ita ꝙ nulla ꝑs.vñ nulliꝰ ptis dicit᷑ actus. In plan:
tis aũt ⁊ ſenſibilibo nõ ſic erat.ſᷣ ꝑs vegetabat aut ſen

tiebat: 2 ideo iſta foꝛma que ꝓſicit ita totũ.q; nullaz ꝑ⸗

tem. eſt vltima in genere foꝛmaꝝ naturaliũ. 4 Adhuc
etiã addẽdũ eſt.ad dꝛñtiazʒ vegetatiue ſenſitiue. Naz

aĩa vegetatiua etſi nõ ſitłr ꝑficit totũ vt ꝑteʒ. tñ partici
pat quelibet ꝑs vegetatõz ⁊ bec ꝑtes alalis hñt. Sen

fitiua vᷣo aĩa nõ ſic ꝑficit quãlibet ꝑteʒ vt ſentiat.ſicut

ſunt oſſa.pili.⁊ hmõi.ideo accedit plus ad diſtinctõz:
mẽbra vᷣo oꝛganica hoĩs ſenſuʒ hñt ⁊ vegetatõʒ. 2 nul
lũ bñt intellectũ:hᷣ eſt finis diſtinctõis ? indiuiqua⸗
tõnis naturalis.4¶. TPer hec põt patere qualr rñdẽdũ
eſt ad obiecta.Iʒ.n.quedã ſit ſilitudo aĩe ⁊ coꝛpoꝛis ⁊
foꝛme ad materiã. tũ eſt ſimilitudo m modũ is dictũ.
Eſt. n. aia h aliqd pᷣter ſuã materiã.qð nõ ẽ dicẽ in for
ma naturali ſimpłr: vñ ñ eſt ibi ꝓprie actus materie.
ſ actus naturalis coꝛꝑis ↄpleti in ſoꝛma naturali.qᷓ
foꝛma dicit᷑ ſoꝛma coꝛꝑalis:ſic ̊ hbʒ ꝓgriũ moduũ vnio
nis. iõ vocat b. Mern. iſtaʒ vnionẽ ꝓprio noĩe vnita
tem natiuam.in li.ad eugeniũ.v. Patet etiã ex ia dl⸗
ctis. ꝙ ſit drũtia ꝑfectionũ inter animã rõnaleʒ ſenli⸗
bileʒ ? vegetabilez. Alig vo volũt ponẽ drñtiaʒ in ino
onionis. ſm diueriſa media vnientia. vt ponerent lu⸗
men celeſte ſᷣm triplicem differentiam medium inter
perfectionem ? ſubiectum: quod ſi verum eſt tranſcen⸗
Dit noſtram ſpeculatõeʒ.

uod aũt quantũ nõ eſt.termi

d qð dicenduʒ eſt. ꝙ hec vnio
que eſt anime 2⁊ coꝛpoꝛis.a beato Mern. diciẽ natiua:

1

ſi

Nueſtio
Mueſtio. lxiiij. de modo

eſſendi anime rationalis in coꝛpoꝛe.

Onſequenter dicẽ-/

dum ẽ de mõ eſſendi in coꝛꝑe.vtrum ſit

ita ĩ toto coꝛꝑe.ꝙ ĩ nulla ꝑte m eſſenti
am. aut ĩ vna m eſſentiã.ĩ alijs ſᷣm vir
tutẽ . E autẽ ſit ĩ toto.ita ꝙ ĩ nulla ꝑx
te.videt᷑ ꝑ hoc ꝙ actꝰ aĩe rationalis nulli ꝑti conuemt.
nulla eni ꝑs coꝛpis dicit᷑ ĩtelligere.nulla ꝑs dicit᷑ hõ.ſᷣ
totũ dicit᷑ hõ.totũ dicit᷑ ĩtellectus.¶ Pꝛeterea.ph̊s dic.
ꝙ nulliꝰ ꝑtis coꝛꝑis dicit᷑ actꝰ.ſed nec etiã coꝛꝑis. cũ i⸗
telligere ſit pᷣter coꝛpꝰ.quomõ diceret᷑ eſſe in qualibet ꝑ⸗
te vel iu aliqua ꝑte..¶ Pꝛeterea.anima ſenſibilis ſm po
tentiã ſuã.determĩat ꝑtem coꝛꝑis. vt ſᷣm vim auditiuã
determĩat aures.Fᷣm viſiuã oculos.ꝛ ſic de alijs.non ſic
autẽ ẽ de ĩtellectia.que ẽ actus aĩe rõnalis.ergo aĩa rõ⸗
nalis nõ dicit᷑ eſſe ĩ aliqua ꝑte coꝛꝑis.ergo ẽ in toto con
iuncto.Similiter dicit phᷣs.ꝙ ſimiliteꝛ ẽ de ĩtelligeꝛe.⁊
de texere vel edificare.ſed texeꝛe vel edificare ſunt ipſiꝰ
cõiuncti totiꝰ.ergo ĩtelligere. (Eotra. aĩa ẽ ſubſtãtia
ĩcoꝛporea.⁊ iõ nõ ẽ ſitualis.⁊ ẽ in coꝛpoꝛe.⁊ ideo aliquo
modo localis.cũ ergo mouet᷑ coꝛpus.erit ſᷣm ꝑteʒ ĩ vno
loco.⁊ ſᷣm ꝑtem in alio.ergo aĩa cũ ſit ꝑ accides in loco
erit ſᷣm ꝑtem in loco huiꝰ ꝑtis.⁊ ſᷣm ꝑtem ĩ loco illiꝰ ꝑ⸗
tis.ergo pari rõne ĩ locis aliarũ ꝑtium.⁊ ita erit vbiq; ĩ
corꝑe.ſed eſſe in loco coꝛꝑali nõ dicit᷑ niſi rõne coꝛꝑis.
ergo erit in qualibet ꝑie coꝛꝑis.¶ Pꝛeterea. dicit᷑ in li.
de aĩa ⁊ ſpiritu.ꝙ ẽ in qualibet ꝑte coꝛꝑis.nec in maio
ri maioꝛ.nec in minoꝛi minoꝛ./ itẽ aĩa ẽ ſimplex. ergo
nõ habet ꝑtem extra ꝑtem.⁊ m ſubſtantiã eſt in coꝛꝑe.
cũ ergo ſimiliter ſe habet ad ꝑtem coꝛꝑis.erit ĩ qualibet
ꝑte coꝛpis tota. autẽ ſit pricipaliter in aliqua ꝑte
coꝛꝑis.videt᷑ ꝑ hoc.ꝙ a coꝛde fit expãſio caloris vitalis
ꝑ totũ coꝛpꝰ.in vigilia ⁊ ĩ ſomno fit reditio ad interiꝰ.
I Preterea.in mouẽte fit reditio caloꝛis ad coꝛ. ſpiritꝰ
etiã vitalis dicit᷑ eſſe pꝛicipaliter ĩ coꝛde. Ex quibo colli
gitur.ꝙ aĩa q̃ eſt principiũ vite ſit ĩ coꝛde.¶¶ Preterea.ꝑ
ſimile accipit᷑ hic.ſicut enĩ rex ĩ vna ꝑte regni ſui ẽ ꝑ eſ-
ſentiã ⁊ ĩ alijs ꝑ virtutẽ.aĩa autẽ ſic ẽ in coꝛꝑe ſicut rex ĩ
regno.ergo ĩ vna ꝑte coꝛꝑis ẽ ꝑ eſſentiã.in alijs ꝑ virtu
tem.ſed H̊ nõ ẽ niſi in pricipali.prĩcipalis autẽ ꝑs a q̃ ẽ
motꝰ ẽ coꝛ.ergo ẽ in corde. ¶ Cõtra.virtꝰ aĩie ẽ ſimplex
ſicut ſubſtãtia eiꝰ.ergo cũ ſit ĩ qualibet ꝑte eiꝰ.erit ſim⸗
plex ĩ pluribo locis ſimul.⁊ virtꝰ ſua nõ leꝑatur ab eſſẽ⸗
tia ſua.ergo erit ſimul in ſingulis ꝑtibus coꝛꝑis.ergo ñ
eſt tm̃ eſſentialiter ĩ coꝛde. Pꝛeterea.ſi eſſet ĩ coꝛde ſᷣm
eſſentiã tm̃.cõmetiret᷑ ſe toti coꝛꝑi vel alicui ꝑti eiꝰ.ſʒ ſi
ue ſic ſiue ſic.eſſet ſitualis.quod cũ nõ ſit.nõ erit eſſen⸗
tialiter ĩ coꝛde.⸗ OPreteꝛea.videamꝰ animã iĩpediri ĩ oꝑi
bus ſuis.pꝛĩcipaliter que ꝑtinẽt ad cognitionẽ rationa⸗
lem ꝑ ipedimentũ exiſtẽs ĩ capite aut ĩ cerebꝛo.ergo ſi ẽ
alicui pricipaliter.dʒ dici eſſe ĩ cerebro.¶ Hoc etiam vi
detur ꝑ ſimile.ſicut enĩ deꝰ dr eſſe ĩ mũdo vbiq;.pꝛicipa
liter tñ ĩ celo.q̃ ẽ eminẽtiſſima ꝑs.ita aĩa ĩ coꝛꝑe.princi⸗
paliter vðo ĩ eminẽtiſſima ꝑte.ſed h̊ ẽ caput.ergo aĩa ẽ in
capite.hoc etiã vr.qꝛ ſitꝰ oꝛganoꝛũ ſenſibiliũ ſunt ĩ capi
te.¶ Ad qð dicendũ.q ẽ loꝗ de aia rõnali.vel rõne ſue
eſſentie.vel rõne quarundã viriũ.ſimilit ẽ loꝗ de ea vt ẽ
ꝓfectio.⁊ vt eſt agẽs in coꝛꝑe.Si ergo fiat ſermo de aia
rõnali ꝓut ẽ ꝑfectio.dicendũ ẽ.ꝙ ita ẽ totiꝰ perfectio.q;
nulliꝰ ꝑtis.ſi vᷣo fiat ſermo de ea in rõne agẽtis.dicẽduʒ
eſt.ꝙ diuerſa ẽ eiꝰ actio.hʒ enĩ actionẽ ꝑtis ĩtellectiue.
7 Fm hoc duplicit᷑ accipit᷑.Eſt enĩ quoddã itelligere nõ
dependẽs aliquo mõ a coꝛꝑe.⁊ ꝙ tum ad illũ actu nec di
citur eſſe ĩ ꝑte coꝛꝑis nec ĩ toto.Alio vᷣo mõ dicit᷑ intelli
geꝛe cuʒ fantaſmate.⁊ ſm hoc dicit᷑ media cellula capi⸗
tis logiſtica ſiue rõnalis.⁊ hoc mõ dicit᷑ determinare ſi
bi ꝑtem coꝛporis in ꝑte capitis.Et ſic videt᷑ illud intel⸗
ligi quod dicit phᷣs.ꝙ ſimiliter videt᷑ de texere vel ediſi⸗

% % *

lxuij.

care a intelligere. Alio pᷣo mõ erat ĩtelligere aĩe nõ con

iuncti.inq;tum coniunctũ habet iterũ actionẽ ꝑtis mo⸗

tiue.⁊ ſᷣm hoc põt ĩtelligi.vel ratione motꝰ affectionis.
vel motus vitalis. vel motꝰ localis. Si ratiõe motꝰ vita
lis.ſic primo in coꝛde. Si ratione motus localis. ſic eſt
vbiq; in coꝛpore. Si ergo querat᷑ de aĩa.ratione eſſentie
aiſtimguendũ eſt m modos dictos.tamẽ eſt vbiq; eſſen
tialiter. ⁊ nõ ẽ in maiori maioꝛ.vel in miori mĩior. Hoc
autẽ indicat motꝰ vitalis ⁊ motꝰ localis. ꝙ ſit vbiq; in
corꝑe. Intelligere autẽ primo mõ dictũ.⁊ velle quod ei
reſpõdet.⁊ ſi ſint anime rationalis exiſtẽtis per eſſentiã
in coꝛꝑe.nõ tñ hoc declarãt.cum ipſiꝰ aĩe ſeꝑate ſint hi
actus.⁊ fortaſſe verius ⁊ ꝑfectius.Ex iam dictis poſſũt
ſolui ea q ſupra differenter ſunt obiecta.

¶ Dueſtio. lxv. de conſide

ratione virium anime rationalis.

Ompleto tractatu

ꝑtinente ad cõſiderationẽ ſm ſe. ꝓcedẽ
dũ ẽ cũ adiutorio iheſu xpᷣi.ad cõſidera
tionẽ viriũ.¶ Prĩo ergo queꝛẽduʒ t᷑.an
— 0 aĩa ſit ſua potẽtia.¶¶ Scðo.vñ ſit diſtin
ctio viriũ ſiue potẽtiarũ.¶ Oeiĩde de ſinguł viribo ĩ ſpe⸗
cie.in queſtionibus ſequentibus.

lembrum pꝛimuz

ð pꝛimũ ſic.auguſti.in lib.ð anima ſpi
itu. Anima pᷣm ſui oꝑis officiũ.varijs nũ⸗
upat᷑ nomibo.dr̃ nãq; aĩia dum vegetat.ſen
us dũ ſentit.animꝰ dũ ſapit.mẽs dũ intel⸗
igit.rõ dũ diſcernit.memoꝛia dũ recordat᷑.dũ vult vo⸗
lũtas.iſta tñ nõ differũt ĩ ſubſtãtia quẽadmodũ ĩ nomi⸗
nibo.qm̃ oĩa iſta vna ſunt aĩa.ꝗꝓprietates quidẽ diuerſe
ſʒ eſſentia vna.ex quo relinꝗtur ꝙ; aĩaẽ ſue vires.¶ Itẽ
Aug.ĩ eodẽ.hʒ aĩa naturalia.⁊ illa oĩa ẽ.potentia nãq;
eiꝰ atq; vires idẽ ſũt.ꝙ ipᷣa hʒ accidẽtia?⁊ illa nõ ẽ.ſue vi
res ẽ.ſue virtutes nõ c.nõẽ enĩ ſua prudẽtia.ſua tem ꝑã
tia.ſua iuſtitia.ſua foꝛtitudo.potẽtie aĩe ſunt rnabili⸗
tas ⁊ irꝛationabilitas.potentia tñ pñt dici vires ⁊ vires
potẽtie. Ex his verbis Aug.videt᷑.ꝙ aĩa ſit ſue potẽtie.
Itẽ ſicut materia prĩa poſſibilis ẽ ad ſuſceptionẽ oĩim
foꝛmaꝝ naturaliũ.ſic aĩa hʒ potẽtiã ad ſuſceptionẽ oim
ſpecierũ.ſʒ materia pꝛia ẽ ſua potẽtia.qua eſt ſuſceptiua
oĩm foꝛmarũ naturaliũ.g potẽtia ſuſceptĩa ſpecieꝛũ ĩtel
ligibiliũ ⁊ ĩſenſibiliũ ẽ ipa aĩa.ergo aĩa eſt ſue potentie.
Si neget᷑.ꝙ materia pria nõ eſſet ſua potẽtia.Cõtꝛa.
In omnibo materialibo ẽ potẽtia recipiẽtis ꝑ aliud.⁊ il
lud ẽ materia prĩa.ergo materia prima ẽ receptibił ſor
marũ ꝑ ſeipſam.nõ ergo ĩ ea ẽ differẽs id qð ẽ ipſa ⁊ ipᷣa
potẽtia.ergo ſimilit᷑ eꝛit ex ꝑte ſpũalis ſubſtantie.qꝙ ipᷣa
erit receptibilis foꝛmarũ ꝑ ſeipſam.¶Cõtra nõ ẽ idem
anime ſuũ eſſe ⁊ ſuũ oꝑari.ergo nõ eſt idẽ quo eſt.⁊ quo
oꝑatur.ſʒ quo ẽ.eſt a ſua eſſentia.quo oꝑatur. eſt a ſua
potẽtia.ergo nõ ẽ idẽ ⁊c᷑.¶¶ Itẽ ĩ deo qꝛ nõ differt eſſe ab
oꝑatione(operationũ dico qua oꝑatur)idẽ eſt nõ diffe
rens eſſentia ⁊ potẽtia.̊ cũ in aĩa nõ ſit idẽ eſſe ⁊ oꝑari.
nõ erit idẽ ĩ aĩa eſſentia ⁊ ſua potẽtia. Itẽ potẽtia ani⸗
me eſt ꝑs virtualis ipſiꝰ.aĩa vo totũ virtuale.ẽ ĩ pluribo
potẽtijs.nõ ẽ ̊ aĩa q̃libet ſuarũ potẽtiarũ.i Itẽ ſi eſſen⸗
tia aĩe nõ ẽ differẽs a potẽtia.cũ aĩa ſit ſimplex.nõ vide
bit᷑ niſi vna potẽtia.q̃cũq; enĩ vni ⁊ eidẽ ſũt eadeʒ.ĩter ſe
habẽt eadẽ.nec ẽ ita dicẽ ſicut ĩ trinitate.vbi nõ ẽ poten⸗
tiarũ diſtictio ſiue viꝛiũ.i¶ Itẽ ſi eſſet vna virtus anime.
cõſequeret᷑ ꝙ vna oꝑatio.qꝛ omnis vis creata. cũ ſit di⸗
ſereta.t᷑mĩata ẽ ad oꝑatõnẽ diſcreta ⁊ ſingularẽ prio⁊ ꝑ
ſe. videbit᷑ ergo idẽ eſle ſentire ⁊ itelligẽ apprehẽdẽ ⁊ mo
uẽi. vł ad ſe ĩuicẽ ↄſeqꝗ.¶ Adhuc dicũt qda ꝙ ĩ nlło alio
oꝑaꝰ ẽ idẽ eẽntia r̃i qʒ ſua potẽtia.vñ dict ꝙ aĩa ñ ẽ idẽ ĩ

2
—

eſſentia qð ſua potẽtia.dicũt tñ ꝙ ſunt idẽ in ſubſtãtia.

ſicut enĩ nõ ẽ ioẽ eſſe ⁊ oꝑari.ita nec eſſẽtia ⁊ potẽtia.eſ
ſentia eni anime ẽ illud ꝑ qð aĩa ad aliud ẽ efficiẽdũ vel
recipiendũ. dicunt tñ ꝙ idẽ ẽ ĩ ſubſtãtia.eo ꝙ aĩa ñ ſub⸗
ſiſtat ſine ſuis potẽtijs.nec eti ĩtelligat᷑.nec ipſe poten⸗
tie ſine aĩa.ydẽptitas ergo quã ponit aug.referẽda ẽ ad

ſubſtãtiã nõ ad eſſentiã.4· Ad ̊ qdð obijcit᷑ dicẽdũ ẽ. q ⁊

ſi pria materia ẽ receptibilis foꝛmarũ ꝑ ſeipſaʒ ⁊ non ꝑ
aliud.er hoc nõ ſequit᷑.ꝙ ſit ſua potẽtia.ſicut nec ſequit᷑
aĩa ſeipſa viuit. eſt ſua vita.Preterea.⁊ ſi matẽia pꝛĩa

eſſet ſua potẽtia:non ꝗpter hoc ſequeret᷑.ꝙ aĩa eſſet ſua

potẽtia.qꝛ materia pria ẽ illud ĩ quoẽ vltia reſolutio ex
ꝑte coꝛpoꝛaliũ.ſiue ſuſceptibiliũ foꝛmarũ coꝛꝑaliũ.aĩa
autẽ nõ ẽ id ĩ qðẽ reſolutio ex ꝑte ſpiritualiũ. ſiue ſuſce⸗
ptibiliũ foꝛmarũ ſpũaliũ.aĩa enĩ c reſolubilis in ſuã for
mam ⁊ materiã.ſiue ĩ ſuũ qð ẽ ⁊ quoẽ.

Enſequẽter ſuppoſito.ꝙ aĩa nõ ẽ ſue vires

quẽte
m eſſentiã.licet aliquo mõ ſᷣm ſubſtãtiam.
Querit᷑.vtruʒ vna ſit vis tm̃. aut plures.
¶(¶!qSecũdo.ſi plures.vtrũ omẽs debẽt dici ꝑ
tes anime.an quedã ſic.quedã nõ.4 Tercio ſᷣm ꝗd ac⸗
ci piatur diuiſio virium.

ticulus primus

virtus in ſpũalibo ſeꝗ videt᷑ foꝛmã ab vnita⸗
te. ergo foꝛme ſeꝗtur vnitas virtutis.ſicut.n.
ĩ coꝛꝑalibo vnitatem ſoꝛme ſequit᷑ vnitas nature.forma
autẽ dẽ iniꝙtũ ꝑficit eſſe.natura inqᷓtũ ẽ pricipiũ motꝰ.
ſic ĩ ſpũalibo foꝛma qr̃ initũ pficit eſſe.motꝰ vo inqᷓtuʒ
ẽ pricipiũ actꝰ.Ex hoc ergo vr. ꝙ vna deberet eſſe virtꝰ
aĩe.cũ ſit vna foꝛma.vel ſi aĩa rõnalis ẽ vna foꝛma ꝓut
autẽ ẽ ſenſibilis ẽ alia foꝛma. ꝓut ẽ vegetabilis alia. ſic
dicũt quidã.adhuc nõ dicerent᷑ niſi tres vires.ſᷣm teꝛna
riũ formarũ.q¶ Preterea.ĩ prio ẽ vmtas viꝛtutis ſiẽ vni
tas eſſentie.ĩ creatura autẽ cũ nõ ſit repugnãtia. vt vna
ſit virtꝰ ſicut vna ẽ eſſentia.quẽadmodũ repugnat crea⸗
ture vt virtꝰ ſit idẽ oĩno qð eſſentia.hoc eni dẽ ꝓpriũ dei
poſſibile ẽ ergo creaturã aliquã ĩ hoc aſſimilari prĩo.il⸗
la autẽ cõſequẽter ẽ ſpũalis.vt angelꝰ aut aia rõnalis.
habehit ergo vnitatẽ virtutis quẽadmodũ vnitatẽ eſſen
e cra ian io entis ꝑ vnũ ⁊ multa.prioꝛ ẽ qᷓ; per
idẽ ⁊ diuerſum. Si ergo dʒ accipi differẽtia ĩter creatu
rã ⁊ creatorẽ ꝙᷓtũ ad virtutẽ.accipiet᷑ priꝰ penes vnita⸗
tẽ ⁊ pluralitatẽ.qꝙᷓ penes ydẽptitatẽ a diuerſitatem.ſi ̊
creatura differt a creatoꝛe ĩ hoc. ꝙ virtꝰ ĩ creatura noẽ
oĩno idẽ qð ſua eſſentia. ſic diſſert ĩ hoc.q bʒ ꝑ plurali⸗
tatẽ virtutis.qð hʒ creatoꝛ ꝑ virtutis indiui ionẽ.xt cre
ator agit vna virtute omẽ qð agit.creatura vᷣo agat plu
ribus virtutibo differentia.⸗ Oreterea. aĩa rõnalis ad
imaginẽ cõdita.ẽ ipſiꝰ creatoꝛis.ſʒ ĩ creatore eſt vnitas
eſſentie 2 virtutis. ⁊ differẽtia ꝑſonalis. ergo in aĩa erit
p̃ᷣter vnitatẽ eſſentie aliqua pluralitas.nõ niſi viꝛiuʒ.eꝛ
go aĩa hʒ pluralitatẽ viriũ aut virtutũ.¶ Ad qð dicen
dũ .· ꝙ aĩa hʒ pluralitatẽ viriũ.q Ad obiectũ autẽ in cõ⸗
trariũ dicẽdũ ẽ.ꝙ non ẽ ſimile de virtute reſpectu foꝛme
que ẽ ſubſtãtia.⁊ de natura.i Qatura enĩ ꝓrie.a primo
reſpicit multiplicationẽ foꝛme ĩ mateꝛia.ĩ gbus ẽ poſſibi
le multiplicari. ſicut natura ignis vt multiplicaret for⸗
mam ignis. ſi reſpicit aliũ modũ.hoc ẽ inqtũ ad hunc
oꝛdinat᷑. In illis autẽ ĩ gbus nõ ẽ multiplicatio forme.
vt ĩ ſole ⁊ huiꝰmõi.determiat ſpeciẽ motꝰ.vt vni nature
vnꝰ reſpõdeat motꝰ.virtꝰ autẽ reſpicit actũ. actꝰ autem
diuerſi ſunt eſſentie cõpoſite.oʒ qᷓ intercidere diuerſita⸗
tem viriũ. Ad ſcm vo dicendũ c.ꝙ differẽtia creatu⸗
re ad creatoꝛc.nõ tm̃ attendit᷑ ĩ hoc ꝙ ẽ idẽ motꝰ qʒð eſẽ
tia.ſʒ in hoc ꝙ vniꝰ eſſentie ꝑfecte ſunt plures virtutes.

—

q ꝑticulariter agũt.cũ ꝓrimũ ipſum vna virtute natuꝛa
liter agat.

„ uale.

Ddprimũ. vna ſit vis ti.arguit᷑ ex hoc.q

actꝰ tũc q̃

Articulus ſecundus.

nõ. M omẽs.videt᷑ ꝑ h.ꝙ aĩa dẽ eſſe totũ vir
tes autẽ eiꝰ ſunt vires vel virtutes.toti eni reſpõ
. gdet ꝑs.ergo quelibet potẽtia dʒ dici ꝑs aĩe. ¶ Cõtra ꝗn
q; lenſus nõ ſũt quinq; ꝑtes aĩe.ſimilit᷑ in vegetabili au⸗
ginẽtatiua nutritia generatia nõ dicunt᷑ tres partes aĩe
quẽadmodũ dicimꝰ ꝑtem intellectiuã ſenſitiuã ⁊ vegeta
tiuã.ergo nõ oĩs potẽtia ꝑs ẽ anime.¶ Pꝛeterea videt᷑.
ꝙ nulla potẽtia ſit ꝑs anime.Dicit aug. tota eſſẽtia aĩe
ĩ ſuis potẽtijs cõſiſtit.nec ꝑ ꝑtes diuidit᷑ cuʒ ſit ſimplex

ĩoiuidua.ꝗ potẽtie nõ ſunt ꝑtes.¶¶ Ad qð dicendũ ẽ.

ꝙ nõ omnes vires debẽt dici ꝑtes amme. ꝗprie accipiẽ⸗
do voca bulũ.Si vᷣo extendat᷑ ꝙ ꝑtes dicant᷑.eo ꝙ ꝑticu⸗
lant poſſe anime ꝑ actꝰ differẽtes.ſm ̊ poſſunt dici par
tes.⁊ H̊ mõ dicit aug.quadã ſimilitudie dẽ habere ꝑtes.
Ille vᷣo ꝓprie dicunt᷑ ꝑtes.que ꝑticulãt ſubſtãtiaʒ aĩe vł

multiplicatã oſtendũt.verbigr̃a.Sẽſibilis in brutis.ve

getabilis ĩ plãtis rõnalis:vel itellectiua in bominibus.
multiplicãt ſubſtantiã anime vel multiplicataʒ oſtẽdũt.
Alia ẽ enĩ ſubſtãtia anime rõnalis ĩ homĩe. alia ſenſibi
lis ĩ bruto.alia vegetabilis ĩ plãta.vnde iſte tres poten
tie ꝑtes aĩie dicunt᷑ ſᷣm phos.eti ĩ homĩe he tres poten
tie fundant᷑ ĩ tribo ſubſtãtijs.nõ ſic autẽ de ꝗnq; viribus
ſenſuũ.vel alijs differẽtijs potẽtiarũ.Si vo dicant᷑ ꝑtes
q̃ cõſtituũt ſubſtãtiaʒ.ſᷣm hoc aĩa nõ dr̃ hꝛe has viꝛes ꝓ
ꝑtibo.nõ enĩ ex aligbus viribo.ſubſtãtia anime cõſtitui
tur. Sʒ nec aĩa dr̃ hẽe ꝑtes eo mõ quo cõtinuũ dicit᷑ ha
bere ꝑtes dr̃ vel diſcretũ.⁊ H̊ mõ dicit aug. ꝙ aia cuʒ ſit
ſimplerx.nõ dẽ habere ꝑtes veritate cõpoſitiõis. 4¶ Per

iãdicta patet qualit reſpõdendũ ẽ ad obiecta.ꝑs eni dẽ

triplex.ingrediẽs cõpoſitionẽ.⁊ ſic non dẽ habere ꝑtes
veritatis cõpoſitiõis ad modũ cõtinui vel diſcreti.vlł cõ
comitãs multiplicationẽ ſubſtãtie.⁊ ſic dicunt᷑ rõnalis
ſenſibilis ⁊ vegetabilis ꝑtes.vel q̃ ꝑticulqt poſſe anime

ꝑ actꝰ differẽtes.⁊ ſic alie vires dicunt᷑ ꝑtes.⁊ he ꝓprie

dicunt᷑ ꝑtes virtuales.q̃ i vna ſubſtãtia aie cõueniũt et
differũt ꝑ actꝰ differẽtes in ſpecie.

ticulus terciuns

D terciũ quo querit᷑.ſᷣm ꝗd accipit᷑ diuiſio ꝑ
tiũ anime vel diſtictio viriũ.aut enĩ diſtiguũ⸗
tur ꝑ actꝰ. vel ꝑ oꝛgana.aut ꝑ obiecta. Si gꝑ
unt differẽtie actuũ.he eſſent differẽtie viriũ.
ſʒ opĩo ⁊ ſciẽtia ſũt duo actꝰ.eꝛgo ĩtellectꝰ a quo ꝓcedit
ſciẽtia.⁊ a quo ꝓcedit opinio.ſũt due vires.qð cu ñ ſit.
nõ attẽdit᷑ oĩno diuiſio virium ᷣm differẽtias actuum.
¶ Preterea.differũt actꝰ ĩ actu. ſᷣm ꝙ ſunt reſpectu di
uerſoꝛũ qualitatũ.Eſt eni aliꝰ actꝰ ĩ actu reſpeetu cali⸗
di ⁊ frigidi.⁊ reſpectu mollis ⁊ duri.⁊ reſpectu hunidi
7 ſicci.⁊ ita de alijs.⁊ tñ ſenſum dicimꝰ eſſe vnũ ĩ ſpecie
ſiue tactũ.&̊ nõ ẽ differẽtia viriũ.q; autẽ nõ differant ſᷣm
differentiã oꝛganoꝛũ.patet ꝑ G̊.qꝛ nõ omnes vires ani⸗
me vtunt᷑ oꝛganis ad eliciendũ actũ ſicut ẽ ĩtellectia.er⸗
go penes differẽtias oꝛganoꝛũ.nõ attẽdit᷑ pluralitas vi⸗
riũ.¶ Preterea.ĩ memoria itelligẽtia ⁊ volũtate h̊ ofiẽ⸗
dit᷑.he eni nõ differũt ſm differentiã oꝛganorũ.ergo ſᷣm
hec nõ attẽdit᷑ differẽtia.nec hoc ẽ ſᷣm differẽtias obie⸗
ctorũ.cũ vnũ ⁊ bonũ ſint diuerſa obiecta.in ſpecie intel
lectiua ſpeculatia ⁊ practica eſſent due vires tm̃.qð nõ
videt᷑.ꝑ verba phi dicẽtis.extendẽte ſe ĩtellectina ſpecu⸗
latiua fit practica. OPreterea. idẽ eſt obiectũ ſenſus cõ
munis ⁊ ꝑticularis.vt viſus ẽ albi.guſtꝰ dulcis.ſenſus
ccis albi dulcis.Similit ĩtellectus agẽs habet pro ob⸗
iecto ſpecies abſtractas a materia intellectus poſſibił.
ſimiliter. ⁊ tamen ſunt due vires. nõ ergo ᷣm differen⸗
tias obiectorum ſunt differentie virium. ¶¶ Preterea.di
uerſa ſunt obiecta in tactu m differentias contrarieta⸗
tis.eadem autẽ potentia tangibilis.ergo nõ attenditur

Bſecundũ articulũ quo querit᷑ vtrũ omnes
vires debeãt dici ꝑtes.aut quedã ſic.quedaʒ

nede
für
reſp
n
lian
ae
geta
hdek,
aei
d
üi.
pie⸗
lcin
par
es.
ed
e
,
it
h
en

,

¶ Nueſtio
differẽtia viriũ vel ydẽptitas m differẽtias obiectorũ.

—

Ad primũ dicendũ.ꝙ pria differẽtia ẽ in ſeipſis · coſe ·
quenter autẽ queda differũt ꝑ actꝰ differẽtes i ſpẽ. que⸗

dam differũt ꝑ oꝛgana.queda ꝑ obiecta. quedã ᷣm ma⸗
terias. Differẽtia autẽ viriũ qua dicit᷑· ꝙ alia ẽ natura⸗
lis. alia vitalis. alia aĩalis ẽ ꝑ ſeipſas. dinoſci tũ põt ꝑ
organa. Oꝛganũ eni naturalis virtutis ẽ epaꝛ. vel qð te
net locũ epatis.vitalis vo ẽ coꝛ vel qð tenet locũ coꝛdis.
aĩalis pᷣo aliqð oꝛganũ ẽ ceꝛebrũ vel aligd loco ceꝛebri.
rõnalis vᷣo ⁊ ſenſibilis ⁊ vegetabilis ſunt vires que bm
ſe differũt. nibilominꝰ tñ dinoſcit᷑ eaꝝ differẽtia ex acti
bus ſpecie differẽtibo. Tꝛes autẽ vires aĩe vegetabilis.
nutritiua augmẽtatĩa generatiua. differẽtes ſüt ĩ ſeipis
2 ſunt cõſequẽtes adinuicẽ ᷣm cõueniẽtiã materiaruʒ.
NAã nutritia oꝑatur ſuꝑ alimẽtũ.augmẽtatĩa ſuꝑ quatũ
ĩ alimẽto.generatia ſuꝑ reſiduũ vtriuſq; naturalit con⸗
tingit tñ alit. verũtamẽ nõ ſemꝑ oꝑatur augmẽtatĩa cuʒ
ĩuenit quantũ ĩ alimẽto.qꝛ qð affert nutritia aliqn ẽ eq̃ᷓ⸗

le ei qð diſſoluit᷑.aliquãdo minꝰ.aliqñ plus. Cũ autem

fuerit minꝰ vel eq̃le.nõ oꝑatur augmẽtatia .ſzʒ cũ fuerit
plus.hoc autẽ nõ quocũq; mõ.nã impiguari eſt de eo ꝙ;
plus exiſtit. ſz cũ km naturalẽ quãtitatè ĩ omnibo exiſtit
diametris. vt ꝑducat᷑ ad cõplementũ.tũcẽ augmẽtatia.
ſemẽ autẽ ẽ de ſuꝑfluo eiꝰ qð ꝑtinet ad eſſe determiatuʒz
in quatitate. ſenſus autẽ diſtinguunt᷑ ſᷣm oꝛgana vł m
obiecta.vis autẽ cognitĩa ĩtellectiua ⁊ motiua penes ob
iecta.vires etiã cognitiue penes obiecta.vires etiã mo⸗
tiue penes obiecta.que etiã nullo genere dicuntur obie⸗
cta. Sic patet ergo.ꝙ differẽtia viriũ non ẽ tm̃ cognitia
penes actiones ĩ oĩ differẽtia actionũ.nec penes oꝛgana
tm̃ nec penes obiecta tm̃.nec penes materias tm̃. nec pe
nes mouẽtia tim.ſʒ ẽ quedã differẽtia viriũ ĩter ſe.que p⸗
cedit omnẽ differentiã iã dictã. At anteʒ manifeſti fiat
ad differẽtias viriũ deſcẽdemus. (babet autẽ aĩa ſiẽ
dicit Rug.vires.ꝗqbus coꝛꝑi cõmiſcet᷑.⸗ H̊ eſt. qꝛ his nõ
oꝑatur ſine coꝛꝑe.q ſunt naturalis.vitalis .aĩalis.que
differũt i aĩali m differẽtias oꝛganoꝛũ.ſQatural ĩ epa⸗
te. vitalis in coꝛde.aialis ĩ cerebꝛo.Qaturalis oꝑat᷑ per
ſpiritũ naturalẽ.vitalis ꝑ vitaleʒ. aialis ᷣo per aĩalem.
Raturali reſpõdẽt vene ꝑ quas trãſmittit᷑ humoꝛ. vita⸗
li reſpondẽt arterie ꝑ quas trãſmittit᷑ motꝰ vitalis. aĩa⸗
li vᷣo reſpondẽt nerui ꝑ quos trãſmittit᷑ ſenſus.⁊ nihilo⸗
minus motus ꝑ neruos motiuos. ſʒ hi cũ arterijs cõue⸗
niunt aliqua ꝑte.¶ Eſt autẽ queſtio de comꝑatione ha
rum viriũ inter ſe. Tlidet᷑ enĩ naturalis eſſe prioꝛ.cuʒ.n.
reſpõdeat vegetatiue.quod patet ex viribo vegetatie. ve⸗
getatiua autẽ pcedat ſenſ itiuã 2 ĩtellectiuã.vitalis auteʒ
ue eſt ĩ coꝛde.reſpõdeat vite ſenſibili. pᷣcedit ergo natu
ralis vitalẽ. ¶ Preteꝛea.videt᷑ ex hoc qð dicit phᷣs.ſicut
apud medicos epar. ꝓrime generatiõis eſt principium.
ita apud eos coꝛ ſcdᷣe generatiõis ẽ principiũ. cum ergo
prima generatio ſit membꝛoꝛũ ex hũoꝛibus. ſcða vo ſi⸗
at ſpirituũ ſicut dicii Auicẽ.mẽbꝛa autẽ opoꝛtet eſſe pꝛiꝰ
vt differãt ſpiritꝰ.erit ergo operatio virtutis naturalis
ante operationẽ vitalẽ. ergo virtꝰ ante viꝛtutẽ. Sed vi
det᷑ contrariũ per hoc.ꝙ vita eſt primus actꝰ aie in cor
pore. alij autẽ ſunt actus cõſequẽtes.vita autẽ tranſmit⸗
titur deſerẽte ſpiritu vitali per mẽbra.erit ergo virtꝰ vi⸗
talis primo operãs ⁊ cõſequenter naturał ⁊ alie. Pre
terea.cor ẽ ſᷣm phᷣm primũ membrũ foꝛmatuʒ in coꝛpo⸗
re.⁊ ꝑficitur vixtute vitali.ergo virtꝰ vitalis ẽ prima in⸗
ter virtutes. ¶ Similiter. querit᷑ de virtute vitali com⸗
ꝑatione ad amimalẽ. videt᷑ enim cũ animalis virtus ſit
nobilioꝛ. ꝙ minus indigeat alijs.ipſa eni abſirabit for⸗
mas a materia.quod nõ faciunt alie.eductio ergo po⸗
tentie huius ad actũ poteſt fieri ſine alijs. Preterea.
virtutis nitalis motus qui ẽ ſm dilationẽ ⁊ conſtrictio⸗
nem. iſio autẽ motu non videtur indigere vis aĩalis· ad

poc.ꝙ exeat in actum. ergo nõ dependet aĩalis a vitali.

Preterea.animalis plus appꝛopinquat ad intellecti⸗

uam que oꝑatur preter coꝛpus. ergo minus depedet ab
operatione corpoꝛali.¶ Sed contrariũ videtur per hoc

lxv.

quod dicit phᷣs.q coꝛ eſt primũ recipiens motũ ab ani⸗
ma. influens ſuper alia.omnes ergo motus in coꝛpore
fiunt pre exiſtente motu coꝛdis.4 Preterea.ſenſt us non
fit ſine caloꝛe ſicut dicit phᷣs.cum enim expandit᷑ calor
ad exterius. fit ſenſus ꝑticulaꝛis. cũ autẽ fit reditio calo
ris ad interius.operatur ſenſus ĩterioꝛ. ſic ergo ſenſus
non fit ſine caloꝛe. Caloris autẽ fons eſt cor.eꝛgo opeꝛa
tio aĩalis dependet ab operatione vitali.ergo virtus in

̃tum huiuſmodi inclinata ad actũ.eſt poſterioꝛ virtute

illa inclinante ad actũ. DHoc etiam ĩdicatur ex hoc ꝙ re
manet motus vitalis vbi nõ eſt ſenſus vel motus. ſicut ẽ
in membro palitico.⁊ ſicut eſt in apoplexia.ex quo patʒ
ꝙ prioꝛ eſt vitalis ſpiritus ĩ ſua opeꝛatione ĩ animali qᷓ
anim S quod videtur dicendũ.ꝙ per boc dicit
Auicẽ.oſtendens differentiam naturalis p 5i 1 medici.
Dicit enim. ꝙ medicus iudicat· ᷣm id quod apparet · et
ex pꝛopoſitionibus ſufficiẽtibus procedit. naturalis vᷣo
phᷣs qui conſiderat primam cauſam.nõ tĩ pꝛopinquã.
dicit omnium operationum principum eſſe coꝛ. ſicut vi⸗
ſum fuit ariſto. Secũdũ hoc ergo dicendum. ꝙ primus
actus in animali.eſt mediante virtute vitali.⁊ licet priꝰ
operetur in ſemine virtus naturalis.nõ tamen in aiali.
ſed vitali. vt caloꝛ ſpiritalis influat ſuper naturalem.et
ſic vis natuꝛalis operetur in nutrimento. Similiter vt
calor ſpiritualis influat ſuper membra. per q̃ miniſtra⸗
tur ſenſus ⁊ motus. ſic fiant ſenſus ⁊ motus.⁊ hoc eſt
quod dicit phᷣs.In ſanguinem habentibus bec pars eſt
circa cor. vniuerſa enim ſanguinem habentia. coꝛ habẽt
⁊ pꝛincipium motus.⁊ propꝛij ſenſus.motus ergoꝰ ſpi
ritus.manifeſtum eſt qm coꝛ eſt principium. 4Ad obie⸗
cta autem reſpondẽdum eſt. ꝙ pꝛopꝛietas vegetatĩe ad
ſenſitiuam attenditur duobus modis. vel quo ad ſenſuz
ſic eſt veꝛũ ꝙ pꝛocedit.vel quo ad vitam in animali.⁊
ſic licet vegetatina operetur pꝛius in ſemine qᷓ illa.cum
tñ factum eſt animal. operatur prius illa vitalis ꝗᷓ eſt ĩ
coꝛde.ꝙᷓ vegetatiua in animali.prius eniʒ viuit animal
ꝙᷓ nutriatur. ¶¶ Ad ſcðᷣm dicendum eſt. ꝙ; aliter loquen⸗
dum elt de virtute vitali prout perficit cor. ⁊ aliud ꝓut
perficit membra alia.Prout enim perficit coꝛ. ſic eſt pꝛi
or alijs. prout autẽ defertur caloꝛ ille ſi piꝛitualis ad alia
membra opoꝛtet primo membra eſſe. deinde expandi
caloꝛem vitalem ſuper illa.¶ Ex his ergo poteſt patere.
qualiter reſpõdendũ ẽ ad illud qð ſcᷣo querebat᷑. 4U
illud vo qð obijcit᷑ de com ꝑatiõe virtutis aĩalis ad vita
lẽ.dicẽdũ. ꝙ pꝛioꝛ ẽ vitalis aĩali.ſicut oſtẽſuʒ ẽ ĩ ſua oꝑa
tiõe.4¶ Ad obiectũ autẽ ĩ cõtrariũ dicendũ ẽ.ꝙ lz lit no⸗
bilioꝛ aialis vis vno mõ.alio tñ mõ vis vitalis ẽ nobili⸗

or. quo ad hoc enĩ. ꝙ aĩalis copulat᷑ oꝛgano. vt ꝑ iſtium

.

oꝑet᷑ mediãte caloꝛe vitali.ſicut ẽ ĩdignioꝛ vitali. finis
tñ ſue opatiõis ẽ nobilioꝛ.vt.ſ.ſpẽs magis ⁊ magis ab⸗
ſtrabat᷑ a ſubiecta materia..¶ Ad ſcᷣm vᷣo ſoluendũ ẽ ꝑ
ĩteremptionẽ.motꝰ enĩ in ꝑte ſenſibili iĩdiget motu qui ẽ
ſm dilatationẽ conſtrictionẽ.indiget enim caloris ex⸗
panſione ad mẽbra ſenſibilia.qð nõ fit ſine his motibo.
¶Ad terciũ dicendũ eſt.ꝙ licet animalis plłꝰ ꝓpinquat
ad ĩtelligentiã ex ꝑte finis ĩ ſuo motu. tñ ex ꝑte prĩcipij
motus depẽdet aboꝑatione virtutis vitalis.

¶ Mueſtio . lxv. de viribꝰ

aĩe ĩ ſpãli.Et pꝛĩo ð vᷣtute aiali exterioꝛi ipſiꝰ aie.

As babitis omiſſis

vtutis ⁊ vitał.eo ꝙ ſüt alteiꝰ oſ ideratõ
nis. trãſeũdũ ẽ ad ea q fũt vᷣtutis aĩat.
Et pꝛĩo ðᷣ vᷣtute aĩali extẽioꝛi. ſcðo ð ite
rioꝛi.⁊ iteꝛũ de eognitia.deĩde ð mateia.¶ Quia vo ꝑ ſẽ
ſus exterioꝛes cognitõ ĩgꝛedit.⁊ ꝑ cõſequẽs affectõ. di⸗
cẽdũ ẽ pꝛĩo ð nũero ſenſuũ.Si vna tm̃ ſit vis ſenſibilis.
aut plures.¶ Scðo ſuppoſito ꝙ ſint plures.queꝛituꝛ.an
qnqʒ aut pautioꝛes vel plures.⸗ Tercio penes quid ae⸗
cipiatur numerus virium ſenſibilium.

illis qᷓ ꝑtinẽt ad cõſideꝛationeʒ naturat

embruz prinuuz
B pꝛimuʒz videt᷑. ꝙ ſi tm̃ vna vis ſenſibilis.
Dicit enĩ Aug.in li.ð aĩa ⁊ ſpiritu. ſenſus

coꝛporeꝰ d cũ ĩtus nõ ſit niſi vnꝰ.Ex qͥ ac⸗
nõ ſit niſi vna ſenſibilis tm. Preterea.h vide⸗
tur ꝑ ſimile.ſicut eni ſe hʒ itellectꝰ ad ĩtelligibilia.ita ſẽ

ſus ad ſenſibilia. ſʒ itellectꝰ nõ multiplicat᷑ ſᷣm vires di

uerſas reſpectu ĩtelligibiliũ.ſʒ ẽ vna vis.ergo nec ſẽſus

multiplicat᷑ m pluralitatẽ viriũ reſpectu ſenſibiliũ di⸗
uerſoꝝ.vt alia ſit vis ſenſibilis coloꝛis.alia ſoni.alia ſa
poꝛis.⁊ ita de alijs.¶ Cõtra anima ẽ ꝑfectio coꝛꝑis.et

ſm diuerſitatẽ pfectiõis ẽ diuerſitas ꝑfectibilis. vt alia
pfectio coꝛꝑis hũani.alia brutalis.pter qð. ⁊ aliud ẽ

coꝛpꝰ ĩ ſpecie.ſimilit alia ſenſibilis ſᷣm vires ꝑficit ꝑtes

coꝛꝑis.erũt ergo diuerſe vires ꝑſicientes diuerſas ptes
coꝛꝑis.vt ſicut videmꝰ differẽtiã oꝛganoꝛũ . ita ſit diffe⸗

rẽtia viriũ.nõ enĩ aĩa facta ẽ ꝓpter coꝛpꝰ.ſʒ coꝛpꝰ ꝓgteꝛ
animã. Si ergo quereꝛet᷑ rõ diuerſitatis ĩ oꝛganis.neceſ

ſe eſſet reddẽ rationẽ a ꝑte aĩe.nõ niſi rõe viriũ. Prete
rea.ſi ꝓgter vnitatẽ eſſentie anime.eſſet vnitas potentie

ſiue virtutis.Fm h̊ nõ eſſet niſi vna vis ĩ aia.⁊ ita nõ el⸗

ſet diſtictio eſſentialis viriũ.ꝑ axpꝛehẽdentẽ extriſecꝰ et

intriſecus.nec eſſet differẽtia anime que ẽ creatura ratio

nalis quo ad h̊ ad deũ.Dei eniĩ eſt vna potẽtia ſicut vna
eſſentia.nec multiplicat᷑ ex com ꝑatiõe ad aliqð alternʒ.
ꝙ cũ ſit differẽtia inter animã ⁊ deũ quo ad h̊ nõ accipi
etur vnitas ſenſus.penes vnitatẽ ſenſibił aĩe ĩ eſſentia.
2 qð dicendũ.potẽtia ſenſitiua media ẽ iter eſſenti⸗
am aĩe ⁊ actũ.qꝗ fit indifferẽti ꝑti coꝛꝑis ſiue differẽti or⸗
gano.dicendũ ergo ẽ.ꝙ diuerſe ſunt vires q ſunt ꝑfecti⸗
ones diuerſoꝛũ organoꝛũ.dicũtur tñ vnꝰ ſenſus ꝓpter h
ſentiẽti nõ apparet differẽtia viriũ ĩtra.⁊ ꝓpter h̊ dicit
Aug.ꝙ vnꝰ ſenſus ẽ ĩtra.varij tamẽ dicunt᷑.i.dinoſcun⸗
tur ꝓpter exercitia.ſ̊ nõ ſic apparet intelligẽti cuiꝰ ẽ co⸗
gnoſcẽ differẽtias ĩterioꝛes.Preteꝛea.vnꝰ dr ſenſus ꝓ⸗
pter vnitatẽ ſubnãtie in q̃ radicat᷑.¶ Ad illud qð obijci⸗
tur de itellectu.dicendũ ẽ.ꝙ nõ ẽ ſimile.ĩtellectꝰ enĩ non
vtit᷑ oꝛgano.nec hʒ ꝓpoꝛtionẽ ad differẽtia ĩtelligibiliũ.
vt ꝑ hec minꝰ vigeat.quẽadmodũ ẽ ĩ ſenſu ꝗ coꝛrũpitur
er excellẽtia ſenſibilis.vt nõ videat minꝰ ſenſibile.⁊ pro
portionẽ bʒ ad medietatẽ ĩ ſenſibilibo.⁊ iõ licet ĩtellectꝰ
ſit idẽ ꝗ recipit omẽs foꝛmas ĩtelligibiles.nõ tñ idẽ ſen⸗
ſus ꝗ recipit omẽs foꝛmas ſenſibiles extriſecus. rõ aũt
c.qꝛ itellectus cõuertit ſe ad foꝛmas abſiractas a mate⸗
ria.ſenſus autẽ cõuertit ſe ad formas ĩ materia. forme
ðo exiſtẽtes ĩ materia habẽt diſꝑationẽ ſiue operationẽ
in ſpecie.

emby ſecũdum

ðð

Eide ſupꝓpoſito.ꝙ ſint plures ſenſus ſiue vi
res ſenſibiles.Querit᷑.vtrum ſint ꝗnq;.aut
pautioꝛes.aut plures.⁊ videt᷑ ꝙ octo.cũ enĩ
ſenſus natꝰ ſit ad ſenſibilia. octo autẽ ſunt
medtietates foꝛmarũ ſenſibiliũ.q̃re erũt octo vires.octo
autẽ medietates ſunt.Eſt enĩ medietas in coloꝛibo. vna
albi ⁊ nigri. In ſonis vna acuti ⁊ gauis. In odoribo.
vna fetidi ⁊ ſui oꝓoſiti.In tactu vo medietas.vna cali⸗
di ⁊ frigidi.alia humidi ⁊ ſicci.Eſt iterũ leuis ⁊ grauis
eſt iterũ lenis a aſꝑa.ꝗdã etiã addũt mollis? duri. Re⸗
ſtat & octo ſunt medietates vel nouẽ. ꝓpter qð octo vi
debunkt vires eſſe differẽtes ĩ ſpecie vłnouẽ. vt ſiẽ penes
vnã medietatẽ vna vis ſenſitia ĩ ſpecie accipit᷑. ita acci⸗
piat᷑ penes alias.⁊ hoc videt᷑ phs dicẽ.dicẽdo.ꝙ tactꝰ ẽ
plureg ſenſus.⁊ ZRluic.dicit.q; ſᷣm quoſdã octo ſunt ſen⸗
ſus ident?᷑ iterũ eſſe paucioꝛes ſenſibiles vires.gu⸗
ſuus eni nõ ẽ niſi quidã tactꝰ i ꝑte coꝛporis determiata.

PPreterea.aia ſenſibilis ẽ ꝑfectio ĩ oĩbus aĩalibo. ſicut

ergo eque ꝑticipãt genꝰ.ita eque ꝑticipãt ea qᷓ cõſequun
tur eſſentialit ꝑfectionẽ.ſed nõ i omnibo aĩalibo ſunt he

vnus ẽ ĩ aĩia.⁊ c id qð ipſa.⁊ cũ coꝛpꝰ nõ ſit.

differẽtie ſenſuũ.ſᷓ tactꝰ t omnibo.ſimilit guſtꝰ ĩ piu

ribus. Reſtat ergo.ꝙ bi ſolũ ſũt eſſentialit ſenſus.⸗ ita
nõ tot erũt vires ſenſibiles.ſAã opoꝛteꝛet dicẽ.ꝙ aliqua
vis ſenſibilis eſſet fruſtra.aut ꝗꝙ vna aĩa haberet pluꝛes

vir es qᷓ; Wr ſequeret᷑ imꝑfectio aĩe ad imꝑfectionem

coꝛꝑis. ¶d qð dicendũ.ꝙ ſũt ꝗnq; ſenſus ꝗbus reſpo
dent ꝗnq; differẽtie oꝛganoꝛũ.⁊ lunt eſſentialit ſenſus ĩ
aĩali peꝛfecto. Ad illud vo qð obijcit᷑ de hoc ꝗꝙ plures
ſũt ſenſus q; quinq;.dicẽdũ q; ſᷣm numerũ medietatũ in
obiectis.nõ accipit᷑ numerꝰ ſenſuũ.ſʒ ſᷣin numerũ medi⸗
etatũ ĩ oꝛganis. Ina autẽ medietas ẽ in oꝛgano ſenſus
ex pluribo medietatibo cõpoſita.ex oĩbus eni cõtrarieta
tibus primis ⁊ cõſequẽtibo actiuis ⁊ paſſiuis.ſit medie
tas ĩ oꝛgano tactꝰ.vt ſᷣm illã fiat diiudicatio excellẽtis.
diminuti ⁊ medij in obiecto.ſᷣm differẽtias cõtrarieta
tũ.⁊hoc ẽ.qꝛ tactꝰ ẽ ſenſus ꝗ adheret ipſi eſſe aialis.⁊ iõ
Fm ea q ꝑtinent ad cõpoſitionẽ aĩalis accipitur imedia⸗

te. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de munitiõe viꝛiũ ſenſibiliũ.

reſpõdendũ ẽ.ꝙ licet viſus ⁊ auditꝰ ⁊ olfatꝰ nõ ſintĩ oi⸗
bus aĩialibus.nihilominꝰ ſunt eſſentialit᷑ ſenſus.ſʒ non
Fm que determinat᷑ eſſe aĩalis.ſʒ bñ eſſe.⁊ requirunt᷑ in
aĩali perfecto.⸗ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑.q; eque ſunt ani
malia.⁊ ita eque habẽt vires aĩe ſenſibilis.reſpõdendũ
eſt.q animal dr eque.vtẽ genꝰ in rõne. ſed nõ eque vtẽ
genꝰ in natura.qð ſi aliquo mõ eque ĩ natura.nõ tñ il⸗
le vires inerũt.niſi que cõſequunt᷑ vniuerſaliter eſſe ani

* 8 ⸗

ilis.

embruz tercinz
O terciũ quo querit᷑.penes ꝗd accipiat᷑ nu⸗
merꝰ viriũ ſenſibiliũ aꝓpꝛehedentiũ extriſe⸗
cus.dixerũt enĩ quidã. ꝙ ᷣm differẽtiã me⸗
dioꝛũ.qð nõ videt᷑.ſunt enĩ tm̃ tres differen
tie medioru.caro in tactu? ĩ guſtu.vel ſᷣm quoſoã hũor
ſaliuaris. In alijs vo ger vel aqᷓ. Reſtat ergo. ꝙ non el⸗
ſent ᷣm hec niſi tres ſenſus.Si ðᷣo ſᷣm differẽtias obie⸗
ctorũ. ᷣm hec cũ plura ſint obiecta( nõ eni omia que di⸗
ſcernunt᷑ tactu.ad vnũ eſſe ĩ genere reducũtur)eẽnt plu-
res ſenſus.Si vᷣo ᷣm difſferẽtias principiorũ vel mouẽ⸗
tiũ.ſicut dixerũt quidã.vt viſus penes naturã lucis.o⸗
dor penes natura ignis facientẽ vaporẽ.ſonꝰ penes na
turã aeris.guſtꝰ penes naturã aque.tactꝰ penes natu⸗
rã terꝛe.Cõtra hoc.ꝙ aer cõis ẽ in viſn ⁊ auditu ⁊ olfa:
tu. ¶¶ Preterea.aer nõ ẽ cã effectiua ſoni ſʒ materialis.
ſicut lux effectiua erat ſenſibilis i viſu.humidũ autẽ ĩ gu
ſtu nõ ẽ ab aqua tanꝙᷓ ab efficiẽte.in tactu autẽ accipit
medietas ex oĩbus elemẽtis. cũ ergo tactꝰ nõ attedit᷑ tm̃
m terꝛe naturã.ſʒ ſᷣm cõplexionẽ ex oibus elemẽtis fa⸗
cta.reſtat ergo.ꝙ nõ ſᷣm numerũ pricipiorũ accipiat᷑ h
mõ numerꝰ quinq; ſenſuũ./ Elidet᷑ tñ Augu.ſuꝑ Geñ.
ad litt.iſto mõ aſſignare reducẽda ad pricipia.quadam

traſmurtatiõe cũ dicit. Inchoat motũ ĩ oibo ſenſibo a ſub

tilitate ignis.ſʒ nõ in oĩibus ad ioẽ ꝓuenit.In viſu eniʒ
ꝓuenit repᷣſſo coloꝛe vſq; ad eiꝰ lucẽ. In auditu vl⸗ q; ad
ligdiorẽ aerẽ calore ignis penetrat. In olfatu eni traſit
aerẽ purũ.⁊ ꝑuenit ad humidã exalationem.vñ craſſioꝛ

hec aura ſubſiſtit ĩ guſtu.⁊ hac trãſit ⁊ ꝑueit vſq; ad cor

pulentiã.q̊ etiã penetrato atq; traiecto.cũ ad terꝛenã ⸗

uitatẽ puenit.tangẽdi vltimũ ſenſum agit.¶Zid qð po

teſt dici.ꝙ ſi debeat accipi diuiſio ſᷣm rationẽ medioꝛũ.
accipit᷑ ̃m rõnẽ medioꝛũ coꝛpoꝛũ iter extrema. Extrẽa

autẽ coꝛꝑa in comꝑatione coꝛꝑis ammał ſũt ignis ⁊ ter

ra.media autẽ ſunt aer ⁊ qqua ⁊ cõmixtũ.Aer autẽ tri⸗

plitcẽ habet diſpoſitionẽ.ex ĩſluẽtia lucis.er influẽtia ca⸗

loris ignei que fit ex vapoꝛe. ex ipſa cõmotiõe raritatis
q eſt ꝓpria eiꝰ diſpõ. Aqua vo habet diſpoſitionẽ vnã ex

inſluẽtia lucis. alterã ex cõi diſpoſitiõe cũ aere.que ẽ ra

ritas.terciã ex ſe.cõmixtũ autẽ habet vnicã.Cũ ergo he
nõ ſunt niſi quinq;.erũt quinq; differẽtie medioꝛũ ſenſi⸗

bitliũ. ã ex cõi diſpoſitiõe influẽte ſuꝑ aerẽ 7 aquã. eſt
mediũ in viſu.ex diſpoſitiõe vᷣo inftuẽte ex calido igneo

N
dan
in
plung
onenn
reſpo

lUures

medi⸗
enſas
Mieta
neie
eni.

nieta

dia⸗

lli.

io⸗
hon
ntie
tan
o
ti
lil
i

inn
ne⸗
ten
Hior
nel
Dbie
edi
N
vhe⸗
,0
na
i⸗
ſa⸗
ls.
ign

o

0

Lueſtio

eſt mediũ in olfatu.q diſpoſitio eſt aeꝛ vaporoſus.ex di
ſpoſitione vᷣo tercia que coõmunis eſt aeri ⁊ aque.ſ. ra⸗
ritate.ẽ medium in auditu ſicut dicit phᷣs.ex diſpõe vᷣo
humoꝛis aquoſi ẽ mediũ ĩ guſtu.Ex diſpoſitiõe vo com
mixtiõis omniũ q̃ ẽ in carne.ẽ mediũ in tactu. 2 B põt
patere ſolutio eius.ꝙ dicit᷑ de differẽtia ſenſuũ accepta
ſm meoiũ.¶. Di vo accipiat᷑ diuiſio m differentia eſfe
ctuũ.ſic eni accipit ANugu. ponẽs differẽtias lucis aut
ignis.vt influat ſᷣm rationẽ lucis ⁊ caloꝛis ĩ ſe.vt in vi⸗
ſu.deide ſᷣm rationẽ eiꝰ ꝑueniẽtis a caloꝛe ignis ad aeꝛẽ
liquidioꝛẽ.ſicut in auditu.deide pᷣm rationẽ eiꝰ pueniẽ⸗
tis ad aurã flabilẽ.ſicut ĩ olfatu.deĩde ſᷣm rationẽ eius
ꝓueniẽtis ad humoꝛẽ labilẽ ſicut ĩ guſtu.vltimo ꝑuenit

ad terꝛenã gꝛauitatẽ.⁊ ſic ẽ ĩ tactu.ſic ergo ſicut ĩtra ni⸗

hil eſt ſine caloꝛe ſenſitiuuz. ſic extra fit diſpõ ſenſibilis
ad hoc ꝙ ſentiat᷑.¶ Scdm autẽ diſpoſitionẽ obiectoꝛum
põt aliter rõ diſpoſitiõis accipi.i Aã qualitas ſenſibilis
vel ẽ de his q̃ cõueniũt ad eſſe.ſicut ẽ qualitas elemẽta⸗
ris.vel que ꝑſe cõſequit᷑ eã.⁊ m hoc ẽ obiectũ tactꝰ. ta⸗
ctus eni eſt elemẽtaris qualitatis vel imediate ↄtinẽtis.
vel ẽ de his q̃ cõſequunt᷑ cõpoſitionẽ.qualitas do conſe⸗
quẽs cõpoſitionẽ relingtur ſᷣm virtutẽ dominãtis alicꝰ
ſunt tamẽ cõtrarietates quatuoꝛ q requirunt᷑ ad cõpoſi
tionẽ in coꝛpꝑe elemẽtato.in ꝗbus quatuoꝛ.qualitas vna
dicit᷑ dominãs.verbig.lucidũ ⁊ opacũ dicit᷑ vna cõtra⸗
rietas in qua dominat᷑ lucidũ ſiue pcellit. altera cõtꝛari
etas ẽ calidũ ⁊ frigidũ.in q̃ pcellit calidũ.tercia cõtrari
etas ẽ humidũ ⁊ ſiccũ.ĩ qua pcellit humidũ.quarta con
trarietas ẽ rarũ ⁊ dẽſum ĩ qua pcellit rarũ. O aũt oẽs
he neceſſe ſint ad cõpoſitionẽ.pʒ ꝑ boc ꝙ caliduʒ ⁊ frigi

dũ.humidũ ⁊ ſiccũ ſunt que miſcent᷑.raꝛũ autẽ ⁊ dẽſum

ſicut dicit phᷣs diſponũt materià ad hoc.lucidũ vᷣo ẽ qd
efficit.lux enĩ mediãte caloꝛe celeſti efficit mixtioneʒ. ſic
Sſũt oĩa hec neceſſaria ad cõpoſitionẽ elemẽtati. Sũt q̊
quatuoꝛ qualitates dominãt:s. à calioũ ẽ dominans
reſpectu frigidi ĩ agẽdo iteriꝰ. humidũ vo reſpectu ſicci
in recipiẽdo interiꝰ.rarũ vᷣo reſpectu dẽſi ĩ diſponendo
materiã.lucidũ do ſuꝑ opacũ inducẽdo foꝛmã.cũ ꝗ ſicut
dictũ ſit qualitas ſenſibilis cõſequẽs cõpoſitionẽ rõne
dominãtis.aut cõſequet᷑ rõne dominãtis inducẽtis for⸗
mã.⁊ boc ẽ caloꝛ ꝗq cõſequit᷑ lucẽ.ẽ enĩ extꝛemitas ꝑſpicui
ĩ coꝛꝑe termĩato.aut roõne dominãtis diſponẽtis princi⸗
paliꝰ foꝛmã.⁊ bec qualitas ẽ ſonꝰ.ꝗ cõſequit᷑ rarefactio⸗
nẽ aeris vel aque.aut rõne q̃litatis dominãtis ĩ actione
interiꝰ.⁊ bec q̃litas ẽ odoꝛ.q cõſeꝗtur caliditatẽ faciẽteʒ
vapoꝛẽ.aut rõne q̃litatis dominatis ĩ receptiõe.⁊ hec ẽ
ſapoꝛ.q cõſequit᷑ humiditatẽ aquoſazʒ.ſic ergo patʒ nũe⸗
rus ſm diſtinctionẽ obiectoꝛũ.¶ Adaũt etia aliq accipi
entes ex doctrina phi diſtinctionẽ ex ꝑte mõi ſentiendi.
aut enĩ ẽ ſentire ꝓpter appꝛorimationẽ.aut ſm diſtãtiã.
Si ðdo ſn appꝛoximationẽ.aut appꝛopꝛiat ſenſibile cor⸗
poꝛi potẽti ſentire cõtingẽdo aut ꝓfundẽdo. ſſi cõtingen
go ſᷣm ꝙ cõtigua dicunt᷑ quoꝛũ termi ſunt ſimul.ſᷣm bec
ẽ ſentire ĩ tactu. Si ꝓfundẽdo ſicẽ ĩ guſtu. guſtabile.n.
ꝓuenit ad cõcauitatẽ lingue in qua ꝓſundat᷑. Si vo fit
Em diſtantiꝗ. aut ẽ ĩmutatio ſenſibilis tm̃ m vnã ꝑtem.
⁊ ſic ẽ viſus.viſuʒ enĩ neceſſe ẽ eſſe ĩdirectũ.aut ſᷣm plu⸗
res ꝑtes.⁊ ſic fit odoꝛatꝰ.Odoꝛatꝰ enĩ fit ſᷣm attractio⸗
nem odoꝛis ĩ naribo ex oĩ ꝑte ĩiterius. aut ẽ ᷣm omnẽ p⸗
tem immutatio.⁊ ſic fit auditꝰ.ſonꝰ enĩ eſt ex aeris mo⸗
tu rarefacti poſſibilis moueri vſq; ad auditũ.

¶ Dueſtio. lxvij. de virtu⸗

te ſenſibili interioꝛi ꝑtinente ad cognitionẽ ſenſibilẽ.

Onſequenteꝛ dicẽ

dũ ẽ de virtute ſenſibili ĩterioꝛi ad ↄgni⸗
tionẽ ſenſibilẽ ꝑtinẽte qᷓ pᷣm Aug.poni⸗
⸗ tur imaginatio.vbi ponunt᷑ ꝗnq; diffe⸗
rentie viriũ cognitiuarũ.ſ.ſenſus.ima⸗

lxvij.

ginatio.rõ. intellectus. ĩtelligẽtia.due auteʒ.ſ. ſenſus
7 imagin atio ad ſenſitiuã ꝑtem ꝑtinent. ſᷣm Johᷣ.dam.
videt᷑.ꝙ tres ſint.ſ.imaginatiua. ercogitatiua.⁊ memo⸗
ria.ſFm Auicẽ.ponunt᷑ qnq;. Senſus cõis. fantaſia ima
ginatĩ a. eſtimatiua.memoꝛatiua. Poteſt ergo queri.
primo de comꝑatione vniũ quas ponit Dama.reſpeciu
imaginis quã ponit Aug.⁊ ſimul de com patione viꝛiũ
quas ponit Auicẽ᷑.reſpectu vtriuſq;.an omnes cõtineã⸗
tur ſub imagine.aut quedã ⁊ quedã nõ. IJteẽ queritur.
vtrũ omnes vires quas ponit Oama. cõtineant᷑ ſub ꝑte
ſenſitiua aut nõ.¶ Deide.vtrũ omnes vtant᷑ oꝛgano. et
que ſunt oꝛgana.. Quarto.que ſit ratio diſtinctõis vi
rium intriſecus cognoſcentiũ ſenſitiuarum.

Uembrumpzꝛunnz-

KRimo autẽ querendũ.vtrũ oẽs vires quas
ponit Dama.cõtineant᷑ ſub virtute ſenſitia
videt᷑.ꝑ hoc ꝙ deteꝛmĩat omnibo oꝛganũ de
terminatũ in coꝛpis ꝑte dicẽs.q; inſtrumen
tũ huiꝰ ẽ mediꝰ vẽtriculꝰ cerebri.i.aĩalis ſpiritꝰ. ꝗ eſt ĩ
ipſo.ꝑs autẽ ĩtellectiua nõ determĩiat ſibi paꝛteʒ corpis
ꝓ oꝛgano.ergo nõ eſt illa excogitatia.quã ponit DHama
ſcenꝰ.ĩtellectiua ſʒ ſenſitia.¶ Sꝛeterea.determinat ſibi
locũ mediũ ĩter imaginatiuã ⁊ memoꝛatinã. vt imagia⸗
tiua ſit in anterioꝛi ꝑte.memoꝛatiua in poſterion ꝑie ce
rebri.excogitatina ĩ medio.Cũ ergo memoꝛia ſic iße di⸗
cit ſit fantaſia derelicta ab aliquo actu. ſm ſenſuʒ axpa⸗
rẽte.ptinebit ad ſenſitiuã interioꝛẽ.ergo extrema ꝑtine⸗
bunt.quare excogitatia q̃ ẽ media ĩter illas. ¶¶ Ite diui⸗
ſit ipſe irꝛationale ꝑ hoc qð ſuadet᷑ rõne.⁊ nõ ſuadetuꝛ.
qð autẽ nõ ſuadet᷑.diuidit ꝑ nutrimentũ augmentatiuũ
generatiuũ ⁊ vitale.relinquit᷑ ergo.ꝙ ille tres vires ſci⸗
licet inaginatiua excogitatiuna 1 memoꝛatina. ptinent
ad irꝛationale quod ſuadet᷑ rõne.iAã nõ videtur ptine⸗

re ad rationale.cũ diuidat rationale ꝑ interius diſpon

tum ſermonẽ ⁊ pꝛolatũ. Si vo ꝑtinet ad irꝛationale qð
ꝑſuadet᷑ ratiõe ꝑtinet aꝗ ſenſitiuã. erit ergo excogitatia
ſub ſenſitina ĩteriori.(¶ Coõtra dicit.ꝙ excogitaue ſunt
iudicia ⁊ cõpoſitiões ⁊ iceſſiões.ſʒ bec ꝑtinẽt ad rõnalẽ
ptem.ſ.iudicare cõponeꝛe ⁊ diuideꝛe.ergo nõ ẽ ꝑtis ſen⸗
ſitiue.¶ Preteꝛea.dicit Auicẽ.ꝗ explanat ampliꝰ. ꝙ hG̊
ẽ cõponens ⁊ diuidẽs ſᷣm imperiũ ronis.a dicit᷑ cogita
tiua. Ex quo videt᷑ ꝙ ꝑtineat ad ꝑtem rationalẽ.cũ cogi
tare ſit actꝰ rõnis. S qð dicẽdũ.q; vᷣm q; dicit Aui
cẽ.hec vis duo ſoꝛtit᷑ vocabula.vt dicat᷑ quã doq; imagi⸗
natiua.quãdoq; excogitatiua.In hoc aũt eſt diſrẽtia.
ꝙ cũ imꝑauerit eſtimatiua animalis.tũc dicit᷑ imagina
tiua.ſi ᷣo virtus rationalis imꝑauerit ei.⁊ reduxrerit eã
ad id qð ei ꝓdeſt.dicit᷑ cogitiua.ſiue ergo imꝑet eſtima
tiua ſiue rõnalis ſemꝑ ẽ cõputata in ꝑte ſenſitiua. ſicut

ipſe dicit.¶ Ad obiectũ autẽ in cõtrariũ dicendũ ẽ.q in
dicia ⁊ cõpoſitiõs q̃ fiũt in ea.pñt fieri imꝑio rõnis.ſi⸗

cut habet᷑ ab Nuicẽ.dicit eni.ꝙ habet poteſtatẽ cõponẽ⸗
di ⁊ dicẽdi foꝛmas relictas in ſenſu ⁊ retẽtas. ita qͥ ad

vim in qua fiũt.dicent᷑ ꝑtes ſenſitiue.quo ad imꝑatiuaʒ

ꝑtis rõnalis.⁊ q duplex ſit genꝰ cõpoſitiõis ĩ ꝑte ſenſi⸗
bili. ⁊ in ꝑte ĩtelligibili.pʒ ꝑ hoc qð diſtiguit Yꝓoh. Ba⸗
maſ.dicẽs.ꝙ excogitatĩe ſunt iudicia ⁊ cõpoſitiões ⁊c.
Pꝛie dᷣo intelligẽtie ĩtelligibiliũ 2 virtutes ⁊ doctrine ⁊
artiũ rõnes.¶ Ad ſᷣm dicendũ.ꝙ licet fiat ſᷣm imperiũ
rõnis.nõ tñ in ꝑte ĩtellectiua.ſʒ ĩ ꝑte ſenſitiua qᷓ ſuadet᷑
rõne.⁊ licet cogitare ſᷣm appropꝛiationẽ dictũ ſit ꝑtis ra
tionalis.nihilominꝰ ꝑextenſionẽ illiꝰ ꝑtis qᷓ rem copu⸗
lat᷑.vñ cellula media vr logiſtica.i.rõnalis.in q oꝑatur

illa excogitatiua.
(Miembrum ſecundũ

D ſecundũ quo querit᷑.vtrum omnes diffe⸗
rentie diuiſionis facte ſm Auic.⁊ Dama.
contineantuꝛ ſub imaginatiue.quaʒ ponit
ugu.in lib.de ſpũ ⁊ aia. O non videtur

—

—
— —

N

imaginatio enim ſiue imaginatiua ẽ vna de illis. Si er⸗
go illa diuidit cõtra ſenſum cõmunẽ.⁊ excogitatiuã. et

ita de alijs.non erit imaginatio cõis ad illas. SPrete⸗
rea.ſᷣm rationẽ poſitã ab Aug. imaginatio ẽ vis anime
q̃ foꝛmas coꝛporeas rerũ coꝛporearũ ꝑcipit.ſed abſẽtes
ſine abſente materia.cũ ergo pceptina diuidat᷑ cõtra cu

ſtoditiuã 2 ntoſtetu n it memoꝛatiuã ⁊ co

gitatiuã.que cõpoſitiua eſt. ¶ Cõtra. Omnes ĩterioꝛes
vires potẽtie ſenſitiue cogitatiue. ꝑticipat foꝛmas ſenſi
biles abſente materia.ergo ad illã differẽtia reducunt᷑.

¶ Duod cõcedendũ ẽ.¶ Ad obiectũ autẽ reſpõdendũ.

q; imaginatiua accipi?᷑ duplicit: vel generaliter ꝓ omĩ
vi. attingẽte foꝛmas ſenſibiles abſente materia.⁊ ſic acci

pit augu.⁊ hoc mõ omnes cõtinent᷑ ſub imagine. Si vᷣo

accipiat᷑ imaginatio tm ꝓ virtute q̃ operat᷑ tm̃ ſuꝑ buiꝰ
foꝛmas ĩ anterioꝛi ꝑte cerebri.ſic accipit Dama. dicẽs.
ꝙ; organũ imaginatiui ẽ interioꝛ vẽtriculꝰ ceꝛebri.⁊ ſᷣm
hoc diuidit cõtra cogitatiuã q̃ cõponit.⁊ memoratiuaʒ
que cõſeruat. Pꝛeterea imaginatio ᷣm Auicẽ. dicit᷑ illa
que oꝑatur ĩ medio veẽtriculo cerebri.⁊ ẽ cõpoſitiua vel
diuiſina.⁊ ſic ſpecialiter accipitur.

embrumterciummn—
D terciũ quo querit᷑. vtrũ omnes intriſecꝰ

cognitiue ſenſibiles vtant᷑ organo.⁊ quo oꝛ
gano vtatur ſingule.⁊ videt᷑ ꝙ habeãt oꝛga⸗
DVmnum. Vnaqueq; enĩ ẽ vis ſenſibilis.vis au
em ſenſibilis nõ operat᷑ niſi ĩ coꝛꝑe.vt videt᷑.que cũ nõ
oꝑatur niſi ĩ coꝛpore.determĩat ſibi aliquã partẽ ĩ qua
operat᷑. Reſtat ergo.qꝙ vnaqueq; illaꝝ habebit oꝛganũ.
Preterea.ſicut dicit Auicen.ledũtur aliquado ĩ ſuis
opationibo.ꝑ leſionẽ alicuiꝰ ꝑtis ĩ coꝛpoꝛe. hoc autẽ nõ

eſſet niſi aliqua eſſet colligãtia reſpectu illiꝰ ꝑtis. erit g

vnaqueq; habẽs oꝛganũ determinatũ.vel ad minꝰ ꝑtem
determinatã in qua oꝑetur. Hoc etiã videt᷑ ꝑ verba Jo
hãnis Dam.adiſtinguẽtis vires ſenſitiuas intrinſecꝰ co⸗
gnitiuas. Ponit eni imaginatiuã cuiꝰ⸗ oꝛganũ ẽ inteꝛioꝛ
vẽtriculus cerebri.ponit etiã excogitatiuã cuiꝰ ĩſtrumẽ
tum.ſicut dicit ẽ mediꝰ vẽtriculus cerebri.⁊ animałſpi
ritus qẽ ĩ eo. Ponit etiã memoꝛatiuã cuiꝰ oꝛganũ ſicut
dicit ẽ poſterioꝛ vẽtriculus cerebri. In idẽ cõſentit Re⸗
migius in lib.de anima.diſtinguẽdo has vires oſiẽdẽs
diuerſas egritudies i ꝗbus he ledunt᷑. Reſtat ergo. ꝙ v⸗
naqueq; harũ organũ.⁊ ꝑtem habet ſibi determiataʒ ĩ
qua operat᷑. Cõtra.bonitas ⁊ malicia.amicitia 2 in⸗
imicitia.ſunt intẽtiones.q̃ licet inueniant᷑ ĩ rebus ſenſi⸗
bilibus.inueniunt᷑ extra res ſenſibiles nec ex ſenſu ex⸗
trahunt᷑ apud eſtimatiuã. ergo ĩ eſtimatiua ſʒ ſe ſunt ĩ⸗
nate.ſi ergo iundicat ð his.iudicat mediãte organo aliq̊.
ergo eſtimatiua exigit oꝛganũ in ſua oꝑatione.¶ Prete
rea.hoc iudiciũ ſᷣm Auicẽ.exiſtit ᷑ᷣ̃m modũ vt rationa⸗
lem.ſʒ modꝰ rõnalis ẽ iudicare pᷣter oꝛganũ coꝛꝑale. er⸗

go hec vis iudicat pᷣter oꝛganũ coꝛꝑale. Preterea.non

ẽ aliqua egritudo ꝓpria.in qua ledat᷑ eſnimatia nõ leſa.
alia vi ſenſibili extrinſeca. Si ᷣo haberet ꝓpꝛiũ oꝛganũ
cõtingeret illã ledi alia vi nõ leſa. Sʒ nõ ẽ ita ſicut dicit
Auicẽ.ſed ſi accidit ei aliqua leſio. illa ẽ ex imaginatĩa
ſiue cogitatiua qᷓ oꝑatur ĩ medio vẽtriculo cerebri. Re⸗
ſtat ergo.ꝙ nõ habeat determĩatũ organũ. YPreteꝛea.
dines ſicut habet᷑ ĩ euagelio ſenſit ĩ ligua pena.ſʒ cõſtat
ꝙ ille nõ fuit ſenſus exteꝛioꝛ. cũ ſenſus exterioꝛ fiat ꝑ oꝛ⸗
ganũ coꝛpoꝛeũ.ergo fuit ſenſus ĩterioꝛ ꝗ oꝑatur abſente
mater ia ſupꝛa foꝛmas.aĩa ergo oꝑabatur ibi ſupꝛa for⸗

mas ſenſibiles nõ pᷣſente materia. vtebat imagiatie.

ſʒ ſeꝑata fuit a coꝛꝑe.qᷓ vti põt imaginatione pᷣ̃ter orga⸗
num coꝛpꝑis.multofoꝛtiꝰ & alie vires ſenſibiles. vt eſſia⸗
tiua memoꝛialis. Reſtat ergo.:ꝙ ñ ĩdiget ĩ cõpletiõe ſui
actus oꝛgano coꝛpoꝛeo.¶ Ad qð dicendũ ẽ. ꝙ vnaqq;
vis ſenſibilis ĩterioꝛ.determiat ſibi paꝛtẽ coꝛpis in qua
oꝑatur.vñ dicit Auic.ð eſtiatiua.q; ẽ vis oꝛdĩata ĩ ſum
mo medie cõcauitatis cerebꝛi.ſicut habet᷑ in tractatu de

8

aĩa.¶¶ Ad obiectũ autẽ reſpõdendũ.ꝙ licet intẽtiões q̃s
appꝛehẽdit eſtiatiua.poſſint eſſe ᷣm ſe extra naturã cor⸗
poꝛalẽ.tamẽ vt axpꝛehẽdit eſtiatiua ſenſibilis.ſunt ĩ ma
teria coꝛꝑali.⁊ iõ ĩdiget quadã colligatiõe cũ coꝛpe. vñ
dicit.ꝙ apprehẽdit intẽtionẽ ligatã cũ foꝛma ſenſibili.et
cũ aliqua cõueniẽtia imaginis cũ illa.nõ tñ vtit᷑ organo
ad cognoſcendũ illã intentionẽ ĩ ſe.ſʒ inꝗtũ ẽ ĩ re imagi
natiua vel viſa. AUd ſcõm dicẽdũ. ꝙ aliud ẽ de iudicio
eſtimatiõis rõnalis ⁊ eſtimatiõis ſenſibilis. ſicut dicit
idẽ phᷣus.i q eſtimatia rõnalis appꝛebẽdit etiã ĩtentio⸗
nes abſtractas a materia. eſtimatio autẽ ſenſibilis ap⸗
pꝛehẽdit eas cũ colligatiõe forme ſenſibilis. q̃ nõ ẽ pᷣter
materiã. Ad illud vo qð obijcit᷑ de leſione. q icendũ.q;
licet nõ ledat᷑ directe ꝑ ꝓpꝛiã leſionẽ egritudis. ledit᷑ ta⸗
men ex cõſequẽti.cũ enĩ ledit᷑ ex cogitatiua vel imagina
tiua.ꝑ cõſequẽs ledit᷑.x illa in oꝑatione ſua debita. vn⸗
de cũ ponit Oama.vel Remigiꝰ diuiſionẽ viriũ.cõpu⸗
tat hanc cũ excogitatiua.q̃ ẽ ĩ media ꝑte cerebri oꝑans.
nõ diſtinguẽdo eã ſᷣm ꝑtem coꝛꝑis diuerſam. 4. Ad illð

ðo qð obycitur de imaginatiõe. ꝙ poſſit oꝑari pᷣter or⸗

ganũ coꝛporeũ.⁊ memoꝛialis ſimilit᷑.dicendũ ẽ.ꝙ illa o⸗
peratio equocatur.cũ iſta de q̃ nũc loqmur.nũc enim nõ
intẽdimus niſi de actibo viriũ exiſtentiũ aĩe. vt ẽ in cor⸗
pore.deĩceps vᷣo aget᷑ de inſeꝑabilitate eius. vtrũ ſit ſe⸗

ꝑabilis.⁊ ſᷣm ꝑtem ſenſibilẽ.⁊ vtrũ ipſa oꝑatur aliquo
modo preter coꝛpus.
DOquartũ quo queri? de diſtinctiõe viriũ.
incidit h duplex queſtio.¶ Ana de comꝑa⸗
ares.qualiter ſe hʒ ſenſus cõis.ad illas.
Alia de diſtinctõe barũ viriũ interioꝛũ inter ſe.

Wlembruz quartum
☚ tiõe ſenſuũ exterioꝛũ.ꝗ dicunt᷑ ſenſus ꝑticu⸗
QArticulus primus

ad modũ vmuerſalis.vt ð oĩ ſenſu pᷣdicet᷑. Si
eni ſic eẽt.ñ hẽet actũ ꝓpꝛiũ. ſʒ eiꝰ actꝰ tm̃ eẽt
ĩ ſenſibo ꝑticulaꝛibo.ſʒ ſenſus cõis hʒ ꝓpriũ actũ ⁊ ſingu
larẽ.ſ.diſcernẽ albũ a dulci vel cõferꝛe. nõ ẽ cõis vnita
te eſſentie vniuerſalis.¶ Yẽ non dicitur cõis ꝗꝓpter hoc.
ꝙ oꝛganũ eiꝰ ſint organa ſen uũ pticulariũ.⁊ nullũ ha⸗
beat organũ ꝓpriũ.Si eni diſcernit albũ a dulci.⁊ con⸗
fert.neceſſe ẽ recipi formã vtriuſq; ĩ vno organo.id non
erit oꝛganũ guſtus.nec organũ viſus. neceſſe ẽ ergo eſſe
organũ iĩteriꝰ differes ab illis qð ſit ſenſus cõis. Pꝛe⸗
terea.nõ ſic ẽ oꝛganũ ſenſus cõis vnũ cõfuſione.quẽad⸗
modũ ligua tactus⁊ guſtꝰ.ſic eni diceret᷑ viſus eſſe qui⸗
dã ſenſus cõis.⁊ auditꝰ ſimilit.ſic dicit᷑ ꝙ guſtꝰ ẽ quidã
tactꝰ.q¶] Preterea.ſenſus cõis vnꝰ ẽ.habẽs vnitatẽ orga
ni.qꝛ omia oꝛgana ſenſuũ ꝑticulariũ cõueniũt ad vnum

ĩ quo terminãtur.vbi cõplent᷑ iudicia ⁊ idẽ organũ ſen⸗

ſus cõis.ſʒ nõ ſic cõueniũt ꝑ cõſuſionẽ.vt illuo organuʒ

Fm aliꝗd eiꝰ ſit oꝛganũ anditꝰ.pᷣm aliqd viſus.ſm alte⸗

rũ tactus.⁊ ita de alijs.̊ nõ dicit᷑ ſenſus cõis.qꝛ habeat

organũ ꝑ cõfuſionẽ. Preterea.oſtẽditur ꝙ ſenſus pꝑti⸗

cularis ꝑficit᷑ a ſenſu cõi.cũ eni organa ſenſuũ pticula⸗
riũ bipertita ſint. pᷣterꝙ ĩ organo guſtꝰ vbi ſunt cõiun⸗
cta.vt i duobo oculis ⁊ duabo auribo. cũ ſenſibile nõ ap

paret duo ſʒ vnũ.neceſſe ẽ tũc deferꝛi ad vnũ oꝛganũ ite⸗

riꝰ.cũ ̊ ſimul tẽpoꝛe ꝑcipit᷑ ſenſibile.⁊ vt vnũ ſimul tem
poꝛe ſit ſpecies ĩ oꝛgano iteriore ⁊ exterioꝛe.& pfectio ſe
ſus pticularis ẽ a ſenſu cõi.cũ ꝑficit᷑ ĩ oꝛgano ĩterioꝛi.Rᷣ
idẽ ẽ in omĩbo ſenſibo.iAã oĩa oꝛgana ſenſuũ ꝑticulariũ
ſcilicet nerui.ꝑueniũt ad vnã radicẽ ſiue originẽ in qua
cõueniũt.alit nunq eſſe collatio ſiue diſcretio ſenſibiliũ
ſenſuũ diuerſoꝛũ.⁊ ibi fit cõplementũ. SPreteꝛea.ñ dif
fert cõis ſenſibilis ĩ ſuo ſenſibili a ꝑticularibo.qnq; emʒ
ſenſibilia qᷓ ſunt.magnitudo.motꝰ.numerꝰ.figuꝛa.ꝗes.
que ſũt cõia ſenſuũ pticulariũ.⁊ ſunt ꝓpria ſenſus cõis
appꝛehẽdunt᷑ et᷑ ſenſibilia ſenſuũ ꝑticulariuz a ſenſu cõi.

Irca primũ oſtẽdit᷑. ꝙ ſenſus cõis nõ ẽ cõis

¶ Lueſtio
Mam aliter non poſſet inter illa diſtinguere. neceſſe
eſt nõ differre ſenſum ↄmũem in obiecto a ſenſibo ꝑticu
laribo:et h̊ videt ꝑ hoc qdð dicit phs.ꝙ ſenſus ↄñis eſt ꝗ
omiĩa ſenſu ꝑcepta recipit.et ꝗpter eaꝝ ſoꝛmas patitur
q in ipo copulant᷑.⸗¶. Preterea querit᷑ de inſtrumẽto ſen
ſus ↄnis.⁊ videt᷑ ꝗꝙ aliqua ꝑs cerebꝛi in q ↄueniũt ſenſi
biles nerui.et h arguũt medici.qꝛ leſio ſenſus ↄñis ẽ ex
leſione cerebri: bomitas ſenſus eſt ex bonitate cerebꝛi⸗
p phᷣo arguit eius oꝛganũ eſſe coꝛ.vel aliqo ſimile coꝛdi
in nõ hñtibo coꝛ. eo ꝙ oꝛgana ſenſuũ ꝑticulariuʒ in ſua
radice ↄtinuant᷑ coꝛdi.⸗ Preterea.nihil ẽ ſenſitiuũ ſi⸗
ne caloꝛe.caloꝛis pᷣo ẽ expanſio a coꝛde ⁊ reditio ad inte
rius in ſomno.ex qͥ arguit ꝙ ſenſus ↄnis oꝛganũ eſi coꝛ.
⁊ põt vrũq; eſſe verũ.qð dicũt medici.et qdð dicit phᷣs.ſᷣ
medici ad cãm ꝓpinquã reſpiciũt.et ideo dicũt oꝛiginez
neruoꝝ eſſe a cerebꝛo.et ramificari motus different. vt
ſiat motus et ſenſus..hs vo reſpicit ad cãʒ pꝛim. vi
det em̃ ꝙ licet ges ſit in ſomno ab oꝑatõne ſenſus ↄñis
excitati a ꝑticularibo:nihilominus ẽ oꝑatõ interioꝛ cõ⸗

tinua ſᷣm motũ.ſcʒ fantaſie.⁊ illud nõ poſſet eẽ niſi vbi

xiget calor aĩalis in coꝛde tꝑe ſomni. ꝓpt qð ſenſus cõ⸗
mũis dicit᷑ hr̃e coꝛ.tanꝙ;ᷓ organum pꝛimũ.

rticulus ſecundus

Rticulo ſcõᷣo querit᷑ de numero viriuʒ ſenſi⸗
biliũ cognitiuaꝝ interiꝰq̃ꝝ võ ſic accipit᷑.q
dam em̃ ſunt qꝝ actus ſunt circa foꝛmas ſen
ſibiles.quedã circa intẽtões foꝛmaꝝ ſenſibiliũ. qᷓ vᷣo eſt
circa foꝛmas ſenſibilee.aut eſt appᷣpendẽs aut cuſtodi⸗
ens.aut trãſfoꝛmas ſiue ↄferẽs abſente materia. Si vo
eſt appᷣhendẽs.dr ſenſus ↄnis:ſi vᷣo cuſtodiẽs dr imagi
natio.vel alio mõ fantaſia:ſi dᷣo eſt tranſfoꝛmãs vel cõ⸗
ferẽs abſente materia.dicit᷑ imaginatiua. Si vo eſt cir⸗
ca intẽtiões vt bonitatẽ ⁊ maliciã.ſiue nocumẽtũ? iu⸗
namẽtũ. ꝓut accidit e agno reſpctu onis aut lupi:ant
eſt apprehẽdẽs aut cuſiodiẽs. Si apprehẽdẽs.dr eſlima
tiua. Si cuſtodiẽs dicit᷑ memoꝛatiua. Et diſtiguũt ᷣm
auicennã.vt ſenſus ↄnis ſit in anterioꝛi ꝑte cerebri.ima
ginatõ vel fantaſia in eadem ꝑte.imaginatina vo vl ex⸗

cogitatiua in media: in eadẽ eſtimatina: mẽo:atina ᷣo

in vltima pte cerebri.¶ ¶ Sʒ incidit queſtio q̃re reſpectu
intentõnũ nõ dicũt᷑ tres vires ſ̊ due tm.ſ.eſtimatiua et
memoratiua:reſpectu vdᷣo formarũ ſenſibiliũ ſᷣm ſe dicũ
tur tres. 4 Ad qð dicendũ.ꝙ reſpectu ſoꝛmaꝝ ſenſibili
um addit᷑ vna vt ſint tres. Qã q̃dã eſt app̃henſina a ſen
ſibo ꝑticularibo.et hec dicit᷑ ſenſus ↄnis:nulla aũtẽ ap⸗
prehẽdẽs intentões ex ſenſibo ꝑticularibo.ſ̊ abintus bʒ

⁊ ꝓpter hoc illa abũdat ex illa ꝑte.⸗ Preterea.pt qd
eſt intẽtina ante ↄpoſitiuã foꝛmaꝝ ſenſibiliũ. ↄpoſitia
dut intẽtõnũ ſenſibiliũ eſt ante ſua retẽtiuã. Kñden⸗

dum eſt/ꝙ foꝛme ſenſibiles qͥs opoꝛtet ↄponere.vel ſupᷣ
quas negociat᷑ imagi
niſi eſſent fixe intra.nõ eſſet oↄpoſitio imaginatie ſuper

illas abſente ſenſu.et ideo neceſſe eſt ꝙ pꝛecedãt retẽti⸗

ua:intentões vo ſunt ab intra innate.et ideo nõ eſt nece

memoꝛatiuã pꝛecedẽ ſed ſequi.eo ꝙ ſeruat ↄpoſitões fa

ctas intentõnũ cũ foꝛmis ſenſibilibo. ¶ Queri etiã poõt

quare in vna ꝑte cerebri collocant᷑ apppẽſiua ſoꝛmarũ
ſenſibiliũ ⁊ retẽtiua:nõ aũt appᷣhenſiua intẽtõnũ.⁊ me
moꝛatina q eſt retentiua.. Ad qð dicendũ.ꝙ diſſimili
ter dicunt᷑ retẽtiue.hoc em̃ qð eſt in anterioꝛi pte cere⸗
bꝛi.nõ eſt niſi retẽtiua.ad h̊ vt in eis fiat ↄpoſitõ et ope
ratõ abſente ſenſu. Ala do q̃ eſt in memoꝛatiua.genera
liter eſt retentiua vt ex illa poſſit eſtimatiua a intellecti
ua etiã negociari.vñ dr memoꝛie ⁊ rememoꝛatõis pm⸗
ptuariũ:et ſignũ huius eſt.qð Joh̊.dama.cũ enumeꝛat
vires.nõ enumerat niſi imaginatiuã ſiue im aginatõez
⁊ excogitatiuã ⁊ rememoꝛatiuã:dãs intelligere ꝙ pria
eſt apprehenſiua.ſecunda collatiua.tercia retentiua.nõ
ergo computat in prima ꝑte retentiuaʒ niſi cum appre⸗
benſiua.

natiua. veniũt abextra ꝑ ſenſus: et

lxvij.

¶Mueſtio. lxvuij De viri

bus anime motiuis. et primo de ſenſualitate.

Abito tractatu de
cognitiuis viribo ab intus et extra paꝛ
tis ſenſibilis. ſegtur dicere de motiuis.
Ponunt᷑ aũt differẽtie motiue ſenſibił.
VHntalia. ſicut dicit phᷣs. a eſtimatiua.
ocupiſcibilet draſcibilis.⁊ m aug.ſenſualitas. Quidã
etiã ponũt quaſdã vires affectiuas alias ſiue differẽtes
ab illis. Sm q̃s eſt gaudium et doloꝛ.et ira et timoꝛ.ſᷣ nõ
oportet iſtas ponẽ differentes a ocupiſcibili ⁊ iraſcibi⸗
li.cũ ſᷣm ocupiſcibile ſint gaudiũ et tolor. ſm iraſcibile

ira et timoꝛ. aug.aũt ponit ↄcupiſcẽtiã cũ timoꝛe.cũ lo⸗

quit᷑ his in li. de ciuita.dei.xinj. dicit em.q; ↄcupiſcen⸗

tia eſt appetitus eoꝝ qᷓ volumus.et ſimiliter leticia:me⸗

tus aũt et doloꝛ in diſſenſione: ſ̊ cũ ↄſentimus appetẽdo
q̃ volumus.oↄcupiſcẽtia dicit᷑:cũ ↄſentimꝰfruendo his q̃
volumus.leticia dr:cũ diſſentimꝰ ab eo qð accidẽ nolu
mus.metus dr:cũ aũt diſſentimꝰ ah eo qð nobis nolen
tibo accidit. doloꝛ vel triſticia dr̃. teſt aũt queri. qᷓ
liter fantaſia et eſtimatiua dicũt᷑ motiue.cũ inteꝛ cogni

tiuas ſint poſite.l Ad qð dicẽdũ ẽ q motine dicũt᷑ que

diſponũt ad motũ ꝑ mediũ cognitõis boni ⁊ mali.incli
nãtis ad appetitũ vel fugã:diſſerũt aũt inter ſe.qꝛfanta
ſia et diſpoſitões ad motũ ex appꝛebenſiõe ⁊ foꝛme ſenſi
bilis.ↄueniẽtis vł incõueniẽtis:eſtimatiua vo eſt diſpo
ſuoes od motũ ex appꝛehenſione intẽtõis in re ſenſibili.
Diend itaq; ſpecialiter pꝛimo de ſenſualitate. Vtrũ
it ꝑtis ſenſibilis vel rõnalis.
Scðdo vtrũ ſit in genere motiue diſponẽtis ad motũ.
vel facientis motũ:faciẽtẽ aũt dico imꝑantẽ vel exequẽ⸗
tem interius vel exterius.
Tercio vtrũ ſit idẽ ſenſualitas qdð inferioꝛ poꝛtõ rati
onis.ſicut dicit magiſter in ſentẽtijs.
Nuarto vtꝝ in ſenſualitate ſit peccatũ vel nõ.

Membrum primum

D pꝛimũ ſic.ꝙ ſit ꝑtis ſenſibilis.videt᷑ ꝑ
hoc qð dicit mgr̃ in ſententijs.ij.li.di.xx⸗
iiij. quicꝗd in aia nr̃a nobis ↄſiderantibo
occurrit.qð nõ ſit ↄmũe cũ beſtijs. ad ra⸗
tionẽ ꝑtinetqð aũt reꝑis in ea ↄmũe cũ beſtijs. ad ſen⸗
ſualitatẽ ꝑtinet.Si ergo ſenſualitas eſt omũis nobis ⁊
beſtijs:ꝗ̊ ad ꝑtem ſenſibilẽ ꝑtinet.⸗ Vel aliter. ratõnał
s eſt. in qua differimur.ſenſibilis in q̃ ↄnenimꝰ.ꝗ ſen⸗
ſualitas ad ꝑtẽ ſenſibilẽ ꝑtinet. Itẽ aug.in li.de trini.
ſenſualis motus ꝗ nobis pecoꝛibuſqʒ eſi ↄmũis. ſeclu⸗
ſus eſt a ratõe ſapiẽtie:ſ̊ cuius eſt actus eius eſt potẽtia
ſenſualis motꝰ ẽ ꝑtis ſenſibilis.̊ ſenſualitas. öta
Aug.de trini.quo colubeꝛ nõ aꝑtis paſſib ſ̊ ſquamaꝝ
minutiſſimis niſibo repit.ſic lubricus deficiẽdi motꝰ ne
gligetes minutatim occupat.⁊ incipiẽs a ꝑuerſo appeti
tu ſilitudinis dei.puenit ad ſimilitudinẽ pecoꝛis: ̊ iſte

lubricus motus eſt motꝰſenſualitatis.motus aũt ille ñ

ↄuenit niſi rõne vtentibo. ſenſualitas cuius eſt motus
eſt rõnalis ꝑtis. Itẽ ſuꝑ illuo. Infelix ego hõ ⁊c̃.glo.
gradus fabꝛicauit adaʒ. ꝑ qͥs ad filios eius expoliatoꝛ
aſcendat.niſi clemẽtiſſimus dñs ꝓtegat. Hi aut gradꝰ
dicunt᷑. ꝛimꝰ coꝛruptio carnis.Scðs fomes.Terciꝰ
pꝛimus motus.Quartꝰ ẽ delectatio citra ↄſenſuʒ. Quĩ
tus eſt ↄſenſus.Per hũc ꝗntũ ſathanas ingredit᷑.gõ̊ cum
primus motus ſit ſenſualitatis.primꝰ aũt motꝰ nõ ſit
onis nobis ⁊ brutis.ſenſibilis ant ꝑs ↄnis eſt.g̊ p̃ᷣmus
motꝰ nõẽ ſenſibilis ꝑtis.et primꝰ motꝰ ẽ ſenſualitatis
ſenſnalitas nõ eſt ꝑtis ſenſibilis:2 ẽ illiꝰ vel rõnalis:
Feſt rõnalis. qð dicẽdũ.ꝙ ſenſualitasẽ ꝑtis ſen
ſibilis. Sed ꝑtẽ ſenſibilẽ ẽ acciꝑe dupliciter. Uno mõ p̃ᷣ
ter oꝛdinẽ ad rõnalẽ pꝑtẽ.et ſᷣm Hᷣ q inſunt ei.ↄmũia ſunt
nobis cũ pecoribo. Alio vᷣo mõ inꝙᷓ̃tũ ꝑticipat ex oꝛdie

—

ad rõem.et ſic apꝛopꝛiata qᷓdam bʒ q inſint homĩ et nõ
inſint bꝛutis: ſicut em in ꝑte cognitina eſt qda vis ptis
ſenſitiue. in oꝛdine tñ ad rõnem. ita ex ꝑte motiue eſt di
cere ſenſualitatẽ br̃e qdã apꝛopꝛiata ex oꝛdine ad rõeʒ
nec ꝓpter boc erũt due vires ſenſualitatis. ſed vna vis
dupliciter ſe habẽs: habet em quedã ↄmũia.⁊ quedam
aſpꝛopꝛiata.¶ AUd pꝛimo obiectũ dicendũ.ꝙ prime due
rones loquunt᷑ de ſenſualitate 'ᷣm ea que ↄmũiter inſũt
ei.4 Ad obiectũ aũt in ↄtrariũ dicendũ eſt. ꝗ ille ratõ⸗
nes dicunt᷑ de ißa m ea q̃ appꝛopꝛiant᷑ ſenſualitati hũa
ne. ꝓpter ordinẽ ad rõem: habet em aliquẽ motũ ↄmu⸗
nem et habet aliquẽ appꝛopꝛiatũ.

D ſecundũ quo querit᷑.in quo genere vir
tutis motiue ſit ſenſualitas. Et videt᷑ ꝙ
ſit in genẽ diſponẽtis ad motũ: ꝗᷓ em̃ ſug⸗
gerit eſt diſponẽs ad motũ. ſ̊ ſenſualitas
uggerit. elt em ꝑmodũ ſerpentis. et ſic agit in interiori
boĩe qdammõ.quẽadmodũ agebat᷑ exterius in primis
pentibo. 5 eſt pertinẽs ad motius que diſponit ad motũ
¶ Ad idẽ facit qð dicit aug. in li. de trini. xij. Carnalis
ſenſus ingerit quãdã illecebꝛã fruendi ſe. ꝗ Item aug. ĩ
li. de anima et ſpũͥ. Cum erterioꝛ ſenſus carnalis bono
ſuo vtitur. interioꝛ ſenſus mẽtis quaſi obdoꝛmit:nõ em̃
cogitat bona interioꝛis ſenſus.qui iocunditate exterio⸗
rũ bonoꝛum capitur. Sed ↄſtat. ꝙ iſte carnalis ſenſus
eſt qui cognoſcit apetendũ vel fugiendũ.et ꝑ hoc appe⸗
tit vel fugit. ̊ ſi ſenſualitas nõ eſt aliud ꝙ; carnalis ſen
ſus. erit ſenſualitas de motiuis ſenſibilibo ad motũ di⸗
ſponẽtibo. d videt᷑ ↄtrariũ. In ſenſualitate em̃ di
cit᷑ eſſe pꝛimus motus.qui vetermiĩat fugiendũ.& ſenſu⸗
alitas cuius eſt motus ille eſt in genere virtutis facien⸗
tis motũ.4 Preterea. ſenſualitas dicit᷑ repugnare ra⸗
tiõe motine.Cũ dicit᷑.Caro ↄcupiſcit aduerſus ſpim.cũ
&ratõ motiua ſit ſm quã ceterminat᷑ meritũ vel deme⸗
ritũ.meritũ aũt eſt in ip̃a motiua faciente motũ.g ſen⸗
ſualitas que aduerſat᷑ illi ⁊ trabit ad ↄtrariũ ſcʒ deme
ritũ.erit ĩ ꝑte motiua faciente motũ.j Ao qð dicendũ.
ꝙ ſicut loquimur de ratõe dupliciter ita et de ſenſualits
te iam dicta:ratõ aũt vt eſt cognitiua boni? mali diſpo
nit ad motũ. Inqᷓtum aũt in ea eſt volũtas efficit motũ
ſimiliter eſt de ſenſualitate.eſt em cognitiua bomi vt eſt
nũc vel ſui oppoſiti.et ſic diſponit ad motũ: eſt iterũ ap⸗
petiua illius.cũ nõ eſt obediẽs ratõni.⁊ 'm hoc eſt mo
tiua que facit motũ.¶¶ Cũ ergo dicit᷑. ꝙ ſenſualitas in⸗
gerit illecebraz. boc poteſt attendi dupliciter. vel ꝑ mo⸗
dũ quo ſuggerit vt eſt cognitiua. vel ꝑ modũ quo pulſat
inferioꝛem ꝑtem rõnis inqᷓtũ eſt motiua.4 Yllud autẽ
qð dicit aug in li.de aĩa et ſ pũ.intelligit᷑ carnali ſen⸗
ſu. qui eſt diſponens ad motum ꝑ cognitõnem inferio⸗
ris boni.

4

terciũ qno querit᷑.
verbũ mgjri in ſenten.li.ij.di.xxiiij.qui ſen
ſualitatẽ ↄꝑat mulieri.ſicut habet᷑ in glo.
ſuꝑ illud.muliæ eſt gloria viri.j.Coꝝ.xj.verſus finem
gloſe:ſed muliet cũ viro eandẽ ſpẽm pticipat. ſenſuali⸗
tas ergo ꝑticipabit eandẽ ſpẽm cũ ratõne. videt᷑ ideʒ
eſſe qð inferioꝛ poꝛtio rõnis.¶ Ad qð videt᷑ facẽ qð di
cit aug.in li.de trini.arguẽs ex illo verbo Geñ. YJacia⸗

mus adiutoꝛiũ ſimile ſibi. Sicut in om̃ibo pecoꝛibo. nõ

eſt inuentũ viro adiutoriũ ſimile ſibi. niſi de illo detra⸗
ctũ in ↄiugiũ foꝛmaret᷑:ita mẽti nr̃e.q̃ ſuꝑnam oↄſidera⸗
mus veritatẽ.nullũ eſt ad vſum reꝝ coꝛꝑaliũ(quãtũ na
ture hoiĩs ſatis eſt) ſimile adiutoꝛiu ex anime ꝑtibo. q̃s
ↄmũes cũ pecoꝛibo habemus. et ideo ratõnale noſtrum

nõ ad vnitatis diuoꝛtiũ ſeꝑatũ.ſed in auxiliũ ſocietatis

quaſi deriuatũ in ſuo diſꝑtit᷑ officio. Ex quo arguit. ſi

—

idẽ qð inferioꝛ poꝛtõ ratõnis.qð videt᷑ ꝑꝓ

ſenſualitas tenet rõem mulieris. et mulier in adiutoꝛiũ

viri dat᷑.erit ergo pertinens ad rõnem. erit ergo idẽ qð
inferioꝛ portõ. imilit᷑ q̃rit᷑. vtꝝ ſenſualitas cũ car⸗
ne debeat dici hõ.qð videt᷑ ꝑ ᷣbũ aug.in li.lxxxiij.que⸗
ſtionũ.q.xxviij. Si exterioꝛ bõ vita accipit᷑ qᷓ ꝑ coꝛpus
ſentimꝰ.ꝗnq;ʒ notiſſimis ſenſibo qͥs cũ pecoꝛibo habemꝰ
ↄmũes.i 2ã ⁊ ipᷣa moleſtijs ſenſibilibuſq; pſecutõnibus
ingerunt᷑ coꝛrũpi põt:nõ ĩmerito. et hõ iſie dr ꝑticeps

ſilitudinis dei. nõ ſolũ ꝗ viuit. q eria in beſtije apparet
ſ h inuenit᷑ in ſenſualitate. ꝙ̊ ſenſualitas ñ erit aliud ꝙᷓ
exterioꝛ hõ. ¶ Preterea. cũ ſenſualitas moꝛtificat tunc

ſpũs vigoꝛat᷑.Si h̊ d de interioꝛi hoie ⁊ exterioꝛi.ꝙ;
cũ exterior coꝛrũpit᷑interioꝛ de die in diem renouat᷑.re
linquit᷑ ꝙ ſicut miil aliud eſt interioꝛ hõ niſi rõ cũ ſpũa
libo ſenſibo.ita nihil aliud erit exterioꝛ hõ niſi ſenſuali
tas cũ ſenſiba carnis.¶! Ad idẽ facit ꝗð dr in glo.ſuꝑ il
lud.j.Cor.iiij. Si is ꝗ intꝰ eſt ⁊c̃. ↄtrariũ hr̃i põt
ꝑ HG. ſenſualitas aliqͥ mõ ↄñis ẽ nobis ⁊ brutis. rõ vᷣo
exterioꝛis hoĩs nullo mõ põt ↄuenire.̊ nõ eſt idẽ ſenſu⸗
alitas qð exterioꝛ bõ.¶ Stẽ dicit aug. ꝙ exterioꝛ hõ cõ⸗
uertit᷑ ad mentẽ ſe regentẽ.quã illuſtrat ſapiẽtia.qd in
beſtijs eẽ nõ põt rõne carentibo:̊ exterioꝛ hõ hʒ de ſe in

tentõem rõnis:nõ & ſenſualitas cũ carne eſt idẽ qð exte

rioꝛ hõ.¶ Ad qð dicẽdũ. ꝙ exterioꝛ hõ dĩ ꝓpꝛie cũ cõ⸗
uertit᷑ hõ ad exterioꝛa bona ↄcupiſcẽda ꝓpter ſe. Inte⸗
rioꝛ vᷣo hõ dr cũ ↄuertit᷑ ad interioꝛa bona ſiue ſuperna
atpetenda ꝓpter ſe. et m ̊ cũ exterioꝛ coꝛrumpit᷑ interi
oꝛ remouat᷑:cũ em̃ hõ ſicut dicit greg. incipit exteriꝰ in⸗
terire.tũc incipit interiꝰ viuere.deo dic apo.ad ephe.
v. expoliantes veterẽ boĩem cũ actibo ſuis induentes
nouũ hoĩem ⁊c. Alio vᷣo mõ dr exterioꝛ hõ ſic habet᷑ in
glo.ij. coxꝝ.iij. qcqd ẽ in nobis cõe cũ pecoꝛe.ſᷣ hᷣ põt attẽ
di inqtum ↄiungit᷑ cũ rõnali ꝑte ad quã oꝛdinat᷑:⁊ hoc
mõ pt dici exterioꝛ hõ ſenſualitas in carne. reliqͥ vo mõ
nõ:imo ipᷣe hõ ᷣm duplicẽ ſui oꝛdinatõez dr hõ interioꝛ
vel exterioꝛ. ¶¶ Ad H̊ po qdð querebat᷑ prius.vtrũ idẽ eſſzʒ
qð poꝛtõ rõis inferioꝛ.dicẽdũ ẽ. ꝙ ſi iueniat᷑ ĩ ſcriptura

valde er̃neo mõ accipit: ſᷣ ſiẽ dictũ ẽ poteꝛat hec eẽ rõ di

cti. vt ſiẽ iferioꝛ poꝛtõ rõnis tenebat locũ młieris reſpe
ctu ſuꝑioꝛis poꝛtõis:ita ſenſnalitas poterat tenẽ locum
mlieris reſpectu rõis.bis em̃ duobo modis accipit i ex⸗
poſitõe ſuꝑ illð:mlier ẽ gła viri j. coꝝ.xj. ¶ Ad illð dᷣo
qð obijcit᷑ ꝑ auẽtatẽ aug.in li. de trini.dðm. ꝙ ibi logt
de mliere ꝓut inferior poꝛtõ rõis dr młier.⁊ ñ ꝓut ſen⸗
ſualitas. Elñ ñ ex ̊ arguit. ſenſualitas ꝑticipat ſpẽʒ
rõis.eo ꝙ dat᷑ in adiutoꝛiũ.Dari em ĩ adiutoꝛiũ pt dici
duptr. vł ad puiẽdũ.⁊ G̊ põt ↄuenire ſenſualitati. vel ꝓ
ducẽdũ actũ ↄſiłis ſpẽi.quẽadmodũ ex ſuꝑioꝛi poꝛtõe ⁊
inferioꝛi cũ ↄiũgat᷑.actꝰoĩno rõnał ꝓducit.⁊ ſic dat᷑ in⸗
ferioꝛ poꝛtio ratõnis in adiutoꝛium.ſicut mulier datur
in adiutoꝛiuzʒ viri. ad / ꝓducẽdũ indiuiduũ eiuſdẽ ſpẽi.

¶ Mébrũ quartuʒ

—

quartũ qͥ querit. vtrũ ĩ ſenſualitate ſit
petᷣm vel ñ. ſic. videt᷑ ꝑ h qð dicit ngr
in ſentẽ.li.ij.xxiiij.di.vlti.ca. Mõ oẽ petin
veniale gerit᷑ ᷣm rõez. illud ſcʒ qð in ſolo
notu ſenſualitatis exiſtit. 4 Pretéa. ad ephe. iuij. YRralci
m /nolite pec.glo.ſurgit motꝰ aĩ ꝗ iã ꝓpter pena ꝑctin
ẽ in ptãte nra.nõ em ↄſentiat rõ.ꝑmittit apls iraſci. qð
ẽ hũana tẽptatõ:⁊ loqꝗt᷑ de ira pᷣmo motu:vᷣ iſte pᷣmꝰmo
tus ẽ ĩ ſenſualitate. ̊ i ſenſualitate eſt pctm. Oꝛ em ſit in
ſenſualitate arguit᷑ ſic. Aut eĩ ẽ in ſenſualitate:aut i roe

fß ñ ĩ rõe.cũ ñ ↄlentiat rõ.ᷣẽ in ſenſualitate.Contia.

virtꝰ ꝗ pctm. meritũ ⁊ demeritũ nata ſũt fieri eirca idẽ.
ſ öᷣtus vel meritũ ñ ẽ natũ fieri ĩ ſenſualitate. Pretẽa
diffinitõ pcti ẽ dictũ vł factũ vl ocupitũ legẽ:ß ym hãc
rõem ñẽ natũ eẽ ĩ ſenſualitate. nõ ẽ ibi pctmn. Ytẽ ſen
ſualitas ali mo ↄññ̃is nobis ⁊ bꝛutis. ſ̃ perm nllatenꝰ

eſt ↄmũe nobᷣ ⁊ ipᷣis.ꝗ̊ pctẽm ñẽ ĩ ſenſualitate.⸗ Pꝛetẽa

oẽ perm ẽ volũtariũ.qð ſi nõ ẽ volũtariũ. non eſt pecc

— — — —MNW G

1d ——— —

hoi
ees
Uucar⸗
qhen
Npug
nibus
ſceps
wporet
ndi
in
on.
i
ſpün
ſuali
noil
ipot
fdo
ln⸗
hoch⸗
din
Nlein
zore
ſc⸗
nte
erna
heri
bin
ephe.
lteo

,2,

.

Neo

tatte

no
i
non
o
che
ntn
ſtie
li
boi
tſen
tſs
id
el⸗
ten
Nin
r

„

„

¶ Nnueſtio

tum:ſed quod eſt volũtariũ eſt volũtatis.voluntas aũt

eſt in ratõe.ratõ vᷣo diuidit ↄtra ſenſualitatẽ: peccatũ
nullũ erit in ſenſualitate: ſenſualitas nõ erit ſubiectũ

peccati.¶ IJItem cnius potetie eſt oſeruare rectitudineʒ
actus. eius eſt deficere a rectitudine actus. ſ̊ peccatũe
er cxfectu rectitudis in actu. ꝗᷣ peccatũ nõ eſt in ſenſua⸗
litate. Ao qð dicendũ eſt. q peccatũ dicit eſſe in aliq̃ᷣ

Dupliciter. vel oꝛiginaliter vel ſubiectiue. Si oꝛiginali⸗

ter m hoc eſt peccatũ ſolũ in rõne motiua ſine voluta⸗
te. Si vo ſubiectine aut eſt peccatũ moꝛtale aut veniale
ſi moꝛtale iteꝝ eſt in rõnali volutate. Si noo eſt veniale:
aut eſt in ratõne.aut in potẽtia oꝛdinata ad roõem. Po⸗
tentia aũt oꝛdinata ad rõem.aut eſi antecedẽter.aut cõ
ſequẽter. Si do eſt in rõe aut in potẽtia oꝛdinata ↄſeq̃n
ter. tũc eſt veniale petm dictũ ſimpliciter. Si vo in po⸗
tentia oꝛdinata antecedenter. ant eſt ancedenter er Pte
cognitõis.aut ex ꝑte motiue. Si ex ꝑte cognitõis.tune
nõ eſt in ea peccatũ ꝓut bhmõi. Si vo antecedenter Eoꝛ⸗
qinata ex ꝑte motiue.et boc in penã pcti primi. ſᷣm boc ẽ
petm in ſenſualitate.er pena em primi peccati factũ eſt
vt ſenſualitas qꝗᷓ erat obediens oino rõni. facta ſit rõni
repugnans: et que mouebat᷑ a rone. nüc mouet ratõem
inoꝛdinate.quantum eſt de ſe cum ipſa eſt mota inoꝛdi⸗
nate. Sic ergo in ſenſualitate eſt peccatum vemale non
moꝛtale. 2 veniale ſᷣ alterã rõnem ꝙᷓ; id qð habet ſubie⸗
ctũ rõem vel potẽtiã ↄſequẽteʒ.¶¶ Ad obiecta aũt reſpõ
dendũ: ꝙ aliter eſt de virtute et de vicio. niſi dicamꝰ de
peccato ⁊ vicio.ꝙ ↄtrariat᷑ virtuti. Si em ſumat᷑ viciuʒ
rel peccatũ q; ↄtrariat᷑. ᷣm hoc in qua vi poteſt eſſe vir⸗

tus vt in ſubiecto in nobis.in illa eſt viciũ vel peccatuʒ

Si do ſumat᷑ peccatũ ꝙ nõ ↄtrariat᷑.tũc nõ eſt ſimile de
virtute et peccato:qꝛ virtus venit a ꝑpte ſuꝑioꝛi.et habʒ
ſubiectũ ꝑtem illã in qua eſt ſimilitudo det: peccatũ vᷣo
venit ab appetitu inoꝛdinato hoĩs. et iõ quãtũ extendit᷑
ꝓetitus inoꝛdinatus bois.intantũ extendit᷑ peccatũ.
Ao ſcᷣm vᷣo ditendũ eſt. ꝙ illa diffin: tio peccati. pec⸗
catũ eſt dictũ vel factũ ⁊c.eſt moꝛtalis peccati.tale autẽ
nõ fit niſi in ratõnali appetitu. Si pᷣo dicat᷑ act⸗ incidẽs
ex defectu boni.bene põt ↄuenire peccato qð eſt in ſe enſu
alitate: vel dicat᷑ peccatũ eſt ↄuerſio indebita ad ↄmuta
bile bonũ.¶ Ao terciũ dicendũ eſt. ꝙ ſenſualitas put in
ea eſt motus ꝗ eſt peccatũ.nõ eſt ↄmũis nobis ⸗ bꝛutis.
ſed eſt apropriata bomĩ. 4. Ad quartũ dicendũ ẽ.ꝙ de
fieere a rectitudine dicit dupliciter. vel qꝛ origo deficiẽ
di mit ex illa vi.vł qꝛ defectus rectitudinis in alia priꝰ
poſterius defectũ bʒ rectitudinis: Si pꝛimo mõ ſu⸗
mat᷑.ſm hoc cuius eſt poteſtas ↄſeruãdi rectitudi nem
ſcʒ ratõnis.eius eſt poteſtas deficiendi a rectitudine.⁊
ſic nõ ↄuenit ſenſualitati defectus rectitudinis.nõ enim
ex ſe oꝛiginaliter habuit.Si pᷣo intelligat᷑ de de fectu re⸗
ctitudinis ꝑ ↄſequẽs.ſᷣm hoc ſenſualitas deficit a recti⸗
tudine.nõ tñ habet poteſtatẽ ↄſeruandi rectitudinẽ. Z

Articulus pꝛimus
Ccaſione pꝛedictoꝝ quernit᷑. ꝓpteꝛ ꝗd ſi ſenſa
alitas ſit vis motiua ipſius ꝑtis ſenſibilis.
phᷣi nõ ꝑuenerũt ad noticiã illiꝰ potẽtie quẽè⸗
odũ ꝑuenerũt ad noticiã fantaſt ie.ↄcupiſcibilis.vł·
iraſcibilis.¶ Ad hoc dicendũ.ꝙ; ꝓpter hoc nõ puener̃t
nd noticiaʒ ipᷣius.qꝛ ipᷣa determinat᷑.nõ pᷣm eſſe illð qð
pmũe eſt nobis ⁊ bꝛutis.ſicut ↄſiderauer̃t phᷣi ꝑtẽ ſenſi
bilem: nec m eſſe illud qð ſuadibile eſt rõni. ſicut ſe ha
bent ↄcupiſcibis et iraſcibilis:ſᷣ ſm ꝙ rebellionẽ ba bet
otra ratoem ex pena peccati oꝛiginalis.cũ phᷣi nõ pue
niſſent ad noticiã peccat oꝛiginalis.pↄſequens nõ pue
nerũt ad noticiam pene oſequentis:ergo nec motus illi
us inoꝛdinati inꝙᷓtum eſt pena. ergo nec ſenſualitatis
in qua eſt radix ipius vł origo:ipᷣa tamẽ foꝛte ſm ec al⸗
terum. eſt idẽ qð apetitiua irrõnalis mota a fantaſia.

Articulus ſecundus

Allrxviij.

nalibo.que 9dammõ ſuadibiles ſunt ratõne.
ſQlicut dicit dama. he ſunt ant ↄcupiſcibilis et
iraſcibilis in le tñ agũt ſᷣm unpetũ cũ qũt adeſt F

1 Onſequenter dicendũ eſt de motiuis irratio

ratõ rõnis ſequũt᷑ in ſuis actibo motü ratõnis. 4
teſt queri penes ꝗd he due vires diſtinguant᷑videt᷑ ei
Hm dama/ꝙ diſtinguant᷑ ſᷣm bonũ et malũ: vt ↄcupiſci⸗

ilis terminatur penes bonũ.iraſcibilis penes malũ

due aũt affectões ↄcupiſcẽtia et leticia ſunt ip̃ius vcupi
ſcibilis. ᷣm pnñtiam boni vel abſentiã vel expectatõem.
alie dᷣo due ſcʒ timoꝛ ⁊ triſticia ipius iraſcibilis. ſᷣm p⸗
ſens malũ vel futurũ ſiue expectatũ. NHoc etiã videt ꝑ
hoc qð dicit aug.in li. de aĩa ei ſpũ. vi ↄcupiſcibilitatis

eligit.et natura iraſcibilitatis repꝛobat:eligere auũt et

reprobare ſunt reſpectu boni et mali. eo otrariuz

apparet ex hoc. ꝙ ↄtrarie affectões natèe ſunt fieri in ea⸗
dẽ vi: leticia aũt et doloꝛ ſunt ↄtrarie affectõnes.ergo in
eadem vi nate ſunt eſſe: leticia eſt in ocupiſcibili.ergo
doloꝛ. ¶ Similiter põt obijci de timore et ↄfidẽtia vt di
cant᷑ ſimul fieri in iraſcibili. Itẽ ſicut innuit Joh. da
maſ. Ira eſi id qdð eſt audax aiĩe.vindex ↄcupiſ centie:
ad iraſcibile ꝑtinet audere et inſurgere in motiuũ ocu⸗
piſcẽtie: erit & cupilſcibilis diſtincta ab iraſcibili.ñ Fm
bonũ et malũ.ſ̊ ſᷣm diſſerẽs malũ.2⁊ m differens bonũ
? ita m diſſerentem aſpetitũ. alius eſt em̃ appetitus ↄcu
piſcibilis 2 iraſcibilis.ↄcupiſcibilis em̃ aſpetit delecta⸗
bile ſᷣm partem ſenſibilem.ira vᷣo eſt deſideriũ vindicte.
Pꝛeterea. ſicut dicit phs.tria ſunt ĩ appetitibo.bonũ
ↄferens. delectabile.tria oppoſita in fugis.Si ergo ↄcu
piſcibilis eſl reſpectu delectabilis. iraſcibilis reſ pectu
cuius erit:?nõ videt᷑ eſſe reſneciu boni:bonũ em̃ dicit ho
neſtũ. boneſtũ em̃ nõ monet nili ptem rõnalem.g nõ eſt
de his que ſunt motina ↄcupiſcibilis vel iraſcibilis. ꝓ⸗
ut hic loquimur dæ illis. Similit ↄferẽs dr qð oꝛdinat
vel ↄfert ad honeſtũ. iraſcibilis ꝓut eſt ↄmuũis nobis
2 bꝛutis.erit circa delectabile.Opoꝛtet g diuidere dele⸗
ctabile ꝑ duas ſpẽs differẽtes. aut acupiſcibil et iraſci⸗
hilis nõ erũt due vires ſed vna. (Bange oſtendit. ꝙ
he vires ꝓut loquit᷑ dama.nõ ſint ptis ſenſibilis b rato
nalis:qð videt᷑ ondi ex bmõi aſſectõnibo. ¶Nã leticiã di
nidit ꝑ aĩalem et corꝑalẽ. Nialem vo dicit que eſt circa
diſciplinã et ↄtemplatõem:ſed talis nõ põt ↄuenire ſenſi
bili p̊ ratõnali.ergo ↄcupiſcibilis cuius eſt hec affectio.

nõ erit ꝑtis ſenſibilis Bratõnalis. 4 Similiter obijcit
d triſticia. Inuidia em et miſericoꝛdia ſunt affectöenes

ptis ratõnalis.que ſunt ſpẽs triſticie:Si militer erube⸗
ſcẽtia et verecũdia que ſunt ſpẽs timoꝛis. Eodẽ mõ ina⸗
nia ⁊ totus que ſunt ſpecies ire. Reſtat ergo eõcupi⸗
ſcibilis 2 iraſcibilis nõ erũt rratõnalis ꝑtis ied ratio⸗
nalis. ꝓut de eo ibi agi᷑. ¶Contrariuz aũt babetur in
ipᷣa diuiſione:dicit em ꝙ u ratõnale quoddã eſt nõ obe⸗

diens ratõi vt pulſatile.quoddã eſt obediẽs ratõi vt cõ⸗
cupiſcibile et iraſcibile. 4 Pꝛeterea. quomõ dicunt᷑ he

vires cõtineri ſub irrationali obedienti ratõni cũ vide⸗

mus has nõ ſequi ratõem. ſed ratone nolẽte iraſcamur
2 pↄtriſtamur.Fſᷣm ꝙ dicit apoſtolus.quod nolo hoc ago

nõ ergo vicitur eſſentialiter ↄtineri ſub irratõnali obe⸗
dienti rationi.(¶ Ad quod dicendum. dcupiſcibilis
iraſcibilis tripliciter accipiuntur.et ſᷣm hoc triplici⸗

ter diſtinguũt᷑. Ino mõ ſᷣm aſpetitũ boni fugam ma⸗
li. Et hoc modo bonum et malũ diſtinguunt ocupiſcibi

lem et iraſcibilem. Alio modo diſtinguunt pm differen
tem appetitũ.vt ↄcupiſcibilis ſit ſm appetitũ telectabi⸗
lis. Iraſcibił ᷣo pᷣm appetitum ardui ſiue honoꝛabilis.
Tercio modo ſᷣm bonum in pꝛeſenti cum ſuo oppoſito.
et bonum in futuro cum ſuo oppoſito. Primo mõ gau⸗
dium et concupiſcentia que dicunt appetitum reſpectu
boni in preſenti vel in futuro.ad concupiſcibilem perti
nent:dlor autem et timoꝛ qui cõſiſtunt in fuga mali in

preſenti vel in futuro.ad iraſcibilem.⁊ boc mõ poſſunt
accipi cum quatuor affectõnes diſtinguuntur a phio

hm voluntatẽ et voluntatem. hoc em̃ idem qð ᷣm appe⸗
titũ et fugam. Secũdo vo modo accipiunt᷑ he due vires
pꝓut eis reſpondent cardinales virtutes:ſcʒ temperãtia
et foꝛtitudo.nam tꝑantia eſt reſpectu delectabiliũ. foꝛti⸗
tudo vo in aꝓetitu arduoꝝ ſiue honoꝛabiliũ.lʒ triſticia
vel indelectabilia reputent᷑. Cercõ vᷣo mõ accipiunt᷑ ꝓ
ut doloꝛ et gaudiuʒ dicunt᷑ eſſe in ↄcupiſcibili.ſpes nᷣo ⁊
metus in iraſcibili.Hoc mõ diſtinguit damaſ.delectati
onem et triſticiã dicens ꝑtinere ad ↄcupiſcibilem.timo
rem vo ⁊ irã ad iraſcibilẽ.¶ Per hec reſpondenduʒ eſt
ad obiecta.iſ am pꝛime ratões accipiunt᷑ ſᷣm hec.ꝙ ↄcu
iſcibilis et iraſcibilis reſpiciũt diſtincte bonũ et malũ
equens ratõ ſcʒ tercia reſpicit ↄcupiſcibilẽ ꝓut reſpicit
bonũ et malũ.in preſenti.iraſcibilis ᷣo qð eſt in futuro
bonũ et maluʒ·. Quarta vo reſpicit ſᷣm ꝙ habent diuer
ſa genera appetibiliũ.q Ad quintũ vᷣo dicendũ.ꝙ illa di
uiſio appetibilium. ↄpꝛehendit generaliter illa qᷓ ſunt ap
petibilia a volũtate ᷣm ꝙ volũtas eſt motus rois.Qũc
aũt nõ agimus hic niſi de appetitu ſenſuali. Inde non
Fm illas differentias accipiet᷑ viriũ differentia. Ad il
lud vᷣo quod queritur. vtrum debeant dici partes ꝑtis
ſenſibilis aut rõnalis. Reſponſio ſᷣm ꝙ ↄtinent aſfectõ⸗
neʒ velectatõnis intellectualis que eſt ſub animali. ꝓut
animalis dicitur eſſe circa diſciplinã ⁊ ↄtemplatõnem
Fm dama.et affectionem miſericoꝛdie et huiunſmodi. et
quarundã ſpecieꝝ timoꝛis ⁊ ire ad partem rationalem
reducunt᷑.vel erũt iſte affectõnes mixte ex pte rationali
7 ſenſuali.Johannes aũt dama.licet loquat᷑ de irratio
nali parte.loquit᷑ tamẽ de ea ꝓut eſt obediẽs ratõni.et
mouet᷑ ſᷣm ratõem rectã aliquando. aliquando ᷣm nõ

.

rectam.aliquando ᷣm ſeipᷣam.
(Mueſtio. lrix. De parte

rationali cognitiua et motiua.

DOmpleto tꝛactatu

e parte ſenſibili cognitiua motiua.
ſeqꝗt᷑ de ꝑte rõnali cognitiua et motiua.
pars vᷣo cognitiua diuidit᷑. ſicut habet᷑
in li.de aĩa et ſpũ.in rõem.intellectũ et
intelligentiã. JYo.dama.diuidit᷑ in intellectũ.mẽ
teʒ et opinionẽ:has em̃ numeꝛat cognitiuas pᷣter ſenſuʒ
⁊ imaginẽ. VUnde dicit ꝙ ꝑ ſenſuʒ ale oſtituit᷑ paſſio que
dr imaginatio.ex imaginatõe vᷣo fit opinio:deinde mẽs
diiudicans opionẽ ſiue vera ſit ſiue falſa.indicat verita
tẽ. VUnde mens a metiendo ⁊ excogitãdo dicit᷑ ⁊ indicã⸗
do.ꝙ aũt diiudicatũ ⁊ determiatũ eſt recte dicit᷑ intelle

ctus. Phus vo diuidit intellectũ materialẽ ꝗ cognoſcit

ſpecies in fantaſmatibo.⁊ intellectũ poſũbilẽ ⁊ ſegabilẽ
q cognoſcit ſpẽs abſtractas ⁊ intellectũ agentẽ.¶ Aug.
videt᷑ aliter differẽtias ponere in li.de aĩa et ſpiritu cuʒ
dicit.ingenium memoꝛiã.rõem.intelligentiã: dicit em̃.
ꝙ ingeniũ inueſtigat.rõ iudicat.memoꝛia ſeruat.intel⸗
ligentia ↄpꝛehendit.⸗ Poteſt ̊ queri cũ his modis ſu⸗

mat᷑ diuiſio viriũ cognitiuaꝝ rõnabiliũ.q̃ ſit ↄꝑatõ di⸗

niſionis ad diuiſionẽ.vtrũ accipit᷑ ſm vnũ modũ an diſ
ferentem.

4 Scdo ſi i accipiat᷑ ̃m differẽtẽ.q̃rit᷑ de ↄꝑatõe eaꝝ.
4lTercio queritur ordine diuiſionum.
Quarto querit᷑ de intellectu poſſibili.

OQuinto qrit᷑ te alijs diuiſionibo aug.et damal.

¶Mlembruũ prumn
Irca pꝛimũ ſic obijcit᷑.cũ intellectus onit
accipiat᷑ in diuiſione aug.⁊ damaſ.mens
etiã videat᷑ idẽ qð intelligentia.eo q; dicit
— oaug.mẽs eſt ſumũ in aia. Oð etia videt᷑
ꝑ h̊ qð dicit aug.in li.de trini.xiiij. ꝙ mẽs eſt pꝛina vis
eaꝝ ꝗᷓ ꝑtinẽt ad imaginẽ trinitatis. erit &̊ rõ idẽ qð opi
nio. 35 B eſt q aug. ponit ita differẽtias ratõnis

intellectus et intelligẽtie.vt rõ opᷣhendat coꝛpoꝝ nat᷑as

Intellectus ſpũm creatũ. Intelligẽtia ſpũm increatum

quare actus intellectus eſt poſt actũ rõnis.⁊ añ actum
intelligentie. Sʒ ᷣm Jo.dama.actus mẽtis eſt poſt opi

nionẽ ⁊ añ intellectũ. Ex imaginatõe em̃ fit opio.mẽs

do diiudicat de opĩone.et tandẽ ꝑuenit ad intellectũ ve⸗
ritatis.pꝛius em̃ eſt acciꝑe alterã ꝑtẽ cũ formidine. de⸗

inde amplius diiudicare.vt tandẽ cognoſcat᷑ veritas.q̃

fiat qetatõ intellectus. OPreterea.diuiſio aug. videt᷑ eſ
ſe ᷣm dĩntias formaꝝ intelligibiliũ ſine ↄpoſitõe vel cõ

plexiõe.diuiſio ᷣo Jo. dama.ſᷣm dꝛntias eaꝝ.inqtum

cũ apoſitõe vł ↄpleriõe accipiũt᷑.ꝗ̊ neutra ẽ ad alterã re⸗
ducibilis. Si em acciꝑet᷑ m dꝛñtias reꝝ.nõ eſſent niſi
due vires.ſcʒ reꝝ poſſibiliũ aliter fieꝛi hoc ẽ ↄtingentiũ
reꝝ ncẽriaꝝ:et ita nõ eẽt niſi opinio et intellectꝰq ſci⸗
entialiter res cognoſcẽt.qð cũ nõ ſit. addit᷑ em̃ mẽs q ẽ
Diiudicatiua:ex qͥ accipit᷑.ꝙ nõ ſᷣm dꝛñtias reꝝ cogno⸗
ſcibiliũ accipiat᷑ diuiſio vama. Vꝛeterea.põt q̃ri de cõ
ꝑatõe diuiſionis phi ad diuiſionẽ aug.⁊ dama. videt
em̃ ponere tm̃ intellectũ potẽtiã cogninuã.et hboc ſub tꝛi

bus dꝛñtijs: ? ita rõ et intelligentia ſuꝑuacue eſſent ĩ di

uiſione aug. ¶ Si vo diceret quis.ꝙ intellectus ſub his
drñtijs.rñdet tribus dꝛñtijs viriũ.que ponunt᷑ ab aug.
hoc nõ eſt verũ.iAa ille dꝛntie qs ponit aug.diſtinguũt᷑
Fm intelligibilia dꝛñtia in nobilitate maiori vel minoꝛi
nobilius eſt em̃ intelligibile increatũ ꝙᷓ creatũ. Intelli⸗
gibile vᷣo creatũ ſeꝑatum a foꝛmis coꝛꝑalibo. qᷓ id qð ẽ
in coꝛpoꝛibo. Differentie pᷣo poſite a phᷣo.attendunt᷑ ̃m

Dꝛñtias oĩm ad abſtractõem ꝑtinentiũ. Eſt em̃ vis bñs

ea a ꝗbo fit abſtractio.et eſt vis abſtrabẽs.et eſt vis foꝛ⸗
mas abſtractas ↄpᷣhendẽs:et ita dꝛñtie intelligibiliũ aſ
ſignatoꝝ a pho. attendũt᷑ ſm differẽtias ↄpoſitõnuʒ ad
foꝛmas abſtractibiles.dꝛñtia vpᷣo aug:ad formas has et

alias.no ergo m vnũ modũ accipiunt᷑.

embrumſecundun

Olſcõm quo querit᷑ de cõꝑatõne diuilio⸗
nis quam ponit philoſophus.reſpectu il⸗
lius quã facit dama. Intellectus em̃ vide
tnr. ele omũis.Sed querit᷑ quis intellectꝰ
iuiſionis philpſophi reſpõdeat:videtur em̃ ꝙ nullus.
NMam vnuſquiſq; eſt circa foꝛmas intelligibiles ſine cõ
plexiõe cõſideratas.nõ eſt ergo aliquis illoꝝ intelligi⸗
biliũ. ¶¶ Similiter querit᷑ de quarta diuiſione que ſunt
ingeniũ.ratio.memoria ⁊ intelligẽtia:qualiter ſe habe⸗
ant ad primam diniſionem.cũ duo membra prime diui
ſionis ibi ponantur ſcʒ ratõ et intelligentia. terciuʒ vo
ſcʒ intellectus nõ ibi ponatur: aut ſi intelligentia ponit
ibi pro intellectu.tũc ceſt tercium ſcilicet intelligentia
4 Preterea.in hac diuiſione ponit᷑ vis retentina ſcz me
moria:q nõ fuit poſita in primis diuiſionibo. Similit
ingeniũ in nulla ſupradicta diuiſione ponebat᷑. Ponũt᷑
aũt alie differentie a damaſ.ſcʒ intelligẽtia.intentõ. ex⸗
cogitatõ.freneſis.ſed hec ſuo dicent᷑ loco vbi aget᷑ de dif
ferentijs actuũ q ponunt᷑ in intellectu poſſibili 'm phᷣm
icamus & ad intelligentiã ſupradictaꝝ diuiſionũ.
q attendit᷑ diuiſio ratõnalis cognitiue.Fm reſpectũ ad
veritatẽ in foꝛmis intelligibilibo ſine ↄplexione entibus
⁊ Fin reſpectũ ad veritateè in cõplexiombo ⁊ ↄpoſitõnibo
foꝛmaꝝ intelligibilium:ſᷣm primum modum accipiunt
due diuiſiões.illa ſcʒ prima aug.⁊illa q eſt phi. ſed in
hoc differũt. ꝙ illa que eſt aug. accipit km differentias
foꝛmaꝝ intelligibilium ſimpliciũ.AMla vo q̃ phi.accipi/
tur ſᷣm modum pueniendi ad cognitõem illaꝝ foꝛmaꝝ
intelligibiliũ.que veniunt ad intellectuʒ ꝑ abſtractõezʒ
a fantaſmate ſenſibili. Ande pricipaliter ſiſtit circa ea
que ſunt ratõis.nibilominus tñ ꝑ ea ꝑuenit ad quadazʒ
cognitõeʒ eoꝝ que ſunt in intellectu ⁊ in telligetia. cum
em ſint tres differentie foꝛmax intelligibiliũ.increata.
creata.ſeꝑata a conditõnibus coꝛpoꝛis ſiue coꝛpoꝛeis.⁊
ita a conditõnibus ſenſibilibus.et illa que eſt abſtracta
a ↄditõnibus ſenſibilibus ſiue coꝛpoꝛeis. licʒ inueniat

ene
nacnmn
foſ
ectüie,
ſne,
nins
icete⸗
N
äun
rite
Nt niſi
gentii
ge
no⸗
d
videk
nbt
nid
bhis
.
Gt
fort
tcli⸗
de
ifn
bis
gſon
lüaf
0
gset

.
ſio⸗
gil⸗
ige
et
1.
(6
unt
be⸗
dini

nit
tin

¶ Lueſtio

cum illis. Diniſio philoſophi que eſt m triplicẽ intelle

ctũ.materialẽ.poſſibilẽ.et agentẽ.reſpicit ꝓpꝛie formas.
intelligibiles abſtractibiles a ↄditõibo ſenſi ibilibo. 2 ita
ſiſtit circa ea qᷓ ſunt ratõis. Alie vᷣo diuiſiones reſpiciũt
veritatẽ foꝛmaꝝ intelligibiliũ in ↄplexione entiũ. Sed
in hoc differũt.ꝙ vna accipit᷑ m acceptõem ꝑfectã ⁊ ĩ⸗

pfſectã ex ꝑte cognoſcibilis:eſt em acciꝑe verũ cũ quadã

admixtione falſitatis.et ſic dicit᷑ opinio:vel cũ diſcreti⸗
one veritatis a falſitate.et ſic eſt mentis: vel cum certi⸗

tudine veritatis. et ſic dicit᷑ intellectus. Altera vo acci⸗

pit᷑ ᷣm ꝓgreſſuʒ actuũ ex ꝑte cognoſcitiui. Primo em̃

ingrit veritatẽ. Scõo diiudicat. Tercio diiudicatũ ſer
nat. Quarto ſeruatũ plene ↄpꝛehendit. Vel ᷣm aliũ oꝛ⸗

dinẽ ↄpꝛehenſio pꝛecedit actũ memoꝛie. Pꝛimo em ẽ mo

tus ad querẽdã veritatẽ et dicit᷑ inꝗſitõ. Scðo diſcuſſio

et hec fit a rõne.Tercio in memoꝛia fit ratõnis diſcuſſe
retẽtio. Quarto ipᷣius veritatis certitudo.Sic drñt in⸗

ter ſe ſupꝛadicte diuiſiones.¶ Ex iã dictis patet:quali⸗

ter rñdedũ eſt ad obiecta.ꝙ intellectus in diuiſiõe aug.
nõ eſt ᷣm eundẽ modũ acceptus.ſᷣm quem in diuiſione

JZohannis dama. intellectus m aug.eſt vis cogni⸗
tiua foꝛmarũ creataꝝ ſeꝑataꝝ. vt ſine ↄplexione. Intel⸗

lectus aũt 'm Yo. dama.inꝙᷓtũ cognoſcit᷑ veritas deter

minata in ↄplexionibo. ex iudicio mẽtis p̃am bulo. Si⸗

militer nec mẽs vtrobiq; ſimiliteꝛ accipit᷑.ã nõ ẽ mẽs
ſm Joh.dama. idem qð mens pᷣm aug. ſcʒ ſupremũ in

aia:ſed eſt vis diiudicas ad diſcernendũ veritatẽ a falſi
tate.vnde nõ eſt idẽ qð intelligẽtia.que eſt ſᷣm aug. vis
ſupma. extendẽs ſe ad dei ↄtemplatõem. Mec opinio eſt

idẽ qð ratõ.nihilominus tñ ſᷣm ꝙ ratio attingit ad cõ⸗

plexiones ſic dicit᷑ opinio eſſe in ratõe.et hoc mõ accipit
ppᷣs ratõem dicẽs ꝙ in rõe eſt opinio et ſciẽtia:ſed opi⸗

nio eſt acceptio poſſibiliũ aliter ſe hr̃e.rõ vᷣo ſᷣm pꝛimã

diuiſionẽ̃ aug.eſt vis q attingit ꝑ cognitõeʒ foꝛmas ab⸗

ſlractas a corꝑibo et coꝛpum accidentibo. ¶ Ad aliud
qð obijcit᷑ de diuiſione phᷣi reſpectu diuiſionis prĩe qua
ponit aug. Dicendũ ꝙ nõ ſimiliter accipit᷑ in vtraq; di⸗

uiſione.nã abſtractõ nõ currit ſm foꝛmas m ſe abſtra

etas.ſicut eſt foꝛma intelligentie angelice. vel circa foꝛ⸗

mas ſciẽtiaꝝ aut virtutũ q ſunt in aima.p̊ circa foꝛmas
intelligibiles abſtractibiles:et ꝓpter hoc cũ intellectus

ĩ diuiſiõe aug. accipiat᷑ circa foꝛmas m ſe abſtractas.
in diuiſione vᷣo phi circa foꝛmas abſtractibiles:patʒ ꝗ;
nõ ſimiliter accipit᷑ intellectus vtrobiq;. Intellectus at
ages duplicẽ babet actũ. habet em vnũ actũ reſpectu foꝛ
maꝝ abſtrahendaꝝ. et ille eſt abſtrabere: habet alium
actũ reſpectu foꝛmaꝝ m ſe ſiue ſeꝑataꝝ.ſm ꝙ dic phᷣs
ꝙ in his q ſunt ſine materia idẽ eſt intellectus et io qð
intelligit᷑: in habẽtibo aũt materiã potẽtia eſt vnũqðq;
inteliigibiliũ.idẽptitas aũt nõ eſt dicit᷑ ꝑ eſſentiaʒ.ſed
qꝛ iſta nõ indigent abſtractõe ad hoc vt intelligant᷑.alie
vo indigẽt. In diuiſione gaug. ratõ ↄtinebat inteliectũ
materialẽ et intellectũ poſſibilẽ. ꝓutcognoſcũ: foꝛmas
intelligibiles.vt in fantaſmatibo vel a fantaſmatibo ac
ceptas:intellectus vᷣo poſſibilis nibilominꝰ recipiet co⸗
gnitõem ab agete a pte altera:ſcʒ foꝛnaꝝ intelligibiliũ
ſeꝑata ꝝ. 4. Ad illud vo qð obijcit᷑ e ↄpatõe diuiſiõis

phi ad diuiſionẽ damaſ.Dicendũ q; nullũ membrũ di⸗

uiſionis eſt idẽ cũ mẽbro alterius:ſed cũ intellectꝰ poſ⸗
ſibilis(de quo loquit᷑ pᷣs) accipit foꝛmas ſimplices ab⸗
ſtractas a fantaſmatibo.tũc incipiũt ↄiũctões illaꝝ for⸗
maꝝ fieri.et iudicis illaꝝ ↄiunctõnũ ſiue ↄplexionũ fi⸗
unt.et tũc pꝛimo habet locũ diuiſio quaʒ facit Joh.da⸗
mal. 4 Ad illud vo qð obijcit᷑ de quarta diuiſione.quã
ponit aug.de ingenio et alijs.dicendũ eſt.q; actus barũ
fundant᷑ ſimiliter ſuꝑ ↄplexionẽ.vt ingeniũ ſit ſm ꝙ in
tellectus poſſi bilis decurrit ab incogmiis ad aliqua co
gnoſcẽda.et hoc eſt poſſe in eligẽdo verũ et fugiẽdo fal⸗
ſum:ratõ vo q collatina eſt ꝑrones medioꝝ adductas
eſt diiudicatiua veritatis ex illis ratõnibo. Si vᷣo nõ vi

—— —

gerent hmõi ratões apud intelligẽtiã. nõ eſſet firma cõ

.
1
W”ü

tiuaꝝ·q reſpici iles ſi .
ſunt pꝛioꝛes alijs. Inter illas aũt.cũ diuiſio aug. intel⸗

lxix.

pꝛehenſio veritatis:et ideo memoꝛia ſeruat:intelligẽtia
cõpꝛehendit:hᷣ nõ dicit᷑ hic intelligẽtia eodẽ mõ qno dr
in prima diuiſione aug.cũ hic accipiat᷑ circa ↄplexã ve⸗
ritatẽ.ibi pᷣo circa incõplexaʒ ⁊ ſummã veritatẽ.Qomẽ
Fintelligentie aliqñ accipit᷑ ↄniter pꝛo vi cognoſcitiua
oĩm foꝛmaꝝ intelligibiliuʒ ſine ↄplexione. et ſic dicit᷑ a
pho.oĩm indiuiſibiliũ eſt intelligẽtia.circa que nõ ẽ fal⸗
ſum:in quibo vᷣo verũ et falſuʒ ↄpoſitio quedã eſt intelli
gibiliũ.Alio vᷣo mõ accipit᷑ ꝓ vi cognitiua foꝛme intelli
gibilis increate ⁊ ſumme.et ſie accipit aug.in prima di
uiſiõe.Aliqñ vo accipit᷑ ꝓ vi appꝛehenſiua veritatis cõ⸗
plexe.cũ certa tetermiatoe veritatis:et ſic accipit᷑ in ſe⸗
cunda diuiſione aug.et ſic ſe habet ad opinionem. que

aliqñ opinat᷑ falſum.ſic ſciẽtia ſe bʒ ad opinionẽ.ſciẽtia

em̃ accipit neceſſariũ.opinio vᷣo ↄtingẽs ſiue veruʒ ſiue

falſum. M
MWembrum tercium

Otercium quo querit᷑ de ordine diuiſio⸗
nũ.vbi tria ſunt querenda.¶ Pꝛimo qᷓ ſit
prima diuiſio ad quã alie ſequãtur.et q̃ſi
uꝑ ip̃am fundant᷑. Scðo tæ ſcða diuiſi
e quã facit ph̊s reſpectu illius quã facit damaſcenꝰ.

4lTeecio q̃ ſit neceſſitas ponere intellectum agentem 2

poſſibilen.
Articulus prumus

Rticulus primus quo querit᷑ qᷓſit pᷣma diui
2„

ſio ad quã alie ↄſequant᷑ et ſuꝑ quaʒ q̃ſi fun
dant᷑.Conſtat aũt ꝙ diuiſiones viriũ cogni⸗
eſpiciũt foꝛmas intelligibiles ſine cõplexione

ligat᷑ qtũ ad intelligibilia: pꝛioꝛ erit diuiſione phᷣi q̃ ſu
mit᷑ penes modũ ꝓueniendi ad cognitõem intelligibili
um ex ꝑte inferioꝛi. Eſt eĩ dupler motus. a ꝑte inferio
ri mediante ſenſu. et e ꝑte ſuꝑioꝛi ꝑ illumiatõem ſiue a
pncipio datã.q dicit᷑ cognitõ inata.alia dicit᷑ acꝗſita ſi⸗
ue ens ſubſequẽt. Vñ ꝙ dẽ poſſibił intellectꝰ tabula nu
da.et aĩa ratõnalis ratõe illius.hoc intelligit᷑ ratõe illi
us cognitõis intelligibiliũ.quã accipit inferioꝛ ſenſus.
Ex illa em̃ ꝑpte fuit inueſtigatõ phiſica: m illã at acci⸗
pit᷑ diuiſio intellectiue ꝑtis cognitiue ꝑ intellectũ mate
rialẽ ⁊ poſſibilẽ.ſeꝑabilẽ ⁊ agentẽ.Relique vo due diui
ſiones decurrũt ſuꝑ foꝛmas intelligibiles in ↄplexione
exiſtẽtes.⁊ alia qͥ infra dicent. Dicendũ eſt ꝗ̊ de diuiſio
ne quã ponit aug.et patz ex iã dictis rõ diuiſiõis penes
gqd eahiai GVenbötaii ex pte ſenſibilis eſſet re⸗
tentiua ſenſibiliũ.quare nõ aſſignet᷑ ex ꝑte intelligibili⸗
um retentiua. aut ſi eſt aſſignata.vbi aſſignat᷑.i Zld qð
dicendũ.ꝙ licet in p̃dicta diuiſione trimẽbꝛi. nõ ponat᷑
vis retẽtiua ſcʒ mẽoꝛia:nihilominꝰalubi cũ ↄꝑat has vi
res aĩe.poĩt memoꝛiã poſt rõem.⁊ deinde intellectũ ⁊ i⸗
telligẽtiã: ꝑ qð innuit ꝙ eadẽ eſt in ſubſtãtia cognitiua
intelligibiliũ ⁊ memoꝛatiua intelligibiliũ. ideo in pꝛia
diuiſione trimẽbri nõ enumerabat᷑. E. adhuc reſtat
queſtio.quare magis diſtinguit᷑ memoꝛatiua ſenſibilis
tanꝙᷓ; potentia. ꝙᷓ intelligibilis? Rñderi põt. ꝙ memo⸗
ratiua ſenſibilis vtit᷑ oꝛgano.⁊ hʒ aliud oꝛganũ qꝙᷓ; cogni
riua ſenſibilis.iQã opoꝛtet oꝛganũ aliter diſponi ad re⸗
cipiẽdũ.⁊ aliter ad retinẽdũ:ad recipiendũ em̃ bumidũ
ẽ ↄueniẽs.ad retinẽdũ vo ſiccũ:ſiccũ em̃ bene retinet qð
impꝛimit.et ideo vis q̃ eſt ꝓpoꝛtionalis oꝛgano drñs ẽ:
vt ſicut oꝛgana diſilinguũt᷑ ſᷣm debit ꝓpoꝛtõem ⁊ deter⸗
miatã ad recipiendũ ⁊ retinẽdũ.ita et vires. In ꝑte vᷣo
intelligibili qᷓ quãtũ eſt de ſe nõ vnt᷑ oꝛgano.nõ ẽ ncce ſi⸗
eri hãc diſtinctõem.ſᷣ q accipit intelligibilia ea ↄſeruat
Aatu etis querit᷑ cũ ſint intelligibilia qᷓdã infra.q̃,
a iuxta.qᷓd intra.qdã ſupᷣ. vt narrat aug. q̃re nõ ſunt
q̃tuoꝛ drñtie viriũ.vt vna ſe vis reſpectu intelligibiliũ
intra.ſicut ẽ triplex differetia reſpectu intelligibiliũ er.
Ad qð dicendũ ꝙ diuiſio quã facit augꝰ.eſt ꝓprie re⸗

R

V.

ſpectu intelligibilũ ertra.quod patet ꝑ hoc.ꝙ rõem po
nit ipe cognoſcitiuã nataꝝ.ſoꝛmaꝝ.differẽtiaꝝ. ꝓpꝛie⸗
tatũ et accidẽtiũ.ſ̊ nõ extra coꝛꝑa niſi rõne ſubſiſtẽtia.p
qð patet.ꝙ rõnis eſt cognoſcere ea qᷓ ſunt infra ratõeʒ
omnia enim que ſpectant ad coꝛꝑa ſunt infra rationeʒz.
Intellectũ ᷣo ponit cognoſcitiuũ angeloꝝ.demonũ ani
maꝝ et oĩs ſpus creati.Ex qͥ patet. ꝙ loꝗt de intelligi⸗
bilibus ꝗᷓ ſunt iuxta aiam ratõnalẽ. Cuũ aũt dicit ꝙ in⸗
telligẽtia imediate ſupponit᷑ deo.loꝗt᷑ de eo qð eſt ſupꝛa

aiam rõnalẽ. Ea vᷣo que ſunt intra ſicut ſunt ſciẽtie vir

iutes.et ꝙ aĩa ratõnalis ſeipaʒ cognoſcit:qꝛ nõ eſt nece
ſimilitudines alias ab intelligibilibo ꝑuenire ad intel⸗
lectũ.ideo nõ ↄputant᷑ in vi ſeꝑata.ſᷣ cognoſcũt᷑ in vi in
qua nata ſunt eẽ:cũ em̃ aĩa ipᷣam ſcientia vel artẽ habe⸗
at apud ſe.q nccitas ẽ hr̃e ſiłitudinẽ ſeꝑatã ab ĩtelligibi
li. ̊ in alijs rebo intelligibilibo oʒ hr̃e ſiłitudinẽ q̃ intel⸗
lectus inuet᷑ ad hoc vt intelligibile fiat actu intellectũ.

Articulus ſecundus

D articulũ ſcom quo querit᷑ de ſcõa diuiſio
ne qu facit phs ꝑ intellectũ in triplici diffe
rẽtia. Põt em̃ queri q̃ ſit nccitas ponẽ intel⸗
lectũ matèrialẽ. qui bʒ ſpẽs in fantaſmatibo.ꝗ dr̃ a phi
loſopho coꝛrũpi.quodã interius coꝛꝛupto. et dicit᷑ alio
nomine ratõnatiua. vnde dicit᷑ cellula logiſtica: videt᷑
em̃ ꝙ ſufficiat vis ſenſibilis.q recipit fantaſmata:ſi em̃
a fantaſmatibo fit abſtractio ſpẽꝝ intelligibiliũ.nõ ẽ ne
ceſſe ponere aliã vim a fantaſtica in qua ſunt ea quibus

cbeat fieri abſtractõ.⁊ ita nõ eſt ncce ponẽ vnã vim in

tellectiuã.ſuffſicit &̊ dupler dꝛñtia intellectꝰ agẽtis ⁊ poſ
ſibilis:et hoc etiã videt᷑ phᷣs innuẽ.ponẽs duas tm̃ diſ⸗
ferẽtias.vnã qua elt oĩa facere.aliã qua eſt omia fieri.

4lAo qð dicendũ.ꝙ ille intellectus materialis de qͥ loq⸗

tur omẽtatoꝛ.ꝗ habet ſpẽs in fantaſmatibo. in boc dif⸗
fert a fantaſia.qꝛ fantaſia habet fantaſmata.nõ vt poſſi
bilia vlterius ad actũ alicuiꝰ potẽtie intellectiue.ſic em̃
eſt in bꝛutis:bꝛuta em habent banc vim tanqꝙ ꝑfectõem
nõ vt poſſibilẽ vlterius ad nobilioꝛẽ ꝑfectõeʒ. Ende ſic
ſenſus bꝛutalis nõ dr vniuerſalis. neq; ꝑ ſe neq; ꝑ acci⸗
dens.ſᷣ ſolũ ſingularis.ſenſus vᷣo humanus eſt vtriuſq;
ſcʒ vniuerſalis et ſingularis: ita ↄtingit in vi interioꝛi.
vt ſit fantaſtica hñs fantaſmata.ſᷣm ꝙ hmõi nõ vt poſſi
bilia ad ſpẽs abſtrahẽdas ab intellectu. Intellectus vᷣo
materialis habet ſpẽs in fantaſmatibo.q̃s poſſibile eſt
abſtrahi ꝑ intellectũ agentẽ.vt vniant᷑ cũ poſſibili.Sic
ncce fuit ponẽ intellectũ materialẽ.⁊ qꝛ habet aliquã
colligantiã ad coꝛpus.dr a pho coꝛrũpi quod interiꝰ
coꝛruꝑto.nõ ꝙ eius ſit ſᷣm ſe coꝛruptõ pᷣ̊ rõe actus.

Articulus tercins

D articulũ terciũ qͥ querit᷑ de intellectu agẽ⸗
te ⁊ poſſi bili.qᷓ ſit nccitas ponere has duas
Differẽtias a pho.dicit em ꝙ nihil educit᷑ de

„ 5 — . . .„ — . 4. — ,
WVpotẽtia materiali in actũ.niſi ꝑ illud qð ẽ actu.ſ̊ intelle
ctus poſſibilis dr poſſibilis in ſuo genere potẽtia mate
riali.nõ educit᷑ in actũ niſi ꝑ id qð eſt actu. Ilud aũt

eſt potẽtia agẽs.erũt &̊ due dꝛntie.q Pꝛeterea.Senſus
nõ ſeipᷣm ꝑficit in ſentiẽdo.h̊ indiget luce interioꝛi ⁊ ex⸗
terioꝛi.̊ nec intellectus ſimiliter:erit ꝙ̊ vnũ aliꝗð in ai⸗
ma qð erit ꝑ modũ lucis.vt ſicut lux potẽtia coloꝛes fa
cit actu ſentiri.ita erit ꝗd in aĩa qð potẽtia intellectiua
pꝓducet adð GB.vt actu intelligant᷑ ab intelletu poſſibili.
Seo adhuc poſſet eẽ dubitatõ.vtrũ h̊ agẽs eet intel⸗
lectus.ſic em̃ agẽs extra er ꝑte ſenſus.nõ eſt actꝰſenſus

ſed lux. ſic vidẽt᷑ in intellectu. 4 Sʒ B eſt ꝙ nibil põt

educẽ foꝛmas intelligibiles de potẽtia ad actuʒ. niſi ſit

actu in illo genẽ ꝓpter qð abſtrahẽs foꝛmas intelligibi
les ⁊ vniẽs eas.nece eſt ꝙ ſit actu intellectus.nec eſt ſile

de luce ſenſi bili.ſic em̃ ſe habet vt educat coloꝛẽ ꝗ erati

potẽtia.vt poſſit actu mouere viſum qᷓtũ eſt ex ꝑte ſui.vᷣ
nõ d agẽs reſpectu potẽtie ſenſibilis aĩe.VUñ nõ eſt ne⸗
ceſſe ꝓpter hoc agẽtè extra vniuocare cũ ſenſu patiente

Gꝙᷓtũ ſibi ſufficit ad acqrẽdũ.

intellectus vo agẽs agit duplicit᷑.agit eĩ ab abſtrabẽdo

⁊ cum poſſibili vniendo.¶ Seo adbuc dubitaret aliqs
vtrũ ſit ſeꝑatus ſᷣm ſubaʒ ab aĩa.an ſit ꝑs ipᷣius aie in⸗

tellectiue.qð ſi eẽt.tũc tota ſuba anie intellectiue qͥ ad h̊
eſſet in intellectu poſſibili. Sed ) hoc eſt ꝙ incõueni⸗
ens eſt ponẽ ꝑtẽ intellectiuã.nõ ſibi ſufficiẽtẽ ad intelli⸗
gendũ.cũ intellectiua ꝑs ſit ꝑfectioꝛ ſenſitiua ? vegeta⸗
tiua:lidemus em̃ vegetatiuã ſibi ſufficiẽtẽ? ſenſitiu:
multofoꝛtius intellectiua m ſe.hẽbit ſufficiẽtiaʒ ad in⸗
telligendũ. ꝗ Contrariuz tñ videbit᷑ ꝓpter hoc.ꝙ aliq
forma eſt intelligibilis.q ẽ nobilioꝛ intellectu rõnali.ſi
cut ſunt ea q ſunt in diuinis: nõ ꝗ̊ videt᷑ hre ꝑs intelle⸗
ctiua rõnalis poſſe ad intelligẽdũ illa.niſi ꝑ aliqð qð ẽ
ex illã:ncce eſt &̊ cũ illud ſit intellectus agẽs.ipᷣm eẽ ſe⸗
patũ. Sed foꝛte dicet᷑. ꝙ ſolus intellectus poſſibilis
eſi ꝑs ale.Contra qð ſic obijcit. ꝓximius ſe hʒ intellecti
ua ꝑs ad pꝛimũ qᷓ ſenſibilis:h̊ in ſenſitiua nõ pomit᷑ ali⸗
qua dꝛñtia.q̃ oino habʒ poſſibilitatis.⁊ nibil eſt actu.
& nec intellectiua ẽ ponẽdũ.Si &ẽ ibi ſolũ poſſibił. erit
ibi eadẽ potẽtia poſſibilis vno mõ.⁊ alio modo agens.
4 Pꝛeterea.in intellectu angelico pʒ.ꝙ nõ oĩa qᷓ̃ fiũt co
gnoſcit.̊ reſpectu eoꝝ q̃ nondũ cognolſcit dĩ poſſibilis:
qð aũt educat᷑ de potẽtia in actũ.nõ ẽ ncce ponere aliaʒ
potẽtiã ꝑficiẽtẽ illã.erit &̊ ipᷣa ſeipᷣazʒ ꝑſiciẽs.vna ꝗ̊ ⁊ ea
dem erit ſuba intellectus poſſibilis et agens. vᷣ rõe diſſe
rens:vt dicat᷑ poſſibilis in hoc.ꝙ nõdũ habet agẽs in⸗
S foꝛte dicat᷑ ꝙ vna et
eadẽ ſit intellectus ages ⁊ poſſibilis.ſᷣ dꝛns ratõe.Con
tra qð ſic obijciti Abil idẽ ᷣm eandẽ ꝑtẽ ẽ reſpectu eiuſ
dẽ in actu ⁊ potẽtia ſił. cũ &̊ intellectꝰ agẽs ſit ſimplicit᷑
actu illud reſpectu cuiꝰ intellectꝰ poſſibił eſt in potẽtia
ncce eſt intellectũ agẽtẽ ⁊ poſſibileʒ nõ eẽ idẽ: vel ſi ſunt
aliqͥ mõ idẽ.erũt ſic idẽ.ꝙ iñ erũt diuerſe ꝑtes eiuſdem.
Ado qð põt dici.ꝙ intellectꝰ agẽs: intellectꝰpoſſibił
ſunt due dꝛñtie in aia rõnali:q̃ꝝ vna ſcz intellectꝰ agẽs
eſt ex ꝑte forme ipᷣius aĩe ſᷣm ꝙ ẽ ſpũs: altera vᷣo ſcʒ poſ
ſibilis.ẽ ex ꝑte ſue materie q̃ ẽ potentia ens reſpectu co⸗
gnoſcibiliũ q fiũt in ea.et h̊ a ꝑte inferioꝛi q̃ fit media
te ſenſu pꝛincipaliter: nec opoꝛtet ponẽ intellectũ agẽtẽ
ſeꝑatũ in ſuba ab ipᷣa aĩa.ſic lux in ſenſu ſeꝑata ẽ ĩ ſuba
ab ipo ſenſitiuo:eſt em ipᷣe ſpũs in ſe hñs lumẽ quodda
naturale.rõe cuius hʒ actũ intelligibiliũ a pꝛincipio.ſ.
creatõnis:ex pte ſcʒ illa q̃ eſt ſuba imaterialis ſm ſe ſe⸗
parata.licet ex alia ꝑte coꝛꝑis ſit ↄiungibilis.nõ em̃ vi⸗
det᷑ ꝙ ille ↄdiderit aĩaʒ rõnalẽ ad imaginẽ ſus.ꝗn ei de⸗
derit ꝑfectõeʒ ſuã reſpectu cognoſcibiliũ.Ex illa vo ꝑte
q̃ bʒ hãc ꝑfectiõeʒ cognoſcibiliũ ad quãdã ſimilitudinẽ
primi.ex illa ẽ intellectꝰ agẽs.q̃ ꝑs cũ obuiauerit foꝛme
intelligibili ĩ fantaſmate exnti.abſtrahit es vt ſit actu i⸗

tellectiua. et ex illa ꝑte q̃ nõdũ hʒ aia illas foꝛmas intel⸗

ligibiles.dr intellectꝰ poſſibilis.l Ad illud vo qð obij⸗
cit᷑.ꝙ aliq̃ intelligibilia ſunt ſupꝛa intellectũ.⁊ ita opoꝛ
tet ꝙ cognitio fiat ꝑ agẽtẽ ꝗ eſt ſupꝛa intellectũ. Dicen

dũ eſt. ꝙ agẽs nõ dr actu eſſe qꝛ oms foꝛmnas a pꝛincipio

intelligit:pᷣ ab agente pꝛio illumĩat᷑.etiã ñ reſpectu oim
reſpectu qᷓrundã foꝛmaꝝ:et cũ eſt illuiatus.pficit etiã

poſſibile illo mõ. vñ nõ eſt ⁊ ncce ponẽ agẽtẽ ſepatum.qᷓ
ad oĩa intelligibilia cognoſcẽda.¶ Ad illud vo qð obij⸗

cit᷑ inconueniès eẽ ꝑtẽ oino poſſibilẽ ĩ ip̃a aia. q ſit ſicut

tabula nuda.imo videat᷑ ſic eẽ ſic ẽ ĩtelligẽtia angelica:

Dicẽdũ eſt.q nõẽ ſile de ꝑte intellectiua aĩe.⁊ ꝑte intel
lectiua angeli: hec em̃ qẽ in angelo.ſeꝑata ẽ a ꝑte ſenſi⸗
bili.vñ nõ hʒ poſſibilẽ niſi dicat᷑ poſſibilis.i. receptibit
illumiatõnũ a ſummo.ſᷣ hʒ pꝑtẽ ſibi ſufficiẽtẽ ad coqᷣſcen
dũ ea q̃ nõdũ ſunt cognita ab ea:pꝑs & intellectiua aie.q

ↄiũcta ẽ ꝑti ſenſibili.er illa ꝑte ẽ poſſibil.⁊ ſuſfficiẽtiã hʒ „

ex agẽte ⁊ viribo p̃ambulie ſenſibilibo. vt educat᷑ de po⸗
tẽtia ad actũ:vires em̃ ſenſibiles pᷣparãt foꝛma intelligi

bilẽ vt ſit vueniẽs abſtractõi:intellectꝰ po ageẽs actu ab⸗
ſtahit eũ ⁊ vnit cũ poſſibili.ſic ẽ̊ ↄplet᷑ intellectꝰ poſſibi

lio ĩ receptõe ſpecieꝝ intelligibiliũ a fantaſmate abſtra

ctarum. .

M (Mueſtio

taſig
embzum quartum
gadß B membrũ quaꝛtũ quo querit᷑ ð intellctu
öbenn poſſibili. occurrũt tria qᷓrenda. Pꝛimo
ntelli + vtꝝ ſit poſſibilis ĩtellectꝰ.¶ Secũdo vtrũ
ſgenn ſit in aia ſᷣm ẽ actus coꝛꝑis.aut ſᷣm ꝙ ẽ
ſitini⸗ Hoc aliquid. Teꝛcio vtꝝ ſit poſſibilis potẽtia eẽntiali
din vel accidẽtali.Et dr potẽtia eẽntialis cuʒ ex ſe hʒ.ſicut
Pali pongderoſi ẽ feꝛi deoꝛſum. Potẽtia vᷣo accidentalis ẽ ſic
holiſ ignis qui de ſe actu eſt.ſed tñ potentia eſt ad aliam foꝛ⸗
rir mam elementati.
de . . △
bils — O pꝛimũ.M. nõ ſit poſſibilis intellectꝰ ĩ aĩa
leeri rõnali videt᷑.cũ em̃ ſit vltima foꝛmaꝛũ natu⸗
kali — 2 raliũ.vltima aũt foꝛmarũ naturaliuʒ ita eſt
den. cctus.qꝙ nõ potẽtia in illo genere. ̊ aĩa rõnalis in illo
crit genere nõ debet dici potẽtia.ᷓ nulla differẽtia eius erit
len. intellectus poſſibilis.¶ Pꝛeterea ponit᷑ intellectus poſ
ittco ſibilis oĩno in potẽtia reſpectu foꝛmaꝝ intelligibilium
biis. ſicut pꝛima materia in potẽtia ẽ reſpectu foꝛmaꝝ natu⸗
lis raliũ.ſᷣ pꝛima materia nullã habet foꝛmã naturalẽ de⸗
en terminatã ĩ ſe.ſi em haberet.iã nõ diceꝛet poſſibilis oĩ⸗
le no.aĩa aũt rönalis habet aliquã Reterunnta nõ ↄue
zin nit ei intellectus poſſibilis m illũ modũ.¶¶ Cotra. ſiẽ
at ẽ poſſibilitas pꝛima in ec.ita ẽ in bene eẽ.ſᷣ poſſibilitas
ſa in bene eẽ nõ ẽ aliud ꝙ; in cognitõe et affectõe.eꝛit & aliq
dei potẽtia in aĩa rõnali.ſᷣm qua ẽ poſſibilis in cognitoe. il⸗
ſiet la dr intellectꝰpoſſibilis.erit eꝛgo in aĩa intellectꝰpoſſi
4 bilis · ¶ PCꝛeterea.ſicut ẽ in luce coꝛꝑali.ita ẽ ꝑ ſimilitu
in dinẽ ĩ luce ſpũali.ſᷣ in luce coꝛꝑali ſicẽ ẽ infimũ coꝛ⸗
1 pus celeſte qð eſt receptiuũ luminis aliunde.ſ.luna. ſic
n. ergo erit in luce ſpũali.q vltima ſubſtãtia ſpũalis erit
lbit poſſibilis ad lucẽ.ſ̊ hoc aĩa.erit ergo aĩa rõnalis hñs
is intellectũ poſſibilẽ. ¶ Ad quod dm ẽ. q aĩa rõnalis
pol habet intellectũ poſſibilẽ tanqᷓ; vnã ſui differẽtiam ĩ co⸗
o gnoſcendo.¶ Ad obiectũ aũt in cõtrariũ dicẽdũ.ꝙ licet
gii aĩia rõnalis ſit vltima foꝛmarũ naturaliũ.nibilominus
Hit ipᷣa ẽ poſſibilis.̊ nõ eo genere quo ẽ actus vltimꝰ. Eſt
em̃ actus vltimus in eſſe.poſſibilis aũt eſt reſpectu be⸗
6 ne ecẽ.ſ.cognitõis. Ad ſecũdũ vo dicẽdũ.qꝙ nõ ẽ ſimile
4. d materia pꝛima oĩno.⁊ ð aia rõnali.quo ad hoc q; bʒ
ſ rõnalis intellectũ poſſibilẽ. In hoc aũt ẽ ſimile ꝙ ſicut
i materia pꝛima ẽ poſſibilis reſpectu foꝛmarũ in eẽ. ita ĩ⸗
d tellectus poſſibilis poſſibilitatẽ habet reſpectu foꝛmaꝝ
gre ſiue ſpecieꝝ in cognitõe.In hoc ant ẽ diſſimilitudo.ip
ni materiia pꝛima nullã habeat foꝛmã ð ſe pᷣter ĩam capa
ne citatẽ. Intellectꝰaũt poſſibilis habet aliquã.qꝛ ipᷣaʒ foꝛ
ni mꝗ eẽntialẽ ipᷣius aĩe.que eſt aliquid in ſe. VIHn materia
4 pꝛima nõ reflectitur ſuꝑ ſe.

Mrticnlus ſecundus

D ſecũdũ quo querit᷑.vtrũ ſit in aĩia ſᷣm q; ẽ
actus coꝛꝑis.aut ſᷣm ꝙ ẽ hoc aligd. autẽ
ESm ꝙ ẽ actus coꝛꝑis.videt᷑ ꝑ hoc qð cẽ foꝛma
eꝑata a materia ẽ actꝰintellectꝰ.eꝛgo ſi nõ ẽ actꝰintelle

pata a materia aut ↄiũcta.ergo intellectꝰ poſſibilis erit
7 foꝛma oiũcta materie.Eſt ergo intellectus poſſibilis in
aĩa vt ẽ actus coꝛꝑis. Itẽ ois virtus appꝛebẽſiua cõſi⸗
milis ẽ nature quodammõ cũ appꝛehẽſo.ſ̊ intellectꝰpoſ⸗

, ſibilis ẽ vis apꝛehẽſiua.que magio ſe habet ad foꝛmas
4 abſtꝛactas a fantaſmate.q ad ſoꝛmas ſeꝑatas ſimplici
ter.i Aã ſi intelligit ſeꝑatas.intelligit eas aliquo modo
vt materiales. Reſtat ergo ꝙ intellectus poſſibilis ma⸗
4 4 gis ẽ ipius aĩe ſᷣm ꝙ ẽ actus coꝛꝑis qᷓ m ꝙ ẽ hoc aliqꝗd
Pꝛeterea.intellectꝰpoſſibilis m ꝙ dicit ph̊s.trãſmu
. tat᷑ aliquo mõ ſᷣm ea que ſunt coꝛꝑis.ſ̊ aia ꝓut ẽ ſubſtã
tia quedã in ſe vt ſpũs.nõ hac rõe mutat᷑ cñ coꝛꝑe ſ̊ ꝓut

ẽ actus.ergo intellectus poſſibilis ẽ anie ſᷣm ꝙ ẽ actus.
1 Itẽ aĩia intellectiua ẽ vltimus actus hoĩs ꝗ addit᷑ vlt

ctus.nõ ẽ foꝛma ſeꝑata a materia. pᷣ oĩis foꝛma aut ẽ ſe⸗

lxix.

ſenſitinã ꝑtem.hoc aũt nõ erit tm̃ ſᷣm ꝙ ẽ motoꝛ coꝛꝑis
hoc em ꝑtinet ad ꝑtem motinã.ergo qtum ad ꝑtem co⸗
gnoſcitiuã.nobilioꝛ ẽ cognoſcitina.ſᷣ̊ nõẽ alia que ꝑ ſe
axppꝛopinquat niſi poſſibilis.ẽ ergo aĩa actꝰ hoĩs ſᷣm q;
habet intellectũ poſſibilẽ. arra ſ iĩ tm eẽt in anĩa ᷣm
ꝙ ẽ actus hoĩs.ipa aijt cũ ẽ ſeꝑata nõ ẽ actus.ergo ipſa
vt ẽ ſeꝑata nõ habẽt intellectũ poſſibilẽ.eꝛgo intellectus
poſſibilis nõ eẽt ſepabilis.ſᷣ̊ ẽ ſepabilis.eꝛgo nõ ẽ ipius
aĩe ſᷣm ꝙ ẽ actus aĩe. Pꝛeterea.intellectus poſſibilis
nõ pꝛius intelligit ſpẽs rerũ materialiũ.qᷓ; abſtrabant᷑
a fantaſmate.ᷣ cũ abſtrahbũtur ſunt ſicut ſeꝑate.q̊ ma⸗
gis ſe habet ad aĩam vt ẽ hoc aliꝗd in ſe.qᷓ vt ẽ actꝰcoꝛ⸗
poꝛis. Pꝛeterea.opoꝛtet intellectũ eẽ in mixtũ ab om̃i
foꝛma et materia.ſi em̃ aliquã hr̃et.ꝓhibẽt intellectum
extranee foꝛme.ergo neceſſe ẽ ꝙ ſit ipiuns aĩe ſeꝑabilis a
coꝛꝑe.et ita nõ erit eius vt ẽ actus hoĩs.¶ Ad qð dicẽ

dũ ẽc̃.ꝙ cũ ſit triplex differẽtia intellectus. ꝓut ſupꝛa di

ctũ ẽ.intellectus materialis ẽ ip̃ius aĩe.vt ẽ actus hoĩs
in coꝛpꝑe.intellectus vo poſſibilis.vt ẽ ſeꝑabilis a coꝛꝑe
intellectus vᷣo ages.aĩe quaſi ſeꝑate a coꝛꝑe.Elñ eſt eiꝰ
Fm ꝙ ẽ hoc aliquid.licet em̃ intellectꝰ agẽs habeat actũ
qui ẽ abſtrahere ⁊ ille ẽ aie in coꝛꝑe.ille tñ nõ ẽ pꝛimus
eius actꝰ.Añi ſᷣm hoc nõ determinat᷑ pꝛimo eẽ illius po
tentie.¶¶ Ad obiecta ergo per hec põt rñderi.Et ad pꝛi⸗
mũ pꝛimo.licet em̃ nõ ſit intellectus poſſibilis vt foꝛma
ſeꝑata a materia.eſt tñ ſeꝑabilis.differentie autem ille
ſeꝑatum et cõiunctum.ſunt foꝛmaꝛum in eẽ.ſed ſᷣm ra⸗
tõnem he differẽtie ſunt.ſeꝑata cõiũcta.ſeꝑabilis et cõ⸗/
iũgibilis.⁊ hoc modo ſe habet intellectus poſſibilie aĩe
vt ſeꝑabilis et ↄiũgibilis.et iõ ſuum intelligere ꝓpoꝛtio
nale medium eſt inter intelligere ſpeciẽ in fantaſmate.2
ſpeciem omnino ſeꝑatam:et hoc eſt intelligere ſpeciem
abſtractã a fantaſmate.¶ Ad ſecũdum patet per hec re
ſpẽſio.quia cũ ſit foꝛmarũ abſtractaꝝ a fantaſmate.ali
quã habet ↄꝑatõem ad fantaſmata vt a quo fit abſtra⸗
ctio.et ita ad coꝛpus.h̊ ñ ſic vt ſit anime inqtum ẽ actꝰ
in coꝛpoꝛe tm̃.ſed vt eſt ſeꝑabilis a coꝛpoꝛe. Ad terciũ
vo dicendũ.ꝙ illud quod dicit᷑ de intellectu quod tranlſ⸗
mutat᷑ ſᷣm ea q ſunt coꝛꝑis.h̊ ꝑ ſe dr ð intellct᷑u matiali
de intellectu vo poſſibiii ꝑ accidens.quia intelligit foꝛ⸗
mas abſtractas a fantaſmate.que.ſ.licet ſint in fantaſ⸗
mate.pꝛeter fantaſma accipiũtur. Ad illud vo qð vl⸗
timo obijcitur.q; anima intellectiua ẽ actus homis vlti
mus.oↄcedẽdum eſt.qꝙ hoc ẽ ſᷣm intellectũ poſſibilẽ.In⸗
tellectus em̃ poſſibilis eſt ad quẽ teꝛminatuꝛ motus qui
ẽ ad ammã.et ab illo cũ ſe extendit.eſt motus qui eſt ab
anima.cũ em̃ intellectus poſſibilis ſit actu apꝓpꝛehẽdẽs
bonũ vt tale pꝛincipium motus.et ita intellectus poſſi⸗
bilis eſt anime.ꝓut eſt actus hoĩs.ſ̊ ꝓut eſt ſeꝑabilis.
nõ vt ſit actus coꝛpoꝛis.quemadmodũ eſt dicere de ſen
ſitiua.nec actus deteꝛminatus tm̃ anime dum eſt in coꝛ
poꝛe.ſicut dicitur de illa vi que oꝑat᷑ in cellula logiſtica

et illum actum non habet peꝛ ſe pꝛeter coꝛpus.

Oarticulum terciuzʒ quo querit᷑.vtꝝ ſit poſ
Qlibilis potentia eẽntiali vel accidẽtali. Et vi
det᷑ ꝙ potẽtia eẽntiali.ſic em̃ ſe habet intelle⸗
ctꝰ ad intelligibilia.quẽadmodũ ſenſus ad ſenſibilia.
ſed ſenus ſie ſe habet ad ſenſibilia vt nibil requiratur
ex parte ſui ad hoc ꝙ ſentiat in actu.ſed tm̃ ex parte ſen
ſibilis vt ſit ſenſibile actu.ergo ſic erit ex parte intelle⸗
ctus.vt nihil requiratur ex parte intellectus vt intelli⸗
gat actu.ſed tm̃ vt intelligibile diſponatur. vt fiat intel
ligibile actu.et ita eꝛit ꝑoſſibile potentia eſſentiali.quẽ⸗
admodum Enlns Lontra inneletn⸗ poſſibilis nõ
exit in actum niſi per agentem.qui ẽ ex ꝑarte ſui.qui re⸗
mouet pꝛinationem ex parte intellectus poſſibilis.er⸗
go intellectus poſſibilis dicitur poſſibilis potentia ac⸗
cidentali.¶ Ad quod dicenduʒ eſt.ꝙ non eſt ſimile hic
et in rebus coꝛpoꝛalibus.nõ enim in intellectu ẽ acciꝑe

2

–—

elligẽtia cõpꝛehẽdit.

foꝛmã cõtrariã ꝑ quã ꝓhibeatur a foꝛma cõtraria. Vñ

non ? neceſſaria remotio foꝛme vnius et inductio foꝛme

alterius. ſicut ẽ in generatõe et coꝛuptõe ⁊ in alteꝛatõe
ſufficit pꝛiuatõis remotio. Dicẽdũ ẽ ̊ ꝙ et in intelle⸗
ctu et in ſenſu vtrodiq; ẽ potẽtia eẽntialis.ł̊ in ſenſu ni⸗

hil requirit᷑ niſi intentio ex ꝑte ſenſitiui.ad hoc ꝙ ſenti⸗

at cũ diſpoſitõne que ẽ a ꝑte ſenſibilis.ex ꝑte vᷣo intelle⸗
ctus requirit᷑ pꝛeter intentõem.ꝙ in altũ reducat᷑.vt in⸗

telligat cũ diſponẽte q̃ ẽ a ꝑte intelligibił.vt ſit duplex

diſpoſitio.vna a ꝑte iutellectiui altera a ꝑte intelligibi⸗

lis. et iõ neceſſe fnit habeꝛe intellectũ agentẽ.nõ tm̃ ꝓpteꝛ
abſtractõem intelligibiliũ. ̊ pter ꝑfectõem ipᷣius poſſi

bilis a ꝑte intellectus.

m

us queſli⸗

Dquĩtũ mẽbrum pꝛicipale bui

rũt tria. Pꝛimo vtꝛũ ingeniũ.rõ.memoꝛia ⁊ intelligẽ
tia ſint vna et eadẽ vis.¶ Secũdo ð differẽtia inter opi
nionẽ.mẽtẽ ⁊ intellectũ. Tercio de differẽtia inter in⸗
telligẽtiꝗ.:excogitatõem.intentõem ⁊ freneſim.

Dpꝛimũ quo ponit᷑ illa aug.que dicit.inge⸗
niũ.rõem.memoꝛiã ⁊ intelligẽtiã. vngemuʒ
ſt uetige indicat.memoꝛia ſeruat.ĩ⸗

rõ ſint eadẽ vis aut difereẽtes.Similiter vtꝛũ memoꝛia

ſit eadẽ cũ ĩtelligẽtia et rõe.an differẽtes ab illis. Vide
tuꝛ ꝙ ſint vires differẽtes.quia ſicut dicit aug.ſuꝑ geñ.
Ingenium ẽ ea vis.qua ſe extẽdit aĩa ⁊ exercet ad inco⸗

gnitoꝝ cognitiõʒ. Rõ vo ẽ vis diſcretiua inuẽtoꝝ. eꝛgo

ingeniũ et rõ inter ſe habẽt differẽtiã tãq; vires diuerſe

4lCõtra.Elidet᷑ aũt.i ingeniũ et rõ ſunt eadẽ vis. In⸗

geniũ em̃ ẽ vis naturaliter diſcretiua veri ⁊ falſi.⁊ alia
rũ differẽtiarũ:rõ vᷣo ꝑ ea que accepta ſunt iudicat.cuʒ
nõ differãt inter ſe.niſi ſicut natura et nata diſpoſita.
erũt ingeniũ ⁊ rõ vna vis intellectiua.qð vidr ex rõibj
illoꝝ. Rõ em ẽ vis ꝑ ea que cõcedũtur ꝑuemẽdi ad inco
gnita. Ingeniũ aũt ẽ vis inſtinetu natuꝛe intellectualis
cadendi ſuꝑ occulta.Reſtat ergo ꝙ eadẽ ſit vis. bᷣ rõne
differẽs. Ano⸗ ↄcedendũ ẽ.differẽtia aũt que atten⸗
ditur fit ſᷣi actus ꝑ pꝛius ⁊ poſſleꝛius exiſtẽtes.pꝛius eĩ
inquirit hõ ꝑ ea que ſibi ſunt naturaliter inſita: ſecũdo

iudicat cũ in aliquꝗ ꝑtem deteꝛminat.4Ad illud voqð
obijcitur in cõtrariũ patet rñſio.qꝛ ſicut ex verbis aug.

patet.differũt penes actus oꝛdinatos 'm pꝛius ⁊ poſte
rius.que attẽdunt᷑ in exercitio ſiue inquiſitõne ad inco⸗

ipius rõis

is imiliter queri᷑ de memoꝛia? intelligẽ
tia.vtrũ ſint

dẽ vis. nõ videt᷑.ponit enim aug,di⸗

gnitoꝝ äSin iudicio cognitoꝝ.quoꝝ vterq; eſt

uerſas vires.memoꝛiã ⁊ intelligẽtiã ⁊ volũtatẽ.ſic ha⸗

bet᷑ in li.de trini.ergo memoꝛia nõ ẽ eadẽ vis cũ intelli⸗
gẽtia.¶ Voꝛte diceret᷑.ꝙ ibi accipiũtur memoꝛia æ intel
lſigẽtia.ſᷣm ꝙ ſunt circa foꝛmas ſine ↄplexione.ſᷣ hoc nõ
obſtat huic rationi. Si em̃ memoꝛia ⁊ intelligentia ibi
differũt.ſimiliter habebũt hice differetiã circa foꝛmas ĩ
oↄplexione exiſtẽtes.¶ Pꝛeterea.memoꝛia intelligibiliũ
(ſicut dicit phᷣs) nõ diſtinguit tãq; vis altera ab intelle
ctu.quẽadmodũ memoꝛia ſenſibiliũ a ſenſu :eꝛgo ñ erit
memoria vis diſtincta ab intelligẽtia ſiue rõe.i Aãà ſi re⸗
cõdit iudicata a rõe.eadẽ vidr̃ eẽ cũ rõe.ſi vᷣo ſeꝛuat ea q̃
ſunt iudicada ab intelligẽtia.videtur eẽ eadẽ cũ intelli⸗
gẽtia.¶ Ad qð videt᷑ dicẽdũ.ꝙ aliter iudicãdũ ẽ de me
moꝛia ym̃ ꝙ bic accipit᷑.⁊ ſm ꝙ accipit᷑ ab ang.in li.de
trini. IObi em accipit᷑ vis ſine memoꝛia.ſᷣm ꝙ ẽ vis ĩ qua
habẽtur ſpẽs intelligibiles: et ꝑtinet illa vis ad imagi⸗
nẽ diuinã.ad qua ſequit᷑ intelligẽtia tãq; ↄueꝛſiua ſupeꝛ
veritates ſpecierũ intelligibiliuʒ: ⁊ gignit᷑ iſte actus ex

omis ꝓcedẽdum eſt ad diuiſiões alias o
ban.dama.et aug.q reſpiciũt ſuꝑ foꝛmas
in ↄplexione exiſtẽtes. Et circa hoc ↄcur⸗

Poõt ergo queri an ingeniuʒ et

illo actu.ſicut dicit aug. quẽadmodũ ꝓles ex parente:et
ſunt ſic adinuicẽ.vt ſint eiuſdẽ nobilitatis.nõ ſic autẽ ſe
habet memoꝛia hic dicta ad intelligẽtiã. ſ̊ memoꝛia dĩ

offerre indicãda ab intelligeẽtia, vñ videt᷑ eẽ minoꝛis no
pilitatis. et ꝑtinere ad rõemvt he tres.ingeniũ.ratõ.⁊

memoꝛia ꝑtinẽt ad eãdẽ vim.ſᷣ differũt 'm gradꝰ. In⸗
telligentia vo ẽ alia vis ab illis magis eleuata.vt ſic di
ſtiguebat᷑ rõ ⁊ intelligẽtia inqᷓtũ erat circa ſoꝛmas ſine
ↄplexione.ita diſtinguat᷑ rõ ⁊ intelligẽtia circa foꝛmas
exiſtẽtes in ↄplexione. Ael ſi ĩtelligẽtia ẽ circa eadẽ cir⸗
ca que ẽ rõ ⁊ nõ alia:tũc eꝛũt hec quatuoꝛ.ingeniũ.ratõ
memoꝛia.mtelligẽtia.vna ⁊ eadẽ vis.ſᷣ ſᷣm gradꝰ actuũ
differẽtes.oes em̃ he erũt illa rõ.que reꝝ coꝛpoꝛeaꝝ na⸗
turas.foꝛmas.differẽtias.ꝓpꝛia ⁊ accidẽtia ꝑcipiebat

ſ hoc ẽ ↄtrariũ illi qd alubi aug.determinat.ſᷣm imagi

natõem. rõem.memoꝛiã. intellectũ ⁊ intelligentiã eẽ vi⸗
res diuerſas. Ibi em̃ loquit᷑ de his ſᷣm ꝙ ad diuerſa co⸗
gnoſcibilia referũtur. Senſus eĩ ẽ circa foꝛmas ſenſibi⸗
les abſente mateꝛia.Rõ vᷣo ẽ cuca foꝛmas intelligibiles
inuẽtas in rebo ſenſibilibo. NDemoꝛia vo ẽ circa cogni⸗
tiua pᷣteritoꝝ.vt qð ſenſit aut qð rõe ↄpꝛehẽdit. Intel⸗
lectus aũt foꝛmarũ intelligibiliũ creataꝝ ſeꝑataꝝ a ſen
ſibilibo. Intellectiua vᷣo diuinoꝝ:patet &̊ ꝙ aliter acci⸗
piũtur iſta ſᷣm ꝙ diuerſa ẽ actoꝛis intentio.

Articulus ſecundus

aſſignãtur a ioh.dama: Dicit em ꝙ pꝛimo ?
opinio.ſecũdo mẽs.tercio intellectus.i Itẽ
it differẽtias. dicit em ꝙ pꝛimus actus dr̃ in⸗

telligetia. qd vo circa aliꝗd ẽ intelligetia. intentio voca⸗

tur.qð aũt ꝓꝑmanẽs ⁊ figurãs aiam ad id qð intelligit
excogitatio:excogitatõ vo in eadẽ manẽs ⁊ ſeipᷣ̃am exa⸗

minãs freneſis nominat᷑. fꝛeneſis dilatata facit cogni

tõem. Intẽdamus pꝛimo differẽtis inter differentias

vnius ꝑtis.⁊ differetias alterius ꝑtis.vtreq; em diffeꝛẽ

tie ad cognitõem ꝑtinẽt. Et videt᷑ ꝙ ↄueniãt pꝛimo ĩ h
ꝙ vtraq; diuiſio reſpicit ad ↄgnitõem qᷓ fit circa cõplexi
ones ᷣ differẽter. AUna em̃ videt᷑ accipi ᷣm debile ⁊ foꝛ⸗
te in cognoſcẽdo ↄplexiones:et hec ẽ illa que pꝛimo acci
pit opinionẽ. ⁊ vltimo intellectũ.opinio em ẽ veri ⁊ fal
ſi. Intellectus aũt ſᷣm ꝙ hic accipit᷑ dĩ eẽ tm̃ veri.Alia
ðvᷣo diuiſio ᷣm acceptões eoꝝ ꝑ que venit᷑ ad cognitõem
cũ dr intelligẽtia.intentio ⁊ excogitatio.⁊ excogitatois

determinatio.notãt em gradus in ꝓueniẽdo ad cognitõ
nẽ. ¶ Sʒ põt queri cũ nõ ſint niſi due acceptõnes.ſᷣm

æbile ⁊ foꝛte. ꝓpter ꝗo tria enumerãtur in pꝛima diui⸗
ſione: ſufficẽt el dixiſſe opinionẽ 7 intellectuũ. IYtẽ phs
ponit quatuoꝛ grad. dic ei opinionẽ ↄſeqtur fides. fidẽ
aũt ſuaſuz eẽ qð pcedit.ſuaſionẽ aũt rõ:quare ̊ nõ po⸗
nũtur quatuoꝛ differẽtie. ¶ Pꝛeterea. dubitatõ pꝛecedit

opinionẽ.quare q̊ ñ oↄnumerat᷑.¶ Itẽ aug. in li . de vtili⸗

tate credẽdi.tria ponit.intelligere.credere ⁊ opinari .q⸗
rũ pꝛimũ dic eẽ ſine vicio.ſecũdum cũ vicio aliqñ. terci
um nũqᷓ ſine vicio.i Itẽ hy larius ponit ſidẽ ſupꝛa itel⸗

. .

ligẽtiã ſiue ſciam ⁊ opinionẽ.quare n ponũt B a ioh.
dama.niſi due acceptões extreme ð pꝛimũ dicẽdũ
ꝙ nõ tm̃ numerat᷑ acceptões extreme q di erüt fm debi
litatẽ ⁊ ſoꝛtitudinẽ.ſ̊ mediũ ꝑ qdð veuit᷑ a debili ad foꝛte
motꝰem mẽtis ẽ ꝑ quẽ venit᷑ ab imꝑfectõe opinionis ao
intellectũ veritatis. ¶ Ad ſecũdũ dicẽduʒ. ꝙ illi gracg
enumerãt᷑ a pho.ſumũt᷑ ex ꝑte acceptõis q ẽ opinio.pꝝ
mo em̃ ẽ rõ.ſecũdo ſuaſio.tercio credit ſuaſioni. ⁊ ſic eſt
opmio.ↄſequẽter ei ex ſuaſione ſeꝗt᷑ opinio. cu aut quie
tat᷑ opinio ẽ fides. dico aũt fidẽ circa opinabilia. opinio
autẽ ẽ acceptio alicuiꝰ cũ foꝛmidine alteꝛiꝰ. cu aũt aufeꝛ

tur foꝛmido dĩ fides. fides aũt accipit opinabile ſine foꝛ

midine alteriꝰ ꝑtis.¶¶ Ad terciũ vo dicẽdũ.ꝙ du bitatio
nõ enumerat᷑ qꝛ ẽ motꝰindefinitꝰrõis.vires aut n opoꝛ
tet multiplicare vel notificare ꝑ hmõi actu. cu mamke⸗
ſtũ ſit. ꝙ ecteille ñ ſit alteriꝰpotẽtie ꝙᷓ act efmitoꝛum.

2

Darticulũ ſecũdum vbi agit᷑ de differẽtia qꝗᷓ

¶ Nueſtio

Ao quartũ dicẽdũ ?. ꝙ illa tria que ponit aug. in li.ð
vtilitate credendi differũt ſic· vt intelligere ebeat rõi.
credeꝛe pᷣo auctoꝛitati.opinari dᷣo erroꝛi.dr em opinart
cũ opinamur nos ſcire qð neſcimus.et hoc ẽ erraꝛe.E
roꝛ aũt nõ dicit motũ virtutis oꝛdinatũ, vñ nõ oputat᷑.
contingit aliq opinari ſine errore.⁊ Fm boc dicũtur
due recte acceptões.¶ Ad vltimũ dicẽdũ ẽ.ꝙ fides ⁊ ſci
entia de quibo loꝗt᷑ aug.ↄtinẽtur ſub intellectu. Intelle⸗
ctus em̃ quidã ẽ credibilium ⁊ dr fides. alius ẽ intelle⸗
ctus ſcibiliũ.⁊ d ſcia.quedã em̃ ſunt ſupꝛa rõem.⁊ ta⸗
liũ ? fides: quedã po attingũtur rõe ceta. ⁊ dr ſcia. ſcia
em̃ nõ tm̃ ẽ eoꝝ que cognoſcuntur ꝑ cãm.ſᷣ et alioꝝ que
certitudinaliter m roem cognoſcutur. Aliteꝛ aũt ſumi

tur ſcia a pho.cuʒ dr 4 tria ſunt intellectus.rõ et ſcĩa.
e

Intellectus ẽ eoꝝ q̃ ꝑ ie cognoſcũtur. KRõ ðo ab bis ad
ſcibilia deductio ẽ neceſſaria.ſcĩa ðo certitudinalis co⸗
gnitio eoꝛum que per aliud vel per alia oↄgnoſcutur.

rticulus tereauns

D terciũ articulũ ꝓcedẽdũ.qꝗ ↄtinetĩ ſe intel
ligẽtiã. intentõem. excogitatõnem.freneſim.
ex quibo fit cognitio qui dr̃ ſermo interiꝰ di⸗
õt em̃ obijci ꝙ idẽ ſit intelligẽtia qð intentõ

ſpoſi

Intentio em ẽ motus virtutis intellectiue ſuꝑ aliquid./

Scũ intentõ nõ dicat᷑ niſi intelligẽtia circa aliquid. idẽ
7 motus.intelligẽtia ⁊ intentio.¶ Itẽ idẽ motus videt
eẽ excogitatio et freneſis.Aã freneſis ẽ in ſeia manẽs

.

ſeipᷣ̃am diiudicãs.ad quid ̊ enumerãtur hi motꝰ vir⸗

tutis intellectiue tãqᷓ diuerſi·¶ Pꝛeterea.phs ponit q̃⸗

tuoꝛ differẽtias ꝑtinẽtes ad intellectũ ↄgnoſcitiuũ. ꝛi
ma ?ẽ intellectus paſſibilis.ſecũda ẽ intellectus in effe⸗
ctu.tercia ẽ intellectꝰ in habitu.quarta ẽ intellectꝰ ade⸗
ptus. Põt queri qualiter ſe habeãt be quatuoꝛ diffeꝛẽ
tie ad illas quatuoꝛ:i Aã cognitio que relinquit᷑ er fre⸗
neſi. nihil aliud vidr eẽ ꝙᷓ intellectus adeptꝰ.ipᷣa vᷣo fre
neſis intellectus in babitu. reneſis em̃ ẽ excogitatio ſi
bi ſufficiẽs. hec aũt ẽ intellectus ĩ habitu qui põt exue ĩ
actũ cñ vult. Intellectꝰᷣo ĩ effectu quid aliud ẽ qꝙᷓ inten⸗
tio. Intentio em ẽ intelligẽtia circa aliꝗd hoc aut ẽ intel
lectꝰi effectu.videt᷑ &̊ ꝙ ſuꝑfluat illa diffeꝛẽtia que ẽ ex⸗
cogitatõ.ſᷣm ꝙ ẽ figurans ad id qð intelligit᷑. us qðᷣ
põt dici:ꝙ be quatuoꝛ differẽtie ꝑ quas venit᷑ ad cogni⸗
tõem ſic diſtinguũtur.vt intelligetia dicat᷑ actus virtu⸗
tis intellectiue circa maioꝛẽ ꝓoꝛtõem.q̃ ꝑticulat inten⸗
tõem cõmunẽ.cũ dr.totũ ↄtinuũ ẽ totũ.et iõ dĩ intelligẽ
tia circa aliꝗd.i.ciꝛca ꝑticulatũ.excogitatio vo ẽ motus
virtutis intellectiue ↄferẽtis boc cũ illo. Hoc em̃ ẽ figu⸗
rare aĩam ad id qð intelligit᷑.ex hoc em̃ relinquit᷑ figu⸗
ratio differẽs ᷣm diuerſam collatõem. VUnde pꝛima fi⸗
gura ſecunda et tercia. examinatio vᷣo et diiudicatio
que ex illa collatõe ꝓcedit.quid aliud ẽ qᷓ motus ðᷣtutis
intellectiue.qui dr rõcinatio.ex quo ſequit cognitio. et
iõ dicit· ꝙ freneſis dilatata facit cognitõem. ¶ Uel alit
põt dici et magis cõſonat cũ intentoibo vocabuloꝝ. vt
intelligẽtia dicat᷑ acceptio pꝛĩcipij.illud em̃ dr ſimplici⸗
ter intelligẽtia.eo ꝙ ꝑ ſe adheret intellectꝰimtelligibili.
Intentio do dicat᷑ ꝑ aliud cognoſcẽdi.i.pꝛincipiati.ſic

cu dicit.quid intẽdis tu ꝑ hoc cognoſcere.⁊ dr intentio

ↄgnoſcere hac ↄcluſionẽ.excogitatio vo ſit collatio pꝛin
cipij ad cognoſcẽdum ꝑ illud.et hoc ẽ ꝙ ↄpꝛehẽſio vniꝰ

pmaneat et figuret ip̃am aĩiam ĩ collatõe ad alterũ. Sʒ

q; hoc nõ ſufficit niſi addat᷑ iudiciũ collatõis qð ſit ne⸗

ceſſe.et iõ ſequit᷑ excogitatio manẽs in eodẽ ⁊ ſe diindi,

cãs.Seinde fit exitus a pꝛicipio ĩ ↄcluſionẽ.et hec ẽ fꝛe⸗
neſis dilatata.tũc em̃ ſit dilatatio indicij vel examina⸗
tõnis pᷣhabite.qñ fit exitus neceſſarius in ↄcluſionẽ.et
ſic ẽ cognitio ↄcluſionis.¶ Ex iã dictis patet.qualiter
rñdendũ ẽ ei.q ẽ obiectũ d intelligẽtia et intentõe. Cũ
em̃ dr ꝙ intentio ẽ intelligẽtia circa aliqd.nõ accipitur
ibi hoc nomẽ aliquid ĩ ſua geneꝛalitate.ſ̊ ſᷣm ꝙ; trahit il
lud qð generale ẽ in ꝑtẽ.nec accipit᷑ ibi intelligẽtia ꝓut

.³ðD xx.

diuidit᷑ ↄtra intentõem.ſᷣ ꝓut quodamõ ẽ intẽtio. Ao
ſecũdũ dᷣm.ꝙ in hoc differt freneſis ab excogitatõe. ꝗꝙ
excogitatio dicit motũ rõis p̃ambulũ. freneſis do dicit
motũ rõis ↄſequẽtem.ſicut in ꝑte pꝛactica.delibeꝛatõeʒ

oↄſequit᷑ iudiciũ diffinitõis.¶¶ Ad terciũ vᷣo doᷣm ẽ. ꝙ dif

fereẽtie quas ponit phᷣs.ſᷣm aliã rõem accipiũt᷑.qᷓ ille q
ponũt᷑ a iohe dama.Differẽtie em̃ quas ponit phus ſu⸗
mũtur m gradus potẽtie.ẽ em potẽtia pꝛima q ſimpli⸗
citer dr poſſibilitas.ẽ em ſecũda.ſ.poſſibilitas diſpoſi⸗
ta:ẽ potẽtia ↄpleta.q drĩ habitualis.et ẽ potẽtia in actu
Scðm bũc modũ in genere intellectꝰſunt quatuoꝛ gra
dus. Pꝛimus ẽ intellectꝰ poſſibilis.cũ nõdũ ſuſcepit in⸗
telligibiles potẽtias. Secũdus ẽ intellectus ĩ effectu.cũ
dr foꝛmatus.⁊ d potẽtia diſpoſita. Terciꝰẽ intellectꝰ
in babitu cũ põt intelligẽ cũ vult.et dr potẽtia habitua
lis. Quartus ẽ intellectadeptus cũ iã exiuit ĩ actuʒ. et
d potẽtia ↄpleta in ſuo actu.ꝑ hoc ꝙ ſibi acqſiuit. Alie
ðo differẽtie quas ponit dama. attẽdunt᷑ 'm ꝓgreſſum
intellectus ſiue rõis ad habitũ pꝛĩcipij.vel pꝛicipioꝛum
ad habitũ ocluſionis.

terioꝛi anime et angeli.

Acto de potentia
intellectiua.ↄſequẽter dicẽdũ ẽ de actu
Actꝰaũt eiꝰvocat᷑ ĩ ſacra ſcriptura ali⸗
qñ ſenſus interioꝛ.¶Circa quẽ pꝛimo
On querit᷑. an hmõi ſenſus dicat᷑ ſpũalis
eẽntialiter tĩ.vel accidẽtaliter.¶ Secũdo ſi ſit vnus ſo
lus.an plures. Tercio vtruʒ ſit ſeꝑabilis. Quarto
vtrũ angeli habeãt hmõi ſenſus.vel aĩe tm̃.4 Quinto
de ꝗbo eſt hmõi ſenſus.¶¶ Sexto vtrũ ſenſus interioꝛ im
pediat᷑ per exterioꝛem.

lembrum pꝛumũ

Irca pꝛimũ ſic obijcit᷑ ꝑ illud oꝛige.ſuper
vj. leui.quintã inſuꝑ ꝑtẽ dño cui damnũ
intulerat. Reſtituamꝰſanctis actibo quin
q;ſenſus interioꝛis hboĩs. vt mundi coꝛde
audeamꝰ?a videamus qᷓ doceat ihs. Ybi diſtiguit quin/
q; ſenſus. ̊ iſte ſenſus nẽ ſenſus coꝛꝑalis. Impoſſibile
c em̃ ſenſu coꝛꝑali vidẽ deũ. Vñ aug.iĩ li, de videdo deo.
Quãtũlib⸗ oclłi nri mutẽt᷑ ĩ meliꝰ.ocłis ſpũalibo ñ eqbũ
tur. ꝑ qð vult ꝓbaẽ. ꝙ deũ oclis coꝛꝑalibo ñ videmꝰ.ſi. S
nat᷑a ſpũalł ẽ detminata ad vidẽdũ ſpũᷣale.ſenſꝰ coꝛꝑal
ñ fac vidẽ ſpũale.q̊ nec ſenſꝰſpũał pꝑt᷑ fũdari Sð naturazʒ
ſpũalẽ.ᷓ ſenſꝰĩterioꝛ 'm naturã ẽ ſpũał.i Itẽ aug. ſen
ſointioꝛ rficiet᷑ ĩ ↄteplatõe diuĩtatis.ĩtellectu eĩ deũ ca⸗
piẽꝰ.̊ ĩpoſſibile ẽ ſenſũ coꝛꝑalẽ ad ̊ ꝑueire. Gille ſenſꝰ
ſpũał natalit.ꝗ.ſ.videt deũ.⁊ ita füdari ñ pt᷑ ĩ natura
coꝛꝑali.¶ Itẽ aug.xj · de ci. dei. Qos ea ſenſu coꝛꝑis ita
capꝛꝰ.vt ð his ñ ſenſu coꝛꝑis iudicẽꝰ.habẽ eĩ aliũ inti
oꝛis ſenſũ iſto lõgepſtãtioꝛẽ.q iuſta ⁊ iiuſta ſentiꝰpᷣ ſen⸗
ſu coꝛpali ñ poſſumꝰiuſta ⁊ iiuſta ſentuꝛe.̊ ſenſ dintẽioꝛ
ꝗh̊ faẽ ẽ naturalr ſpũał.¶¶ Cõtꝛa iob. xxviij.õ adeq
bit ei auꝝ.glo.vmuſcuiuſq; mẽtẽ ab alteriꝰ ocłis coꝛpu
lentia ñ abſcondet.⁊ loqꝗt᷑ de coꝛꝑalibo ocłis.̊ oculꝰ coꝛ
paxł pt extẽdi ad ea q̃ metis ſũt.bᷣ G̊ ñ pt eẽ niſi fiat ſpua
lis. vidr̃ ꝙ ſiat ſpũał.¶ Itẽ ĩ itellectu coĩcat᷑ hõ cũ an
gel. In ſenſu cũ brutis.ſſi iſti ſenſꝰſũt pꝛij hoĩs. ſiue
Fm natuꝛã ꝓpꝛiã ipᷣiꝰhois eẽt.ſm id ꝙ diſſiguũt ab ãget
7 bꝛutis.qꝛ ñ dicut᷑ ĩ õgeł ſenſꝰ.ſᷣim hũc modũ ⁊ intelle
ciꝰ? ĩ eo.nec ĩ bꝛutis q̊ ĩ media nata er̃tĩ hoĩe ſenſꝰſpũa
les.ſ.ſᷣm aliquã natuꝛã.qᷓ ſuꝑioꝛ ſit nata brutoꝝ.⁊ ife⸗
rioꝛ nata ãgeloꝝ.̊ ſᷣm natuꝛã ꝓpꝛiã hoĩs erit.vł ſm ſen
ſũ coꝛꝑalẽ oꝛdiatũ ad itellectũ.vł ſᷣm ĩtellectũ oꝛdĩatuʒ
ad ſenſũ.ita vt ſenſꝰſꝑ cadat ĩ eiꝰrõe.q;ꝛ H̊ mõ nec ↄueit
ãgeł nec brutis.⁊ ita ſꝑ reſpectũ hñt ad coꝛpꝰ.¶ Item
aug.iĩ li.de nĩia ⁊ ſpi.ſenſ ꝰvertet᷑ i imaginẽ. imaginatõ
in rõem. rõ ĩ intellectũ. intellectus ĩ intelligẽtiã. intelli-
gętia ĩ teũ.ꝗ̊ ſenſus tũc poterit ↄpꝛehendere intelligibi⸗

¶ Lueſtio.lxx.de ſenſu in /

lia. hoc nõ. niſi fieret ſpũalis. ac. ¶ Rñdendũ q; ſen
ſus ſpiritualis fundat᷑ in natura ſpirituali ꝑ głiam.et
nõ loquoꝛ de ſenſu ſpirituali.Fᷣm ꝙ in futuro ſenſus coꝛ⸗
poꝛales fient ſpuales.ſ̊ ſicut dẽ xij.roma. Refoꝛmami
in nouitate ſenſus veſtꝛi:? ad hoc refeꝛt᷑.id qð dicit oꝛi⸗

ge. vj. leui.in glo.¶ Ad hoc qð querit᷑. Atrũ ſenſus coꝛ

poꝛalis poſſit ꝑuenire.vt poſſit ↄpꝛehendere intelligibi
lia ſᷣm ſe.dico ꝙ q;tũcũq; mutet᷑ ĩ melius.nõ pueniet ad
hoc vt ↄpꝛehẽdat intelligibile ᷣm ſe.ſ.cogitatões. Sed
quia himõi cogitatões habẽt quoſdã nutus ĩ impꝛeſſio⸗
nibo coꝑalibus.ꝑ quos poſſint cõpꝛehẽdi.quas etiã cõ⸗
p̃hẽdit viſus noſter.ĩ ꝗbo reſultat tales cogitatões.⁊ ad
bhas impꝛeſſiones ↄpꝛehẽdendas ꝑueniet ſenſus coꝛꝑpa⸗
lis tãq in ſuis effectibus.Añ aug.in li.lxxxiij.q capien
da ẽ ↄiectura ex ea ꝑte coꝛpis nr̃i.que plus habet luceʒ
ſi em nõnullus animi nr̃i motus ĩ oculis nr̃is ↄgnoſcũ⸗
tur. ꝓbabile ẽ ꝙ tunc nullus motus animi latebit.ſ.rõ⸗
ni. cu coꝛpus ethereũ fuerit.in cuius ↄpatõe iſti ocłi no
firi caro ſunt.cogitatões tñ ſᷣm ſe ab oculis mẽtis cõpꝛe
hẽdũt᷑.ſ̊ ab oculis coꝛpalibo tãq; i ſuis effectibo⁊ ſignis
4Hern.de amoꝛe tei.ſpũᷣs habet ſuos ſenſus.ſic ⁊ coꝛ
pus ſuos.ſᷣ ſpirituales ſenſus ſunt qui ſuꝑ ſpiritũ fun⸗
dant᷑.Et ᷣm hoc intelligit᷑ auctoꝛitas.xij.ad roma.mRe
foꝛmaminiĩi nouitate ſenſus vri.¶ Ad hoc qð obijcitur

ꝙ ſi ſenſus ſunt in hoie.opoꝛtet ꝙ fundãtur ĩ natura ſu-

perioꝛi qᷓ; ſit natura brutoꝝ.⁊ que ſit infeꝛoꝛ natura an
gelica.quia ĩ medio inter angelicã et bruta. Rñdenduʒ
ꝙ ſuꝑ intellectũ fundant᷑.ꝑ quãdã tñ ſimilitudinem ad
ſenſum coꝛꝑalem.ꝙ em̃ intellectus dr ſenſus hoc ẽ Fᷣm
methaphoꝛam a ſenſu coꝛꝑali ⁊c·

lembrum ſecundu
Dſecũdum quo querit᷑.an ſit vnus ſolus
ſenſus vel plures:videt᷑ ꝙ pluꝛes.dicit eĩ
oꝛige.ꝙ ꝗnq; ſunt ſenſus interioꝛis hoĩs.
gt mũdi coꝛde deũ videamus.g̊ plures ſũt
ſenſus./ Itẽ bein.ſicut coꝛpus ſuos habʒ ſenſus gbus
aie ↄiũgitur vita mediàte.ita aia habet ſuos ſenſus ꝗbo
deo ↄiungitur caritate mediãte.¶¶ Jtẽ.xiiij.mar.ſuꝑ ülð
Poterat iſtud venũdaꝛi ⁊c.glo.fides nr̃a tꝛecentis emi
tur denarijs.decẽ ſenſibo ꝑ coꝛpus (En 7 ſpiritũ tri⸗

plicatis.ergo plures ſunt ſenſus. ¶ Cõtra/ꝑ actus co⸗
gnoſcũtur potẽtie.⁊ actus ꝑ obiecta:ſᷣ obiectũ ẽ vnũ.er⸗
go neceſſe ẽ eẽ vnu ſenſum. E ſit obiectũ vnũ dicit oꝛi⸗
ge. vj.leui.addamus his oĩbo vnũ ⁊ ꝑficiẽtur. ergo vna
erit potẽtia ſᷣm quã erit videre.guſtare et hmõi.⸗ Iteʒ.
j. ephe.ſuꝑ illð det vobis ſpm̃. glo.aug. In ſenſu exte⸗
rioꝛi nõ ẽ videre idẽ qð guſtare.in ſenſu interioꝛi nõ ſic
H idẽ.et ita vt pꝛius. Itẽ haymo.ſuꝑ apo.Raptus eſt
ioh.ſpiritu ad ſumma cõtemplanda.vbi nihil aliud vi⸗
dit ꝙᷓ audiuit.quia nihil alid ẽ videre qᷓ; audire.⸗ Cꝛe
terea.aug.in li.de ania.⁊ ſpũ. Sic aꝑte nature ẽ ſpũs.
vbi idẽ ẽ audire et videre et ecõuerſo.ergo vnus et idem
actus.⁊ vna iteꝛũ potẽtis.cũ ergo obiectũ vnũ.ex nulla
Pte erit pluralitas. ¶Kñſio. lures dicũtur ſenſus.nõ
ꝙ potẽtie plures ſint.ſ̊ ꝗꝓpter modũ ↄpꝛehẽdẽdi.alius eĩ
modus ↄpꝛehẽdẽdi cũ dr.iſte videt.q; cũ dĩ iſie audit.
Aug. in li.ↄfeſſi.Cũ amo deũ meũ.lucẽ meã.odoꝛẽ.vo⸗
cẽ:cibũ:am plexuzʒ interioꝛis hoĩs mei vbi fulget anime

mee qð nõ capit locus.vbi ſonat qð nõ capit coꝛpꝰ.vbi

olet qð nõ ſpargit flatus.vbi ſapit qð nõ minuit edaci⸗
tas. Abi heꝛet quod nõ diuellit ſocietas.vñ nõ quia ob

iecta ſunt plura.vel quia plures potẽtie.̊ rõe modoꝛuʒ

opꝛehẽdendi diuerſificãtur.. Ad hoc qð obijcit᷑ex au

ctoꝛitate hiero.ſuꝑ mar.dico ꝙ loquit᷑ ibi hiero.nõ tiũ

EFm modũ ↄpꝛehẽdẽdich ſᷣm potẽtias ↄpꝛehẽdẽtes.quia:

loquit᷑ ibi de ſenſibo et aĩe? ſpũs.ſᷣm ꝙ aia inferioꝛ p⸗
C. Alia ẽ em̃ potẽtia ſᷣm ꝙ dicimꝰſenſum coꝛpꝑis et anie

idẽ inferioꝛis ꝑtis.⁊ ſpũs.i.ſuꝑioꝛis.ſm id.j.theſſa.v.
Integer ſpũs veſter 7c. EUñ nõ loquit᷑ 'm coartatonem

ad ſenſum ſpũalẽ. ̊ extendit nomẽ ſenſus ad ſenſum cõ⸗

9.

.

AViuaz. que exuta coꝛꝑe viuit.⁊ ſenſus ſuos atqʒ ingenia

muniter ſumptũ.Fᷣm ꝙ dĩ cõmuniter de ſenſibo interio⸗
ribus et exterioꝛibo.. Ao hoc qð dicit berñ.ſicut coꝛpꝰ
bhabet ⁊c.dico ꝙ illa multiplicatio ẽ tm̃ ſm differentiaʒ

modoꝝ ↄpꝛebedẽdi.vñ dicit berñ. duas radices bʒ iſie

ſenſus. Elnꝗ in caritate. alterã in rõe. referẽdo ergo ao
vnitatẽ pot ẽtie et obiecti.idẽ erit videre qð audirẽ:refe
rẽdo ad modũ cõpꝛehẽdendi differũt.

embrum tercium

DOterciũ quo querit᷑vtꝛu ſenſus hmõi ſit
ſeꝑa bilis a coꝛpe vel inſeꝑabilis. ſeꝑa
bilis videt᷑.ꝑ aug.in li.ð ecclłiaſti.dogma.
olũ hoiem credimꝰ habẽ aiam ſubſtan

viuacit tenet.ergo ſi exuta a coꝛꝑe tenet ſenſus ſuos.er⸗
go hmõi ſenſus ſunt ſeꝑpabiles.¶ Itẽ caſſio.in li.de aĩa.
ſciẽdũ ẽ ꝙ hic immoꝛtalis aĩa viuit in ſe.poſt huius ſe⸗
culi amiſſionẽ nõ reftante ſpũ ſicut coꝛpus.ſᷣ equali mo
bilitate que illi attributa eſt.puta ſubtili vita eterna vi
et audit tangit ac reliquis ſenſibus efficacius valet.er

go aĩa poſt amiſſionẽ buius ſeculi ytitur ſenſibus ſuis.

ergo iſſi ſenſus ſunt ſeꝑabiles.¶ Lotra.augin li. de li
be.arbi.Magis arbitroꝛ rõe nos opꝛebedere.eẽ interi⸗
oꝛè quẽd ſenſum.ad quẽ ab illis quinq; notiſſimis oia
referãtur.et poſtmodũ ſubdit.hoe aũt nec viſus nec au⸗
ditus nec olfatus nec guſtus nec tactus dici pt.̊ neſcio
gd alið qð coĩter omibo pᷣſidet.ſi g̊ pᷣſidet.ſenſibo exteꝛi⸗
oꝛibo pꝛeſidet.ſ̊ iſti non ſunt ſepabiles a coꝛꝑe.eꝛgo nec
iſte.¶ Ytẽ bern. in li.de amoꝛe dei.aſſignato hos quĩqʒ

ſenſus. et vnus ẽ amoꝛ pentum.alins amoꝛ ſocioꝝ 2 ter

cius amoꝛ inimicoꝝ.ſᷣ̊ hec nõ habet exercere aia niſi in
coꝛꝑe.ergo iſti ſenſus nõ ſunt ſepabiles a coꝛꝑe.¶ Ad
qð dicẽdum.ꝙ ſenſus interioꝛ dr dupliciter. Aliqn em̃
or ſenſus interioꝛ ꝗ ptinet ad ꝑteʒ ſenſibilẽ.ſ.ſenſus cõ
munis ſiue imaginatio.Aliqn vo dicit᷑ ſenſus interioꝛ
ipᷣius ꝑtis rõnalis.et hic dupliciter.dr em̃ aliqñ ſenſꝰ
interioꝛ ꝑtinẽs ad intellectũ.aliqñ ꝑtinẽs ad effectum.
Ad intellec tũ vᷣo dupliciter. aliqñ ſᷣm ꝙ ẽ mediãtibus
ſpeciebo que ſunt in fantaſmate.aliqñ vo mediãtibo ſpe
eiebus pᷣter fantaſmata.Si ergo dicat᷑ ſenſus interioꝛ
pꝛimo mõ.quo ad actũ nõ ſeꝑatur a coꝛpoꝛe. Si vᷣo di⸗
catur ſenſus interioꝛ qui ad effectũ ꝑtinet.licet poſſit eẽ

qtum ad quedã ſeꝑabilis.q;tum ad alia nõ ẽ ſeꝑabilis

Si vᷣo accipiat᷑ ſenſus interioꝛ ꝓut ẽ mediaãtibo ſpecie⸗
bus in fantaſinate.nõ ſeꝑat᷑.alio ᷣo mõ ſeꝑatur. ¶ Per
hec patet rñſio ad obiecta. Maʒ beatus berñ.loqꝗtur de
ſenſu interioꝛi.Fim ꝙ ptinet ad affectuz. Zug. vo in li. de
libe.arbi.loquit᷑ de ſenſu cõmuni.ſᷣm ꝙ pertinet ad ꝑtẽ

ſenſibilẽ. Auctoꝛitas vo caſſiodoꝛi loquit᷑ de ſenſu interi

oꝛi.Fm ꝙ ſenſus interioꝛ dr intellectus.Aug. vo in li.ð
eccłiaſti.dogma.loquitur ð ſenſu cõmuniter. ſiue dicat᷑
ꝙ interioꝛ ſenſus pertineat ad parteʒ ſenſibiẽ ſiue r'na
lẽ. Qametſi aia nõ ſit ꝙᷓtum ad paꝛtẽ ſenſibilẽ ſeꝑabilis

Fm actũ:erxuta tñ a coꝛꝑe defert ſecũ hmõi potẽtias.

Oaquartũ quo querit᷑.vtrũ angeli babeãt
hmõi ſenſus.vel aĩe tm.ꝙ ſit angeloꝝ. vi⸗
det᷑ ꝑ hoc qð dicit hugo de ſancto victoꝛe.
Vna erat creatura. cuius ſenſ? tot? intus
glia creatura cnius ſenſus totus foꝛis erat.⁊ poſitꝰ
ẽ hõ in medio.vt intꝰ⁊ foꝛis ſenſuʒ hret.ſᷣ illã creatuꝛa
cuiꝰſenſus totꝰerat intꝰ.intelligit ip̃e angelnʒ:g angeli
hũt ſenſuʒ inter ioꝛc. i Aug.in li.æ ciui.dei.ſiue vniueꝛ
ſi mũdi coꝛpꝰ.figuras.q̃lirates.oꝛdinatũq; motũ.⁊ ele⸗
mẽta diſpoſita.a celo vſqʒ ad terra.⁊ quecũqʒ coꝛꝑa in
eis ſunt.ſiue oẽm vit.xvł q nutrit ⁊ ↄtinet.qlis ẽ in ar⸗

boꝛibo. vł que 7 G bʒ et ſentit.qualis ẽ in pecoꝛibo.xel qᷓ

2 hec habet et intelligit.qualis eſt in bom:nibo. vel que

nutritoꝛio ſubſidio non indiget.ſed tamen continet: ſen

tit. et intelligit: qualis eſt in angelis.ſi ergo ſemue con⸗

— —— ——

Hund
Monnp
freng
obyſe
ergded
iree

m

hnöiſe
Aſn

4
ſubgen
ent
los,er,
Fgig,
us ſer
limo
map⸗
gleter
8ſus,
lioli
fneri⸗
boin
eane
ſeio
kleti
Ene
z
Niier
Nſihn
1
neſ
ſoco
etio
enl⸗
glin.
bbuo
ſe
e
di⸗
t
ie⸗
Per
Urdr
i
pe⸗
len
16
e
66

¶ Lueſtio
uenit angelis.ergo ⁊ ſenſus interioꝛ. nõ ſolũ cõuenit
aĩe.¶ Cõtra.ſenſus interioꝛ cõmunis ẽ nobis et bru⸗
tis. VUñ aug.in li.de libe.arbi. Aꝛbitꝛoꝛ illud eẽ manife
ſtũ.interioꝛẽ ſenſum illũ non ea ti ſentire que accipit
quĩq; ſenſibus coꝛpis.5̊ᷣ et᷑ ipos ab eo ſentiri.ſQõ ei ali⸗
ter beſtia moueret ſe appetẽdo vel fugiẽdo.niſi ſe ſentire
ſentiret.ſ̊ nihil ẽ cõmune angelis ⁊ bruus.& ſenſus in⸗
terioꝛ nõ cõuenit. ¶ Rũñſio.ſenſus inteꝛioꝛ d duobus
modis.Ano mõ dr ꝓpꝛie ſᷣm ꝙ ſentire ꝑtinet ad ꝑtẽ ſen
ſibilẽ. et hoc mõ nõ ↄuenit angelis ſenſus interioꝛ.et ſic
accipit aug.ſenſuʒ in pꝛedicta auctoꝛitate.que eſt in li.
xæ libe.arbi.Alio mõ ſumitur ſenſus cõmuniter. ſᷣm ꝙ
intelligere dr̃ ſentire.⁊ ſic accipit aug.ſentire ĩ li.de ci⸗

ui.dei.cũ dicit.ꝙ ſentire cõöuenit angelis.⁊ hoc mõ ſen⸗

—

.

ſus inteꝛioꝛ ↄuenit angelis.

lembꝛum quintũ

D aquintũ quo querit᷑. de ꝗbus eſt ſenſus
interioꝛ. ſiue reſpectu quoꝝ. Vtrũ.ſ.reſpe
ctu ſenſibiliũ.aut tm̃ reſpectu intelligibili
um. reſpectu ſenſibiliũ videt᷑. Aug.in
i. de lie arbe i ſentit ſe nõ videre dũ nõ videt.neceſ⸗
ſe eſt etiã ꝙ ſentiat ſe videre dũ videt.quia cũ eo appeti⸗
tu mouet oculũ videns quo mouet nõ videns.indicat ſe
vtraq; ſentire.ſi ergo ſentit ſe videre dũ videt.cũ illð ſit
ſenſibile. eſt reſpectu ſenſibilium.nõ ſolũ reſpectu intel⸗
ligibiliũ. EStra. bugo ce ſancto victo.poſitꝰ ẽ homo
in medio.ſ.inter angelum ⁊ bruta animalia.vt intus et

foꝛs ſenſum haberet. Intus ad inuiſibilia. foꝛis ad viſi

bilia. Intus ꝑ ſenſum rõis.foꝛis ꝑ ſenſum carnis.ergo
ſenſus interioꝛ eſt ſolum ad inuiſibilia.¶ Itẽ aug. in li.
de ſpũ et aĩa.duo ſunt in homĩe ſenſus vnus interioꝛ.2
vnus exteꝛioꝛ.⁊ vtrũq; bonũ ſuum habet in quo reficit᷑.
ſenſus interioꝛ reſicituꝛ in cõtemplatõe diuinitatis.ſen
ſus exterioꝛ in cõtemplatõe humanitatis.ergo ſicut ſen
ſus exterioꝛ ẽ in homine reſpectu ſenſibiliũ.ita videtur
ꝙ interioꝛ ſit tm̃ reſpectu intelligibiliũ.¶¶ Ad qð dicen⸗

dũ ſicut dictum eſt.ſenſus interioꝛ accipituꝛ dupliciteꝛ.

Aliqũñ em̃ accipit᷑ ꝓ ſenſibili ꝑte.ſ.interioꝛi.⁊ hoc mõ lo
quit᷑ aug.in li.de libe.arbi.de ſenſu inteꝛioꝛi. Alio mõ
accipit᷑ ꝓ ꝑte intelligibili.⁊ boc mõ loquuntuꝛ alie due
auctoꝛitates dæ ſenſu interioꝛi.ſ.qautoꝛitas hugo.z aug.
in li.de aia et ſpiritu.

¶ Membrum ſextum

ODſextũ quo querit᷑.vtꝛuz ſenſus interioꝛ

dicit aug.in li.de aĩa et ſpiritu. Cũ exteri

ooi ſenſus carnalis bono ſuo vtit᷑ interioꝛ

ſenſus mẽtis quaſi obdoꝛmit.nõ ei cogitat bona q̃ ſunt

ergo ſenſus interioꝛ impeditur per exterioꝛem.¶ Con⸗
tra ſenſus interioꝛ pꝛeſidet exteꝛioꝛi ⁊ regit ipᷣm.ᷣ quod
pꝛeſidet alij.nõ mutatur per ipᷣm. ſed potius mutat ipᷣm
ergo interioꝛ ſenſus nõ impeditur nec retardatur a ſua
oꝑatõe per exterioꝛẽ.¶ Item fantaſia que plus eſt vni⸗
ta ſenſui exterioꝛi qꝙᷓ intellectiua.nõ impedituꝛ ip̃ᷣm er
o nec multofoꝛtius intellectiua que plꝰelongat᷑.¶ Ad
c dicẽduʒ. ꝙ ſenſus interioꝛ ſᷣm ꝙ accipit ꝓ paꝛte in⸗
tellectiua.impeditur ꝑ oꝑatõem ſenſus exterioꝛis.2 eſt
rõ huius.nõ quia pꝛeſideat illi vel nõ pꝛeſideat.ſᷣ quia
cũ anima ſit vna et ſimplex.habens potẽtias diuerfas.
tñ intendit oꝑationi ſenſus exterioꝛis.minus eſt inten⸗
ta oꝑatõi ſenſus interioꝛis.¶ Ad hoc quod obijcitur. ꝗ
ſantaſia nõ impediti que magis vnituꝛ exterioꝛi ſenſui
qi intellectiua. Rñſio.ꝙ non ẽ ſimile de fãtaſia et de ꝑte
intellectiua.am ſenſibilis exterioꝛ ⁊ fantaſia currũt
m eandẽ materiã.et ſunt circa ſenſibilia.et ideo vnum
nõ impedit alterũ nec retardat.ſ intellectiua et ſenſibi⸗
lis exterioꝛ currũt ſᷣm diuerſas vias.et ideo vna impe⸗
dit aliam. .

intenois ſenſus.qui iocũditate exteꝛioꝝ bonoꝛũ Pen⸗
9

,
atural ctiuã. noĩe
telligit liberũ arbitriũ ſicut infra ſuo tractatu determi⸗

impediat᷑ ꝑ exteꝛioꝛẽ. E videt᷑ peꝛ hoc qdð

lexj.
ueſtio.lxxji.de cõſide-

tione virium motiuarum rationalium.

Dinnante gratia

dei ꝓcededũ ẽ ad ↄſideratõeʒ viriũ mo⸗
tiuarũ rõnaliũ.quarũ differẽter ponit᷑
diuiſio.¶ Joh.dama.ponit diuiſioneʒ
theliſim ⁊ buliſuim. hoc ẽ ꝑ volũtateʒ
E et intellectiuã.noĩe aũt electiue volũtatis.in⸗

nat.¶ Aug. vo in li.de aĩa et ſpũ. ponit rõnalẽ.ↄcupiſci⸗
ſcibilẽ.⁊ iraſcibilẽ. et dicit totã aiam eẽ in bis potẽtijs.
Potẽtias aũt ibi diſtinguit a viꝛibo in hoc.q; potẽtie di
cũtur motiue.vires aũt cognitiue.licʒ potẽtie poſſint di
ci vires.et ecõuerſo.Ex diuerſis auteʒ locis colligũtur
due.ſ.ſindeꝛeſis quã ponit greg.ſuꝑ eʒe.a liberũ aꝛbitꝛi
um quod a diuerſis ponitur expoſitoꝛibus.⁊ ſumituꝛ
ab eo qð dr̃.xv.ecci. Ab initio fecit hoĩeʒ.⁊ reliquit eũ
in manu cõſilij ſui ⁊c.vbi dat circũlocutõem liberi ar⸗
bitrij. ¶ Phus vo ſolũ intellectũ pꝛacticũ videt᷑ ponẽ vi
motiu ex ꝑte intellectualis aĩie. Aug.ðdᷣo ponit ſuꝑioꝛẽ
inferioꝛẽ poꝛtõem rõis. Pꝛimo igit᷑ inquiramus. ſi
vna ſola ſit potẽtia motiua aut ples.¶¶ Secũdo ſi płes
aliquo mõ.penes quid accipiat᷑ diſtinctio.cũ multiplex
ſit diuiſio.deinde exequendum eſt de illis maxime que
ad theologicam ſpectant ſpeculatõnem in queſtione ſe⸗

quenti.
embzum pꝛimuz
D pꝛimũ quo querit᷑.vtrũ ſit vna ſola po⸗
tẽtia.et videt᷑ ꝑ hoc ꝙ eẽntia anie rõnalis
ſiue ſubſtãtia ſimplicioꝛ ẽ.qᷓ ſit eẽntia ce⸗
leſtis coꝛꝑis.ſ̊ eẽntia celeſtis coꝛꝑis habʒ
vnicã vĩ motiuã.ꝗ̊ młtofoꝛtius aĩa rõnalis habebit vni
cã vim motiuã.¶ Pꝛeterea.aĩa rõnalis ſᷣm ſeipᷣ̃am in⸗
q̃tum ẽ ſpũs.ẽ ſicut intelligẽtia angelica:ᷣ intelligẽtia
angelica nõ hʒ niſi vnicã vim motiuã.q̊ nec aĩa rõnalis
ſm ꝙ hmõi.] Ad idẽ facit.ꝙ ph̊ᷣs vnã tm̃ vim ponẽ vi⸗
cæx.ſ.intellectũ pꝛacticũ.et ẽ exemplũ ſuũ de ſpera pᷣma
que vnifoꝛmit mouet᷑.⁊ vnicũ hʒ motũ.lʒ alie ſpere mo.
tohabeãt defoꝛmes.ſic at᷑ ẽ de intellectu pꝛactico.viar̃
ex ꝑte rõnal aiĩe vnica eẽ potẽtia.¶ Cõtra młtiplex mo
tꝰ ꝓcedit ab aĩa rõnali.ſ.motꝰſᷣm alteratõezʒ. vt a gau⸗
dio ĩ triſticiã.⁊ ecõueꝛſo motꝰlocalis:ſᷣ młuplicis motꝰ
ĩ ſpẽ.młtiplex dr eẽ pꝛicipiũ.cũ q̊ vis motiua ſit pꝛĩcipi⸗
uʒ motꝰ.erit multiplex vis motiua.j Itẽ ab aĩa ſic̃ dĩc
ioh.dama.ſũt ⁊ actões.⁊ ĩ ea ſũt paſſiones.pt qð erit
vis motiua actiua ⁊ paſſiua.⁊ ita plłes. Itẽ ẽ motꝰpᷣm
appetitũ ⁊ m fugã.⁊ motꝰiſti ſũt ↄtraꝛij. ꝓcedũt a cõ⸗
trarijs pꝛicipijs.ᷓ differẽtes viꝛes eꝛũt.Fm q̃s ẽ appetitꝰ
7 fuga.¶ Itẽ phes i li.de aia poĩt duplicẽ motiuã ronalẽ
intellectũ ⁊ appetitiuã vi. Ad qð ddᷣm.q; ſũt płes mo
tiue rõnales.¶¶ Ad obiectũ at pᷣmo ĩ ↄtꝛarium doᷣm ẽ.q;
ph̊s cũ loqt᷑ de motiua vi coꝛꝑis ſuꝑceleſtis.loqꝗt᷑ de illa
Fm quã fit motꝰcirclaris.⁊ dr motiua vis.ſiẽ diſpoſitõ
mobił.̊ ẽ vis motiua alia.Fᷣm quã ẽ pꝛicipiũ motꝰacti⸗
une ĩ his ĩferioꝛibo.⁊ ita ẽ vis młtipler et᷑ ĩ coꝛꝑe ſuꝑcele
ſti.̊ vnica dr 'm quã mouet᷑ circularit᷑.⁊ ñ mouet᷑ ĩ re⸗
ctũ nec violẽtat.¶ Ad ſcdᷣm dom. qꝙ lzʒ aĩa rõnał inqᷓtũ
ẽſpũs.quãdã hʒ ſiłitudinẽ ĩtelligẽtie ãgelice.nihilomi⸗
nopʒ vi directiuã ad bonũ q̃ dr ĩtellectꝰpꝛacticꝰ.⁊ vĩ ap
petitiuã boni.pᷣter h̊ at᷑ aĩa rõnal ĩqtũ ẽ aĩa.hʒ quãdaʒ
vĩ appetitinã ex inclinatõe ad coꝛpꝰ.⁊ ita ñ dicet᷑ aia rõ
nał tm̃ hr̃e vnã vĩ motius.ſ̊ plłes.Si vo dicat᷑ ĩtelligen
tia ãgelica hr̃e vnicã.h̊ dici pt᷑ ĩ ↄpatõe ad aĩaʒ rõnalẽ ĩ
qtũ ẽ gia. Ad illð qð teꝛcõ obijcit᷑.dðᷣm ꝙ ph̊s dinidẽ
do õ fãtaſiã qẽ ꝑtis ſenſibił.poĩt vnicã.ſ.itellectũ.ꝗ itel⸗
lectꝰẽ rectꝰ.fãtaſia at᷑ rcta ⁊ ñ rcta.nihilominꝰ poit᷑ ap⸗
petitiua rõnał vis ꝑtis illiꝰ.vñ dic appetitiuũ ⁊ intelle⸗
ctiuũ.Vñ poĩt płes vires ꝑtis rõnalis motiue.

xibile. Hiero.

embrum ſecundum

Dſecũduʒ quo queritur.cũ ſint plures ꝑ⸗
tes motiue.penes quid accipiat᷑ diuiſio.
¶ Ao qð dicẽdũ ẽ.q cũ in geneꝛali oĩs vis
motiua rõnalis diuidat᷑ ꝑ im ꝑatiuã.ↄſili
atricẽ et affectiuã. vt in hoc oñdatur quedã trinitatis ſi
militudo in ꝑte motiua.et vnaqueq; haꝝ differẽtiaruʒ
ſubdiuidat᷑. Quedã eĩ diuiſio accipit᷑ ex ꝑte ĩꝑatiue.q⸗
dã ex ꝑte cõſiliatricis.et quedã ex ꝑte affectiue.Ex ꝑte
im ꝑatiue.illa que ↄtinet liberũ arbitriuʒ ⁊ ſindereſim.
M impatiua aut ẽ m directõz nat᷑e aut rõnis. Scom
directõem rõis liberũ arbitriũ.ſm directõeʒ nature ſin
xeriſis.vel aliter. imꝑatiua.aut ẽ determinata ad vnuʒ
7 dẽ ſinderiſis.aũt ẽ poteſtas oppoſitoꝝ ⁊ dĩ liberũ ar·
bitriũ. Ex ꝑte vo cõſiliatrieis accipit᷑ diuiſio ßm ꝙ acci
pitur rõ cõſulendi ex oꝛdinatõe recta.ad ſuperna bona
vel ad inferioꝛa bona.et ſᷣm hoc dicituꝛ poꝛtõ rõis in⸗
ferioꝛ vel ſu ꝑioꝛ. Ex pte vo affectiue cũ or alia volũtas
theliſis.alia buliſis.hoc ẽ.alia ẽ natural volũtas. alia
electiua ſiue deliberatiua. vt naturalis volũtas rñdeat
ſinderiſi.deliberatiua vᷣo libeꝛo arbitrio. Quedã vᷣo ſu⸗
mũtur ex ꝑte ↄſiliatricis ſimul et affectiue.et h duplici
ter. Fm ↄueniẽtiam quã habet aĩa rõnalis cũ angelo.et
ßm hoc diuiditur ꝑ intellectũ pꝛacticũ ⁊ vim appetitiuũ
vel bᷣm ꝙ ꝓpꝛiũ ẽ aie Ai ſic diuidit᷑ ꝑ rõnalẽ ↄcu⸗

piſcibilẽ ⁊ iraſcibilẽ. ¶ Gicẽdũ ẽ &̊ de libero arbitrio et
ſinderiſi pꝛimo q̃ ſe babẽt ꝑ modũ potẽtiſſimi in aĩa.et
ita ꝑ modũ pᷣſidẽtis et impantis.Oꝛ aũt liberũ arbitri⸗
um ſe habeat ꝑ moduʒ pᷣſidentis ⁊ inꝑantis habetur a
beato berñ.ĩ li. de libe.arbi.liberũ arbitꝛiũ ſuo conatuꝛ
eſſe coꝛꝑi.ſicut pᷣeſt ſapiẽtia oꝛbi:attingens a fine vſq;
ad finẽ foꝛtiter. imperas.ſ.ſingulis ſenſibo ⁊ actibo ta⸗
potẽter. quatenꝰnõ ſinat regnare peccatũ in ſuo moꝛtali
coꝛpe.i¶ Similiter ꝗ; pᷣſidet ſinderiſis in ſuo genere.põt
haberi.ſicut em aquila ſuꝑfeꝛtur alijs.ſic et ſinderiſis ĩ
ſuo genere ſuꝑfertur alijs. In pꝛimis ergo querit᷑ de li⸗
bero arbitrio.et deinde de ſinderiſi.⁊ ad illa cetera refe
ramus.¶ Circa liberũ arbitriũ querũtur pluꝛa. Pꝛĩo
an liberũ arbitriũ ſit aliquid in rerũ natura. Secundo
quio ſit. Lercio in ꝗbo ſit.Quarto vtrũ ſit equaliteꝛ in
oĩbus habẽtibo liberũ arbitriũ vel nõ. Quito vtrũ amiſ
ſibilit vel inamiſſibilit ſit ĩ ilł Sexto r̃ſpectu qͥꝝ actuũ
ſit. Et ſi ſit illð penes qð attẽditur meritum vel demeri⸗
tum.

¶ ueſtio. lxxij. de libero

arbitrio ᷣm ſui ſubſtantiam.

DOnſiderãdo itaqʒ

libeꝛũ aꝛbitriũ pꝛimo ſᷣm ſui ſubſtãtiaʒ
Querit᷑ ſi ſit aligd in reruʒ natura.Et
rñdetur ꝙ ſic. ¶ Cõtra qð ſic ovijcitur
Videt᷑ em̃ ꝙ nõ ſit libearbi.ſᷣm ꝙ ẽ fle
m ſic arguit. Deusẽ bonus volũtate.et
fecit hoĩem ad imaginẽ ſuã.ᷓ fecit hoĩeʒ bonũ volũtate
Si hoc ſeqtuꝛ. ſimiliteꝛ ſequit᷑ ex alia ꝑte.Oeus ñ põt
nõ eẽ bonus·et fecit hoiem ad imaginẽ ſuã. fecit eum
talẽ.qui nõ põt nõ eẽ bonus.ꝗ̊ nõ ẽ in eo flexibilitas li.
aꝛbi. ad oppoſita.et hec ẽ libertas de qua loquimuꝛ. q̊ ñᷣ
hʒ libertatẽ.¶ Itẽ melioꝛ ẽ potẽtia faciẽdi bonũ.que eſt
imꝑmixta potẽtie faciẽdi malũ.qᷓ illa que ſe hʒ ad vtrũ
q;.ſ.ad poſſe facẽ bonũ ⁊ malũ.qð patet.qꝛ talis poten⸗
tia ẽ in deo. Si oĩs inuidia religiata ẽ a ſummo bono
cũ talis potẽtia ſit nobiliſſima.⁊ coĩcare eã potuit.com
muicauit eã rõnali creature que ẽ ao imaginẽ ſuã:eꝛgo
rõnalis creatuꝛa habet potẽtia faciẽdi bonũ imꝑmixtũ
potẽtie faciẽdi malũ.̊ nõ ẽ in ea libeꝛũ arbitriũ ſᷣm ꝙ ẽ
flexibile ad bonũ ⁊ malũ./ Itẽ ſi nõ eẽt aliqua creatuꝛa
in vniuerſo.que talẽ habẽt potẽtiã vt poſſet faci bonuʒ
7 nõ poſſet facere malũ.incõpleta eẽt vniuerſitas crea⸗

turaꝝ:cũ deus talẽ poſſit ſaceꝛe cꝛeatuꝛã.ẽ aliqua tat.
ſi aliqua ẽ talis.hoc ẽ cꝛeatura rõnalis.ꝗᷓ creatuꝛa r5
nalis no habet flexibilitatẽ ad bonũ et malu. nec liber
tatẽ ſm ꝙ bic loquimuꝛ de libeꝛtate. ¶ Cõtra.dama.oẽ
geneꝛabile veꝛtibile. aiata vo ? irrõnabilia vertütuꝛ m
coꝛꝑales alteratões.rõnale vo ſm electõeʒ· et ↄtempla⸗
tiuuũ ſᷣm excogitatõem.actiuũ vᷣo ſᷣm ↄſiliũ: relinquituꝛ
ꝙ rõnalis creatuꝛa veꝛtibilis ẽ m electõem.⁊ hoc ẽ fle⸗
xibile ſᷣm libeꝛũ arbitꝛiũ. in ea ẽ libeꝛũ arbitꝛiũ flexibi
le.¶l Itẽ berñ. tolle liberũ aꝛbitꝛiũ nõ eꝛit qð ſaluet᷑ tol⸗
le gram nõ erit vñ ſaluet᷑.ſᷣ ronalis creatuꝛa oꝛdinata ẽ
ad ꝑticipatoem pᷣmij.⁊ meꝛitũ ẽ añ pꝛemiũ.⁊ pꝛicipium
meꝛẽdi an meritũ.& ſi pꝛicipiũ meriti ẽ libeꝛũ aꝛbitriuʒ
libeꝛũ aꝛbitꝛiũ ẽ in hoĩe.i¶ Itẽ aug.in li.lxxxiij.q ANeli
oꝛ ẽ hõ qui volũtate q; qui E tate bon?ẽ. volutas er⸗

go libeꝛa hoĩ danda fuit. ¶Rñſio.ↄcedẽdo ꝙ libeꝛũ aꝛ
bitꝛiũ ſᷣm ꝙ ẽ flexibile ad bonũ ⁊ malũ.ſit ĩ cꝛeatuꝛa rõ⸗
nali.j Ad hoc qð obijcitur.ꝙ cũ deus ſit neceſſe bonus
7 bomo ſit ad imaginẽ et ſimilitudinẽ cei.erit neceſſita
te bonus.⁊ ita nõ habebit liberũ aꝛbitꝛiũ ⁊c. Dicẽdum
ꝙ nõ ẽ ſimile.̊ bene tenet.deus eſt volũtate bonus ⁊ fe⸗
eit hominẽ ad imaginẽ ſuã.que fecit eũ voluntate bonũ.
qa cꝛeatura cũ ſit ex nibilo creata vertibilis ẽᷣa ita opo
ſitõem habet ad neceſſitatẽ.qꝛ neceſſitas ẽ ex ꝑte ꝑfecte
potẽtie.⁊ ita ſolum in deo.nõ in creatuꝛa cũ ibi ſit dele⸗
etus potẽtie.et iõ nõ ſequituꝛ.q ſi deus ẽ neceſſario bo⸗
nus. ꝙ hõ exiſtẽs ad imaginẽ eius ſit neceſſaꝛio bonus.
¶ Ao aliud dicẽdum.ꝙ veꝛũ ẽ ꝙ deus potuit ofeꝝe ali⸗
cui creature potẽtiam deteꝛminatã ad bonũ.ſ̊ hoc nõ ꝑ
natuꝛã ſ ꝑ gram. nulli em̃ creature põt ↄfene ꝙ habeat
potẽtiam flexibilẽ ad bonũ et nõ ad malũ ꝑ natuꝛã.niſi

dicat᷑ natuꝛa illud qð dat᷑ hoi a pꝛicipio.licet nõ ſit ð eẽ
ip̃ᷣius. Cauſa aũt quaꝛe nõ põt ↄfeni hoĩ ꝑ natuꝛaʒ ẽ.ꝙ
veꝛtibile m natura cõſequit᷑ de neceſſitate eẽ creature.
Vñ ſicut nõ põt cõfeꝛꝛi hoĩ.ꝙ eius natuꝛa nõ ſit creata
ita nõ põt cõfeꝛꝛi hoĩ ꝙ nõ ſit veꝛtibilis.ſᷣ ſolum ofeꝛt᷑ fi
lio qui pcedit ab ipo ĩ ydemptitate natuꝛe.cõfert tñ cre
atuꝛe ꝑ gram.qð nõ põt habeꝛe ꝑ natuꝛã.4 Ad alið di⸗
cẽdũ ꝙ nõ ſequit᷑ p ſi hoĩ nõ cõfeꝛtuꝛ potẽtia deteꝛmina
ta ao bonũ ſᷣm natuꝛã.· ꝙ ſit incõpleta vniueꝛſitas cꝛea⸗
tuꝛaꝝ. illud foꝛſitan ſequeꝛet᷑.ſi aliquo mõ nõ cõfeꝛꝛet
ei.ſ.peꝛ gꝛatiam.

meſtio. lxxiin. Luid ſit
libeꝛum arbitrium.
queritur

Einde

qg ſit libeꝛũ arbitꝛiũ. Et h ſub tꝛiplici
differẽtia. Pꝛĩo quid ſit Fm rem. Secũ
do quid ſit ſᷣm diffinitõem. Zeꝛcio ꝗd
Vſit ᷣm nomẽ. Circa pꝛimũ qꝛit᷑ pꝛimo
quid ſit geneꝛe vtꝝ potẽtia vel habitus. 4 Secũdo ſi ſit
potẽtia. vtꝛũ ſit potẽtia vna vel multe. Leꝛcio ſi ſit vna
potẽtia vtꝛũ ſit rõ vel volũtas vel potẽtia.

Articnlus peimns

Irca pꝛimũ ſic obijcit. Herñ. libeꝛũ arbitꝛiũ
7 habitꝰ. Itẽ ꝙ potẽtia natalis exeat ĩ actuʒ
babet ex eo. ꝙ potẽtia ẽ: h facile exeat. ha⸗
bʒ er habitu ſuꝑaddito:S cũ libeꝛũ arbitꝛiũ defacili exe
at i actũ. videt᷑ ꝙ ſit habitꝰ. ¶ YItẽ aug. in enche. Homo
male vtẽs libeꝛo arbitꝛio ꝑdit ſeipᷣm: hᷣ̊ cõſtat ; potetia
nõ ẽ ãmiſſibilis.̊ nõẽ potẽtia.¶ Itẽ potẽtia nõ recipit
magis et minꝰ.niſi rõe inclinatõis ad actu? hoc ẽ ꝑ ba
bitůũ. ᷓ cũ lib. aꝛbi.recipiat magis et minꝰ. qꝛ libeꝛꝰ ẽ in
vno qᷓ in alio.libeꝛũ ar bitriũ nõ erit potetia habitus
q; planũ ẽ ꝙ nõ ẽ paſſio.⁊ quicqd ẽ ĩ aĩa ſicut dic phᷣus
& babitꝰvel patẽtia vel paſſio. ⁊ nõ ẽ potẽtia vel paſſio.
Fſẽ babitꝰ. Eõtꝛa Meꝛñ. aia bʒ tꝛes potẽtias natuꝛali
ter ſibi inſitas.ſ.rõnabilitatẽ. volũtatẽ. facultatẽ.⸗ bãc
vocat liberũ arbitriũ.&̊ libeꝛũ arbitriũ ? potẽtia. ¶Jtẽ

nin.
ungre
liber
mmge
mmßnn
mnply⸗
mian
iſe,
ferb
nangi
ſpiun
tnig
Gel
6 er⸗,
ide
Rro,
nus
ſlits
dum
ſe
oni,

9
ſce
le
bo⸗
lg.
dali
ſ
6
hiſi
dei
Ure⸗
gta

te
ͦ
n
n
1i

☛ S. ==

0

Queſtio

eſt vis anime ſemꝑ tendens in bonum? trabens ſurſuʒ
quã vocat beatꝰberñ.ſpm̃ dñi:et frequẽter vocat᷑ ſpiritꝰ
in ſcriptura vt.ij.malach.Cuſtodite ſpm̃ ⁊c.et.viij. Ro.
ſpũs poſtulat ⁊c.et alio noĩe ſeintilla rõnis ſeu ↄſciẽtie
ue ſemper remurmurat ↄtra malum.2 tendit ſurſum.
Arenn eſt alia vis anime q̃ ſemꝑ tendit deoꝛſum: ſcʒ ſen⸗
ſualitas.quã vocat bẽs berñ.aſpetitũ carnis.g debet eẽ
media potentia.q̃ poſſit indifferenter tendere ſurſum et
deoꝛſum:ſ hec noneſt niſi liberũ arbitriũ. ᷓ liberuʒ ar-
bitrinz eſt potentia. Aut ſi eſt alia potentia media.que
indifferenter ſit ad bonum et malum:querit᷑ que ſit illa
Av qð dicendum/ꝙ liberũ arbitriũ eſt potentia hba⸗
itualis. pꝛo libito eligentis:et ex hoc ꝙ habitualis eſt.
habet ꝙ facile exeat in actũ. Vñ ꝓpter ↄnenientiã quam
habet cũ habitu naturali in facili exendo in actũ.freq̃n
ter nomiatur habitus.Eñ dicit berñ.ꝙ eſt habitus ani

mi liberi ſui.¶¶ Ad pꝛimo dicendum.ꝙ potentia nõ exit

deſfacili in actũ niſi ꝑ habitũ.eſt verum de naturalibus
potentijs:̊ non opoꝛtet de volũtarijs. immo iſti defacili
exeunt in actũ ſine habitu ſuꝑaddito:⁊ hoc.quia imma
teriales ſũt vt dicit phᷣs.q¶ Ad aliud dicendũ.qꝙ triplex
eſt libertas. ſcʒ nature gratie et gloꝛie.qð dicit augꝰ.
nõ inielligit᷑ de amiſſione potentie nec libertatis pᷣme.ſᷣ
ſcde vel tercie.¶ Ao terciũ dicendũ.ꝙ liberũ arbitrium
mediũ eſt inter eſſentiã et actum:põt ergo accipi/ꝓut te⸗
net ſe imediate cũ eſſentia.et ſᷣm hoc non dicit᷑ magis ⁊
minꝰ:vel ꝓut ẽ pꝛincipiũ actus.et ſᷣm hoc põt eſſe libeꝛi
us vel minus liberum.et ſᷣm hoc põt accipi dupliciter.
vel qᷓtum ad terminũ a quo.vel qtum ad terminum ad
quem.Qam qᷓtum ad terminuʒ a quo aecipit᷑ hec diui⸗

ſio liberi.a coactõne.a miſeria.a peccato:qtuʒ ad liber

tatem a coactõne.nõ dicit᷑ magis et nunus: qtum ad li⸗
bertatem a miſeria et a peccato dicit᷑.et qtum ad h.ſim
pliciter dicit᷑ magis et minus.qᷓtum ad terminũ ad quẽ
cum dicitur aut potens eſt in bonum ⁊ malum actũ aut
onfirmatum in illo.

Articulus. ij.

Darticulũ ſecundũ quo querit᷑. Vltrũ libeꝝ
arbitriũ ſit vna potentia pᷣm ſe. vel aliqͥ mo⸗
do plures. Et videt᷑ ꝙ nõ ſit vna potentia:nã
mes virtutes nõ ſunt in eadẽ potentia.ſed diſtinguun⸗
tur Em diuerſitates potentiaꝝ. vñ quedã virtutes ſunt
in rõne ſieut fides.pꝛudentia.⁊ hmõi.⁊ de donis ſiliter:
queda ſunt in rõne quedã in voluntate: ſᷣ tam iülle qᷓ iſte

ſunt in libero arbitrio.̊ liberũ arbitriũ nõ eſt vna potẽ

tia ſ̊ plures vel aliquo mõↄtinens in ſe plures potẽtias
4 Item liberũ arbitriũ eſt facultas volutatis et rõnis.
Hſᷣ ille potẽtie ſunt diuerſe:et diuidunt᷑ ex oꝓoſito.q⸗ Jtẽ
berñ. vocat liberũ arbitriuʒ ↄſenſum.ug.facultatem.
Anſel.ptatem:ſ̊ hec nõ ſunt vniꝰgeneris vel ſaltem vni
us ſpẽi.&̊ nec liberũ arbitriũ.⸗ Itẽ videt᷑ ꝙ libeꝝ arbit.
ↄtineat in ſe oms potẽtias.Dama.libere appetit.libẽ iu⸗
dicat.libere impetuʒ facit.libẽ diſponit.libere vult.libẽ
ingrit. Sʒ iſti actꝰſunt diueꝛſaꝝ potẽtiaꝝ.Qam axpetẽ

2 velle ſunt ↄcupiſcibił.inꝗreꝛe diſponẽ rõnalis.impetũ

facẽ iraſcibilis:q̊ in omibo ẽ libertas.nõſolũ in rõne vel
volũtate. Item in om̃ibo his viribo ẽ meritũ 1 demeri

tũ: H in ſolo libero arbitrio ẽ meritũ vel demeritũ. ꝛc̃.

Cont. eligẽ eſt vndactꝰ. eſt vniꝰpotentie:ſᷣ nõ niſi li
berũ arbitrin. & liberũ arbitriũ eſt ena potẽtia. 4 Yteʒz ẽ

vyna potẽtia q ſemꝑ tendit ſurſuʒ. q̃ntũ eſt de ſe.Eſt alia

q̃ tendit deoꝛſum. ꝗ̊ vna dʒ eſſe potentia media.Sʒ boc
nõ eſt mſi liberũ arbi.̊ liberum arbi.eſt vna potentia.
Bo ⸗ rñdendum eſt.ꝑ id quod dicit aug. in li. de
nq; rñſionibo:cum loꝗmur de libero arbitrio.nõ de p⸗
te anime loqmur ſ̊ de toto.ñ dicimꝰ.ꝙ liberũ arbitri⸗
um ↄtinet in ſe om̃s vires.ᷣm q̃s eſt meritũ vel demeri⸗
tum:mõ mñ eſt iõ plures potẽtie eſſentiałr.ſ̊ pluriũ potẽ⸗
tiaꝝ:et ꝑ hoc pʒ ſolutõ ad pꝛimo obiectũ.⸗ Ad ſecũduʒ
dicendũ.ꝙ liberũ arbitriũ dĩ facultas volutatis a rati⸗

2

/

.lxxiij.

onis.quia in iſtis duabo potentijs eſt pꝛimo ⁊ pꝛincipa/
liter:libertas quia eſt rõnis vt cõſiliantis et voluntatis
ſicut mouentis.etꝑ iſtas duas deſcendit libeꝛtas ad ali
as quarum ſunt actus remotioꝛes. Fᷣm ꝙ dicit dama.li
bere diſponit.libere impetũ facit.non ideo tñ dicet᷑ plu⸗
res potentie.ſed ↄtinens in ſe plures.ſcilicet om̃es illas
in quibo eſt meritum vel demeritũ.Verumtamen libeꝛũ
aꝛbitrium vno modo diuiditur ex opꝓpoſito contra alias
potentias ſieut iam melius explanabit᷑.¶ Ao hoc quod
obijcitur.ꝙ libeꝛũ arbitrium nominat᷑ tribus nominibo
a ſanctis.Dicendum ꝙ hoc eſt ſᷣm diuerſos eius reſpe⸗
ctus.Poteſtas em̃ dicitur reſpectu actus et finis:ẽ enizʒ
potentia oꝛdinata in finem mediante actu.facultas vᷣo
dicitur reſpectu eins ꝑ quod illud reddit᷑ facile. Ratio
em vel volũtas facilis dicit᷑.ſᷣm facultatẽ liberi arbitrij
Vnde facultas dicit᷑ ratõnis ⁊ volũtatis: ↄſenſus auteʒ
dicitur reſpectu mouẽtis. aut em̃ mouetur a deo ad bo⸗
num:aut ab aduerſario ſcʒ dy abolo. Ex hoc &̊ ꝙ huic

vł huic aſentit conſenſus dicitur.
(Articuius. uj.

Bterciũ quo querit᷑. Vtrũ liberũ arbitriuz

ſit volũtas.vel ratio vel potentia ſeꝑata a ra
tione et voluntate. O aũt ſit voluntas. dicit

Bamæ.nihil aliud voco liberũ arbitriũ niſi voluntateʒ.

Vtem aug.nihil ia eſt in prate noſira ſicut voluntas.
q̃ cogi non põt:ſed liberum arbitrium eſt hmõi ergo ⁊c.
IYtem meritũ reſidet penes voluntatẽ pꝛincipaliter. et
penes liberũ arbitriũ pncipaliter:q̊ liberum arbitrium
eſt voluntas.¶¶ Item berñ.nõ incõgrue liberũ aꝛbitrinʒ
dicit᷑ oſenſus liber ꝗpter voluntatẽ.¶ Item berñ. liberü
arbitriũ vbiq; ſequit᷑ voluntateʒ.vt niſi deſinat illa:iſta
non careat:ſicut em in bono ⁊ malo eque ꝑdurat volun⸗/
tas:ita⁊ liberũ arbitriũ 2¾ ſit ratio videt᷑. Aug. de
ꝗqnq; reſponſionibo.liberũ arbitriũ.dicit᷑ ab arbinado.
quia rõnali ꝑti quid eligat.quidve recuſat nomen acce⸗
pit.¶ Item berñ.diſtinguit inter liberũ arbitriũ.⁊ libe
rum ↄplacitũ.et liberũ ↄſilium et dicit. Arbitriũ quidẽ
iudiciũ eſt.ſicut vᷣo iudicij eſt diſcerneꝛe quid liceat quid
ve nõ liceat.ſic conſilij ꝓbare quid expediat qdve nõ ex⸗
pediat.ſic et ↄplaciti exꝑiri.quid libeat quidve nõ libe⸗
at: cum liberũ arbitꝛiuz ſit diſcernere quid liceat vel
nõ.et hoc ſit rõnis tm̃. videt᷑ ꝙ liberũ ar bitriũ ſit rõnis
tm̃.¶ Item pᷣs. In imagine pertranſit homo.imago dei
ratio eſt.ſ̊ liberũ ar bitriũ eſt illud.ſfᷣm qð gerit hõ ima⸗
ginem dei. Eñ richardꝰ.vicinꝰadheret deo eiuſq; tenet
imaginem libe.axbi. liberũ arbitrium eſt ratio.
aũt nõ ſit ratio vel voluntas.ſed potentia diſtincta a ra
tione et a voluntate videtur.quia in anima ẽ imago tri⸗
nitatis ex ꝑte cognitiue.ſcʒ memoꝛia intelligentia ⁊ vo⸗
luntas.Similiter ex ꝑte motiue.liberũ aꝛbitrium. ratõ
7 voluntas vt dicit aug-Volũtas ꝗ̊ ex iſta ꝑte rñdet vo⸗
luntati.ex illa ratio intelligentie: ̊ liberuʒ arbitriũ re⸗
ſpondet mẽoꝛie: ſicut mens ſiue memoꝛia eſt ꝑs imagi
nis ex ꝑte cognitiue.ita lib.ar.ex ꝑte motiue:⁊ ita vide
tur ꝙ ſit potẽtia ſeꝑata a rõe ⁊ volũtate.⸗ Item ratõ eſt

quedam pticularis potentia ad cognoſcendũ. voluntas

ad appetendũ:ſ̊ liberũ arbitriũ nõ eſt ꝑticularis poten⸗
tia. Vnde aug.cum de libero aꝛbitrio loquimur.non de
ꝑte aĩe loqmur ſed de toto: ſi ergo potentia vniuerſalis
diſtinguit᷑ a ꝑticulari.liberiũ aꝛbitriũ differt a volunta
te et a ratõnc. Item dama.ponit ipᷣm vniuerſalẽ mo⸗
toꝛem in anima.vñ dicit.libere vult.libere indicat.libe⸗
re appetit.libere ↄſiliat᷑ ⁊c᷑.ſed vniuerſalis motoꝛ diſtin⸗

guitur a ꝑticulari.g̊ idem quod pꝛius.¶¶ Iteem berñ. con

foꝛmatio eſt.vt imago faciat in coꝛꝑe.quod foꝛma facit
in oꝛbe:mouet potentiſſime oꝛdinat ⁊ admiſtrat 2 nulla
cogit᷑ ncc̃itate.St ꝙᷓ potẽtiſſimũ ?᷑. nõ ẽ potentia deter
miĩata.ſ̊ vmuerſalr imperãs.¶ Rñſio.cõcedo ꝙ li.ar.ẽ
vlłr imperãs.et ſic pᷣſidet motoꝛ oꝛbi. ita iſtud motoꝛ eſt
vlr imperãs. ſ̊ nota de li.aꝛ. ſiẽ de mente:mẽs em̃ aliqñ

arbitriũ eſt ptas ſeruandi rectitudinẽ ꝓpter

ↄpꝛehendit totã cognitiuã.ſm ꝙ dicit aug. ꝙ mens ba⸗
bet imaginatõneʒ in potentia cognoſcendi.⁊ ſimilitudi⸗
nem in potẽtia diiigendi:et hoc mõ dicit m in pᷣmo ſen
ten.ꝙ iſta tria.ſcʒ memoꝛia intelligẽtia et volũtas ſunt
vna mens. Alio vᷣo modo eſt ꝑs imaginis ſᷣm ꝙ mẽs dr
a ſeruando ſimilitudineʒ. Intelligentia a cognoſcendo
volũtas ab appetendo ſummã veritateʒ: ſimiliter ex ꝑte
motiue libeꝝ arbitriũ.aliqñ ſumit᷑ diſtincte:aliqn indi⸗
ſtincte. Indiſtincte ſᷣm ꝙ eſt potentia aie vniuerſalis:et
actꝰeius ſunt actus aliaꝝ:⁊ ſm h̊ nihil aliud eſt qᷓ; pote
ſtas rõnalis ad oꝓoſita. Hoc mõ dicit aug.cuʒ de libe⸗
ro arbitrio loqmur.nõ de ꝑte loqmur ſ᷑ de toto: ſic eniʒ
ↄpꝛehendit totam imagineʒz ex ꝑte motiue.Alio mõ ſu⸗
mit᷑ diſtincte.ſᷣm ꝙ eiꝰactus ẽ facere ꝓ libito.⁊ hic ẽ cõ⸗
munis libero arbitrio creature rõnalis ⁊ creatoris.vel
obtem ꝑaꝛe deo:⁊ hic eſt ꝓprius rõnali creature bone vel
etiã eligeꝛe ⁊ hic actꝰeſt a rõne ⁊ volũtate. etẽ coĩs oĩim
rõnali creature hoc aũt mõ ſᷣm ꝙ diſtincte accipit᷑ ẽ po⸗
tentia diſtincta a rõne et voluntate. VUñ tenet imaginezʒ
patris ex ꝑte motiua.ratõ filij volũtas ſpũſſancti.¶¶ Ad
illas auẽtes ſanctoꝝ ꝗ vident᷑ ↄcludere.ꝙ liberuʒ aꝛ⸗
bitriũ ſit volũtas. Dicendũ.qꝙ ſancti nõ intendũt diceꝛe
ꝙ liberũ arbitriũ eſſentiałr ſit volũtas.h̊ ꝙ penes illaʒ
pᷣncipałr attendit᷑ libertas:vnde ob hac ſolã ratõeʒ dici

tur liberũ arbitriũ volũtas.ꝗa penes illã attendit᷑ pꝛin

cipaliter libertas erꝰ.¶¶ Ad üllud qð obijcit᷑ ꝙ ſit ratio.
dicendũ ꝙ hoc intelligit᷑ ratõe arbitrij ſiue iudicij: ſicut
em̃ liberũ aliqñ dr voluntas ꝗpter ipᷣam libertatem. ſic
aliqñ dicit᷑ ratio ſiue rõnis ꝓpter arbitriũ.ſᷣm hoc iudi⸗
cant rõnes pꝰ ꝓpoſite.¶ Ad illud ꝙ obijcitur.ꝙ imago
mentis ratio ẽ et ᷣm liberũ arbitriuʒ homo gerit ſimili⸗
tudinẽ. Rñſio.ꝙ accipit᷑ ratio duptr.aliqñ ↄmunit᷑ Fjᷣm
ꝙ tenet totã rõnem ꝑtis motiue ſuꝑioꝛis:et hoc mõ ideʒ
eſt cuʒ libero arbitrio indiſtincte ſumpto. Aliqñ vo de⸗
terminate ſumit᷑ ſᷣm actũ diſcernendi. et ſic differt libe⸗
rum arbitriũ ꝗꝓprie ſumptũ a ratõne.

rum ſecundum

Onſequẽter dicendũ eſt ꝗd ſit liberũ arbi⸗
trium ſm diffinitõneʒ. Biffinit aũt anſel.
liberũ arbitrinʒ ſic.ſcʒ in li.de libe.arbi.
Liberũ arbitriũ eſt ptas ſeruandi rectitu
i. ꝓpter ip̃am rectitudinẽ. ¶ Item ponit᷑
alia diſfinitio aug.q̃ talis eſt.Liberũ arbitriũ eſt facul⸗
tas volũtatis et rõnis.qua bonũ eligitur gra aſſiſtente.
malum vo gra deſiſtente. ¶ Item alia ẽ beati berñ.in li
bꝛo de libe. arbi. Liberũ arbitriũ eſt ↄoſenſus ob volun⸗
tatis inamiſſibileʒ libertatem.⁊ rõnis indeclinabile iu⸗
dicium.¶ Pꝛimo querendũ eſt de qualibet diffinitõne ꝑ
ſe.¶ Deinde q̃liter diſtinguunt᷑ inter ſe.

Irca pꝛimã diffinitõneʒ anſel.que eſt:liberũ

ſe. Obijcit᷑.i 2õ em̃ videt᷑ ꝙ vniuerſałr ↄueni
at:qdia liberũ arbitriuʒ eſt omune deo.⁊ angelis bonis
72 malis:ſ̊ ptas ſeruãdi rectitudinẽ nõ eſt in angelis ma
lis.nec in damnatis.cũ nõ poſſit in eis eſſe rectitudo:er
go nõ põt in eis ſeruari. eis nõ cõuenit hec diffinitio.
Item in creatura rõnali eſt ptas ſeruãdi rectitudinezʒ
ꝓpter rectitudinẽ et eaʒ deſerendi.⁊ ptᷣas li.aꝛb.ẽ ad hec
duo:quare ᷓ diffinit᷑ tm ꝑ alterũ.¶ Item libeꝝ arbitri⸗
um ẽ ptᷣas ſeruãdi rectitudinẽ ꝓpter ſe.ſ̊ nihil ad ſeipᷣm
oꝛdinat᷑ tanqᷓ ad finẽ.q̊ non bñn dicit᷑ ptas ſeruandi rct᷑i
tudinẽ ꝓgt üettndini Ki io.dicẽdũ ꝙ pt̃as ſeꝛuãdi
accipit᷑ dupłr.Ano mõ ſᷣm ꝙ colligit᷑ a ꝑte eiꝰqð pt᷑ ſer
uare.⁊ ciꝰqð põt ſᷣuaꝛi.⁊ medijꝓpt᷑ qð pt ſuaꝛi:ſᷣm hũc
modũ abſente rectitudie ñ ẽ ptas ſᷣuãdi rectitudinẽ.ſic
aũt nõ ſumit᷑ in diffinitõne libe.arb. quam ponit anſel.
Alio mõ dr̃ ptas ſeruandi ſolũ qtum ad aliꝗd qð perti
net ad naturã potentis.⁊ ſᷣm hũc modũ abſente rectitu⸗
dine eſt ptas ſeruandi rectitudinẽ:et eſt exemplũ anſel.

de pꝛate videndi:que vno mõ colligit᷑ ex vidente viſo et
medio.et ſᷣm boc cũ abſens eſt viſibile.vel cũ defectus ẽ
cebite diſpoſitõis ex ꝑte medij.dr ꝙ hõ nõ põt vidẽ rem
illã. Alio vᷣo mõ dicit᷑ potẽtia videndi tm̃ q;tum ad vᷣtu⸗
tem q eſt ex ꝑte vidẽtis.⁊ ᷣm hũc modũ ſiue ſit ablſens ſi
ue pns.obiectũ ſiue mediũ diſpoſitũ ſiue nõ.dr ptᷣas vi⸗
dendi.¶ Ad boc qð querit᷑.qꝛe nõ diffinit᷑ pras deſeren⸗
di.cũ ſit ptas opoſitorũ.dico ꝙ ptas opoſitorũ dr du⸗
płr. Qñq; oppoſitoꝝ ita ꝙ vtꝛiuſq; ꝑ ſe:qñq; ad vnũ ꝑ ſe
ad alteꝝ ꝑ accidẽe. Qñq; ad alteꝝ ꝑ ſe.ad alteꝝ ñ:libe.
arbitriũ & nec eſt ſcʒ finaliter ad malũ ꝑſe nec ad malũ
pꝓ accidens.ſᷣ eſt tm̃ mali:qñ ergo dr̃ ptas deſeꝛendi.non
determinatuꝛ finis eiꝰſed id circa qð.¶ Ad illud quod
obijcituꝛ.ꝙ rectitudo nõ eſt finis ſuipſius. Vñ et nõ eſt
ſeruanda ꝗpter ſe:dico ꝙ duplex ẽ rectitudo. vna creata
et altera increata. Scðda eſt in deo.pᷣma in libero arbi⸗
trio q̃ eſt ad illã. Rectitudo &ᷓ illa ꝓpter quã iſta eſt ſer⸗
uanda.eſt rectitudo in creatura:diffinit᷑ em̃ liberũ arbi
triũ.vt eſt mune deo ⁊ creature. opoꝛtet ſumere recti⸗
tudinẽ ſᷣm ꝙ ↄuenit vtriq;:⁊ ſic reſpectu dei cauſam fi⸗
nalem. reſpectu creature rõnem tm̃. et nõ cauſam fina⸗
lem:quia ipᷣa nõ eſt cauſa finalis ſuipſius.

rticulus ſecundus

aug.eſt facultas rõnis ⁊ voluntatis.qua bo⸗
num eligitur gra aſſiſtente.⁊ malũ cadẽ deſi⸗
ſtente. ſic obijcitur. Dic em anſel.ꝙ ſi aliqd additũ ali⸗
cui minuit et ſeꝑatũ auget.nõ eſt illud nec ꝓs illiꝰ:ſᷣ po·
teſtas peccandi inq;tum hmõi minuit libertatẽ:liberioꝛ
em̃ eſt.ꝗ põt recte agere.⁊ nõ põt non recte agẽ. q; ſi põt
recte agere ⁊ nõ recte:g̊ᷓ pt̃as peccandi nõ eſt ꝑs liberta⸗
tis.̊ᷓ nec liberũ arbitriũ.ꝗ̊ non ẽ ponendũ in diffinitõe
illius. 4 YItem nõ eſt vna facultas diuerſaꝝ potentiarũ
ſed ratio ⁊ volũtas ſunt diuerſe potentie.̊ liberũ arbi⸗
trium nõ eſt facultas illaꝝ potentiaꝛum.4 Item facul⸗
tas voluntatis ⁊ ratõnis:conuertitur cum in libero aꝛ⸗
bitrio.ᷓ ſuꝑfluum eſt illud quod additur qua bonũ eli⸗
gitur 7c. 4¶ Ad pꝛimuʒ dicendum. ꝙ eſt triplex libertas
ſcʒ nature gratie ⁊ gloꝛie:libertas nature libera eſt a co
actõne.libertas gratie a culpa.libertas gloꝛie a miſeria
qñ ergo dicitur:qð ſeꝑatum auget ⁊ additum minuit.ñ
eſt ꝑs illius:nõ intelligitur ð libertate nature.qꝛ illa nõ
põt augeri vel minui. Merñ.ſicut in bono ita ⁊ in malo
eque ꝑdurat volũtas:ſᷣ dicit reſpectu eiꝰ qð eſt a culpa
et a miſeria.põt eniʒ culpa augeri vel minui et miſeria.

AVñ magis liberũ põt eſſe ab his tm̃.vñ potentia eligen

di malũ gra deſiſtente. eſt ꝑs libertatis nõ ſᷣm ꝙ ↄmu⸗

nis eſt cũ deo ̊ pᷣm ꝙ creatura.4l Ad alind dicendum.

ꝙ rõ dr duptr.eſt em aliqũ ratio cognitõ veri.· et H non
ptinet ad liberũ arbitriũ Fᷣm ꝙ; hmõi.Dicitur etiam ra⸗
tio cognitio boni.et hoc dupłr:quia põt eſſe cognito bo
ni quod eſt faciendũ ſimpłr vel non faciendũ.⁊ B iteruʒ
nõ habet vnitatẽ cum volũtate.ſᷣm ꝙ liberũ arbitrium
eſt facultas volũtatis ⁊ ratõnis.Ratio em̃ põt eſſe ↄgni
tio boni.nonſolũ qdð faciendũ ſit vel nõ faciendũ.ſed co⸗
gnitio boni faciendi ad h̊vt fiat.⁊ hec eſt ꝓxima diſpoſi
tio ad voluntateʒ:ſicut ́̊ pxima diſpoſitio et foꝛma hñt
quodammõ vnitatem: ita ᷣm hac viã ratio et voluntas
vt ſint quaſi vna potẽtia:⁊ Fm hoc põt eſſe vna facultas
volũtatis ⁊ rõnis:rõnis vt ↄſuetis.volũtatis vt inclinã
tis.¶ Ad terciũ dicendũ.ꝙ nõ ſuꝑfluit illud quod appo⸗
nitur in diffinitõne qua bonum eligitur. Qametſi ↄuer
tat᷑ liberũ aꝛbitriũ facultas volũtatis ⁊ rõnis.nõ tnp
pter h̊ dat᷑ intelligi· ꝙ iſta facultas ſit opoſitoꝝ. Intel⸗
ligit᷑ aũt ꝑ H̊ qð ſeqꝗtur.q̃ bonũ eligit᷑ ⁊c.· Pꝛetẽa duplex
enltas volutatis 2 rõnis. Eſt em qdaʒ facultas vo⸗
lũtatis natalis.q eſt determiata ad vnũ tm̃.⁊ iſta nõ cõ
uertit᷑ cũ libe.ar. Eſt alia facultas volũtaria. q̃ ſe habʒ
ad oppoſita:⁊ hec ↄuertit᷑ cum libero arbitrio.⁊ bec dt⸗
minat᷑ per h̊ qdð ſegtur qua bonũ eligitur.

Irca ſcdᷣam diffinitõnem liberi arbitrij hm

— —

— — —

Plloe
eins
ſeren
ötn⸗
ſenoſi
ds i⸗
ſeren⸗
dd
ipte
blibe.
nalä
lhon
ſol
beſt
egta
rbi⸗
ſer⸗
arbi
ecti⸗
mſi
fing⸗

o⸗
d
oli⸗
po⸗
fio
ni⸗

,
l⸗
i⸗
1

0

0.

neſtio

culus.ij.

Irca terciã diffinitõem berñ.que eſt. liberuʒ
arbitriũ eſt ↄſenſus ob volũtatis inamiſſibi⸗
lẽ libeꝛtatẽ.et rõnis indeclinabile iudiciũ ſic
derit᷑ eĩ ꝗd dicat᷑ hoſenſus:aut ſcʒ ↄſentire cũ
ſenſu mentis.aut ↄlenſu carnis. Si cũ ↄſenſu mẽtis. ſic
nullꝰↄſenſus eſſet malus.ſi vo cuʒ oſenſu carnis.ſic nul

lus ↄſenſus eſſet bonꝰ. Reſtat ꝙ iſtud erit ↄſenſus ad

vtrũlibet.vel cũ ↄſenſu mẽtis.qui ſcʒ ↄoſenſus eſt bonus.
vel cũ ↄoſenſu carnis.qui ſcʒ ↄſenſus eſt malꝰ:ſed iſte con
ſenſus medius nõ videt᷑ ꝑtinere ad liberũ arbitriũ.vnð
dicit berñ.Qemo putet ideo dictũ liberũ arbitriũ.quia
inter bonũ et malũ pfᷣate vel facultate verſetur.̊ cõſen⸗
ſus ſᷣm ꝙ indifferenter eſt ad bonũ et malum: nõ ꝑtinet
ad liberũ arbitriũ.¶ IJtem querit᷑ de hoc quod dicit᷑.ob
voluntatis inamiſſibilẽ libertatem:ex quo videt᷑ ꝙ libeꝛ
tas voluntatis ſit inamiſſibilis:et hoc videt᷑ falſuʒ.Dic
em̃ aug.in encheridi.ꝙ hõ male vtens libe.arbi. perdit
ſeipᷣm.ᷓ liberũ arbitriũ eſt amiſſibile:ſᷣ̊ hoc nõ intelligi⸗
tur itum ad potentiã. qᷓtuʒ ad libertatem: & libertas
eſt amiſſibilis. ¶ Item querit᷑ de hoc ꝙ dr̃.ob rõnis in⸗
cclinabile indiciũ.Qam diſtinguit bius berñ. inter li
berũ aꝛbitriũ ⁊ liberum ↄſilium.hec aũt vltima ꝑs diffi
nitõnis videtur ↄuenire libero ↄſilio:nõſolũ ergo conue
nit libero aꝛbitrio.liberi em̃ ↄſilij eſt eligere quid erpedi
at vel nõ expediat. ꝛeterea.dicit berñ.ſi ratio indu⸗
ceret neceſſitatẽ voluntati:nõ iam eſſet voluntas libera
iudicium ꝗ̊ ratõnis reſpeciu volũtatis non eſt niſi ꝑ mo⸗
dum ↄlilij.ergo liberũ ↄſilium nõ videt᷑ differꝛe a libero
aꝛbitrio nec ecõuerſo:erit ;̊ liberum ↄſiliuʒ ↄſenſus ⁊c.
lPꝛeteꝛea.cuzʒ dicitur rõnis iudiciũ indeclinabile: aut
dicitur indeclinabile.quia nõ põt declinari in non recti
tudinẽ.et ſᷣm hoc liberũ aꝛbitriũ ex ꝑte ratõnis ſemper
recte indicaret ſiue ſeqretur recta voluntas ſiue nõ:qð
cum nõ ſit.eo ꝙ ratio eſt recta ⁊ nõ recta.ſicut voluntas
bona et mala:nõ dicet᷑ indeclinabile ſᷣm hanc ratõneʒ.
Si vᷣo dicatur indeclinabile indiciũ.quia nunqᷓ; volun⸗
tas moueat᷑ niſi ex iudicio rõnis:ↄtra hoc eſt. ꝙ volun⸗
tas aliqñ ſcient mouet᷑ ĩ malũ.⁊ cũ ſcient mouet᷑ ĩi malũ
mouet᷑ ↄtra iudiciũ ratõnis. Sicut em̃ dicit berñ.mul⸗
ta facit ↄotra oſiliũ ſiue iudicium ratõnis.non q̊ hoc mo
dr indeclinabile.quo g& modo dicitur indeclinabile:
Ad pꝛimũ dicendũ.ꝙ ↄſenſus ob h̊ dicitur.qꝛ mediuʒ
eſi(ſicut dĩc bern.)inter ſenſum mẽtis ⁊ ſenſum carnis.
ſiue appetitũ:aliqñ vo ↄſentit in id qð dictat ſenſus mẽ⸗
tis. aliqũn in id qð dictat ſenſus carnis. nõ tñ eque ſe bʒ
ad vtrũq; ex natura.ſed ꝑ ſe bʒ vt ordinet᷑ ad ſenſuʒ mẽ⸗
tis.ſcʒ vt oꝛdinet᷑ ad bonũ:⁊ ideo dr nõ eque ſe habẽ ad
vtrũq;.⸗ Ao ſcᷣm dicendum.ꝙ libertas nature non eſt
amiſſibilis ſm ꝙ natura eſſentiałr accipitur ĩ his in ꝗ⸗
bus eſt:ſᷣm aũt ꝙ natura dicit᷑ naturale bonũ innocen⸗
tie qð primitꝰẽ datũ. ꝓut dr in.ij.li.ſenten.xxiiij. dil.li⸗
bertas aꝛbitrij eſt ab omi labe 2 coꝛruptela rõnis imu⸗
nis atq; volũtatis rectitudo.⁊ oĩm potentiaꝝ aĩe viua⸗
citas.ſic eſt amiſſibilis:amiſſibilis etiã eſt ſᷣm ꝙ impoꝛ⸗
tat in ſe libertatẽ a peccato.his q̊ modis amiſſibilis di⸗
citur. Sed ᷣm hunc modũ nõ accipiebat᷑ in rõne. ſed qꝛ
cogi nõ potnit.aut quia nõ decuit.¶ AUd terciũ dicendũ
non eſt idem liberum arbitrium liberum conſilinm
ſicut dicit berñ. Judicij em eſt diſcernere ꝗd liceat et qꝗd
non liceat. Conſilij aũt eſt ꝓbare quid expediat quid nõ

expediat: hoc aũt non eſt idem illi.multa em ꝑ iudiciuʒ

licita vel illicita decernimus. que tamen licita non ap⸗
pꝛobamus et illicita reſpuimus.hoc autem modo accipi
tur iudicium in ratõne liberi aꝛbitrij.non pꝛout eſt com
mune arbitrio et conſilio.⸗ Ad quartum dicendum.ꝙ
licet ratio non imponat neceſſitatem voluntati.a ita iu⸗

dicium ratõnis non videatur aliud eſſe qᷓ; conſilium: ta

men non eſt ſic oſilium ſicut ponitur in intentione libeꝛi
conſilij:hie enim eſt conſilium quod pꝛocedit ex gratia

—
† . 7 . —„
Ꝙ fna Cenſ

2 mali indiſfent

lxxüij.

vel defectu gratie. Judicare autem pꝛimo modo dictuʒ
fnit ex ipſa ratõne in ſe:magis tamen pꝛoprie liberũ cõ
ſilium dicitur tm̃ ad libertatem gratie referꝛi. ¶ Ao gn⸗
tum dicendum.ꝙ licet iudicium dicitur indeclinabile.
quia inſeparabile eſt ſm ꝙ ratio inſeparabilis eſt a libe
ro arbitrio.Vnde dicit Merñ.habet voluntas rationa
lis.quocunq; ſe vertit ratõem ſemper comitẽ. et quodã⸗
modo pediſſequã:non ꝙ ſempꝑ eſt ratõe ſed ꝙ nunꝙ abl⸗
q; ratõne moueatur:nõ aut accipitur iudicium indecli⸗
nabile a rectitudine ſicut obiectũ eſt.

¶ Articulus. uij.

SDgquartũ quo querit᷑ qualiter diſtinguãtur
iſte tres diffinitõnes inter ſe.4 Ad qð dicen⸗
m.ꝙ cũ ſint quatuoꝛ cauſe.cauſa mouens
inalis. et cauſa materialis. vel ꝙ ſe habet
ad modũ cauſe materialis cauſa foꝛmalis. Giffinitio

bti bern.attendit᷑ in ↄparatõne ad cãm mouentem. cum

dicit᷑.ꝙ liberũ aꝛbitriũ eſt ↄſenſus:ↄſenſus em̃ dicit con
uerſionẽ viriũ ad cauſam mouentẽ.in nobis em̃ eſt con⸗
ſentire deo:vel non oſentire.Diffinitio vᷣo anſel.data eſt
in ↄꝑatione ad finẽ.ſᷣm ꝙ dr ptas ↄſeru andi rectitudi⸗
nem /ꝗꝓpter ſe:rectitudo em eterna eſt finis: ad quẽ oꝛdi⸗
natur liberũ arbitriũ ꝑ ſe:medãte ſuo actu. Diffinitio
vo libeꝛi aꝛbitrij quã ponit aug.attendit᷑ penes potẽtias
ratõem ſcʒ z⁊ voluntatẽ:que ſe hñt ad modũ cauſe mate
rialis.monent᷑ ei a primo motoꝛe ad bonũ. Gratia vᷣoẽ
foꝛma.ſᷣm quã dirigũtur in finẽ.Sic &̊ põt attendi diſſe
rentia iſtaꝝ diffinitionũ ſupᷣpoſitaꝝ:nec h̊ obſtat.qꝛ po
tentie ille pñt ex ſe moueꝛi libere in malũ: non em ad h̊
creatũ eſt liberũ arbitriũ.ſᷣ cũ poſſit in malũ. cedat ei in
meritũ nõ ↄſentire malo.ꝓut dicit᷑ in ecco.xxxj.ꝗ potu⸗
it facere mala nõ fecit ⁊c.

embꝛü tercinz

D terciũ mem brũ pᷣncipale huiꝰ queſtõis
quo querit᷑. Quid ſit liberuʒ arbitriũ ſᷣm
nomen. ¶q Circa qdð pꝛimo querit᷑. Atrum
berũ aꝛbitruʒ dicat᷑ liberũ.eo ꝙ eſt boni
ter vel eo ꝙ ſit boni ⁊ mali:ſ magis ma
li:vel eo ꝙ ſit boni et mali ſ̊ magis boni. Scdo cum li
berũ arbitriũ ſit facultas voluntatis ⁊ rõnis.vtrum no⸗
men libertatis habeat ex ꝑte ratõnis.vel ex ꝑte volunta
tis.vel ex ꝑte vtriuſq;:etſi ex ꝑte vtriuſq; qua paꝛte ma⸗
gis. ¶ Tercio cum ſit triplex libertas.ſcʒ nature gratie
et gloꝛie:ex qua libertate pᷣmo et pꝛincipalr nominetur
liberũ.¶ Quarto quare duobo nominet᷑ nominibo.cum
ſit vna potentia.¶ Quito ſi phi ꝑuenerunt ad rem libe⸗
ri arbitrij:etſi aliqui ꝑuenerunt ad rem:quare non pue

nerunt ad nomen.
. 5/ —
Articulus primuus
Irca primũ ſic obijcit dama. Creatura ratõ
1 nalis vertibilis ẽ ſᷣm electõem:ex eo em̃ libe⸗
rum eſt. ꝙ eligere poteſt vel recuſare:cum er

8 .
go Aige ſit indiſfferẽter inter vtrũq;.et recuſare ſiłr.q li⸗
berũ aꝛbitriũ dr indifferẽter boni ⁊ mali.¶ Item berñ.
Eo djr lib.ar.qꝛ ſiue in bono ſiue in malo eque liberam
hẽat voluntate:g̊ ⁊c.¶ Item hugo de ſcto Eic. Poſſe fa
cere bonũ ptatis eſt.poſſe facẽ malũ infirmitatis ẽ:neu
trũ vᷣo ꝑ ſe ẽ libeꝛtatis.Cum ̊ ſit libertas in his.erit in
vtroq; indifferẽter.¶ Iteʒ aug.in yponoſticon.lib.aꝛb.
ab aꝛbitrãdo nomẽ accepit.ex eo ſcʒ ꝙ rõnalis creatura
Diſcernat quid eligat ꝗdve recuſet. autẽ ſit magis
boni. Anſel.pt᷑ᷣas peccãdi nõ eſt libertas nec ꝑs liberta⸗
tis. Qð ſic ꝓbat᷑. Oð additũ minuit ⁊ ſeꝑatũ auget.nõ
ẽ libertas nec ꝑs libertatis: ſ̊ ptas peccaãdi talis ẽ & ꝛ⁊c̃.
Itẽ in ptᷣate peccãdi nõ ↄuenit hõ vel angelꝰcuʒ do:cꝰ
imaginẽ tenet.ſic dicit berñ.⁊ ↄuenit in lib.ar. qͥ ad hoc
ꝙ ẽ ptᷣas rete agẽdi: li.ar.hois magis ẽ reſpectu boni
reſpectu mali.¶ Item ſiẽ habet᷑ in libro de libe.aꝛbi.

Beus dedit homini liberũ arbitrium ad hoc:vt eo recte
vteret᷑.nõ ad hoc vt eo nõ recte vteret᷑:ſ recte vtit᷑ in bo⸗
no:nõ recte vtit᷑ in malo. liberũ aꝛbitriũ magis ẽ boni
ꝙ mali.¶ Item aug.de cini.dei.Arbitriũ volutatis tũc
eſt vere libeꝝ.cũ vicijs peccatiſq; nõ ſeruit:tale autẽ da⸗
tum ẽ a o.ꝗ libe.aꝛbi.magis ſe bʒ ad bonuʒ q; ad ma⸗
lum. auᷣt ſit magis boni q; mali.berñ. emo pu⸗
tet libe.aꝛbi.ideo dictũ.quia inter bonũ ⁊ malũ pfate vł
facilitate verſet᷑.cũ cadere poſſit ꝑ ſe nõ aũt reſurgẽ:ma
gis &̊ ſe hʒ vt ſit mali qᷓ; boni.q¶. Item libeꝝ arbitriũ ho⸗
minis ꝑ ſe ſufficiẽs ẽ ad malũ.nõ aũt ꝑ ſe ſufficiẽs eſt ad
bonũ:& liberũ aꝛbitriũ magis ẽ mali q; boni.ql Iteʒ ma
gis hʒ alliciens ⁊ trahẽs ad malũ qꝙᷓ; ad bonuʒ:q̊ magis
dicet᷑ mali qᷓ; boni.¶ Rñſio.ꝙ liberũ aꝛbitriũ triplicit
ↄſiderat᷑. Uno mõ ſᷣm ꝙ nõ cogit᷑.et hoc mõ dicit᷑ liberũ
qꝛ indifferẽter ẽ boni et mali.Alio vᷣo mõ ↄſiderat᷑ libe⸗
rum aꝛbitriũ ſᷣm naturã ſᷣm quaʒ aſſimilat᷑ deo. hoc eſt
Fm ꝙ libe.aꝛbi.oꝛdinat᷑ ad bonuʒ:et ſᷣm h̊ eſt boni pᷣnci⸗
paliter:⁊ hoc mõ dicit anſel. qꝛ poſſe facere malũ nõ eſt
ꝑs libertatis. Lercio mõ ↄſiderat᷑ qᷓtum ad defectũ na⸗
ture:quem hʒ er eo ꝙ eſt creatura:vel ſm defectũ volun
tatis ꝓpriũ:et hoc mõ plus ẽ mali ꝙ; boni.ꝗa ꝑ ſe tendit
in malũ:et hoc mõ dicit bẽs berñ. Nemo putet libe.ar.
⁊c. ꝗ Scdm bec aũt rñdenduʒ eſt ad auẽtes. Nam ille
auẽtes q̃ ↄcludũt:qlibe.aꝛbi.eſt indifferẽter boni ⁊ ma⸗
li:intelligunt᷑ de libero aꝛbitrio ᷣm naturã illã.ſᷣm quã
nõ cogit᷑. Alie vᷣo que ↄcludũt ꝙ eſt tm̃ boni ſiue magis
boni.intelligunt᷑ de libe.ar.ſᷣm ꝙ aſſimilat᷑ deo.Alie vᷣo
intelligunt᷑ de libe.arbi.ſᷣm defectum queʒ habet. ꝓpter
quem dicit᷑ eſſe vertibile.pter quẽ defectũ plus inclina
tur ad malum q; ad bounm.

BB ſecundũ quo qrit. Atrũ liberũ aꝛbitrium
dicat᷑ libeꝝ pᷣncipaliter er ꝑte rõnis vel ex ꝑ⸗
te volũtatis. autẽ ex ꝑte volũtatis videt᷑.
ga q̊ ad voluntatẽ dñi ſumꝰactuũ noſtroꝝ. Eñ dicit au⸗
gu.i Ahil eſt ita in pr̃ate nr̃a ſic volũtas:ſᷣ illiꝰeſt liber⸗
tas pꝛincipałr.cuiꝰẽ dominiũ actuuʒ nr̃oꝝ.q̊ cũ volũtas
ſit hmõi.libertas primo ⁊ pꝛincipaliter erit volũtatis.

4l Item ralio põt cogi.ꝑ argumenta et ratõcinatõnes.

ſᷣ nõ volũtas.Vñ aug.volũtas eſt animi motus: cogẽte
nullo ad aliꝗd adipiſcendũ vel nõ adipiſcendũ.& cuʒ li
bertas ſit nõ poſſe cogi.dicet᷑ lib.arbi.liberũ pꝛincipatr
ex ꝑte voluntatis.⸗! Item berñ.vniuerſa qᷓ homĩs ſunt.
pᷣter ſolaʒ voluntatẽ a merito ⁊ indicio libera ſunt.quia
ſui libeꝛa no ſunt.ᷓ ex hoc videt᷑.ꝙ voluntas ſola in boĩe
libera ſit.¶ ¶ Contra.Liberũ aꝛbitriuʒ ſiẽ dicit boeciꝰ.ẽ
liberũ de voluntate iudiciũ:ᷓ liberũ aꝛbitriũ dr liberũ.
quia ẽ iudex ſue volũtatis:q̊ indiciũ ꝑtinet ad rõnem.qᷓ
libertas attendit᷑ principałr ex ꝑte rõnis nõ volũtatis.
Item aug.liberũ aꝛbitriũ dicit᷑ ab aꝛbitrando.ſ̊ ̊ ptʒ
ad rõeʒ.ꝗᷓ trabit nomẽ ex ꝑte rõnis.¶ Item berñ. Inſa⸗

ni ⁊ infantes qꝛ nõ ſunt ↄpotes rõnis.nõ bñt vſum libeꝛ

tatis:q̊ nõ dicunt᷑ hr̃e libertatẽ arbitrij.ꝗa nõ hñt vſum
rõnis: & libertas attenditur pꝛincipalłr ex ꝑte ratõnis.
Ri io.ꝙ libertas aꝛbitrij principalr eſt ex ꝑte volũ/
tatis. Ad auẽtes vo in contrariũ rñdendũ eſt ꝙ ille at⸗
tendunt᷑ ſᷣm ꝙ libertas coartat᷑ ad iudicãdũ. Ad aucto
ritates ᷣo berñ.rñdendum.qꝙ nõ vult dicere ꝙ libertas
attendat᷑ pᷣncipałr ex ꝑte rõnis ſ̊ ꝗa nõ eſt in eis ſcʒ in⸗
fantibo doꝛmientibo ⁊ inſanis vſus libertatis.quia non
eſt in eig vſus rationis.

¶ Articulus tercius

õ
. — en

Ditercium quo querit᷑. cum ſit tripler liber⸗
tas.ſcilʒ gratie.nature et gloꝛie:ex qua liber
tate pꝛincipaliter liberum arbitrium nomen
t videtur ꝙ gloꝛie:quia vnumquodq; deno⸗
minari debet ᷣm ſuum optimũ:ſed liberius arbitriũ eſt
in iuſtis ꝙᷓ in peccatoꝛibus:⁊ in beatis ꝙᷓ in iuſtis:ergo

ta reſpectu vtriuſq;:⁊ ideo duo ſoꝛtit᷑ noia. dicat᷑ libe

cum liberum aꝛbitriũ dicatur liberꝛimũ reſpectu liber⸗
tatis gloꝛie.videt᷑ ꝙ ab ea pꝛincipalłr debeat denomĩaꝛi
liberũ.¶ Ad hoc facit qð dicitaug.de ciui.dei. rimuʒ

liberũ arbitrium qð homini datũ eſt.potuit nõ peccare

ſed potuit et peccaꝛe:hoc aũt nouiſſimũ eſt eo potentius
quo peccare nõ poterat:̊ cũ eo potentiꝰeo liberiꝰ. ab eo
cbuit pꝛincipalr enomĩari. Item aug.de pᷣdeſtinati
one ſanctoꝝ.i Qunqd in xpᷣo non erat libera roluntas:
quia peccaꝛe nõ potuit:attamẽ tanto magis erat libera.
quãto magis ſeruire pcto non poterat:qᷓ liberiꝰ eſt aꝛbi⸗
trium in ſtatu gloꝛie.et gratie in ſummo:ꝗq̊ ⁊c (Tont
nomen liberi aꝛbitrij ſonat in potentiã. et eſt in omibus
rõna bilibus creaturis:ł̊ libertas gratie⁊ gloꝛie nõ ẽ in
omibo rõnabilib creaturis.nec ſonat in potentiã. vᷣ ſo⸗
lum libertas nature.ꝗᷓ ab illa ſola determinat᷑ libeꝝ ar⸗
bitriũ.(Rñſio.libertas aliq dicit᷑ habitus natural.
aliqñ habitus accidẽtalis:Fvᷣm dᷣo ꝙ libertas dicit᷑ habi⸗
tus naturalis rõnalis nature q cogi nõ põt.non recipit
magis et minꝰ.pᷣ eque ẽ in om̃ibo rõnabilibo creaturis.
Vñ dicit berñ. Libertas a neceſſitate deo ⁊ vniuerſe cre
ature rõnali indifferẽter ↄuenit.nec magis bone qᷓ; ma⸗
le:nec pcto vel miſeria minuit᷑.nec maioꝛ ẽ in iuſto qᷓ in
pct᷑oꝛe:nec plenioꝛ in angelis q; in bominibo:manet taʒ
integre in creatura ꝙᷓ; creatoꝛe.ſ̊ in creatore potẽtior: et
Fm ꝙ libertas ſic dicit᷑ liberum aꝛbitrium dicitur libe
pꝛincipaliter rõne libertatis nature: ſᷣm vo ꝙ libertas
eſt habitus accidẽtalis.ſic eſt liberũ aꝛbitriũ diminuibi

le vel etiã amiſſibile.et recipit magis ⁊ minꝰ:et ſᷣm hboc

maius ſiue pᷣncipaliꝰdicet᷑ libeꝝ ar bitriũ liberũ a liber
tate gratie vel gloꝛie:Fm aũt ꝙ liberũ arbitriuʒ diuidit
ð liberũ ↄſiliũ ⁊ liberũ ↄplacitũ.dr libeꝝ a libᷣtate nat᷑e.

ticulus quartus

D quaꝛtũ quo querit᷑.quaꝛe libeꝝ aꝛbitriuʒ
duplici noiĩe cenſeat᷑.cũ em̃ ſit vna potentia.
vyt videt᷑ ꝑ hoc ꝙ vnum habeat actũ ſcilʒ eli⸗
ere. vel etiaceo obtemꝑare.ſicut dicit berñ.ꝙ faculta⸗
tem babet qua deo obtem ꝑet:⁊ vna potentia inqᷓtuʒ bu
iuſmodi.vnicuʒ habeat nomẽ.nõ de beret noĩari nomĩe
duplicis potentie ſ̊ vniꝰ.(¶¶ Sʒ otra dama.In ipſo hoc
eſt in libe.aꝛ.ↄiugate ſunt cognitiue et vitales vᷣtutes:g
bʒ in ſe rõnem plurium ciriũ.q¶ Stem berñ.liberum ar⸗
bitrium eſt ↄoſenſus ob voluntatis inamiſſibilẽ libertatẽ
et rõnis indeclinabile iudiciũ:et vult dicere.ꝙ rõne vo⸗
luntatis dicit᷑ liberũ.nomen voo aꝛhitrij ſoꝛtit᷑ ꝓpter rati
onem:g recte ſoꝛtiet᷑ duo noĩa. Rndendũ ꝙ eſt q̃daʒ
potentia qᷓ determinat᷑ tm̃ reſpeciu cognitõis.eſt et alia
q̃ determinat᷑ tm̃ reſpectu affectõis:qꝛ vo circa libe.ar.
ↄſiſtit meritũ vel demeritũ.⁊ ad meritũ vel demeritum
exigitur cognitio et affectõ:habet liberũ aꝛbitriũ qð eſt
cognitõnis et qdð eſt affectõnis.et ẽ potentia determina⸗

Gen

rũ ꝗpteꝛ volũtateʒ.⁊ aꝛbitriũ ꝓpter rõnem. ¶ Item qrit᷑
quare dicit᷑ libeꝝ aꝛbitriũ.nõ liberũ iudiciũ. IJudicis eĩi
eſt ſᷣm imperiũ diffinire qð non ẽ aꝛbitrij:cũ ergo liberũ
aꝛbitꝛiũ ſit in aĩa ſiẽ potentiſſimũ imꝑando.& plus tenzʒ
foꝛmam indicis q; foꝛmã aꝛbitrij:̊ potiꝰ de beret dici li⸗
berũ iudicij:q; liberũ aꝛbitrij.¶ Rnſio. Juderx in iudicã
do debet ſeꝗ leges.et aꝛtat᷑ et hoꝛtat᷑ ad ſequẽdum illas:
aꝛbiter at᷑ nõ artat᷑ ad ſeq̃nduʒ illas.lerũtñ aꝛbitri nõ
ẽ ſᷣm imꝑiũ diffinire ſiẽ iudicis. Vñ dicẽdũ.ꝙ li.ar.bʒ
in ſe officiũ iudicis qͥ ad rõnem.qꝛ inqꝙᷓtuʒ deliberat.dʒ
ſequi leges:ſᷣ inqᷓtuʒ eligit vel vult.tenet foꝛmã aꝛbitri.
hoc enim ad voluntatem ꝑtinet.

QArticulus quintus
Dagntũ qͥ qrit᷑q̃re phi ñ puener̃t ad noticiã
libe.ar.Et videt᷑ ꝙ debuer̃t ꝑuenire.qꝛ lʒ nõ
ꝑuenerunt ad ea que ſunt fidei vel gratie.ta⸗
men puenerũt ad ea qᷓ ſunt nature:cum ergo liberuʒ ar
bitrium ꝑtineat ad naturaʒ. videtur ꝙ peruenerunt ad

—

r

ati
ii;
hgli
ar.
n

— * — *

—

puenerũt ad noticiã liberi arbitrij.
bitrium eſt pᷣncipiũ meriti vel demeriti: ſeo non puene⸗

ad cognitõnem liberi aꝛbitrij.

(Lueſtio

noticiam ipſius¶ Item ſiẽ ponit᷑ liberum aꝛbitriũ potẽ
tiſſimũ in aia ex ꝑte motiue.ita poſueꝛũt phᷣi intellectuʒ
pꝛacticũ er ꝑte motiue: ſicut ꝑuenerũt ad noticiam in
tellectus pꝛactici.ita potuerũt puenire ad noticiaz libe
ri aꝛbitrij. ¶ Item aut libeꝝ aꝛbitrium eſt pras faciendi
quodlibet aut ptas ad oꝓpoſita:p̊ ſᷣm quãcunq; ratõnez
ſumatur.ad vtrãq; ratõnem ptᷣatis enen phi. ergo
—

ontra. libeꝝ aꝛ⸗

d quod dicenduʒ.ꝙ;
libeꝝ aꝛbitrium duplicit põt cõſderaꝛi.Ano modo ſᷣm
ꝙ tangit aug.in li.yponoſticon.vt aꝛbitriũ dicat᷑ ab aꝛ⸗
bitrando ratonali ↄſideratõne.vel diſcernendo quid eli
gat quidve recuſet:libeꝝ autem eo ꝙ in ſua ſit poſitum
pꝛate. babens agendi qð velit poſſibilitatem:et 'm hoc
poterant phᷣi ꝑuenire ad intentõem liberij aꝛbitrij. em̃
nihil aliud eſt ꝙ ptᷣas rõnalis ad oppoſita.Alio vᷣo mo⸗
do dicit libeꝝ aꝛbitriũ.qdð iudiciũ habet ratõnis:non ꝑ
qð ſit ydoneũ puenire ad ea q̃ ad deũ ꝑtinent: ſine deo
aut inchoare aut ꝑagere: et hoc modo eſt vnũ pᷣncipiuʒ
meriti. Sicut no puenerũt phᷣi ad cognitõnem meriti
quoo eſt ex gꝛatia? libero aꝛbitrio.ita nec ꝑuenerut ad
ratõnem liberi aꝛbitrij. inqtum ſine ipſo non eſt meritũ
put dicit bẽs bern. Colle libe aꝛbitriũ non erit quod
ſaluet᷑: tolle gratiaʒ.non erit vnde ſaluet᷑: opus hoc ſine
duobo effici non põt:vnũ a quo ſit.alterũ cui vel in quo
ſit. Quod q̊ a ſolo deo.et ſoli datur libero aꝛbitrio:tam
abſq; oſenſu non põt eſſe accipientis:ꝙᷓ abſq; gra datis
ꝓ hoc põt patere.q; phᷣi ꝓꝑuenerũt ad rem liberij aꝛbitrij
et rõnem ſm bunc modũ.ſᷣm alterum vᷣo non puenerũt
SDic em̃ bonuʒ nature attigerũt phi:non tñ in rone qua
eſt diminibile ꝑ peccatum. Sicet illuo quodẽ liberũ aꝝ⸗
bitriũ nõ tñ ꝓut ẽ initiũ meꝛiti aliquo modo.

ä171

runt ad cognitõnem meriti oc nõ ꝑpuenerũt
d

Mueſtio. lxrxiii. In qui⸗/

re in quibo ſit libeꝝ a:bitriuʒ.¶ Et cir⸗
ca ̊ pꝛimo querit᷑. Atrum liberũ arbi⸗
triuʒ commune ſit creature ⁊ creatoꝛi.

— 2 lScðdo an ↄueniat rõnali creatuẽ ⁊ ir
8. ratonali. Zercio vtrum omni rationali creature.ſcʒ

homini ongelo.bono a malo.¶Quarto vtꝝ homi cõ⸗/
imnne ſit qᷓtum ad ſtatum innocẽtie.et qtum ad ſtatum

culpe et gꝛatic. 4 Quito vtrũ xpᷣo homini et alijs hoĩbo.

(WMiemorum prumu

Irca pꝛimũ ſic obijcit᷑. Ahil ẽ mune cre
atoꝛi ? creature ad minꝰvniuocũ. nec li⸗
berũ arbitriuʒ:et ſi dicat᷑ umune.hoc erit
equoce.¶ Item liberũ aꝛbitriuz in deo eſt
ſuba. in hoĩe do q̃ſi accidens:ꝗ̊ͥ liberũ aꝛbitriũ nõ eſt cõ⸗
mune creatoꝛi et creature niſi 'm nomẽ. Itez dic da⸗
maſ.in deo nõ dicimꝰelectõnem.̊ eligere eſt ꝓpꝛiꝰactuo
li. ar. & in deo nõ dicet lihe.ar. libeꝝ aꝛbitrin nõ ẽ cõe
creatoꝛi et creature.¶ Contra anſel. in li. de libe. arbi.
iyuis liberum arbitriũ Fᷣm diffinitöem ↄmunis ſit om̃i
ratõnali nature:multũ tamen differt illa que dei eſt. ab
illis que rõnalis creature. ̊ liberum arbitrium eſt cõ⸗
inune ᷣm diffinitõnem creatoꝛi et creature.⸗ Itẽ dam̃.
Fin imagineʒz dicit᷑ homo intellectuale ſignum ⁊ arbi⸗
trio liberum.̊ m liberum arbitriũ eſt homo ad imagi
nem dei: ſed aliq̃ ratio eſt munis imaginis er eiꝰcuiꝰeſt
imago.q̊ aliqua ratõ imaginis eſt cõmunis creature et

wo. ¶ Item quicũq; ſola volũtate 2 nulla neceſſitate bo

nus elt libere bonus eſt: deus ſola voluntate nullà ne⸗
ceſſitate bon? eſt.&̊ libere bonꝰẽ:ꝗ̊ habet liberũ arbitriũ

„ „

Faiage rõne et hõ libere bonꝰẽ.et hʒ libeꝝ arbitriũ.ergo

⁊c. ¶ Ad qð dicendnm.libe.arbi.ↄmune eſt creatoꝛi ct

1132

lxxuy.

creature:nõ tamen dicit᷑ vniuoce nec oĩno equiuoce.ſed

anologice: ſcʒ ꝑ pꝛius et poſterius:ꝑ pꝛidem dicit᷑ de cre
atoꝛe. ꝑ poſterius de creatura. 4! Et per hoc patet ſolu⸗
tio ad duo pᷣmo obiecta. Qam nõ ↄcludebãt ꝙ hberum
arbitriũ nõ eſſet ↄmune.ᷣ ꝙ nõ eſſet vniuocũ.¶ Ao boc
quod dicit dama.ꝙ in deo nõ dicimꝰ electõem .Rñſio.
ꝙ eligere dicit᷑ duplicit· AUno mõ dicil eligere. determi⸗

nare ſeu diffinire inter aliqua duo.et hoc modo cõuenit
deo electio. Alio modo dicit᷑ eligere.rem prius ignotaʒ

cterminare:vnde boc mõ dicit᷑ electio determinatõ rei

dubie in alteram ptem: ⁊ quia id impoꝛtat ignoꝛantiaʒ
nõ dicitur de o. VUñ dicit in ceo non dicimꝰelcctõnem

nõ em aſiliatur deus:ignoꝛantie em eſt ↄliliari.

embrum ſecundum

Bſecundũ quo queri?᷑. Eltrũ liberũ arbi⸗
trium ſit ↄmune creature rõnali⁊ irꝛatio⸗
nali.Et videt᷑ ꝙ ſic:dicit em̃ dama. ꝙ libe
ruʒ aꝛbitriũ eſt moueri vel nõ moueri. im
tũ facere vel nõ facẽ᷑. appetere 2 nõ appetẽ. ᷣ hoc ẽ com
mune creature rõnali 7 irꝛatõnali ſenſibili. libe.aꝛbi.
eſt ↄmnne vtriq;. ¶ Item in crcatura ſenſibili rõnali.eſt

dupler vᷣtibilitas ſcʒ nature ⁊ appetitꝰ: vxertibilitas autẽ

bm awpetituz eſt creature hñtis lihe. aꝛbi. in creatura
irꝛatõnali eſt libeꝛuʒ aꝛbitriũ. ¶ Contra. irꝛatõnabilia

ſiẽ dicit dama. magis agunt᷑ ꝗᷓ gant: liberũ aꝛbitrinʒ

magis agit ꝙᷓ agat᷑. irꝛõnabilia nõ hñt libeꝝ aꝛbitriũ
Item liberi aꝛbitrij eſt cõtradicere apetitui naturali
vel ſequi eũ: ſ irꝛatõnabilia nõ ↄtradicũt appetitui na⸗
turali.ſ̊ ſequunt᷑ illũ: ̊ non bnt libeꝝ oꝛbitriũ.4 Item
om̃is oꝑans ſm libeꝝ aꝛbitrium laudat᷑ vel vituꝑatur
Hſ irꝛatõnabilia in bis que agũt nec laudant᷑ nec vitupe⸗
rant᷑: ſnõ hñt libeꝝ aꝛbitrium. ¶⸗ niſio ad pꝛimuʒ. ꝙ;
libertas eſt potẽtie abſolute a materia: foꝛme em̃ alliga
te ad materiã: non hñt inclinatõem niſi ad vnam ꝑtem.
qꝛ coaꝛtant᷑ ab ip̃a materia cui alligant᷑. hinc ẽ ctiã ñ
mouent a ſeipᷣis ĩmo ab alio:ſunt em enteo in potentia.
Om̃e em qð exit a potẽtia in actũ.exit ꝑ aliqd actu ens
hinc ẽ ꝙ ſenſibiliũ bꝛutoꝝ appetitꝰnõ ẽ liber. qꝛ ipᷣa vis
ſenſibilis ĩ eis materialis ẽ.et pfectõ materie ſcʒ coꝛꝑis
phiſici oꝛganici: iõ coactõni ſbiectꝰm ĩmutatõeʒ ma⸗
terie. hinc ẽ. q ĩmutatõe facta ꝑ aſpꝛebhẽſionẽ alicuiꝰ dele
ctabilis: neceſſe hʒ aipꝛehẽſiua vis ĩ bꝛutis inchinaꝛi ad
illud imutatõne at facta p imutatõeʒ alicuiꝰtriſtabilis.

necelſſe hʒ appetitiua moneri ab illo fugiendo. Hinc gẽ
ꝙ in irꝛonabilibo nõ ẽ libertas aꝛbitrij. In rõnabilibus
aũt libertas aꝛbitrij ẽ. inq;tum hmõi ꝓpter ipᷣaʒ rõnaleʒ
vim:q eſt vis abſoluta a materia qð pʒ er appꝛehenſiõe
intellectiua. ꝗᷓ nõ intelligit materialia niſi in abſtractõe
a materia. Hincẽ ꝙ cũ nõ ſit alligata aprehenſione fa
cta alicuiotriſtabilis vel delectabilis.nõ coartat᷑ vis ap
petitia ad ſectandũ. delectabile vel fugiendũ triſtabile:
APpterea manet in ratõnali natuꝛa aꝛbitrij libertas. 2 iõ
eſi laudandꝰvel vitu pandꝰex actu ſuo. Pꝛetẽa. irꝛõna⸗

bilia nõ hñt vim ꝑ quã poſſint diiudicare natales actꝰ.

ꝓbaꝛe ꝓbandos ⁊ repꝛobaꝛe repꝛobãdos.imo appeti⸗
tiua in eis ẽ ſubiecta inſtinctui nate.vñ nõ eſt ĩ eis ptas
ↄtradicẽdi natali appetitu:hõ vo bʒ ptateʒ diiudicandi
naturales motꝰ. ꝓbãdi et reprobãadi ⁊ etiã ↄtradicẽdi
nat᷑ali appetitui:⁊iõ eſt li.ar.⁊ hoc ẽ qʒð dicit oꝛige. Hz
ampliꝰceteris aĩalibo hõ. vim rõnis. q diiudicqꝛe et di⸗
ſcernẽ de motibo natalibo poſſit:a alios qdaʒ repꝛobare
abijcẽ:alios ꝓbaꝛe ⁊ ſuſciꝑe.cuiꝰ rõnis iuditõ motus
hoĩs ad vitã dirigi poſſit.vteʒ dam.irꝛõnabilia nõ ſunt
libera arbi.agunt᷑ eĩ magis a nat᷑q q; agãt: iõ nõ pdicũt
natali appetitui ciboꝝ.bᷣ ſił cũ appetierit: impetũ faciũt
ad actũ:hõ vo rõnalis ens.agit magis q; agat᷑. iðo ałpe
tens ſiqdẽ velit.prtatẽ hʒ reſꝛenãdi appetitũ vel ſeꝗ eũ:vñ
irꝛõnabilia nec laudãt᷑ nec vitupant.hõ vo laudat᷑⁊ vi⸗
tupat᷑.¶ Ao pᷣmo obiectũ dicẽdũ.q appetẽ vel nõ alpetẽ

inmnpetũ facẽ vel nõ facẽ ⁊c.non ſufficit ad libertatẽ. bᷣ ad

flexibilitatẽ.ſ̊ ad libertatẽ exigit᷑ ꝙ iſia fiant ex rõne.ſ.
pꝛius deliberante. VUñ lʒ poſſint apetẽ vel nõ appete:tñ
pꝰcognitõeʒ determinat᷑ eoꝝ appetitꝰad vnã ꝑteʒ.4.Ad
aliud dicendũ.ꝙ flexibilitas aꝓpetitꝰeſt duplex.quedaʒ
eſt ſᷣm electõeʒ.⁊ hec ſeꝗtur ad deliberatõnem rõnis:qñ
ſcʒ poſtq delibeꝛauit ⁊ cognouit eſſe bonũ:adhuc in ipo
eſt ↄouerti vel nõ ↄuerti ad illud bonuʒ:⁊ hec flexibilitas
ꝑitnet ad libertatẽ. Alia ẽ flexibilitas appetitꝰ Pᷣin muta
toeʒ.ꝗa põt mutari ab vno appetitu ad ↄtrariũ apꝓpetitũ
1 hec põt eſſe irꝛatõnabiliũ:̊ nõ ꝑtinet ad li.ar.qꝛ de ſe
nõ hʒ vt ↄuertat᷑ vel nõ ↄuertat᷑.ſᷣ determiat ſemꝑ alterã
ꝑtem.licet mutari poſſit ab eno aꝓpetitu in alimm.

lembrum terciumm

DO terciũ quo querit᷑.Atrũ hõ ↄueniat cuʒ
angelis tã bonis ꝙᷓ; malis in li.ar.qð non
videt᷑ Herñ.Abi ẽ necceſſitas nõ eſt liber
tas:ſ̊ in angelis è neceſſitas.qꝛ ĩ bonis ad
Bonũ 2 in malis ad malũ. nõ eſt libeꝛtas aꝛbitrij:q̊ nõ
eſt cõe libe.arbi.homini ⁊ angelo.cũ in hoie ſit flexibili
tas ad vtrũq;.⸗!. Item libe.arbi.eſt ↄſiliari.p̊ om̃is con⸗
ſilians ſic dicit dama.vt in ſeipᷣo ente electõne actibiliũ
ↄſiliatur.vt qð pᷣiudicatũ ẽ ex ↄſilio eligat:⁊ eligẽs agat
hoc aũt nõ eſt in demonibo:iudicat em aliꝗd bonũ.⁊ eli
git nibilominꝰmalũ.et agit ſilr.ᷓ nõ eſt ĩ eo li.ar. ſᷣm q;
liberũ arbitriũ ẽ facultas volũtatis ⁊ rõnis ⁊c. Cercia
ratio ſumit᷑ ex eo:ꝙ li.ar.eſt ptas ↄſeruãdi rectitudinẽ.
ſᷣ potentia ocioſa ẽ.vbi nunq pt᷑ elici actus:ſᷣ ↄſeruaẽ re
ctitudinẽ nunõ pt elici a dy abolo.ꝗ̊ ptas eſſet ocioſa:ſᷣ
nihil ẽ ocioſuʒ in vniuerſo.ꝗ̊ cũ li.ar.eſt ptas ⁊c.nõ erit
in demonibo:ꝗᷓ nõ eſt cõe homi et angelis malis. Co⸗
tra.qð ſemel na turalrẽ in aliqͥ:ſemꝑ remanet in eo: ſed
libeꝛũ arbitriũ a pncipio naturalr ẽ in angelis tã bonis
ꝙᷓ malis.q̊ libe.arbi.eſt iĩ eis:q̊ eſt cõe eis cũ hoĩe. Itẽ
vbi ẽ coactio non ẽ ibi laus vel vituperiũ.h̊ in malis an
gelis vel bonis ẽ laus vel vituꝑatio.qꝛ boni angeli lau⸗
dant᷑ mali vituꝑant᷑.ꝗ̊ non eſi in eis coactõ:&q eſt in eis
libe.aꝛbi.¶¶ Item pena ⁊ pꝛemiũ nõ ↄſequũtur niſi ĩ eis
q̃ libera volũtate agũtur:h̊ pena vel pᷣmiũ ↄſeꝗtur ange⸗
los bonos vel ea q̃ agũt libera volũtate agunt
R

Sin eis ẽ libe.ar.(¶ Rñſio.ꝙ libeꝝ arbitriũ eſt cõe ho⸗
mini? angelo.bono ⁊ malo. Merñ. libertas a nccitate
i.coactõe nõ maioꝛ ẽ in iuſto qᷓᷓ in pct̃o:e.nec plenioꝛ in
angelo q; in hoĩe.Et iteꝝ.dy abolꝰlibere coꝛruit ĩ malũ
7 ꝓliſtit ſuo volũtario nutu non alieno impulſu.¶ Ad
obiectũ aũt in ↄtrarium dicendũ eſt.q ẽ duplex neceſſi⸗
tas ineuitabilitatis.⁊ coactõis.i eceſſitas coactõnis:
tollit li.ar.ſ̊ nõ neceſſitas ineuitabilitatis: lʒ ẽ̊ in ange⸗
lis ſit neceſſitas ineuitabilitatis.nihilominus tñ li.ar.
Vñ berñ.ꝙ dy abolꝰnõ põt bonũ.nõ eſt ex aliena oppᷣſ⸗
ſione.ſᷣ ex volũtaria obſiinatõne ⁊ obſtinata voluntate.
NAo ſcm dicendũ.ꝙ lʒ in demoĩbo ſit iudiciũ boni.ñ
tñ ſeꝗtur electõ ex ꝑte volũtatis:nec ex h̊ puatur libtas
volũtatis.immo magis oñditur eo ꝙ volũtas nõ ſeꝗtur
rõnem: ſ̊ ex h ſegtur ꝙ libertas gre in eis pᷣuatur.qꝗa ꝑ
illã volũtas ſeqtur rõem rectã.et lʒ rõ libe.ar.quã poit
aug.nõ ↄueniat malis:qͥ ad h̊ ꝙ dr.q̃ bonũ eligitur. cõ⸗
uenit tñ rõne reliq ꝑtis.boĩs vᷣo angelis rõne pᷣme ꝑtis.
Ad terciũ dicendũ.qꝙ lʒ ille actꝰ ↄſeruare rectitudinẽ
nunꝙ; in demoibo eliciat᷑ a potẽtia.nõ tñ ẽ potẽtia li.ar.
ocioſa:hʒ em̃ aliũ actũ. Pꝛeterea.ſi nõ potuiſſet a pꝛin⸗
cipio ↄſeruaſſe rectitudinẽ.tũc poſſet dici ocioſa: ſed po
tuit ↄſeruare.⁊ deſeruit rectitudinem.

lembrum quartum

DOquartũ qͥ queritur. trũ libe.arbi. fu⸗
it ↄmune homi in ſtatu innocẽtie culpe et
re.M nõ.xxiiij.di.ij.li.ſenten.libe.arbi.
eſt ab omi labe ⁊ coꝛruptela rõnis imunis
atq; volũtatis rectitudo.et oĩm potẽtiaꝝ aĩe viuacitas:

hᷣ Em h̊ non ↄuenit in ſtatu culpe.vbi ẽ coꝛruptõ labis et

peti.et curuitas volũtatis ⁊ potẽtiaꝝ ad moꝛtẽ culpe de

clinatio. ¶ Pꝛetẽa. in ſtatu etiã gre ẽ viriũ aĩme ꝑ penaʒ

vulneratõ nõ ̊ dr li.ar.oↄmune ĩ h̊ triplici ſatu.⸗ Sre⸗
terea.Aug.in enche.qlis põt eſſe addicti ſerui libertas:
niſi qñ eũ peccare delectat:liberałr em̃ ſeruit.ꝗ ſui dñi
voluntatẽ libẽter facit:ac ꝑ hec ad peccãdũ liber ẽ:ꝗ pec

cati ſeruꝰẽ:cuʒ ̊ hmõi libertas nõ ſit hoĩs in pᷣmo ſtatu

nõ eſt li.ar.cõe homini in ſtatu innocẽtie? ſtatu culpe.
Ad ideʒ facit qð d in li.de regulis fidei.Libeꝝ aꝛbi⸗
triũ magis libeꝝ eſt ad maluʒ ſermiẽdo:et minꝰoin bono
faciendo.⁊ attẽditur fᷣm ſtatũ culpe:ſ̊ ſᷣm ſtatũ innocen
tie ⁊ gre eſt ecõuerſo.& li.ar.nõ dr ſᷣm eandẽ rõneʒ ĩ ſta⸗
tu innocẽtie ⁊ culpe ⸗ fe (Coni.ſe homini in pᷣmo
ſtatu fuit fleribilitas vel vtibilitas ſm electõneʒ. ita in
ſtatu culpe⁊ in ſtatu gre:bᷣin qͥ eſt vᷣtibilitas ſᷣm electõʒ
coĩs.eſt in eo li.ar.ↄmune: & in h̊ triplici ſtatu eſt libe.
ar. ↄmune. Item libeꝝ arbitriũ datũ fuit in ſtatu ino⸗
centie:nec ꝑ pcẽm ꝑdidit ꝗn poſſet emẽdare pctm ꝑ pe⸗
nitentiã.vel in pcto ꝑſeuerare.̊ᷓ nõ ꝑdidit li.ar.¶¶ Aug.
in li.de eccle.dogma. Poſtqᷓ ſeductoe ſerpentis ꝑ euam
cecidit nature bonũ ꝑdidit ⁊ arbitrij vigoꝛẽ:nõ tñ electi

onẽ. ne nõ eſſet ſuũ ꝙ emẽdaret pctm:nec merito indul⸗

geret᷑.qð non li.ar.diluiſſet:&̊ libeꝝ arbitrinʒ cõe eſt in
ſtatu innocẽtie? in ſtatu culpe.(¶ ¶Ud qð dicenduʒ eſi.q;
libe.arbi.ↄmune ẽ in his ſtatibo:nec ẽ ↄtrariũ qð obᷣm ẽ
qꝛ illa pꝛima rõ libertatis ẽ ꝓgria ſm ſtatũ innocẽtie:et
non djr illa libertas nature.q̃ homo liber dr̃ a coactõne.
Hᷣ qua hõ ſumit pꝛimã rectitudinẽ nature ſibi a do gra⸗
tiſdatam.q̃ hõ poſſet ſtetiſſe in bono ſi voluiſſet.¶ Ad ſe
cundũ dicendũ.ꝙ ſeruitꝰpct᷑i nõ ↄpatit᷑ ſe cum libertate
gre.ꝑmanet tñ cuʒ libertate nature ſeruitꝰculpe.Añ li⸗
berũ arbitriũ a libertate nature: ↄmune ẽ in ſtatu vtro⸗
q;.ſcʒ in ſtatu gre ⁊ culpe.¶ Siłr rñdendũ eſt ad illud
qð dr in li.de eccle.dogma.cum dr.ꝙ liberũ arbitrium
magis liberũ eſt in faciendo malũ.et alicui dr̃ ꝙ magis
liberũ eſt ad bonũ:dicendũ eſt.ꝙ non intelligit᷑ de liber
tate nature:que eque eſt ſic dicit berñ. boni et mali: ſed
de libertate gratie in bono:vel de flexibilitate volũtatis
ex ſe ad malum.

embrum quintum

Oquintũ quo querit᷑. AUtrũ liberum arbi
trium ſit ↄmune rpᷣo homi:⁊ alijs homini
bus. non ſit ↄmune:oñnditur ꝑ hoc qð
dicit ioh.dama. In anima xpᷣi nõ dicimꝰ
onſilium vel electõnem:nõ enim habuit ignoꝛantiam.
Et ſi ignoꝛãtis etiam futura nature erat:ſed tamen ſᷣm
ypoſtaſim vmta dei verbo:omniũ cognitõeʒ habuit. ꝓp⸗
pter eam que ſᷣm ypoſtaſim eſt vnionem:ſed vbi non eſt
electio nõ eſt liberũ arbitrium.ꝗ̊¶ non habmit liberuʒ ar⸗
bitrium. 4¶ Item liberũ arbitrium eſt.quo bomo poteſt
peccare ⁊ bene agere:ſᷣ hoc modo nõ fuit liberum arbi⸗
triũ in xpᷣo.eſt auteʒ in alis hominibo. ſᷣm ꝙ dicitur in
enche.ſic opoꝛtebat hominem fieꝛi.vt ⁊ bene velle poſſʒ
et male:ergo liberum arbitrium.non eſt cõmune xpᷣo et
alijs hominibus.4 YItem liberum arbitrium a delibeꝛã
do dicitur.ſᷣm id Joh̊.viij. Si filius vos liberauerit ⁊c̃.
ſed ſᷣm hanc e non eſt nec fuit liberum arbitriuʒ
C

in xpᷣo.ergo ⁊c̃.i ¶Contra.de xpᷣo yſa.vij.habetur.buti
rum et mel comedẽt.vt ſciat repꝛobaꝛe malum et eligere
bonum.Sed illud quo repꝛobatur malum et eligit᷑ bo⸗
num. eſt liberum arbitrium.ergo ⁊c.¶ Item auguſt. de
pꝛedeſtinatione.nunquid metuendum fuit. ne acceden⸗
te etate.homo ille libero peccaret arbitrio.aut ideo ĩ il⸗
lo non erat voluntas libera.Et reſpondet:tanto magis
erat libera.quanto magis ſeruire peccato non poterat.
ergo in xpᷣo fuit liberum arbitrium. 4¶¶ Item iohes da⸗

maſc. Sententialis voluntas in xpᷣo erat.vnde dicit.qa

vna ypoſtaſis et vnus volens.vna eſt ſententialis volun
tas.humana ſua voluntate ſequente diuinam volunta⸗

—

NMWueſtio xxum.
en tem. ſed ſentẽtialis volũtas eſt volutas liberi arbitrij. libere eſſe pmittit. Fm hoc E eaue dicit᷑ contra magis
den in xpᷣo fuit liberũ arbitriũ.¶ Ad qð dicendum ꝙ libeꝝ ⁊ minus libeꝝ arbitriũ.a ſeruitute ſũmitate nature dr
r ar bitriũ fuit in chꝛiſto. ¶ Ad pꝛimo obiectũ dicendũ ꝙ eſſe de oibus intellectualibus ſubſtãtijs. eque autem eſt
an. eligere dicit dupliciter ſicut ſup dictũ ẽ. Vno mõ dicit᷑ acciꝑe eque cõtra pꝛiꝰ ⁊ poſterius.⁊ hoc mõ nõ dẽ libeꝝ
eligere diffinire ſeu determinare inter aliq duo.⁊ H̊ mõ arbitriũ eque de oꝛ rõnali creatura.nec eque de carente
di electio eſt in xpᷣo. Alio mõ dĩ eligere rem pꝛiꝰignotã de⸗ rectitudine ⁊ habẽte rectitudinẽ.⁊ ita de alijs. Et dico
he terminare ſeu diffinire. Vñ h̊ mõ dicit᷑ electio determi⸗ peius ⁊ poſterius ꝓut dicũt maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ pticipati⸗
tnn natio rei dubie in alterã partẽ.⁊ qꝛ eligere q̊ mõ impoꝛ onẽ᷑ ſimilitudinis diuine.¶¶ Per hoc idẽ reſpõdendũ eſt
ſre tat ignoꝛantiã nõ dicit᷑ de xpᷣo ſicut nec oſiliũ.⁊ hoc mõ ad ſecũdo obiectũ de libertate impmirta maius ? minꝰ
nb intelligit᷑ q dicit Damaſ. Ad aliud dicendũ ꝙ cũ dẽ Ag tercio vᷣo obiectũ dicendũ eſt. ꝙ in oĩ ſtatu liberũ
bon ꝙ liberũ arbitriũ xpᷣi nõ potuit peccare.̊ dicit᷑ nõ rõne ar bitriũ equaliter qᷓtũ eſt de libertate a coactõe qᷓ vocat
oeen nature in ſe ↄſiderate.ſ̊ rõne gratie vnionis ꝑ quã ↄfir quaſi eſſentialis libertas.nõ tñ eq dicit᷑ libertas inqᷓtũ
iln matus fuit in bono.VUñ ſi eſſet natura bũana ſeꝑata a oꝛdinat᷑ ad gratiã.ſᷣm h̊ͥ nõ dr ſᷣm magis 2 minus.
Dno diuina 2 Z ſ 5 Srnti Rfirengen ete⸗ Benbne⸗ ad N H
in eccatũ.Ilud qð dicit᷑ꝙ liberũ arbitriũ eſt q̊ͥ hõ põt (¶M b 94 ſe
o; 1 recte agere.intelligit᷑ rõne nature. do dicit᷑ ꝙ xpᷣs 4 em 2Lumliep timum
be. nõ potuit peccare.h̊ dicit᷑ rõne gratie.vnde libertas na —— æBſeptimũ quo querit᷑ occaſione pdictoꝝ
no⸗ ture que eſt a coactõe cõmunis fuit xpᷣo ⁊ alijs boĩbus. 5 — vtrũ coactio poſſit in rõnalem creaturam
pe⸗ Ad aliud dicendũ. q; libertas de qua dicit᷑ Johᷣ. viij. cadere que eſt libere voluntatis.qð videt᷑.
lug. ſi filiꝰ vos liberauit ⁊c.dicit᷑ libertas a pcto. Libertas — icit᷑ eni Luce.xiiij. Cõpelle eos intrare
Ban autẽ iſta ſᷣm ꝙ dicit᷑ a liberãdo dr duplicit᷑.actiue ſcʒ q̃ coõpulſio aũt conctio eſt. nullus autẽ intrat niſi hbabens
fect eſt libertatis.⁊ G̊ mõ fuit libertas in xpᷣo. Alio mnõ drĩ a libeꝝ arbitriũ.ᷓ coactõ ẽ liberi arbitrij.¶ Itẽ.ix.ſapie
6, liberãdo ſcʒ paſſiue q̃ ẽ liberati.⁊ G̊ mõ nõ fuit libertas Coꝛpus qð coꝛũpit᷑ aggrauat aiam ⁊c.⁊ qð dicit apts
i in xpᷣo a pcto.qꝛ in ipſo nũꝙᷓ fuit pctẽm. video alia legem in neleis menkerug⸗le Han abtt
31 b ſe nam me ducentẽ in lege peccati.vidẽt arguere ꝙ cogai
8 emmn 2 um er tum. volũtas. Pꝛeterea. qui timoꝛe moꝛtis vel penaꝝ indu
8 BDlſextũ quo querit᷑. vtrũ liberũ arbitriuz cunt᷑ ad negandũ xpm cogi dicũtur. vnde beatꝰ Perñ.
Ne eque ſit in oibꝰ quibo ↄuenit. nõ videt᷑ loquẽs de petro dicit. fatendũ eſt hoiem fuiſſe cõpulſ uz
1n libertas alia eſt a ſe. que nec eſt facta nec volũtatẽ ꝓpꝛiam.⁊ ſi nõ mutare occultare tñ.videt᷑ ẽ q;
⸗ accepta que eſt ſolius dei. alia a dro facta cogi poſſit liberũ arbitriũ in hoĩe. qualiter ꝗ̊ᷓ dicendũ ẽ
8 ſt ⁊ accepta que eſt angeloꝝ ⁊ hoĩm. Jacta vᷣo.alia eſt liberũ arbitriũ hoĩs a coactiõe. Agd qð dicendum ꝙ
l⸗ hns rectitudinẽ quã ſeruet.alia carens. Hñs. alia tenet gemina ẽ cõpulſio.ſm ꝙ aut pati aliqd aut agere cõtra
. ſepa bilit. alia inſepabilit. Illa ꝗdẽ que ſeꝑabilit tenet Apꝛiã voluntatẽ dicimur.quaꝝ paſſiua nõnũꝙ; põt fieri
li fuit angeloꝝ anteqᷓ boni ↄfirmarent᷑ 7 mali caderent.⁊ abſqʒ volu ntario cõſenſu patientis. eſt enim ſic dictum
in eſt oĩm hoĩm ante moꝛtẽ qui hñt eandẽ recti tudinẽ.que inuolũtariũ ꝑ violentiã.cuius pꝛincipiũ eſt exterius eo
vo tenet inſeꝑabilit eſt maloꝝ angeloꝝ 2 boĩm. ſ̊ ange nihil oferente qui patitur. ſi do violentia reſpicit agere
e loꝝ poſt ruinã.⁊ maloꝝ hoĩm poſi moꝛtẽ ſuã. Illa que mixtũ ex interioꝛi ⁊ exterioꝛi.nõ erit cõpulſio ſimplicit
. caret rectitudine.alia caret recuꝑabilit alia irrecupa⸗ nec inuoluntariũ ſimplicit.ſʒ mixtũ ex inuoluntario 2
i biliter. Que recuꝑabiliter caret eſt tĩ hoĩm in hac vita voluntario.⁊ G̊ͥ mõ poteſt eſſe cõpulſio ad bonũ vel ad
ns illa carẽtiũ.quis illaã multi nõ recuperẽt.Que aũt irre malum.⁊ hoc mõ poteſt eſſe meritoꝛiũ vel demeritoꝛiũ
cuꝑabiliter caret eſt repꝛoboꝝ hoĩm angeloꝝ:ſ ange⸗ cõpulſio gᷓ illa de qua dñs dicit compelle intrare.habet
loꝝ poſt ruinã.repꝛoboꝝ hoĩm poſt moꝛtẽ.Ci liberũ de voluntario ad bonũ ratione cuius dicitur meritoꝛiũ
arbitriũ ᷣm hos modos nõ eque ↄueniat. nõ ↄuenit eqᷓ Herñ.hoc intendit deꝰ cum terret aut pcutit vt faciat
bi liberũ arbitriũ ꝗbo ↄuenit. Itẽ libertas qꝗᷓ plꝰ impꝑmi⸗ voluntarios.non ſaluet inuitos:quatenꝰ dum de malo
m xta eſt ſeruituti.nõ eque ſe hʒ cũ illa qᷓ minꝰẽ imꝑmixta in bonũ mutat voluntatẽ.trãſſerat libertatẽ. Illa vᷣo q̃
85 vnde nec libeꝝ arbitriũ eque ſe bʒ in his rebo q ĩ illis. dicitur aliquis abſtractus vel illectus a ↄcupiſcẽtia ſua
ſͤ plus eſt imꝑmixtũ vbi nõẽ ſeruitꝰ nature ſicut in do ⁊ qua dicitur.coꝛpus qð coꝛũpitur aggrauat aĩaʒ.nõ
1 Iteꝝ vbi non eſt ſeruitꝰ culpe vel pene ᷓ vbi eſt. ſicut in bet pꝛie dici cõpulſio ad malũ.ſ̊quedã voluntatis
bonis angelis in ꝗbo neutra ſeruitꝰ ẽ q; in hoiꝛbo buius inclinatio ꝑ põdus coꝛꝛuptionis ↄcupiſcibilis. Illa vo
. vite bonis in ꝗbo ẽ ſeruitꝰ penalis.in his aũt plus ꝙᷓ in qua petrus cõpulſus eſt negare dñm. compulſio poteſt
dãnatis vel malis hoĩbo in pñti.q̊ liberũ arbitriũ no eq̃ dici habens de voluntario ad malũ. illa nõ oio excu⸗

dicet de oĩbo his.⸗ Pꝛeterea.nec ſᷣm oẽm ſtatũ te hoĩe
eq̃liter. vnde Aug.de ciui.xi.ſicut pꝛima ĩmoꝛtalitas
fuit quã peccãdo adã ꝑdidit poſſe non moꝛi.nouiſſima
erit non poſſe moꝛi.ita pꝛimũ fuit liberũ arbitriũ poſſe
no peccare.nouiſſimũ erit nõ poſſe peccare. nõ eq fuit
liberũ arbitriũ in ſtatu inocẽtie ſicut erit ĩ ſtatu gloꝛie
Cont᷑ Herñ. libertas a neceſſitate eqᷓ a indifferenter
dõ vniuerſeq; create rõnali ↄuenit. libeꝝ arbitriũ eq̃
dicit de illis in gbo eſt. ¶ Item Mern. manet volũtas li
bertatis vbi eſt capacitas mẽtis tã plena in malis i in

bonis.ꝗ ꝑ ſeruitutẽ culpe vel miſerie nõ minuũt᷑.gᷓ eque

eſt liberũ arbitriũ.i¶ IBiẽ Merñn. nõ ſolũ liberũ arbitriũ
ſui oĩo diminutionẽ ſeu defectũ nõ patit qꝛ in ipſo potẽ
tiſſime eterne ⁊ incõmutabilis dinitatis ſubſtantĩa q̃dã
imago videat. Qametſi habuit initiũ.neſcit tñ occaſ uz
vt de inſticia vel gloꝛia ſumat augmentũ. aut de culpa
vel miſeria detrimentũ.ꝗ libeꝝ arbitriũ eq̃ dicet᷑ de gbꝰ?
dicit᷑. ¶ KRñſio ꝙ liberũ orbitriũ ĩ ͥ eque dicit᷑ de gbus
dicit᷑ ꝙ in nullo cogit᷑. licʒ eni deus de ſua creatura ra⸗
tionali poſſit facere qð vult nõ tñ cogit volũtatẽ.ſᷣ eam

———

ſatur.Ende Merũñ.ẽ cõpulſio quedã actiua ſ̊ nõ habet
excuſationẽ cum ſit voluntaria.cogebat᷑ xpᷣianꝰ negare
⁊ dolens ßᷣ tñ niſi volens.volebat enĩ gladiũ vitare feri⸗
entis.atq; illa volũtas intus pᷣſidensos aperiebat nõ
gagiue qui foꝛis aparebat.ſicut eniĩ dicit phᷣs.quedã
unt ad que nullatenus homo cogi debet. ſi vᷣo cõpulſio
dicatur reſpectu actus interioꝛis.nullatenus dicenduʒ
eſt ꝙ liberum arbitrium reſpectu actus interioꝛis oĩno
coactionem recipiat.⁊ ideo dicitur ſimpliciter liberum
arbitrium a coactione.

Doctauũ quo queritur. ſi liberum arbi⸗
triũ poteſt amitti vel minui in illis in qbo
eſt. Sicut enim poteſt intendi pari rõe pt
iminui. autẽ intendi poſſit. patet ꝑ hᷣ
nod dicit Aug.multo liberius erit arbitꝛiuʒ qð oĩno
nõ poterit ſeruire peccato q; ꝙ poteſt.¶ Pꝛeterea. ſicut
habundat captiuitas pct᷑i ita minuit᷑ libertas arbitrij.
ergo contingit diminui.ergo cum iſta libertas ſit bo⸗

num creatũ. nõ crit infinitũ.et ita poſt diminutõeʒ mul
tiplicẽ poterit amitti: ̊ libertas arbitrij eſt amiſſibilis.
(Euc a erß Aeena nec miſeria amutnk vel mi⸗
nuitur. 4 Item Hern. ſolũ liberũ ar bitriũ ſui oĩno di⸗
minutõem vel vefectũ nõ patit. Ao qð dicendũ eſt.
eſt libertas arbitrij:et eſt libertas cõſilij: ſicut diſtiguit
Herũñ.et eſ libertas cõplaciti Libertas ergo arbitrij ñ
eſt amiſſibilis nec diminuit. Libertas vo oſilij vel ↄpla
citi diminuibilis eſt vł amiſſibilis. VUn bern. In duabo
libertatibo ſcʒ cõſilij et cõplaciti.qm nõ ſoluʒ ex ꝑte mi⸗
nui ſ̊D ex toto amitti pnt: accidẽtalis ſilitudo queda ſa pi
entie et potetie diuſe imagini ſuꝑducta cognoſcit᷑. Peni
q; amiſſus illã ꝑ culpã et ꝑ gram recuꝑamus.·et qtidie

alij quidẽ plus alij minꝰ.aut i ipᷣis ꝓficimꝰ.aut ab ifis

p ficimus:pñt etiã ſic amitti vt iã nõ valeãt recuꝑari·
noſſunt etiã ita poſſideri vt nec amitti queant aliqͥ mõ
deec minui.. Item Merñ. Libertas arbitrij de ipᷣo quo
cõdita eſt ſtatu aliquatenꝰ nõ mutat᷑.ſᷣ equaliter qtum
in ſe eſt a celis.tris.inferis poſſideat᷑.merito illi ſimili
tudini vel imagini putant᷑ et quidẽ apud inferos ꝙ
pere. qᷣ ve cõlilij libertate cõcipit᷑ oĩno nõ eſſe. locꝰ ille
manifeſtat. vbi legit᷑:qdᷣcũq; pt manus tua oꝑare qꝛ nec
opus nec ratio nec ſapiẽtia ſunt apud inferos qͥ tu ꝓpe⸗
raS. Porro de potẽtia que ꝑ libertatẽ oplaciti dicit. eua
gelium ſic loquitur.ligatis manibo et pedibo pijcite eos
in tenebꝛas exterioꝛes. MM

4

bitrio in compatione ad actum.

Einge queritur ge

com ꝑatione ad actũ. Et pꝛimo ð dit⸗
ferẽtia eius inꝙᷓtuʒ ẽ cauſa ab alijs cau
ſis actuũ. Secũdo vtrũ ſit cauſa con
tingæẽtiũ actuũ tm.an etiã neceſſarioꝝ
4 Tercio quoꝝ ſit· vtrũ ſit liberũ reſpectu interioꝝ et
exterioꝝ actuũ.an tm̃ interioꝝ.¶ Quarto quoꝝ actuũ
ꝛie et pꝛincipaliter dicat᷑.¶ Quito cõcludit᷑ tractatꝰ
xæ li.ar.illa qoe.vtrũ ſit potẽtia.ſᷣm quam attendit᷑ me⸗
ritum vel vemeritum. l

3pꝛimũ ſic. YJoh. damal.plura ponũtur
genera cauſaꝝ: eſt em̃ ꝓuidẽtia diuia cau
ſa. natura ſitr dẽ cã. neceſſitas ſiue finis
ponit᷑ vna cauſa.euentus ⁊ caſus ſilr po-
nutur cauſe:qno ergo differt liberũ arbitriũ i hoĩe ſi eſt
cauſa actuu. ab bis generibo cauſaꝝ. Et videt᷑ ꝙ nõ dif

ferant. Oẽs em actꝰ q cauſant᷑. aut ſem p contingũt. aut
frequẽter.aut raro eon gue ſen bectinsdt cauſa dici
tur neceſſitas:eoꝝ vo que frequẽter natura. vt generati
onis auginẽtatois et oſimiliũ in platis et aĩalibo. eoꝛuʒ
voꝗ raro cauſa dẽ euentꝰ vl caſus. deus po oĩm ẽ cauſa
nec ſunt plures differetie actuũ. nõ differt liberũ arbi
triũ inqtum ẽ cauſa reſpectu aliaꝝ cauſe ꝛaut ergo nõ

eſt caula:aut eadẽ cũ aliqua p̃dictaꝝ. (Eotra. Act?
in homie poſſunt eſſe iuſti vel iiuſti.deo aut non eſt fas
aſcribere actus iniuſtos.nec alicui aliaꝝ cauſaꝝ. ergo
aliqui ſunt actꝰ pᷣter iſtos quoꝝ pr eſſe liberũ arbitriuz
ꝛincipiũ. Item ſi bomo nõ eſſet pꝛincipiũ aliquoꝛuzʒ
actuũ ꝑ liberũ arbitriũ.ſuꝑflue cõſiliaret᷑. Ome em con
ſiliũ fit actu gra q ꝑ nos fiũt.Reſtat q hõ eſt cã ali⸗
quoꝝ actuu ꝑ liberũ arbitriſj. Hoc em optimũ et potiſ
ſimũ dicit᷑ in natura hoĩs.¶ Qð cocedendũ ẽ.¶ No ob
iectũ aut rndendũ.q; pᷣteꝛ illa q dicta ſũt et ſunt nõ ĩ no⸗
bis ſunt cõtingetia ad vtrũlibet que ſũt in nobis.et ho⸗
ru eſ b pꝛicipi pliberu orbitri. Sic poſſunt diſti⸗
gui genera cauſaꝝ. aut em eſt oim cauſa.et ſic eſt dinia
ꝓꝓuidetia.aut nõ oim ſed quoꝛũdã. Si vo quoꝛũda. aut

Mueſtio. lxxv. de libero

.
eoꝝ que ſunt ĩ nobis aut que nõ ſunt in nobis. que vo
nõ ſunt in nobis: aut ſunt ſemꝑ.et eoꝝ dicit eẽ neceſſi⸗
tas cauſa: aut frequẽter. et ſic natura in bis inferioꝛibo:
aut raro et ſic caſus. Que vo in nobis ſic liberũ arbitꝛi
um hbñt pꝛo pꝛicipio ſi ꝑ ſe cauſant᷑:ſi ᷣo ꝑ accidens.foꝛ
tunꝗ.ſᷣm quenda modum dictum. ſicut eſt de inuẽtione
tbeſaarerrt.

Wembꝛzꝛum ſecundum

tingentiũ actuũ.an etiã neceſſarioꝝ:et vi⸗
tur ꝙ tĩ cõtingentiũ. Liberũ arbitriũ
enin eſt pfas ad oppoſita: ptas ad olpoſi⸗
ta eſt cõtingentiũ tm: liberũ arbitriũ eſt cõtingeẽtium
tm. Pꝛeterea. ſicut dic ang: ĩ ench. ſic opoꝛtebat boĩeʒ

um. ergo liberũ arbitriũ in hoĩe fuit.quo poſſet bomo
vtroq; mõ agere:ſᷣ qð eſt hmõi.pꝛicipiũ eſt cõtingentiũ

cauſa. &li. ar. eſt cõtingentiũ cauſa. Item ccci. xv. añ

hoiĩeʒ vita et moꝛs bonn et malũ.qð placuẽit dabit illi:
ergo liberũ arbitriũ eſt eoꝝ que ad vtrũlibet ꝑtinent.
Cõtra.A libero arbitrio exeũt actus.nõ tm qui ſüt
n p

nti. ̊ etiã qui erũt in futo:ſ̊ in futuro erũt actꝰneceſ

ſarij. ergo liberũ arbitriũ nõ tm̃ eſi eoꝝ ſcʒ cõtingentiũ

ſᷣ neceſſarioꝝ.⸗ Item Vmbꝛo.fidei ſuccedit viſio veri⸗
tatis. ſpei ſiłr tetio ardui. caritatis aũt actꝰ eru dilectõ
ſũmi boni:ł̊ hi actꝰ indeſinenter erũt et nõ exibunt niſi
a libero arbitrio.ergo liberũ arbitriũ eſi neceſſarioꝛum

um eſt liberũ arbitriũ.ꝙ;ᷓ natura vel neceſſitas ſiue fa⸗
tum:ſ̊ illa dicũtur eſſe cauſa neceſſarioꝝ vt ſemꝑ vel vt
frequẽter.ergo multofoꝛtius liberum arbitriuzʒ · ¶ Zo
qð dicendum. ꝙ liberũ arbitriũ hũanũ de ſe eſt cã cõtin
gentiũ.ꝙ aũt in futuro erit cauſa neceſſarioꝝ· Hoc ẽ ex
fupadditõne vtermiatõis: que eſt a iuſticia cauſe pꝛime
retribuẽtis. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑.liberũ arbitriũ eẽ
nobilioꝛẽ cauſam ac.dicẽdum ẽ. ꝙ nobilitas cauſe pt at⸗
tendi:vel qꝛ ſibi ſufficies eſt ad morũ. et hoc mõ nobili⸗
eſt liberũ arbitriũ ꝙᷓ natura in ſupioꝛibo coꝛꝑibo vel ife⸗
rioꝛibo:vel quo ad modũ influẽtie actuum. vt liberũ ar
bpitriũ influat neceſſarios actꝰ vel nõ neceſſarios: et ſic

p᷑ natura eẽ nobiliꝰ pꝛincipium.

Miembeumtercinum.
O terciũ quo querit᷑.vtrũ liberũ arbitriũ
ſit liberũ reſpectu actuũ interioꝝ et exteri
oꝛũ:aut interioꝝ tmm. O reſpern interio⸗
riu et exterioꝝ. videt᷑ ꝑ id qð dicit damaſ.
ibere cõſiliat libere iudicat.libere diſponit.libere agit
libere ĩpetũ facit.̊ reſpectu vtroꝛũq; actuũ dẽ liberum.

Cotra.Ab actu exterioꝛi pt ipediri.liber at dr̃ eo ꝙ

ſit᷑ dns actnũ ſnoꝝ.Vnñ Mern. Libeꝝ arbitriũ dẽ. eo ꝗ⸗
nõ tm pt᷑ in actꝰ ſuos.pᷣ ſuꝑ ſe:̊ libertas nõ dẽ ꝛie re⸗
ſpectu actuũ exterioꝝ:ꝗ cogi pnt.ſ̊ reſpectu ĩterioꝝ qui
non butt. ¶ Rmſio g, libeꝝ arbitriũ dẽ reſpectu actuuʒ
ĩterioꝝ.⁊ ſeſpectu exteꝛioꝝ vt ab inteꝛioꝛibo ꝓcedũt. qꝛ
hGͥ mõ nõ pnwtt ipediri: ̊ vt exteꝛioꝛes ſũt a vᷣtute motiua
coꝛꝑali.ſic pñt ĩpediri: ⁊ hoc mõ nõ ẽ li bertas reſpectu

illoꝛum gctuum.
Mlebꝛn qnuart.
Dq̃tũ qͥ qrit᷑ reſpectu quoꝝ actuũ ſit pꝛi
cipalit et ꝓpꝛie libeꝛũ arbitꝛiũ. Aſſignat᷑
atr milti actꝰ a dama. vñ dic libeꝛe aꝛbitꝛio
aſpetit. libere arbitꝛio vult. libeꝛe aꝛbitꝛio

diſponit.libeꝛe aꝛbitꝛio eligit.et libere aꝛbitꝛio impetũ
facit. et libere arbitꝛio agit et oꝑat᷑ ſꝑĩ bis ꝗ ßm nat am
ſũt.Cũ pluꝛes ſint actꝰ.q̃rit᷑ vtꝛũ aliꝗs illoꝝ ſit pꝛici⸗

vnus pꝛicipalis actꝰ ſcʒ elige ꝓpt qꝗd nõ denoĩat ab illo

Bſecudum quo querit᷑.vtrũ ſit cauſa con

fieri vt bene velle poſſet et male.ſᷣ hoc ẽ ꝑ liberũ arbitri⸗

actuũ.nõ tm cõtingentiũ.¶ Pꝛeterea.nobilins pꝛincipi

õ

ngrit vel ſerutat᷑.libeꝛe arbitrio iudicat:libeꝛe aꝛbitꝛio

palis ad quẽ alij oꝛdinẽt᷑. qꝗs ſit ille actꝰ.iItẽ qrit ſiẽ

e

Nn
tbibt
ſn
tore

ſcon
trt
ni
bln
ig
ri⸗
D
ſti
an
li:
et.
1
ere
ni
en⸗
66
gllt
uin
api
fa⸗

tin
i
ne
li⸗
inn

inr
tſe

inii
tten
roo
.
t

,
1
1
i
1

6

= ι§m ☛

9

Nueſtio

ſed magis a iudicõ vel ſentẽtia. ¶ Deinde q̃rit æ oꝛdie
actuũ ꝗ ſũt ex ꝑte rõnis et ex ꝑte volũtatis. ¶ ꝛ at ſit
vnꝰ pꝛicipalis.videt᷑ ꝑ h.ꝙ vniꝰ potentie ꝑticularis aut
vniuerſalisẽ vnꝰ actꝰ pꝛĩcipał. ipᷣiꝰ liberi arbi trij. Bl⸗
le aut erit pᷣmꝰ inf iſtos cũ ſint oꝛdiati.vel vltiꝰ. vl ali
quis mediꝰ. Oꝛimꝰ nõ vr. m em̃ hãc enueratõeʒ appetẽ
eſt pꝛimꝰ actꝰ:h ille ẽ volũtatis ſiue vtutis appetitine. S
nõ ẽ ꝓpꝛie liberũ arbitriũ: Fm illã at enũeratõcʒ q dꝛ
pᷣmo cõſiliat᷑.deinde iudicat qð meliꝰ ẽ.pꝛimũ ?ẽ oſiliari
et illð ẽ rõis pꝛicipalit:nõ ẽ pꝛicipalis actꝰ liberi arbi
trij. OPꝛeterea. ipfect? act? ẽ cõſiliari pꝛĩcipalis at᷑ de⸗
bet ĩ pfectõe oſiſte.ergo ñ ẽ ꝑꝛĩcipalis.¶. Si vo dicat᷑ vl
timꝰ.h̊ ñ videt᷑.qꝛ vltimꝰ poĩt᷑ impetũ facẽ aut opari: B
neuter ẽ pꝛicipalis. Im petũ eĩ facẽ aut oꝑari ad vᷣtuteʒ
obediẽtie ꝑtinere dicũt᷑:nõ q̊ alt illoꝝ pꝛicipalis dẽ libe
rũ arbitriu.cũ liberũ arbitriũ ſit potẽtiſſimũ pᷣm dama.
¶ Qec vẽ eẽ actꝰ mediꝰ.qꝛ actus medij poſt pᷣmos oꝛdi⸗
nat᷑ et añ vltios.et quãdã babent colligãtiam vtrobiq;.
d qð dicẽdũ.ꝙ eligere ẽ pꝛicipalis hoꝝ actuũ ſᷣm
vnũ̃ modũ.et h̊ attẽdit᷑ qᷓtũ ad illã enũeratõʒ vbi ↄſilia⸗
ri poit᷑ pᷣmũ.iQAã eligẽ ẽ pꝛimꝰ actꝰ interioꝛ ex pte volun
tatis.G̊ em ẽ duolv piacetibo alterũ alteri poptac᷑.⸗ licʒ
ſit actꝰ volũtatis.nõ obſtat q nõ ſit liberũ.Eſt eĩ liberũ
arbitriũ inq;tũ ẽ int᷑ duo.inqtũ at inclinat᷑ ĩ vnu volü⸗
tatis:ſm at᷑ alterã enũeratõʒ pꝛĩcipalis actꝰ liberi arbi⸗
trij ẽ appetere vel velle. vᷣm ꝗ velle vel appetẽ ẽ actꝰ gene⸗
ralis.circuiẽs oẽs alios actꝰ:eſt em̃ libere appetẽ vł vel⸗

le ſuꝑ iudicare diſponẽ.et ita de alijs actiboq enũeran⸗

tur.vñ qtũ adð ̊ pꝛĩcipal dẽ actꝰ.Si vo qrat᷑ diſfferẽtia
int᷑ appetẽ et velle pt itelligi duplicit᷑:aut axpetẽ ſit finis
velle ho eiꝰ qð ẽ ao finẽ:vel aetẽ iſtiꝰ potẽtie inqtũ nõ
hʒ. velle vᷣo ſit ĩclinatõ ad habẽdũ.vel vt exeat actꝰ. Ap
petere em̃ ẽ liberi arbitrij creati ꝙᷓtũ ad h.ꝙ eſt aliqͥ mõ
materiale et deficiẽs:velle vo ẽ eiꝰ ᷣm ꝙ ↄuenit cũ deo.
In cro em ẽ velle bᷣ nõ apetẽ ꝓpꝛie. ¶ Geinge q̃rix ſi eli
gẽ ẽ eiꝰ pꝛicipalis actꝰ. ꝓpt᷑ qd nõ enoĩat ab illo ß a iu⸗
dicio ſiue arbitrio. Zlo qð dicẽdũ ẽ.ꝙ cũ dĩ liberũ ar
bitriũ ſiẽ dĩc Hoetiꝰ.ẽ liberũ de volũtate iudiciũ. bʒz 6
in ſe qð ẽ rõis et qð ẽ volũtatis:ſᷣ qd ẽ rõis materialiter
qð ẽ volũtatis foꝛmalit.ñ qð ſubſternit᷑ d arbitriuz
ex ꝑte rõis.qð ſupponit᷑ dẽ liberũ.et ̊ ẽ ex pte volũtatis
Eligere at᷑ ꝓut poĩt damaſ.ẽ pᷣmus actꝰ volũtatis pe⸗
nes quẽ attẽdit᷑ libertas:ſᷣm at ꝙ poĩt᷑ ĩ diffinitõe aug.
cũ dicit᷑.q bonũ eligit᷑.eligẽ reſpicit tã rõem qᷓ volũtatẽ
⁊ ſic ſimpliciter dẽ actꝰ pꝛicipalis:cenoĩat Svt materia

liter ab ipo iudicio vel arbitro. foꝛmalit᷑ vo ab ipᷣo vñ

eſt liberuũ.quod ſcilicʒ eſt electio ⁊c. deinde queritur de
orvine. Beine queritur de oꝛdine ipᷣoꝛum actuum.
quoꝝ quidam ſunt ex ꝑte rationis.et quidam ex parte
volũtatis:et q̃re ĩ vna enũeratõe ĩ pꝛĩcipio ⁊ ĩ vltio poĩ
tur actꝰ volũtatis.ĩ medio at̃ actꝰ rõis:in altera vo qui

ſũt rõis pꝛio.ꝗ ſũt volũtatis oↄſequẽteꝛ Pꝛeterea.ĩ acti

bus rõis ab imꝑfecto pcedit᷑ ad ꝑfectũ.nõ ſic at᷑ vꝛ ĩ acti
bo volũtatis. ¶ Ad qð dicẽdũ F.ꝙ in illa enũeratõe vbi
pᷣmo ponũt᷑ appetẽ et velle.ſic fit actuũ diſtinctio ⁊ oꝛdo
Ut illi actus ꝗ ſũt liberi arbitrij. vt ẽ vniuerſalis poten
tia.cuiꝰ actus trãſit ſuꝑ actꝰ et ſuꝑ res.pꝛio ponãt᷑.⁊ il⸗
li lũt appetere et velle:poſſũ em̃ velle et iudicare et diſpo
nere.et ita de alijs actibo.ſiłr eſt de appetere: ſeqntes vᷣo
actus ꝑtinẽt ad liberũ arbitriũ ex ꝑte rõis. vltimi vᷣo ex
pre volũtatis operatiue. In alia diuiſione ponũt᷑ actꝰ

liberi arbitrij ex ꝑte rõis pꝛimo.⁊ deinde ex ꝑte oꝑatiue

volũtatis:et ponũt᷑ tres ex ꝑte rõis ꝗq ꝓcedũt ab impfe⸗
cto ad pfectñ. ꝛĩo eſt motus inqſitois de faciẽdo vł nõ
faciẽdo ſcʒ cõſiliũ.Secũdo ẽ iudiciũ de faciẽdo. Lercio
eſt. ꝓpoſitũ faciẽdi.qdð dz diſpoſitio:vel pt dici arbitriũ
Ex pte vᷣo volũtatis pꝛĩo ẽ electio.et ille? ſimplicit mo⸗
tus interioꝛ.deinde ꝓgreſſus ad motũ exterioꝛẽ et dicit
impetus:deinde motus eyterioꝛ et dẽ vſus.

Membemn quintun

lxxv.

Oncludit᷑ tractatꝰ de li.ar.illa qõe. vtruz
ſit potentia fᷣm quõ attenditur meritum
vel demeritum. Quod videtur pꝛĩa Joß.
iiij.qui ſanctificat ſe.glo.nõ aufert liberũ
arbitriu. ergo nõ eſt id in quo eſt meritum. 4 Item in li
bꝛo de ebdomadibo.Motiua boni eſt in libero arbitꝛio
Item Herñ. Totum et ſolum opus liberi arbitrij eſt
eius meritum ꝙ cõſentit. Unde in cõſentire meritũ.ĩ nõ
cõſentire demeritum:ergo liberum arbitrium eſt in qẽ
meritum vel emeritum. Sed ꝗ; cebeat eſſe in volũta⸗
te.videt᷑ Herñ.in li.de viꝛtutibo ſenſus iſte eſt. penes vo
lũtatem reſidet ratõ meriti vel demeriti.et hec eſt ratio.
nihil eſt tam in poteſtate noſtra ſicut volũtas.ergo vo⸗
luntas eſt illud in quo pꝛimo attenditur oꝛdo ad deum.
vltimũ em̃ ĩ trinitate eſt ſũma volũtas patris et filij. pꝛi
mũ aũt in nobis eſt voluntas creata. IUnde ̃m volun⸗
tatẽ debet attẽdi meritũ vl demeritũ.⸗ Pꝛeterea. dicit
Herñ.ſola volũtas qm ꝓ ingenua ſui libertate.aut dil⸗
ſentire.aut cõſentire.nulla vi.nulla cogitur ncciĩtate:ñ
ĩ meruo capax eſt iu ſticie vel ĩiuſticie. ergo ẽ vis penes
quã attẽdit᷑ meritũ.. Ee aũt illa vis ſit ratõ. videtur P
boc.ꝙ frenetici.pueri.nõ pñt mereri.licet voluntatẽ ba
beãt.qꝛ nõ habẽt vſuʒ rõis:ergo penes rõem fr̃ſidet vis
merendi. Oꝛeterea.ĩ illa diſiguitur imago dei:mẽs
em̃ habet imaginem in potentia cognoſcẽdi. d qð
dicendũ eſt.ꝙ illud penes qð attenditur meritũ.ſiue qð
eſt capax meriti. attenditur m li. ar. rationem et voli⸗
tatem:meritũ em eſt.cum cõfoꝛmatur in actu gratuito
ipᷣa anima rationalis.que eſt ad imaginem.ex pte mo⸗

tine imagini increate. VUnde cõfoꝛmitas liberi arbitrij

eſt er parte poſſe rõnis.ex ꝑte iudica re:vel aꝛbitrari.vo
luntatis ex parte velle ſiue eligere.tollatur em̃ aliquod
iſtoꝛũ.nõ iam dicitur capacitas meriti. Mam ſi nõ eſſet
poteſtas ex neceſſitate determinata.nõ eſſet merituʒ:ſi
iterum ſine iudicio ageret vel apeteret. nõ eſſet meritũ
tunc em̃ nõ habentia vſum rationis.que agunt ᷣm im⸗
petum merentur. Si iterum eſſet indicium.et nõ eẽt vo⸗
luntas in id.nõ eſſet meritum. Reſtat ergo ꝙ penes hec
tria attenditur meritũ. vt ſic trinitas creata. trinitati
incregte in actu cõfoꝛmetur.

reii.
—

— —ʒ—N

Onſequẽter dicen

dum eſt de ſingereſi.et rõne eiꝰ de cõſci
entia. Circa aũt ſindereſim pꝛĩo q̃rit
vtrũ ſit potẽtia vł hĩtꝰ.¶ Secũdo ſi ſit
– Fratio. vel voluntas. vel differẽs ab his.
Tercio vtrum ſᷣm eam con tingat peccare.¶ Quarto
vtrum cõtingat eam extingui vel no extingui.

Wembꝛum pꝛimum
Dpꝛimũ.O ſit potentia.accipi poteſt ex
eo quod dicit beatus greg.ſuꝑ illð eʒech.
facies aquile deſuper ipoꝝ quatuoꝛ. Di⸗
cunt pleriq; iuxta platonẽ. rõnabilitatem
irrõnabilitatẽ.iraſcibilitatẽ et ↄcupilcibilitatẽ. q̃rtaʒ
onẽtes ſuꝑ has.quã greci vocãt ſindereſim.cum alie
tres ſint potẽtie.potẽtia at᷑ potẽtijs cõdiuidat᷑.erit ſin⸗
dereſis potẽtia. Itẽ ſindeꝛeſis 2 ſẽſualitas ſũt opoſite
ꝙỹ̈tũ ad iclĩatõʒ.qꝛ ſiẽ ſẽſualitas ĩcliat rõʒ ad bõ tnſito⸗
ria.ita ſindereſis ĩcliat ad bõ ſpũalia ⁊ et᷑na.ſᷣ ſeſuali⸗
tas ẽ vis motiua ex pte ĩferioꝛi.erit &ᷓ ſindereſ motia a
ꝑte ſu ꝑioꝛi. ẽ potẽtia.¶ ITẽ.ij.mat.Cuſtoditeſ pm̃ vꝛm
⁊ vxoꝛẽ adoleſcẽtie nolite deſpicẽ.glo.ꝑ vroꝛẽ adoleſcen
tie ĩtelligit legẽ natalẽ ſcpᷣtã ĩ coꝛde:ſpũs vo dẽ ñ aĩal ꝑs
q̃ ñ ꝑcipit q dei ſũt.ſ rõnalis ſi pũs.ꝗ ĩterpellat ꝓ nobis
gemitibo inenarrabilibo.Eſt rõnalis ſpũs.de quo lo⸗
quit᷑ potẽtia quedã in nobis.que inclinat᷑ ĩ cũ.cui ziũ⸗

ſindereſis.que ſꝑ ſtimulat ad bonũ.qẽ potẽtia. ¶ Cotꝛa
videt ꝙ ſit habitꝰ. ꝓbereſis em̃ et ſindereſis opponi vi⸗
dentur quẽadmodu volũtas naturalis et dliberatiua.
Sʒ ꝓhereſis eſt habitꝰ quo infoꝛmat᷑ volũtas delibera⸗
tiua.̊ ſindereſis ex oꝓpoſito erit habitꝰ qͥ infoꝛmat᷑ volũ
tas naturalis. ¶ Itez ſindereſis ⁊ fomes peccati oꝑponũ
tur:ſicut em̃ fomes peccati trahit ad malũ ex ꝑte carnis
ita ſindereſis trabit ad bonũ ex ꝑte ſpũs et a malo. ſed
fomes eſt incentiuũ qdðᷣdam ad malũ pᷣter ſubſtãtiã ipᷣiꝰ
aĩme ⁊ quaſi accidẽs illi.̊ ſindereſis erit qdðdam incen
tiuũ ad bonũ pᷣter ſubſtãtiam aime.⁊ ita nõ erit potẽtia
ᷣ babitus. Itẽ ſindereſis videt᷑ eſſe lumẽ quo potẽtia
illuiatur ad bonũ.ſicut habet᷑ in pꝛimo libꝛo de baptiſ⸗
mo ꝑuuloꝝ.ſi rõem ipᷣam q̃ adhuc velut quieta et quaſi
ſopita.tñ inſita.et quodãmõ inſemĩata in ꝑuulis latet
illuiatõem voluerit appellare tanqᷓ interioꝛis oculi cꝛea
tõem.nõ reſiſtendũ eſt tũc eam fieri cũ aĩa creat᷑.et non
abſurde hoc intelligi cũ homo venit in mũdũ. Sed hoc
lumẽ quid aliud eſt qᷓ ſindereſis.cũ ſindereſis dicatur
ſcintilla cõſciẽtie.̊ ſindereſis eſt lumẽ quo potentia rõ⸗
nalis illuiat᷑: nõ eſt potẽtia ſ̊ habitus. Item circa co
gnoſcẽda ponebat᷑ a phᷣis lumẽ intellectꝰ.qð vocabant
intellectum agentẽ:pari rõne vel multo amplioꝛi eꝛit lu
mẽ in ꝑte motiua ad oꝑanda. et illud erit ſindereſis: eſt
Gſindereſis lumẽ quo illmat᷑ potẽtia motiua. 4 Pꝛete⸗
rea.aug.ponit lumẽ rerũ cognoſcendaꝝ.et bonũ agen⸗
darũ eternũ:ſ̊ huic eterno rñdet aliqð lumẽ intra crea⸗
tuʒ. ⁊c.¶ ¶ Ao qð dicendum.ꝙ ſindereſis nec tm̃ ſonat
in potẽtiã.nec tm̃ in habitũ.ſᷣ in potentiã habitualẽ.vt
notetur habitus naturalis nõ acquiſitꝰ:et rõne potẽtie
poteſt opponi alijs potẽtijs.ratione vo habitꝰalijs habi
tibo vel inclinatõibo. Vñ eo mõ quo eſt potẽtia.diuidet᷑
in rõne ↄtra alias potẽtias.¶ Et ꝑ hoc ſoluet᷑ illud qð
obiectum ẽ.ſᷣm em̃ ꝙ ꝑ aquilã ſignificat᷑ diuidet᷑ cõtra
rõnabilitatẽ. ꝓut eſt potẽtia deliberatiua:ſic etiã intelli
gũtur alie rõnes obiecte ex illa ꝑte. Ille vᷣo rõnes q̃ obij
ciũtur ex alia ꝑte.ad habitũ naturalẽ referũtur. ꝙ at᷑ eẽ
dicit᷑ lumẽ.hoc intelligit᷑ de lumie ĩnato.ꝓut cognitõ re
rũ faciẽdaꝝ que ꝑtinent ad adeptõem gloꝛie et vitatõez
pene lumẽ intelligit᷑.et hec etiã cognitio habitꝰ natura
lis dicit᷑. Unde ratio in li.de baptiſmo ꝑuuloꝝ que lu⸗
men dicit᷑ habitꝰ hmoõꝛ nõ intelligit᷑:et foꝛte illud eſt qð
phᷣus rectam dixit rationem. S=
m.

O ſecũdum quo querit᷑.ſi eſt ratio vel vo⸗
lũtas.vel differens potẽtia ab his. O aũt
ſit differẽs.videt᷑ ꝑ hoc qð dicit greg.ĩ gl.
ſup Ezʒech.dicit em hac eſſe quartã. nõ ſe
tribo miſcentem.ſ̊ errata coꝛrigẽtem:ſ̊ vna illaxꝝ eſt rõ
6O ſindereſis nõ eſt ratio.¶ Pꝛeterea.ratõ ſicut dic aug.
in li.de trini.diuidit᷑ in duo.quoꝝ vnũ aptat᷑ viro alte⸗
rũ mulieri:ſᷣ in vtraq; ꝑte rõnis ↄtingit eſſe peccatũ. ĩ
vtraq; ꝑte pt᷑ eſſe rectitudo ⁊ nõ rectitudo.ſ̊ ipᷣa ſindeꝛe
ſis quatũ eſt ð ſe.remurmurat pct᷑o.q differẽs ẽ ſindere
ſis ab vtraq;. ſindereſis non eſt rõ.¶ Cõtra.videt᷑ ꝙ
ſit ratio.ꝑ hoc qð dicit᷑ ſuꝑ illud.j.Job. euaſi ſolus vt
nũciarẽ tibi:greg.vnus.i.rõnis diſcretio ad animũ re⸗
dit.que amiſſa nũciat:vt qð pᷣoccupata mens ꝑdidit.aſ
flicta recipiat.̊ vnus iſte quis eſt niſi ſindereſis.g ſin⸗
dereſis eſt ratio.¶ Item videt᷑ hoc idem ꝑ hoc qð dicit᷑
in li.de baptiſmo ꝑuuloꝝ vbi dicit᷑.ꝙ ratõ inſita ſiue ĩ⸗
ſemĩata lumẽ aĩe dicit᷑.et hoc lumẽ ſindereſis noĩatur.
Itẽ luc.x.abiert ſemiuiuo relicto.glo.ĩmoꝛtalitatẽ exu
ere.ſ̊ rõis ſenſũ abolere nõ poſſũt.ꝗn hõ ſaꝑe et deũ poſ
ſit cognoſcere.Sʒ id qð tolli nõ pt in ꝑte motiua ſinde⸗
reſis dicit᷑.erit ergo ſindereſis ſenſus ille rõis.⸗ tem
iij. de libe. arbi. An om̃e meritũ boni oꝑis.nõ eſt paruʒ
accepiſſe naturale iudiciũ.quo ſapiam pᷣponat erroꝛi ⁊
quietem difficultati:ſᷣ hoc natale iudiciũ ẽ ſindereſeos:
eſt em̃ naturale iudicatoꝛiũ ſic dic Haſilius. Iniacet no

bis iudicatiuũ.i.diſcretiuũ vitandi et eligẽdi: erit ergo

ſindereſis ipᷣa ratio cũ iudicatiuũ in nobis ratio dicat᷑.

M aüſt ſit voluntas.videt᷑ ꝑ hoc ꝙ duplex ponit᷑ vo⸗
luntas a damaſ.naturalis et deliberatiua: lolũtas at᷑
naturalis ẽ appetitiua virtus eius.qð ᷣm naturã eſt. et
oĩm que nature ſu bſtãtialit᷑ aſſunt cõtentiua:łᷣ hoc ẽ ſin
derelis. ergo ſindereſis eſt voluntas.4 Ytez volũtas na
turalis eſt naturaliter appetitiua boni ⁊ deteſtatiua ma

li:ſ hec eſt ſindereſis.ergo ſindereſis eſt volũtas natu⸗

lis(¶¶ Rmñdetur ad hoc.ꝙ ratio dicit multiplicit. Vno
modo ᷣm ꝙ ratio diuiditur ex oꝓpoſito cõtra ſenſibilem
vim.et hoc mõ ſindereſis ꝑtinet ad rõem et dicitur ra⸗

tio.ſ̊ ratio ſᷣm ꝙ ſic dicitur accipitur multipliciter. Aã

ratio dicitur cognitiua et motiua.ſᷣm vo ꝙ cognitia pt
dici dupliciter.vel inqᷓtum eſt iudicatiua credibiliũ vtł᷑
opabiliũ.que ꝑtinẽt ad bonos moꝛes:vel inqᷓtũ eſt iudi
catiua cognoſcibiliũ que nõ ꝑtinẽt ad moꝛes.et hoc vlti
mo mõ nò ꝑtinet ſindereſis ad rõem. OPꝛimo aũt modo
accepta ratio adhuc dicitur dupliciter: vel inqᷓtum eſt
naturalis.vel inq;tum ẽ deliberatiua: ꝓut ẽ naturalis.
dicitur ſindereſis.F̊ nõ ꝓut eſt celiberatiua. Per bec
patet ſolutio ad ea que obijciebantur. ã ratio contra
quã diuidit᷑ ſindereſis ſic dĩc greg.dicit᷑ rõ deliberatĩa
et de hac cõcedimꝰ.qꝙ ipᷣa nõ ẽ ſindereſis:et ꝑ hoc patet
ſolutio ad pꝛimũ. Silr ⁊ ad ſcᷣm.ã cũ diuidit aug.
rõem in duas poꝛtões:ſcʒ ĩ ſuꝑioꝛẽ et ĩferioꝛẽ.accipit ra
tionẽ ꝓut eſt deliberatiua et hoc patet ꝑ boc ꝙ dicitur.
ꝙ ſᷣm vtranq; poꝛtõem ↄtingit peccare.iõ em rõ pec⸗
cat inqᷓtuʒ natalis.ſ̊ ſolũ inꝗtũ eſt deliberatiua.¶ Ao
hoc aũt ꝙ ꝗᷓritur vtrũ ſit volũtas.dicẽdũ ꝙ ſiẽ rõ dicit᷑
dupliciter ſimilit᷑ et volũtas ſcʒ naturalis et deliberati⸗
ua:ſindereſis aũt eſt eadẽ cũ volũtate naturali.vᷣ non eſi
idem qð volũtas deliberatiua.loluntas tñ naturalis
ↄnñioꝛ eſt qᷓ ſindereſis.i Aã volũtas naturalis ſe ertẽdit
ad ea que ſunt meriti vel pꝛemij:et ad ea que nõ ſũt me⸗
riti vel pꝛeniij.ſindereſis aũt coartatur ſolũ ciꝛca ea que
ſunt meriti vel pꝛemij.

mbꝛü terciu.
TB terciũ quo queꝛit᷑ de ſindereſi. VUtꝝ ſᷣm
eam ſit peccare.ꝙ ſic videt᷑.qꝛ idem ẽ ſin⸗
dereſis qdð cõſciẽtia.lñ greg: ſuꝑ Eʒzech.
3 nc ↄſciam cũ impiꝰ ĩ ꝓfundũ peccatoꝝ
venerit. videmꝰ pᷣcipitari:et loꝗtur de ſindereſi:ſ̊ ſᷣm cõ
ſcĩam ẽ peccare.ergo et Fm ſindereſim.¶ Itẽ aima tota
punit?᷑.et pena eterna nõ debetur niſi pcto:ergo cũ vᷣmis
oↄſcie ſit pena.ergo ĩ ea ẽ pctm. et ita ĩ ſindereſi.¶ Itẽ cõ
ſcĩa dꝛ erronea. Hoc at᷑ nõ eſſet niſi erraret ſindereſis.
ergo ſindereſis errat:ergo ſm eã cõtingit peccaẽ.¶ Itẽ
ↄtraria nata ſũt fieri ĩ eadẽ vi:ſᷣ vᷣtus et vitiũ ſũt ↄtꝛoꝛia

ergo ſũt nata in eadẽ vi eẽ virtus. Sʒ vᷣtus q ẽ donũ ſapi

eſt perm ĩ ea. ¶ Kõtra. remurmurare pcto et conſentire
ſunt oppoſita.ergo cũ vnũ ꝑ ſe ſit ipᷣiꝰ ſindereſis.ſcʒ re⸗
murmurare pcto:reliquũ ſcʒ cõſentire pcto nõ erit eiꝰ.
Itẽ ſindereſis ⁊ fomes ſe habẽt ꝑ modũ oppoſitõis.qꝛ
cõtrarias hñt inclinatões:fomes ſemꝑ ad malũ.ſindeꝛe
ſis ſemꝑ ad bonũ:ſ pctm ẽ ᷣm fomitẽ. ergo et m ſinde⸗
reſim ẽ meritũ:ergo nũꝙᷓ peccat. Itẽ ſindereſis reſpi⸗
cit bonũ et malũ ſm differẽtias ↄnes.̊ ei ẽ eiꝰ differen⸗
tia ad ea qᷓ ſũt potẽtie deliberatie.ſ̊ petm cũ ſit cuꝛca opꝰ
ẽ in ſinglłaribo ex amiſſiõe bonoꝝ traſgreſſiõe maloꝝ.
ergo nõ ẽ ĩ ſindereſi pctm.¶Rñdendũ.ꝙ nõ?᷑ hm ſinde
reſim peccaẽ.¶ Ad h̊ qð obijcit᷑. ꝙ videmꝰ eã pᷣcipitari
⁊c᷑. Rñſio ꝙ pᷣcipitari dꝛ duobo mõis.lno mõ dẽ pci⸗
pitari ruere ĩ pcẽm ⁊ cadẽ a ſtatu gre.et h̊ mõ ſolũ libe⸗
rũ arbitriũ dr̃ p̃cipitari. Alio vᷣo mõ dẽ pᷣcipitari. retar
dari a ſuo effectu ſiue nõ cõſeꝗ ſuũ effectu.⁊ h̊ mõ dẽ pꝛe
cipitari. Eſt eĩ duplex effectꝰ.ſcʒ illuiare ad bonũ:et re⸗
trahere a malo remurmurãdo. Cõtra pctm ſiue etiã ſti⸗

— .

mulare ad bonũ ꝙ̃tũ ad pꝛimũ effectũ.dĩ obnubilari ꝑ

entie.eſt nata in eadẽ vi aĩe:et ita in ſindereſi: ergo

iſta
lodick,
lütag
nien, tt
hoeiſe
ütasn
tina
hatn⸗
t, no
nübien
ſturr⸗
ter
itig pi
iliüi y
ſtiudi
eylti
moco
um eſt
gralis.
derber
Cont
enntie
epgtet
tung.
bitra
tiun.
her⸗
D
dieke
berati
nonent
lralis
ticit
me⸗
que

efm
ſin⸗
ch.
1on
ne
tota
nis
tic
Hi
Gni
p
re
h.
d
gene
den
ſͦ⸗
fep
r.

Lueſtio

peccatũ.cum ſcʒ aĩma nõ cõſequit effeetũ illuminatõis
ſ tum ad ſecũdũ pcipitari dicit᷑cũ aĩa ꝑ eã nõ retꝛahi
tur a malo.¶ Ao aliud dicẽdũ.ꝙ licet tota aima punia
tur.nõ tñ ſᷣm quãcũq; ꝑtem punit᷑ perm. Dicit᷑ em puni
ri aia:nõ ſolũ rõe eius ꝙ pꝛicipalit peccat ſcʒ volũtatis

vel liberi arbitrij:ſᷣ eius rõne ꝙ oꝛdinat᷑ ad illud.Licet

aia puniat᷑ ex ꝑte ſindereſis.qꝛ nõ pt cõſequi actũ eiꝰ
nõ iñ in ſindereſi ẽ peccatũ.. Ad teꝛciũ dicẽdũ.qꝙ oſcien
tia habet reſpectũ ad id qð ſupꝛa eſt. ex illa pte no di⸗
citur erronea:habet etiã reſpectũ ad illud qð inferiꝰ ẽ.
ſiue qð accipit ab ĩferioꝛi:et erx illa ꝑte dicitur erronea.
bᷣ tñ nõ ꝑtinet ad ſindereſim. ¶ Atru aũt cõſciẽtia ſit idẽ
qdð ſindereſis.tractabit᷑ poſtea in queſtiõe de coſe cientia.
Ao quartũ dicẽdum.ꝙ donũ ſapiẽtie et alij babit?gra
tuiti.nõ ſunt in ſindereſi.ſ̊ in ſupina ꝑte rõnis.inqtum
eſt deliberatiua:illa at̃ nõ ẽ eadẽ in ſindereſiſi ic dictů eſt
Ao illud qð obijcit᷑ ꝓ alia parte dicẽdũ.q cũ dicit᷑ ꝙ
peccatũ eſt ᷣm fomitẽ.ðhoc pt intelligi dupliciter:ſcʒ foꝛ⸗
maliter vt in ea ſit peccatũ ſic in ſubiecto.et hoc mõ nõ
eſt peccatũ ſᷣm fomitẽ.nec meritũ pᷣm ſindereſi im. Ał po
teſt intelligi taliter. vt ſceʒ fomes ſit caulſa pcti ſiue incli⸗

nans ad peccatũ.et hoc mõ dicit᷑ eſſe peccatũ ſᷣm fomitẽ

et meritũ ᷣm ſindereſim:ſ̊ nõ ideo peccatũ ſm ſindere⸗
ſim.qꝛ neuter illoꝝ modoꝛum poteſt dici peccatum Fᷣm
Membzum quartum
Bquartum àà querit. vtrũ ſindereſis poſ⸗
guibo cõſcietia dictat ſubire martiriũ pꝛo
ſide ſua defendẽda. Sed hic ẽ erroꝛ pecca⸗
in glo. ſuꝑ eʒech. Cum impiꝰ in ꝓfundũ petoꝛuʒ vene⸗
rit. videmus locũ ſuũ amittere.Sʒ ꝗd eſt locũ ſuũ amit
cuꝑabilit ſit pᷣcipitata.ĩ eis erit extincta.⸗. Ytẽ hiere.ij.
NMiij mempheos et caphneos cõſtupꝛauerunt te vſq; ad
verticẽ ꝑtingit.q caſta celſitudieʒ mẽtis diffigẽtie moꝛ⸗
bus coꝛrũpit:ſᷣ celſitudo mẽtis d ſindereſis ⁊c. Itẽ

eam.
ſit extigui ꝙ aũt ita.videt᷑ in hereſiarchis
i.ᷓ nõ remurmurat in eis ſindereſis cõtra petm. ¶ Jtẽ
tere.niſi nõ ſꝑ eẽ ↄtra pctm.cũ ̊ oino in damnatis irre
verticẽ. glo. Malignꝰ ſpũs de mẽbꝛis inferioꝛibo vſʒ ad
ſuꝑ illud ps.Coꝛrupti ſũt et abbomiabiles facti ſũt ⁊c.

glo.oĩ vi rõis pꝛiuati.ſᷣ q̃dã vis aĩe ẽ ſindereſi is. eꝛgo 2c.

Itẽ ſindereſis et fomes.ſe hñt ꝑ modũ oppoſitõis pt
diuerſas inclinatões:ſ̊ ex toto pt᷑ fomes extingui ꝑ gre
aplitudiem. vt ĩ ba pᷣgie.qᷓ ꝑ cumulũ malicie ſin lereſis
poterit ĩ aliqͥrepꝛoboꝝ extigui.vt ĩ antirpo.¶ ¶ Cöõtꝛa Hᷣ
qð dẽ vltio yſa. Veꝛmis eoꝝ ñ moꝛiet᷑.nmis at ille ẽ re
moꝛſoſe die oi ertĩguit᷑ ſindereſ ĩ dãnatis.i Itẽ. v.ſ⸗ ap̃.
di. Dicẽt itra ſe pniaz agẽtes.ꝗd ꝓfuit nobᷣ iactantia.
Itẽ h̊ vr ꝑ ills qdð dẽ luc.xvj.vbi petijt diues vt mitte⸗
ret᷑ laʒarꝰ.vt extremo digiti tactꝰrefrigeriũ ſẽtiret:⁊ nũ
ciaret ꝗnq; fꝛibo.ne veĩrẽt ĩ bũc locũ toꝛm̃ toꝝ.glo.rpꝛo
boꝝ mtẽ pea ſua erudit.qñʒ iutilit᷑ ad dilectõʒ. vt et ſu
os ſpuᷣalit᷑ diligãt.ꝗ h dũ pctᷣa diligerent.nec ſe ama bãt
petijt ꝗ ſibi bonũ 2 alijſ.q̊ ñ vx ĩ danatis ſideꝛeſis exticta
Itẽ Herñ.ĩ li.de li.ar.qũo ñ ẽ ibi aligꝗd ſaꝑe niſi ma⸗
la q tolerat. cogũt penitẽ maloꝝ qᷓ facta ſi ũt:nũgd at᷑ in
toꝛmẽtis ñ ẽ penitẽ.aut peniteri male ñ ẽ ſaꝑe.q̊ t dãna⸗
tis ẽ et aligs actꝰ ſindereſis. IJiẽ biero. cintilla ↄſcie
ĩ chaym nõ ertiguit᷑ ſic hẽt ſuꝑ eʒech.¶ Ad qð dicẽdũ.
ꝙ ñ er toto extiguit᷑ ſindereſis et ĩ danatis.remanet em̃
aliꝗs actꝰ. Qotãdũ ꝙ ſũt ꝗdã effectꝰ ſindereſeos qtum
ad inſtictũ boĩ et diſplicẽtiã mali.Et h̊ duplicit. vel in
collatõe ad penã vel pᷣter. Dicẽdũ q. q qtũ ad inſtictum
boiĩ et diſplicẽtiã mali culpe.abſolute exticta ẽ ſindereß
ĩ dyabolo ⁊ ĩ dãnatis. Scðm vo certũ modũ ñ ẽ erticta
et h ̃manet ad penã.qð pʒ ꝑ alterã tẽ glo.luc.xvj.ſer
uat᷑ diuiti ad penã ⁊ cognitõ paupis quem deſpexit. et

memoꝛia fratrũ qͥs reliqt. vt de viſa glia deſpecti. 2 de

pena inutiliter amatoꝝ ampliꝰ toꝛqueat᷑. Et de hac drẽ
in fi.yſa.Vermis eoꝝ nõ moꝛiet᷑. Habẽt gᷣ diſplicẽtiam

.Alxxvij.

mali in collatione ad penam. q patet ex petitõne illiꝰ
diutis. petijt em vt hic nüciaretur fratribo. ne in bune

locum veniüt toꝛmentoꝝ.poc eſt.ne digna faciãt penis
eternis:et hoc eſt opus ſindereſeos.cui diſplicet maluzʒ

in collatione ad penã. ¶ Ad pꝛimo obiectũ dicẽdũ q; co⸗

ſciẽtia ſiue ſindereſis dicit amittere locum ſuũ.qꝛ retar
darur a ſuo effectu.ſiue nõ cõſequit᷑ effectum qui eſt re⸗
trahere a malo vel trabere ad bonum.nõ qꝛ non habeat
aliquem actũ.¶ Ad hoc quod obijcitur de hereſiarchis
Dicendũ ꝙ nõ oĩno in ipᷣis extinguit᷑.ſ̊ gter depꝛaua⸗/
tionem liberi arbitrij no ſentitur actꝰ eius. In inferno
aut magis ſentietur quia erit eis in penom. eo ꝙ nõ po
terit cõſequi effectũ ſuũ qui eſt retrabere a malo vel tra
here ad bonũ.et habebit ibi remoꝛſum conſcientie ſibi
manifeſtum. ¶ Ad terciũ dicendũ. ꝙ celſitudo mentis
nõ dicit᷑ ſindereſis p̊ ſides.que ẽ in ſi nꝑioꝛi ꝑte rõis.Vñ
aĩa dicit᷑ coꝛrũpi vſq; ad verticẽ qñ integritas fidei ĩ ea
coꝛrũpit᷑.¶ Ad hoc qð obijcit.ꝙ erũt omi vi rõis pᷣnati
ſiẽ in glo.ſuꝑ illud ps. Coꝛrupti ſunt et abbomĩabiles
facti ſunt ⁊c. Dicendũ ꝙ ratio dicit᷑ ibi vis aĩe delibera
tiua.vñ nõ ſuppoĩt ꝓ ſindereſi.¶ Ad vltimũ dicendũ ⸗
nõ eſt ſimile de fomite 2 ſindereſi.Qam ſindereſis natu
raliter eſt in homie et potentia naturalis.illud aũt q8
nature ẽ.nõ pt᷑ ex toto amitti ꝑ pcrm. ̊ fomes accidẽtali
ter eſt in aĩa. vñ pr extingui ꝑ gre excellẽtiã.4. Ad illud
qð obijcit᷑ ð chaym dicẽdũ eſt.ꝙ aliter eſt ĩ viatoꝛe.⁊ ali

ter i dqnato. à in viatoꝛe ſtimulat ad bonũ. et poteſt

dum eſt viatoꝛ hr̃e effectũ in illo:et ſi imilit de retrahẽdo
a malo.ſ̊ in danato nullũ poteſt hmõi elicere effectũ: et

ideo qͥ ad hos effectꝰ dicit extigui ĩ damnato.nõ aũt in

viatoꝛe:licet em chaym deſperaret ex libero arbitrio.tñ

potuit dũ erat viatoꝛ ñ doſperare.et ita aliquẽ vſum po

tuit elicere ſindereſis.

entia.

—

Dnſequẽter queꝛẽ

dũ ẽ ð ↄſcia. MPꝛio an ſit potẽtia vł ha
bitꝰ Scðdo ſi ſit hĩtꝰ.vtrũ natalł vel ac
qſitꝰ.¶ Terxcõ ſi ſit hĩtꝰ natał. vtrũ ſit
—. gnitiuꝰ vł motiuꝰ. Quarto. vtrũ ſit
ſy ĩ actu.¶ Quĩto vtrũ ſit idem qdð lex naturalis. Se⸗
rto vtrũ ſit idẽ qð ſindereſis.

embemm primum

erronea et recta.trãgꝗlla⸗ pturbata. iſta
nulli potẽtie ↄueniũt.g oſcia n ẽ potẽtia.
IYtẽ ↄſciĩa eſt ſcia q aliꝗs ſibi ↄſciꝰ ẽ:ſᷣ ſci

entia ñ ẽ po

◻

Gↄſcia nõ ẽ habitꝰ.¶¶ Itẽ oſcia dẽ aliqũ mũda. aliq im
mũda:ſ̊ nullꝰ habitꝰ ĩmũdus aliqñ pt eẽ mũdꝰ.nec ecõ⸗

uerſo. cõſcia nõ eſt habitꝰ.¶ Ite videt᷑ ꝙ nec ſit poten⸗

tia nec habitꝰ. dicit em damaſ.q cõſcia ẽ lex nr̃i ĩtellectꝰ

ſ lex nõ dẽ potẽtia vel habitꝰ. nec cõſcia.¶ Ad quod

dicendũ. ꝙ cõſciẽtia triplicit accipit᷑. Aliq em̃ accipit
ꝓ eo ꝙ cõſciꝰ.et ſic cõſciẽtia nec ẽ potẽtia nec habitꝰ.ſic

nec ſcibile in aĩma ꝓpꝛie dẽ potẽtia vel habitꝰ: a ſic acci

pitur a ioh.damaſ.cũ dẽ oſcĩa lex nr̃i itellectus. Aliqñ
ðᷣo ꝓ acipit᷑ eo quo cõſcij ſumus.et ſic dicitur habitus.

quo ſcʒ cõſcimus. et ſic ꝓcedebat ſcdᷣa obiectio.que dice
bat ꝙ oſcia eſt ſciẽtia..· Tercõ mõ accipitur cõſcientia
ipa potentia. habẽte vel recipiẽte illud qð cõſcimus:
m ꝙ dicitur. ꝙ lex mentis nzẽe ſcripta eſt in cõſcientia:
et ſic dicitur conſciẽtia. naturalis potentia aĩme.4 Ao
hoc qð obijcitur.q ↄſciẽtia dicitur eſſe erronea vel tran
quilla.mũda vł ĩmũda.qdð ñ conuenit naturali potẽtie.

.

Dicendum. conſcientia accipitur ibi ꝓ habitu acqui

ſito. q ſcʒ relinꝗtur in aĩa ex eo qð ↄſcit. vñ ↄcedo ꝙ fᷣm

Aeſtio. lxxvij. decõſci⸗

Dpmũ. e ñ ſit potẽtia. v ſic.qꝛ ↄſcia dẽ

ia ß habit?. g ↄſcia ẽ babitꝰ. M at ñ ſit
videt᷑.qꝛ ↄſcia ĩ dãnatis ẽ pena.ſ̊ nullꝰ habitꝰẽ eis pena

2 à 5Hinin⸗ ꝑnitioſi hoc eſt ler peccati ſuꝑue
niens mẽbꝛis càrnis ꝑ eã ſe nobis imittit.et ſubdit᷑.Cõ

ſtinct

ineſt et a pꝛic .
differẽtijs. & no videt᷑ eſſe habitus naturalis ſß potiꝰacꝗ
ſitus. ¶ Itẽ nõ pt qnis habere ↄſciam alicuiꝰ rei.quam
pꝛius nõ habuit.ſicut pʒ de iudeis:qui an datõeʒ legis
nõ habebãt ↄſcĩiam de imũdis.̊ poſi datõem habebant
vel habere debuerũt: ↄſcia incipit eẽ de aligbo de gbo

eſt. qd ſit bonũ et quid ſit malũ
accipit᷑ ᷣm actũ ? m babitũ. Scðʒ actũ qñ aligs habz

bunc modũ nõ dicitur potentia pꝛimo et pꝛincipaliier.
Quod aũt obijcit᷑ ꝙ cõſcientia in damnatis eſt pena.

dicendũ ꝙ conſciẽtia accipit ibi ꝓ afflictõne conſequen
te. nõ ꝓ habitu vel ꝓ potentia.Cũ aũt dicit᷑. ꝗ Cõſciẽtia
dicitur eſſe mũda vel immũda.accipitur ꝓ potẽtia ꝗͥ di

citur aliqũ mũda adueniẽte gratia. aliqñ immuda ad⸗

ueniente culpa:et ſic patet ſolutio ad omia obiecta ꝑ di

em cõſcientie ſupꝛadictam.
(Membzumlecundum
D ſecũdũ qͥ querit᷑ vtrũ cõſciẽtia ſit habi⸗
tus natalis vel acgſit?:et videt ꝙ lit hit
acqſit?.qꝛ pſcia aliqñ ẽ mᷣa aliqñ imũda
6 be differetie cõtrarie ñ inſunt eia natu⸗
ra. ;̊ potins ab acqſitõne: qꝛ q naturalit ei ineſt ſemꝑ
icipio. cõſcientia aũt non ſemꝑ eſt ſub hmoꝛ

nõ fuit. H habitꝰ naturalis ſemꝑ eſt de bis de quibo eſt.
Syt pꝛius.¶ Contra iohᷣ.damal.dicit ↄſciam eſſe legeẽ
nri intellectꝰ. ꝓut legi mẽtis repugnat lex carnis: ſ lex

.

carnis eſt in bomiĩe ꝙcito homo incipit eſſe. ꝗcito enim

.

aĩa ↄiũ git᷑ carni.habet bomo legem carnis:vn qꝛ ex coõ

iũctione ad carnẽ habet hõ legẽ carnis.ideo eã bʒ qᷓcito

ineipit eſſe: cũ q̊ lex mentis inſit aime a ſua creatõe. ptzʒ

ꝙ multofoꝛtiꝰ debet bre hbõ legem mẽtis qcito incipit eẽ

get ↄſciaʒ. cũ hec dicat᷑ illa:ſᷣ qð ineſt homi a pꝛincipio

et eſt habitus. eſt habitꝰ naturalis. g ↄſcia eſt babitꝰna
turalis. ¶ IJtem Ko. ij. cũ gentes que legẽ nõ habẽt. na⸗
turaliter ea qᷓ legis ſunt faciũt.ipᷣi ſibi lunt lex. glo. etſi

gẽtiles nõ habẽt legẽ ſcriptã.hñt tũñ legẽ natur alez. qua

gſq; intelligit ⁊ cõſcius ẽ.qd ſit bonũ et ꝗd malũ:ſ̊ hmõi
lex naturalis babitꝰ ẽ enali Ke ↄſcia.qꝛ ea ↄſciꝰ
K

eſpõdendũ ſic ſcia

ſciam actualit alicnio ſcibilis. a actualit ↄpueꝛtit᷑ ſuꝑ il⸗

lud. Scom babitũ. qñ etſi babeat ſciam alicuiꝰ ſcibilis
nõ tñ cõuertit actualit ſuꝑ illud. Similit et ↄſciẽtia q ĩ
ſe ſciam includit. pt᷑ accipi ſᷣm actũ ⁊ Fm habitũ.Vñ cõ

ſciẽtia ẽ talis habitꝰ.a qͥ pt᷑ elici actꝰ ꝗq nõ pꝛius fuit eli⸗

citus:nihilomin? tñ habʒ ſemꝑ aliquẽ actũ pm habitũ
etſi nõ ſᷣm actũ.vt poſt videbit᷑. ꝓut accipit᷑ ſm babi⸗
tũ. bene cõcedimꝰ ꝙ eſt habitus naturalis. ſed ꝓut Fᷣm
actũ acquiſitus. lñ bene cõcedimꝰ.ꝙ hmõi differentie
mũdum et immũdũ ? ſic de alijs differẽtijs.nõ ſunt Diffe

rentie cõſcie ꝓut eſt habitꝰ naturalis.ſed dĩc ꝓut acce⸗

ptõem iurta babitũ naturalẽ. et boc ꝓut ſe tenet ex ꝑte

ratõnis:et iterũ oſcientia de ſe dicit duo.ſcʒ ſciam.et ſic

poteſt dicere babitũ naturalẽ vel poteſt dicere allociati
onem rone eius ꝙ dicit cũ · et ſic recipit erroꝛẽ et poteſt
dicere habitum acquiſitum.

embꝛum terciun.
BHSterciũ quo querit᷑.vtrũ ſit habitꝰ cogni
tiuꝰ vel motiuus.et videt᷑ ꝙ motiuus.ꝑ hᷣ
ꝙ dicit damaſ.ꝙ ↄſcia eſt ler nr̃i intellectꝰ

ſciẽtia ↄgratnlat᷑ legi dei ſcʒ mãdato.lex aũt peccati ſcʒ

immiſſio ꝑ legẽ q̃ eſi in mebꝛis.ſcʒ ꝑ coꝛꝑis ſurrectõem

et motũ et irrônalem ꝑtem aĩme.repugnat legi intelle⸗

ctus mei:ex qͥ apparet.ꝙ damal. dicit ↄſciam eſſe legem

mẽtis. ꝓut ei opponit᷑ lex carnis. ſ lex carnis motiua ẽ.
et ſemꝑ inclinat ad maluz. ꝑ oꝓpoſitũ ↄſcis que eſt lex

metis in bonũ:et ita cõſcia cu ſit habitꝰ.erit habitꝰ mẽ⸗
tis. Ad idem delectabile 2 penale attẽdunt᷑ penes vo⸗
luntate. Vñ delectabile dicit᷑ qꝗð eſt cõſonũ volũtati.pe⸗

nale qð non eſt cõſonum:ſ̊ delectabile ? penale attendũ

cognitiuã.·ſ̊ lex carni

tur circa cõſciaz. ñ ſuꝑ illud.ij. ad Coꝛin:.j. Glia nr̃a

bec eſt. teſtimoniũ ↄſciete nr̃e.glo. ſicut impijs ẽ magna
pena cõſciẽtia.ita pijs gaudium eſt: ergo cõſciẽtia eſt ex

pte voluntatis et cum ſit habitus:erit habitꝰ motiuus.
Kontra coͤſcicn tia ponit ſciẽtiam: pᷣ ſcietia determiat
habitũ cognitiuũ.& et ↄſciẽtia. boc idẽ arguitur ꝑ ſimile
qꝛ cum dicitur iſle bomo eſt cõſcius ſecretoꝝ huiꝰ boĩis.

ſenſus eſt. ꝙ ille nouit ſecreta illiꝰ. AUnde ↄſcius dicit ur

Apter aliquã ↄnem noticiã.et ita cõſeius ponit cognitio

nem. gHet oſcientia: & eſt habitus cognitiuus.4 Ytem. j.

Coꝛin.iiij. Aihil mihi cõſcius ſuʒ. nõ eſt ſenſus nõ mo⸗
neoꝛ ad peccatũ.ſᷣ potius nõ cognoſco me eſſe in pecca⸗

to. Vnde glo..ibidẽ.in nullo me remoꝛdet cõſciẽtia mea.
quare ↄſcia nõ erit habitꝰ motiuus ſᷣ potius cognitiuꝰ.
¶ Item coꝛrigere cõſiliari et hmõi ad cognitõʒ ptinent.
coꝛrigere em magri eſt. cõſiliari ſapiẽtis:bᷣ iſta ao cogni
tõeʒ ptinent. Inde ĩ glo.ſuꝑ pꝛimuʒ Eʒech. vbi loquit᷑
de cõſcientia dicit᷑ ꝙ putat ipam errata coꝛrigentem. et
ita ad cognitõem ꝑtinet.¶ Item Ecẽs. vij. ſcit cõſciẽtia
tua. q; et tu crebꝛo maledixiſti alijs. et ita cõſciẽtie ẽ ſci⸗
re.et ita vt pꝛius. ¶ Hoc ideʒ arguit᷑ ex hoc.quod dicit᷑
ĩ glo.qua iudice nemo abſoluit᷑ nocens: ex ̊ aparet. q;
iudicare ad cõſciam pꝑtinet.ſᷣ iudicare cognoſcentis eſt.
et ita vt pꝛius.¶ Rndendũ. Eſt babitꝰ pure cognitiuꝰ
ſicut babitus huiꝰ pꝛincipij:om̃e totum eſt maius ſua ꝑ
te:et eſt habitus pure motiuus.ſicut eſt habitꝰ virtutis
et eſt habitꝰ qui nõ ſolum eſt cognitiuꝰ.p̊ etiam inclina⸗
tiuus in motu:ſicut in ꝓſecutione boni aut ſuga mali:2
talis babitus eſt cõſciẽtia. AUñ nõ debemꝰ ponere cõſciẽ⸗

tiam ſub vno babitu tm̃ ſ̊ ſub duobo.m ꝙ dicit phs. ꝙ;
peccant qui ponunt ſub vno genere es que ſunt ſb diuer
ſis.ſicut ẽ ð conſcientia.qꝛ rone cognitõnis oꝛdinat᷑ ſub
habitu cognitiuo.ratione eius ꝙ oꝛdinat ad ꝓſecu tionẽ
boni et fugam mali. oꝛdinat᷑ ſub babitu motiuo: et ꝓut
eſt habitus naturalis nõ dicit᷑ mala cum eſt de malo. vł
bona cũ eſt de bono: tñ ꝓut dicimꝰ⸗ acceptõem quandã
ratõnis.recipit ug modo iſtas differentias. rectũ erro
neũ.⁊ alias bmõi.ſm ꝙ dictũ fuit ſuꝑiꝰ. ſᷣm ꝙy itellectꝰ

ſemꝑ eſt rectus.ratio auũt recta et nõ rects: ſic cõſciẽtia
ꝓut ẽ habitꝰ natalis.ſemꝑẽ recta:ꝓut vo dicit accepti
onẽ quãdã rõnis.pt᷑ dici qnz recta qnʒ nõ recta.¶ Adil
lud qð pꝛimo obijcit ꝙ lex carnis ſolũ ptinet ad motiuã
et nõ ad cognitinã. a lex metis qꝗ ei opponit: dicẽdũ ꝙ
nõ ẽ oĩno ſile.qꝛ lex mẽtis ſemꝑ dirigit ipam motiuaʒ ꝑ
is ſine pcedẽte cognitõe pt mouere
et aliq pᷣcedẽte cognitõe:quẽadmodũ em̃ fomes ẽ pena
le inflictũ ex pꝛimo pct᷑o.ſiłr ler carnis q ipᷣm dirigit: et
ideo ſeipᷣa ſine pᷣcedẽte cognitõe· pt dirigẽ ipaz motiuaz
in malũ. et ideo accidit.ꝙ ip̃am pcedit aliqn cognitio:h
eẽnalit exigit᷑ cognitõ ad h: vt lex mẽtis dirigat motiuã
AVñ pꝛio reſpicit ꝙ eſt intellectꝰ poſtmodũ mediante H
ꝙ eſt voluntatis:et ideo etiã appellatur lex mentis ab eo
ꝙ eſt memiſſe qᷓ ſunt facienda. AUd h qð obijcit . ꝙ lex
mentis opponit᷑ legi carnis: dicimꝰꝙ ſolũmõ opponitur
ei ex ꝑte qua ẽ motiua ĩ bonũõ.et nõ ex ꝑte q̃ ẽ cognitina.
AVñ ex illo nõ pt cõcludi.q nõ dicat rõem motini.ſ non
ſolũ ꝙ dicat roem cognitiui.et hoc bñ ↄced imꝰ. 4 Ad ſe
cũdũ dicĩꝰ. ꝙ cũ dz oſcia ẽ pena aut gaudiũ ꝙ; nõ dicit ꝑ
eẽntiã.ſ̊ ſolu ex oſequẽti. Vñ ipᷣa diſponit ad hH vl ad il⸗
lud.fFm ꝙ diuerſimode ẽ in diuerſis.quẽad modũ cogni
tio diſponit ad motũ. Vñ qñzʒ accidit.q; aliꝗs hñns oſciẽ
tiã de malo affligit.et hbñs cõſciam de bono delectat᷑ ⁊c

( Wembzꝛum quartum

D quartũ quo querit᷑.vtrũ cõſcĩa ſp ſit in
actu ſuo.qð videt᷑.qꝛ ignis materialis ſꝑ
eſt ĩ actu ſuo.ñ qdin ignis.ſꝑ bzʒ ali⸗
qus actũ: B cõſcia dicitur eẽ ignis. xxvuj.
Ezʒzech. ꝓducam ignem de medio tui: glo. oꝛa qᷓ edifica⸗
ſti male cõſeientie ignis aſſumet. Vñ pꝛĩo eʒech. in glo.
dicit᷑ ſindereſis ſcintilla ↄſcie.& ſicut ignis ita et conſci⸗
entia ſemꝑ erit ĩ actu ſuo.¶ Pꝛeterea. etſi põderoſũ nõ

pi

—

(Lueſti

ſemꝑ ferat᷑ cooꝛſum.nihilominꝰ ſemꝑ inclinat᷑ ad h vt
ceoꝛſuʒ ferat᷑.vñ ſꝑ eſt ſub actu ſue inclinatõis natuꝛa
lis.Sed inclinare libeꝝ arbitriũ ad fugiendũ malũ.⁊=
ꝓſequendũ bonũ.eſt actus ꝗ ineſt ↄſciẽtie a natuꝛa:nõ
dico mouere libeꝝ arbitriũ ad h̊ aut ad illud. qꝛ libeꝝ
arbitriũ ñ põt moueri ad h̊ aut ad illud ſine ꝓprio co⸗
ſenſu: ↄſciẽtia ̊ ſemꝑ erit ſub bmõi actu.⁊ ita ſꝑ eritĩ
ſuo actu. ¶ Cotra.ↄſciẽtia eſt ſciẽtia.ſcia aũt habitꝰẽ.
habitꝰ aũt ñ ſemꝑ ẽ in actu: ↄſcia ñ ſp ẽ ĩ actu. 4 Itẽ
oſcia ñ efficit actũ in ꝓꝑuulis. cuʒ aſcia ſit ĩ ꝑuuł.eo ꝙ
natuꝛalis ẽ.ñ ſꝑ eſt in ſuo actu. (Küencihg etſi nõ

appareat actꝰ aſcie in puulis. tñ in adultis ſp oppareti

ſuo actu:ſp.n.ſtimulat in adultis libeꝝ arbitriũ ad bo
nũ vel ad malũ.lʒ ipſum ñ ducat ad ↄſenſuz.̊ eni ñ eſt
actus eius.¶j Ad aliud vᷣo dõm ẽ/ lʒ ↄſcia ponat ſci⸗
entiã.ſcia habitũ:nihilominꝰ ↄſcia ſꝑẽ in aliqͥ actu.qa
qdaʒ habitꝰ põt ſꝑ eẽ in actu aliq̃.⁊ qdazʒ nõ ſeinꝑ ẽ.de
rimg aüut genere eſt oſciẽtia.

Oquintũ quo qnerit᷑.vtꝝ ↄſciẽtia ſit idẽ
qð lex natalis.Et videt᷑ ꝙ ñ.lex.n.natu
ralis ñ eſt deponibilis. ſ̊ ↄſcia ẽ deponi⸗
bilis. vñ hñti ↄſciaʒ erroneã dr.depone
Slex naturalis ñẽ ideʒ cũ ↄſcia.ꝗ¶ FPretea.
quoꝝ ſunt diuerſe drñtie.ipſa ſunt diuerſa:ſᷣ̊ hꝰ ⁊ illiꝰ
ſunt diuerſe drñtie.ñ eni lex recipit iſtas dꝛñtias mũ⸗
dũ ⁊ immũdũ.⁊ ita de alijs.ꝭ ⁊c.q Jtem Jo.dam.lex
dei intellectũ nrjm attrabit ad ſeipſaʒ ⁊ pingit nr̃aʒ cõ
ſcientiã.⁊ ita vt prius.¶ Cõtra. Roma.ij.cũ.n.gen⸗
tes ⁊c. Glo.etſi gentiles n hẽant legem ſcriptã.hñnt tñ
legẽ natur alẽ.q̃ quiſq; intelligit ⁊ ſibi ↄſcius ẽ.quid ſit
bonũ ⁊ ꝗd ſit malũ:lege ̊ natali ẽ vnuſqſq; ↄſciꝰ.ſ̊ cõ⸗
ſciẽtia ẽ illud quo ſibi vnuſqſqʒ ↄſciꝰ ẽ. ↄſcia eſt illud
qð lex naturalis. ¶ Rnſio.dicimꝰ ꝙ hec differũt. quẽ⸗
admodũ aliqð principiũ qð fac ſcire aliquã ↄcluſionẽ
⁊ ſcia illius pᷣncipij:lex.n.nat᷑alis ſcripta ẽ ĩ coꝛde. vñ
eſt etiã quoddã ſcibile.qð dirigit potẽtiã intellectiuaʒ
ad motũ.eꝓut hʒ in ſe ratõʒ cognitiui.ñ ſicut ĩ ſciẽtia
pᷣncipij includit᷑ iᷣm principiũ.ſic in ↄſcia lex natalis.
¶ Ad illð qð obijcit᷑.ꝙ ↄſcia ẽ q̃ aligs ſibi ↄſciꝰ ẽ.⁊ ſiłr
lege naturali dicimꝰ. ꝙ diuerſa habitudo notat᷑ ꝑ bũc
ablatinũ ⁊ ꝑ illũ: ꝑ hũc.n. ablatm̃ ↄſcia.notat᷑ hitudo
ſannalis: ꝑ hũc ablatm̃ lege nat᷑ ali.diſpoſitio mate⸗
rialis.

lembruz ſertuz
Bſextũ quo querit᷑.vtꝝ ↄſcia ſit ideʒ qð
ſyndereſis. Oꝛ ſic. videt᷑ Eʒech.j.ſuꝑ il⸗
lud.qᷓtuoꝛ ꝑtes habebãt. Glo.ſyndereſis
Oſt ſcintilla ↄſcie.⁊ poſtea ſubdit.hãc aũt

Aſciaz cũ impiꝰ in ꝓfundũ pctoꝝ venerit. pᷣcipitari vi⸗

demus:ex qͥ videt᷑. ꝙ oſcia ſit ideʒ qð ſyndereſis:h̊ idez
pʒ argumẽtis.que dicũt᷑ in eadeʒ glo. vult.n.dicẽ ꝙ q̃⸗
tuoꝛ ſunt vᷣtutes aĩe.ſ.rõnalis.iraſcibilis.⁊ ↄcupiſcibi
lis:q̃ꝛta que ſupᷣ has ⁊ extra has.⁊ dr ſyndereſis: ⁊ vt

pʒ ex eadeʒ glo.ↄſcia reducit᷑ ad aliquã iſtaꝝ viriũ: cũ
Sñ ſit alia vis ab his in Saer ſyndereſis.pʒ ꝙ ↄſcia
l

ad ſyndereſim reducit᷑.(¶ Cõtra.pᷣdicte drñtie ↄſcie ñ
ↄpetũt ſyndereſi. hec ñ ẽ illa.Et iteꝝ.ſyndereſis eſt ĩ
pte motiua.ↄſcia pᷣo plus ẽ in ↄgnitiua. lʒ inclinat ad
motũ ſiẽ dictũ ẽ. ¶ Rñdendũ.q ↄſcia bʒ duo ſe.vnũ
quod eſt ſicut ſupremũ.⁊ quo ad h̊ ↄiũgit᷑ ipſi ſyndere⸗
ſi.⁊ dicit habitũ naturalẽ:⁊ aliud qð eſt inferius.⁊ ſic
ↄiũgit᷑ magis rõni:⁊ ſic dicit ratõʒ acceptõis.q̃ notat
in h̊ ꝙ dr con.⁊ ſic recipit erroꝛẽ ⁊ ꝑturbatõeʒ. ⁊ hmõi
ſimilia:a ꝑte.n.inferioꝛi bñ põt accidere error. tamen
erret. h nõ eſt ꝑ ſe.plus.n.ſe tenet ex ꝑte ſyndereſis.
q potẽtia hitualis dicit᷑. ꝙᷓ rõne ſciĩe.que includit᷑ ĩ ĩa

rõne cuiꝰ eſt in ipſa rectitudo.vñ rõne eiꝰ dicit hitũ.

tum. innocẽti
tie ↄſiderandũ ẽ de ipſo ⁊ ↄditionibo eius duplr.ſ.qͥ ad
fieri.⁊ quo ad eſſe. Quo ad fieri ↄſiderandu eſt de ipᷣo
quadrupłr.Fſᷣm genera q̃tuoꝛ cauſarũ. Et pᷣmo quo ad
cauſaʒ efficientẽ. Sco quo ad foꝛmalem. Ceꝛcio qͥ ad

AVwlxxvin.

ſe tenet ex ꝑte.que potentia hĩtualis dr:ſᷣ rõne eius q;
dicit acceptõzʒ. ex ꝑte rõnis:ex ꝑte buiꝰrecipit pᷣdictas
Orñtias.⁊ ita pʒ ſolutio.Dicendũ.n.eſt.ꝙ cõſcia a ꝑte
ſuꝑioꝛi ſm reʒ reducit᷑ ad ſyndereſim.

ueſtio.lxxviij.de can

ſa efficiente coꝛpis adam.

Honiaz cictuʒ eſt
de ſuba ſpũali vnibili.cuiuſmõi ẽ aĩa
rõnalis. dicendũ eſt de ſuba coꝛpoꝛali
vnibili.cuiuſmodi eſt coꝛpꝰ hũanũ: de

5 quo ↄſideꝛandũ eſt qtũ ad duplicẽ ſta

.

eſcʒ ⁊ nat᷑e lapſe. tum ad ſtatu innocẽ

mateꝛialeʒ. Quarto quo ad finaleʒ. ¶ Quo ad efficiẽ⸗
tem tria querũt᷑.¶ Primo.ſi coꝛpꝰ hũanũ.ſ.ade. in ſta
tu innocẽtie fuit a deo.¶ Scdo.ſi potuit eẽ a creatura
ſpũali.ſ.ab angelo.¶ Tercio.ſi a creatura coꝛꝑali.cꝰ⸗
modi eſt natura aliq inferioꝛ creata.

lembruz primuz

Irca primũ ſic. Geñ.ij. Ioꝛmauit deus
hoĩeʒ de limo terre.quod intelligit᷑ qᷓtuʒ
1 ad coꝛpꝰ.¶ Hteʒ Yob. x. Man tue fece⸗
rüt me plaſmauerũt me. vt pz ex glo.
loquit᷑ ibi Job in ꝑſona hoĩs ſimplłꝛ.ſ.hoĩs pᷣmi.Glo.
fecerũt ſcʒ aĩazʒ:totũ in circuitu ſiue coꝛpꝰ.⁊ pꝰ maĩbo
dr factus ꝑmiſſo ↄſilio. Jaciamꝰ hoĩeʒ ad imagineʒ 2
ſiłitudinẽ nr̃aʒ.¶ Itez ſi coꝛꝑis alicuiꝰ cecebat deũ eẽ
cauſazʒ.maxie decebat eũ eẽ cauſaʒ coꝛpis pᷣmi homĩs.
cum in genere coꝛpoꝝ fuerit nobiliſſimũ:ſ̊ ↄſtat ꝙ ali⸗
quod coꝛpꝰ eſt ↄditũ a deo.ſ.coꝛpꝰ ſupremũ.q̊ ⁊c.¶ Itẽ
augꝰ. in li.lxxxiij.qxxxv.q:arguit om̃e coꝛpꝰeſſe a deo
ſic.Omne bonũ eſt a doo: om̃e ſpecioſuʒ ẽ bonũ. ᷓ om̃e
ſpecioſum ẽ a deo:̊ om̃e coꝛpꝰ vt coꝛpꝰ ſub aliq̃ ſpecie
otinet᷑.ꝗ̊ om̃e coꝛpꝰ eſt a deo. Ex h̊ põt argui vlteriꝰ. g
coꝛpꝰ ade eſt a deoo. ¶ Contra. ſicut in genẽ eẽndi extre
ma n ↄiũgunt᷑ niſi ꝑ mediũ.ita in geneꝛe opandi int pᷣ⸗
mã cauſaʒ ⁊ effectũ vltimũ.debet intercedẽ oꝑatio cau
ſe medie:ſ̊ primũ eſt cauſa pꝛima coꝛpꝰ hũanuʒ effectꝰ
vltimus. ꝗ̊ inter hec debet intercedere cauſa media in
oꝑando.ad h̊ ꝙ ſit effectus vltimꝰ.ſ.coꝛpꝰhũanuʒ. O:
coꝛpꝰ hũanũ ſit vltimus effectus ↄfirmat᷑ theologice.
Aam coꝛpꝰ humanũ eſt vltima creatuꝛa in oꝑibus ſex
dieꝝ. Silr ⁊ phi iſtum ponẽtes oꝛdinẽ.vt pᷣmo ſit deꝰ.
cinde angelłꝰ. inde coꝛpꝰceleſte.deinde elemẽta que
ſunt coꝛꝑa ſimplicia. deinde mineralia. deinde vegeta⸗
bilia. einde ſenſibilia.vltimo coꝛpꝰ hũanũ.⸗ Itẽ pri⸗
mũ eſt ſuba immobilis ⁊ immutabilis: coꝛpꝰ humanũ
ſuba mobilis ⁊ mutabilis. Inter hec aũt elt ſuba aliq̃
mobilis ⁊ immutabilis.vt coꝛpꝰ celeſte.quod eſt mobi
le quo ad ſitũ.immutabile quo ad foꝛmã. Eſt etiã alia
que immobilis eſt ̊ mutabilis.pt terra que ẽ immobi
lis qtũ ad ſitũ.⁊ mutabilis q;tũ ad foꝛmã.nulla auteʒ
creatura eſt immobilis ⁊ immutabilis ſ̊D ſolus deꝰ.qð
pʒ ꝑ DOꝛeg.naʒãʒenũ.oñdenteʒ ꝙ hec duo in creatura
eẽ ñ pnt.vñ dicit: ſapiẽtia dei ꝓprietates vniuſcuiuſq;
mutãs.ĩmobilẽ naturã ↄuertibilẽ fecit. mobilẽ vo in⸗
cõuertibilẽ ꝓuidẽtia quadam.hec ita diſpẽſans ne q8ᷣ
dine nate ẽ ſingłare vel ꝓpriũ.i.iĩmobilitas ⁊ incõmu⸗
tabilitas.in aliq̃ creatura ↄſpecta.deũ eſtimare faceꝛet
creaturã.oñdens hec extrema.ſ.celũ2 terrã. ꝑticipare
has ꝗprietates.vt celũ ſit mobile immutabile. terra
immobilis i̊ mutabilis. Sed ſicut eſt oꝛdo in eẽndo.⁊
ita cbet eẽ in oꝑando ſiue in creando. alit᷑ deſtrueret
bonũ oꝛdis ĩ vniuerſo.Et ſi ſic:erit vltra ſuba.ſ.coꝛpꝰ

bumanũ a medijs vel a medio.4l SIteʒ cauſa primaria
creando inſluit ſuꝑ ſuũ eauſatũ: ſ ſua fluẽtia ẽ ex infi⸗
nita potentia. quod ẽ immediate cauſatũ ex influen⸗
tia diuine potẽtie.maxĩe debet eẽ potẽtie:q̊ cũ coꝛpꝰ pᷣ⸗
mi hoĩs maxie fuerit infirmitatis. nõ videt᷑ fuiſſe effe⸗
ctus pᷣme potẽtie. Si dicat᷑ ꝙ ex actu ipius ade ſecu
ta eſi hec infirmitas. Contra.plus erat cauſa prĩa po
tens influere qᷓ; aliquod aliud infirmare vel deſtrueꝛe:
nõ ꝗ videt᷑ ex aliq̃ infirmitate hmõi incurriſſe ſi ełt ef⸗
fectus immediatꝰ pᷣme potẽtie. Si adhuc diceret᷑.ꝙ
lʒ ↄditũ fuiſſet coꝛpꝰ pᷣmi hoĩs a ſumma potẽtia.nõ ex
H̊ ſequeret᷑ ꝙ eẽt impotẽs ſiue infirmũ.Cõtra.bonita⸗
ti artificis atteſtat᷑ bonitas artificiati. eodẽ mõ videt᷑.
ꝙ potẽtie artificis atteſtet᷑ potentia artificiati.¶¶ Itez
coꝛpꝰ humanũ ĩ genere reꝝ eſt vltime ↄpoſitiõis.quia
maxime ẽ ↄpoſitũ.vnde inter creatuꝛas maxie diſtat a
ſummo ſimplici:ꝗꝓpt᷑ quod videt᷑.ꝙ ſi q̃ nõ tantũ diſtãt
creant᷑ a cauſis medijs ⁊c.¶ Itẽ dyoni.optimi ẽ optia
facere. cũ coꝛpꝰ pꝛimi hoĩs inqꝗ tuʒ coꝛpꝰeſt ſiue deteꝛ
minatũ oĩno in eẽ coꝛꝑali.nõ fuit de numero optimoꝝ
nec fuit ꝓductũ in eẽ ab optimo.⸗ Iteʒ vt habet᷑ ĩ cõ⸗
mento ſupᷣ libꝝ de cauſis.aĩa facta ẽ cauſa coꝛpoꝛuʒ ⁊
facta ẽ cauſata ab intellectiua q̃ eſt añ ipſam. ſ̊ magis
ecet diuinã ꝓuidentiã creare aĩas ꝑ ſe qꝙᷓ; coꝛpa cuiuſ⸗
q; ſint ↄditõnis. igit᷑ ſi nõ ꝑ ſe creat aĩas. ſ create ſũt
ab intelligẽtijs.vt habet᷑ in ᷣbo ꝓpoſito. multofoꝛtius
7 coꝛpus cuiuſcũq; ſit ↄditõis.debʒ ab intelligẽtijs cre
ari.¶ Iteʒ coꝛpꝰ pᷣmi hoĩs ꝓductũ fuit ad eſſe vltimũ
ſcʒ beatitudinis mediate creatura. ſiłr a rõne foꝛtiori
videt᷑.ꝙ ꝑductũ fuit ad eſſe primũ aliq̃ creatura medi⸗
ante.cũ eſſe vltimũ ſit nobiliꝰ q; primũ.¶ Iteʒ prima

reꝝ conditio lex erat oꝛiginalis nature ſuccedẽtis.vñ

Haſi.in exameron.v.in fi.NQatuꝛe rõ ex prioꝛi dei mã
dato ſoꝛtita pricipiũ.ꝑ omne tranſit euũ.donec ad cõ⸗
munẽ term ini finẽq; ꝑueniat. Si ̊ coꝛpꝰ hũanũ in ꝓ⸗
ceſſu nature oꝛiginalis ab alio coꝛꝑe eiuſdẽ generis ꝓ
ducit᷑ in eẽ mediãte vᷣtute ſuꝑioꝛi(homo.n.generat ho
minẽ ⁊ ſol)videt᷑ ꝙ ſimpłr debuit in eẽ ꝓduci. Ad h̊
põt dici.ꝙ coꝛpꝰ pmi hoĩs fuit ↄditũ a deo. vt ex textu
geñ.pʒ.nõ ab angelo vel alia creatura.vñ augꝰ.ſuper
geñ.ad lit. Joꝛmare vel edificare coſtã vt mulier eſſet.
vſq;adeo nõ potuit niſi deus.vt nec illuo quidẽ caꝛnis
ſupplementũ in coꝛpꝑe viri.quod ĩ illiꝰ coſte ſucceſſit lo
cũ.ab angelo eſſe crediderim. ſicut nec ipᷣm homĩeʒ de
puluere terre. Rõ aũt quare decebat diuinã ꝓuidẽtiã
vt homno etiã ſᷣm coꝛpꝰ eẽt a deo.eſt quedaʒ ex duabus
oplexa. prima eſt ſumpta a cauſa exemplari.ſecũda a
cauſa finali. Prima eſt hec. DHomo ſᷣm coꝛpꝰ ẽ imago
dei:qꝛ ſicut deus ẽ principiũ ſimpłr oĩm.ſic hõ ſᷣm cor
pus.coꝛpoꝝ oĩm ſui generis fuit principiũ.vñ.ij.ſen.
diſ. xvij. IJmago dei in hoĩe aꝓpaꝛuit:qꝛ ſicut deꝰ omĩbo
reb extitit principiũ creatiõis.ita homo omibo hoĩbo
principiũ generatiõis: ꝓximitas.n.imaginis ad illud
cuiꝰ eſt imago omẽʒ rẽnuit mediatõʒ in creando ſicue
in mutãdo. Alia eſt hec: cũ deꝰ ſit alpha⁊ o pricipiũ ⁊
finis.apoc.j.voluit.vt hõ q;tũ ad vtrãq; ſui ꝑtẽ.a nlło
alio ſoꝛtiret᷑ eẽ.vt ſe totũ ſciret deo eẽ obnoxiu.quẽ etiã
qtũ ad coꝛpꝰtantũ nobilitauit:vt illi ſoli ſeruiꝛet.vt eũ
aſſequeret᷑ q̃i finẽ. Qec eſt ↄtra H.ꝙ oẽs hoĩes ſunt deo
obnoxij: qꝛ omẽs in pᷣmo hoĩe quodãmodo ↄditi ſunt.
12õ.n.ↄditus fuit pᷣmus hõ etiã q;tũ ad coꝛpꝰ ſoluʒ vt
res quedã ſingłaris.ſ̊ potius vt generale principium
oĩm coꝛpoꝝ generis hũani.] Pretea ſucceſſiones pᷣ⸗
mi hoĩs nõ ſunt ea rõne imago dei qᷓtũ ad coꝛpꝰ.q̃ ipe.
Vnde tota rõ qua ↄuenit primũ hoĩeʒ a dro foꝛmari.
nõ ↄuenit eis.¶ Ad pꝛima duo obiecta dõᷣm.qꝙ lʒ oꝛdo
creandi ↄueniat ꝑtibo vninerſi. ſicut eẽndi:nõ tñ atten
dendus ẽ oꝛdo iſte in ꝓductione principioꝝ oꝛiginaliũ
ineſſe.quoꝝ vnũ erat pᷣmꝰ hõ ᷣm coꝛpꝰ:ſ̊ potiꝰ ĩ ꝓdu⸗
ctione principiatoꝝ ſiue creatoꝝ ab eiſdeʒ.immo oue⸗

niebat vt a cauſa primaria ⁊ ſumma immedliate. ꝓdu⸗
cent᷑ in eẽ ſecũdarie ⁊ inferioꝛes.⁊ ab vtriſq; effectꝰ vl⸗
timi.ſ.qui ñ ſunt de nũero creatuꝛaꝝ.Theologi vᷣo po

nũt ipᷣm vltimũ ↄditõne.vnde Hugo.Cõſtat creationẽ

bois reꝝ oĩm viſibiliũ ↄditõeʒ poſterioꝛẽ quidẽ tẽꝑe.ſᷣ
cauſa prioꝛẽ fuiſſe.qꝛ qui factus ẽ poſt oĩa ꝗpter euʒ fa
cta ſunt omĩa. Phi aũt a natura eo mõ quo ↄpoſitũ ẽ

poſterius ſimplici natura.⁊ magis ↄpoſitũ minꝰ ↄpo
ſito:oĩm.n.coꝛpoꝝ coꝛpꝰ hoĩs eſt ↄpoſitõnis maxime.
cuiꝰ rõ infra patebit.l Ad terciũ dõm.ꝙ influẽtia p⸗
ma a qua creature exeũt in eẽ.nõ eſt naturalis vel ne⸗
ceſſitatis.ſᷣ eſt electiua:pter quod ſᷣm libertatẽ electi⸗
onis influẽtis.ſunt quedã potẽtioꝛa.quedã minꝰ potẽ⸗

tia. vnde nõ ſequit᷑.ſi maxia eſt potẽtia cauſe influẽtis
ꝙ gpter h̊ marie ſit potẽtie ipſe effectus. Pꝛima auteʒ

cauſa dicit᷑ maxĩe influẽtie a phᷣo.qꝛ ꝙ alie cauſe influ
unt ſuꝑ cauſata.h̊ hñt a cauſa prima: vñ ꝗa alie cauſe
hñt poteſtatẽ influẽdi ab ipſa ⁊c.hoc in om actiõe ipᷣa
eſt intime agẽs.iõ dicit᷑ maxie influẽtie.¶ Ad illõ qð
inducit᷑.ꝓ bonitas artificis atteſtat᷑ bonitati artiſicia
ti ⁊c.dðm ꝙ ñ eſt ſimile:eẽ.n.boni determĩatũ ẽ in ſui
coĩcatõne ſiue diffuſione.vñ qñ aliqð eſt ſui diffuſiuuʒ
ſiue coĩcatiuuzʒ. ſicut accidit in rei creatõe.hᷣ eſt.qꝛ bo⸗
nũ eſt:⁊ qtũ ad h̊ ſe eſſe bonũ oñdit.vñ etſi aligs ꝑ po⸗
tentiã aliqd alij coĩcat.vel ꝑ ſciaʒ ꝑ ſe loquẽdo.h vt bo⸗
nus facit.nõ vt potẽs vel ſciẽs: qꝛ & in creatione rei eſt
diffuſio quedã a cauſa in cauſatũ.⁊ coĩcatio boĩtatis
cauſe atteſtat᷑ bonitati cauſati.nõ aũt potẽtia potẽtie.
vel ſapia ſapie.vnde bñ ſequit᷑.cauſa ẽ bona. effectus
ꝓſe loquẽdo:nõ aũt ſequit᷑.cauſa ẽ potẽs vel ſapiens.&
effectus.¶ Ad aliud oõm.qꝙ ẽ diſtantia multiplex cau
ſatoꝝ a prima cauſa.ſic apropinq̃tio ſiue approxima⸗
tio.eſt.n.aꝑpropinquatio ꝑ ↄſoꝛmitatẽ.⁊ q;tuʒ ad eſſe ⁊
qtũ ad nobilitatẽ ſiue dignitatem.Silr eſt duplex di⸗
ſtantia ꝑ diffoꝛmitatẽ duplicẽ.Creatuꝛe ſpũales ſcʒ an

gelus ⁊ aia. vtroq; mõ maioꝛis ſunt approximationis

creaturis coꝛꝑalibo.⁊ minoꝛis diſtantie.Sʒ inter res
coꝛꝑales ſecũdo mõ appropingꝗtatis.fuit coꝛpꝰ pᷣmi ho⸗

minis maxie ꝓpingꝗtatis.⁊ mioꝛis diſtãtie.qꝛ maxime

dignitatis ⁊ nobilitatis.vtpote int oĩa coꝛꝑa maxime
imago dei.ſiue ſᷣm illud.⁊ ꝙ mediante ſui ꝑfectõne.eſt
deo vniendũ vnione gloꝛie.⁊ ſic błificandũ: lʒ ̊ maxie
Diſtet a deo rõne ſue ↄpoſitõis.mĩme tñ diſtat ⁊ maxie
eſt appropinq̃tiõis rõne ſue dignitatis vel nobilitatis.
4 Ad aliud dðm.ꝙ coꝛpꝰ primi hoĩs erat optie factũ
⁊2 de optimis: imo potiꝰoptimũ in genẽ coꝛpoꝝ.tuz ra
tione finis.vtpote ſpũali miſterio deo ſeruituꝝ ⁊ cõſe

quent᷑ beatificandũ.tuʒ qꝛ principiũ oĩm ſui generis:

Eʒ &̊ ñ ſit de optimis ſimplꝛ.eſt tñ de optimis ĩ genẽ coꝛ
poꝝ.Pretea.etlſi ñ fueꝛit optimũ ꝑ ſe.fuit tñ optimuʒ
in vniuerſo.q̃i quodãmodo ncciuzʒ ad ꝑfectõʒ vniueꝛſi.
4lAd aliud dom.ꝙ illud vᷣbũ aĩa creata ẽ ab intelligẽ⸗

tia.ſimplr loquẽdo falſuʒ ẽ ⁊ hereſim ſonat.tñ aliqͥ mõ

intellectũ hʒ veritatẽ.ſᷣm ꝙ creare dr qñq; coĩter.ꝓut
dẽ ꝓductio in eẽ cuiuſcũq; ſube.ſiue accñtis.ſᷣm ꝙ diẽ
ps. Emitte ſpiritũ tnũ ⁊ creabũt᷑.ſ.qtũ ad innonatõʒ
in bonis oꝑibo:ſic põt dici.ꝙ aĩe cꝛeant᷑ ab angelis.q;
multe innouatões fiũt ĩ aiad mediantibo angelis.a ꝗ⸗
bus aĩe frequẽt recipiũt illuiatões:ſᷣ ꝓut creare dicit᷑
ꝗprie ꝓductio rei de ñ ente in ens.ſic eſt falſuʒ. Aliter

etiaʒ põt intelligi ⁊ hʒ verũ intellectũ ſᷣm ponentes in⸗

telligetias eẽ motoꝛes oꝛbiũ celeſtiũ: qꝛ cũ motu oꝛbiũ
fiũt coꝛꝑa oꝛganiʒata.⁊ ſic diſponũt᷑ ⁊ adaptãt᷑ ad aĩa
rũ ſuſceptiõeʒ.cũ hmõi motus fiat ab intelligẽtijs Fm
hãc opinionẽ aliqͥ modo loquẽdo.ſ̊ valde ꝑ accñs pᷣt di
ci aĩas creatas eẽ ab itelligẽtijs. Licz aũt ſic ſoleat ex⸗
poni verbũ pᷣdictũ.ſaniꝰtñ eſt illud vt ſimpłr falſuʒ ne
gare.qᷓᷓ ſic exponendo acedere.¶ Ad h̊ quod obicit᷑. ;
coꝛpꝰ pᷣmi hoĩs ꝓductũ fuit ad eẽ vltimũ mediate crea
tura ⁊c.dðᷣm.ꝙ ẽ eẽ pᷣmũ.ſ.nature.ſecũdũ ſcilʒ gratie.

lone

ie.

s

— — e

¶ Lueſtio

terciũ.ſ.gloꝛie.quoꝝ nulliꝰ oꝑatoꝛ ẽ creatura.coopani
tñ põt ad vnũqͥdqʒ.dic.n.aug. ſuꝑ geñ.ix.ad lit. ſolus
vmuſcuiuſq; creatoꝛ eſt deꝰ.nõ ꝙ; nulla ſit angeloꝝ co⸗
oꝑatio vt quid creet᷑.ſᷣ̊ nõ ideo ſunt creatoꝛes.loqt᷑ eni
aug. d foꝛmatõne mulieris ex coſia viri: quã ipᷣe dicit
quandã creatõʒ. foꝛte rõne multiplicatõis. q de tatilla
materia fiebat coꝛpus tantum:q qdem foꝛmatio fuit a
co.tñ vt ipſe dic.aliqð fuit ibi miſteꝛiũ angeloꝝ. Eo⸗
xʒ mõ ceꝰ ẽ ꝑ ſe oꝑatoꝛ ⁊ datoꝛ gloꝛie ⁊ gre. aliqͥ tamẽ
mõ angeli oꝑant᷑.ſilluiando ⁊ exeitãdoſiue diſponen
d. ¶ Ad vltimũ doᷣm.ꝙ prima reꝝ ↄditio ẽ lex oꝛigina
lis nature ſuccedẽtis in h. ꝙ virtꝰ a ꝓprietates collate
rebus tũc ↄditis pſenerãt:⁊ h̊ principalr qᷓtũ ad tria.
ſcʒ qtũ ad collatõʒ vᷣtutis ꝓpꝛietatũ.que reqrũt᷑ ad ꝑ

fectõʒ eẽ indiuidui in ſe: ꝙtũ ad ptãteʒ oꝑadi tẽpibꝰ

ogruis ad ſui ſilis multiplicatõʒ:⁊ qᷓũ ad inceſſatõeʒ
opatõnis hꝰ. quouſq; ſit ſtatꝰ multiplicatõis ſiue crea
tõnis reꝝ a diuina ꝓuidẽtia determiatꝰ LCuʒ. n. dixit
geñ. j. germiet terra herbã virẽtẽ. vᷣtute b ðᷣbi. accepit
terra virtutẽ fructificãdi in ſe ⁊ renouãdi fructũ ſin cõ
uã tꝑis renouatõʒ: 2 bocipſuʒ iceſſant faciẽdi.qͥuſq;
ſtatus multiplicatõis reꝝ venerit. De pᷣmo Maſiliꝰ in

exame. v. Geꝛminet terra. Reſpice qm ex paꝛua voce ?
pᷣceptõe breuiſſima tellus arida ſteriliſq; repẽte partu
riẽs.⁊ ad effectũ fructificatõis impulſa.velut qͥda ʒ lu⸗

ctuoſo amictu depoſito.ſumptiſq; letioꝛibo indumẽtis.
⁊ cultu ꝓprij xecoꝛis exultãs.oĩq que iuſſu celeſti cõce⸗
ꝑat eſfundebat.De ſecũdo idẽ in fi.v.li.germiet terra.
Parua iſia pceptio cogit terrã vires ꝓprias quantas
hʒ.ſingulis annoꝝ curꝛiculis. ad infoꝛmanduʒ genus

berba ꝝ.ſeminũ.lignorũq; ꝓducẽ. Et ĩ principio gnti.

Vorx que tüc emilſa eſt. ⁊ prima illa pceptio velui lex
quedã nature fuit.⁊ inheſit terre creadi fructificãdiq;
ſibi pᷣbens impoſteꝝ facultatẽ. De tercio idẽ Hali.in
principio nom.Aduerte ̊ᷓ verbũ dei curꝛẽs ꝑ oẽʒz cre⸗
aturã.quod olim cepit ſ̊ vſq; nũc oꝑat᷑? ꝗꝓperat ad fi⸗
nẽ. donec ↄſummatõʒ mũdus accipiat: ſicut.n. pila cũ
ab aliqͥ fuerit impulſa. cũ ſpacia diuerſa receꝑit. ipſa
ſui volubili lociq; ꝓcliunitate velociꝰincitata pꝓpfert᷑. nec
prius ſtare poterit ꝙᷓ ad plana deſcẽdat: .ita natura re⸗
rũ dei pceptõne ↄmota.naſcẽtiũ moꝛiẽtiũqʒ paſſim na⸗
tura penetrãs.vniuſcuiuſqʒ generis ſobolẽ ꝑ ſui ſimi⸗
litudinẽ cuſtodit equalit. donec ad ſtatutũ terminũ va
leat ꝑuemire:equũ.n.facit equo ſuccedere.⁊ leonẽ leo⸗
ni. ⁊ aquilà aquile. 2 ſingulas aĩantes ſequentiũ ſuc 2
ceſſione ſeꝛuata vſq; ad finẽ oĩm exitũq; ꝑducit. Qullũ
eni tempꝰ valebit ꝓprietates aĩantiũ ↄmutare. ſᷣ taqᷓ;
nuꝑ ↄſtituta natura. ita recẽs fert᷑ cũ tpe. vñ dr ler na

ture ſeruari quo ad h. ꝙ ꝓducet᷑ coꝛpꝰex coꝛꝑe.ſic mõ

fit ꝑ deciſionẽ ſube.ſ̊ modis pᷣtactis:tunc.n. opoꝛteret
generatoʒ eẽ. vel circularẽ.vel infinitã a ꝑte ante

lembx ſecudu
Dſecũdũ quo querit᷑ſi coꝛpꝰ primi ho⸗
minis potuit foꝛmari a creatura ſpuali
ſcʒ abagelo.¶¶ Et pmo ſi a bono angelo.
Scdo. ſi a malo.ſ.a dy abolo vł demõe

Articulus pruuus

imo articulo querit᷑. ſi bonꝰ angelus po⸗

1 tuit foꝛmare vel condere coꝛpꝰ pᷣmi homis.

H. ñ videt᷑ ſic.ſicut oñdit augꝰ.ix.ſuꝑ geñ.
ad lit. Angeli ñ poterãt foꝛmare mulierẽ ex coſta viri.
ſu in maioꝛi diſtatia ⁊ mioꝛi diſpoſitõe ẽ puluis ſiue lu

tũ ad coꝛpꝰ hũanũ.qᷓ; os ⁊ caro hũana.a difficilioꝛ teaſ

mutatio.cũ in hñtibo ſymbolũ ſit facilioꝛ tꝛãſmutatio.
S ſi angeli impotẽtes erãt faceꝛe coꝛpꝰ hũanũ ſiue mu⸗
liebre er carne ⁊ eẽ hbũano.multofoꝛtius erãt unpoten⸗
tes coꝛpꝰ hũanũ foꝛmare ex puluere luto.¶ Itez ñ ẽ

diminuta virtus ſiue ptãs angeli poſt tempꝰ ↄditõis

ve infra patebit.
ris. refoꝛmare coꝛ

lexviün.

pᷣmi hois: g ſi nũc nõ põt angelꝰeducere coꝛpꝰ hũanũ ĩ

eſſe. ex ſemialibo rõnibo exñtibo ĩ elemẽtis.nec tũc po⸗

terat. O nũc pot. oñdit᷑ ſic.QAullius rei ſuba ꝓprie ⁊
ſe educẽde in eſſe ꝑ natura. pot educi ĩ eẽ miſterio an

gelico:coꝛpꝰ hũanũ eſt tale. ⁊c. Pꝛobatio pᷣme vt diẽ

aug.ſupꝑ geñ.ix. Inſunt rebꝰ coꝛpoꝛeis rõnes. ꝗbo cuʒ
Data fuit opoꝛtunitas tꝑalis. ꝓrumpũt ĩ ſpẽs debitas

ſuis modis ⁊ finibo.ꝓrumpũut inqua ꝑ ſe oꝑatõne na⸗

ture:quãtacũq;.n.ſolicitudine oꝑaret᷑ angelꝰ ciꝛca ho⸗

rũ ꝓductõʒ in eſſe. nũq in eſſe ꝓducerent᷑ niſi natura

opante:bñ tñ opatõne nature in eẽ ꝓducerẽt᷑ angelo ñ
cooꝑante: ſicut qntacũq; ſolicitudine oparet᷑ agricola

circa ꝓductõz ſegetũ vel arboꝝ.nũqᷓ; ꝓduceꝛent᷑ in eẽ.

niſi oparet᷑ natura. Eñ angelꝰ coopans nature ĩ natu
raliũ ꝓductõne.ſolũmodo expedit ⁊ accelerat oꝑatõʒ

nature:nec eſt educẽs reʒ naturalẽ in actũ vel i eẽ. nec

potẽs educere.ſicut nec agricola ſegetes vel aꝛboꝛes.ſᷣ

natura potius.q ꝓpria ðᷣtute ſufficit ad hoꝝ ꝓductõeʒ

in eẽ tꝑe ↄgruo. IYeʒz ſi angel? potuit foꝛmare vel cõ
tere coꝛpꝰ hũanũ.tũc fuit poſſibile ⁊ ponibile.ponat᷑ ꝗ̊
inde ſic. Angelꝰ eduxit in eẽ coꝛpꝰ ade. angelus fuit
ↄditoꝛ alicuiꝰ ſube.Cõtra.Dam̃.quicũq; dicut ãgelos

ↄditoꝛes.hi oẽs ſunt os pr̃is ſui dyaboli. Si dicat᷑. ꝙ

ibi ſumit᷑ ↄditoꝛ ꝓ cꝛeatoꝛe. nec hͥ impedit ꝓceſſuʒ ro⸗
nis:cũ foꝛmatio S hoĩs ex puluere fuit creatõ q̃dã

Contra.eiuſdeʒ ẽ potẽtie ⁊ amplio
a moꝛtuoꝝ ex puluẽ. ⁊ foꝛmare ex
puluere:vtrobiq;.n.videt᷑ eẽ potẽtia paſſiua vel obedi
entia materialis tm. primũ aut fiet miſterio angeloꝛuʒ

ſicut dicit᷑.̊ᷓ videt᷑ ꝙ ⁊ ſecũdũ fieꝛi poſſit:⁊ ita videt᷑ ꝙ
coꝛpꝰ pᷣmi hoĩs potuit foꝛmari de luto vel pulueribus

miſierio angeloꝝ. Pretea.ſuꝑ gen.ix.aug.i .õnlła
eſt in angelis potẽtia vt aliquid creet᷑. Ex h̊ aꝛguit᷑ ſic.
Cuicũq; ↄuenit potẽtia.põt ↄuenire actꝰ illiꝰpotẽtie:ſᷣ

potẽtia creandi oueit angelis. vt pʒ ex auẽte pᷣdicta. &

7 actus ↄuenire potuit.⁊ ita nihil impedit.ꝗqn corpus
ade potuit equci in eſſe ab angelo.etiãſi illa eductõ eẽt
creatio. 4 Itez vt babet᷑ ab aug.ſuꝑ gen.vij. coꝛpꝰ ade
fuit in temꝑid ſex dieꝝ ſemĩalit.ſ.in qtuoꝛ elementis.
Si g angeli nouerũt poꝛtõnes elemẽtoꝝ.q reqrebant᷑
ad ↄditõʒ coꝛꝑis huani.⁊ ↄſtat q; miſterio eoꝝ poterãt
coaptari ⁊ ↄpegi vel ↄpingi in tali ꝓpoꝛtõne.relinquit᷑
ꝙ poterũt coꝛpꝰ primi boĩs foꝛmare.¶ Rnſio. ↄcedẽ⸗
do ꝙ angeli ñ poterãt ꝑ eoꝝ miſteria educẽ coꝛpꝰ hũa⸗
nũ.nec ad ̊ erat potẽtia eoꝝ oꝛdinata. vt pʒ ĩ. q. de mi
raculo. ⁊2 B dicit aug.ſuꝑ gen.ix. foꝛmare vel editicare
coſtã vt mulier eẽt.vſq;adeo nõ potuit niſi deꝰ.a qͥ vni⸗
uerſo nat᷑ᷣa ſubſiſtit:vt nec illud quidẽ ſi upplementũ car
nis in coꝛpe viꝛi quod in illiꝰ coſie ſucceſſit locũ.ab an
gelis factu eẽ crediderim. ſicut nec ipᷣm homieʒ de terꝛe
puluere.. Ad primũ dom. ꝙ nõ eſt ſile de ſoꝛmatõe
⁊ reſoꝛmatõe.nã ĩ pulueribo ex ꝗbo erit refoꝛmatõ.eꝛit
quedã aptitudo ſiue appetitꝰ ad G.ꝙ ſimul vniãt ĩ coꝛ⸗
poꝛe. ⁊ vlteriꝰ ad vnionẽ cũ aĩa. cui atteſtat᷑ oꝛdinatio
coꝛpis ad nccitatẽ ñ moꝛiẽdi: qᷓ qdẽ aptitudo nõ erat ĩ
pulueribn vel in luto.ex quibo foꝛmabat᷑ coꝛpꝰ pᷣmi bo
minis. Pretea.etſi miſterio angeloꝝ ſic dĩ( qð tñ ego
nõ aſſero)fiat reꝑatio coꝛpoꝝ qꝗ reſuꝛgent.nõ tñ eredo
ꝙ illa repatio inꝙᷓtuʒ erit ab angelis. ſit vltime cõple⸗
tionis ſiue ꝑfectõnis. ſᷣ qdã ↄpunctio ſiue coadunatio
Ptiũ in toto.vltima ↄpletõne a ſuo ↄditoꝛe refoꝛmãdo
h̊ habet᷑ pleniꝰ infra cũ aget᷑ de reſurrectõne. 4 d
aliud dõm.ꝙ angeli creare nõ pñt. pñt tñ iuſſu di in⸗
qᷓtũ voluntati eius obediũt.de rebo ſubiectis tãqᷓ ma⸗
teriã miſtrare vt aliqd creet᷑.vñ aug.ſuꝑ geñ.ix. Cum
xus vniuer ſaʒ creaturã ſuã biꝑtità quodamõ.oꝑe ꝓ⸗
uidentie ? in naturalibo 2 in volũtarijs motibo aami⸗
niſiret creare naturã. tã nullꝰ angelꝰ põt ꝙᷓ nec ſeipᷣm:
voluntas vo angelica obedient᷑ deo ſubdita.eiuſq; ex⸗
ecuta iuſſionẽ naturalibo motibo de rebꝰ ſubiectis tãqᷓ

materiã miſtrare. vt m illas principales in vᷣbo dei ñ
creatas. vel m illas in primis ſex dieꝝ oꝑibo cauſalr

creatas ratönes aligꝗd in temꝑe creet᷑ moꝛe agricoladi
vel medẽdi põt.Et eſt exemplũ aug.de medico.ꝗ egro
adhibet alimentum. ⁊ vulnerato medicamẽtũ. n h̊ fa⸗
cit de rebo quas creauit. &ᷣ q̃s creatas inueit: de bmõi
aũt que adbibʒ.nec vires creat nec carnẽ.̊ natuꝛa po

tius ̊ agit.oꝑatõne medici adiuta.4l Ad vltimuz di⸗

cendũ.qꝙ etſi angeli ſciãt ꝓoꝛtões elemẽtoꝝ que requi
runt᷑ ad foꝛmatoʒ coꝛꝑis hũani.⁊ elemẽtaria materi⸗
alia coꝛpis hũani debita foꝛmatõe mẽbroꝝ ↄpingeꝛe.
tñ coꝛpꝰ bumanũ foꝛmare ñ pñt:illã.n.aꝛmoniã ⁊ diſ/
poſitõʒ.qua aptũ eſt ad ſuſceptõeʒ aĩe rõnatł.⁊ ita tãq
ꝓpria ⁊ debita ꝑfectõne ꝑfici impmere ſiue inſerere n
pnt.qð nccio regrit᷑ ad coꝛpꝰ hbũanũ.ſic.j.meliꝰ pate⸗

icunlus ſecũdus

Sſecũdũ quo querit᷑ vtꝝ coꝛpꝰ primi boĩs
poterat educi in eſſe miſierio mali angeli.
H̊ eſt. vtꝝ malus angelꝰ poterat educẽè illð
n eẽ. : nõ.pʒ ex rõniba quibo oñſum ẽ ſupᷣ. ꝙ nec an
gelus bonꝰ h̊ potuit. ¶ Cõtra. angelꝰ malꝰ tꝑe aditi⸗
onis primi hoĩs.ñ fuit minoꝛis potẽtie qᷓ; nũc: h̊ oſtat
ꝙ tam boni angeli qᷓ; mali aſſumut coꝛꝑa bũana ĩ ꝗbo
apparẽt.que foꝛmãt ex ipᷣis elemẽtis.gᷓ videt᷑ ꝙ tũc ſilr
potuerũt: ⁊ ex ̊ videt᷑.ꝙ mali angeli poterãt foꝛmare
coꝛpꝰprimi boĩs.¶ Iteʒ aug.in li.lxxxiij.q.xlv.q.dic.
126 ;D opoꝛtet mirari.qꝛ oĩa q viſibilit fiũt. etia ꝑ infe
rioꝛes ptãtes aeris h'.ñ abſurde fieri poſſe credũt᷑: ex
H; videt᷑ ꝙ ñ ſolũ mõ coꝛꝑa hũana ſ̊ (t᷑⁊ alia q viſibilit
fiũt.etiã ꝑ inferioꝛes ptaãtes aeris ⁊ demones ſieꝛi pñt
4l Si diceret᷑.ꝙ aug.logt᷑ de oꝑibo mirabili ſiue mi⸗
raculoſis.que qñq; viſibiłr fiũt.quod videt᷑ ꝑ h. loꝗ
tur de factõne ſerpẽtis a Magis ⁊ moyſe Exo.vij. H n

impedit ꝓceſſum rõnis. qꝛ ſi oꝑa mirabilia qᷓ viſibilit
fiũt pñjt fieri ꝑ inferioꝛes ptãtes aeris.multofoꝛtius ⁊

alia qᷓ ſubiacẽt nature.⸗ Iteʒ cum optimie ſciant natu
ras ⁊ ꝓpoꝛtõnes reꝝ naturaliũ ſiue elemẽtoꝝ. ⁊ ſemꝑ
ſciuerũt:ñ eſt dubiũ ꝗn ſcirent a principio ↄditõis ho⸗
minis.quantũ debeat eẽ ĩ ſemĩe hũano de quolibʒ ele⸗
mẽto.ſilr ⁊ ꝓpoꝛtõʒ elemẽtoꝝ in tali ꝓpoꝛtõe ↄmiſceꝛi:
⁊ ſic ſemẽ qð ẽ materia coꝛꝑis hũani facẽ. SPꝛeterea.
cũ ſcirẽt qua ꝓpoꝛtõne caloꝛis ⁊ ex quibo nutrimentis
embrio caleſceret ⁊ ↄfoueret᷑:oſlat ꝙ ſciuerũt vas ali⸗

qð parare qð tali caloꝛe vigeret.⁊ hmõi nutrimentuʒ

abundaret.⁊ ita fetũ hꝰ nutrire.⁊ nutriẽdo ad ſlatũ cõ
uenientẽ ꝓducere.videt᷑ ꝙ tũc ſciebãt ⁊ poteꝛãt coꝛpus

hũuanũ in eẽ ſiue viꝝ ⁊ mulierẽ ꝑducẽ.¶ Itẽ h̊ videt᷑ ꝑ

H.ꝗa dracones erãt ſemialit᷑ ĩ rebo coꝛpoꝛeis.mali an⸗
geli ꝓduxerũt eos ĩ eẽ.ſiłr ⁊ boni.qð vult aug.dicẽs:
ſi veri dracones facti ſunt ex virgis magoꝝ.ñ fuerunt
tñ creatoꝛes dꝛaconũ.nec magi.nec angeli mali.quibo

miſtris illa fiebant:inſunt.n.rebo coꝛpoꝛeis ⁊c.⁊ poſt

ec dicũt᷑ angeli ꝗ faciũt iſta) aĩaliuʒ creatoꝛes.ſicut
nec agricole ſegetũ vł arboꝝ ⁊c̃. Ecce plane habet᷑ ab
aug.ꝙ dracones ſiebãt a boĩs angelis ⁊ malis.⁊ illos
facẽ poterãt: ⁊ G̊ qꝛ erãt in rebo coꝛpoꝛeis ſᷣm ſemialeʒ
ratõʒ:ſiłr videt᷑ in ꝓpoſito.ꝗl Iteʒ maius ẽ coꝛpꝰ or⸗
ganizare ꝙᷓ q̃litates elemẽtaꝛes ad eqlitatẽ ꝑfectaʒ de⸗
ducere. cũ malus angelus poſſit illud qð maius eſt.
põt illuo qð minꝰ eſt: ſ̊ ad h̊ ꝙ coꝛpꝰ hũanũ educat᷑ in
eſſe.iſta duo ſufficiũt.ſ.ꝑfecta eq̃litas qualitatũ.⁊ coꝛ
poꝛis hũani oꝛganizatio.De primo dic Alghaſ. Cuʒ
ↄmixtio elemẽtoꝝ fuerit pulchꝛioꝛis ⁊ ꝑfectioꝛis eq̃li⸗
tatis. tũc erit diſpoſitõ ad ſuſceptõʒz aĩe rõnal.¶ Iteꝝ

querit᷑ incident.ſi demones pñt generaꝛe.⁊ ſic coꝛpus

hũanũ ad eſſe ꝑducere.ſiẽ opinat᷑ ðĩ mellino.ꝗ vt dicit
genit? fuit a mone incubo:qdð videt᷑ rõne p̃tacta. ga
noſcũt quantũ ſit in tanto ſemie de quolibet elemento

2 in qua ꝓpoꝛtõne ⁊ ꝓpoꝛtõnes elemẽtoꝝ:⁊ tales ꝓpoꝛ
ciones in tali ꝓpoꝛtõne ſciũt ↄmiſceꝛi.⁊ ſic ſemẽ hũanũ

facere ⁊ matrici infundẽ.⁊ ſine viro coꝛpꝰ hũanũ ꝓdu

cere.4! Iteʒz ſciũt ſemẽ deciſuʒ a viro colligẽ.⁊ ĩ ula viꝛ

tute qͥ deciſuʒ Sẽ obſeruatũ ĩ matrice apta ad ꝓlis ꝓdu
ctionẽ infundere.⁊ ita vt prius.q⸗j Iteʒ Job. xlj.I26
ſuꝑ terrã ptãs que comꝑet᷑ ei: & ſi aliq̃ ẽ ptãs in terꝛa
que põt coꝛpꝰ hũanũ ꝓducẽè in eẽ ⁊c. Ad h̊ dom ſine

piudicio.ꝙ nullã reʒ cuiꝰ ꝓprie naturà ẽ cauſa.pᷣt an⸗

gelus bonus vel malꝰ educeꝛe de potẽtia ſemiali ĩ actũ
vel in eẽ.ſicut ſupᷣ tactũ eſt in ogonẽdo:cuiꝰ rõ eſt hec.
M. cũ duplex ſit oꝑatiocꝛeatuꝛe:quedã.ſ.agẽtis necelſ⸗
ſitate vt illa qᷓ eſt nature:⁊ quedã agẽtis ꝑ electõʒ. vt il
la que ẽ volũtaria:illa qᷓ eſt angeli cadit ſub ſecũda dif
ſerentia.vñ aug.ſuꝑ gen.viij. In ipſo mũdo gemĩa ope
ratio diuine ꝓuidẽtie reꝑit᷑. ꝑtim naturalis.ꝑtim vo⸗
luntaria:naturalis quideʒ ꝑ occultã dei admiſtratõʒ.
qua etiã lignis ⁊ herbis dat incrementũ:voluntaria ꝑ
angeloꝝ oꝑa ⁊ hoĩm.Eſt ̊ oꝑatio angelica qtũ ad ea
que oꝑsat᷑ ĩ mũdo volũtaria. vñ ⁊ artificialis. marime
cũ oꝑat᷑ in mũdo circa hec inſerioꝛa.in ꝓducẽdo illa in
eſſe vel ꝑficiẽd.ñ angelus in talibo ẽ agẽs vt artiſer
⁊ oꝑatio eius oꝑatio artis.⁊ oꝑatuz ab eo aꝛtificiale.
Vnñ nihil qð ꝓprie eſt ꝓducendũ in eſſe ᷣm decretũ na
ture.põt ab angelo ꝓduci in eſſe. ſicut nee naturale pᷣt
eſſe artificiale:põt tũ angelꝰnaturã erpediꝛe ⁊ ꝓducti
one reꝝ naturaliũ in eẽ.opus illiꝰ accelerare: bᷣ lludĩ
eſſe ꝓducere nõ põt:ſicut nec agricola ſegetes vel aꝛbo
res.qð manifeſte pʒ.qꝛ ſi in hmõi ꝓducẽdis in eẽ mul⸗
ta ſolicitudine angelus oꝑaret᷑.ceſſante oꝑatõe natuꝛe
in nullo ꝓficeꝛet.Añ anlel.de ↄceptõe vᷣginis.Siẽ cre
ata natura nihil ꝑ ſe facere põt.niſi quod volũtate txi
accepit.ſic volũtas creature nequit quicqᷓ ꝑ ſe oꝑare.
niſi quod natura adiuuat vel acedit.Eſt & agens vt ar
tifex. Apter qdð ab aug.cõꝑat᷑ medico ⁊ agricole.vt ſup
Dictũ ẽ. Añ coꝛpꝰ ↄpoſitũ ab angelo ſiue bono ſiue ma
lo.ad effigiẽ coꝛꝑis hũani.eſt coꝛpꝰ artificiale ñ natu⸗
rale.vnde nec coꝛpꝰ hũanũ quod ꝑ ſe eſt coꝛpꝰ natura⸗
le.ſicut nec coꝛpꝰ artificiale ad effigiẽ coꝛꝑis hũani cõ⸗
poſitũ. vt ſtatua vel hmõi. SPatet ̊ qualit ad primuʒ
rñdẽdũ eſt.qꝛ coꝛꝑa foꝛmata ⁊ aſſumpta ab angelł.ſiue
bonis ſiue malis.nõ ſunt coꝛꝑa hũana.&̊ aꝛtiſicialia qᷓ
daz ad hũani coꝛꝑis effigiẽ ↄopoſita.⸗ Ad illud qð dic᷑
aug. in li. lxxxiij.q.ſcʒ ꝙ omia que viſibilit fiũt ⁊c. Di⸗
cendũ ꝙ aug.intendit determiaꝛe.ꝙ demones faciẽtes
miracula ſiue mirabilia.ſimilia illis que fiũt ab angel
bonis.faciũt illa vere ⁊ nõ fantaſtice.vnde vult dicere.
ꝙ ab angelis malis fiunt miracula ſimilia illis q̃ fũt
ab angelis bonis. ſicut fuit de ſerpente moyſi? ſerpen
tibus magoꝛum: ſicut enim verus fuit ſerpens.qui ꝓ⸗
iecta virga moy ſi in terra fiebat quodãmodo miſterio
bonoꝛum angeloꝛum. ſimiliter fuerunt veri ſerpentes
magoꝛum.quodaãmodo facti miniſterio maloꝝ.⸗! Ad
illud quod obijcitur. ꝙ ſi poſſent in oꝑa mirabilia que
ſunt ſupra naturazʒ.multofoꝛtius? in illa que ſubſunt
nature. Dicendũ ꝙ non ſequit᷑.quia qñq; dicitur opꝰ
mira bile ſiue miraculoſuʒ rõne modi agendi.nõ rõne
rei acte ſiue ꝓducte in eſſe:ſicut fuit de miꝛabilibo qui⸗
buſdaʒ factis in egipto.vt ſcʒ de mutatõne aque in ſan
guinẽ.⁊ virgarũ in colubꝛas.⁊ alijs bmõi.que vt vult
auguſti.naturalia erant: deteꝛmiat enim ꝙ inſunt rebo
coꝛpoꝛeis per omnia elementa mundi quedam occulte
ſeminarie rationes.quibus cum data fueꝛit opoꝛtum/
tas.ꝓrumpunt in ſpecies debitas.quibus agricole pᷣ
bent quaſdaʒ viſibiles opoꝛtunitates? cauſas naſcen
di:⁊ quod illi faciũt viſibiliter. hoc angeli faciũt inui⸗
ſibilit. Vñ quia angeli miſtrant inuiſibilit.⁊ repete.p
ductõe taliũ qdð miĩſiraret natura viſibilit? ſucceſſiue.
Mec ẽ drñtia niſi ĩ mõ ꝓducẽdi.q; H repẽte? ĩuiſibilr
illic tpali ꝓtelatõe ⁊ viſibilit᷑:diẽ augꝰ.hmõti oꝑa na⸗

¶ Nueſtio

turalia. Veruntñ rõne modi ꝓducẽdi in eẽ. qui ꝗdeʒ
repentinꝰ fuit.⁊ ↄtra ſolitũ curſuʒ nature.ꝗerat mi⸗
niſterio angeloꝝ. erãt illa oꝑa mirabilia. Ex qͥ ptʒ ꝙ
angeloꝝ miſterio qñq; eueĩt aliq̃ miꝛabilit ꝓduci ĩ eẽ.
q̃ tn m oꝛdiatõzʒ effectuũ ad ſuas cauſas natalia ſũt.
7 oꝑe nature in eẽ ꝓducta. Ex qͥ pʒ.ꝙ h̊ͥ argumẽtũ nõ
valet ꝑ ſe loquẽdo.angeli pñt in oꝑa miꝛabilia.ᷓ pñt
ꝓducẽè in eẽ nat᷑alia.Intelligendũ eſt tñ.ꝓ in oꝑe pꝛe
dicto ⁊ ↄſilibo.opꝰ oꝑans erat mirabile. in qð ſolũ pᷣt
angelꝰ:opꝰ o ꝑatũ naturale.in qð ñ põt. põt.n.angelꝰ
inirabilit᷑ oꝑari.i.ↄtra curſuʒ nature ſiue ſup̃ vt fiant
naturalia. nõ tñ põt illa facẽ.¶¶ Ad aliud dm.ꝙ ſup⸗
poſito ꝙ nouerũt ꝓpoꝛtõnes elementoꝝ ? poꝛtiones q̃
requirũt᷑ ad ſemĩs ↄpoſitõʒ.⁊ quibo nutrimẽtis.⁊ qua

tꝑantia caloꝛis fetus eſt ↄſeruadus ⁊ nutriẽdus.ñ tñ

pñnt de ſemialibo rõni bo educere coꝛpꝰ hũanuʒ i eẽ: ꝗa
ad h̊D ꝙ coꝛpꝰ hũanũ ex ſemie educit᷑ in eẽ.pᷣteꝛ ſubaʒ ſe⸗
minis requirit᷑ diſpoſitio ſiue virtus.que relinquat᷑ ĩ
ſemine ex vᷣtute decidentis ſiue generãtis:⁊ foꝛte a to⸗
ta ſpecie illius qua preparet᷑ ⁊ diſponat᷑ ipᷣm coꝛpꝰ ad
aĩe ſuſceptõʒ.ſicut ꝓprie ⁊ ꝑ ſe ꝑfectibile ab eadeʒ.qð

pʒ ꝑ G.ꝙ nõ omẽs qui pñt decideꝛe ſemẽ pñt geneꝛaꝛe.

Dicendũ ꝗ̊. ꝙ ſemẽ quocũqʒ mõ fuerit ha bitũ.niſi fue⸗

rit deciſuʒ a coꝛ ꝑe ꝑfecto ala rõnali. in qͥ relicta fuerit

virtus a decidente:q̃ coꝛpꝰ ex illo educenduʒ pᷣparet᷑ 2
diſponat᷑ ad aie ſuſceptoʒ.vt ad ꝓpriã ſui ꝑfectõʒ:ñ pᷣt
eſſe materia coꝛꝑis hũani.4 Ad aliud dom. qꝙ ñ intẽ
dit aug.ꝙ dꝛacones de quibo obiectũ eſt facti fuerunt
ſiue a bonis ſiue a malis angelis.qꝛ tũc nõ determina
ret illa oꝑa natuꝛalia fuiſſe.ſ̊ dic illos factos fuiſſe ab
angelis eo genere loquẽdi.quo ille dicit᷑ faceꝛe ꝗ iuuat
⁊ expedit facientẽ ꝑſe.¶ Ad aliud quod ſeꝗt᷑ pʒ rõ.ꝗa

coꝛpꝰ opoſitũ ab angelis.cũ ſit artificiale vt ſupᷣ tactũ

eſt.nõ eſt coꝛpꝰ oꝛganiʒatũ:nec põt angelꝰ hmõi coꝛpꝰ
oꝛganizare.lʒ poſſit ꝑtes qᷓi mẽbra quedã ↄpingẽ.⁊ il⸗
lis qᷓi inſtrumẽtis vti.nõ oꝛganis: qualit intelligẽduʒ
eſt illud verbũ alghaſ.ſcʒ cũ ↄmixtio elementoꝝ fuerit
⁊c.infra determinabit᷑.¶ Ad h̊ quod poſtea querit᷑ ſi
demones incubi pñt generare.⁊ ſi coꝛpꝰ hũanũ ad eſſe

pꝓgduceredðõm ꝙ ñ pnt.quod pʒ ex pᷣdictis: põt tñ dici
ſine pᷣindicio. ꝙ ſi ſemen matrici infuſuʒ a demone in⸗

cubo.fuerit deciſuʒ a potẽte generare.⁊ validũ ad hoc
vt de eo fiat coꝛpꝰ hũanũ.a ſeruatũ fuerit vſq; ad infu⸗
ſionẽ in vᷣtute ĩ qua deciſuʒ fuit:ſiłr ⁊ fuerit ex ꝑte mu⸗
lieris recipiẽtis qᷓ requirũt᷑ ⁊ ſufficiũt ad fetũ ꝑficien⸗
dũ.bñ poterit ꝓduci ex tali materia in eſſe coꝛpꝰ huma
nũ. Si aũt ſemẽ infuſuʒ matrici aliq arte extractũ fue
rit a coꝛꝑibo elemẽtaribo in quibo latent rõnes ſemina
rie.nullo mõ ex hmõi ſemĩe educet᷑ in eẽ coꝛpꝰ hũanũ.
cuiꝰ rõ pʒ ex dictis.¶ ARd h̊ quod obijcit᷑ ꝙ nõ eſt ſuꝑ
ter.po.⁊c̃.d dm.qꝙ etſi maxia ſit ꝑtãs illiꝰ.⁊ maioꝛ po⸗
teſtate potẽtis generaꝛe.qꝛ tñ a datoꝛe ptãtis illius nõ
eſt data ad H. nullo etiã mõ põt in h:no.n. põt cꝛeata ĩ
aliꝗd.niſi ĩ illud ĩ quod data eſt illi ptãs a ↄditoꝛe ſiue
datoꝛe eiuſdeʒ.

embru; tercum

D terciũ mẽbrũ prĩcipale hꝰ qõnis quo
querit᷑.vtꝝ natura inferioꝛ vt virtus cele
ſtis ſiue aſtroꝝ.vel etiã ipᷣa virtus inſita
coꝛpibo inferioꝛibo.potuit ꝓducẽ coꝛpus

5 2. . „ 2 . . — — — .
Wpmi hoiĩs in eſſe. Et videt᷑ pᷣmo ꝙ nõ. Ome ducẽs alið
in eẽ.nobiliꝰ eſt eo quod educit᷑ ꝑ ipᷣm:ꝗ ſi in genẽ cor⸗

poꝝ coꝛpꝰpᷣmi hoĩs fuit nobiliſſimũ.etiã ſm ſiatũ in qͥ
ↄditũ erat.nulla virtꝰ coꝛꝑis poterat illud educẽè in eẽ.
cum illa virtus ſit nobilioꝛ ſuba cuiꝰ eſt virtꝰ.q¶ Itẽ di
cit dam.nos dicimꝰ qm̃ aſtra ñ ſunt cauſa alicuiꝰ eorũ
que fiũt.neq; coꝛuptõis eoꝝ que coꝛꝛũpũt᷑. q̊nlła fuit
eis data ptas faciendi a qua eoꝝ qᷓ fit a ſuo ↄditoꝛe:
cum ipſe nihil agat fruſtra.neq; deficiat in neceſſaꝛijs.

lxxvinj.

¶ Pretea.ſi poterat ꝓducere illud in eẽ.aut h̊ fuit mi⸗
rabilit.aut volũtarie.aut naturalłr:nõ mir abiliter.qꝛ
ſolus deus oꝑat᷑ in curſu mirabili.Fſᷣm ꝙ dicit anſeł. ñ
volũtarie.qꝛ hec eſt oꝑatio ſube agẽtis ꝑ electõʒ:nõ na
turalit.qꝛ ↄpatio nature regrit aſſimilatõeʒ ĩ mateꝛia
2 ſpecie:e ſt.n.natura vis inſita rebo ꝓcreandi ſilia ex
ſimilibo: ᷣ inter coꝛꝑa celeſtia ⁊ alia coꝛꝑa inferioꝛa ñ
eſt hmõi aſſimilatio cũ coꝛꝑe pᷣmi hoĩs. ⁊c̃. otra
augꝰ.in glo.exo.vij. Inſunt rebo coꝛpoꝛeis ꝑ oĩa elemẽ
ta mũdi.quedaʒ occulte ſemiarie rõnes.quibo cum da
ta fuerit opoꝛtunitas tꝑalis. ꝓrumpit in ſpẽs debitas
ſuis modis ⁊ finibo.Er h̊ ᷣbo aug.pʒ.ꝙ ea quoꝝ ſunt
rõnes ſemĩarie occultate ſunt in rebo ſemĩalibo vel ele⸗
imnẽtaribo.data tꝑis opoꝛtunitate exeũt in eẽ: ⁊ ↄſtat q;
iſte exitus ẽ ꝑ oꝑatõz nature. cuʒ coꝛpꝰ pmi hoĩs ſᷣm
ſemialeʒ ratõz erat ĩ rebo opeꝝ ſex dieꝝ.videẽ ꝙ data
temꝑis opoꝛtunitate eductũ eẽt in eẽ oꝑatõne nature:
ſed h̊ eſſe nõ poſſet.niſi natura h̊ poſſet:g ⁊c.¶q Stẽ au
guſti.ſuꝑ gen.vj.ad lit.dic̃.Si oĩm futuroꝝ cauſe mũ⸗
do ſunt inſite.cuʒ ille factus eſt dies qũ deꝰ creauit oĩa
ſimul.nõ aliter adam factus c.ſicut ẽ credibiliꝰ iã ꝑfe⸗
cte virilitatis.qᷓ eꝛat in illis cauſis.vbi deꝰ homineʒ in
oꝑibus ſex dieꝝ fecit:ibi.n.erat nõſolũ vt ita fieri polſ⸗
ſet.verũetiaʒ vt eũ ita fieri nece eſſet:ſi ̊ ita erat coꝛpꝰ
primi hois ĩ illis cauſis.nõſolũ vt fieꝛi poſſet.ſ̊ vt ipᷣm
fieri neceſſe eẽt:videt᷑ ꝙ in cauſis iſtis nõ tm̃ erat poſſi
bilitas ꝓducendi illud in eſſe.ſ̊ nccitas.¶ IOteʒ ſolum
coꝛpꝰ humanũ eſt diſpoſitũ ad ſuſceptõeʒ aĩe rõnalis:
quod g põt facere coꝛpus diſpoſitũ ad ſuſceptõneʒ aie
rõnalis.põt facere coꝛpꝰ hũanũ: ſ̊ h̊ põt facere natura
celeſtis.ꝗ ⁊c. põt ꝓbatio.Dicit alghaſ.Cum ꝑmi⸗
xtio elementoꝝ fuerit pulchꝛioꝛis ⁊ ꝑfectõꝛis equalita
tis.tũc erit diſpoſitio ad ſuſceptõʒ aie rõnalis:ſᷣ̊ natu
ra celeſtis põt faceꝛe hmõi omixtionẽ elemẽtoꝝ.pᷣt eni
influẽtiã vᷣtutis lucis grietates elemẽtoꝝ ↄciliare.2
ↄſequẽter ꝑ actões frequẽtes. quod erat intẽſuʒ remit⸗
tere.⁊ quod remiſſuʒ intendẽ: igit᷑ cũ inter qualitates
elemẽtares ↄtrarias nõ ſit infinita diſtantia.⁊ natuꝛa
agẽs inceſſant agat.dicit.n.alghaſ.iſaõ ceſſat natura
oꝑari in materia.ſicut nec datoꝛ foꝛmaꝝ influere.vide
tur ꝙ poſſit hmõi equalitatẽ facere elemẽtoꝝ. ¶ Item
triplex eſt ↄditio mateꝛie.potentia.diſpoſitio.⁊ neceſſi
tas:om̃e agens in materia inducẽs diſpoſitõʒ in illa ꝑ
actuũ multiplicatõʒ. inducere põt nccitateʒ in eadeʒ.
bhoc pʒ ꝑ exemplũ ⁊ ratõʒ. Exempluʒ eſt.ꝙ calidum vt
ignis diſponẽs mateꝛiã aeꝛis ad ſuſceptõʒ foꝛme ignis

poõt ↄtinua actõne inducere nccitatẽ ad eandẽ. Hoc idẽ

pʒ rõne tali.Cum nõ ſit infinita diſtantia inter quali⸗
tates elemẽtares ſiue ↄtrarias ſiue alias.cũ vnũ agat ĩ
aliud.ſi quomodo agens põt diſponere patiẽs ad illiꝰ
foꝛme ſuſceptõʒ. põt actõne frequẽti inducẽ nccitateim
ad eandẽ. Ideo videt᷑ de vᷣtute celeſti.ꝙ cũ poſſit mate
riã coꝛpis hũani diſponere ad ſuſceptõeʒ aĩe rõnalis.
vt er pᷣdictis pʒ.cũ ſit ↄtinue agẽs: põt in eadẽ nccitatẽ
inducere ad eandeʒ.quod nõ põt eſſe niſi ꝑ eductõʒ coꝛ
poꝛis hũani in eẽ. ¶ Itez aĩa vegetabilis cũ ſit vita q̃⸗
dã.dignioꝛ eſt om̃i coꝛpoꝛe hũano inqtũ eſt coꝛpꝰ.hoc
aũt pʒ ꝑ aug.in multis locis:ſ̊ natura celeſtis inducit
aĩaʒ vegetabilẽ in eẽ.quod pʒ in li.de vegetabilib.vbi
aꝑpellat᷑ terra mater plantaꝝ.⁊ ſol pater:ſi igi᷑ poteſt
illud quod eſt maius ?⁊ nobiliꝰ.põt ⁊ illud qð eſt minꝰ
ignobilius.( Iteʒ ꝑ imp̃ſſiones relictas in inferio⸗
vibus a coꝛꝑibo ſuꝑceleſtibo ſiue a vᷣtute celeſti. educũt
in eſſe minuta aĩantia:ꝑ acceſſuʒ.n.ſolis ſᷣm motũ eiꝰ
annuũ.vt manifeſte videmus minutoꝝ ſenſibiliũ fit re
nouatio.Si ̊ bmõi minuta rõne aie ſenſibilis q̃ agũt
⁊ ſenſificant᷑:nobilioꝛa ſunt omi hũano coꝛꝑe inꝙtum
eſt coꝛpꝰ.videt᷑ id quod ſupᷣ.¶ Iteʒ vt oñdit phᷣs ſcʒ al
bumaſar ĩ li.introductoꝛio ad artẽ aſtronomie.In lo⸗
cis in quibo abundat frigus vehemẽs ſiue ſuꝑfluũ ꝓpt

*

ſolis remotõnẽ.aut caloꝛ immodeꝛatus ſine ſupfinns:
Apter nimiã eiuſdeʒ appropinq̃tionẽ ñ educit᷑ aliquod
aial in eſſe.̊ ſolũmodo in locis medijs.in quibo calor
⁊ figus in quodã temꝑamẽto ſe hñt. ex oↄuenienti ſitu
ſolis.Ex bis pʒ.qꝙ ex pñtia vᷣtutis coꝛpis ſolaris.in ꝓ
poꝛtõe ↄuenienti aĩalia ſoꝛtiũt᷑ eẽ.⁊ ex io nõ.Ex qͥ pʒ
vᷣtutẽ celeſteʒ ⁊ maxie ſolis poſſe aĩalia ꝓducere ĩ eſſe:
ex quo videt᷑.q ⁊ coꝛpꝰ hũanũ vt prius.4. Itẽ vt dicit
Hugo.homo factus ẽ vt deo ſeruiret ꝓPter quẽ factus
eſt.⁊ mũdus factus ẽ vt ſeruiret homi:ſi mudus fa⸗
ctus ẽ vt ſeruiat homĩ. ̊ aliq que ſunt de nobilioꝛibo ꝑ
tibus mũdi ſicut ſtelle.ſunt cauſa diſſolutõis coꝛpoꝛis
hũani.⁊ in illã pñt. videt᷑ ꝙ ille ſtelle vel aliq alia ſint
cauſa ↄpoſitõis hũani.⁊ in illã pñt: ſᷣ ptãtẽ quã habẽt
ea que principalit agãt in mũdo. habebãt a pꝛincipio.
Sa principio erat ptas in eis ↄponẽdi corpus hũanũ.
E aũt ſtella aliq videlʒ cometa ſit cauſa diſſolutõnis
hmõi videt᷑ ſic.vt volũt ph̊i. In om̃i re ↄplexionata teꝛ
reſtri ſunt res coꝛpoꝛee ſpiritales aſſilate naturis cele⸗
ſlibus.incoꝛꝑate ipᷣis rebo ↄplexionatis.que res ſpua⸗
les ſepabiles ſunt a rebo ↄplexionatis ꝑ actões coꝛꝑm
ſuꝑceleſtin.Cũq; fit hec oꝑatio.reliquit᷑ res anatura
ↄpiexiõata:ſiue diſſoluit᷑ ↄplexio ⁊ infirmat᷑ res.a cor
rumpit᷑.¶ Pretea.ponũt aſtronomi. ꝙ oĩs ſtella ſit ð
natura vniꝰ ſeptẽ planetaꝝ:ponũt etiã.ꝙ ſi fueꝛit ali⸗
qua ſtella trabens comã de natura ſolis.vᷣtus eiꝰ qᷓ ſeʒ
ſublimauit comaʒ ⁊ ſeꝑauit a natura terreſtri.ſeꝑauit

ſpũs ꝗ ſunt incoꝛꝑibo ↄplexionatis aſſiłati nature ſol.

⁊ erit infirmatio ac coꝛu ptio in hoibo⁊ ſemẽtis quibo
ſol principalłr dñat᷑.Siłr ſi fuerit ſtella trahẽs comaʒz
& natuꝛa martis.patiẽt᷑ detrimentũ aut coꝛuptioneʒ
res materiales.⁊ ſiłr currit res peꝛ ceteros planetas.
Ex his videt᷑.ꝙ ſtella cometa ſit cauſa infirmatõis 2ʒ
coꝛuptõis coꝛpoꝝ hũanoꝝ. 4! Pretea. aſtronomi po
nũt ſtellã aliquã eſſe cauſaʒ coꝛꝛuptõis coꝛpoꝝ hũano⸗
rũ ⁊ alioꝝ naturalin.Dama.pomit jriũ. ipſa aſtra
nõ ſunt cauſa alicuiꝰ eoꝝ que coꝛũpunt᷑.¶ Ad H̊ põt
dici.ꝙ nulla natura inferioꝛ poteꝛat coꝛpꝰ pmi homis
xducere in eẽ:h̊ aũt ñ fuit alicui creatuꝛe inferioꝛi nec
ſuꝑioꝛi datũ a do. Elt.n.dicit aug. fauſiũ. Ills erit
cuiq; rei naturale.qd ille fecerit a qͥ oĩs modꝰ 2 nume⸗
rus ⁊ oꝛdo nature.vñ cũ natura inferioꝛ nihil põt niſi
qð eſt ei naturale.̊ ⁊c.¶ Ad primũ & doðm. ꝙ lʒ coꝛpꝰ
prrimi hoĩs ̃m ſemialeʒ rõnẽ eẽt in elemẽtis. ñ debuit
oꝑatõne nature ꝓduci in eẽ ſicut alia.q̃ ̃m eandẽ ra⸗
tioneʒ erant in elemẽtis:⁊ bec eſt rõ. Sũma potẽtia qᷓ
in elemẽtis mũdi cauſales rõnes? ſemiales inſeruit.
non indidit illis ſiue eoꝝ nature.vt illoꝝ opatiõe oĩa
hmõi in eſſe educerẽt᷑.ſ̊ eductõʒ quoꝛũdaʒ ſibi reſerua
uit.de quoꝝ numero erat coꝛpꝰ hũanũ vel pᷣmi hoĩs:lʒ
eni pfixerat in pᷣmis rerũ cauſis.vt coꝛpꝰ pꝛimi hoĩs fi
eret. ⁊ ſic vel ſic fieret:ñ tñ pᷣſixit vt opatõe illoꝝ fieret
vł ſic fieret.vnde aug.ſuꝑ geñ.ix.ad lit. Sic factus eſt
homo.quẽadmodũ ulle prime cauſe habebãt vt fieꝛet P
mus hõ:quẽ ñ ex parẽtibo naſci.ꝗ nulli pceſſerãt. ſ de
limo foꝛmari oꝑtebat.ᷣm cauſalẽ ratõz in q̃ pꝛimitus
erat factꝰ. Si & i illis pᷣmis reꝝ cauſis q̃s mudo pmitꝰ
creatoꝛ inſeruit.ñ tm̃ poſuit ꝙ de limo foꝛmaturꝰ erat
boĩeʒ.ſ̊ et quẽadmodũ foꝛmaturꝰ. vtꝝ ſicẽ ĩ matris vte⸗
ro.an in foꝛma iuuenili.ꝓculdubio ſic fecit vt illis pfi
xerat: neq;.n.ð diſpoſitõeʒ ſuã faceret. Si aũt vim tm̃

ibi poſuit poſſibilitas vt hõ fieret vt ſic ſic poſſz.i.vt
ibi eẽt.qꝛ ſic ⁊ ſic poſſet.vñ aũt ipᷣm modũ qͥ erat factu⸗

rus ĩ ſua volũtate ſernauit.cũ inũdi oſtitutõʒ ↄtexuit.
Ad aliud dðm.ꝙ ñ eſt intẽtio aug.ꝙ ncce eꝛat coꝛpꝰ

primi hoĩs ab illis cauſis inferioꝛibo in gho cauſaliter

erat educi in eẽ.nec inꝙᷓ̃tũ in iſis erat:hᷣ potius inqtũ

erat in dĩna volũtate vt ſi ua potẽtia ꝓpducerent᷑ in eẽ.

ab illis quibo dederat vt de illis fieri poſſz. 2 HB patz ex

übis aug. ibideʒ dicẽtis.Manifſeſtũ ẽ ſic ũ factij fuiſſe

hoĩeʒ. 3 qð crat ĩ illa prima ↄditõe cau ſaꝝ. qꝛ ibi e raĩ

etiã ſic poſſe fieri.ꝙuis ñ ibi erat ita fieri ncce eẽ. G̊ ent
nõ erat in ↄditõe creature.ſ̊ in placito creatoꝛis. cꝰ vo
luntas ẽ reꝝ nccitas.Ecce dicit plane.ꝙ ñ ibi.i.in cau
ſis inferioꝛibo erat ncce ita fieri.ſ̊ vt eꝛat ſic fieriĩ vo⸗
luntate creatoꝛis. Ad terciũ dᷣm. ꝙ E ſolũ coꝛpꝰ bu
manũ diſpoſitũ eſt ad ſuſceptõʒ aĩe rõnalis.verũ ẽ ſi ĩ⸗
telligat᷑ diſpoſitũ ꝓpinq vel ↄiũcta diſpoſitõe.vt illa qᷓ
eſt nccitas qũo diſponit᷑ coꝛpꝰ hũanũ qñ eſt oꝛganiʒa⸗
tũ.Si intelligat᷑ diſpoſitũ remota.ñ ẽ vex.qꝛ ſemẽ hu
manũ diſpoſitũ ẽ quodãmõ.ſ.diſpoſitõne remota. ßm
dicit alghal. cũ ↄmmixtio elementoꝝ ſuerit pulchrio⸗
ris ⁊ ꝑfectioꝛis eq̃litatis.tũc eꝛit diſpoſitõ ⁊c᷑. intelligi
tur de diſpoſitõe remota.qꝛ loꝗt᷑ de ſpeꝛmate ſiue ſemi
ne huano.in quo vt ipſe dicit ẽ ↄmixtio elemẽtoꝝ ĩ eqᷓ⸗
litate pulchrioꝛe2 ꝑfectioꝛe.quo nibil poſſit inueĩri ib
cilius ⁊ pulchrius.tũc ẽ aptũ ad ſuſceptõʒ foꝛme pul⸗
cherrime.ſ.aĩe hũane.Dicit.n.ſic.Cũ ↄmixtio elemen
oꝝ fuerit pulchrioꝛis⁊ ꝑfectõꝛis eqͥlitatis.quo nibil
poſſit inueiri ſubtiliꝰ ⁊ pulchrius.ſicut ẽ ſoma homĩs
cuiꝰ nccĩtas venit in coꝛpꝰ hoĩs ex cibis ꝗ ſunt ſubtilio
res cibis aĩaliũ ⁊ cibis vegetabiliũ.⁊ ex vᷣtutibo⁊ ner⸗
uis q̃ ſunt pulchrioꝛes vᷣtutibo ⁊ neruis aialiũ. tũc fiet
apta ad recipiendũ a datoꝛe foꝛmaꝝ pulchrioꝛem for⸗
mis que eſt anima hominis. Ad illud quod obijcit᷑.
ꝙ illud agens quod poteſt inducere diſpoſitio ad for⸗
mam aliquam in patiente.poteſi neceſſitatem induce⸗
re in eodem. Dicenduʒ.ꝙ quando ſic eſt. ꝙ diſpoſitio
que eſt neceſſitas.ſequitur ad remotam diſpoſiiõʒ ſine
aliqua innouatione foꝛme alterius generis.bene verũ
eſt:ſicut patet de igne inducente ĩ materiam aeris dilſ⸗
poſitioneʒ remotam ad foꝛmam eiuſdem.qui actioneʒ
continuam poteſt inducere illaʒ que eſt neceſſitas: qũ
autem inducitur neceſſitas per innouationeʒ foꝛmarũ
Diuerſoꝛum generum. ſicut fit in deductione corporis
humani in eſſe ex elementis:vbi primo requiritur cõ⸗
mixtio elementoꝛum in perfecta equalitate. deinde co⸗
agulatio ſperinatis.deinde infoꝛmatio eiuſdeʒ in ner⸗
uis ⁊ armonijs qua aptatur ad ſuſceptioneʒ anime ra
tionalis. virtute relicta ab ipſo decidente. vnde efficit
ſemen ⁊ materiale congruum coꝛpoꝛi humano.deinde
poſi multas innouationes actionuʒ paꝛtiuʒ oꝛganiʒa⸗
tio: non eſt verum.¶ Ad illa que communiter obijciũ⸗
tur.ſcilʒ ꝙ natura inferioꝛ poteſt deducere vegetabilia
in eſſe ⁊ animalia minuta ſiue que exeunt in eſſe ꝑ pu⸗
trefactionem.Dicenduʒ ꝙ ſi iſta ſint nobilioꝛa aliqua
ratione coꝛpoꝛe humano.inqtum coꝛpus eſt:nõ tamen
inqꝙtum hbumanum. propter oꝛdinem quem babet ad
animam rationalem: ⁊ maxime.quia coꝛpus pᷣmi bo⸗
minis mediante ſua perfectione ſcilʒ anima rationali.
erat ſeruiturum deo.⁊ a quo erat totum genus huma⸗
num accepturum eſſe:⁊ etiam chriſtus ſᷣm ca rnez. vn⸗
erat deus maxime gloꝛificandus.⁊ etiam erat giori
ficandum ⁊ dro vniendum.nobilius eꝛat qtum adq hoc
re aliqua vegetabili.⁊ etiam omni minuto animante:
⁊ ſic interimitur media ſupradicta.quia vegetabilia ⸗
animantia minuta ſe habent ſicut excedẽtia ⁊ exceſ
ſa reſpectu corporis primi hominis.⸗ Preterea. etſi
vegetabile quodcunqʒ.⁊ minuta animantia cuiuſcũqʒ
generis eſſent coꝛpoꝛi primi hominis nobilioꝛa:nõ ta⸗
men ſequeretur. ꝙ ſi natura inferioꝛ poſſet educere il⸗
la in cabcranmer ſimiliter poſſet coꝛpus primi homis.
Matio huius eſt.quia quandoqʒ que ignobilioꝛa ſunt
cum maioꝛi difficultate educuntur in eſſe.Cum maio⸗
ri enim difficultate educitur lapis viliſſimus ĩ eſſe. ad
cuius eductioneʒ requiritur congelatio multoꝝ anno⸗
rũ.qᷓ planta aliqua valde nobilis in genere ſuo: xter
qð nõ ſequit᷑.G põt educeꝛe illud in ex.illð qð ẽ nobiliꝰ
S illud qð ẽ minꝰ nobile.⸗. Prerea.alia cauſa eſt. qa
creatuꝛa ñ põt in aliud.niſi in illud in quod data ẽ illi

¶ Lneſtio

poteſtas a ſuo cõditoꝛe.Vñ Anſel.de cõceptione virgi
nis. Creata natura nihil ꝑ ſe facere põt.niſi qð a volun
tate dei accepit.qꝛ ĩ ea ſola dei volũtas fecit in pꝛicipio
naturas reru.dãs quibuſdã cõpetẽs ſingulis volũtates
vt natura ⁊ volũtas ſᷣm oꝛdinẽ ſibi traditũ.ſuũ opꝰĩ re
rũ curſu pſolueret. ꝓpter hoc dico.ꝙ id qð põt facere il
lud quod ẽ maiꝰ nõ põt facere illud quod ẽ minꝰ.ſicutꝗ
põt generare bominẽ.nõ põt generare aʒinũ.quia h̊ͥ nõ
eſt ſibi datũ ab illo a quo ẽ oĩs poteſtas. Pꝛeterea.vt
volũt aliꝗ.ſol nõ ꝓducit in eſſe animã vegetabilẽ.⁊ hoc
oſtendit᷑ ſic. Sol quarto die cõditus eſt. vegetabilia ter
cio die.cã autẽ origine.⁊ natura debet pᷣcedere ſuũ effe⸗
ctũ.⁊ nõ ſequi. Vñ Maſiliꝰ in pꝛicipio exame.ij.Ger⸗
minet terꝛa herbã pabuli ꝑ ſe.videlicet tellus germĩare
pᷣcepta ẽ.nullius indigẽs adiumẽto.qm̃ quidã opinant᷑
plãtis ac ſeminibus ſolẽ cauſas pᷣſtare creſcẽdi.dum ea
que de terꝛa pullulãt. ꝓprij caloris attractu.a bimis ſe⸗
dibus ad ſumma ꝓducit.idcirco ſole antiquioꝛ terꝛene

fecũditatis oꝛnatꝰ emicuit.vt occaſio venerãdi ſolẽ —
feꝛe

pote actoꝛẽ naſcentiũ.his qui ĩ erꝛore poſiti ſunt aufeꝛe⸗
tur.ſi tamẽ ſuaderi potuerit.qꝛ poſtqᷓ ipſe creatꝰ eſt.eꝛat
iã teꝛa ſuis fructibo decorata.cõſiderates.ꝙ berbis et
pabulis ſol ĩ naſcẽdo poſterioꝛ eſt.¶¶ Ad aliud dicendũ.
ꝙ in locis valde remotis a ſole ⁊ valde ꝓpinquis nõ cõ⸗
ponit᷑ aĩial.qꝛ materia ex qua fieret animal.nõ aptat᷑ ꝑ
operationẽ ſolis.nõ qꝛ ſol habeat naturã ꝓductiuã ani⸗
maliũ in eſſe.ſed ſolũ diſpoſitiuã.cũ enĩ ex vapore ⁊ fu⸗
mo reſolutis ex elemẽtis.habeãt eſſe diuerſe cõpoſitio⸗
nes virtute coꝛpoꝛis ſuꝑceleſtis diſponẽte.cum fuerit ni
mia elõgatio ſolis.coagulant᷑.⁊ cõpingunt᷑ ibidẽ vapo⸗
res.⁊ nõ eleuant᷑ i ſublime.⁊ flant ibidẽ i byeme ⁊ eſta/
te vẽti validi.⁊ nõ cõponit᷑ ibidẽ aliqð ex aĩalibo ⁊ ſemi⸗
nibus.Similit ſi ſit nimia aꝓpꝛoximatio. ſicut ẽ ĩ locis
meridiamis cõbuſtis ꝓgter vehementẽ exuſtioneʒ. nihil
cõponit᷑ ibi.Hec ẽ rõ phi.¶ Ad vltimũ dicẽdũ. ꝙ come⸗
te neq; cõpoſitionis neq; diſſolutiõis ſunt cauſe. ſed ſi⸗
gnũ tm.vt eni ponũt aſtronomi.coma ẽ ignis ſubleuatꝰ
a ꝑtibus mũdi ſenſibilis.generatꝰ ex materia deorſum
veniẽte.habẽs diuturnitatẽ ꝑmanẽtie ſue.cuiꝰ naturaẽ
ſublimata virtute alicuiꝰ ſtelle.ſeꝑata a natura teꝛꝛeſiꝛi
7 aſſimilata nature celeſti.ſtella autẽ trabẽs comã ⁊ ſub
leuãs.⁊ ſeꝑãs a natura terꝛeſtri.ſeꝑat ſpiritꝰ ꝗ ſũt ĩ cor
poꝛibus cõplexionatis.aſſimilati nature ſtelle.vñ fit in
firmatio ⁊ coꝛruꝑtio ĩ hominibo ⁊ ſemẽtis.ꝗbus domĩa

tur ſtella illa.vñ coma ſignũ ẽ pᷣcedẽs ſubleuatiõis ⁊ ſe⸗
ꝓationis nature ſpũalis a rebo cõplexionatis.⁊ aſſimi⸗

late ſtelle.trahẽte comã ĩ natura ſpũali.Sic igit᷑ patet.
comete ſunt ſigna tĩ.axparẽt eni in mortibo regũ iuſ⸗
ſu dei.nõ tñ ſemꝑ.ſʒ ſᷣm diſpẽſatõnẽ diuinã.vnñ BSama.
Cõſtituũtuꝛ multociẽs ⁊ cõiuge comete ſigna quedam
moꝛtis regũ.que nõ ſunt ex his q̃ a pꝛcipio genita ſunt
aſtra.ſʒ diuia iuſſiõe m ipᷣm tẽpus cõſtituũtur.⁊ rur⸗
ſum diſſoluũtur.Et ꝙ dicit nõ eſſe eoꝛũ que a principio
ſunt aſtra.hoc ĩtellige.nõ q;dtum ad planetã trahẽteʒ co⸗
mam.ſʒ qtũ ad comã.i Et nota.ꝙ dicit ſigna.ſi vᷣo que
rat᷑.vn ẽ᷑.ꝙ appaꝛet aliquãdo ſtella comata ĩ moꝛte regũ
Keſpõſio breuis ẽ ᷣm dama.ſᷣm diſpẽſationẽ h̊ fit ⁊ vo⸗
lũtatẽ diuinã.dicũt autẽ aſtꝛsonomi.q h̊ nõ fit ꝓgt᷑ mor
tẽ homiĩs.vt ẽ hõ ĩdiuiduꝰ.ſʒ ꝓpter tuꝛbationẽ regni.aut
aliud circa regnũ.ſic enĩ ponũt ſignificationẽ come.Sʒ
quicꝗd ſit ð cometa.vt ex dictis pʒ.ſtelle ſũt cauſe diſſo
lutiõis coꝛpoꝛũ humanoꝛũ.qꝛ vt dictũ ẽ.ſtella trahẽs co
mã ſeꝑat ſpiritꝰ ꝗ ſũt ĩ rebo cõplexionatis.ꝗbus domĩa⸗
tur ſtella ⁊ ĩfirmat᷑ ⁊ coꝛrũpunt᷑. Reſpõſio.ꝙ ſᷣm phos
quãdoq; oꝑatiõe alicuiꝰ ſtelle fit imutatio aliq̃ in corgꝑe
bumano.ad quã ſeꝗtur defectꝰ ĩ natura cõſeruãtis ⁊ cõ
tinuãtis rẽ cõplexionatã in eſſe.ad quẽ defectũ ſequitur
rei diſſolutio.vñ oꝑatio ſielle nõ ẽ ꝑ ſe loquẽdo cã diſſo⸗
lutiõis.ſed potiꝰ natura deficiẽs.nõ cõſeruãs rẽ huiuſ⸗
mõi in eſſe.vñ oꝑatio ſtelle ẽ diſpoſita ad diſſolutionẽ ñ
cã.ſicut ſol ꝑ ſe loquẽdo nõ ẽ cã huiꝰ.quis oꝑetur ad ge

lxxix.

nerationẽ eius diſponẽdo materiã geneꝛatiõis.⁊ aptan
do ad hoc ꝙ ſit materiale coꝛpi humano. Põt ergo dici

ad obiectũ.qꝙ ſicut ſtella quãdoq; ẽ cã diſſolutiõis.ſ.di⸗

ſpoſitiua. ſic ⁊ ſtella ẽ cã cõpoſitiõis .ſ.diſpoſitia. Ad
hoc.q dicit DHama.ꝙ aſtra nõ ſunt alicuiꝰ eoꝛuʒ ca que

fiũt.Dicendũ.q; Dama.itelligit de cã ꝑ ſe.cuiꝰmõi ẽ il⸗
la que ? ifallibiliter operãs ⁊ cõiuncta effectui.bene au⸗
tem vult ꝗ ſint cauſe diſponẽtes ad eſſe complexiõis.di
cit eniʒ qualitas aeris facta ſole luna 2 aſtris.alij ⁊ alij
diuerſas cõplexiões ⁊ habitꝰ diſpoſitiones cõſtituit.

.„
E

quitur conſidera

de canſa foꝛmali ipſiꝰ coꝛꝑis. appł
lamus cam formalẽ. nõ illã que ẽ eſſen⸗
tiealis rei.vel que ẽ exẽplaris. hoc fuin
Vmagis peꝛtinet ad eſſe coꝛꝑis ꝙᷓ ad fieri
in foꝛmũ. hic dicimꝰ ꝓut ĩ fieri cõſiderat᷑ modꝰ exeũdi

in eſſe. Et & hac tria querunt᷑. Prio.vtrũ coꝛpꝰ primi

hominis exiuit in eſſe ꝑ creationẽ vel aliteꝛ.¶¶ Scðo ſup
poſito.ꝙ aliquo mõ ꝑ creationẽ. vtrũ maioꝛis potentie
fuerit creare de nihilo ipᷣm.vel de limo. Tercio.vtruʒ
iſte modꝰ educẽdi corpꝰ de limo.ꝑtinet ad perfectionem
vniuerſi.

WMWembrum pꝛimuz

Oprimũ quo querit᷑.vtrũ corpꝰ primi ho⸗
minis fuerit creatũ vel nõ. ꝙ ſic videt᷑. No⸗
biliſſimꝰ modꝰ exeũdi in eſſe ẽ ꝑ creationeʒ.
Xqueẽ a deo.vt a tota cã.⁊ ꝗ tollit omniũ ob⸗
noxietatẽ rèſpectu creature.igit᷑ ſi cõuenit.ꝙ aliqð cor⸗
pus hoc mõ fuerit egreſſuz in eſſe. maxie h̊ cõuenit cor⸗
pori nobiliſſimo.h̊ autẽ ẽ coꝛpꝰ primi homĩs.ſed alia q
dam coꝛꝑa exierũt in eſſe ꝑ creationẽ.igit᷑ ⁊c.¶ Itẽ ẽ di⸗
ſtinguẽ ſpũs ꝑ differẽtias nobilitatis maioꝛis ⁊ mioris
maioris enĩ nobilitatis ſunt ſpiritꝰ.ꝗ ĩmediate oꝛdiati
ſunt ad fruendũ deo cuiꝰmõi ſunt angelꝰ ⁊ aĩa.qᷓ alij vt
ſpũs vitales coꝛpoꝛei.⁊ alij huiꝰmõi.vt gbus quaſi me
Dijs vnit᷑ aia cũ coꝛꝑe.ſimilit᷑ ẽ diſtigueꝛe coꝛpꝰ ꝑ differẽ
tias nobilitatis maioꝛis ⁊ mioꝛs.Cũ igit᷑ gqdã ſpũs exi
eꝛũt ĩ eſſe ꝑ creationẽ.ſimilit᷑ coꝛpa quedã.ſpũs aũt no⸗
bilioꝛis coditiõis ſic exierũt ĩ eſſe.⁊ ſimiliter vr.ꝙ ⁊ coꝛ
poꝛa nobilioꝛa debuerũt.ſʒ ĩter coꝛꝑa coꝛpꝰ nobiliſſimũ
funt primi homĩs g̊ ⁊c. Itẽ ecci.xvij.Deꝰ creauit de fra
hominẽ.ſʒ iſta creatio nõ fuit rõne aĩe.cum aia nõ ſit ex
elemẽto vel elemẽtis.vt oſtẽdit Nug.ſuꝑ Geñ.ad litt.&
qtũ ad coꝛpꝰ. ötra BGBeñ.ij. Formauit deꝰ hominẽ
de limo terꝛe.ſ ſoꝛmatꝰ fuit qtũ ad coꝛpꝰ nõ creatꝰ. ꝗa
vt dicit hugo.qð creatũ ẽ.de nibilo factũ ẽ.nã qð ð ali⸗
quo ſactum ẽ.fſactum ẽ.ſʒ creatũ nõ eſt.qꝛ de nihilo fa⸗
ctũ nõ ẽ.q] ISẽ creatura ſpũalis ⁊ coꝛꝑalis diſtiguunt᷑ ꝑ
ↄditionẽ nobilitans ⁊ ignobilitatis.cuiuſcũq; enĩ cõdi⸗
tiõis ſit res coꝛꝑalis.ignobilis ẽ ⁊ vilis reſpectu creatu⸗
re ſpũalis.Et loquoꝛ de ſpũalibo ſeꝑabilibo ⁊ ſeꝑatis a
coꝛꝑe.ſi q̊ nobilioꝛibo cꝛeaturis debet᷑ nobilioꝛ modꝰ ꝓ
Ducẽdi in eſſe ꝗẽ creare.⁊ alijs debet᷑ minꝰ nobil.̊ ⁊c.
Itẽ Anſel.ĩ monologion vr oſtendere.ꝙ illa res ſit ex
nihilo.⁊ ita nibil creat᷑ ſic. Ex qͥcũq; ſit aliqd.id cã ẽ eiꝰ
qð ex ſe fit.⁊ oĩs cã neceſſario aliqd ad eſſentiã effecti pᷣ⸗
bet adiumentũ.ſi &̊ factũ ẽ ex nibilo aliꝗd.ipᷣm nihil cau
ſa fuit eiꝰ qʒ er eo factũ ẽ.ſ̊ quomõ id qð nullũ habebat
eſſe adiuuat aliqꝗd vt ꝑueniret ad eſſe.ſi autẽ nullũ adiu
mẽtũ de nihilo puenit ad aliqꝗd.cui aut qualit᷑ ꝑſuadeat᷑
qꝛ ex nihilo aliꝗd efficiat᷑. Dꝛetea.idẽ ad idẽ.nihil aut
ſigniſicat aliꝗd.aut ñ ſignificat oliqd.ſʒ ſi nibil ẽ aliꝗd.
quecũq; facta ſũt ex nihilo.facta ſũt ex aliqͥ.ſi ᷣo nibil ñ
ẽ aliqd itelligi ñ põt.vt ex eo qʒð pẽitꝰ ñ ẽ.fiat aliꝗd.nihil
fit ex nihilo.ſẽ vox oĩm ẽ.qꝛ ex nihilo nibil/vñ vẽ vſeg vt

quicquid fiat.fiat ex aliquo. 4 Itẽ poteſt queri.quo vo⸗

cabulo pꝛopꝛie nominãda ẽ eouctio coꝛꝑis e limo.i Ad
hoc intelligendũ.ꝙ quãdo aliquid educit᷑ in eſſe ᷣm le

gem ꝓpagatiõis naturalis. neceſſaria ẽ ſufficiẽtia ĩ pri⸗
cipijs.⁊ q;tum ad principiũ paſſiuũ ſiue materiale.⁊ qᷓ;

tum ad pricipiũ actiuũ ſiue formale.formale dico quo⸗

dãmodo.eo mõ quo ph̊i ponũt in naturalibo actiõibo.

Aſdateriale quod ẽ ſubiectũ trãſmutatiõis.nõ ſolũ mo⸗
do eſſe principiũ paſſiuũ.ſed quodãmodo actiuum.vbi

autẽ aliquid educit᷑ in eſſe cũ defectu horũ duoꝛũ vel al⸗
terius.eſt potiꝰ curſus ᷣm legẽ creationis. q; naturalis

ꝓpagationis vel eductionis eoꝛũ. ⁊ tũc nõ põt eſſe edu⸗

ctio alicuiꝰ in eſſe.niſi ab illo qui põt creare.Sʒ attẽdẽ⸗

dum eſt.ꝙ in ꝓuctione rei põt multiplex eſſe defectug
in principijs.põt enĩ eſſe defectꝰ.quia neutꝛũ aliquo mõ

eſt.vt quado vtrũq; ſimpliciter nõ eſt.aut qꝛ aliquo mõ

principia ſunt.ſʒ nõ ſufficiũt.hec autẽ in ſufficiẽtia põt

eſſe.vel ex ꝑte principij foꝛmalis.vel ex ꝑte mateꝛialis ⁊
foꝛmalis.quãdoq; eni eſt in ſufficiẽtia ex ꝑte pricipij ma
terialis.⁊ ex ꝑte foꝛmalis.nõ autẽ ecõuerſo.⁊ dico iſuf⸗
ficiẽtiã ex ꝑte pricipij materialis.qꝛ mateꝛia ſiue res ma
terialis de qua aliꝗo educi dʒ.ẽ imꝑfecte quantitatis re
ſpectu rei educẽde.ſicut fuit ĩ coſta reſpectu coꝛꝑis eue.
vnde hugo.quãdo ſimplex coꝛpus in ſemetipſo multipli
catur ⁊ ĩ plura excreſcit.fit aliqd de aliquo ĩ maiꝰ.h̊ mõ
oꝑandi de ſubſtãtia coſte ĩ ſe.diuĩa virtute abſq; extrin⸗
ſeco additamẽto multiplicata.coꝛpꝰ mulieris factuz eſt.
quãdo autẽ neutrũ dictoꝛũ aliquo mõ ẽ.ſicut fuit in pꝛo

ductiõe rerũ.primo creatarũ ineſſe.tũc ẽ vere ⁊ ſimplici

ter creatio.de qua Geñ.j. In priĩcipio creauit deꝰ celuʒ
⁊ terꝛã.Fᷣm ꝙ exponit hugo verbũ iſtud dicẽs.ꝓ celum ⁊
terꝛã.materiã illã omniũ celeſtinʒ terꝛeſtriũq; · hoc loco

ſignificari puto.de qua poſtea facta ſunt.que ĩ ipᷣa pꝛiꝰ

per eſſentiã ſimł canſata fuerũt. Ibi nãq; terꝛa erat ipʒ
terꝛe elementũ.⁊ celũ eꝛat mobilis.illa ⁊ leuis confuſio

reliquoꝛũ triũ.que i circuitu medio iacẽtis terꝛe ſuſpen

ſa ferebat᷑.hec hug.Quãdo autẽ defectus ẽ pꝛicipioruʒ
vt dictũ ẽ.tũc ẽ creatio ſᷣm ꝗd.ſicut fuit in foꝛmatiõe coꝛ
poris ade de limo. Eccleſiaſtici.xvij.deꝰ creauit de ter⸗
ra hominẽ.⁊ in foꝛmatiõe eue de coſta ade. de qua NHu⸗
gu.ſuꝑ Beñ.ix.ad litt. Natuꝛa quippe mulieris creata
eſt.qᷓuis ex viro qui iã erat.foꝛmatio autẽ ade de limo
creatio erat.qꝛ ĩ limo erat defectꝰ pꝛĩeipij actiui.nec enĩ
habuit.limꝰ vt coꝛpus humanũ ex eo fieꝛi poſſet ſicut di
cit Anſel.de cõceptione virginis.dicit enĩ.xj.ca. Limꝰ
terꝛe nõ acceꝑat naturã aut voluntateʒ. qua opꝑante vir
pꝛimꝰ de illo fieret. quis eſſet de quo a deo ſieri poſſet.
Preteꝛea.ſcriptuꝛa dicit illud eſſe creatũ cuiꝰ mateia
creata eſt. AUnde Aug.ð ſimbolo rectiſſime credimꝰ deũ
omiĩa feciſſe de nibilo.qꝛ ⁊ſi de aliqua mateꝛia factus ẽ

mũdus.eadẽ ipſa materia de nihilo facta eſt. vt ordina⸗/

tiſſino dei muneꝛe pꝛima capacitas foꝛniaꝛum fieret.at

deinde foꝛmarent᷑ qcunq; foꝛmata ſũt.hoc autẽ diximꝰ
ne quis putet cõtraꝛias eſſe diuinaꝛũ ſcripturaꝛũ ſente⸗

tias.qm̃ ⁊ omnia deũ de nihilo feciſſe ſcꝛiptũ ẽ.⁊ mũduʒ
factũ de ifoꝛmi materia.⁊ iſte modꝰ creadi cõis ẽ.qui ſe
re omibus cõuenit cꝛeaturis.⁊ quoꝛũ omniũ dicit᷑ deus
creatoꝛ. Iſie tñ modꝰ foꝛte põt reduci ad illũ modũ crea

tionis.quo aliquid educit᷑ ineſſe ex aliquo.in quo eſt de

fectus pꝛicipij actiui ſiue foꝛmalis.cũ nõ erat ĩ illa mate
ria.vt ex ea fieret mũdus.ſed ſolũ vt fieri poſiet.cũ ſolũ⸗
mõ in elemẽtis ⁊ rebus elemẽtaribo in ꝗbus ſunt ratio⸗
nes ſemiĩales reꝛũ ſit.vñ res fiat. Pꝛeterea.adhuc dici

tur aliꝗd eſſe creatũ ĩ ſcꝛiptura.rone eductionis foꝛme
illius in eſſe.ſicut Geñ.j.cꝛeauit deus cete gradia.lIn
de hugo.lectoꝛẽ ãmonere volumꝰ.vt quotiẽs ĩ his opeꝛi

bus videlicet ſex dierũ aliquid fieri audierit.vt verbiæ.
cũ dicituꝛ pꝛima die facta eſt lux.ſecũda die factũ eſt ſir
mamentũ.quaꝛta die facta ſunt luminaria. non mõ pri
mum cum facta dicuntur hoc de nihilo creata fuiſſe ex⸗
iſtimet. ſed potius de ipſa que prius creata erat de mi⸗

lo mateꝛia foꝛmata intelligat.etig ſi aliqnando verbum
cꝛeationis poſi tũ reperierit.vt eſt ibi. Creauit deus ce⸗
te gꝛãdia.vt eni animã viuentẽ atq; motabilẽ nõ ad ma⸗
teriam qua eſſe ceperũt.ſed ad foꝛmã qua hoc quod ſunt
eſſe ceperunt.refeꝛendum eſſe ſciet. Ecce ꝙ vult hugo.q;
hec cꝛeata dicunt᷑ ratione eductionis foꝛme illoꝝ in eſſe.
4l Ex his patet.; iſta poſſunt ſimul ſtare.ſ.coꝛpus pri⸗
mi hom inis fuiſſe creatũ ⁊ foꝛmatũ de limo.⁊ quomõ i⸗
telligendu eſt coꝛpus hominis fuiſſe creatuʒz de terꝛa.ꝗqa
tribo modis vltimis.⁊ quot modis aliquid dicit᷑ cꝛeatuũ.
Patet etia quomõ ad aliud qð ſequit᷑.videndũ ẽ᷑.qꝛ ⁊ſi

quodamodo creatũ fueꝛit coꝛpꝰ primi hominis.non ta⸗

men ſimpliciter.ſicut ſubſtatie ſpũales. Spirituales.n.
ſubſtatie.ſicut nobilioꝛes ſunt.ſic nobilioꝛi mõ creatio⸗
nis deducte ſunt in eſſe.quia creatiõe ſimpliciter. coꝛpꝰ
pꝛimi hominis cꝛeatione ſᷣm quid.¶ Qualiter auteʒ re⸗
ſpõdendũ ẽ ad obiecta ab Anſel.patet ex diſtictiõe quã

ſubiũgit.cõſequẽter vbi diſtiguit.ꝙ tribo modis dicitur

aliqd fieꝛi ex nibilo ſic. Lꝛibus modis(qͥ ad pᷣſentis im
pe dimẽn ſufficit)expedimẽtũ exponi põt. ſi qua ſubſtã⸗
tia dicit᷑ eſſe facta ex nibilo.vnꝰ quidẽ modus ⁊.ꝙ volu/
mus intelligi penitꝰ nõ factũ eſſe qð factũ dicit᷑ ex nibi⸗
lo.cui ſimile eſt cõquerẽti de tacẽte.de quo loquat᷑.rñde

tur de nihilo id eſt nõ loquitur.ſᷣm quẽ modũ ð ſumma

eſſentia.⁊ de eo.quod penitꝰ nec ẽ nec fuit.querẽti.vnde

factũ ſit recte reſpõdeꝛi põt. de nihilo.i.nequaqᷓᷓ factũ ẽ.

ꝗſenſus de nullo eoꝛũ que facta ſunt.ĩtelligi põt.q¶ Alia
ſignificatio ẽ que dici quidẽ põt.veꝛa tñ eſſe nõ põt. vt ſi

quidẽ dicat᷑ aliqꝗd ſic eſſe factũ de nihilo.vt ex ipſo nihi⸗

lo id eſt ex eo qð penitꝰ nõ eſi factũ.Sic.q.ipᷣm nihil ſit
aliꝗd exiſtẽs.ex quo poſſit aliꝗd fieꝛi.qð qm ſemꝑ falſuʒ
eſt.quotiẽs eſſe ponit᷑ ĩpoſſibilis cõueniẽtia cõſequituꝛ.

¶:Tercia iĩteꝛpretatio qua dicit᷑ aliꝗd eſſe factũ ex nihi⸗

loẽ᷑.cũ intelligimꝰ quide factũ eſſe.ſed nõ eſſe aligd. vn⸗
de ſit factũ. Peꝛ ſimilẽ ſigniſicationẽ dici videt᷑.cum hõ
cõtriſtat᷑ ſine cauſa dicit᷑ cõtriſtatꝰ de nihilo.hoc autem
vltio mõ.dieun᷑ res ſimpliciter cꝛeate eſſe ex nihilo.vn⸗
de ſubiũgit Anſel. ſm huc ergo ſenſum ĩtelligat qð ſu⸗
pra cõcluſum ⁊᷑.qꝛ pᷣter ſumma eſſentiã cũcta que ſũt ab
eadẽ.ex nihilo facta ſunt.i.nõ ex aliquo.ſicut ipſa ↄclu
ſio pꝛecedẽtia cõuenieter cõſequit᷑.ita vt ex eadẽ cõcluſi
one nihil incõueniẽs ſubſequet. Obiectões autẽ Anſel.
curꝛũt ᷣm modũ ſecũdũ.⁊ illo mõ nõ dicit᷑ veꝛe aliquid
fieri ex nihilo.ſicut ipſe dicit.i¶ Ad hoc autẽ ſubiũgit qͥꝛ
tum modum quo põt dici aliꝗd fieri ex nihilo.illo.ſ.mõ
quo dr diues ex pauꝑe factꝰi.ꝗ priꝰ pauꝑ erat nunc fa
ctꝰ ẽ diues.qð an nõ erat.vñ ſubingit.nõ incõuenienter
⁊ ſine oĩ repugnaãtia ea que facta ſunt a creatrice ſubſtã

tie.dici pñt eſſe facta ex nibilo.eo mõ qͥ dici ſolet diues

ex paupe.⸗ recepiſſe ꝗs ſanitatẽ ex egritudie.¶. Ad obie

cta ey alia ꝑte ꝗbus oſlẽdi vẽ ꝙ debuit ſimpliciter fuiſſe

creatũ.Dicendũ ꝙ nõ.cõueniebat enĩi.ꝙ deꝰ hominẽ fa
ceret ex materia piacente. pter plures rõnes.4i o. er
Go.ꝙ rõ cõditiõis creaturaꝛũ ⁊ pᷣcipue creature ronat.
eſt declaꝛatio diuie potetie.ſapietie.bonitatis.vna ̊ rõ

talis eeuctiõis ĩ eſſe. fuit cõgꝛuẽtia declaꝛatiõis diuine

potẽtie.ĩ miꝛabili vniõe coꝛꝑis ⁊ aĩe pꝛimi homis ꝓ ma
xima diuerſitate ſiue differetia diſtantiũ. nio eni aie

cũ coꝛpe ꝓpteꝛ eoꝛũ ad inuicẽ diſtãtiã.ẽ vna de mirabili⸗

bus aſſignatis ab Aug.in li.de ſpiꝛitu ⁊ aĩa.dicit eniʒ.
plenũ fuit miraculo ꝙ tãdiuiſa.⁊ tadiuerſa adinuicem
poteꝛũt cõiungi.diſtatia eni coꝛꝑis pꝛimi homis ab aia

fuit multiplex.ſ.exiſtẽtis indifferẽtia eſſe a poſſe in ñ exi

ſtẽs.coꝛꝑalis ad ſpuale.coꝛruptibilis ad ĩcoꝛruptibile.
Coꝛpꝰ eni eiꝰ fuit coꝛruptibile coꝛꝑale in quo diſfeꝛebat
eſſe a poſſe.Hia autẽ icorꝛuptibilis ſpualis ĩ quonõ dif
ferebat eſſe a poſſe.qꝛ ergo ad hoc vt diuia potetia ĩ vni
one tamdiſtantiũ oſiẽderet᷑.corꝑi tãdiſtan a ſibi vnibi⸗
li.cõgꝛuebat modꝰ huiꝰmõi eductiõis in eſſe.Quia eni

omne coꝛruptibile coꝛꝑale ĩ quo differt eſſe a poſſe.ẽ ex

pꝛeiacẽti materia.cõueniẽter foꝛmabat᷑ ſic vt foꝛmatio

ten
n

int
o
prn
not
gt
ſeſ
nt⸗
6..
40,
n
re⸗
us
nr
din
blli
li⸗
lbbe
ſte
ſce
ii.
ie
eſt
be

—=

4

6

Mueſtio

talis cõgeneret manifeſtatiõi. potẽtie eiꝰ ĩ tãdiſtantium
vniõe. Alia rõ ẽ cõgruẽtia declaratiois diuie ſapiẽtie
incõueniẽti ordĩe finis ⁊ cõſequẽtis ad finẽ ad prĩcipia
⁊ãtecedẽtis ad pꝛĩcipiũ.cõueniebat enĩ ꝙ reſolutionem
coꝛpis ĩ materiã manentẽ poſt reſolutionẽpᷣcederet cõ⸗
poſitio ex materia exiſtẽte ante cõpoſitionẽ: nũꝙᷓ eni eſt
talis reſolutio.ꝗn ſequat᷑ talẽ cõpoſitionẽ.⁊ qua talis n
antecedebat cõpoſitio.cõgruebat ꝗ. vt ſic fieret corpus
illud.vt er oꝛdie ptacto.diuĩa ſapiẽtia oſtẽderet᷑.. Ter
cia rõ ẽ cõgruẽtia oſtẽſiõis diuĩe bonitati.que oſtẽditur
T cõpletiõe vniuerſi.ꝑfectiõi em vniuerſi congꝛuebat.q;
corpꝑꝰ illud ſic fieret.qꝛ eniʒ oĩs coꝛꝑalis creatura ĩ ho⸗
mine pficit cõplet᷑.cũ oĩs forma naturalis oꝛdinet᷑ ad
animãà rõnalẽ ſicut ad digniſſimã omnuũ foꝛmarũ.⁊ coꝛ
pus humanũ cõſtituat᷑ ex natura omniũ coꝛpoꝛũ. ĩ quo

coõplet᷑ 1 quodãmõ beatificat᷑.rectiſſime dicituꝛ hõ finis

.—

omniũ.⁊ iõ fieri debuit poſt omnia ſeptĩo die. ſicut di⸗
cũt auctoꝛes.ſ.vt oſtendet᷑ eſſe iloꝛũ cõplementũ.Si er⸗
go bãc ꝑfectionẽ creaturaꝛũ ĩ homie exigebat perfectio
vniuerſi.in homiĩe inquã.qui rõne dicta poſt alia condi
tus ?. etiã qtum ad coꝛpꝰ.qð ex natura alioꝛum coꝛꝑa
fuit cõſtitutũ.neceſſario ſegtur ipᷣm fuiſſe ex materia pᷣ⸗
cxiſtẽte.⁊ Gqͥ cõgrueꝛe ad vniuerſi ꝑfectionẽ.¶ Item alia
rõne.̊ enĩ cõueniebat ad ꝑfectionẽ vniuerſi.ꝙ eſſent q̃
dam res coꝛꝑales ſimplicit᷑.quedã ſpnales ſimplicit.et
quedã coꝛꝑales qᷓtũ ad ſui ꝑtem. ⁊ ſpuales qᷓtũ ad aliã
cuiꝰmõi ẽ homo. Similit᷑ cueniebat hoꝛũ ꝓductiõi in⸗
eſſe.ꝙ quedã fierẽt ex nibilo. quedã ex mateꝛia pᷣiacẽti.

2 queda ſᷣm quandã ſui ꝑtem fierẽt ex nihilo.q̊ ſᷣm quã⸗
danm ſui ꝑtem fierẽt ex materia p̃iacẽti. talis fuit prumꝰ

hõ. Ad pꝛimo eꝛgo obiecta er alia ꝑte dicit. ꝙ licet de
us creauit de nibilo aliqua coꝛꝑa.vtpote naturã pꝛimã
celũ pꝛimũ.vt dicit Heda.licet ĩ genere coꝛpoꝛũ. cor⸗
pus pꝛimi homis eſſet nobiliſſimũ.ñ cõueniebat vt eon
ceret᷑ in eſſe ꝑ creationeʒ ꝓpter rõnes pᷣ̃dictas. vñ ſecus
fuit de h̊ coꝛpoꝛe ⁊ alijs.¶ Ad uũlud qð tangit᷑ꝙ creari
debuit ex nibilo.ne obnoxiꝰ eſſet hõ creatuꝛe. Bicendũ
ꝙ; ꝓpter hoc.ꝙ fuit ex aliq̃ creatura.nõ magis erat ob⸗
norxiꝰ creature.ſʒ deo cuiꝰ erat illa.⁊ a quo condita.vñ
Aug.in lib.de ſim bolo.Si aliꝗd deꝰ fecit ex aliqͥ vt ho⸗
minè de limo terꝛe.nõ vtiq; fecit ex eo qð ipſe nõ fecerat.
qꝛ terꝛã.vñn limꝰ erat ex nihilo fecerat.⸗. Ad bhoc qð vlti
mo querebat᷑.ſ.quo vocabulo nominãda ẽ hec eductio.
põt dici.ꝙ plaſmatio.Vñ Job.xj. ADanꝰ tue fecerunt
me.⁊ plalſmauerũt me.glo.fecerũt q;tũ ad animã.⁊ plaſ
mauerũt qtũ ad coꝛpꝰ. Uñ Bam. v volẽs aſſignar᷑ differẽ
tiã iter factionẽ coꝛꝑis ⁊ aĩe.dicit coꝛpꝰ eductum ꝑ plaſ
mationẽ.animã vo factã ꝓ ĩſuſflatõnẽ᷑.dicẽs.Ex viſibili
7 ĩuiſibili natura ↄdidit hominẽ deꝰ ꝓpꝛijs manibo. ſᷣm
imaginẽ ⁊ ſimilitudinẽ.ex terꝛa coꝛpꝰ plaſmãs. animaʒ

autẽ rationalẽ ⁊ ĩtelligibilẽ ꝑfamiliarẽ inſu fflationem

dans ei.
¶ Wembrum ſecundi

ſecunvũ quo querit᷑.vtrũ maioꝛis poten
tie fuit creare coꝛpꝰ primi homiĩs ð nihilo.
an foꝛmare de limo. O maioꝛ videt᷑ ſic Au
u.i li. ð ſimbolo. Iõ dr̃ deꝰ omnipotẽs.qꝛ
t omnia que fecit.nõ eni aliq̃ materies euʒ
iuuit.ſʒ ex nibilo cũcta creauit.ſi eꝛgo manifeſtat᷑ dei oĩ
potẽtia in creãdo aligꝗd ex nibilo.nõ autẽ formando ali⸗
quid de aliquo quocũq;.cũ ĩ illa foꝛmatiõe iuuet eũ ma
teria ſubiecta.videt᷑ maioꝛis potẽtie eſſe creare de nihi⸗
lo.q; foꝛmare de limo.i Itẽ inter aliqd ⁊ nihil ẽ infinita
diſtãtia.ĩter aliqd ⁊ aliqd finita. Vnñ in factiõe alicuiꝰ
de nihilo.ẽ actꝰ potẽtie ĩfinite.in foꝛmatiõe alicuiꝰ ð ali
quo ẽ actus finite.igit᷑ cũ finiti ad ĩfinitũ nulla ſit ꝓpor
tio.in ꝓoꝛtionabilit ẽ maioꝛis potẽtie ſoꝛmare aliꝗd de
nihilo.ꝙᷓ facere aliqd de aliquo ergo ⁊c. ¶ Cõtra vt ba

betur ab Aug. Maiꝰ eſt facere de impio piuʒ qᷓ creare

celũ ⁊ terꝛq.⁊ hoc ẽ vt dici?᷑qꝛ in creatiõe celi ⁊ terꝛe nõ

lvxxix.

eſi aliqua diſpoſitio cõtraria.ſicut in iuſtificatione. vbi
inuenit᷑ diſpoſitio liberi arbitrij repugnãs ge.ergo a ſi
mili cũ limꝰ haberet ſuã foꝛmã.qꝛ erat hoc aliquid.nec
illa materia inclinationẽ baberet ad coꝛpꝰ bumanũ. ſed
quaſi oppoſita.eo ꝙ cõplebat᷑ m foꝛmà ſuã.videt᷑ cũ de
limo factũ fuit coꝛpꝰ humanũ.maioꝛis fuiſſe potẽtie.q
ſi illud fuiſſet ex nibilo.. YPreterea.arguit magiſter in
ſentẽ.ij. li.di.xviij.c. Solet queri. Angeli nõ poſſint cꝛe
are materiã. ergo nec formare coſtã in mulieꝛc. ⁊ ſiue hᷣ
ſit argumentũ a ſimili ſiue a maiori.nõ ſequit᷑.q maioꝛ
ſit potẽtia facere aliꝗ d ex nihilo.qᷓ; facere mulierẽ ex co
ſta. A ſimili videt᷑ in ꝓpoſito.Cũ eadẽ fuerit conditio in
foꝛmatione mulieris de coſta.⁊ coꝛꝑis ade de limo.qꝛ ſi
cut ĩ coſta nõ fuit vnde fieret mulier. ſed vnde fieri poſ⸗
ſet. Similiter in limo nõ fuit vnde fieret coꝛpus ade.ſʒ
vnde fieri poſſet.igitur nõ fuit maioris potentie creare
corpus illud de nibilo.qᷓ; foꝛmare de limo. ¶¶ Itẽ deus ẽ
infinite potentie ⁊ virtutis.⁊ neceſſario agit tota virtu⸗
te quicꝗd agit.qꝛ eius virtꝰ cũ ſit ipᷣm ſimplex.eſt ⁊ imꝑ
tibilis.igit᷑ in foꝛmatiõe homĩs de limo oꝑatus eſt tota
virtute.ſ.ifinita.ſʒ maioꝛe nõ cõpꝛobabit᷑ in creãdo ce⸗

lIñ ? terꝛã. ergo ⁊c. ¶ Preteꝛea.vt habet?᷑ a pho.potentia
⁊ principiũ trãſmutatiõis ĩ aliud inqtũ aliud.ſʒ nõ ens

nõ eſt ſubiectũ trãſmutatiõis.ergo potẽtia ẽ pricipium
trãſinutatiõis eiꝰ qdð eſt in aliud.ergo vbi ſaluat᷑.rõ po
tẽtie agẽtis ſiue faciẽtis.neceſſario erit mateꝛia ſubiecta
actioni.ᷓ vbi nõ eſt materia ſubiecta actiõi nulla ẽ actio
potẽtie igit᷑ nihil eſt quereꝛe.vtrũ fuit maioris potentie
creare ⁊c. exqͥ nlła potentia agit aliqd ex nibilo. ¶ Ad
hoc notandum.qꝙ duplex ẽ potẽtia materie ſiue ſubiecti
trãſmutatiõis.ſ.actiua ⁊ paſſiua.Paſſiua que nihil co
oꝑatur ſoꝛme inducẽdo in materia ipſam. ſed ẽ tm̃ potẽ⸗
tia recipiẽdi foꝛmã.actina que aliquo mõ cooꝑatur ipſi
agenti ad inductionẽ fſoꝛme.qꝛ aliꝗd foꝛme latet in mate
ria.vel qꝛ aꝓetitꝰ mateꝛie habet inclinationẽ ad illã foꝛ
mam. ſicut ẽ in omĩbus illis.ĩ ꝗbus eſt rõ ſeminalis ad
alia ꝓducenda in eſſe.ex illis quãdoq; ex ꝑte materie ſi⸗
ue ſu biecti.eſt defectꝰ potẽtie ſiue pꝛincipij actiui. ſicut
fuit in limo.ĩ quo nõ erat vt ſieret ex eo corpꝰ ade.q; ñ
erat ibi in illo potẽtia formalis ſiue actiua.que cooꝑa⸗
batur eductiõi illiꝰ in eſſe.potẽtia creatoꝛis educẽte illð
ex eo.Eſt quãdoq; duplex deſectꝰ.ſ.diminutio ex parte
materie.⁊ carẽtia pricipij actiui.ſicut fuit in coſta.Vn⸗
de hugo diſtinguẽdo oꝑationes ꝗbus ſubſtãtie ꝓducũ⸗
tur in eſſe.ponit opus vnũ.qðq; facere ð alijs aliqd ſᷣm
ſubſtantiã ⁊ qnãtitatẽ in maiꝰ.⁊ hoc mõ operandi dicit
coꝛpus mulieris factũ ex coſta.diuĩia virtute.abſq; extrĩ
ſeco additamẽto vt ſupꝛa tactũ ẽ. In eductiõe aute rei ſi
ue foꝛme de materia ſiue ſubiecto prio mõ ſumpto. põt
natura in eductioneʒ rei de ſubiecio. Scdo mo ſumpto
nõ poteſt.⁊ multo foꝛtiꝰ nec tercio.ſʒ ſolꝰ creatoꝛ. Scðʒ
bos igit᷑ gradꝰ.ẽ faciliꝰ ⁊ magis facile eouceꝛe res ĩ eſſe.
qꝛ ex materia vel ſubiecto prio mõ ſe habẽte ẽ modꝰ faci
limꝰ. Ex ſecũdo mõ ſe habẽte difficilioꝛ.⁊ ex tercio ad⸗
huc difficilioꝛ.Sed adhuc ꝓducere aliꝗd ĩ eſſe ſimplici
ter ex miilo difficilimũ ẽ.⁊ magis mirabile ẽ. VUnde bhu
go. ¶Magis ẽ mirabile de nihilo aliqd facere. qᷓ de aliqͥ
plus facere. Hec autẽ vltia tria genera operũ ſunt ð ge⸗
nere mirabiliũ.⁊ nõ niſi in ſolo deo eſſe poſſunt. a
ergo querit᷑.vtrũ maioꝛis potẽtie ſit creare ⁊c. dicẽdũ.
ꝙ neq; maioꝛis neq; mioris.ſed omnino ĩdifferẽter.qa
diuina potẽtia que ẽ idẽ cũ ipo oĩno ſimplex.ẽ ⁊ im ꝑti⸗
bilis i ſe.opꝰ tamẽ ſiue effectꝰ eiꝰ ꝗ eſt, pductꝰ in eſſe ex
nihilo.ſimplicit ẽ maius mirabile.eo qð ꝓducit᷑ in eſſe
ex aliquo ſicut ex limo.ſicut habet᷑ ab hugo.Cõcedẽda
eſt ergo ratio Aug.qua oſſẽditur deũ eſſe oĩpotentẽ. ꝗqa
fecit omnia ex nibilo.i Cũ autẽ obijcit᷑.q non oſtẽdituꝛ
potẽtia eius infinita ĩ ſoꝛmando aliꝗd de aliquo.cũ ĩ il⸗
la formatiõe inuet eũ materia ex qua.dicendu. ꝙ boc ñ
dẽ.qꝛ aliquo mõ poſſit iuuari eiꝰ potẽtia ĩ actõe.ſʒ h dĩ
de illo tꝛopo loquẽdi.q̊ illud dicit iuare agentem quo

affectus agẽtis faciliꝰ exit in eſſe.vñ qꝛ quod educit᷑ iĩ el⸗

ſe de aliquo.facilius exit in eſſe qᷓ quod ex nihilo qtum

eſt de ſe.qꝛ minus diſtat ab eſſe ſiue foꝛma fienda.quan

do.ſ. ꝓpoꝛtionatur illa virtꝰ agẽtis diſtãtie rei educẽde
in eſſe ad illud de quo dicitur educi.dicit᷑ iuuare eũ ma
teria ex qua.⸗ Ad illud qð ſequit᷑ dicendũ.ꝙ illa ratio
arguẽdi locũ nõ habet.vbi eadẽ ẽ potẽtia ⁊ lubſtãtia a⸗
gentis ibi enim nõ cõmenſurat᷑ virtus ſiue potẽtia agẽ⸗
tis diſtantie exiſtẽtis.inter illud de quo fit aliquid.⁊ qð
fit.qꝛ potẽtia eſt inꝑtibilis ſicut ẽ ſubſtãtia. Vnde.qꝛ in
deo eſt idẽ potẽtia quod eſſentia.inꝑtibilis eſt potentia

ſicut ⁊ eſſentia.Vnde in oĩmoda indifferẽtia ſe hʒ.quic⸗
quid ea pꝛoducit᷑ ĩ eſſe.ſicut enĩ eadẽ volũtate potẽtia.⁊

indifferẽti volo maioꝛa ⁊ minoꝛa.ſimiliter ſi eadẽ eſſet

volũtas ĩ me ⁊ potẽtia agẽdi.ipſa ĩdiuiſa potẽtia ⁊ oĩno

indifferẽti facerẽ maioꝛa ⁊ minoꝛa.¶XqAd illud qð obijci

tur ex alia ꝑte.ſ.ꝙ maiꝰ eſt fieri de ĩpio piũ ⁊c.dicẽdũ.
ꝙ; hoc nõ dicit᷑.qꝛ maioꝛ vel minoꝛ difficultas faciendi.

boc vel illud fit ex ꝑte dei.ſʒ potiꝰ ꝗꝓpter repugnantiã ex
ꝑre creature fiende.Cũ autẽ deꝰ creauit celũ ⁊ terꝛà nul
la erat repugnãtia ex ꝑte aliqua diuine potẽtie ſiue vo⸗
lũtati.cũ autẽ deꝰ de ipio facit piũ.ĩfundẽdo gratiam di

ſponentẽ ⁊ pꝛeparante ad gꝛatiã pficientẽ.ipia volũtas

impij ẽ cõtraria ⁊ repugnas diuie oꝑationi.q Adargu
mentũ autẽ dicẽdũ.ꝙ nõ ẽ ſimile de foꝛma q̃ ↄtinue trãſ

mutat᷑ circa materiã ⁊ defoꝛmitatẽ li beri aꝛbitrij quam

ſolꝰ creatoꝛ remonere põt ꝑ gratiã.vñ foꝛma illa q erat
in materia paſſibili.ſ.limo.defacili trãſire poterat.⁊ eo
faciliꝰ.quo erat ſubiectũ eiꝰ trãſmutabilius. qð cõpete⸗
bat limo.ĩ quo erat natura terꝛea ⁊ aquea. hec eniʒ duo
maxiĩe oꝛdinant᷑ ad paſſionẽ humoꝛ ⁊ humꝰ. ſicut dicit
Aug.⁊ etiã ph̊s ꝓbat ea que ex his duobo reſoluuntur.
maxie eſſe mateꝛialia ⁊ paſſibilia.ſ.vaporẽ ⁊ fumuʒ. et
ideo nõ valet argumentũ.q¶ Ad hoc qð poſtea obijcit᷑.ꝙ;
deus agit tota virtute ſua que ẽ infinita quãdocunq; ali
qd agit ⁊c̃.dicendũ ꝙ verũ ẽ.⁊ vera ẽ concluſio que er G̊

cõſequit᷑. Si autẽ querit᷑.vñ ẽ ergo differẽtia tanta affe⸗

ctuũ.⁊ quomõ ex tàta.ſ.ĩfinita potẽtia agẽte.exeũt ene
ctus minoꝛis virtutis ⁊ maioꝛis i eſſe.dicendũ.q; ĩ deo

idẽẽ potẽtia qð eſſentia.⁊ ꝙ volũtas ẽ cã ꝓpinqua a cõ⸗

iuncta affectuũ. ꝓpter qð diuina potẽtia cuʒ agit.nõ a⸗
git ex neceſſitate.ſʒ potiꝰ electiue.imo qð plus ẽ.ſuũ vel

le ẽ efficcre. ꝓpter qð.licet ſemꝑ indifferẽti agat potẽtia

⁊ infinita ſᷣm cõgruentiã ſui beneplaciti. moderate ⁊ di
ſtincte ꝓducunt᷑ effectꝰ ĩ eſſe.q Ad argu.mgꝛi in ſentẽ.

Dicendũ ꝙ bene tenet.⁊ ẽ argumentuʒ a ſimili.qꝛ viro

biq;:ſ.in foꝛmatiõe alicꝰ de nibilo.⁊ in foꝛmatione cor⸗
poꝛis ade de limo.⁊ mulieris de coſſa.ẽ actꝰ ĩfinite potẽ
tie ⁊ creatio cõi mõ ſumpta a creatioe.licet vnuʒ opꝰ ſit
magis mirabile alio.vt dictũ ẽᷣ. ¶ Ad hoc qð obijcit᷑ de
auctoꝛitate phᷣi.ſ.ꝙ potẽtia ẽ principiũ traſmutatiõis ĩ
alind ⁊c̃.dicendũ ꝙ ph̊s determiat virtutẽ potẽtie crea
te.q ñ põt aliquid agere niſi ĩ materia ſiue ĩ natura ſub

iecta.vnde actionẽ ſiue nature ſiue potẽtie create agenti

ſem ꝑ ſubeſt aliqua materia.nõ ſic ẽ de potẽtia increata.
euiꝰ virtus in agẽdo nõ eſt determiĩata ſiue diſtincta ciꝛ⸗
ca materiã.ſiue in materia.ĩmo ex nihilo facit.quod cõ

petit ſicut er aliquo ⁊c̃.

Membrũ tercium
B terciũ quo querit᷑. vtrum modꝰ educẽdi
corpus primi hominis.ſ.infoꝛmãdo illð de
limo. ptinet ad ꝑfectionẽ vniuerſi. Et ꝙ ſic
Vvidet Weñ. ij. Ygit pfecti ſunt celi ac. ⁊ oĩs
ornams eoꝛũ.hec ẽ autẽ ↄcluſio que ifert᷑ ex eis que edu
cte ſunt ĩ eſſe ĩ oꝑibus ſex dierũ.cuiꝰmodi fuerũt. cõdi⸗
tio.diſtictio.oꝛnatꝰ.⁊ ad hec pertincbat etuctio coꝛꝑis

humoni de limo.ſicut ĩ ſexta die determinat᷑. patet ergo
ꝓ nõ fuit cõpletio vniuerſi ſine hac eductiõe.¶ 4Tretea.

Anlel.ij. Cur deꝰ hõ. Qu oddam ẽ coꝛpus humanũ edu
ctum in eſſe de viro ⁊ nõ de feminis.cuiuſmodi ſuit cor⸗

rp̃i terciũ fuit de viro ⁊ femina.vt coꝛpus abel. ergo 2

pus cue.qlind ergo reſpõdere debuit per oppoſituʒſqð
eſſet eductum de feinina ⁊? nõ de viro.⁊ hoc fuit corpus

oppolſitũ reſpõdere debuit quarta coꝛporis differẽtia.ſ.

ꝙ neq; de viro neq; de femina.⁊ hoc fuit coꝛpus ade de

limo.aliter eſſet diminutio ⁊ defectus.⁊ hec ratio cõfir⸗
matur per illud.xj.de ciui.dei.c.xviij.vbi dicit᷑.ꝙ anti⸗
theca id eſt oꝓoſitiões valẽt ad oꝛdinẽ vniuerſi.vbi no⸗

tatur ordo vniꝰ contra vnũ quod hic reꝑitur. 4 Itez nõ

eſſet cõpletum vniuerſum ſine modo diſpoſitionis ⁊ mo
do oꝛnatus.ex quo patet.ꝙ modus oꝛnatus diſpoliti⸗
onis requiritur ad perfectionẽ vniuerſi·a ſimili videtuꝛ
de modo cõditionis.igitur cum coꝛpus primi hominis
erat de nobilibus ꝑtibus vniuerſi. modus educendi il⸗
lud ineſſe erat cõpietione vniueꝛſi.¶ Itẽ illa proprie ſt

de perfectione vniuerſi.que habẽt ſimilitudinẽ aliquaʒ.

ſ.veſtigij vel imaginis cũ eo qui eſt complementũ ⁊ per⸗
fectio ommũ ſcilicet deo.talis fuit eductio predieta ĩ q̃
crat vnitas veritas ⁊ bonitas.ergo ⁊c̃.¶ Si autẽ dice⸗
retur.ꝙ licet aliquo modo haberet ſimilitudinẽ veſtigij
tamen quia ſtatim tranſijt.nõ eſt de cõplemento vniuer⸗
ſi.Cõtra.trãſitꝰ rei tẽporalis nõ ĩpedit.ꝗn res trãſiens
ſit de pulchritudĩe vniuerſi.vñ Aug.iĩ li.de natura bo⸗
ni. Iit de decedẽtibus ⁊ ſuccedẽtibo rebo.tẽpoꝛalis que⸗
dam ĩ ſuo genere pulchritudo.vt nec ipſa que moriunt
vel deſinũt eſſe qdð erãt.turpẽt aut turbẽt modũ ſpeciẽ ⁊

oroinẽ vniuerſe creature.ſicut ſermo bñ compoſuꝰ pul⸗

cher ẽ.qᷓuis ĩ eo ſimile atq; omẽs ſoni naſcẽdo moriẽdo
traſeant.A ſimili vr.ꝙ licet res trãſeat ſiue traſcurrat.

bñ ſunt de cõpletione vniuerſi.̊ ⁊c. Conn vt habet a
que

pho.Qatura ẽ cã totiꝰ ordinis.ergo que ſunt cõtra na⸗

turã.ſiue cõtra curſum nature.oꝛdiatiõe totiꝰ carẽt.i.ñ
ſunt oꝛdiata ĩ toto ſiue ĩ vniuerſo.que autẽ oꝛdie carent

ĩ vniuerſo.magis ipᷣm dedecoꝛãt qᷓ; cõpleãt vel ꝑficiant.
ſʒ eductõ coꝛꝑis primi homĩs fuit cõtra curſum nature.

GS c.·¶ Itẽ nibil qð ẽ aliquo mõ de vniuerſo ſine in vni
uerſo.ẽ de cõpiẽtibo vniuerſuzʒ vel ad cõpletionẽ vniueꝛ:

ſi.modꝰ autẽ quo educebat᷑ corpꝰ illud ieſſe.i.fſormatio

de limo.nõ ẽ aliquo mõ ð vniuerſo.qꝛ nullo mõc.q̊.⁊c.

4lSi autẽ diceret᷑.ꝙ h̊ qð nõ eſt ſiue trãſijt.nõ ipedit n
ſit de cõpletiõe vniuerſi ſicut vr ex obiectis ad ali ꝑtẽ.
Cõtra.malũ ĩ eo ꝙ neceſſario ſubſtãtificat᷑ ĩi bono.no tã
tum diſtat ab illis q̃ ſimplicit᷑ ſunt quãtũ ad illuo quod
ſimplicit᷑ nõ ẽ.ſed malũ nõ cõfert ad cõpletionẽ vniuerſi
vt habet᷑ a Dyoni.ꝭᷣ nec illud qð ſimplicit᷑ nõ c᷑.dicit.n.
Dyon.de diui.no.v.c. Incõueniẽs ẽ.ꝙ malũ cõſeꝛat ad
cõpletionẽ ois ⁊ toti.nõ imꝑſectuʒ eſſe ꝑ ſeipᷣm largiat.
4IYtẽ magis vr eſſe de ꝑfectioe vniuerſe nobiliſſime cre⸗
ature.cuiꝰmõi ẽ aĩa homĩs.q; eductio coꝛꝑis hũani ineſ
ſe.qꝛ nobilioꝛ ẽ aĩa hũana q; corpꝰ humanũ.⁊ conꝑꝰ hu⸗
manũ qᷓ; ſua eduetio ineſſe.igið᷑ ſi nõ exiſtẽte aia hũana.
eſſet cõplementũ vniuerſuʒ.qð videt᷑ haberi ab Aug.di
cit eni in lib.de libe.aꝛbi.iij. Si deeſſent anime. ſiue pec
carẽt ſiue nõ peccarẽt nihil vniuerſitatis oꝛdini diminn
eretur.multofoꝛtiꝰ ſi nõ eſſet vel fuiſſet exitꝰ coꝛꝑis hũa
ni ineſle. igit᷑ eductio huiꝰmõi nõẽ de cõpletiõe vniuer⸗
ſi.¶ Aa borũ euidentiã ĩtelligendũ ẽ. ꝙ vniuerſuʒ vni
nerſitatẽ dicit.⁊ ꝙ cõtinentia eiꝰ nõ artat᷑ ad vniuerſita
tem ſubiectoꝛũ.ſed cõpoꝛtat tẽpoꝛis generalitatẽ. conti⸗
net eni oĩa que nũc ſunt.⁊ oĩa que aliquo tẽpoꝛe fuerũt.
vñ ad cõpletionẽ vniuerſi nõ ſufficiũt q nũc ſunt t̃. ſed
requirunt᷑ que a mũdi exoꝛdio extiterũt.i.a primo eritu
rerũ ineſſe.Que autẽ a primo rerũ exitu ineſſe extiterůt

ſunt ſub duabo differẽtijs.quarũ quedã ad ꝓductioneʒ

generũ rerũ ꝑtinent.quedã ad ipſa genera ꝓducta. que
ad genera rerũ ꝓducta ſpectãt.pricipaliter ſũt tria.pe⸗
nes que exprimit᷑ veſtigiũ cõditoris omniũ.ſ.eſſentia ſi
ue ſubſtãtia.virtꝰ ⁊ opatio.eſſentia patrẽ repᷣſentat.vir
tus filiũ.oꝑatio ſpiritũſanctũ. Oꝑatio autẽ a vtute eon
cit᷑.virtꝰ vᷣo in eſſentia radicat.De cõpletiõe. ergo vm⸗
uerſi ſunt hec.eductio generũ rerũ ineſſe.ſubſtatia. dixr⸗

nſs
ſoſns
ego
r
öͤf
hann
bi o
gn
31no

enn
diih⸗
kſat
ig.
ii
ſies

ler⸗

¶ Lueſti

tus.opatio eductoꝛũ.nec dico hec cũ pᷣciſiõe eſſe de com
pletione bac.ſʒ ſimpliciter hec eſſe neceſſaria.nõ enĩ poſ
ſet cõpleri vniuerſum niſi genera rerũ que ſunt eius ꝑ⸗

tes ꝓducerent᷑ i eſſe.nec ꝑpetuerent᷑ ineſſe ꝑtes. miſi da-
ta eſſet eius virtꝰ multiplicadi ſe.ſiue ſuã ſpecieʒ in ſibi

ſimilibo. Fm ꝙ determiatũ ẽ a pho.dicit eni ꝙ ſimul cũ

ĩdiuiduo collata ẽ virtꝰ multiplicãdi ſeipſum ĩ ſuo ſim
li vt ſaluet᷑ illud diuinũ aſpetibile.ſic enim deꝰ cõpleuit
omnia cõtinuã faciẽs generationẽ. Adhuc autẽ requi
ritur egꝛeſſio oꝑationis a virtute.De qua Augu.ſuper

Beñ. ad litte. Põt ĩtelligi deũ requieuiſſe a condendis
generibo creature.qꝛ vltra iã nõ cõdidit alia genera no

ua.deĩceps autẽ vſq; nũc ⁊ vltra.oꝑatur eoꝛundẽ geneꝝ
adminiſtrationẽ. Sicit᷑ autẽ deꝰ oꝑari/cũ oꝑatur virtꝰ
data creature.qꝛ ĩ omni operatione creature. de? itime
oꝑatur.cõcedi ergo põt ꝙ eductio primi hominis perti
net ad cõpletionẽ vniuerſi. Hec autẽ eductio ſiue modꝰ

educẽdi differẽs fuit ab alijs ᷣm ſpeciẽ. vt ex dictis pa⸗

tet. Preterea.nõ fuit eductio rei tm̃ ſingularis.immo
quodamodo generalis.eo ꝙ in ipſo coꝛꝑe cõpleto.ſua ꝑ
ſectione.ſ.anima rationali erat ſeminaliter totũ genus
bamanũ.vñ rõne qua modꝰ educẽdi differebat ab alijs
m ſpeciẽ.⁊ rõne qua educebat᷑ res nõ oĩno ſingularis.

ſeo quodãmõ vniuerſalis nõ imerito debet dici eſſe de
cõpletione vniuerſali. Ad hoc.qð primo obijcit᷑ in cõ⸗

trariũ dicendũ.q; nõ dicit᷑ eſſe cõtra naturã quod ab au
etoꝛe nature efficiè in cõditione nature. vt in conditiõe

generũ rerũ. ꝗbus inſeruit legẽ. ᷣm quã debebat eſſe cnꝛ

ſus nature in ꝓductiõe cõſimiliũ.in illa enim cõditiõe
naturã cõdidit.⁊ eſſe rerũ naturale.⁊ legẽ ꝓpagationis
naturalis. Vt eni dicit Aug.cõtra fauſtũ. hoc erit vni⸗

cuiq; rei naturale quod ille fecerit a quo ẽ omnis modꝰ

numerꝰ ⁊ oꝛdo nature.tamẽ põt dici banc eductionẽ fu⸗
iſſe ſupꝛa naturd.nõ cõtra. Si cõtra boc obijciat᷑ peꝛ il
lud Aug.dicẽtis ibi cõtra fauſtũ.iõ incõgrne dicit᷑ ali
quid facere cõtra naturã.qui fuit cõtꝛa id quod nouimꝰ
in natura.Hoc appellamꝰ cognitũ nobis curſum ſolitũ⸗
qᷓ nature.Ad hoc patet reſpoſio.qꝛ quando illa eductio
erat.nõdũ fuit cognitꝰ neq; ſolitꝰ eurſus nature.ꝓducẽ
di coꝛpꝰ homĩs ᷣm modũ qui fuit ipſi nature ĩſertꝰ.Ali
ter tamẽ intelligit᷑ verbũ Aug.ſᷣm ꝙ illud dicit᷑ eſſe con
tra naturs.quod ẽ deſtructiuũ nature ſiue curſus natu⸗

re in opando. ſicut faciũt abuſoꝛes naturarũ ⁊ earũ cur
ſus puertẽtes.i Ad illẽ qð ſequit᷑.pʒ reſpõſio ex dictis X

qꝛ cõtinẽti vniuerſi nõ extẽdit ſe ſolũ ad illa que ſunt.ſʒ
ad om nia que aliquãdo fuerunt. ⁊ ita ad ea q̃ mõ non
ſunt.ſicut ꝑʒ ex auctoꝛitate Aug.ſupra dicta de libe.ar⸗
bi. ¶ Ad boc qð obijcit᷑ de verbo Oyoniſij dicẽtis.ꝙ icõ
ueniẽs ẽ ponere.ꝙ malũ cõferat ad cõpletionẽ oĩs ⁊c.di
cendũ.ꝙ loquit᷑ Pyon.de malo culpe.qð põt cõſiderari
multiplicit.ſ.vt ẽ malũ hoc ẽ priuatio bõi.ſ.mõi ſpeciei
ordis. Itẽ vt ẽ culpa id ẽ ꝓut ſuũ ꝑpetratoreʒ fedat 2
culpabilẽ ⁊ reuʒ reodit.⁊ neutro illorũ modoꝛũ ſumptũ
ẽ ad cõpletionẽ vniuerſi.vñ Aug. Non ipſa peccata vel
ipſa miſeria ſunt ꝑfectiõi vniuerſitatis neceſſaꝛia.¶¶ Itẽ
põt cõſideꝛaꝛi.vt er eo elicit᷑ bonũ. VUnde Aug.xj. de ciui
ta.dei.neqʒ deꝰ vllũ nõ dico angeloꝛũ.ſed vel hominum

crearet.quẽ malũ futurũ pᷣſciſſet. niſi pariter noſſet qui⸗

bus eos bonoꝛũ vſibo cõmodaret. atq; ita ordinẽ ſeculo⸗
ruin tanq pulcerꝛimũ.carmẽ etiã ex quibuſqã quaſi an⸗
thitecis honeſtaret.¶ Itẽ põt cõſiderari inqᷓtum oꝛdia⸗
tur ad penã. VUnde Aug.xj.de ciui.dei.ſicut deꝰ natura
rũ bonarũ optimꝰ creator ẽ.ita malarũ volũtatũ iuſtiſ⸗
ſimus oꝛdinatoꝛ. vt cũ ille male vtunt᷑ naturis bõis. ipe
bene vtat᷑ etiã volũtatibo malis. Itẽ põt cõſiderari in
tuʒ bonũ ei oppoſitů⁊ comꝑatũ.magis axpaꝛet bonũ.
Hoc oſtẽdit Augu.qe ciui.dei exẽplo tali.ſicut pictura

cũ coloꝛe nigꝛo ĩ ſuo loco poſito cõgruit.ita vniuerſitas
rerũ cũ peccatoꝛibo pulchra ẽ.ſᷣm iſios tꝛes modos occa

ſionalit ẽ de cõpletione vniuerſi.¶¶ Ad hᷣ igit᷑ qð obijcit.
ꝙ malũ nõ tmĩ diſtat ⁊c. Dicẽdũ.ꝙ diſtãtia mali ab eſſe
nõ ĩpedit ꝗn ſit de completiõe vniuerſi. ſʒ ꝙ ẽ priuatio

lxxxr.

moi ſpeciei 2 oꝛdis.que ſunt de cõpletõe ⁊ pulchritudĩe
vniuerſi.⁊ deturpatio illiꝰ cuiꝰ ẽ vt ſubiecti.vñ ſicut qð

ꝑtem deturpat totũ deturpat.ſic qð a ꝑte alicuiꝰ ꝑfecti⸗
onẽ tollit.ipſi toti ſubtrahit aliqꝗd ꝑfectiõis.qꝛ ergo pec
catũ.ptem vniuerſi reddit imꝑfecta.hʒ Dyoni. Sn.
ueniẽti qð nõ im ꝑfeciũ eſſe largiat᷑ toti.⸗ Ao illð qð vl
tio obijcit᷑.ꝙ.ſ.cõpletũ eſſet vniuerſuz ſi deeſſent aĩe ⁊c.
dicendũ.ꝙ ad cõpletionẽ vniuerſi duo reꝗrunt᷑.ſ.ꝑtes.
7 maxĩe pricipales que regꝗrunt᷑ ad ĩtegritatẽ vniuerſi.
⁊ oꝛdo earundẽ ĩ eodẽ.Si g aie que ſũt ꝑtes prĩcipales
vniuerſi deeſſent.cõſtat ꝙ deficeret aliqd de integritate
cõpletiõis.ſimiliter q;tũ ad ↄpletionẽ ordis.tñ ſi alique
aĩe deficerẽt.⁊ nõ oẽs.nihil deficeret oꝛdini vniuerſita⸗
tis.lʒ foꝛtaſſe aliqd deficeret itegritati.ordo enĩ nõ attẽ⸗
dit᷑ ĩ numero vel in multitudie quacũq;.ſʒ ĩ diffeꝛẽtia eo
rum que numerãtur. ꝓpter qð idẽ põt eſſe ordo paucoꝝ

2 multoꝛũ.dũmodo eedẽ ſint differẽtie paucoruʒ q̃ ſunt

multoꝛũ. Intẽtio ergo Aug.videt᷑ eſſe.ſi quedã aĩe deeſ⸗
ſent.nihil minueret᷑ oroini vniuerſitatis.non autẽ ꝙ; ni
hil minueret᷑ integritati.hoc autẽ vident᷑ ſonare verba
ſua.ſ.hec.Si deeſſent.ſ.anime. que ſiue peccarẽt ſiue ñ
peccarẽt.nihil vniuerſitatis ordini minueret᷑.etiã ſi plu
rimũ deeſſent.i.in plurimũ multitudie. vel forte lẽa eſt.
ſi plurimũ deeſſent.ſ.anime.Nec videt᷑.q; Augu.intelli
geret.ꝙ nihil diminueret᷑ vniuerſitati.qꝛ tũc cõtradice⸗
ret ſibi ibidẽ.dicit enĩ.Inferioꝛis officij ẽ iſta.q tantum⸗
mõ ſi nõ eſſent.nõ autẽ ſi peccaret.aliga minus haberet
vniuerſitas. Itẽ vt videt᷑ ex ſerie lr̃e.loꝗtur ibi Aug.de
oꝛdine officioꝛũ.quedã eni ſunt officia angeloꝛũ.quedã
animarũ ſiue hominũ. Officia autẽ hominũ oĩa cõtinẽ⸗
tur ⁊ cõpꝛebendent᷑ ĩ officijs angeloꝛũ.EIñ vr̃ aug.dicẽ.

ꝙ ſi aĩe deeſſent.nihil deꝑiret oꝛdini vniuerſitatis.ſ.q

tũ ad oꝛdinẽ officioꝛũ.qꝛ ãgeli habẽt exercẽ oĩa officia ĩ

—

genere vt hominũ ſunt.vñ qð ſupra dictũ ẽ ĩtelligit ð or
dine in officijs.vt habet᷑ ex lr̃a.

Mneſtio. lxxx. de cauſa

i coꝛꝑis primi hominis.

guucn conſidera

cã matẽéiali. de qᷓ duo qᷓrunt᷑. Pꝛi
müũ qͥ ad cõpoſitionẽ illiꝰ ex elementis.
Scðdðm qͥ ad eq̃litatẽ elemẽtoꝛũ ĩ cõpoſi
to. De pꝛĩo duo q̃runt᷑. Primũ ſi cor
pus: fuit vel eſſe debnit ex quatuoꝛ elemẽtis vel non.
Scðm ſupꝓpoſito.ꝙ ex quatuoꝛ elemẽtis.cur denomĩa
tuꝛ ab vno.ſ.terꝛa. B

¶ Articulus primus

Verit᷑ ̊ pꝛio.vtrũ coꝛpꝰ pꝛimi hoĩs debuit eſ
ſe ex q̃tuoꝛ elemẽtis.ꝙ ſic v. Nia enĩ vnit᷑ coꝛ
poꝛi vt ꝑficiat᷑ ĩ illo qͥ ad actũ vł vſuʒ cogniti⸗
eſiue ↄgnitõis.⁊ h̊ mediãtibo ſẽſibo coꝛꝑalibo. ſʒ ſẽſus
appᷣhẽdit coꝛꝑa ⁊ ꝑ ſite.cũ ̊ ſenſus oĩa coꝛꝑa ⁊ coꝛꝑalia
appᷣbẽdat.neceſſe ẽ.ꝙ habeat ↄueniẽtiã cũ oĩbo coꝛꝑibo.
ſʒ h ñ poſſzʒ fieri niſi cõpoſitũ eẽt ex q̃tuoꝛ elemẽtis.⁊ vo
co ſẽſuʒ coꝛꝑalẽ.ñ ſolũmõ ipᷣaʒ vᷣtutẽ ſẽſitiuã.ſʒ ipᷣm or⸗
ganũ cũ vᷣtute q̃ ꝑficit᷑.¶¶ IFẽ quãto foꝛma nobilioꝛ ẽ.tan
to pluriũ oꝑationũ differẽtiũ ſpẽ ẽ prĩcipiũ.ſʒ aĩa rõna

lis ẽ forma ꝝ nobiliſſima.ẽ pricipiũ pluriũ oꝑationũ.

ſʒ oꝑationũ hꝰmõi vſuʒ exercet mediãtibo orgais ꝓprijs
Scũ organũ ꝓpriũ ei rñdeat ĩcõueniẽti ꝓpoꝛtiõe.neceiſe
E ipᷣm eſſe ex młtis naturis ↄpoſitũ.ille autẽ nature ſũt
elemẽta.ꝗ̊ ⁊c.¶ Itẽ coꝛꝑa ſᷣm q; ꝓgꝛediũt᷑ ĩ eẽ.in maiori
diſffoꝛmitate ſiũ diſtãtia ab ĩꝑfectiſſimo coꝛꝑe.ſ.pꝛia ma
teia:nobilioꝛa ſũt ⁊ ꝑfectioꝛa ſiẽ mixta.qᷓ; elemẽta.Si g̊
coꝛpꝰ primi hoĩs ĩ genẽ coꝛꝑũ erat nobiliſſimũ. maxie
debuit diſtaꝛe ꝑ defoꝛmitatẽ a pria matẽia.̊ debuit eſſe
maxie mixtũ.i Itẽ ſic dicit alghaſ. Cũ ꝑmixrtio elemẽ⸗
torũ fuit pulchrioꝛis.⁊ ꝑfectõris eq̃litatis ⁊c.vt S.ſʒ coꝛ
Pꝰ primi hoĩs fuit aptũ ad ſuſceptioneʒ aĩe rõnalis. in

ipſo fuit cõmixtio elementorũ. ¶ Cotra ‚aĩa ẽ ſu bſtãtia
ſimplex.cũ ergo omnis vmo ſit Fm ſimilitudinẽ.videtur
ꝙ debuit illud coꝛpꝰ cui vnit᷑ eſſe ſimplex.⁊ ita nõ ex ele
mẽtis.¶ Preterea . anima vnit᷑ coꝛꝑi ſicut motoꝛ ⁊ for⸗
ma.ſed coꝛpꝰ ſimplex magis ẽ habile ad motũ q; cõpoſi:
tũ.ergo magis ei aptare debuit ꝑ vnionẽ. ꝓut ipſa aĩa
ẽ motoꝛ.ſimiliter ꝓut ẽ forma.cũ vtrobiq; ſinplicitas eſ
ſet ſymbolũ.ſicut tactũ ẽ ſupra.q Itẽ Aug. de aĩa ⁊ ſpi⸗
ritu.ſicut deꝰ eſt capabilis ⁊ ꝑticipabilis omibꝰ.ſic ani
ma omniũ capax ẽ.hec autẽ capacitas ẽ omniuʒ ꝑ acce⸗
ptionẽ ſimilitudinũ mediãte ipſa cognitura.ergo ſibi ne
ceſſariũ ẽ acceptioni ſiue cõprehẽſioni anime.coꝛpus ſi⸗
bi multũ cõueniens ĩ ſimilitudine ⁊ confoꝛmitate prout
poſſibile ẽ. Prima autẽ materia ĩter corꝑa maxie erat
capacitatis.qꝛ erat capax omniũ foꝛmarũ ſenſibiliũ.vi⸗
detur ꝙ debuit corpꝰ huiuſmõi ꝓut poſſibile ẽ.ſimile eſ
ſe ſue perfectioni in capacitate fieri ex prima materia.
Preteꝛea.elemẽta ſingula aptioꝛa ſunt ⁊ habilioꝛa ad
ſuſceptionẽ pluriũ foꝛmarũ q; mixtũ aliqd . ſᷣm enim ꝙ
coꝛꝑa elongant᷑ a capacitate prime materie ꝑ ſuſceptio⸗
nẽ foꝛmarũ vltimarũ minus habilia ſunt ad ſuſceptio⸗
nem diuerſarũ foꝛmarũ.vnde elemẽta habilioꝛa ſunt ad
ſuſceptionẽ huiuſmõi qꝙᷓ; mixta.ſi ergo cõuenit aĩe.ꝙ vni
atur coꝛꝑi oꝛganizato.cuiꝰ organa maxie debẽt eſſe ſu⸗
ſceptibilia ſpecierũ ſenſibiliũ.ſpecies eni ſiue ydolũ rei
ſenlſibilis.relinꝗtur in oꝛgano in cõprehẽſione rei ſenſi/
bilis a ſenſu.magis ↄuenit.ꝙ coꝛpꝰ huiꝰmõi fiat ex vno
elemẽto q; ꝙ mixtũ ſit ex omnibo. ſi eni fieret ex vno ele⸗
mẽto ꝗꝓpter conuenientiã eiꝰ cũ illo elemẽto.oꝛgana ſen
ſuũ habilioꝛa eſſent.ad ſpecierũ diuerſarũ ſenſibiliũ ſu⸗
ſceptionẽ.iᷓ ſi eſſet mixtũ ex omibus. IZtẽ cũ coꝛp?ꝰ pri
mi hominis erat ĩ genere coꝛpoꝛũ nobiliſſimuʒ. videt᷑
debeat fieri ex aliquo coꝛꝑe vel coꝛpoꝛibo nobiliſſimis.
cuiꝰmõi ſunt coꝛꝑa celorũ ⁊ coꝛꝑa celeſtia.ꝗ̊ ⁊c.¶ RKe⸗
ſpõſio vt habet᷑ ĩ li.de fonte vite.Coꝛpꝰ hominũ ĩteꝛ oĩa

coꝛꝑa cõpoſita cõpoſitiſſimũ ẽ.⁊ rõ huiꝰ eſt ſicut ſcribit᷑

ibidem. Quanto ſubſtantia aliqua magis eſt immu⸗
nis a materia.tãto pluriũ oꝑationũ ẽ effectiua. aĩa igit᷑
intellectiua cũ maxime ſit imunis a materia.eo ꝙ nõ de
pendet ex materia m eſſentiã.⁊ cũ ſimiliter multarũ ſit
operatiua operationũ.⁊ ideo cum has operatiões de ſe
habere nõ poſſit.niſi ꝓut vtit᷑ oꝛgãis.opoꝛtuit ipᷣm cor⸗
pus ꝑ qð eas exercet eſſe etheogeneũ ⁊ maxie cõpoſituʒ.
Ad primũ ergo in cõtrariũ dicẽdũ.ꝙ licet aĩa ſit ſim⸗
lex ꝓgter carentiã dimẽſionis quãtitatie ſiue mobilis.
multiplex ẽ nibilominꝰ multiplicitate potẽtiarũ ſiue vir
tutũ operatiuarũ.attẽdenda ᷣẽ cõueniẽtia coꝛꝑis ⁊ ani
me ĩ hoc.ꝙ vtrũq; ẽ multipler.iſta multiplicitate poten
tiarũ.illud multiplicitate naturarũ 2 ꝑtiũ oꝛganicarũ.
vñ multiplicitas potẽtiarũ atteſtat᷑ multiplicitati opeꝛa
tionũ.⁊ qð tale ẽ.habilius ẽ ad merendũ.⁊ ꝑ cõſequens
ad gloꝛificandũ.Qeq; debet attẽdi cõueniẽtia in ſimpli⸗
citate.cũ ſimplicitas coꝛꝑis ⁊ aĩe cõueniẽtia nulla ẽ niſi
ſᷣm nomẽ.huiꝰ eni ẽ ꝑ carentiã dimẽſionis quantitateʒ
ſiue mobilis illiꝰ ꝑ carentiã cõmixtionis.i Oer hoc pa
tet rõ ad ſequẽs.qꝛ ⁊ ſi habilius eſſet ad motũ coꝛpꝰ ſim
plex.nõ tamen ita cõueniens ad eliciendas multas opa
tiones.. Ad aliud dicendũ.ꝙ angelus cũ ſit motoꝛ tm.
aptat ſibi coꝛpus habile ad motũ.aĩa autẽ cũ ſit forma
aptat ſibi habile ad cognitionẽ. Mã nec angelus inten⸗
dit vt ĩ coꝛꝑe ꝑficiatur nec aĩa.niſi mediãtibus ſenſibus
perfectionẽ cognitiõis aſſequit᷑. AZld duo q̃ ſequuntur.
dicendũ.ꝙ alius generis ⁊ modi ẽ capacitas coꝛpora⸗
lium foꝛmarũ in materia ſuſceptibili.⁊ alteriꝰ generis
⁊ modi.cũ ſuſceptibilitas ſpecierũ ſenſibiliũ ſiue ydolo⸗/
rum in oꝛgano ſenſitiuo.nec vna diſponit ad aliã.ſʒ po⸗
tius ad contrariã. multiplicitas enim operationũ quas
cxercet anima in coꝛpore.requirit multiplicitatẽ orga⸗
norum.⁊ ita multiplicitatem naturarum armonia:ũ.
Vnde multiplicitas ſpecierum ſenſibilium multiplicita
ti naturarum atteſtatur.econtra.habilitas ad capacita

41

tem multarum foꝛmarũ. atteſtatur ſimplicitati natura-

rum ſiue nature. vnde elementum habilius eſt ad capa⸗
citatem plurium foꝛmarũ q; mixtum. vnde rationes ꝓ
poſite magis ſunt contra propoſitum q; pro. ¶. Ad vlti

mum dicendum. ꝙ conditoꝛ generũ rerum in operibus

ſexr dierum res 2 naturas rerum legibus certis 2 imuta
bilibus diſtinxit.in illa autem diſtinctione inſtituit.qd

ex quo vel ex quibus debuit eſſe imutabilis.⁊ ex quo ni⸗

hil. Vnde Alug.ſuꝑ Geñn.ix.elementa mundi huiꝰ cor⸗
porei habent diffinita vim qualitatemqʒ ſuaʒ quid vnũ
quodq; valeat vel non valeat quid de quo fieri poſſit vel
non poſſit. AUnde quedaʒ condita erant in poſſibilitate
ad diuerſas foꝛmas.vt illa quoꝛũ materiei appetitiui ñ
fuit ſatiſſactum per forme impreſſionẽ qualia fueꝛũt ele
menta ? elementata.quedam condidit in ĩmutabilitate
⁊ impoſſibilitate ad formas diuerſas.cuius ſunt coꝛpo
ra ſuperceleſtia ⁊ celoꝛum.quorũ materiei appetitiui ſa⸗
tiſfactum fuit per pꝛopriarũ foꝛmaruʒ impreſſionẽ hoc
inſtituit dominus certa lege.⁊ iĩmutabilis ⁊ prouida et
ordinatiſſima volũtate.contra que ire non decet Augu.
ſuper Geñ.vj. lib.tam nõ facit deus contra cauſaʒ quã
volens preſtituit q; contra voluntatem ſuã nõ fecit.feciſ
ſe ergo corpus humanũ ex mateꝛia celeſti eſſet contra le
gem ⁊ naturam rebus a ſua cauſa deo preſtituta.õ.n.
indidit deus ipſis celeſtibus.vt rei alicuius corꝛuptibi⸗
lis eſſent materia. ꝓpter quod nec ex illis debuit aliqð
corꝛuptibile cõponere.dicit enim Augu.ſuper Geñ.ix.
Poteſtas creatoꝛis.habet apud ſe poſſe de his omnib
facere aliud q; eoꝛũ quaſi ſeminales rõnes habẽt.nõ ta⸗
men id quod in eis nõ poſuit. vt de his fieri.vel ab ipſo
poſſit.neq; enĩ potentia temeraria ſj ſapiẽtie virtute oĩ⸗
potens ẽ.⁊ hec de vnaquaq; re ĩ tẽpore ſuo facit qð a na
tura facit vt poſſit.quare autẽ cõuenit vt ex luto fieret.ĩ
fra dicet᷑. ¶ Ad illud ergo quod obijcit᷑. ꝙ coꝛpus primi
hominis erat nobiliſſimũ ⁊c. Dicenduʒz ꝗ; ⁊ ſi nobiliſſi
mum eſſet inqᷓtum erat perfectibile ab anima rationali
7 cõſequenter ordinatũ ad ſeruiendũ deo⁊ beatificàdũ.
tamẽ coꝛruptibile fuit.coꝛpora autẽ celeſtia incorꝛupti⸗
bilia.⁊ ſic quodãmodo dignioꝛa.cõtra diuina diſpoſiti
onem eſſet. ſi ex incorꝛuptibili fieret corꝛuptibile.

Er undr
Einde queritur.exquo coꝛpus ade fuerit ex
quatuoꝛ elementis.quare dicitur factum de
terꝛa Eccleſiaſtici.xvij. deus creauit de terꝛa
hominem. Et obijcitur ſic.quod pluribus ẽ cõmune.nõ
eſt vni attribuendum.ſed cõmune erat quatuor elemen⸗
tis.vt ex illis fieret corpus ade.ergo non debuit terꝛe at
tribui.¶ Preterea.cum terꝛa maxime ſit paſſibilis fᷣin
Augu.⁊ corpus ade in ſtatu illo minime paſſibile vide
tur.ꝙ nõ debuit dici ipſum factuʒ ex terra.¶ Preteꝛea.
cũ homo digniſſima creaturarũ ſit.⁊ aliaꝛũ beſtiarũ coꝛ
pora de terꝛa facta ſint.vr ꝙ ſimiliter coꝛpꝰ homis debe
ret fieri de dignioꝛi materia. ſexto enĩ die dicit᷑ deus fe⸗
ciſſe beſtias de terꝛa Geñ.j.¶ Itẽ dicit Aug. ſuper. vij.
HGeñ.limus eſt terꝛa humida. Iẽ.cõtꝛa manicheũ limꝰ
eſt aque ⁊ terꝛe cõmixtio.põt igitur queri.quare magis
dicit᷑ formari ex materia cõtinente hec duo elementa.qᷓ
ex cõtinente alia duo.¶ Itẽ querit᷑.quare dẽ qñq; mate⸗
ria coꝛꝑis ade terꝛa.qñq; limꝰ.qñq; puluis.⸗ Cõtra de
nominatio ſeqtur natura p̃dominãtis. cũ ergo ĩ coꝛꝑibꝰ
hũanis pᷣdominetw᷑ terꝛa. dʒ dici potiꝰ de terꝛaq de aliqͥ

glio elemẽto ſᷣm phm enĩ coꝛꝑa conſtantia maxie ſolioo

terꝛeno ꝑticipãt.( ¶ Rñdeo quatuoꝛ funt caulſe. q̃re cor⸗
pus hũanũ dẽ factu de terꝛa eſſe.pꝛima eſt phi.ſcõᷣa Au
gu.tercia Merñ.quarta baſilij. ã ſᷣm phᷣm plus ẽ de
terꝛa in cõpoſitione mixti.qꝛ minus hʒ de ſpẽ ⁊ magis ð
materia.quod patet per hoc ꝙ motus ſequuur naturaʒ
p̃ᷣdominantis ᷣm quantitatem. ⁊2 iõ dicit᷑ factum potiꝰ
de terꝛa.Scðda ratio eſt ſm Aug.ſ.hec duo ſunt elemen
ta habilia ad patiendũ.humoꝛ ⁊ humꝰ duo ad agendu.

lnn
lehe
nes
Pin
hmibis
Unptn
lt. 1
nont
hann
pni
ttel
litate
nuri
htele
ttate
po
hila⸗

iboe

ichet
ugn.
Vqd
ſear
rgle
V.
gibi⸗
ig
t.
niv
föte⸗
po⸗
tei⸗
n
reti
int
N
hlt
1.
.i⸗
l

ℳ

¶ Mueſtio

ignis ⁊ aer. ⁊ qꝛ fieri ex hoc dicit ratõeʒ paſſibilis.x ter
ra int alia paſſibilioꝛ. ideo potiꝰ dicit fieri e tra. Cer
cia ratõ.qꝛ tra eſt viliſſimũ elemẽtuzʒ ideo ad hũiliatio⸗
nem 2 cohibitõneʒz elatõis dicit᷑ factꝰde fra limoſa.que
eſt viliſſima. vel de puluẽ m alia lr̃am. vnde Mern.ad
eugeniũ cogitãs te lummũ pontiſicẽ cogita viliſſimum

puluerẽ. vnde nõ ſine miſterio be due diſſferetie ratõna⸗
le moꝛtale polite ſunt in diffinitoe bomis.vt ſi eleuetur
ex vno depmet᷑ ex altero. Itẽ greg· nazazenus de pmis

epyphanijs hõ celeſtis eſt a terreſtris. tpalis 2 imota⸗
lis.viſibilis a inuiſibilis. hũilis excelſus.ſpũs ꝗpter

gram. caro ꝓpter elatõez. illud vt intellectũ habens gre

magnificet 2 collaudet actoꝛẽ. hoc ne magnitudine mue
ris elatus lapſuʒz ruine ercelſioꝛis incurrat.Quarta ra
tio eſt ꝙ in fra reꝑiunt᷑ oĩa alia elemẽta m Maſilium
in exameron pᷣmo dicentẽ aquã ⁊ aerẽ ignẽ ⁊ traʒ cobe⸗
re certiſſimũ eſt.¶ Aã ex ferre ⁊ lapide ignis ꝑ fricatõem
ſolet excuti.que vtiq; de tellure naſcunt᷑.aquaruʒ quoq;
naturã venis in eſſe terraꝝ foſſoꝛes indicãt puteo⁊: ni⸗
bpilominꝰ etiã aerem eſſe ꝑmixtũ ex eo cognoſcere poſſu⸗
mus.q cũ fuit bumectata tellꝰ temperiè ſolis accepit.
mox va poꝛes erxalat largiſſimos.’! Zd pꝛimũ ergo ob⸗
iectum dicendũ ꝙ denoĩatõ erat m ratoeʒ pdominãtis

ſicut ex dominio colere dicit᷑ aligs colericnõ quia ineo
nõ ſunt huoꝛes alij. 4 Zlo ſcom ptz ruſio ex iam dictis.

debẽt em argui ad oppoſitũ quia maxime tra paſſibilis.
ideo de tra factũ debuit dici.cũ hoc ꝙ dico fieꝛi aliquid

ex aliquo paſſibilitati atteſtet᷑. Poſſet tamẽ diſtingui de

boc noĩe paſſibile. ꝙ dicere põt vel paſſionẽ vel oifferen
tiam. ſic vno modo paſſibile alio mõ non.ſᷣ de hoc meliꝰ
infra.4l Ad terciũ dicendũ ꝙ licet hõ ſit digniſſima cre
aturaꝝ ratõe qua eſt imago di.nihilominꝰhabet aligo
ↄmũe cũ beſtijs. ꝓpter qð nõ ẽ incõueniẽs ſi ↄmũicet cuʒ
eiſdem qꝙᷓtuʒ ad ea q̃ ſunt materialia coꝛpoꝝ eoꝝ.mate
rialia dico remota.qꝛ etſi ex eiſdeʒ materialibo eoꝝ cor
poꝛa ↄponãt᷑:tñ nõ in eadẽ equalitate ⁊ armonia exiſſẽ⸗
tibus.quãta aũt ſit equalitas elemẽtoꝝ ? armonia ĩ cõ

mirtione coꝛꝑis hũani.patʒ ex auctoꝛitate algaſ.ſupꝛa
dicta. Ad hoc qð querit᷑ quare magis debuit foꝛmaꝛi

ex materiali ↄtinẽte traʒ ⁊ aquã ꝙᷓ ⁊c. Patz rnſio qꝛ; xt
Dictũ eſt. fieri dicit᷑ ex aliqͥ ex ꝑte eiꝰ ex quo paſſibilitati
atteſtat᷑humoꝛ aũt ⁊ humꝰ habilia ſũt ad patiẽdum vt
babet᷑ ab aug. Ieẽ reuera noie limi.nõ tm̃ intelligũt᷑ ter
ra ⁊ aqua materia quatuoꝛ elemẽtoꝝ. ꝓut erat ad ſu
ſceptõez foꝛme coꝛꝑis buani. Sed augloquit᷑ ꝓut qua⸗
litates tre aque magis notabilit aparent m ſenſuʒ

in limo. IZtẽ alia ratõ eſt. vt ex noĩatõne materialis ex qͥ
foꝛmat᷑ coꝛpꝰ.oſtendat᷑ opꝰ ⁊ officiũ qð exercet anima i

coꝛꝑe. VUnde glo. aug.ſuꝑ illud. Joꝛmauit deꝰ hominez
tx limo Beñ.ij.ſicut fit limꝰ in ↄmixtione pulueris ⁊ li⸗
quoꝛis.ſic aia coꝛꝑis vnit materiam.nec patit᷑ diſſolui.
Ad boc qð querit᷑ de multiplici noĩatõne materialis
coꝛꝑis ade. põt dici ꝙ põt ſiderari vt eſt quedaʒ maſſa
ſimplicit᷑ nõduʒz in foꝛmatõe.⁊ ſic dicit᷑ fra.vel vt eſt in
foꝛmatõe coꝛꝑis2 ſic dicit limꝰ. vel vt ẽ terminꝰreſoluti
onis ipᷣius coꝛpis ⁊ ſic puluis.Inde phᷣus ponit tria ĩ
qjue alia reſoluũt᷑.⁊ ipᷣa vlteriꝰ in alia nõ reſolnunt᷑.ſcʒ
puluis. cinis 2⁊ haꝛena. Vel põt dici ꝙ limꝰdicit᷑ vtẽ ma
teria in foꝛmatõe.puluis vt eſt terminꝰreſolutõis.terꝛa

vt eſt coĩs ad vtrũq;.vnde Ecci.xvij.deꝰcreauit de terꝛa

hoiĩeʒ 'm imaginẽ ſuã fecit illũ.⁊ ↄuertit illũ in ipam.i.
terꝛã. Vnde inter li.terꝛa es 2 in terꝛam ibis.

embrum ſecüdum

Einde querit᷑ ſi coꝛpꝰade erat ex elemẽtis
mixtis ᷣm equalitatẽ ⁊ qm̃ triplex ẽ equa
litas.molis vel ponderis.virtutis.⁊ iuſti
cie:ideo pꝛimo querit᷑ de eq̃litate molł.Se
L n nt de equalitate virtutis. Tercio d equalitate iu⸗
ſticie.

1 W

lerr.
QArticulus prunns

Irca pꝛimũ ſic ꝓcedit᷑. Querit᷑ pmo ſi elemẽ
ta ᷣm equalitate molis. fuerũt in coꝛꝑe ade.
nõ.videt᷑ ſic vt ſupꝛa dictũ ẽ. Et vult phᷣs
denoĩatio fit a natura pᷣdominãte tiñ.licet coꝛpꝰpᷣmi ho
minis foꝛmatuz fuit ex qᷣtuoꝛ elemẽtis:tñ dicit᷑ foꝛmari
tæ fra ꝓpter ratõeʒ pdominãtis. ſ̊ nõ habet tra pᷣdomi⸗
niũ virtutis. qð piz.cũ ſit elemẽtuʒ minimũ habẽs ð ſpẽ
2 nũme actiuũ.igit qꝛ pdomĩat᷑ in mole.⸗ Iem augu.
ſuꝑ Geñ. vij. aſſignas differẽtiam inter creatõneʒ aie 2
coꝛpis plaſmatoeʒ dicit. quid ẽ vnde aĩa flatu dei facta

eſt. Aã quid ẽ aliud limꝰniſi fra humida.Ex hoc vide⸗

tur ꝙ coꝛpꝰ pꝛimi homiĩs fuerit ſolũmodo ↄpolſitũ ex li⸗
mo qui eſt fra 2 aqua.qð dicit᷑ ex his ↄoponi ꝗꝓpter domi

nium illoꝝ in coꝛꝑe ipo.⁊ ſiue ſic ſiue ſic. elemẽta nõ ſũt
in eq̃litate molis in ipo. Si dicẽt᷑ ꝙ hec ſcʒ tra ⁊ aqua
babet pdominiũ in vᷣtute qð tm̃ nõ credo eſſe veꝝ.ex hoc
adbuc ſequeret᷑ ꝓpoſitũ.qꝛ impoſſibile eſt hic habere in
aliquo p̃dominin vᷣtutis niſi haberẽt p̃dominiũ molis.
IZtem ſi equalis eſſent molis aut quantitatis.igit᷑ ibi

eſſet oĩmoda in tꝑantia ⁊ impꝛopoꝛtõ vᷣtutis.qꝛ virtus

ignis iĩpꝛopoꝛtõnabilit excederet virtutẽ tre. ⁊ ipam cũ

ſit coꝛpꝰinflãmabile vt patʒ in impᷣſſioni elemẽtatis.
vt ptz ex vapoꝛe terreſtri.inflãmaret⸗ ↄſumeret. vel foꝛ

.

te aqua ignẽ deſtrueret.a ita nullo mõ miſcerẽt.¶¶ Pꝛe⸗

terea. in coꝛꝑe hũano habundat ꝑtes groſſe reſpctu ſub

tiliũ. groſſe fiũt ex ſoliditate trena.ergo ꝑ inequalita⸗

tem molis ſe babent elemẽta. maioꝛ manifeſta ẽ ſenſui.
minoꝛ ptz ꝑ augu.ſuꝑ Geũñ.v.i Lon eſt quidẽ aie hũane
natura nec de fra nec de aqua nec de gere nec de igne q⸗

libet. S̊ tũ craſſioꝛis coꝛpis ſui materiã.H eſt bumidam

quãdã traʒ que ĩ carnis verſa ẽ qualitatẽ. ꝑ ſubtilioꝛis

naturã coꝛꝑis admiſtrat.i.ꝑ luce ⁊ gerẽ.⁊ paruʒ infra.
Zlia qm res ẽ incoꝛpoꝛea.coꝛpꝰqð in coꝛꝑe vicinũ eſt ſi⸗
cuti ignis vel potiꝰ q̃ſi lux? aer pᷣmitꝰ agit ⁊ Hᷣ cetera
que craſſioꝛa ſũt coꝛꝑis ſicuti bumoꝛ ⁊ tra vnde carnis

coꝛpulẽtia ſolidat᷑. ¶ Contra oĩs mixtio eſt im mĩima

igit᷑ mixtio in coꝛꝑe ade erat Im mima.ſed mimuʒad

miĩmũ nõ põt eſſe ꝓpoꝛtõ inequalitatis.̊ ⁊c. ¶¶ Itẽ queli

bet pars mixti eſi mixta. VUnde in ſingulis ꝑtibo mixti

eſt reꝑire vnionẽ miſcibiliũ.Ex his pot ſic argui. Abi⸗

cũq; eſt reꝑire vnũ elemẽtuz ?m molem. eſt reꝑire aliud

7 eiuſdem termĩs claudunt᷑ ergo nullũ excedit nec exce-
ditur ab alio.equalis ẽ ergo extẽſio oim ᷣm moleʒ ſiue
molis dimẽſionẽ.ergo ſunt ibi in eq̃litate molis.⸗ Itẽ
vt habet᷑ ab algaſ.cũ ↄmixtio elemetoꝝ fuerit pulchrio⸗
ris 2 ꝑfectioꝛis equalitatis ⁊c. tunc eſt coꝛpus aptũ ad

ſuſceptionẽ anime rationalis. ergo in illo erat cõmirtio
elementoꝝ in ꝑfectioꝛi equalitate. ſed vt habet᷑ a cõſtan
tino in panthegra. equalis eſt cõmixtio elementoꝝ que
otinet equaliter quãtitates 1 qualitates elementoꝛum.

ergo ꝛc· ¶ Vo hoꝝ euidentiã notandum. ꝙ; duplex eſt
equalitas ↄplexionis.vel in qua nulliꝰqualitatis eſt ex⸗
ceſſus ab optima tꝑantia vbi nullũ elementũ vel quali⸗

tatine vel quãtitatine habundat reſpectu alterins.⁊ ha

bet magis m ratõeʒ qᷓ; m rei 7 exiſtentie naturaʒ: iſta

no fuit in adã. Alia eſt equalitas in qua licet qualita⸗

tis vel qualitatũ ſit exceſſus.nõ tamẽ vltra metam ſcði
gradus extenditur. ſᷣm ꝙ dicunt phᷣi. ꝙ cõplexio equa⸗

lis dicitur incolumis vſq; ad ſcom gradum.⸗ iſta equa⸗

litas non ponit equalitatem a mole ſeo magis a iuſticia

bec fuit in coꝛpoꝛe ade ⁊ tanto melioꝛ quanto melius

cõplexionatus: non tamen intendimus de equalitate a
iuſticia H̊ modo hoc ? in ſenſu ĩ quo vtuntur philſici.ſed
alio modo vt infra patebit. Concedenduʒ eſt ergo ſicut
oſtenſum eſt.qꝙ elementa nõ erant in coꝛꝑe ade ᷣm equa
litatem molis.et dicimus hic molem qualitatem mate⸗
rialem mixtoꝛum. M aũt elementa nõ pñt eſſe in coꝛpo
re ſᷣm equalitatem a mole.hec eſt ratõ. Quedaʒ ſũt ele⸗

mẽta magis habẽtia de materia.alia magis de ſpẽ.que
magis habẽt de materia magis opꝛimũt᷑.que magis de
ſpecie magis deſcẽdunt᷑. ꝓpter qð nõ põt eſſe equalitas
molis ſ̊ neceſſitate ineq̃litas. Ratõ alia ad id eſt.ſi eẽt
equalis ↄplexio hoc mõ:tũc coꝛpꝰilliꝰoↄplexionis nec ge
ſceret nec moueret᷑.ſi em̃ quieſcẽt in tra tũc tra vinceẽt.
ſimilit᷑ ſi quieſcẽt in aere tũc aer vincẽt. Si aũt mouẽt᷑
ab aere in ignẽ tũc ignis vincẽt. Si vo moueret᷑ ad ter⸗
ram ? tra eſſet vincẽs.Si aũt quieſcẽet in aere tunc aer
eſſet vincẽs.ↄuenit igit᷑ ei vt nec quieſcat in loco.nec mo
ueatur ad locũ qð ẽ impoſſibile.⸗ Ad illud qð pᷣmo
obijcit᷑ tra boc dicẽduzʒ.ꝙ pars dicit᷑ mima ᷣm ſpẽm et

Fm materiã.Fm ſpẽm illa ſcʒ in q̃ ſaluat᷑ ſpẽs ⁊ in qͥ mi⸗

noꝛi non põt ſpẽs ſine foꝛma ſaluari.⁊ hoc mõ ſumpto
mĩmo nõ eſt mixtio ſᷣm mima. qꝛ ſᷣm h̊ miſcibilia eſſent
in mixto ſᷣm ſuas ſpẽs.⁊ eſſet cõpoſitio non mixtio ſᷣm
materiã.Et hoc duplicit.vno mõ ſᷣm ꝙ quãta eſt.⁊ hoc
modo.qꝛ materia inqtuʒ eſt quata. diuiſibilis ẽ in infi
nitũ.nõ eſt reꝑire in ea mimũ m actũ.ſ̊ ſolũ ſᷣm poten
tiam. Alio mõ ſᷣm ꝙ eſt ꝑfectibilis foꝛma elementari ⁊
ſic dicit᷑ mimũ illu qͥ minꝰnõ ẽ ſuſceptibile ſpẽi.hoc vl
timo mõ dicit᷑ ꝙ mixtio fit ĩm mima. 4 Pꝛetea notan⸗
dum. ꝙ nõ eſt poſſibilis mirtio pluriũ coꝛpoꝝ manenti
bus ĩ ſuis coꝛpoꝛeitatibo.⁊ ſicut ſolet dicit.ſicut ex plu⸗
ribo foꝛmis fit vna foꝛna media.ſic ex pluribo coꝛpoꝛei
tatibo fit vna coꝛpoꝛeitas cuiꝰẽ locꝰ vnꝰ. Vnde miſcibi
lia in mixto nõ ſunt diſtincta vᷣm locũ ⁊ ſitũ.qꝛ habent

vnã foꝛmã ⁊ vnã coꝛpoꝛeitatẽ.4. Ad illud qð obijcit᷑.q;

mĩmi ad mimũ nõ eſt ꝓoꝛtõ in equalitate. Dicẽduʒ.q;
nõ eſt veꝝ ꝓut dicit᷑ fieri mixtio ſᷣm mima. ſicut em̃ de⸗
termĩat᷑ a pho.ex vno pugillo aque fiũt decẽ pugilli ae⸗
ris.cuiꝰratõ eſt.qꝛ homo eſt materia groſſioꝛ.illiꝰſubti
lioꝛ:vnde hoc habʒ magis de mole illuo minꝰ. ñ mini
mũ materie elemẽti qð habʒ magis de ſpẽ ⁊ minꝰde ma
teria.lõge minꝰeſt mimo materie elemẽti qð habet ma⸗
gis de materia ⁊ minꝰde ſpẽ. Vnde ptʒ q mimũ ẽ ꝗꝓpoꝛ⸗
tionabile mimo ꝓoꝛtõe inequalitatis. vnde mimũu ele⸗
mẽti ignis ⁊ mĩmũ elemẽti terꝛe ꝓut ſunt ĩ mixto valde

ſunt inequalia.ſicut illud quo mõ nõ eſt ſuſceptibile ſpe

ciei fre.⁊ illud quo minꝰ nõ ẽ ſuſceptibile ſpei ignis.qͥꝝ
vnũ eſt ad aliud ĩ magna inequalitate.4. Si aũt queri‚⸗
tur quõ illud mimũ qð eſt ignis elemẽti põt diffundi ſi⸗
ue extẽdi ꝑ oẽs ꝑtes mirxti.ꝑ quas ſe diffundit ⁊ exten⸗
dit illud mimũ qð eſt terꝛe.elemẽeti qð eſt magne quÄti⸗
tatis reſpectu illiꝰ.dicẽduʒ q; hoc ẽ ratõe materie q̃ ra⸗
tione qua quãata eſt.põt extẽdi ⁊ diffundi pᷣm extẽſioneʒ
coꝛꝑis lõge maioꝛis.ſicut ptʒ de gutta vini ſi effundat᷑
in vas aque magnũ.reſpectu illiꝰ diffundit᷑ materia illi
us ꝑ totũ vas illud ſᷣm quãtitatẽ aque cui ↄmiſcet᷑.⁊ vt
volũt aliqui aliquid ꝑue quãtitatis poſſe.eſt aliquid ꝑ
diffuſionẽ infinitã ratõe quãtitatis ſue materie.ſic diui
ſibilis eſt ĩ infinitũ ratõe qua quãta eſt.¶ Ex his patet
rñſio ad illud qð ſequit᷑.qꝛ licet miſcibilia in mixto eq̃⸗
liter ſe diffundat ⁊ extẽdant.nõ ex hoc ſequit᷑ ꝙ ſint eq̃⸗

lis molis:qꝛ ꝑtes materiales eoꝝ elemẽtoꝝ que minus

habẽt de ſpẽ ⁊ magis de materia.magis ↄſerte ſũt in mi
xto ⁊ ↄpacte.ꝑtes aũt materiales elemẽtoꝝ q hñt plꝰ de
ſpecie minꝰde materia.magis olſerte ſũt ⁊ minꝰdiffuſe

l Ad illud algbal.qͥ videt᷑ dicẽ.ꝙ ꝑmixtio elemẽtoꝝ in
coꝛꝑe apto ad ſuſeeptõeʒ aĩe ratonalis. debʒ eẽ pulchri
oris 2 ꝑfectioꝛis eqᷓlitatis ⁊c.dicẽdũ.qꝙ ipe loqꝗt cõpati⸗
ue ſcʒ habita ↄꝑatõe ad coꝛꝑa bꝛutoꝝ. vt patz ꝑ ea q di

cunt᷑ ibidẽ.dicit ei ibidẽ ↄſequẽter ſpermatis neceſſitas
venit ĩ coꝛꝑibo hoĩm ex cibis ꝗ ſũt ſubtilioꝛes cibis aĩa⸗
liũ ⁊ cibis vegetabiliũ.⁊ ex vᷣtutibo ⁊ neruis ꝗ ſunt pul⸗
chrioꝛes vᷣtutibo ⁊ neruis aĩalium.⸗.! Ao illud qð dicit

ↄſtantinꝰ.ꝙ equalis eſt omixtio elemẽtoꝝ ⁊c. dicẽdũ.q;

illa equalitas quã ibi deſcribit eſt magis ſm ratõem ꝙ;

Fm rei exiſtẽtiaʒ. ſicut tactũ eſt.

₰

Pꝛimo qtum ad ꝓpꝛias q̃litates elemẽtares
que ſũt caliditas frigiditas ⁊c. Scðo qᷓtuʒ
ad qlitates ↄñtes.q̃ ſũt grauitas leuitas rimo q̃⸗

nit equalitatẽ equalitatũ elementariũ.vt habetur a con
ſtantino.equalitas qualitatũ elementariũ pomt equali
tatem virtutis. in adam auteʒ fuit equalis ↄplexio. er⸗
go ⁊c. Equalis aũt ↄplexio eſt que qualitates elemen⸗
tares equ aliter ↄtinet in ſe.vel quãdo cum moderatõne
ducit᷑ coꝛpus incolume.conſtat em cum adam ſᷣin coꝛpꝰ
eſſet optime ↄplexionis. aplexio eius continebat equali
ter qualitates elementares.nõ ſolũmodo ducẽs coꝛpus
cum moderatõne incolume.4¶ Item effectus ꝓpꝛius in
cauſa ꝓpꝛia radicat᷑.ſed longeuitas effectus eſt equalis

Apoꝛtõnis elementariũ qualitatũ in coꝛꝑe.patet igitur

cum ade fuerit hec longeuitas:poterat em diu viuere ⁊
ſine diſſolutõne.quia elemẽtares qualitates in ipo fue⸗
runt ſᷣm equalitatẽ virtutis.ſi em̃ inixtũ ꝓpter inequali⸗
tatem diſſoluit᷑.videt᷑ ꝙ illud qdð nõ eſt diſſolubile equa
litate.habuit in ꝓpoꝛtõne virtutis.cũ em̃ oĩa coꝛpoꝛa ex
quatuoꝛ elemẽtis ↄſtituant᷑.nõ ẽ ex mixtis diuturmtas
ſed ex ꝓpoꝛtione mixtoꝝ.¶ Item vbi in coꝛꝑe alicuiꝰeſt
inequalitas virtutis elemẽtariũ qualitatũ.viꝛtꝰexcellẽs
in potentia inferẽs alijs violentia.frequẽti actõne abij⸗
cit a ſubſtantia illaꝝ.qð aũt eſt tale cauſã ſue coꝛruptõ
nis habet in ſe. Sed dicit hugo. ꝙ in coꝛꝑe pᷣm homĩs

ante peccatũ coꝛruptõ 7 infirmitas nulla fuit.igit᷑ in il
lo nõ erat equalitas virtutis huiꝰ.¶ Contra.ſi ꝓpoꝛtõ

qualitatũ elemẽtariũ in coꝛꝑe ade cauſa erat ↄtinuatõ
nis vite. poterat em̃ ſine cibo eſſe imoꝛtalis ⁊ cõtinuare
vitã.ad quid igit᷑ lignoꝝ fructus in paradiſo iuſſus eſt
edere.¶¶ Item elementa que minꝰhabẽt de mole magis
habundãt virtute.⁊ que magis minꝰ:vnde quãtitas viꝛ
tutis rñdet quãtitati molis ⁊ ecõuerſo.ita ꝙ maioꝛ mi⸗
noꝛi ⁊ minoꝛ ma ioꝛi.⁊ hoc neceſſario ⁊ infallibiliter:ex
quo igit᷑ nullo mõ in mixto põt eſſe equalitas mixtoꝛuʒ
in mole.nullo mõ põt eſſe equalitas in virtute.¶ Item
elemẽta que habundãt in leuitate habundãt in virtute
reſpectu illoꝝ que habũdant in grauitate.vnde leuitas
atteſtat᷑ habudantie virtutis grauitas diminutõni.Si
ergo leuitas quoꝛũdaʒ elemẽtoꝝ ⁊ grauitas alioꝝ nũqᷓ
in equalitate coꝛpoꝛis ↄueniũt.qð patet ꝑ hoc ꝙ graui⸗
tas habundat in coꝛpoꝛibo aĩaliũ reſpectu leuitatis.igi
tur nec virtutes elementoꝝ ſilꝛ.⁊ ita cũ grauitas in coꝛ
poꝛe ade habũdabat reſpectu leuitatis.⁊ virtꝰſilłꝛ reſpe
ciu virtutis.? ita nõ erãt elemẽta equalia pᷣm virtutem
J Ao hoc dicẽdũ.ꝙ virtutes elemẽtares pñt ↄſiderari
uplicit. vel in relatõe ad elemẽta quoꝝ ſut uᷣtutes. vel
in relatõe ad elemẽta ↄtraria in que agũt ⁊ quibo agen
ti reſiſtũt.Eodẽ modo duplerx eſt equalitas virtutis.
Vna vᷣtutũ relatoꝝ ad elemẽta ꝓpꝛia.vt in quibo radicã
tur.⁊ hoc nõ eſt in elemẽtis ꝓut ſunt ĩ mixto.vgnis em̃
ſicut plꝰhabʒ de ſpẽ ⁊ minꝰ de materia q tra:ſic habun
Dat virtute actiua reſpectu terꝛe.Alia aũt eſt equalitas

ipᷣaꝝ ſᷣm ꝙ ↄſiderant᷑ in relatõe ad elemẽta ↄtraria.re⸗

ſpectu quaꝝ eſt mutua actõ reliſtẽtia.⁊ bec equalitas

eſt q ita ꝓpoꝛtõnant᷑ virtutes.ꝙ quãtuʒ vna põt ĩ agẽ

do. tantũ alia põt in reſiſiẽdo.vel qn ita eſt ꝙ non eſt ibi
actõ aliqua neq; reſiſſẽtia.⁊ hec eqlitas potuit eẽ in coꝛ
poꝛe ade. Vnde in coꝛpꝑe eiꝰerat eqlitas ↄplexionis ⁊ v⸗
tutis eo mõ quo dictũ ẽ.iQec dico ꝙ eq̃litas vᷣtntis eꝛat
tota cauſa ꝑpetue ↄtinuatõis vite in pᷣmo hoĩe.ſᷣ cum h
requirebat᷑ fomẽtũ aliquod fructuũ paradiſi.vnde hu⸗
go. In coꝛpe eꝰſcʒ ade coꝛruptõ ⁊ infirmitas nulla fuit
extrinſecꝰ pᷣter cũcta fomẽta ciboꝝ quibo coꝛꝑalẽ vitã
nutrire ⁊ ſuſtẽtare debuit ſpecialem in ligno vite medi⸗

quit᷑ inquirẽ de eq̃litate ᷣtutis potentie.

ritur. ſi elemẽta erãt equalia ſᷣm virtutem qualitatũ ele
mentarium in coꝛpe ade.ꝙ ſic: videt᷑ ↄplexio equalis po

— — — ——UW

— — —,;

———— — —

Ntentie
netan
if,
imno,
tatiee
halispo
Uracon
kegnei
Gider⸗
llenen⸗
ergtöne
lconp
equali
Opus
ius in
goalis
tigitnr
inerer
ſo ſe⸗
ſegueli
leegne
poger
ntao
lide
rcclis
D
nnp
onis
Gtini
pord;
ut
uare
eß
N
Gi⸗
i⸗
i
on
ue
hnins
niß
Uun
dig
c
ſche
en
un
ſel
gen
ug.
lici
eſ
bun
itas
re
ins
N
hn
t
5
ſt
.

bN

¶ Lueſtio

cinam acceꝑatqua eandẽ vitã ↄtra moꝛtis,. defectu ſe al⸗
uam atq; incoꝛruptã potuit oſeruare.Cu em̃ coꝛp illiꝰ
eſſet aĩale ⁊ indiges alimẽtis.defeciſſet vtiq;:niſi alimo
nijs ↄſeruatꝰ. 2 te hoc infra pleniꝰ dicet. 4 A illuo qo
obijcit in cõtrariũ.põt dici ſine pᷣiudicõ.q ppeiuitas vi
ie coꝛꝑalis ade in tribo fuit.ſcʒ ex ꝓpoꝛtõe mixtoꝝ in eq
litate vᷣtutis ex fomẽto fructuũ padiſi ⁊ natura otinete
mixta.AHo bui euidentiã nota.q; vnũ elemetum agit in
aliud magis vel minꝰ ᷣm maioꝛe virtutẽ vel minoꝛ re⸗
ſiſtentis. verbigra. Irnis tantꝰ agit in tantã aqua.2 mi
nus agit ſiue abijcit minꝰa ſubſtatia qᷓ in minoꝛ? ie
rum in maioꝛẽ maioꝛi. Pꝛimo minꝰ ꝗ; in minoꝛẽ mioꝛi

pꝛimo.⁊ ᷣm ꝙ addit᷑ aliqd quãti aque. detrabit Ppoꝛtõ⸗
nabilit᷑ aliqua aliquota actõis ignis agetis. eſſet pol⸗
ſibile tantã aquã eſſe ⁊ tãta vᷣtute reſiſte: q, penit? in eaz
ignis nõ agẽt. ſcʒ abijciẽdo aliquid de ſubſtatia niſi vir⸗
tus ignis roboꝛaret᷑. Iſtud aũt accidẽt ſi tata eſſz aqua
2 tantꝰignis:q; vᷣtutes eoꝝ penitꝰequarẽt᷑.ita ſcz ꝙ hu⸗
ius eſſet tãta in reſiſtedo:quata illi in agedo. vel tanta
fieret equalitas: vnũ in aliud oino nõ ageret. ſed eſſet
pax ⁊ armonia pᷣm ↄmẽeſuratõeʒ pᷣtutis. ⁊ ita eſſet mixtõ

optima. hec aũt mixtio cũ ſit nobiliſſima.ecet nobiliſſi

mã foꝛmã vel aiĩaz ratõnalẽ pᷣmi bois. q ſi alteriꝰmixtõ⸗
nis coꝛpꝰaptaret᷑ ſibi.cũ aĩia naturalit᷑ amat coꝛpꝰſuũ.
cũ coꝛpꝰnaturalit᷑ deficet ininſie ageret᷑ cũ ea. cum ſine
culpa ſua pꝛiuaret᷑ ſuo amato.ꝙ eſſet ei pena foꝛne igit

ineternuz durature ↄgruebat coꝛpꝰ ineternũ duraturũ

talis aũt debebat eſſe mixtio in coꝛpe ade. talis em̃ mi⸗/

xtio eſt cauſa optime ↄplexionis 2 pfecti ſſime ſanitatis
ualis erat ip̃iꝰ. dicit em augu. de ciui. dei. ĩ carne eiꝰ
ſũma ſanitas erat. ſed adhuc poterat talis mixtio defi⸗
cere.etſi eſſet optima er ꝓpoꝛtoe vᷣtutis in elemẽtis ꝓut
erat in mixto.niſi alicuiꝰ extrinſeci adiutoꝛio ſeruaret
7 niſi natura ↄtines mixta ſaluaret᷑. VUnde ad lõgeuita⸗
tem ſiue ꝑpetuitatẽ coꝛꝑis eiꝰ.hec tria reqrebant.ð his
dicet᷑ infra vbi aget᷑ de coꝛruptõe coꝛ pis ade. 4 Ad alið
qð obijcit. dicẽduz ꝙ licet vᷣtutes elemẽtares rñdẽt ꝓpoꝛ
tonalit᷑ moli elemẽtoꝝ. ſm ꝙ elemẽta ſunt opleta i ſuis
foꝛmis ⁊ ſpẽbo.nihilominꝰqꝛ vᷣtutes ille cõfringũtur in
mixtione ? diminuũtur.nihil aut deperit de mole i ipſa
mixtõe vñ redigũtur uᷣtutes ad equalitatem.⁊ efficit᷑ in
mixtis eqlitas otutis.nõ exiſtete eqlitate molis.i ec va

let argumẽtuʒ illud. ꝙ licet quãtitas molis rndeat quãẽ

titati vtutis eo mõ quo tactu eſi in oponẽdo: tñ qꝛ non

rñdet vnifoꝛmit.ſcʒ maioꝛ moles maioꝛi quatitati vᷣtu⸗
tis.⁊ minoꝛ minoꝛi ſed ecõtrario:nõ ſeqiit᷑ quin poſſit

eſſe equalitas vtutis in mixto.bic aut poſſit eſſe equa li⸗

tas in mole.qꝛ elemẽtuʒ mioꝛis pᷣtutis poſſet eẽ in tãta

mole.? elemẽtuʒ maioꝛis in tatilla.q; vtutes requcerẽ⸗

tur ad quãdã equalitatẽ vt ex dictis ptʒ. Si aũt ſibinui

cem rñderẽt infoꝛmit᷑ bene ſequeret᷑.¶ Ad alind dicẽedũ

ꝙ grauitas a leuitas ſunt qlitates materiales rñdetes

ꝓpꝛie quãtitati molis ipoꝝ elemẽtoꝝ. ꝓpter hoc ſicut

nõ pot eſſe equalitas elementoꝝ molis in mixto.ſic non

põt eſſe equalitas granitatis? leuitatis. Alie aũt ſunt

qualitates foꝛmales penes quas attendit᷑ ötus elemẽéta
ris. Vnde qꝛ licet grauitas leuitas rndeat vᷣtuti maioꝛi

7 minoꝛi no ſunt qualitates ſoꝛmales. nõ ſe hñt ↄſequẽ⸗
ter ad equalitatẽ vtutis elemẽtaꝛiũ.q penes q̃litates foꝛ

males attedunt᷑. ¶ Ad clarioꝛẽ agnitõem de equalitate

qualitatũ oſequẽtiũ ad qualitates elemẽtares ſcʒ graui

tatis 2 leuitatis. ꝛimo querit᷑ ſi erat in coꝛꝑe ade hIm
equalitatẽ vel no. Scdo dato ꝙ nõ que illarum pꝛedo⸗

minabatur in illo:

baber a Ho ſcz y ſaac in dictis vniuerſalibo.qued ſüt
que ponũtur ex materia cui dominatur elemẽta grauia
ſcʒ terꝛa 1 aqua.quedã que ↄponũtur ex materia cni d

minant᷑ elemeta leuia ſcʒ aer ⁊ ignis.quedã que ↄponũ

epaimoſicpt §. ſ.

lxxx.

tur er materia cui equalit᷑ dominãt᷑ quatpoꝛ elemẽta:et
hec ſunt equalit gꝛauia ⁊ leuia.ſᷣ duo pꝛims ſe habeẽt vt

ij. eſle em ex materia cui dominan

extrema reſpectu tere cuid
tur grauia. ee ex materia cui dominat leuia: ſunt extre
ma eiꝰqð eſt eẽ ex materia cui eq̃lit᷑ dom inãt᷑ grauia le
uia. Oue auũt ſunt hmoi eq̃lit ꝑticipat grauitate ⁊ leui⸗
tatẽ. illa auũt ↄplexio q̃ tenet poꝛtõeʒ 7 armoniã i ratõe

medij.melioꝛ è illa qᷓ tenet armoniã ? poꝛtõez in ratõe
extremi. Illa aũt qᷓ tenet ratõe medijeſt iſta qᷓ tenet eq⸗
litatem grauitatis 2 leuitatis vt piz ex dictis. igit᷑ cum
pꝛimi boiĩs erat ↄoplexio optima. erat in eqlitate graui⸗
nitatis ⁊ leuitatis. ¶ Item ratõ oditoõis coꝛpis ade fuit
bt obediret volũtati ratõnali aie eiuſdẽ. ⁊ ↄſequẽt cur⸗
ſu pñti finito pᷣmiaret᷑ ꝑpetuitate gle.ↄueniẽs ergo fuit
vt ſic eſſet conditũ ſiue diſpoſitũ in ↄditione. vt obedire
oſſet un ꝑio volũtatis iurta nutuʒ impantis voluntas
üt ratõnalis aie ẽ ꝗꝙ coꝛpꝰſibi ſubiectũ ſe moueat alcẽ⸗
dendoz teſcendẽdo. ⁊ no ſolũmodo q; grauit ßᷣ ꝙ erpe⸗
dite 7 agiliter ſe moueat a⁊ circũferat.⁊ ↄſimilit ſe habe
bat volutas ade.cũ ergo aĩa ade nõ determiĩate ſe babe⸗
bat ad imꝑandũ hoc vl illud ſᷣ ad impandũ in quadã ĩ⸗
differẽtia reſpectu vtriuſq; ↄueniens fuit vt coꝛpꝰeidita
diſpoſitu eſſet in oditõne vt ſe haberet in indifferẽtia adð
aſcendeduʒ 2 deſcẽdendũ.? ad traſſerẽduʒz ſe grauiteꝛ 2
agiliter. hoc eſſe nõ poſſet niſi in eo eſſet equalitas S.
uitatis? leuitatis.ergo ⁊c.¶ Cõtra pꝛietas leuis ẽ feꝛ
ri furſuʒ grauis deoꝛſuʒz. ſi & aliquid eq̃liter ꝑticipet ſ⸗
uitatẽ ? leuitatẽ.equalit trabit ſurſuʒ deoꝛſum. igit ſi
coꝛpꝰade fuiſſet tale:cuiꝰlocꝰfuiſſet neq; ſuꝛſuʒ neq; de⸗
oꝛſum.neq; ſi eſſet deoꝛſuz aſcendẽ poſſet ꝑ naturã.neq;
ſi ſurſuz deſceẽdere:qð incoueniẽs eſſet.nõ igit᷑ eq̃litateʒ
habebat guitatis leuitatis. 4 Pꝛetea. eqlitas gꝛ'auita
tis ⁊ leuitatis ſequit᷑ eq̃litatẽ molis.ſᷣ coꝛpꝰade nõ habe
bat eq̃litatẽ molis vt ſupꝛa oſtẽſuʒ ẽ.ꝙᷓ no habebat eqli⸗
tatẽ guitatis ⁊ leuitatis. 8 ↄcedimꝰdicẽtes ad pꝛi⸗
mũ. ꝙ eqlitas guitatis? leuitatis licet ponat quãdam
ratõeʒ medij.no tñ ponit illa armoniã 7 ratoeʒ medij qᷓ
eſt laudabilis ↄplexionis vel ↄmirtõis. qꝛ ponit eqlita
tem molis 2 ꝑↄſequẽs ĩpꝛopoꝛtõeʒ qualitatũ elemẽetari
um. Ande ratõ medij ↄſequẽs ad equalitatẽ grauitatis
leuitatis vituꝑabilis ẽ:illa aũt q eſt vᷣtutũ elemẽtariũ
bona ẽ ? laudabilis.x hec erat coꝛpis ade.4 Si ant q⸗
rit᷑ quõ pñt duo elemẽta domiari in aliqͥ ⁊ qᷓtuoꝛ ſic dic
yſaac.dicenduz qꝙ ille loquit᷑ de quitate? leuitate ſimn ꝗ
diſponũt ad motu vel lubtilitatẽ q ptz. dic em ſic. q cõ
onut ex materia cui quia domiant᷑ duo elementa inge
fũt illa qᷓ ſut ſtabilia.ſic arboꝛes herbe.q̃ ᷣo er mateꝛia
cui pᷣncipat᷑ ambo elemẽta leuia fint inde mobilia 1 mo
tu localia. ſic aialia a loco ĩ locũ mobilia: qᷓ aũt er mate
ria cui eq̃lit᷑t q̃tuoꝛ elemeta domiant᷑.? quia æ leuia omi
xtim fiũt aialia admouẽedũ dura ſicut teſtudines 2 ſilia
Ulnde ĩ teſſudine quoddã ſenſibile quoddaʒ inſenſibile
pabet᷑.vult ꝙᷓ bis obis determiare.in ꝗbo eſt maioꝛ apti
tudo ad motũ er dominio leuiũ. a in ꝗbo ad ſiabilitateʒ
ex dominio Fmnũ. in gbo m ꝑtes diuerſas ? aptitudo ad
motũ ⁊ ad eiꝰoſpoſitũ.vt teſtudines.q ſũt ſenſibiles ßIm
aliud? inſenſibiles 'm alind. m ꝗd hnt ſenſualitateʒ
ad motũ m ꝗd nequaꝙ;. Vnde nõ intelligẽduʒ elt. ꝙè in
aliquo coꝛꝑe domient᷑ qtuoꝛ elemẽta ſimplicit loquẽdo:
ſeð dic ꝙe in aliq̊ͥ duo domĩent᷑ com patiue in vna pte ſic
grauia in choncha teſiudis.a duo comꝑatiue ĩ alia ꝑte
ſicut leuia ĩ coꝛpe.ꝙ ̊ dicit duo domĩari: intelligit᷑ ↄpa

tine reſpectu alioꝝ duoꝝ.ꝙ dic q̃tuoꝛ domiari: intelli⸗
git ỹ̈tuz ad ptes diuerſas. vt duo intelligãt᷑ domiari in
vna pte magiſqᷓ alia duo.⁊ alia duo in alia ſimiliter.
4l Ad aliud dicẽdũ ꝙ nulla ratõe debuit coꝛpꝰ ade fieri
in tali eq̃litate ſcʒ guitatis? leuitatis.qꝛ boc nullo mo
poſſet eẽ niſli moruma eſſet ĩpꝛopoꝛtõ ⁊ pugna.ↄſequẽter

in ifo. ita aptitudo ꝓpinqua ad diſſolutoʒ q no ↄue⸗

niebat coꝛꝑi ꝑpetue duraturo. Pꝛeterea.ſi iſta eq̃ltitas

fniſſet in coꝛpe ade. induriſſet impotẽtiã ſiue difficulta⸗
teʒ marimã trãſſeredi ſe im imperiũ volũtatis.ĩmo in⸗
eptum eſſet oĩno ad motũ aĩaleʒ.qꝛ cũ motꝰ aĩalis effi⸗
ciat᷑ er influẽtia vᷣtutis aĩe in coꝛpꝰoꝛganiʒatũ.⁊ exiſtẽs
in debitis neruis ⁊ armonia ſᷣm ꝙ ↄgruit coꝛꝑi pꝑfectibi
li aĩa ratõnali.coꝛpꝰaũt exiſtẽs in equalitate p̃tacta vel
eſſet ineptũ ad oꝛganiʒatõeʒ debitã. vel ſi foꝛte diſtĩgue
ret᷑ ꝑ oꝛgana ꝓpter defectũ armonie.cuiꝰgra oꝛgana ha
bilia ſunt ad recipiẽduʒ virtutẽ influẽteʒ ab ip̃a anima.
oĩno eſſet ineptũ ad motũ hmõi.ſicut em puuli⸗ paliti
ci inepti ſunt ad motũ aĩaleʒ ꝓpter defectũ ex pte coꝛpo⸗
rũ. VUnde ẽ ꝙ virtꝰaĩe nõ habet effectũ talẽ in illis.ſimi⸗
liter aliud habẽs coꝛpus exiſtẽs in ꝓpoꝛtõe pᷣtacta ꝓpter
defectũ a ꝑte ipᷣius coꝛpis ineptũ eſſet ad motũ aialez
pter cauſaʒ pᷣtactã. ĩmo veriſimile ẽ ꝙ, tale coꝛpꝰ ineptũ
eſſet ad H̊ ꝙ ꝑficeret᷑ aia ratõnuli.cũ coꝛpꝰaptũ ad ſuſce
ptionẽ aĩie. debeat eſſe er q̃tuoꝛ elemẽtis mirtim in equa
litate pulchꝛioꝛe ⁊ ꝑfectioꝛe ⁊ vᷣtutibo neruis q̃ ſũt pul
chrioꝛes vᷣtutibo aĩaliũ vt habet᷑ a pho.⸗ Pꝛetea. mo⸗
tus aĩalis eſt q̃ſi mediꝰinter naturalẽ ⁊ violentũ.inmo
tu em̃ aĩali vterq; exercet᷑ rectiſicat᷑ vᷣtute aĩe ſiue potẽ
tiarũ aĩe.cũ ergo hmõi coꝛpꝰnõ eſſet mobile motu natu
rali quãtuʒz eſt de ſua natura.q; quantuʒ trarxiſſet ülud
grauitas ad motũ deoꝛſuʒ. tantũ traxiſſet illud leuitas
ad motũ ſuꝛſuʒ:impotẽs eſſet vel impeditũ ⁊ difficile ad
motũ talẽ vel talẽ. Añ ratõ illa ẽ magis ) ꝓpoſitũ ᷓ pꝛo
Ad exequẽduʒ aũt imperiũ volũtatis ratõnalis aſcedẽ⸗
doꝛ deſcẽdẽdo ſᷣm ꝙ viatoꝛi ↄgruebat. ſufficiebat ei po⸗
tẽtia mouẽdi motu aĩali.quoaduſq; merito hꝰerecutõ⸗
nis ꝑueniſſet ad ſtatũ głie.⁊ remũeratũ eſſet dote agili
tutis.cuiꝰvtute poteꝛit ſe trãſferꝛe qcũq; volueꝛit ipᷣa vo
lütas cuiuſmõi motꝰſiue trãſlatio illi ſtatui tm̃ ↄgruit.

Reſtat nqmirere §. .

vtrũ grauitas p̃domĩabat᷑ in coꝛpe ade vel leuttas.⁊ vi⸗
Atur ꝙ grauitas ſic̃ habet᷑ a pho.iiij metha.aĩalia cõ⸗
ſtant ex illis ꝑ p̃ᷣdominiũ in quibo habitãt ⁊ ex ꝗbonu⸗
triunt᷑. AUnde oĩa aĩalia ſunt ex grauibo elemẽtis ꝑ p̃do
miniũ que habitãt in tra.⁊ q in aqua ⸗ q̃ ex illis nutri⸗
unt᷑ ſcʒ ſicco treno ⁊ humido aqueo.ſᷣ coꝛpꝰ ade erat ha
bitaturũ in tra ⁊ nutriẽduʒ ex fructibo tre que erãt gra
uia ꝑ dominiũ. in eo habũdabat grauitas ꝑ p̃domini⸗
um que ẽ ꝓꝛietas grauis.¶: Iteʒ ̊ pbat᷑ ex motu eiuſ⸗
dem. motꝰem ſequit᷑ paãominãs.ᷣ ↄſtat ꝙ ſi ſurſum eſſet
eleuatũ.ſtatim poſt eiꝰconditõem ⁊ ſibi relictũ ceoꝛſum
deſcẽderet.ᷓ in illo grauitas p̃domĩabat᷑. ¶ Cõtra coꝛ
pus illud magis erat aptũ ⁊ diſpoſitũ ad agedum q; ad
patiẽduʒ.oĩno em erat indiſpoſitũ in ſtatu innocẽtie ad
patiẽduʒ. Elnde yſi.in li.de trini.Oum hõ in ꝑadiſo in
nocẽter viueret. ignis eũ nõ vreret nec aqua mergẽt nec
ſpinarũ aculei vulnerent.ſᷣ ex ꝓpꝛietatibo grauiũ hz eſſe
paſſio in coꝛpe.ex ꝓpꝛieratibo leuiũ habʒ eſſe actio in coꝛ

poꝛe. magis babuũdat ĩ illo gramtas qᷓ leuitas. O v⸗

tus ageẽdi ſit a ꝓpꝛietatibo leuiũ.patʒ aug. dicentẽ ſuꝑ
HGeñ.ad litte.li.v. Sicut deꝰoẽm creaturã.ſic aia omnẽ
creaturã coꝛpoꝛeã nature dignitate pcellit.ꝑ lucẽ tamen
⁊ aerẽ que in ipᷣo quoq; mũdo pcellentia ſunt coꝛpa ma
gis que habẽt faciẽdi pꝛeſtãtiaz ꝙᷓ faciẽdi coꝛpulẽtiazʒ. ſi⸗
cut humoꝛ ⁊ tfra tanqꝙ;ᷓ ꝑ ea que ſpũi ſilioꝛa ſunt coꝛpus

admiſtrat. ¶ Item coꝛpꝰade erat in cõuemiẽti ꝓPiqua

diſpoſitõne ad vitã. hec aũt diſ poſitõ fit maxima ꝑ cali

Dum ⁊ humidũ.caloꝛ em̃ z humoꝛ oiſi ponũt ad vitã ? il
lata in eſſe ↄſeruãt. VUnde vita ſtat pcalidũ ⁊ humidũ.qᷓ
in copꝑe ade erat dominiũ eoꝝ que dant caliditatẽ 2 hu
moꝛem vitalẽ. hic aũt ſunt elemẽta leuia.¶: Iteʒ natura
lucis maxime diſponit ad receptòeʒ vite.qꝛ ſᷣm Auicen
nam natura lucis eſt media ad vite ſuſceptõeʒ. coꝛpa
que magis naturãa lucis ꝑticipãt. cuiuſmõi ſũt elemẽta
in ꝗbo domĩat᷑ leuitas:erãt Pp̃dominiũ in illo coꝛpe qð
erat i ꝓpinqua diſpoſitõe ad vitã.¶. Itẽ eſt aliqð genus

aĩalis cuiꝰeẽ ⁊ actꝰſiue ꝑfectio eſt oĩno tpalis.vtpote cꝰ

elſſe determiatũ ẽ i coꝛꝑe ⁊ vita coꝛru ptibilis.tñ ex pᷣdo⸗
minio elemẽtoꝝ leuiũ bʒ ptateʒ efferẽdi ſe fra 7 trãl⸗

ferendi ſe ad loca celo ꝓpinquioꝛa.Eſt ⁊ aliud gen?aĩa⸗
lis cuiꝰeſſe ⁊ actꝰſiue ꝑfectõ nõ eſt oĩno tꝑalis ̊ qͥdãmo
d celeſtis. vtpute cuiꝰvita eſt ſpũalis quodãmodo⸗ in
coꝛruptibilis.vt hõ.⁊ maxime pᷣmꝰhõ pᷣeminebat. ergo

pꝛimꝰbõ alia nobilitate dignitate ratõe nobilitatis

eiꝰ dignitatis.dignꝰerat malſione celeſti ſ⸗ q in ſtatu in
nocẽtie.videt᷑ foꝛtioꝛi ratõe ꝙ debebat babere ptatem
eleuãdi ſe a tra ⁊ trãſferẽdi ſe ad loca celo ꝓpinquioꝛa.
bhoc aũt eſſe nõ poſſet niſi pᷣſomĩaret᷑ in illo leuitas gra
uitati ergo ⁊c. ¶ Ad hoc dicẽduʒ , in coꝛpe pꝛimi bo⸗
minis erat p̃qomĩatio ſimpler. quedã em̃ elemẽta pᷣdo⸗
mĩabant᷑ in illo qtuʒ ad molẽ.quedãa qtuʒ ad virtuteʒ.
ꝙtuʒ ad molẽ tra aqua:qᷓtuʒ ad virtutez aer? ignis.
grauitas ⁊ leuitas ↄſequẽtuꝛ molẽ ſiue naturã ꝓPpteꝛ qð
domia bat᷑ in illo grauitas ⁊ nõ leuitas.⸗. Rñdedũ ̊ ad
pᷣmuʒ obiectũ ꝙ ĩ illo coꝛꝑe ade habũdabãt coꝛꝑa leuia
7 p̃domĩabant᷑.nõ qtuʒ ad molẽ h̊ ꝙᷓtum ad virtutẽ. nec
Irter hoc ↄſequẽs eſt q in illo pᷣqdomĩabat᷑ leuitas. ſed

pꝓ elemẽta leuia ⁊ hboc qtuʒ ad pᷣdominiũ virtutis.gra⸗

uitas em ⁊ leuitas molẽ ſiue naturã elemẽtoꝝ comitã⸗
tur ⁊ pᷣdomiant᷑ in mixtis ſᷣm p̃dominiũ molis nõ autẽ
Fm pᷣdominiũ virtutis.¶ Ad aliud ſimilit dicenduz ꝗ⸗
in coꝛpꝑe ade hahũdabat caloꝛ ⁊ humoꝛ vitalis 2 pᷣdomi
nabant᷑ elemẽta a quibo ẽ caloꝛ? humoꝛ bmõi.nec tñ ſe
quitur ꝙ leuitas vt ex p̃dictis.Qota tñ bic ꝙ bᷣm phos
duplex eſt caliditas naturalis. vna elemẽtaris 7 iſta nõ
eſt mediũ ĩ ꝑticipatõe vite.Alia ẽ que reſultat er opoſi
tione elemẽtoꝝ adinuicẽ 2 ↄfractõne qualitatũ.ſicut ex

2zm irtõne elemẽtoꝝ reſultat mixtũ.⸗ Ad terciũ ptʒ re⸗

ſponſio ex dictis. ota tñ tripler ẽ lux. Pꝛima lux ce
leſtis cuiꝰẽ illa que ẽ ĩ coꝛꝑe celeſti. Alia ẽ ignea:⁊ nen
tra ſm ſui eſſentiã ẽ diſpoſita adſi uſceptõʒ vite. Tercia
eſt lux que oſiſtit in ↄmixtõe elemẽtoꝝ ꝓductoꝝ ad vl⸗
timã ſubtilitatẽ.⁊ hec lux ẽ diſpoſitiua ad vitã 7 vocat᷑
m phos ſpũs.¶ Ad quartũ dicẽdum ꝙ in illis aialibo
ſiue volucribo quibo data eſt virtꝰ offerẽdi ſe ad loca ce⸗
lo ꝓinquioꝛa.nõ p̃domiat᷑ leuitas grauitati. ſᷣ ecõuer⸗
ſo. Sed virtꝰleniũ elemẽtoꝝ in illis pdomĩabat᷑ ſicut in
hoĩe.quare illis data eſt ptas efferẽdi ſe ſic.ratõ eſt de⸗
claratõ diuĩe ſapiẽtie in cõueniẽti oꝛnatu aeris ſiue me
die regonis. Ratõ aũt quare habitatõ ſiue maſio bois
pꝛimi q;tum ad coꝛpꝰerat in tra. vtpote in quo maxime
grauitas p̃domĩabat᷑.ſimilit᷑ ⁊ alioꝝ:eſt declaratõ vir⸗
tutis diuine. ſcʒ ſapiẽtie.potẽtie ⁊ bonitatis. Sapiẽtie
in conditõne. potẽtie in refoꝛmatõe. bonitatis in renun
ciatõe.Sapiẽtie inq in ↄditõe:qꝛ deꝰ faciẽs illud ex ele
mẽtis grauibo ꝑ pᷣſdominiũ molis ꝓuidit illi de optima
ↄplerione.ſᷣm ꝙ ↄueniebat ꝑfectibili ꝑſectõe imꝑpetuũ

uratura. ſi ei eẽt ĩ illo leuitas p̃dominãs.neceſſario ha

bũdaſſet ĩ eo caloꝛ in tãta intpantia.q; ꝓximũ eẽt diſſo
lutõni.¶ã Pꝛetea.in refoꝛmatõe coꝛꝑis talis dotibo glie
oñdit᷑ maxima po/ẽtia dei.talis dico.i.in q domĩabat᷑ ꝑ
pᷣdominiũ elemẽtũ maxime graue.er qͥ erat otrariarum
diſpoſitõnũ ad ꝓpꝛietates dotũ in maxĩa diſtãtia ab il
lis.ex hoc em̃ ꝙ p̃domĩabat᷑ ĩ illo elemẽtũ maxĩe gꝛaue.
ſcʒ tra erat paſſibile.obſcurũ.groſſuʒ.⸗ ponderoſuʒz. et
minꝰagile ao motus diuerſos. quibo ſũt otraria.impaſ
ſibile.claruʒ.ſubtile.⁊ agile:cuiuſmõi fiet in reꝑatõne.
¶ Pꝛetea.ĩ remũeratõe coꝛꝑis talis ondebat᷑ bonitas
dei.ſ.iuſticie.⁊ ſic pᷣmꝰãgelꝰi: puꝛiate maxiĩe ↄditꝰ2 ſine
mole. merito elatõis deiectꝰẽ de celo empirꝛeo ad loca ĩ⸗
ferioꝛa iuſticia diuĩa.ita coꝛpꝰillð ĩ mole qui ↄditũ.ĩ re
mũeratõe obediẽtie ⁊ ſeruitij ſuo ↄditoꝛi in Juitate illa
exhibiti trãſferet᷑ ad locũ excelſuʒ ⁊ lumioſuʒ.⁊ eo ma⸗
gis cõgrue ⁊ iuſtiꝰ:qĩ uitate ĩ q ↄditũ erat put debuit
deo obediuit.Ex his ptʒ rñſio ad vltimo queſitũ.quia
illa que habent poteſtatem efferendi ſe ad loca celo pꝛo⸗

itn dco⸗
hemte,
zignis.
Mterqd
üze
alenia
tute ee
itng ſo
connti⸗
onte
niigen
ſcon
neelciſe
nſbes
niſno
ropeſ
eſieun
lipce
golne
11 e
Tani
goſt
forai
ſoliby
ce⸗
Mer⸗,
ntin
d⸗
eme
ois
grime
öir⸗
pine
epun
erde
hnne
eni
ohe
nſo⸗
E
Ntg
run
dbil
gbe⸗
e
pil
Ge⸗
ſ
15
je
1
4,
i
ia

pinquioꝛa.hoc nõ habẽt qꝛ in eis p̃domiat᷑ leuitas gra⸗
domiatur in homie. qre aũt in illis tñ pᷣdomiĩat᷑ ꝙ ſic ſe
poſſunt efferre ⁊ nõ in homiĩe.ratõ tacta eilt.
Equit de equ uſ⸗ int
mus hic de hmõi equalitate m ꝙ phi inten⸗
dut. que attendũt penes mẽſmꝛã elemẽtoꝝ cũ
ſuis quãtitatiboa qualitatibo in optima ꝓpoꝛtoe/quaʒ
ſcire ꝙ equale de quo mediciĩ ſuis inquiſitõibo tractãt.
re exiſtit equaliter.ſᷣ denoĩat᷑ a iuſticia in diniſione. 2 H5
eſt ꝙ ↄplexionatũ in pᷣmis attendit᷑ſiue ſit coꝛpꝰ totuzʒ
tim quãtitatibo mẽſura quã hũana natura babẽ debʒ
fm melioꝛẽ ꝓpoꝛtõis ⁊ diuiſiõis equitatẽ. Sʒ intẽdimꝰ

uitati:ß qꝛ vtꝰleuiũ pdomĩat᷑ ĩ illis otuti gꝛauiũ.ſicut pᷣ
debet habere natura bũana ð qua dicit Auicẽna debes
nõ eſt denoĩatũ ab equalitate ĩ qua equalitas cũ ponde⸗
ſiue ſit mẽbꝛuʒ vnũ.vt ſit in eo de eleinẽtis cũ ſuis q̃lita⸗
dte illa eq̃titate qᷓ fuit in coꝛpe ade: a diuina iuſticia ante

peĩm. querit᷑ ̊ pꝛimo de eq̃litate collata. Scðdᷣo de equa

Aitate eidẽ ſublata. Lercõ de eadem reſtituta. .
Dꝛimo queritr . j.
rat

ſi equalitas coꝛpis ade e .

ſie ei collata a diuina mſticia.
ꝙ ſic videt᷑. Dicit em̃ dyo.de diui.no.viij.c.Iuſticia de⸗
us velut oĩbo que ſunt ſm dignitatẽ diſtribuẽs laudat᷑.
7 menſuratõeʒ foꝛmã ⁊ oꝛdinatõneʒz ⁊ diſpoſitõneʒ ex
bac lr̃a ſumit᷑ in ſcolis hec ratõ. Juſticia eſt habitꝰeqli⸗
tatis diſtributoꝛiꝰ 2 dicit ibi abbas vertʒeleñ.deꝰ dicit
iuſticia tanꝙᷓ diſtribuẽs oĩbo. Fm ſinguloꝝ ↄgruentiaʒ
7 omẽſuratõeʒ 2 pulchritudinẽ a bona oꝛdinatõem.ſi g
diuina iuſticia eſt oim oꝛdinatõ ⁊ mẽſuratõ vt ex oꝛdia⸗
tione dyoni.ptʒ:igit᷑ menſuratõ ⁊ oꝛdinatõ equahita/
tis que fuit in coꝛpe ade.fuit a diuina iuſticia.¶ Item
dyoni. d diui.no.c.viij. diuina iuſticia ẽ ſm quã om̃is
equitas mẽeſurat᷑ ⁊ termiat᷑.⁊ ponit equalitatẽ ꝓ equali
tate.ſi &̊ om̃is equalitas mẽſurat᷑ a iuſticia diuina ⁊ eq̃
litas pᷣmi homis. Corra dyo. diui. no. c. viij. Diui
na iuſticia oĩa ab oĩbo clara a incõfuſa ſaluãs.vnicuiq;
cognata.oĩbo exiſtẽtibo donat ᷣm vniuſcuiuſq; exiſtẽtiũ
inſitã dignitatẽ abbas vertʒeleñ.ibidẽ. Juſticia diuina
ſingula a ſingulis incõmixta ⁊ incõſuſa ſaluat. Ex hoc

vbo dyoniſij duo vident᷑ ſcʒ q diuina iuſticia ſaluat ſin

gula a ſingulis ſine ↄmixtõne.⁊ ea q̃ donat:donat ſᷣm ꝙ
exigit dignitas rei cui dat.Ex pᷣmo videt᷑ ꝙ in coꝛꝑe p⸗
mi hoiĩs ſilꝛ neq; in aliquo alio ſit aliq̃ ↄmixtõ a diuina
iuſticia.Ex ſcdᷣo videt᷑ ꝙ cũ coꝛpꝰpᷣmi hoĩs añ conditõ⸗
nem nulliꝰeſſet dignitatis.⁊ ſic illiꝰdignitas nihil exige
bat:ꝙ a diuia iuſticia nihil ei donabat᷑. Itẽ alꝗd fieꝛi
te iuſticia dic debitũ fiendi.qð aũt mera liberalitate fit
nõ dicit᷑ fieri de iuſticia.igit᷑ cũ minꝰ recte diceret᷑ deum
aligd facere ex debito. 2 pᷣcipue quo ad illuo qð ex ſola
liberalitate eiꝰfactũ ẽ.ſic fuit coꝛpꝰade:nõ videt᷑ ꝙ debe
at dici aliꝗo ĩ illo factũ a diuĩa iuſticia.¶¶ IRẽ dyo.ĩ eo
dem. Diuina iuſticia 2 ſalꝰ oim laudat᷑.⁊ ꝓpꝛiã vniuſcu
iuſq; ⁊ purã ab alijs eẽntiã ⁊ oꝛdinẽ ſaluãs ⁊ cuſtodiẽs.
ex bhoc vᷣbo patʒ.ꝙ ꝓpꝛia q̃ reb creatis diſtribuit.in ſuo
oꝛdine ⁊? ᷣtute ſaluat.Si igit᷑ equalitas coꝛꝑis ade fuiſ
ſet a diuĩia iuſticia.eſſet ſaluata in ſuo oꝛdine ⁊ vᷣtute ab
eadẽ. igit᷑ ex quo nõ fuit ſaluata qð ptz ꝑ bhoc ꝙ neceſſe
erat ipᷣm diſſolui.relinquit᷑ ꝙ illa eqᷓlitas nõ fuit a diui
na iuſticia.¶ Itẽ idẽ in eodẽ. oꝑtet ſcire diuinã iuſticiã
in h̊ vere exiſtẽteʒ.qꝛ oĩbo diſtribuit ꝓpꝛia ſᷣm vniuſcuiꝰ
qʒ exiſtẽtiuʒ dignitatẽ.⁊ vniuſcuiuſq; naturã ĩ ꝓpꝛia ſal
uat oꝛdinatõe ⁊ vᷣtute. Ex q̊ ptʒ idem qð ſupꝛa.4.! Item
Dyoni.i eodẽ. Juſticia ſᷣm quã oĩs eꝗtas meſurat᷑ ⁊ oĩs
iniꝗtas ꝑ puatõeʒz ĩ ip̃ᷣis ſingulis eqtatis extmĩat᷑. Hic
ſumit᷑ eꝗtas 2 iniqtas ꝓ eq̃litate 2 ineq̃litate. Abbas in
ſticia ẽ ſᷣm quã oĩs eq̃litas mẽſurat᷑ a⁊ diffinit᷑ ⁊ oĩs ine⸗
qualitas q̃ puat dictã eq̃litatẽ a ſingulis extininat᷑.Ex

alitate a iuſticia. 2 nõ intendi⸗

lxxx.

his vᷣbis habet᷑ ꝙ dinĩa iuſticia extmiat᷑.ineq̃litas q̃ eſt
pᷣuatõ eq̃litatis q̃ ẽ a diuina iuſticia igit᷑ cũ ineq̃litatẽ q̃
fuit pᷣuatõ eqᷣlitatis qᷓ erat pmo coꝛꝑis ade nõ extmina⸗
uit bᷣ eſſe ꝓmiſit: videt᷑ ꝙ illa eqlitas nõ ſint a diuina in
ſticia. 4 Pꝛetea. põt queri quã ineqlitatẽ ſuſtinet diuia
iuſticia ĩ rebo ⁊ quã extmiat: Ad h̊ dicẽduʒ.·ꝙ illa eq̃li⸗
tas erat a diuia iuſticia.¶ Ad H̊ qð pᷣmo obijcit᷑ ꝙ diui
na iuſticia ſaluat ſingula 'm ↄmixtionẽ ⁊c. Dicẽdũ q ẽ
multiplex ↄmixtõ. Ana ẽ q ponit ofuſionẽ reꝝ qtum ad
dignitates eaꝝ. ⁊ pᷣtutes 1 oꝛdinẽ reꝝ auferẽs.quã po⸗
nunt illi ꝗ dicũt dũ debuiſſe illos ꝗ moꝛtales ſũt feciſ⸗

ſe imoꝛtales.⁊ eos ꝗ impfecti ſũt feciſſe ꝑfectos.⁊ eas ꝗ
habẽt libeꝝ arbitriu eligẽdi bonũ ? malũ: induxiſſe ne⸗

ceſſitatẽ faciẽdi bonũ.⁊ variabilibo ↄtuliſſe iuaria bili⸗

tatẽ. ⁊ ↄſilꝛ de alijs dignitatibo reꝝ ⁊ oꝛdinẽ ↄfundẽdo.

J hoc ẽ qð dicit dyoni.poſt detmĩatõeʒ ſiue diffinitõeʒ
diuine iuſticie ſubiũgẽs:etſi hic recte dicimꝰquicũq; di⸗
uinis maledicũt iuſticia eas latet ſuã iniuſticiã in aꝑto
oↄdẽpnãtes.aiũt em debẽ in eẽ moꝛtalibo ĩmoꝛtalitatẽ.et
im ꝑfectis ꝑfectõeʒ. ⁊ ꝑ ſeipᷣos motis naturã alterã mo⸗
uẽtẽ neceſſitatẽ ⁊ mutabilibo ĩmutabilitatẽ ? ꝑſectã po⸗
tentiã infirmis ? etna eẽ tꝑalia intrãſmutabilia natu

ra mobilia ⁊ tꝑales delicias etnas.⁊ oĩno q ſunt alioꝝ

alijs poꝛrigũt. Alia ẽ mixtio qᷓ ponit armoniã 2 poꝛto⸗
nem miſcibiliũ 'm tꝑamẽtuʒz ↄueniẽs natuꝛe mixti ꝓdu
cendi in eẽ. ex hmoi ↄueniẽtia miſcibiliũ.⁊ ſine hac mi⸗
xtione nõ ſaluat dinia iuſticia ſingula. ſ̊ potiꝰ mediate
hac ↄmixtõe ſaluat ⁊ ↄuat mixta in eẽ. Vñ dyo.de di⸗
ui.no.viij.c.ꝓcedũt ea q̃ ſũt indeficiẽtis vᷣtutis.⁊ ad ho
mines ⁊ ad atalia ⁊ plãtas ⁊ totã hoĩs natuꝛã.⁊ fiꝛmat
vnita ad ſui inuicẽ amicitiã ⁊ ↄmunionẽ.vnita at᷑ vocat
ea q̃ mixta ſũt ĩ aliq̃ͥ.q firmat ? ↄfoꝛtat vᷣtꝰ indeficiẽs að
amicitiã.qñ mẽſurate ⁊ mãſuetudie q̃daʒ vnita ſũt i to⸗
to. ñ expoſitoꝛ dꝰlargitur 2 ↄfoꝛtat ad amicitiã vni⸗
ta ⁊ ad ↄmunionẽ.i.ſemia oĩm ſeu elemẽta meſurate ad
collegiũ.parit incidẽtia ⁊ adinuicẽ mixta.i.inquan⸗
tia mẽſurate ⁊ maſuete ad vᷣtutẽ ðᷣducit ſenſibilia gignẽ
di. ſic ꝗ̊ duplex ẽ mixtio.vna quã nõ ſuſtinet diuia iuſti⸗
cia.alia quã ſaluat ⁊ ↄfoꝛtat qua ↄſeruãt᷑ mixta in eſſe.
4 Ad alið qð obijcit᷑ ꝙ ea q̃ dvonat.donat ᷣm exigẽtiam
rei dignitatis cui dat ⁊c. Dicẽdũ ꝙ in rebo ẽ duoↄſide⸗

rare ipaz ſubſtãtiã.⁊ eẽntialẽ ꝓꝛietatẽ:q̃ ſuba vtꝰrei hꝰ

ſpẽi diſtinguit᷑ a re alteri ſpẽi.ꝙ & dicit᷑ aligd dari rebo
a diuina iuſticia 'm vniuſcuiuſq; dignitatẽ: hoc intelli
gendũ ? qᷓtuʒ ad ꝗꝓpꝛietates eẽntiales ipᷣaꝝ reruʒ.ſm q̃s
oꝛdinẽ habẽt ⁊ virtutẽ. ſicut alia eſt virtus ⁊ oꝛdinatio
terꝛe.⁊ alia ignis.⁊ hoc eſt ex ꝓꝛietatibo eis datis ᷣm
oↄueniẽtiaʒ ſue ſpẽi. VUnde dare exiſtẽtiba ſm ſuã digni⸗
tatẽ.hocẽ dare illis ſm ↄueniẽtiã ſpẽrũ eoꝛũdeʒ. at᷑
intelligi habet qtuʒ ad hmõi ꝓpꝛietates.ptz ex vᷣbo ſupᷣ
dicto beati dyoni.qð c.oꝑtet ſcire diunina iuſticiã ĩ H ve
re exiſtlẽteʒ. ꝙ oibo retꝛibuit ꝓpꝛia ᷣm vniuſcuiuſq; exiſiẽ
tium dignitatẽ. vniuſcuiuſq; natura/ pꝛia ſaluat oꝛdi-
natõe 2 vᷣtute. MNota ꝙ dicit exiſtẽtiuʒ 2/ ꝛia.ex ꝗbo ptz
ꝙ intelligit de exiſtẽtibo 2 ꝓpꝛietatibo collatis ipᷣis exiſtẽ
tibo. 4 Ad aliud dicẽduʒz. ꝙ ſiẽ dicit Anſel. in. ꝓſologiõ
dvicit᷑ qñq; iuſtꝰ ᷣm ſe.qnq; ſᷣm nos. Scdᷣm ſe qũ nõ
eſt aliq̃ ratõ ex ꝑte eiꝰ.reſpectu cꝰdr̃ iuſte agẽ:ſᷣ ſolũ ra⸗

tio ẽ ↄdecẽtia ſue bonitatis. Scom nos qñ meritũ ex ꝑ⸗

te nr̃a hoc reꝗrit.Cũ ꝗ dicit᷑ aliquid fieri de iuſticia im
poꝛtat debitũ fiendi. Dicendũ ꝙ hoc veꝝ eſt qñ aliquio
dicit᷑ fieri de iuſticia 'm nos.nõ aũt qñ aliꝗd dicit᷑ fieri
cæ iuſticia ſᷣm deũ.niſi velimꝰextẽdẽ ꝙ dicit᷑ debitũ vt ſu
mat᷑ ꝓ decẽti.vt illud dicat᷑ de bitũ qð eſt decẽs.¶ Ad G̊
qð poſtea obijci.ꝙ ꝓpꝛia q̃ rebo creatis diſtribuit ĩ ſuo

oꝛdie ⁊ vᷣtute ſaluat ⁊c.dicẽdũ.q h̊ intelligi de illis qᷣ

virtꝰ oꝑatõ defmiat᷑ 'm legẽ nature.nõ de illis ꝗ ſubia
cent libero arbitrio.Illa em quoꝝ virtꝰ⁊ oꝑatõ m le⸗
gem natuꝛe detmiant᷑.ſm legẽ eis inditã in oꝑibus ſuis
progꝛediũt᷑. Vnde qꝛ nõ declinãt a lege indita quouſq;

ſua claudant᷑ ꝑiodo:influẽtia vᷣtutis pᷣme ſaluant᷑ in eẽ.
Aliter eſt de his q̃ ſubiacẽt libero arbitrio quorũ ptas
eſt declinãdi a lege eis indita.que cũ declinat a lege eis
indita:auertũt ſe a ſuo ↄditoꝛe ⁊ ſaluatoꝛe.vñ ĩſluẽtiaʒ
ab illo nõ recipiũt.pt᷑ qð neceſſario deficit ꝙ ĩ illis cõ
ditũ eſt. tale fuit coꝛpꝰade qð erat regendũ libero arbi⸗
trio.qð peccato ſui motoꝛis ⁊ ꝑfectõis excidit i defectũ
carẽtiã naturalis iuſticie. Vñ etiã illud quodãmodo
auerſuʒ a co nõ influebat vᷣtꝰdiuĩa ſaluãs qð ↄdiderat
in illo.ꝓter ꝙ defecerũt q̃ in eo ↄdita erãt.Auctoꝛ aũt
duos inſinuat intellectꝰðvᷣbi ꝓpoſiti.quoꝝ vnum ponit.
aliũ apꝛobat.In illo quẽ ponit.intelligit᷑ ſaluatõ qᷓẽtuʒ
ad eẽ rei.qtuʒ ad oꝛdinẽ.qtuʒ ad oꝑatõeʒ.qð ptʒ ex veꝛ
bis ipᷣius qᷓ ſunt bec.Diuina iuſticia ⁊ ſalꝰoĩm laudat᷑.
Apꝛia vniuſcuiuſq; ⁊ purã ab alijs eſſentiã ⁊ oꝛdinẽ ſal⸗
uans ? cuſtodiẽs.fetida purgãs.in oĩbo ꝓpꝛie actõis.et
ᷣm expoſitoꝛẽ ꝓpꝛiã actõeʒ nomĩat vniuſcuiuſq; exiſten
tiũ ſᷣm naturã ſpãleʒ motũ.neq; eĩ que angeloꝝ ſũt ho⸗
minibo ẽ poſſibile agẽ.aut q̃ ignis aque ⁊ ecõuerſo. In⸗
tellectꝰiſte pleniꝰ ptʒ ex ᷣbis abbatis dicẽtis.ipᷣa diuĩa
iuſticia recte etiã dici᷑ oĩm ſaluatõ inqꝙtuʒ ſaluat ⁊ cu⸗
ſtodit vniuſcuiuſq; ꝓpꝛiã ſubſlãtiam inde ſegregatã ab
alijs.ſiłʒ ⁊ cuiuſlibʒ rei oꝛdinẽ.⁊ in ſingulis rebo mũde
exiſtit ꝓꝛie oꝑatõis cauſa.⁊ notat ip̃aʒ mũdaʒ ſegrega
tionẽ.qñ nulla ẽ coĩcatio alienaꝝ ꝓpꝛietatũ.ſicut ignis
mũde ſegregatꝰẽ ab alijs elemẽtis.qꝛ nullũ illoꝝ coicat
cũ illo in eſſentialibo ꝓpꝛietatibo illiꝰnature nec ecõuer⸗
ſo. Aliꝰaũt ẽ intellectꝰquẽ aꝑꝓpꝛobat ſcʒ de ſaluatõe mo⸗
rali.ſcʒ qñ ſaluatoꝛ ſaluat a ſtatu deterioꝛi deducẽs ad
melioꝛẽ.Vñ dyoni.ſiꝗs ſaluteʒ laudauerit.⁊ ſic ex ma⸗
lis tãq; ꝑturiẽteʒ eripiẽteʒ oĩno ibi ⁊ bũc laudabilẽ lau⸗
datoꝛẽ largiſſime ſalutis accipiemꝰ. Abbas ſi deitas vo
cat᷑ ſaluatõ tanq ex ſtatu peioꝛi ad melioꝛẽ cũcta ſalua⸗
torie quoq; mõ deducens.nos hãc laudẽ digniſſime ſal⸗
natõis bñ recipimꝰ.¶ Ad h̊ qʒð obijcit᷑ poſtea ꝙ diuina
iuſticia exrmĩat᷑ ineq̃litas q̃ ẽ pꝛiuatõ eqͥlitatis ⁊c.dicẽ
dũ ꝙ iſta ext᷑mĩatõ ineq̃litatis ẽ ſaluatõ reꝝ ĩ intrãſmu

tabilitate ad alienas ꝓpꝛietates ⁊ oꝑatões.Vñ ſaluauit

ignẽ in tꝛãſmutabilitate ad alienas ꝓpꝛietates ⁊ oꝑatio
nes.ſ.aque ⁊ fre ⁊ hmõi. Vñ pauloante dẽ i eodẽ.⁊ hãc
pꝛimã ſaluatõeʒ totoꝝ rogabimꝰipᷣm diffinire ꝗ oĩa ĩ ſe
ipᷣis intranſmutabilia ⁊ foꝛtia õ̊ peioꝛa ſaluat.⁊ oĩa cu⸗
ſtodit nõ pugnãtia ⁊ nõ bellãtia ſingula ſuis ipᷣoꝝ ratõ
nibo oꝛnata.⁊ oẽm ineq̃litatẽ ⁊ alienã oꝑatõeʒ ex totis
ertmiat.⁊ ꝓpoꝛtões vniuſcuiuſq; ↄſtituit nõ valẽtes ca⸗
dẽ ad oria neq; traãſire.Hãc aũt ineq̃litatẽ extmiauit in
adã ſcʒ ſaluãs eũ in trãſmutabilitate ad alienas ꝓpꝛie⸗
tates 2 oꝑatões.4! Ao illð qð vltio q̃rit᷑.dicendũ ꝙ du⸗
plex ẽ ineqͥlitas.vna ẽ q̃ pꝛiuat᷑ oĩno.alia q̃ ſaluat᷑.Pri⸗
ma ẽ duplex ſcʒ pctm ĩ aiabo ⁊ ↄfuſio ĩ rebo.vtrãq; remo
uet dñs.pᷣmã ꝑ gtuitã miſcðiaʒ.ſcõaz ꝑ iuſticiaʒ ꝓuiſi⸗
uã ſcʒ/ ꝓuidẽdo ne ſubintraſſet vniuerſũ. Alia eſt ineq̃li
tas q̃ ſaluat᷑ ſcʒ vel differẽtia vniꝰtotiꝰad aliud totũ.vt
qũñ vnũ ẽ maiꝰaltero aut q̃ totũ ẽ maiꝰ ſua ꝑte.hãc eĩ in⸗
eqlitatẽ ſaluat diuia iuſticia ⁊ cuſtodit.ſic dic dyo.non
ꝑmittẽs turbari vniuerſitatẽ ↄmixtõe.⁊ h ẽ qð ſequit᷑ ⁊2
oẽm ineqlitatẽ ſi ꝗs accipiat differẽtias ĩ toto totoꝝ ad
tota.⁊ hmõi iuſticia ẽ ſeruatiua nõ ↄcedẽs ↄmixta tota
in totis facta tuꝛbari.cuſtodiẽs at̃ exiſtẽtia oĩia ſᷣm ſpẽs
vnũqðq; in q̃ vnũqðq; eẽ naturã hʒ.Ex hac ei ineq̃lita⸗
te oſiſtit pulchꝛitudo i vniuerſo ſic̃ tãgit ↄmẽtatoꝛ ſuꝑ.j
ca.ãgelice hierarchie vocãs eã vinificã.ↄtꝑantiã ꝓuiſo
rũ.Alia ẽ ineq̃litas ſiłꝛ quã ſaluat diuia iuſticia.q ẽ ma
nifeſtatiua ⁊ ↄmẽdatiua diuine iuſticie.⁊ illa ẽ in coꝛꝑe
hũano ⁊ fuit in coꝛꝑe ade poſt peccatũ Fᷣm ꝙ nõ ꝑꝓmiſit
us dedecus culpe ſine decoꝛe vindicte.

¶ Inſupqueritur S. ij.

vtꝝ a diuĩa iuſticia erat ſublata eq̃litas qͥlitatũi mixtox

in coꝛꝑe ade. ſic videt᷑.vt habet᷑ ab aug.in li.de ciui.

dei ſũma ſanitas erat ĩ coꝛꝑe ade añ pctm.ptꝰpct̃m ĩfir
mus effectꝰẽ.⁊ h̊ demerito pct᷑i.infirmitatẽ aũt ſeꝗt᷑ ĩeq̃⸗
litas qᷓlitatũ hmõi.ſeꝗt᷑ em̃ ſi coꝛpꝰaliqð infirmat᷑ ꝙ ĩ il
lo ſint qlitates mixtoꝝ ineqͥlitate ſubtracta.ꝗ̊ᷓ fuit a coꝛ⸗
poꝛe pᷣmi hoĩs eq̃litas phiſica ꝓpt᷑ pctm.ſ̊ om̃e qð red⸗
dit ꝓ meritis aut ſubtrabit᷑ ꝓ demeritis.iuſie reddit᷑ ⁊
ſubtrahit᷑:ꝗᷓ hec eq̃litas iuſte fuit illis ſubtracta ſiue ſub
lata. Yteꝝ iuſte fuit illis inflicta nccitas moꝛiẽdi ⁊ dilſ⸗
ſolutõis coꝛꝑalis.ad h̊ aũt ſegꝗt᷑ neceſſario ineq̃litas q̃li
tatũ pᷣdictoꝝ &̊ iuſte.ſ̊ ſi diuĩa iuſticia punita fuit neceſ
ſitate moꝛiẽdi ⁊ diſſolutõis coꝛꝑalis.qbo ãnexũ ẽ neceſ⸗
ſario ⁊ ↄſeq̃nt᷑ ſe habẽs carẽtia q̃litatis p̃dicte.ꝗ̊ ineq̃li⸗
tas fuit inflicta diuĩa iuſticia. IOtẽ pᷣmꝰhõ peccauit in
coꝛꝑe ⁊ ĩ aĩa.Diuĩa aũt iuſticia punitꝰ fuit ĩ aia diuiſio
ne ꝑtiũ ipᷣiꝰq̃ erat pugna q̃daʒ ĩ ipᷣa.ñ ſenſualitas cõ⸗
cupiſcit aduerſus ꝑtẽ ſuꝑioꝛẽ. videt᷑ a ſili ꝙ fuit puni⸗
tus diuĩa iuſticia ĩ coꝛꝑe diuiſiõe ꝑtiũ ipᷣiꝰq̃ erat pugna
in coꝛꝑe ipᷣo.hmõi aũt pugne cauſa ẽ ſublatõ eq̃litatis.
Cõtra ſublatõ ſiue ſubtractõ eq̃litatis non ẽ aliud qᷓ
Tefectꝰ eqᷓlitatis.ſubtrahẽ aũt eq̃litatẽ nõ ẽ alið q; defi⸗
cere ab illa.nõ eĩ dicit᷑ ad bonũ hmõi ſubtꝛactũ a deo vł
a diuĩa iuſticia.qꝛ deꝰ agat aliꝗd circa illð cui dꝛ ſubtꝛa
hi:h̊ᷣ qꝛ deficit ab illo. Sʒ qꝛ dic Anſel.de ↄceptu vᷣgis.
ca.v.deeſſe bonũ qð debʒ adeẽ nõ ẽ aliꝗd eẽ.g̊ hmõi de⸗
fectꝰboni nihil ẽ.ſᷣ om̃e qð ẽ a diuĩa iuſticia aliꝗd eſt.g
iſta ſublatõ nõ ẽ a diuia iuſticia.¶ Itẽ Anſel.Juſticia
oĩno nihil ẽ ſic̃ cecitas nõ em̃ aliud ẽ cecitas qᷓ; abſentia
viſus vbi debʒ eẽ.q̃ nõ magisẽ ĩ oculo vbi debʒ eẽ qᷓ ĩ li
no vbi nõ debʒ eẽ.a ſili ptʒ ꝙ ineq̃litas q̃litatũ nibil ẽ
G nõ fuit ĩ coꝛꝑe ade a diuĩa iuſticia.¶ Itẽ ĩ inflictõe iu
ſta alicꝰ.reqꝛit᷑ ꝙ aligd infligit᷑ ꝓpt aliꝗd.ſ̊ illa abſen
tia eq̃litatis vt tacta e nihil ẽ.neq; pctm ꝓgt᷑ qð dẽ fuiſſe
inflicta.ꝙ at perm nihil ſit habet᷑ ab Anſel.de ↄceptuð
ginis.dicit eĩ ſic.ꝙ iniuſticia nihil ẽ alið q; ablentia de
bite iuſticie.ſicẽ malũ nõ ẽ alið qᷓ abſentia debiti bomi de
eẽ vᷣo bonũ qð debʒ adeẽ.nõ ẽ aliꝗd eẽ.⁊ ex h̊ ↄcludit ipᷣe
ꝙ malũ ſiue pctm eẽ.nõ ẽ aliquid eẽ.⁊ ex h̊ ↄcludit᷑ idem
qð pꝛiꝰ.q¶] Itẽ põt queri vñ deſectꝰiſte ſiue abſentia erat
exqͥ nulla fiebat circa coꝛpꝰillð oꝑatõ a deo neq; ab alio
Item vigdet᷑ ꝗꝙ; iniuſte ſit coꝛpoꝛi illata hec inequali⸗
tas. Si em̃ lege naturali condita a diuma iuſticia.tene⸗
bant᷑ mẽbꝛa obedire volũtati illa mouẽti.ĩmo peccaret
oꝛdinẽ impoſitũ trãſgrediẽdi ſi nõ mouerent᷑ ao volun⸗
tatis nutũ. ergo iniuſte actũ eſi cũ coꝛꝑe inſligẽdo penã
illã que ẽ in ipo.vnde Anſel.in li. de ↄceptu vᷣgis.c.iiij.
de actõnibo volũtarijs ꝗᷓ iniuſte fiũt arguũt᷑ mẽbꝛa ⁊ ſen
ſus quibo fiũt.rñdere pnt.deꝰnos ⁊ ptatem q in nobis ẽ
ſu biecit volũtati. vt ad imperiũ eiꝰnõ poſſimꝰnõ moue⸗
re nos⁊2 facẽ qð vult.ĩmo illa mouet nos velut inſtru⸗
mẽta ſua ⁊ facit oꝑa q videmur facẽ.nec nos poſſumꝰ il
li ꝑ nos reſiſtẽ.nec oꝑa que facit pñt nõ fieri diuine legi
quã nobis deꝰ dedit.nec debemꝰnec poſſumꝰ nõ obedire
cũ illi obedimꝰdeo ꝗ nobis hãc dedit legẽ.obedimꝰꝗ̊ qd
peccãt mẽbꝛa vel ſenſus vel oꝑa q̃ deꝰillis oꝛdinanit.qc⸗
quid ꝙᷓ faciũt totũ imputãdũ ẽ volũtati.¶ Ad h dicẽdũ

ꝙ illa eq̃litas fuit ſublata a diuina iuſticia.¶ Ad illuo

qð pᷣmo obijeit᷑ in cõtrariuʒ.ſcʒ ꝙ defectꝰeq̃litatis nihil
eſt.̊ nõ eſt a ſũma iuſticia.Dicẽduʒ qꝙ deꝰ nõ ẽ ſolũmõ

caula reꝝ ↄditõis ſiue ꝓductõis in eſſe.ſ̊ cuſtodie eorũ

⁊ ſalutis.Vnde dyoni.de diui.no.iuina iuſticia ⁊ ſa
lus oĩm laudat᷑.eſſentiaʒ ⁊ oꝛdinẽ ſaluãs ⁊ cuſtodiẽs.qꝛ
ergo peccato ade exigẽte.nõ ſaluauit deꝰin illo eq̃litateʒ

illã. neceſſario defecit. Unde illo mõ loquẽdi quo ille di

citur ſubtrabẽ beneficiũ vel auferꝛe qui nõ pᷣſtat vt ſolet
dicit᷑ illa eq̃litas ſubtracta vel ſublata a deo.⁊ peccato
eius exigẽte dicit᷑ iuſte ſublata ſiue ſubtracta a diuia in
ſticia.Cu ergo dicit᷑ ꝙ illud qð eſt a diuina iuſticia ali
quid ẽ:dicendũ ꝙ qñq; dicit᷑ deꝰ agẽ de iuſticia.⁊ tuc ꝙ
ẽ diuĩa iuſticia aliqd ẽ.qñq; ceſſare ab actõe.⁊ tũc ꝙ di

uina iuſticia ẽ. defectꝰẽ ſiue carẽtia boni pᷣhabiti · ⁊ ſic ẽ

inti
egic
Khii
ltacon
43 lech⸗
tdcſte
ineſub
lirdi⸗
asi
itneerf
epecef⸗
guitin
iſio
is co,
puni⸗
ugna
latig.
9 Rfi⸗
No
ſobea
igis.
forde⸗
deſtg
ſi
ſenri
ißili
hibli
toͤeit
Abſen
fhile
puus
lad
u
ſe
en
ſgt
o
l⸗
ſe⸗

¶ Lneſtio

in caſu ꝓpoſito.qꝛem̃ deus ceſſauit ab actõe oſeruatõis
p̃habite eqlitatis in coꝛꝑe ade.illa defecit ſubſecuta ẽ
ineq̃litas ĩ illo.¶¶ Ex hoc ̊ ptzʒ rñſio ad aliud qð ſequit᷑

4l Ao ↄſequent᷑ queſitũ.q; illa abſẽtia eq̃litatis ⁊ defectꝰ

ꝓuenit ex ceſſatõe vᷣtutis diuĩe ab actõe ↄſeruatõis.nõ
ex hoc qð aliqd fecerit imo agẽdo reliquerit in coꝛꝑe il,
lo.⸗¶:. Ad terciũ dicendũ.q Anſel.de ↄcep.virgi.c. v. cet
minato. ꝙ pelm nibil eſt. ponit hãc queſtoeʒ.ſi petm m⸗
bil eſt. cur punit deꝰ hoĩez /ꝓ pcto. cũ ꝓ nibilo nemo pu⸗
niri debeat. ⁊ termĩat hãc queſtionẽ ſic.ꝙ licʒ nihil ſit
abſentia iuſticie 2 vbi dr eẽ.nõ tñ eſt pctm ⁊ vbi nõ dt eẽ
ſed ſolũ vbi dẽ eẽ pcrm. dicit hec dno.ſiue ↄcermi abſe⸗
tiã iuſticie vbi debet eẽ.vñ licʒ abſentia iuſticie nihil ſit
tñ debitũ hñdi illã aliquid ponit.Añ cum dñs nõ puni
at creaturas ꝓ abſentia iuſticie in quibo iuſticia eſſe nõ
tebet. ſed ſolũ illos in quibo debet eẽ:nõ ideo punit p ni
hilo.qꝛ punit ꝓ debito bñdi.cũ abſit qð adeſſe debet.di
cit aũt ſic.licet paꝛiter nihil ſit abſentia muſticie.⁊ vbi dĩ
eſſe iuſticia.⁊ vbi nõ debet eſſe.punit tñdeꝰ pctoꝛes nõ
ꝓ nihilo ſed ꝓpter aliꝗd.creaturas aut in quibo iuſticia
eẽ nõ debet.nõ punit ꝓ abſentia iuſticie.hoc eſt ꝓ nibilo
qꝛ nõ ẽaliu d qð ab illis exigat.nec oꝛdo ↄgruus vniuẽ⸗
ſitatis reꝝ hoc expoſtulat.ſic itaq; cũ punit deꝰ ꝓ peto
qð eſt abſentia debite iuſticie qᷓ nihil eſt.non oĩno punit
ꝓꝑ nihilo.⁊ veꝝ eſt qꝛ niſi ſit aliquid ꝓpter qð puniri d⸗
beat.oĩno nõ punit ꝓ nibilo. Ad vltimũ rñdet anſel.
eum nihil ſit pena alicui niſi qð eſt ð voluntatẽ.membꝛa
aũt vel ſenſus volũtatẽ non hnt.ſicut voluntas in coꝛꝑe
oꝑat᷑:ita ipᷣa in coꝛꝑe aut toꝛquet᷑ aut delectat᷑.punita gᷣ
erat volũtas ade in hoc defectu.qꝛ multiplices ⁊ frequẽ
tes ſuſtinuit ex hoc moleſtias.

1177

eſtat tercioinn· S.i

quirere vtꝝ illa equalitas diuina iuſticia ſublata ꝓpter
pet̃m fuit eidẽ reſtituta ꝑ gram.videt᷑ ꝙ ſic.ſi oꝑpoſituzʒ
eſt cauſa opoſiti.⁊ ꝓpoſitũ ẽ cauſa/poſiti.⁊ hoc eſt ↄoſo⸗
num omi equitati ⁊ iuſticie.& ſi auerſio a ſũme eq̃libet
ſcʒ tribo ꝑſonis ⁊ ſũme indiuiſibili ſcʒ diuĩa eẽntia.fuit
cã diuiſiõis ⁊ ineq̃litatis in coꝛꝑe ade.igit᷑ cõnerſio ad
idẽ ⁊ eadẽ ꝑ recuꝑatõʒ ge ſine ꝑ graʒ debuit eẽ cã eq̃li⸗
tatis reꝑate.ſicut ̊ auerſio iuſte fuit cã ineq̃litatis.⁊ cõ
uerſio iuſte fuit cã reꝑatõis eq̃litatis vel eẽ debuit.¶ Itẽ
iuſtũ ẽ teũ eẽ ſũme miſericoꝛdẽ ſiẽ ſũme bonũ.miſcdia eĩ
boĩtas ẽ. vñ anſel. õ miſericoꝛs es.qꝛ totꝰ ⁊ ſũme bonꝰ
es.iuſtũ ei ẽ ĩm eẽ ſũmũ ĩ oĩ bono.ſ̊ ſũma miſcðia eſt q̃
m aioꝛ excogitaꝛi nõ pt.ſicẽ ſũma bonitas ſũma potentia
ſũma ſapia.Seod ſi ga data de miſcðia. nõ eẽt oĩa reꝑa
ta ⁊ reſtituta q̃ ſũt amiſſa ꝑ pctẽm ð iuſtitia.poſſʒ maioꝛ
miſcdia excogitaꝛi.ſ.illa qua oĩa eẽnt reſtituta.igẽ miſe⸗
ricoꝛdia qua deũ hẽe iuſtũ fuit debuit fieri oim amiſſoꝝ
reꝑatõ.igit᷑ ⁊ eq̃litatis.ᷓ de iuſticia debuit eẽ illiꝰreꝑa⸗
tio.ql Ite math.viij.dimiſit eã febꝛis.⁊ ſurꝛexit ⁊ mini⸗

ſtrabat eis glo.ſanitas q̃ dat᷑ dñi imꝑio.tota ſim: redit.
ſeo ſanitas dabat᷑ ade in receptõe gẽe pꝰlapſũ.ꝗᷓ tota re⸗
Dijt.ſed añ lapſũ erat in coꝛꝑe eiꝰ ſũma ſanitas vt dicit

aug. ergo cũ ille redire nõ poſſet.nõ redijſet eqlitas pᷣdi
cta ⁊c̃. ¶ Cõtra.ſi pᷣmi ꝑentes nõ peccaſſẽt.ꝓpagata eſ
ſet natura hũana qtũ ad coꝛpꝰin illa integritate.in qua
odita fuit.⁊ ita eẽt ꝓpagata in iſta eq̃litate virtutũ elem̃⸗
tariũ in qua ↄchta fuit.⁊ hoc iuſtũ erat.qꝛ vt dicit Anſ⸗

el.ij.c. de ↄcep.virgi.tota hũana natura in illis erat.et
extra ipᷣos nihil erat.ſed q̃ rõe iuſtũ erat vt natura illa

eſſet ꝓpagata in ſua interitate ĩ qua erat. ⁊ iuſtũ erat vt
eẽt ꝓagata in illa coꝛruptõe ⁊ in equalitate in qua illa

erat.hoc ↄcludit Anſel.ij.c.de ↄcep.vir.dicẽs ſic.itaq;

ſi nõ peccaſſet qu alis facta eſt a deo talis ꝓagaret᷑ ita

poſt peccatũ qualẽ ſe poſt peccando fecit talis ꝓpagatur
⁊ ex hoc ptʒ.ꝙ illud qð fuit coꝛruptũ in coꝛꝑe pᷣmi hoĩs
n debuit repaꝛaꝛi.ſed ip̃a humana natura ſiue coꝛpoꝛea

in ſua coꝛruptõe/ ꝓpagaꝛi qð ↄcedimus.Pꝛeter hanc rõ⸗

lxxr.

nem. alia eſt hic vt hbabe?᷑ Ro.vj.ſtipendiũ pct᷑i moꝛs.et
hoc iuſto di iudicio.h̊ q pꝛimꝰhõ peccãdo iuſte fuit ad⸗
dictus neceſſitati moꝛiẽdi.ad calũ aũt ab equalitate et
carẽtia illiꝰſequit᷑ diuiſio ⁊ pugna ipoꝝ mixtoꝝ in coꝛ⸗
pe illiꝰque p̃ꝑpant ⁊ diſponũt ad diſſolutõzʒ ⁊ aĩe ſeꝑati⸗
onẽ.quibo executũ eſt cecretũ diuĩe iuſticie de pena debi
ta pcto.dñs ergo ꝗ iuſto iudicio decreuit ipᷣm ꝓ peccato

moꝛte puniendũ.dæfectũ inducentẽ moꝛtẽ nõ debuit repa

raꝛe.ne ſic impediret qð futuꝝ decreuerat. Vt em̃ dicit
Aug.ſuꝑ geñ.vj.ad lit.tã nõ facit deꝰotra cauſam qᷓ; ſi⸗
ne dubio volẽs p̃ᷣſtituit.q; ↄtra voluntatẽ ſuã nõ facit.qꝛ
nõ pᷣſtituit ↄtra voluntatẽ ſuã ꝙ eẽt cã moꝛtis.nec de⸗
bet aliquid facere vñ moꝛs nõ ſequat᷑ pctẽm. ꝗꝓpter qð dẽ
BGeñ.iij.c.nũc & ne foꝛte mittat manũ ſuã ⁊ lumat de li⸗
gno vite ⁊ comedat ⁊ vinat ineternũ.emiſit eũ dũs deꝰð
ꝓadiſo voluptatis ⁊c̃. Ad pꝛimũ obiectũ in ↄtraꝛiũ di
cendũ.ꝙ gre imꝑfecte vt que eſt viatoꝛis effectꝰ eſt libe⸗
rare a dñio peccati.nõ a defectibo coꝛꝑis.gẽe aũt ꝑfecte
vt que eſt ↄpᷣhenſoꝛis effectꝰeſt liberaꝛe ab ullis.ñ aug.
ↄtra Juli.li.vj.gr̃a ꝑfecta nouũ hoĩem facit.quãdoqui
dem q?tũ ad coꝛpꝰattinet ad immoꝛtalitatẽ plenãq; feli⸗
citatem ipᷣa ꝑducit. Nunc aũt ipᷣa ꝑfecte inouat hoĩem
quãtũ attinet ad liberatõʒ aboĩ dñio pcti.nõ qutũ atti
net ad liberatõʒz ab oĩb mabł et ab oĩ coꝛruptõe moꝛtali
tatis qua nũc coꝛpꝰaggrauat aĩaʒ.ſapᷣ.ix. Ald illð qð
obijcit᷑ ſi oppoſitũ eſt cãa ꝓpoſiti ⁊c̃.dicẽdũ ꝙ veꝝ eſt ſᷣm q
cãe oppoſite ↄpant᷑ ad effectꝰ imediatos ⁊ ꝓgpꝛios.vt ſi al
bedo eſt cã dilgregatõis ⁊ nigredo ↄgregatõis. pꝛiꝰat
effectꝰpct᷑i nõ eſt ineq̃litas coꝛꝑis.ſ̊ defoꝛmatõ imagis
di in aĩa.cuiꝰrefoꝛmatõ eſt ꝑ graʒ.AVel aliter pt᷑ dici.q
ineq̃litatis q̃lita tũ ĩ coꝛꝑe ade nõ fuit pctm cã.inqᷓtũ eſt
ſiue erit ↄpoſitũ gre.̊ potiꝰĩqtũ opoſitũ nat᷑ali iuſticie.
vñ cũ ñ ſit ꝑ gGaʒ naturał iuſticie.nec ẽ reꝑatõ illiꝰineq̃
litatis. Pꝛeterea pcẽm nõ fuit cã ineqᷣlitatis pᷣdicte niſi
meritoꝛia.Silr eſt gra meritoꝛia reꝑatõis equalitatis.
NQuaꝛe aũt nõ ſtatim adueniẽte gr̃a facta eſt reꝑatõ plu
res ſũt rõnes.quaꝝ vna eſt illa q tacta ẽ.ſ.ꝙ bec ineq̃li⸗
tas diſponit ⁊ pᷣparat qͥdãmõ ad executõeʒ diuini decꝛe
ti.cui ↄtraire nõ deceret.Alia ẽ rõ Anſel.pᷣtacta.XAd
aliud dicẽdũ.q de ꝰẽ ſũme miſericoꝛs ſicut fũme potens
ſũme bonꝰ.ſũme ſapiẽs.ſed ſicut nõ deceret aliꝗd fieri
ab eiꝰ poteſtate vel a bonitate qͥ derogaꝛet᷑ eiꝰſapie.dicit
em̃ aug .ſuꝑ Geñ.ix.neq; potẽtia temeraꝛia ſed ſapiẽtie
virtute omnipotens eſt.ſic non deceret aliquid fieri de
miſericoꝛdia quo derogaretur eius iuſticie.¶¶ Ad boc ꝭᷣ

quod obijcitur ꝙ ſumma eſt qua maioꝛ excogitaꝛi non

poteſt ⁊c. Dicendum ꝙ hoc verum eſt:ſed hoc nõ intelli
gitur in ſingulis operibo dri differentibus. in quadam
differẽtia erat dei bonitas ſcʒ q;tum ad differentiam in
effectu verbigratia in opere incaꝛnationis et paſſionis
et in alijs quibuſcunq; ſimiliter dico de operibus miſeꝛi
coꝛdie. in aliqmibus em̃ eſt magis diuina miſericoꝛdia
qᷓ in alijs. Unde licet maioꝛ poſſet excogitari miſericor
dia q; illa qua reparati fuerunt caſus ade.non pꝛopter
hoc ſequitur.ꝙ deus non ſit ſumme miſericoꝛs.ſummi⸗
tas enim ſiue habundantia diuine miſericoꝛdie non in
vno effectu ſed in multis quotquot eſſent eſſe poteſt.ſed
eſt in voluntate miſerendi.Ande ſicut non ſequitur de⸗
us eſt ita bonus ꝙ melioꝛ excogitaꝛi non poteſt.quecun
qᷓ; fiunt a diuina voluntate ita bona fiunt. ꝙ non poſ⸗
ſunt excogitaꝛi melioꝛa fieri: ita nec ſequitur deus eſt
ita miſericoꝛs ꝙ non poteſt excogitaꝛi magis miſericoꝛs
ergo omnia que de ſua miſericoꝛdia reꝑantur.ita repa⸗
rantur ꝙ nõ poſſunt excogitaꝛi melioꝛa reparaꝛi.deus
enim ⁊ ſi ſua ſumma bonitate ſumma miſericoꝛdia res
reparat.nõ tamen ſũme. AUo alind dicendum ꝙ glo.il
la qne dicit ꝙ ſanitas que datur dñi imperio tota ſimł
redit.nõ generaliter intelligit.. ſed intelligitur iuxta

nutum diuini imꝑij.ſub hoc ſenſu ſanitas que datur do
mini imperio tota ſimul redit ſcʒ ᷣm dñi imꝑium.quia

ℳ

aliqñ dñs ſimul integeã ſanitatẽ dabat. aliqñ nõ ſimul
ſed ſucceſſiue.vt ptʒ AM u. viij. in ceco illu niato ꝗ pᷣus
hoĩes velud aꝛboꝛes ambulãtes ⁊ poſimodũ claꝛe.dicit
ibi glo. ꝙ vno verbo totũ ſimul curare poterat. paulatĩ

curat: vt nagnitudinem bũane cecitatis oñdat. ꝙ vix et

q̃i ꝑ gradus ad lucẽ redeat.⁊ ſic nõ generalr eſt ⁊ vbiq;ĩ
telligendũ ꝙ dicitur ſanitas tota ſimul redit.

neſtioo

aula finali coꝛpoꝛia ade.

Einde queritur de
cauſa finali coꝛꝑis ade ip̃ᷣiꝰ. Et querũt᷑

tria. Pꝛimo ſi voluptas carnalis eſt fi⸗
nis illius.Scdo ſi anim a. Lercio ſi de

ꝑis pᷣmi hoĩs.ꝙ ſic videt᷑. Reꝝ differentiũ
ĩ ſha ſũt fines differẽtes ĩ ſba.vnicuiq; em̃

4 Veꝛit ̊ pᷣmo ſi voluptaſ caꝛnat᷑ ſit finiſ coꝛ
ryiñdet finis ꝓpꝛiꝰ.ſ̊ coꝛpꝰ⁊ aĩa differt i ſha

eoꝝ fines ſũt differẽtes ⁊ nõ differetia quacũq;.S dif⸗
ferxẽtia rñũdente relatõe ↄfoꝛmi que reꝑit᷑ penes ſpũale et

coꝛꝑale.eo mõ quo coꝛꝑale rñdet coꝛꝑi.⁊ ſpũale ſpũali.
ſeo voluptas ſpũ̃ alis erat finis aĩe eius.ꝙ̊ᷓ voluptas caꝛ
nał vel coꝛꝑalis erat finis coꝛꝑis.al Itẽ ſicut ſe h ſpũs
ad ſpũale.ſic coꝛpꝰad coꝛꝑale.q̊ eodẽ apoſito vterq; cõ
ſiłr ſe habebũt.& ſi ſpũs ſe h a ð voluptatẽ ſpũalẽ vt ad
finẽ.ᷓ coꝛpus ſe habebit ad voluptatẽ coꝛꝑalẽ vt ad finẽ
2 ita vt pꝛiꝰ. ¶¶ Itẽ ſolummõ rõnalis creatura ⁊ intelle⸗
ctualis apte ſũt ad aꝓpetendũ qð eſt maiꝰſe.et ſupꝛa ſe:
alie em̃ creature qꝛ appetũt aꝓpetitu naturali.ꝗ ꝗdẽ ap⸗
petitꝰreſlectit᷑ in ſuũ ſubiectũ.nõ extẽdũt ſe ad aliqð qð
eſt ſupꝛa illud.ſed terminat᷑ eoꝝ appetitꝰin a getẽdo qð
eſt ſuis ſubiectis delectabile. ſi appetitꝰ reꝝ eſt maxie
reſpectu finiũ ſuoꝝ. finis coꝛꝑis cuiuſcunq; inqtũ hmõi
termĩat᷑ in delectatõe ſiue voluptate coꝛꝑali.q̊ ⁊c.¶.¶ Iteʒ
hõ qᷓtũ ad coꝛpus ⁊ coꝛꝑales ꝓpꝛietates ↄuenit cũ bꝛutis
g qtũ ad ea que coꝛpus ↄſequunt᷑ fibr ↄuenit.ſed in bꝛu⸗
tis eſt finis volu ptatis coꝛꝑalis.ᷓ cum boc ſit generale
⁊2 9ↄueniẽs hoĩ.ſimpłr ↄuenit pᷣmo hoĩ ꝭ̊ ⁊c̃. Aentta
pus hoĩs aĩatũ ſiue hõ ipᷣe.eſt in ꝓꝓinqua materia.⁊ ma
gis diſpoſitũ ad voluptatẽ caꝛnalẽ qᷓ; coꝛpoſimplerx. ꝗ ſi
coꝛpꝰhoĩs aĩia ꝑfectũ.ſiue ipᷣe hõ nõ ht finẽ voluptatem
coꝛꝑalẽ.multoſfoꝛtiꝰnec coꝛpꝰſimplex. O. aũt coꝛꝑis hu
mani ſiue ipᷣiꝰ hoĩs nõ ſit finis voluptas caꝛnalis.oſtẽ⸗
dit᷑ ſic. Oñe qð agetit᷑:ſub rõne delectabilis appetit᷑.ſi
Svoluptas caꝛnalis nõ ht rõem delectabilis ſed afflicti
ni.ptʒ ipᷣ̃am nõ eẽ in rõne finis. Hoetiꝰvlti.li.de conſo.
NQuid loquaꝛ de coꝛpis voluptatibo quaꝝ appetẽtia eſt
plena anxietatis.ſacietas dᷣo penitẽtie quãtos ille moꝛ⸗
bos iꝙᷓ intollerabilẽ doloꝛẽ.quaſi quẽdã fructũ nequitie

fruentiũ ſolẽt feꝛre coꝛpoꝛibo.q] ꝛeterea.tuliꝰin ꝑado/

xis. Dicũt quidã voluptatẽ ſũmu bonũ.que quidã mihi
nox pecudũ videt᷑ eẽ nõ hoĩm.cũ tibi ſiue deꝰſiue mateꝛ.
(vt ita dicã) oĩm reꝝ natura dederit aĩm.quo nihil pꝛe⸗

ſtantiꝰatʒ diuiniꝰſit:teipᷣe abijcies 2. pſternes vt nibil ĩ
ter te.atz quadrupedẽ intereſſe putes.Ex his ꝙ patz. ꝗq;

volnptas caꝛnis nõ eſt finis coꝛꝑis hũani infoꝛmati aĩa
ſine ip̃ius hoĩs ⁊c̃. Itẽ coꝛꝑis inqᷓtũ eſt coꝛpꝰ.nulla
eſt ↄcupiſcẽtia.vi em habet᷑ in glo. Aug. ſup illud Gallk.
v.caꝛo ↄcupiſcit aduerſus ſpm̃.caꝛo nihil niſi ꝑ aĩaʒ cõ

cupiſcit. ſed ocupiſcere dẽ cum aĩa caꝛnali ↄcupiſcentia

ſpui relucta᷑.ſed voluptas caꝛnalis nullius eſt niſi ↄcu⸗
piſcentis. ergo voluptas caꝛnalis ſi eſt finis alicuius:

inqtũ coꝛpꝰ.
pliciter nõ inſoꝛmatũ ab aĩa.nulio mõ voluptas caꝛnał
eſt finis. Et em habet᷑ ab anſel.de ocep.vir. iiij.c. nihil

nullius eſt Te locupiſcẽtis.quale nõ fuit coꝛpꝰade

ctuageſuma pei

eſponſio. ꝙ coꝛpis inqtũ eſt coꝛpꝰſim

banäſent 7 delectatõʒ.niſi qdð habet voluntatẽ.2 ita mi

hil eſt voluptuoſũ aut delectabile coꝛꝑi ſimpliciter. ſed
ſolũmodo rei habẽte volũtateʒ. vñ coꝛpis ade inꝙᷓtũ coꝛ

ꝑis nõ erit voluptas caꝛnalis finis.q¶. Ao pꝛimuʒz ergo
obiectũ dicendũ eſt qð veꝝ eſt ꝙ diuerſoꝝ m ſubſtãtiã
ſũt diuerſi fines rñdẽtes relatione ↄfoꝛmi.ſed ex hoc nõ
ſequit᷑. ꝙ coꝛꝑis vel aĩe ſint fines voluptas coꝛꝑalis et
voluptas ſpũalis.hoc em̃ nõ rñdet illis relatõe ↄfoꝛmi.
quod ptʒ cũ voluptas caꝛnalis nõ aetit᷑ aliquo modo
a coꝛꝑe inqtũ hmõi.quod opoꝛteret ſi eẽt finis eius ſiẽ

voluptas ſpũalis appetit. Si aũt arguat᷑ ad idẽ ꝑ regu⸗

lam illã ſi ogoſitũ eſt cauſa opoſiti ⁊ ꝓpoſitũ erit cauſa
oſiti ⁊c.dici poteſt.q; coꝛpus ade ⁊ anima illius non
habuit illiꝰrõem oꝑpoſitõis quã hñt oppoſita circa que
tenet hmõi modus arguẽdi.licet deſꝑatõʒ habeãt 2 na⸗
turaꝛũ di fferentiam. quã ſubſlãtialiter ↄueniũt ⁊æ vnaz
oſtituũt ꝑſonam.⁊ vnũ ad aliud oꝛdinat᷑ ſicut ꝑfectibile
ad ſuã ꝑfectionẽ. Añ finis vniꝰex altero depẽdet.q¶ Ad
aliud dicendũ ꝙ voluptas ſm q addit᷑ his que dico ſpi
ritualis ⁊ caꝛnalis nõ eſt eiuſdẽ rõni s.trahit᷑ em ad ſi⸗
gnandũ diuerſa ꝓut illis addit᷑ ita vt huic addita in vi⸗
ciũ ſonat ⁊ pctm. illi aũt ↄtraꝛiũ. Vñ ſicut in alia facul⸗
tate dicit᷑ ꝙ ſepe in diffinitõibo latet aſſequẽs equiuocũ
Verbigra.ſignatiuũ ⁊ pfectiuũ ſanitatis eſt.q medio⸗

criter ſe hr.ꝙ dicit᷑ mediocriter.dicit hic mediocritatẽ ĩ

ſigniſicãdo ibi in faciẽdo.ſic qdlam modo in ꝗpoſito qtũ
ad h̊ ꝙ voluptas huic addita vnũ ſignat illi addita alis
4¶ Ao aliud dicẽdũ.qꝙ licet oia bonũ aetũt.qð quidam
bonũ eſt ꝑticipatio eẽ dinini.indifferẽs tñ eſt appetitꝰre⸗
rũ ſm differentiã pfectionũ eaꝛũdeʒ.Vñ alteriꝰẽ appeti
tus inaiati vt lapidis.qꝛ ꝑticipatõis diuini eẽ in ↄtinua
tõe eẽndi. alterius eſt apetitus plãte qꝛ ꝑticipatõis di⸗
uini eẽ in ↄtinuatõe eẽndi ⁊ viuendi. Alterius eſt appeti
tus aĩalis bꝛuti:qꝛ ꝑticipatõis eẽ diuini in ↄtinuatõe eſ
ſendi viuẽdi ⁊ ſentiẽdi ſiue ↄgnoſcẽdi.Alteriꝰeſt axeti⸗
torõnalis creature.qꝛ ꝑticipatõis diuini eẽ in p̃dictis 2
in ↄiũctõe cũ optimo ꝑ głiã que eſt finis eiꝰ ⁊ beatitudo
Qec añ aſſe cutõʒ huiꝰſiat appetitꝰ creature rationalis.
cui nihil minꝰdeo ſufficit.Aug.tãte dignitatis eſi hũa⸗
na ↄditõ.vt nullũ bonũ pᷣter ſũmũ ei ſuſrficere poſſit.De
iſto appetitu 2 diſtinctiõe apetẽtium. habet᷑ a dyoni. de
diui.no.c.iiij. Abi dicit optimũ ↄcupiſcũt.om̃ia intelle⸗
ctualia quidẽ ⁊ rõnalia.ſciẽter.ſenſibilia ðᷣo ſenſibiliter
ſenſus aũt ex ꝑiẽtia in ſuo motu.vitalis appetitꝰ in aia⸗
lia.⁊ tãtũmodo eriſtẽtia ad ſolã eẽntialẽ ꝑticipatõʒ ſẽſꝰ

ex ꝑtia dicunt᷑ plãte ĩ aialia.q nullo genere aĩe aiant᷑ vt

lapides hec oĩa optimũ agpetũt.⁊ pticipa tõʒ eẽ diuĩ.nõ

ſolũmodo vt ſint ſed vt ↄliſtãt Uñ i.c. eiuſdẽ dicit᷑ iſaʒ

i.dininã ꝓuidẽtiã oĩa deſiderãt.cõmẽtatoꝛ.oĩa diuinã
ꝓuidẽtiã deſiqerãt ꝑ quã ſũt ⁊ ↄſiſtũt. Dicẽdũ ̊ ꝗ coꝛpꝰ
pimi hoĩſↄ ſitũ fuit vt ꝑfectibile aĩa rõn ali.ax illa mediã⸗
te beatificabile.aetit? illiꝰnõ erat determinatcirca vo

luptatẽ coꝛꝑalẽ ſiue caꝛnalẽ.ſed extendebat᷑ ad ſai beati

ficatõʒ.vñ beatitudinẽ apetebat tanqᷓ finẽ vltimũ. licʒ
ergo alioꝝ coꝛpoꝝ ſiue reꝝ coꝛpaliũ determinatus ap⸗/

petitus circa voluptuoſa oia ſenſibilia ſiue coꝛpales de
lectatões.⁊ hoc qꝛ illoꝛum amoꝛ ſiue appetitus eſt pure
naturalis. ſcʒ reflexus ſupꝛa ſua ſu bſtatia. nõ ſic eſt de
appetitu pꝛimi hoĩs ꝗ extẽdebat ſe ad illiꝰaſſecutõʒ quo
ſuã aſſequeret᷑ beatitudinẽ.⁊ hec figura eiꝰpᷣtẽdit. Vnde
Haſiliꝰ in exame.ix.pecudes oẽs teꝛrene ſũt ob hoc in⸗
clinãt᷑ ad terꝛã.ſed alia ẽ plãtatio celeſtis.hõ qui quãtũ
habitu figure.tantũ dignitate diſtat a pecoꝛibo.illoꝝ fa⸗
cies deoꝛſũ flexa eſt vterũq; ꝓſpectat.⁊ qð libidini iocun

dũ eſt hoc ſectat᷑.tuũ vᷣo caput ad celũ ſemꝑ erigit᷑oculi

tui ſuꝑna reſpiciũt.ſed ſi tu q;ᷓ te coꝛꝑis fedaueris volu⸗

ptate obediẽdo luxui vẽtris.⁊ inferioꝛibeiꝰꝑtib.ↄpa⸗
tus es iumẽtis inſipientibo⁊ ſimilis factꝰ es illis.⸗. Ad

illud ergo qð obijcit᷑ ꝙ appetitus coꝛꝑis cuiuſcũq; ter⸗
minatur in voluptate coꝛpoꝛali ſine caꝛnali.dicendum

¶ Nueſtio
ꝙ nõ eſt verũ.⁊ eſt inſtãtia in coꝛꝑe hũano.cuiꝰꝑfectioẽ
aia rõnalis.qua mediãte ẽ ꝑticeps eẽ diuini.eo mo quo
dictũ eſt. Alioꝝ aũt aĩaliũ appetitꝰterminat᷑ in volupta
te coꝛꝑali.quoꝝ ꝑfectio eſt ab aĩa ſenſitiua voluptate
dico naturali:que attẽdit᷑ in delectatõe cibabilis que re
quirit᷑ ad reſtauratõz deꝑditi.⁊2 ſic ad ↄſeruatõʒ indiui⸗
dui.vel in deciſione ſeminis que reqrit᷑ ad ſaluatoõʒ ſpẽi
Ad hoc qð poſtea obijcit᷑ ꝙ coꝛpꝰ boĩs ↄuenit cu bru⸗
tis. Dicẽdũ ꝙ hoc nõ eſt veꝝ qtũ ad tendẽtia ad finẽ cõ
ſimilẽ licʒ foꝛte veꝝ ſit qᷓtũ ad quaſdã ↄditões generales
Quod aũt dicẽ aug.xij.de trini.hoĩeʒ hꝛe aliquid ↄmũe
cũ bꝛutis. hoc nõ eſt rõne coꝛꝑis ſimplr.ſed rõne impe⸗
tꝰpaſſionũ ſiue motuũ inſurgetiũ ex ſenſualitate. vt em
bẽ ab aug.carnalis vł ſpalis aĩe motꝰ ꝗ in ſenſibo coꝛ⸗
ꝑis attendit᷑ nobis ⁊ pecoꝛibo ↄmumis eſt. EIñ ↄmunc il⸗
lud quod ht hõ cũ bꝛutis vñ ałpetit voluptatẽ coꝛpalem
nõ ↄmunicabat coꝛpꝰade ſᷣm qð hic intedimꝰde ipo.B ẽ
inq;tũ erat coꝛpus ſimplex nõ piunctũ aĩe.. Ad illð qð
obijcit᷑ ꝓ alia ꝑte.ſ.ꝙ voluptas coꝛꝑalis ẽ afflictiua ⁊c.
qꝛ rõ ſophiſtica eſt licʒ ↄcludat veꝝ. Dicendũ ꝙ hoc nõ
eſt qꝛ volnptas.ſed qꝛ dicta cũ exceſſu ⁊ culpa que fit cũ

remoꝛſu ↄſcĩe.ſᷣm ꝙ dicit aug.in.li.de libe.aꝛ.qꝛ ĩ nullo

inſtanti ꝑmittit deꝰ dedecꝰpeccati ſine decoꝛe vindicte.

embꝛuz ſecundum

Einde querit᷑ ſi aĩa eſt finis coꝛꝑis.ꝙ ſic
videt᷑ aug.de moꝛibo eccic.c.iiij. Coꝛꝑis ſi
querimꝰꝗd optimũ ſit.id certa rõ cogit fa
teri ꝑ qd ſit.vt ſeſe coꝛpꝰoptime habeat ni

ſũmũ bonũ coꝛꝑis.nõ voluptas eiꝰ.nõ vires.nõ pul⸗
critudo.nõ velocitas.⁊ nũgꝗd aliud in bonis coꝛꝑis nu⸗
meraꝛi ſolet.ſed oĩno aĩa.i ã iſta q ↄmemoꝛata ſũt pꝛe⸗
ſentia ſui exrhibet coꝛꝑi.⁊ ꝙ añcellit oĩbo vitã.ſed illud ẽ
finis qð eſt ſũmũ ⁊ optimũ rei.̊ ⁊c.¶¶ Iẽ ſᷣm gre.naʒã⸗
hoc ẽ aĩa coꝛꝑi.qð deus aie.ſed deeſt finis aĩe.̊ aĩa coꝛ
pis.¶ Itẽ ᷣm ph̊m in methaphi.finis eſt ex quo fit mo⸗
tus.ſed ex influẽtia aĩe fit motꝰin coꝛꝑe.vt em dicit phᷣs
recedẽte aĩa coꝛpꝰexpirat ⁊ maꝛceſcit.ex q̊ aꝓaꝛet ꝙ mo
uet᷑ ab aĩa.g aia eſt finis illiꝰ.ex his videt᷑ ꝙ finis cor⸗
ꝑis ade fuit aĩa.l Pꝛeterea.oẽs diſpoſitiones materia
les oꝛdinant᷑ ad vltimã foꝛmã vt ad finẽ ⁊ ad qð ſtant.
ſed oĩa coꝛꝑa oꝛdinant᷑ ad aĩaʒ.ſiłr oẽs diſpoſitões ma
teriales 'm Auicẽ. in pᷣn. de aiĩa ⁊ inde vt pꝛiꝰ. Kone
finis eſt in rõe boni.vñ nihil exteriꝰefficit ex aſſecutõe fi
nis.Sed coꝛpꝰpᷣmi hois deteriꝰefficiebat᷑ ex aĩa.qꝛ ab il
la coꝛruptõʒ cõtraxit.⁊ aꝛmoniã eq̃litatis in qua ↄdituʒ
erat amiſit.ꝗ̊ ⁊c̃.¶ Itẽ finis extra rem ð cuiuſmõi nunc
intẽdimꝰ.nõ eſt idẽ ꝙ foꝛma eiuſdẽ.licʒ em̃ tres cauſe in
vna incidãt.iſ.efficies.fſoꝛmalis.⁊ finalis:qð pĩ eẽ de fi⸗
ne intra ꝗ eſt finiẽs actioneʒ ſiue motũ oꝑantis.nũqᷓ tñ
foꝛma ⁊ finis extra in vnã cãm incidũt. ſed aĩa fuit for⸗
ma ⁊ ꝑfectõ coꝛꝑis ade.ꝗ̊ ⁊c.¶¶ Itẽ dꝛ in ↄmẽto ſuꝑ.xiij.
ꝓolitõe li.de cais.ꝙ aia facta eſt cã coꝛꝑis. nõ eſt fi⸗
nis coꝛꝑis. ſed potiꝰ ecõuerſo cũ finis ſit cuis gra fiunt
alia eſpõſio ꝙ ſumẽdo finẽ ꝓpꝛie ꝓut diffinit᷑ cuiꝰ
gra ſunt alia.vt qð eſt pᷣmũ in intentõe ⁊ vltimũ in exe⸗
cutõe.aĩa nõ fuit finis coꝛꝑis ade. Si aũt diſtinguit fi⸗
nis vt dicat᷑ finis ſub fine.ſiue ꝓpinquꝰ ⁊ remotꝰ.ſic po
teſt dici aĩa.immo potius vnio coꝛpoꝛis cũ aĩa.fuiſſet fi
nis coꝛꝑis illiꝰ.qli Lota ꝗ̊ q coꝛpus ade pt᷑ ↄſiderari qᷓ⸗
tum ad ſtatũ vnionis cũ aia ſiue quo vniebat᷑.⁊ qᷓ tũ ad
ſtatũ remuneratõis ꝓut oſiderat᷑ in pᷣmo ſtatn erit finis
duplex.pꝛimꝰſiue ꝓpinquꝰ.vnio cũ aĩa.ſcðs ſiue ↄſeq̃ns
aptitudo ad meritũ beatificatõis. ꝗpter hoc em̃ fecit de⸗
us coꝛpus ade vt aĩe vniret᷑.⁊ mediate illa vniõe efficeꝛe
tur apta ad merẽdũ britudinẽ cooꝑãdo ipᷣi aĩe.ꝓut aũt
ↄſiderat᷑ in ſtam ↄiunctõis młtiplex eſt eiꝰfinis.duplex
ex ꝑte aĩe ⁊ dupler ex ꝑte illius· Ex ꝑte aĩe eſt pꝛimus
exercituũ bonoꝝ oꝑatienũ oꝛdinatoꝝ miniſterio eiuſdeʒ

bil ẽ aut oĩm qᷓ vege tauit coꝛpꝰ.aĩa meliꝰatʒ pᷣſtãtiꝰ:ꝛeſt

Alxxxj.

nõ operationũ voluptatis que nullo mõ cadũt ſub fine
cõditionis illiꝰ.neq; vnionis cum aĩa.nõ em̃ ↄdidit de
us coꝛpus illud.neq; aĩe vniuit boc fine vt ↄuerteret᷑ ad
erplẽda opera voluptatis. Scðs eſt angmentum meriti
in exercẽdo debite ⁊ oꝛdinate bmõi oꝑa ꝓpter boc at᷑ vo
luit deꝰ ꝙ coꝛpꝰ aĩe vniret᷑.vt aĩa illo mediãte oꝛdinate

oꝑaret᷑ ?⁊ operando mereret᷑ Gre.nazãʒenus.Vna cau

ſa quaꝛe deus colliganit aĩam coꝛpoꝛi quaʒ ego opinoꝛ
eſt et ꝑ agones certaminũ que ſũt aduerſus terꝛena.ce⸗
leſtis gloꝛie hereditatẽ petit.⁊ ſicut auꝝ igni pᷣſentis vi⸗
te erumnarum pꝛobet᷑ examine.quo virtutis pᷣmia non
ex dei dono tm̃ ſperet.ſed vt vere virtꝰſummũ ei bonũ ſit
ſic eã opere ⁊ laboꝛe ↄquirat.vt a creatoꝛe nobis natuꝛa
liter inſitũ videat᷑ bonu.a nobis aut volũtate noſtra ac
ꝓoſito excultũ ⁊ libeꝛo aꝛbitrio motus exterius ꝓpaga
tũ.. Ex ꝑte aũt coꝛpoꝛis eſt pꝛimus obedientia ⁊ cooꝑa⸗
tio aie mouenti.Scðs dignitas ad beatiſicationẽ ꝓpteꝛ
hoc em̃ vniuit deus coꝛpꝰade aĩe. vt illi imperanti obe⸗
diret.⁊ oꝑanti cooperaꝛet᷑.⁊ ſic obediendo ⁊ cooperan⸗
do efficeretur digna beatificatione. ad boc ſequit᷑ finis
obtinendus in ſiatu remunerationis qui eſt beatitudo
virtuſq;. beatitudo em̃ vnius coꝛpoꝛis dependet ex bea⸗
titudine aĩe. Grego. nazan. Alia cauſa quaꝛe deus col⸗
ligauit aimaʒ coꝛpoꝛi eſi.vt hanc deterioꝛem ſubſſanti⸗
am coꝛpoꝛis ſecum traheret.⁊ ſurſum in ſupernis ſedi⸗
bus collocaret.⁊ complementum gloꝛie ipſius aiĩe qͥdã.
modo dependet er gloꝛia coꝛpoꝛie. Aug.ſuper Geñ. vlti
mo ad lit. Ineſt aĩme quidam naturalis appetitus coꝛpꝰ
adminiſtrandi. quo appetitu retardat᷑ quodammodo.
ne tota intentione pergat in illud ſummum celũ. ꝙdiu
nõ ſubeſt coꝛpus cuius adminiſtratiõe appetitus iüle cõ
quieſcat.Ex his patet oꝛdinatio finiuʒ foꝛmationis coꝛ
poꝛis ade ⁊ eoꝛum conditio.quia pꝛopꝛie loquendo ali⸗
ꝗs finis rñdet conditioni ſimpliciter.aliquis ↄditõe ad
dita vnione.cũ aĩa ad quos ſequit᷑ ille qui eſt vltimꝰ et
optimꝰ.ſ.beatificatõ.ptʒ etiã ꝙ aĩa nõ eſt finis coꝛꝑis
niſi ꝑ accidens.eo modo quo dicit᷑ hõ eſſe finis domꝰcũ
potius finis eius ſit vtilitas ↄtingenda homini.vt/pte⸗
ctio ab imbꝛibo ⁊ caumatibus.⁊ tuitio a leſione. Ad
illud augu. Aiĩa eſt optimuz coꝛpoꝛis ⁊c. Dicẽdũ ꝙ hoc
intelligitñ habita comꝑatione ad illa qᷓ circumſtant coꝛ⸗
pus in via. vt ptzʒ in exemplis ſupꝛa poſitis. ⁊ etiã ex veꝛ
bis augu.ibidem quod eſt.nihil aut omnium que vege⸗
tant coꝛpus aima melius atq; pꝛeſtantius.q.d·coꝝ que
circumſtãr coꝛpus dum eſt ĩ vegetatione.aĩa eſt optimũ
eius.quia eſt illud quo optime ſe habet. vt qua pꝛoſicit
ad beatitudinem. Elel poteſt dici ꝙ ſicut bonũ nõ ſolnʒ
dicit᷑ finis ſũmꝰſed ꝙ ad illud optime ꝑducitſine qͥ me⸗
diante ad illud optime ꝑuenit᷑.⁊ ſic bic.¶ Ad aliud dicẽ

dum ꝙ ſimilitudo illa de qua loquitur Gꝛe.naʒan. attẽ

dit᷑ qᷓtũ ad effectum viuificatõis.deus em̃ vinificat aĩazʒ
ifũdedo ei gram. ⁊2 virtutes viuiſicatiuas pᷣcipue:vt ſi⸗
dem. Ro. j. Juſtus ex ſua fide viuit ⁊ caꝛitate.j.Sopᷣ.iij.
qui nõ diligit manet in moꝛte.⁊ in eodem.ſcimꝰqm t᷑nſ⸗
lati ſumꝰð moꝛte ad vitã.qm diligimꝰfratres.4 Ad ali
ud dicendũ ꝙ finis dicitur a quo fit motus methapho⸗
rice dictus.qꝛ finis mouet efficientẽ ñ qꝛ ſit ꝓpꝛie mouẽs
ſiẽ aia mouet coꝛpꝰ. Ad vltimuʒ dicẽdũ ꝙ reuera oim
coꝛpoꝝ alioꝝ a coꝛꝑe bamano finis eſt bõ · qꝛ ↄdita ſũt
vt hoĩ deſeruiãt ⁊ pᷣcipne rõne coꝛꝑis.Añ hugo de arra
ſponſi. Reſpice vniuerſu ʒmuudũ illũ ⁊ ↄſidera ſi aliqd
in eo ſit qð tibi nõ ſeruiat.om̃is natura ad hũc ſinẽ cur⸗
ſü ſuum dirigit vt obſequijs tuis famulet᷑ vtilitati ⸗
ſeruiat. tuiſq; oblectamentis paꝛiter neceſſitatibo.m
atfluentiam indeficientem occurꝛunt boc celum bec ter⸗
ra. hic aer. hec maꝛia. cũ his que in eis ſũt vniuerſis ex⸗
plere nõ ceſſãt. coꝛpoaũt humanũ ſeruit aĩe.⁊ nõ ſolum
in bis que ſimpliciter ⁊ abſolute ſũt ipᷣiꝰaĩe cuiuſmodi
ſũt ſcientialia tm̃.ſed in illis que ſpectant ad cultũ dei.
Et ñ ſeruit illi. vt iſtrumtũ ᷣ vt oꝛganũ ꝗpt qð aſſequit᷑

—

pꝛimũ cũ ipa aĩma quod eſt finis eius.ꝓpter hoc em̃ cõ
ditũ eſt vt hmõi miniſterio bũc finem oſequat᷑.vñ ſecus
eſt de hoc coꝛꝑe ⁊ ð alijs que hmõi ſeruiũt quoꝝ licʒ hõ
ſit finis.nõ ex hoc ſequit᷑ ꝙ aia ſit finis coꝛꝑis cuius eſt
pfectio ⁊ motoꝛ.¶ Pꝛeterea.ph̊i poſuer̃t materiales di
ſpoſitões ⁊ coꝛꝑa oꝛdinaꝛi ad aĩaʒ nõ qꝛ aia ſit finis eo⸗
rum ſiue cauſa finalis.ſed ꝙ inter foꝛmas ↄpletinas et
ꝑfectiões coꝛpoꝝ vltimũ gradũ ⁊ terminũ tenet nobili⸗
tatis et dignitatẽ.⁊ fini ſimpliciter.ſ.deo eſt ꝓpinquiſſi⸗
ma. AUd illud qð obijcit᷑ ꝓ alia ꝑte.ꝙ aĩa facta eſt cau
ſa coꝛꝑis.⁊ ita finis aĩe nõ eſt finis coꝛꝑis ſed ecõuerſo
dicendũ.ꝙ hoc nõ dicit᷑ qꝛ coꝛpus ſit pꝛimoꝛdiał cauſa
quaꝛe creata ſit aĩa.ſed qꝛ aĩia eſt cauſa ↄpletiua ⁊ ꝑfecti
ua coꝛꝑis. Vñ ſenſus eſt.aĩa facta eſt cauſa coꝛꝑis.i.vt
ſit ꝑfectio ſiue cauſa ꝑfectiua coꝛpis.

*

mtercinm.

Einde querit᷑ ſi deus eſt finis coꝛꝑis pᷣmi
hoĩs.ꝙ ſic videt᷑ dyoni.de diui.no.iiij.ca.
Omia ad ſeipam bonitas ↄuertit ⁊ pꝛinci
pałr ↄgregatrix eſt diſꝑſoꝝ vt pꝛincipalis
⁊ viuifica deitas.⁊ omia ipᷣaʒ vt pꝛicipiũ.vt ↄtinentiaʒ.

4

vt finẽ aꝓpetũt.ergo eſt finis oĩm.ergo coꝛꝑis ade.q Itẽ

phs in ethicis optime enũciat bonũ qð omia optãat.op⸗
tabile ab om̃ibo eſt finis oĩm.⁊ illud eſt ſummũ bonũ vt

vult dyoni. Itẽ illud eſt finis rei ꝓpter qð deducit᷑ ĩ eẽ

ab efficiẽte. Sed dicit ꝓuer.xvj. Aniuerſa ꝓpter ſemet⸗
ipᷣm oꝑatus eſt dłeus.ergo ipᷣe eſt finis vniuerſoꝝ. ergo
coꝛꝑis ade. ¶ Cõtra.ſᷣm aug.de trini. Inuiſa poſſumꝰ
diligere incognita nequaq;: ergo motꝰ ↄgnitõis pᷣcedit
motũ dilectõis.ergo cum nõ ſit ponere in coꝛꝑe naturã
ↄgnitõis nec apetitũ dilectõis.⁊ ſi ſic nõ erit deus finis
coꝛꝑis.cũ finis aꝓpetit᷑ ab eo cuiꝰeſt finis. ¶ͥͥ KPꝛeterea.
m philoſophũ.finis eſt vltimũ rei ⁊ eſt in re.ſed deꝰ⁊ſi
ſit vltimũ reꝝ oĩm.tñ nõ eſt in re.ſicut ꝑs rei.hoc eĩ mõ
intelligit eẽ in.ſicut pꝑtʒ i exemplo cũ dicit᷑.cutis vltimꝰẽ
finis coꝛꝑis.⁊ tñ eſt aliquid coꝛꝑis:nõ ergo eſt finis coꝛ
pis ip̃e deꝰ.¶¶ Itẽ cũ finis ſit illud ad qð eſt motꝰ vt ha⸗
bet᷑.j.c.v.phicoꝝ.⁊ coꝛpus nõ moueat᷑ in cũ.nõ eꝛit fi
nis deꝰcoꝛꝑis. aũt coꝛpus aliqð nõ moueat᷑ in deum
patʒ.qꝛ omis motus aut eſt circulaꝛis.aut rectꝰ.aut ob
liquꝰ.vtzʒ ex dyoni.de diui.no.vbi determinat ꝙ creatu
re ſpũales⁊ intellectuales ? rõnales ſiue aiĩe.iſio tripli⸗
ci motu mouẽt᷑ ĩ de dicẽs.ſic ⁊ moueri ꝗdã diuini dicũ
tur aĩmi circulaꝛit.quidã vniti nõ inchoãtibo ⁊ nõ ter⸗
minatis illumĩatõibo boni ⁊ optimi directi ᷣo qnq; ꝓue

niũt in ſubiectoꝝ ꝓuidẽtiaʒ recta oia terminãtes obliq

qꝛ 2, puidẽtes inferioꝛibo inreuerſibiłr manẽt i immuta⸗
bilitate.circa ĩmutabilitatis cauſale bonũ ⁊ optimũ iceſ
ſanter circũeuntes. Poſt oñdit illud idẽ de aiabo vbi di
cit ↄmẽtatoꝛ.celeſtibo eẽntijs quas etiã celeſtes ãgelicaſ
q; vᷣtutes diuĩa noĩant eloꝗa.nil aliud eẽ ſbalit᷑ a ſãctis
tradit᷑ pꝛibo.niſi ĩtelligibiles e ternos ĩceſſabileſq; motꝰ
circa pᷣncipiũ oim a q̊ͥ⁊ ꝑ quẽ et ĩ qͥ?⁊ ao quẽ mouet᷑ ⁊ ſſ
ſiſtũt. Eſt ei iſte circulaꝛis motꝰ celeſtiũ vpᷣtutũ circa ſuũ
pᷣncipiũ ab eodẽ vicʒ icipiẽs vt a pᷣncipio ꝑ ipᷣm ꝑ caulaſ
creatas curꝛẽs ĩ ipo vt in legibo naturalibo que ĩ ipo ſũt
ex vtriſqʒ.quas egredi nec vult nec pt nec poſſe vultĩ ip
ſũ vt ĩ finẽ rediẽs.⁊ i ſola intelligetia talis motꝰeſt.intel
ligũt em ſe ab ipo eẽ ⁊ ꝑ ipᷣm ⁊ in ipᷣo intellectũ ſuuʒ mo⸗
ueri.⁊ nullũ aliũ finẽ pᷣter illũ ſe hẽe nõ ignoꝛãt.quid ob
ſtat ne ſiłr intelligamꝰhuãnos intellectꝰcirca deun volui
qm̃ ab ipo ⁊ ꝑ ipᷣm ſũt.Eodẽ nãq; ĩtelligibili circulo vol⸗
uunt᷑.pſertim cũ diuina eloquia boĩem ad imaginez dei
factũ ꝑhibeat.cũ ergo nullo iſioꝝ modoꝝ moueat᷑ coꝛpꝰ
aliqð i deũ.nec mouebat᷑ coꝛpus pꝛimi hoĩs.deꝰnõ eſt fi
n is illiꝰ.¶ Si aũt diceret᷑ ꝙ alie creature mouent᷑ hoc
triplici motu in ũ.qð videt᷑ velle dyoni.in eodẽ dicẽs
⁊ ſenſibiliũ in vniuerſo triũ motuũ ibi ex poſitoꝛ:⁊ ſenſi
biliũ tres ait motꝰquos dixit. (1 B

Contra reuera bñ det⸗

minat ibi tres eẽ motus ſenſibiles. ſeo nõ circa deũ. Vñ
ometatoꝛ ibidẽ.docemur aũt itelligere ex his que de aia

dieta ſũt.circulaꝛẽ quidẽ q ipᷣa ſenſibilia ſᷣm ꝓpꝛietates

virtutes ⁊ qualitates oꝑat᷑.vt ignis calefaciẽs.2 aq fri⸗
gefaciẽs:oblique vᷣo que qũ tranſmigrant᷑ ſiue trãſmu⸗
tabir oꝑat᷑ vt ex aquis piſces ⁊ volatilia.⁊ virga moy⸗

ſi in ſerpẽte.⁊ his ſimilia. Poꝛro rectũ q rurſus in ꝓ⸗

pꝛia pꝛicipia recurꝛit.vt poſt diſſolutõʒ factoꝝ iteꝝ in
elemeta que coꝛrupta ſũt reſoluunt᷑. Itẽ querit᷑ vñ eſt

ꝙ; om̃ia appetunt deũ vt finẽ.¶ Pꝛeterea.hoc non videt

veꝝ cũ ſint aliqua coꝛꝑa in quibo tota materia termiat
ꝓ foꝛmã.ſicut ſunt coꝛꝑa ſuꝑceleſtia.vñ cũ ĩ talibo ſatis
factũ ſit eoꝝ appetitui.nõ mouent᷑ ad aliqd appetenduʒ
vt videt᷑. ¶ Rnſio ad p̃dictoꝝ euidentia eſt notãduz.q;
cũ idem ſit diffinire ⁊ terminaꝛe finitũ ⁊ terminatũ:no⸗
mie fims ⁊ termini ↄcurꝛũt in idẽ. cũ ergo ſit terminus
rei ꝑmanẽtis.⁊ rei ſuccedẽtis.⁊ rei depᷣaẽtis ſiue incli⸗
natis.eꝛit ⁊ tripłr dictꝰſinis.ſ.extẽſionis ſiue rei extẽte.

opatõis.⁊ aꝓpetitus ſiue inclinatõis.finis aũt ex tẽſio⸗

nis rei eſt duplex vltimũ? ꝑs ſicut cutis coꝛꝑis ⁊ termi
nus agri. ⁊ vltimũ ⁊ nõ ꝑs.vt punctꝰ eſt ꝑs linee.finis
aũt oꝑatõis ſimpłr eſt duplex.quidã eſt ꝑ modũ efficiẽ⸗
tis ſiue ↄſumẽtis ſicut finis ↄbuſtionis cadele dicit᷑ ipſa
ↄſumptio quõ finit᷑ panis ĩ madncãdo.quidã ẽ ꝑ modũ
ↄſumẽtis ⁊ ꝑficiẽtis.ſicut ↄplementũ oꝑis vt cõſũmatio
domꝰeſt finis domificatõis.finis vᷣo inclinatõis qꝛ qui⸗
dã eſt reſpectu apetitus mobilis.quidã reſpectu appeti
tus motoꝛis.Reſpectu aꝓpetitꝰmobilis foꝛima eſt finis.
reſpectu apetitus motoꝛis vtilitas eſt finis vłetiã hone
ſtas. Scðm aũt ꝙ appetitus motoꝛis fert᷑ ad finẽ ſub fi⸗
ne.vtilitas eſt finis:qꝛ vtilitas eſt occaſio ducẽs in finẽ
SEcðm aũt ꝙ fert᷑ ad finẽ vltimuʒ ſic eſt finis honeſtas.
qm̃ boneſtũ eſt ꝓgter ſe apetibile.⁊ maxime illud ĩ quo
ↄſiſtit laus ⁊ honoꝛ dei ꝗ eſt ſũme honeſtũ.⁊ hoc ẽ finis
vltim?ꝗ ab oĩbo dr intẽdi.⁊ ꝓpter quã vniuerſa oꝑatꝰeſt
dñs ꝓuer.x vj. Et ꝓpt hũc finẽ inter alia coꝛꝑa ſpãłr et
pᷣcipue fecit deꝰcoꝛpus pꝛimi hoĩs.ſ.in laudẽ ſue potẽtie
ſapie.⁊ bonitatis.laus aũt ſue potẽtie apꝑet in eiꝰcrea⸗
tõe ſiue ↄditõẽ.laus ſapie ĩ debita 2 ꝓpoꝛtionata ⁊ oꝛdi⸗

nata ſpẽ ⁊ coꝛꝑis ↄiũctõe.laus vᷣo bonitatis in eꝰglifia

tõe.hec aũt dicta ſũt ꝑ axpꝛopꝛiatõʒ.Ex his ptʒ quõ de⸗
us fuit finis pᷣmi coꝛꝑis.ſ.ade ⁊ hoc euidẽtiꝰapꝑebit cõ⸗

ſequẽter.¶ Ad pꝛimũ ergo in ↄtrariũ dicẽdũ. ꝙ duplex
ẽ appetitꝰ.quidã naturalis.ꝗdã deliberatiuꝰ.Delibera⸗/

tiuꝰeſt ex ↄgnitõe pᷣhabita.⁊ de iſto bñ oponit᷑. Aliꝰ do
natural ⁊ iſtũ ht om̃is creatura.ſed quedã creatura hẽt
eũ ad ↄtinuatõʒ ſui eſſe ⁊ ↄſeruatõʒ vt creature om̃es iꝛ
rationales quedã vᷣo vltra hũc appetitũ addũt appetituʒ
ad vnionẽ cũ deo. ſᷣm ꝙ poſſibile ẽ.⁊ hoc fit duobo mo⸗
dis vl imediate ſicut creature ſpũales.vł mediate ſicut
coꝛpꝰ hũanũ quo mediãte aia vnit᷑ co ꝑ intellectũ ? af⸗
fectũ ipᷣiꝰaĩe.Iñ dyoni.de diui.no.c.j.oñdit quõ om̃ia
deũ appetũt pᷣm ſuã capacitatẽ.⁊ in ipᷣm mouent᷑.ſ̊ diffe
rẽter vt ſupꝛa dictũ eſt.ſ.intellectualia ⁊ rõnalia.Intel
lectualia ↄgnitiue.rõnalia ſenſibilr.terꝛe viuẽtia ꝑ mo⸗

tũ viuificu inaĩata m habitudinẽ ſbalẽ. Uñ dicit intel
lectualia ꝗdã ⁊ rõnalia appetũt eũ ſcienter ſubiecta vᷣo
his eẽntiałr.⁊ alia Fm vitalẽ motũ ⁊ eẽntialẽ.⁊ ↄditio⸗
nalẽ neceſſitatẽ.¶.¶ Ad aliud dicẽdũ.qð illud vbũ phi.fi⸗
nis ẽ vltimũ rei ⁊c̃.pt᷑ ĩtelligi de fine 'm ꝙ dẽ reſpectu in

clinatõis mobilis.eo mõ quo finis ⁊ ꝑfectio rei ſiue foꝛ
ma in idẽ ↄcurꝛũt.vel etiã pt intelligi ita ꝙ ſit ꝑs rei eo⸗
dẽ mõ qͥ cutis ẽ finis hoĩis ⁊ termiꝰfinis agri ſic̃ tactũ ẽ
ſicut hr in glo.j.thi.j.ibi.finis pᷣcepti eſt caꝛitas.Alio
mõ dicit᷑ vltimũ finis rei ita ꝙ nõ ſit ꝑs rei.⁊ iſte eſt aliꝰ

modꝰappellãdi finẽ. Vñ exẽplificat in magnitudine.ſiẽ

punctus eſt finis linee nõ em eſt ꝑs linee niſi ſm ratõeʒ
aut diſſinitõz. ⁊ hoc mõ methaſoꝛice pt᷑ deus dici finis
ois creature.quia ſicut linea nõ extendit᷑ vltra punctuʒ
q tñ non eſt ꝑs linee:ſic nullius cꝛeature appetitꝰextẽdit᷑

—

— — —

ð

Nueſtio

yltra illã ſũmã diffuſionẽ que eſt diuine boĩtatis.¶Ao
aliud dicendũ ꝗ' ↄtingit moueri in den dupłr. mediãte
alio.⁊ nõ mediate alio.ſiẽ ãgeli ⁊ aĩa. Angeli triplr ſcz
circulaꝛiter. recte.⁊ obilque.eo mõ quo tactu eſt in oppo
ſito. Silr aĩa tripłr.circulaꝛiter. recte ⁊ oblique. circu⸗
lariter qñ inueſtigãdo q̃i egrediẽs a ſe. intellectualr· q̃ſi
ad puuctũ de quo exijt circulaꝛiter reſlectit᷑.⁊ in ſe vni⸗
ca ⁊ vnifoꝛmis facta manuducit᷑ ad vnũ ꝗ eſt ſine pᷣnci⸗
pio⁊ ſine fine. in quo eſt quaſi circulꝰ. Mouet᷑ recte
qñ nõ in ſe reflectit᷑ ſ̊ ad exterioꝛa ꝓgredit᷑.⁊ ex eis ſim
bolice ſurſũ agit᷑. ¶Monet᷑ ⁊ oblique.qñ nõ ſimpliei extẽ
ſione.ſed quadã naturali inueſtigatõe mannancit᷑ i di⸗
nina que qꝗdẽ inueſtigatõ ᷣm ꝓprietates aut ↄditões aut
effect? in creatura.dẽ quedã obligtas. ¶ Pꝛeterea. ſenſi⸗
bilia mouent᷑ in deũ ꝑ appetitũ ꝑticipatõis eſſe diuini.vt
tactũ ẽ ſupꝛa.ſenſibiliter terꝛe naſcẽtia ꝑ motuũ viuificũ
inaĩata ꝑ habitudinẽ ſubſtãtialẽ vt habet᷑ a dyoni· coꝛ⸗
pꝰ aũt pᷣmi hoĩs mouebat᷑ ĩ deũ nõ mediãte alio ↄſideꝛa
tũ quo ad ſtatũ ↄditõis ⁊ mediate alio ſcʒ aima oſideꝛa⸗
tum quo ad ſtat ↄiunctõis. Dicendũ ꝙ cũ oĩa ꝑticipẽt
diuinũ eẽ different ᷣm gradũ differentẽ ſue nature ſicut
cetermin atũ eſt a dyoni. vbi ꝗnqʒ mẽbꝛa aſſignant᷑ ð p̃
mo mẽbꝛo planũ eſſ.ꝙ coꝛꝑi ade nõ ↄueniebat nec bna⸗
no coꝛpi ↄuenit.q̃tuoꝛ dᷣo alia ↄueniebãt ßᷣ different. qa
vltimu ↄueniebat m ſe.alia tria ↄueniebãt ꝑ accidens
hĩto rpectu a ſtatũ ↄiũctõis.i.Zota üli tres modi
muendi ĩ den ↄueiebat coꝛꝑi ade ⁊ ↄuemiũt coꝛꝑi hano
ꝑ accidẽs tñ qꝛ ñ rõe q coꝛpꝰſed rõne qua aia tũ. Sʒ ad⸗
Buc different.qꝛ duo mõi ſcʒ ſenſibilit ⁊ ꝑ motũ vitaleʒ
ↄueniebãt quaſi ꝑ paꝛticipatõʒ.qꝛ hos actꝰaia ↄmuni⸗
cabat coꝛꝑi exercẽdo eas cũ coꝛꝑe ⁊ ꝑ coꝛpꝰ. Sed terciꝰ
modꝰꝗ eſt moneri ſcient ſine ronabitr. ↄueniebat ꝑ re⸗
dundãatiã ſicut dicimꝰ.ꝙ paſſiones ſpũs redundãt ĩ coꝛ⸗
pus qð vnitũ eſt ſpũi.actões ſpũales ſiue gaudij ſiue do⸗
loꝛis miro mõ redundãt in coꝛpꝰvt exꝑientia docet.ſimi
li mõ motus in deũ ſiue affectio in ceũ coꝛꝑi ↄuenit per
quandã redundantiã. Vel poſſet dici ꝙ hic motꝰ? appeti⸗
tus in deũ pſonalis eſt.licʒ pᷣmo? ꝑ ſe ſit ipiꝰaĩe:tñ ꝗa
coꝛpꝰ⁊ aĩa in eandẽ ↄcurꝛũt ꝑſonã.quodãmõ coꝛꝑi ↄue
nit. ſicut intelligere 2⁊ hmõi ꝗ lũt actꝰꝑſonales.ſᷣm ꝙ diẽ
phᷣus.q dicit aĩaʒ intelligere.nihil aliud diẽ qᷓ aĩaʒ terxe
re vł eà ificaꝛe.⁊ iõ quodãmõ excellẽtioꝛi reſpectu alioꝝ
coꝛꝑm coꝛpꝰpumanũ ꝑticipat ſũmũ bonũ.⸗ Ad boc qð
obijcit᷑ nullo motu monet᷑ in deũ.ſ.neq; motu circula
ri ⁊c. Sicendum ꝙ immo.quia motu circulari.motus
aũt circulaꝛis eſt quando fit reflexio ab eodem in ideʒ.
Vñ qñ aliꝗd mouet᷑ ꝑ appetitũ in deũ vt ꝑticipet eẽ diui
nũ ꝑ ↄtinuatõʒz ſui eſſe.qꝛ in iſto appetitu fit reflexio ap⸗
petitꝰin ſe.dicit᷑ eẽ motus circulaꝛis. Vn omẽtatoꝛ ſuꝑ
illud dy om.d diui.no.iiij:c. Et ſenſibiliũ in vniuerio
triũ motuũ.dic cirenlaꝛẽ motũ eẽ qñ ſenſibilia ſᷣm ꝓpꝛi⸗
as vᷣtutes ⁊ qlitates oꝑant᷑vt ignis calefaciẽs⁊ aq fri⸗
ẽs. qꝛ vᷣo ignis calefaciẽs agit vt eẽ ſuũ ↄſeruet ⁊ ita af
ectꝰagẽtis rflectit᷑ ſupꝛa ſe dẽ moueri circulaꝛit.Simli
ter dicẽdũ n nlt e⸗ rũdendũ eſt ad obiectũ ꝑ in
terẽptõʒ.¶ Ao qð ↄſeq̃nt qꝛit᷑.vñ ẽ ꝙ oĩa.i.oẽs creatu⸗
re cũ appetãt:? pt dici ſjin quoſdã.qꝛ eum tria ſint pᷣnci⸗
pia nature.ſ.materia foꝛma ⁊ puatio.ex ꝑte pᷣuationis
eſt apetitꝰinſtinctꝰnaturalis in omi re deſiderãdi deü.
qð nõ credo ꝓpter duo.pᷣmũ qꝛ nõ eſſet hec rõ vniuoca ĩ
aiabo ⁊ agel. in q nulla ẽ puatõ ex ꝑte pꝛincipij naturał
Scðm ẽ.qꝛ pꝛiuatõ nõ remãet in re.ſed eſt tm pᷣncipiuʒ
in fieri quo ad ea tm̃ qᷓ ꝑ actũ nature educunt᷑.pt᷑ ̊ dici
ſine pᷣiudicio.ꝙ rõ vniuoca q̃ꝛe dei apetitꝰ ineſt cuilibet
creature eſt.qꝛ ex nihilo.Vñ qꝛ inditũ eſt vnicuiq; crea⸗
ture appetere ↄtinuatõʒ eẽ.qð ñ pt᷑ aligs aſſequi niſi ab
eo a quo eſt oẽ qð eſt. ꝓpter hoc om̃ia appetũt illuo ſũmũ
bonũ.a quo eſt nõ ſolũmõ eẽ:ſed ↄtinuatõ.⁊ pmanẽtia
in eẽ de quo dyoni.de diui.no.iiij·c.pꝛĩcipiũ oĩm bonuz
velud factiuũ ⁊ mouẽs oĩa.⁊ ↄtinens ea ꝓpꝛie pulcritudi
nis amoꝛe 2 ſummũ oĩm ⁊ dilectiſſimũ velud ꝓfecti ſi⸗

lexxij.

mũ cauſale. IJbi expoſitoꝛ.ſũmũ oĩm eſi de ſine finis.et
oĩa ĩ munimentũ ↄpᷣpbendẽs ⁊ velut his ꝑ ipᷣm ꝓductis.
Vñ ſiẽ̃ pꝛĩcipiũ oĩm vtpote actoꝛ oĩm dẽ.ita medietas
vt dãs ſlatũ ad ↄſiſtendũ.r finitõ vt in volũtate ip̃ius fi
nita ſũt. ⁊ que ſũt in quibo ↄuerſus eſt ſjm id quo etiã fi
nalẽ eũ ait. vt initiũ exiſtentẽ ⁊ finẽ. Juxrta ſcm Yoh. in
apoca.¶ Ad illud qð obijcit᷑ de illis quoꝝ appetitꝰ totꝰ?
materie terminat᷑ ꝑ foꝛmã ſicut de coꝛpibo ſuꝑceleſtibo
Dicendũ.qꝙ licʒ ſit terminatꝰapetitꝰ qtum ad eſſe. tñ
appetũt ↄtinnatõz eſſe que a diftuſione lũmi boni eſt a q̃
eſt ↄtinuatõ ⁊ ↄſeruatõ rei ĩ eſſe.vt em dicit gre.cũcta ex
nihilo facta ſũt.eorũq; eẽntia ad nibilũ tenderet niſi ea
auctoꝛ oĩm manu regimis ↄtineret.oĩa g que creata ſũt
ꝑ ſe ſubſiſtere nõ valẽt nec moueri.ſed intatũ ſubſiſtunt
inqᷓtũ vt eẽ debeãt acceperũt. B

¶ Mueſtio octuageſima ſe⸗

cunda e coꝛpe pᷣmi hoĩs ꝓut ↄſiderat᷑ in eſſe.

poꝛe pᷣmi hoĩs ꝓut oſiderat᷑ vt in fieri.

mo inueſtigabit᷑ de ↄditõibo reſpiciẽti
bo coꝛpus virile. Scðo de ↄditionibus
leſpicientibo coꝛpꝰmuliebꝛe. Iẽ ð virili dẽ pᷣno quo ad

peditũ eſt de cor

Sequit᷑ de eaòẽ ꝓut ↄſiderat᷑ in eẽ. ꝛi

eius conditiones intrinſecas. Secundo quo ad eius ex

trinſecas. In prima parte. Pꝛimo agitur de vnitate il

lius coꝛpoꝛia.Scðo de veritate.Lercio de digmtate et
nobilitate. 4 Circa ↄditões illas coꝛpis que qꝗdẽ reſpici
unt viritatẽ. tria pꝛicipalr querunt᷑. Pꝛimũ eſt ſi ↄgꝛue
bat ex vno coꝛꝑe in ſpẽ bũana ꝓagaꝛe oim boĩm coꝛꝑa
Scðm eſt ſi hoc decebat fieri. Lerciũ ẽ ſi ꝓpter hãc vni⸗

—

tatẽ eſt maxĩa dilectõ ſpẽi hũane pluſq inter indiuidua

aliaꝛum ſpecierum.

lembeum pꝛimmm

Rimo ẽg querit ſi ↄgruebat oĩa coꝛpa bu⸗

coꝛpꝰhumanũ ↄfoꝛmitatẽ h᷑ ad ſpm̃ ſᷣm
ↄuenit ⁊ poſſibile eſt. cniꝰſignũ eſt: ꝙ coꝛ
pus humanũ alteriꝰeſi figure ꝙ coꝛpꝰalioꝝ aĩal iũ. Tñ
Maſilius exame.ix.pecudes om̃es teꝛrene ſũt.ob hoc i⸗
clinant᷑ ad terꝛã. Sed alia eſt plãtatõ celeſtis hõ:q quã⸗
tum habitu figure. taãtum dignitate diſtat a pecoꝛibo il⸗
loꝝ deoꝛſũ facies flex a eſt.vtrũq; ꝓſpectat.⁊ qð eiꝰlibi⸗
dini iocũdum eſt hoc ſectat᷑.tuũ vo caput ad celum ſem
per erigit᷑ oculi tui ſuꝑna reſpiciunt.ↄſoꝛmitas aũt coꝛ

1 mana ꝓpagaꝛi er coꝛꝑe ade. ſic videt᷑.

ꝑis cũ aia ſignũ ẽ ↄfoꝛmitatis ⁊ vnitatis ĩ oꝛdie ad vnũ

7 idem bonum. ⁊ ſignum indiuiſionis in beatitudine.
conueniens ergo fuit ꝙ ſicut confoꝛmes erant in eſſe ⁊ ĩ
oꝛdine ⁊ in diuiſione ex paꝛte finis.q conuenient ſiue
ↄfoꝛmes eſſent ex paꝛte picipij.ſicut oẽs ſpiritꝰ ꝑficiẽtes
coꝛꝑa humana ab vno ſpũ ꝓducũt ĩ eẽ¶ Itẽ in diuinis
ꝑſonis eſt pceſſio pᷣmo ab vna ↄſequẽter a duabo:ſed er
pedit humãe im ꝑitie.⁊ diuie ↄnẽit ꝓuidẽtie· ꝙ ad illa qᷓ
in diuĩs ↄſiſtũt ꝑ illa q ĩ inferioꝛibo reꝑrunt᷑ manuduca
tur. oꝑtuit ergo ꝙ illa emanatõ ꝑſonalis que eſt in diui
nis in illis que heĩ innoteſcũt manifeſtaꝛet. Sed ñ po
tuit cẽtius manifeſtaꝛi qᷓ i ꝓductiõe hoĩs.qꝛ i ꝓducti⸗

one angeli in eſſe.cum vnꝰex altero nõ ꝓcedat.nec in ꝓ⸗

ductiõe bꝛutoꝝ. ita cõpetenter.igit᷑ ⁊c. SItẽ dupler eſt
pꝛĩcipium generationis hoĩs.actiuuʒ ⁊ materiale.acti
uum aũt quoddam eſt vniuerſale oꝛdinatum a diuina
ſapientia.ſicut ſol.ergo a ſimili videtur.ꝙ a diuina ſa
piẽtia debuit aligd oꝛdinaꝛi qð eſſet pꝛincipiũ materia⸗
le vniuerſale dico. hoc nõ potuit eẽ niſi eẽt pᷣmꝰ hõ.er.
go ⁊c̃.¶ Cõtra ĩ nulla lege licitũ fuit patrẽ otrahere cũ

filia.filiũ cũ matre.cuius ratio eſt.quia filia ẽ de patre
Fᷣm ꝓpagationem carnalem.et filius de matre.cum ergo
pꝛima mulier condita fuit. vt eſſet pꝛimo viro in ad⸗

iutoꝛiũ ad multiplicandũ genus humanũ.a hoc in ↄtra

ctu matrimoniali.videt᷑ ꝙ nõ debuit aliquo mõ ex caꝛne
viri ꝓpagaꝛi.⸗;ᷣtẽ vt habet᷑ ab aug. hõ eſt aĩal ſociale.

oↄueniebat ergo vt hmõi ꝓpꝛietatis oditio in foꝛmatõe pᷣ⸗
mi hoĩs ꝗ erat cauſa ⁊ pꝛincipiũ huiꝰ ſocietatis eſſet ex⸗
pᷣſſa.ſed melius eẽt expᷣſſa.ſi płes eẽnt limul ↄditi.qᷓ; vnꝰ

tm̃ ſolitariꝰↄditꝰeẽt ex quo alij/ergo ⁊c.¶ Pꝛetereaa.ni⸗

mantiũ quedã ſũt ſoliuaga quedãa in ↄgregatiõe viuẽtia

Sed aiantia que ſoliuaga ſũt nõ ꝓpagauit dñs ex vno
coꝛꝑe h̊ multa ſił.cniuſinõi ſunt milui leones ⁊c̃.g̊ mul⸗

tofoꝛtius hmõi pła indiuidua facere debuit.⁊ eſt locus

a maioꝛi.iQã ſi qd magis videbat᷑ facẽ ñ fac vt ſoliuaga
ſolitaꝛia.nec qd minꝰvt hoieʒ ſolitaꝛiũ.vñ aug.x. de ci.
dei.ca.ij.aĩantes ceteras. ſolitaꝛias ⁊ quodãmõ ſoli⸗
uagas ⁊ que ſolitudinẽ magis apetũt.vt.agle.milui.le
ones ⁊c̃. Alias ↄgreges inſtituit q̃ ↄgregate atq; in gre⸗
gibo maluit viuere.vt colũbe.ſturni.cerui. damule.vtꝛũ
qʒ tñ genꝰ nõ ex ſingulis ꝓpagauit ſed pla ſimul iuſſit ex
iſtere. Pꝛeterea:ſi ↄueniẽs fuit ꝙ oẽs boĩes ꝓpagarẽt᷑
ex vno.videt᷑ ꝙ debebãt ꝓpagari ex muliere.q eſt vas cõ⸗
gruũ ꝓpagatõi tali.⁊ nõ ex viro. ¶ Rndẽdũ ꝙ młte ſũt
rões pᷣter eas que tacte ſũt.quaꝛe ↄueniebat genꝰhuma⸗
nũ ꝓpagari ex vno nõ ex pluribo.quaꝝ vna ſumpta eſta
ꝑfectõe ↄditõis reꝝ.Alia a ſacramẽtoꝝ expᷣſſione.Ler
cia ab expeditõe meritoꝝ.Quaꝛta a ↄmẽdatõe diuinoꝝ
iudicioꝝ. Perfectio ↄditõis ſumit᷑ a duobo.ſ.ab oꝛdine
ĩ ꝓducẽdo.⁊ a ſufficiẽtia numerali ĩ multiplicãdo. Vna
ergo rõ ſumpta eſt ab oꝛdine ꝓpagatõis. vt ſcʒ ſicut hõ
mecdius eſt in oꝛdine inter ãgelos et aĩalia bꝛuta. ſic in
mõ ꝓpagãdi oꝛdinẽ teneret eundẽ. ꝓpter hoc ↄneniẽs fu
it cũ in ↄditiõe ſiue creatõe reꝝ oꝛigin aliũ ↄditi eẽnt an

geli. ita ꝙ nullus ex alio cẽt ꝓggagãdꝰ:bꝛuta vᷣo ita vt o' a

erãt ꝓpagãda ex duob. quod in genere hoĩm qð eſt me⸗
diũ tenẽs in oꝛdie.vnꝰeẽt ↄditꝰex quo alij ꝓgagarẽt᷑. Uñ
aug.xij.de ci.dei.c.xxj.nõ eſt aꝛduũ videre multo fuiſſe
meliꝰ quod factũ eſt vt ex vno hoĩe quẽ pꝛimũ ↄdidit mł
tiplicaꝛet genus humanũ.qᷓ ſi id inchoaſſet a płibo.ã
cũ aĩantes alias ſalitaꝛias ⁊ quodãmõ ſoliuagas.i.que
ſolitudinẽ appetũt.ſic ſũt agle milui leões lupi ⁊ qᷣcũq;
ita ſũt.alias vᷣo ↄgreges inſiituerat atʒz ĩ gregibo maluit

viuẽ.vt ſũt colũbe.ſturni.cerui.damuile.⁊ cetera hmõi:

vtrũq; tñ genus nõ ex ſingulis ꝓpagauit. ſed plła ſimul
iuſſit exiſtere. hominem vᷣo cuius naturam quodammo⸗
do mediam cũ angelis beſtijſq; ↄdebat vnũ ac ſingulum
creauit.i Itẽ ꝑfectio qᷓtũ ad ſufficiẽtiã numeralẽ in mł⸗
tiplicãdo oñdit᷑ in hoc.ꝙ ſicut vir ꝓceſſit in eẽ a ſola mu
liere.ſ.xpᷣc a beata vᷣgine.tã viri qᷓ; mulieres a duobo:ni
ſi mulier ꝓceſſiſſet a ſolo viro.nõ eẽt numerꝰſufficiẽs ad
multiplicatõʒ.in hoc ergo ꝙ a pꝛimo viro ꝓceſſit mulieꝛ
ſine mulieris adiutoꝛio.fuit ſufficientia ĩ multiplicatõe
Vñ anſ.ij. Cur deus hõ.viij.c.quatuoꝛ mõis poteſt deꝰ
hoĩem facere vicʒ aut ð viro ⁊ femina.ſicut aſſiduꝰ mõ⸗
ſtrat vſus.aut nec de viro nec de femĩa.ſicut creauit adã
aut de viro ſine femĩa ſicut fecit euã.aut ð femiĩa ſine vi
ro.ꝙ nõ dũ fecit.vt igit᷑ hũc q; modũ pᷣbet ſuo ſubiaceꝛe
poteſtati.⁊ ad hoc ipᷣm opꝰdilatũ eẽ:nil ↄueniẽtiꝰ q; vt
ð femia ſine viro aſſumat illũ hoĩeʒ quẽ querimꝰ.¶X. Itẽ
alia rõ ſumit᷑ a ſacramẽtoꝝ expᷣſſione.⁊ hoc ſumit᷑ a du
obo. Pꝛimũ eſt ſacramẽtũ ſiue ſignatiuuʒ ſpũalis ꝓpa⸗
gatiõis a ſcᷣo adã.vt ſicut pꝛimꝰadã fuit pꝛincipiũ oĩm
pᷣcedentiũ ĩ eẽ caꝛnali ꝑ generatõʒ carnalẽ.ita adã ſcõꝰ
ſ.xpᷣc:fuit pᷣncipiũ oĩm pcedentiũ ineẽ ſpũali ꝑ genera⸗
tõeʒ ſpũalem.lñ.j.coꝝ.xv.Factus eſt pꝛimus hõ adã
ĩ aiaʒ viuẽtem:nouiſſimus adã in ſpm̃ viuificãtẽ.Glo.
totũ genus humanũ quodãmõ ſunt illi duo ſpẽs.ſ.pꝛi⸗
mus adã ⁊ ſcðs. quia ex illo ſunt nati: ex iſto renati.et
ideo vterq; dicit᷑ pater generis humani.⁊.v.ad ro.adã
eſt foꝛma futuri.Glo.ſicut iſte pater oĩm ſᷣm caꝛnẽ. ſic
rxypc eſt pater. oim m fidem. Scdm eſt ſacramentũ ſpi⸗
ritualis vnionis.vt ſcʒ ſicut adam ⁊ eua quaſi vnũ coꝛ⸗

pus caꝛnale erãt.qꝛ mulier foꝛmata fuit de viro.ſic xpᷣe
⁊ ecclia quaſi vnũ coꝛpus ſpũale ſunt.q; eccleſia de ipᷣo
foꝛmata eſt.Ephe.v.membꝛa ſumus coꝛpis eiꝰ⁊ de car⸗
ne eiꝰ⁊ de oſſibo erꝰ. Glo.in cuius rei ſignũ adaʒ ꝗ eꝛat
foꝛma futuri.cũ ð coſta ſua factã mulierẽ vidiſſet.j.geñ.
dixit. hoc nũc os de oſſibo meis ⁊ caꝛo de caꝛne mea eſt.
Itẽ ratio tercia ſumit᷑ ab expeditiõe meritoꝝ.⁊ q̊ ſu⸗
mitur a duobus. Pꝛimũ eſt cõmendatio vnitatis.ſ.du⸗
plicis membꝛoꝝ adinuicẽ.⁊ membꝛoꝝ cũ capite.De pᷣ⸗
ma aug.xij.de ci.dei.c.xxj.hoĩeʒ vnũ ac ſingulũ creauit.
nõ vtiq; ſolum ſine hũana ſocietate deſerendũ.ſed vt eo
medio vehemẽtius ei cõmendaꝛet᷑ ip̃ᷣius ſocietatis vni⸗
tas vinculũqʒ ↄcoꝛdie.Sed nõ tm̃ inter ſe nec ſimilitu⸗
dinem veꝝetiã ↄgnatiõis affectu hoĩes necteꝛent᷑. quã⸗
do nec ip̃am ꝗdẽ feminã copulãdã viro ſic ipᷣm creare il

li pla cuit: ſed ex ip̃o vt ome ex hoĩe vno diffundeꝛet᷑ genꝰ

humanũ.Se ſcdᷣa aug.xxj.de ci.dei.c.xxij.vt exoꝛdio ge
neris humani de latere viri doꝛmiẽtis coſta vetracta fe⸗
mina fieret.xpᷣm ⁊ eccłiam tali facto iam tunc ꝓphetari
opoꝛtebat.ſopoꝛ quippe ille viri moꝛs erat xpᷣi.cuius ex⸗
animis in cruce pẽdentis latus lancea pfoꝛatuʒ eſt.atʒ
inde ſãguis ⁊ aqua fluxit.que ſacramẽta eẽ nouimꝰqui
bus edificat᷑ eccleſia.i ã hoc etiã verbo ſcriptura vſaẽ
vbi nõ legit᷑ foꝛmauit aut finxit.ſed edificauit eam mu⸗
lierem. creatura ergo dei femĩa ſicut vir.ſed vt ð viro ſi⸗
eret vnitas cõmẽ data eſt.vt aũt illo mõ fieret.xpᷣc⁊ ec⸗
cleſia figurata eſt. Scdðm eſt incitatio caꝛitatis ſiue ami
cicie. Aug.ð bono cõiugali in pꝛicipio.Oñ vnuſquiſqʒ
hõ humani generis ꝑs eſt ⁊ ſociale quidã eſt hũana na⸗
tura.magnumqʒ ha bet naturale bonũ.vim q; amicitie
ob hoc ex vno deus voluit om̃es hoĩes cõdere. vt in ſua
ſocietate nõſola ſimilitudine generis.ſed etiã cognatio
nis vinculo tenerentur. Et.ij.ſen.xxviij.di. ideo ex vno
hoĩe om̃es eẽ voluit deus.vt dũ ab vno cognoſcerẽt ſed
eſſe.om̃es ſe quaſi vnũ amarẽt. Itẽ quarta ratio ſumi
tur a ↄmẽdatõe diuioꝝ iudicioꝝ.⁊ hoc a duobo. Pꝛimũ
eſt hu milis ſublim atio.i.ſublimatõ hoĩs pᷣmi ad excel⸗
lentiã imaginis dei. Scðm eſt ſuꝑbi.i. Dy abili ↄfuſio.ð
his duobo.ij.ſen.xviij.diſ.Ahi dẽ hic attendẽdũ ẽ.quaꝛe
nõ creauit ſimul viꝝ ⁊ mulierei ſicut angelos.ſed pꝛiꝰ

v irũ ⁊ deide mulierẽ de viro. Ideo.ſ.vt vnũ eẽt generis

humani pꝛĩcipiũ.quatinꝰin hoc et ſuꝑbia dy aboh ↄfũ⸗
deret᷑ ⁊ hoĩs humilitas dei ſim ilitudie ſublimaret᷑.dya
bolꝰ quippe aliud a deo pꝛicipiũ eẽ cupicrat. ideoqʒ vt
eiꝰ ſu ꝑbia retunderet᷑.hic hõ in munere accepit.qð dya

bolus puerſe raꝑe voluit. ſed obtinere nõ potuit.⁊ hoc

imago dei in hoie apꝑuit/qꝛ ſicut deꝰ omibo rebus exti

tit pꝛicipiũ creatõis.ita homo oĩbo hoibo pꝛincipiũ ge⸗

neratiõis.⸗ Ad pꝛimuʒ ergo dicendũ.ꝙ in ter generan⸗
tes genitos ſiue ꝑentes ⁊ pꝛoleʒ eſt oꝛdo pꝛioꝛis a d po⸗
ſterius .inter generantes eſt oꝛdo paꝛitatis.ꝑentes em̃

ſunt comites generationis.ſi ergo altera pſona ꝑentuʒ

ↄueniret cuʒ pꝛole ſua.in oꝑe generatõis ſoꝛtirent᷑ oꝛdi

nem paꝛitatis exiſtẽtes in ordine pꝛioꝛis ad poſterius.2
tia ofunderet᷑ oꝛdo generatõis. ꝓpter hoc copula coniu
galis nõ ſuſtinet᷑.neqʒ in lege aliqua ſuſtinebat᷑ int pa⸗

rentes ⁊ pꝛolem. Ratio aũt quare nõ ſuſtinebat᷑.nõ fu⸗
it ſolummõ qꝛ pꝛoles ſumpſit oꝛiginẽ materialẽ a parẽti

bus:ſed qꝛ paꝛs illa ſiue poꝛtio ex qua erat oꝛiginalit ꝑ
coy tũ deſcindebat᷑.oꝛdo em̃ paꝛitatis q̃ eſt inter generã⸗
tes ⁊ pꝛioꝛis ad poſterius inter ꝑentes ⁊ pꝛolem.maxie

eſt ex cooꝑpatione generantium in deciſione ſeminis. q̃

mediãte diſponit᷑ ſemen neruis ↄuenient ibo.⁊ dbita aꝛ

monia ad oꝛganiʒ ationem ⁊ ꝑ ↄſequẽs ad ſuſceptioneʒ

infoꝛmatõis aie rationalis. illud aũt coꝛꝑis ade d quo
foꝛmata fuit eua nõ fuit diuiſa ab ipᷣo hoc mõ. ꝓpter qð

nõ eſt ſimilitudo inter euam ⁊ adain que eſt inter patꝛẽ
ſiliã.¶¶ Ad aliud quod obijcit᷑ ꝙ melius eſſet expꝛeſſuʒ

qꝙ homo eſt aĩal ſociale : ſi plura indiuidua ſimul eſſent

lheg
hinten
eſge
nnn
ſtoſt
Pene
ſueeni
gnig⸗
nane
micite
tinſun
Gto
ero
t ſe⸗
ſumi
imi
rcel⸗
o,5
uane
d
geris
oin
toe
Gzet
9
pboe
noagt
iie
eran⸗
o⸗
esen
entuz
kondi
ius.
conin
ntpr
hoͤft
vanii
gli
ett⸗
nnit
ſ.
na
nez
1o
6
ti
ſ;
nt

Mueſtio

condita ⁊c. Dicendũ ꝙ etſi foꝛte citiꝰnon tñ meliꝰ.ĩmo
minꝰ bñ qꝛ cũ ſocialitas ſiue ſocietas aĩalis ſemꝑ ꝓue⸗
nit ex ↄuenientia aliqua naturali.magis aũt ↄueniunt
quoꝝ eſt ↄſoꝛmitas ſiue ↄueniẽtia in notura ꝓinqua.ſi
cut fuit pꝛimoꝝ parẽtuʒ:q; quoꝝ eſt ↄuenientia genera
lis ſiue in natuꝛa remota. cuiuſmodi eẽt int illos ſi eẽnt
ſimul oditi de limo.Rñdendũ eſt eꝛgo ad obiectũ ꝑ int⸗
emptõeʒ. 4Ad alið dicẽdũ ꝙ ĩ aĩiantibo dupler ↄcreatꝰ
eſt appetitꝰ.ſcʒ generatõis indiuidui.⁊ multiplicatõnis
ſpẽi. In ſignũ pꝛimi quedã ſunt aĩantia ſoliuaga.cuiuſ
modi ſunt pᷣdaria omia.meliꝰ em ꝓuident ſibi ſolitarie
incedẽdo qᷓᷓ ſi ogꝛegata incederẽt.pter ſcdᷣm tẽpoꝛe coy
tus ↄueniũt. Vnde Maſiliꝰ libꝛo.viij.exame.quedã ſũt
aĩantes ↄgregales exceptis pꝛedatricibo quoꝝ nulla cũ
alijs pᷣter coytũ ſociat᷑. Alie ſunt coĩter viuẽtes vt colũ⸗
be.ſturni.graculi.qꝛergo in his aiantibo intẽdebat do⸗
minꝰſpaliter ſaluatõeʒ ſpẽi ad oꝛnandũ terꝛã ⁊ nõ indi⸗
uiduoꝝ pꝛincipalit᷑.õ em̃ eſt deo cura de bobo.in bũa
na vo ſpecie maxime ciꝛca indiuiduũ feꝛebat᷑ intentõ do
mini:ideo illũ fecit dñs ſolitariũ.2 illa plura in ſignuʒ
ꝙ intẽtio dinina erat ꝑ ſe ⁊ pꝛincipalit᷑ circa ſalutẽ indi
uiduoꝝ iniꝙtuʒ hmõi.i.vt in ſingulis ſaluaret᷑ diuinuʒ
eſſe ⁊ ꝑpetueret᷑. ¶ Ad illud qð obijcit᷑ ptz rñſio ex di⸗
ctis.qꝛ ꝙ pꝛimꝰhomo ↄditus fuit ſolitariꝰ ⁊ poſt factuʒ
adiutoꝛiũ ſiłe ſibi de ipo Geñ.ij.cauſa fuit amicitie tazʒ
in pꝛimis parentiboqꝙᷓ in poſteris vt ex dictis ptʒ.Quia
vt dicit augu.de bono ↄiugali.ob hoc ex vno voluit deꝰ
omnes hoĩes ↄdeꝛe.vt in ſua ſocietate nõ ſola ſiłitudine
generis:ſed etiã cognatõis vinculo tenerent᷑. Ao hoc
qð vltimo querebat᷑.dicẽduʒ ꝙ ↄueniẽs fuit vt ſexꝰeſſet
pꝛincipalioꝛis qui hũani generis debebat eſſe pꝛincipiũ
Ad boc quod obijcit᷑ ꝙ mulier eſt vas ꝓpagatõis. Dicen
dum ꝙ hoc verum eſt q;tum ad illos qui coytu ſeminis

ex viro ⁊ muliere Pagantur. G
(Membrüſecungan

1 Einde querit᷑ ſi cõueniebat ex vno homiĩe
1

totũ genꝰhũanũ ꝓpagari ꝓpter cauſã mu
tue dilectõis?! ꝙ ſic: videt᷑ ex illo verbo.ij.
ſentẽ.di.xviij.c. In eodẽ quoq; paradiſo
⁊c̃. Ex vno homie voluit de om̃es eſſe.vt dum cognoſce
rent ſe ab vno eſſe:omes ſe quaſi vnũ amarẽt.Ratio hꝰ
eſt.qꝛ ſiłitudo eſt cauſa amicitie ſiue amoꝛis Ecẽci.xiij.
Omne animal diligit ſibi ſimile.ſic ⁊ om̃is hbomo ꝓxi⸗
mum ſibi ↄueniẽs ꝗ̊ fuit vt dñs omes bomies ex vno ꝓ⸗
duceret:quos a ſeinuicẽ amari voluit.¶ Itẽ cauſa ime
diatiſſima ⁊ ꝓrima amoꝛis ẽ cõfoꝛmitas ſiue ydẽptitas
nature cuiꝰ ſignũ eſt.ꝙ vbi ẽ ſũma ydẽptitas nature vt
in diuinis ꝑſonis:ibi eſt ſũmꝰamoꝛ.Vlolẽs ergo deꝰho⸗
mines a ſeinuicẽ amari.nõ ſine ↄgruẽtia ⁊ ratõne:vt in
quadã vnitate ꝑſiſterẽt.⁊ ex hoc ſeinuicẽ magis dilige⸗
rent.om̃es ex vno in eſſe ꝓduxit.¶ Cotra vnitas ꝑquã
ex vno coꝛꝑe pꝛodeũt ⁊ educũt᷑ alia. eſt vnitas carnalis
ergo erit radix ⁊ cauſa carnalis amoꝛis.igit᷑ ſi ideo vo⸗
luit dñs om̃ia coꝛꝑa hominũ ex vna ꝓpagari carne vt ſe

amarẽt. videt᷑ ꝙ deꝰ voluit vt ſe homies amarẽt carnali

ter. qð nõ eſt verũ.cũ dicit᷑ Math.x.Mon veni pacem
mittere ſed gladiũ.veni em̃ ſeꝑare hoĩeʒ aduerſus pr̃eʒ
ſuũ ⁊ filiũ aduerſus matrẽ ſua.q¶ Itẽ amoꝛ carnalis eſt
impedimẽtuʒ amoꝛis ſpũalis.nõ &ᷓ debebant oẽs hoĩes
ab vno ꝓpagari.vt maioꝛi effectu carnali adinuicẽ ople
ctent᷑.cuʒ hmõi affectu amoꝛis impediat᷑ amoꝛ ſpũalis.
Itẽ ſi amoꝛ pntie xpᷣi coꝛpalis diſcipulos eiꝰreddidit
nõ ydoneos ad gr̃aʒ ſpũſſcti multofoꝛtiꝰ glibet amoꝛ q⸗
rũlibet oↄfoꝛmiũ natura vel generis ꝓpinꝗtate.Sʒ amoꝛ
pñjtie xpᷣi coꝛꝑalis diſcipulos reddidit nõ ydoneos. vñ
Johᷣ xvj. QAiſi ego abiero ꝑaclitꝰnõ veniet ad vos.glo.
Aõ ꝙ poſitꝰĩ fra nõ poſſit dare:vᷣ qꝛ nõ ſũt ydonei acci⸗
pere niſi eũ ſᷣm carnẽ deſiſtãt noſſe.̊ nõ ẽ diuie ꝓuiden
tie cuiꝰẽ oĩm ſaluti puidẽ aligꝗd facẽ.vñ alig reddũt᷑ nõ

lxxxij.

ygdonei ad gr aʒ ſpũſſcti.hoc aũt facit amoꝛ hoĩm quoꝛũ

cũq; ſit. ⁊c.i¶ Stẽ odiũ ꝓpinquoꝝ expedit ad vite ꝑfe⸗
ctionẽ.igit᷑ amoꝛ ĩpedit pᷣma ptz Luce.xiij.Si gꝗs venit

ad me ⁊ nõ odit patrẽ ſuũ ⁊? ma.⁊ vxo.⁊ fi.⁊ fra. adhuc

aũt ⁊ aĩaʒ ſus.nõ põt meꝰ eẽ diſcipulꝰ.Ecce ꝙ odio ꝓ⸗
pinquoꝝ expedit ad vite ꝑfectõʒ. p̊ nihil debebat fieri a
ſũma bonitate ꝙ iſtud bonũ ĩpediret.nõ igit᷑ ↄueniebat
vt pᷣmꝰhõ aliqͥ mõ factꝰeſſet.qͥ illuo bonuʒ ĩpediret᷑.ſ̊ ſi
factꝰeẽt mõ aliquo qͥ exataret᷑ ad amoꝛẽ ꝓximoꝝ ipedi⸗
ret᷑ iſtud bonũ.̊ ⁊c.¶ Rñdeo ꝙ ↄueniẽt᷑ oꝛdinauit de
us vt oẽs hoĩes ex vna ꝓdirẽt oꝛigine.vt ex hoc magis
excitarẽt᷑ ad mutuã dilectõem.qꝛ em̃ via dilectonis ſiue
amoꝛis gradit᷑ ĩ patria.ꝓuidit pꝓuidẽtia diuina hũano
generi ĩ multis q̃ ĩm ad amoꝛẽ excitãdo ex ꝑediũt ĩ hac
via.vnũ eſt ydẽptitas oꝛiginis.aliud ẽ ſuſtẽtatio eodeʒ
cibo ſpũali.de quo.j Coꝛin.x.lbi loquit᷑ de pribo nr̃is
dicit omnes eandem eſcam ſpiritualem manducauerũt
⁊ oẽs eundẽ po:ũ ſpũalẽ biberũt.qꝛ illis datuʒ eſt manu
de celo Exo.xvj.ſic nobis coꝛpꝰ xpᷣi. YJoh.vj.patres nr̃i
maducauerũt mãna ĩ teſto ⁊ moꝛtui ſũt. hic ẽ panis de
celo deſcẽdẽs.vt ſi ꝗs ex ipGᷣo màducauerit ñ moꝛiet᷑.Ali
ud eſt cohabitatõ ĩ eadẽ domo.aliud ẽ ſubiectõ vni dño.
aliudẽ vmtas ſacramẽtalis.de his cipꝛianꝰ. Vnũ coꝛpꝰ
vnꝰſpũs.vna ſpes vocatõis nr̃e.vna fides.vnꝰdñs.vnũ
baptiſma.⁊ quõ multi radij ſũt ⁊ vnũ lumẽ.⁊ multi ar⸗
boꝛis rami ſ̊ vnũ robur.vnũ tenaci radice fecundatũ.⸗
quõ de fonte vno riuuli plurimi deſluũt 1 numeroſitas
licʒ diffuſus videat᷑ exundãtis copie laꝛgitate:vnitas tñ
ſeruat᷑ ĩ oꝛigine.qð quidã tam veꝝẽ de coꝛꝑe pᷣmi hoĩs

qꝙ́xß de eccłiaſtica vnitate.¶ Ad argumẽtũ in cõtrariũ di

cendũ ꝙ triplex eſt amoꝛ carnalis ſcʒ naturalis.⁊ ſpũa⸗
lis.de carnali dilectõe YOſa.lvij.dilataſti cubile tuũ ⁊ pe
periſti cum eis fedus.dilexiſti ſtratuʒ eoꝝ manu aꝑta 2
oꝛnaſti te regio vngẽto.de naturali.ij Reg.j. Sicut mr
amat vnicũ filiũ ſuũ ita ego te diligebaʒ dixit dauid de
Jonatha.de ſpũali Joh.xv.hoc ẽ mãdatũ meum vt dili
gatis ĩuicẽ ſic dilexi vos. Vnitas at᷑ carnis ꝓpagate ad
h fuit vt ſe mutuo diligerẽt hoĩes.nõ carnalit ̊ natura
liter ⁊ ꝑ natuꝛalẽ amoꝛẽ inducẽt᷑ ſpũalis.nõ q̊ oĩs amoꝛ
carnis carnalis ẽ.ſiẽ̃ nec amoꝛ ſpũs ſpũalis ẽ. Amoꝛ at
carnalis ꝗ eſt libidinoſus ſic inoꝛdiata affectõ carnalis
eſt quã xpᷣc venit enacuare. Ex his patʒ rñſio ad pꝛima
duo obiecta.qꝛ amoꝛ carnalis ꝗ ẽ pure naturalis ⁊ nul
lo mõ libidinoſus.ſpũalẽ nõ impedit ſpũalezʒ.dico ſim⸗
plicit᷑ ⁊ abſolute.nõ vt ponit gradũ ꝑfectõnis.hmõi em
foꝛtaſſe ipedit vt infra patebit.õ hmõi amoꝛ iĩpedit
amoꝛẽ ſpualẽ ſimplicit.ſᷣ potiꝰ ad illũ diſponit vt qͥ ꝑfi⸗
ciendꝰeſt.nec huic amoꝛi contradicit᷑ a ſacra ſcriptura.
Vngde greg.in omeł.quadã ſuꝑ illud Joh.xvj. Hoc eſt
pꝛeceptũ meũ dicit. Sunt nõnulli qui diligũt ꝓximos
ſed ꝑ affectum cognationis ⁊ carnis.quibo in hac dile⸗

ctione ſacra eloquia nõ ↄtradicũt.¶ Ad illud qð obijci
tur ꝙ amnoꝛ pñtie coꝛꝑalis xp̃i reddidit diſcipulos non

ydoneos ad gr̃am ſpuᷣſſancti ⁊c̃. Dicenduʒ q; diſcipuli
qñ dñs ꝓmiſit eis ſpm̃ſanctũ YJoh.xiiij.habebãat ſpuꝛitũ
ſanctũ.ſ̊ nõ in illa habũdãtia gr̃e in quo erat habituri.

Vnde aug.ſuꝑ illuo Yohᷣ.xiiij. Si dili.me.man.me.ſeꝛ.
ego ro.pa.⁊ aliũ pa.da.vo.iam habebãt ſpm̃ſanctuʒ

diſcipuli qnẽ dñs ꝓmittebat.ſine quo eũ dñm nõ dice⸗
bant:nec tñ adhuc eũ habebãt ſicut dũs ꝓmittebat.ha⸗
bebãt itaqʒ minꝰ.dandꝰ erat eis ampliꝰ.habebãt occul⸗
te acceptuꝛi erãt manifeſte.qꝛ H̊ ad maiꝰdonũ ſpũſſancti
ꝑtinebat.vt eis ĩnoteſcẽt ꝙ habebãt.qꝛ ̊ ad hoc ꝙ diſci
puli eſſent ydonei ad illã habũdãtiã gre ſpũſſancti quã
erãt recepturi.opoꝛtuit ꝙ eſſent eleuati qᷓ;tum ad intel⸗
lectum.⁊ abſtracti qtum ad effectũ a dilectõne carnali
ſiue ſenſibili.⁊ q oĩno ↄuerſi ad pꝛimã veritatẽ ⁊ ſũmã
bonitatẽ.vnde opoꝛtebat ꝙ eſſet eis ſubtracta pꝛeſentia
xpᷣi coꝛpoꝛalis.in qua maxime delectabantur ᷣm bomi
neʒ exterioꝛem.vt illa ſubtracta quaſi omnino eleuarẽ⸗

tur a Zuerterẽt᷑ ad ipᷣam deitatẽ.in qua delectarent᷑ ̃ᷣm
hoĩem interioꝛẽ. Amoꝛ q̊ pñtie coꝛꝑalis xpᷣi nõ reddidit
eos nõ ydoneos ad gram ſpũſſancti.łᷣ̊ fecit illos minus
ydoneos ad habũdantiã gre ſpũſſancti. Si aũt obijcit᷑
ad h̊ ꝙ amoꝛ pñtie coꝛꝑalis xpᷣi reddidit eos minꝰ ydo
neos ad illã habũdãtia gre:multofoꝛtiꝰ amoꝛ ꝗcũq; q̃n
tũcũq; ſit ↄfoꝛmiũ ĩ nata vł generis ꝓĩꝗtate idẽ faciet
ergo amoꝛ naturalis de quo querimꝰ ẽ boni impedimẽ⸗
tum.ẽᷓ nõ ↄueniebat ⁊c. Diceduʒ ꝙ ſicut timoꝛ qui ẽ in
troductiuꝰamoꝛis nõ ſtat cũ ꝑfecta caritate.j.ioh.vlti.
ꝑfecta caritas foꝛis mittit timoꝛẽ.ĩmo impedit quodã⸗
modo ꝑfectõeʒ caritatis.ſicut quodãmodo amoꝛ natu⸗
ralis pᷣparat ⁊ diſponit ad amoꝛẽ gratuitũ ſiue ſpũaleʒ
tamẽ qnq; accidit ꝙ impedit ꝓgreſſuʒ ad ꝑfectõeʒ amo
ris ſpuũalis ſi nimis adhereat.vnde ſicut decet diuinam
bonitatẽ qñq; incutẽ timoꝛẽ.vt illo mediate pᷣparetur ti
mens ad amoꝛẽ ⁊ illo introducat᷑.ſicut vult aug. licet ti⸗
moꝛ nõ ſtet cũ amoꝛe ꝑfecto.iĩmo ꝓgreſſuʒ ad illũ impe
dit:ſic ↄuenit diuinã bonitatẽ inter hoĩes amoꝛẽ mitte⸗
re natuꝛalẽ.vt illo mediãte diſponant᷑ ad ſ puũaleʒ. qᷓuis
eo qñq; impediat᷑ ꝓgreſſus ad ꝑfectõeʒ amoꝛis ſpũalis
120 eſi ergo incõueniẽs deũ in ↄditõe hominũ aliꝗd fe⸗
ciſſe vnde excitarent᷑ ad amoꝛẽ naturaleʒ.quis eo qñq;
tardat᷑ ſiue impedit᷑ ꝓgreſſus ad ſtatũ caritatis ꝑfecte.
4¶ Ad vltimum qð obijcit᷑.ꝙ odiũ ꝓpinquoꝝ expedit ad
vite ꝑfectõeʒ. Dicẽduʒ ꝙ ẽ odiũ ꝑſone ⁊ illud odium nõ
expedit ſ̊ impedit.⁊ eſt odiũ vicij ſiue malicie.⁊ Gq odiuʒ
nõ eſt ↄtrariũ amoꝛi naturali ad quẽ inuitamur ex hoc
ꝙ ſumꝰab vno pꝛincipio.vnde AUug.ſuꝑ illud luce.Qui
venit ad me ⁊ non odit ⁊c̃.dicit.Si vim pᷣcepti ꝑpendi⸗
mus vtiq; agere ꝑ diſcretõneʒ valemꝰ.vt eos qui nobis
carnis cognatõne ↄiuncti ſunt.⁊ quos ꝓximos nouimꝰ
diligamus.⁊ quos aduerſarios in via dei patimur obe
diendo ⁊ fugiendo neſciamus.q. em̃ per odium diligit᷑
qui carnaliter ſapiens dicitur. dum pꝛaua nobis ſugge
rit non auditur.

embꝛum tercium

Einde queꝛit᷑ vtrum ꝓpter hanc vnitatem
magis ſe debeant diligere indiuidua hu⸗
ius ſpeciei homo.qᷓ; indiuidua aliarũ ſpe⸗
cierum. E ſic videtur ex rationibo pꝛeta⸗
ctis.ſimilitudo em̃ eſt cauſa dilectionis. vnde Ecci.xiij
Hmne animal diligit ſibi ſimile ſic ⁊ omnis homo/ꝓxi⸗
muʒz. ſic omnis caro ad ſimile cõiungit᷑.⁊ omnis homo
ſimili ſibi ſociabit᷑. Si ergo inter indiuidua huiꝰſpeciei
homo eſt maioꝛ ꝓpinquitas ⁊ ſimilitudo ꝙᷓ inter indiui
dua alterius.⁊ hoc eſi ratione ↄuenientie ⁊ ſimilitudis
de qua bic intendimꝰ.ergo ⁊c.¶ Item hoc patet ꝑ hoc
ꝙ ĩ diuinis ꝑſonis vbi eſt ſũma ſimilitudo eſt ſummus

Contra.vnũ diuidit᷑ ſicut ⁊ idem.erit ergo diuidere
num genere.ſpecie.numero:ſed indiuidua huiꝰſpeciei
homo.ſunt vnuũ genere ⁊ ſpecie ⁊ vnuʒ numero.ſimilit᷑
q indiuidua aliarũ ſpecierũ.nõ ergo eſt maioꝛ idempti⸗
tas vel vnitas inter indiuidua hominis q inter indiui⸗
dua alterius ſpeciei.Si ergo ratõe vnitatis aut idẽpti⸗
tatis eſt dilectio.non erit maioꝛ inter homis indiuidua
Apter vnitatem iam dictã:qᷓ inter indiuidua alteriꝰ ſpe
ciei.ꝗ Pꝛeterea maiꝰſignũ affectõnis videmus in indi
uiduis ꝗbuſdã quoꝛũdã aĩantiũ.vtpute galline ⁊ alioꝛũ
multoꝝ.que erga pullos ſuos plus afficiũtur q; indiui⸗
dua ſpeciei ratõnalis.⁊ ſic videt᷑ q ꝓpter vnitatẽ iam di
ctam nõ ſit maioꝛ dilectõ inter indiuidua huiꝰ ſpẽi hõ.
q̃ inter indiuidua alteriꝰſpeciei.¶ Pꝛetea ſuppoſito ꝓ
in vna ſpecie angeloꝝ ſint multi angeli.non eſt dubium
quin ſe plus diligãt q; indiuidua homĩs:a tñ nõ eſt vnꝰ
ab alio. Iteʒ nõ videt᷑ ratõ quare hec indiuidua debeãt
ſe maioꝛi affectu diligẽ qꝛ deſcendũt ab alino qꝛ hac
ratõe adã ⁊ eua ⁊ alij hoies ſe magis dilexiſſent qꝛ fuer̃t

62 q¶ Item iſtud patet ex ſupꝛadictis auctoꝛitatibo.

d eodẽ limo.¶ Pꝛerea oĩs creatura vanitati ſubiecta ?ẽ
Ro. viij. ⁊ hoc ẽ ꝓꝛiũ creature ratõe qua ẽ oꝛiginalit ex
nihilo.ha bʒ aũt aliqd veritatis ratõe q eſt ab eo ꝗ eſſen⸗

tialit᷑ ẽ. Sed ratõ ſiue cã dilectõis ſpãlis dico nõ ẽ ema

natio creatuꝛaꝝ ab eoꝗ eẽntialit eſt.qꝛ tũc eſſet ratõ ali
qua ſpãlis q̃re de bemꝰquecũqʒ vilia ⁊ nociua nobis di⸗
ligere.multofoꝛtiꝰvt videt᷑ nõ ẽ ratõ aliq̃ ſpãlis q̃re indi
uidua huiꝰ ſpẽi hõ. debeãt ſe diligẽ ratõe emanatõis in
eſſe a creatura.¶ Rñſio ꝙ ſicut pᷣmis ratõibo oñſuʒ ẽ.
magis ſe debeãat viligẽ indiuidua huiꝰ ſpẽi bõ. ꝗꝓpt᷑ cãm
pᷣdictã q; indiuidua alteriꝰ.¶ Ad pᷣmo obiectũ in ↄtra⸗
rium dicẽduʒ.ꝙ etſi indiuidua hoĩs nõ ſint vnũ nuero.
ſicut nec indiuidua aliaꝝ ſpecieꝝ:tñ amplioꝛ ẽ in eis ſi
militudo qᷓ in alijs vel vnitas.ſicut fontis cũ aqua eiuſ⸗
dem. ſignatis diueꝛſis partibo aque in eodẽ fonte ſimili
ores ſunt q; aqua vniꝰ fontis cũ aqua alteriꝰ.ſicut vult
phᷣs in li.topicoꝝ.hec em̃ ẽ vnitas ſpẽi.⁊ vltra h̊ idẽpti
tas oꝛigĩs.ibi vᷣo vnitas ſpei tm̃.ſilꝛ in indiuiduis hũa⸗
ne ſpẽi vltra ratõeʒ vnitatis in ſpẽ.eſt vnitas vel idẽpti
tas oꝛigĩs.q̃ nõ eſt ĩ indiuiduis alteriꝰſpẽi.¶ Ad aliud
dicẽduʒ ꝙ diuĩa bonitas ita ꝓuidit.ꝙ qñ pulli vel catu

li aĩaliũ ſiue quocũq; alio noĩe nomĩent᷑ ſibi ꝓuidẽ non

poſſunt.extat eis neceſſaria parẽtuʒ ꝓuiſio.⁊ ineſt parẽ
tibo apetitꝰſiue affectõ natuꝛalis ad/puidẽdũ eiſdẽ.⁊ qꝛ
illa affectõ curꝛit ̃ᷣm impetũ nature.nõ moderate regi⸗
mine ratõis:nulla ꝓuidẽtia magis afficiũt᷑ q; idiuidua
homĩs.vñ Maſiliꝰexame.viij.ait ſpãlit de piſcibo belua
rum pars maxima ⁊ delphini ⁊ foce catulos pereũt que

fetus ſuos recẽter editos cũ ex aliq cauſa ſuerũt territi

de vno ſublapſos in vterũ ꝓtegẽ ⁊ fouere narrãt᷑. Sed
ꝙ nõ ſit verũ generalit.ptzʒ.cũ ꝓceſſu tꝑis pugnẽt cum
parẽtibo ⁊ coeant.¶ Ad aliud dicenduʒ ſine pᷣiudicõ.q;
angelꝰ plus diligit angelũ amoꝛe naturali? ſpũali ſiue
gratuito.q; homo hoĩeʒ.ꝙ gratuito:nõ eſt dubiũ.ꝙ na⸗
turalit᷑ ptʒ.qꝛ dum hõ ꝓpter carnis infirmitatẽ maioꝛe
indigeat ſuſtẽtatõe ⁊ fulcimẽto.amoꝛ illiꝰmagis incur⸗
uat᷑ ⁊ reflectit᷑ ſuꝑ ipᷣm q; amoꝛ angeli ſuꝑ ipᷣm.⁊ amoꝛ
nat᷑ał qͥ magis ĩcuruat᷑ ſuꝑ ipᷣm cꝰẽ.eo mĩꝰad alið ſe di⸗
latat.ſic ẽ de amoꝛe ſpũali ſᷣm ꝙ vult Herñ.dicẽs.Oñe
ꝗ tecũ aliꝗd diligit qð ꝓpt᷑ te nõ diligit.minꝰte diligit:g

amoꝛ ãgeli nat᷑alł eo ꝙ nõ ita incuꝛuat᷑ ſiẽ̃ hoĩs.libeꝛta⸗

te amplioꝛi ſe extẽdit ad aliũ ⁊ dilatat.ꝓpter qð magis
diligit vnꝰaliũ amoꝛe naturali qᷓ; vnꝰ hõ aliũ.Vñ qꝛ di⸗
uina ꝓuidẽtia attẽdẽs amoꝛẽ naturalłẽ. homiĩs nõ poſſe
niſi in actũ debilẽ ꝓpt carnis infirmitateʒ. ꝓuidit homi
in multis q excitaãt ad amoꝛẽ ꝓximi vt q ſupꝛa tacta ſũt
in auctoꝛitate bti cipꝛiani.Volũt tñ gdaz dicẽ.ꝙ nõ ſt
duo amoꝛes.ſ.naturalis ⁊ ſpũalis.cũ ſint ĩ eodẽ.cũ em̃
amoꝛ naturalis ꝑ ſe ẽ ſine ſpnᷣali.põt in actũ xæbilẽ.ſuꝑ
addit᷑ aũt gra amoꝛi naturali ⁊ fit caritas.⁊ fit natura
lis ſpũalis ꝑ additũ gre.ſic coloꝛ vehemẽt illumĩatꝰ me
diante luce põt in actũ ſuũ.⁊ nõ diſtinguit᷑ actꝰ coloꝛis
ab actu lucis ĩ illa oꝑatõe vbi ↄcurrũt. Eñ dicũt ꝙ ĩ pa
tria nõ erũt duo amoꝛes naturalis ⁊ ſpũalis.ſ̊ trãſibit
ibi naturalis ĩ ſpnaleʒ. Sed amoꝛ ſpũalis eſt qͥ nullꝰdi
ligit᷑ niſi ꝓpt᷑ deũ. Vnde hõ diliget deũ maxie in patria
angelꝰſilꝛ. Deinde oꝛdine diſtributo ſi hõ magis habe
at deũ qᷓ angelꝰ.plus diliget hõ hoĩeʒ q; angelũ. Si an⸗
gelus plus. plus diliget angelum ſic eſt de angelo reſpe
ctu homis. ſed etſi ita ſit de amoꝛe patrie aliquo modo
ſicut dicunt non credo ꝙ ita ſit de amoꝛe in via.ĩmo ve⸗
hementer opinoꝛ duos eſſe amoꝛes ſcʒ naturalem ⁊ gra
tuitum ſiue ſpũalem. ¶. Si autẽ obijcit᷑ ꝙ homo magis
ↄuenit cũ homie q; angelꝰcum angelo. Homo em̃ cõue⸗
nit cũ homie in hoc.ꝙ om̃e genꝰnature ſcʒ coꝛꝑalis ⁊ ſpi
ritualis rep̃ſentat.nõ aũt ſic indiuidua aliaꝝ ſpecieruʒ
ſed vel coꝛpoꝛaleʒ tm̃ vt oĩa homie inferioꝛa vel ſpiritus
lem tm̃ vt angeli.igitur ſi vnitas ⁊ conuenientia eſt cau⸗
ſa dilectionis ⁊c. Dicendum ꝙ hoc veruʒ ẽ alijs exiſten
tibo paribo.nõ autẽ ſunt alia paria in bomine angelo

1

— –— — — — — — ———

biene
naltt 4
ogeſten
noten
natög
bisd
ſteinct
lgtosin
oſſni.
pecin
6n otra
niero⸗
theisſi
geinſ⸗
kſimiͤn
ntpult
icipei
ibie⸗
lickpe
Pali
ſelcnn
niſ
fpri
ing
ene
niͤe
bee
titate
tteri
.Ge
Hetcum
gic
iid
Pnu
giore
ncur⸗
amoꝛ
ſedi⸗
De
irg
ena⸗
agis
ged⸗
poſe
tboni
caſt
ſoſi
cücn
lle
wr
ais
iſa
ſcbit
looi
Nris
habe
ian
ſeſpe
noo
oſe
106
s
re
;
13
en
10

(Nueſtio

qꝛ vt tactũ eſt.nõ eq̃li libertate extẽdit ſe affectõ angeli ĩ
diligẽdo 2 hoĩs. ¶ Itẽ foꝛte maioꝛ ẽ vnitas ⁊ ↄueniẽtia
angeli ad angelũ qꝗ; hoĩs ad hoĩeʒ. licʒ in pluribo ↄueni/
ant hoĩes qᷓ; angeli. ſic maioꝛ ẽ vnitas ⁊? ofoꝛmitas vni
nerſalit᷑ pũcti ad pũctũ.ꝙ linee ad lineã. vniuerſalit di⸗
co:qꝛ licʒ oẽs linee vnitatẽ quãdaz habeãt a ↄfoꝛmitatẽ
pñt quaũi infinitis modis differre qð non poſſunt puͦetꝰ
7 pnᷣctus.ſil ẽ in ꝓpoſito hõ põt differ:e multis modis
ab boĩe ratõe ↄmixtoõnis.multiplicitatis ? ↄpoſitõis il
lius.quibo nõ põt differꝛe angelꝰab angelo.⸗ Vo aliud
dicẽduʒ. qꝙ indiuidua buana i duobo ↄueniũt ĩ ꝗbo nul⸗
la indiuidua alteriꝰ ſpẽi ↄueniũt.ſcʒ ꝙ ſunt ex vno ⁊ ab
vno.ab aũt dicit cicũſtãtiaʒ efficiẽtis.ex vᷣo materie:qꝛ
materia oĩm coꝛpoꝝ hũanoꝝ fuit ĩ adã.de ſingulis ho⸗
minibo põt dici ꝙ ſut ex vno.⁊ hec ẽ vnitas materie. qꝛ
in indiuiduis aliaꝝ ſpẽꝝ nõ reꝑit᷑. nõ eĩ creata erat int
reꝝ oꝛiginalia vna auis ex qꝗᷓ alie eẽnt ꝓpagãde ſ̊ plures
nec vnd bos ex ꝗbo debebãt ? alij deſcẽdẽ. qꝛ nõ quocũ⸗
q; mõ deſcẽderũt poſterioꝛes ſcʒ filij ⁊ filie ab adam:ꝑ
generatõez ſũt oim eoꝝ coꝛꝑa ꝓpagata ex vno coꝛꝑe.ſic
inferiꝰpatebit. Ideo cu ipᷣe ada fuerit pᷣncipiũ generatoõ
nis oĩm hũanoꝝ coꝛpoꝝ ſiue pᷣmꝰ generatoꝛ: veꝝ ẽ nos
fuiſſe ab vno ſiẽ a pᷣncipio.⁊ ex vno ſic a pᷣneipio mate⸗
riali.nõ g̊ ꝓpagatõ materialis a pᷣmo parẽte ẽ tm̃ ĩ indi⸗
uiduis generis hũani ratõ ſeu cauſa vilectõis:ſ̊ potius
foꝛmalis q̃ eſt ſiłitudo aliqᷓ occulta vel maifeſta. relictis
indiuiduis bmõi ex vuᷣtute ⁊ oꝑatõe pᷣmi hoĩs generotis.
hbec aũt plana ſunt ↄſiderãti.:Datz ᷣ nõ eſt ratio q̃re
indiuidua hbuiꝰſpẽi hõ debebat ſe magis diligẽ: qꝛ qͥdaã⸗
modo fuerũt eodẽ limo.de q̊ͥ nõ habebat eẽ niſi mate
riale remotũ.ſicut qꝛ fuerũt de eodeʒz parẽte.a quo ſunt
nõ ſolũmodo pᷣm eẽ materiale.̊ quodamodo ſᷣm eẽ foꝛ⸗
male.foꝛmale dico nõ vltimũ qð habet ab aĩa:ſᷣ vltimũ
ᷓtum ad eẽ coꝛꝑis quo optat᷑ ad aĩe ſuſcepꝛõez. ¶ Ad il
lud qð poſtea obijcit. ꝙ in coicando ĩ indiuiduis huius
ſpẽi hõ a ꝓpingꝗs parẽtibo ẽ deriuatũ ꝓagatũ a pꝛimis
parẽtibo.nõ ſolũ coĩcat᷑ eis illud qdð ẽ vanitatis.ᷣ qð eſt
vyeritatis. Ratõe eĩ vanitatis cui ſubiecta ẽ creatura ex
hoc ꝙ ẽ ex nihilo.ſtatim deficẽt niſi a veritate quã habʒ
ex h̊ qð eſt ab eo ꝗeſſentialit᷑ ẽ:fulciret᷑⁊ ſuſtẽtaret᷑ ĩ eẽ.
vnge in eſſe indiuiduoꝝ hꝰſpẽi hõ duo ↄtinent᷑.ſcʒ vani⸗
tas ⁊ veritas. hec ſũt deriuata ꝗpagata ad poſteros
a pᷣmo parẽte mediãtibo ꝓpinquioꝛibo.nõ ↄueniũt po

ſteri pᷣmi parẽtis ſolũ in ꝑticipatõe vanitatis inqtũ ſũt

ab ipo:ſᷣ etiã in ꝑticipatõe veritatis.Cũ g̊ dicit᷑ ꝙ ema
nato ab eo ꝗ eẽntialit ẽ nõ ẽ cã dilectõis ſpũalis ⁊c.dicẽ
dũ ꝙ ĩmo inqtũ illa emanatõ ẽ mediãte pᷣmo parẽte aqͥ
oẽs ſumꝰ materialit 2 foꝛmalit᷑ eo mõ quo dictũ eſt.

ratio c veritate coꝛpoꝛis ade.
ℳ₰ℳ

. Beritur cõſequen

—
KM

Tercio de veritate occaſionata.

embrũ primuz

pꝰhũ anũ: ρ. nõ.

elſ vers bo gl

ter de veritate coꝛꝑis ade.⁊ qm veꝛitas
illiꝰcoꝛꝑis triplꝛ variat᷑.cõſiderat᷑ eĩ vt
creatura tm̃.vel vt creata? ꝓpagata.vł
. vt creata accõmodata:ideo tria ſũt hic
a. ¶ Querit᷑ q̊ pᷣmo de veritate coꝛꝑis ade creata
ſcqʒ ſi erat vere coꝛpꝰhũanũ.Scðo de veritate ꝓpagata.

Irca pᷣmũ qrit᷑ vtꝝ coꝛpꝰade erat veꝛe coꝛ
Anſel in li. de oceptu vᷣ⸗
— gens barit verꝰẽ hõ.⁊ adã de nõ hoieet
ihs de ſola muliere. eua de ſolo viro: ſic
* ibz vir aut mulier de viro⁊ muliere.ſ̊ ñ eẽt
verꝰhõ niſi habuiſſʒ veritatẽ coꝛꝑis buani.¶ Itẽ veri⸗
tas cauſati ẽ a veritate cauſe.oĩa aũt coꝛꝑa hũana ſũt a
coꝛꝑe pᷣmi hoĩs vt tactũ ẽ.ꝗ̊ cuʒ hũana coꝛꝑaꝓpagataa

lxxxiij.

coꝛpe illo ſũt vera coꝛpa hũana. reliꝗt᷑ ꝙ illõ fuit coꝛpꝰ
hmõi. 4! Itẽ Anlel. in li. de veritate. Mgr. gegd ẽ vere ẽ
inituz ẽ H̊ͥ qʒð in ſũma veritate ẽ.diſcipulꝰ.abſolute po⸗
tes ↄcludẽ ꝙ om̃e qdð ẽ.vere ẽ qm̃ nõ ẽ aliud ꝙᷓ; qð ibi eſt
fHſ̃ ibi fuit vt ꝓgucẽdũ in eẽ veritatẽ qð piʒ ex ſacra ſcri⸗
ptura. 5 27. Ustra xpᷣc vt ꝓbaret ſe aſſumplſiſſe veri⸗
tatẽ hũane nature. aſſumpſit defectꝰ nr̃os. ſi nõ fuerũt
in illo coꝛꝑe defectꝰ.nõ fuit in eo veritas huane nature.
4 Itẽ ꝑticipatõ naturaliũ ꝓpꝛietatũ atteſtat᷑ veritati rei
Sãʒ coꝛꝑis ↄpoſiti ex elemẽtis naturałẽ ꝓpꝛietas pugna
diſſolutõ.vt eĩ dic dama.Oppolitio ẽ pᷣncipiũ pugne.
pugna diſſolutõis ⁊c. ſi pugna ⁊ diſſolutõ nõ erãt na⸗
tuꝛales ꝓꝛietates coꝛꝑis ade. nõ erat veꝝ coꝛpꝰ: nec
veꝝ coꝛpꝰhmõi. Itẽ ad H̊ ondendũ ꝗdaʒ illud gen.vj.
Scom aliã trãſlatõeʒ dicit᷑.finxit deꝰ hoĩeʒ de tra.vᷣ ve⸗
ritas ⁊ fictõ oxponũt᷑.ſi ̊ coꝛpꝰillõ fuit fictũ nõ fuit cor
pus veꝝ..¶ Itẽ vt ex vbis Anſel.li.ð veritate ſupᷣdictis
ptzʒ. ꝙ veritas ĩ creatura nõ ẽ aliud qᷓ; qð ẽ in ſũma veri
ize nipil in ſũma veritate niſi qð ẽ ĩmutabile ⁊ iuna
riabile.¶ Oꝛetea dicit᷑ ibidẽ.veritas ẽ oim q̃ ſunt eſſen
tia.qꝛ bec ſũt qð ĩ ſũma veritate ſũt.ex h̊ ptʒ ꝙ coꝛpꝰ il⸗
lud poſſibile fuit ꝓductũ ad nõ eẽ coꝛꝑꝰhoĩs ñ habuit
veritatẽ coꝛꝑis hũani.q! Itẽ qð incipit eẽ qð nõ erat.de
ſinit eẽ qð fuit vel qð ẽ.ꝙ aũt tale nõ habzʒ veꝝ eẽ qꝛ ve⸗
ritas inqtuʒ veritas ſꝑ manet vna ? eadẽ vt vult aug.ſᷣ
coꝛpꝰade deſijt eẽ qð erat. Pꝛumo eĩ fuit imoꝛtale ⁊ icoꝛ
ruptibile.⁊ poſtmodũ moꝛtale a coꝛruptibile: ̊ incepit
eſſe qð nõ erat.⁊ deſijt eẽ qð fuit.& in eo nõ fuit veritas
eſſendi. z ita vt pꝛiꝰ.4 Itẽ aut erat coꝛpꝰillud artificia⸗
le aut naturale.ſi artificiale habeo ꝓpoſitũ.qꝛ nullũ coꝛ
pus artificiale põt eẽ coꝛpꝰveꝝ hũanuʒzʒ.Qec naturale.
ꝓbatõ.qꝛ nõ fuit ꝓductũ ĩ eſſe oꝑatõne nature.iQatura
em̃ ẽ vis inſita rebo.ſimile ex ſiłi ꝓcreãs.̊ nõ fuit in eo
veritas hꝰhoĩs. Pꝛetea.heretici qdã ponebãt xpᷣm ñ
eſſe filiũ naturalẽ vᷣginis.qꝛ nõ erat ex ſimilibo ꝓductꝰĩ
elſſe.ꝗ eadẽ ratõe poſſent ponẽ coꝛpꝰade nõ eẽ coꝛpꝰbũa⸗
nũ naturale.Adhuc põt eẽ ↄfirmatõ.qꝛ ſubſtatia ſpũał
cũ foꝛmat coꝛpꝰ ex aliq̃ materia.nõ dĩ ſoꝛmare veꝝ coꝛ⸗
pus.ſic angelꝰcũ aſſumit coꝛpꝰaliqð.illud nõ ẽ veꝝ coꝛ
pus hũanũ.a ſimili videt᷑ ĩ poſito. Ho H dicẽdum q;
coꝛpꝰillud veꝝ coꝛpꝰhũanũ erat.4. Ad pᷣmo obiectũ in
otr ariũ dicẽdũ.q vpᷣc aſſumpſit de q̃tuoꝛ ſtatibo bomis
c ſtatu añ pctm iĩmũitatẽ pcti.de ſtatu nature lapſe pe⸗
nã ⁊ defectꝰ.de ſlatu gre plenitudinẽ gre.de ſtatu głie ꝑ⸗
fectã oↄtẽplatõeʒ. vt ptʒ.iij.ſen. di.xvj.c.vlt᷑. Xpᷣc ̊ aſſu⸗
mẽdo nr̃os deſectꝰoñdit ſe aſſumpſiſſe vᷣitatẽ hũane na⸗
ture qtũ ad ſtatũ nate lapſe.vñ ex h̊ nõ ſeꝗt᷑ ꝙ adã ĩ ſta
tu ↄditõis ſue ñ habuit veꝝ coꝛpꝰ.eo ꝙ ñ habnit q̃ſdam
Apꝛietates accidẽtales q̃s poſtea habuit ſeʒ ĩ ſlatu natu
re lapſe. Ao aliud dicẽdũ ꝙ ſiẽ dr ĩ.vj.topi.ſi moꝛta⸗
le fiat imoꝛtale nõ ẽ differẽtia m ſubam ſ̊ Fm ſiatũ.ita
dDicẽdũ h.ꝙ ſi coꝛpꝰ fuit pᷣmo ĩmoꝛtale poſt ᷣo moꝛtale:
nõ tñ/ ꝓpt᷑ h̊ variata erat eẽntia.cũ & veritas eẽntiã reſpi
ciat.pʒ ꝙ veritas erat coꝛꝑis hũani ĩ illo coꝛꝑe.⸗ Ad h
6 qð obijcit᷑ ꝙ pugna ⁊ diſſolutõ ſũt ꝓprietates natales
⁊c.dicẽdũ q; nõ ſũt ꝗꝓpꝛietates ſimpłꝛ ſᷣ habito reſpectu
od ſtatũ hũane nat᷑e lapſe loq̃ndo. In coꝛꝑe eĩ pᷣmi hoĩs
oñqꝙᷓ lapſus erat.tãta erat eqlitas vᷣtutũ elemtaꝛiũ.q; ñ
erat ibi actõ abiciens a ſuba.ꝶ̊ᷣ potiꝰpax armonia ᷣm
optimã eoꝝ omẽſuratõʒ vt dictũ ẽ ſupᷣ. Uñ vᷣbũ dama.
intelligit᷑ qt ad ſtatũ nate lapſe.⸗ Ai alið dicẽdũ. ꝙ
fingẽ equoce dr. Uno mõ ideʒ ẽ ꝙ ↄponẽ ſᷣm ꝙ dic gꝛeg.
ꝙꝙ ↄpoſitoꝛes lutifigulos eẽ vocamꝰ.⁊ ſic dñs operãs in
maſſa lutea fingẽ dictꝰ ẽ.⁊ hec fictõ vᷣitati non oponit᷑.
Alio mõ or ſingẽ actꝰ vᷣtutis eſtiatine.ↄponẽ᷑tis ⁊ diui⸗
dẽtis ea q̃ vᷣitatẽ nõ hñt.⁊ tale fingẽ ñ fint ibi.nã iũlð op
ponit᷑ vitati ſᷣm ꝙ dr ſapie.xiiij.h̊ erroꝛ tãqᷓ; lex cuſtodi⸗
tẽ ⁊ tyrãnoꝝ im ꝑio colebãt᷑ figmẽta.⸗! Ad ilio qð ↄſe⸗
quẽt᷑ obijcit᷑.ꝙ pitas ĩ creata nõ ẽ alið qᷓ; ꝙ ẽ ĩ ſũma veꝛi
tate. vbi nibil ẽ mutabile 2 variabile ⁊c· dicẽduʒ ſine pᷣ⸗

iudicio. qᷓ ratõ dicti buiꝰẽ hec.qꝛ veritas creature ẽ m

artẽ ⁊ exeplar eternũ.qð ẽ ip̃a ſumma veritas.Vñ veri
tas ĩ creatura dẽ eſſe ĩ veritate eterna. ſicẽ aligd dicit eẽ
in exẽplari ⁊ arte ſᷣm quã ẽ. Ratõe em̃ triũ q̃ ſunt ĩ crea

tura q̃ ſũt.dnitas.veritas.bonitas:ẽ ipᷣa veſtigiũ crea⸗

toꝛis.ſ.trinitatis.repᷣſentãs potẽtiã pr̃is ꝑ vnitatẽ.ſapi
entiã filij ꝑ veritatẽ.bonitatẽ ſpũſſancti ꝑ bonitatẽ.ſᷣm
que tria trinitas ipᷣa cadit ĩ triplex genꝰcauſe.ſ.efficien
tis ratõe potẽtie.foꝛmalis ratõne ſapiẽtie ſiue veritatis
vel exẽplaris:finalis ratõe bonitatis.Non &ꝗᷓ dicit᷑ veri

tas qᷓ eſt ĩ creatura.eſſe ĩ veritate ſũma ꝙ ſit ĩ illa ꝑ eẽn/

tiã:ſed qꝛ eſt ĩ illa ſic effect ĩ cauſa foꝛmali.exemplari ſi
ue ĩ arte ſᷣm quã ẽ. O aũñt dicit᷑ ꝙ ĩ nihil ẽ variabile ⁊c̃.
Dicẽduz ꝙ h̊ veꝝ ẽ inqᷓtuʒ ibi ẽ. Illa em̃ ars ſiue exem⸗
plar eternũ nulli ſubiacet varietati.q̃ tũ ſᷣm ipam ꝓdu⸗
cunt᷑ in eẽ variabilia ſũt.vñ Aug.de ↄfeſ. Apud te deus

oĩm rexꝝ inſtabiliũ ſũt cauſe.⁊ oim reꝝ mutabiliũ ĩimu⸗

tabiles manẽt oꝛigenes.⁊ oĩm irratõnabiliũ ⁊ tꝑalium

ſempifne viuũt ratões.¶ Ad h̊ qð ↄſequent᷑ obijcit᷑.di

cendũ.ꝙ ſi coꝛpꝰillð pꝛiꝰfuit incoꝛruptibile ⁊ poſt coꝛꝛu
ptibile.nõ ter h̊ deſijt eſſe qð pꝛiꝰfuit:ᷣ cuiuſmõi pᷣmi
tus fuit. Camẽ circa h̊ notãdũ.ꝙ quicꝗd ĩ coꝛꝑibo hũa
nis ĩmutabile intelligit᷑ pꝛime ↄditõis eſt ꝓpꝛiũ:quicꝗdð
vᷣo mutabile ⁊ variũ.illud ſuꝑadditũ ẽ᷑.⁊ extra naturã
ſubſtitutũ q;ꝛtuʒ ad ſtatũ ↄditõis.vnde vniuerſalit ĩ om⸗
nibo coꝛꝑibo huanis.vna ⁊ eadẽ foꝛma coĩs intelligit᷑.2
ſemꝑ incõmutabilit ſtat.variabiles em̃ differẽtie q eidẽ
foꝛme accidũt nõ ↄtingũt ex ratõe pᷣme ↄditõis.vñ Hꝛe
go.naʒan.c.xxvij.de imagĩe.nõ ꝑ oĩa qð noſtrũ ẽ ĩ fluxu

— — ⸗ — —

⁊ trãſmutatõe ẽ.ſi em̃ eẽt repᷣhẽſibile.eſſet eniuerſaliter

qð nullũ ſtatũ habzʒ ex natura.ᷣ iuxta ſubtilioꝛẽ ratõeʒ
ceox q̃ in nobis ſũt.quoddã ꝗdeʒz ſtat quoddã vo ex mu⸗

tabilitate accidit.mutat᷑ em̃ m augmẽtatõeʒ ⁊ mutatõ
nẽ ⁊ diminutõeʒ coꝛpꝰ veluti veſtimẽta q̃daʒ ſᷣm ↄſequẽ

tes eta tes induta. ſtat vᷣo ꝑ oẽm ↄuerſionẽ intraſmuta⸗
bilis ĩ ſeipᷣ̃a foꝛma inſitis ſibi ex natura ſemel ſignis nõ

deſiſtẽs.ſᷣ in oibo ᷣm coꝛpꝰtrãſmutatõibo cũ ſuis notio⸗
nibo aparet ſubtrahet᷑ ꝑ verbũ dñi videlicʒ ipᷣ̃a que ex
paſſiõe ẽ mutatõ q̃ foꝛme ſuꝑ accidit.⸗ Nota ̊ i hac an
ctoꝛitate tres ſtatꝰhũane nature. ſcʒ nature ↄdite ꝑ ſta⸗
tũ ĩmutabilitatis ipᷣiꝰ foꝛme:nature lapſe ꝑ mutabilita
tem paſſionũ variaꝝ circa ipᷣaʒ eẽntiã: nature reꝑate ꝑ
ſubtractõeʒ mutatõis q̃ accidit circa eẽntiã vel foꝛmaʒ.

Al Ad aliud dicẽduʒ ꝙ coꝛpꝰillud erat naturale.Sʒ na

turale dẽ dupłꝛ.vno mõ dicit᷑ naturale ĩ quo ẽ veritas
que ↄgruit nature tali.⁊ ᷣm hũc modũ erat coꝛpꝰ illus
naturale qꝛ in illo erat tota veritas q̃ ↄgruebat nature
coꝛꝑis hũani.Alio mõ dicit᷑ naturale qð actõne nature
ꝓducit᷑ in eẽ.⁊ Fᷣim hũc modũ nõ erat naturale.nõ ei ꝓ⸗

ucebat᷑ in eẽ oꝑatõe nature:ſ̊ potiꝰ oꝑatõnis ↄditoꝛis

nature.Cũ ei ſit triplex curſus ſiue exitꝰreꝝ in eẽ.vt ha⸗
bet᷑ ab Anſel.d ↄceptu vᷣgis.ſcʒ mirabilis.naturalis ⁊

volũtariꝰ:naturalia pᷣmo mõ dicta cuꝛſu mirabili exeũt

qñq; in eẽ. Vñ oꝛigialia reꝝ pᷣncipia ⁊ maxie coꝛpꝰ ade
ꝓducebat᷑ ĩ eẽ curſu mirabili.erat tñ coꝛpꝰ hũanũ hñs
quicꝗ requirit᷑ ad veritatẽ coꝛꝑis hmõi.vñ nõ ſequit
nõ fuit ꝓductũ in eẽ oꝑatõne nature q̃ ẽ vis inſita ⁊c.g̊

nõ fuit naturale.4 Ao poſitõeʒ hereticoꝝ dicenduʒ.q;
aliqũ d ſimile ex ſili ꝓducit in eẽ.aliqñ ex diſſimili.ſic᷑
Dicit Caſſianꝰ de incarnatõe ðᷣbi ↄtra hereticos pᷣdictos
ſcʒ ꝗ ponebãt xpᷣm nõ eẽ filiũ naturalẽ vᷣgis.dicẽtes ſic.

Si ido natũ ex pᷣgie deũ nõ putas qꝛ hbomuſios parenti
debʒz natiuitas quõ res diſſiłes ex diſſimilibo crediturꝰ

es ſubſtitiſſe naturis &̊ apud te nec cõturnices ſubito vẽ

tus intulit.nec mãna decidit.nec vinum ex aqua ꝓdijt.
nec multa milia hoĩm ex vno cibo ſũt paſti.nec poſt lu⸗
tũ ceco lumẽ aꝓaruit.Et ponit aliã inſtãtiã de apibo q̃
naſcũt᷑ ex floꝛibo.Vñ ex h̊ ptʒ ꝙ differt vᷣtꝰ ifſinita a vᷣtu⸗

te nat᷑ali ſiue creat᷑e.qm̃ uᷣtꝰincreata oꝑat᷑ ex ſiłibo ⁊ ex

diſſimilibo ĩ ꝗbo nõ ẽ potẽtia actiua:vᷣtꝰvo creata ex ſili⸗

bus ſimilia. aut ſaltẽ ex taliboĩ gboẽ potẽtia quodãmõ
actiua.nõ ſolũ matialis ſiue paſſiua.¶ Ad illð qð adiũ
git᷑ ꝙ ſpũalis ſuba nõ foꝛmat veꝝ coꝛpꝰhũanũ ⁊c. Dicẽ
dũ ; nõ ẽ ſiłe.qꝛ illa foꝛmatõ nõ ẽ niſi q̃dã ↄpoſitõ arti⸗
ficialis ad oꝑatõeʒ aliquã exercẽdã.ꝑ vſuz illiꝰcoꝛꝑis ñ
ẽ ibi ꝓpoꝛtõ nerualł ad aĩaʒ hũanã q̃ debʒ eẽ int᷑ coꝛpꝰoꝛ
ganiʒatũ ꝑfectibile aĩa rõnali.nec int᷑ ſubaʒ angelicã 2
illð coꝛpꝰade.qᷓuis foꝛmatũ fuerit a deo ⁊ ð limo:tamẽ
fuit oꝛganũ veꝝ aĩe ade.⁊ ipᷣa foꝛma eiuſdẽ.

Equitur de veritate propagata. Et queri
tur pꝛimo ſi tota veritas humane fuit in
coꝛpoꝛe ade quo ad eſſe coꝛpoꝛale. Secun
do de modo pꝛopagationis.

E pᷣmo videt᷑ ꝙ ſic augu. li. xiij. de ciui. dei. c

riiij. Oẽs fuimꝰin illo vno qñ fuimꝰille vnꝰqꝗ
J p pcim lapſus ẽ.ſ̊ nõ fuimꝰi illo ̃ᷣm aiam.qꝗᷓ

Fm coꝛpꝰoẽs fuimꝰcoꝛꝑalit᷑ ĩ illo coꝛpe pᷣmo.¶ Pꝛetea
Anſel.de oceptu vᷣgis.c.ij.qꝛ tota in pᷣmis parẽtibo erat
hũana natura.⁊ extra ipᷣos nihil erat.de illa tota iſiꝛma
ta ⁊ coꝛrupta ẽ.ſ̊ ſilꝛ ĩ pncipio fuit eua ⁊ adã.q̊ᷓ nullum
hũane nature indiuiduũ exceptũ ẽ.⁊ inde vt pꝛiꝰ.¶ Pꝛe
terea idẽ in eodẽ d li.ar.c.ix.Poterat deꝰ adãa ĩ qͥ ſemẽ
oĩm hoĩm creauerat aliã facẽ mulierẽ ꝑ quã de adã ꝓpo
ſitũ dei ꝓfitẽt᷑.¶ Pꝛetea q; ̊ poſſit eẽ ptʒ ꝑ aug.de vera
religi.dicẽteʒ.de vno ſemie pñt ſᷣm ſuã natura.vel ſege⸗
tes ſegetũ.vel ſilue ſiluaꝝ.vł greges gregũ.vel ꝓliꝓpto
rum pꝑ ſecła ꝓpagari.vt nullũ foliũ ſit rel nullꝰpilꝰ.ꝑ tã
mũeroſaʒ diſtẽſionẽ cuiꝰñ ratõ ĩ illo pᷣmo ⁊ vno ſemine
fuerit.q̊ cũ ex vno grano ſemiant᷑ oia grana.⁊ ĩ eo ↄtine
atur oim granoꝝ vᷣtꝰ.videt᷑ ſiłꝛ ꝙ ex vno coꝛꝑe ꝓagari
poſſit vel ꝓpagatũ ſit om̃e coꝛpꝰhũanũ ſemialit. Con⸗
tra ſi ĩ illo coꝛꝑe fuit tota humana natura.ꝗᷓ aut ſᷣm foꝛ
mã.aut ᷣm materiã aut ſᷣm vtrũq;.on pᷣm materiã.qꝛ
nõ erãt i illo coꝛꝑe tot athomi quot ex eo ſemĩata ſũt coꝛ
poꝛa.neq; ᷣm foꝛmã.qꝛ cũ veritas hũane nature q fuit
in adã ſit trãffuſio ad poſteros.fſoꝛmaꝝ autẽ nõ eſt trãſ⸗
fuſio ſine trãſfuſiõe materie.Alidet᷑ ꝙ nõ fuerit in eo na
tura hũana ſᷣm foꝛmã:cũ nõ poſſit materia ad tot coꝛꝑa
foꝛmãda diuidi qͥt ſũt ex eo ꝓpagata. Pꝛetea.cũ veri
tas illa vere ſit trãſfuſa ad poſteros.trãlfuſio aũt illa ꝑ
Diuiſionẽ facta ẽ.foꝛma aũt ſimplex ẽ ⁊ indiuiſibił.pʒ q;
nõ fuit ĩ illo nat᷑a hũana m foꝛmã.⸗.! Pꝛetea vt habet᷑
in alia phia.ſemẽ ẽ ex ſuꝑfluo vltie digeſtiõis ſiue nutꝛi
mẽti.dicit eĩ Areſto.li.ð aĩalibo.ꝙ ſperma ẽ ſuꝑfluitas
ultimi cibi.qð aũt ẽ tale nõ ẽ de veritate ſube geneꝛãtis.
Gcoꝛꝑa ꝓpagata ðᷣ pᷣmo hoĩe.nõ erat de veritate ſube il
liꝰ.¶!. Itẽ cũ illud qð ẽ hoĩs debeat ĩ ipᷣo reſurgẽ.ſi oĩim
boĩm coꝛꝑa fuerũt iĩ adã.̊ ĩ ipo reſurꝛectura ſũt.⸗ Itẽ
pars nõ ẽ idẽ ꝑ eẽntiã cũ ſuo toto.ꝗ̊ ſigo in adã fuit ſᷣim
carnẽ. ꝓpagatũ ẽ lege nature.⁊ ꝑ deciſionẽ ꝑtiũ a toto:
nõ remãſit in ipo adã tota veritas.ſaltẽ poſt deciſionẽ.
nec inſuꝑ eadẽ ẽ hũana natura i nobis ⁊ ĩ adã.¶.otem
oĩs diuiſio alicuiꝰꝑtis naturalit᷑ vnite cũ toto in re ha
bente ſenſuʒz fit cũ doloꝛe: triſticia:ſᷣ deciſio ſpermatis
fit ꝑ diuiſionẽ alicuiꝰab aliqͥ in re habẽte ſenſuʒ ſine do
loꝛe.&̊ᷓ non fit ꝑ diuiſionẽ alicꝰꝑtis vnite naturalit᷑ alij.
4l Itẽ differẽt ẽ ĩ apetitu ⁊ ptᷣate rõnalis.⁊ ſimpłꝛ na⸗
turalis.qꝛ appetitꝰ ptᷣas rõnalis ẽ ad oꝓpoſita:natura
lis ſimpl? ad vnũ.igit᷑ cũ appetitꝰnature ſit ad h̊ ꝙ vnia
tur illud qð ẽ ꝑs mẽbꝛi cũ ſuo toto.eiꝰ appetitꝰñ erit ad
diuiſionẽ eiuſdẽ.̊ nũꝙᷓ appetit aligd diuidi a mẽbꝛo qð
eſt de ſubſtãtia illiꝰ.igit᷑ deciſio ſemis ẽ ꝑ diuiſionẽ ali⸗
cuiꝰqð nõ ẽ de mẽbꝛo aliqͥ. ¶ MRñſio cũ totũ tripłꝛ dica⸗
tur in.v.pᷣme phie.Ino mõ idẽ ẽ q ꝑfectũ. Alio mõ ᷣm
ꝙ dicit᷑ totuʒ aliqð vnũ ↄtinẽs naturalit᷑ ꝑtes in eo que
vmiunt᷑ ĩ aliqua foꝛma vna ſubali. ſic dicit᷑ totũ vniuer⸗

Eghen
eſitei
Nan

idi
lente
niim;
Pere
ilyant
lſfhra
hnlon
r
iicſeni
aci
Gdſen
le
lplige
Plti
oſente
cootine
pogari
Lon
n foꝛ
rli
itcoꝛ
jfuit
ftra⸗
cona

corha
ren

tillag

pe⸗
tbabet
enunt
guitas
lits.
ſheil
loin
N
itkm
tolo:
one.
Ien
fehe
natis
nej
fal
N

Lueſtio

ſale vniẽs quodãmõ cõtẽta in foꝛma vna. Lercõ mõ dr

totũ aliqd vnũ ↄtinẽs plures ꝑtes q exiſtẽtes ĩ tota po⸗
tentia vmũt᷑ in eadẽ quãtitate.vel ſᷣm natur vel ſm ar
tificiũ.⁊ hoc mõ dicit᷑ totũ in quãtitate:rñdẽs ꝑti ĩ qua
titate. Pꝛimo mõ erat tota natura in adã ꝗ pfectꝰ erat
hõ er aia ⁊ coꝛꝑe.Silꝛ ſcvo mõ.erat em ĩ eo tota hũana
natura inqtuzʒ h̊ ꝙ dico hũana natuꝛa qdaʒ fſoꝛma eꝛat
totũ eſſe ↄtinẽs ſᷣm illud Moecij. Spẽs ẽ totũ eẽ indiui⸗
duoꝝ.que ꝗdeʒ ꝑticipata ẽ ab oĩbo hoibo ⁊ in q̃ oẽs vni
ti ſunt ſm ꝙ dic poꝛphiriꝰ.dicit em̃ ꝑticipatõe ſpẽi plu
res hoies vnꝰ. Lercõ mõ ſolũ in potẽtia 2 nõ in actu ꝑ
naturã diſtinctã.erat oim coꝛpoꝝ materia in coꝛꝑe ade
Triplicit᷑ igi᷑ dicit᷑ tota hũana natura fuiſſe ĩ adã.2 qꝛ
natura hũana pꝑfecte erat ĩ eo.⁊ qꝛ ſpẽs hũana qñq; i eo
ſolo ſaluata erat:q poſtea ẽ ab alijs ꝑticipata ? etiaʒ qꝛ
aligd in ipo erat qð ꝑ ꝓpagatõeʒ ẽ de oↄſlitutõe coꝛpoꝝ
oĩm hoĩm. Cũ ꝗ̊ qrit᷑ quõ tota hũana natura fuit ĩ adã
ſcʒ ſᷣm materiã aut ſᷣm foꝛmã:dicẽduʒ ꝙ ᷣm mateꝛiã.qꝛ
materia oĩm coꝛpoꝝſiue materiale.qð ẽ de oſtitutõe om

niũ coꝛpoꝝ bhũanoꝝ:erat in coꝛꝑe ade.¶ Et ad maioꝛẽ

huiꝰnoticiã ſciẽdũ.ꝙ in coꝛꝑe ade erat quatitas molis
cũ ratõe ſemiali.ratoe quatitatis illiꝰmolis poterat ex⸗
tendi ⁊ diffundi ſᷣm extẽſionẽ coꝛꝑis q̃ſi ipꝛopoꝛtõnalit᷑
maioꝛis.ſic gutta vini effuſa ĩ magno vaſe aqͥ. materia
illiꝰdiffundit ſe ꝑ totũ vas illud.imo vt ponunt noti in
phia alia.aliꝗd ꝑue quãtitatis poſſibile ẽ ad diffuſio⸗
nem q̃ſi infinitã ratõe quãtitatis ſue materie.ſic quãtũ
ratõe q̃ quãtũ eſt:diuiſibile ẽ i infinitũ.ratõe g̊ quaãtita⸗
tis molis ſiue materialis coꝛpis ad ꝑtes ipᷣiꝰxeciſe ĩ ge⸗
neratõe.quãtacũq; eis facta fuerit addito ꝑ ſuſceptõeʒ
alimẽti.diſſundebat ſe ſᷣm extẽſionẽ quãtitatis addite.
A Pꝛetea.ratõ ſemĩalis ĩ illo vᷣtutẽ habuit actiuã q̃ po
terat ſe multiplicare ĩ materia ſuſceptibili.ſicẽ põt vᷣtus
lucis ⁊ ignis ⁊ ↄſimilia.qꝛ &̊ poꝛtõ deciſa a coꝛpꝑe illo ra
tione quãtitatis materialis poterat ſe extedẽ ſm extẽſio
nem coꝛꝑis cuiuſcũq; quãtitatis addite.ptꝰ at᷑ multipli⸗

care ſe ĩ materiali addito:ſufficiebat ad oĩa coꝛꝑa gene

ris bũani ſemianda.j Ao pᷣdictoꝝ euidẽtiã põt ſuade⸗
ri ſic.oſtat ꝙ coꝛpꝰ ꝑuũ ſiue humoꝛ modicꝰpõt ita cõmi⸗
ſceri magno.ꝙ nulla ẽ ptꝰↄmixtionẽ diſtinctõ.vt qn eſt
oↄmixtio vſq; ad homogeneũ. facta tali ↄmixtõe nihil fit
de magno illo coꝛꝑe.qð nõ ſit de ꝑuo eidẽ ↄmixto.ſilꝛ ĩ⸗
telligat᷑ illð mixtu ↄmiſceri maioꝛi.⁊ ſic ꝓcedẽdo intelli
gat᷑ ꝙ res pue quãtitatis.ſic poſſit ↄmilceri ⁊ vniri ma
lori rei.vt nihil de marxiĩa re fiat qð nõ poſſit ratõna bi⸗
lit diei factũ de illo ꝑuo.ſic igit᷑ intelligedo ſatis ratõna
bile videri põt etiã ᷣm oꝑatoeʒ nature.oẽs hoĩes mate⸗
rialit᷑ fuiſſe in adã ⁊ de adã.q;uis modicuʒ ex ipᷣo fuerit
deciſuʒ. Et ſi obijcit᷑ ꝙ res ꝑue quãtitatis nõ poſſit extẽ
di a deo. Dicẽduʒ ꝙ Gᷓ̊ nõ impedit᷑.cũ om̃e coꝛpꝰqᷓtuʒ eſt
de natura quãtitatis ſit diniſibile ĩ infinitũ.⁊ h̊ dicunt
phiſici ⁊ apꝑpꝛobat Aug.ij.ſuꝑ geñ.ad litt.ita dicẽs.phi
aũt ſubtili ratõe ꝓꝑſuadũt nullu eẽ quãtũlibʒ exiguũ coꝛ

puſculnʒ. in qͥ diuiſio finiat᷑ ac ꝑ ̊ ſi põt aqua ad tãtas
guttaꝝ minutias puenire. vt ſuꝑ iſtũ aerẽ vapoꝛalit fe⸗

rat᷑q natura leuioꝛ ẽ aquis: cur nõ poſſit: ſuꝑ illudo le
uiꝰcelũ minutoꝛibo guttis ⁊ leuioꝛibo ĩmanare vapoꝛi⸗
bus. Pꝛetea quõ habẽt illnd vᷣbũ aug. veritatem xpᷣc
fuit ĩ adaʒ ſᷣm coꝛpulẽtaʒ ſubſtãtiã:miſi aliq deſcediſſet
de coꝛpe ade vſq; ad xpᷣm. IDe yſa.xj. Egꝛediet᷑ virga de
radice ieſſe.ergo in ehꝛiſto fuit aliquid de radice ieſſe,
Koma.j.factus eſt ex ſemine dauid ſᷣm carnem.eꝛgo in
xpᷣo fuit aliqd de carne dauid. Hebꝛe.ij. ſemẽ abꝛabe ap

pꝛehẽdit.¶ Cũ obijcit᷑ ꝙ nõ erãt ĩ illo coꝛpe tot atho⸗

mi. DBicẽduʒ ꝙ etſi nõ erãt tot athomi eriſtetes ĩ actu⸗
ſm ſpẽm ſiue ᷣm foꝛm: erqt tñ tot exiſtẽtes ĩ potẽtia ⁊
Fm materiã.qꝛ mat᷑iale decidẽdũ de coꝛꝑe illo rõe quãti
tatis illiꝰ.fuit potẽtia q̃i ad ĩfinitã ertẽſionẽ ⁊ diuiſiõeʒ
Ad aliud dicẽdũ ꝙ ſemẽ dicit᷑ eẽ de ſupꝑfluo nutrimen
ti.nõ q; ĩ embꝛione ſit alia ſubſtãtia qꝙᷓ de illo ſuꝑfluo:ſᷣ

lxxrüj.

qꝛ ꝑsmaioꝛ ĩ quãtitate ẽ de illo. ſᷣm ꝗ ſolet qũq; totũ a
ꝑte maioꝛi denoĩari.Oue eĩ circa h̊ ſut opiones.Ana qᷓ
ponit pꝛolẽ ſemiari ⁊ ꝓpagari de vera ſuba pris.Alia ð
ſuꝑfluo nutrimẽti. MPꝛima at᷑ habʒ reſpectũ ad quaãtita⸗
tem uᷣtutis. Scða ad quãtitatẽ molis.aliꝗd ei ĩ genera⸗
tione decidit᷑ de vera ſuba pris:ꝙ licet foꝛte minoꝛis ſit
quàtitatis illa ꝑte q̃ ẽ de ſuꝑfluo nutrimẽti:eſt tñ maio⸗
ris vpᷣtutis ⁊ plus ↄferẽs ſubſtãtie ſetꝰſiune ꝓlis genite /ꝑ⸗
pter qð videt᷑ ꝙ mediũ ſit tenẽdũ.⁊ ponẽdũ ſit pꝛoleʒ de
vtraq; ſubſtãtia ſemĩari.ꝗl Ad aliud dicẽdũ ꝙ natura
in pᷣmo hoie erat duplex. vna q erat ſimpl? ipi vt erat i⸗
diuiduũ:alia q̃ erat illiꝰvt erat pᷣncipiũ alioꝝ.hec autẽ
nata duplex rndet duplici aꝓetitui. q̊ꝝ vnꝰ erat reſpe⸗
ctu ſalutis ĩ ſe.aliꝰreſpectu ſalutis ĩ alio.⁊ duplici vᷣtu⸗
ti ſcʒ nu tritiue q̃ intẽdit᷑ ſalꝰſiue ↄſeꝛuatõ rei ĩ ſe.⁊ gene
ratiue q̃ intẽdit᷑ ↄſeruatõ rei ĩ alio. EUñ Ecci.xxx. moꝛ⸗
tuꝰẽ pr̃ eiꝰ⁊ q̃ſi nõ ẽ moꝛtuꝰ.ſimilẽ em̃ reliꝗt poſt ſe.ñ

filiꝰdicit qꝛ fit vt ille qui genuit. huic duplici nature du

plex rñũdet veritas.vna q reſpicit eẽ indiuidui abſolute
alia qᷓ reſpicit eẽ inꝙᷓtuʒ ẽ pncipiũ alioꝝ. bec ẽ vna veri⸗
tas nature ꝗᷓ reſpicit eẽ adam ĩ ſe. alia ꝗᷓ reſpicit eẽ illiꝰ
vt ẽ ad ꝓducẽdũ alios in eſſe.veritas & nature qᷓ erat in
adã reſpectu ſniæeſurget in ipᷣo adã:ſed q erat in ipo re
ſpectu ſpẽi.reſurget ĩ alio.⁊ ẽ ſiłe.dicimꝰei petꝝ verum
hoĩeʒ.qꝛ ꝑticipat naturã ſpẽi.⁊ qꝛ habzʒ collectoõeʒ pꝛie
tatũ quas ĩ alio ẽ impoſſibile reꝑire.ratõe pmi nõ diſti⸗
gunuit᷑ ab alijs hoibo ̊ ratõne ſecũdi. Siiꝛ veritas hũane
natuꝛe ĩ ad ꝓut reſpicit naturã ſpei.nõ aꝓpꝛopꝛiat᷑ ade
ideo in ipᷣo nõ reſurget.ſ̊ ꝓut oſiderat᷑ inqꝗ tuʒ ẽ ꝓpꝛie⸗
tas rei nature.ipᷣm diſtiguit ⁊ ĩ ipo reſurget. Ad alið
dicẽdũ ſᷣm ꝙ totũ ſumit᷑ ᷣmo mõ.i.dicit᷑ ꝑfectũ.ſic poſt
Apaga tõeʒ factã ꝑ deciſionẽ poꝛtõis carnis ade.reman
ſit i io tota veritas hũane nature. Silꝛ Fᷣm ꝙ totũ ſu⸗
mit᷑ ſcõo mõ. licʒ em̃ ſpẽs hũana anteqᷓ de ea fieret aliq̃
Aꝓpagatõ ĩ eo ſolo ſaluata eſſet.poſt aũt in eo ⁊ ĩ alijs:ni
hilominꝰi eo poſt pagatõeʒ erat ꝑfectõ q;tuzʒ ad ſuã eſ⸗
ſentiã ſic ⁊ ante.nõ em eo ꝙ ĩ pluribo exiſtit minꝰ ꝑfecte
exiſtit i ſingulis.q;ẽtuʒ aũt ad eẽ qð attẽdit᷑ ĩ actu ↄtinẽ⸗

Di ⁊ dieẽdi:nõ erit tota poſt ſic ⁊ ante:qꝛ cũ ante ↄtiebat

actu ſolũmodo indiuiduũ pᷣmi hoĩs:⁊ de eo ſolo actu di
cebat᷑.poſt cõtinebat plures ⁊ te pluribo dicebat᷑.Fm q;
totũ dicit᷑ tercõ mõ.ſic nõ remãſit ĩ ipᷣo tota reritas hu⸗
mane nature vno mõ.qꝛ cũ veritas huane nature ĩ adaʒ
nõ tm̃ determiata erat circa eẽ ipiꝰ ade ꝓut erat ꝑſona
iſta.̊/ ꝓut erat pᷣncipiũ alioꝝ.vñ reſpectuʒ habebat ad

ſpẽʒ ſaluãdã ꝑ ꝓpagatõʒ alioꝝ ð ſua ſba.cũ vniuſcuiuſ⸗

q; ſuba ⁊ vᷣtꝰſua mẽſurat᷑ periodo. ſubtracta aliq̃ ꝓpoꝛ⸗
tione ſubſtãtie ſue in generatõne. ſimiliter ⁊ vᷣtutis nõ
habebat ſubſtãtiaʒ ⁊ virtutẽ in illa totalitate qua pꝛiꝰ.
ſcʒ pᷣm ꝙ erat pꝛincipiuʒ alioꝝ:licet haberet ſᷣm ꝙ erat
bhoc indiuiduũ vel ꝑſona. Sic ergo q́;tum ad pꝛimũ mo
dum ſumẽdi totum. tota humana natura fuit in ipᷣo pꝰ
ꝓagatõeʒ factã de eo ⁊ ab eo ſicut ante q;tum ad ſecũ⸗
dum.vno mõ ſimilit᷑ alio mõ nõ.ſimilit᷑ qtum ad terci
um.Qð aũt infert᷑ ꝙ nõ erat in nobis eadẽ natura hũa
na que in eo. Dicẽdũ ꝙ eadẽ fuit qtuʒ ad veritatẽ hũa⸗
ne nature. licet nõ ꝙᷓtuʒ ad totalitatẽ ſiue multiplicita⸗
tem veritatis. in nobis em̃ ẽ reritas hũane nature qtuʒ
ad eſſe indiuidui.nõ q;tuʒ ad eẽ pncipij generalis ſeʒ ſi⸗
eut fuit ĩ eo. ¶¶ Ad alind qð ſequit᷑ diccdũq qñq; fit di⸗
uiſio vniti naturalit ? iuxta appetitũ nature.a iila nõ i⸗
fert triſticiã ſᷣ delectatõeʒ inqtuʒ bmõi.qñũq;ↄtra appe⸗
titũ nature ⁊ violẽtiã factã nature.⁊ illa infert triltici
am. 4 Adillud qð obijcit᷑.ꝙ appetitꝰ nature ẽ ad vnum
ac. Dicendũ ꝙ ẽ ↄſiderare naturã in hoĩe ou plicit᷑. Vel
vt appetitꝰnature ẽ ſaluare ſe inqꝙᷓtuz põt in h̊ indiuiduo
⁊ ſic eiꝰappetitẽ viuẽ ⁊ inqtuʒ hmõi exercet oꝑa nutri⸗
tine augmẽtatiue. EGlel vt appetit?eiꝰẽ ſaluare ſe in ſimi⸗
li ſpecie.cũ nõ põt ĩ eodẽ.⁊x ſic eiꝰappetitꝰẽ diuidẽ.⁊ inꝗᷓ;⸗
tum hmõi exercet oꝑa generatiuue.

——————

Articulus ſecundus

Verit᷑ ↄſequẽter de mõ ꝗꝓpagatõis.ſcʒ vtrum
ꝓagatõ huani generis ab adã ſit ꝑ multipli
catõeʒ ſube decile ab eodẽ in geneꝛatõe.ſicut

port ingr. ij. li. ſen. xxx. di. dicẽs. Om̃e qð ĩ hũanis coꝛꝑi

bns naturalit᷑ ẽ. Reſcẽditq; a pᷣmo parẽte lege ꝓpagatõ

nis.⁊ in ſe auctũ ⁊ multiplicatũ ẽ.nulla exterioꝛi ſuba ĩ
idẽ trãſeũte.⁊ ipᷣm ĩ futuro reſurget.fſomẽtũ qdeʒ habet

a cibis p̊ nõ ↄuertũt᷑ cibi in hũanã ſubaʒ. que ſcʒ ꝑ ꝗꝓa⸗
gatõez deſcẽdit ab adã.Ex qͥ ᷣbo videt᷑ ꝙ illud ſoluʒ ſit
de veꝛitate ſube poſterioꝝ qð ꝓpagatũ ẽ a pᷣmis parẽtibo
4¶ Itẽ ad idẽ Heda ſuꝑ illud.vij. marci nihil ẽ extra bo
minẽ introiẽs in eũ qð poſſet eũ coinꝗnare ⁊c.qꝛ ad pꝛi

mũ tactũ liquidioꝛ cibo ⁊ potꝰ ꝑ mẽbꝛa diffundit᷑.qᷓuis
tenuiſſimꝰbumoꝛ ⁊ liquens eſca cũ iuuenis ⁊ artubo co

cta fuerit ⁊ digeſta. ꝑ occultos meatos qͥs greci poꝛos
vocãt ad ĩferioꝛa dilabit᷑ ⁊ ĩ ſeceſſuʒ vadit.̊ᷓ oĩno qð in

trat os exit.nec cedit ĩ naturã eiꝰqð alit. ¶¶ Stẽ aug. xxij
c ciui.dei.c.xx.qrit. Si aligꝗs nutriat᷑ carnibo hũanis
in qͥ debẽt carnes iſte reſurgẽ.⁊ dicit rũdendo.reddit᷑ ca

ro illa homĩ in qͥ eẽ caro hůana pᷣmitꝰ cepit.ab illo qpe
altero tanq; mutuo ſũpta deputãda ẽ.ex h̊ ptʒ ꝙ nõ con
uertit᷑ alimẽtũ in veritatẽ nature alẽdi.q IStẽ aug.eodẽ
cxtermiat de ꝑuulis q̃ reſurgẽt ĩ ꝑfectõe coꝛꝑali. VUnde

dicit. xiiij. c. ipa mẽbꝛa oĩa ia ſũt latẽter ĩ ſemĩe cũ etiam
natis nõnulla adhuc deſint.ſicẽ dentes.⁊ ſiqd eiuſmodi

Fm hãc ratõeʒ ꝓfecto ĩ reſurrectõe coꝛꝑis detrimẽta nõ
timemꝰ ⁊c̃.igit᷑ videt᷑ ꝙ ĩ ſemĩe lateãt oia mẽbꝛa qtũ ad

pfectõeʒ coꝛꝑalẽ.⁊ ita nihil de nutrimẽto eſt de veritate

nature.4l ꝗtẽ in li.de aĩalibo habet᷑.q ſemẽ qð ẽ mate⸗

ria generatõis.aſſimilat᷑ filio egrediẽti ð domo ꝑr̃is ſui

qð ſic exponit᷑ſiẽ̃ filiꝰegrediẽs defert ſecũ ꝑtẽ ſube ſue ⁊
eã negociãdo multiplicat:ſic ſemẽ ꝑtẽ ſube ꝓlis augmẽ⸗

tũdo defert ſecũ.¶ Itẽ aug.xxij.ð ciui.dei.c.xiiijĩ ratõe
vniuſcuiuſq; materie indita coꝛꝑali.iã quodãmõ vt ita

dicã limitatũ videt᷑ eẽ qð nõ dũ ẽ.ĩmo qð latet. ſ̊ acceſ⸗
ſu tpis erit vł potiꝰapparebit.in hac ̊ infans iã bꝛeuis
aut lõgꝰẽ g bꝛeuis lõgꝰ ve futurꝰẽ.ex h̊ ptʒ ꝙ tota quãti

tas hoĩis ẽ in poꝛtõne illa q̃ decindit᷑ a parẽtibo.⁊ quãti
tas ĩ q̃ reſurget.vñ ſubiũgit᷑ ibidẽ ſᷣm hãc ratõeʒ ꝓfecto
in reſurrectõe coꝛꝑis detrimẽta ñ timemꝰ.igit᷑ vt videt᷑
nihil reſurget niſi qð ẽ ĩ ſemĩe.¶lj Itẽ eodẽ li.⁊ e.c.crea⸗
toꝛi reꝝ ꝗ creauit cũcta de nihilo quõ de eẽ poſſet vñ ad⸗
deret qð addẽdũ foꝛe mirꝰartifex noſſet.Ex hac auctoꝛi
tate arguit aug.ibidẽ.c.xiiij.ꝙ cũ tota gigãtis magnitu
dinis moles ſit ĩ rõne modica.poſſibile ẽ reſurgẽ eũ qui
bꝛeuis ẽ cũ moꝛit᷑ ĩ magna mole? ſine additamẽto extrĩ
ſeco. vt videt᷑. cũ dñs tama ibi veritatẽ ĩ illa ratõe crea⸗
uerit.q̊ a ſili ĩ ꝙoſito.¶¶ Cõtra oẽs fuimꝰiĩ adã ſemĩali
ter ßᷣm Anlel. ᷣ licʒ ĩ grano vno ſit ðᷣt?ſemialis ad gnuzʒ
ꝓducẽduʒ in eẽ.nõ tñ illud in eẽ ꝓducit.nõ ſubintrãte
humiditate extriſeca.qð ſic defmiant habẽtes noticiazʒ
bmõi.dicũt eĩ ꝙ granũ t̃re mãdatũ ſi fuerit nimis cali⸗
dũ adurit᷑.ſi nimis frigidũ moꝛtificat᷑ſi nimis ſiccũ aꝛe
ſcit.ſi nimis hũidũ putreſcit.Silꝛ eſt ſi fra in q̃ ſemĩat
eãdeʒ putit᷑ intẽpeꝛiẽ coꝛrũpit᷑ granũ.ſi ᷣo ↄuemãt ĩ tꝑe

granũ ⁊ tra vis humoꝛoſitate relarat᷑. caliditas aũt in
ipᷣo elemẽtaris dico.inueniẽs ſubaʒ gꝛani relaxatã.agit

qð ſuũ ẽ.diſſoluit ipᷣm ⁊ diſſoluẽdo hũiditatẽ multipli⸗
cat.hũiditas aũt replet ſubam grani donec repleto ꝗno
fiet ruptura ⁊ ptꝰfit traſſubſtãtiatõ alicꝰ ꝑtis egredien⸗
tis ĩ radicis eẽntiã q̃ fre infigit᷑ ⁊ mediãte ipᷣ̃a attrahit
nutrimẽtũ.qð trãſit ĩ ſubaʒ grani.Siłꝛ ẽ de ſemĩe qð de
iectũ ẽ ĩ moneta ↄceptõis.ſic ptʒ intuẽti ĩ medicina.vbi
detmiat᷑ quõ fit relaxatõ humoꝛoſe ſube ⁊ attractõ nu⸗
trimẽti.⁊ multiplicatõ ⁊ augmentũ ꝑ nutrimẽti ſubin⸗
greſſuʒ.nõ ̊ in ꝓpagatõne a pᷣmo hoĩe ẽ hoĩm ꝓductõ ⁊
eſſe ↄpletũ ꝑ multiplicatõeʒ eiꝰqð deciſuʒ ẽ ab adã.ſed
per additõeʒ facta ex ſubingreſſu alimẽti.al Itez opus

*
.

multiplicatõis ẽ a ſolo deo.eſt eĩ creatõ qᷓdaz vt ſup ta

ctum ẽ.¶. Itẽ hugo.ſane ſex ſũt oꝑa ꝗbo oĩa q fiũt ad ef⸗

fectũ ꝓducimꝰ. ꝛimũ opꝰẽ de nihilo aliqd facẽ. Scom

opus ẽ de aliqͥ aliqua facẽ ᷣm ſubaʒ ⁊ quãtitatẽ ĩ maiꝰ.
Terciũ opꝰeſt de aliquibo aliꝗd facẽ ſᷣm ſubaʒ ⁊ quaãti⸗
tatẽ in minꝰ.Quartũ opꝰẽ de aliquo aliq̃ facẽ.nõ tamẽ
Fm ſubſtãtiã ⁊ quãtitatẽ in maiꝰ.Quintũ opꝰeſt de ali
quibo aliquid facẽ nõ tñ ſᷣm ſubſtãtiã ⁊ quãtitatẽ ĩ mi⸗
nus.Sextũ opꝰeſt de aliqͥ nihil facẽ.Ex bis ſex oꝑibus
quatuoꝛ ſoli deo poſſibilia ſũt.duo reliqua tm̃ creature
poſſibilitati ↄueniũt.de nihilo em aliꝗd facẽ ⁊ ð aliquo
aliqua in maiꝰ. Et de aliquibo aliqꝗd in minꝰ.ſiue ð ali⸗
quo nihil.ſolꝰdeus põt.DOuo reliqua.i.de aliqͥ aliqua ñ
in maiꝰ.ſicut cũ totũ in ꝑtes diuidit᷑.vel de aliquibo ali
quid nõ in minꝰ.quẽadmodũ cũ ꝑtes in toto vniũt᷑.cre
atura facẽ põt.facẽ autẽ de aliquo aliꝗd ſᷣm quãtitatẽ 2
ſubſtãtiã in maiꝰ.ẽ opꝰmultiplicatõis ſicut habet᷑ ab eo
em. ⁊c.¶¶ Itẽ Anſel.triplex ẽ curſus reꝝ in eẽ volũta
rius.natuꝛalis.⁊ mirabilis.ꝓpagatõ &̊ hoĩm a pᷣino ho
mine.aut ẽ m curſuʒ volũtariũ.aut ⁊c.i õ ſᷣm volũta
rium:nõ em̃ ẽ generatõ vel ꝓductõ bomis ad ſtatũ ople
tum ᷣm actũ volũtatis.i Ieq; ſᷣm mirabilẽ:nõ em ſunt
oꝑa mirabilia generatõ ⁊ ꝓductõ homiĩs in eẽ ↄpletum
m curſuʒ nature.iec ſᷣm naturalẽ.qꝛ actio nature eſt
finita.Sed ſi fieret hmõi multiplicatio ꝑ naturã.natu⸗
ra poſſet ĩ actõeʒ infinitã.qꝛ nõ reꝑiret vbi ſtaret.⁊ ſꝑĩ⸗
ueniret naturã ↄueniẽteʒ ſue actõni.qꝛ qua ratõe ex illa
materia ꝑua ſucceſſiue ſiue ↄſequẽt᷑ poſſent multiplica
ri q̃ſi hoĩes infiniti ꝑ natura: eadẽ ratõe poſſent alij tot
multiplicari ex eadẽ.⁊ ita ĩ infinitũ.¶ Si aũt dicẽt᷑ ſiẽ
ſupᷣ tactũ ẽ.ꝙ ratõe quãtitatis materie diuiſibilis⁊ extẽ
ſibilis ẽ in infinitũ.Cõtra habet᷑ a phᷣo.oĩm ↄſtãtiũ na⸗
tura res ẽ ⁊ rõ magnitudis ⁊ augmẽti.ſic ̊ eſt ſtatꝰ ĩ re
bus nature ⁊ res in augmẽtando:ſimilit᷑ eſt vt videt᷑ in
diminuẽdo.ꝗᷓ nõ eſt poſſibile hmõi extẽſionẽ vel diuiſio
nem eſſe ꝑ naturã. (Rnio circa queſtionẽ ꝓpoſitã di⸗
uerſi diuerſa ſentiũt.quoꝝ ꝓpter diffinitateʒ queſtionis
expedit manifeſtatõ.Sũt igit᷑ quidã ↄſentiẽtes deteꝛmi
natõni magiſtri ſenten.quidã dicũt ↄtrariũ. Ponũt eĩ
quidã cũ magiſtro.q trãſmiſit adã modicũ quid de ſua
ſuba ĩ coꝛꝑa filioꝝ q eos ꝓcreauit.i.aliꝗd modicũ de
maſſa ſubſtãtie eius diuiſuz eſt.⁊ inde foꝛmatũ coꝛpus
filij.ſuiq; multiplicatõe ſine rei extrinſece adiectõne au⸗
ctum ẽ. Ad oſtendẽduʒ aũt ꝙ qnq; fit augmẽtuʒ rei per
multiplicatõeʒ hmõi.dicũt ꝙ materia que ẽ ĩ mimo ae⸗
re.hoc mõ eſt ſufficiẽs vt ex ea fiat q̃ſi infinitũ:nõ quidẽ
alteriꝰſpeciei vt ignis vel terꝛe.ſ̊ etiã eiuſdeʒ vt aeris.⁊
eadẽ ratõe cũ ſemẽ teciſum de adã habuit in ſe quatuoꝛ
elemẽta.in mĩmo terꝛe qð fuit in ſemiĩe illo.fuit mateꝛia
ſufficiẽs quaſi ad infinitã terꝛaʒ.⁊ in mĩmo aque quaſi
ad infinitã aquã.⁊ ſimilif᷑ de aere 2 igne. ita in illo mi
nimo ſemiĩe erat materia ſufficiẽs quaſi ad infinitos ho
mines.nõ dico materia nuda.ſed materia cũ ratõnibo

ſemiĩalibo. materia em̃ vt dicunt que eſt ſub modico aere

eſt poſſibilis ad tantã extẽſionem quãte eſt totꝰaer.ĩmo
ꝙ tantꝰaer inde fieri poſſet.quantꝰeſt totꝰ aer vniuerſi.
Cum ꝭ̊ ſit triplex natura ĩ nobis infima vt terrena me⸗
dia vt dy aphana.ſupᷣma vt celeſtis:fieri põt multiplica
tio ſic. Ex natura em media quã habʒ materia ex aqua
7 aere.habʒ vt rarefiat.⁊ ſic fiat maioꝛ ꝑ rarefactõnem
Ex natura lucis quã babʒ materia cũ coꝛpoꝛibo celeſti⸗
bus.ↄmunẽ habet vt maxime diffundat ſe ſine ſui dimi⸗
nutõne. vt patet in lumine candele.quod ꝑſui multipli
catõeʒ creſcit ⁊ diffundit ſe in alias candelas ſine ſui di
minutõne.Volẽtes ergo opinionẽ magiſtri ſuſtinere e
hinõi multiplicatõne. dicũt ꝙ ex potẽtia ⁊ ex ſufficiẽtia
materie ⁊ ex ratõnibus ſeminalibo que erant in ipa ma
teria ſᷣm ꝙ dicit augu.de veꝛa reli.ꝙ de vno grano ſunt
ſegetes ſegetum vel ſilue ſiluarũ ⁊c. vt ſupra.que quidẽ
babent naturaz diſtendẽ. quatenꝰ eis inditum eſt a cre⸗

tiihe
r ad⸗
Qedn
Imaß,
kqnati
10 tams
ldaii
ltei i⸗
opibr
reature
ligno
geöalt
lgnn;
lygli
itcre
nnten
abeo
üta
Goho
wlͦnn
nope⸗
lne
ene
ren
ala⸗
aſi⸗
erſl
tptien
alttor
cäſt
670te
tüna
ire
etin
iſio
joi
is
mi
tei
la
s
⸗
per
0e⸗
nic⸗
gvon
tene
aſi
ni
bo
Gi
nere
ino
elſi.
ne⸗
nen
en
ſi
nd
int
no
e
i
n
nt
ſi

Queſtio
atoꝛe. Et ex ↄgruẽtia rarefactõis que fit im ꝓpꝛietates
qualitatũ elementoꝝ medioꝝ cuiuſmõi ſũt aer ⁊ aqua.
7 ex ꝓprietate lucis diffudẽtis ſe.que qdẽ eſt in coꝛpe bu
mano ſiẽ natura q̃litates ↄtraꝛias elementoꝝ ↄcilias.cꝰ
nũc actꝰocculti ſunt.erat potẽtia in illa materia diffun⸗
dẽdi ⁊ młtiplicãdi ſe ſine quãti extrinſeci additõe. ſicut
dicit mę in ſnis.⁊ ponũt exemplũ in puncto q ẽↄterin
nalis infinitaꝝ lineaꝝ· a quo ſi auferat᷑ vna linea. habʒ
eundẽpunctũ ſeꝑata ꝓ termino quẽ pꝛi babebat.nec eſt
ille punctꝰnũc auctꝰ.licʒ obtineat duo loca pũctalia. et
pꝛiꝰ nõ niſi vnicũ ſed ẽ młtiplicatꝰ.Silłr in ꝓpoſito. ſic
em̃ nõ eſt hic noui pũcti creatõ ſed poꝛis młtiplicatio:
ſic nõ eſt hic noue materie creatõ.ſed pᷣoꝛis mitiplicatõ
Huic aũt opinioni aſſenniẽtes vlteriꝰexplanado dice⸗
re pñt.ꝙ cum in hoiĩe ſit caꝛo ſᷣ m ſpẽm.caꝛo ᷣm materi
am ⁊ ſilr de alijs ꝑtibo.qꝛ in ſingłis ⁊ ſimil iũ ꝑtiũ ⁊ dil⸗
ſimiliũ eſt queda ꝑs ſᷣm ſpem̃.quedã ᷣm materiã q;tum
ad illud qð in hoĩe dꝛ eẽ ſᷣm ſpẽm eſt deſcenſ ꝰvᷣm ꝓpaga⸗
tõʒ a pᷣmo hoĩe.itũ adiillud qð eſt in hoĩe ſᷣm ſpem ẽ au
gmẽtatõ ꝑ młtiplicatõʒ.qᷓtũ ad aliud ꝑ receptõz alimẽ⸗
ti. ⁊ pt᷑ dici ꝙ in hoĩe eſt natura hñs potẽtiam multipli⸗
candi ſe a natura elementaꝛi.⁊ virtute lucis coexiſtetis
in tali aꝛmonia. Et videt᷑ poſſe ꝑſuaderi ad hoc ꝑ boc.ꝙ;
ſi mimũ ignis ↄuertat᷑ in aquã vel aerẽ vł teꝛrã.materia
que fuit pꝛius ſub ſpecie ignis .iam eſt ſub ſpecie elemẽ
ti.quod eſſe non poteſt niſi iux ta congruentiam forme
fiat multiplicatip materie.¶ Pꝛeterea. materia ſm ſe
conſiderata eſt in termino ſimplicitatis.quod ſic eſt nõ
poteſt augmentaꝛi ꝑ raꝛefactionẽ nec augeri ꝑ appoſitõzʒ
igit᷑ nulla eſt eiꝰ augmentatõ niſi ꝑ multiplicatõʒ.4 Pꝛe
terea.vbicunq; eſt foꝛma cuiꝰeſſe determ inat᷑ circa mate
riam quantã.materia diuiſiõʒ habet ⁊ extenſiõzʒ.hoc et
ptʒz.qꝛ ſi ↄſideret materia ſine om̃i foꝛma ↄſiderahit᷑.⁊ ſi
ne omi extenſiõe ⁊ dimẽſione ꝓut ↄſiderat᷑ cũ foꝛma cõ⸗
ſiderat᷑ in maioꝛi quãtitate iuxta exigentiã foꝛme.natu
ra aũt ignis ad ſalutẽ ſue ſpẽ i minꝰregꝗrit de materia q
natura aeris.⁊ natura aeris qᷓ aque.⁊ aque qᷓ; teꝛe.In
aĩiabo aũt ⁊ ãgelis ſᷣm danie.⁊ alios.eſt ponere materiã
que quidẽ materia nulliꝰeſt dimenſionis.qꝛ extẽſio ma⸗
terie qua locũ occupat nõ eſt a ſe.ſed a ſua foꝛma eã extẽ
dente ⁊ iõ ſi tota materia vniuerſi poſſet eſſe ſine foꝛma
extẽdẽte eã vt ẽ foꝛma in ſpiritibo.nõ occupaꝛet locũ ni⸗
ſi punctalẽ vt ſpũs.Vnde videt᷑ dicendũ ꝙ materia mul
tiplicabilis eſt naturaliter iuxta ↄgruentiã foꝛme cuiꝰ ẽ
materia.⁊ poteſtatẽ hꝰ multiplicatõis dicimꝰeẽ in natu
ra elemẽtaꝛi ⁊ vᷣtute lucis.cũ aũt augmẽtatõ ꝑ additõzʒ
7 raꝛefactõʒ data eſt infirme nature coꝛꝑalia nobiliſſi
me nature.quaꝛe nõ eſt data virtꝰaugmẽtandi ꝑ mlłtipꝑli
catõʒ. Dicimꝰꝗ̊ ſᷣm hanc opinionẽ ꝙ ĩ ſemie deciſo a pa
rentibo ad ꝓcreatõʒ ꝓlis eſt duplex natura.quedã ẽ ad
illud quod requirit᷑ ad ꝑtes ſᷣm naturã.⁊ illa habet vir
tutẽ augmentatiuã ꝑ ſuſceptõʒ nutrimẽti.quedã ad illð
qð requirit᷑ ad ꝑtes ſᷣm ſpẽm.⁊ illa habet virtutẽ augm̃
tatiuã ꝑ multiplicatõʒ. q;tum igit᷑ ad illud qð in nobis
eſt ꝑtium. ſᷣm ſpẽm deſcendimꝰa pꝛimo hoĩe ꝑ multipli
catõʒ ipius nature.q;tũ ad illud ꝙ eſt in nobis ſᷣm mate
riã nequaqꝙᷓ;. Si obijcit᷑ ꝙ ſemẽ eſt ex ſuꝑſluo cibi vltimi
Fm phm reſponderi pt᷑ ſicut ſupꝛa tactũ eſt. vel pt dici.
ꝙ hoc intelligit᷑ qtũ ad illud de quo ſũt ꝑtes pᷣm materi
am nõ de quo ſũt ſᷣm ſpẽm.¶ vd illud qð pꝛimo obijcit᷑
in ↄtrariũ dici pt᷑ᷣ.ꝙreuera ſicut ad ꝓagatoʒ grani ex g
no reqrit᷑ ſubintratõ hbumoꝛis vt tactũ eſt.ſimiliter ĩ p⸗
paga tõe generis hũani ex pꝛimo hoiĩe reqrit᷑ ſubintratõ
alimẽti.vt fiat multiplicatio ⁊ augmẽtũ paꝛtiũ ſᷣm ma⸗
teriã ꝑ nutrimẽti ſubingreſſũ 2 fomentum paꝛtium ſᷣm
ſpeciẽ.vñ ꝓpter duo neceſſaꝛia eſt attractõ alimẽti.ſcʒ vt
ſit materia ꝑtium ᷣm materiã et fomentũ ꝑtiũ ſᷣm ſpẽm
que multiplicant᷑ aũt ⁊ augmentant᷑ ex poꝛtõe ſubſiãtie
generantis deciſe in generatione. Ad aliud qð ſequit᷑.
ſcʒ ꝙ opus multiplicatõis eſt a ſolo deo.dicendum ꝙ H
intelligitur vbi res multiplicabilis nulla ſubſtantia con

lexrin.

iuncta vel ↄmunica ta aliquo modo multiplicat᷑ vt erat ĩ
multiplicatõe panuũ MNath.xiiij. Similiter in ſoꝛmati⸗
one eue de coſta ade. Elñ multiplicatõ lucis que eſi ſba
Fm aug.nulla em ↄiũcta ſubſtãtia. nõ poſſet eſſe niſi a ſo
lo deo.vt ſi eẽt vacuũ circa coꝛpꝰſolaꝛe.credo ꝙ lux ſoł
nõ poſſet ſe młtiplicaꝛe ꝑ na turã nec poſſet fieri niſi a pᷣ
ma potẽtia.pt᷑ aut lux multi plicaꝛe ſe ↄiuncta illi ſbſtã⸗
tia apta ad ſuſceptõʒ buiꝰmultiplicatõis. Siłr pt dici
in ꝓpoſito.niſi illi ꝑti que eſt de vera ſba pꝛiseſſet aliq̃
ſubſtãtia ↄiuncta.ſcʒ ſubſtantia alimẽti miniſtrãtis fo⸗
mentũ eidẽ ꝙ nõ multiplicaret᷑ nec poſſet etiã multipli⸗
cari niſi a ſolo deo ſic videt᷑ poſſe dici de multipl icitati⸗
bo hñtibo eẽ ↄpletũ ꝑ aliquã foꝛmã determinatã.de re at
ↄpleta vt que caꝛet foꝛma oↄplente vt de pꝛima materia ĩ
rõe qua pꝛia.pt᷑ dici pᷣmo.ꝙ illa eſt młtiplicabilis iuxta
qð requirit foꝛma ꝑficiẽs eandẽ.⁊ hoc videt᷑ ꝓbabiliter
poſſe dici.a diſpoſitõe oꝛdinati ſſima ſũme ſapĩe.a pᷣma
eĩ potẽtia eſt creaturis pᷣditis vᷣtute actiua data poteſtas
multiplicãdi ſe.ſiue foꝛmas ꝓpꝛias in eoꝝ ſuſceptibilib
vtz de quibuſdã elemẽtis.ſiłr exiſtẽti in gradu extremo
poſſibilitatis daꝛi poſſibilitas apta ad ſuipᷣius multi⸗
plicatõeʒ a foꝛma ↄpleta illiꝰſine natura alia.⁊ bhoc vi⸗
det᷑ cõgruere ꝑfecto ⁊ oꝛdinatiſſimo artifici oĩa oꝛdine
ↄgruẽtiſſimo ꝓducẽti in eſſe ne a tãto aꝛtifice ſit alꝗd ꝓ⸗
ductũ in eẽ vt foꝛma naturali ꝑficiat᷑ qdð nullo mõ natu
ra ꝑfici poſſit.qð eẽt ſi materia nat᷑ali ſoꝛma ꝑficiẽda q̃
inqꝙ tũ eſi materia oĩno ſimplex. ita nulli foꝛme nat᷑ali

apta intũ hmõi ꝑ naturã aliquã inferioꝛẽ multiplica⸗

ri nõ poſſz.ita vt aptaret᷑ ad foꝛme ↄueniẽtis ſuſceptõeʒ.
Nec videt᷑ diſſonũ rõni.ꝙ caꝛni pᷣmi ꝑentis.q̃ ↄdita fuit
vt eẽt pᷣncipiũ oĩm ſui generis.⁊ ita diuĩe gereret imagi
nis rõeʒ.q etiã in aliq̃ ſni ꝑte erat deificabilis.ſ.ꝑ ga,
vnionis cũ dei vᷣtute nec nõ etiã in multis ꝑtibo ꝑ głifica
tõʒ data eẽt aliq̃ pꝛogatiua nat᷑e qtũ ad ptateʒ multipli
catõis.cũ hoc datũ ſit quibuſdã creaturis incõꝑabiliteꝛ
miĩoꝛis dignitatis.qᷓ;ẽtũ ad foꝛmas eaꝛũdẽ. Vñ ponẽtes
materiã ſimpłr poſſe in eſſe naturalit młtiplicaꝛi.ſiłr ⁊
illud qð erat deciſũ a pᷣmo paꝛẽte nõ videt᷑ a rõne ſiuea
ꝓbabilitate deuiaꝛe.nõ hic aũt ſic ſe hꝛe aſſero ſed q̃dã
ↄgruẽtia ↄijciẽdo ne videaꝛ dicto a tãtis doctoꝛibo obuia
re.exqͥ ñ inueio ab aliqͥ doctoꝝ ſctoꝝ dici ᷣriũ. Si obij
cit᷑ ðↄ hoc ꝑ verbũ aug.ſuꝑ Geñ.ad lit.x.ĩ fine.qð videt᷑
aſſerere ꝙ nullũ coꝛpꝰauget᷑ ꝑ młtiplicatõʒ.oꝓponens ð
terculianũ ꝗ põebat aĩaʒ eẽ coꝛpꝰ⁊ cõt ine ri ſe coꝛꝑi ma
ioꝛi ⁊ mĩoꝛi ſine aliqua ſibi facta additõe.⁊ h̊ explanat
ponẽs exemplũ de maſſa metalli q̃ aliqũ dilatat᷑ ꝑ tunſi
onẽ ſine aliq̃ additõe ſibi facta.ð illũ diẽ aug.ꝗd abſur
didq; putaꝛe maſſã cuiuſpiã metalli ex aliq̃ ꝑte creſcere

poſſe dũ tundit᷑niſi decreſcat ex altera.vel augeri latitu

dinẽ niſi craſſitudine minuat᷑.aut vllũ eſſe coꝛpus ma⸗
nente nature ſue entitate.qð vndiq; cꝛeſcat niſi raꝛeſcat
Ex vltimo vᷣbo hic poſito videt᷑.ꝙ abſurdũ ſit ponẽ coꝛ⸗
pus aliqð manẽte quantitate creſceꝛe.niſi raꝛeſcat.ex qͥ
videt᷑ ꝙ nũꝙᷓ creſcit aliqð coꝛpꝰꝑ ſui młtiplicatõʒ.¶ Zld
qð pt᷑ dici ꝙ aug.loquitur pᷣm modum ↄmuneʒz quo res
creſcunt ſiue efficiuntur maioꝛes.rei em̃ manen tis ĩ ſua
quantitate.id eſt cui nulla fit addito.nõ eſt alius modꝰ
creſcendi ſᷣm curſum ↄmunem q; ꝑ rarefactionem. vł pt
ſieri vis in hoc ꝙ dicit manẽte ſua q̃ntitate vt ſit ſenſus
coꝛpꝰmanẽs ĩ ſua quatitate.ita ꝙ nõ ſit augmtata ꝑ ad
ditõʒ quãti.neq; per młtiplicatõʒ ꝙ nõ crelcit niſi ꝑra
rfactõʒ.qꝛ ilł tribo mõis vt videt᷑ ẽ coꝛxm augm̃tatõ.ſczʒ
aut ꝑ additõʒ quãti aut ꝑ młtiplicatõzʒ.aut ꝑ raꝛefactõʒ
Ad h̊ ꝙ ſegt pt dici ꝙ opinio hugo fuit.q bec młtipli
catõ a ſolo do fuit ⁊ int oꝑa mirabilia ↄputãda.vñ dic
ꝙ; qua ndo ſimplex materia ſiue athamus ſimplex factꝰ
eſt de nihilo aliquid factum ẽ.qñ vo idipᷣm ſimplex cor
pꝰin ſemetipᷣo młtiplicat᷑ ⁊ ĩ pła excreſcit fit aliquid de
aliquo in maius.quod licet mirabile videatur. maius
tamen eſt ðᷣ nihilo aliꝗd facere qᷓ; de aliquo plus ſaceꝛe.

hoc mõ opandi te ſubſtatia coſte in ſe diuĩa vᷣtute in ſe
abſq; extrinſeco additamẽto multiplicato.coꝛpꝰmulie⸗
ris factũ eſt.a poſt gbuidã interpoſitis ſubiũgit nõ ita
qʒ coſte illiextrinſecus additũ eſt aliqd.ſed ipa ĩ ſemet⸗
ipᷣa diuĩa vᷣtute oꝑante młtiplicata eſt quẽadmodũ po⸗
ſtea naturã humanã a pᷣmis paꝛẽtibo in ſubſequẽtez ge⸗
neratõʒ ſemĩatã a modico iã intantũ multiplicataʒ cer⸗
nimus.vt młta hominui milia ex ea iã excreuiſſe vide
amꝰ.⁊ hoc totũ ad ſcdᷣm opꝰ ptinet qñ de aliquo fiũt ali⸗
qua in maiꝰ. In hoc oſentiũt illi quoꝝ pᷣtacta eſt opi⸗
nio ⁊ hugo cũ imngro ſniaꝝ ꝙ illud qð ſeminatũ ẽ a pꝛi⸗
mis pentibo ad ſequẽtẽ generatõz nõ creſcit neq; creuit
addittõe extrinſeca.ſed ſui in ſe mul tiplicatõe.ſed diſte⸗
rũt in poſitõe mõi.qꝛ hugo ponit ꝙ iſta multiplicatio ẽ
opus mirabile ⁊ ſola vᷣtute diuina.Alij dicũt ꝙ ẽ a na⸗
tura ? vᷣtute data nature. 2 foꝛte poſſẽt he opiones que
piuerſe vident᷑ coꝛdaꝛi.ſi ᷣba hugo.retoꝛqu erent᷑ ad cõ
ditõʒ oꝛiginalẽ coꝛꝑis pᷣmi hoĩs.in qua pᷣter legẽ ↄmu⸗
nẽ alijs coꝛpiba inditã.ptas multiplicatiua ſui ꝗẽ ptas
mirabilis fuit data eidẽ vt ex ↄgruẽtia pᷣdicta ꝑt᷑ ſupõi
¶ Ao illud qð poſtea obijcit᷑ dicẽdũ ꝙ; hmõi ꝓpagatõ eſt
Fm curſũ naturalẽ.qAd illud qð obijcit᷑ ꝙ oꝑatõ natu⸗
re finita eſt. dicendũ ꝙ veꝝ eſt. EIñ ⁊ młtiplicatõ gene⸗
ris hũani ⁊ ꝓpagatõ finita eſt.nec videt᷑ incõueniẽs ali⸗
gd ſequi.poſito ꝙ actio eẽt infinita ↄcurꝛẽtibo cãis ſupe
rioꝛibo ⁊ inferioꝛibo in actõe illiꝰ.ſeo qꝛ oꝑatõ nature ⁊
maxie in ꝓpagatõe hũani generis eſt ꝓpter finẽ ſpalez.ſ.

multiplic atõʒ elemẽtoꝝ qtũ ad quend poꝛdinatũ nüe⸗
rũ in diuia ſapia.illo nũero adimpleto iuxta nutũ pᷣime

cãe.ceſſabat efficatia actõis cauſaꝝ illaꝝ.ſicut em ſcri⸗
bit᷑ in li.fontis vite.cã ꝓpter quã oĩa facta ſũt eſt volun⸗
tas inueniẽs omia.qꝛ motus ꝑ quẽ fiũt oia.alligatusẽ
volũtati pᷣmi.ſed volũtas agit ᷣm placitũ volẽtis.ergo
oĩs crea tura ꝓ volũtate creatoꝛis deficiet. nõ habes in
rõne ſua etiã cãm ꝓꝑmanẽdi.¶ Ad aliud qð ſequit᷑ dicen
dũ.ꝙ ſic oim ↄſtantiũ natura terminꝰeſi magnitudinis
2 augmẽti.ita oĩm ↄſtantiũ natura terminꝰeſi dim inuti
onis ⁊ detrimẽti vniuoce loquẽdo.qꝛ ſicut ẽ terminꝰ in
actu magnitudis hñtis ſoꝛma 2 ſpẽm. ita eſt terminus ĩ
actu detrimẽti ⁊ diminutõis hñtis foꝛmã ⁊ ſpẽm.foꝛma
em bois nõ ſalueret᷑ in coꝛpe cuiuſqʒ neq;ʒ foꝛma ignis.
Vñ res naturał quata exiſiẽs in qua cũq; differẽtia.ñẽ
apta ad ſuſceptõʒ cuiuſq; ſoꝛme.ſed quãtitas materie li

mitata eſt ſᷣm exigẽtiã foꝛme.⁊ hoc eſt qð dicit ppus om
niũ ↄſtqtiũ.Si vo ↄſideret᷑ res quãta vt eſt quãta.nõ ter

miĩata ſub foꝛma finita aliqᷣ.nõ eſt determinatꝰſtatꝰeius
ſiue limitatꝰ.neq; a ꝑte magnitudis ⁊ augmenti.neq; a

ꝑte diminutõis ⁊ detrimẽti. ¶ Alij fũt opinionis orie.

ponentes illud modicũ qð teciſũ erat a pmo parẽte au⸗
gmẽtaꝛi exterioꝛi ſbpa ĩ illud trãſente.nõ aũt fuiſſe auctũ
in ſe ⁊ młtiplicatũ.ꝗ pñt rñdere ad obiecta ꝓ magiſtꝛc.
Ad pᷣmũ ꝗ̊ p illa ꝑte dici pf.ꝙ alimẽtũ nõ totalrᷣ emit
tit᷑ ꝑ ſeceſſũ.At em hẽ ab aug.de vera reli.aliꝗd de cibo
ſiue de alimento feculetiſſimũ reddit᷑ terꝛe ad aliqs foꝛ
mas aſſumẽdas.⁊ ſeculẽtiſſimũ illõ vocat ſtercoꝛa.Ali⸗
quid ꝑ totũ coꝛpꝰexalat.ſ.ꝓ fumoſitates ?⁊ ſudoꝛes aut⸗

totiꝰaialis latetis neruos aecipit.⁊ inchoat᷑ in pꝛolẽ.et

ocat latentes neruos rones ⁊ diſtinctiões ꝗᷓ neceſſaꝛie
it ad hoc.ꝙ coꝛp ꝑfectibile aia roõnali ſit in ↄuenienti
aꝛmonia ⁊ oꝛganiʒatõe.que reqꝗrit᷑ ad aĩe ſuſceptõʒ.ali

go mutat᷑ in carnẽ.ſic ꝗ̊ᷣ ſjm aug:alimẽtũ in q̃tuoꝛ diuidi

tur.quoꝝ vnũ inchoat᷑ ſiue traſit in pꝛolẽ.q ergo dicit

Dns. Ome qð in os intrat ⁊c. nõ intelligit vniuerſalit.
ſed ſub h̊ ſenſu de oibo iſtis cibis aliqd ĩ ſeceſſũ vadit vt
pote ð cibis ecoꝛpalibo ꝑs feculẽtiſſina. VUñ dicit Gui⸗
mundł. ij.li.de coꝛpe dni beꝛngaꝛiũ de cibis nr̃is coꝛ⸗
ruptibilibo phiſici ⁊ medici docẽt dicẽtes. ꝑtem ciboꝝ ⸗
potuũ ea que coꝛpulẽtioꝛ ⁊ coꝛruptioꝛ ẽ ꝑ ſeceſſũ egeri.p
tẽ aut ſubtilitate vtilioꝛẽ vi nate.ꝑ diuerſas coꝛpis paꝛ⸗
tes diſtrahi. in caꝛnis materia 7 ſanguinis vᷣſum iri.

Paꝛtẽ vo aliã ſubtilẽ qdem ſeo minꝰvtilẽ.pꝑ ptes coꝛpo⸗
ris ſiłr traſfuſazʒ.ꝑ poꝛos euapoꝛaꝛi. Paꝛtẽ po reſiduaʒ
neq; tãtiſper ſubtilẽ.neq; adeo vt pꝰeſt coꝛpulentã ꝑ flu
xũ nariũ aut ꝑ ſputa vel quolibet ſimili mo iactaꝛi:que
ſi ita ſũt imo qꝛ ita ſũt:nõ igit᷑ cibo oĩs qui vadit in ſeceſ
ſũ emittit᷑.ſed id tm̃ dixit in ſeceſſũ emittit᷑ e ꝑte vicz ei
bi notiſſima loquẽs. Et ſiłr ptʒ rñſio ad auctoꝛitatẽ He
de. ¶ Zd aliud dicẽdũ.qꝙ; cũ in hoĩe diuidat᷑ ſba coꝛpulẽ
ta.qꝛ quedã ꝑs illiꝰeſt de pᷣitate nature bũane.quedam
nequaq;.q;tum ad illud quod fuit de vitate nature illiꝰ
quia hoc fuit illi pꝛopꝛium ⁊ dico de vitate illiꝰ qᷓtũ ad
verita tẽ qᷓ regrit᷑ ad hoc ꝙ ſaluaꝛet᷑ ĩ eẽ ꝓꝛio.no in ſuo

ſimili ſigs educatus eſſet caꝛnibo hñanis.hmõi ille eẽnt

reddẽde illi in qͥ pꝛiꝰfnerũt tanq; mutno ſumpte ab illo.
Ex hac rõne ptʒ.ꝙ in hoĩe ẽ veritas ſue nature duplex
ſcʒ illa que reꝗrit᷑ ad hoc ꝙ ꝓpterea ſaluet᷑ in ꝓpꝛio eſſe.
ꝙ ſaluet in ſili in ſpẽ. WBert kergo polito ꝙ illð ve
ritatis quo aꝓpetit generans ſaluaꝛi in ſibi ſiłi non de⸗
ecinderet᷑ ꝑ coytũ.ntꝝ reſurgeret ĩ illo.Si nõ & aliquio
ð veꝛitate pmi hoĩs nõ reſurget.poſito agatõ facta
eſt ꝑ młtiplicatõʒ ꝑtis deciſe ab illo. Si aut reſurget in
illo. videt ꝙ illuo q pꝛie eſt ad H ꝙ ſit ð veritate vni
us plone. in caſu reſurgere poſſit ĩ alia. cũ nihil relur⸗
get in aliqͥ qd nõ ſit vitate illiꝰ. nulla ẽ pᷣtacta diſtin⸗
ctio.¶¶ Ad hoc pt᷑ dici.ꝙ nõ reſurget ĩ illo neq; i alio.qð
ptz ſic. Rõ reſurꝛectõis coꝛꝑm eſi oꝛdinatõ eorũdem ad
aĩaʒ rõnalẽ.⁊ nõ oꝛdinatio cuiuſlibet coꝛpis ao qualibʒ
aĩaʒ.ſed coꝛpis ad aiam ſibi quadã indiuidua ↄiunctoõe
ſociatã.ex qᷓ ſoꝛtit᷑ eẽ ꝑpetunũ quale eſt coꝛpꝰcuiꝰderitas
eſt fundametũ fabꝛice coꝛpis bnani.a que fulciunt᷑.q ñ
hñt eſſe firũ in coꝛpe illo.ſed ſluũt a refluũt cuiuſmoi eſt
caꝛo m materia. illa ꝑs ſbe que ẽ ad aliũ ꝓducenduʒ
in eẽ ꝑ generatõʒ,.qꝛ ergo veritas nature caꝛnis ſine ſo
ſtãtie ꝗᷓ eſt.vt ſit pᷣncipin alteriꝰnõ h ee fixũ in coꝛpe cꝰ
aliqͥ mõ eſt ꝑs. nec eſt aie idiuidua ↄinctione ſociata ex
ↄiũctõe cũ illa aia ꝗᷓ ẽ pfectio coꝛpis hmoi.nõ ſoꝛtit᷑ eſſe
ꝑpetuũ.nec tõeʒ relurgedi.ſi ergo nõ fiat p generatoez
apta ad ſuſceptõʒ alteriꝰ aĩe.nec ex oꝛdinate ad illa ſoꝛ
tiat᷑ eẽ ꝓꝑpetuũ nõ reſurget.nec ẽ incõuenies aliquã pꝑtẽ
coꝛꝑis ade vt illã qᷓ erat ad coꝛpꝰ ꝓducẽdũ.in eẽ nᷣ reſur
gere. Et hᷣ etiã patere pt ꝑ hoc ꝙ ſemen xæciſũ ſufficiens
ad/ꝓlem ꝓducenda.ſi fiat in coytu cũ ſterili.ex eo ꝙ nũ⸗
ꝙᷓ ꝑficit᷑ aia rõnali nõ reſurget.¶l Ao aliud dom.q; nõ ẽ
intẽtio aug:ꝙ ꝑuuli moꝛtui.debeat reſurgeꝛe in ꝑfectiõe
coꝛꝑali.qꝛ fuerũt in ſemie deciſo ab adã ᷣm totalitateʒ
molis coꝛꝑalis actu vel potẽtia.potentia dico ꝓgt opini

onem magiſtꝛi.ex qua ſequit᷑ ꝙ in illo fuerũt potetie.ſed

quia fuerũt in illo 'm ſeminaꝛiam ronem ᷣm quam ſiue
cuius veterminatõʒ ſupplehit dns qð dæficit ex ꝑte mol
Elñ dꝛ.xxij.li.ð ciui.dei.c.xiiij.ſᷣm hanc roõneʒ pꝛofecto
in reſurꝛectione coꝛpoꝛis detrimenta nõ timemus .ſ.qa
dñs ſupplebit quod væficit ex ꝑte molis. lñ ſubiungit᷑
eodẽ.c.creatoꝛi reꝝq eꝛeauit oia nihilo ⁊c.ſcʒ vt ſup.
Ad aliud quod ſegꝗt᷑ dicẽdũ.ꝙ pᷣdictã expoſitoz ponũt
tenẽtes opinionẽ mgri.Lenẽtes opinionẽe᷑ Zriã alit ex⸗
ponũt.ſ.ſic.materia generatõis aſſimilat᷑ filio egrediẽ
ti de domo pꝛis.qꝛ ſicut filius egrediẽs ð domo patꝛis de
fert ſecũ ꝑtem ſubſtantie pr̃is ⁊ illã accreſcere facit.acq
rendo ⁊ addęẽdo illi aliã.ſcʒ acquiſitum.ſic ſemẽ ptẽ ſub⸗
ſtatie ꝓlis ſecũ defert.que auget᷑ alimẽto ↄuerſo ĩ illud
ſiue addito illi. Ad aliud qð ſeꝗt᷑ ptʒ rñſio ex dictis.ĩ⸗
telligit aũt aug.de latẽtia in rõe ſeminali ſᷣm quaʒ limi⸗
tata ẽ quãtitas determina ta ipiꝰ ꝓlis.Juxta illud phi
oĩm ↄſtantiũ natura ⁊c.¶. Ad vltimũ dicendum ꝙ nᷣbũ
aug:ẽ magis ad oppoſitũ qᷓ; ad ꝓpoſitũ.dicit ei creatori
rerũ quõ deeſſe poſſet. vñ adderet qð adoẽdũ ⁊c. Ex qͥ
liquet.qꝙ neceſſaꝛia erit illa additõ.lñ qð ibidẽ tangit
aug. ꝙ moles gigãtee magnitudinis ẽ in rõe modica.ñ
dicit᷑ qꝛ ĩ ꝑticula deciſa a parẽtibo ſit illa magna moles
potẽtia ꝓducendi ad actum ꝑ ſui multiplicationem.ſed

qꝛ rõ ſeminał cum illa paꝛticula ẽ determĩata ad magni
tudinem tantam.

lembrum tercium

Einde queritde veritate occaſionata.et qͥ
niã veritas coꝛꝑis pt᷑ occaſionaꝛi du plicit
vł ꝑ oꝑatõʒ erꝛoꝛis vt in pctis ⁊ monſtris
vel ꝑ debilitatẽ caloꝛis. ꝓut dẽ in li.de aĩa
libo ꝙ mulier eſi mas occaſionatꝰ. de hoc ſedo nihil ad
ꝓpoſitũ.De pᷣmo ꝗᷓ agendũ eſt ⁊ ponat᷑ queſtio quã qꝛit
aug. de ciui. dei li. xxj.viij.c. Vtꝝ ex coꝛꝑe pᷣmi hoĩs ꝓpa
gata fueẽt monſtruoſa genera boĩm.q gentiũ naꝛrat by
ſioꝛia.Et enumerant᷑ ab aug:ibidẽ dicente phibent᷑ qui
dã vnũ hꝛe oculũ in frõte media.ꝗbuſdã platas verſas
eẽ poſt crura.ꝗbuſdã vtriuſq; ſexus eẽ naturã ⁊ dxtraʒ
mãmaʒ eẽ virilẽ ſiniſtrã muliebꝛẽ. vicibuſq; inter ſe coe
undo ⁊ gignere ꝑere.alijs oꝛa nõ eſſe.eoſq; ꝑ naꝛes tã
tũmõ alitu viuere.alios ſta tura eẽ cubitales qͥs pigme⸗
os acubito greci vocãt.⁊ alia mõſtroꝝ genera enumera
tur ibidẽ.ondit᷑ ꝙ hmõi monſtra ſũt ꝓpagata de coꝛꝑe p
mi hoĩs.dicit em̃ aug.ibidẽ.ꝗſꝗs vſpiã naſcit᷑ hõ.i.aĩal
rõnale quãlibet nr̃is inuſitatũ ſenſibo gerit coꝛpꝰſeu coꝛ
ꝑis foꝛmã ſiue coloꝛẽ ſiue motũ ſiue ſonuʒ ſiue quãlibet
vim qualibet ꝑtẽ.q̃libet qualitate na tura.ex illo vno ꝓ⸗
thoplaſto oꝛiginẽ ducere.nullus fidelium dubitanerit.
Itẽ monſtruoſi ꝑtus apud nos in genere ho ĩm depu⸗
tant᷑.̊ ⁊ mõſtruoſe geẽtes inter hoĩes.qð vult aug.in eo⸗
dem.c.dicẽs.qualis reddit᷑ rõ de monſtruoſis apud nos
ꝓtubo:talis de monſtruoſis ꝗbuſdã gẽtibo reddi pt᷑.ſeð
ↄſtat ꝙ oẽs hoĩes ab vno.⁊ inde vt pꝛius. Pꝛeterea.qᷓ
ma ticꝰ aliqñ ſcribit recte aliqñ nõ recte.medicꝰ aliqñ re
cte aliqñ nõ recte dat potionẽ.ſed ſiue ſic ſiue ſic ſcribat
mhilominꝰad qmaticã ꝑtinet. &̊ a ſili ſine recte ſiue nõ
recte ꝓpagatũ ſit aligd ab humana natura.nihilominꝰ
ad nataʒ bũanã ꝑtinet.¶ Contꝛ:a.maioꝛ ẽ ſilitudovt vꝛ
inter ſimeas ⁊ hoĩes.qꝙᷓ; inter młta genera mõſtroꝝ que
ponunt᷑ ĩ genere hoĩm.ſicut ponit aug.in.xvj.de ciui.ðdi
c.viij.ponẽs quoſdã ſine ceruice oculos hůe ĩ humeris et
cynocephalos intra hoĩes mõſtruoſos.⁊ dicunt᷑ cynoce
phali quoꝝ canina capita atz ipᷣe latratꝰmagis beſtias
ꝙᷓ hoĩes ↄfitet᷑.¶ Itẽ qð ma gis naturã beſtie ꝙᷓ hoĩs ↄfi
tet᷑.nõ diſtinguit᷑ a beſtijs ſpecifica differẽtia.ꝙ aũt ta⸗
le nõ ꝑtinet ad ꝓpagatõz factã ex adã.tales ſunt cyno
cephali ̊ ⁊c. ¶¶Stẽ natxa eſi vis inſita rebo ex ſili ſiłe pꝛo
Ducẽs.q̊ coꝛꝑa que ꝑ naturã ꝓpagatõis de coꝛꝑe pᷣmi ho
minis ꝓducunt᷑.ſũt illi coꝛꝑi ſiłia.talia aũt nõ ſũt coꝛꝑa
mõſtꝛuoſa ſic illa q̃ vtꝛiuſq; ſexꝰnatuꝛã ⁊ mẽbꝛa ꝑticipãt
ſiẽ exiſtẽtes ſine ceruice.⁊ hñtes ocłos in hũeris.⁊ ſiẽ
ſũt cynocephali ⁊ alia hmõi ̊ ⁊c.¶ Iiẽ aĩa ẽ actꝰſiue en
delychia coꝛꝑis phiſici oꝛganici potẽtia vità hñtis.coꝛ⸗
pꝰq̊ bmõi eſt pꝛie ſuſceptibile aie ⁊ ꝑfectibile ab eadeʒ
7 Fm diueꝛſitatẽ aĩiaꝝ diueꝛſoꝝ geneꝝ ⁊ dineꝛſaꝝ diſpo
ſitionũ ſũt coꝛꝑa ꝑfectibilia ab eiſdẽ.̊ nullũ coꝛpꝰ hns
oꝛgana aliq̃ ſilia in ſpẽ vł eadeʒ oꝛgais aĩał irꝛõn ał.eſt
coꝛpꝰpꝑfectibile aia rõnali.Sed oẽ coꝛpꝰhumanũ Fᷣm le⸗

gẽ ꝓpagatõis deſcendẽs a pᷣmo hoie eſi ꝑfectibile aĩa rõ⸗
nali.̊ nullũ coꝛpꝰhñs oꝛganũ ſilłe oꝛgano aĩalis irꝛõna

lis.deſcẽdit a pᷣmo hoĩe. Itẽ nulla rõe dom eẽt coꝛpus
canis naturale. qð ſᷣm ꝓpagatõz naturalẽ ⁊ ↄſuetã capi
te caꝛeꝛet canino.vel qð hꝛet caput alteriꝰ aialis.vt leois

vel auis.vel ſimie eadẽ rõne nõ dicẽdũ ẽ coꝛpꝰhumanuʒ
vł qð ᷣm ↄſuetã ⁊ naturalẽ ꝓpagatõʒcaꝛet capite.xłqð

br̃ caput alicꝰaĩalis irꝛõnalis.¶ Itẽ cũ virtus ⁊ veritas
coꝛꝑis hũ ani pᷣncipałr attẽdat᷑ penes oꝛgana ſiue mem
bꝛa pꝛicipalia quoꝝ vnũ ẽ cerebꝝ:videt᷑ ꝙ nullo mõ di⸗/
cendũ eſ eẽ coꝛpꝰhumanũ qð caꝛet capite.⁊ ſi hoc.cũ le⸗
ge ꝓpagatõis deſcẽdãt oĩa coꝛꝑa a pᷣmo hoĩe:nulluʒ tale
deſcẽdat ab ipo.Sũt em̃ q̃tuoꝛ mẽbꝛa pꝛĩcipalia.ſ.cere⸗
bz.coꝛ.epaꝛ.⁊ teſticuli.Cerebꝝ.coꝛ.epaꝛ dicũt᷑ pꝛicipa
lia.q; ↄſeruãt rem ſpẽi.teſticuli qꝛ ↄſeruat ſpẽm rei qð

lxxxiij.

aũt caret capite caꝛet cerebꝛo. Occaſione aũt pᷣdictoꝝ
querit᷑ ꝑ quã viã monſtra ꝓcedere pñt in natura hbuma
na.cũ dicat bẽs aug.in mitis locis.nihil eẽ inoꝛdinatũ
in vniuerſo. Rñdẽdũ ꝙ ſicut diẽ aug:qſꝗs vſpiã naſcit
hõ.i.aĩal rõnale ⁊ moꝛtale ⁊c.vt ſupᷣ ⁊ in eodẽ aug.ait.
Illa q talia de ꝗbuſdã ſcripta ſũt nulla ſũt.aut ſi ſũt ho
mĩes nõ ſũt. Aut ſi hoĩes ſũt.ex adã ſũt.⁊ naꝛrat ibideʒ
aug.ad maĩfeſtatõʒ huiꝰ.q in tẽꝑe illo erat duplex bõ
natꝰin ſuꝑioꝛibo mẽbꝛis.⁊ in inferioꝛibo ſimplex.am
duo erãt capita.duo pectoꝛa.q̃tuoꝛ manꝰ.vent aũt vnꝰ

⁊ pedes duos ſic̃ vni hbomi.iaꝛrat etiã de quodã hoĩe

ꝗq̃ſi limatas hẽbat plãtas.⁊ĩ eis biõs tm̃mõ digitos.⁊
manꝰſiles.⁊ pꝰdicit.ſicut h̊ ex illo vno negaꝛi ñ pñt oꝛi⸗
ginẽ ducere.ita quecũq; gẽtes in diueꝛſitatibo coꝛꝑm ab
vſitato nature curſu quẽ plures ꝓge oẽs tenẽt velut ex⸗
oꝛbitaſſe tradũt ſi diffinitõe includunt᷑ vt aĩalia rõnalia
ſint atʒ moꝛtalia:ab eodẽ ipo pᷣmo vno pꝛe oĩm ſtirpem
traheꝛe ↄfitẽdũ.ql Ad illud qð pᷣmo obijcit᷑.ꝙ maioꝛ eſt
ſiłitudo inter ſimeas ⁊ hoĩes ⁊c. Dicẽdũ ꝙ ſi ſũt hoĩes
q̃ ibi numerant᷑ nõ eſt veꝝ.aug.(m̃ relinꝗt indeter mia⸗
tũ vtꝝ ſint boĩes vel nõ.dicẽs oĩa genera hoĩm qᷓ dicũt᷑
eẽ.credeꝛe nõ ẽ neceſſe.ponat᷑ ̊ ꝙ illi ꝗ ſũt ſine ceruice ⁊
hñt oculos in hũeris ⁊ cy nocephali boĩes ſint maioꝛ ẽ
eoꝝ ↄueniẽtia cũ hoĩbo hñtibo ꝑfectiõʒ ⁊ decentẽ oꝛgani⸗
ʒatõz mẽbꝛoꝝ qᷓ ſimie.licʒ foꝛte qtũ ad diſpoſitõʒ exteꝛi
oꝝ oꝛganoꝝ ſimia videt᷑ eẽ ſimilioꝛ.vt em̃ vult aug.ĩ bis
mõſtris licʒ videat᷑ aligd mirabile ex incõſuetudie ⁊ ra
ritate indecẽtie alicꝰꝑtis pła ſũt ibi ſᷣm naturã rectã oꝛ⸗
dĩata.dic̃ em̃ ibidẽ in li.xvj.de ciui. dei.viij.c.axpaꝛet ꝙ
in płibo natura obtinuerit ⁊ ꝗd ſit ip̃a raritate mirabi

le.nec videt᷑ mihi veꝝ nec veriſilłe.q hmõi aĩalia ſine ceꝛ
uicibo ſine capitibo ſint hoĩes.niſi aliqð oꝛganũ ſit ĩ coꝛ

ꝑe illoꝝ.qꝙ qᷓtũ ad virtuteʒ ⁊ oꝑa:vicẽ capitis gerat.Si
milit nõ videt᷑ mibi veriſiłe ꝙ cy nocephali ſi ſint hoĩes
hẽant oĩno capita ſiłia capitibo canũ.⁊ ꝙ oĩmõ canino
latratꝰemittãt.ſed potiꝰ qð ex indecẽtia ⁊ turpi capitis

Diſpoſitõe qͥdã mõ capita canũ repñtãt.eodẽ mõ qͥ qñq;

dr.ꝙ aliquis ht vultũ catti vel ſimie.ꝙ indecẽs diſpoſi⸗
tõ ꝑtiũ vultꝰ.defoꝛmitatẽ vultꝰſimie vel catti rpñtat.ſic

videt᷑ mihi de latratu eoꝝ.ſ.ꝙ dicũt᷑ emitteꝛe latratꝰ.nõ

qR oĩno latrẽt vt canes.nec aliã habeãt loq̃laʒ.ſᷣ̊ qꝛ bñt
modũ loq̃le ſiue ꝓnũciatõis latratui aliqͥ mõ ↄſimilem.
l illud qð obijcit᷑ꝙ aĩal qð magis ↄfitet᷑ nataʒ be⸗
ſtie ꝙ hoĩs.nõ differt a beſtia differẽtia ſpecifica ⁊c. Di

cẽdu ꝙ ſicut h ab aug.pła ſunt in talibo q̃ oꝛdiata ſunt

Fm nataʒz rectã ſiue nõ eꝛrãtẽ.pautioꝛa ex raꝛitate mira

bilia. EIñ ⁊ ſi ĩ aliqͥ ſit aliqd qð t ſuã raritatẽ magis
ↄfiteat᷑ nomẽ beſſie q; hoĩs.⁊ in plibo magis nataʒ hbois
qᷓ beſtie.bñ pt᷑ differꝛe differẽtia ſpecifica.⁊ ita fuit ĩ tli⸗
bo ſi hoĩes cẽſendi ſũt.q Ad aliua qð ſeꝗt᷑ dðᷣm.ꝙ ĩ tali⸗
bo monſtris nõ ꝓducat ſile q;ẽtuʒ ad ea q̃ ſunt ſł alia rei

ſpẽi licʒ diſſimile q;ẽtũ ad ꝗd aliud.ſ.qð nõ eſt de neceſſi⸗

tate rei ſpẽi.natura em̃ dẽ ꝓducere ſile ex ſili.ſiue ꝓdu⸗
cat maꝛẽ ſiue femĩaʒ de viro.he em̃ differẽtie nõ ponunt
differẽtiã reꝝ ſᷣm ſpem̃. Vt em̃ vult ph̊s mulier eſt mas
occaſionatꝰ.⁊ etiã qꝛ nat᷑a/ ꝓducit hmõi ex maꝛe ⁊ femi⸗

na.nõ oĩno eſt diſſimile qð de eis ꝓducat᷑.cũ androgmꝰ
ineẽ ꝓagat᷑.Oel pt᷑ dici ꝙ ſupᷣdicta rõ ↄueĩt nat᷑e agẽti

ſine eꝛroꝛe.qð nõ accidit in monſtroꝝ ꝓductõe.lult at

aug. bmõi hoĩes eſſe de ᷣmo ⁊ denoiaꝛi viros a ſexu pꝛ
cipalioꝛi.vtzʒ.xvj.de ciui.dei.viij.c.q Ad aliud qð ſequi
tur dicẽdũ.ꝙ eſt quedã diſpoſitõ oꝛganoꝝ exterioꝝ q̃ at
tendit᷑ in lineamẽtis talibo vel talibo.⁊ qꝛtũ ad banc po⸗
teſt eſſe ſimilitudo inter hoĩes ⁊ bꝛuta.vt patet de vrſu.
qui excoꝛiatue habet membꝛa exterioꝛa valde membꝛis
hominis ſimilia.⁊ de poꝛco dicitur ꝙ habet inteſtina in

ſimili diſpoſitione cum inteſtinis coꝛpoꝛis hũani.immo
etiam inter homines et plantas eſt oꝛganoꝛum exteri⸗

orum ſimilitudo. ſicut patet de mandragoꝛa. et eſt

diſpoſitio interioꝛ que attendit᷑ in ↄueuiẽtia ⁊ augmen⸗
to neruoꝝ ⁊ aꝛmonie coꝛꝑis aꝛmonici ad aĩam.⁊ qtum
ad hanc diſpoſitõʒ ſᷣm differentiã aĩaꝝ.ẽ diuerſitas di⸗
ſpoſitionũ ipoꝝ oꝛganoꝝ ·.nec hñt boies ⁊ bꝛuta qtũ ad
hmõi diſpoſitõʒ oꝛgana ſimilia.ñ em̃ reꝗrit᷑ diuerſitas
multa ꝙᷓtũ ad diſpoſi tõʒ exterioꝛẽ inter mẽbꝛa hoĩm et
brutoꝝ quoꝛũlibet etiã qtũ ad pᷣncipalia mẽbꝛa cuiul⸗
modi ſũt.cerebꝝ.coꝛ.epaꝛ.⁊ teſticuli.vtʒ ĩ multis.⸗Ad
alið dicẽdũ.ꝙ ñ ẽ ſiłe ð coꝛꝑibo irꝛõnaliũ ⁊ rõnaliũ qtũ
ad rõeʒ.⁊ cauſa exitꝰ mõſtruoſi.plures em ſũt rões qꝛe
ↄgruit coꝛꝑa creaturaꝝ rõnaliũ eẽ monſtruoſa.q̃ nõ cõ⸗
gruit irꝛonabilibo. Vna ẽ deoꝛdinatõ pcti.ſolũmõ em̃ in
ter res coꝛꝑales hõ deoꝛdinat ſe ꝑ pctm.quod nõ faciũt
bꝛuta aĩalia ꝓpter qð de diuĩa iuſticia eſt.q; in pena de⸗
oꝛdinatõis ⁊ defoꝛmatiõe culpe.deoꝛdinatẽʒ ⁊ ſoꝛma
tõʒ incurrũt in coꝛpꝑe.vt dicere pñt illud aug.quod pati
mur pcta nr̃a meruerũt.Alia rõ eſt.pulcritudo vnincꝛſi
Vñ aug.xvj. de ciui. dei.viij.c.deꝰcreatoꝛ eſt oĩm.ꝗ vbi.
⁊2 qñ creaꝛi ꝗd oꝑteat vł oꝑtuerit ipemet nouit ſciẽs vni
uerſitatis pulc ritudinẽ quaꝝ ptiũ vel ſimilitudine vel
diuerſitate ↄtexerat.Sed ꝗ totũ inſpicere nõ pt᷑ taqᷓ; de,
foꝛmitate ꝑtis oñdit᷑ qm̃ cui ↄgruat ⁊ quo referat᷑ igno⸗

rat.⁊ hoc eſt qð dẽ.xj.de ciui.dei.c.xvij.ſicut cõtraꝛi N

ↄtrarijs opoſita ſermõis pulcritudinẽ reddũt. ita qdã
nõ verboꝝ ſed reꝝ eloquẽtia cõtrarioꝝ oppoſitõe ſeculi
pulchritudo ↄponit᷑.aꝑtiſſime hoc poſitũ eſt in eccłiaſti
co hoc mõ.õ malũ bonũ eſt ⁊ ↄtra moꝛteʒz vita ⁊c̃.Ecci.
xxxiij. ¶ Si obijceret᷑ ꝙ eadẽ rõe monſtra ĩ bꝛutis plã
tis eẽnt ad decoꝛẽ vniuerſi.dicendũ ꝙ nõ.qꝛ penes que
pꝛĩcipałr oſiſtit pulcꝛitudo vniuerſi.ſũt creature rõna⸗
les. Vñ illoꝝ oꝓpoſita ex quibo ipe creature rõnales ma
gis fiũt ↄmẽdabiles ⁊ pulcritudinis maioꝛis.maxie ſũt
ad decoꝛẽ vniuerſi.¶ ꝛeterea. decoꝛ inſticie qᷓ apꝑet in
talibo.ↄꝑat᷑ cccoꝛi ꝓueniẽti ex oꝛdine oꝓoſitõis. Ter
cia rõ eſt cautela ↄtra eꝛroꝛẽ. ne ſcʒ crederẽt a lig ·mon⸗
ſira qᷓ inter nos accidũt eꝛroꝛe ꝑfecti opificis cõtigiſſe.
Vñ aug.xvj.li.ð ciui.dei.viij.c. Si hoĩes ſũt de ꝗbo illa
mira ↄſcripta ſũt.ꝗð ſibi ꝓpterea deꝰ voluit et noõnullas
gentes ita creaꝛe.ne in his mõſtris que apud nos opoꝛ⸗
tet ex hoibo naſci.cius ſapiaʒ qua natura fingit buma⸗
nã velut aꝛtẽ cuiuſpiã vniꝰ ꝑfecti opificis putaremꝰ er⸗
raſſe.nõ itaq; nobis videri debet abſurdũ vt quẽadmo⸗
dũu in ſingulis ꝗbuſqʒ gentibo quedã monſtruoſa ſũt bo
minũ:ita in vniuerſo genere hu ano quedã monſtruoſa
ſũt gentiũ.(¶ Aq illud qð ſeꝗt᷑ ptʒ rñſio ex dictis ſupꝛa.
qꝛ vt dictũ eſt aialia ſine ceruicibo ſiue capitibo non ſint
hoĩles.niſi aliqð oꝛganũ ſit in coꝛꝑe illoꝝ qð qtũ ad vᷣ⸗
tutẽ ⁊ oꝑa vicẽ capitis gerat.⸗¶: Ad vlt imũ dicẽdum. q;
duobo mõis pt᷑ fieri monſtrũ in natura vel pctm.ſ.vł ex
impꝛopoꝛtõe virtutũ ↄiunctaꝝ ad materiã ⁊ hoc manife
ſtat᷑ ſicut determinatũ ẽ.pcuciẽti coꝛdas in cithara in qͥ
mĩoꝛi nõ pt᷑ coꝛdas ꝑcutere.in li.de celo ⁊ mũdo.liꝛtu⸗
ti etis mouẽti pᷣmũ mobile ſᷣm phos determinatũ ẽ.in qͥ
mĩoꝛe nõ pt᷑ mouere totũ coꝛpꝰ.⁊ etiã determinatũ eſt ei.
ꝙ ſi moueret minꝰcoꝛpꝰ.in tꝑe minoꝛi moueret.etſi ma
ius ĩ maioꝛe.Eñ determĩiata eſt ꝓpoꝛtio mouẽtis ad mo⸗
bile pᷣmũ.Siłr determinatũ ẽ a natura vniuerſali.ꝙ i⸗
to nature ꝑticulaꝛis in tꝑe tãto pt mouere haãc materiã
Silr determiata ẽ materia ſᷣm magnitudinẽ vl paꝛuita
te.in qua magnitudie vł paꝛuitate erit ꝓpoꝛtõ vᷣtutis mo
uetis ad materiã motã. Si diminuat᷑ aut augmenteẽ
ntitas.cuᷣ iaʒ in materia nõ ſit ꝓpoꝛtio.iã erit ꝓpoꝛtio
vᷣtutis mouẽtis ad materiã motã. Sed ꝓpoꝛtõ vᷣtutis ad
materiã eſt cꝗ cur nõ opat᷑ recte.&̊ im pꝛopoꝛtõ erit cã er

roꝛis.impꝛopoꝛtõ aũt pt᷑ eſſe qꝛ materia pt augeri r· mi

nui.ſi auget᷑ monſtꝝ ẽ.ſi diminuit᷑ pctm dzẽ. Alia rõ eſt.
ſi nõ mouet natura inferioꝛ niſi ꝑ influentiã vᷣtutis na⸗
ture ſuꝑioꝛis vel celeſtis. neq; ᷣtutis nature inferioꝛis
agẽtis intra ſufficiat ad mouendũ materiã.ſed fit vnuʒ
mouẽs ey vᷣtute monetis intra.⁊ vᷣtute celeſti que influit.

catõz. J0 de his querit᷑ pᷣmo de ↄpoſitõe coꝛꝑis ł

et hoc eſt mouẽs ſu fficiẽs qð eſt opoſitũ ex illis duabus
naturis.⁊ etiã hoc ht mouere quotiẽſcũq; aliꝗo ſitĩ na⸗
tura ⁊c̃.⁊ tũc oꝑtet ꝙ ſit ꝓpoꝛtio illaꝝ duaꝝ vᷣtutũ inter
ſe ⁊ haꝝ ↄiunctaꝝ ad materiã. Silr erit ꝓpoꝛtõ multi⸗
płr. qꝛ ⁊ a ꝑte materie ⁊ a ꝑte haꝝ vᷣtutũ ↄiuctaꝝ ad ma

teriã. Cũ em ſi it poſſibilis ꝓgoꝛtõ inter vᷣtutes ſilłr et im⸗
Aoꝛtõ.coꝛpꝰem̃ ſuꝑiꝰſiue ſtella aliqua in tali poſitiõe.

tanta in fluit pᷣtutẽ ⁊ in maioꝛi appꝛoximatiõe maioꝛem
⁊ in minoꝛi minoꝛeʒ.Seo ſi determiata eſt vᷣtus que eſt
ꝓpoꝛtõnalis huic vᷣtuti ad hũc effectũ.ergo cũ aliqñ poſ
ſit eẽ plus de vᷣtute.nihilominꝰtũc poſſibilis ẽ ꝓgoꝛtio vᷣ⸗
tutũ inter ſe:ſi aũt ſit ſupſluitas in materia.virtus ſuꝑ
eã nõ poterit.ſi diminutõ effectꝰn/ ꝓducit᷑ ab ipa.hec tn
oĩa ⁊ ſi lateãt nos cur dñs hoc ꝓducit.iñ augẽt pulcri⸗
tudinẽ vniuerſi.ſicut determinat aug.li.de ci.ei vt ſupᷣ
tactũ eſt.vnde ex ipis nõ pꝛouenit aliqua inoꝛdinatio in
vniuerſo ſicut tactum eſt.

¶ Mueſtio octuageſima

—

rta. De dignitate coꝛpoꝛis humani.

Veritur de digita
te ⁊ nobilitate coꝛpis hum 6 quoni
am hec nobilitas ẽ quo ad quatuoꝛ.ſcʒ
quo ad ↄpoſitõʒ quo ad ha bitꝰ exterio⸗
ris diſpoſitõʒ.quo ad enion 6e lo⸗
am.
Scðo de diſpoſitõe q̊ ad rectitudinẽ habitꝰ. Lercio de
P uo ad aĩaʒ rõnales. Quaꝛto de loco eius.

lembenm peimum
Vo ad pᷣmũ ꝓcedit᷑ ſic.dicit phᷣus de celo
mũdo.ꝙ ſtelle multe ſũt in celo ꝓpter mł
titudinẽ oꝑationũ. a ſiłi inferioꝛa coꝛpa
7’ marime coꝛpꝰhũanũ. ꝓpter młtitudinẽ
pationũ. multiplicitaté habebit oꝛganoꝝ. maxie cõ⸗
poſitũ erit coꝛpꝰhumanũ.aĩa em̃ rõnalis plłes elicit ope
ratões a coꝛpe hũano qꝙᷓ; aliq̃ alia foꝛma.⸗!¶ Stẽ aꝛs imi⸗
tat᷑ nati ã inqtũ pr.ſed ita eſt in aꝛte ꝙ ſᷣm diuerſitatẽ
oꝑm requirit᷑ diuerſita s inſtrumẽtoꝝ . ᷣz natura quaz
imitat᷑ aꝛs ita ẽ ꝙ; quato pla elicit genera oꝑationũ.tan
to płibo vtit᷑ oꝛganis.aĩa aũt hũana ẽ motor ꝑ naturam
coꝛpꝑm in elitiõe geneꝝ oꝑm diuerſoꝝ ꝗ̊ ⁊c. ¶ N⸗ẽ coꝛpo⸗
ra ᷣm ꝙ fũt aptioꝛa ad foꝛmas nobilioꝛes.maioꝛeʒ bnt
ptiũ diuerſitatẽ.ſic ptʒ.elemeta nõ hñt diſtinctõʒ ꝑtiuʒ

—

Fm ſpẽm.quelibʒ em ꝑs ignis eſt ignis.plate hñt ſed nõ

tanta quãtã ſenſibilia.igit᷑ cũ aia rõnalis ſit ſoꝛma no⸗
biliſſima.coꝛpꝰ ꝑfectibile illa ma ba bet diuerſita⸗
tẽ ꝑtiũ.⁊ ita eſt ↄpoſitiſſimñ. 6 Contra.tria ſũt in rebo
penes que attẽdit᷑ veſtigiũ creatoꝛis eaꝝ.ſ.eẽntia ſiue ſſ
ſtãtia.ᷣtꝰ.⁊ oꝑpatõ. Sed quãto aliꝗq eſt ſimpliciꝰeſſen⸗
tia.tato ẽ młtipliciꝰ vᷣtute.⁊ quato ẽ multipliciꝰ vᷣtute.tã

to mltipliciꝰoꝑatõe.qð em magis habũdat pᷣtute. plłes
pt᷑ elicẽ oꝑatões.̊ ſumplicitati rei atteſtat᷑ młtiplicitas
oꝑationũ.̊ ꝓpter młtiplicitatẽ operationũ nõ reqrit mł
tiplex ↄpoſitõ in eo quo fiũt oꝑatões.⁊ ita vt pᷣus.⸗ Stẽ

ſimplicitas atteſtat᷑ nobilitati. Eñ ſũme nobile ẽ ſüme

ſimplex ⁊ minꝰnobile minꝰſimplex.cũ ̊ coꝛpꝰ pᷣmi boĩis
7 alioꝝ hoĩm ↄnter in genere coꝛꝑm ſint nobiliſſima.vi
cæt?᷑ ꝗ' ſint ſimpliciſſima. coꝛpꝰpᷣmi hoĩs neq; coꝛpꝰbũa
nů ẽ ↄpoſitiſſimũ.¶ Itẽ genera aĩaliũ im ꝑfectiſſima ma⸗

xime habudãt oꝛgaĩs. nobiliſſimũ in genere aĩaliũ et
pfectiſſimũ dt mime habũdaꝛe oꝛgais. panca dñt hr̃e

organa ad eliciẽdũ oꝑa ſua. Ste nobilitati intelligeti⸗

aꝝ aſcribit᷑; ipᷣe faciũt ꝑ vnũ ſcʒ intelligũt 2 ſentiunt

pᷣtute intellectiua.qð bõ facit ꝑ pła.⁊ ita vt pꝛꝰ .¶ Pꝛe⸗

terea.ſi ꝗpter młtiplicatõʒ opationũ reqꝗreret᷑ mit plica
tio in coꝛpe huano. & cũ in ſole ſi int młtiplices oꝑatiões
ſol eẽt coꝛpus multiplex.⁊ eo ↄpoſitius quo ples oꝑatio
nes ab ipᷣo egrediunt᷑.⁊ bec rõ ↄſirmat᷑ ꝑ dyeni.de diui.

Muneſtio

no.c.v.dicentẽ ſol ſenſibiliũ eſſentias ⁊ qualit ates.⁊ ꝗ
dã multas ⁊? diſcretas exiſtẽtes.tñ ipe vnꝰens ⁊ vniſoꝛ
mis illuminãs lux renouat ⁊ nutrit ? cuſtodit? ꝑlicit ⁊
diſcernit ? renouet ⁊ fecũda facit.⁊ auget 2 mutat ? col
locat ⁊ plãtat ⁊ remouet ⁊ viuificat oĩa.¶ Itẽ in celo ſũt
diuerſe ꝑtes ⁊ ᷣm illuminatõʒ 2 m ſitũ.⁊ diuerſe oꝑa⸗
tões ſm diuerſas influẽtias.nec dz celũ eſſe coꝛpꝰopoſi⸗
tũ iĩmo ſimplex.ꝗᷓ ꝓpter diuerſas oꝑatões nõ reqrit᷑ ↄpo
ſitõ in coꝛꝑe hũano.⁊ hec rõ ↄſirmat᷑ ꝑ Haſiliũ exame.
ij. dicentẽ celũ eſſe quintã naturã ſimplicẽ coꝛꝑis? eẽ ali
qd pᷣter naturã elemẽtoꝝ.(¶ Ad hoc dicẽdũ.qꝙ coꝛpꝰpꝛi
mi hoĩs ⁊ generalr coꝛpꝰhumanũ.eſt ↄpoſitiiſimũ inteꝛ
oĩa coꝛꝑa.⁊ ↄueniebat ꝓpter młtiplicẽ actõʒ ipiꝰaĩe.que
tñ elicit᷑ ſiue exercet᷑ mediãte motu ꝗ eſt ab aia.tñ qẽ ad
aĩaʒ.cũ em̃ aĩa ſit oim ſimilitudo.vt dẽ ĩ li.ð ſpũ ⁊ aĩa.
7 quãdã gerẽs dei imaginẽ.ex hoc ꝙ in deo ẽ multitudo
ydeaꝝ.in aĩa młtiplicitas vᷣtnal quã exercet medi ante
coꝛꝑe.neceſſaꝛio reqrit᷑ ꝙ in illo ſit młtiplicitas ꝑtiũ ↄſi⸗
miliũ ⁊ oꝛganiʒataꝝ. vt ſit ↄfoꝛmitas int motoꝛẽ ⁊ mo⸗
bile.ſic ex altera ꝑte eſt ↄfoꝛmitas int imaginẽ ⁊ illud cꝰ
eſt imago.hoc ptʒ ex motu in rebo extra aĩaʒ.ht em reci
Pe ſenſibilia diuerſoꝝ ſenſuuʒ.in quoꝝ appᷣhẽſione opꝰ
erat młtiplicitate oꝛganoꝝ.quibo appᷣheſis aĩia mouet᷑
⁊ eſt exemplũ gre.naʒã.in li.de imagie.c.x.dicẽtis.mẽs
ꝓ oculoð ea q̃ extra coꝛpꝰſũt appᷣhẽdit.⁊ in ſe ſilitudies

apꝑentiũ ꝑtrahit figuras ſił iũ ſibi ip̃a deſcribẽs.⁊ quẽ⸗

admodũ ſiq̃ ciuitas młtitudis capax q̃ diuerſis additi⸗
bo ad ſe recipit ofluẽtes.nõ tñ in vnũ ciuitatis vniuerſi
ↄneniũt.ſed alij ad foꝛũ.alij ad habitacła ſua.alij ad ec⸗
cleſias ⁊ plateas iuxta ſuã ꝗſq; ſnĩaʒ ꝓperat talẽ qͥdãmõ
nr̃e mẽtis ciuitatẽ ↄſidero interiꝰↄſtitutã.quã lʒ ſenſus
nr̃i diuerſis additibo im pleãt.tñ ſingła introeuntiũ ge⸗
nera mẽs eadẽ dijudicãs ⁊ diſcernẽs locis intelligentie
ↄgruis vniuerſa diſponit. vñ ptʒ ꝙ ſi tm̃ ſimplex eẽt na⸗
tura coꝛꝑis.nõ eẽt oꝛganũ ↄgruũ aie neq; quo ad appᷣhẽ
ſionẽ neq; quo ad motũ ſiue oꝑatõʒ.i Itẽ ſicut ponunt
noti ĩ medicina.tres ſũt cellule deſeruiẽtes viribo ↄgniti
uis.ſ.fantaſtica.logiſtica.⁊ memoꝛialis. Fataſtica cellu
la eſt ĩ anterioꝛi ꝑte capitis.in qua ſedẽ ſuã ht imagĩatõ
Logiſtica cellula eſt i medio in qua ſedem ſuã habet rõ.
Aemoꝛial cellula eſt ĩ poſterioꝛi ꝑte capitis ĩ qua ſede
ſuã hĩ memoꝛia.⁊ hẽ a damaſ.q oꝛganũ imaginatine eſt
ventꝛiculꝰ cerebꝛi ãterioꝛ.⁊ ex cogitatõe eſt mediꝰventri⸗
culꝰcerebꝛi inſtrumẽtũ.⁊ aĩalis ſpũs ꝗ eſt in ipᷣo.⁊ mẽo⸗
ratiue ẽ oꝛganũ poſter ioꝛ ventriculꝰ cerebꝛi ⁊ ſpũs aĩał
g eſt in illo.ſiłr ipᷣi intellectui oꝑanti deſeruit ad oꝛganũ
coꝛꝑale.qð ptʒ ex ph̊o dicẽ te.ꝙ coꝛrumpit᷑ intellectꝰ.i.
actꝰſiue oꝑatõ intellectꝰinterioꝛi q̃dã coꝛrupto.⸗ VPre⸗
terea hoc idẽ ptʒ ex motu ꝗ eſt ab aia.ᷣm ꝙ de terminat᷑
in alia phᷣia ſcʒ i ethicis pᷣmo qð eſt motiua rõnalis im⸗
ꝓans ⁊ nõ imꝑata.vt libeꝝ aꝛbitriũ ſiue intellectꝰpꝛacti
cus.ſ.que alijs oĩbo motiuis imꝑat ⁊ a natura ſibi imꝑa
tur. Alia aũt ẽ motiua qᷓ ſbiecta ẽ rõis im ꝑio.cui⁊ alia
vis ſubijcit.ſic ↄcupiſcibilis ⁊ iraſcibilis.ꝗh ſubiecta ẽ
vis ſenſibił ſita in muſculłet lacertis.ſicut dicẽ̃ auicẽna q̃
exeꝗt᷑ ĩꝑata a motiuis ſuꝑioꝛibo.vñ executõ ĩ ꝑij motiuo
rũ oꝛgana regꝗrit.⁊ ita quo ad motus ꝗ fiũt ab aĩa ⁊ ad
aĩaʒ.neceſſaꝛia ſũt coꝛpalia oꝛgana.⁊ hoc ꝓpter młtitu⸗
Dinẽ actionũ qᷓ mediãtibo potẽtijs aĩe exercent᷑.multitu⸗
Dinis aũt actõis hmõi duplex eſt cauſa ſcʒ aie immuta⸗
bilitas.⁊ virtutũ diueꝛſaꝝ ſubſtãtiał idẽptitas.de pꝛĩo
d in li.fontis vite vbi dẽ.quãto ſubſtãtia aliqua magis
eſt immunis a materia.tãto płium oꝑationũ eſt effecti⸗
ua.immaterialitas aũt huiꝰ ptʒ ſic.Multiplex em̃ ẽ foꝛ
ma.quedã eĩ foꝛme ꝑficiũt ꝑtes ⁊ totũ ſimiliter.ita ꝙ ꝑ
tes denominant᷑ a ꝑfectõe totiꝰ.cuius ſunt foꝛme elemẽ⸗
toꝝ.⁊ denominant᷑ ꝑtes a ꝑfectõe ꝓpter defenſionẽ mate
riei ⁊ paꝛtiũ eius.vñ q; tota ꝑfectio quã dat foꝛma eſt in
qualibet paꝛte materie. Ideo dicit᷑ ꝙ quelibet ꝑs ignis
eſt ignis ita ð alijs elemẽtis.vñ foꝛma hmõi commũicat

‚ ε * *

lxxxiiij.

actũ ⁊ ↄplementũ in geneꝛe ſuo ꝑtibo ſuis ſiue oꝑationẽ
2 determinatõʒ vt dictũ eſt.⁊ hmõi foꝛma qꝛ maxie ẽ ma

terialł ⁊ diſtẽſa ſᷣm diſtẽſionem ſue materie nõ regꝗrit di⸗

ſtẽſiõʒ ꝑtiũ ſui ꝑfectibilis.Alie ſũt foꝛme minꝰ materia⸗
les.vt que nõ hnt diſtẽſiõʒ in materia neq; diſtẽdũt᷑ ſᷣm
diſtẽſiõʒ ſue materie.cuiuſmõi ſũt aĩa vagetatiua in plã
tis.ſenſitiua ĩ bꝛutis.⁊ aĩa rõnalis ſiue intellectiua.q̃
miĩme imaterialis ẽ vegetatiua.magis ſenſitiua.maxĩe ĩ
tellectiua.qð ſic pʒ.aĩa vegetatiua ꝑficit totũ ⁊ ꝑtes ſue
materie.ſed diſſimilłr.ꝑficit em̃ totũ dãdo illi actũ ſuuʒ
influẽdo ei vitã ⁊ ↄplementũ generis ſui.ꝑtibo aũt ↄmuĩ
cat actũ ſed ſolũ in potẽtia.ꝑtes em plãte viuũt.nõ tamẽ
ꝓs plãte ẽ plãta.aciu ᷣ̊ ſolũ i potẽtia.aĩa aũt ſenſitiua ꝑ
ficit totã materiã ſuã ⁊ ꝑtes.ſed diſſimiliter.toti em̃ cõ⸗/
municat actũ ⁊ ↄplemẽtũ.ſᷣ̊ ꝑtibo ↄmuĩcat actũ nõ tñ oĩ
bo.nõ em̃ oẽs ꝑtes aĩalis ſentiũt ſic nec oſſa nec vngula
⁊2 hmõi.nec ꝑtibo ↄmũicat ↄplemẽtũ nec actu nec poten
tia.ꝑs em̃ aĩalis nõ pt᷑ fieri aĩal.ſicut ꝑs plãte plaãta.et
loꝗt᷑ de ꝑtibo que ꝓpꝛie ſũt ꝑtes. vt mẽbꝛa que diuidunt᷑
ꝑ mẽbꝛa oſiłia? officialia.ꝑs em̃ plãte abſciſa efficit᷑ plã
ta.ps aũt aĩalis nunq;. magis aũt materialł ẽ vegetati⸗
ua q̃ ↄmuicat ꝑtibo plãte vitã ⁊ potẽtiã ꝓgĩiquã ad ople⸗
mentũ q ſenſitiua.q̃ neq; oibo ꝑtibo ↄmũicat ſenſũ ⁊ nul
li ſenſibił᷑ ꝑti ↄplemẽtũ neq; actu neq; potẽtia.Alia aũt
rõnalis ſiue intellectiua.q nec ↄmunicat ꝑtibo actũ nec
ↄplementũ ſiue oꝑatõʒ.qꝛ nec ꝑs eꝰmaterie ẽ hõ.nec ꝑs
intelligit.⁊ ſic pʒ ꝙ hec foꝛma eſt mime materiał.aia er
go rõnał pᷣncipatũ tenet int foꝛmas ⁊ plꝰ elongat᷑ a na⸗
tura materie ſiue materialitate.vñ ipᷣa eſt foꝛma nobił
7 mlłtaꝝ oꝑationũ pᷣncipiũ.⁊ ꝗpt᷑ hoc neceſſe ẽ eẽ młtas
opꝑatões in ꝑtibo coꝛꝑis cui vnita ẽ.vt gbo mediantibus
miltiplices eꝰpotẽtie ꝓgrediant᷑ in actꝰſuos.⸗ Iteʒ alia
cã eſt ᷣtutũ ſubſtãtial ydẽptitas.mlłte em̃ vᷣtutes ſũt ĩ ea
dẽſba ſcʒ aĩe rõnalis.hoc aũt pʒ ꝑ hoc.ſ.ꝙ vegetatiua
ſenſitiua ⁊ rõnalis nõ differũt in ſbᷣa in hoĩe.vna eſt aĩa
(rõnalis indifferẽs in ſba a vegetatiua ⁊ ſenſitiua. a q̊
eſt vegetatõ ⁊ ſenſificatõ in hoĩe. Eñ diſtinctio q̃ eſt in
plãtis ab aĩa vegetatiua.licʒ em̃ ab aĩa vegetabili nõ ſit
diſtinctio in plãtis ꝑ oꝛgana.ẽ tñ diſtinctio quedã paꝛti
um gerentiũ officia quoꝛundã oꝛganoꝝ.ſᷣm ꝙ dicit phi
loſophꝰ.ꝙ radices ſũt oꝛi ſiles.⁊ diſtinctõ q̃ eſt ĩ bꝛutis
oꝛgana a ſenſitiua ſũt ĩ hoĩe ab aĩa rõnali q̃ vnica eſt ĩ
hoĩe.cꝰ ꝑtes vł potẽtie ſũt ſenſitiua ⁊ vegetatiua.⁊ pᷣter
hbas diſtinctiões addita eſt alia qᷓ attẽdit᷑ penes interio⸗
ra oꝛgana ⁊ motina ex dictis. (Bietai Seſt. ꝙ coꝛpꝰ pᷣ
mi hoĩs ⁊ generałr coꝛpꝰhumanũ ↄpoſitiſſimũ cẽ᷑.qꝛ cum
aĩa ſit płium effectiua operationũ qs ſine coꝛpoꝛe vt in⸗
ſtrumẽto illiꝰexercere nõ poſſit.neceſſe eſt coꝛpꝰeẽ multi
pliciũ oꝛganoꝝ.vt młtiplicitati potẽtiaꝝ ⁊ ↄſequẽt᷑ ope
rationũ ex paꝛte motoꝝ.rñdeat młtiplex opoſitõ ſiue oꝛ
ganiʒatõ.De h̊ ſup̃ tactũ ẽ vbi determinatũ ẽ.ſi coꝛpꝰp⸗
mi hois erat ex q̃tuoꝛ elemẽtis.¶ Ad illud g̊ qd pꝛimo
obiectũ ẽ.dicẽdũ ꝙ nõ reꝗrit᷑ młtiplex ↄpoſitõ ĩ eo qͥ fiũt
opatões.vt eliciẽte pꝛio pt᷑ młtitudinẽ oꝑationũ nec ali
ud ↄcludit rõ pꝛia.tñ reqrit᷑ młtiplex ↄpoſitõ ĩ eo qͥ fiũt ĩ
oꝛgão.⁊ ex ꝑte aĩe nõ reꝗrit᷑ młtiplex ↄpoſitõ ſᷣ ex ꝑte coꝛ
ꝑis.¶ Ao aliud dicenduʒ.ꝙ cũ foꝛma nobilitet materiã
ꝑ eꝰinfoꝛmatõʒ ⁊ ↄpletõʒ.materia cẽſenda ẽ magis ⁊ mi
nꝰnobił ex eiꝰ aptitudĩe ad foꝛmã nobilioꝛẽ ⁊ minꝰnobi
lẽ.coꝛpꝰem̃ hũanũ inceptũ eẽt ꝑfici aia rõnali.nec habũ
daꝛet oꝛganis incõueniẽti aamonia.⁊ nũero vᷣtutibo ſiue
potẽtijs aie rñdẽtibo.cũ ̊ dic ꝙ ſimplicitas atteſtat᷑ no
bilitati eiuſdẽ.intelligit᷑ de illis quoꝝ ſubſtãtia ſepaꝛata
ẽ a materia coꝛpoꝛali cuius ſũt aĩa ⁊ angelus ⁊ etiã pꝛi
mum pꝛincipium. Ad aliud dicẽdũ.ꝙ nõ oꝑtet ꝙ mul
titudo oꝛganoꝝ atteſtet᷑ imperfectõi aialiũ.ſed illa que
ẽ oꝛganoꝝ eoꝝdẽ ĩ ſpecie.ſicut vermiũ im perfectiomi at
teſtatur multitudo pedum. Ad aliud dicendũ.ꝙ ſecꝰẽ
æ aĩia 2 angelo.aĩma em̃ de ſua conditione nata ẽ vt ſit

coꝛꝑis talis actus ſiue ꝑfectio ⁊ motoꝛ. VUnde nõ requi
ritur ſolũmodo ↄueniẽtia ꝓpoꝛtion alis coꝛꝑis ad aĩaʒ q̃ᷓ
eſt ꝑfectibilis ad ſuã ꝑfectõʒ:ſed q eit mobilis ad moto⸗
rẽ.qꝛ ergo aĩa habet diuerſos motꝰexercere coꝛꝑe medi⸗
ante. 7 hoc m diſtinctõz ſuaꝝ viriũ ſiue potẽtiaꝝ oꝑtet
ipᷣm coꝛpꝰ varietate ꝑtiũ oꝛganiʒata ꝝ diſſingni.q ipis
potẽtijs deſeruiũt in electõe ſuaꝝ oꝑationũ.nõ ſic eſt de
ãgelo ꝗ actꝰ ꝓpos.ſ.intelligere ſentire ⁊ hmõi ſine ĩſtru
mẽto coꝛꝑali nateſt exercere.Añ ſicut innatũ eſt ãgelo
ꝗ eſt oĩno ſpũs ſeꝑatus a coꝛꝑe in vltima ſimplicitate qᷓ
ↄuenit creature exiſtẽs vnica potẽtia indiſtincta ꝑ eẽnti⸗

am ſentire intelligere.ſic aĩe rõnali que eſt actus ⁊ mo⸗

toꝛ coꝛꝑis hmõi potẽtijs diuerſis ad diuerſa oꝛgana ap⸗
tãs oꝑatões ſuas exercere. Uñ ſicut ſimplicitas atteſta

tur nobilitati ãgelice:ſic multiplicitas oꝛganoꝝ ꝗbo coꝛ

pus humanũ ſuo motoꝛi ↄuenmient deſeruiat illiꝰ nobili⸗
tati ⁊ dignitati.¶ Ad aliud dicendũ ꝙ ſol ht᷑ vnã eẽntia
lẽ oꝑatõʒ ſcʒ lucere.cũ multe ſint eiꝰaccidẽtales oꝑatio
nes ꝑ relatõʒ ad materiã q̃s exercet ĩi diuerſis mateꝛijs
⁊ ſᷣm hũc modũ loquit᷑ dyoni.ibideʒ cũ dicit.ſol ſenſibi
liũ eẽntias ⁊ q̃litates ⁊ qdẽ multas ⁊ diſcretas exiſtẽtes
tñ ipᷣe vnꝰens ⁊ vnifoꝛmis illuminãs lux renouat ⁊ nu⸗
trit ⁊c. Ex hoc vᷣbo videt᷑.q actꝰillius ꝓpꝛiꝰ ẽ vnifoꝛmit᷑

lucere ſiue illumiaꝛe.⁊ ex illo actu vmfoꝛmi in ſe relin⸗

quunt᷑ młte oꝑatões ↄſequẽtes q̃ ibidẽ enumerate ſunt.

Ao vltimũ dicẽdũ ꝙ celũ ꝓut vnũ eſt vnã bt eẽntialeʒ

oꝑatõʒ ⁊ vnũ motũ ꝗ eſt equalis.tñ ſᷣm ꝙ ĩ celo ſunt di⸗
uerſe ꝑtes ſᷣm diſtinctõzʒ ſperaꝝ aut ſtellaꝝ diuerſaꝝ.ĩ
ſperis diuerſis pñt eẽ diuerſe oꝑatões.ſicut/pbat auicẽ
na oñnñdẽs equalitatẽ motꝰin celo quo ad ſe.⁊ cũ ſint di⸗
uerſi motꝰĩ celo ꝓpter diuerſas rões ſicut ꝓbat anichil.
xj.⁊.xij.c.de celo ⁊ mundo.

Mlembeum ſccundum
Ecũdo queritur de dignitate homiĩis ſiue
coꝛꝑis hũani quo ad diſpoſitõʒ ſiue recti⸗
tudinẽ habitꝰ.Querit᷑ ꝗ̊ vtꝝ ↄpetat coꝛpo
ris hũani dignitati hẽe figuram erectã.q;
ſic videt᷑.ſũmꝰopifex oĩa pꝛudẽter ↄdidit.ps.Oia ĩ ſapiẽ
tia feciſti ⁊c. AUñ ſᷣm ↄgruẽtiã ſtatuũ diuerſoꝝ.diuerſas
dedit rebo diſpoſitões.Vñ aĩalia quoꝝ foꝛma ⁊ motor
oĩno ad teꝛrena ↄuerſus eſt. q;tũ ad coꝛꝑalẽ diſpoſitõeʒ
in terꝛã reflexit. quoꝝ aũt foꝛma ⁊ motoꝛ ad celeſtia cõ⸗
uerſus ẽ q;tũ ad diſpoſitõʒ coꝛꝑalẽ in celũ erexit.⁊ h̊ iu⸗
diciũ ſtatꝰdignioꝛis ⁊ minꝰ digni.⁊ h̊ eſt qʒ dicit poeta
ꝓnaq; ↄſpectãt aĩalia cetera terꝛã.os homĩ ſublime de
dit celũq; videre.iuſſit:⁊ erectos ad ſidera tollere vultꝰ.
ex h̊ ptʒ ꝓpoſitũ. Itẽ vt hᷣ a phᷣo mirabilis ẽ potẽtia lo
ci qua vnuſquiſq; aꝓpetit locũ ꝓꝛiũ.g̊ cum coꝛꝑis pꝛimi
hoĩs ⁊ ſimilit alioꝝ ſit celũ locnaturatł.inditũ fuit coꝛ
pi ade in ſui ↄditõe.xt in celo q̃i ĩ loco collocaꝛet᷑.⁊ ad h̊

factũ eſt. ꝓpter qð videt᷑ eẽ locus eiꝰ naturalis.vnũqͥdq;

aũt locale erigit ſe ad ſuũ locũ.qð maxime videmus in
igne flãma.relinquit᷑ ꝙ coꝛpꝰhmõi debet hẽe vultũ ere⸗
ctũ in celũ.qð dignitati eiꝰ ↄuenit rõe qua ẽ in celo collo
candꝰ.¶ Cõtra.quedaz creature minie dignitatis hñt
figurã rectitudis ⁊ ad celũ erigũt.ſicut fere oĩa genera
plataꝝ.⁊ quedaʒ coꝛꝑa nobiliſſima in genere coꝛꝑm vt
ſuꝑceleſtia ⁊ lapides pcioſi.nequaq; ergo bmõi rectitu⸗
dini ⁊ erectõi vlla dignitas aſcribenda eſt ꝗ̊ ex hmõi re⸗
ctitudine in coꝛꝑe humão nulla erit dignitas in homie.
Item quod eſi dignitatis in homine reddit bominem
commendabiem.quia efficit illũ dignũ bono aliqͥ. qð
ea natura nõ eſt laudabile vł vituꝑabile. habitꝰaũt re⸗
ctitudis ſine erectõis in hoĩe eſt naturale.ᷓ nõ laudabi

le ex hoc nulla ẽ dignitas hoĩ.¶¶ Itẽ ꝑ pet̃m cecidit aĩa

a rectitudine ſua.̊ hmõi œpditiòis facte in aia debuit
eẽ aliqʒ veſtigiũ in coꝛꝑe.ſᷣ̊ nullũ ↄgruẽtius qᷓ; curuitas

coꝛꝑalis.Si dicat coꝛponihil demeruit h̊ nihil eſt. qꝛ
coꝛpus fuit inſtrumẽtũ demerẽdi.al Itẽ hõ ꝓpter pe cc⸗

tũ ↄpatus eſt iumẽtis inde ſimilis factꝰe ſt illis.hec at
ſimilitudo eſt ꝙᷓtũ ad curuitatẽ aĩe.que oñdit᷑ in ↄcupi⸗
ſcentia noxiaꝝ. Vt em habet᷑ ab Aug.duo ſũt nobis in
flicta ꝑ pcrjm ſcʒ ignoꝛãtia agendoꝝ.⁊ ↄcupiſcẽtia nori
oꝝ.quaꝛe nõ ſimilłr qᷓtũ ad curuitatẽ ne A ni⸗
deus fecit hoĩeʒ rectũ.vt habet᷑ Ecci.vij.⁊ qͥ að diſpoſi⸗
tõeʒ coꝛꝑis ⁊ quo ad habitũ mentis. Vñ ↄcedo ꝙ natu⸗
ralis rectitudo dignitas eſt coꝛꝑis hũani.⁊ atteſtat᷑ iſta
dignitas hoĩ ᷣm triplicem ſtatũ.ĩnocẽtie.gẽe. glie¶ Ve

ſtigiũ ergo innocẽtie quo ad tria repñtat᷑ in hac rectitu

dĩe quo ad potentiã in pᷣſidẽdo.ſapiam in loquẽdo.boĩ⸗
tatẽ in diligẽdo.hec tria potẽtia ſapĩa ⁊ bonitas erant
2ditiones hoĩs ꝙ;tũ ad ſtatũ innocẽtie.añqᷓ cecidit in in⸗
firmitatẽ potẽtie.⁊ tenebꝛas ignoꝛãtie.⁊ maliciã ↄcupi⸗
ſcẽtie.de pꝛimo manitfeſtũ eſt m illud Gꝛego.nazʒan.dæ

imagine.c.viij.ꝙ erectus eſt hoĩs habitus ⁊ ad celuʒ ſe

ſuſtollẽs ſurſũq; reſpiciẽs.pꝛincipalia bec dona certiſſi⸗

mũ eſt eẽ apꝑꝛobãtia regiã poteſtatẽ. etem ſolus ita foꝛ⸗

mat?* eſt.ceteroꝛũq; oĩm ꝓna ſunt coꝛꝑa ⁊ in dooꝛſũ ꝓcli
uiꝰ inclinata.maniteſta differẽtia eiꝰhonoꝛis ondit᷑.dũ
oſtat illa eẽ huius ſubiecta potẽtie. huic aũt ſupeminen
tis exiſtere dignitatis.de ſcdðo maniteſiũ eſt ĩ hbuc modũ
ſolus hõ eſt aial rõnale moꝛtale.ſed ſi coꝛpus eẽt inclia⸗
tũ ⁊ nõ erectũ.nõ poſſet habere vſũ ſermonis.⁊ ita nõ
eẽt excellentiſſimũ ſignũ ſapĩe diuine.⁊ ꝙ ita ſit ptʒ per

gre.naʒan.c.ix.oñdentẽ.ꝙ ſolus hõ habʒ manꝰad loqn
dum. vñ poteſt ofici rõ ſpᷣm ↄſequẽtias hmõi. Si em̃ hõ

haberet coꝛpꝰinclinatũ nõ haberet manꝰ.q; in oĩbo ani
mantibo inclinatis anterioꝛa mẽbꝛa coꝛꝑis pedes ſunt.

⁊ m greg.eundẽ ⁊ ſᷣm phᷣm.ſi nõ habeꝛet m anꝰnõ ha⸗

beret vſũ ſermonis in ↄmunicatõe ad alteꝝ.⁊ tũc nõ ita
manifeſiaret᷑ in ipᷣo ſapia ⁊ inde vt pꝛius.nð gre.na⸗

ʒan.c.ix. Si hõ ſine manibo extitiſſet ꝑcipiẽdoꝝ ciboꝝ

neceſſitate mẽbꝛa vultꝰeius inſtaꝛ quadrupedũ foꝛmaꝛẽ
tur.ita ꝙ oblonga facies tenueret᷑ ſimul 2 emĩeret i na
ribo.oꝛis etiã labia calloſa ⁊ groſſioꝛa eſſent atq; firmiſ
ſima ⁊ ad caꝛpendas heꝛbas opetenter aptata ? lingua

grãdioꝛi coꝛꝑi durioꝛ eẽt ⁊ aſperioꝛ que cooꝑaꝛet᷑ denti⸗

bus ad ea que mandẽda pꝑciꝑet liquidioꝛ exiſtens. ſi er⸗
go manus nõ adeſſẽt coꝛꝑi.quõ vox ei aꝛticulata figura
retur.cũ talis eiꝰ oꝛis foꝛmatio ad vſũ ſermonis mime
ↄueniret.nũc aũt ſunt manꝰ accõmodate coꝛꝑi.vt os ad
miniſteriũ nᷣbi liberũ permaneret.¶ De tercio maifeſtũ
eſt.qm cũ illuo ſit amoꝛ in ſpiritibo quod eſt pondus in
corporibo.ipᷣa aũt coꝛpoꝛa naturali ſuo pondere tendat
deoꝛſũ.ipᷣm aũt coꝛpus humanũ qð eſt oꝛganũ ſpũs.qͥdã
modo ſpũali qdammõ naturali affectu tẽdit ſurſum m
illud vbi amoꝛ ibi oculus. Uñ Caſſio.c.ix:de aĩia/ ꝓceꝝ

aĩal hõ in effigiẽ pulcherꝛime ſpeculationis erectuʒ aðd

res ſuperna s intuẽdas.qĩVeſtigiũ gẽe imitande apꝓpaꝛet
in hac erectõe.⁊ hoc quo ad duo. NPꝛimũ eſt quo ad caꝛ
nalẽ delectatõʒ abijciẽdã. Scom quo ad ſpũalẽ ſectandã
Pꝛimũ ptz ſic.aĩantia cetera ꝓna ſũt ⁊ in ventrẽ ſuũ re
cipꝛocat᷑ eoꝝ viſus. in quo deſignat᷑ eoe voluptas car
nalis quã appetũt. hõ pᷣo ñ.Elñ Maſiliꝰ exame. libꝛo.ix
Pecudes om̃es terꝛene ſũt.ob boc inclinãt᷑ ad terzꝛã. ſed

alia eſt plãtatõ celeſtis hõ ꝗ quãtũ habitu tigure tãtũ di⸗

gnitate diſtat a pecoꝛibo.illoꝝ facies oꝛſũ fixa ẽ. vteꝝ.

qʒ perſpectãt. ⁊ ꝙ eiꝰ libidini iocundũ eſt h̊ ſectat᷑.tnum
ð caput ad celũ ſem per erigit᷑. oculi tui ſuperna reſpi

ciũt.ſed ſi tu coꝛpoꝛis voluptate te fedaueris.obediẽdo
luxui vẽtris ⁊ inferioꝛibo eiꝰ partibo.oparatus es iumo

tis inſipiẽtibo ſimilis factus es illis. Scðm patet peẽ
Merñ.ſuper can.ſermone.xxiiij.corpoꝛis ſtaturã dedir

deus hoi rectã.foꝛſã vt illa coꝛpoꝛa exterioꝛis vilioꝛilt t
qꝙᷓ rectitudo.figmẽti hoĩez illũ ꝗ ad imaginẽ dei facteſt⸗
ſpnñalis ſue ſeruãde rectitudinis amoueret.⁊ coꝛ limi
deformitatẽ argueret aĩ.quid em̃ indecentiꝰ ꝙᷓ curuum
recto coꝛpoꝛe gerere aĩm. peruerſa res eſt ⁊ feda luteum
vas quod coꝛpus eſt de terra.oculos habere ſurſum.ce

O1

los libere ſuſciꝑe.celorũq; lumĩaribo oblectare aſpectꝰ
ſpũalẽ dᷣo celeſſẽq; creaturã ſuos ↄtrario oculos.i.inteꝛ
nos ſenſus atq; aſpectus trahere in terra croꝛſum. 2 q
debuit nutriri in croceis herere luto tanqꝙ; vnuʒ de ſuis
amplexioꝛiq; ſtercora.¶ Similiter veſtigiũ gloꝛie ꝓpo⸗
nit᷑ ei in hac rectitudine qͥ ad atemplatõʒ duplicẽ.ſcʒ ce⸗
leſtiũ ⁊ terreſtriũ.inter terreſtria vt ↄtemplet᷑ ſeipᷣm pul
cherꝛimũ. Inde ambꝛo.in exam.omet.vj. et vltima. Ja
aliq dicẽda ſunt de corꝑe hoĩs.qð pꝛeſtãtius ceteris de
coꝛis gratia eſſe ꝗs abnuat: Mam ſi vna atq; eadẽ oim
terrenoꝝ coꝛpum videat᷑ eſſe ſuba.foꝛtitudo quoq; ⁊ p⸗
ceritas quibuſdã maioꝛ in beſtijs.foꝛma em̃ hũani coꝛ⸗
poris eſt venuſtior.ſtatus erectus.⁊ mediocris vt neq;
enormis ꝓceritas ſit neq; vilis.⁊ abiecta puſillitas.in

ter celeſtia vt ibi ſꝑ babeat aiam. Eñ Berñ. xxiiij. ſer⸗

mone ſuꝑ canti:Erubeſce cia diuma.pecoꝛinã omutaſ⸗
ſe ſimilitudinẽ.erubeſce voluptari in ſceno q es de celo.
1 ſequit᷑ querere ⁊ ſa ꝑe q ſunt ſuꝑ terrã curuitas eſt aie
et de ſuꝑna regione meditari 7 deſiderare q̃ ſurſuʒ ſunt
rectitudo.huius aũt rectitudinis veſtigiũ eſt in erectõe
coꝛpis. Vnde poeta. Os ſublime dedit hoĩ celũqʒ vidẽ
iuſſit:et erectas ad ſidera tollere vultus.Et hoc dic au⸗

guſti.lxxxiij.qxxvij.coꝛpus hoĩs ſolũ inter aĩaliũ terre
noꝝ coꝛꝑa nõ pꝛonũ in aliũ ꝓſtratũ eſt. cũ ſit viſibile et
ad intuendũ celũ erectũ. et ita tale eſt vt ao ↄtemplãdũ

celũ ſit aptius:magis in hoc ad imaginẽ? ſimilitudinẽ
ei.qᷓᷓ cetera corꝑa aĩaliũ merito videre poteſt.¶¶ Ao pᷣ⸗

mũ ↄtra obiectů dicẽdũ. ꝙ nõ tm̃ atteſtat᷑ dignitati coꝛ⸗

ponis hũani habitus rectitudinis ̊ erectõis. babitꝰaũt
rectitudinis erecte iudicat ad ꝗd ↄditũ eſt corpꝰ bmõi.
ſignũ eſt em̃ ꝑfectõis eius foꝛma nobili et celeſti ⁊ alio⸗

rũ que ſupꝛa tacta ſunt ⁊ aꝓpetitus beatitudinis obtinẽ

de in celo. Qõ ſic eſt de plantis.que licet recte ſint. non
tñ ſunt erecte ſᷣ potius demiſſe ꝑ fixionẽ ꝑtis.a qua ha⸗

bent vitã ⁊ motũ in terra.hõ em ⁊ plata in ↄtraria poſi

tõe ſe hñt.ꝓpter qð homo dicit᷑ antropos.i.arboꝛ euer

ſa. Vnde neqʒ plante neq; coꝛꝑa celeſtia neqʒ terreſtria

cuiuſmodi ſunt lapides cuiuſcũqʒ generis. regulariter

bñt rectitudinẽ in illa potẽtia quã habet coꝛpus bũanũ
cuius habitus ⁊ ꝑtiũ diſpoſitõ magnoꝝ indicia ſunt ſa

cram̃toꝝ.Diẽc em caſſio.ð aĩa.c.ix.coꝛꝑis hois armoi⸗
ta diſpoſitio ingentia nobis ſacra declarat.et ſtati maĩ⸗
feſtat illa ſacramẽta q̃ ꝓpter ꝓlixitatẽ vident᷑ hic ſubti⸗

cenda.4 Ad alind dicẽdũ.q; ſicut habet᷑ a pho. honoꝛ ẽ

exhibitio reuerẽtie in teſtimoniũ virtutis expꝛeſſe ꝑ ſer⸗

monẽ. Unde bonoꝛ et laus referunt᷑ ad aliqð bonuʒ vel
dignũ in ipoꝗ honoꝛat᷑ vel laudat᷑. Illud aũt bonũ vel

dignũ poteſt ſumi ſpãliter ao bonũ vel dignũ in genere
moꝝ.Et ſic intelligit pᷣs loquẽs in philoſophia moꝛa
li dicẽs/qð ꝓpter illud qð eſt a natura nõ eſt aliqd lau
dabile. Vel põt ſumi bonũ vel diguũ ↄmuniꝰ. pm ertẽſi
onẽ ad ea que ſunt nature:ſic laudabile eſt bonũ qð eſt

a natura magis tñ auctoꝛ nature:ꝗ nulla creatuꝛa rati

onali coopante talia ꝓducit in eſſe.vñ dignitas coꝛpis

humani ex nobilitate ſui habitus nõ eſt laudabilis.vᷣm

ꝙ laus refert᷑ ad bonũ vel dignũ in genere moꝝ:Fᷣm au
tẽ ꝙ ad bonũ ↄniter ſumptũ ẽ vtiqʒ.4¶:. Ad aliud dicen⸗

dũ.ꝙ bñ manitfeſtat᷑ ſignu ĩ coꝛꝑe rectitudis ſpũalis de⸗

ꝓdite.cñ em̃ rectitudo ſit motꝰ aĩe ĩ deũ.ſicut determĩat

beatus dyoni.aĩa q nõ põt libere exercere oꝑatões ſpi⸗

rituales.̊ voluit᷑ ad creaturas ⁊ delectat᷑ in eis ꝑ ↄde⸗

ſcenſum ad coꝛpus.bene pᷣtendit in hoc ſignũ rectitudi⸗

nis deꝑdite.qꝛ cũ ↄſtet aiam creatã fuiſſe a deo ⁊ itara
tione ſue oꝛiginis nullũ babuiſſe viciũ.ↄſiat ipam a coꝛ
pore ſibi vnuo fuiſſe coꝛruptẽ. et rectitudinẽ in q̃ ↄdita
fuit amiſiſſe.et loqͥr de poſteris primi hoĩs q ↄtraxerũt
coꝛruptõeʒ ab illo.cuiꝰ coꝛꝑis curuatõ fuit obnoxietas

—2 „

in cineratõeʒ. Juxta ſniam dñi geñn.iij. Puluis es et in

puluerẽ reuerteris.Et ſi dicat᷑ ꝙ rectitudo coꝛpꝑalis de⸗

buit amitti in coꝛꝑe ſic ſpũalis amittebat᷑ in aĩa. Dicen

qũ ꝙ nõ eſt verũ imo eo magis ↄſundi dʒ aia. qꝛ amiſit

777„%
lxxxrumj.
ſuam rectitudinẽ. et coꝛpus nõ ſus. Et ꝑ ̊ᷣ eti vlterius
qmonet᷑ ad reuertendũ in deũ.ſic dicit be.berñ. Prete⸗

rea cũ pꝛimus hõ poſt petm fuit recõciliatus deo.et oĩa
eius purgata a culpa imago di reꝑata: nullo mõ de⸗

ceret corpus deoꝛſum inclinatũ illi vniri. Caſſio.de aia

viij.ca. Conuenit vt de aie tẽplo.i.coꝛꝑe oicamus.qm il
la imago dei nõ patit᷑ vt coꝛꝑe defoꝛmi ↄiũcta eſſe videa
tur. ꝓpter qð nõ decreuit diuĩa ſapia a qͥ oia decent fiũt
homiem ꝓpter petm de bere puniri coꝛpis inclinatõne.
lAo illud qð obijcit᷑ ꝙ pctoꝛ eſt ſiłis iumẽtis. Dicẽdũ
ꝙ boc nõ ẽ verũ q;tũ ad coꝛꝑis inclinatõem: ſ̊ q;ẽtum ad
moꝛtalitatis nccitatẽ.Ecci.iũj. nus interitꝰ ẽ hoĩis et
iumẽtoꝝ.et equa vtriuſqʒ ↄditõ. ſic̃ moꝛit᷑ hõ ſic et illa
moꝛiũt᷑.⁊ añcedit.dixit in coꝛde meo de filijs hoim vt p
baret eos deus 2 oñderet ſiles beſtijs. hec autẽ eſt pena
cõueniẽtiſſima coꝛꝑi dãanato ꝓpter peccatũ.ↄueniẽs em
fuit ꝙ corpus pꝛimi hoĩs exequẽs opꝰ inobediẽtie ↄtra
pceptũ vite ⁊ eius ꝗ dederat ei vitã ꝑ vnionẽ cũ aĩa.ea⸗
dqẽ pꝛiuaret᷑ iuxta diuinũ decretũ. Geñ.ij. ãcũqʒ die co⸗
mederitis moꝛte moꝛiemi. Preterea vr̃ ꝑctoꝛ ſilis eẽ iu
mẽtis. ꝓpter impetũ deſiderij ⁊ declinatõeʒ q̃ſi brutalẽ
ad illa turpia q̃ carni placẽt.et in ꝗbo dlectat᷑.⁊ hoc eſt

qð dic̃ berñ.erubeſce aĩa diuĩa peco.⁊c. Et baſilius in

exame. Si tu te coꝛꝑis voluptate fedaueris ⁊c.

Nembrum tercium

Ercio q̃rit᷑ d dignitate corꝑis prinn ho⸗
mĩs.et generaliter cuiuſlibet:q̃ntũ ondit᷑
ex vnione eius cũ aĩo rõnali.circa qð ar⸗
guit ſic. Nõ quelibet materia apta eſt ad
ſuſceptõem cuiuſlibet foꝛme.ſᷣ̊ quãto foꝛma ſit nobilior
tãto reꝗrit᷑ mateꝛia nobilioꝛ:. cũ aia rõnalis ſit foꝛma
nobiliſſima requirit᷑ ꝙ ꝑfectibile ab illa ſit nobiliſſimuzʒ
in genẽ ſuo.⸗ Stẽ h̊ etia patet ex h.ꝙ qñ aliꝗd vnit᷑ rei
nobili manifeſtat᷑ eius nobilitas.vñ vnio aie cũ deo at⸗
teſtat᷑ eius nobilitati.q̊ cũ aĩa ſit nobiliſſima foꝛmarũ:
vnio coꝛpis cũ aĩa atteſtat᷑ nobilitati coꝛꝑis. Stẽ finis
ẽ optimũ in re ⁊ cuius gr̃a alia.ꝙ in genere creataꝝ fi⸗
nis eſt optimũ ⁊ ad quẽ vt ad eoꝝ optimũ alia deſerunt᷑
etiã ſᷣm illũ diſtinguit᷑..õ em̃ vnũqðqʒ ad vnũquẽqʒ
finẽ oꝛdinat᷑:ſ̊ ↄꝑabilia ad illũ.vnde cũ ex nobilitate fi⸗
nis oñdit᷑ nobilitas eius qð ẽ ad finẽ:ᷓ cũ coꝛꝑis ade ⁊
generaliter oim boĩm finis ſit beatitudo glorie.⁊ G̊B me
diãte ↄiũctõe eoꝝ cũ aia.patet manifeſte.ꝙ vmo iſta eſt
nobilitatis eoꝝ oñſiua.ql Stẽ vnio qͥ maximeↄformis ẽ
nobiliſſime vnioni.atteſtat᷑ nobilitati vnibiliũ.h̊ patʒ:
qꝛ qð ↄfoꝛmius eſt nobili illud eſt magis nobile.ſ̊ vnio
coꝛꝑis cũ aia maxime ↄfoꝛmat᷑ vnioni gloꝛie q̃ͥ ẽ aĩe cuʒ
co.poſt illã ſummã vnionẽ q eſt triũ ꝑſonaꝝ in vna el⸗
ſentia. bec vnio atteſtat᷑ nobilitati coꝛꝑis vniti. mioꝛ
patet.ij.ſentẽ.di.j.vbi dicit mgr̃ ꝓ exemplo future ſocie
tatis q̃ inter deũ et ſpũm rõnalẽ in gloꝛificatõe ꝑficiẽda
erat.aiam coꝛpoꝛeis indumẽtis terrenis maſionibus
copulauit.luteãqʒ materia fecit ad vite ſenſuʒ vegetare
vt ſciret hõ ꝙ ſi potuit deus tãdiſparẽ natura corꝑis et
nie in federatõem vnã ĩ amiciciã tantã ↄiũgere:neq̃q;
ei impoſſibile futuꝝ rõnalis creatuꝛe hũilitatẽ.licet lon
ge inferioꝛẽ:ad ſue gloꝛie ꝑticipatõeʒ ſublimare. 623
tra.coꝛꝑa celeſtia nobilioꝛis ſunt ↄditõis coꝛpe huano.
nec tñ ſunt apta ad vnionẽ cũ aia rõnali.cũ aliq̃ foꝛma
ita nobili.nõ & videt᷑ ꝙ vnio coꝛꝑis hũani cũ aĩa rõnali
atteſtet᷑ dignitati illiꝰ. Pꝛobatõ pꝛie.nobiliꝰ ẽ illud coꝛ
pus qð ẽ magis actiuũ qᷓ; illð qð ẽ paſſiuũ:coꝛpus at᷑ ſu
Pceleſte maxie ẽ actiuũ ⁊ foꝛme ſue maxie vnituʒ.qꝛ ibi
tota foꝛma termiat totũ oꝓpetitũ matie.coꝛpꝰ at huanũ
ẽ maxiĩe paſſiuuʒ:nec ĩ foꝛma ſua termiat totũ apꝓpetituʒ

ſuũ.ꝗᷓ digmiꝰ ẽ coꝛpus celeſte qᷓ; hůanũ.¶ Itez vt habet
ab aug.ↄiũctõ coꝛꝑis hũani cũ aĩa fuit opus mirabile
ſiue miraculoſuʒ. dic̃ em ĩ li.de ſpũ ⁊ aĩa.plenũ fuit mi⸗
raculo.et rõ huiꝰ ẽ quãtitas diſiantie inter lutũ terre ?

ſpiñ vite.Vñ dieit ibidẽ tãta ſocietas carnig ⁊ aĩe ſpũs

vite ⁊ limi terre.ex hoꝝ aũt mirabili ſocietate oñdit᷑ vi⸗
litas corꝑis humani. ꝗᷓ hec vnio nõ atteſtat᷑ nobilitati
eius ſᷣ potius vilitati.¶ Itẽ oppoſita iuxta ſe poſita ma
gis apparẽt.̊ de fectꝰ coꝛꝑis hũani ex poſitõe iuxta ani
mã.̊ eſt ex vnione coꝛꝑis cũ aĩa magis apparẽt. igit᷑ il⸗
la vnio magis eſt ĩdiciũ defectꝰ in coꝛpꝑe q; atteſtãs nobi
litati. IJtẽ vnio coꝛꝑis cũ aĩa rõnali ẽ opꝰ plenũ mira⸗
culo.vt habet᷑ li.de ſpũ ⁊ aĩa.In oꝑiba aut miraculoſis
materia exiſtit in ſola potẽtia obediẽtie.⁊ paſſiua ad ſu
ſceptõem foꝛme. Alnio aũt foꝛme cũ materia tali nõ at⸗
teſiat᷑ nobilitati materie.cuʒ ipᷣ̃a materia ſit oĩno indi⸗
ſpoſita ad illã foꝛmã.ꝗ̊ eAAn h ẽ dicẽdũ.ꝙ vnio coꝛ
pis pᷣmi hoĩs ad aĩam atteſtat᷑ nobilitati coꝛpꝑis eiuſdẽ.
7 genẽalit alioꝝ coꝛpuʒ hũanoꝝ vt rõibo pᷣmiſſis oñdit᷑
et ñ ſolũ manifeſtãdo ſ̊ faciẽdo:in h̊ ꝙ ex tali vniõe cor
puo hũanũ hʒ magnã dignitatẽ m pꝑticipatõe vite ratõ⸗
nalis ⁊ effectũ gratie.gr̃a em̃ infoꝛmãs aĩaʒ incẽtiua vi
cioꝝ coꝛꝑaliũ mitigat.hʒ etiã amplioꝛẽ dignitatẽ ex h̊.
ꝙ ꝓpter vitã illã ꝑticeps efficit᷑ beatitudis. qꝛ illa vnio
q eſt aĩe ad deũ ꝑ deifoꝛmitatẽ gloꝛie qdammõ redũdat
in ipᷣm coꝛpus. habʒ etiã et ꝑfectiſſimã dignitatẽ in ge⸗
nẽ coꝛꝑum ex B.ꝙ ex illa vnione qu hʒ cũ aĩa reddituʒ
eſt idoneũ.vt ſᷣm aliquaʒ ptẽ ſui ſiue aliqð generis ſui
vniret᷑ filio dei ĩ vnitate ꝑſone.q enio pᷣcellit ⁊ illã q eſt
nature ⁊ gloꝛie.quã etiã dignitatẽ manifeſtauit filiꝰ dei
ꝑ incarnatõem ſuã.ſicut &̊ km modos iã dictos vnio ta
lis eſt ad nobilitatẽ coꝛꝑis primi hoĩs ⁊ generalit᷑ oĩm
hoĩm facit ⁊ plurimũ atteſtat᷑ eidẽ.⸗¶ Ad pꝛimũ q̊ obie⸗
ctũ otra h.dicẽdũ ꝙ reuera coꝛpa celeſſia qᷓtũ ad aliqd

nobilioꝛa ſunt qᷓᷓ erat coꝛpus pꝛimi hoĩs.⁊ ſilłiter q; coꝛ⸗

poꝛa alioꝝ hoĩm. hñt em aliqs ↄditões ſcʒ impaſſibili⸗

tatẽ.incoꝛruptõem.ſubtilitatẽ.claritatẽ.virtutẽ quã ĩi⸗

fluunt in coꝛꝑa inferioꝛa.⁊ appetitũ materie oĩno termi
natũ ꝑ foꝛma.q nõ bũit coꝛpus primi hoĩs inqtũ coꝛ⸗
pus:nec corꝑa alioꝝ.habuit aũt coꝛpus pꝛimi hoĩs et
ſimiliter coꝛꝑa Poſterio eius aliq̃s ↄditões.q̃s nõ ha⸗
bent coꝛꝑa celeſtia.⁊ nobilioꝛes ſimplicit᷑ ↄditõibo illo⸗
rũ.vt ꝙ ſunt pfecta ſiue ꝑfectibilia forma nobiliſſima ⸗
mediãate illa ſunt in potẽtia ꝓducẽdi in eſſe ſibi ſimilia
in ꝑticipatõe vite ratõnalis ⁊ alioꝝ q̃ tacta ſunt.vnde
nobilitas coꝛpum ſuꝑceleſtiuʒ termiata ẽ in nobilitate
nature coꝛꝑis hũani non.ſ̊ potius qͥdãmõ gratuita ſcʒ
gratie ⁊ gloꝛie vt ex dictis patet. Preterea h̊ argumẽtũ
nõ valet.coꝛꝑa nobilioꝛa nõ ſunt apta ad buius vnionẽ
& vnio iſta non atteſtar᷑ nobilitati coꝛꝑis vnibilis.qꝛ ex
alia cã hñt eſſe nobile q; ex aptitudine ? abilitate ad il⸗
lã.ꝗ¶l Ad alið dᷣm.ꝙ coꝛpus hũanũ ⁊ aĩa pñt duplicit
ad inuicẽ cõꝑari. Ael ſᷣm ꝙ vtrunq; bʒ ꝓprietates ſibi
determĩatas in genẽ ſuo.vel ſᷣm ꝙ ad inuicẽ oꝛdinãt᷑ vt
Uiects ⁊ ꝑfectibile.Fᷣm ꝙ primo mõ ↄpant᷑ ſic ꝓpt opo⸗
itas ↄditões coꝛꝑis et aĩe ex ↄꝑatõe coꝛꝑis cui ſunt cõ
ditões ignobiles ad aiam. cuius ↄditões nobiles ſunt.
oſtẽdit᷑ eẽ coꝛpus nobile reſpectu aĩe.⁊ ſᷣm hãc ↄſidera⸗
tõeʒ vnio hmõi nõ atteſtat᷑ nobilitati coꝛꝑis.ſᷣ ignobili
tati potius.Si at᷑ ſcdðᷣo mõ ↄꝑant.ſic qꝛ nõ niſi aliq̃ ↄdi
tõe nobilitatis ip̃ius coꝛpis ⁊ armonia ↄueniti aptũ ẽ
7 abile ad vnionẽ foꝛe tãte nobilitatis.vnio iſta atteſta
tur nobilitati illiꝰ.Añ ipᷣoꝝ vnio ĩ alia ↄſideratõe atte⸗
ſtat᷑ nobilitati coꝛꝑis.ĩ alia ignobilitan:⸗ P h pʒ rñſio
ad illud qð ſeqt᷑.¶ Ad aliud dõm.q; ang.loquẽs vel di
cẽs illã vnionẽ eẽ mirabile hẽbat reſpectũ ad oꝛigieʒ ma
terialẽ ipius coꝛꝑis.vtʒ ex vᷣbis eiꝰ.qꝛ coꝛpus humanũ
vocat limũ.ↄſirmmõs qð dr ꝑ illud Geñ.j.fecit xxꝰ hoĩeʒ
&æ limo terre ⁊ iſpirauit in faciẽ eius ſpiraculũ vite.ł
põt verbũ aug.intelligi de coꝛꝑe primi hoĩs formato ð
limo.et diſpoſito ad ſuſceptõem anime.

embꝛum quartum

Varto q̃rit᷑ de dignitate coꝛpis hũam qtũ

Et videt᷑ ꝙ ſicqͥ eadẽ eſt natura idẽ ẽ lo

ad locatõem.⁊ qrit᷑. Atrũ celũ ſit locꝰ eiꝰ

cus natalis.ſ̊ angelus ⁊ aia ſunt eiuſdẽ nature. Dic eĩ
qug.ĩ li.de libe.ar.ꝙ angelꝰ⁊ aia natura ſunt pares.of
ficio diſpares:̊ locꝰ naturalis eoꝝ ẽ idẽ. ̊ coꝛpꝰ ⁊ aĩa
vnã ꝑſonã ↄſtituũt.totũ aũt hr̃e diuerſa loca naturalia
ĩpoſſibile ẽ:̊ cũ hõ ſit vnꝰ⁊ idẽ.nõ debebat᷑ ei aliꝰlocus
rõe aĩe ⁊ aliꝰ rõe coꝛꝑis.¶ Stẽ ſi deberet᷑ ei aliꝰlocꝰrõe
coꝛꝑis ⁊ alius rõne aie.aut hret corpus locũ ſibi debitũ
naturaliter z aĩa ſuũ.aut non. Si nõ:nõ eſſet illis ꝑfe⸗
cta ꝗes.cũ vnũqðq; geſcat naturalit᷑ ĩ loco ſuo. Si ſic:
nõ eẽt ſimilit᷑ ꝑfecta ges.qꝛ aĩa eẽt in vno loco ⁊ coꝛpꝰ ĩ
alio. diuiſa eſſent.̊ nõ eẽt determiatus appetitus aĩe
quẽ hʒ ad vnionẽ coꝛꝑis.⸗ Itẽ ſᷣm ↄſideratõʒ areſto.in
topi.Si optimũ in h̊ genẽ ẽ meliꝰ optimo in illo genere
tũc h̊ genus ẽ ſimpliciter illo genere meliꝰ. Sed coꝛpus
xpᷣi qʒ ẽ optimũ in genẽ hũanoꝝ coꝛꝑuz.ẽ meliꝰ oĩ alio
coꝛꝑe:̊ coꝛpus hũanũ ſimplicit᷑ meliꝰ ẽ oĩ alio coꝛꝑe.qᷓ
ſole ⁊ luna et ſtellis ⁊c.¶ Oð etiã pʒ ſic.nec natura nec
artifex nature facit meliꝰ ꝓpt᷑ penas.ſ̊ potiꝰ ecõuerſo
finis ẽ optimũ ⁊ meliꝰ his qͥ ſunt ad finezʒ: ſᷣ ſielle facte
ſunt ĩ miſteriũ coꝛꝑum bũanoꝝ.Deut:iiij. Le foꝛte ele⸗
uatis oculis ad celũ videas ſolẽ ⁊ lunã ⁊ oĩa aſha celi.⁊
erroꝛe deceptus adoꝛes ea colas q̃ creauit dñs deus ĩ
miſteriũ cuctis gẽtiba ⁊c.ſ̊ iſta nõ miniſtrãt aĩabo nr̃is
ſᷣ coꝛꝑibo.q̊ coꝛpus hũanũ meliꝰẽ ſtellis.ſᷣ vt pʒ ꝑ indu
ctõem coꝛꝑis melioꝛis et nobilioris locꝰ natalis ẽ locꝰ
ſuꝑioꝛ.&̊ locus naturalis coꝛpis hũani eſt celũ. Itẽ lo
cus naturalis coꝛꝑis xp̃i eſi celũ. aliogꝗn cũ locꝰ natura
lis eius ſit celũ.ocupiſcẽt caro aduerſus ſpm̃.etiã nũc.
qꝛ caro naturalit appetẽt ſuũ locũ natalẽ.⁊ tũc xpᷣs miſ
eſſet.ſ̊ idẽ locus naturalis totiꝰterre ⁊ vniꝰ glebe.eadẽ
rõne vniꝰ coꝛꝑis ⁊ oĩm.ꝗ coꝛꝑis nr̃i locꝰ naturalis ẽ ce⸗
lũ.¶ Itẽ materia ⁊ ſua forma ꝑ ſe ꝓpoꝛtionãt᷑.ita vt no
bilioꝛis materie ſit nobilioꝛ foꝛma ⁊ ecõuerſo.G foꝛma
coꝛpis hũani ẽ nobiliſſima ſcʒ aia rõnalis.̊ ipᷣm ẽ no⸗
biliſſimũ.q̊ naturalit᷑ ei debet᷑ locꝰſupᷣmus. Itẽ cũ abſ
q; ãbiguitate ⁊ heſitatõe aĩe locus naturalis ẽ celũ: hʒ
naturalẽ celi appetitũ cuius ĩdiciũ eſt manifeſtũ.q oibo

ẽ inſitus appetitꝰceli.ſ̊ qdð ĩeſt oĩbo eſt natuꝛale.ſicut dĩc

aug.ĩ li.vñ malũ.igit᷑ huůana aĩa naturalit appetit locũ
ſuꝑpremũ.ꝗ ſi eẽt innaturalis coꝛꝑi nro.accidẽt hoĩem
nũqꝙ; foꝛe bm plene.qꝛ nũq; hr̃et getũ apetitũ. Con⸗
tra.Jo.iij.il emo aſcẽdit in celũ niſi ꝗ deſcendit de celo
Sʒ coꝛpus hũanũ nõ deſcẽdit de celo.̊ nõ aſcẽdit in ce⸗
lũ.pᷣ res naturalit᷑ aſcẽdit ad locũ ſuũ.⁊ ita videt᷑ celum
nõ eẽ locũ coꝛꝑis. Itẽ coꝛpus ⁊ locus eaſdẽ ꝓpꝛieta⸗
tes ꝑticipãt.Sʒ natura coꝛꝑis hũani⁊ celi ſunt penitꝰ
oppoſitaꝝ ↄdictionũ ⁊ ꝓpꝛietatũ.q̊ vnũ nõ ẽ locus alteꝛi
us.⸗ Itẽ ſicut diẽ Aug.vlti.de ciui.dei.xj.ca.⁊ in alijs
młtis locis arguũt phᷣi celũ ñ eẽ locũ hũani coꝛꝑis.res
eĩ põderoſa ⁊ ex elemẽtis ↄſtituta locũ ſuꝑioꝛẽ n obtĩet
H̊ coꝛpꝰ hoĩs ex elemẽtis ẽ.⁊ gue ẽ.̊ ⁊c̃.¶ Itẽ hõ cꝛeatꝰ
ẽ ꝓpt celũ ñ celũ ꝓpt᷑ hoĩem. dignioꝛ res ẽ celũ ꝙ ſit hõ
D multofoꝛtiꝰq; corpus hũanũ.q̊ locꝰnobilioꝛ q; celũ de
bet ei.añs pʒ p mgrmiĩ ſentẽ.ij.li.xiiij.di.c.ſeqꝗt᷑ dixit de⸗
us.⁊ in fine ſbiũgit᷑.poſt oĩa factꝰ ẽ hõ de tra ⁊ in terrã
nõ ad terrã neq; ꝓpt terrã.ſ̊ ad celũ ⁊ ꝓpt celũ.¶ Itẽ
arguit mercurius hoĩem exñtẽ duplicis nature coꝛpo⸗
ralis et ſpũalis.debere creari in celo ꝓpter naturã ſpiri
tualẽ q excellit in eo.⁊ nõ in terra ꝓpter naturã coꝛpo⸗
ralẽ.ſᷣ̊ dicit ꝙ ꝓprietates terre magis dñant᷑ in eo.locꝰ
aũt ſeꝗt᷑ natura p̃dñantis.⁊ ita pʒ coꝛpus hũanũ pꝑtinẽ
ad tra ⁊ ñ ad i ü ven⸗ ꝙ coꝛꝑi hũano diuĩa
ꝓuidẽtia triplex debẽt᷑ locꝰ.ꝑadiſus treſtris.tra ⁊ celũ
Euit eĩ hõ collocatꝰ ĩ ſtatu innocẽtie in padiſo volupta⸗
tis vt oparet᷑ et cuſtodiret illũ geñ.ij.oꝑaret᷑ inqꝙᷓ nõ ad
faſtidiũ vel laboꝛẽ ̊ ad ſolaciũ ⁊ coꝛꝑis exercitium. In
ſtatu culpe eiectꝰ ⁊ de ꝑadiſo poſitꝰ fuit ĩ terra vt labo⸗
ribo ⁊ ſudoꝛibo ea veſcẽt ſiẽ habet᷑ geñ. iij. In ſtatu glie
collocãdꝰ ẽ in celo vt ibidẽ in vita beata ⁊ ꝑpetua gliet᷑.
Dicẽdũ ̊ ꝙ celũ ẽ locꝰcoꝛꝑis hũani q;tũ ad ſtatũ glłie ⁊
celũ eimpireũ ſiue angtoꝝ vbi erit ĩ ꝑticipatõne gloꝛie

S — —

—— — — e

9

allugere at
ſcendere ꝑ ʒodiacũ ad incoꝛꝑatõem.qð eſt erroꝛ ⁊ here⸗

cum aĩa. Unde aug.de aĩa et ſp. Si em tamdiſparem
naturꝗ carnis? aie ad vnã ſederatõem atq; amiciciã de
us ↄiũgere potuitneqꝙᷓ erit ei impoſſibile rõnalẽ ſpũm
ꝗ vſq; adↄſoꝛtiũ terreni.corpis huiliatus eſt, cũ eodem
coꝛꝑe gloꝛifica to vt ſit ei gloꝛie qð fuit ſartine ad oſoꝛti
um beatoꝝ ſpuuʒ. q in ſua puritate ꝑſtiterunt exaltare.
atq; ad ſue gloꝛie ꝑticipatoem ſi ublimare. ad hoc ſigdẽ
ſola caritate nulla neceſſitate illũ creauit altiſſimus. vt
ſue beatitudinis ꝑticeps fieret.¶ Angumenta igit alüt
ad iſt ꝑtẽ ſunt ↄcedẽda. ¶ Ad pꝛimũ in ↄtrariuũ dicũt

.

quidã ꝙ quis debebat᷑ coꝛꝑi bhuano locus ſuꝑioꝛ.nõ tñ

aſcẽdit in celũ niſi virtute diuia vniẽte coꝛpus aie.? ele⸗
uate aiaʒ et coꝛpus.qð qdẽ coꝛpus dr teſcẽdiſſe de celo
rõne aie ꝗᷓ creata ẽ. in qua ſunt portões numerales? ar
monice cõcreate ad coꝛpus ſuũ. Sʒ qꝛ iſta ſolutõ videt
erroꝛ phoꝝ ponẽtiũ aĩas creatas in celo.⁊ de

ſis: Ideo pot rũderi ad illa auctoꝛitatẽ alit. m ꝓrñch
aug. in li,. de agone xpiano. Illa em auctoꝛitas magis i⸗
telligit de xp̃o q; de puro boĩe. vñ ſeqꝗt. filius hoĩs gẽ in
celo. dicit em aug. Nõ intelligũt qmn coꝛpus nõ alcedit ĩ
celi.ons em aſcedit. coꝛpus no nõ aſcẽdit h̊ leuatũ ẽ ĩ ce
lũ illo leuãte ꝗaſcẽdit. verbi gratia. Si qs deſcẽdat de
mõte nudus.cũ aũt aſcẽdat veſtiat ſe ⁊ veſlit⸗ iteꝝ aſcẽ⸗
dat:recte dicimus.i Remo aſcẽdit niſi ꝗ deſcẽdit. nec ve⸗
ſiẽ ↄſideramns quã ſecũ leuauit: ſ ip̃ᷣm ꝗ veſtitus ẽ ſolũ
dicimus alcẽdiſſe.vel põt intelligi de mẽbris verbũ illoð
vt patet ex glo.q etſi aſcẽdũt in celuz nõ aſcẽqũt virtute
Pria bᷣ virtute capitis cui adherẽt. EUnde glo. ibidẽ re⸗
nati ſpũaliter aſcẽdũt in celũ.pᷣ nõ niſi ſint mẽbꝛa cohe⸗

rentia illi qui in vna ꝑſona eſt hõ et filiꝰ ci. vt ſciat iſie

nullü ex ſe ſ̊ ꝑxpᷣm poſſe aſcẽdere. et ideo ñ dicit hoĩies

aſcendere.̊ ſilu hoie totũ cũ coꝛꝑe.ꝗ ſᷣm deitatẽ deſcen⸗
dit cæ celo et eſt in celo. ¶ Ad alind dicẽdũ.ꝙ lʒ coꝛpus

hũanũ ⁊ celũ ſint ooſitaꝝ ↄditõnũ.ſ.habito reſpectu

ad ſtatũ vie.ↄnica but tñ eaſdeʒ quãtũ reqrit ↄueniẽtia
q dz eſſe loci et loc⸗ ti.qñ ablata erit coꝛruꝑtõ coꝛpulẽta
obſcuritas 2 ponderolitas coꝛꝑe.vt qñ dotatũ erit do⸗
tibo gloꝛie. qð erit qñ verificabit᷑ illud apoc. xxj. ipᷣa ci⸗
uitas aurũ mũdũ ſimile vitro mũdo. qð verbũ exponẽs
greg. Job. xxviij. dicẽs. Auri metallũ nouimus potioꝛi
metallis oib claritate fulgere. vitri vo natura eſt vt ex
trinſecue viſum pura intrinſecus ꝑſpicuitate pluceat.ĩ
alio metallo quicꝗo intrinſecus pↄtinet abſconcht. in vi
tro ꝗlibet liquoꝛ qualis otinet᷑ interius vel exterius de⸗
mõſtrat᷑. atq; vt ita dicõ̊.oĩs liqr ĩ vitreo vaſculo clau⸗
ſus patet.qd aliud in auro vel vitro accipimus niſi il
lam ſuꝑnã patr iã.illã beatoꝝ ciniũ ſocietatẽ:quoꝝ coꝛ⸗

da ſibinuice claritate fulgẽt puritate trãſiucẽt. In

hic dicit᷑.ip̃a pᷣo ciuitas 7c. Qura em̃ ſancti om̃es in ea

beatitudimis claritate fulgebãt. inſiructa auro dicit᷑. et

qm ipᷣa eoꝝ claritas viciſſim ſibi in alterius coꝛdibo pʒ
du vminſcuiuſq; vultus attẽdit᷑ſił⸗ oↄſilłia penetrat᷑.pᷣ
ipᷣm auro ſile vuro mũdo eẽ mẽoꝛat᷑.ibi ꝗppe vniuſeuiꝰ⸗
q; mẽtẽ ab alterins oculis mẽbroꝝ coꝛpulłẽtiã nõ abſcõ⸗
qgat. ̊ patebit aimus patebit coꝛꝑalibo oculis.ipᷣa etiaʒ
coꝛpꝑis armonia ſicq; vnuſqſq; erit tũc aſpicabilis alte⸗
ri.licut nũc eſſe nõ põt oſpica bilis ſibi. ¶ Ad aliud q8
ſegtur patet rñſio ex dictis WMreterea.põt addi vᷣbũ pe⸗
tri alphoſt dicẽtis. paſſer 2 anſſer eiſaẽ elemẽtis ſunt.ſ⸗ 3
paſſer ſurſuʒ aſcẽdit anſeꝛ nõ. Elñ boc.nõ niſiqꝛ paſſer
minoeis corpis et ideo lenioꝛ:anſer maioris q ideo gra
uioꝛ. &m h vultur aquila qᷓ grõdioꝛa ſũt nõ volaꝛent

ſuꝑius.ſi foꝛte qꝛ er ſubtilibo elemẽtis. patet tñ ꝙ ſpũs

facit ea alcẽdere ſurſuʒ. Za ſine ſ pu nõ aſcegerẽt. Cũ g
coꝛpa vnita erũt ſpiritib. depoſt ita coꝛruptõne om̃s ni⸗

gredine.qd mirũ ſi coꝛpa facta ↄfoꝛmia ſi puũi ſurſum po
terat aſcẽdere æ ad nutũ ſpus mouere. ug. in de cini.

xci. cũ valeat nũc natura coꝛpoꝝ terrenoꝝ deprimẽ aĩ⸗
mas dorſum. aliqñn 7 aie leuaꝛe ſt urſuʒ talia coꝛpa non
valebũt: q. dicẽt ſic.¶ Ad aliud dicẽdũ.ꝙ cũ bõ dẽ factꝰ

lxxxv.

eſſe ꝓpter celũ. hec pᷣpoſitio ꝓpter.nõ diẽ habitudineʒ
ſinalẽ illo ſenſu q̊ͥ ceiñ ſit finis⸗ hoio:ſᷣ potius habitudis
ſuppoſitõis ſub ſ̊ ſenſu ꝓpter cel.i. vt ſit vns teus.eo
mõ qͥ diẽ apłs. Omia noſtra ſi unt. j. Coꝝ. üj. Vel põt di
ci habitudinẽ loci ad locatũ.ſub hᷣ ſenſu. homo factus ẽ
Ater celũ ad habitãdu.¶ Ad alið pʒ reſpoſio ex dictis
⁊ intelligendũ eſt. ꝙ licet hõ ſit duplicis nate ꝓpt᷑ quaʒ
videt᷑ ei duplex locus oↄgruere. tñ ꝓppter plures cauſas
ogruebat hoiĩ terra ad habitãdũ. Ghaſfuiraptitnco ad

penitudinẽ. Alia fuit aptitudo ad merendũ. aptioꝛ em̃

erat locus ad faciendũ penitentiã ? ad merendũ in ter⸗
ra iſta miſerie ⁊ defectus multiplicis.qᷓ; alius locꝰ. Alia
fuit ↄueniẽtia coꝛpis hũani coꝛrupti cũ terra maledicta
Beñn.iij. Alia fuit oueniẽtia indigẽtia alimonie q ↄgrue
bat. ¶ Si aüt obijcit ꝙ viget᷑ fiert violẽtia aie. ex Hꝙ de
termiet᷑ in loco inferioꝛi.ſicut fieret coꝛꝑi tali ſi teneret᷑
in loco ſupiori. Dicendũ q; aia põt eſſe deoꝛſuʒ ſine vio⸗
lentia.qꝛ nõ eſt ita eſſentialis ſpiritibo locus ſurſuz ſic

coꝛpoꝛibo locus deoꝛſum.

¶ Mueſtio. lxxxv. De am⸗

malitate coꝛꝑis bumani.

Onſequenter que
rit᷑ de animalitate illius coꝛpis. Prio
queritur vtrum corpus ade erat aiale.
Secundo vtrum magis conueniebat
- eſſe animale q; ſpnale. R
embzum prunnmm
Ireca primuʒ ꝓcedit ſic.⁊ videt᷑ plane ꝙ;
fuit aiale.Nugꝰ.in pꝛimo li.de baptiſmo
enuloꝝ.ↄuincens eos ꝗ dicũt adã ſic crea
tũ eẽ. vt etiã ſine pcti merito moꝛeret᷑.nõ
pena culpe ᷣ nccitate nature. Sicit em̃ quio rñdebũt cũ
legit h̊ dictũ etiã poſt perm increpãdo ⁊ damnãdo diriſ
ſe. terra es ⁊ in terrã ibis.neq; em ſᷣm aĩam. H qð mani
feſtũ eſt ſᷣm coꝛpus terꝛa eꝛat.⁊ moꝛte eiuſdẽ coꝛꝑis eꝛat
iturus in terra.q;uis em ſᷣm coꝛpus terra eſſet et coꝛpꝰ
in quo creatus eſt aĩale geſtaret. tñ ſi nõ peccaſſet.ĩ coꝛ
pus foꝛet ſpũale mutadus. et in illã incorruptõem qᷓ fi⸗
delibo et ſanctis ꝓmitti?᷑ ſine moꝛtis piculo tranſiturꝰ.
ecce ꝙ aĩale erat. Preterea.adã ſi nõ peccaſſet trãſ. ſſʒ
ab aiali coꝛꝑe in ſpuale. aiale coꝛpus habebat añ pec
catũ.qñcedẽs patet ꝑ aug.in eodẽ li.ſi nõ peccaſſet adã
nõ crat expoliandus coꝛpe.ᷣ ſupueſtiendus imoꝛtalita
te ⁊ incoꝛruptõe.vt abſoꝛbeꝛet moꝛtale a vita.i.ab aia⸗
li in ſpũale traſiret. Pꝛeterea. ſ Dicat᷑ q; nõ habuit coꝛ
pus aiale.qꝛ tũc paulati ſeneſceret ⁊ defiecẽt. qð nõ ope⸗
tebat illi ſtatni. Contra H̊ arguit aug. in eogẽ dicens. ſi
us iſrahelitaꝝ veſtimẽtis 7 caleiamentis pſtitit. ꝙ; ꝑ

tot õnos ñ ſunt obtrita.quid mirũ ſ iobediẽti homi pᷣce

ptis potentia pꝛeſtaret᷑. vt aĩale h̊ et moꝛtale hnñᷣe coꝛpꝰ.
pret in eo quẽda ſiatũ.q ſine defectu eſſet ãnoſuʒ tßs. q̊
dens vellet. a moꝛtalitate ad immoꝛtalitateʒ ſine moꝛte
materie traſt iturus. Preterea. Aug. in eodẽ.talẽ puto
babitudinẽ adhuc in coꝛpꝑe aĩali atq; moꝛtali etiaʒ illis
a ſine moꝛte binc trãſlati ſunt fuiſſe ↄceſſam. neq; enim
enoch 7 helias ꝑ talongã etatẽ ſenectute marcuert. nec
tñ credo eos iã in illã ſ pũᷣalẽ qualitatẽ coꝛꝑis ↄmutatos
Preterea. ſi nõ eẽt illud aiale cur pᷣciꝑet᷑ comedere de

lignis. habebat em de lignox fructibo retectõez otra de⸗

fectõem.⁊ de ligno vite ſtab:litatẽ. pt i bidẽ dicit augn.
(ontin corn illud erat duemnes oꝛganũ aie aia
erat deifoꝛmis.q̊ cũ aĩe trifoꝛmi corpꝰ mutabile et aĩa⸗
le magis opponat᷑ qᷓ ogruat:nõ erat tũc coꝛpus ade aĩa⸗
le.Vñ greg.naʒan.xxvij.c. ᷣm aliã trãſlatõem.in deifoꝛ
mitate aĩe nõ flexibile coꝛpus ꝑ mutabilitatẽ 7 trãſi: mu
tabile ẽ. qð pmanet.⸗ Pꝛetera.coꝛpus illð beatũ fu⸗
it. ̊ nlłim aiale bẽm. Saiale nõ fuit. 4 Preterea. patz ꝑ
aug.xiiij·li.de ciui.dei.x.c. In illo memoꝛiali beatitudi

nis loco.i.paradiſo.ꝗs tandẽ abſolute dici põt. beatus

qui timoꝛe afficit᷑ aut dolore.ꝗo aũt timẽ aut dolere po⸗
terãt hoĩes illi in tantoꝝ tanta affluẽtia bonoꝝ. vbi nec
moꝛs metuebat᷑. nec vlla coꝛꝑis mala valitudo.nec ab⸗
errat gcqᷓ; ꝙ bona volũtas a lpiſceret᷑.nec inerat quod
carnẽ aimue hois feliciter viuentis offenderet. 4 Ytem
aug.de ciui. dei. ſumma in carne ſanitas erat. Hͤ ſumma
ſanitas illa regrebat mixtionẽ elemẽtoꝝ in pace tali et
armoĩa vᷣtutũ. ꝗ in illo nõ fieret paſſio aliq qꝗͥ abijcẽt a

ſuba. nõ regrebat᷑ aliq̃ reſtauratõ dꝑditi ꝑ alimẽtuz.

Gnõ fuit indigẽs aliqͥ alimẽto? ita nõ aĩale.caloꝛ em di
geſtiuus ĩ nobis ſꝑ reſoluit.et iõ ſꝑ opoꝛtet fieri reſtau

ratõ ꝑ alimẽtũ. bmõi aũt reſolutõ nõ fuit in illo. ꝓpter

qð nec reſtauratõ neceſſaria.hmõi aũt de ꝑditio penaẽ.
ꝓpter qð nõ tebebat añcedẽ culpã. Itẽ eſſe in hmõi
egẽtia ſiue indigẽtia videt᷑ atteſtari ſtatui culpe. ſic em̃
egere pena eſt.quã pᷣcedẽ culpã nõ ↄuenit. Itẽ ſi adaz
indiguiſſet alimẽto in ſtatu innocẽtie.⁊ illo vlus eẽt:ne⸗
ceſſario indiguiſſet purgatõe ꝑ egeſtõen.qð videt᷑ incõ⸗
ueniẽs cũ hmoi purgatõ ſit penalis. ¶ Ao h̊ dom ꝙ; B
nomẽ aĩal.qñq; ſumit᷑ generaliꝰ.qñũq; pẽalius.qñq; eĩ
diuidit᷑ genus ĩ duo qͥꝝ vnũ hʒ nomẽ ꝓpꝛiũ aliud no. il⸗
lud aũt diuidẽtiũ qð nõ hʒ nomẽ ꝓpriũ retinet nomen
generis.ſiẽ pʒ cũ dr anĩal diuidi in rõnale et irrõnale.

Alial rõnale hʒ nomẽ ꝓpꝛiũ.irrõnale dᷣo nõ:et iõ irratõ

nalia noĩe generis noĩant ⁊ dicũt᷑ aialia. Cũ aĩal du⸗

plicit dicit· Ino mõ ẽ nomẽ generis ↄñe ad ronalia et

irrõnalia. alio at mõ ẽ nomẽ bꝛutoꝝ.ſiłr aĩale deriuati
uũ ab eo qdð ẽ aĩal dr duplicit. nã ſi deriuet᷑ ab aĩali qð
genꝰad hoĩes 2 bruta.tũc ↄueit hoĩ 'm oẽʒ ſtatũ ſiue

innocentie ſiue culꝑe ſiue gre ſiue gloꝛie. Si vᷣo deriuet᷑

ab aĩali qd eſt nomẽ brutoꝝ. tũc dr hõ aĩalis.i.ſimilis
brutis. Sʒ b duplicit.qꝛ vel ſilis brutis m coꝛpus vel
Em aĩazʒ. Gi pꝛio mõ ſic dicimur aĩales nũc. et adã ſilr
tũc ĩ ꝑadiſo.qꝛ cibis indigemꝰ vt bruta.⁊ cibis idige bat

adã ᷣm coꝛpus.Aug.xiiij.de ciui.dei.c.xxv.cibo erat ne

eſuriret. potꝰ ne ſitiret. lignũ vite ne illũ ſenectꝰdiſſolue
ret. Si pᷣo anĩalis dr hõ m aĩaʒ.i.ſilis bruto.hᷣ dr ad⸗

huc duplicit 'm aug.iĩli. lxxxiij·q. dĩ em hõ aĩalis vkł vi
ta vel aĩ ſenſu. Elita aĩał dr qn fruit᷑ diſſoluta laſciuia

aie ſue. quã intra nat᷑alis ordis metas ſpũs rectoꝛ ñ cõ
tinet. eo ꝙ ipe ſe deo regẽdũ nõ ſubijcit.⁊ ſic aialis ideʒ
ẽ qʒ carnalis. Animi vo ſenſu dĩ aialis.q de deo iur coꝛ
poꝝ fantaſiaʒ. vel legis litterã vł rõeʒ phicaʒ iudicat.2
de tali dr illud.j.coꝝ.i.aĩal bõ ⁊c.his duobo modis vl
tumis erat adã aĩalis in ꝑadiſo.nec de bis modis ẽ que
ſtio:qꝛ h intẽdimꝰ de aĩalitate ꝙtũ ad coꝛpus. ᷣm ꝙ dẽ
aĩale 2 eges alimonijs.et ſic intedit aug.ꝰ alij loquetes
ce materia iſta.Cõcedimꝰ ̊ ꝙ coꝛpus ade erat aiale.i.
indigẽs alimonijs.ſiẽ defimat mgr.ij.ſentẽ.xix.di.ca.j.
ſolent phᷣi qri ⁊c. dicit em̃ ibi. In primo ſiatu fuit coꝛpꝰ
hoĩs aĩiale.i.egẽs alimõds ciboꝝ.⁊ ad h̊ͥ oñdẽdũ induẽ
ills.j.coꝝ.xv.factus ẽ pꝛimꝰ hõ adã ĩ aiam viuẽtẽ.i.in
aĩaʒ coꝛpꝰlenſificantẽ.qð adhuc erat aĩale qð egebat ci
bis vt ꝑ aĩaʒ viuẽt.q Ad primo obiectũ ð H.dom ꝙ nõ
dũ erat ĩ plena et ꝑfecta deifoꝛmitate.qu erat bitura ĩ
acceptõe ꝓpꝛie ſiole.vñ illã deifoꝛmitatẽ ñ ĩpediebat a⸗
mimalitas coꝛꝑis ꝓpter eiꝰ oimod ipuritatẽ(nihil em̃
ĩpuritatis ſiue coꝛruptõis erat tũc ĩ coꝛꝑe illo)a obedi⸗
entiã aie. Qð at diẽ greg.nazʒan.ĩ xeifoꝛmitate ⁊c. ĩtel⸗
ligit de boĩe ẽ tũ ad ↄditõeʒ ĩtelligibilẽ.ñ qtũ ad tꝑalẽ.
Conditõeʒ at ĩtelligibilẽ hois appellat illa q ẽ qdã notio
erñs ab eterno ĩ mẽte diuĩa.⁊ illi ↄditõi nõ ↄpetit coꝛpꝰ
fluxibile vel aĩale.ñ ĩ penul.c.de imagĩe.hac duplicẽ
hoĩs ↄditõeʒ diſtingnit.ſcʒ intelligibilẽ et tꝑalẽ. de intel
ligibili diẽ ĩ pſcia diuie virtutis oem pleĩtudinẽ hũane
ↄditõnis ſubſiſtere ↄfitemur.cũ teſtificante nobis,pphᷣa
dicit dñm noſſe oĩa anteqꝙᷓ fiant:⁊ oſequẽter loquit᷑ de
tpali.ꝗ¶ Ad aliud dicũt quida.ꝙ aĩale põt dicè dꝛñ tiã
vel paſſionẽ.ſi primo mõ.bñ ↄpatiũt᷑ ſe aiale ⁊ brutuʒ.
ſcðᷣo mõ non.⁊ h̊ vltimo mõ opponit᷑. Alio mõ põt dici

ꝙ ſtatus innocẽtie d

—

beatitudo ſiue ſtatue beatitudis.
ꝓpter abundantiã bonoꝝ ⁊ abundantiã maloꝝ.vt inu⸗
it aug.xiiij. de ciui. dei.c. x. qui poſt multã bono enue⸗
ratõem qᷓ in ſtatu illo affluebat ſubiũgit . qᷓ igit felices
erãt ⁊ nullis agitabant᷑ ꝑturbatõibo aiaꝝ.nullis coꝛpo

rũ ledebant᷑ incõmodis.atq; iſta ꝑmanẽte felicitate do⸗

nec ꝑ illã benedictõem q̃ dictũ ẽ creſcite ⁊ mltiplicamĩ
p̃deſiinatoꝝ ſanctoꝝ numerꝰↄpleret᷑:alia maior daret
qᷓ biĩſſimis angelis data ẽ. huic &̊ felicitati ſiue beatitu⸗
dini nõ eſt ↄtraria aĩalitas.de qꝗᷓ hic intendit. licet ſit cõ
traria illi qᷓ ẽ patrie.¶. Ao aliud dicũt quidã ꝙ in coꝛꝑe
illo erat calor naturalis reſoluẽs ⁊ diſꝑdẽs carnem ᷣm
materiã. nõ tñ oĩno ſicut in nobis ſ̊ moderamie maioꝛe
ad cuius reſtauratõem nccariũ fuit illi alimẽtum. Sli⸗
det᷑ aũt alit dm. ꝙ ſi aliqua q̃litas ita fuiſſet p̃añans
in coꝛꝑe illo qᷓ poſſet inducere paſſionẽ ꝗᷓ abijcẽt a ſubo ĩ
illo coꝛpe fuillet principiũ diſiolutõis illius.⁊ ita nõ eſ
ſet ↄueniẽs materiale ſiue ꝑfectibile aĩa rõnali duʒ erat
oĩno ſubiecta ⁊ obediẽs deo.vt ſupra tactũ eſt.¶ Prete
rea.ſi corpus illud fuiſſet paſſibile mõ pᷣdicto a caloꝛe i
trinſeco.vel aliqᷓ alia q̃litate. qᷓ nõ erat ibi in vltimitate
ſue virtutis.ſ̊ in ꝓpoꝛtõe ⁊ armonia ↄueniẽti optie com
plexioni.tũc multofortius paſſibile fuiſſet a calore vel
aliqᷓ alia qᷓlitate extrinſeca.q̃ nõ erat ĩ tali armonia ſi⸗

ue ꝓpoꝛtoe q̃litatũ.qꝗᷓ erãt coꝛꝑis illius. Si aut diceret
ꝙ nulla res ſiue q̃litas extrinſeca agere poterati illo p⸗

pter ↄtinẽtiã aĩe.cui oĩa bmõi erat fubiecta i ſtatu illo
multofoꝛtius videt᷑ ꝙ illa q erãt de eẽ illius coꝛꝑis? in
armonia ↄueniẽ᷑ti. debebt moderari ipius aĩe otinẽtiã
ita ꝙ nullã inducere poſſent paſſionẽ qᷓ abijcẽt a ſubſta⸗
tia ipᷣius coꝛꝑis.cuius aĩa illa erat ꝑfectio act?. 4 Ui
det᷑ aliter dicẽdũ.ſcʒ ꝙ coꝛpus illud etiã fuit celectibi
le. nõ qꝛ hr̃et in ſe qlitates actiuas ⁊ paſſiuas.ex qᷓꝝ a⸗
ctõe ⁊ paſſione fieret aliã de ꝑditio ſube ipius coꝛꝑis. H
rõne qua erat creatura. cuiꝰ appetitui nõ fuit oino latil⸗
factũ ꝑ foꝛm ꝓpꝛiã Vñ videt᷑ dom. ꝙ fuit de fectibile ñ
ter actõem ⁊ paſſionẽ qualitatũ in:erioꝝ. nec ꝓpter
puiuſmodi defectibilitatẽ erat illi alimẽtũ neceſſarium
ſed magis quia ex hoc ꝙ erat creatura talis. poſſibilis
erat deficere in ſe. Unde ſicut eſt de ſpiritibus. ſcilʒ an⸗
gelo ⁊ anima rationali.q dficerent ex hoc ꝙ creature
funt.niſi virtute creatoris ſui influente ſuſtentarent᷑ in
eſſe. nec tamen in eis eſt aliqua actio ſiue aliquid agens
corꝛumpens vel detrabens a ſubſtantia eorum. ſic coꝛ⸗
pus illud ſuit defectibile? defeciſſet. tiam ſi ꝑm anſiſſet
primus bomo in innocẽtia in qua ↄditus fuit.niſi ſuſtẽ
tatũ eſſet virtute cibi ↄceſſi.nõ ꝓpter aliquẽ violentiaʒ
illi illatam a virtute aliqua intrinſeca. b quia de ſe non
habebat vnde ſtare poſiet in eſſe ꝑpetuo. ratõne qᷓ erat
creatura talis.ſicut ignis qñq; deficit ꝑ violẽciã illataz
ab agẽte contrario.qnq; in ſe ſiue ex ſe ipo.virtutes aut
actiue ⁊ paſſiue erãt in ipᷣo in quadam armonia et pace
neq; per ſe neq; ꝑ adiutoꝛium alicuins virtutis.neq; de
ſuba coꝛpis extrinſece ſe mutuo infeſtãtes. neq; de ſub⸗
ſtantia coꝛꝑis illius abijciẽtes: ̊ potius ipᷣm in eſſe ſal⸗
uantes. ꝑ ↄuerſionẽ alimenti ſiue cibi ſumpti ad reſtau
ratõem cꝑditi.oꝛte vel oꝛiũde ex ip̃a natura a ſuba de⸗
ficiente in fe. Ad aliud dicẽdũ.ꝙ eſt indigẽtia necelſi⸗
tatis naturalie. eſt indigentia paſſionis Im ſenlum a
prima eſt defectus.a ſcdᷣa eſt ſenſus defectus. Prima ñ
ponit penã. ̊ manifeſtat naturã: ſcõa vo ponit. pᷣma
eſt deficere. a ſcda ſentire defectũ. Adã vo ſi defeciſſet ſi⸗
ne culpa ſua.nõ ſenſiſſet aliquã paſhoneʒ. vñ ageritug
ſimul infuit illi cũ indigentia naturalis neceſſitatis.no
aũt appetitus vel indigentia paſſionis m ſenſum. indi
gentia ergo illa non atteſtabatur ſtatui culpe ſed cefe⸗
ctui nature. reſpectu pfectõnis. vltime que erat vel erit
in pticipatõe gloꝛie.¶ Ad aliud põt dici ſine pᷣiudicõ · ꝙ
in ſiatu illo poterat eſſe purgatõ ſiue ſeꝑatõ impuri per
egeſtioneʒ. neq; eſſet hmõi egeſtio pena aliquaq nulle
fuiſſet oſecutus fetoꝛ ſiue imudicia vł turpitudo. ſiẽ mõ

. R.
—— .
—

materia ſiue ꝑfectibile.aĩa aũtẽ foꝛma nobiliſſima.coꝛ

2

Lueſtio

quando terunt᷑ fructus vel calcant᷑ vne eliquat᷑ illud
qð eſt puritatis 2 ſubtilitatis maioꝛis a ſuba gꝛoſſioꝛe.
nec eſtim andũ ẽ fructus padiſi ꝗq eꝛãt pentibo pꝛimio da
ti in cibũ.fuiſſe ſimiles fructiboqbo veſcunt ꝗ naſcũt ex
terra maledicta in groſſicie vel lapore vel etiã virtute.
ſ erãt multo maioꝛis ſubtilitatis ſapoꝛis ⁊ viꝛiutis.vel
põt dici ſicut foꝛte ponebat qdã purgatoem ills ſieri ꝑ
vapoꝛatões ⁊ exalatões.vel vt ponũt ꝗdã totus ille cibo
aptꝰ fint ad auerſionẽ ꝓf ſui puritate⸗ virtutemn
lebrũ ſecundum
Ecundo querit᷑ ſi ↄueniebat coꝛpus pᷣmi
hoĩs magis eẽ ſpũale ꝙ; caꝛnale.ꝙ ſic vide
tuꝛ. qꝛ ↄueniebat vt nobiliſſime foꝛme ſiue
pfectõi nobiliſſimũ ĩ genere ſuo aptaret᷑

poat ſpnũale nobiliſſimũ ẽ in genẽ corpoꝝ ꝙ⁊c. ¶¶ Iẽ op
timo artifici ſeʒ deoonenit cũ foꝛma nobiliſſima nobi⸗
liſſimã in genere ſuo coaptare materiã·. ? ita vt prius.
Itẽ inter creaturas ſpuales q ſt ad imaginẽ væi. ſüt
nobiliſſime vt anglłs aĩa.a ſili videt ꝙ inter coꝛpales qᷓ
ſunt ad imaginẽ dei dñt eſſe nobiliſſima:ſ̊ inter om̃s cre
aturas coꝛpales coꝛpus primi bõis maxie gerit imagi⸗
nẽ dei. ᷓ debuit eẽ de genẽ coꝛpoꝝ nobiliſſimoꝝ.4 Item
ꝑfectõ vniuerſi h videt᷑ reqrere.q ſ regrit ĩ ſingulis re⸗
rũ generibo dꝛñtiã 7 di ſtinctõem. Verbigra.n ſpiriti
bus aligꝗs eſt vnitus coꝛꝑi aliꝗs ſeꝑatus: vnitoꝝ aliꝗs
ẽ ſeꝑabilis vt ſpũs ratõnalis.aliꝗs inſe ꝑabilis.vt ſpũs
q eſt pfectõ bꝛutoꝝ. Siliter videt᷑ ꝙ ex ꝑte coꝛpoꝝ vni⸗
toꝝ debeat eſſe aliqð oiale vnitũ? aliqð ſpũale. Vñn.j.
coꝝ.xv. Si eſt corpus aĩale.ẽ et ſpũale.glo.cũ dicit cor
puo.fruſtra adoit᷑ aĩale:niſi ſit aliud ſpnale ad cuiꝰ diſ⸗
crepãtiã dẽ aĩale.tale n poſſet eẽ niſi coꝛpꝰ vnitũ aĩe ra⸗
tionali 1c. ¶ Itẽ aĩe q̃ ꝑficiũt coꝛꝑa.queda ſũt ſpũales.
vt aĩa ratõnalis qᷓ ſeꝑabilis eſt a coꝛꝑe ⁊ ſpũs dicit᷑. Vt
em dr in li.de ſpũ et aĩa.aĩa ⁊ ſpũs idẽ ſunt ĩ hoie.qᷓuis
aliud notet ſpũs ⁊ aliud aĩa.ſpus nanq; ad ſubam dici
tur.aĩa ad viuificatõem.queda qͥdammõ ſunt aĩales.vt
gie in brutis.q̃ neq; ſᷣm ſubam neq; m eſſe pñt eẽ niſiĩ
aĩalibo.a ſimili videt᷑ ꝙ debeat eſſe ex ꝑte coꝛpoꝝ pfecti
biliũ.q quedã ſunt oĩalia quedã ſpũalia.et ita idẽ ꝗ; p⸗
us. 4! Ite foꝛme imoꝛtali ſiue ꝑpetue ↄuenit habere ma
teriã ſiue ꝑfectibile hmõi.⁊ ſᷣm huc modũ ꝓducẽ res in

eſſe ↄuenit optimo artiſici cuius eſt oia optime facẽ. vt

vnlt dyoni. aĩe rõnali ↄuenit hre coꝛpus ab eo pfecti⸗
bile immoꝛtale.ᷣ nõ põt eſſe ĩmoꝛtale nili ſit ſpũale ⁊c̃.
4l Itẽ ↄſtat ꝙ ada babiturus ẽ coꝛpus ſpũale poſt reſur
rectõem.qñ hoĩes erũt ſicut angeli dei. Mathᷣ.xxij. Et
ſicut habetj.Coꝝ.xv.vbi dr.ſurget coꝛpus ſpalc.ſᷣ ſi
adã hũit coꝛpꝰaĩale.⁊ ↄſtat ꝙ reſurget ſpũale:ſ qð fuit
factũ a ſapiẽtiſſimo artifice.minus ſapienter factũ ẽ.cũ
primo factũ ẽ deſtruẽdũ ⁊ poſt ꝑmanendũ.j.Coꝛ.vj.de⸗
us aũt hãc ⁊ hac deſtruet. Glo.i.ventrẽ ⁊ eſcas.qð erit
cũ coꝛruptibile h̊ induet coꝛruptõnem.a ibi loqꝗt᷑ de ne⸗
ceſſarijs nature. ſicut dicit glo.Ex h̊ patet deꝰeſtru

et coꝛpus aiale.qð videt᷑ incoueniẽs.Si ꝗs em̃ vellet cõ

ſtruẽ domũ.dueniẽtius facẽt.ſi ſtatim ſacẽt eãũ bonam ⁊⸗
pulchra:q;ᷓ ſi primo faceret vilem ⁊ turpẽ ⁊ deſtruẽdaʒ.
7 poſt ex eadẽ facẽt bona ⁊ pulchrã ? ꝑmanẽdã.¶ Cõ⸗
tra.pꝛimus hõ ↄditus fuit vt eſſet pꝛiucipiñ generis hu
mani.j.Coꝝ.xv. JFactus ẽ pꝛimus adã in aĩiaʒ viuẽteʒ.
nouiſſimꝰ ada ĩ ſpũʒ viuẽtẽ· Ibi glo.aug. attẽde q̃re xpᷣs
dr adaʒ ⁊ nouiſſimus adã.qꝛ de eadeʒ materia nouiſſi⸗
mus.qꝛ poſt eũ nõ ſuccedit aliꝰ ꝗ ſit caput vel actoꝛ hu⸗
mani generis.ſicut illi duo fuerũt.totũ em genꝰ huũanũ
qͥdãmo ſunt illi duo hoĩes.ſ.pꝛimꝰ ad ⁊ ſcðs.qꝛ ex illo

nati ex iſto renati.⁊ ideo vterq; dr pr̃ hani generis.nõ

aũt poſſʒ eẽ pꝛincipiũ hũani generis.miſi coꝛpus eẽt ani

male:coꝛpus em̃ ſpũale nõ pot eẽ principiũ ꝓpagatiõis

generatõem. ↄueniẽs fuit vt hret coꝛpus aiale nõ ſpi
rituale.ne actoꝛ nature egiſſet aliqd fruſtra. 4 Itẽ i re⸗

lxxxv.

rum cõditõe vt vult aug.nõ vtit᷑ duus reb ad miraculũ
ſue potẽtie.ſ̊ oĩa ꝓducit ſʒ exigẽtiã ſue nate.ſ̊ aia rõna

lis pᷣſuppoit vegetabilẽ 2 ſenſibilẽ. q̊ m ↄditõem ↄpetẽ⸗

tentẽ nature.ebuit vniri coꝛꝑi abili ad actꝰ iſtaꝝ potẽ
tiaꝝ ſcʒ vegetabił 2 ſenſibilis.ſᷣ tale ẽ aiale ⁊c.¶¶ Iez
aia rõnalis ex ſua prima vnione cũ coꝛpꝑe fuit aĩatũ ⁊ a⸗
nimal.ſ̊ in Hͥ nicabat hõ cũ bꝛutis.qᷓ aut pnicãt in foꝛ⸗
ma.dñt ↄnicare in diſpoſitõe ex ꝑte materie. R ſi coꝛpꝰ
hoĩs eſſet ſpũale nõ ↄnicaret in aliqua diſpoſitõe bmõi
nec etiã cũ ipᷣis bꝛutis.̊ quatũ eſt de pꝛimaria ↄditione
naturali.videt᷑ aĩale rõnale hr̃e coꝛpus aiale. (s cõ

cedimus dicẽtes.q; illud multipliciter ↄgruebat ad ma

nifeſtãdã ſapiẽtiaʒ ↄditoꝛis q̃ ex ̊ manifeſtat᷑ ex oꝛdine

multplici. Primo ꝓpter oꝛdinẽ ꝓducẽdi ab im ꝑfecto

ao pfeetũ.ſᷣm em̃ oꝛdinẽ rectũ im ꝑfectũ pᷣcedit ꝑfectum.
7 pꝛius ? qð eſt niale.deinde qð ẽ ſpũᷣale.j/coꝝ.xv. Se⸗
cũdo ꝓpter oꝛdinẽ meriti ad premiũ cũ em̃ hõ prius de⸗
bebat poni in ſtatu meriti qᷓ; premij. debuit tale coꝛpus
eius fieri qð eſſet aptius ⁊ efſicatius ad merendũ.pᷣ coꝛ
pus aĩale maxime ↄpetit ſtatui merendi.ſpũale ſtatuipᷣ

mij. et iõ prius aĩiale. deinde ſpũale. Lercõ ꝓpter oꝛigi

nẽ lapſus ad reſurrectõezʒ. qꝛ em babuit libeꝛũ ar.potẽs

labi 2 reſurgere. debnit hr̃e coꝛpus qð poſſet etiã labi ĩ

moꝛtẽ.⁊ poſtea aia facta in vᷣtibili ipᷣm ꝑ reſurrectõnem
oĩno fieret immoꝛtale.⁊? iõ pꝛius gqniale deinde ſpũale.

Muarto ꝗpter oꝛdinẽ q attendit᷑ in ↄꝑatõe vnius crea⸗

ture ad alterã. vt ſicut hõ in terris factꝰfuerat vt ſerua⸗
ret᷑ ꝑfectus oꝛdo ex ↄꝑatõe hoĩm ad angelos.:ꝗ facti ſũt
in celis ſic et decebat.vt primo br̃et coꝛpus ↄpetẽs habi
tationi terꝛeſtri magis qᷓ celeſti: ſ̊ coꝛpus opetẽs terre⸗
ſtri habitatõi eſt aĩale ſicut celeſti ſpũale.et ideo prius
aĩale deinde ſpnale. Quinto ꝓpter oꝛdinẽ principij ad
principiata in ꝓpagatõe generis hũani. ꝓpter h̊ em cõ⸗
ditũ fuit coꝛpus ade.vt ab eo ꝓpagaret᷑ huanũ genꝰ Fm
coꝛpus.qð fieri nõ poſſet niſi eſſet miale.ꝓpter iſũ g̊ mł
tiplicẽ oꝛdinẽ in prima ↄditõe ſcʒ ꝓpter oꝛdinẽ imꝑfecti

ad pfectũ.meriti ad pᷣmin.lapſus ad reſurrectõeʒ. vniꝰ

ſpũs rõnalis ad alterũ.ſiue bomĩs ad angelũ. principij
ad principiatũ: in genẽ hoĩm dcebat aĩe ratõnali dari
coꝛpus aĩale.¶ Ad primũ ʒ ̊ dicẽdũ.ꝙ ẽ ↄſiderare ani
mã rõnalẽ diuerſimode.babito reſpctn ad diuerſos ſta
tus.ſcʒ im ꝑfectõnis ⁊ pfectõnis.Primus eſt ſtatus vie

ſeðs patrie.ſimiliter ⁊ coꝛpus huanũ ↄuemit. vt nie rõ
nali exñte in ſtatu ſue ꝑfectõnis ⁊ nobilitatis aptet᷑ coꝛ

pus nobiliſſimũ in genere ſuo ſcʒ ſpũale. ñ tres ſunt

ſſatꝰ hoĩs.ſ.innocẽtie.lapſus ⁊ gloꝛis. in quibo coꝛpꝰ et

aĩa pꝛimi boĩs qᷓndã paritatẽ in nobilitate 7 ignobilita
te ↄnicabat. ſicut em aia in pꝛimo ſtatu ſeʒ añ lapſuʒ ſoꝛ
tita fuit eẽ nobile.in qͥ vniebat vita natuꝛe integꝛe robo
rata ⁊ ſuſtẽtata vita gratie.q̃ erat in potẽtia ⁊ habilita⸗
te ad eſſe eins finale ⁊ vltimatũ nobilitate. Siliter coꝛ⸗
pus in illo ſtatu erat ĩ integritate nature optime ĩ genẽ
ſuo.⁊ mediãtibo fructibo ſibi datis ad ſuſtẽtamtũ pote⸗

rat ppetuari in eſſe illo.qaduſq; ꝓductũ eſſet ad ee coꝛ⸗

poꝛis nobiliſſimũ. Vñ ſicut aĩa in vita nature alebat et
ſuſtẽtabat᷑ gra q̃i alimẽto ſpuali in ꝓgreſſu ad ſuũ eẽ o⸗
ptimũ.ſie coꝛpus alimẽto coꝛꝑali fructibo ꝑadiſi. re⸗
terea ſic in ſiatu culpe aĩa ſoꝛtita ẽ eẽ ignobile.ꝑ lapſuʒ
in culpã duplex malũ incurrẽs.ſcʒ coꝛruptõis ⁊ moꝛtis
ſpũᷣalis.vñ indigna efficiebat᷑ bono ad qð ↄdita erat.ſi
militeꝛ coꝛpus ſoꝛtitũ ẽ eẽ ignobile duplex malũ icurrẽs
ſcʒ coꝛruptõis ⁊ nccitatis moriẽdi.⁊ indignũ efficiebat᷑
dono ad qð ↄditũ erat. Preterea ſicut aia penitẽdo re⸗
cuꝑauit apntudinẽ 2 digtate recupandi ſuu optunũ qð
amiſerat ꝑ culpã.qͥ bito ſoꝛtit᷑ eẽ nobiliſſimũ. Silit oi⸗

no erit de coꝛpe.vñ Fm ↄgruitatẽ dinie diſpoſitõis coꝛ⸗

pus exñs ĩ ſuo eẽ nobiliſſimo.ñ ẽ aptandũ aie añqꝙᷓ ſit in
ſuo eẽ nobiliſſimo.VIñ añ ſtatũ gloꝛie nõ ↄgruit coꝛpus
pmi hoiĩs nec alteriꝰ eẽ ſpuale.¶¶ Ad alið doᷣm.ꝙ; optio
artifici ↄueit ⁊c.ſaluato oꝛdine reꝝ m diuinã ſtatuto
ꝓuidẽtiã.q at᷑ oꝛdo reꝝ a diuia ꝓuidentia ſtatutus exi⸗

poꝛe creationis.

gat c in via ſit corpus aĩale pfectibile aĩa rõnali. ex di⸗

ctis patet.¶¶ Ao aliud doᷣm.ꝙ pꝛimus hõ iꝙtũ ad coꝛpꝰ

dei imago eẽ nõ poſſet.niſi coꝛpus eius eẽt aĩale.qꝛ alit
nõ poſſet eẽ pꝛincipiũ oim hoim ꝑ viã ꝓpagatõis.ꝓpter
qð dr eẽ ad imaginẽ dei.ij.li.ſenten.dilſ.xvij. vbi dicit.ꝑ
hoc imago in hoĩe apparuit.qꝛ ſicut de oĩbo rebo extitit
principiũ creatõis.ita hõ oĩbo hoibo principiũ genera⸗
tionis.Vlñ rõ illa magis ẽ ad oppoſitũ qᷓ; ad ꝓpoſitum.
¶ Ad aliud dicẽdũ.ꝙ bene reꝗrit hec ↄpletõ vniuerſi.ſᷣ
nõ in qͥcunq; ſtatu imo magis ↄtrariũ.ſᷣ h̊ regrit habito
reſpectu ad ſtatũ pfecte ↄpletonis.hoc eſt.qn ea q̃ ſunt
de ↄpletõne vniuerſi ſimplicit᷑ erũt in ſuo vltimo.vt qñ
cus erit oĩa in oĩbo.j.Coꝝ.xv.4! Ad aliud dicendũ q;
ſi aia rõnalis ꝑficiẽs coꝛpus ſit ſpũalis.nõ tñ eſt in ple⸗
nitudine ſpᷣualitatis añꝙ; ſit ꝑfecte vnita cũ ſummo ſpũ
Vñ glo.aug.ſuꝑ illud.j.coꝝ.xv. factus eſt pꝛimꝰ hõ in
aĩam viuẽtẽ.aĩa in coꝛꝑe ſpuali.qꝛ ꝑfecte adheret deo.
ſic viuificat vt ſpũale coꝛpus efficiat.qñ aũt ꝑfecte ad⸗
heret habet᷑ in glo.ſuꝑ illið.j.Coꝝ.vj.Qui adheꝛet deo
⁊c.vbi dicit᷑.vnus ſpũs ẽ cũ ſpñ dei.cũ quo ẽ vnus ſpũs
nõ ſube idemptitate.diuerſe em̃ ſube ſunt ſpũs homĩs
2 ſpũs dei:ł̊ qꝛ accedit iſte ſpũs ad ꝑticipatõem nature
veritatis ⁊ beatitudinis illius.vnus ſpũs ẽ cũ ſpiritu
ci.cũ ei ſic adheret vt ſit ꝑticeps beatitudinis eius.qð
plene erit cũ ſatiabit᷑ teſideriũ eius in bonis iĩmutabili
libo ſcʒ in ipᷣa trinitate dño ſuo cuius imago eſt. vñ qñ
erit aĩa in illa ſpũalitate.ↄpetit ei coꝛpus ſpũale ⁊ non
ante. Ad aliud dicẽdũ.ꝙ qñ aĩa erit imoꝛtalis qtũ ad
eſſe ſiue vitã gratie.vt qñ erit beata.tũc ↄueniet illi hꝛe
ꝑfectibile immoꝛtale.et coꝛpꝰ ſpũale.ſic em̃ dictũ ẽ.dũ⸗
modo libeꝝ arbitriũ aĩe eſi potẽs labi et reſurgẽ.con⸗
gruit illi hr̃e corpus qð põt labi in moꝛtẽ.ſ̊ aĩa facta in

uertibili: et coꝛpus ipᷣm ↄuenit firmũ imoꝛtale ꝓ reſurre

ctiõem.Si em̃ aĩa poſſet labi in moꝛtẽ.⁊ coꝛpus pfecti⸗
bile ab illa eẽt imoꝛtale ⁊ ꝑ ſpũale.accidẽt młtiplex ĩcõ⸗
ueniẽs ſcʒ ꝑfectibile ab ipa aia ꝑfectiſſimũ eẽ.ᷣin ꝙ poſ
ſibile ẽ ꝑfectõe ſua exñte imꝑfecta.Preterea.alið incõ⸗
ueniẽs.ſcʒ aĩam nõ poſſe reſurgẽ pꝰ lapſuz. ſicut nec an
gelũ. At em̃ dr Gen.vj.õ ꝑmanebit ſpũs meꝰ ĩ hoĩe
qꝛ caro eſt.ſ̊ tũc nõ eẽt caro in hoĩe.i. ꝓnitas carnalis
infirmitatis.⁊ ꝓpter q̊ ꝑmaneret ſpũs indignatõis dei
in hoĩe ſi peccaret. Ad aliud dicẽdũ.qꝙ ⁊ ſi corpꝰſur⸗
get ſpũale.nõ ꝓpter h̊ eſtruet᷑ opus artificis optimi ſᷣ
ficiet᷑. Si obijcit᷑ deſtruit᷑ qñ rediget᷑ in puluerẽ.Di⸗
cendũ ꝙ nõ oĩno deſtruit᷑.qꝛ remanet quedã oꝛdinatõ ĩ
pulueribo ad aiaʒ 2 ex hac oꝛdinatõe poſſibilitas ad ne
ceſſitatẽ nõ moꝛidi ſiue nõ coꝛrũpẽdi.̊ als explanabi⸗
tur.habuit ̊ coꝛpus illud ex ↄditõe ſua poſſibilitatẽ
oꝛdinatõeʒ ad neceſſitatẽ nõ moꝛiẽdi.q̃ qaẽ oꝛdinatõ at⸗

teſtat᷑ aptitudini relicte in pulueribo ad ſuã ꝑfectõem et

ad aĩam.hãc aũt aptitudinẽ ſiue poſſibilitateʒ reducit
dñs ad eẽ ĩ coꝛpoꝝ reſurrectõe. Preterea in nullo p̃iu⸗
dicat᷑ artifici ſapiẽtiſſimo.ſcʒ ſᷣm tꝑa diuerſa et exigen⸗

. ) tiã mutatõis reꝝ.qdð factũ ẽ vno tꝑe ĩ alio mutet᷑ vel ꝓ
/

ꝑte deſtruat᷑. VUñ beſter vlt᷑.nec putare debetis ſi diuer⸗

ſa iubeamus ex aĩ nri leuitate venire.ᷣ pꝛo q̃litate 2 ne
ceſſitate tꝑm vt reipublice poſſit vtilitas ferre ſentẽtiam

Nueſtio. lxxxv.de tem/
Actũ eſt de coꝛpo/

cas.Segꝗt᷑ querẽ de ipᷣo qͥ ad extrĩſecas
qᷓ ſunt due.ſ.tꝑs ⁊ locus. Prĩo gᷓ q̃ren
Giuüi eſt de tpe. Scðdo qrẽdũ ẽ ð loco. De
pᷣmo duo ſunt qrẽda.rimũ ẽ ſi fuit ↄditũ vel creatũ ſił
cũ alijs creaturis.Scdm ſi nõ cũ alijs:c ordie tꝑis cõ⸗
ditõig illius ad tꝑs ↄditõis aliaꝝ creaturaꝝ.

(Meébru prinuum

n

re primi hoĩs qᷓtũ ad ↄditões intrinſe⸗.

eodẽ iſtãti nõ põt plura creare.

—

ꝗAeritur ergo primo. Atruʒ oditum fuit

coꝛpus ade eo tꝑe qͥ alie create.ꝓut vide⸗
. tur ex illo ðᷣbo Ecci.xviij. Qui viuit ĩeter
mnmũ creauit oĩa ſimul. Hãc at᷑ qõnẽ ꝓpoĩt
aug.ſuꝑ geñ.vj.ad lit.¶ Itẽ dẽ in li.fontis vite.ſ.in pᷣn
cipio.ꝙ vᷣtus ꝑ quã oĩa facta ſũt ẽ volũtas dei adiueni⸗
ens oĩa.⁊ ibidẽ dic̃.ꝙ ſicut reſultat imago in ſpeculo ex
ſola oppoſitõe rei:ſic ex ſola ↄuerſiõe ad res oĩa ꝓduxit
ĩ eẽ.ſ̊ n põt eẽ in deo niſi vna ↄuerſio.qꝛ vt ſcribit᷑ ĩ epła
Ja.j.apud illũ nõ ẽ trãſmutatõ ⁊c.̊ ⁊c.¶¶ Itẽ augꝰ.xj.
ↄfeſ.obo tibi coet᷑no dicis ſił oĩa q̃ diciſ.⁊ fit geqd dicis
vt fiat.nec alit᷑ qᷓ; dicẽdo facis.q¶ Itẽ ĩ pᷣs.ſemel locutꝰẽ
deus.et ita idẽ qð priꝰ.ecce ꝙ ſił dicit oĩa.̊ vt priꝰ. Et
ſic põt incidẽter queri quõ eſt hͥ verũ.ꝙ deꝰ creauit mł⸗
ta ſił vel oĩa vt dicũt auẽtes pᷣdicte.qꝛ huiꝰ ↄtrariũ vi⸗
det᷑ ſic.ad h̊ ꝙ aliꝗd creet᷑ ſiue ꝓducat ĩ eẽ ex nihilo.req
rit᷑ ifinita potẽtia.nec h̊ intelligẽdũ ẽ.q exñs ĩfinite po⸗
tẽtie poſſit ĩ hꝰeffectũ finita põ.qꝛ ⁊ tẽ exñs finite potẽ⸗
tie ̊ regrit᷑ ᷣtꝰ inſinita ad hmõi/pductõzʒ.ſ̊ ĩ vᷣtute ĩfini
ta ñ pt eẽ ðᷣtꝰ maioꝛ.̊ deꝰñ põt eẽ vᷣtutis maioꝛis q; infi
nite.& tota vᷣtus diuĩa regrit᷑ in creatõe vnius rei.igit᷑ ĩ
onera vt hr gen. ij.
poſt oꝑa ſex dieꝝ fecit deꝰhoĩei de limo terre.q IJteʒ h

idẽ habet᷑ a mgr̃o.ij.ſentẽtiaꝝ.⁊ alijs expoſitoribo ſcp⸗

ture. ſ.ꝙ oĩbo creatis ⁊ diſpoſitis nouiſſime ſactus ẽ hõ
d G̊ dicendũ ꝙ in duobo locis ſcripture fit mentio

de ↄditõe coꝛꝑis ade.ſ.geñ.j.ibi.maſculũ ⁊ femĩaʒ crea

uit eos.ſ.inter oꝑa ſex dieꝝ.⁊ geñ.ij.foꝛmauit deꝰ hoĩeʒ

cx limo terre.⁊ illa foꝛmatõ ſᷣm aug.nõ enumerat᷑ ĩ oꝑi
bus ſex dieꝝ.R potiꝰ inter oꝑa illa de ꝗbo dr Joh.ij. pr

meus vſq;mõ oꝑat᷑ ⁊ ego oꝑoꝛ. Prima ↄditõ fuit ĩ cau
ſis ſuis pᷣmoꝛdialibo in ꝗbo ſemĩialiter fiebat. Scðda ↄdi
tio fuit in eſſe actu et opleto.Vñ aug.ſuꝑ geñ.vj.ad lit.
Fecit deus ade adiutoꝛiũ ſibi ſile de coſta lateris eiꝰ. G
aũt factũ ẽ cũ eaſdeʒ beſtias agri ⁊ volatilia celi adbuc
c terra finxiſſet.⁊ ad illũ adduxiſſet. Adhuc quõ ſexto
die factũ ẽ.põt intelligi.qnqdẽ ille de terra ꝓduxit aiam
viuã ſᷣm verbũ dei. volatilia vᷣo ꝗnto die ꝓduxerũt. aq̃
ſiłr ſᷣm vᷣbũ dei.nõ itaq; h̊ dicẽt᷑ et finxit adhuc deus de
terra om̃s beſtias agri 2 oĩa volatilia celi.niſi qꝛ iã tra
ꝓduyxerat om̃s beſtias agri ſexto die ⁊ aq̃ oĩa volatilia
celi ꝗnto die.alit᷑ ̊ tũc.i.potẽtialit atqʒ cãliter. ſic illi
oꝑi ↄpetebat qͥ creauit oĩa ſił.a ꝗbo ĩ die ſeptimo regeuit
aliter aũt nũc ſic ea videmꝰ q̃ ꝑ tꝑalia ſpacia creat. ſic

vſq; nũc oꝑat᷑.ac ꝑ h̊ i ꝑ iſtos notiſſimos lucis coꝛꝑał

dies.q̃ circuitu ſolis fiũt.eua facta ẽ de latẽ viri ſui.tũc
em̃ deus adhuc finrit de terra beſtias ⁊ volatilia.ĩ ꝗbo
cũ adiutoꝛiũ ſile ipᷣi adà nõ eſſet inuẽtũ.illa foꝛmata ẽ ĩ
talibo diebo etiã ipᷣm de limo fecit deꝰ. Neq; em̃ dᷣm ẽ
maſculũ ꝗdẽ ſexto die factũ.feĩam vᷣo poſterioribo diebo
cũ ipᷣo ſexto die aꝑtiſſime dictũ ſit.maſculũ ⁊ feiaʒ fecit
eos ⁊c̃. Et bñdixit eos q̃ de am bobo ⁊ ad abos dicũt᷑.a⸗
lit᷑ aũt tũc ãbo ⁊ nũc aliter ambo.tũc.ſ.ſᷣm potẽtiã ꝑ vᷣ⸗
bũ dei.ſ.tanq; ſemĩalit mũdo inditã cũ creauit oĩa ſil.
a gbo in die ſeptio regeuit.ex gbo oia ſuiſq; tꝑibo iã ꝑ ſe⸗
culoꝝ oꝛdinẽ fierẽt.nũc at᷑ iin opatõem pᷣbendã tꝑiboq̃
vſq; nũc oꝑat᷑. Sʒ ↄtra h̊ obijcit᷑ geñ.j.dicto de ↄditi
one hoĩs ſubdit᷑. Dixitq; deus.Ecce dedi vobis oẽʒ her
bã affeꝛentẽ ſemẽ ⁊c. Sʒ ↄſtat ꝙ dñs nõ locutꝰẽ rebo exi
ſtẽtibo in cauſis ſuis ⁊ potentialiter.ſᷣ potius hñtibo eẽ
in actu.Et bec eſt obiectõ augꝰ. Et reſpondet augꝰ. q
dñs loquebat᷑ rebo exiſtentibo in potentia ⁊ non in eſſe
actuali.eo modo quo xpᷣs qñq; loquẽs pñtibo.ſimui loq̃
bat᷑ ⁊ futuris.Vñ dicit ſuꝑ geñ.vj.ad litterã.quoniam
loquebat᷑ inꝗt eis qui munduʒ audiebant nec intellige⸗
bant.qꝛ nec erant qui verba perciperent:poſſem reſpõ⸗
dere ſic illos allocutũ deum quemadmodum xpᷣns nos
nondum natos. etiam longe poſt futuros. nec tm̃ nos:
ſed etiã eos om̃s qui futuri ſunt poſi nos.omnibus em̃
dicebat quos futuros videbat.Ecce ego vobiſcum ſum
vſq; ad conſummatõeʒ ſeculi.ſicut deo notus erat ꝓpha

¶ Nueſtio

cni dixit.pꝛiuſꝙᷓ te foꝛmarẽ in vtero noui te. hec autem
locutõ nihil aliud erat qᷓ inſertio cauſaꝝ ſiue ↄditõ rex
futuraꝝ. Vñ aug.eo. Cũ vᷣo deꝰ dicebat:ecce dedi vob
oẽ pabulũ ſemiale ſeminãs ſemẽ. qð eſt oẽm terrã ⁊ oẽ
lignũ fructifeꝝ.qð hʒ in ſe fructũ ſeminis ſemĩalis.qð
erit vobis ad eſcã.ipſe Fᷣmo eiꝰ añ oẽm aeris ſonũ.ante

cta ſunt oĩa.nõ q̃ſi hũanis auribꝰ inſtrepe bat. reb
factis reꝝ faciẽdarũ cãs inſerebat.ſᷣ̊ oĩpotẽti potẽtia ſuᷣ
tura aiebat.hoĩemq; ſuo tꝑe foꝛmãdũ in tempoꝝ tanꝙᷓ
ſemie vel tanq; radice ↄdebat. His viſis pʒ quõ rñderi
põt ad queſtõnẽ ꝓpoſitã.¶ Ad H̊ ̊ qd objcit᷑ q creaui 4
oĩa ſimul ⁊ ita hoiem.dicẽdũ ꝙ h veꝝ ẽ eo mõqͥ dictũ ẽ
ſcʒ cauſaliter ⁊ ſemĩaliter in ipis mũudi elemẽtis.nõ eo
mõ quo res ſuis ꝓpꝛijs tꝑibo ꝓducunt᷑ in eſſe cõpletuʒ.

oẽm carnis ⁊ nubis vocẽ.in illa eiꝰſũma ſapia ꝑ quã ,

qð inſinuat Aug. diſtinguẽdo modos eſſendi.ꝰj.ſuper

Beñ.ad litte.dicẽs.Sic ĩ illa pᷣma ↄditiõe mũdi cũ de
oĩa ſimul creauit. hõ factꝰ eſt. ꝗ eſſet futurus rõ creãdi
boĩs.nõ actio creati.ſ̊ hᷣ aliter in vbo dei. vbi iſta nõ fa⸗
cta h eterna ſunt.aliter in elemẽtis mũdi vbi oĩa ſimul
futura ſunt.aliter ĩ rebo q̃ im cãs ſimul creatas.nõ iã
ſimul ſᷣ ſuo quoq; tꝑe creant᷑.in gbus adã iã foꝛmatꝰex
limo ⁊ dei flatu aĩatꝰ.l Ad aliud dicendũ.q; illa ↄuer⸗
ſio de qua loquit᷑ li.fontis vite.nõ dicit aliquã innoua
tõem ſiue mutatõem circa cõditoꝛẽ rerũ. et diſi poſitõem
eteꝛnã.de illis ꝓducẽdis ĩ eẽ ĩ tꝑe ſi ue ꝓductionis.Ad
aliud dici põt. ẽ dicẽ res ĩ ſuo eẽ ↄpleto.⁊ ſic nõ dic de
us pr̃ res ſił.nec ſic intelligit aug. oia ſil dici.⁊ ẽ dicere
res ĩ ſua arte.⁊ hoc mõ dicit de pr res ſił.ſ.ĩ verbo ſuo
qð ẽ ars om̃ipotẽtie illiꝰ.Sʒ vidr ex hoc qð tagit ĩ fine
qauctoꝛitatis.ſ.nõ aliter qᷓ dicẽdo ſacis.ꝙ res ñ ſint ali⸗
ter qᷓ ĩ verbo ſuo vel ĩ arte. Rñndeo.pꝑ ſ notat᷑ ꝙ ſine oĩ
innouatõe circa illũ ſue diſpoſitõi obedit flurus rerũ ĩ
eẽ. Vñ diſpoſitõ ſua ĩ arte qtũ ex ꝑte ipᷣius ẽ.ẽ ꝓductio
reꝝ ĩ eẽ. ¶ Ad aliud qð ſeqtuꝛ pʒ rñſio ex glo. ibidẽ.ſcʒ
ſemel locutꝰẽ deꝰ. Glo.ẽ inter hoĩes młtis modis loqẽ?
cꝰ.apud ſe ſemel.qꝛ vnicũ verbũ genuit ꝑ qð oĩa facta
ſunt.in quo ſił oĩa diſ poſita ſunt. Vñ ſemel loꝗ vt vult
glo.ẽ ver bũ eternaliter gignere.in qoĩa diſpoſuit.⸗ Ad
illud qð querit᷑.quõ põt deus multa ſimul creaꝛe.eũ ad
vnius rei creatõem requirat᷑ infinita potẽtia.Dicẽduʒ
ꝙ ſicut pꝛima bonitas ſumma dẽ.qꝛ ſine ſni diminutõe
diffunqit᷑ 2 diffundi põt ĩ inſinitũ.ſic 2 virtoſumma. qꝛ
ſine ſui diminutõe influit.vñ eius potẽtia quãtũcũqʒ i⸗
Nuat nũꝙᷓ ĩ alio diminuit᷑. ꝓpter qdð infinita ſimul crea
re põt.i ¶ aũt intelligẽdũ ? qñ dĩ diuina vᷣtus influ⸗
it ĩ creaturas creãdo illas vel opandoĩ illis ꝙ diuidat᷑
viꝛtꝰeiꝰ⁊ ſic im ꝑtiat᷑ illis.iĩmo qꝛ ad nutũ ſue volũtatis

oipotẽtiſſime ſine diminutõe ſue vᷣtutis fiãt vel creent᷑.

Vñ ĩ ipo nihil accidit innouatõis.ſᷣ quicꝗd innouatõis
ibiẽ.accidit circa creatura 8. Aug.ad maxrcellinũ.nihil
coꝛrigi poſſe aſſerũt niſi qd añ nõ recte factũ ꝓbaret᷑.q⸗
bus rndere copioſe ſi velim. t̃us iße me citiꝰ deſeret ꝙᷓ
exempla ꝗbo reꝝ ip̃a natura 2 oꝑa hũana circa rõem ꝓ
tem opoꝛtunitate mutent᷑.nec cũ eadẽ rõ ſit mutabilis.
quia iſta mutant᷑ imo byemi eſlas addito caloꝛe ſenſui
ſuccedit.nõne quotiẽs variãt᷑ etates adoleſcẽtie pueri⸗
cia noõ reditura. cedit iuuẽtꝰ adoleſcẽtie.nõ mẽſure ſuc⸗
cedit.hec oĩn mutant᷑ nec mutat diuĩe ꝓuidẽtie rõ.qua
fit vt iſta mutent᷑.õ aũt opinoꝛ cũ agricola eſtate ali⸗
ud.iuſſerat hyeme rõ mutet᷑ agriculture.⁊ cũ mane ſur
git ꝗq nocte quieſcebat vite cõſiliũ nõ mutauit.alið ma⸗
gis adoleſcẽtiq; puero ſolebat impoſnit.nõ itaqʒ verũ
ẽqð dẽ ſemel recte factũ nullatenꝰeẽ mutãdum.mutata
quippe coꝛꝑis cã qð recte añ fuẽat factũ.ita pleꝛũqʒ mu
tari vera rõ ſlagitat.vt cũ ipi dicat recte nõ fuerit fi mu
tet᷑. econtra veritas clamet recte non fieri niſi mutetur.
quia vtruqʒ tunc erit recte ſi erit ꝓ tempoꝛum diuerſi⸗
tate diuerſum.

Membrum ſecundu

Ecũdo querit᷑ de oꝛdine tꝑis ↄditõis ade.
ad tpᷣs ditõis alioꝝ.Et pꝛimo qrit᷑ vtꝛuʒ
ↄditũ fuit ante alia vel poſt.et vidr ex di⸗
ctis ſupꝛa ꝙ poſt. qꝛ vt habet᷑ geñ.ij.poſt
oꝑa lex dieꝝ fecit de hoĩem de limo terre.⁊ h̊ idẽ habet᷑
ab aug. geñ. vj. ad litt. ¶¶ Itẽ idẽ habet a mgr̃o.ij.ſentẽ.

Ev.di.c.Oĩbo creatis atqʒ diſpoſitis nouiſſime factoeſt

hõ tãq; dñs ⁊ poſſeſſoꝛ.q ⁊ oĩbo pferẽdꝰerat. Sʒz videt᷑
cõtrario mõ fieꝛi debuit.ſiẽ ĩ emanatõe ꝑſonaꝝ a pr̃e
pus a natura ẽ emanatõ ꝑſone q ẽ imago pr̃is. qᷓ illiꝰ
q nẽ imago.⁊ G̊ͥ ſᷣm oꝛdinẽ cõueniẽtiſſimũ.a ſilłi vidr.ꝙ
ĩ eiꝰnatõe ſiue creatõe ꝑſonarũ crea taꝝ a deo.debẽt pꝛi
mo,pduci ĩ eẽ ſiue cri ille q̃ fũt av im aginez creãtis ſi⸗
ue imago.⁊ ſi hͥ hõ debehat cũ pꝛimis creaturis creari.
S⁊ coꝛpꝰ.i Itẽ coꝛpꝰpꝛimi hoĩs int᷑ oĩa coꝛꝑa ſingłari
rõe fuit imago dei.vł hõ ᷣm illð.vñ rõe q S.de bebat in
teꝛ pᷣma creata creaꝛi. Itẽ dicit beda. q̃tuoꝛ fuerũt ſił
in pꝛicipio creata.ſ.angelica natuꝛa.celu empiꝛꝛeũ.pꝛi⸗
ma mateꝛia ⁊ tp̃s.ĩ genẽ at᷑ coꝛpoꝝ dno ſũt nobiliſſima
hũanũ coꝛpꝰ⁊ maxie pᷣmi hoĩs. celũ empiꝛꝛeũ.⁊ ſi int᷑
bec ẽ differẽtia nobilitatis. nobiliꝰfuit coꝛp?ꝰ pᷣmi hoĩs
ſimpłr.vt illð qdð eꝛat foꝛma nobilioꝛi ꝑfectibile oꝛdina
tũ ad finẽ nobilioꝛẽ.⁊ magis deifoꝛme vt ſᷣm ꝙ hõ eꝛat
ad imaginẽ dei qᷓ; celũ pꝛimũ.ꝗᷓ videt᷑ ꝙ rõ ſue nobilita
tis debuit cꝛeaꝛi int᷑ pꝛimo cꝛeata ſicut celũ em piꝛꝛeum
Et põt hic incidẽter q̃ri.quare illa q̃tuoꝛ tꝑe fuerũt pꝛi
mo creata.¶ Itẽ hõ ⁊ angelꝰhñt paritatẽ ĩ natura licet
habeãt diſparitatem ĩ officio.ſi ꝑitas ẽ ſuffitiẽs ratio
quare paria debẽt ꝑiter.i.ſił creari.q̊ ꝛc. Sʒ hõ nõ põt
creari niſi coꝛpꝰcreet᷑.ꝗ̊ cũ angelłꝰſit de pꝛimo creatis 2
coꝛpꝰhũanũ dʒ eẽ ſitr. vel quare n. ¶ Itẽ hugo. intãtuzʒ
rõnalis creature cõditio.ceteriſqʒ oĩbo q̃ ꝓpter ipᷣaʒ fa⸗
cta ſunt.excellẽtioꝛ eẽ ꝓbat᷑. oĩm cã ẽ ipſa.ex h̊ obo vi⸗
det᷑ ꝙ et ꝓpt hoĩs excellẽtiã ⁊ ꝗpt ei cãlitatẽ ſiue dignita
tẽ.pꝛiꝰalis creari debuit vł dbeat.¶ Itẽ celũ 2 fra ĩ 9
bus oĩa alia intelligũt᷑ creabãt᷑. VHñ geñ. j. In pꝛĩcipio
creauit celũ ⁊ terrã.ꝑ celũ aũt matia oĩm ſpualiũ in
telligit᷑ ſiue creatura ſpualis.ꝑ trã coꝛꝑaliũ ſiẽ ex glo.
pʒ.⁊ hugo.ꝑ celũ ⁊ teꝛꝛã matia oĩm celeſtiũ treſtriuũqʒ
h loco ſignificari puto.ᷣ ſiłr hõ ẽ quodãmõ oĩs creatu⸗
ra.vt dĩc greg.ſuꝑ illð marci.vlt᷑. Ite pᷣdicate euãgeliũ
oĩ creature.̊ hõ habuit creari int creaturas. pꝛimo cõ⸗
ditas eadẽ rõe. ¶¶ Itẽ aut obuat᷑ ĩ ↄditõe reꝝ oꝛdo na⸗
tural aut artificiał.i2õ naturał.ñ em̃ impediũt bruta
aĩalia hoĩem natuꝛa.ſ̊ᷣ potiꝰhõ illa cuz ſit cã eoꝝ. ec
artificiał q̃ attẽdiẽ ĩ oꝛdie dignitatis.vt qñ pᷣoꝛdinatur
qð ẽ maioꝛis dignitatis.a ſic neutro oꝛdine vidr boĩezʒ
Fm coꝛpꝰhũanũ pꝰalia debẽ io coꝛpꝰ pꝛimi
hoĩs ↄditũ fuit pꝰalias creatuꝛas.⁊ Bpter mktipliceʒ
rõem. VUna ẽ vt hoĩs dignitas oñderet᷑ ꝗ erat alijs crea
turis dñaturus.ñ hugo.pꝛiꝰſiqdẽ opifex deꝰmũdum
fecit.ac deide hoĩem poſſeſſoꝛẽ ⁊ dñm mundi.vt ceteris
oĩbo iure cõditõis dnaretur hõ. ota ꝙ dic iure cõdi⸗
tõis. Hãc rõem declaꝛat greg.naʒãʒentali exẽplo.pꝛi⸗
us ↄuenit illð eẽ cui dʒ pᷣnceps aligꝗs pꝛincipari q; ip̃m
pꝛĩcipẽ.Elñ determinato de ↄditõe mũdi ſenſibilis dicit
nõdũ magna hic ⁊ pᷣcioſa res hõ mũdi dñs aderat.nec
em̃ vecueꝛat pꝛiꝰexiſtẽ pꝛicipẽ.qᷓ illa quoꝝ gerẽt pꝛinci⸗
patũ.ſed vdi ei cũcta ſubijciẽda pꝑata ſunt.iã cõſequens
erat oppareꝛe rectoꝛc.qꝛ igit᷑ veluti quodꝗã regni domi⸗
ciliũ futuꝛo regi creatoꝛ vniuerſitatis efficeꝛet. Idem at
erat terra.inſule.maria.⁊ ſuꝑ hoc celũ in modum cari⸗
ne curuatũ.diuitias pᷣo repoſueꝛat regni mltiplices. di
uitias aũt dico totaʒ creaturam quicquid eſt in herbis
⁊ plantis et arboꝛibo.quicquid ĩ ſpiritibo ⁊ ſenſibilibo
et aĩatis.ꝙ ſi metalla quoq; cõuenit his annumerari di
uinitus.que ꝓpteꝛ coloꝛũ pulchꝛitudinẽ pꝛecioſa huma⸗/
nis oculis viſa ſunt.vt anꝛi et argenti 2 lapidũ eoꝛũ qͥs
hoĩes amãt.hoꝝ oĩm copiaʒ velud ꝗbuſdam regalibus
theſauris terre ſinibus occultis in bunc mundum ho⸗
minem pꝛotinus introduxit. pꝛopteꝛea in boc mundo

pocreaturã nouiſſimꝰintroductꝰẽ hõ.ñ vt viliſſimꝰĩ ex⸗
trema pte piectꝰ:h̊ quẽ decebat genitũ mox eẽ rectoꝛeʒ.

Alia rõ fuit oꝛdo incõpletiad copletũ.Ad cõpletõeʒ eĩ

vniuerſi reqrit᷑ ꝙ aliqͥ creatura ſit ſimpłr ſpũalis.aliqᷓ

—

ſimpłꝛ coꝛpoꝛalis.aliq ↄpoſita ex coꝛꝑali ⁊ ſpũali.vt ſic

trinitas creata trinitans icreate ſacrm ſequat᷑.ſic habe
tur. ij. ſen. di.ij. creatura at᷑ cõpoſita ex ſpuali coꝛpali
7 hõ.Alia ẽ oꝛdo futuroꝝ ad ſuũ finẽ.hõ eĩ ẽ finis alia⸗
rũ creaturaꝝ ſiẽ hbabet᷑ a pᷣo ⁊ hugo.dicẽte.cõſtat crea
tõeʒ hoĩs rerũ oĩm viſibiliũ ↄditõe.poſterioꝛẽ ꝗdẽ tꝑe.ſᷣ

c pꝛioꝛẽ fuiſſe.qꝛ ꝗ ẽ factꝰ pꝰoĩa.ꝓpter eũ facta ſũt oĩa.
He é tres rões ſumũt᷑ ex ↄgruẽtia oꝛdinis.ſ.Fuiẽtiũ ad

dñm.incõpleti ad ↄpletũ.finitoꝝ ad finẽ.alia eĩ rõ fuit
ↄpoſitio ex multis.hõ em̃ inter oẽs creaturas ⁊ ppoſitiſ

ſimꝰ. ſiẽ babet᷑ ĩ li.fontis vite.⁊ vtõ tactũ ẽ. ꝓter qð di
cit yſaac.ĩ li.ð elemẽtis.hõ ĩ naturali generatõe vltimũ

7. Alia rõ fuit coĩcatio cũ multis.ſic ei dic greg. ſuꝑ il⸗
lud marci vlt. ꝛedicate euãgeliũ ⁊c. Ois creature ali
qd bhʒ hõ.eẽ cũ lapidibo.viuẽ cũ arboꝛibo.ſentire cũ aĩa
libo.intelligẽ cũ angelis.ſi & cõmune hʒ aliꝗd cũ oĩ cre⸗
atura hõ.iuxta aliꝗd hõ ẽ oĩs creatura. Alia rõ indigẽ

tia multoꝝ.bõ em̃ pꝛimꝰ introducẽdus erat ĩ mũduʒ. vt

ibi refectꝰet educatꝰtrãſferret᷑ ĩ patꝛiã. Vlñ adinſtaꝛ ho⸗
miĩs pꝛudẽtis inuitãtis aliquẽ ad refectõeʒ ꝗ pᷣparat do
mũ ſuã ⁊ alia neceſſaria anqᷓ introducat pꝛaſoꝛẽ. ſic fec
dñs.ne hõ ad momẽtũ indigeret.pᷣparauit illi q̃ erat ne
ceſſaria ad refectõem et educatõezʒ.⁊ pꝰintrodxit eũ ĩ lo
cũ vbi erat reficiẽdꝰ⁊ educãdꝰ.et h ẽ ꝗð dic greg.naʒã.
ſiẽ gqdã optimꝰinuitatoꝛ nõ pꝛiꝰĩ domũ pꝛãſoꝛẽ ꝙᷓ ppara
ret epulas introducit.ſ̊ oẽm appaꝛatũ inſtruẽs domũq;
ↄgruẽter exoꝛnãs diſcubitũq; ⁊ mẽſa ⁊c.tũc ad pꝛepaꝛa
tas iã delitias ↄuocatũ inuitat. Juxta hũc modũ diues
et copioſus nr̃e ↄditoꝛ educatoꝛq; ſubſtãtie.bonis omĩ⸗
ho replẽs habitaculü mũdi huiꝰ.⁊ magnas has eplas
variaſq; diſpoſitões.ſic introduxit boĩeʒ.dãs ei opꝰexi
miũ cuſiodire mãdatũ.q̊ ñ appetitu reꝝ nõ extãtiũ ſ̊ pᷣ⸗
ſentiũ poſſeſſione gaundẽt. Iſie tres rões ſumũt᷑ ex exigẽ
tia ↄſtitutõis.qꝛ ei ex młtis ↄſtabat cũ młtis coĩcabat.?ꝰ·
młtis indigebat q̃ illi ꝛueniebat.ex ſua oſtitutõe ↄueni⸗
ebat vt pꝰmulta ex ꝗbo ↄſtabat etcũ ꝗbo coĩcabat ⁊ ꝗbo⸗

indigebat ꝓduceret᷑ i eẽ. euidentiã eoꝝ q̃ obieeta

ſũt ſciẽdũ.ꝙ ĩ ↄditõe reꝝ pꝛimoꝛdialiũ attẽdit᷑ oꝛdo na⸗
tuꝛe. Sʒ notadũ ꝙ natuꝛa dr multiplicit. Ano mõ ꝓut
Fĩ rõe efficiẽtis ᷣm ꝙ dr pꝛĩcipiũ motꝰ⁊ getis ⁊c. Alio
mõ ꝓut ẽ ĩ rõe materie vł foꝛme vł ↄpoſiti.Ad boc intel

ligẽdũ nota.qꝙ ẽ rẽ cõſiderare duplicit vlł ꝓut ẽ ĩ ꝓducti

one ĩ eẽ vł ĩ fieri.lł pꝛout ẽ ĩ eẽ ↄpleto ſiue ĩ facto.⁊ ſᷣm⸗
iſtã duplicẽ ↄſideratoem ẽ attẽdẽdus oꝛdo natuꝛe ſm q
naturaẽ ĩ re efficiẽtis.qꝛ penes iſia duo attẽditua fieri
rei.qꝛ fieri rei ẽ ꝓgꝛie ꝑ actõeʒ agẽtis ĩ materia ꝓut ĩ eẽ.

fm ꝙ ẽ ĩ re foꝛme vel ↄpoſiti.vbi g̊ determinat de rebo
pᷣm oꝛdinẽ rerũ ſᷣm ꝙ ꝓducũt᷑ i eẽ.attẽdẽdꝰẽ oꝛdo natu⸗

re ſᷣm ꝙ natura dr mateꝛia.i otãdũ ̊ ꝙ i ↄditõe reꝝ p
mo agit᷑ de rebo ꝓut hñt eẽ indiſtictũ.ſ.vbi agit᷑ de crea
tõe celi et terre.q; ibi oia qdammõ creata ſũt.⁊ Gᷓ̊ ante
pꝛimũ diẽ.vt ei dic hugo.oꝑis huiꝰ matia añ pᷣmũ dieʒ
creata ẽ/qꝛ mox cũ ipᷣa luce cepit dies.oſequẽter ĩ oꝑpibo
triũ dieꝝ pᷣcedẽtiũ agit᷑ de reba ᷣm ꝙ interiꝰ hñt eẽ.ſ.di
ſtictũ ĩ tꝛibo diebo vltimis.adhuc ſᷣm ꝙ vlteriꝰ⁊ magis
ꝑfectũ hñt eẽ. ꝓut vltimã ſoꝛtiũt᷑ ↄplexõeʒ.ſ.ex eoꝛũ oꝛ⸗
natu.et ſic ꝓcedit᷑ ſm viã nature ꝓut natura dr.qꝛ ꝓce⸗
dit᷑ a magis materiali ad magis ⁊ minꝰ ꝑfectũ.ĩ oꝛdie
eĩ cãrũ ꝓut creature cauſe dicũt᷑.pᷣmo ẽ materia ſiue na
tura.vt materia dr.ſecũdo efficiẽs. tercio foꝛma indu⸗
cta ꝑ efficiẽtẽ oꝑãtẽ cca matia.cui ĩmediatũ ſiue ãnexũ

ipʒ ↄpoſitũ.ad q m oꝛdinẽ ↄgꝛuũ ſeꝗt finis.xt qð ẽ l
timũ et cuiꝰgra alia ĩ cõditõe.g reꝝ pᷣmo cꝛeata fuit ma

teria.circa quã agẽs efficiẽs pᷣus foꝛmã induxrit.diſlin⸗
guẽdo rẽ a re ⁊ vlteriꝰ ↄplẽdo ꝑ rerũ diſtictõez oꝛnatuzʒ
ad q̃ Fm viã iſtaʒ ſeq debebat illa creatura ꝓpter quam
alia.ſ.hõ.ſic &̊i cõditõe rerũ pᷣmũ onñdendũ ẽ oꝛdo natu

re ꝓut natura materia dr. Si aũt obijcit᷑ oꝛdo iſte nõ
vidr̃ e cõſonare.qꝛ pᷣma diſtictõ dieꝝ ẽ penes triplic?

naturã ſiue tres diſferẽtias nature.qᷓ ſut luminoſũ.traſ

parẽs.et opacũ. za eĩ diſtictio. ſ. diei pꝛime. ẽ lucis

a tenebris. Secũda ẽ trãſparẽtis a traſparẽeti:ſ.aquaꝝ
ab ags. Lercia ẽ opaci a trãſparẽti.i.terre ab ags. bic
nõ aitẽdit᷑ oꝛdo nature m ꝙ natura mateꝛia dẽ. ꝓut oꝛ
do hmusẽ a magis materiali ad minus ſine a magis ꝑ
ſecto ad magis pſectũ.ſᷣ ecõuerſo.vt pʒ.Dicẽdũ ꝙ oꝛdo

pᷣ̃dictus attẽdit᷑ penes ꝑtes pꝛĩcipales.q diſtictõem hñt

ꝑ opa ↄditõis diſtictõis ⁊ oꝛnatꝰ.ptes at ꝑtiuʒ alio mõ
oꝛdinat᷑? rõe alia.qð hic determĩare nõ ẽ nr̃e intentõis

4lAd illð qð pᷣmo obijcit᷑ dicẽdũ.qꝙ ſieut in emanatone

eterna ꝑſone a ꝑſona pꝛima emanatio ẽ ꝑmaximã con⸗
foꝛmitatẽ.ſic ẽ ĩ emanatõe creaturaꝝ.qꝛ angelꝰ ſiue na⸗

tura angelica ẽ de pꝛimis exeũtibo in eẽ a pꝛimo.vt vult
beda.q inter oẽs creaturas maxie deifoꝛmis.quare hõ
nõ ẽ ſimiliter de pꝛimis.rõ tacta ẽ. Vel põt dici.ꝙ ĩ diui
nis ꝑſonis ſumma requirit᷑ germanitas. ꝓpter boc reꝗ
rit᷑ ꝙ ſpuſſanctꝰꝗ ẽ tercia perſona ꝓcedit a pr̃e ⁊ filio.
Ad qð ſeqꝗtur ꝙ iit aliqua ↄfoꝛmitas notõnalis int pa
trẽ et filiũ que n ẽ inter prem et ſpiritũſanctũ.ꝓpter qð
filiꝰdĩ imago nõ ſpũſſanctꝰ.hmõi aũt germanitas ñ re

quirit᷑ inter creatoꝛẽ et creaturas. ꝓpter qð ñ reqrit᷑ oꝛ⸗

do ille in creatõe que requiit᷑ ĩemanatõe ꝑſonaꝝ incre.
ataꝝ. Et ꝑ boc ptʒz rñſio ad illud qð cõſequẽter querit

te coꝛpe. ꝙ eadẽ ẽ rõ ad illud ?⁊ aꝰ qð ꝓcedit. Vo aliðö
dom ꝙ oꝛdo ↄditõis pꝛimi hoĩs ſiue coꝛꝑis.nõ attẽdit᷑

pm rõem nobilitatis.ſᷣ ſm oꝛdinẽ nature eo mõ quo di⸗
ctũ ẽ.et hoc maxie ad oꝑa ſex dieꝝ ꝓut deducta erãt in
eẽ ex pꝛimis materialibo.q cõdita erat añ pꝛimuʒ diem.
Ao illud qð querit᷑ quare illa quatuoꝛ q diẽ beda pꝛi
mo creata ſar. Vicẽdi q iuxta dinie ꝓuidẽtie diſpoſitõ
nẽ ↄueniẽs fuit.vt ĩ pꝛima reꝝ cõditoe pꝛimo exirẽt ĩ eẽ

que inter aliã magis ſoꝛtita ſũt roõem generalẽ potentie

— „

hoc tã in coꝛꝑalibo qꝙᷓ in ſpũalibo actiuis ⁊ paſſiuis.
mẽſuris actõnũ ⁊ paſſionuʒ ĩ agẽtibo ſpnalibo.maxie

pyzʒ potẽtis agẽtis natura angelica. in coꝛꝑalibo celũ pꝛi

mũ.i paſſibilibo ſiue paſſiuis maximũ ?ẽ materia pꝛima
ĩ mẽſuris actõnũ et paſſionũ maximũ ẽ tp̃ᷣus.ſᷣm quod
ẽ pꝛime mutatõis menſura.qð ſe habet vt pᷣcedẽs euũ et

tpus alio mõ ſumptũ ꝗꝓpter qð cõueniẽs fuit iuxta diui
nã oꝛdinatõem hoc pꝛimo creari.¶ Ad aliud dicenduz

ꝙ oꝛdo creatõnis reꝛum non attenditur penes parita⸗
iẽ rerũ cõditaꝝ.q; tũc cõueniret vel boiem fuiſſe creatũ
cũ angelo in pꝛicipio.vel angelũ cũ hoĩe vltimo. bᷣ quia
ↄditio creatuꝛaꝝ erat ꝓpter boĩem nõ ꝓpteꝛ angelũ. ꝓpt
qð cõueniẽs fuit.q; ſᷣm diuerſos oꝛdies fieret hominis
et angeli cõditio. Pꝛeterea intelligẽdũ adbuc ꝙ oĩa ro⸗
nalis rõe cui? paꝛiſicat᷑ quodammõ angelo. pot duplici

ter cõſiderari. vt ẽ ſubſtatia nata ſubſiſiere ꝑſe. vel vtẽ

actus coꝛꝑis.vt aũt ẽ nata ſubſiſtẽ ꝑ ſe.ſic diffinit. Nia
z ſubſlãtia incoꝛpoꝛea illuminatõnũ que ſunt a pꝛicipio⸗

„

vel pᷣmo ſecũda receptõe receptiua. ꝓut e act?. ſic aia ẽ
actus coꝛpꝑis phiſici oꝛganici potẽtia vita hñtis. Dicen

dũ igtr ꝙ licet inqtũ ẽ ſubſtatia nata per ſe ſubliſtere ſo⸗

lũ a creatoꝛe depedeat.nõ tñ/ ꝓput actusẽ.ſᷣ qꝛ inꝙtũ tat

ditio eiꝰvt ſit vnũ cũ coꝛpoꝛe tali eẽ etꝰ inꝙtũ hnõi a
coꝛpoꝛe depẽdet ⁊ ita quodammõ a terꝛa et alijs elemen

tis. Nota igit᷑ ꝗꝙ ſicut dicit phs. vegetatiuũ ẽ in ſenſiti⸗

uo ſicut tergonũ ĩ tetragono. VUñ vegetatiuũ ẽ ĩ ſenſiti⸗
uo et ſenſitiuũ in intellectiuo. Vñ oia q exigũt᷑ ad cõdi⸗

tionem alioꝝ aĩalium exigũtur ad cõditõnem coꝛ ozis

hũani inqᷓtum ẽ foꝛmale vt actu ſuo vltimo.reqꝛi tam̃

ꝙ illa melioꝛata ſint a q̃ſi ſublimata. et iõ poſt cõditõʒ
alioꝝ oĩm determinata erat ↄditio hoĩs.⁊ qtuʒ ad am

2.

mã quia te ea intendit᷑ inꝙᷓtum eſt actus bmõi2 ꝗỹ̈tum
ad coꝛpus. Si vo de anime determinaret conditõe. vt ẽ

ſubſtãtia ſeꝑata et nõ foꝛma vel actus ſubſttie coꝛpoꝛe

.

inter opera pꝛima eẽt eius cõditio numeranda. 4Ad il

lud qð ſequit᷑ ꝙ homo nõ fuit cauſa cõditõis creatura⸗

Lueſtio

rũ q̃cũq;.ſᷣ cauſa ꝓpter quã ſiue finalis ſicut dicit bugo

expᷣſſe ĩ auẽte oſita.̊ aũt genꝰ cauſe licʒ ſit in intẽtõe
ageẽtis. ↄueniẽtiꝰſeꝗt᷑ qᷓtũ ad eſſe ea q̃ ſunt ꝓpter ipin ꝙ
ancedit. Ald illud qð ſegꝗt᷑ dicẽdũ.ꝙ alia rõe ſunt ma⸗
terialia reꝝ pᷣncipia oĩa.⁊ alia rõne hõ.Pꝛincipia eni
materialia reꝝ ſunt potẽtia oĩa.⁊ ĩ eis intelligunt᷑ ea qᷓ
ſunt ex illis.ſic res intelligit᷑ eſſe in ſuis pᷣncipijs mate
rialibo.hᷣ ĩ hoĩe nõ ſunt oĩa niſi ꝑ quãdã ↄiũctiõʒ.vt piʒ
ex vᷣbo grego. vñ rõ ꝓpoſita ñ ẽ ad ꝓpoſitũ.⸗ Ad aliud
qð ſeꝗt᷑ patet rñſio.qꝛ oꝛdo ↄditõis reꝝ reſpectu hoĩs ẽ
nat᷑alis eo mõ qͥ dictũ ẽ. ¶ Ad alind qð obijcit᷑. ꝙ bꝛuta
nõ p̃eedũt nata hoĩem.dicendũ ꝙ ̊ falſuʒ ẽ.ᷣm ꝙ nat᷑a

dr materia.licʒ enĩ bꝛuta nõ ſint materia homis.qꝛ tñ

eoꝝ eſſe eſt maxĩe materiale reſpectu eẽ hoĩs.⁊ oĩia que
reꝗrunt᷑ ad eſſe illoꝝ.reꝗrunt᷑ ad eẽ hoĩs.⁊ illa etia me⸗
lioꝛata ⁊ nobilioꝛi foꝛme ꝓpingꝗoꝛa.ſᷣm oꝛdineʒ nature
qᷓ eſt materia.nõ cõuenient dicunt᷑ oꝛdinari ad hoĩem.

Mneſtio. lxxxvij⸗ de loco
Equitur de loco

coꝛꝑis pᷣmi hoĩs.Querit᷑ pᷣmo de loco
ↄditõisa.Secũdo de loco hitatiõis ſiue
educationis.

Verit᷑ ̊ pꝛimo. vtꝝ ↄditꝰ fuit ĩ paradiſo.
Et videt᷑ ꝙ nõ.dr enĩ Geñ.ij.plã tauerat
ãt dñs des padiſuʒ voluptatis a pᷣncipio
vin qͥ poſuit hoĩeʒ quẽ foꝛmauerat. ex h pʒ

— . — . . . 9 . —
ꝙ foꝛmatꝰ fuit ⁊ pꝰ foꝛmatõʒ poſitꝰ in ꝑadiſo.⁊ ibi dic

glo. dat᷑ intelligi. nõ ibi fuiſſe boĩem ↄditũ.qꝛ deꝰ pᷣſcie⸗
bat illũ peccatuꝝ ⁊ inde pellendũ ad hãc terrã vbi ↄdi⸗
derat eũ.ex hac glo.pʒ.ꝙ ↄditꝰfuit ĩ terra hac inferioꝛi
nõ in ꝑadiſo. Itẽ męr in hiſtoꝛijs dicit ꝙ foꝛmatꝰſuit
in agro damaſceno.q̊ ⁊cc.¶¶ Sʒ vidr ꝙ de buit creari in
ꝑadiſo ſic.oditõi nobilioꝛis creature ↄgruit locꝰ nobi⸗
lioꝛ.ſic pʒ ꝑ h̊ͥ ꝙ creat᷑e ſpũales ſcʒ ãgeli creati ſũt ĩ celo
empirreo:coꝛꝑales ĩ terra.g cũ pᷣmꝰ hõ fuerit nobilioꝛ
creat᷑a bꝛutis aĩalibo.debuit condi loco nobilioꝛi.nõ &
in fra hac inferioꝛi.B etiã videt᷑ ꝑ ̊ ꝙ mulier pᷣma q̃ nõ
ꝑuenit ad nobilitatẽ viri pꝛimi.ↄdita fuit in paradiſo.
Itẽ in mialibo irrõnalibo⁊ plàtis idẽ ẽ locꝰ ↄditõis ⁊
educationis. ſiłr videt᷑ ꝙ aĩaliũ rõnaliũ idẽ de buit eſſe
ſaltẽ añ pctm.nec vident᷑ rões qᷓ aſſignãt᷑ q̃re ↄditꝰ fuit
er ꝑadiſuʒ valẽ.qꝝ vna ẽ. deꝰ ſciebat illũ peccatuꝝ ⁊
inde pellẽdũ ad hac terrã.qꝛ hac rõe nec ãgelos apoſta⸗
tas creaſſet deꝰ ĩ celo.nec mulierẽ pᷣmã ĩ ꝑadiſo.qꝛ dũs
ſciuit illos peccaturos ⁊ te ilł locis pellẽdos.q⸗ Pꝛetea
nec pᷣmꝰ hõ aditꝰeẽt in fra.qꝛ ĩ illa nõ fuit ꝑmãlurꝰ ſ̊ ĩ
celo.Itẽ alia aſſignat᷑ rõ vt nõ nate vᷣ gre h̊ aſſignaret᷑.
hãc ponit mgr̃.ij.ſentẽ.di.xvij.ca.boĩem ãt ita formatũ
ſ hac rõe mulier ñ debuit ibi creari vt ñ nate ⁊c. Itẽ
nõ videt᷑ ꝙ vir ſpũali mẽte pᷣditꝰ.tãta ducẽdꝰ erat igno
rãtia. aliꝗd ſola gra ſibi factũ.⁊ maxĩe tã euidẽs bñ⸗
ſiciũ gtuitũ nate aſcriberet ⁊ nõ F Ru ꝙ liẽ
dictũ ẽ.adã plaſmatꝰ fuit e ꝑadiſuʒ i agro dama.vbi
terra ẽ rubꝛa.⁊ creſcit q tra ſubthit᷑.ad quã trãſlatꝰ ẽ
poſt pctm. Geñ.iij.Emiſit eũ deꝰ de ꝑadiſo voluptatis

vt oꝑaret᷑ frã de qꝗᷓ ſumptꝰẽ. Sũt at᷑ ples rões qᷓre ↄditꝰ

fuit e ꝑadiſuʒ.na ẽ eiectõis pᷣuiſio.vt het᷑ ĩ glo.pᷣdcã

q̃ ẽ.dat᷑ intelligi ⁊c. Alia rõ ẽ excitatio gtitudis.nã qꝛ

volebat dñs ꝙ nõ nate h̊ gre aſcriberet᷑ ꝑmanẽtia ſua ĩ
ꝑadiſo ↄdidit eũ ex.vñ męr.ij.ſen.di.xvij.apꝑte moyſes
inſinuat ꝙ hõ eẽ ꝑadiſuz creatꝰ.poſimodũ ĩ ꝑadiſo ſit
poſitꝰ.qð iõ factũ dr.qꝛ nõ erat ĩ eo ꝑmãſurꝰ. vel vt nõ

nat᷑e ſᷣ̊ gre G̊ aſſignaret᷑.Alia rõ ẽ incitatõ huiliatiöis.

ne eĩ hõ ex h̊ ꝙ vmuuerſe create erat pᷣpoſitꝰ vt pʒ Geñ.
j.ſuꝑbiret.voluit dñs vt ipᷣe ↄſiderãs ſe de hũili ꝑte tre

factũ.bũilis eẽt ĩ oculis ꝓpꝛijs. Alia ẽ pᷣmõſtratõ reuo

lxxvij.

catõis.qꝛ enĩ deꝰ ſic eiecit eũ vt reuocaret.nõ taliter de
buit homo fieri vt oĩno eijceret᷑ extra locũ ſuũ. ſient lu⸗
cifer in ſignũ eiectõnis irreuocabilis.in nullũ locũ ſibi
Apꝛiũ fuit eiectus.i.in nullã ꝑtẽ celi.⁊ iõ aliꝰfuit locus
habitatõis ⁊ aliꝰ ↄditõnis.vt eiectus de loco ↄditõnis
in ſignũ reuocatõis inueniret locũ cõditõnis ſue. Alia
eſt cogruentia reſolutõnis ſcʒ coꝛꝑalis.qꝛ enĩ res debʒ
reſolui in id vnde facta eſt.⁊ adã merito pcti moꝛiturꝰ
erat ⁊ in puluerẽ ſiue terrã reſoluẽdus in hac ꝑte terre
ideo ex hac debuit fieri.Alia eſt minoꝛatio afflictõnis.
nouit enĩ deꝰ inſitã hoĩ afflictiõʒ ad oꝛiginẽ ſuã ſcʒ ad
locũ ⁊ terrã de qua eſt. Vñ poeta. Meſcio q natale ſolũ
dulcedine cũctos ducit.⁊ ĩmemoꝛes nõ ſunt eẽ ſui. Vñ
ſi hoĩeʒ pᷣmũ feciſſet deus in ꝑadiſo ⁊ de limo ꝑadiſi.ſꝑ
baberet naturalẽ inclinatõnẽ ad illũ.⁊ ita magis affli⸗
geret᷑ ex elõgatõne ab illo. æ illa eſſet ei augmẽtũ mile⸗
riarũ.q Ad illð igit᷑ qð pᷣmo obijcit᷑ dicendũ. ꝙ ↄditõi
nobilioꝛis creature ↄgruit locus nobilioꝛ.ſalua diſpoſi
tione diuine ꝓuidẽtie.vñ bñ cõgrueret nobilioꝛ locus
ↄditiõi hoĩs loco cõditõnis aĩaliũ.niſi deus aliter faci⸗
endo meliꝰ hoĩ ꝓuidiſſet ⁊ ſuã magis ſapiaʒ ↄdeceret.
melius aũt ꝓuidit deꝰ hoĩ caſuro ſic faciendo ꝗ aliter
plus ſuã decuit ſapĩam vt ex dictis patʒ. ¶ Peeterea.
diuina ꝓuidẽtia omĩa cõueniẽtiſſime faciẽs.oꝑat᷑ qñq;
que decent eius nobilitatem circa qð operat᷑.ſicut dñs
creauit angelos ĩ celo empirreo.qð fuit locus maxime
nobilitati angelice cõueniẽs.qñq; que magis cõgruũt
ꝑfectõi nobilitatis.ſicut dñs codidit pᷣmũ hoĩem ĩ loco
longe minus nobili a ꝑadiſo.⁊ hoc qꝛ ille locus magis
ↄgruebat ⁊ quaſi cooꝑabat᷑ ꝑfectõi nobilitatis hũane.
que erit in patria.qꝛ quodãmõ excitabat boĩem ↄditũ
ad hũilitatẽ.⁊ꝛ ita retinebat a caſu ſcʒ ne moneretur ad
elatõneʒ.ex collato ſibi dominio vt tactũ eſt. Si qreret
quare nõ hac rõne creauit angelũ extra celũ.vt ſic inci⸗
taret᷑ ad humilitatẽ.⁊ ſic retineret᷑ a caſu ꝑ elationem.
Dicendũ ꝙ angelus pᷣditus fuit in creatioe bonis lõge
melioꝛibo bonis ꝗbus pᷣditus fuit bõ in ↄditõe.⁊ ꝓpter
hoc plus decebat dĩnã bonitatẽ ꝓuidere hoĩ ꝑ aliqua
que erãt extra hoĩem.qᷓ angelo ꝑ aliqua que ert extra

angelu. 4 Ad aliud qð obijcit᷑ de muliere. ꝙ cõdita fuit

in paradiſo ⁊c.dicendũ ꝙ ratio huiꝰ nõ fuit nobilitas
mulieris.ᷣ hoc factũ eſt diſpenſatõe diuine ꝓuidentie.
licʒ enĩ condita eſſet in paradiſo.non tamen de aliquo
quod erat in paradiſo.qꝛ foꝛmata fuit de coſia viri.vñ
nihil contraxit de loco iſto ſicut nec vir. vnde ratiõe oꝛi
ginis ſue nulla p̃ꝛogatiua accrenit mulieri ex loco ↄdi
tionis.vñ cauſazʒ babuit ex ſua oꝛigine hũiliatõis ſicut
vir. Pꝛeterea.licz ex cõditõe in loco tali nulla ſibi ac⸗
creuit pꝛogatina rõne oꝛiginis ſue.accreuit tñ rõe loci.
ꝓter qð magis debuit excitari ad gratitudinẽ. Vñ ſicẽ
vir ex collatõe in loco illo ad habitãdũ excitatꝰ fuit ad
hoc.ꝙ gratus eẽt deo.ſimiliter ⁊ mulier.⁊ etiã ad ma⸗
ioꝛem gratitudinẽ rõe cõditiõis ſue in loco eodẽ. ꝓpt᷑ G
g̊ deus cõdidit ip̃am ĩ ꝑadiſo.tñ nõ de ꝑadiſo ſᷣ de viro.
vt rõne eius de quo ↄdita erat hũiliaret᷑ ſicut ⁊ vir.rõe
collocatõnis in ꝑadiſo excitaret᷑ ad gratitudinẽ ſimilit
ſicut ⁊ vir.rõne ↄditiõis in eodẽ plus qᷓ vir.vt illa q̃ nõ
fuit pᷣdita tantis bonis quãtis fuit vir.⁊ ita minus abi
lis ad bonũ.ex aligbo pᷣiogatiuis extrinſecꝰ pᷣſtitis ma⸗
gis abilitaret᷑ ad bonnz. vt defectus ex parte nature ex
donis ſuꝑadditis ſuꝓleret᷑. Ao illud qð obijcit᷑ conſe
quẽter.q; idẽ eſt locus cõditiõis ⁊ educatõis alioꝝ ⁊c.
dicendũ.ꝙ in hoc ꝙ aliter fiebat hoĩ ⁊ alijs creaturis.
maxime animalibus ⁊ plantis.oſtendit᷑ differẽter cura
Diuine ꝓuidentie de homie ⁊ de illis ſcʒ quia de ſalute
humana eſt ſibi circa quã nõ habet de alijs. iuxta illud
non eſt deo cura de boue.j.coꝛinth.ix.vt patet.quia ꝑ h
eꝑ hominẽ condidit extra paradiſum. excitauit ůlũ ad
hũiliatõnẽ.ꝑ h̊ ꝙ hoiem coditũ in paradiſo collocauit.
icitauit ad gtitudinẽ.⁊ ſic duobo modis hũane ꝓuidit
ſaluti. Ad ea q obijciũt᷑ ↄtra rõnes aſſignatas.quare

ita fieri cõgruit.Dicẽdũ reuera qꝛ pꝛimꝰhõ eijciẽdꝰeꝛat
& ꝑadiſo.ↄueniẽs fuit vt ibi collocaꝛet᷑ tãqᷓ; aduena.⸗ ñ
ibi ꝓplaſmaret᷑ taq; indigena.ſi em̃ eẽt plaſmatꝰ.ibi.ↄue⸗
niẽs eẽt ꝙ ex terra loci illi plaſmaꝛet᷑nec ẽ ſiile ð eua
q ex coſia ade ↄpoſita ſuit. ñ iʒ plaſmata fuit ĩ padi⸗
ſo.q; tñ ñ erat plaſmata ex aliqͥ ipius.iſtud nõ fecit eaʒ
indigenã.iZec ſimiliter ẽ ſile de angelo.qꝛ ex nihilo cie
atus erat.nec ex aliquo cõditꝰqð erat celi empirrei.qũ
aũt aliquis ĩ alieno regno vel loco delinquit. euidẽtio⸗
ri rõe meret᷑ eiectõʒ qᷓᷓ ſi in ꝓpꝛio.⁊ ſiliter qñ extraneus
ſiue aduena iuſtiꝰqꝙᷓ indigena.al Ad illud qð obijcit᷑ cõ⸗
ſequẽter.ꝙ nec rõe pᷣdicta eẽt pꝛimꝰhõ cõdẽdus ĩ terra.
qꝛ in illa nõ fuit maſurus ⁊c. Oicẽdũ ꝙ nõ ẽ ſile.qꝛ ſup
dicta glo.⁊ magr̃ in ſentẽ.intelligũtuꝛ æ ꝑmanẽtia ĩ vi
ta moꝛtali.nõ ð ꝑmanẽtia poſt moꝛtẽ.ſub hoc ſenſu ñ fe
cit dñs hoĩeʒ pꝛimũ ĩ paradiſo qꝛ expellẽdꝰerat nõ peꝛ⸗
mãũſuroibi in vita iſta.qꝛ et ſi ñ peccaſſet trãſterẽdꝰerat
ad locũ aliũ finito cuꝛſn vite iſtiꝰ⁊ nõ ſꝑ pmãaſurus ibi.
Ao illud qð obijcit᷑ de alia rõe.qꝛ illa non debuit eua
foꝛmari ĩ paradiſo.qꝛ aſcribẽt nature ⁊c̃. Dicẽdũ ꝙq nõ
ſile.qꝛ vt dictũ ẽ.no de aliqͥ padiſi ſᷣ ð coſia viri foꝛma
ta fint. Elñ nihil de natura ſua fuit de padiſo. ꝓpter q
mihil poterat aſcribẽ niſi ex illa ↄditõe.· Ad vltimũ di
cẽdqũ.q ſi pꝛimꝰhõ ↄditꝰfuiſſet in ꝑadiſo.qꝛ tũc ↄditꝰfu
iſſet ð terra ꝑadiſi. locꝰ ille eẽt ei natuꝛalis.et ròe ꝑtici
patõis in ſubſtantia 2 foꝛte in qualitate.qꝛ ſiẽ yſido.li.
ethimo.ppetua erat ĩ eo tẽperies.⁊ hõ ille ꝗ erat tꝑate
op:ime ↄplexiõis.foꝛte aliquã tẽpamenti ex loci tẽpeꝛie
dtrariſſet. Eñ lʒ ñ ſit dubiũ naturalia ex gra diuia do.
ri.nõ tñ ita ſolẽt mouere ad gratitudinẽ. ſic illa qᷓ illis
adaite ſũt.⁊ hqꝛ hec attribunt᷑ nature illa gre. VUñn licʒ
fuiſſz mẽte ſpũali pᷣditꝰ.minꝰeẽt excitatꝰad Gratitudinẽ
er beneſicio pᷣſtito ĩ ditõne qᷓ expoſt addito.qꝛ potẽtia
iudicat᷑ naturalia. alia gratuiitita.

embꝛum ſecundum
Ec quirẽ vtrũ ꝑadiſus erat locꝰↄue
niẽs ha bitatõi pꝛimoꝝ ꝑentũ. Ad cꝰ ma⸗
nifeſtatõem qᷓrutur tria. Pꝛimo qd ſit ꝑa
diſus. Secũdo vtrũ padiſus fuit locꝰ ↄue
niẽs habitatõi pꝛimoꝝ pentũ.Lercio vtrũ ꝑadiſus ſit

Articulus
. pꝛimũ q̊ͥ querit ꝗd ſit padiſus ⁊ gꝗs eiꝰ ſi⸗
umus. Sit? inqꝙ; duplexr.ſ.reſpectu terre cuiꝰeſt
. ps.7 reſpectu celi a qͥ ambit᷑. Quid autẽ ſit.
git dama. dicẽs.qꝛ vo ex viſibili et inuiſibili creatuꝛa
ditur erat veꝰhoĩem m ꝓpꝛiã imaginẽ r ſititudinem
ſic quẽdã regẽ⁊ pꝛicipẽ oĩs terre ⁊ oim q ſũt ĩ ia.oſtitu
it an eũ velud quãdã reginã.ĩ q̃ couerſãs beata habeat
vitã. Et hic ille diuꝰ ꝑadiſus cei manibo ĩ eden plätatꝰ
gaudij et exnltatõis vninerſe pmptuariũ. eden ei voln⸗
ptas interpᷣtat᷑. ĩ oꝛiẽte quidẽ oĩ terꝛa excelſioꝛ poſitꝰ.tẽ
perato dᷣo ⁊ tenuiſſimo et puriſſimo aere circũfulgene.
plãtis ſꝑ floꝛidis comatꝰet bono odoꝛe plenꝰ. lumie re
pletus.pulchritudinis vniuerſe ⁊ foꝛme ſenſibilie ſu⸗
Pexcedes intelligẽtiaʒ. diuia no regio.et digna eiꝰq ſᷣm
imagin? erat dei cõuerſatio.i q̊ͥ nullũ irrõnaliũ habita⸗
bit.ſolᷣ o bõ diniaꝝ manuũ plaſma. 4! Itẽ ioſephꝰ. ad
oꝛiẽtẽ plãtauit teꝰpadiſũ omi germiatõe floꝛẽtẽ. ĩ hũc
locũ introduxit adã et eiꝰvxoꝛ?. pcipiẽs eis plãtatõnũi
ſolicitudinẽ.Et ylido. li. ethimo.xiiij.c. ait. padiſus eſt
locꝰĩ oꝛiẽtis ꝑtibo cuiꝰvoca bulũ a greeo ĩ latinũ pᷣtit᷑. oꝛ
tus poꝝo hebraice eden dr.qð ĩ nr̃a ligua delicie inteꝛ⸗
pᷣtat᷑.qð vtrũq; inctũ facit oꝛtũ delitiaꝝꝑ. ẽ eĩ omi genẽ li
gni et pomiferũ arboꝝ oſitꝰbñs et lignũ vite.nõ frigus
ibi ñ̃ eſtꝰ. H ꝓpetua aeris tẽperiesĩ cuiꝰmedio fõs ꝓrũ⸗
pẽs totũ nemꝰirrigat.Diuidit᷑ ĩ qᷣtuoꝛ nalcẽtia flumi⸗
na.cuiꝰloci pꝰpctmn hoĩs aditꝰintercluſ c.ſeptꝰẽ em̃ vn
diq; rõphea flamea.⁊ muro igneo accictꝰ.ita vt eiꝰcum

4 D

–—

=

„

celo pene iũgat᷑ incẽdiũ. Ex his patʒ qd ẽ ꝑadiſus.qꝛ lo
com arie amenitatis. ¶ Et oſequẽter nota te ſitu erꝰre⸗
ſpectu terre.i Aã ſtrabo ⁊ beda dicũt.ꝙ bic loeꝰ ĩ oꝛiente
poſitꝰintiecto occeano et mõtibo ogoſitis a regiõibus
q̃s incolũt hoĩes ſecretꝰ⁊ remotiſſimꝰẽ.ptigẽſq; altitu⸗
dine vſq; ad lunarẽ cuculũ. vñ aq̃ diluuij mime illuc ꝑ⸗
uenerũt.

Articnlus ſecundus

IJs pᷣſuppoſitis qrit᷑.v.padiſ ꝰfuit locꝰↄueni⸗
ens hiĩtatõi pᷣmoꝝ pentu.⁊ vidr ꝙ ſic ex vᷣbo
dama.ſupᷣdicto.q ẽ dinia regio ⁊ digna eius
⁊c.¶ Itẽ tria faciũt locũ ↄuemiẽtiſſimũ hitatõi.ſ.habun

datia bonoꝝ. tẽpies.et amenitas.habũdatia bonoꝝ fu,
it maxia ĩ ꝑadiſo vt pʒ ꝑ aug.xiiij.ð ciui.dei.c.x.dicẽtẽ.
qꝗ timẽ aut dolẽ poterat ĩ tatoꝝ tãta affluentia bonoꝝ.
vbi nec abeꝛat ꝗcꝙ qdð volũtas bona adipiſcẽt. nec ine⸗
rat qð carnẽ animũnue hois felicit viuẽtis oſtẽdẽt. Lem

peries maxia fuit ibi.vtzʒ ꝑ y ſi.li.ethimo.c.xiiij. dicẽtẽ.
5 frigibi nec eſtꝰ.ſ̊ ꝓꝑpetua aeꝛis tẽꝑies. Sitr ameni
tas qð ꝑ dama.pʒ q dic ꝙ ẽ pulchritudis vniuerſe.Eʒ
g h pr obijci ex poſitõe expoſitoꝝ ſacre ſcriptuꝛe bede
ſtrabi.⁊ qͥrũdã alioꝝ.lna fnit ð loei celſi itudie.alia fu
it xe ſitn reſpectu circuloꝝ celeſtiũ.dĩc at beda.⁊ ſtꝛab⸗
h locꝰ altitudie ꝑtigiſſet vſq; ad ſunaꝛẽ ciꝛculũ.Ciꝛca
qð dubitat᷑.q; cuʒ luna ſit frigidiſſima effectiue.vidi q;
ibi ſit maria intẽperies frigiditatis.cuiꝰ oppoſitũ dicit
yſido.¶ eẽ ſub circio ſolis tria ſũt interſticia.qͥꝝ pᷣmũ
ẽĩ intẽperie caloꝛis ꝓpt᷑ ↄiũctõʒ vł apꝛoximatõʒ ad ſolẽ
Scðm ẽ ĩ intẽꝑie frigiditatis ꝓpter remotõʒ ⁊ diſtãtiã
a ſole.vbi generat᷑ mucs ⁊ gradies æ hmõi unp̃ſſiones
frigide.Lerciũ ẽ infimũ vbi qñq; babũdat caloꝛ ex re⸗
flexiõe radioꝝ.ſic q ſol aꝑꝛoxidt ad cenith nꝛm.⁊ qñ⸗

frige vt qñ ſol elõgat᷑.ſ̊ ↄſtat ꝙ locꝰpadiſi m eoꝝ po⸗

ſitõʒ aut ẽ i pᷣmo inteꝛſtitio. tũc ẽ ĩ intẽpie caloꝛis. aut
uſcdᷣo ⁊ tũc ẽ ĩ intẽꝑie frigiditatisc ita vt pus.⸗ Ytem
ignis attigit oꝛbẽ lune vt vidr q' luna ẽ coꝛpꝰ ifimũ int᷑
celeſtia.⁊ ſuꝰoꝛbis infimꝰ.aut & igms locat᷑ in illo.aut
aliqð alið coꝛpꝰ.aut aliqd ẽ vacuũ inter vltimũ coꝛpꝰce
leſle et ſupꝛemũ coꝛpꝰelemẽti.ſ̊ ↄſtat q; nõ ẽ ibi vacunz
nec alið a ꝗnq; coꝛꝑibo.ſ.a coꝛpe celeſii ⁊ q̃tuoꝛ elem̃tis
reliqt ̊ ꝙ ignis ſit ibi.igẽ amenitas ? fecũditas ñĩ põt
eẽ ibi.nec locꝰ ille hitabił.(¶ Itẽ ĩ mõte olipo qẽ mitoin⸗
ferior ſꝑa lune.ñ vinit ꝓpter puritatẽ aeris.aere eĩ craſ
ſo viuimꝰ nos ⁊ aiĩalia.Elñ aſcẽdẽtes illũ mõtẽ ſpoge⸗
as aquoſas ferebat ſecũ ad nares.g̊ mitomagis ĩ ſubti⸗
liſſimo geꝛe padiſi ñ potuit viuẽ.erat at adam ĩ ꝑadiſo
aĩalł ⁊ iõ craſſo aere idigebat. Ieẽ ſupoſito ꝙ padiſꝰ
ſit ita eleuatꝰ.ñ erit ita mediũ ſiue cẽtrũ tre⸗ celi qꝛ pũ
ctꝰꝗ eqᷣlit diſtaẽt a ſuꝑficie ꝑadiſi ⁊ ab alia ſuꝑficie tre
dyametraliter oppoſita.ñ eet cẽtꝝ celi.qꝛ ñ eq̃liteꝛ diſta

ret ab oi pte circuferẽtie celi.ſic fac pũctꝰq ẽ cetrũ terre
circũſcripta illa altitudie q dicũt ꝑadiſũ eleuari.¶ Itezʒ

ſi tota terra ꝑfoꝛaret᷑ dyametraliter.⁊ lapis vnius cubi

ti deſcẽdẽt ꝑ ſoꝛamẽ.deſcẽdẽt qdẽ vſq;qͥ mediũ lapidis eſ·
ſet ex pte vna cètri celi 2 alia ꝑs eiꝰex pte altera.Eadẽ?
rõõe ſi paradiſꝰ.ſ.ꝑs terꝛe eleuaꝛet᷑ ad globũ lune.neceſ

ſe eẽt trã ex oĩ ꝑte ad minꝰiduabo ꝑtibo dyametraliteꝛ

oppolitis hr̃e oſilłes eleuatões.ad h̊ vt cẽtrũ teꝛe eẽt cen

trũ celi.⁊ tũc patẽt maifeſte q tena reſpectu celi ñ eſſet
pũctꝰſic nec ſpeꝛa lune.igr̃ aut paꝛadiſus ñ tãtu eleuat᷑
aut cẽtꝛũ teꝛꝛe ñ ẽ cẽtrũ celi.Ex h̊ eĩ vidr ſeq.ꝙ nec paꝛa
diſonec locꝰaliꝰſnpeꝛficiẽ teꝛꝛe notabilr excedat.¶ Itez
ſi eẽt ĩtãtũ eleuatꝰvt det᷑ʒ ẽ. accidẽt ꝙ taꝛdi eẽt dieſiĩ pte
oꝛẽtali ⁊ locis vicinioꝛibo.ꝙ; ĩ occidetali ⁊ locis remoti⸗
oꝛibo.ꝗ̃plioꝛ eĩ eꝛit diſtãtia ĩteꝛ ſupᷣmũ paꝛa diſi 7 ſupeꝛli
ciẽ teꝛꝛe.q iteꝛ oꝛiẽs ⁊ occidẽs.Cũ & oꝛit᷑ ſol ĩ oꝛiẽte.vinu⸗
bra quà pijcit paꝛadiſ ꝰextẽdet᷑ vlt᷑ tminũ teꝛꝛe occidẽta
le.vñ ſole aſcẽdẽte curtabit᷑ vm bꝛa iſta paulati ĩ occidẽe⸗

te ·2 ſici paate oꝛiẽtali pus eaat ſol aſpoꝛẽe. ⁊ ſic pᷣus di
es. ¶ Ad ſ dicũt qdã. ꝙ attigẽ ad lunaꝛẽ ciꝛclin. pt in⸗

8
e

i⸗

6

¶ Lueſtio
telligi duobus modis.vel ᷣm dimẽſiõʒ localẽ.⁊ ſic nõ ẽ
veꝝ verbũ Hede.vel ſᷣm ꝗpꝛietatẽ ſiue ↄfoꝛmitatẽ.⁊ ſic
veꝝ eſt ſub h̊ intellectu.qꝙ ſicut circuli lunaris ⁊ ipſius
lune ẽ ſtatꝰ ⁊ nata incoꝛuptõis.ſiłiter ⁊ loci ꝑadiſi fuit
Mꝛietas ĩmoꝛtalitatis ⁊ ĩcoꝛuptõis.Sʒ m hũc ĩtelle
ctũ vere poſſet dici ꝑadiſuʒ attingẽ circulũ ſolis vel la⸗
turni. ꝓpt q̊ᷣ alit pt᷑ dici ſine piudicio.ꝙ circulꝰlunaris
dñ vno mõ oꝛbis lune que vltima ẽ ſperaxꝝ celeſtiũ.alio
mõ terminꝰ humidaꝝ exalatõnũꝗ eſt pꝰ iſtũ aerẽ tur⸗
bulentũ.qꝛ vᷣo vᷣtuti huic lune attribuit ducat⸗ humoꝛũ
⁊ augmẽtũ.⁊ ꝓgreſſus pt᷑ dici lunaris cirenlꝰ terminꝰ
vapoꝝ bũidoꝝ aſcẽdẽtiũ· ꝙ igr dr. ꝙ ꝑtingit vſq; ad lu
narẽ oirculũ.i.vſq; ad aerẽ gꝗetẽ. Vel vt dicũt ꝗdã illud
verbũ Hede nõ hʒ pitatẽ ſᷣmõis ꝓpꝛij vᷣ potiꝰ pabolice.
Vñ dr ꝑadiſus aſcẽdẽ vſq; ad lunarẽ circulũ. vt ſic erꝰ
altitududo maxĩa ⁊ alijs t᷑re ꝑtibo q̃ſi incõpabiliter ex⸗
cellẽtioꝛ inſinuaret᷑.⁊ ex h̊ patʒ quõ ad pᷣmũ ſit rñdẽdũ
Ad aliud dicendũ.q licʒ ĩ ſupᷣmo interſtitio ꝓpt ↄiũ⸗
ctõʒ ⁊ appꝛoximatõʒ ad ſolẽ ſit caloꝛ intẽꝑatꝰ ⁊ ĩ medio
frigꝰ.tñ in ſupᷣma ꝑte medij interſtitij ꝓt pↄiũctõʒ cum
infima pte ſupmi interſtitij.in q̃ eſt intẽpeꝛies caloꝛis.2=
puritatẽ aeris.in illa enĩ pte nõ ẽ ita craſſus aer ſic in
ptibo inferioꝛibo illiꝰ interſticij.qꝛ exalatões ſiue vapo⸗
res aquei ⁊ terreſtres.nõ aſcẽdũt ad illã ꝑtẽ ſic ad ꝑtes
inferioꝛes.nõ fiũt ĩ illa ꝑte ita ſenſibiles impᷣſſiões neq;
caloꝛis neq; frigiditatis ſiẽ in alijs ꝑtibo. vñ ĩ illa pte ẽ
ger getꝰ ⁊ tẽꝑatꝰ ⁊ ſine exceſſu frigoꝛis ⁊ caloꝛis. Ad
aliud ptʒ rñſio ex dictis.qꝛ dr vᷣbũ bede intelligi eo in⸗
tellectu.quo circulꝰ lunaris dr terminꝰ vapoꝝ buidoꝝ
aſcendẽtiũ.vel vᷣbo illo yꝑbolico eiꝰaltitudinẽ maximã
voluit ĩtelligi.¶. Ad aliud dicẽdũ.ꝙ hõ añ pcẽm ſubti⸗
lioꝛi erat ↄtẽtus aere qᷓ; nũc.ſicut hoĩes mõ btenti ſunt
ſubtilioꝛi elemẽto qᷓ piſces.¶ Ad ea q̃ ſequũt᷑ dicẽdũ.q;
locus ille nõ eſt ita eleuatꝰvt ad lunarẽ circulũ ꝑtingat
ſiẽ ſup dictũ ẽ.nec ĩtelligẽdũ ẽ vt qdã eſtimãt paradiſũ
eleuari ſuꝑ aliã ꝑtẽ terre eq̃lit᷑ diſſantẽ a centro terre 2
2foꝛmit alijs ꝑtibo.ſ̊ ex ꝑte vna terre erigit᷑ magne ꝓ⸗
funditatis..ita vt vallis vndiq; relinquat᷑. ꝓpt qð mito
opparet eleuatioꝛ. Pꝛetea bmõi eleuatõ ſiue moles re⸗
ſpectu magnitudis celi eſt inſenſibilis.qð ẽcentrũ celi.
eſt centrũ terre.licʒ enĩ tota ſit terra alicui⸗ quãtitatis
reſpectu circuloꝝ inferioꝝ.nulliꝰ iudicat᷑ eſſe reſpectu
magnitudis celi.¶ Ad vltimũ dicẽdũ. ꝙ licʒ magna ſit
hniꝰ loci erectõ ⁊ extenſio.tamẽ reſ pectu totiꝰ oꝛiẽtalis
ꝑtis ⁊ diſtãtie inter oꝛientẽ ⁊ occidẽtẽ ꝑua ẽ ⁊ q̃ſi ſenſi
bilis.vñ oꝛiẽte ſole vmbꝛa quã ꝓijciebat paradiſus. nõ
extendebat᷑ vltra minũ terre oꝛiẽtalẽ.nõ eni ẽ am plioꝛ
diſtãtia inter ſupᷣmũ ꝑadiſi ⁊ ſuꝑficiem relique tre.qᷓ;
inter oꝛiẽs ⁊ cccidẽs.qꝛ ſiẽ̃ dictũ eſt.illa erectio nõ fuit
Fm vᷣitatẽ neq; fuit ad globũ lunarẽ.ratõ enĩ ꝓroſita ſi
qd hʒ efficacie hʒ ex illa ſuppoſitiõe.¶ Atem ex ꝓbabili
poſitõe alioꝝ ſcripture expoſiioꝝ ſilit dubitat᷑eſtimãt
enĩ ꝙ ſit in ſectõe oꝛiẽtali duoꝝ mariũ ſcʒ occeani ⁊ ma⸗
ris mediterranei.Oicit enim YAido.li ethimo.c.xiij.q;
occeanũ greci ⁊ latini iõ noĩant.eo ꝙ in circuli mõ am⸗
bit oꝛbẽ.¶ Itẽ mare magnũ ẽ qð ab occaſu ex occeano
fluit.⁊ in meridiem vergit.deinde ad ſi. eptẽtrionẽ tẽdit.
qð iõ magnũ appellat᷑.ꝙ cetera maria in cõꝑatõe illius
mĩoꝛa ſũt.illud ẽ etiã mediterraneũ.qꝛ ꝑ mediã frã ad
oꝛiẽtẽ ꝓfundit᷑.dicũt ꝗ̊. ꝙ ꝑadiſus ſit ĩ ſectõe duoꝝ ma⸗
riũ.ſcʒ ĩ angulo oꝛiẽtali terre hĩtabilis.ex q̊ ſitu ponũt
ꝑadiſus ẽ ſub circulo eqnoxiali.Ad h̊ aũt pt ſic ꝑſua
xeri.circulus eqnoxialis diuidit ſperã ĩ duo eq̃lia.que
ym quãlibʒ ſui ꝑtẽ eq̃liter diſtat ab vtroq; polo. VUnde

circulus iſie diuidit ſperã ĩ duo eq̃lia ſuꝑ eiꝰ centx.ſi ̊

mare mediterraneũ trãſit ĩ oꝛiẽtẽ ꝑ mediã terrã.ſub cir
culo trãſit eqnoxiali ĩ illa ꝑte in q trãſit ĩ oꝛientẽ. vt enĩ
ptʒ ꝑ yſido.licʒ mare magnũ qð dẽ mediterraneũ fluẽs
ab occeano a parte occaſus.aliqñ trãſit ꝑ meridiẽ ĩ ſe⸗

ptentrionẽ.nihilominꝰ ſecãdo terrã ꝑ mediũ tranſit in
oꝛientẽ.vt yſido. AVnñ in parte oꝛiẽtali ĩ ſecãdo terrã.in

lxxxvij.
medio terre trãſit ĩ occeanũ. ¶Dediũ ãt terre eſt ſine cir

culo eqnoxiali. ita ptʒz ꝙ angul⸗ oriẽtalis iux ſectõeʒ
Pdicta eſt ſub circulo pdicto.⁊ ita paradiſus.

iculus tercins

D terciũ qͥ qrit᷑.vtꝝ ſit locꝰ temꝑatꝰhis pꝛe⸗
ſuppoſitis.videt᷑ ꝙ locꝰ ille ñ ſit aptꝰ hĩtatõi
unane.qꝛ locꝰille ẽ maxĩe ĩtẽꝑatꝰ ã ſol bis
trãſit ꝑ ʒenith eoꝝ ꝗ hitãt ſub eꝗnoxiali ſcʒ qñ ẽ ĩ pᷣnciꝰ
arietis ⁊ ĩ pᷣnciꝰ libꝛe.a tũc ſũt illis duo alta ſolſlicia.
qꝛ ſol ẽ ĩ directo ſuꝑ capita eoꝝ. Sũt iteꝝ ilł duo yma
ſolſticia.q ſol ẽ ĩ pᷣmis pũctis cãcri capcoꝛni.⁊ dicũt᷑
yma ſolſtitia.qꝛ ſol exñs in pᷣmis pᷣdictis pũctis maxĩe
remouet᷑ a ʒenith capitis eoꝝ.vñ patʒ ex pᷣdic tis.ꝙ cũ
ſꝑ hẽant eqnoxiũ.in ãno qᷓtuoꝛ hñt ſolſtitia. duo alta ⸗
duo yma. Ptz etiã ꝙ duas hñt eſtates. ſcʒ a ſole exñte
in alterutro duoꝝ puctoꝝ eqnoxialiũ vł ꝗpe. bt 7 du
as byemes.ſcʒ ſole exñte in pmis pũctis cãcri 2 capᷣcoꝛ
ni vel ꝓpe.⁊ h ẽ qʒ dicit alfraganꝰ ꝙ byems⸗ eſtas ilł
ſũt due byemes ⁊ due eſtates.Sʒ regio illa in q̃ ſol ſeł
in ãno traſit ſuꝑ ʒenith.vtpute qẽ ſub capite cancri.tã
intẽperata ẽ vt fere p caloꝛe ſolis accidẽte ad eos ſit in⸗
habitabilis.ſic ſũt foꝛte ꝑtes indie maioꝛis.quãti ergo
feruoꝛis er̃t loca illa ĩ ꝗbſol bis ĩ qno trãſit ſuꝑ zenith
Itẽ hitates ſub circulo eqnoxiali hñt q̃tuoꝛ vmmbꝛas.
qð nõ hñt hĩtãtes ſub circulis alijs.cũ vmbꝛa obſcu⸗
ritati atteſtet᷑.videt᷑ ꝙ ĩ illa hitabili maxie habũdat ob
ſcuritas.⁊ ita lucis carẽtia.⁊ ita locꝰ ille ẽ mioꝛis ame⸗
nitatis etiã vtilitatis qꝙᷓ alia loca.qꝛ ex deſcẽſu radio⸗
rũ coꝛpoꝝ lumĩoſoꝝ.ẽ amenitas locoꝝ ⁊ fructuoſitas.
Itẽ videt᷑ ꝙ poſitõ Hede de eleuatõne alioꝝ de ſitu
ſub circulo.nõ pñt ſimul ſtare ſic.ſi locꝰ ille eẽt tãte alti
tudinis apud manẽtes ibidẽ. qᷓlibʒ nox eẽt maioꝛ die.?
plꝰ de ãno eẽt ibi nox ꝙᷓ dies. qʒð ptʒz ſi ĩ telligamꝰ lineã
rectã trẽſeũtẽ ꝑ ſuꝑficiẽ ꝑadiſi vſqʒ ad pũctos oꝛiẽtis ⁊
occidẽtis.maioꝛ eĩ erit ꝑs celi ſub illa linea ⁊ mioꝛſi uß.
Sʒ ſole pagẽte cui ſũ ſuũ ſuꝑ lineã fit dies. ꝑagẽte ſub.
fit nox.̊ ⁊c.̊ ãt nõ pt ſtare cũ poſitõe illa q ẽ.q para⸗
diſus eſt ſub circulo eqnorxiali.qꝛ circulꝰ eꝗqnoxialis dr
rõe q ẽ eqtio diei noctis.qꝛ adequat diẽ artificialẽ no
cti.vñ ex ſitu ꝑadiſi ſub circulo eqnoxiali ſegt᷑ ꝙ i bi oẽs
dies artificiales ſuis noctibꝰ eẽnt eq̃tes.⁊ eẽt ibi ſp eg⸗
noxiũ. ẽ eĩ eis ſꝑ eqnoxiũ qͥꝑ zenith ẽ in eqnoxiali circu
lo.cuiꝰ cã ẽ.qꝛ vidẽ pñt vtrũq; polũ.⁊ iõ eoꝛũ oꝛizon ẽ
rectꝰ trãſiẽs ſcʒ ꝑ vtrũqʒ polu.circulꝰ ãt ꝑ vtrũqʒ polũ
trãſiens oẽs ꝑalellos eqᷓ diſiãtes eqnoxiali ſecat ĩ ptes
eq̃les.ita vt arcꝰ ſuꝑ oꝛiʒõta ꝗẽ arcꝰ diei ſit eq̃lis arcui
ſub oꝛiʒonte ꝗ ẽ arcꝰ noctis.¶ Pꝛeterea.ſi locꝰ iſte eſſet
ita eleuatꝰ vt ponit Meda.vel vt ponũt alij exponendo
vᷣbũ bede.eẽt magis ſterilis locis alijs. qð ſic ptʒ.mon
tes maxie aduriunt᷑ a ſole.Ecci.xliij.tripliciter montes
exurit ſol.⁊ h ẽ.qꝛ celſitudo mõtiũ plus excipit radios
ſolis oꝛiẽtis.⁊ radios meridianos incidẽtes excipit ap⸗
pꝛopinꝗoꝛi.⁊ ita ſᷣm vᷣtutẽ calefactiuã maioꝛẽ. qꝛ pira⸗
mydes radioſe qꝝ oĩm coĩs baſis ẽ ĩ ſole ⁊ coni diuerſi
in pũ̃ctis diuerſis celſitudis mõtes hñt conos obtuſio⸗
res qᷓ; hñt piramydes.qꝝ coni a ſole terminãt᷑ ad loca
bũilioꝛa ⁊ remotioꝛa ab ipo.angulꝰ aũt piramydis ra⸗
dioſus.quãto eſt obtuſioꝛ.tãto eſt ad vrendũ efficacioꝛ.
qꝛ curſus oꝓoſitaꝝ lineaꝝ in eadem piram yde directe
oppoſitõi ſub baſi oppoſite ẽ vicinioꝛ..¶ Pꝛetea. oĩs pi⸗
ramys lumĩoſa a ſingulis pũctis ſolis faciẽs baſim.in
celſitudie mõtis plꝰ recipit de quantitate lumis ab vno
quoq; pũcto ſolis.q; eadẽ quãtitas celſitudinis reciꝑet
a ſingulis punctis ſi eſſet eiuſdeʒ celſitudinis ſi pacium
maioꝛis elõgatiõis a ſole. Adijcit aũt ad cãm aduſtiõis
ſol occidẽs·qui radijs ſuis poſt occaſuʒ diutiꝰ illuſtrat
montiũ celſitudines.ſicut ſeribit phᷣus in li.metharoꝝ.
y cuiuſdã mõtis verticẽ illuſtrãt radij ſolis poſt occa:
ſum vſqʒ ad terciam hoꝛã noctis. Sʒ aduſtio eſt cauſa
ſterilitatis 2 infecũditatis.̊ cum locꝰ ille ſit eminẽtioꝛ

aliquo alio loco vel monte.videtuꝛ ꝙ locus ille marime
vratur a ſole. ⁊c. Et ex hoc etiã videtur ꝙ locꝰ ille fu⸗
it maxime inbabitabilis.¶ Si aũt diceretuꝛ ꝙ irigatõ
fontis paradiſi nõ ſinit ibi &ẽ aliquã aduſtioneʒ. Or em
geñ. ij. ꝙ fluuins egrediebat᷑ de loco voluptatis od irri

gandu paradiſum. Cotra. cũ aque fontiũ ex mari ſca⸗

turiʒẽt· cũ aqua ſit poderoſa. nõ videtur ꝙ poſſit ad lo⸗

ca tante celſitndinis aſcẽdere. IYtẽ terra inter oĩa ele⸗
mẽta eſt fecũdiſſimũ.huius rõ c. quia fecũditas ⁊ ꝓcꝛen
tio terrenaſcentiũ et aĩaliũ. creata eſt a luce coꝛꝑis celi

cũ ſuis luminaribo. nec aliquis alius locꝰextra terraʒ ·
mũdi mediũ. poſſit eẽ tãcõueniens generatõi vegets bi⸗
liũ ⁊ ſenſibiliũ.qð ſic ꝓbat᷑.omne coꝛpus luminoſlum a

quolibʒ ſui puncto vndiq; circa ſe lumen dirigit. 1 oim
linearũ luminoſaꝝ ad eodẽ pũcto luminoſi coꝛꝑis dire
ctaꝝ illa maioꝛis ẽ virtutis foꝛtiꝰ agẽs oꝑatonem lu
minis:que a coꝛpoꝛe luminoſo pcedit ad angulos vndi
q; equales ſuper coꝛpis obiecti fuperficiẽ.et quelibet li⸗

. 2 .

nea luminoſa alia.qu to pinquioꝛ ẽ linee exeũti ad an
gulos equales.tanto eidem in foꝛtitudine actõis magis
aceedit.et quato ab illa remotius ?ẽ. tato minoꝛis eſt viꝛ

tutis.om̃e quoq; coꝛpus luminoſum ſi pericũ cõcauũ a qͥ

libet puncto ſui.dirigit vna lineã radioſam in centrum

ſuũ ad angulos equales.ſuꝑ ſuperfieiẽ anneraà illi?coꝛ
poꝛis ſperici.ad aliqð vᷣo puctũ pᷣter centrũ ſignatũ nõ
pnt concurrere niſi quatuoꝛ linee radioſe. ad angulos
equales exeũtes a ſuperficie annexa illius coꝛpoꝛis. q̃⸗
rũ videlicet due linee veniũt a punctis opoſitis ꝑ dya⸗

metrũ ſpere trs ſeuntem ꝑ punctu extra centrũ ſignatũ
que due linee ñ ſunt niſi vna dyameter ſpere ſecte i on⸗

as partes in puncto ꝓpteꝛ centrũ ſignato.et alie due tꝛã
ſeütes dyametraliter a circũferẽtia ad eũdem punctum
4 Jiem ad quẽlibet puctũ intra coꝛpus ſpericũ lumino
ſum pꝑuenit vnica linea luminoſa a quolibʒ pũcto ſuper
ficiei ſpenci coꝛpoꝛis luminoſi:vñ in quolibet pũcto in⸗
tra ↄcauũ ſpere luminole. aggregatur tot linee lumino⸗
ſe quot in alio.i:quot ſunt pucta ĩ cocaua ſupꝑerſicie coꝛ

poris ſperici luminoſi:quo ad numeroſitatẽ igit lumis

— —

qdᷣlibet puctũ intra ſpera luminoſam equaliter habʒ de
lumine. Sed quo ad foꝛtitudinẽ virtutis lumis centrũ

recipit maxime de limmine. et quodlibet punctũ pᷣter cen
tru.quãto eſt centro ꝓinquius.tanto recipit de virtute
lumis maiꝰ.et quãto a cetro remotiꝰ.tãto recipit de vir
tute lumis minus.quia ĩ puncto ꝓpinquioꝛi ceꝛo.agꝛe
gatur ples radij minus oblique egrediẽtes a ſuperficie
ↄcaua circũdantis luminoli q in pũcto remotioꝛi a cen
tro cõgregãtur plures radij magis oblique egreſſi. Ex
bis patet ꝙ cũ terra reſpectu celi nõ obtineat niſi vicez

pũcti: ꝙ in terra ẽ aggregatio maxima vᷣtutis lumis ce
ipa maxime ↄuenit generatõni 7,pfe⸗

.

li. et ſtellax. et iõ iß
ctui vegetabiliũ et ſenſibilin. vñ ſi baberet terra quanti.

tatẽ reſpectu celi.non capꝑet ſufficiẽter de virtute lumis

ad generatõem et pfectuʒ iloꝝ. quapꝛopter opoꝛtuit et

cel eẽ quãtitate magnũ et terrã ꝑua.lEx his pĩ aꝛgui

cũ centrũ celi maxime habũdet virtute luminis.pas
terre cẽtropingoꝛ erit fertilioꝛ. iõ fertilioꝛes ſunt val⸗
les mõtibo naturaliter. Añ p̃s. Qalles babuũdabũt fru

.

oĩbo terris mime fertilis.¶ Ao boc dᷣm. ꝙ locus ille

vt ex dictis patet fuit ↄuenietiſſimus ad inbhabitãdum.
Ao illud qð pꝛimo obijcit᷑ ð vebemẽtia intẽpeꝛiei illiꝰ

Dicẽdũ ꝙ caula ẽ multiplex eius temperiei.quarũ vna
pot eẽ equatio diei et noctis.qð accidit exiſtẽtibo ſub ciꝛ
culo equinoxiali.noctes ei ſunt naturaliter frigidc. vñ
ipaꝝ noctiũ ſuccedẽtiũ diebo quoꝝ ẽ naturaliter babũu⸗
dare caloꝛe.reſpectu noctiũ eaxꝝ frigiditas nõ ſinit calo⸗
rẽ diei intẽperiẽ incẽdi.boc patet exemplariten quia in
equinoctijs nr̃is ẽ regulariter tẽperies. Stẽ alia cã pot
eẽ ſuppoſitio fontis humoꝛis fontis caloꝛis. fons calo⸗
ris eſt ſol.fons humoꝛis ſimpliciter ẽ mare.ſᷣ in paradi
ſo fuit fons qni irrigabat paradiſum ? diuidebat᷑ iqua

bis ignotis.quas diuia ꝓui

mẽto ⁊c.& ſi paradiſus terre.ſit remotiſſimꝰerit

KDM

1

tuoꝛ ſflumina Geñ. ij: aque em̃ eĩntialis qualitas ẽ frigi
ditatis. VUñ ex fonte ſuppolito ſoli in paꝛadiſo.vapoꝛibꝰ
humidis virtute ſolis eleuatis. er at in illo repꝛe. lio in⸗
temperiei caloꝛis. Alia põt eẽ puritas aeris liue ſubti⸗
litas.ꝓpter eĩ loci erectoem eſt aer pun ioꝛ. ſicut patet 8
olimpo mõte. et ſic minus retẽtiuus caloꝛis.et minꝰ in⸗
coꝛꝑatur illi aeri caloꝛ ſolis.4l!. Ad illud quoð obijcit
ꝙ regio illa in qna ſemel ĩ anno trãſit ſol ſuper cenith ẽ
maxime intẽperata ꝛc· Dicẽdum ꝙ nõ eſt ſimile in ꝓpxo
ſito ꝓpter cauſas temperãtie p̃dictas.ꝛeterea ĩ inferi
oꝛibo habita bilibo. inferioꝛibus dico reſpectu paradiſi
nõ ẽ vebemẽtia coloꝛis im ex trauſitu ſolis ſuper cenith
capitie. in cuius traſitu dirigũtur radij ad angulos re
ctos.ſed magis ꝓpter ↄgregatõem ⁊ refractõem radio
rũ. Hic aũt inferius ẽ maioꝛ ogregatio et refractõ radi
oꝝ.tũ ꝓpter ſpiſſitudinẽ aeris.tũ ꝓter inequalitatẽ teꝛ
re que valde ẽ valliculoſa.vbi em̃ nõ ẽ ſolis directio aðd
angulum rectũ. ẽ refractio radioꝝ 2 agregatio peꝛ ali
quod oblique reſiſtens.ſicut patet qñ aliꝗs ẽ in magno
eſtu iurta murũ:ex illa parte qua ſol dirigit radios ibi
eſt vehemens eſtus ſiue incenſus.ſicut patet in ſ peculis
oburentibus. B mime potuit eẽ ĩ paradiſo ꝓpter loci pla
niciẽ et enexitatẽ.¶ Vd aliud dem ꝙ reuera exiſtẽtes ſb
ciculo equinoxiali ht q̃tuoꝛ vmbꝛas. ſed non pꝛopter
boc ſunt in maioꝛi carentia lucis.quia iſta multiplica⸗
tio vmbroꝝ ẽ ĩ diuerſis tꝑibo m dinerſã ꝓpagatoem ſo
lis.q ei ſolẽ ĩ alterutro eꝗnoxialiũ pũctoꝝũ mane ia⸗
cit᷑ vmbra hnealiter verſus occidẽtẽ. et veſpere ecõuer⸗
ſo.i meridie ẽ eis vmbra ꝑpendiclaris ſuꝑ caput eoꝝ.
cñ aũt ẽ ſol ĩ ſignis ſeptẽtrionaliłꝰ.tũc iacit vmbra ipo
rũ verſus anſtꝛũ.⁊ qn ſol ẽi auſtralibo tüc iacit᷑ rxerſus
ſeptẽtrionẽ. Ad alið dðᷣm.ꝙ lʒ ille locꝰ altꝰſit reſpet u
alioꝝ ꝑtiũ terre. tñ reſpeciu celi nõẽ ſenſibilis quatita⸗
tis vt dictũ ẽ.⁊ iõ ſi nox excedit diẽ. B ẽ ĩ quãtitate inſen
ſibili.¶¶ Að alið dem. ꝙ locꝰille ñ exurit᷑ aliqͥ mõ a ſole
tũ ꝓvter cãs ſupꝛadict as.tũ ꝓpter ſluuij irrigatõcz. ſi at
ñ eẽt aliqd tpans eſtũ ſoł.bñ ſequ eret᷑ ꝙ rõibo illis vclu
dituꝛ. ſuppoſito ꝙ ĩ mote fuit ogre atio radij ĩ angulo pi
ramidali ſic ĩ loco plano.⁊ no diſpeꝛſio ſiue lubricatio
radioꝝ. ꝓteꝛ nimiã eidenexitatẽ. qðᷣ multi ꝓbabilit po
nũt. ad qð põt eẽ argumẽtũ.ꝙ ĩ motibo excelſis plus ha
budat i terra plana.ᷣ ꝓbabilit᷑ acludẽtur ulis roibo
ꝓpoſitũ de paradiſo. niſi eent cauſe ſpales eſtũ ſolis tẽ⸗
peꝛãtes. 4 Ad illo qd obijcit᷑ ꝙ ꝓpt᷑ aq podẽoſitatẽ ⁊c.
Dicẽdũ ꝙ inlti mõtes ſpõgioſi ſut.vñ illoꝝ ſpõgioſita⸗
te aquas ſuggedo attrabut. vñ fõtes et fluni oꝛruntur.
Ado alið dom.qꝛ ſua eleuatio a cẽtro terꝛe inſenſibilis
ẽ reſpectu celi.nõ dicẽdaẽ feꝛtibilitas eiꝰ ſenſibilit᷑ mioꝛ
fertilitate locoꝝ alioꝝ ex hac cꝗ. Pꝛeteres Fm eloõgatò
nẽ eiꝰa cẽtro terre ſoꝛtit᷑ ſitũ vicinioꝛẽ ſoli.et ꝓiecti ra⸗
dioꝝ ſolaꝛiũ ꝑpẽdiculariũ ſuꝑ locũ illũ ꝓpter q oĩa loca
xcedit fertilitate alijs ocurrẽtibo.ſirrigatõe ſinuij aui
oꝛitur in ipo perfecta temperie ⁊ ceteris cõditõmbo no⸗

.

dentia illi loco inſeruit.

Mueſho. lxxxvi de con

Ditionibus coꝛpoꝛis mulieris.

Acto de conditio
nibus reſpiciẽtibo coꝛpus virile.Dicen
dũ ẽ d ↄditõibo reſpiciẽtibo coꝛpꝰmu⸗
lieris. Dꝛimo g querit᷑. Vtꝛũ coꝛpꝰmu
lieris foꝛmari de buit ĩ viri aciu toꝛium

Scðo qg debuit eẽ materiale pꝛĩicipiñ.ſ. coſta vel agliuch

mẽbrũ.ercio vtꝝ illiꝰcoꝛpoꝛis ſoꝛmatio ſuerit a deo
immediate. an per miſteriũ angeloꝝ. Quaꝛto & illicoꝛ
poꝛis integꝛitate. Quito de illi co poꝛis ſoꝛtitudie Se
xto de illi coꝛpoꝛis dignitate. Eltrũ fuerit eque magne
nobilitatis vt coꝛpus virile. Geñ. ij. ſ. cribit.20 ẽ bonũ

— 8

boĩem eẽ ſolũ faciamꝰei adiutoꝛiũ ſimile ſibi.Et queꝛit

aug. ſuper geñ.ad litt.ix.ad ꝗo debuit bre H̊ adiutoꝛiun

,
ti⸗
8

it
10
ſiſi

⸗

(Mueſtio

7 determĩat ꝙ ad ꝓcꝛeatõeʒ filioꝝ.dicẽs. Dʒ qnerit᷑.
ad quã reʒ fieri oꝑtuit hoc adiutoꝛiũ.nibil aliud ꝓba
biliter occurrit q; ꝓpter filios ꝓcreandos. ſicut adin⸗
toꝛiũ ſemi terra ẽ vt virgultũ ex vtroq; naſcat᷑.? G̊ oñ⸗
dit ſic·qꝛ nõ oꝑtuit ſibi dari adiutoꝛiuʒ mulieris ma⸗
gig ᷓ viri ꝓpter terrã excolendã. nec ad tollendũ faſti
diũ nec ad couiuẽduʒ vel colloquẽdũ.nec ad h̊ꝙ vnus
alteni eẽt ↄfoꝛiis in pace 2 volũtate.⁊ bmõi cauſis ex
cluſis ↄcludit.ꝙ nõ fuit alia cauſa ꝙᷓ ꝓcreatio filiorũ.
dicit.n. ſic ſuꝑ gen.ix.Si ad h̊ adiutoꝛiũ gignẽdũ fili⸗
os nõ eẽt facta mulier viro.ad quod g adiutoꝛiũ facta

eſt. Si qꝛ ſimul oꝑaret᷑ terra. nondũ erat laboꝛ vt ad⸗
iumẽto indigeret.⁊ ſi opus eẽt: meliꝰ adiutoꝛiũ maſcu
lus fieret. Hoc ⁊ deſolatio eẽ põt.Si ſolicitudinis foꝛ
taſſe & bebat.quato.n.ↄgruẽtia ad ↄuiuendũ collo⸗
quendũ duo amuci parit ꝙ; vir ⁊ mulier habitarẽt· ꝙ ſi
opoꝛtebat aliũ iubedo. aliũ obſequẽdo parit viuere.ne
oↄtrarie volũtates pacẽ cohabitantiũ ꝑtuꝛbarẽt.nec ad
retinendũ oꝛdo defuiſſet quo prioꝛ vnꝰ alter poſterioꝛ.

maxie ſi poſterioꝛ ex prioꝛe crearet᷑ ſicut femia creata

eſt. an aliqs dixit de coſta hoĩs deũ feminã tĩ ñ ei ma⸗
ſculũ.ſi H̊ vellet facẽ potuiſſe. ꝓpt qð ñ inuenio ad qð
adiutoꝛiũ facta ſit mlier viro.ſi pariẽdi cã ſubtrabit .

embrũ prumi
dALlerit᷑ ̊ primo. vtꝝ ↄuenies fuit coꝛpus
mulieris foꝛmari in viri adiutoꝛiũ ad ꝓ-
Vlis ꝓc:eatõʒ. Et ꝙ nõ videt᷑.q; nata oꝑa
tur Inqꝙtũ leuiꝰ pot. 2 ̊ ſpectat ad eiꝰ no
bilitatẽ ⁊ dignitatẽ. ſi generatõ hũana fieret ab vno
ſolo pꝛincipio.ſ.ab vna ꝑſona ⁊ ab vno ſexu.natuꝛa hu
mana dignius ⁊ pfectius eẽt inſtituta.ꝗᷓ videt᷑ ꝙ ꝰ ñ

debuit ea cõdere in ſexuũ pluralitate.⸗ Itez rõ quare

oẽs hoĩes ex vno ꝓcedũt ẽ. vt inuicẽ ↄglutinẽt glutino
dilectõis. ꝑ vnitatẽ quã hñt in principio ꝓpagatõis.
ſi ab vno ſolo ſexu hoĩes oꝛirẽt᷑. magis inuicẽ ↄiũgeꝛẽt
ꝙᷓ cũ ꝓpagãt᷑ ex pluriũ ſexuũ ↄcurſu. ̊ videt᷑ ꝙ magis
opetebat hoĩeʒ fien in ſerus vnitate qꝙᷓ in ſexuũ diuerſi
tate. 4 Itez mibil tebuit de dare homi in agiutoꝛiuʒ
qð ꝓuideret ei eſſe in offendiculũ.̊ deꝰ preuidit mulie
brẽ ſexũ preſtiturũ eẽ viro occaſionẽ lapſus. ita fieꝛi
ei ĩ ſcandalũ.q̊ minꝰ ꝓuide videt᷑ feciſſe.cũ virili ſexui
addidit muliebrẽ.¶¶ Itẽ hõ in ſtatu innocẽtie debuit ſi
eri expeditꝰ ad h ꝙ poſſet aſſuꝛgẽ ſurſuʒ.ᷣ intẽtio amo
ris circa creaturã agguat metè ne ſuꝛſuʒ tedat.ſi ꝙ̊ mu
lier ex viro ſoꝛmata ? in ↄingiũ ei copulata magis at⸗
trahe bat affectũ viri qꝙᷓ ad alið creatũ.ſicut pʒ ex textu
gen. ⁊ ex euentu oſequẽte.videt᷑ ꝙ foꝛmato viro nõ ſuit
pueniẽs deinde foꝛmare mulierẽ.! IZtez in genere aĩa⸗
liũ eſt aliqua ſpẽs in qua nõ eſt diſtinctio ſexus.ᷣ ſunt
ſexus ſiue generis ꝓmiſcui.vt cuniculꝰ lepus 2 bmõi-
⁊ alia eſt ſpẽs in qua eſt diſtinctio hmõi. ſ illa ſpecies
aĩalis videt᷑ eẽ ꝑfectõis in genere ſuo que ſine adiuto⸗
rio alterius ſufficit ad ꝓductõʒ ſui ſilis:qᷓ qᷓ ñ ſufficit.

fectũ eẽ ꝗꝙ nullo indiget adiutoꝛio extrinſeco. vt dicit

phs.ſi & decet genꝰ hũanũ coicare cũ aĩalibo.natuꝛe p⸗
fectoꝛis videt᷑ qð xæcebat hoĩeʒ fieri vnitate ſexꝰ. ¶ JItẽ
in omi genẽ aĩaliũ.ſ.tam pꝑfectoꝝ qᷓ imꝑfectoꝝ fit pro
Geatio fetus ſine adiutoꝛio ↄſilis ſpei.Hoc etiã ptʒ in
genere aĩalis habitatis in triplici elemẽto. cuiuſmodi
ſunt reptilia in terra. aquatilia in aqᷓ.ꝛ volatilia ĩ aere
illoꝝ duplex genꝰ.impfectũ ⁊ ꝑfectũ. JIinpfectum vo
cat᷑ totalũ a pho.quod dicit totalũ.q;ꝛ ẽ totũ ſimul ꝓpt
carẽtiã ꝑfecte diſtinctõis in ſenſibo. vel qꝛ totũ in alijs

Fm expoſitõʒ alioꝝ.cuiuſmõi ſunt apes 2 vel pe. Per⸗

fectũ vo qd hʒ oẽs ſenſus pfecte. Et ð reptilibo q̃ habi

tãt in terra G̊ pʒ. cicaxe.n. naſcunt᷑ ex plunia. rane

mures terra. ñ Maſi. exame. ix. no. n. cicades ſo⸗
lũ ex hymbribo terra rigata ꝓducit. vel alia plima vo

latiliũ milia quoꝝ maxia ꝑs Apter ſui tenuitatẽ voca

„9
lxxxviij.
bulis caret. Hetiã mures ranas ex terra generari vi⸗
mus. deniq; ĩ egiptiatis chebis ſi pluuias largioꝛes
eſtiuo tꝑe terra fuderit. mox infinitis muribo tota cõ⸗
plet᷑ regio. Silr de aq̃tibo pʒ. dic.n. baſi.in eodẽ li.an
guillas nõ alit qᷓ de ſceno uaſel certiſſimũ ẽ. q̃ꝝ genus
nec ouũ nec aliqꝗs alt ꝑtus inſtaurat. ̊ᷣ te limo gignẽ⸗
di ſoꝛtiũt᷑ oꝛiginẽ. De aĩantibo aeris vagis vel volati⸗
libo ſiir ptʒ.apes.n.naſcũt᷑ ex floꝛibo ſicut dicũt phi ⁊
ſancti. maxie Caſſioð.li.vij.de incarnatõne vᷣbi z ve⸗
ſtoꝛiũ. Apes ſic mima admodũ. ita prudẽtiſſima ac ſo
lertiſſima aĩalia. ex diuerſiſſimis edi legimꝰ atqʒ exire
naturis.cuʒ.n.ſint miri ingenij aĩantia.⁊ nõſolũ ſenſu
bBetiã prudẽtia abundẽt. ex quibuſdã herbaꝝ floꝛibus
ꝓcreant᷑. De aĩalibo etiã ꝑfectoꝝ ſenſuũ.habemꝰ exẽ⸗

pluũ a baſi. in vultuꝛibo. exrame. viij. dicẽte. eoꝝ qᷓ altius

volitãt aĩaliũ quedã ſterilia oĩno ſunt.ſiẽ vultuꝛes.q̊s
aſſerũt ſine coitu generari.pᷣcipue cũ ſint longeui.nazʒ
vita eoꝝ cẽtũ annis manere ↄſirmãt. Oretea.vt ba⸗
ber ab aug. de ci. dei. Equa gignit ſine ↄmixtõe cũ ma⸗
re.ſ. in capadotia.q̃re ꝗ̊ opoꝛtuit vi:o ꝗ cõditus fuit in
maxia ptate ⁊ uᷣtute. dari adiutoꝛiũ ſibi ſile ad ꝓcrea⸗
tionẽ ꝓlis: 4l Itez nihil cuiꝰ ſimile ĩ ſpecie occal iona⸗
lit᷑ ducit᷑ in eẽ opatõe nature. vebuit int pᷣma pꝛinci
pia reꝑꝝ ⁊ inter illa oꝑa erx ꝗbo oꝑatõe natuꝛe aliq ſunt
in eẽ ꝓducta. cuiuſmõi ſunt de ꝗbo habet᷑ in oꝑibꝰ ſer
dieꝝ in eẽ ꝓduci. p̊ tale ꝗd eſt mulier.i.occaſionaliter
oꝑatõne nature ꝓducit᷑ in eẽ. vñ phᷣs li.de nĩalibo dic
ꝙ mulier ẽ mas occaſionatꝰ.h̊ aũt dr.qꝛ natura inten
dens ꝓducere virũ in eẽ. occaſionalit᷑ ꝓducit muliereʒ
in ecẽ.ꝗ̊ mulier ñ debuit ꝓduci in eẽ int prĩa rex prici⸗
pia. ¶ Item ſumma ſapia creaturis optie dil cretiſſi
me ꝓuidẽs.inter creaturas exñtes ad eius imaginem
nõ cbuit aliꝗd ↄdere.quod ñ ad diuinã foꝛma princi⸗
palit ↄfſoꝛmaꝛet᷑: ſ̊ magis irrõnali nature.qð eſt.n. dei
im ago ſiue ad eiꝰ imaginẽ.pꝛincipaleʒ debet habẽ re⸗
ſpectũ ad illud cuiꝰ ẽ imago.⁊ ñ ad natuꝛã irrõnalẽ c⸗
imaginẽ nõ gerit:bᷣ hmõi eſt mulier. VUñ greg.naʒan.

Mui nouit omĩa anteꝙᷓ fiant.ſicut ꝓgha ꝓnũciat pui⸗

ens atq; ꝓſpiciẽs virtute pᷣſcie ſue.inq̃ declinaret hõ

iuxta ſpontaneã volũtatẽ hbuani motus aꝛbitrij. qꝛ il8
qð futuꝝ erat inſpexit. tribuit imagini differẽtiaʒ ma

ris ⁊ ſemie.que nõ ad diuinã foꝛmà principaltr reſpi⸗

ceret.ſᷣ irrõnabili nature appropinq̃ret. 4 Itez er iſta

auẽte greg. naʒan.videt᷑ ꝙ mulier ↄdita ñ eẽt ĩ adiuto
riñ viri niſi vir fuiſſet lapius ꝑ culpã.vñ vult dicere.q;
ga deus ſciebat primũ hoĩeʒ peccatuꝝ.⁊ ita meꝛito pec
cati deficere a vᷣtute in qua ↄditꝰ erat.foꝛmauit deꝰ mu
lierẽ yt eet ſibi in adiutoꝛiuʒ ad filios ꝓcreandos. ſic
ſexus drñtia pter petm erat.nõ ꝓpter pctm vt tũc ꝑpe

tratũ: ̊ vt ꝑpetrandũ ſiue pᷣcognitũ a deo foꝛe ppetrã⸗

dũ. ¶ Contra. cũ ſit generatio in plãtis 1 ĩ aialibo.pfe
ctioꝛi mõ ẽ in aĩalibo ꝙᷓ ĩ plãtis. h̊ qᷓuis in plãtis nõ ſit
maniſeſta diſtictio ſexuũ.ĩ aĩalibo tñ ẽ diſtinctio ſexuũ
manifeſta.⁊ H̊ atteſtat᷑ generatõi ꝑfectioꝛi: ſi hõ ꝑfe ⸗
ctiſſimũ ẽ oĩm aĩaliũ.videt᷑ q ↄuemẽs fueꝛit hoĩeʒ ſieꝛi

in diſtinctõe ſexuũ.4l Iitẽ ad pfectõz vniuerſitatis ꝑti

net.ꝙ agẽtia ⁊ patiẽtia ſint diſtincta.ſi &̊ ad generati⸗
onẽ hũanã nccio ↄcurrũt agẽs ⁊ patiẽs.⁊ h̊ iim ꝙ cõpe
tit ꝑfectõni vniuerſi.videt᷑ ꝙ debeat eẽ diſtincta.⸗ Itẽ
in prio ſtatu hõ ↄditꝰ erat ex duplici pncipio.ſ.ex ſpiri
tuali ⁊ coꝛꝑali.⁊ ĩ prĩo coĩcabat cũ angelis.ĩ ſecũdo cũ
aĩalibo brutis:̊ ſpũale principiũ hoĩs qð ẽ aĩa.ſic ↄĩ⸗

cat cũ angeł ĩ ꝑticipatõe rõnis.ſicↄĩcat ⁊ĩ mõ ꝓductio⸗

nis ⁊ cibatõis. ſic̃.n.angelꝰꝓducit᷑ ĩ eẽ ꝑ creatõʒ 2 re
ficit᷑ ꝑ vᷣbuʒ vite:ſic ⁊ aĩa rõnał. videt᷑ ꝙ ↄſilr ex ꝑpte
coꝛꝑis hõ hẽat cũ brutis cibari a generari. ſ̊ hõ habe
bat cibari ex fructibo aꝛboꝝ ⁊ teꝛꝛenaſcẽtibo ſic aĩalia
bruta.ꝗ debet coĩcaꝛe ĩ mõ geneꝛãdi cũ aĩalibo brutis.
Sʒ cñ ſit duplex modus.eſt.n.duplex modꝰgeneꝛãdi ĩ
diſtinetõe ſexꝰ.quidã ſine.magis ↄueĩt homi illa ↄica⸗

—

tio que eſt ꝑ modũ nobilioꝛẽ ꝙᷓ alia.modus aũt nobili
oꝛ eſt quo diſtinguit᷑ agẽs a patiente. qᷓ ille qͥ ↄfundũt᷑ ĩ
eodeʒ. S e1Ao⸗ ↄcedimꝰ. Ad pᷣdictoꝝ intelligen
tiã eſt notandũ. ꝙ ↄueniẽs fuit genus hũanũ foꝛmari
in ſexuũ diſtinctõe.Fᷣm ꝙ innuit tex.geñ.ij. hꝰ auteʒ rõ
fuit moꝛalis. lzalis. allegoꝛica.a anagogica. Litteꝛat
quidẽ.qꝛ natura deſiderat ꝑfectõʒ ⁊ refugit ↄfuſionem
⁊ ideo debuit hõ fieri taliter.vt eẽt ĩ eo ꝑfectio ad actũ
ꝓagandi.⁊ ita in primaria hoĩs ↄditõne debuit fieri
agẽs ⁊ patiẽs.⁊ h̊ incõfuſe.⁊ hinc eſt ꝙ mulier foꝛma⸗
ta fuit a viro diſtincta.ne ſi pluralitas ſexuũ in vna ꝑ
ſonã ↄcurrerent.ↄfuſionẽ facerent.quã refugit natuꝛa
⁊ reꝝ ratõmis iudiciũ.ſicut videmꝰ circa hermofrodi⸗
tũ.Rõ vᷣo moꝛalis fuit.vt in h̊ erudiret᷑ hõ qᷓtũ ad vſuʒ
humilitatis 2 exercitiũ caꝛitatis.videlʒ vt dũ vir vide
ret ſe alieni ſexus indigẽ.ſeipᷣm humiliaret.dũ etiam
attenderet aliũ ſexũ ſuo auxilio indigere.ſeipᷣm illi li⸗
beralit a caritatiue impẽderet.Rõ allegoꝛica fuit.vt
in illoꝝ ſexuũ diſtinctõne ⁊ ↄiũctõe in carnis vnitateʒ
ſignificaret᷑ ↄiũctio xpᷣi ⁊ eccie. Poſtremo fuit rõ ana
gogica.vt in illa amicabili ↄiũctiõe viri ⁊ mulieris ſi⸗
gniſicaret᷑ ↄiñctio aĩe ⁊ dei.vñ hugo. erant duo ĩ ipſo
ↄiugio.ↄiugiũ ipſum.⁊ ↄiugij officiũ.⁊ vtrũq; ſacꝛamẽ
tũ erat.ↄiugiũ ſiabat in ↄſenſu federis ſocialis.officiũ
ↄiugij ↄſtabat in copula carnis.ↄingiũ ſacramẽtũ fuit
cuiuſdã ſocietatis ſpẽalis.que ꝑ dilectõʒ eꝛat int᷑ denʒ
7 aĩazʒ. in qua ſocietate aĩa ſponſa erat ⁊ ſponſus deꝰ.
officiũ ↄiugij fuit cuiuſdaʒ ſocietatis que futuꝛa erat ꝑ
carnẽ aſſumptã inter xpᷣm ⁊ eccĩiaʒ.ĩ qua ſocietate xpᷣs
ſponſus futurꝰ erat ⁊ ſponſa eccia.ſignificat᷑ ̊ bac cõ⸗
iunctõne ↄiũctio aie ⁊ dei.⁊ q;dtum ad magnitudinem
adherentis.⁊ q;tum ad fructus fecũditatẽ. Sic̃.n.mu
lier in ↄiũctõne ad virileʒ ſexũ hʒ fecũdari.ſic bona vo
luntas fecũdari bzʒ. dũ hõ deo adheret ꝑ grãz ſpũſſcti ·
q̃ eſt tanq; ſummulariũ ſpũſſancti.vñ hugo.in h̊ officõ
maſculo quideʒ ꝗ ſuꝑioꝛ erat.datũ eſt qʒ ꝓpagãdũ fu⸗
iſſet de ſuo ſemĩe:femiĩe aũt ↄciꝑe ⁊ parẽ.vt in eadẽ ſili
tudine demonſtraꝛet᷑ qm̃ in illa inuiſibili ſocietate aĩa
rõnalis nullatenꝰ fructificare poſſet:niſi priꝰ ſemẽ vir
tutis a deo ociꝑet.Ad h̊ faciũt rõnes que ſupᷣ in oppo⸗
nẽdo adducte ſunt.q¶ Ad primo obiectũu in otrariũ di⸗
cendũ. ꝙ bonitati ſiue vᷣtuti nature atteſtat᷑ qð ñ facit
ꝑ plura ⁊c̃.hoc verũ eſt.qñ ita bñ ⁊ ita ↄueniẽter facit
breui oꝑatõne ſicut fieꝛet ꝓlixioꝛe.⁊ vno oꝑatoꝛe ſicut
pluribo. ̊ nõ eſt ita in ꝓpoſito.meliꝰ.n.⁊ ↄueniẽtiꝰ ꝓ⸗
ducit᷑ ꝓles ex mare ⁊ femia.qᷓ fieret ſi ex maꝛe ſolũmõ
ꝓduceret᷑.ſicut ex pᷣdictis pʒ.Si aũt quereret᷑.q̃re deꝰ
nõ fecit virũ talis ptãtis 2 vᷣtutis.vt ſine adiutoꝛio fe⸗
mine poſſet genus hũanũ ꝓpagare: dici poſſet ꝙ deus
ſapiẽtiſſime ↄdidit res.⁊ vnicuiq; dedit naturã que ſi⸗
biopetebat.vt.n.dicit᷑ geñ.ix.ad lit. potẽtia dei nõ eſt

temeraria ſapiẽtie ᷣtute om̃ipotẽs.Et Hugo.ſingulis

ꝓuidʒ vt habeat vnũqͥdqʒ quod ſibi debet᷑ ⁊ ↄueĩt.ia
tura aũt creata de ſua rõne qua creata ẽ indigẽs ẽ.vnð

alieno indiget auxilio.hõ rõne qua ẽ creatura.natu⸗

rã hbʒ in indigẽtia ↄſtitutã. ñ hugo.hõ natura egens
erat alieni auxilij. quo vel ſaluaret qð mutabile acce⸗
perat.vel augeret qð nõ ↄſummatũ habebat.diuina 8
ſapiẽtia optime ꝓuidens hoĩs indigẽtie.ꝓuidit nõ ſo⸗
lũ de adiutoꝛio quo ſaluaꝛet qð mutabile accepit.⁊ bo
nũ quod ad coꝛpis mutabilis ſalutẽ expectat:ed qͥ au⸗
geret quod nõ ↄſummatũ habebat.i.bonuʒ quo aptus
erat ad dĩnã ꝑticipatõʒ in głia.ꝗpter h̊ dens in ꝓuidẽ
do primo homi indigenti adiutoꝛio ad ꝓlis ꝓcreatõʒ
ꝓuidit illi mõ optimo.vt quo illi innoteſceꝛent diuina
ſacramẽta.⁊ humiliaret᷑ ⁊ ad amoꝛẽ dei ⁊ pꝛoximi ac⸗
cenderet᷑.vt ptʒ in aſſignatõne cauſaꝝ quare data fuit
primo viro mulier in adiutoꝛiũ.pretea nõ decuit hũa⸗
nam dignitatẽ in tali oꝑe.ſ. ꝓpagatõis huane.ↄfuſiõʒ
agentis 2 patiẽtis ſuſtinere.Ex his pʒ.ꝙ meliꝰ ⁊ decẽ⸗

tius factũ fuit cum homie qui erat principiũ generati

onis hũane.qñ datũ fuit illi adiutoꝛiũ ſimile ſibi:qᷓ ſi
eẽt ſibi datũ in ↄditõe quẽadmodũ quoꝛũdaʒ irratõna
liũ ſine tali adiutoꝛio poſſet ꝓleʒ ꝓducere.⸗! Ad alið
dðm.qꝙ modus ꝓcreandh ꝓleʒ ꝑↄmixtionẽ ſimiliũ in
ſpecie.dũmodo vna ꝑſona ↄmiſcentiũ oꝛigineʒ bhabuit

ex altera.nõ diminuit rõnẽ mutue dilectiõis in prole.
qa ⁊ in h mõ ꝓpagatõis ſicut ĩ alio omẽs ſunt ab vno.
iſte modus eſt ꝓpagatõni vtilioꝛ.rõne qua in cõmi⸗

xtione hac diuina ꝑcipiũt ſacẽ̃a.⁊ ↄueniẽtioꝛi rõe qua
ↄfuſio naturaꝝ ñ admittit᷑.¶ Ad aliud doðm. ꝙ diuĩa

ſapia ſiue ꝓuidẽtia qᷓ eſt lex eterna. ñ ẽ euẽtibo tꝑalibo
regulanda.qð fieret ſi faciẽda nõ faceret neq; oꝛdinan
da oꝛdinaret.niſi m ꝓuẽtus ↄſequẽtes reꝝ ↄditõʒ. ſic
enĩ diuina volũtas ñ bʒ cauſazʒ ſed ipᷣa ẽ cauſa ſimpłr

7 ſe.neq; iuſte vult qð ad quod illud futuꝝ eſt iuſtuʒ
ſed ecõuerſo.Vñ hugo.prima rerũ oĩm cauſa volũtas
eſt cauſatoꝛis.quã nulla pᷣcedẽs cã mouit.qꝛ eterna eſt
neq; ſubſequẽs aliq̃ ofirmat:qm̃ ex ſemetipſa mſta eſt.
neq;.n.idcirco iuſte voluit qð futuꝝ iuſtuʒ fuit.qꝛ ipſe
voluit.ſiłr nec ipſa diſpoſitio vel ꝓuidẽtia recta ẽ ſiue
oꝛdiata.qꝛ aliqð futuꝝ ẽ oꝛdiatũ ⁊ rectũ: vᷣ qͥ bona ſũt
7 bñ facta.ſᷣm ipᷣaʒ ſunt talia:⁊ q̃ mala ſᷣm ipᷣazʒ oꝛdia⸗
ta.Vñ hugo.ſm hãc vniuerſalẽ ꝓuidẽtiaʒ cũctoꝝ.nõ
ſolũ ſuis q bona fecit ſ̊ alienis qͥʒ q̃ mala ipſe nõ fecit
ß ꝑmiſit:qð debitũ ẽ diſpẽſat.vt nihil in regno ſuo iu⸗
ſtã oꝛdiatõʒ euadat.qð & ſumma ſapia ↄueniẽt vtilit
diſpoſuit.ſ.mulierẽ dari viro ĩ adiutoꝛiũ.ñ debuit ꝓpt
malũ occaſionalr ſequẽs ñ fieri.ſᷣ malũ ſi fieret ↄueni⸗
ent oꝛdinari.vñ hugo.bonã diſpoſitõʒ inſuꝑ hñt.⁊ vt
ſint qꝛ bona ſunt.⁊ vt ſic ſint qꝛ oꝛdiata ſũt.Aldala ðo
ex diſpoſitõe ſuꝑna ñ hñt ꝙ ſunt.qꝛ mala ſunt:⁊ tamẽ
hñt ꝙ ſic ſunt.qꝛ oꝛdiata ſunt.dꝰ.n.malũ ñ facit.ᷣ cũ
factũ eſt. inoꝛdinatũ eẽ nõ ꝑmittit:qꝛ maloꝝ actoꝛ non
eſt ſ̊ oꝛdiatoꝛ.Multa.n.ſunt bona que elicit diuia ſa⸗
pientia ex malis.vt ſupᷣ tactũ eſt. ꝓpter que ↄueniẽter
NMeq; deus vllũ nõ dico angeloꝝ ᷣ vel hoim crearet.
queʒ malũ futuꝝ eſſe preſciuiſſet:niſi parit᷑ noſceret ꝗ⸗

bus eos bonoꝝ vſibo ↄmodaꝛet.i Ad alið dõm.ꝙ ad⸗

iutoꝛiũ illud dicto viro nõ impediebat aſſurrectõʒz eiꝰ
ad ſuꝑna.qꝛ nondũ monebat᷑ aliqua affectõne amoꝛis
libidinoſi.ꝗa adhbuc habebat iuſticiã naturaleʒz cuʒ in⸗
tegritate nature.ſ̊ potius ꝓmouebat. vt pʒ oſideratis
rõnibo ſupradictis.ſ.quare datum fuit illi adiutoꝛinʒ
tale.amoꝛ.n. naturalis ꝓximi in ſiatu innocẽtie.ñ im⸗
pediebat erectioneʒ affectus ꝑ amoꝛez in deũ.quod pʒ
qa regulabat᷑ iuſticia naturali.¶¶ Ad aliud quod obiij⸗
cit᷑ de aĩalibus ꝓmiſcui ſexus.dðᷣm ꝙ ad ꝓcreationeʒ
fetus talium aĩaliũ eſt vnum gerens viceʒ maris.⁊ a⸗
liud viceʒ femine.veruntñ viciſſim h faciũt.vterq; enĩ
vtriuſq; vtit᷑ offcio.quod.n.vno tꝑe viceʒ gerit maris
alio vicez gerit femine.vñ in talibo nõ eſt ꝓcreatio fe⸗
tus ex vno.nec modus iſte ꝓcreationis ꝑfectus eſt.ſed

imꝑfectus.⁊ in nata nobili abuſio eſſet.nõ vſus.⸗ Ad

aliud quod primo obijcit᷑ de triplici genere animaliuzʒ
que nõ ꝓducũt᷑ in eſſe ꝑ ↄmixtioneʒ maris ⁊ femine ĩ
ſuo genere. dðm ꝙ hoc eſt natuꝛe defectus in illis ⁊ im

ꝑfectionis. vt.n.dicit phᷣs.tũc eſi vnũquodq; ꝑfectum

cum poteſt attingere ꝗprie virtuti.tũc auteʒ dicit᷑ res

attingere uᷣtuti ꝓprie ſicut ibideʒ patet.qñ põt facẽ q̃le

ipm eſt. iſte igit᷑ modus ꝓductõnis nature atteſtat᷑ im
pꝑfectioni.quare homĩ nõ ↄueniebat.Nec dicit Haſi ·

vulturẽ ꝓduci in eſſe ſine ſemĩe ↄſimił᷑ in ſpecie: ſed po

tius ꝙ dicit relatio eſt quedã ſᷣm aſſeꝛtionẽ alioꝝ.que
virtus collata hmõi auibo⁊ alijs aĩ alibo eſt a cõditoꝛe
eoxꝝ.meã latet inſipientiaʒ.⁊ modũ ꝓpagatõis in illis
ignoꝛo.ſ̊ ꝙ generatõe vniuoca aliqð hmõi ſine ſeĩe vł

aliqͥ ſemis vtutẽ hñ̃te ñ ꝓducat᷑ in eẽ vehemẽt opinoꝛ.
4Al Ad aliud dicendũ.ꝙ quedaʒ eſt actio que impoꝛtat

¶ Lueſtio

viciũ.ſicut inoꝛdinatio vel ex ꝑte ſupꝑfluitatis vel indi⸗
gentie. vt ĩ mõſtris.a iſta nõ fuit ĩ prima oditiõe.Alia
eſt actio que magis reſpicit ꝓprietatẽ aut vitatẽ ex ꝑte
finis.⁊ ſic poſſet dici mulier occaſionata.i:occalioc vi
ri facta quodãmodo. ̊ ̊ vltimo mõ ñ loquit᷑ phᷣs.nec
verbũ eius veritatẽ hʒ q tũ ad ſtatũ prime oditõis:na⸗
tura.n.muliebris eque ꝑtinet ad veritatẽ hũane nate
ſicut natura virilis.ſic ꝓbat Julianꝰ toletanꝰ in li.ꝗ
dicit᷑ ꝓnoſtica futuri ſeculi li.iij.c.xxiij.⁊ introduc v⸗
bũ aug. dicẽtis. Mõ eſt viciũ ſexus femineꝰ ſ̊ nata.coꝛ
poꝛibo. n. illis in futuro vicia detrabet᷑ a natura ſalua
bit᷑.quod nullo mõ eẽt niſi drñtia ſexus ꝑtinẽt ad na⸗
turã. 4¶ Ad aliud qð Maʒãzenꝰ dicit. põt diei ꝙ młier
cõdita fuit vt eẽt viro in officiũ.habito reſpectu ad ſta⸗
tũ innocẽtie.⁊ vt eẽt illi in remediũ habito reſpectu ad
ſtatũ lapſus.⁊ hec vident᷑ inſinuare vᷣba eiꝰ.in ꝗbo dr.
ꝙ id quod futuꝝ erat inſpexit.tribuit imagini differẽ⸗
tiã maris 2 femie que iaʒ ñi ad diuinã foꝛmã principa⸗
lemq; reſpiceret.̊ irrõnali nature ꝓpinquare videret᷑.

In ſtatu.n. lapſus irrõnali nature videbãt᷑ apropinꝗjᷓ
re.qꝛ tũc inſurgebũt in eis motus brutales ⁊ inoꝛdia⸗

ti.nec poterat adinnicez carnalit᷑ ↄmiſceri ſine libidie
2 voluptate inoꝛdinata. in qua factꝰ ẽ hõ totꝰ earo ad
modũ bruti. Si aũt ſtetiſſent in innocetia in q conditi
eꝛãt.nõ eẽt ſic.vñ Hugo.añ pct᷑in inſtitutũ fuit coniu⸗
giũ ⁊ ↄiugij officiũ vtrũq; ad ſacramẽtũ.vt ↄiungiũ ⁊ q/
daʒ ſanctificaret᷑ pura mẽtis dilectõne:officiũ qͥʒ cõiu
gij impleret᷑ ſine carnis pollutõe. nũc vo qꝛ ꝑ petm ho
minis caꝛo hũana coꝛꝛupta eſt.iaʒ poſt peccatũ camis
ↄmixtio ſine carnali ↄcupiſcẽtia fieri ñ põt. Sʒ ga vi⸗
t᷑ eſſe grecoꝝ opinio.ſ.greg.naʒan.⁊ ꝗJo.dam̃. ꝙ nõ
fuiſſet ↄdita mulier.niſi dñs pᷣuidiſſʒ lapſuʒ bumanũ.
dicit.n.dama.Sciẽs pᷣcognitoꝛ deus.ꝙ in tranſgreſſi⸗
onẽ fieret ⁊ ſub coꝛuptõe caderet.fecit ex ipſo feminaʒ

auxiliatricẽ ſibi ſᷣm ipᷣm. auxiliatricẽ aũt ad eã que pꝓ

geneſim. i. p generatõz poſt tranſgreſſionẽ generis ex
ſucceſſione oↄſiſtentis. Propt h̊ aliter rñdendũ.Si.n.
dictu na ʒan.cũ pᷣciſione intelligit᷑. ⁊ cauſam impoꝛtat

ſub h̊ ſenſu.ſi non peccaſſet primus parẽs. vel nõ eſſet

peccaturꝰ.nõ ſequeret᷑ mulieris foꝛmatio.vt q̃ſi pecca⸗
tũ preſcitũ futurũ eẽ.cauſa ſueꝛit foꝛmatõis coꝛꝑis mu
lieris.h̊ nullo mõ eſt ↄcedẽdũ.̊ ẽ ↄtra catholicos ⁊ la

tinos expoſitoꝛes.⁊ maxĩe ↄtꝛa aug.xiij.li.de ci.dei.c.
xxj. dicẽteʒ. Illa bndictio nuptiaꝝ vt ↄiugata cꝛeſceꝛẽt
⁊ multiplicarent᷑ ⁊ replerẽt terra.q;uis ⁊ in delinquen

tibo ꝑmanſerit:tñ anꝙ deliquerint.data ẽ vt cognoſce⸗
ret᷑ ꝑ ꝓcreatõʒ filioꝝ.ad gloꝛiã cõnubij.nõ ad penã ꝑ⸗
tinere peccati.⁊ ſic pʒ ꝙ neqʒ ↄiugiñ nec filoꝝ ꝓcrea⸗
tio ex viro ⁊ muliere reſpicit tm̃ primã culpaʒ. Alit᷑ ̊
intelligendũ eſt verbũ naʒan.⁊ dam̃. Ad quod nõ.pri
mus homo cõditus erat vt ꝑticiparet diuinũ eẽ. vnde
intentio nature in illo fuit ꝑpetuatio eſſe talis.i.eẽ rei
rõnalis.nõ aũᷣt in h̊ ſlabat intentio ↄditoꝛis.ſ̊ intende
bat vt ex eo fieret hůana ꝓpagatio.⁊ multiplicatio nu
meri electoꝝ beatificandoꝝ in ꝑticipatõe dei in gloꝛia
ſiue deiſoꝛmitatis.iaʒan. ⁊ dam̃.referẽtes ↄſidera⸗

tionẽ ad primũ finẽ.ſ.finẽ intentũ a natura.qꝛ primus

bomo cõditus fuit immoꝛtalis ſi nõ peccaſſet. vñ pote

rat aſſequi fineʒ ill.ſ.ppetuitatem eſſe ſine ↄmixtione
ſiue oiuctõne cũ mulieꝛe.ponũt ꝙ nõ opoꝛtuit ſibi dan
adiutoꝛiũ mulieris niſi fuiſſet caſus in culpaʒ. vñ ñ eſt

doðm. ꝙ ipſi crederẽt mulierẽ nõ debere dari vio ĩ ad⸗
iutoꝛiũ niſi peccaſſet:ſ̊ ꝙ nõ opoꝛtuit ꝓpt primũ finẽ.

Si aũt ñ peccaſſet. debuit ſibi dari in adiutoꝛiũ ad p⸗
creatõʒ ſiue multiplicatõʒ nũeri electoꝝ.vñ ſi queret.

vtꝝ naʒan. ⁊ dam̃.ponebãt mulierẽ nõ debere foꝛmari

ſiue creari in adiutoꝛiũ viri.niſi cauſa vel occaſiõe pec
cati.põt dici ꝙ nõ.ſ̊ ꝙ ponebãat ñ opoꝛtere illa dare vi
ri in adiutoꝛiu ꝓpter eſſe ſui ppetuatoeʒ miſi peccaſſet.
opoꝛtuit tñ ꝓpter multiplicatõʒ electoꝝ numeri.Inde

%7 *%

lxxxvuj.

dicẽtes ꝗᷓ drꝰ puides trãſgreſſionẽ futurã ſiẽ mulirem
⁊c̃.ñ dic nõ totã cãʒ ↄditois eiꝰ.neq; pᷣciſam vt dictũ ẽ.

n ſecunduũ
Equit᷑ de materiali pꝛincipio ipᷣius eue.
Muerit᷑ ů̊. quod fuit materiale pricipiũ
illius. vtꝝ coſta vel mebrũ aliud?: Oe co
ſta videt. Heñn.ij. Ediſicauit dñs coſtaʒ
quã tlerat de adaʒ in mulierẽ.¶ Itez mulier foꝛmata
fuit vt eẽt viro in obſequiũ ſociale ſiue paritatis. Hoc
ſignat᷑ geñ.iij. vbi dicit᷑.mulier quã dediſti mihi in ſo⸗
ciaʒ 2c. & debuit fieri ex illo mẽbro quo mexie paritas

MMU ſß tale mẽbrũ eſt coſta. ̊ zc.
e al

Tontra omis lapiens opatoꝛ. etſi ꝓducit rẽ aliquã
iquo mateꝛial pꝛincipio:illud pᷣelegit qð magis ẽ

pabile ad illius foꝛme ſuſceptõʒ. ſ̊ humoꝛ ſemialis qð
erat in coꝛpꝑe viri.habilioꝛ erat ad ſuſceptõʒ foꝛme no⸗

ui coꝛpis ꝙ; coſta. 7c. 4 Iez mulier foꝛmata ẽ de coꝛ
poꝛe viri.vt ſicut illoꝝ magna fuit vnio ey ꝑte coꝛporũ
lic eſſet magis ex ꝑte aĩoꝛũ que eſt vnio dilectõig. vt.ſ.
ille diligeret eꝗ tanꝙ; pteʒ corpoꝛis ſui.ꝛ illa illũ tqqᷓ
ſui principiũ.ꝗ̊ debuit foꝛmaꝛi illo modo de illo q ma⸗
gis ipſi ↄingerent᷑. pᷣmo carne ⁊ ↄſequẽter aĩo: ſed ſi ð
omibo mebris eius eẽt foꝛmata.magis eẽt illi colliga⸗
ta vnione coꝛꝑis ⁊c.il Iteʒ ſi hec foꝛmatio ſiebat ſic yt
maioꝛ inter eos eſſet colligatio amoꝛis. debebat ita fi⸗
eri vt nullũ poſſet oꝛiri diſpendiuʒ ipſi viro ex hac for⸗
matone. nõ debebat fieri ex aliquo mẽbro integro cꝰ
ſubtractone paſſus fuiſſet diſpendiũ vel incurrilſet in⸗
ſirmitatẽ. Sed dicit glo.aug.ſuꝑ illud gen.ij. Adã nõ
inueniebat᷑ adiutoꝛiũ. MNulier facta eſt d latere viri.
que ꝑ ipſimn firma facta ẽ.quia ex oſſe eius.ille propt
ipſam infirmus.qꝛ nõ coſta ſed caro ſupleta.̊ nõ de⸗
buit illa foꝛmatio ex aliquo vno mẽbro fieri.cuiꝰ carẽ
tia vel ſubtractõne damnificaꝛet᷑ ipſe vir:ſᷣ ex młtis vł
omibo ꝑ ſubtractõʒ alicuiꝰ ptis q̃i inſenſibilis.ita ꝙ ĩ

nullo paſſus eẽt diſpendiũ ſenſibile. ¶ Itez mulier cõ⸗

dita fuit vt eẽt viro ĩ ſociã. vtʒ gen.iij. debuit ex illis
mẽebris foꝛmari in quibo maxima monſtraꝛet᷑ eqlitas.
Sed magis eet mõſtrata eorũ equalitas. ſi de olbo eẽt
ſumpta:̊ 1c.· ¶ Itez multiplex reꝑit foꝛmatõnis mo⸗
dus in genere huano.ſ:quadruplex.ſic mõſtrat augꝰ.
vrſuß taeri d Hin duolies allor min oorp' ſoumatuin
fuit in quadaʒ integritate 2 pfectõne reſpectu materia
lis principij. AA coꝛpꝰ ade ex oib elemetis. coꝛp' filij
i ex buᷣoꝛe ſemiario

nis.ex ꝗbo oꝑatõe ſpuᷣſſancti eꝛat collecti puꝛiſſimi ſan
guines ex ꝗbo erat coꝛpꝰ eiꝰ.pari rõne coꝛpꝰ mulieꝛis
cebuit foꝛmari de viro. ita vt aliqd baberet de ſinglis
mẽbris viri.¶ Iteʒ videt᷑ ꝙ coꝛpꝰ mulieꝛis fſoꝛmatum
ſit de coꝛꝑe viri.dic.n. Iſido.Adã ⁊ eua ↄditi ſił.̊ neu
ter ex neutro ſoꝛmatꝰ.4¶. Stẽ ſi ſcta fuit ex coſta.vtꝝ ex
oſſe tm.aut ex oſſe cũ carne.(¶ Iteʒ ſi facta fuit ex coſta
viri.q̃re ñ ſuppleuit deꝰ aliã coſtã ꝓ illa ̊ carnẽ.vt ſic ĩ
nullo damniſicaret ex foꝛmatiõe mulieris. ¶ Rndeo.
dom ꝙ ſi ĩ pᷣcedẽtibo hitũ ẽ. multis de cauſis młier de
buit foꝛmari de viro.qꝛ oẽs hoĩes debuer̃t eẽ er vno cõ
gruitate młtiplici exigete. nec tñ coꝛpꝰ mulieris decẽs
fuit foꝛmari ex viro.hetiã ex coſta.⁊ pᷣt multiplex rõ hꝰ
ↄgruitatis aſſigri. Pria attẽdit᷑ Fm exigẽtiã idẽptita⸗
tis viri. Scðda m exigẽtia ſigniſicatõis ſiue pᷣfiguꝛati⸗
onis.Tercia attẽdit᷑ m officiũ paritatis.Quarta rõ
Pm exigẽtiã ſocialis dilectois. ¶ PDria rõ ſiue exigeẽtia
pʒ ſic.ſi aliqð mẽbꝝ debuit detrahi ad foꝛmãdũ mulie
rẽ.illð potiſſime fuit ydoneũ ĩ cuiꝰ ſubtractõe mutila⸗
tio ñ pᷣberet defoꝛmitatẽ.nec ablatio damnificatiõeʒ.H
aũt fuit coſia int oĩa mẽbra oꝛgaĩca. detractio.n.coſte
null attulit defoꝛmitatẽ.qꝛ coſta fuit de mẽbris occul⸗
t. S.nec aliqð attulit dãnũ.dic.n. Caſſi.coſte.xxiiij. ra⸗
dijs ꝓ viſcerũ defenſiõe flectũt᷑.ne teneritudo illa inter⸗

noꝝ impoꝛtuna iniuria facilime lederet᷑. ⁊ cõſtat q; ita
efficax repit᷑ iſta cauſa in vno latere ſicut ĩ alio.4¶ Alia

fuit ↄgruẽtia pfiguratõis ſiue ſignificatõis.modꝰ enizʒ

foꝛmadi mulierẽ fuit oꝛdinatus ad inſtructõʒ noſtrã.
NQaʒ ſicut debuerat mulier fieri vt ſua ↄiũctõe cuʒ viꝛo
ſignificaret ↄiũctõneʒ xp̃ᷣi cũ eccia.ſic ⁊ foꝛmari.vt ſua
foꝛmatõe ſignaret᷑ foꝛmatio eccie de xpᷣo.vñ.v.ad eph.
erũt duo in carne vna.ſacrjm q̊B magnũ ĩ xpo ⁊ eccia.
BGlo.aug.doꝛmit adam vt fiat eua:moꝛit xpᷣus vt fiat
eccia.doꝛmiente adã fit eua de latere: moꝛtuo xpo lan⸗
cea ꝑcutit᷑ latus.vt ꝓfluãt ſacramenta ꝗbofoꝛmat᷑ ec⸗
cleſia. Et ro.v.qꝗ eſt ſoꝛma futuꝛi.ibi glo.Criſo.ſic ille

eſt pr̃ oim m carnẽ. ſic xp̃s pr eſt oĩm m fideʒ. ſicut

ex latere illiꝰ doꝛmiẽtis aſſumpta eſt coſta vnde foꝛma
ta eſt eua:ſic ex illius latere ꝓfluxerũt ſ acr̃a.ſ.aq̃ ablu
tõnis ⁊ ſanguis redẽptõis.ꝑ que ſaluat᷑ eccia.4 Ter⸗
cia rõ fuit officiũ paritatis in ꝓcreatõe ꝓlis. officiuʒ
aũt illud mediũ tenet inter illos ꝗ vacaãt hmõi oꝑi.ꝗa
̊ h officiũ.ſ.generatõis eſt officin paritatis ⁊ equali⸗
tatis:inulieꝛ que foꝛmata fuit ad h̊ officiũ exequenduʒ
&æ loco paritatis debuit foꝛmari.ſ.de latere ſiue de co⸗
ſta.G̊ᷣ eſt æ loco qui mediũ tenet inter ſupᷣmũ in coꝛꝑe
7 infimũ. de paritate maris femĩe in hoc opere ba⸗
bet᷑.j.coꝛint᷑.vij. Similiter ⁊ dir ptãteʒ ſui coꝛꝑis ñ bʒ
H̊ mulier.ibi glo.in hoc paꝛes ſunt vir ⁊ mu lier. ⁊ ĩ eo⸗
xzʒ. ſitr ⁊ vxoꝛ viro.ibi glo.inuicẽ ſibi ſubiecti. In hac
cauſa dicit.vt vna ſit eoꝝ volũtas in lege nature.i.ĩ P⸗
lis ꝓcreatõne ſiue ↄmixtõne in oꝑe carnis.quod ſieri
cebuit m legeʒ nature. Quarta aũt rõ ẽ ↄiũctõ ſiue
vnio dilectõis.vnde hugo.⁊ ideʒ habet᷑ a mgro.ij.ſen.
facta eſt de latere viri vt oñderet qꝛ in ↄſoꝛtiũ creabat᷑
dilectõis.de vtroq;.ſ.officio paꝛitatis ⁊ ↄſoꝛtio dilecti
onis põt intelligi illud quod dicit aug.ĩ li. de bono cõ
iugali in principio. diciten.qm̃ vnuſgſqz hõ hũani ge⸗
neris ꝑs ẽ.⁊ ſociale quideʒ eſt hũana natuꝛa.magnũqʒ
pʒ ⁊ naturale bonũ.vim qͥʒ amicitie: ob h̊ ex vno dens
voluit oẽs hoĩes odere.vt in ſua ſocietate.nõ ſola ſimi
litudine generis. Setiã cognatõis vinculo tenerẽt᷑. pri⸗

.

ma itaqʒ; naturalis hũane ſocietatis copula vir vxroꝛ

eſt.quos nec ipſos ſinglos ↄdidit deꝰ tanq; alienigẽas
ↄiũxit:ſᷣ alte ꝝ crea uit ex altero. ſignãs etiã vim ↄiun⸗
ctõnis in latere. vnde ⁊ illa detracta foꝛmata ẽ. lateri⸗
bus.n.ſibi iungũt᷑ ꝗ parit ambulãt.⁊ parit᷑ quo am⸗
bulent i nuene
eſt. ſ. ꝙ ad inſinuatõʒ paritatis int virũ ⁊ mulierẽ.fa⸗
cta fuit mulier de latere viri.ꝑ G̊ quod dicit᷑.j.coꝛĩt.xj.
caput mulieris vir. Ibi dicit glo.ꝙ ex eiꝰ coſta dxi viꝛ⸗
tute foꝛmata eſt.⁊ ideo debet ſubijci vꝛo de q̊ facta eſt.
7. v.ad ephe. Elir caput eſt mulieris. Glo.ibi rectoꝛ ⁊
auctoꝛ. a quo mulier ſumpſit initiũ.¶ Ad h̊ p̃t dici. ꝙ
mulier fuit indicta duplici ſubiectõni ſcʒ reuerẽtie:⁊
⁊ hoc qᷓtum ad ſtatũ innocẽtie.2 qᷓtum ad ſtatũ culpe.
⁊ hoc inſinuatũ fuit in foꝛmatõne mulieris de pte viri
lIʒ.n. mulier ↄdita eſſet vt aliquo mõ par eẽt viꝛo.tamẽ
penes virũ reſidebat auẽtas regimĩs reſpectu młieris

ſicut viri eſt regere ꝑtes coꝛꝑis ſui.⁊ H̊ inſinuat᷑ ĩ glo.

quadaʒ aug.miſtica ſuꝑ illud Geñ.ij. Jacta ẽ mulier ĩ
adiutoꝛiũ viri.que glo.ſumit᷑.ij.li.ð manicheũ.a ĩ ea⸗
dez dicit᷑.vocauit adaʒ vxoꝛeʒ ſuam tanq; potioꝛ inferi
ꝛem ⁊ dixit. H̊ nũc os ex oſſib meis ⁊c̃.⁊ ſubiectõi ſer
uitutis. 2 H ꝙᷓtum ad ſtatu culpe.⁊ Gᷓ ſignatũ eſt Geñ.

iij. vbi dicit᷑ſub viri ptãte eris. De hac ſubiectõe.v.ad

ephe. mulieres viris ſuis ſubdite ſint ſicut dño. Glo.
ibiæʒ. in ea ſimplicitate qua dño ſubdite ſunt.ſic ſara

ſubdita erat viro ꝗ dñm vocabat abrabã jj· pe.iij. hec

aũt ſubiectio ſiue ſeruitus debet intelligi vt mihi vide
tur de ſubiectõne obediẽtie. In qbo aũt tenet᷑ vxoꝛ eſſe
ſubdita viro ſiue obedire bʒ queſtionẽ. ⁊ ad minus vt
eſtimo in his q̃ ad bonũ ſpectat matrimonij.in foꝛna⸗

tõne aũt mulieris de ꝑte viri que ſitũ hʒ in medio cor⸗

Si aũt obijceret᷑ ↄtra G̊ quod dictã

poꝛis.inſinuatur illam habere aliquaʒ paritatẽ cuʒ vi⸗
ro.vt qtuʒ ad ea que dicta ſunt. Ende bec bñ compoſ⸗
ſibilia ſunt muliereʒ ↄditam fuiſſe vt ſubeſſet illi q;tuʒ
ad aliqua.⁊ hoc ſignatum eſt ex hoc.ꝙ ex ꝑte aliq illiꝰ
foꝛmata eſt.⁊ maxime ex hoc ꝙ ey ꝑte inferioꝛi non ſu⸗
prema.⁊ vt eſſet par qtum ad aliqua. ⁊ G̊ ſignificatuʒ
eſt ꝑ hoc ꝙ fuit foꝛmata ex ꝑte que locum ſiue ſituʒ ha⸗
bet in medio illius ſcilʒ de coſta.¶. Ad primũ obiectũ
in contrarium dõm. ꝙ omiĩa ſunt apud omnipotenteʒ
eiuſ dʒ facilitatis. eadem.n.facilitate ꝓducit aliꝗd in
eſſe ex principio materiali habili ad foꝛmaʒ rei pꝛodu
cende in eſſe.⁊ ex non habili.ex nihilo ex aliquo. ꝓ⸗
pter quod in ꝓductione rei in eſſe ex principio materi
ali eius omnipotẽtia. non eſt attendẽdus oꝛdo habilita
tis ſiue diſpoſitõnis ad foꝛmaʒ inducendaz: ſed poti⸗
exigentia congruẽtie vel ptilitatis.ꝗ Ad aliud dom.
ꝙ non fuit foꝛmata de latere ꝓpter vnioneʒ dilectõnis
vt ꝓpter totam cauſam ſiue preciſam: ſed ꝓpter alia
iam dicta. ⁊ etiaʒ ꝓpter alia que tangit magr.·ij. ſentẽ.
2 Hugoli.de ſacramẽtis dicẽs. facta eſt de latere viri
vt oſtenderet᷑ quia in ↄſoꝛtium cauſabat᷑ dilectiõis: ne
foꝛte ſi fuiſſet facta de capite pꝛeferenda videretur vꝛo
ad dominatõneʒ:aut ſi de pedibo ſubijcienda ad ſeꝛuitu
tem.quia igit᷑ viro nec dña nec ancilla putabat᷑ ſed ſo⸗
cia:nec de capite nec de pedibus bᷣ de latere fueꝛat pꝛo⸗
ducenda.vt iuxta ſe ponendũ cognoſceret: quam de ſe
ſumptam didiciſſet. Ad aliud dom.ꝙ in nullo dam⸗
mſꝗicatus eſt primus homo ex foꝛmatone illa.Ad glo.
ſupᷣdictam que eſt ꝙ ille pter illã infirmus.qꝛ ñ coſta
ſͦ carne eſt ſupleta. Dicendũ ꝗ; glo. illa intelligit ð fu
tura infirmitate ſub h̊ ſenſu. ꝓpt ipſaʒ ſiue ꝑ ipam in⸗
firmãdus erat.vñ verbo illo exprimi?᷑ cauſa infirmi⸗
tatis tũc ha bita ſub h̊ ſenſu. ꝓpt ipſam infirmꝰ.i.hũit
cauſam infirmitatis. Affectio q̊ amoꝛis qua monebat᷑
erga eã.lʒ nõ eẽt inoꝛdinata tũc: cauſa tũ fuit illi infir
mitatis ſubſecute. qꝛ.n.noluit ↄtriſtari ſuas delicias.
vt dicit aug.ↄſenſit illi in actũ ꝓhibitũ.vñ peccauit 2
infirmꝰ effectus ẽ. nõ & intelligit᷑ illa glo. de infirmita
te aliq carnali quã incurrit ex ſubtratone coſte.¶ Si
obijcit ↄtra h.qꝛ ex ipſa glo.videt᷑ꝙ intelligit᷑ de infiꝛ
mitate coꝛꝑali.qꝛ in glo.ſubdit᷑qꝛ nõ coſta ſᷣ caro ſi up⸗
pleta eſt. dom ꝙ; G̊ dicit᷑ ſignificatiue ñ cauſatiue.i.ſup
pletio carnis nõ coſte.ſignũ fuit infirmatõis nõ confir
matõnis ſiue vᷣtutis.de h̊ infra habebit᷑ foꝛtaſſe.¶ Ad
illud quod ſequit᷑ patet rõ. q; vt dictũ eſt. ſocialis cõiũ
ctio nõ fuit ſolũ cauſa foꝛmatõis mulieris ex coſta.ſed
alie rõnes pᷣtacte h.x illa que tacta ẽ ab hugo.⁊ magẽo
ſen.¶ Ad aliud quod ſequit᷑ dm. ꝙ alia fuit rõ ↄpoſi
tõnis mulieris ex viro.⁊ ↄpoſitiõis ade ex elemẽtis. ?
coꝛꝑis xp̃i ex virgine.Sic.n.pʒ ex dictis multiplex eſt
rõ quare ↄgruebat ꝙ fieret ex ꝑte coꝛꝑis.⁊ ex ꝑte tali
cuius conſimilẽ nõ eſt aſſignare de foꝛmatione corpis
primi hominis æ limo.in quo erant elementa quatu⸗-
oꝛ.⁊ coꝛpoꝛis chriſti de ſanguinibo coꝛpoꝛis beate vir
ginis.¶ Ad aliud quod ſequi dᷣm. ꝙ verbuʒ Yſido.
cebet intelligi ſicut illð verbũ Job. xl. Ecce vehemoth
quẽ feci tecũ.vbi q; dico tecuʒ nõ eſt nõ ſimultatis ĩ tẽ⸗
poꝛe.ſed ſimilitudinis in rõne.vnde ſenſus eſt.quẽ fe⸗

ci tecum. i.tibi ſimileʒ in rõne. Vñ greg.in moꝛal. Si

reꝝ cauſas ĩ ſubtili diſcuſſiõe pulſamꝰ.ſił factũ ange⸗
lũ hoĩemq; cognoſcimꝰ.ſimul videxlʒ nõ vnitate tempo
ris:h̊ cognitõne rõnis. ſił ꝑ acceptã imaginem ſa pie.
⁊ nõ ſił ꝑ ↄiũctaʒ ſubazʒ foꝛme.vt dũ hõ eũ qui in roòne
ſecũ factus eſt perijſſe ↄſiderat.vicinũ ſibi caſum ſupeꝛ⸗
bie ex ipſa ꝓpinqua ſui perditõne pertimeſ cat. ecceno
tat dyabolum ꝓpinquum homĩs ꝓpter ratõnabilita⸗
tis ſimilitudineʒ. ⁊ hoc eſt quod dicit ſimul ĩ ↄgnitiõe
ratõnis. Similit dm in ꝓpoſito.ꝙ eua ⁊ adã dicun
ſimul ↄditi.nõ vnitate tpis: ̊ ↄgnitõe rõnis. lel alit
põt dici.ꝙ dicũt᷑ ſil ↄditi.ſ.in quadã ſimultate oꝛdinis

1⸗
inz
lio
ſun
tin
cii
tez
Uin
dd
⸗
eri
tn

nec ipſuʒ hoĩeʒ de terre puluere.

Mueſtio

ad ideʒ. Sic.n.vir oꝛdinatꝰ ẽ ad ſummũ bonũ vt ptici⸗
pet ſummũ bonũ in quadã cifoꝛmitate:ſitr ⁊ mulieꝛ.
2 videt᷑ Mið. velle determinãs qo ſil ↄditi ſunt. di⸗
cẽs ꝙ ſił ſunt cõditi rõnis oꝛdine.nõ tꝑis vnitate.⁊ dx
oꝛdo rõnis q res rõnalis ad ſummũ bonũ oꝛdiat᷑. vt
ſimul vicũt᷑ cõditi rõnibo ſemĩalibo.ſᷣm ꝙ dicit aug · il⸗
la fuiſſe cauſata ſimul cũ alijs creaturis. Juxta illð. ꝗ
viuit ineternũ creauit oĩa ſimul Ecci.xviij.Ad illud
quod querit᷑.vtꝝ foꝛmata erat de coſta cũ caꝛne ⁊c. Di
cendũ ꝙ tx coſta cũ caꝛne nõ ey oſſe tm̃.⁊ G̊ pʒ gen.ij.ex
vᷣbis ade dicentis. Hoc aũt os ex oſſiba meis ⁊ caro de
carne mea ⁊c̃.¶¶ Ad aliud põt dici:q ſᷣm quoſdã ꝓ co⸗
ſta in latere viri dñs repleuit locũ coſte carne.ad lr̃aʒ
ſicut dicit᷑ geñ.ij.vñ dicũt ꝙ mulier ĩ lextera pte abun
dat in vna coſta reſpectu viri.Alij dicũt ꝙ dñs pꝛo illa
coſta ſuꝓpleuit aliã.⁊ ꝙ caro ponit᷑ h ꝓ coſta.vt ſigniſi
cet᷑ affectõ viri ad mulieꝛẽ de ſe foꝛmatam.⁊ inclinatio
amoꝛis caꝛnalis.⁊ G̊ inſinuat h̊ nomẽ mulier.dicit᷑ eni
mulier molliẽs herũ ⁊c. Mibi videt᷑ ſine pᷣiudicio di⸗
cendũ.ꝙ ſicut dicit textus geñ.ij.ꝙ dñs repleuit caꝛne
ꝓ coſta.non coſta alia.Et ̊ dicit glo.aug.ſuꝑ geñ ·ij.
adã nõ inuemebat᷑ adiutoꝛiũ ſilłe ſibi.⁊ ſumptũ ẽ a.ix.
ſuꝑ geñ.ad lit.dicit᷑n.ibi.ille ꝓpter ipſaʒ infirmus fa⸗
ctus ẽ qꝛ nõ coſta ̊ caꝛne ſuppleta ẽ.¶. Ad illð qð qrit
quare nõ reſtituit ei dñs alia coſtã.põt dici ꝙ nõ ẽ ſibi
alia reſtituta vt gereret ſignũ ⁊ memoꝛiale foꝛmatiõis
ex ſe.⁊ ſic plus ea diligeret vt partẽ ſui.⁊ ip̃a magis it
li fieret obnoxia vt ſui principio.⁊ q̃i in mebro damni

ficato ꝓpter ip̃am.

Membrũü tercium

Equit᷑ inquiꝛc vtꝝ illius coꝛꝑis foꝛmatõ

fuerit a o imediate:an ꝑ miſteꝛiũ ange
licũ:⁊ hec eſt queſtio aug.ſuꝑ geñ.ix.ad
7

litt. iĩmediate a deo videt᷑ ex tex.geñ.

ij. Edificauit dñs deus coſtã quã tulerat de adã ĩ mu⸗

lierẽ. ¶¶ Iẽ aug.ſuꝑ geñ.ix.ad lit.natura mulieris cꝛe

ata ẽ qᷓuis ex virili que iaʒ erat. angeli aũt nullã oĩno

pñt creare naturã.¶ Iteʒ aug.ſupꝑ geñ.ix.ad lit. for⸗
mare vel edificare coſtã vt muler eſſet.vſq;adeo nõ po

tuit niſi deus a quo vniuerſa natura ſubſiſtat. vt ne il⸗
lud quidẽ caꝛnis ſupplementũ in coꝛpe viri qð in illius
coſte ſucceſſit locũ.ab angelis eẽ crediderim. ſic̃

ontra.nihil occa
ſionatũ ſiue occaſione ꝓductũ in eſſe nõ eſt a deo. Sed
mulier eſt mas occaſionatus vt dicit phᷣs:? ita prima
mulier ñ fuit imediate a deo foꝛmata ð coſta neqʒ a na

tura. mediante miſterio angelico.4 Itez nulluz coꝛ⸗

ꝑale quod hʒ principiũ pᷣcedens ſimile in ſpecie.ꝓdu⸗

cit᷑ a do ĩmediate in eſſe vt a tota cauſa.qꝛ multiplica

tio indiuiduoꝝ in eadẽ ſpecie eſt opus ſequẽs opꝰ pri⸗
mũ:ſ̊ coꝛpꝰ mulieris habuit principiũ pᷣcedès ſimile ĩ
ſpecie. qꝛ coꝛpꝰ viri.⁊c.¶¶ Iteʒ nihil ſemialiter exñs
in aliquo ꝓducit᷑ in eſſe a doo immediate ſiue vt a tota
cauſa.tale fuit coꝛpꝰ mulieris.vñ augꝰ.ſuꝑ geñ.vj.ad
lit.aliter aũt tũc amho ⁊ nũc alit ambo.tũc ᷣm poten⸗
tiã ꝑ verbũ tei tanꝙᷓᷓ ſemialit᷑ mũdo inditazʒ cũ creauit
omia ſimul: nũc ꝗ̊ ᷣm oꝑatõeʒ pᷣbendã tẽpibo quauſqʒ
nũc oꝑat᷑. Ecce ꝙ ſᷣm aug.adã ⁊ eua ſemialit᷑ erãt mũ

do indita. 4 Itez qn aliqd fit er alio int que nõ eſt infi

nita diſtantia. ad ꝓducendũ vnũ in eẽ ex alio.nõ regri
tur infinita potẽtia:cũ coꝛpꝰ mulieris ⁊ coſta ñ diſſe
rãt potẽtia infinita ad h̊ ꝙ; vnũ fiat ex alteꝛo.ᷓ videtuꝛ

ſufficere finita.⁊ maxie illa q ĩ creaturis ẽ. maxima H̊ᷣ

eſt angelica.̊ ⁊c. ¶¶ Iteʒ deus in om̃i opatõne nature

intime oꝑat᷑ ⁊ natura illi cooꝑat᷑.ꝭᷣ qũ aliqð opꝰ deus

oꝑat᷑ ĩ quo põt ei coopari natuꝛa ſiue cooꝑat᷑:nlło mõ
eius includit oꝑatõʒ. ̊ ſimilit᷑ videt᷑.ꝙ ſi angelus po⸗
terat coopari deo ſiue cooꝑabat᷑ in foꝛma rõne mulie⸗

ris de coſta.ꝙ deus nõ debeat eius oꝑatõʒ excludẽ.ſed

angelus poterat cooꝑari ſequeſtrando coſtã preꝑan
ꝗᷣᷣ ⁊c̃. Aſedia pʒ ex aug.ſuꝑ geñ.ad lit.qꝗ dicit.ꝙ ñ⸗
nullia eſt opatio angeloꝝ vt aliqꝗd creet᷑.⁊ in eodẽ quid
mirũ ſi mulierẽ ex oſſe hoĩs factã nõ nonimꝰ q crean
ti doo quẽadmodũ angeli ſerniãt ignoꝛamꝰ. fidelit᷑ ere
dimus factã feminã ex viro nullo interueniẽte ↄcubitu
etſi foꝛte coſta hoĩs miniſtrata ſit ꝑ angelos iĩ ope crea
toꝛis.ſicut fideliter credimꝰ: etiã virũ factũ ex femina
nullo interueniẽte ↄcubitu. Si aũt rũderet᷑ ꝙ ꝓducta
fuit in eſſe oꝑe mirabili ꝓgpter quod nõ potuit ab ange
lo fieri. ab illo qui eſt ſuꝑ oẽʒ naturã. hoc nõ videtur
verũ.cum ſit vnꝰoꝛd angeloꝝ.iſ.ptutes.quibo attribu
itur officiũ faciẽdi miracula ſiue oꝑa mirabilia.. Itẽ
ſecũda theſſa.ij.dicit᷑ de antichriſto.cuiꝰ aduentoẽ ſᷣm
oꝑatõʒ ſathane.in om̃i vᷣtute.ſignis.⁊ ꝓdigijs menda
cibo. Glo. tũc ſoluet᷑ ſathanas ⁊ p illũ antichriſtus in
omi virtute ſua mirabiliter quideʒ ſ̊ mendaciter opa⸗
bit᷑: ⁊ dicit᷑ mendaciter ſiue mendacibo ſᷣm vnaz expo⸗
ſitõʒ glo.quia ſi vera ſint.dei ꝑmiſſione ad mendaciuʒ
trabent. z ita videt᷑ ꝙ angelus apoſtata põt facere mi
racula. 4 IJdeʒz videt᷑ de hoibo.j.coꝛint᷑.xij. deinde vir⸗
tutes. Glo.i.eos qui miracula faciũt. B dom.
ꝙ ↄgruebat mulierẽ pᷣmã fieri ex viro ⁊ ex coſta.vt ptʒ
ex dictis.ex quibo ſequit᷑ ꝙ iĩmediate facta fuerit a deo.
Si.n. de viro facta eſt ⁊ nõ ſᷣm curſum natme co mõ q̊
filia de patre.⁊ G̊ ↄgruebat:oꝑtuit ꝙ fieret de ipo oꝑe
ſupra naturã.⁊ ita ꝑ potentiã mirabiliter operanteʒ.
Preterea.cũ coſta nõ eẽt in ꝓpinqua potentia vt de ea
fieret mulier ſ̊ in valde remota. a nullo mõ diſpolſita
cũ de ea debuit fieri coꝛpus mulieris indilate ſiue ſine
moꝛa temꝑis.oꝑtuit ꝙ fieret illa potentia cui perfecte
obedit omis creatura. Preterea. ſicut mulier de viro
buit fieri vt monſtraret᷑ viri nobilitas qᷓtũ ad digni
tateʒ principatus ſiue principij.⁊ ſicut decuit mulierẽ
ſieri ee latere vt oſtenderet᷑ viri ⁊æ mulieris equalitas:
ſic decuit vt ĩmediate fieret a deo. vt ſeruaret᷑ pm pᷣn⸗
cipij dignitas.dico in genẽ mulieꝛũ ſiue matrũ.vñ ſicẽ
adã qui erat pater oĩm viuẽtiũ immediate a teo factꝰ
eſt:ſic eua que erat mater cunctorũ viuentiũ.ſicut ba⸗
bet geñ. ij. immediate debuit ab ipſo fieri.nõ enĩ debu⸗
it mulier in genere hoĩm dignitatẽ ꝑdere.quã habent
aĩalia vtriuſq; ſexus in omi genere aialiũ. ? in ̊ mira
apparet dei ꝓuidentia.que ſic nobilitat vnũ ſexũ vt ni⸗
bil cetrabat de nobilitate alteriꝰ. ↄueniebat vt imme
diate ſieret a deo ⁊ nõ ab angelo.⁊ h̊ habet᷑ ab aug. ſu⸗
per geñ.dicentẽ.certiſſime dixerim ſupplementuʒz illud
caꝛnis in coſte locũ ipſiuſq; femĩe coꝛpus ⁊ aĩaʒ confoꝛ
mationẽq; mẽbroꝝ omia viſcera ſenſus hoĩs ⁊ ꝗcquid
erat quo illa creatura ⁊ hbõ femina erat. nõ niſi in illo
dei ope factũ.quod deus nõ ꝑ angelos ſ̊ ꝑ ſemetipſum
oꝑatus eſt. Ad primo obiectũ in ↄtrariũ dom. patz
rnſio ex pdictis.ſ.in queſtione qua querit᷑. vtrũ coꝛpꝰ
mulieris dvebuit foꝛmari viro in adiutoꝛiuʒ. vbi teter⸗
minatũ eſt.ꝙ eua nõ fuit mulier occaſionata eo modo
quo occaſio viciũ impoꝛtat.ſᷣm.n.qꝙ occaſio viciuʒ im⸗
poꝛtat vt in monſtris ſic nõ eſt mulier mas occaſiona⸗
tus:Fᷣm aũt ꝙ dicit᷑ occaſionalit faciũ quod factũ eſt pᷣ
ter primã intentõʒ nature.que reſpicit eẽ nobiliſſimuʒ
in re quam intendit. dicit᷑ mulier mas occaſionatꝰ.na
tura.n. in ꝓquctione hoĩs. primo 2 principalit inten
dit ꝓducere hoĩeʒ in ſeru nobilioꝛi. vñ quia defiẽ qñq;
ex aliqua cauſa ex ꝑte materie vel ex aliqͥ ceꝛtiſſima cir
cumſtantia occurrente.vt qñ generat᷑ mulier.dicit᷑ mu

lier occaſionalit᷑ ꝓducta in eẽ.⁊ dr mas occaſionatus

id eſt occaſione maris.ꝗ fuit intentꝰ principalr a nat᷑a
in eſſe ꝓductus.Mec h̊ mõ fuit prima mulier mas oc⸗
caſionatꝰ. Ad aliud dom.q inſtantia eſt in Poſito.
huic.n.vniuerſali ꝓpoſitõni nullũ coꝛpale qð bʒ prin
cipiũ ſimile pᷣcedens.ſimile in ſpecie ꝓducit᷑ ⁊cc inſia
re in ꝓpoſuo. Quare aũt in genere hoĩm pᷣmo cõdituʒ

fuit vnũ indiuiduũ quod fuit principiũ olm illiꝰ gene
ris.⁊ et᷑ illiꝰ indiuidui quo debuit coexiſtẽ principiũ
reſpectu totiꝰ ꝓlis ꝓcrea de.qð nõ fuit ĩ pᷣncipijs alio
rũ geneꝝ reꝝ:vt dictũ ẽ ſupᷣ.i¶l Ad aliud qð ſeꝗt᷑ dõm
ꝙ aliꝗd dr eẽ ĩ aliqͥ ſemiałr duobo modis.coĩt᷑ ⁊ ꝓgꝛie.
Cõmunit᷑ ſᷣm ꝙ ro ſemĩialis dr. ꝗcqd ẽ inditũ rei a cõ⸗
ditoꝛe eius vt de illa aliꝗd fiat vel fieri poſſet.i.vt de il
la fiat aliqꝗd ſᷣm curſuʒ nature.vel eo ꝗẽ ſup naturaʒ .
Proprie aũt ſᷣm ꝙ rõ ſemĩalis dr natura quedã indi⸗
ta rei.q̃ ſile ex ſiłi curſu nature ꝓducit᷑. vt plãta ð plã
ta.granũ ð grano einſ œʒ generis.Iſios duos modos
tãgit aug.ſuꝑ gen.ix.dicẽs.Oĩa mũdi hꝰ coꝛpora hñt
diffinita vi qlitatẽq; ſuã ꝗd vnũqͥdq; valeat vł ñ vale⸗
at ꝗd ð qͥ fieꝛi poſſit.Ex his velut pᷣmoꝛdijs reꝝ oĩm q̃
gignũt᷑ ſuo tꝑe.exitꝰ ꝓceſſuſq; ſumũt.fineſq; ⁊ diſceſſi
ones ſui cuiuſqʒ generis vnde ſit.vt de grano tritici ñ
naſcat᷑ faba.vel c faba triticũ.vel de pecoꝛe hõ.vel de
boĩe pecꝰ. Suꝑ huc aũt motũ curſumq; reꝝ naturalẽ.
ptãs creatoꝛis hʒ apud ſe poſſe. de his oĩbo facẽ aliud
ꝙᷓ eoꝝ q̃i ſemiales rõnes hñt.nõ tñ id quod ñnĩ eis po⸗
ſuit vt de eis fieri vel ab ipᷣo poſſit.neq;.n.potentia te⸗
meꝛaꝛia ſ̊ ſapie vᷣtute om̃ipotẽs eſt.⁊ G de vnaquaq; re
in tꝑe ſuo facit.qð antea in ea facit vt poſſit. Aus Feſt
reꝝ modus qͥ illa herba ſic germinat.illa ſic. illa etas
parit.illa nõ parit.hõ loꝗ põt.pecꝰ ñ: ⁊ taliũ modoꝛuʒ
rõnes nõ tm̃ ĩ ceo ſunt:ſ̃ ab illo rebo etiã creatis indi⸗
te atq; ↄcreate.⁊ q̊ oñdit tribo exemplis ſubiũgẽs ⁊ di⸗
cens.vt aũt lignũ de terra exciſuʒ aridũ ſine radice vl⸗
la.ſine terra ⁊ aqua repente floꝛeat ⁊ fructum gignat.
vt ſterilis femĩa in ſenectute pariat.vt aſina loquat᷑.2
ſi quid bmõi eſt. dedit naturis quas creauit. vt ex his
hec fieri poſſent. Qeq;.n.ex eis vel ip̃e faceret quod ex
eis fieri nõ poſſe ipe pꝛefigeret.qm̃ ſeipſo nõ ẽ nec ipſe
potẽtioꝛ. Veruntñ alio modo dedit. vt nõ hoc haberẽt
in motu naturali.ſ̊ in eo quo ita creata eſſet.vt eoꝛum
natura voluntati potẽ tioꝛi ampliꝰ ſubiaceret. Ex bis
verbis aug.patet.q ratio ſemialis duobo modis ſumi
tur.vt tactum eſt.⁊ natura ſimilit.quia natura poteſt
dici vel naturalis virtus actiua ꝑ quam eſt generatio

ſimilis ex ſimili.vł natuꝛa poteſt dici poſſibilitas. ᷣm

quam quelibet natura ſubiecta eſt.⁊ ꝓoſſibilis reſpe⸗
ctu oꝑationis diuine. Prout primo modo ſumit᷑ ratõ
ſeminalis.coꝛpus eue fuit ſeminaliter in pᷣmis princi
pijs reruʒ ⁊ etiaʒ coſta.nõ prout ſecũdo modo. Pret᷑ea
ꝓut natura ſumit᷑ ſecũdo modo põt dici factũ materia⸗
liter de coſta.nõ ꝓut primo modo.⸗ Ad aliud qð ſeꝗt
dðm.ꝙ infinitam diſtãtiam eſſe inter aliqua dicit᷑ du⸗
obus modis.vel ratõne diſtantie prime imaginabilis
⁊ ſui oppoſiti.i.eſſe ⁊ nõ eſſe.vel rõne diſtantie imagi⸗
nabilis oñtis ⁊ ſui opꝓpoſiti negatiue. ſicut eſt diſtãtia
entis diſpoſiti ad aliquid ⁊ nõ diſpoſiti. vel entis po⸗
tentia ad aliquid ⁊ nõ entis potentia. Inter.n.queli⸗
bet oppoſita negatiue eſt quodãmodo diſtantia infini⸗
ta.que negatõ etiã ↄuenit nõ enti.ſicut in potentia int
eſſe ⁊ nõ eſſe infinita ſimpłr. ſimilit᷑ nõ entis potentia
entis actu.maioꝛ enĩ eſt diſtantia inteꝛ nõ ens aliꝗd
⁊ eſſe illud actu:q; inter nõ ens potentia ad alið ⁊ ens
potentia ad illud.quia plus diſtat eẽ actu a nõ eſſe po⸗
tentia.ab eſſe potentia reſpectu eiuſteʒ.quia q̊ coſta ñ
ſe habebat vt ens in diſpoſitione aliqua ad coꝛpꝰmuli
eris.vel etiaʒ potẽtia niſi obediẽtia vniuerſali q̃ omia
obediũt creatoꝛi.ꝓduceꝛe hoc in eſſe ex re tantuʒz diſtã
te nõ eſt ptatis condite.Dicenduʒ j. ꝙ lʒ inter pᷣdicta
non ſit infinita diſtantia ſimptłr. eſt tamẽ infinita qdã⸗
modo. ꝗpter quod ad ꝓducendnʒ hoc ex hoc nõ ſufficit
poteſtas aliqua creata. ⁊ maxime oꝑatiõe repntatiua
ſiue momentanea. hoc dico. quia foꝛtaſſe aliqui pone⸗
rent ꝙ multiplici tranſmutatõe poſſet de coſia fieri ſe⸗
men.vn de poſſit melioꝛ ſeminaliter ꝓduci in eſſe ꝑ mo
tum naturaleʒ aliquo modo.quod ego nõ aſſero.ꝗ.AYd

illud quod ſequitur dicendum.ꝙ lʒ angeli aliquod mi
niſterium exhibuerunt in foꝛmatione mulieris de co⸗
ſta.ſicut vult Auguſti. non tamen foꝛmatõ membꝛoꝝ

aliquo modo erat ab angelo ſed ab opere diuino. vt ex

verbo Auguſti.ſuprapoſito habetur. Unde lʒ angeli⸗
cum miniſterium aliquo modo cooperaret᷑.vt foꝛte de⸗
trahendo coſtam ⁊ non preparando vel aliquod mini⸗
ſterium exterius exhibendo: non tamen foꝛmatõni cor
poꝛis cooperabat᷑.ꝓpter quod cõuenienter excluditur
ab illa operatõne. Sllud auteʒ in rebus producendis
in eſſe dicit᷑ cooperari deo.ſed minime in ipſa rei ꝓdu
ctione operatur.4l Ad illud quod ſequitur dicenduzʒ.
ꝙ angeli dicuntur facere opera miraculoſa ſiue mira
bilia.miniſtrando materiaʒ ⁊ preparando. ſed dominꝰ
foꝛmam ⁊ completionem inducendo. Vnde ſolus deus
rie loquendo facit illa que exeunt in eſſe curſu mira⸗
bili.¶ Si obijcitur ſicut tactuʒ eſt.ꝙ tempoꝛe antixp̃i
fient miracula dy abolo oꝑante.ſed non videt᷑ ꝙ deus
2 Dyabolus in aliquo cõmunicent opere.quia non eſt
cõmunicatio chriſti ⁊ belial ſiue conuentio.ij.corint᷑.
vj.ibi xpᷣus ⁊ dyabolus nõ cõueniunt. Rñſio.dicẽdũ
ꝙ; dyabolus nõ facit aliqua miracula ſiue mirabilia.
nec põt facere niſi cooꝑando nature expediendo eam 2
accelerando.ſicut fuit in factis aliquibo que erãt ſimi⸗
lia aliquibus plagis egipti.vt in ſerpentibo magoꝛuz.
facere autẽ hmõi opera que ſunt oino ſupra natuꝛam.
⁊ vbi nulla eſt oꝑatio nature.ſed ſola obedientia:nlło
modo poteſt.in oꝑibus mirabilibo que fiunt a demo

nibus modo iaʒz dicto.cooꝑatur deus isſe nature.que

reddit᷑ expedita ⁊ accelerat᷑ oꝑe demonis ipſis demo⸗
nibus continue influendo in illis potentiaʒ vnde ope⸗
rantur.nec videtur mibi incõueniens ponere deum co
operari ſiue cõmunicare cum demone qñq; in oꝑe ope
rato.lʒ nõ ↄueniant in fine oꝑis.⁊ ſic intelligitur illud
ſecũda coꝛint᷑.vj.que aũt ↄuentio xpi ad belial. belial
apoſtata interpretat᷑ cum xpᷣo nõ ↄuenit.qꝛ ille omnia
male.xpᷣs omia bene egit.bonũ.n.⁊ malũ dicũt condi
tões finis.¶ Ad illud quod obijcit᷑.j.coꝛint᷑.xij.deinð
ðᷣtutes faciũt miracula.dðm ꝙ hoc intelligenduʒ eſt ꝑ
inuocationezʒ. neq;.n.faciũt homies miracula auctoꝛi
tate ⁊ primo potentia oꝑante.quia modus iſte eſt ſo⸗
lius dei:neq; preꝑando mateꝛiã ⁊ diſponendo ſicut an⸗
geli. H̊ impetrãdo ꝑ inuocatõʒ. Et hoc dupłr. vel inuo⸗
cando ſiue ꝑ inuocatõeʒ in ſanctitate ꝑſone ſicut iuſti.
vel in ſanctitate eccie nõ ꝑſone.ſicut mali.ad quoꝝ in⸗
uoca tõeʒ deꝰ qñq; miracula fecit ꝓpter fidʒ eccie oſir
mand.vel ꝓpter fideʒ eccleſie ꝓbandaʒ.ſicut faciet tẽ

poꝛe antixpᷣi.Qũo difſferẽt faciũt miracula boni ⁊ ma

li.habet᷑ ab aug.lxxxiij.q.dicente.alit᷑ magi faciũt mi
racula.alit᷑ boni xpᷣiani.aliter mali:magi ꝑ priuatos
cõtractus.boni xpᷣiani ꝑ publicã iuſticiã.mali ꝑ ſigna
publice iuſticie. de h̊ determiatũ ẽ in.q.de miraculo.

Equit᷑ de coꝛpoꝛis illius prime mulieꝛs
integritate.Querit᷑ſi eua in ſtatu inno⸗
centie fuiſſet cognita ſiue cõcepiſſet a vi⸗
ro.ꝑdidiſſet integritatẽ carnis in q̃ con⸗
dita erat. Et videt᷑ ꝙ ſic:ꝑ hoc ꝙ mulieꝛẽ cognoſci a vi
ro ⁊ manere in carnis integritate ſunt incõpoſſibilia
ſꝑp erũt.4 Itez hr̃e integritatẽ carnis ⁊ eẽ virgineʒ.
tũc ↄſequẽt᷑ ſe babebãt: qꝛ tũc ñ fuit integritas carnis
ſine integritate mentis.ſed cognoſci a viro ⁊ habere ĩ⸗
tegritatem carnis tunc fuerunt incompoſſibilia.ergo
ſi tunc cogmita fuiſſet a viro.perdidiſſet integritatem
carnis in qua condita erat.¶ Item duos eẽ in carne
vna ⁊ ñ eẽ ĩ carne vna ñ ſe ↄpatiũt᷑ adinuicẽ.nec ſe ↄpa
ti poterãt ĩ primis parẽtibo. Primũ aũt poit diuiſiõʒ
carnis ĩ muliere.ſecũdũ integritateʒ. ᷓ diuiſio carnis
⁊ integritas nõ poterãt ſimul eſſe ĩ pria muliere.⸗ Itẽ

¶ Quneſtio

ſingulare pꝛiuilegiũ beate virgims fuit graunidari in in
tegritate carnis.quia hoc fuit ſupꝛa omnẽ naturã. Sed
ſi aliqua cognoſci poterat in ĩtegritate carnis. poterat
ꝛauidari.ſimilit᷑ ergo boc ẽ ſupꝛa omnẽ naturam.ſ.co
noſci in integritate ⁊ ſine corꝛuptiõe carnis.S ſi fuiſ⸗
et cognita a Kbunnt illo incurꝛiſſet ĩtegꝛitatis ſue

coꝛruptionẽ.¶ Eõtra.ſicut determinat Aug. xiiij. ð ci
nita.dei.ſi ſtetiſſent primi parẽtes.numerus electorum
ꝓpagatus fuiſſet ex illis ꝑ ſemẽ coytus.⁊ boc ẽ de ordi
natione ⁊ volutate dei vt cõueniſſent in opere tali obe⸗
diendo diuine volũtati.ſed ſi altera pars illaruʒ ex hoc

incurꝛiſſet corꝛuptionẽ ſue integritatis.deterioꝛ ⁊ in di
gnioꝛ effecta eſſet.⁊ hoc ſine culpa ſua.quia ex executio⸗

ne diuine volũtatis.quod videt᷑ incõueniens. ergo ⁊c̃.
Itẽ corꝛuptio integritatis pena ẽ.pena autẽ nõ pote⸗

rat prioꝛ eſſe qᷓ; culpa. Itẽ corꝛuptio integritatis ba-⸗

bet annexã diuiſionẽ cõtinni.ſed dolor eſt diuiſio conti

nui.ergo huiuſmodi coꝛruptio nõ poteꝛat eſſe ſine dolo

re.¶ Item vir poterat tũc cognoſcere mulierẽ ſine cor⸗

ruptione ſue integꝛitatis.ſicut eni nõ dicimꝰ virũ ſnam

amittẽ integritatem pollutione nocturna. ſic nec tũc co
gnoſcẽdo mulierẽ. Similiter videt᷑.ꝙ mulier tũc pote⸗
rat cognoſci a viro ſine ſue ĩtegritatis corꝛuptiõe.cũ cõ
diti eſſent in quadẽ paritate q;tum ad hoc officiũ.nec in
aliquo demeruit mulier ꝓpter quod debuerit in ſua in⸗
tegritate dãnificari ſicut nec vir ¶¶. Et poteſt hic incidẽ
ter queri.quare mulier exigentia peccati magis fuit pu
nita in coꝛuptiõe penali ꝙᷓ vir.mulieres vo quãdo pri⸗
mo cognoſcunt᷑ corꝛuptionẽ patiunt᷑ penalẽ viri nõ ſic.
Itẽ ab Aug. xiiij.de ciui.dei habet᷑.ꝙ ſi ſtetiſſent pri⸗
mi parẽtes.procreata eſſet ꝓles ſine coꝛruptiõe integꝛi
tatis.dicit eni ſic. In tãta felicitate hominũ abſit vt ſu⸗
ſpicemur nõ potuiſſe pꝛolẽ fieri ſine libidinis morbo.ſᷣ
eo rolũtatis nutu mouerent᷑ mẽbra illa quo cetera.⁊ ſi
ne ardoris illecebroſo ſtimulo cum tranquiilitate ani
mi ⁊ coꝛporis nulla corꝛuptione integritatis infunde⸗
retur gremio maritus vroris.¶Ad hoc dicendum. ꝙ;
duplex eſt coꝛruptio ꝓprie ſumpta coꝛꝛuptiõe. vna eſt
integritas carnis.⁊ hanc nõ incuꝛꝛiſſet eua ſi fuiſſet co⸗
gnita in ſtatu illo innocẽtie a viro ſuo.de hac loquit᷑ au⸗
gu. xiiij · de ciui.dei.Alia ẽ coꝛꝛuptio feditatis q ꝓprie ẽ
nature ꝓpagante ⁊ membrorũ genitaliũ.quorũ natuꝛa
nõ eſt ſolũmodo coꝛꝛupta ſicut alioꝛũ mem broꝛũ.ſed in
fecta.nec hãc icurriſſet. At enĩ dicit Augu.ſuper Geñ.
ad litt.potuerũt ĩ ꝑadiſo eſſe nuptie honoꝛabiles tho⸗
rus imaculatus ſine ordore libidis. EUñ ſi eua fuiſſet ĩ

illo ſtatu cognita a viro. mãaſiſſet poꝛta ꝓpagatiõis in

cadẽ integritate qua priꝰ 2 ipſa natura ꝓpagata in ea⸗
dem honeſtate qua prius.Ceꝛcio mõ põt dici corꝛuptõ
nomine extẽſo.ſ.ſulſceptio ſeminis ſiue cõmixtio carnis
in opere coytus.ſᷣm ꝙ intelligi᷑ verbum illud Geñ̃.ij.
erãt duo in carne vna.⁊ hec coꝛꝛuptio poteſt dici corꝛu⸗
ptio puritatis.qꝛ facta cõmixtione maris ⁊ femie ĩ coy⸗
tu.femina non manſiſſet in ea puritate in qua condita
erat.ſᷣm ꝙ purũ dicit᷑ in quo nõ eſt permixtũ aliqd qð
eſt alterius nature.qꝛ iã carni ſue eſſet ꝑmixta caro vi⸗
ri.Cũ ergo querit᷑ſi eua fuiſſet cognita ⁊c.dicendũ.q;
ꝓut integritas carnis dicit abſentiã corꝛuptiõis pꝛime
⁊ ſcde.ꝙ ſic.ſᷣm ꝙ tercio mõ nequaqᷓ.¶ Ad illud qð pri
mo obijcit᷑.ꝙ mulierẽ cognoſci a viro ⁊ manere in inte⸗
gritate carnis ſunt incõpaſſibilia.dicendũ.q ſᷣm ꝙ ite⸗
gritas dicit abſentiã corꝛuptiõis tercio mõ ſumpto. ve
rũ eſt.⁊ q;tum ad ſtatũ nature cõdite.ſᷣm autẽ.ꝙ dic ab
ſentiã corꝛuptiõis primo mõ dicte ſcdᷣo.verũ eſt qtuʒ
ad ſtatũ nature corꝛupte.i Ex his etiã patet reſponſio
ad aliud.qꝛ habere integritatẽ carnis eſſe virginẽ cõ⸗
ſequẽter ſe habẽt.ſᷣm ꝙ itegritas dicit abſentiam corꝛu⸗
ptiõis.tercio mõ ſumpte.⁊ h qᷓtũ ad ſtatũ vtrũq;. Puꝛi
tas enĩ virginalis ĩ neutro ſtatu cõpatiebat᷑ ipuritateʒ
cõmixtiõis carnis.ĩ prio autẽ ſiatu ex cognitiõe viri ne
q; accidiſſet corꝛuptio primo mõ dicta.neq; ſcðo mõ.vñ

lrxxir.

nõ ſequit᷑ ꝙ ſi fuiſſet cognita ĩ ſtatu illo ꝗq/ amiliſſet ĩte⸗
gritatẽ que tollit᷑ ꝑ corruptionẽ prio mò dictã.vel ſcðᷣo
mõ.ſed ſolũmõ illa q̃ priuat᷑ ꝑ terciã. Ad terciũ dicen
du.ꝙ duos eſſe in carne vna.in ſtatu prio poſuiſſet ſolũ
mõ diuiſionẽ carnis.ꝓut carnis diuiſio coſiſtit in ↄmi⸗/
xtione carnis.nõ aute diuiſionẽ que attẽdit᷑ in violẽtia
ſe ꝑatione partiũ carnis.circa portã ꝓagatiõis. ſicutĩ
ſtatu conꝛuptiõis.Vñ diuiſio carnis que eſſet ĩ ſtatu il⸗
lo in cognitiõe mulieris a viro.bene cõpaſſa eſſet. inte⸗
gritatẽ carnis que ponit abſentiã corꝛuptiõis violentie
penalis..:. Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ ſingulare priuilegiuʒ
beate virginis fuit ⁊c. Dicẽdũ.ꝙ ẽ triplex corꝛuptio ſi⸗
cut tactũ eſt.ſ.violẽtie penalis ex ꝑte carnis mulieris.
⁊ feditatis feminalis ⁊ commixtiõis carnalis. nulla vᷣo

iſtarũ corꝛuptionũ fuit in beata virgie. vnde in illa fuit

cũ fecũditate ⁊ perfectiõe puritas virgialis in fecũdati⸗
one mulieris in ſtatu illo.licet ſtetiſſet in itegritate ſᷣm
dicit abſentiã pꝛime coꝛuptiõis ⁊ ſcdðe.nõ tamẽ ſtetiſ
let ĩ integritate ſᷣm ꝙ dicit abſentiã tercie.quia ſubijſſet
coꝛꝛuptionẽ que attendit᷑ in carnis cõmixtiõe. ex
dictis orit᷑ dubitatio.quomõ ſemẽ viri poſſet deduci ad
monetã conceptionis. ſi nulla fuiſſet fractio ᷣm corꝛu⸗
ptionẽ in carne mulieris.i õ enim videtur. ꝙ poꝛta ex
iſtente clauſa? ſigillo integꝛo aliquo mõ poſſit deduci
ad locũ prolis ſiue fetꝰ foꝛmãdi ⁊ educẽdi.¶ Reſpõſio
eſt ad hoc.ꝙ ſine ſigilli alicꝰ fractione emittit᷑ ſanguis
mẽſtruus vt in virginibus.ſic emitti tũc potuit ſemen ſi
ne vlla leſiõe vel fractiõe.VInde Aug.xiij. de ciui.dei.
xxvj.c. Ita tũc credendũ eſt potuiſſe vtero virginis ſal⸗
ua integritate femineis genitalibo ſemẽ virile imitti.ſi⸗
cut nũc poteſt eadeʒ integritate ſalua.ex vtero virginis
flurus menſtrui cruoꝛis emitti.eadẽ quippe via poſſet a⸗
liud imitti. ¶ Sed adhuc ẽ queſtio.quomõ mẽbro viri
ſine corꝛuptioẽ ſiue fracnõe carnis potuiſſet ſemẽ infũ⸗
di.an carnes in poꝛta ꝓpagatiõis poſi peccatum magis
ſint cõſerte ſiue cõcrete ꝙ; ante.q¶] Reſpõdeo ſine pꝛein⸗
dicio tamẽ.ꝙ eadẽ erat diſpõ poꝛte illiꝰ tũc que ⁊ nũc.
ſed omniũ membꝛorũ tãta erat obedietia volũtati.ꝙ iu⸗
rta nutũ volũtatis.ꝙ tũc poterat facere bõ mẽbris omĩ
bus quod volebat. Dicit enĩ Aug.xiiij. de ciui.dei.xv.c.
In ꝑadiſo ⁊ ſi ñ oĩa poteꝛat ante peccatũ.ꝗcꝗd tamẽ nõ
poterat non volebat.⁊ iõ poterat omnia q volebat.⁊ B
oſtendit manifeſtiꝰ Aug.xiiij.de ciui.dei.xxiiij.c.per to
tũ fere.fuiſſet ergo illiꝰ mẽbri tãta obediẽtia voluntati.
ꝙ iuxta nutũ volũtatis ⁊ in cõceptiõe ⁊ ꝑturitiõe vᷣin ꝙ
tũc exegiſſet natura oĩno cõſona volũtati ſe cõiunxiſſet
⁊ relaxaſſet.ſicut videmꝰ.ꝙ ſᷣm quãtitatẽ moꝛſelli ſumẽ
di ad vſum alimonie dilatat᷑ ⁊ cõſtrigit᷑ os ſine aliqua
ſui leſiõe.ñ Aug.xiiij.de ciui.dei.vt ad pariendũ nõ
doloꝛis gemitꝰ ſed maturitatis ĩpulſans feminea viſce
ra relaxaret.ſic ad fetandũ ⁊ cõcipiendũ nõ libidis ap⸗
petitus ſed volũtarius vſus naturã vtrãq; cõiungeret.
Ad hoc qð prio obijcit᷑ ꝓ alia ꝑte.dicendũ.ꝙ ⁊ ſi cor⸗
ruptio ĩtegritatis natuꝛã rei coꝛꝛuptã indignioꝛẽ efficit
deterioꝛt᷑.nõ tamẽ hoc efficit coꝛꝛuptio ĩpuꝛitatis ſiue
cõmixtiõis carnis.quia ex hac coꝛꝛuptiõe nihil depe⸗
rit ſiue diminuit᷑ de virtute ſiue bonitate rei ſiue ꝑſone.
imo tãto ipſa meliorat᷑ ⁊ nobilitat᷑.quãto ipſa expedit᷑
⁊ ꝑficitur.vt poſſit ſuũ ſimile in eſſe ꝓducere ſiue ꝓdu⸗
ctioni cooꝑaꝛi.⁊ ẽ ſimile quodãmõ de vino puꝛo ⁊ cõdi
to.inũ autẽ cuiꝰ puritas quãdoq; coꝛũpit᷑.vt.ſ.quã⸗
do ſpeciebo condit᷑.nõ ex huiꝰmõi coꝛꝛuptiõe ⁊ admixti
one põt ĩ effectꝰ nobilioꝛes q; potuit ĩ ſua exiſtẽs purita
te.¶ Ad ea que ꝓrimo ſequunt᷑ patet reſponſio.qꝛ illa
corꝛuptio nõ eſt pena neq; habet diniſionẽ continui an⸗
nexam.diuiſionem dico violentam. nõ enim quelibet di
nuiſio continui dolorem infert ſicut in coitu. ſed illa que
eſt violentia ⁊ non naturalis. Quod autem conſequẽ
ter concluditur. concedi poteſt.quia ſicut nec dãnifica⸗
tus fuiſſet in illo ſtatu cognoſcẽdo mulierem. ſimiliter
nec mulier.¶ Ao illud qð ſequit᷑ conſequenter.ſ.quare

mulier exigẽte peccato magis fuit punita. vtputa corꝛu
ptione penali ꝙᷓ vir.põt breuit᷑ dici.qꝙ plꝰ peccanit.qð
ſic patet.vt dicit apłs.mulier ſeducta ẽ nõ vir.quod er⸗
ponit Hugo dicẽs.Eua quippe ſeducta ẽ.qꝛ verũ credi⸗
dit quod dyabolꝰ dixit.⁊ idcirco nõ ſolũ iordinate ſimi
litudinẽ dei cũ ſciẽtia boni ⁊ mali axpetijt.ſed intantam
etiã ꝓlapſa ꝑuerſitatẽ veriſimiliter putat᷑.vt deũ ex in⸗
nidia lignũ ſciẽtie boni ⁊ mali homini vetuiſſe credeꝛet.
ne i pſehõ ex eo guſtãdo ad equalitatẽ ipſiꝰ ꝓficere po⸗
tuiſſet.hanc ergo mulier in ſuꝑbiam elata appetijt.⁊ ne
hanc habere potuiſſet ipſum creatoꝛẽ ĩ inuidia tactũ li⸗
gnũ hoc vetuiſſe putauit.volũtaria ergo malicia ſe con⸗
tra creatorẽ ſuũ erexit.ꝑuerſe cõtra ipſum volẽdo.⁊ im⸗
pie de ipſo ſentiẽdo.Adã vᷣo nõ ẽ ſeductꝰ.qꝛ quod dya⸗
bolus ꝓiiſit falſum eſſe ſciebat.neq; idcirco pomũ ve⸗
titũ comedit.quaſi ꝑ illã comeſtionẽ deo ſe ꝑificare poſ⸗
ſe crederet.vel etiã pariſicari vellet.ſed tm̃ ne mulieris
animũ que ſibi ꝑ affectũ dilectiõis ſociata fueꝛat.eiꝰ pe
titioni ⁊ volũtati reſiſtẽdo cõtriſtaret.maxĩe qꝛ putauit
ſe ⁊ mulieri morẽ gerere.⁊ poſtea ꝑ penitentiaʒ ⁊ venie
poſtulationẽ creatori poſſe placeꝛe.lere igit᷑ dictũ eſt.
qꝛ nimis peccaret ꝗ de penuẽtia ⁊ miſericoꝛdia cogita⸗
uit.peccauit tamẽ.qꝛ peccãti cõſenſit ⁊ peccantẽ nõ cor⸗
rexit. (obae autẽ dubitat᷑ . vtrũ ex hac coꝛruptione
iĩicurꝛiſſet mulier corꝛuptionẽ virginitatis.⁊ hoc ẽ quere
re.Atrũ in ſtatu illo ꝑ cõmixtionẽ carnaleʒ eſſet corꝛu⸗
ptio virginitatis.Et videt᷑ ꝙ nõ.cũ ĩ illo ſtatu nõ fuiſſet
fractio clauſtri ſiue ſigilli virginalis in cõmixtiõe ſiue
copula carnali. Itẽ virginitas ẽ virtus vel ſtatꝰ virtu
tis.quod autẽ tale eſt nõ coꝛrũpitur niſi ꝑ viciũ.vel qð
ẽ ex vicio.in ſlatu illo autẽ neq; eꝛat viciũ neq; aliund ex
vicio g use ĩ nullo ſtatu cõpoſſibilis erat ſuſce⸗
ptio ſeminis virilis in monetã cõceptiõis ꝑ coytũ.⁊ vir
ginitas. Reſpõſio.ꝙ nõ eſt dubiũ ꝗn ex coytu ſiue com
mixtiõe tali ꝑdidiſſet mulier pᷣginitatẽ. In illo autẽ ſia
tu ſolũmõ requirebat᷑ ad amiſſionẽ virginitatis carnis
cõmixtio ſiue fractio clauſtri virginalis.niſi velimꝰ di⸗
cere aꝑitionẽ poꝛte ꝓagatiõis fractõeʒ clauſtri.ſecꝰ au
tem fuit poſt lapſum homis.Cũ ergo obijcit᷑. ꝙ tũc non
fuiſſet fractio ſigilli ⁊c. OGicendũ.q; verũ ẽ ſᷣm ꝙ fractio
dicit diuiſionẽ violentã cõtinui ſiue diuiſionẽ potẽtialẽ.
Fm autẽ q; dicit apertionem porte ꝓagatiõis que erat
ante quaii ſigillata.qꝛ omnino ĩtacta. ſe fuiſſet ibi fra⸗
ctio quodãmõ.⸗ Ad alind dicendũ.ꝙ in ſtatu ĩnocentie
virginitas neq; fuit virtꝰ neq; poſt quouſq; ceſſaſſet pꝛe
ceptũ domini de multiplicatiõe ꝓlis.⁊ maxie tũc quan⸗
do nulla erat excitatio libidis ad opꝰ carnis. Preteꝛea
ĩ ſtatu illo nõ erat matrimoniũ niſi in officiũ nature.vñ
opus illud nũꝙᷓ finſſet niſi ĩ ſpe ſine certitudie ꝓlis.Et
ẽ pᷣſumptio ꝓbabilis.ĩmo verũ vt eſtimo.ꝙ quodlibet
cõmertiũ huiꝰmõi mulierẽ fecũdaſſet.ĩ ſtatu ergo illo ñ
ſuit virginitas virtꝰ vel ſtatꝰ virtutis.ſʒ matrimoniuʒ
fuit maioꝛis glorie qᷓ; virginitas. officiũ auteʒ erat ma⸗
trimonij.i.cõiunctio carnalis ſiue opꝰ obediẽtie.datuʒ
enĩ erat pᷣceptũ de ꝓlis multiplicatioe.ibi creſcite ⁊ mł⸗
tiplicamini Geñ.j.cõtinentia enĩ virginalis nõduʒ fue
rat inſpirata neq; precepta. .
tum

TorE α%
Membzum quintum
Equit᷑ de foꝛtitudine mulieꝛis ẽᷓtuʒ ad ani

matũ coꝛpꝰ ſiue qtũ ad ſexũ ſexus auteʒ ad
corpꝰ refert᷑. Queritw᷑ ergo.vtrũ equał erãt
fortitudis ſiue virtutis.vir primꝰ ⁊ mulier
prima.qtũ ad coꝛpꝰ ſiue ad ſexũ.O: nõ videtur. qꝛ vir
erat maioris virtutis q; mulier. vt habet᷑ ab Aug.dicẽ⸗

natura in eã partẽ vbi debilior videbat᷑ aggreſſus eſt. vt
ſi forte illic aliquatenꝰ preualere potuiſſet. poſtmoduʒ
cũ maiori fiducia ad alterũ q robuſtior fuit pulſandam
aut potius ſubuertendã accederet.idẽ habet᷑ a magiſtꝛo
ſentẽ · ij. li· di.xxj.ꝗ Itẽ YMido.in lib.ethimo.vir nuncu⸗

te de dyabolo.ꝙ parũ de ſuis viribo preſumẽs bumanã

patur.quia maior ĩ eo vis eſt qᷓ; in femĩa.vnde ⁊ nomen
virtutis aerepit (Aoötra Iſi.li.ethim.eodẽ quo ſupra.
Eua ſtatim facta de latere viri appellata eſt a viro dicẽ⸗
te ſcriptura ⁊ foꝛmauit eã.i.coſtã in mulierẽ.virgo a vi
ridiori etate dicta.ſicut ⁊ virga ⁊ virgula. als ab incoꝛ
ruptione quaſi virago.quia ignorat femineã paſſionẽ.
virago vocata.quia viriliter agit.i.virilia opera facit ⁊

maſculi vigoris eſt.¶ Itẽ Haſilius equales ſunt eorum

virtutes.⁊ loquit᷑ de viro ⁊ muliere.¶ Iteʒ. vt babet᷑ ab
Aug.mulier data fuit viro in adiutoriũ q;dtum ad ꝓdu⸗
ctionẽ prolis.quod autẽ difficultatis ⁊ oneris erat ĩ ꝓ⸗
ductione pꝛolis.vtꝑote poꝛtatio ĩ vtero.mulieri fuit ad
iectũ non viro (rat ergo diuina ꝓuidentia ſingu
lis ꝓuidet vt habeat vnũquodq; quod ſibi debet᷑⁊ con⸗
uenit.vt dicit Hugo.cõuenit autẽ vt ille cui maiꝰ onus
imponit᷑ ſiue culpa.plus habeat foꝛtitudis. plus forti⸗
tudinis decuit dari mulieri q; viro.⁊ hoc cuʒ nibil erat
viro imponendũ q́;tum ad ſtatũ illũ.ꝓpter quod requi⸗
rebatur ꝙ eſſet amplioris fortitudinis qᷓ; mulier.¶ Itẽ
illud quod facilitate maiori reſiſtit actioni violẽte.nõ
iĩmerito iudicat᷑ maioris eſſe virtutis ſiue foꝛtitudinis.
eo ꝙ minori ⁊ ecõuerſo.⁊ ꝙ equali equalis.ſed ſicut di⸗
cit ið.lib.de trini.dũ homo in ꝑadiſo innocẽter viue⸗
ret.ignis eũ nõ vreret.aqua nõ mergeret.nec ſpinarũ a⸗
culei vulnerarẽt.Ex quo videt᷑.ꝙ nulla actio q;tumcũqʒ
violẽta corpoꝛei humano in ſtatu innocẽtie nocere po⸗
terat.⁊ hoc neqʒ coꝛꝑe viri neqʒ mulieris.⁊ ita videtuꝛ
ꝙ; mõ quodã indifferẽti poterat vtrũqʒ corpꝰ actiõi vio⸗
lenti reſiſtere.⁊ ita videt᷑ ꝙ equalis erãt virtutis./ Itẽ
ſicut dicit Aug.xiiij.de ciui.dei.xxvj.c. Eann homo vole
bat hoc ꝙ deus iuſſerat ſumma ĩ carne ſanitas erat.et
cõſtat ꝙ hoc ĩtelligit᷑ tam de carne mulieris qᷓ; de caꝛne
viri. ergo in coꝛpe vtriuſqʒ eꝛat ſũma ſanitas.ergo equa
lis ſanitas.qð eꝛgo ꝑ ſuꝑhabũdantiã dr de pluribo cõ⸗
uenire.equalit᷑ cõuenit ſine mõ vnico.ſʒ ĩ differẽtia ſani
tatis ẽ ex differẽtia miſcibiliũ i mixto alijs exiſtẽtibo eiꝰ⸗
dem.ꝑ quãdã ergo indifferentiã erãt in corpoꝛibo prio⸗
rum parentũ elemẽta actiua ⁊ paſſiua.⁊ equalis cõſer⸗
tio ⁊ cõſolidatio in mẽbris.ergo equalis erãt foꝛtitudi⸗
nis.ex maioꝛi enĩ habũdantia elemẽtorũ agentiũ.in be⸗
ne cõplexionatis ẽ maioꝛ habũ dantia ſpirituũ.⁊ ita ma
ioꝛ virtꝰ ſiue foꝛtitudo.⁊ ex maiori habũdantia elemẽ⸗
torũ paſſiuoꝛũ minoꝛ. ⁊ ita virtꝰ minoꝛ ⁊ ex equali eq̃t.
Reſpõſio ad pꝛedictoꝛũ intelligentiã eſt notandũ.q;
coõgꝛuebat mulierẽ fieri minus foꝛtẽ ⁊ virilẽ ꝙtũ ad cor⸗
pus quã virũ.huiꝰ autem põt rõ quadruplex aſſignari.
Pꝛa ex pte actiõis ⁊ paſſionis.Scða ex ꝑte regimis et
ſubiectiois.Teꝛcia ex ꝑte nutriẽde ꝓlis.Quarta ex ꝑ⸗
te ſpiꝛitualis ſignificatiõis. Ex ꝑte actiõis ⁊ paſſiõis
ſumit᷑ ratio cõgꝛuentie.qꝛ eni ſexus viꝛilis oꝛdinat᷑ ad
agendũ mulieris ad patiendũ.nõ ſolũ ᷣm ſtatũ nature
lapſe ſʒ et iſtitute.⁊ hoc dico in officio generatiõis.vᷣim
illud phᷣi.mateꝛia ẽ ſicut mulieꝛ paſſiua.ſicut agẽs pati
ente pꝛeſtãtius ⁊ viꝛilius eſt. ſic foꝛtius ⁊ robuſtius de⸗
buit eſſe coꝛpus viri q; mulieꝛis. ¶ Ex ꝑte regiminis et
ſubiectionis rõ ſumituꝛ.quia regens in virtute pꝛeuale
re debet ei quod regitur.ſed hic deputatus erat ad regi
men mulieꝛis.vnde habetuꝛ ſuper Geñ. ad litt. xj. on
ſolũ ſᷣm animã imo ᷣm totũ cõiunctum. vnde.j.Coꝛin.
xj.volo vos ſciꝛe.ꝙ omnis viri caput xpᷣs caput autem
mulieꝛis vi:.ſenſibus autẽ qui vigent in capite regunt
alie paꝛtes coꝛpoꝛis.⁊ q hoc ſuit in ſtatn innoceẽtie oſſẽ
dit bs cõſequenteꝛ dicens.Non enim vir ex muliere ẽ.
ſed mulieꝛ ex viꝛo.pꝛopteꝛ quod decuit coꝛpus viri fieri
robuſtius. Ex ꝑte nutꝛiẽde pꝛolis ratio ſumituꝛ.quia
mulieꝛ ad hoc maxime deputatuꝛ vt pꝛolem nutriat itra
ſeipſam.⁊ ideo neceſſe fuit ipſam magis babũdareĩ bu

miditate ꝙᷓ viꝛum. ratione maioꝛis bumiditatis minor

eſt conſeꝛtio ⁊ cõſolidatio in membris femine qᷓ maꝛis .
7 hinc eſt. ꝙ naturaliter ſunt minoris roboris ⁊ vigo⸗

risg · ¶ Ex parte vo ſpiritualis ſignificationis ſumitur

nen

dic⸗
a
mo⸗
one.
clt⸗
rum
kab
u
1 p
tad
on
onn⸗
n9
tti⸗
at
gi⸗
Ne
nis⸗

SSõ

(Lueſtio

quarta rõ.quia enĩ in cõiunctiõe maris 2 femine ſigni⸗

ficatur cõiunctio dei ⁊ anime.ſicut anima queẽ ꝑ ſe in⸗
becillis. recipit a deo virtutẽ ſiue vigoꝛẽ multiplicandi
deo pꝛolẽ ſpiritualẽ.ſic vi ſignũ ſignato reſpõderet. de⸗
buit mulier que ope viri multiplicatã ẽ pꝛolis materia⸗
lis minus ſoꝛtis fieri. 2 vir magis. minime eni deceret il
lũ quo deus ſignat᷑.minoꝛis eſſe virtutis illa qua ſigna
tur creatura. EUn hugo. cõiugiũ ſacramentũ fnit cuiuſ⸗
dam ſocietatis ſpiritalis.que ꝑ dilectionẽ erat inter deũ
animã.in qua ſocietate anima ſpõſa ⁊ ſpõſus deꝰ.⁊ ꝗ
ſpõſus erat ſupeꝛior eꝛat que ſpõſa infeꝛior. Preterea.
natura humana duplici qualitate diſſicta ẽ vt in viro ꝗ
dem robuſtioꝛ. in femia vo infirmioꝛ ? aliena ope agẽs
aparet.ex hac autẽ debilitate ex ꝑte coꝛꝑis eſt ſexus fe⸗
mineus im becillioꝛ virili.NQõ enĩ ponit᷑.ꝙ deus ifudeꝛit
animas iſirmioꝛes coꝛpibus mulierũ qᷓ virorũ. ſed ga
diſpõnes ſpiritus exiſtẽtes in coꝛꝑe cõcomitant᷑ diſpoſi
tiones coꝛꝑis cui vnit.coꝛpus autem muliebre ab initio
fragilius ⁊ infirmiꝰ erat coꝛꝑe virili.ideo ſpiritus ſiue
anim a vnita coꝛꝑi muliebri.inſirmioꝛẽ illa que vnitur

coꝛpori virili. Amma enĩ foꝛtiꝰ 2 melius viget in coꝛpo

re meliori. cũ coꝛpus eue fuit infirmius ⁊ imbecilliꝰ
coꝛpore ade.nõ ſuit pena ſpiritui mulieris qui vtiq; plꝰ
viguiſſet in melioꝛi coꝛpore. ſicut nec fragilitas corpo⸗
ris ade reſpectiua.i.compatione alterius coꝛpoꝛis for⸗
tioꝛis fuit ſpiritin eius pena.qui ſpiritꝰ plus viguiſſet.
ſi vnitus fuiſſet coꝛpoꝛi fortioꝛi Kationes quibo oſtẽ
Ditur mulierẽ fuiſſe infirmioꝛẽ qᷓtũ ad coꝛpꝰ concedimꝰ.
ie⸗ illud qð primo obijcit᷑ in contariũ. dicendnz ꝙ
ulier nõ dicit᷑ ab yſido.eſſe ririlis vigoꝛis.qꝛ qtuʒ ad
naturalia q̃ coꝛpꝰ reſpiciũt tãte virtutis fuit prima mu
lier quãte fuerit primꝰ vir. vel quia mulier generaliter

viro equiualeat in viribo huiuſmodi. ſed potius intẽdit

dicere illas que vel dono gratui:o gꝛatiſdate velgratũ
faciẽte ad oꝑa virilia aſſurgũt.hoc nomine quod ẽ vira⸗
go quodãmodo ethimoloiʒãdi debere cenſeri. vt patet
ſi cõſiderentur verba ipſiꝰ. Iſido. hoc modo loquẽtis.
dicit᷑ enĩ.ij. machab. vij. de matre ſe eptẽ filiorũ interſecto
rum ꝓ legibus paternis feminee cogitationi maſculinũ
animũ inferẽs dixit ⁊c.¶ Ad illud quod dicit Haſilius
ꝙ equales virtutes ſunt viri⸗ mulieris.dicendũ.qꝙ hoc
intelligit᷑ qᷓ tum ad virtutẽ ſpiritualẽ.que virtutẽ merẽ⸗
di reſpicit quomõ dicit᷑ Galla.iij. 2õ eſi maſculus neq;
femina.Omẽs enĩ vos amici eſiis in xpᷣo ihu.i.differen
tia in ſexu tali vel tali.nõ ponit differentiaʒ ĩ fide xpᷣi in
merito fidei.Glo.ibi.ꝗpter nihil hoꝛũ ali qs dignioꝛ eſt

in fide rp̃i. ⁊ ꝙ bec ſit itẽtio Maſilij. patet er verbis que

ſequunt᷑ verba ꝓoſita. dicit eni ſic. habet enĩ mulier fie
ri ad imaginẽ dei ſicut 2 vir. unt enĩ equales eoꝛũ virtu
tes.equales pugne.equales retributioes.nec dicat mu
lier infirma ſum. infirmitas eni carnis eſt. potẽtia vᷣo ĩ
anima eſt. ¶ Ad illud quod ſequit᷑ dicendũ. ; ⁊ ſi muli⸗
eri incũbebat poꝛtare pꝛolẽ ⁊ nutrire.2 buiuit mõi que ĩ
ſtatu culpe nõ ſine onere ⁊ labore fieri poſſunt.tamen in
ſtatu illo nihil inferꝛe oneris vel laboris. Sicut enĩ ha⸗
betur ab Aug. ſuꝑ Geñ.ix. ad litt. ſi Eſtetiſſent primi p⸗
entes in ſtatu illo. eſſent nuptie honoꝛabiles 7 thorus
ĩmaculatus ſine aꝛdore libidinis ſine laboꝛe pariẽdi.ſic
nec onere nec laboꝛe ꝓles poꝛtaret᷑ educaret᷑. Ad il⸗

lud quod ſequit᷑.dicendũ ſ ine piudicio.ꝙ corpora bua⸗

na ſiue pꝛimorũ parentũ ſiue alioꝛũ nõ habebãt ge ſe viꝛ
tutem reſiſtẽdi cuilibet actioni ſine agẽti violento. ſed ꝙ
in ſtatu innocentie nulli ceſſiſſent actiom. hoc fuiſſet ex
virtute ſuperioꝛi.ſ.prune potẽtie cõſeruante 7 ꝓptegẽte.
Dũ eni homo innocẽter vixit omnino deo ſubiectꝰ.⁊ in
nullo ab eius declinãs volũtate. omnibus homine infe⸗
rioribus dominabat᷑. Juxta illud diuini decreti Geñ.
j.pᷣſit piſcibo maris ⁊ volatilibo celi⸗ beſtijs terꝛe vni⸗

uerſe ⁊c. Vñ de omnibo quaſi de ſibi ſubditis facere po
tuit quod volebat.VIñ Aug.xiiij qde ciui.dei. In ꝑadiſo

lxxxviij.

ſi nõ omnia poterat ante peccatũ. quicqd tamẽ nõ pote⸗
rat nõ volebut. ⁊ iõ poterat omnia qᷓ volebat. ſeo vt di⸗
cit Heda. poſtqᷓ conditori ſubditꝰ eſſe noluit. iure do⸗
miniũ ꝑoidit. vnde creature habẽt poteſtateʒ moleſtare
bominẽ. Elnde ſubiungit Aug. Munc vᷣo vanitati ſimi⸗
lis faoctus eſt. ipſo nãq; inuito ⁊ animꝰ plurimũ turbat᷑.
⁊ caro dolet ⁊ veteralcit ⁊ morit᷑.⁊ quicꝗd aliud pati⸗
mur.¶ Ad illud quod ſequit dicendũ.q; nõ ſequit᷑ ſum⸗
ma ſanitas erat in carne vtriuſq; primoꝛũ parentuʒ.er⸗
go erãt equalis virtutis vel foꝛtitudis coꝛporalis.forti⸗
tudo enim ĩ coꝛpore humano cauſat᷑ ex duobi.ſ. magni⸗
tudine extremitatũ ſiue mẽbꝛorũ cõuenienter diſpoſito
rum.⁊ multitudie ſpirituũ. Vnde licet ratione equalita
tis cõplexionis cõuenirẽt in equalitate ſpirituũ mẽbro⸗
rum magnitudis ꝓpoꝛtionaliter reſpõdentiũ.poterant
tamẽ differꝛe in magnitudie membꝛorũ 27 multitudine
ſpirituũ.Preterea.dictũ ſuperha bundantiã duplicit᷑
intelligendũ dicit. lel quia omniboſi uꝑponit᷑.2 ſic vni
ſoli cõuenit.vel quia valde apꝑpꝛoximat termino a quo ĩ⸗
ponit᷑.Fm q; albiſſimũ dicit᷑ nalde albũ.⁊ ſic intelligit.
ꝙ ſummã ſanitatẽ coꝛporalẽ habebant primi ꝑntes.qð
autẽ ſic pluribus cõuenit.nõ neceſſario cõuenit mõ ĩdif
ferenti. ꝓpter quod licet ſũma ſanitas erat in corꝑibo il
lorũ. pter hoc nõ ſequit q erãt eiuſdẽ foꝛtitudĩs.

embꝛum ſexrtum

dqe coꝛpis dignitate. Querituꝛ ergo.
vtrum tãte fuit dignitatis ſiue nobilitatis
quãte coꝛpꝰ virile.vel maioꝛis vel mioris.
Me tate videt᷑. Maſiliꝰ diẽ mulier ⁊ vir ſüt
eiuſðẽ dignitatis. Si rñdet᷑ ꝗ hoc ẽ ßm animã. Zũc op
ponit᷑.qꝛ hoc nõ põt eſſe niſi coꝛꝑa eoꝛũ ſint eiuſoẽ digni
tatis.qꝛ dignitates ſpirituũ exiſientiũ in coꝛꝑibus còco
mitant᷑ diſpõnes coꝛpoꝛũ quiba vniunt᷑. Vñ ſᷣm di ſpoſi
iones coꝛporũ ſunt diſpõnes aĩarũ pficiẽtiũ ipᷣa corꝑa
g ᷣm ꝙ corꝑa dignioꝛa ſũt ⁊ nobilioꝛũ diſ põnum ⁊ aie.
ſimplicit.& ſi coꝛꝑa ſũt bñ diſpoſita ſiue bonarũ diſpõ⸗
nũ.⁊ aĩe eoꝛũ ꝑfectiue erũt.ſimilit᷑ ſi corꝑa meliorũ di⸗
ſpõnũ ⁊ etiã optimarũ ⁊ aĩe ſimilit.ẽᷣ ⁊c. ¶ Item nobili
tas mateꝛie diſtiguit᷑ ᷣm nobilitatẽ foꝛme.nõ enĩ cuilibʒ
materie cõuenit quelibet foꝛma.ſʒ nobilis nobili.a no⸗
bilioꝛ nobiliori. cũ equalis nobilitatis ſit foꝛma ſiue
fectio coꝛꝑis mulieris prime ⁊ ꝑfectio coꝛꝑis hoĩs pri⸗
mi.ᷓ ⁊c.jꝛõ enĩ ponit᷑ꝙ aĩe virorũ ſint nobilioꝛis con
ditionis ⁊ melioꝛis.mulierũ ignobilioris ⁊ deterioris.
M autẽ coꝛpꝰ prie mulieris maioꝛis fuerit dignitatis

videt᷑ ſic. NHobilitas rei de qua fit aliqd ſiue materia.at
teſtat᷑ nobilitati eiuſdẽ. SIñ quãto nobiliorẽ materia ð
qua fit aliqd ſiue dignioꝛ.tãto illð nobiliꝰ ẽ qð fit ex il⸗
la.vt qñ fit aligd ex auro nobiliꝰ ẽ illð vel conſimile illo
qð fieret ex argẽto.⁊ maxĩe vbi nullꝰ eſt defectꝰ ex ꝑſona
effciẽtis. Similit vr de coꝛꝑe huano. illð digniꝰ ẽ 2
nobiliꝰ qdð fit ex nobilioꝛi materia. exqͥ coꝛpus mulie
ris primo factũ erat de materia nobilioꝛi ⁊ dignioꝛi q
coꝛpꝰ viri:qꝛ de oſſe ⁊ carne viri Geñ.ij.hoc autẽ os ex
oſſibus meis.⁊ caro de carne mea ẽ.corpꝰ autẽ viri de li
mo terꝛe Geñ.ij.. ⁊c. ¶ Itẽ locꝰ cõditiõis rerũ primaꝝ
atteſtat᷑ earũ nobilitati. creature eni nobiliſſime.ſ. ſi piri
tus angelici cõditi erãt ĩ loco nobiliſſimo.ſ.celo empir⸗
reo.minꝰ nobiles ⁊ minꝰ digni ĩ loco minꝰ nobili.ſʒ coꝛ
pus mulieris cõditũ fuit in loco nobilioꝛi.qꝛ in ꝑadiſo.
corpꝑꝰ viri in loco minꝰ nobili.qꝛ in agro damaſceno. F
⁊c̃. ¶ Cõtra.videt᷑ ꝙ corpꝰ ade nobilius erat⸗ dignius
corꝑe ene.ſic illud qð ẽ ꝓpter aliud.minꝰẽ dignum illo
ꝓpter qð ẽ.ſᷣm id phi vnũqðq; ꝓpter qð ⁊ illð magis.ſʒ
ſexus femineꝰ ſiue corpus femineũ fuit ꝓPter virilem.j.
Corin.xj.Mon ẽ creatꝰ vir ꝓpter mulierẽ ſʒ mulier ꝓ⸗
pter virũ.Glo.ñ ẽ creatꝰ adã ĩ auxiliũ eue.ſ 3 eua i adiu
toriũ viꝛi.vt oſtẽdat᷑ mulier ſubiecta viro. YItẽ i. vj. mu⸗
ſice Aug. Omne agens preſtantius ẽ patiente. Et phᷣs

omne agẽs nobilius ẽ patiẽte.ſed ſerus viri ?ẽ agere mn

lieris pati.maxĩe in illo ope ꝓpter qu od ẽ diſtinctio ſe⸗

xunm que penes corpꝰ atteditur.ergo corpꝰ virile nobi

hus ẽ corpoꝛe muliebri.huic nobilitati maioꝛi ſiue ma⸗

ioritati nobilitatis atteſtat᷑.ꝙ ſo uator noſter, natura;
humanã aſſumpſit in ſexu tali.¶ Reſpõſio.ꝙ ſimplici

ter loquẽdo maioris dignitatis fuit corpꝰ primi viri ꝙᷓ
prime mulieris.⁊ generaliter ſexus virilis muliebri.2
hoc multiplici rõne.qꝛ rõne cõtinentie generalis. tota
enĩ humana natura ꝓpaganda.⁊ etiꝗ natura hüana aſ
ſumpta a filio dei erat in illo m corpulentã ſubſtãtiam
gm Aug. Itẽ rõne ꝓductionis principalis.qꝛ ⁊ ſi cor⸗
pus mulieris coopabatur ꝓductiõi hũani generis. ab
illo tamẽ fuit pricipaliter ꝓductio.qꝛ in ꝓductione vir
erat ages mulier patiẽs. Itẽ ratiõe vigoꝛis ſiue roboꝛis
amplioꝛis.corpꝰ eni viri erat maioris vigoris ſiue ro⸗
boris am plioꝛis coꝛꝑe mulieris vt ex dictis patet. Itez
rõne cõditionis nobilioꝛis q̃ attẽditur penes ſexũ.nobi
lioꝛ enĩ ẽ ſexꝰ virilis ſexu muliebri.ſexꝰ enĩ penes coꝛꝑa
diſtinguunt᷑. Itẽ rõne ſpũalis ſigniſicatiõis q ex cõiun⸗
ctione maris ⁊ femine itelligit᷑.vt ex dictis patet.⸗l! Ad
illud quod prio obijcit᷑ cõtra hoc ꝑ verbũ Malſilij dicen
tis.ꝙ vir ⁊ mulier ſũt eiuſdẽ dignitatis.dicendũ. ꝙ ipᷣe
itelligit hãc equalitatẽ eſſe ̃m animã. m quam ſunt ad

imaginẽ dei.vñ ſubiũgit explanãdo verbũ ꝓpoſituʒ. qa

igit᷑ eiuſaẽ eſt in eis dignitatis ᷣm deũ imago.⁊a equał
ſit viꝛtꝰ ⁊ bonoꝛũ oꝑũ adiectio. In oĩbus eni q̃ ad veras
pertinent virtutes equiꝑari põt.ſi vult mulier viro.in⸗
telligit ergo eã equalis dignitatis q;tũ ad poteſtatẽ me⸗
rendi. Ex hoc patet reſpõſio ad hoc.quod obijcit᷑ con⸗
tra hoc.ꝙ licet diſpoſitiões ſpiritꝰ cõcomitent᷑ diſpoſiti
ones coꝛꝑis cui cõiungit᷑ ſine qð ꝑſicit.nõ tamẽ ita enu
merat᷑ ipſiꝰ virtꝰ.ex huiꝰmõi cõcomitantia quin poſſet
ſi vellet.oꝑa virtutũ exercere.⁊ ad ſtatũ pfectiõis coaſſi
ſtente gratia diuina que nulli q;tum de ſe ẽ ſubtrabit᷑ p⸗
uenire. vñ imbecillitas mulieris rõne coꝛpꝑis vel ſerꝰ n
iĩpedit.qn mulier viro equiꝑari poſſit ĩ meriti dignitate
cuiꝰ manifeſtatio ſatis euidẽs ẽ in vita ⁊ paſſiõe ſacra⸗
rũ virginũ.¶ Ad aliud quod ſequit᷑ dicendũ.q; ⁊ ſi nobi
litas materie quãdoq; diſtinguit᷑ rᷣm nobilitatẽ foꝛme.
hoc nõ eſt generalit᷑ verũ.ĩ multis enĩ inſtã tia ẽ. Coꝛꝑa
enĩ celeſtia nobilioꝛ is materie ſũt q; multa genera bru⸗
torũ.nullũ tamẽ eſt animal qð nõ pficiat᷑ foꝛma nobilio
re qᷓ; aliqð coꝛpꝰ celeſte.cũ hec a ſuis ꝑfectiõibus vita vi

2

geat 2 ſenſu diſcernãt.illa autẽ nequaq;. Pꝛeterea ĩ his

que exeũt in eſſe ſm electionẽ ⁊ arbitriu agetis.huiꝰmo
di genꝰ argumentãdi nullã hʒ neceſſitatẽ. Artifex enim
Fm arbitrij ſui electionẽ operãs ĩ materia nobilioꝛi quã
doq; formã ĩprimit minꝰ nobilẽ.⁊ i materia minꝰ nobi⸗

li nobilioꝛẽ.qꝛ ergo cõditio aĩarũ.⁊ earu ndem ĩfuſio fit
m arbitriũ ⁊ electionẽ cõditoꝛis.hoc genꝰ argumentã⸗

di nullũ habet locũ in ꝓpoſito.¶ Ad illud qð ſequit᷑. q;

materia de qua fit aliꝗꝗ atte ſtat᷑ nobilitati ⁊c. Dicẽduũ.
qꝙ in his hoc verũ que fũt a virtute cõpleta ſiue cauſata

cui cõfert materia in qua agit᷑. In his autẽ que fiũt.vel
producuntur in eſſe a virtute ſiue potentia prima.quia

materia nihil confert ipſi agẽti. ita nobuis effectꝰ ꝓdu⸗
citur in eſſe ex nihilo ſicut ⁊ ex aliquo vel nobilioꝛ.⁊ ita
nobilis effectꝰ pꝛoducit᷑ ĩ eſſe de materia minꝰ nobili ſi

cut de materia nobilioꝛi.oĩno iuxta nutũ volũtatis ipiꝰ
agẽtis.i Ad aliud qð obijcit᷑ de loco conditiõis coꝛꝑis

mulieris.patet reſpõſio in queſtiõe de loco cõditiois coꝛ

poꝛis ade.vbi determinatũ c.ꝙ rõ cõditiõis mulieris ĩ

ꝑadiſo nõ fuit nobilitas illiꝰ.ſed potiꝰ hoc factũ fuit di

ſpelſatione diuine ꝓuidentie vt ibidẽ tactũ eſt.

bilitate nature bumanet.

Queſtio. lxxxix. de paſſi

*

Eterminatode cor
poꝛe primi homĩs.ſeꝗtur de coniuncto
de qͥ iquirẽda ſunt bec. Prio de paſſibi
litate nature.Scðo de ꝓlis ꝓagatio⸗
ne.Tercio de adiutorio gr̃e.Quaꝛto ð

lumiĩe ſciẽtie. Quĩto de dominio pᷣſidẽtie.¶. Se paſſibi⸗

litate querũt᷑ plura. Prio ſi fnit paſſibilis. Scðdo ſi fuit
paſſibilis ꝑ impꝛeſſionẽ extriſecarũ receptionũ.Lercio
ſi ꝑ mebri vł ſbe alicꝰablatõnẽ. Or̃to ſiꝑ etatis mutatio

nẽ. Quito ſi ꝑ coꝛpis diſſolutionẽ. Sex.ſi ꝑ aĩe ſeꝑatõʒ.

Mlembrmm peumnz =

Ica primũ querit᷑ ſic.vtrũ adã in ſpecie aut
humanũ genꝰ fuit paſſibile vel impaſſibile.
Mꝛ paſſibile videtur ſic.Nulla dos coꝛꝑis
lorificati ẽ. vel erat ꝓprietas alicuiꝰ viato
ris.hoc enĩ erat pꝛopriũ ſoliꝰ xpᷣi.ꝗ aſſumpſit dotes in

via.ſed impaſſibilitas ẽ dos coꝛꝑis gloriſicati ergo.⁊c̃.

¶ Itẽ hoc idẽ videt᷑ ꝑ hboc.ꝙ nitła alia dos.iſ.claritatis.
ſubtilitatis ⁊ agilitatis cõueniebat ade.eadeʒ rõne nec
dos ĩpaſſibilitatis. Itẽ quod ſubiacet verſiõti ſiue coꝛ⸗
ruptioni ſubiacet ⁊ paſſibilitati.ſed ſᷣm Dama.ij.lib.c.
iiij.que creabilia ſunt oĩno ſunt vertibilia.quorũ enim
eſſe a verſiõe ĩcipit hec vᷣſioni ſubiecta ſunt. Sed corpꝰ
primi hominis a verſiõe ĩcepit &̊ ⁊c.¶ Cõtra. paſſibili
tas ⁊ ĩpaſſibilitas ſunt rerũ paſſibiliũ ⁊ ĩpaſſibiliũ pꝛo⸗
prietates.earũ atteſtãtes nobilitati maioꝛi ⁊ miori.ſci⸗
licet impaſſibilitas maiori paſſibilitas minori. Cum
igitur multe creature coꝛꝑales oĩno ſint impaſſibiles.ſi
cut celũ ⁊ coꝛꝑa ſuꝑceleſtia.quarũ omniũ illa dequa hĩ
tenoimꝰ fuit nobiliſſima. videt᷑ q omnino debuit eſſe i⸗
paſſibilis. ¶ Reſpõſio.ad boc dicit᷑. ꝙ neqʒ oĩno fuit ĩ⸗
paſſibilis neq; ſimpliciter paſſibilis.Iñ hugo.ſicut im
mortalẽ nõ dicimꝰ primũ hominẽ fuiſſe ante peccatũ vt
mori oĩno nõ poſſet.ſic etiã nequaq; ĩpaſſibilẽ fuiſſe cre
dere debemꝰ. ꝙ nihil oĩno pati potuiſſet.qꝛ naturã in ſe
palſibilẽ habuit.ſed tamẽ ſi nõ peccaſſet.ſicut nec mor/
tuus.ita etiã ſiue ad moleſtia volũtatis in mente ſiue ad
corꝛuptionẽ ĩtegritatis in corꝑe.paſſus oĩno aliꝗd non
fuiſſet.¶¶ Ad huiꝰ euidẽtia notandũ.q; potẽtia cadit ſub
differẽtia multiplici.Quedã enim ẽ potẽtia obedientie.
q̃ ſcilicet ſolũ ꝓducit᷑ ĩ actũ potẽtia pria. quomõ ĩ coſta
fuit potẽtia vt ex ea fieret corpꝰ mulieris.Fm ꝙ; dic Au⸗
gu. ꝙ ĩ coſta nõ erat vt ex illa fieret corpꝰ mulieris. ſed
vt fieri poſſet. Eſt ⁊ alia que ẽ ſolũ materiał vt illa que
paſſiua ẽ tm.nullã habẽs iclinationẽ ſiue apetitum ad
actꝰ illiꝰ potẽtie.põt tñ ꝓduci ĩ actũ actiõe creature.mł
tipliei medio ſubiectũ ſiue ſuſceptibile diſponẽte.qð au

tẽ ſupradictũ ẽ. ꝙ potẽtia que eſt pure materialis nullo

mõ iĩclinata ad actũ.ſolũmõ diuĩa potẽtia põt i effectuʒ
ꝓduci.dʒ ĩtelligi nulla ſu ꝑueniẽte forma ſiue diſpoſitio
ne media:.multiplici tamẽ interueniẽte foꝛma ſiue diſpo

ſitiõe.põt oꝑe creature ꝓduci in actũ.Et ẽ alia qꝗ ẽ paſſi

bilis.vt illa que hʒ aliquã iclinationẽ ſiue alpetitum ad
actũ. Eſt ⁊ alia que ãꝗ ꝓpiquius diſpoſita.vt ẽ illa q̃ nõ
ſolũ ẽ iclinatiõe qualicuq; ad actũ.ſʒ hʒ aliquã diſpoſiti
onẽ ſuꝑadditã.Eſt ⁊ alia que ẽ neceſſitatis.vt illa q ẽ in
cõiunctiõe cũ actu.Quelibet autẽ iſtarũ triũ potẽtiarũ
vltio dictarũ ẽ potẽtia diſpoſita.ſʒ pꝛia diſpõne remota.
ſcdða ꝓpiqua.tercia remota.Quadã autẽ corꝛeſponden⸗
tia tot modis põt dici paſſibilis.vt dicat᷑ paſſibilis po⸗
tens pati.vel potẽtia obediẽtie.vel materiali vel paſſibi
li vel diſpoſita vel neceſſaria.⁊ hoc dico extenſo nomine
potẽtie.prie enĩ loquẽdo potẽtia patiẽdi eſt potiꝰ defe⸗
ctus potẽtie qᷓ; potẽtia.Et qꝛ ſᷣm ph̊ᷣm.ſi vnũ oppoſitorũ
dicit᷑ multipliciter reliquũ.tot modis dicit᷑ ipaſſibile.
intẽdimus de paſſibilitate ⁊ ĩpaſſibilitate ſᷣm ꝙ dicũt
poſitionẽ vel priuationẽ paſſionis ĩnaturalis ᷣm ꝙ di⸗

cit Dama.ij.li.ꝙ paſſio ẽ motꝰ pᷣter naturã. 7 hecẽ pal⸗
ſio cũ cõtrarietate recipiẽtig 2 recepti. Eſt enĩ quedam

nco
bi
no⸗
t05
ibi⸗

co⸗
nIm
blli
ſet⸗
um
hi
ei⸗
ti⸗

¶ Lueſtio

paſſio naturalis quedã inaturalis vt ĩfra patebit. Cuʒ
ergo querit᷑ vtrũ primꝰ homo ĩ primo ſtatu erat ĩpaſſi
bilis.poteſt dici ꝙ ſm ꝙ per hoc ꝙ dicit᷑ ĩpaſſibile no⸗
tatur pꝛiuatio neceſſitatis ad patiendũ. vel diſpoſitio⸗
nis vel paſſibilitatis ſiue inclinatiõis.ſic erat impaſſibi
lis.quãdo enĩ erat in integꝛitate nature cõdite.nõ erat ĩ
eo natura diſpoſita vel paſſibilis.ſ.aliqua infirmitate
inclinata ad patiendũ.ſicut poſtea erat infirmior facta
per peccatum. Scðm autem ꝙ impaſſibile dicit pꝛiua⸗
tionẽ potẽtie primo mõ ſumpte vel ſcdᷣo.ſic nõ erat ĩpaſ
ſibilis.Mõ eniĩ omnino nõ erat natura illa ſuſceptibi⸗
lis paſſionis.cũ eſſet aliquo mõ infirmabilis ꝑ lapſum
in peccatũ.fuit ergo paſſibilis.eo ꝙ erat ſuſceptibilis ĩ⸗
firmitatis.impaſſibilis.eo q; nõ inclinatus ſiue declina
tus ab integꝛitate in qua cõditus erat per infirmitatẽ.
Vnde neq; omnino erat ipaſſibilis.neq; ſimplicit᷑ paſſi
bilis vt vult Pugo. Ad illud ergo qð primo ohijcit᷑.
ꝙ impaſſibilitas ẽ dos coꝛpoꝛis gloꝛificati.dicendũ q
eo mõ quo ẽ dos.nõ cõueniebat pꝛimo homimi. ſᷣm eniʒ

ꝙ dicitur dos.ſic dicit pꝛiuationẽ omnino.⁊ omnes po

tentie ſiue omnis modi patiẽdi.ſᷣm quẽ movũ.vt ex di⸗
ctis patet nõ dicit᷑ ille fuiſſe ĩpaſſibilis... Ad aliud qð
ſequi᷑ dicendũ.ꝙ Dama. intendit determinare ꝙ vnũ
ſolũ.ſ.ipſum primuʒ ſua natura ⁊ virtute eſt vertibile.

cum alia ſint vertibilia ⁊ ꝑmutabilia de natura ꝓpꝛia 2

virtute.quia nihil pᷣter pꝛimũ cõſtat a ꝓpꝛia virtute. ꝓ⸗
pter quod nullo modo eſt vertibile in nõ ens.neq; etia ẽ
mutabile ſᷣm electionem liberi arbitrij.ſicut rationales
creature que ſũt mutabiles ᷣm electionẽ ꝑ naturã ⁊ ver⸗

tibiles in nõ eſſe.niſi manu dei.i.omnipotẽtia cõſerua⸗

rent᷑.vt dicit Greg.⁊ Dama.licet ergo omnes creatuꝛe
ſunt mutabiles ⁊ paſſibiles mõ iam dicto.nõ tamẽ ſunt
paſſibiles loquẽdo ꝓpꝛie.ſᷣm ꝙ hic intẽdimus de paſſi⸗
bilitate ⁊ ĩpaſſibilitate.i Ad aliud quo opponit᷑.ꝙ pri⸗
mus homo qdebebat eſſe omnino ĩpaſſibilis rõne ſue no
bilitatis.dicendũ ꝙ; impaſſibilitate ſic ſumpta non fuit

pᷣdita. nec ẽ aliqua creatura.nec atteſtat᷑ nobilitati cꝛea

ture vt ẽ creatura.ſed vt ẽ creatura cõpleta in eſſe cõple⸗
tiſſimo.vt.ſ.quãdo appetitus illiꝰ ſatiat᷑. vnde quãdo ſa
tiabitur appetitꝰ humanꝰ omnino.vt quando aꝓparebit
gloria creatoꝛis ᷣm pſal.tũc dotabi᷑ homo omnimoda
ĩpaſſibilitate.vnde licet primꝰ homo eſſet in pꝛimo ſta⸗
tu omniũ creaturarũ coꝛꝑalium nobiliſſima. nõ tamen
exigebat ſtatus ille.qꝙ pᷣditus eſſet huiuſmodi ĩpaſſibili⸗
tate.ſed ſolũmodo ſtatus glorie boc exigit.

lembꝛum ſecuüdum

ũdo querit᷑.ſi fuit paſſibilis ꝑ impꝛeſſio
nẽ extriſecarũ receptionũ. ſic videt᷑.di⸗
uina diſpoſitiõe ⁊ oꝛdie naturali coꝛꝑa ſuꝑ
— celeſtia agũt ĩ elemẽta ⁊ elemẽtata. 2 B̊ ab
initio cõditiõis eoꝛũ.ergo ſi diuĩa diſpõ nõ fruſtrat᷑.nec
oꝛdo nature ſuſpẽdit᷑.niſi in caſu vel oꝑe mirabili.cum
rimꝰ hõ in ſtatu pꝛimo curſu naturali ageret vitã añ
mirabili. videt᷑. 2 coꝛꝑa celeſtia habebãt actionẽ in illo.
cũ haberet coꝛpꝰ elementatũ.⁊ ita ab extrĩſeco fuit paſ⸗
ſibilis.¶ Itẽ vt habet᷑ a pho.durũ ẽ qð nõ cedit ſecaãti ſi
ne ſectõni ⁊ molle quod cedit.ſed caro hũana naturali
ter mollis ẽ.⁊ fuit ĩ primo ſtatu.ergo habuit neceſſitatẽ
cedẽdi ictui lapidis vel gladij vel alicuiꝰ huiꝰmõi.⸗ ita
ab extriſeco fuit paſſibilis.i¶ Si diceret᷑. ꝙ dũ ꝑmanſiſ⸗
ſet in ĩnocẽtia ſua ꝓtegeꝛet᷑ ſiue cõſeruaret᷑ a virtute ſu⸗
perioꝛi ab oĩ inferẽte ſiue potẽti inferꝛe leſionẽ.nõ pro⸗
pter hoc diceret᷑ impaſſibilis.cũ potẽtia qua non poſſet
pati.nõ fuiſſet in eo ſed ĩ alio.nullꝰ enĩ denominat᷑ ex a⸗
liquo qð nõ eſt ĩ illo ſʒ tm̃ in altero.¶ IJtẽ homo ĩ ſtatu ĩ
nocẽtie fuit paſſibilis ſᷣm animã ab extriſeco. potnit.n.
pati temptatiões ⁊ deduci vel falli vt rei euẽtus oſſẽdit.
multofoꝛtiꝰ fuit paſſibilis ab extriſeco pᷣm coꝛpꝰ.ĩmedi⸗
atius enĩ ſe habebat deus ad animã qᷓ; ad coꝛpꝰ.⁊ ita vt
prius. Itẽ ĩ ſtatu illo ſentire potuit ab obiecto intrin⸗
ſeco. Sentire autẽ ẽ quoddã pati vt vult phᷣs.¶ Prete⸗

lvxxirx.

rea.ſenſitiuũ in ſtatu illo delectabatur ĩ medio. vt patet
Beñ. iij. cũ dicit. vidit mulier ꝙ; bonũ eſſet lignũ ad ve
ſcendũ ⁊ pulchꝛum oculis aſpectuq; delectabile.videt᷑ ꝙ
triſtaꝛet᷑ i extremo tũ ꝑ boc ꝙ paſſioes cõtrarie nate ſũt.
ſieri circa idẽ.tũ ꝑ hoc ꝙ ſi opoſitũ ẽ cã opoſiti.⁊ ꝓo⸗
ſitũ ẽ cã ꝓpoſiti.cõtrarioꝛũ enĩ cõtrarie ſũt cauſe.( Itẽ
homo ĩ illo ſtatu poterat moueri ꝑ apyetitũ ſiue deſide⸗
riũ habẽdi aliqd.huiꝰmõi autẽ apꝓpetitũ paſſio aliq con
comitat᷑.nõ eni oꝛituꝛ aꝓpetitꝰ alicuiꝰ ĩ aliquo niſi poten
tia aꝓpetitiua aliquid patiẽte.⁊ ita vt priꝰ.(¶ Cõtra.oẽ
qð patit᷑ ignobiliꝰ ẽ eo quo patit᷑.ſʒ coꝛpꝰ ade iformatũ
aĩa.nobiliſſimũ erat iter omnia coꝛꝑa.ſicut ſupꝛa tactũ
eſt.ergo a nullo coꝛꝑe pati poterat ante peccatũ.¶ Itez
IYſið.lib.de cauſa dum ĩ ꝑadiſo homo ĩnocẽter viueret.
ignis nõ vꝛeret aqua nõ mergeret.nec ſpinarum aculei

vulnerarẽt. neq; aeris abſentia ſuffocaret. neq; oĩa que
nocẽt hominibo moꝛtalibo impedirent ergo ⁊c.¶ Prete⸗

rea.ſi aliqua creatura exterioꝛ poſſet in ũlũ ꝑ actionem

paſſionẽ inducẽ.poſſet ꝑ actionẽ frequẽtiorẽ inducẽ cor⸗

ruptionẽ.qð ẽ ipoſſibile.niſi viciũ ĩ ipſo ꝓceſſiſſet.Oſtẽ
dit enĩ Aug.lib.iij.de libe.axrbi.ꝙ mihil aliud põt corꝛũ
pi niſi in illo viciũ pᷣcedat. ¶ Reſpõſio. ꝙ eſt paſſio vel

paſſibilitas ꝓueniẽs ex iĩpꝛeſſione relicta ab extrinſeco

duplex.ſ.naturalis ſiue cõſona nature.⁊ inaturalis ſi⸗
ue deſtructiua nature. Pria autẽ ẽ duplex. quia quedã
reſpicit ea que ſũt ad ſaluationẽ eſſe.quedã aũt que ſũt

ad perfectionẽ eſſe. Ea que ſunt ad ſaluationẽ eſſe.reſpi

cit paſſio que relinquit᷑ ex operibo generatiue⁊ nutriti⸗
ue. Opera eni generatine ? nutritie paſſionẽ relinquũt.
vniẽdo qð extra erat ei qð erat ĩtꝛa.Eñ paſſiões relicte

oꝑe generatie ⁊ nutritie quodãmõ ab extꝛſeco fiũt. AD

ea que ſũt ad ꝑfectionẽ eſſe.refert᷑ paſſio q̃ ẽ ex receptiõe
ſpecieꝛũ ſẽſibiliũ ĩ oꝛgano ſenſitie ⁊ ex receptiõe ſpẽrũ ĩ⸗
telligibiliũ ĩ ĩtellectu.hꝰmõi aũt paſſiões que erãt cõſo⸗
ne nature poterãt relinꝗ ab ertriſeco ĩ pꝛimis ꝑentiboĩ
ſtatu prio.⁊ reſpectu hꝰmõi paſſionum erãt paſſibiles.
Alio mõẽ paſſibilitas a paſſiõe inaturali.ſᷣim ꝙ diẽ da
malſ.paſſio ẽ motꝰ pᷣter naturã.Et hec paſſio vt dictũ ẽ.
ẽ cũ ↄtrarietate receptibił ⁊ recepti.h̊ aũt ẽ a cõtrario al

terãte ⁊ abijciẽte a ſubſtãtia.ſumẽdo ̊ᷓ paſſibilitatẽ hoc

mõ.põt dici ꝙ aia fuit paſſibil ab extrũ eco. ꝓut paſſibi
lis diẽ pure potẽtiã matẽeialẽ.eo mõ qͥ dictũ ẽ ſupꝛa.ſᷣm

aũt ꝙ dic potẽtiã diſpoſitã diſpõe piũcta Apiĩqua vel re⸗
mota.neq̃ ꝙᷓ.ſ̊ ipaſſibił. Ad illð ̊ qð pꝛio obijcit᷑.ꝙ ex

diuĩa diſpõe ⁊ oꝛdie naturali coꝛꝑa celeſtia agebãt ĩ coꝛ⸗

ꝑge ade ⁊c. Dicẽdũ ſine pᷣinditõ.ꝙ h̊ verũ ẽ.nlła tñ vehe⸗

mẽtia vł ĩmodẽantia.ſʒ ſolũmõ ſᷣm ꝙ ↄueniebat nature
ipſiꝰ nihil moleſtie vł coꝛuptiõis ĩfeꝛẽdo.ñ aug.xiiij.

ð ciui.ði.xxvj.c.viuebat hõ ĩ ꝑadiſo ſiẽ volebat.q;diu h̊

volebat qdð deꝰ iuſſerat.nihil coꝛuptiõis ĩ coꝛꝑe vel ex
coꝛꝑe.vllas moleſtias vllis eis ſẽſibo ingerebat.nullꝰ ĩ⸗
triſecꝰ moꝛbo.nullꝰ ictꝰ metuebat᷑ extriſecꝰ.⁊ ſic ĩ ꝑadi⸗
ſo nullꝰ eſtꝰ aut frigꝰ.ſic ĩ eiꝰ habitatoꝛe nulla ex cupidi
tate vł tioꝛe accedebat bõe volũtatis offenſio.ñ ſic ta
ctũ ẽ.nulla erat ĩ ꝑadiſo ĩtꝑantia ſiue ĩtẽꝑies caloꝛis vł
frigoꝛis.neq; alið qð coꝛꝑibo habitatoꝛum nocẽ potuit.
Vn ſique ipᷣſſiões relicte fuiſſent ex actiõe coꝛpoꝛũ ſuꝑce
leſtiũ.magis erãt ad ſolaciũ nature ⁊ iuuamẽ qᷓ; ad ↄtꝛa
riũ... Ad alið qð obijci᷑. ꝙ coꝛpꝰ illð habuit neceſſita⸗
tẽ cedẽdi ſine pᷣiudicio dicẽdũ q; G̊ ñ ẽ verũ.nulla.n.cre⸗
atura ĩ ſtatu illo habebat poteſtatẽ ĩferẽdi illi leſionẽ.cꝰ
ſũt pluꝛes cauſe.vł vna ex pluribo ↄnexa. vna ẽ oꝛdo di⸗
uĩie iuſticie q̃ homĩ oĩa ſubdita eꝛãt. dũ ĩ iuſticia q̃ cõdi⸗
ta eꝛat deo obediret. ñ dama.ij.li.qꝛ ex viſibili ⁊ iuiſi
bili creatura cõditꝰ eꝛat deꝰ hominẽ ſᷣm imaginẽ ⁊ ſimi
litudinẽ.ſic quẽdã regẽ vł pricipẽ oĩs teꝛe ⁊ eoꝛum que

ſũüt ĩ ipᷣa. ↄſtituit ãte eũ velut quãdã regiã ĩ q̃ cõuerſans

btam ⁊ omni dẽe habeat vita.ex h oꝛdie erat.q; nulla cꝛe
atura aliquã violẽtiã ſiue leſionẽ ei ĩferꝛe poterat. Unde
ſapiẽtie vlti.Ois creatura ad ſuũ genꝰ ab initio refigu⸗
rabatur deſeruiens eius preceptis.vt pueri tui cuſtodi
rentur illeſi.⁊ loquitur ibi auctoꝛ de filijs iſrahel tran⸗

ſeũtibo mare rubrũ.ꝗbus creature effeetiue q̃ſi confoꝛ⸗
mes rebo ſui generis i pꝛicipio.i.ĩ ſtatu inocẽtie ĩ nullo
fuerũt moleſie.nec aliquã itulerũt moleſtiã.q̃ſi diceret.
ſicut ĩ initio creature.nõ leſerũt neq; babuerũt poteſta⸗
tẽ ledẽdi ſilios iſrael trãſeũtes mare.Itez glo. ſuꝑ illud
Heñ.j.dixit deꝰ.ecce dedi vobis omnẽ herbã dicit.poſt⸗
q; cõditori ſubiectꝰ eſſe noluit iure dominiũ ꝑdidit. In
teſtimoniũ vᷣo prime creatiõis leginꝰ aues viris ſactis
ſeruiſſe.⁊ ritꝰ beſtiarũ ⁊ ſerpẽtiũ venenũ ceſſiſſe.q¶q Alia
ratio eꝛat donũ ſpale additũ nature.inſeꝑabilit᷑ cõmu⸗
nicãs naturalẽ iuſticiã ⁊ ꝑfectã obedientia qua ſubiecta
erat oino diuine volũtati quo poterat domiari alys cre
aturis.⁊ de eis facere quod volebat.ſicut ſubiecit ſe do⸗/
minio creatoris ⁊ ſue obedit volũtati.vñ Aug.de ciui.
dei.xiiij.li.xv.c. In ꝑadiſo nõ omiĩa poterat ãte peccatũ.
quicꝗd tamẽ nõ poterat nõ volebat.⁊ iõ poterat omnia
q volebat.⁊ ſic patet ex ſerie littere.bec poteſtas eis cõ⸗
gruebat ex hoc ꝙ oĩno obediẽs erat.vñ dicit Aug.vj.ſu
per Geñ:ad litt.ꝙ primꝰ hõ erat moꝛtalis cõditiõe cor
poris.ĩmoꝛtalis bñficio cõditoꝛis.ſic põt ꝓbabilit᷑ opi
nari ꝙ paſſibilis erat cõditione coꝛꝑis.eo tamẽ mõ quo
dictũ eſt ĩpaſſibilis beneſicio cõditoris.i.aliquo dono
ſibi p̃ᷣſtito.vñ nõ habebat neceſſitatẽ cedẽdi alicui violẽ
tie ſi occurꝛiſſet.ſicut nõ habebat neceſſitatẽ moriẽdi eti
am ſi occuriiſſet aligd quod poſſet mortẽ ĩferꝛe poſt la⸗
pſum.¶ Tercia erat ĩſtuẽtia diuine virtutis cõſeruãtis
qꝛ dũ hõ erat oĩno ad deũ cõnerſus. vt ꝗ erat pᷣditus ha
bitu iuſticie natuꝛalis ĩfoꝛmata gra.ꝗ̊ eſficacie maioꝛis
erat virtus diuina ĩ ipſiꝰ cõſeruatiõe ĩ eſſe.q; poſt auer
ſionẽ.cuiꝰ ſignũ ẽ.ꝙ auerſus a deo ſtati addictꝰ fuit ne⸗
ceſſitati patiẽdi.dinia tamẽ virtꝰ ĩ nulla ꝑte ſibi ſubtra
hebat᷑ quatũ erat ex ꝑte virtutis.ſed ipſe ſe ſubtraxit ab
illa minꝰ eã redoẽs efficacẽ ꝓpria auerſiõe.his igit᷑ tri⸗
bus cõcurꝛẽtibo neceſſario fuit primꝰ homo ĩpaſſibilis.
il Dugo vo de ſancto victoꝛe ponit duo.ꝗbus exiſtẽtibo
nõ pateꝛet᷑.ſ. ꝓpria ꝓuidẽtia ⁊ diuia.ꝗꝓpria vt ĩ fugien⸗
dis ⁊ axppetendis 2 ntendis nihil negligeret.diuina qua
oĩs violetia repelleret᷑. EUñ qꝛ ꝓuidẽtia hũana nihil ne⸗
gligẽte.ſemꝑ dinia repellet᷑ ois violẽtia.hac duplici cu⸗
ſtodia cuſtodiret᷑ a leſiõe dicit eꝛgo ſic.data ẽ homini ra
tio ⁊ pronidẽtia ꝑ quã hanc vitã ſuã inferioꝛem cuſtodi
ret.eadẽ pꝛouidẽtia natuꝛali.fugiẽdo noxia ſalubria ap

petẽdo.medijs ad vtrũlibet vtẽs.hac ergo cuſtodia mu⸗
nitus.negligentiã vitare potuit.ſed violẽtiã repellere ñ̃

potuit.pteꝛea rationi humane adiuncta ẽ pꝛouidentia

diuĩa.vt rõ humana in ꝑte vna vigilaret cõtra negligen

tiã.ꝓuidentia autẽ diuia ĩ ꝑte altera ſtaret cõtra violẽ⸗

tiã.hac itaq; gemia cuſtodia munita ciuitas vite bũane
nullis aduerſis kderet᷑qꝛ ſi rõ hbũana nõ reſpuiſſet ad⸗

uerſus negligentiã. ꝓuidẽtia dinia nunqᷓ ĩ homie violẽ
tie locũ dediſſet. Quia vo rõ primũ ꝑ negligentiã locuʒ
ſuũ deſeruit.dinia ꝑpoſtimnodũ ꝓuidentia iuſte ſe a cuſto⸗
dia ſua ſubtraxit.Ex his verbis videtur.qꝙ negligentia
fuit prima diſpoſitio primi hominis peccãtis ⁊ primũ

peccatũ.Qec hec q̃ dicuntur ab Hugo. cõtraria ſunt p⸗

dictis.quia illis duobus quibus ſᷣm hugo.munitꝰ eꝛat
bomo. ne poſſet leſio aliqua inferri exprimuntur duo.
quorum vno poterat caueri a peccato. qua exiſtẽte cau⸗
tela aliqͥ repelleretur omnis violentia ſcilicet diuina ꝓ⸗

uidentia qua prouiſum eſſet homini tribus modis pre⸗
dictis · Preterea ꝙ dicit. ꝙ violentiam repellere nõ po⸗
tuit. hoc intelligendum eſi ſi ſibi ſine nature proprie nõ
aſſiſtente ſibi diuina prouidẽtia ſpeciali tuitione relin⸗

queret᷑. lieet igit᷑ caro primi hominis in ſtatu illo mol⸗

lis eſſet.nõ tamen habebat neceſſitatẽ cedẽdi actioni vi⸗

olente propter cauſas pretactas. Quod autẽ dicitur a
pho.ꝙ durum eſt qð nõ cedit ac. ſᷣim ꝙ generaliter ẽ ve⸗

rum.intelligendũ eſt in ſtatu corꝛuptionis.¶Ao illud

qquod obijcitur.ꝙ propter boc.ꝙ protegebatur a virtu⸗

te dinina a leſione.nõ debebat dici impaſſibilis ⁊c. Di

cendum.ꝙ quia illa protectio ex oꝛdinatione diuine in⸗

ſlicie neceſſario inſeꝑabiliter fuit aſſiſtens homini in ſia

tu illo.quaſi naturale illi reputabatur.ſicut enĩ in omi⸗

bus actionibus noſtris quantũcũq; ſint naturales ẽ di⸗
uina virtus intime agens.nibilominꝰ ꝙ buiuſmõi acti⸗
onibus fit.a nobis fieri dicitur.ſic eſt ĩ propoſito . Mec

intelligendũ eſt in propoſito.ꝙ illa pꝛotectio erat conſi

milis illi qua proteguntur ſancti miraculoſe. quia fuit
qjuaſi naturalis. ſm ꝙ dicitur naturale.quod eſt idem

apud omnes ᷣm Hoetiũ. quotquot eniĩ vixiſſent in in⸗
tegritate illa innocẽtie ⁊ in iuſticia naturali.⁊ quantũ⸗

cunq; gauiſi fuiſſent illa protectione.il Ad illud qð ſeꝗ
tur.dicendũ.qꝙ; temptatio quandoq; dicit actuʒ tempta

tionis prout relinquit paſſionem in temptato. paſſionẽ
dico inclinantẽ affectũ ad conſentiendũ tẽptatoꝛi.Pri⸗

mo modo ſumpta temptatione. potuit homo pati tem⸗

ptationes in primo ſtatu ſcilicet verba temptatoris vel

intus concipiẽdo. Hec autẽ paſſio ſiue paſſibilitas non
eſt innaturalis. ſed potius nature conſona eo mõ quo

conſonum eſt nature quod eſt ad eiuſdem peꝛfectionem.
Fm ꝙ receptio ſpecierũ ſenſibiliũ ⁊ intelligibilium ẽ ad

peꝛfectionẽ ſenſitiue ⁊ intellectiue. Scdðo modo ſumpta

temptatione nõ potuit.nõ enim tunc inclinaꝛi poſſet ad
conſentiendum dyabolo temptãti.niſi preceſſiſſet in eo
corꝛuptio aliqua.Iñn Augu.iij.lib.de libe.ar.ſi natura
q̃ accedit cũ vicio ſuo ad aliã coꝛumpendã. ſi non in ea
corꝛuptibile inuenit.non eam corꝛumpit.Si autem in⸗
uenit adiuncto eius vicio corꝛuptionẽ eius operat᷑. Uñ
Augu. ſuper GBeñ.Mon eſt arbitrandũ.ꝙ hominẽ deie
cturus eſſet temptator.niſi preceſſiſſet in eo elatio que⸗
dam cõprimenda.vt habet᷑ ab Augu.Audito ſi comede
ritis eritis ſicut dij ſcientes bonum ⁊ malum. ſurꝛepſit
elatio quedaʒ ⁊ amor pꝛoprie poteſtatis.quo appetebat
quod propriũ erat dei ſcilicet imortalitatem.vt volunt
quidam ſicut ſcientiam boni mali.⁊ ex hac ꝑuerlſa vo⸗
luntate excecata credidit dyabolo. vnð pati hoc vltimo
modo ⁊ deduci ſeu ſeduci nõ potuit in prio ſtatu.qAd
aliud quod ſequitur dicendũ.ꝙ pati potuit in illo ſtatu
prout ſentire eſt pati.huiuſmodi autẽ paſſio ẽ nature cõ
ſona vt dictũ eſt. Ad aliud quod obijcit᷑ ſcilicet.ꝙ ſi in
illo ſtatu potuit delectari in medio ⁊c̃.dicendũ. ꝙ eſt de
lectatio inoꝛdinata vt illa quã cõcomitat᷑ libioo ſine ap⸗
petitus libidinoſus.boc nõ poterat eſſe in ſtatu prĩo.vñ

mulier nõ delectabatur in aſpectu fructꝰ nec mouebat

alpetẽdo illum peruerſe ſcilicet contra diuinum pᷣceptũ
anteq; peccauerat ſʒ poſt.⁊ ẽ delectatio oꝛdiata ſiue mo
derata ſiue ommni motu libidinoſo. hãc potuit hõ habe⸗
re in illo ſtatu.ſ.volẽdo vti fructibo ſibi cõceſſis ad pᷣue
niendũ defectũ naturalẽ quẽ ĩicurꝛeret niſi alimonia vte
retur. Quare autẽ nõ triſtaret᷑ ĩ extremo ſi delectaret᷑ ĩ
medio rõt᷑.qꝛ triſtitia pena ẽ ⁊ paſſio inaturalis.ſ.qtũ
ad naturã conditã que ex oꝛdine iuſtitie diuine nõ pote⸗
rat pᷣcedere culpã. Ad illud qð obijcit᷑. ꝙ cõtraria na⸗
ta ſunt fieri circa idẽ.dicendũ.ꝙ hoc nõ ẽ verũ vbi alte⸗
rũ tm̃ ineſt qð fuit ĩ illo ſtatu.i Ad illð qð obijcit. op
poſitũ fuit cauſa oꝓpoſiti ⁊c.dicendũ.q; nõ eſt verũ pro
pꝛie ſummẽdo oppoſitũ.eo mõ quo extremũ ẽ opoſituʒ
extremo.qꝛ mediũ ẽ cã delectatioõis.mediũ autẽ nõ oppo
nit᷑ ꝓprie extrẽo. Preterea.huiꝰmõi genꝰ argumẽtadi.
oppoſitũ ẽ cã oꝑpoſiti.gꝗ ꝓoſitũ ẽ cã ꝓpoſiti.nõ hʒ neceſ
ſitatẽ ꝓut oppoſitũ eideʒ ſubiecto cõꝑantur. niſi vtrũq;
poſſit i eſſe.vbi enĩ tm̃ alterũ ineſt.nõ hʒ neceſſitatẽ hoc
genus argumẽtandi.qꝛ tm̃ alterũ infuit. alterũ autẽ in
eſſe nõ potuit.¶¶ Ad vltimũ dicendũ.ꝙ ĩ ſtatu illo pote⸗
rat eſſe motꝰ appetitiue ad aliqd habendũ.⁊ appetitiue
ſenſibilis 2 rõnalis.ſ ſenſibilis nõ vt moueret᷑ contra⸗
ria rõni.ſed ꝓut moueret᷑ obediẽdo rõni.vñ ⁊ paſſio cõ
comitãs nõ fuiſſet ĩnaturalis ſʒ cõſona nature. Uñ nõ
eſt incõueniens hominẽ in primo ſtatu fuiſſe paſſibileʒ·
ſuſtinẽtia motꝰ appetitiue modo iam dicto

uſe
i
cti⸗
Ae
ronſi
fuit
gen
nin⸗
ntü⸗

hpte
on
Dri⸗
n⸗
vel
on
o
em.
a
Pta
ed
o

——— — — — — — — —

¶ Lueſtio
Membruz tercin

Ercio querit᷑. ſi fuit paſſibilis ꝑ membri
ſiue ſubſtantia alicui ablatõnez. ꝙ ſic: vi⸗
cetur ꝑ magilſ.ſen.ij.dil.xvij.doꝛmienti po
tiuſq; vigilati detracta ẽ coſta: vt nullã in
eo ſenſiſſe penã moſtraret᷑. ſi ad euaſionẽ pene ablata
eſt coſta in doꝛmiẽdo:poterat ᷓ pati vigilando.⸗ Pꝛete⸗
rea. cã cur aliqñ nõ ſentiat᷑ duplex ẽ:membri moꝛtifica⸗
tio ſiẽ ptʒ in ꝑalitico:vel aĩe a coꝛꝑe ſeꝑatio. ſicut ptz in
moꝛtuo.5pᷣ adaz neq; erat ꝑaliticus neq; moꝛtuꝰ. Si ad⸗
datur tercia cã oppꝛeſſio ſomni in qͥ eſt quies gĩaliũ vᷣtu⸗
tum cũ intẽſione naturaliũ.vt em̃ pʒ in pluribo ⁊ maxi⸗

me in glite: ꝗ nõ ſentit motꝰmaximos 2 paſſiões nõ mo

dicas pter ſomni vebementiã.Vñ ſilr poſſet poni in ꝓ
poſito.̊ᷣ nihil ẽ.qꝛ ſalteʒ ptꝰſomnũ cũ aia ſentit mẽbra
in efficacia:neq; ex eo põt elicẽ debitas oꝑatõnes ſentit᷑
coloꝛ. et ſalteʒ pꝰſopoꝛẽ adã ſenſiſſet penaʒ.ſicẽ glis vↄbu⸗
ſius pꝰeruſtioneʒ ⁊ ita videt᷑ ꝙ fuit ſenſibilis ꝑ membri
ablatõeʒ. ¶¶ Item quato maioꝛ ẽ aliquoꝝ amicoꝝ amici
tia:tãto vehementiꝰdoloꝛis cã eſt eoꝝ ſeꝑatõ.vñ qꝛ aime
2 caꝛnis colligãtia ẽ maxime amicitie:eoꝝ ſeꝑatio eſt cã
maximi doloꝛis.ſi q̊maxima fuit amicitia naturalis in
ter ꝑtes coꝛꝑis illi:nõ poterat eoꝝ fieri ſeꝑatio ſine dᷣ
loꝛe.Vñ aug.li.de oꝛdine rerũ.doloꝛ inde ꝑnitioſioꝛ eſt:
quia id qð vnũ erat diſcindere nitit. ꝓpter h̊ dicit᷑ volor
diſtantia ptiũ naturaliũ.¶¶ Item rerũ paſſibiliũ eiuſdeʒ
generis:quanto aliq eſt nobilioꝛ.tanto citiꝰ patit᷑ illata

ſibi violentia aliq̃. Uñ membꝛa nobilioꝛa in hoĩe ciniꝰ

ledunt᷑ alijs.q̊ cum natura ade fuiſſet nobiliſſima in ge
nere hoĩm.videt᷑ ꝙ nõ ſine graui leſione poſſet ſibi mem
brum abſcidi:et ꝗa dicit magiſter ꝙ doꝛmienti viro non
ſine cauſa detracta eſt coſta.

Ancidenter queritur bic.

Atrũ bomo tũc indiguit ſomnoꝛet videt᷑ ꝙ ſic.qa phᷣus

in li.de ſomno et vi.ↄcludit:neceſſe ẽ ome qð vigilat con
tingere doꝛmire.¶ Item ſi coꝛpꝰpᷣmi homis fuit aĩale.i.
indigẽs alimonia.ſomnꝰaũt ↄfert nutritiue vt drĩ a phᷣo
Eꝛimo homi nihil fuit ſubtractũ qð expeditõne natuẽ
illiꝰoↄueniebat:videtur ꝙ qnq;ʒ gratus ⁊ ↄueniẽs fuit illi
ſomnus.! Item ph̊s determiat in li.de ſomno⁊ vigi.q;
om̃ia aĩalia coĩcant ſomno in li.de ſomno ęt vigilia.ſed
adam erat aĩal hñs coꝛpus aiale & ⁊c. ont. vt oſtẽ⸗
dit ppᷣs.neceſſitas ſomni ẽ languoꝛ et faſſigatõ ſenſunm
hoc aũt pꝛimo homini in ſtatu pᷣmo nõ ↄueniebat ⁊c̃.
Iteʒ ppᷣs ponẽs cauſas ſomni determiat ꝙ cauſa ſom
ni eſt aſcenſio fumi a cibo ꝗ digerit᷑ in ſtomacho ꝑ natu
ram caloꝛis vſq; ad cerebru:vbi infrigidat᷑ ex frigidita⸗
te cerebri.cerebrũ em̃ eſt frigidũ ⁊ huinidũ:⁊ infrigida⸗
tus naturalr deſcendit ad oꝛgana ſenſuuʒ 2 opꝛimit ea

maxime oculos.hec at᷑ oppꝛeſſio pena ẽ et eſt cã ſomni..

cũ & pena culpã nõ pceſſerit:nec poterat pᷣcedere exiſten
te oꝛdine diuie iuſticie.videt᷑ ꝙ vtrũq; ſit impoſſibile.ſcʒ

pꝛimũ hoiĩiem in ſtatu pᷣmo penã ſuſtinuiſſe in mẽbri ab⸗

ſciſione:et etiã ſomno idiguiſſe vel doꝛmiuiſſe. ¶¶ Rñ.
ad hãc queſtionẽ ſi pꝛimꝰhõ fuiſſet paſſibilis ꝑ membri
alicui abſciſionẽ rndenduʒ eſt ſic ſupᷣ:ſᷣm em̃ ꝙ paſſibi⸗
lis dicit potẽtiã obedientie vel materialẽ: paſſibilis fuit
Fm ꝙ diſpoſitiuam modis pᷣdictis:nequaq;.¶ Ad illud
qð dicit męr in ſen.vt nullã in eo fuiſſe penã monſtrare

tur ⁊c. Dicendũ.ꝙ nõ eſt intentõ mgr̃i dicere.ꝙ ſi ſöõtra
cta eſſet coſta ipᷣo vigilante q; penã ſenſiſſet:ſed oſtende⸗

re per hoc intendit.ꝙ nihil ſenſit in coſte ſubtractione.
vnde moꝛe bumano coiĩter loꝗtur:vt ſicut aliqui qñ ſunt
rapti vſum actualẽ ſenſuũ amittũt.vnde doloꝛẽ nõo ſenti⸗
unt:ſimilit᷑ loꝗtur de adã:qui tũc nõ ſenſit ſopoꝛe liga⸗
tis ſenſibo.Vn nõ dicit vt nullã penaʒ ſentiret:ſᷣ vt nul⸗
lam ſenſiſſe mõſtraret᷑. Vel põt dici ꝙ reuera tũc nõ do⸗
luiſſet ſeʒ ante peccatũ:niſi dicamus doloꝛẽ foꝛte diſpli⸗

centiam naturalem diſſolutionis ſiue ↄtinuitatis.ſᷣ ptꝰ

—=
2

Axxxix.

peccatum poſſet ſibi eſſe fomentum hoꝛroꝛis ex recoꝛda⸗
tione:ſicut accidit illis ꝗ grauia ſuſtinuerũt vulnera.ꝙ;
poſt ſanitatem in recoꝛdatõne hoꝛroꝛe ↄcutiuntur:⁊ ſic
pena illa erꝛoris poſſet eſſe cauſa odij inter virum ⁊ mu
lierem:ſᷣm bhoc intelligi debet.vt nullaʒ in eo ſenſiſſe do⸗
loꝛem monſtraret᷑.ſcʒ per affectum odij vel affectuʒ hoꝛ⸗
roꝛis poſt lapſum.X! Ad aliud dicendũ.qꝙ inſenſibilita⸗
tis pene pꝛima et ꝑ le caũſa et generalis eſt innocentia
ſiue imunitas a culpa ſiue oꝛdo diuine iuſticie nolẽs pe
nam inferꝛi ſine merito iuſticie:⁊ hec fuit cauſa qᷓre non
ſenſiſſet adam penam in ablatõne coſte: etſi detracta fu⸗
iſſet ipſo vigilante:vehemens oꝑpꝛeſſio ſomni. ꝑalinis.⁊
ſeparatio anime a coꝛpe.vel abſtractio vt in raptu:ſunt

cauſe ↄſequentes et ꝑticulares.vnde diuiſio pꝛetacta no

eſt ſufficiens nulla facta determinatõne alicuius ſtatꝰ.

4 Ad aliud quod ſequit᷑ dicendũ.ꝙ ſeparatõ vnitoꝛum

colligantia naturali et amicitia:eſt cauſa doloris et pe⸗
na:in ſtatu penali. in ſtatu autem a quo oꝛdine iuſticie
diuine om̃is pena excluſa erat.ſicut in ſtatu innocentie:
nulla diuiſio vel ſeparatõ erat penalis. tum ad ſiatũ
pene addite veritatem habet illud verbũ phᷣi.doloꝛ ẽ di⸗
ſtantia ꝑtium naturalium:ſimiliter verbum aug. predi
ctum. Videt᷑ tn inſipientie mee ſaluo melioꝛi iudicio.&
ↄſideratis rebus exiſtentibus in ſlatu illo Fm ꝙ erãt ib⸗
dite oꝛdini diuine inſticie:nihil fuit nec potuit bomi eſ⸗
ſe penale.Conſideratis autẽ rebus abſolute ſᷣm natura
rum ꝓpriarum ↄditõnes:vna creatura alij poterat leſio⸗
nem inferꝛe.qua illata ſequeret᷑ pena et doloꝛ.⁊ ſᷣm hoc
habita ↄſideratõne.ſi adam fuiſſet mutilatus ĩ vno pe⸗
ce vel manu.penam ſuſtinuiſſet et dolorẽ:habita autem
ↄſideratõe prima.impoſſibile fuit ipſuʒ a creatura mu⸗

tilari vel penam mutilationis ſentire.Si auteʒ ponere⸗/

tur ꝙ deus ꝑmiſiſſet dyabolo illi inferꝛe leſionem muti
latõnis vel alicuius coꝛpoꝛalis afflictõnis ſicut fecit de
Job. nonne triſtatus eſſet de diffoꝛmitate mutilationis
et doluiſſet de leſione? Dicendũ ꝙ hec poſitio tollit oꝛdi⸗
nem diuine iuſticie.vnde vt eſtimo triſtatus eſſet ⁊ penã
ſuſtinuiſſet:et foꝛte tanto maioreʒ. quo naturaʒ habuit
melioꝛẽ.Fᷣm illud aug. doloꝛ eſt teſtimoniũ nature bone
Et ex hoc ptʒ rñſio ad illud quod ſeꝗtur.ſi enim natura
in adam eſſet ſibi relicta ꝙ ꝓuidentia diuĩa ſine oꝛdine
Diuĩe iuſticie nõ eſſet cuſtodita a leſione:vehemẽtiſſime
paſſus eſſet in mẽbri alicuius abſciſione ſeu ablatione.
Ad aliud qð queꝛit᷑ de ſomno eiꝰ:dicũt ꝗdaʒ ꝙ hẽbat
neceſſe doꝛmire ſicut ⁊ ↄmedere.vnde pᷣueniret famẽ co⸗
medendo ſicut pᷣuenit fatigatiõem ſenſuum doꝛmiendo.
Scdm g hanc opinionem dici põt. ꝙ languoꝛ et fatiga⸗
tio ibi nõ fuit cauſa pcedẽs ſomnũ.ſed hoc debebat ſom
num pᷣuenire.vnde cautela et vitatio talium penalitatũ
fuit cauſa ſomni:et ad hoc põt dici quoqͥmodo dicit an
guſti.xiij.de ciui.ei.nõ laſſitudo fatigabat ocioſuʒ:nec
ſomnus primebat inuitũ.q.d.nõ opꝓpreſſus aliquo mo⸗
do doꝛmiuit tũc ſicut poſt culpam.ſed voluntari doꝛmi⸗
uiſſet qñ videret ſibi ↄueniẽs.Ex h̊ pʒ rñſio ad illud qð
ſeꝗtur. Aliter aurẽ videt᷑ aliqbo.ſcʒ ꝙ nullã buit nccita⸗
tem doꝛmiẽdi.⁊ ꝙ non doꝛmiuiſſzʒ:⁊ vr mihi ꝓbabiliꝰ.et
hec videt᷑ fuiſſe opinio yſið.et greg.y ſið.em dic in li.de
oꝛdine creaturaꝝ.vbi enũerat milerias ĩ q̃s cecidit bo⸗
mo ꝑ pctm:enũerat ſomnũ dicene ſic. In hꝰxite defctu
pari infirmitatis ↄditõe.pauꝑes⁊ reges.ſtulti ⁊ ſapien
tes verxant᷑.ã ſenſus oẽs ſomno indigẽt.. Itẽ greg.ĩ
li.viij.inoꝛa.Ois hõ in adã pᷣmo ꝑente nr̃o ꝑſuaſionibo
ſerpẽtis captꝰ:dũ dñi pᷣcepta ↄtemnens eũ peccando de
religꝗt.huĩlitatis arcẽ deſerẽs:ad infirmitatis iugũ ſuꝑ⸗
biendo ꝑuenit ⁊ ceruiceʒ coꝛdis erigendo ſuppoſuit:qm̃
qui ſub eſſe diuis viſionibo noluit ſub ſuis ſe neceſſitati
bus ſtrauit.⁊ ptꝰ int illa qͥ nuerat dic labore vegetat᷑ ne
quiete toꝛpeat.quiete refouet᷑ ne laboꝛis exercitatõe ſuc⸗
cumbat:fatigata vigilijs ſomno reparat᷑.oppᷣſſa ſomno
vigilijs ercutit᷑:ne ſua penis quiete laſſetur.Ad h̊ videt᷑
vuo ꝑſuadere:ſcʒ ſublimatio eius ꝙᷓtum ad ſtatum aie.

et ſecluſio om̃is pene q;tum ad ſtatum coꝛꝑis et anime
Mtum em̃ ad aiam tantũ ſublimatus fuit ꝑ affectiuaʒ
ꝙ deo fruebat᷑. Vnde aug.xiiij.de ciuit.dei.xxvj.c.viue⸗
bat fruens deo:ex quo bono erat bonus.et ꝑ cognitiuã
qua teũ p pnñᷣtiam ↄtemplat᷑.Vñ hugo.cognouit homo
creatoꝛẽ ſuum:nõ ee cognitione que foꝛis ex auditu ſolo
pcipitur.ſed ea potius qꝗᷓ intus ꝑ aſpiratõeʒ miniſtratur
on ea q̃ deus mõ a credentibo abſens fide queꝛit᷑: ſed
ea tũc per pnñᷣtiam ↄtemplatõnis ſcienti manitfeſtꝰ cerne
batur.iQec tñ illa fruinio fuit illiꝰplenitudinis ſiue bea
titadinis q̃ eſt beatoꝝ in patria.nec illa ↄtemplatio fu⸗
it ↄtemplatio cõpᷣhenſoꝛis:ſ̊ maioꝛ ea que eſt viatoꝛis ꝑ
fidem.Eñ hugo.ſciendũ eſt ꝙ illam pᷣmã cognitõeʒ ho⸗
minis quaʒ d creatoꝛe ſuo habuit.ſicut maioꝛẽ et certi⸗
oꝛem illa cognitõne q̃ nũc in ſola fide ↄſtat veraciter do
minus:ita etiã illa qᷓ poſtmodũ in excellentia ↄtemplati
onis diuine manifeſie reuelabit. Ande minoꝛẽ neceſſe ẽ
cõfiteamur. Cum g anima ita erat ſublimata? tãta io⸗
cunditate beata.q̃ debuit illi eſſe voluntas doꝛmiendi2

pꝛiuandi ſe ad hoꝛam modicaʒ tanta vite felicitate?: Si

diceretur.qꝙ vt defectus ex ꝑte coꝛꝑis pᷣueniret.hoc non
opoꝛtnit:ꝑ vſum ligni vite ab om̃i defectu poterat cuſto
diri. Añ bugo.Ligni vite virtꝰtammirabilis.vt certis
tempibo ſumptũ.vitam coꝛꝑaleʒ in hoĩe q;diu ipᷣe homo
illo vteret᷑: nonſolũ a moꝛte ſed etiã ab om̃i defectu ille⸗
ſam cuſtodire potuiſſet.¶ Pꝛeterea.ab iſto ſtatu fuit ſe⸗
clauſa omnis penalitas ſiue pena.cauſe autẽ ſomni pe⸗
nales ſunt:vna em̃ cauſa ſomni eſt opꝛeſſio ſenſuuʒ cau
ſa ſupᷣdicta:vt determinat ph̊s.alia eſt opilatio viarum
virtutis ſenſibilis a coꝛde ꝓcedentis.Sicit auicenna.ꝙ;
ſomnus fit ex vapoꝛatõne coꝛpulẽta aſcendẽte ex nutri⸗
mento in ſtomacho ⁊ ſurſum lata ad cerebꝛum.et ibi ex
frigiditate cerebri infrigidata.⁊ in deſcendendo opilan
do vias vᷣtutis ſenſibilis a coꝛde ad oꝛgana exterioꝛa ꝓ⸗
cedentis:et ex hoc ſegꝗtur recipꝛocatio caloꝛis naturalis

ad interioꝛa ⁊ ꝑ cõſequens ſenſuum ligatio ⁊ ĩmobilita⸗

tio. Alia eſt pꝛiuatio oꝛganoꝝ naturalis caloꝛis. Tñ
galienꝰ ſomnus eſt reuocatio caloꝛis exterioꝛis ad inte⸗
rioꝛa.Vt digerat᷑ nutriens.⁊ hoc fit h modo:pꝰ ſumpti
onem cibi caloꝛ deſerendo exterioꝛa.tranſfert ſe ad inte
rioꝛa ad cibi digeſtionẽ.AVnð accidit ꝙ oꝛgana pꝛiuata
caloꝛe naturali:actiones ſuas q̃ omnes fiunt ꝑ caloꝛem
exercere nõ pñt.ſed deſiciente caloꝛe torpeſcunt ſpiritꝰ2
membꝛa deficiũt et labunt᷑ in ſomnũ.4. Pꝛeterea.laboꝛ
eſt cauſa.vñ phᷣs.de ſomno ⁊ vigi.ampliꝰ ex laboꝛibo ꝗ⸗
buſdam ſupꝑle eſt ſomnus:et ſubdit.ij Lam la boꝛ colliqᷓ

tiuum eſt.colliquatiuũ vᷣo fit quemadmodũ nutrimẽtũ

indigeſtum colliquatiuũ eſt idem qð diſſolutiuum. hoc
eſt laboꝛ diſſoluit coꝛpus:et facit multã vapoꝝ eleuatõ⸗
nem.ſicut nutrimentũ indigeſtu. 4¶.! Pꝛeterea.egritudo
eſt cauſa.Vñ pphs e.li.⁊ egritudines quidẽ illud ideʒ ſa
ciunt quecũq; a ſuꝑfluitate humida et calida.vt accidit
febꝛicitãtibo ⁊ litargicis.q¶ Pꝛeterea.etas puerilis ẽ cã.
vñ ph̊s eodẽ li.ampliꝰaũt pᷣterea etas: pueri em doꝛmi⸗
unt vehemẽter.eo ꝙ nutrimentũ fert᷑ ſurſum eſſe: ⁊ poſt
ꝗbuſdã interpoſitis dicit.cũ multꝰferat᷑ ſpũs.i.euapo⸗
ratio ſurſum.deſcendẽdo renas tumefacit: ꝗbo coartat
poꝛos vbi fit reſpiratio. He auteʒ cauſe penales ſunt ⁊
oĩno a ſtatu illo ſe iũcte: ꝓpteꝛ quod videt᷑ ꝙ ſomni tunc
nulla erat naigenta 43ue⸗ ↄcedimꝰ. opinãdo non
aſſerẽdo dicentes:ꝙ ſi aliqͥ mõ p̃nueniẽda fuit mẽbꝛoꝛuzʒ
fatigatõ ꝑ quietẽ.pᷣueniẽda fuit ſopoꝛe nõ ſomno.Som
nus em̃ ꝓprie ſumptet eo mõ qͥ de eo diſſerũt phi.potiꝰ
pᷣuenit᷑ fatigatiõe ꝙ; ecõuerſo.vt pʒ ex dictis.ſi q̊ debuit
aligs defect? p̃ueniri gete:debuit pᷣueniri gete ſopoꝛis ñ
ſomni.Differũt eĩ ſomnꝰ⁊ ſopoꝛ.qꝛ ſomnꝰẽ ges aĩalium
vᷣtutũ cũ intẽſione naturaliũ. Sopoꝛ ẽ ges aialiũ vᷣtutũ
cñ intẽſione intellectualiũ.lñ ꝗes ſopoꝛis nõ pᷣuat ani
mã iocũditate aliq̃ quã hʒ ex ↄueꝛſione ſiue elatõne men
tis ad deum: ſic facit ſomnꝰ.nec ponit coꝛpꝰalicui addi⸗
ctũ penalitati.Eñ hec potẽtia ĩ nullo illo ſiatui preiudi

cat. Ad illud qð pꝛimo obijcit᷑.ꝙ phᷣs cũ intendit oſtẽ
dere ꝙ ſomnꝰet vigilia ſunt eiuſdeʒ ſubiecti:ſiue ꝗq; hñt
fieri circa ideʒ.i.eandẽ ꝑtem aĩalis.hoc eſt circa illð ciꝛ
ca quod eſt ſenſus ſiue habitꝰ.⁊ pᷣuatio hʒ fieri circa idẽ

dicit em̃ ſic.Aldanifeſtũ ꝗ; circa ideʒ aĩal vigilia et ſom⸗

nus ẽ:oꝓponunt᷑ em̃.⁊ videt᷑ vigilie ſomnꝰquedã pᷣuatio

ex hoc no ſeꝗtur abſolute ⁊ ſimpłr.ꝙ ſigꝗs vigilat neceſſe

habet doꝛmire:ſicut nõ ſeꝗtur ſi videt neceſſe eſt cecũ fie
ri:in ſtatu tñ et materia q̃ logtur ph̊s bene ſeꝗtur. loqt᷑
em̃ ph̊s de illis in quibo accidit languor ⁊ fatigatõ oꝛga
ni.Apter oꝑis exceſſum et tꝑis diuturnitatẽ.oñdit eniʒ
ꝙ; qꝛ aĩal hʒ opus ſᷣm tpᷣs determinatũ:et excedendo il⸗
lud tpᷣs neceſſe hʒ languere ad recreatõeʒ et reꝑatõnem

languentis neceſſaria eſt illi ges ſomni.ſ̊ nulla poterat

eſſe fatigatio vel languoꝛ hmòi in ſtatu innocẽtie.cũ om
nis defectꝰhmõi pᷣueniendꝰ erat vſu ligni vite.vt habet᷑
ab hugo. Pꝛeterea ſomnꝰrecreat pꝰlanguoꝛẽ ſiue penã.
nõ aũt eſt oꝑus illiꝰpᷣuenire penã.¶ Ad illud qð obijci⸗
tur poſtea.dicendũ ꝙ; q̃litates elementares in coꝛꝑe pꝛi
mi hoĩs ſe habebãt in vnione potiſſima ⁊ amicitia vt ſu
pꝛatactũ eſt.et eo maioꝛis erant vᷣtutis et ptatis in acti⸗
one in materia extranea.ꝛeterea ꝓbabiliter eſtimari
põt.q cibo quo debebãt vti in ꝑadiſo:maxime fuit cõſo⸗
nus ⁊ ↄnaturalis nature vtentiũ.et defacili ↄuerſiuns ĩ
naturã illoꝝ.et cũ hoc ꝙ illo vſi fuiſſent nõ inſupꝑfluita⸗
te aliqua ſ̊ tem ꝑate et moderate.vñ ratõne q virtꝰ inte⸗
rioꝛ oꝑans ad digeſtionẽ erat valide pt̃atis.et rõne na⸗
ture cibi et modi quo ſumeret᷑ ſcʒ ĩmodicitate.non reqꝛe
batur reuocatõ caloꝛis exterioꝛis:neq; aſcendebant fu⸗
moſitates qᷓ ſomnum facerent.fumoſitates em̃ multe et
groſſe faciũt ſomnũ.non aũt pauce⁊ ſubtiles cuiuſmõi

eſſent ille:q̃ fuiſſent reſolute ex cibo ibi ſumpto.⁊ maxie

vbi virtus ẽ valida et potẽs in vtente.⸗ Ad illud quod
poſt obijcit᷑.ꝙ omia aĩalia coĩcant ſomno.dicendum.q;
om̃ia que determĩat ph̊s circa materiã iſtam hũñt intel⸗
ligi ſᷣm curſum nature coꝛrupte:nõ inſtitute.

Membeumm quartum

qtur queſtio de paſſibilitate ſm mutati⸗
onẽ᷑ tꝑis hoc ẽ de paſſibilitate ſenectutis.
Querit᷑ ̊ ſi potuit in pᷣmo ſtatu ſeneſcẽ: et
videt᷑ ꝙ ſic. Aug.xiiij.de ciui.dei.xxvj.ca.
eibo aderat ne eſuriret.potꝰne ſitiret.lignũ vite ne illuʒ
ſenectus diſſolueret.Ex hoc verbo videt᷑.q; diſſolubilis
fuit ſenecta qᷓntũ fuit de ſua natura.⸗! Item aug.de ba⸗
ptiſmo ꝑuuloꝝ habebat adã de lignoꝝ fructibo refectõ⸗
nem ↄtra defectõeʒ:æ ligno vite ſtabilitatẽ ↄtra vetuſta⸗
tem. et ita idẽ qð pꝛiꝰ. ¶ Pꝛeterea.q̃ rõne pꝛimꝰhõ erat

ſtabiliendꝰↄtra ſenectutẽ ꝑ lignũ vite.eadẽ ⁊ ſua tota p⸗

genies.et ita om̃s electi:̊ fructꝰqͥs poſſet lignũ illud er
uberare ſi ꝑ athomos diuideꝛent᷑ nõ poſſent ſingulis ele
ctoꝝ imꝑtiri:q&̊ non videt᷑ ꝙ ſufficeret fructus ligni illiꝰ
ad ſtabiliendũ naturã humanã:ne fieret diſſolutio ꝑ ſe⸗
nectutẽ.¶ Item de lege nature ẽ. ꝙ virtovigens in aiali⸗

bus /ꝓficit in ꝑficiendo ſuũ ſubiectum.quſq;ʒ ꝑueniet ad

ſtatũ ↄpletũ magnitudis ⁊ augmẽti:de qͥ phᷣs.oĩm ↄſtan
tium natura terminꝰẽ:⁊ rõ magnitudinis ⁊ augmenti.
q̊ͥ xuento termiĩat᷑ ꝓgꝛeſſus illius:iuxta qð dicit phᷣs.ꝙ
vnũqðq; termĩat᷑ ſuo ꝑiodo.nec ꝑmanet in ſtatu illo.ſᷣ
incipit ðclinaꝛe ⁊ defice.ad hũc aũt deffectũ ſeꝗt᷑ ſenectꝰ.
cuʒz hec ſit lex nature vłis.pᷣmo hoĩe exiſtente in ſtatu

ↄpleto ſibi determinato ſᷣm naturã.natura ſiue vᷣtus vi

gens in eo cepit deficẽ declinare:et ipe ↄñter ſeneſcere
Item virtus gratuita in via aut ꝓficit aut deficit.⁊ h

fuit verum in omni ſtatu. a ſimili videtur de virtute na-

turali ꝙ; deficit qñ non ꝓficit.ſiue incipit deficè vel q̃re
non:et ſi hoc:habeo ꝓpoſitũ. Iteʒ li.de moꝛte ? vita di
cit᷑ ſuꝑeffuſa et multa ſemina ſeneſcũt cito. Erx boc vide
tur poſſe argui: qui veſcindit ſemẽ ꝑ coitum ſeneſcit ſi
ue põt ſeneſcere.non em ſuꝑflua deciſio cito ſenectutem

io
ſe
fi
d

4

—

Lueſtio

induceret in aliquo:niſi qui deſcindit poſſet ſeneſcere.ſi
cut ſuꝑflua ↄmeſtio nõ induceret moꝛbum in aliquo niſi
ↄmedens poſſet infirmari: ⁊ ita omis potẽs deſcindẽ de
le ſemẽ põt ſeneſcẽ.q̊ et pꝛimꝰhõ.¶ Cont᷑.in pᷣmo ſtatu
aĩa potuit ſtare:nec hũit neceſſitateʒ cedendi anteq; ſua

culpa ſe lubiecerat illi neceſſitati.Silr videt᷑ de coꝛpoꝛe

ꝙ fiare non poterat ſine defectu coꝛꝑali aliqͥ. nullã hñs
neceſſitatẽ deficiendi anteq; hõ ꝑ culpã ſe ſubiecerat hu⸗
ic neceſſitati:⁊ ita nulla fuit illi neceſſitas ſeneſcendi añ
petm.¶¶ Itez lenectꝰeſt pambula ⁊ introductia moꝛtis:
vñ qð põt ſeneſcẽ põt mori.heb.ix.qð antiquatur ⁊ ſene
ſcit:iam pe interitũ eſt.ſi ̊ pꝛimꝰ hõ potuit ſeneſcẽ: po⸗
tuit moꝛi.⁊ hec lex curꝛebat in pꝛio ſtatu innocẽtie:ſcilʒ
ꝙ ſenectꝰnccio moꝛtis introductiua fuit.vñ aug.xiij. de
ciui.dæi.xx.c.dicit de pᷣmis ꝑentibo.licet moꝛituri nõ eſ⸗
ſent niſi peccaſſent:alimẽtis tñ vt hoĩes vtebant᷑.nõduʒ

ſpũalia.̊ adbuc aĩalia coꝛpa terꝛena geſtantes: q lʒ ſe⸗

nio nõ veteraſcerẽt vt neceſſitate ꝑducerent᷑ ad moꝛtẽ et
Gvt pꝛius.( Rñnſio cũ q̃ri. Atrũ primꝰhõ fuit paſſibił
Fm mutatõeʒ tꝑis.i.an fuit paſſibilis ꝑ ſenectutẽ diſtin
guendũ eſt ſic ſupᷣ tactuʒ ẽ.¶¶ Ao illud qð pᷣmo obijcitur
ↄtra.dicendum ꝙ illa ſtabilitas q̃ ſtare potuit ſine defe⸗
ctu ſenectutis:nõ infuit iũlli ſolũmodo a vᷣtute fructus li
gni vite:h̊ a nature ſue ↄditõis.vt a cã intrinſeca ⁊ pᷣma
ↄditꝰem̃ fuit ĩ quadà ſtabilitate nature oĩno ſine neceſſi⸗
tate vel diſpoſitõe vel inclinatõe ad defectũ ſenectutis.ſRᷣ
data fuit alimomia de fructu ligni vite ad illã ſtabilitatẽ
ꝑꝓpetuandã ſine ↄtinuãdã. Vñ cã impaſſibilitatis defe⸗
ctus ſenilis fuit ſtabilitas nature in q̃ ↄditꝰ fuit:cã ſine
qᷓ ↄtinuari ſiue ꝑpetuari nõ potuit fuit fructꝰvite.q AdD
illud qð ↄñter obijcit᷑ ſcʒ de ſufficientia fructꝰvite.qꝛ vt
dic hugo.ꝑiculũ diligẽtis inꝗſitõis nullũ erit.ſi pᷣſũptõ
temeraꝛie aſſertõis nõ fuerit.i Abil aſſerẽ pᷣſumo tñ opi
nando pr dici:ꝙ ſic determĩant ſacri doctoꝛes. ſi ꝑſtitiſ⸗
ſent pᷣmi ꝑentes ⁊ ð illis ꝓpagati ĩ ſtatu innocẽtie ſucceſ⸗

ſine fuiſſent trãſlati ad vitã eternaʒ. Eñ hugo.G̊ͥ magis

rõni oſenta neũ ⁊ fide dignũ videt᷑: ſic̃ in hac vita moꝛ
tali alijs ꝑ moꝛtẽ decedentibo:alij ꝑ natiuitatem victuri
ſuccedũt.Ita qᷓ; tũc pᷣcedẽtibo ptꝰterminũ hꝰvite tꝑalis:
ad vitã eternã trãſlatis hi ꝗ ex eis nati fuiſſent decedẽti
bus ſuccederẽt.⁊ ipſi q́; tꝑa ſua impleturi ⁊ obedientiaʒ
Fuaturi:donec tandẽ nũerus ad vitã pᷣdeſtinatoꝝ unple
ret᷑.⁊ tpᷣs huic inferioꝛi vite in genẽ huano deputatũ cõ⸗
ſumaret᷑.⁊ ſᷣm G̊ põt ꝓbabiłr eſtimari ꝙ diuia vtute li⸗
gnũ vite tanto nũero fructibo exuberare poſſet ſufficien⸗
tes.vel aliter põt dici.qð dicit aug.ſuꝑ illð geñ.ij.poſu⸗
it eũ in ꝑadiſo voluptatis vt oꝑaret᷑ 2 cuſtodiret illum:
qð maimirabiliꝰq; ſpectaculũ eſt:aut vbi magis ẽ rerũ
natura hũana rõ quodãmõ loꝗ põt qᷓ; cũ poſitis ſemila
plãtatis ſurculis trãſlatis aꝛbuſculis:ĩ ſuis malleolis

tani; interꝛogat᷑ queq; vis radicis ⁊ germinis ꝗd poſſit

gdve nõ poſſit.vñ poſſit:vñ nõ poſſit.qd in ea valeat nu
meroꝝ inuiſibilis interioꝛq; potẽtia:ꝗd exteriꝰ adhibi⸗
ta diligẽtia neq; ipᷣa ↄſideratõe ꝑſpicere.qꝛ neq; ꝗ plan
tat ẽ aliqꝗd neq; ꝗ rigat.ſ̊ qui incrementũ dat deꝰ. qꝛ ¶ il
lud opis qð accedit extrinſecꝰp illũ accedit quẽ mihilo⸗
minꝰcreauit et quẽ regit atq; oꝛdinat inuiſibilr deꝰ. Ex
H veꝛbo aug. pʒ·ꝙ opatõ illa debebat eẽ circa trãſplãta⸗

tionẽ arbuſculoꝝ ⁊ inſitõeʒ malleoꝝ.a platatõeʒ ſurcu⸗

loꝝ et agriculturũ hmõi.vñ ex hoc pᷣbo nõ irꝛõnabiliter
eſtimari põt ſi fructꝰvniꝰarboꝛis nõ ſuffeciſſet illiꝰgene⸗
ris aꝛboꝛis vel traſplatatõe ſurculoꝝ vel inſitõe vel aliq
mõ alio alias generis eiuſdẽ fuiſſe młtiplicatas.¶ Ad
aliud ꝗð ſegtur.ſcʒ ꝙ ſm legẽ nature virtꝰ vigens ĩ aĩa⸗
libo:qñ nõ ꝓficit incipit deficere ⁊c.Dicendũ. ꝙ hoc nõ
eſt generalr verũ niſi m legẽ nature coꝛrupte. nõ auteʒ
integre ſiue ↄſtitute vt em̃ dicit glo.hiero.ſuꝑ illud yſa.
xxx. erit lux lune ſicut lux ſolis ⁊c.omia ꝓpter bominem
facta in eius lapſu peioꝛata ſunt vt ſol et luna lumĩe ſuo
minoꝛata:et ipſe homo maxime infirmus factus ẽ. VUn⸗
de greg.li.viij.moꝛaliũ:dixit quidam ſapiens.graue iu⸗

lxxix.

gum ſuꝑ ſilios adam a die exitus de ventre matris eo⸗
rum vſq; ad diem ſepulture in matrẽ omniũ.om̃is quip
pe homo in adam pᷣmo pꝑente ꝑſuaſionibo ſerpentis ca⸗
ptus:dum dñi pᷣceptuʒ ↄtemnens eum peccando dereli⸗
quit.humilitatis arcẽ deſerens: ad infirmitatis iugum
ſuꝑbiendo ꝑuenit.Ex infirmitate ergo quã incurꝛit ho⸗
mo.neceſſe habet in ſtatu nature coꝛrupte ſaltem. cũ ad
terminum ſue magnitudinis ꝑuenerit declinare:⁊ decli
nando ſeneſcere qð non fuit neceſſe in ſtatu pᷣmo.⸗lqAo
illud quod poſtea obijcit᷑. ꝙ virtus gꝛatuita aut ꝓficit
aut defecit ⁊c. Dicenduʒ.ꝙ ſecus eſt de virtute naturali
gratuita.et hoc dico habito reſpectu ad ſtatũ innocẽtie.
In ſtatu vo culpe ↄſimili ſe habent mõ virtus gratuita
et naturalis.q;ẽtum ad hoc ꝙ vtraq; pꝛoficit aut deficit.
In ſtatu auteʒ nature condite nequaqꝙᷓ.et ratõ eſt: quia
in ſtatu pᷣmo determinatꝰ fuit ſtatus vᷣtutis naturalis ĩ
via.nõ aũt fuit determinatꝰſtatus vᷣtutis gratuite ante
q ꝑficeret᷑ in gloꝛia.gloꝛia em̃ eſt ꝑfectio gratie ſiue gra
tia pfecta vt quidã volunt. Vnde in ſtatu pꝛimo.in pꝛo⸗
greſſu vᷣtutis naturalis firns erat terminꝰ vltra quẽ nõ
erat ꝓgredi nec citra quẽ deficere.Non aüt fuit ſic de v⸗
tute gꝛatuita:cuiꝰnõ erat terminꝰdeterminatꝰ añ ꝑfecti
onẽ gloꝛie.Ande manente ſtatu innocẽtie ſiue naturalis
iuſticie nõ eſſet ſtatꝰin ꝓgreſſu virtutũ gratuitaꝝ ſicut ĩ
ꝓgreſſu naturaliũ.neq; fuiſſet ibi defectꝰneq; declinatõ
niſi accedente inſirmitate ꝑ culpã. ¶ Si aũt querit᷑.q̃re
fixus fuit terminꝰin ꝓgreſiu virtutum naturaliũ in via.
non in ꝓgreſſu vᷣtutũ gratuitaꝝ. Rñſio eſt ex q̃druplici
geneꝛe cauſe. Pꝛimo ex geneꝛe cauſe efficiẽtis.qꝛ ꝓĩectꝰ
vᷣtutis naturalis ẽ a pᷣncipio intrinſeco ⁊ finito: ſů ꝓfe⸗
ctus vᷣtutis gratuite a pᷣncipio ſuꝑno et infinito ſcilʒ a
deo. Ex ꝑte cauſe foꝛmalis ratioẽ.qꝛ determinatum eſt
vᷣtuti anime qᷓ eſt foꝛma coꝛꝑis q̃ntum coꝛpꝰmouere poſ⸗
ſit et ꝑficere:et ideo vltra ſtatũ illũ virtꝰcoꝛꝑalis ſiue in
pꝛincipijs coꝛꝑis radicata put oꝛdinat᷑ ad aĩam ſtatuʒ

babet. Secus aũt ẽ de gra cuiꝰ ↄplementũ pꝑfectũ nõ eſt

niſi in gloꝛia:ad quã non ꝓuenit hõ qᷓdiu eſt in via. Ex
ꝑte finis ẽ ratio qꝛ pᷣtus naturalis ẽ ad aliquẽ effectum
creatũ:ſ̊ gra oꝛdinat ad adherendũ deo. Silłr ⁊ vᷣtus ſi
cut dicit aug.in li:de moꝛibus eccłie.et nemo põt nimis
adhereꝛe deo:ideo ⁊c. Ex ꝑte materialis pᷣncipij rõ eſt.
ga vᷣtus et gra non hñt pꝛincipiũ materiale vñ fiant.ſed
coꝛpꝰin quo radicat᷑ naturalis vᷣtus: fabꝛicari hʒ ex hu⸗
mido quodã radicali.ſuꝑ quod natura ſuꝑedificat tan
ꝙᷓ ſupᷣ ſundamentũ et queadmodũ fundamentũ in arti⸗
ficialibo hʒ determinatũ reſpectu q̃ntitatis fabꝛice con⸗
ſtruende:ſic humidũ radicale potentiazʒ ſue q̃ntitatis et
extenſibilitatis:determinatõeʒ hʒ ⁊ limitatiõeʒ ad cor⸗
poꝛis magnitudinẽ:qð ex ipᷣo ꝓducendũ eſt. Et qm̃ vir⸗
tus coꝛꝑalis ↄcomitat᷑ coꝛꝑpis q̃ntitatẽ.ideo ſtatũ habet
nõ ſic aũt eſt in gra ⁊ vᷣtute ſic dictũ eſt.¶ Nd vltimũ di⸗
cendũ.ꝙ h̊ argumentũ nõ valet.multa effuſio facit ſene
ſcere cito.q̊ ꝗ põt effundere ſemẽ põt ſeneſcere: effuſione
em̃ quacũq; ſemis non debilitat᷑ natura.ĩmo potiꝰqnq;
alleuiat᷑ et expeditioꝛ efficit᷑.vt qũ hmõi emiſſione pur⸗
gatur ſuꝑfluitas nature. Vñ effuſio bmõi nõ eſt cã ſene
ctutis.h̊ multa ſiue imoderata:bec ꝗᷓ enunciatõ ꝗ pĩ ſe⸗
men effundẽ põt ſeneſcere.falſa eſt ꝓ ſtatu pᷣmo: in qͥ nõ
potuit eſſe multa effuſio nõ interueniente culpa.ad poſ⸗
ſe eĩ effundẽ nõ ſeqtur poſſe ſeneſcẽ:niſi qꝛ ꝗ effundit pt
immoderate effundẽ.h igit᷑ gaa fieri nõ põt niſi pᷣuenien
te culpa:nõ potuit fieri in ſtatu pꝛimo.

embrums

quintum

uit᷑ inquireꝛe. VUtrum fuit paſſibilis ꝑ
coꝛpoꝛis diſſolutõnem.q ſic videtur.om̃e
compoſitũ eſt ex natura diſſolubile.vñ coꝛ
— pus ade fuit tale & ⁊c. ¶ IJtem dama.li.j.
c.iiij. ↄpoſitio ẽ pꝛincipiũ pugne:et puũgna diſtantie.di⸗
ſtantia diſſolutõis:ergo ↄpoſitio eſt pꝛincipiũ ſolutõis.

ſed quod habʒ in ſe pꝛincipium ſolutõnis: eſt paſſibile tinuationem. VUnde in omni creatura eſt quaſi duplex
ꝑ diſſolutõnem.coꝛpus ade fuit tale.ꝗ̊ ⁊c.¶ Item coꝛpꝰ exiſtentia.ratõne duplicis pꝛincipij illius ſumpto prin⸗
illius erat ↄpoſitum ex quatuoꝛ elementis.Sed quatu⸗ cipio nomine extenſo.ſᷣm ꝙ nihil dicitur quaſi oꝛigina⸗
oꝛ elementa adinuicẽ otraria ſunt.et actiua ⁊ paſſiua.q̊ le pꝛincipium creaturarum.ſicut ergo dicit᷑ pugna que⸗
inducẽtia coꝛruptõeʒ.qꝛ paſſio ncc̃io inducit coꝛruptõʒ dam eſſe inter coꝛpus et anumã ſiue inter ſenſualitatem
diſſolutõnem.¶ Si dicat᷑ ꝙ nõ erant in ipio elementa et ꝑtem ratõnabilem. ꝓpter ↄtrarios appetitus ſiue con⸗
agentia et patientia.quia erat eque libeꝛata ⁊ equali ꝓ cupiſcentia:ſimiliter ſᷣm quendã modum loquendi dici
portõne.Contra.vt habet᷑ a phᷣo.elementa in ſuis ſpe⸗ tur in vnaquaq; creatura eſſe pugna ratõne duplicis tẽ⸗
ris equalẽ habent ptatem:nihilominꝰagunt et patiũtuꝛ dentie contrarie ſiue inclinatõnis.hmõi autẽ pugna nõ
adinuicem.¶ Item aug.in queſtõnibo ſuꝑ geñ.dicit.coꝛ ponit neceſſitatẽ vel diſpoſitionem ad diſſolutonem ali⸗
pus ade nõ erat tale qð impoſſibile videret᷑ diſſolui.ſed quã que ſic reducitur ad actum:niſi hoc ſuppoſito ꝙ ſibi
guſtus arboꝛis vite coꝛruptõneʒ inhibebat igit᷑ videt᷑ ꝙ relinqueret᷑ vel ſu btraheretur virtus diuina a qua acce
coꝛpus in ſe diſſolubile erat.licet ab extrinſeco reſerua⸗ pit eſſe et ↄtinuatõnem eſſe.Ende greg. Omnia que cre
ri poterat ſine diſſolutõne.¶ Item om̃e qð eſt aĩale.i.ĩ⸗ ata ſunt ꝑ ſe ſubſiſtere non valent nec moueri.ſed intan
digens alimonia ẽ diſſolubile deficiẽtie alimonia:ſ̊ om̃e tum ſubſiſtunt:inqtum vt eſſe cebeant acceperũt.q AUo
tale eſt paſſibile per diſſolutiõem:coꝛpꝰ ade fuit tale ⁊c̃. aliud quod poſtea obijcit᷑ ꝙ illud compoſitum erat ex q̃
Contra materiatũ oꝛdinatũ ꝑ materiã ad foꝛmaʒz in tuoꝛ elementis ⁊c̃. Dicendum ꝙ licet coꝛpus illud eſſet
olubilẽ.dʒ eſſe indiſſolubile ꝑ naturam quod pʒ per ex quatuoꝛ elementis:tanta erat eq̃ͥlitas virtutum elem
rõnẽ et ꝑ exempluʒ in coꝛꝑibus ſuꝑceleſtibo et i alijs in⸗ tarium et pax et armonia ratione cõmenſurationis:vt
diſſolubilibo: ſ̊ coꝛpꝰ pꝛimi hominis fuit tale.ꝗ ⁊c̃.Nec vnum in aliud omnino nõ ageret: aliquid abijciendo a
eſt inſtantia ĩ nobis.qui dãnati ſumus diſſolutõni pro⸗ ſubſtantia illius coꝛpoꝛis. Ad illud quod obijcitur.qꝙ;
pter peccatuʒ. 4 Item vt dicit plato in thimeo qð bona equalibꝛatio elementoꝛuʒ ſᷣm eoꝛum virtutem:non im⸗
rõne iunctũ eſt diſſolui velle nõ eſt dei:coꝛpꝰpꝛimi homi pedit quin ſit ibi actio et paſſio ſicut nec illoꝝ 'ᷣm ꝙ ſũt
nis bona rõne iunctũ fuit.bona inquã rõne pᷣm qð ratõ in ſperis ſuis ⁊c. Dicenduʒ ꝙ boc non eſt inꝙ tum ſunt
dicit oꝛdinatõeʒz in finẽ.oꝛdinatũ em fuit ad finẽ vltimũ hmõi.ſ̊ inq;tum augmentat᷑ virtus vnius ⁊ diminuitur
vel optimũ ſᷣm ꝙ poſſibile erat natura coꝛꝑis.Similit᷑ virtus alteriꝰꝑ motum ſolis in aliquo circulo. VUñ per
iunctũ erat bona rõne ſᷣm ꝙ rõ dicit ꝓpoꝛtiõeʒ ↄuenien⸗ appꝛopinquatoneʒ ſolis augmentat᷑ virtus alicuius ele⸗
tem et oꝛdinatã miſcibiliũ ſiue ↄponentium in ↄpoſito. menti in aliqua ꝑte illius.ꝓpter quoð habet poteſtateʒ
m aug.dicentem.ꝙ ſumma ſanitas erat in coꝛꝑe illiꝰ. agendi et pᷣdominiũ reſpectu alterius elementi in paꝛte
Item phs in li.de gene.et coꝛrup.natur inꝗmꝰ ſemꝑ aliqua illius:vel foꝛte etſi eſſet in illo ↄtrarietas elemen
deſiderare qð melius eſt:ſ elementa nõ pñt eſſe ſub foꝛ⸗ toꝛum et non eſſet equalibratio qualitatum. non datuʒ
ma melioꝛi qᷓ; erat foꝛma ülla que erat ꝑfectio illiꝰhomi⸗ fuit illis agere in illo aliquo modo ad diſſolutõnem qð
nis:q̊ ᷣm naturã ſtabat ⁊ terminatꝰſuit eoꝝ apꝓpetitus. viget᷑ ex illo verbo Sapien.vlti. Omnis creatuꝛa ad ſu
g nat᷑a fuit coꝛpꝰillð idiſſolubile.¶ Rñſio ſupᷣpoſita di um genus ab initio refigurabatur.deſeruiens eius pre⸗
ſiictõe ſuperiꝰ habita.Dicẽduʒ.qꝙ pꝛimꝰhõ fuit paſſibil ceptis.vt pueri tui cuſtodirent᷑ illeſi: ex quo videtur q;
ꝑ coꝛꝑis diſſolutoeʒ. ſᷣm ꝙ paſſibilis dicit potentiã obe omnis creatura quo ad eius pꝛimam ↄditionem fuit q̃ſi
dientie vel materialẽ.nõ ſᷣm ꝙ dicit potentiã aliqͥ modo eputata ad tuitõem et cuſtodiam hominis et nullã po⸗
diſpoſitam.⸗j Ad pꝛimũ obiectũ qͥ dicit.opoſitũ eſſe na⸗ teſtateʒ habuit ledendi eũ.q¶ Ad aliud qð ſequit᷑.ꝙ coꝛ⸗
tura viſſolubile ⁊7c. Dicendũ.ꝙ natura dicit᷑ multiplici pus illud nõ erat tale qð impoſſibile videret᷑ diſſolui: ſᷣ
ter.ſcilicʒ creata et increata ſiue naturans et naturata. guſtus arboꝛis vite inhibebat corruptibilitatẽ. Dicẽdũ
Scdðm ꝙ natura ſumitur ꝓ natura naturãte:verum eſt ꝙ reuera coꝛpꝰillud poſſibile fuit diſſolui ſᷣm ꝙ poſſibi⸗
; omne ↄpoſitum natura eſt diſſolubile.i.adiunctũ na le dicit potentiã materialẽ non ſᷣm ꝙ dicit diſpoſitã.vñ
ture huiꝰ.vel niſi hac natura ↄſeruaret᷑.natura natura dð dicit aug.ꝙ guſtus arboꝛis vite inbibebat coꝛrupti⸗
ta põt eſſe vel pncipiuʒ agens intra. ſᷣm ꝙ natura dicit᷑ onem:non dicit qꝛ diſpoſitus fuerit ad coꝛruptõnem ali
principiũ motus? getis eiꝰ in quo eſt ⁊c.⁊ hac natura quo mõ:ſů quia guſtꝰarboꝛis ↄſeruabat illũ in integrita
non eſt diſſolubile quicqꝗ eſt ↄpoſitum velut naturalis te ſua.Vñ inhibitio illa nõ eſt aliud qᷓ ↄoſeruatio indiſ⸗
intelligentia.et ſic om̃e ↄpoſitum diſſolubile.quia natu ſolubilitatis ſiue itegritatis habite. Ad aliud qð ſeꝗt᷑
ralis intelligentia diſſoluit ſemꝑ ↄpoſitum diſcernendo dicendũ. ꝙ licet pꝛimꝰhõ eſſet aĩalis:nec tñ fuit diſſoln⸗
inter ꝑtem et ꝑteʒ.ſ̊ neq; hmõi modus diſſolutõis neq; bilis ⁊c.id eſt potẽs diſſolui potẽtia inclinata vel diſpo
alius.ſᷣm ꝙ diſſolubile natura dicit᷑ a natura naturan⸗ ſita ad diſſolutõeʒ.ſed ſolũ pter defectũ exteriꝰↄſeruan⸗
te inducit diſſolutõeʒ.¶ Vo illud qð dicit dama.q; com tis.licet eĩ in hoĩe pꝛimo nulla erat neceſſitas vel diſpo⸗
poſitio ẽ pꝛincipiũ pugne:dici põt ꝙ verbũ dama.intel⸗ ſitio ad diſſolutõeʒ.tñ ꝗqa erat aĩalis.indigebat alimen
ligi põt de ↄpoſitõne ↄtrarioꝝ in quibo ẽ quedaʒ pugna to ↄſeruãte illũ in ſua integritate:qͥ deficiente nccio defi
ex mutua actõne illoꝝ et paſſione hmõi autẽ pugna. nec ceret et diſſolueret᷑.nõ ꝓpter aliquã diſpoſitõeʒ vel apti⸗
actio nec paſſio erat in coꝛꝑe pꝛimi hominis in quo eꝛãt tudinem intrinſecã ad diſſolutõeʒ. Rñnſiones inducte p

ↄponentia in q̃d amicitia vt ſup dictum ẽ. Pugna aũt
violentã ſignat actionẽ.ſ̊ videtur ex ſerie verboꝛum ſuo
rum ꝙ ipſe non intelligit de ↄpoſitione ſimpliciter.ĩmo
de com poſitõne ſᷣm ꝙ omnis creatura dicitur compoſi⸗
ta reſpectu ſimplicis pꝛimi quod oſtendit ibideʒ:q; om
nis creatura ratõne ſue ↄpoſitionis eſt diſſolubilis.⁊ ſo
lus deus qui nullo genere compoſitionis eſt compoſitꝰ.
nullo modo eſt diſſolubilis pꝛopter quod videt᷑ aliteꝛ di
cendum. Poõt ergo dici:qꝙ om̃is creatura ratione guae⸗
ex nihilo:qntũ eſt de ſe vt eſt talis.in nihilum tendit.vñ
greg.cuncta er nihilo facta ſunt.eoꝛumq; eſſentia ad ni⸗
hilum tenderet niſi ea auctoꝛ omnium manu regiminis
contineret. Pꝛeterea.creature inqtum pꝛoducte ſunt in
eſſe diuina virtute ſiue potentia: ↄmunicant eſſe diuinũ
et appetunt illius ↄtinuatõnem ſᷣm ꝙ dicit phᷣs. Om̃ia
bonum apetunt.id eſt eſſe diuinum ſiue illius eſſe con⸗

alia ꝑte.qa verum ↄcludũt ocedant᷑.
iembrumſertum

Vtimo qrit᷑.ſi fuit paſſibił ꝑ aĩe ſeꝑatõeʒ.
B ſi fuit moꝛtal vel imoꝛtalis:ſᷣ qꝛ vt dic
phs rectũ recto ↄgᷣſcimꝰ.⁊ obliquũ ⁊ pᷣua⸗
MVbões p habitꝰ.Priꝰ ingrẽduʒ ẽ ð vita ⁊ pꝰ
de vite puatoe ⁊ ð̊ moꝛtalitate ſiue moꝛtis paſſibilitate.

WMueſtio.xc. de vtta
Evita ergo inqui⸗

renda ſunt bec.ꝛzio ꝗd ẽ vita. Scðo a
q̊ eſt imediate. Lercio cuiꝰẽ vt ſubiecti
pꝛij. ¶ Circa pᷣmum duo ſunt qrenda.
Pꝛio qd ẽ m diffinitiõeʒ. Scðo ꝗd eſt ſm rem.

„ .

vytrum ſit
lit habitus.

Dueſtio

Membrum primnz

Irca pꝛimũ quo querit᷑ quid ſit vita.Cer
te a multis diuerſimode deſcribitur.iaʒ
berñ. de li.ar. Aita ẽ internꝰet naturalis
motꝰtm̃ vigẽs intrinſecꝰ.¶ Item phᷣs vita
eſt pꝛimꝰa ↄtinuꝰactus viuẽtis.: Item li.de motu coꝛ⸗
dis. Aita ẽ pꝛimꝰactus aĩe ⁊ corꝑis adaptati admouẽ
dum. 4 Item ambꝛo. de bono moꝛtis. Vita ẽ frui ſpirã⸗
di muneꝛe. ¶ Item li. de intelligẽtijs in omento. Vita eſt

ꝓceſſio ꝓcedens ab ente quieto ⁊ ſempiterno ⁊ pᷣmꝰmo

tus.¶ Item dyoni. ¶Uita ẽ pceſſio tbeophaniaꝝ id ẽ di⸗
uinarũ apparitionũ ab ente quieto⁊ ſempiterno. C 0⸗
tra hoc obijcit᷑ ſic. VUniꝰrei vnũ ẽ eſſe.diffinitõ aut dicit
uid eſt eſſe.vnius rei non debet eſſe niſi diffinitio vna.
Huirñſio appareꝛe põt diffinitõnuʒ dr̃ia manifeſla⸗

ta.· Mota ꝙ pꝛima ſcʒ vita ẽ internꝰ et naturalis motꝰ
⁊c.aſſignata eſt ̃m ſubam:in qua motꝰ ponitur quaſi p

genere.internꝰvo et naturalis ꝓ differentijs diſtinguen
tibo vitã ab actu ꝗ eſt extrinſecꝰet ab actu ꝗ eſt pᷣter na⸗
turã ſiue nõ naturalis. Alia ſcʒ vita ẽ pꝛimꝰ et ↄotinuꝰ
actus viuentis:aſſignata ẽ in relatõne ad ſubiectũ.in q̃
ſupᷣ pꝛedictã additur ↄparatõ ad viuentem ſiue viuifica
tum.i Tercia ſcʒ vita eſt pꝛimꝰactus aĩe et coꝛꝑis ada⸗
ptati ⁊c.aſſignata ẽ in relatõne ad ſubiectũ diſpoſitum
in qua additur ↄparatõ ad coꝛpꝰaptatũ ad motum ſiue
ad mouendũ.q Quarta ſcʒ iſta.vita eſt frui ſpirãdi mu⸗
nere:aſſignata eſt in relatõòne ad actũ vite ↄſeruatiuum
7 manifeſtatiuũ. vita em̃ aĩalis ↄſeruatur 1 manifeſtat
Eſpiratõeʒ.ñ geñ.ij. Inſpirauit in faciẽ eiꝰ ſpiraculũ
vite. ꝓpter hoc pot aĩa ſiue ſpũs dici ſpiraculum vite:qꝛ
ptᷣate ſpirandi q eſt a ſpũ ↄſeruatur vita ⁊ manifeſtatur
QOuinta ſcʒ hec.vita eſt pceſſio ꝓcedẽs abente quieto
⁊c.aſſignata ẽ in relatõne ad pꝛimũ pᷣncipiũ ⁊ hoc gene
raliter expꝛimẽdo ↄparatõni vite ad ens ſempiternum
a quo vita,ꝓcedit.⸗ Sexta ſcʒ vita eſt ꝓceſſio theopha⸗
niaꝝ ⁊c. aſſignata ẽ in relatõne ad pꝛimũ pꝛincipiuũ.⁊ H̊
ſpaliter ſᷣin ꝙ reſpicit eſſe gratuituʒ ad qð ſpectat diuĩe
agaritões ſiue illuiatões ꝗ theophanie dicũt᷑.¶ Ad ali⸗
nd ↄſiderandũ eſt in pdictis diffinitõnibo: quedaʒ re⸗
ſpiciũt vitã generaliter ſcʒ illa q̃ eſt phi.ſcʒ vita ẽ primꝰ
actus ⁊c.illã quã aſſignat ↄmentatoꝛ li. intelligentiarũ
ſeʒ vita eſt ꝓceſſio pcedens:quedã aũt ſpecialiꝰ vitaʒ na
turalem vt que eſi berñ.ſcʒ vita ẽ naturalis ⁊c. et illa qᷓ
eſt de motu coꝛdis.ſcʒ vita ẽ primꝰ actus aiĩe et coꝛpoꝛis
⁊c. Adhue quedã ſpalius vitam ſenſibileʒz ſicut illa am⸗
bꝛo. q eſt vita eſt frui ⁊c. Quedã ſpecialiſſime vitam ra⸗
tionale yt q eſt dyoni ſeʒ vita ẽ ꝓceſſio tbeophaniaꝝ ⁊c

Eatur de vita ad ſit ẽm rem. Et habʒ dn
os articulos pᷣmo q̃ritur. trum ſit ſub⸗

ſtantialis vel accidentalis. Scðo vtruz ſit

aiĩa vel aliquid illius.Tercio.Et ſi aligd
potẽtia.Quarto vtrũ ſit actus. Quinto vtruʒ

¶Articulus pruimus

Irca pꝛimũ arguit᷑ ſic. Vita ẽ forma ſiue pfe
ctio viuentis.dicit em̃ ph̊s viuẽ viuentis eſt
eſſe. ̊ accidens nõ eſt foꝛma ſiue ꝑfectio ſube
ſiue eſſe.ſieut dĩc Auerꝛois li.de aĩa. ⁊c.ſicut em̃ aima
eſt forma et ꝑfectio aĩati: ſic vita ẽ qð vinit inqtũ huiꝰ.
yItem ↄmentatoꝛ li.de intelligen. Vita ẽ id qð pmo flu
it ab ente geto ⁊ ſempiterno:ens getũ et ſempiternũ ? p⸗
ma cã qð primo fluit ab ipᷣo ad eſſe viuentiũ:nõ eſt acci⸗
dens ̊ͥ ſuba.qꝛ neq; pꝛius tꝑe neqʒ natura in ↄditõne re
rum viuentiũ fluit ab ipo accidens qᷓ; ſuba.4¶! Iem li. de
motu coꝛdis. Vita ẽ pꝛincipiũ actꝰaie. Sʒ pᷣncipiũ actꝰ
aĩe nõ eſt accidẽs ̊ ſuba vel potiꝰvtrumq;.qꝛ actꝰſolent
egredi a ſubſtãtijs mediante potentia. cũ vita non ſit

YC.

aliqᷓ de potentije anime vt patet inducendo ꝑſingulas:
relinꝗtur ꝙ eſt pᷣncipiũ vt ſuba.¶ Contra. vita ẽ iocũdi
tas coꝛꝑis hũani.ñ ecẽi.xxx. SJSocũditas cordis eſt vi
ta homis:iocunditas aũt hmõi eſt accidens.̊ ⁊c.¶ IRNtẽ
nullꝰmotus eſt ſuba:vᷣ vita eſt motꝰvt patet ey illa diffi⸗
nitõne aſſignata in ↄmento.ſuꝑ li.intelli.ſcʒ vita ẽ pꝛo⸗
ceſſio ⁊c̃.ᷓ vita ẽ accidens ⁊c̃.¶¶ IJtem moꝛs ẽ pꝛinatõ vi⸗
te:ꝙ̊ moꝛs a vita oponũtur ſicut priuatõ et habitus.vi⸗
ta & eſt habitus cui eſt oppoſita pꝛiuatio.ꝗᷓ eſt accidens
⁊c.¶ Item cũ vita ſit actus ſiue actio hec vera ẽ viuens
eſt agens ſiue operãs.̊ ꝙ dicit pr̃ dicit relatõem:vel eſt
in genere ad aliꝗd:et hoc nõ ratõne ſube ſuppoſite ſᷣ̊ rati
one foꝛme ſcʒ paternitatis:et hoc quia paternitas eſt ra
tio ſiue in genere ad aliꝗd. A ſimili videtur ꝙ cũ viuẽs
licet rõne ſube que viuit ſit in genere ſube. debet dici in
genere actõnis eſſe rõne foꝛme cõpoꝛtate ſcʒ vite que eſt
actio quedã ſiue oꝑatio:⁊ ita vita erit in genere acciden
tis nõ ſube.¶ Rnſio ad hec pt dici:ꝙ vita nõ ẽ ſuba pꝛo/
prie dicendo ſubaʒ ſᷣm ꝙ illa ſolũmõ dicunt᷑ ſube q ſᷣm
oꝛdinatõeʒ pᷣdicabiliũ lineaꝝ ſũt in genẽ ſube.Scðm at
ꝙ noie extenſo dicũtur ſube.ĩmo potiꝰſubalia q̃ aliqͥ mõ
reducũtur ad illa q̃ ꝑ ſe oꝛdinãtuꝛ ĩ genẽ illo:dici poteſt
ſuba vel potiſubale.Cum em̃ modꝰreducẽdi ad genſit
multiplex.q̃daʒ eĩ reducũtur ad genꝰſic̃ pᷣncipia vt ma⸗
teria ⁊ foꝛma ad genꝰſube. Juxta illð boecij. relictis ex⸗
tremis agit de medio.i.de ſuba ↄpoſita.ſilłr pũctꝰad ge⸗
nus q̃ntitatis.Quedaʒ at reducũtur vt dr̃ie ſubales.q̃
dam vt potẽtie q̃ reducũtur ad genꝰillud in qͥ eſt ſuba in
quoꝝ ſũt potẽtie:vt potẽtie aĩe ad genꝰ illõ in qͥ eſt aia.
quedã vt actꝰ ꝓprius ⁊ pᷣmꝰꝗ dic eſſe erꝰcuiꝰẽ actꝰ:Fᷣm ꝙ
eſſe dr aciꝰentis.h̊ vltimo mõ reducit᷑ vita ad illð genꝰi
q̊ eſt viuẽs. Jur illud phᷣi dicẽtis.viuẽ viuẽtis ẽ eẽ. Que⸗
renti q& vtrũ vita ſit ſuba vel accidẽs.Dicendũ ꝙ ſuba.i.
reducibile ad ſubam ſiue genꝰſube.vtrũ autẽ aliqͥ ↄſide⸗
ratõne ſit de genẽ accidẽtis infra pleniꝰvidebit᷑.¶ Ad il
la q vident᷑ oñdere ꝙ ſit ſuba.⁊ pᷣmo ꝑ ̊ ꝙ accidẽs nõ
eſt ꝑfectõ ſube.Oicendũ ꝙ ̊ verũ ẽ ſᷣm ꝙ ſubale noĩe ex⸗
tento dr̃ ſuba. Sür qð dr qð fluit a pꝛima cã pꝛimo ad
eſſe viuentiũ nõ ẽ accidẽs.ſ̊ ſuba.veꝝ ẽ ſumpta ſuba mõ
iam dicto.Silr ꝙ dr accidẽs nõ eſt pᷣncipiũ actꝰ aĩe ſed
ſuba.G̊ veru ẽ ſumpta ſuba mõ pᷣdicto. Alia q̃ inducũt᷑
ꝓ alia ꝑte. Rñdendũ ẽ.⁊ pᷣmo ad pꝛimũ. cũ q̊ obijcit᷑ ꝙ
iocũditas vita ⁊c. Oicendũ ꝙ loꝗtur de vita gre que c
ex caritate quã dʒ ↄcomitari iocũditas ſpũs.Iñ intelli
gitur ſuꝑ illud iocũditas coꝛdis dic q̃ eſt ex vera carita⸗
te h̊ eſt vita ſcʒ ꝑ ↄ”comitantiã nõ ꝑ eſſentiã.4¶. Ad aliud
qð obijcit᷑.ꝙ nullꝰmotꝰeſt ſuba ⁊c. Dicendũ ꝙ ſᷣm q pp⸗
prie drĩ motꝰ ꝓut diuidit᷑ ꝑ generatõeʒ et coꝛruptõeʒ.au
gmentũ ⁊ diminutõeʒ ⁊ loci mutatõeʒ.veruʒ eſt ꝙ motꝰ
nõ eſt ſuba. Scðm aũt ꝙ motꝰoↄcernit actũ ſumptũ mo⸗
do ſupᷣdicto. ꝓut ſcʒ dr actꝰpꝛimꝰet ꝓprius ꝗ dic eſſe eiꝰ
cuiꝰeſt actꝰ.⁊ ſuba noĩe extenſo dr ſubale ſiue reducibile
ad ſubam:ſic aligs motꝰeſt ſuba.⸗l. Ad aliud qð ſeꝗtur
dicendũ.ꝙ ẽ quedã pꝛiuatio q̃ pꝛiuat᷑ eſſe ſimpłr: quedã
q̃ pꝛiuat᷑ eẽ ꝑtis.ſic̃ a cecitate puatur eẽ oculi:oculus eĩ
cecus nõ eſt niſi equoce dictꝰſicut oculus erutꝰ.illa eꝛgo
pꝛiuatio q̃ pꝛiuat᷑ eſſe ꝑtis.pꝛiuat habitum ſibi oppoſitũ
qui eſt accidens.illa aũt pꝛiuatio qua totũ eſſe rei tolli⸗
tur nõ pꝛiuat habitum eo mõ ſumpto habitu quo habi⸗
tus ⁊ pꝛiuatõ opponuntur pꝛiuatiue: neq; habitum qui
eſt accidens cuiuſmodi ẽ moꝛs que priuat eſſe ſiue actũ
ꝓrium et primũ ipſius rei ſiue ſubſtantie.ſi tamen vita
ſit aliquo modo habitus infra dicetur.4 Ad aliud dicẽ
dum. ꝙ lʒ hꝙ dico viuens imponatuꝛ a cã que quodam⸗
modo eſt actio vel operatio vel aliquid bmõi.quia tam̃
actio illa vel actus eſt pꝛimꝰet ꝓprius ipſius ſubſtantie.
qui dicit eſſe illiꝰcmius eſt actus:non debet poni in alio
genere ꝙỹ in genere ſubſtantie.nec ẽ ſimile de hoc ꝙ dico
pater.qꝛ imponitur a foꝛma q eſt remota ⁊ accidentalis
eſſe rei ſuppoſiti. .

—

—

rticulus ſecundus

quit᷑ inquireꝛe ſi vita ſit anima vel aliquid
anime.Et pꝛimo ſi ſit anima.E ſic videtuꝛ.
Am bꝛo.in li.de bono moꝛtis oſtendit.ꝙ aĩa
nõ põt moꝛi.qꝛ ẽ vita et vita eſt ↄtraꝛia moꝛti.Eñ dicit
anima vita eſt:quõ põt moꝛtem ſuſcipere cũ ſit cõtraꝛia
l Item li.de motu coꝛdis.aĩa aĩalis vna ſimplex eſt.et
ex ea tm̃ viuit aĩal:ſ̊ vita eſt illud quo vinũt aĩalia.⁊ aĩ
inalia viuũt tm̃ aia.ꝗ̊ idem eſt vita qð aĩa:q̊ vita eſt ani
ma.4 IJtem ambꝛo. de bono moꝛtis ꝓbat. ꝙ aia eſt vita
ſie.cui aĩia infundit᷑ vita infundit᷑.a quo aĩa diſcedit vi⸗
ta diſcedit.q̊ anima ẽ vita.¶ Item yſido.li.j.d ſummo
bono vita coꝛꝑis aĩa.aia & vita eſt. Item aima viuit ſe⸗
ipſa vt vult ppõs ꝗ̊ᷓ aia eſt ſua vita: c. ¶ Hoc etiaʒ po⸗
teſi ondi ſic.anima viuit aut & viuit ſeipſo aut alio. Si
alio tũc ſitr erit queſtio de illo.aut viuit aut nõ.Si non
Snõ dat vitam. Si viuit aut ergo ſeipᷣo aut alio.tunc ſi
militer querit᷑ de illo alio.Si ̊ nõ eſt abire in infinitũ
relingtur ꝙ ipſa vel illð quo viuit viuit ſeipſo.Sʒ veri/
ſimiliꝰeſt ꝙ aĩa ipſa viuit ſeipᷣa ꝙᷓ ſit aliud quo viuit: er
go aĩa vinit ſeipſa vita ipᷣa. vita eſt aĩia.¶ Item in pᷣ⸗
dicatis eſſentialibo ſi ↄcretũ ocreto et abſtractũ ðᷣ ab⸗
ſtracto.ᷣ animare eſt viuiſicare et aĩari viuificari ⁊ aĩ⸗
matũ tnasllen viuum eſſentialiter loquẽdo.er⸗

go aia eſt vita. ¶ Contra.nibil creatũ eſt actus eiꝰſiue

octus egrediẽs a ſe.ᷣ vita eſt actus egrediens ab aĩma.
Vnñ li.de motu coꝛdis dr.pꝛim et ↄtinuꝰ actus anime
vita eſt. ¶ Item aliud eſt qdð infundit᷑ ab aliqͥ et illud a

quo infundit᷑.ſ̊ dicit ambꝛo.li.de bono moꝛ.quõ ſubſtã

tia eiꝰ.i.anime nutrire põt:cũ aia ſit q̃ vitam infundit.
Er his pʒ ꝙ vita non eſt aia nec ecõuerſo foꝛmaliter lo
quendo: qð cedimus. ¶ Bicendũ ꝗ eſt. ꝙ anima ẽ cau
ſa vite in coꝛꝑe.et cauſa aĩe eſt cauſa vite in ipᷣa.vñ vita
qua aĩa in ſe viuit.aĩa nõ eſt cauſa:ſᷣ illud qð eſt cauſa
aie.¶Ao illud qð pꝛimo obijcit᷑ in ↄtrariũ hic per illud
Ambꝛo.aĩa eſt vita ⁊c. DHicenduʒ ꝙ pᷣdicatio illa vt ptʒ
ex verbis ambꝛo.eſt effectꝰ de canſa.nec dicit᷑ moꝛs con⸗
traria aĩe ꝓprie:ſ̊ eo mõ loquendi qͥ incõtingentia ſiue
incompoſſibilia dicunt᷑ ↄtraria.et hoc ptz ex ſerie verbo
rum am bꝛo.ſubiungit em̃ ſicut nix caloꝛem non recipit
nam ſtatim reſoluit᷑ et lux non recipit tenebras.naʒ ſta
tim diſcutit.infuſo em̃ lumine tenebꝛaꝝ hoꝛroꝛ aufert᷑.
et ſicut admoto igne niuium rigoꝛ deſinit:ita et aĩma q
vitam cauſat moꝛtem non recipit et non moꝛitur. ecce
dicit ꝙ anima cauſat vitam quo ſignificat᷑ animam eſſe
cauſam vite.ꝑ exempla aũt in quiboa ſimili declarat.q;
anima nõ recipit moꝛtem patet.ꝙ aĩa non eſt moꝛti cõ⸗
traria ꝗꝓprie:niſi eo modo quo dicunt᷑ ↄtraria incontin⸗
gentia.¶ Ad aliud dicenduũ.ꝙ animal viuit tm ex aima
et nibilominus aĩa viuit vita.ꝗa em̃ vita aĩalis ẽ ab aĩ⸗

ma:p boc qð dicit᷑ aĩal tm̃ viuere ex anima.nõ excludit᷑

ꝗn ipᷣm viuat vita.cũ em̃ dicit᷑ tm̃ viuit anima. notat᷑ pᷣ⸗
ciſio cauſe pᷣme ſiue pᷣncipaliter:et hoc intelligenduʒ eſt
rõne viuiſicatõnis ſiue vite ꝑtis animalis ſcʒ coꝛgis.ꝗa
animal rõne totiꝰviuit vita.̊ rõne ꝑtis.i.coꝛꝑie vinit
aĩa.NHia em̃ nõ viuit ſe foꝛmalr loquẽdo neq; eſfectiue.

Aia aũt viuit vita.ꝛeterea.cũ dr aĩal viuit vita ⁊ ani

mal viuit aĩa.habito reſpectu ad idẽ ſcʒ ad aĩal ratõne
coꝛꝑis rõ diuerſa cauſalitatis notat᷑.otat᷑ em̃ in pᷣma
rõ cauſalitatis foꝛmalis. In ſcðᷣa effectiue.aĩa em̃ eſt cã

effectiua vite ĩ coꝛꝑe:vita aũt ẽ foꝛma ipſiꝰviuẽtis.q¶łx

bis pʒ rñſio ad dno q ſequunt᷑.qꝛ aia dr vita ꝑ ↄcomi⸗

tantiã cãlitatis vt pʒ ex ipis ᷣbis amb. Pꝛetẽa.etſi vita

coꝛꝑis ſit aĩa vt vult yſi.qꝛ hoe intelligẽdũ eſt ꝑ ↄcomi⸗
tantiã cauſalẽ:nõ ex h̊ ſeqtur ꝙ ſit aĩa ꝑ idẽptitatẽ eſſen

tialẽ. Adillud qð ſeꝗtur.ꝙ aia viuit ſeip̃a ⁊c̃.dicendũ

ꝙ aĩa dĩ viuẽ ſeipᷣa nec ẽ ab aliqͥ extra ipᷣaʒ:ſicut ẽ de vi⸗
ta coꝛꝑis qð ẽ ab extrinſeco ſcʒ ab aĩa.Fᷣm ꝙ dicit amb.
ꝙ aia cauſat vitã ſcʒ facit ꝙ vita ſit in coꝛꝑe.ota q̊ ꝗq·
viuẽ ſeipᷣo eſt daplłr.aut ſiẽ ſe toto.aut ſicut aliquoſui.

tia quen

Verbigr̃a.aliter viuit aĩa ſeipſa aliter vita.vita em̃ vi⸗
uit ſeipa tota ſicutẽ.vñ viuere eſt vite eſſe:in vita em̃ nõ
eſt aliquid qð nõ ſit vita.ſ̊D aĩa viuit ſeipᷣa.i.aliquo ſibi
intrinſeco vtpote foꝛmali pᷣncipio.quod nõ eſt alterius
nature qᷓ ipſa aĩa.et ideo ex hoc nõ ſeꝗtur ꝙ aĩa ſit vi⸗
ta.Si em̃ hec eſſʒ vera.aĩa eſt vita:neceſſario opoꝛteret
ꝙ idem ĩ ea eſſet inſoꝛmãs ⁊ infoꝛmatuʒ. i.ipſa eſſet ſua
foꝛma.et idem eſſet illi eẽ ⁊ viuẽ.ſicut idem ẽ vite eſſe et
viuere.quia vita ſeipſa viuit hoc aũt dico de aĩa ratõna
li. Vñ berñ.lxxix.ſermone ſuꝑ can.vita aĩe eſt viuens.ſᷣ
nõ aliunde ꝙᷓᷓ ſeipᷣa.ac ꝑ boc nõ tam viuẽs qᷓ vita.vt pꝛo
prie de ea loq̃mur. Inde ẽ ꝙ infuſa coꝛpoꝛi viuificat cor
pus.vt ſit illud corpꝰde vite pñtia:non vita ſemꝑ viuẽs
vnde liquet ꝗ nec vnio quidẽ coꝛpoꝛi id viuere ẽ qð eſſe.
cũ a ſe minime poſſit.¶ Per hec rñdemꝰ ad illud quod
ſeꝗtur.et põt eſie inſtantia aĩal ſeipᷣo mouet᷑.aĩal mouet᷑
motu. g aĩal eſt motꝰ:aĩal em̃ dicit᷑ ſeipſo moueri.i.ab
aliquo pᷣncipio ſibi intrinſeco.eo modo quo dicit᷑ anima
viuere.dicit᷑ aĩmal moueri motu:ſoꝛmaliter loquẽdo eo
mõ quo aĩa dicit᷑ viuere vita. Vñ ſicut ibi nõ ſequit᷑ aĩ⸗
mal eſt motꝰ.ſic nec in ꝓpoſito aĩa eſt vita.q Ad vitimũ
qd obijcit᷑ ꝑ locum a ↄiugatis.Dicendũ ꝙ non valet. ꝗa
cũ dicitur animare ẽ viuiſicare potiꝰẽ pᷣdicatio ꝑ ↄcomi
tantiã q; ꝑ foꝛm ſiue eſſentiam.et ideo nõ ſegtur ꝙ am⸗
ma ſit vita.illa em̃ ↄſequentia tenet in p̃dicatõne fonna⸗
li. aũt illud dicit᷑ ꝑ ↄpcomitantiã manifeſtuʒ eſt.quia
ſicut eſſe hoĩeʒ dicit foꝛmã ↄſequentẽ totũ ↄpoſitum: ſie
eſſe viuũ reſpectu aĩe et coꝛꝑis.aĩmatũ aũt dicit ꝑfectio⸗/
nem ꝑtis que eſt altera ꝑs ↄpoſiti ſcʒ coꝛꝑis.ſicut ergo
nõ ſegꝗtur.pfectũ anima rõnali eſt eẽ ꝑfectũ bumanitate
Saiĩa eſt huanitas:ſic nec in ꝓpoſito.ꝑfectum em̃ anima
rõnali eſt homo rõne ꝑtis ſcʒ coꝛꝑis.ꝑfectum hũanita⸗
te eſt homo m ſe totum.

rticulus tercins
Xquo aũt vita eſt aliquid anime.querit᷑ pri
mo.trum vita ſit potentia anime.ꝙ ſic vi⸗
ctur. ↄmentatoꝛ.ix.eth.vita plante eſt potẽ⸗
it augmentat et generare facit.¶ Iem vita
animalł eſt potentia ſentire faciens ⁊ ꝙ illam habet tam
delectans ꝙ; triſtane.¶ Iteʒz vt ſupᷣ tactũ eſt.aĩa viuit ſe
ipſa.quia ſi alio a ſe:erit ꝓceſſus in infinitum. ſeipſa.
Aut ̊ tota ſe viuit aut aliqͥ ſui potentia. Si tota.̊ cum
nõ poſſit pᷣuari ſua vita:nec moꝛi.et ita quelihet aia eẽt
ĩmoꝛtalis quodẽ falſum.ſi aliquo ſui vt potentia.ergo
vita eſt potentia.¶ Item omis actꝰegꝛediens a ſubſtan:
tia cauſata egredit᷑ abea mediãte aliq̃ potentia.ſolum
em̃ eſſentia prima ſcʒ inereata ſeipᷣa agit ſine aliqua po
tentia ſiue virtute.ꝗᷓ ſi actus viuendi exit ab anima hoc
erit mediante aliqua potentia ſiue virtute. VUnde ſicut
actus viuẽdi exit ab aia mediãte virtute ſiue potenua i⸗

7

tellectiua.ſimiliter vt videt᷑ et actus viuendi mediãte a⸗

liqua potentia ſiue vᷣtute q̃ ſit ꝓgpria huiꝰactus.ſed nul⸗
la põt eſſe hic niſi vita que ẽ pꝛima omniũ actuũ poten⸗
tiaꝝ et a qua om̃es hñt ꝙ poſſunt exire in actꝰſuos.que

Egm ꝙ habet᷑ li.de moꝛte.coꝛ eſt potentia pꝛinia aliaꝛum

dicit em̃ idem.et vegetat᷑ aĩal ſentit et mouet᷑ diſcernit 2
intelligit et q̃ ex eis oꝛiunt᷑ nõ facile nũerabilia hʒ efficẽ
et haꝝ potentiaꝝ hec pꝛima diſtantia ẽ. ꝙ vitam quaſi
pꝛimãa cetere ſecunt᷑.ſine qua ceteraꝝ nullã ineſſe poſſi/
bile eſt. cum g vita ſit pᷣma aliaꝝ potentiaꝝ ⁊ vno illa⸗
ruʒ vt ptʒ ex verbo pᷣdicto:relinquit᷑ ꝙ ab ipa eſt actꝰxi⸗
uendi. Contra. vita in eodẽ alali ẽ vna ⁊ indiuiſa po
tentia.multiplex ̊ᷓ vita nõ eſt potentia.ondens ꝙ q̃lem
cunq; dr̃iam ondentes erimꝰ:qm̃ nõ idem. 4 Item vita
nõ ẽ potẽtia viſiua neq; ſenſitiua.et ita de alijs.qꝛ tũc ſe.
queret᷑ ꝙ coꝛrupta viſiua coꝛrumꝑet᷑ vita:qð falſum eſt
4¶ Pꝛeterea.mẽbꝝ ꝑaliticũ viuit ⁊ nõ ſentit.q̃re vitamẽ
bri nõ eſt potẽtia ſenſus..: Itẽ ſi vita eẽt potẽtia aĩe:aut
ergo quelibʒ potentia.aut vna ſolum. aut due vel tres.
St eſſet quelibet potẽtia:tũc viſiua potentia eẽt vita qð

QLueſtio

nullus dicit. Si om̃es inſimul.tũc plãta nõ br̃et vitam

neq; bꝛutũ aĩmal ſ̊ ſolus hõ.qꝛ ille ſolus habʒ oẽs potẽ
tias aĩe inſimul. Si aliqua vna ſolũ vt ſenſitiua:tũc nõ
viueret plãta. Si vegeratiua ſolũ eẽt vita:tũc nõ eẽt alia
vita plate ⁊ aĩalis.qdð falſũ eſt ⁊ ↄtra Ariſto.Si due vł
tres in imul vt vegetatiua ⁊ ſenſitiua.tũc nõ eẽt planta
vita ⁊ ita de alijs ↄhinatõibo quare videt᷑ ꝙ nõ ẽ potẽtia
Stem ſi vita ẽ potẽtia.pr exire in actũ. qð autẽ exit in
actũ cõpletũ.exit in actũ mediate aliq diſpoſitõne. vi⸗
ta exit in actũ mediãte aliqua diſpoſitõe & vita exiſtit in
diſtãtia ab actu. ¶¶ Iem ſi eſt potẽtia diminut eſt phs
.i. Ariſto.ponẽdo potẽtias aĩe ⁊ diſtiguẽdo li.de aima
nõ aſſignãdo illã int alias.ſi nõ:tũc ſunt ſuꝑflui noti ĩ
ſciẽtia medicinali.ꝗ ponũt virtutẽ vitalẽ inter alias eẽ
ndenten 1 hoc pr dici.ꝙ cũ vita dicat᷑ multiplicit᷑
vt infra dicet.in vna acceptõe extẽſo noĩe potẽtie eo mõ
quo virtus dicit᷑ potentia.vita pt᷑ dici potentia.ꝗpꝛius
tñ virtus dicit᷑.eo ꝙ ẽ actui cõiuncta.Licʒ em̃ potentia
et virtus qñzʒ idem dicãt.id ꝓpꝛius dicit᷑ potentia quod
ab acta eſt remotius.virtus vo qð actui ẽ magis cõiun
ctũ.cõcedi &̊ pt.ꝙ vita eſt potẽtia ſiue virtus vt oñdunt
Aꝓpoſita ꝓ pꝛima ꝑte iſtiꝰ ꝓbleumatis.Vñ li. de motu
coꝛdis pꝛima ðᷣtus.i.vita certũ pᷣcipue oꝛganũ vendica⸗
uit. et hec foꝛte eſt virtus vitalis vt videt ex verb Auicẽ.
Vita em q eſt eẽ vinẽtis vigẽs virtute efficatioꝛe.in pꝛĩo
oꝛgano.i.coꝛde motu ipᷣiꝰ.alijs oꝑatiuis dᷣtutẽ oꝑandi
miſtrat ꝓpt᷑ qð dicit᷑ virtꝰ.⁊ hec plane determĩata ſunt
li.de motu coꝛdis in.c.quo oñdit᷑.ꝙ motꝰ coꝛdis ẽ pꝛin
cipiũ oĩm aliaꝝ virtutũ.i Ao pꝛimũ cõtra h̊ inductuʒ
diccẽdũ.ꝙ vita eſt alia ab illa potẽtia que diuidit.nõ eĩ
ẽ potẽtia ſiue vᷣtus aꝑpꝛehẽſiua.neq; motiua.q̃rũ vtraq;
diuidit᷑.qꝛ cõpꝛehẽſiua diuidit᷑ in ↄpᷣhẽſiuã ĩterioꝛẽ ex
terioꝛẽ motiua ĩ motiuã naturalẽ ⁊ aĩalẽ.⁊ vt ſic ad vnũ
dr̃e nulla ẽ illarũ que diuidit.¶ Pꝛeterea.ñ oĩs poten⸗
tia diuidit᷑.ſic illa qᷓ hʒ eẽ determiatũ ĩ vltima diffeꝛẽtia
ꝓPter qð nõ ſeꝗt᷑.vita ẽ indiuiſa.potẽtia diuiſa vel mul
tiplex:ᷓ vita nõ ẽ potẽtie vel vᷣtus.nõ em̃ om̃is vᷣtꝰvł po
tẽtia diuidit᷑. Ratõ aũt q̃re vita manet ĩdiuiſa ⁊ nõ di⸗
uidit᷑ ſiue multiplicat᷑.ſic potẽtia vel vᷣtus.alia ẽ ꝙ illa

ĩmedi ate egredit᷑ a ſha aĩe in coꝛpꝰ ꝑ indiſtatiã ab eẽ.vñ

viuẽ dẽ viuẽtis eẽ.vñ ſic eẽ in eodẽ manet indiuiſũ.ſic vi
ta.hec ergo ẽ ratio q̃re manet indiuiſa ſᷣm ꝙ refeꝛtur ad

actum pꝛimũ a quo dẽ viuẽs eſſe.Alia ẽ ſᷣm ꝙ refert᷑ ad

actũ ſecũdũ.ꝗ diſtinguitur ꝑ ſenſum ĩ motũ.ꝓut deter⸗
minat ſibi oꝛganũ vnũ ſcʒ coꝛ.Vnde Auicẽ.li.j.vitalis
pᷣtus ẽ illa qͥ ſpũs eẽ ↄſeruat.q̃ ſenſus ⁊ motꝰ vehiculum
exiſtit.⁊ reddit aptũ ad eoꝝ impᷣſſiões recipiẽdas cum
ad cerebꝛũ ꝑuenerit.⁊ facit ip̃m potẽtẽ dandi vbicunq;ʒ
expãdit᷑.et huiꝰ ꝗdẽ vᷣtus ſedes ⁊ oꝑatõis eiꝰ ꝓceſſus ẽ
coꝛ. Uñ neq; ĩ relatõe ad actũ pꝛimũ qͥ pficit ſuũ pfecti⸗
bile. neqʒ ĩ relatõe ad oꝛganũ qͥ igrediũt in eẽ opatõnis
illiꝰ.ẽ diuiſibilis.neq; etiã ex relatione ad motoꝛem.im
mo quia egrediũtur oꝑatões illius in eẽ ex immediata
coiunctione cũ pꝛimo motoꝛe.debet eẽ indiuiſa. Ende

li.de motu coꝛdis.ſemꝑ em motoꝛi eſt ꝓximũ qð ab eo

eſt pꝛimum. om̃is vo virtus quo m agis accedit pꝛinci⸗
pio.ꝑfectioꝛ eſt multitudine.et diuiſione minoꝛ:poten⸗
tia et vnitate pᷣſtantioꝛ.ꝑſeuerantie ⁊ operationi acco⸗
modatioꝛ. eſſentia integrioꝛ.ſibi ſufficientioꝛ. Hoc aũt
non eſt reꝑire in potentijs et virtutibo que diuiduntur.
Erx bis patet in parte ratio ad ea que ſequũtur.quia
vita neq; eſt potentia viſiua ⁊c.neq; eſt vna potentia ne
qᷓ due vel tres neq; omnes inſimul ⁊c.Eſt tamẽ alia ab
his vt er dictis patet que eſt pꝛima et quaſi oꝛigo aliaꝝ
Vnde Auicen.li.j.iiij.c.nos autem dicimꝰ ꝓ ex bumo
rum ſpiſſitudine m aliquam cõplexionem ſubſtantia
generatur ſpiſſa que eſt membꝛũ aut pars membꝛi. ita
ex humoꝛum vapoꝛibus et eoꝛum ſubtilitate ſᷣm aliquã
complexionem ſubſtantia generatur ſubtilis que eſt ſpi
ritus.et hic quidem ſpiritus cum vſᷣm complerionem ꝓp

uenit quam debet habere.ad hanc recipiendam virtu-

tem pꝛeparatur. deinde omnia alia pꝛeparat membꝛa
ad recipiendum omnes alias virtutes animales et reli
quas virtutes.equidem animales in ſpiritu et mẽbꝛis
non pꝛoueniunt niſi poſtqᷓ; hic vitalis pꝛouenit virtus.
ideoq; licet virtutes animales alicuius membꝛi deſtru⸗
antur.vnum tamen adhuc exiſtit mii hec virtus in eo fu
erit deſtructa.et dicuntur hic virtutes animales com⸗
muniter ab anima.¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ om̃is
potentia exit in actum mediante aliqua diſpoſitione.ſᷣ
vita exiſtit in diſtãtia a ſuo actu ⁊c. Dicendum ꝙ actꝰ
perfectionis qui eſt ex coniunctõne foꝛme ſubſtantialis
cum ſuo perfectibili.non exit in eſſe mediante aliqua di
ſpoſitione.fſoꝛma enim huiuſmodi ſeipᷣa vnit ſe ſuo per⸗
fectibili.ex cuiꝰ vnione relinquit᷑ imꝑfectibili actꝰ ꝑmꝰ
ſiue ꝑfectõis pꝛime.ñ qꝛ actus vite ſiue qui ẽ vita eſt
pꝛimꝰ.vt dans eſſe viuẽti oĩno eſt indiſtãs a ſuo actu.in
qtuʒ hmõi.Vñ ſuppoſita ꝙ vita ſit potentia a qua exit
viuere qð eſt actus pꝛimus:nõ opoꝛtet ꝙ hoc fiat medi
ante aliqua diſpoſitõe.potẽtia at q egreditur in actuʒ ꝗ
nõ eſt pꝛimꝰ neq; ꝑfectionis pꝛime ̊D potius in actũ extii
ſecum vel ſcdᷣm ꝙ requirit aliquã diſpoſitõem mediam
verbi gr̃a.potentia ſiue virtus viſiua inqᷓtuʒ exit ĩ actũ
videndi requirit aliquã diſpoſitõem mediam.ſcʒ ex ꝑte
oꝛgani.et cõſequẽter ex parte ſui qui excitetur ad actuzʒz
videndi.virtus em̃ aime inqtum eſt ex ꝑte ſui.nõ ſatiga
tur neq; debilitat᷑.rõne tñ qua eſt cõiũcta oꝛgano eiꝰ ꝑ⸗
ticipat paſſiões. Silłr pt᷑ dici de vita ſiue vᷣtute vitali.et
inqtum mediãte motu coꝛdis ⁊ ſpiritibo vitalibo exit in
actũ extrinſecũ.qui nõ eſt pꝛimus neq; ꝑfectionis pᷣme.
hoc facit mediãte aliq diſpoſitõne.n li.de motu coꝛ⸗
dis dicit᷑.ꝙ ipius coꝛdis effectꝰ ad reliquoꝝ oꝑatõnes ẽ
mediꝰ.ſcʒ int vitã ſiue vᷣtutẽ vitalẽ ãgẽtem et actꝰ potẽ⸗
tiaꝝ/¶ Ad vltimũ pt᷑ dici.q alteriꝰ intẽtõis ẽ medicꝰ et
phᷣus in determĩatoe eoꝝ que ad aĩam referuntur.medi
cus em̃ pꝛimo et ꝑ ſe intendit de illis que aĩam ĩ vnione
cum coꝛꝑe ſiue vitã cõſerut.ꝓpter qð eius eſt ꝓpꝛie et
ꝑſe de vita ꝓfundioꝛe ⁊ ꝑfectioꝛe inquiſitõne inueſtiga
re et determinare.philoſophus autem de illis intendit
quibus ꝑuenit in cognitõʒ illius.ꝑ obiecta aũt actus 2
potẽtias cõuenientiſſime ꝑuenitur in cognitõʒ illius.2
dico de obiectis actibo ⁊ potẽtijs exterioꝛibo.icʒ que re⸗
ſpiciunt ſenſum et motum exterioꝛem ꝓpter qdð philoſo⸗
phi ẽ inueſtigare ꝓfundiꝰ ⁊ ꝑfectius de his.medici per
fectiꝰ de vita.ꝓpter qð cõueniebat ꝙ medicꝰ determina⸗
ret de vita m ꝙ eſt actꝰ ⁊ de virtute vitali 2 de alijs ꝑ⸗
tinentibo ad vitã.q̃ nõ opoꝛtuit a phᷣo determinari de⸗
terminat aũt philoſophus in pꝛincipio ſcdi de aĩa de vi
ta ſufficient m eius intentõem.ſcʒ in comparatõne ad
ſubſtãtiam illius.ſcʒ coꝛpꝰ phiſicũ. Vbi determinat qᷓ
coꝛpoꝛa phiſica aĩam ꝑticipant.vt q̃ recipiũt alimẽtuʒ
augmentũ ⁊ detrimentũ.et in com ꝑatõne ad ſuã cauſaʒ
ſcʒ aĩiam.vbi determĩatur ſcʒ ꝙ aĩma nõ eſt actus coꝛ⸗
ꝑis niſi hñtis vitã.et in oꝛdine ad potentias vel actus
anime. vbi determinatur ꝙ viuere dicituꝛ multipliciter
Fm diſtinctõem potentiarũ et actuum anime.et qð pꝛi⸗
mum eſt oꝛdine nature./ Ad vnũ 6 dicendum. ꝙ inten⸗
tio medici eſt ꝑ ſe circa vitam:philoſophi ne n. Multi⸗
plicius habet determinare medicde vita qᷓ 1 hs. Et pt
dici ſine pᷣiudicio.in ſecũdo libꝛo de aima cum dicitur.
multipliciter aũt ipᷣo viuere.et ſi vnum aliquod hoꝛum
inſit ſoluʒ. viuere dicimꝰ ipᷣm vt intellectus motus ſia⸗
tus et ſenſus. et ſᷣm locũ adhuc motus ſcilicet alimen⸗
tum et trimentũ et augmentum ⁊c.ꝙ illa multiplici
tas viuendi eſt a virtute vitali. vnde ibi ſit comparatio
actuum conſequentium ad vitam.ſiue virtutem vitaleʒ
pꝛout eſt quodammodo cauſa illoꝝ. quod videt᷑ er ver⸗
bis philoſophi que ibidẽ ſubiũguntur que ſunt. viuere
aũt in ſeip̃is habentia pꝛincipiu et potentiam bmõi per
quod augmentum. et detrimentũ recipiunt ⁊c hoc autẽ
pꝛincipiũ et hec potentia ſᷣm ſeriem textus videt᷑ eſſe vi
ta ſiue virtus vitalis.q¶ Ad argumenta introducta pꝛo

alia parte.q; cõcludũt ex medijs nõ neceſſarijs.rñdẽdũ
eſt. Et pꝛimo ad pꝛimũ.Cũ enĩ dr. aut aĩa viuit ſe tota
aut aliqua ſui potẽtia.dicendũ ꝙ neq; ſe tota neq; aliq̃
ſui potetia ̊ aliquo ſuo.ſcʒ ſuo quo eſt.j Ad aliud qð
obijcit.ſcʒ ꝙ oĩs actus eriẽs a ſubſtãtia egredit᷑ in eſſe
mediante aliqua potẽtia.dicendum ꝙ h̊ non eſt veꝝ de
actibo pꝛimis ꝗ exeũt in eſſe ex ↄiũctiõe foꝛme ſubſtan⸗
tialis cum ſua materia ſiue ꝑfectibili.aĩa eni vnit ſe cũ
ſua mat᷑ia nulla interueniẽte diſpoſitiõe media.ex cuiꝰ

vnione relinquit᷑ aliquis actus in coꝛꝑe ſcʒ actꝰ aiandi

Articulus quartus

ſiue y

videt᷑ ꝑ Ariſto.ix.ethi.dicentem. ꝙ vita eſt
actus.¶ Itẽ li.de mo.coꝛ.pꝛimꝰ ⁊ cõtinuus
actus aĩe dita eſt. YItẽ eodẽ. equalis ⁊ cõtinua eſt vita
7 pꝛimꝰ actus foꝛme ex quieto ⁊ ſempiterno fluẽs.¶ Itẽ
Merñ.li.dæ libe.arbi.⁊ gra. vita ẽ internꝰ ⁊ naturalis
motus ⁊c.ſᷣ oĩs motus in actiõe firmat᷑ äᷣm ꝙ dx li. ſex
pꝛincipioꝝ. vita eſt actio vel actꝰ. ¶ Itẽ AUmbꝛo. vita
eſl frui ſpirandi munere. frui aũt eſt actus quidẽ.̊ ⁊c.
andta eſt ꝑfectio viuẽtis vel aĩialis vel homis
vel alteriꝰ buiuſmõi.ſ̊ actꝰ cũ ſit accidẽs non poteſt eẽ
taliñ ꝑfectio.Si aũt diceret᷑ ꝙ nõ eſt actus ꝗẽ accidẽs
ß ſubſtãtia ſiue ſubſtãtialis. Cõtrariũ videt᷑ ꝑ ̊ qð dr
li.de mo.coꝛ.pꝛimꝰ ⁊ ↄtinuꝰ aĩe actus vita ẽ.que motu
coꝛdis efficit᷑.qð aũt motu coꝛdis efficit᷑.actus c.¶ Itẽ
in actõe ſiue actu eſt diffoꝛmitas ſiue diſſimilitudo ter⸗
minoꝝ ab inuicẽ ⁊ a medio.in vita nulla ẽ diſſoꝛmitas
ſiue diffimilitudo.̊ c. ¶ Itẽ actꝰ ẽ ſignũ vite. ſignatũ
aut 2 ſignũ differũt.⁊ mihil eſt ſignũ ſui.¶ Itẽ diflerunt
actus ⁊ potẽtia in vno quoq;.ſ̊ vita eſt potẽtia vt ex au
ctoꝛitatibꝰſupᷣdictis patet. nõ eſt actus. Itẽ oĩs actꝰ

eſt actꝰ alicuiꝰ potẽtie. ſi vita eſt.actꝰeſt ⁊c.nõ eſt aũt
reꝑire aliquã potentiã cuiꝰ poſſit eſſe actꝰ.ꝗᷓ ⁊c. Si di⸗

ceret᷑ ꝙ eſi actꝰvirtutis vitalis.hoc nõ? veꝝ.qꝛ virtus
vitalis poſterioꝛ ẽ vita que dicit᷑ eſſe viuẽtis.de qua hic

ꝛie intẽdit᷑¶ Itẽ ſi vita eſt actꝰaut pꝛimꝰ aut ſecũdꝰ.

nõ pꝛimꝰ qꝛ talis eſt ipſa aia. Vñ diffini ſic. aĩa ẽ act⸗
pꝛimꝰ coꝛpoꝛis phiſici vitã habẽtis.duo aũt actꝰ pꝛimi
in eodẽ eſſe nõ poſſunt.& eſt actꝰ ſecũdus.ſ̊ talis ẽ acci⸗
ns. nõ ẽ eẽ viuẽtis.ᷣ de vita huiuſmõi ẽ q̃ſtio.̊ ⁊c̃.
KRñndendũ ꝙ vita ẽ actus foꝛmalit loquẽdo ſiue eſſen
tialiter ⁊ actus pꝛimꝰ ⁊ ↄtinuꝰ ſcʒ ſubſtatie nobilis.qð
ſic patz.oẽ illud qð pꝛimo ꝑficit eſt actꝰ pꝛimꝰ.vita ẽ id
qð pꝛimo pꝑficit.ꝗpter qd vita dĩ eſſe viuẽtis. Pꝛet ea.
oẽs actus rei viuẽtis vitã ſubijciũt quaſi radicẽ ⁊ pꝛin⸗
cipiuũ. ñ li.de motu coꝛ.potetiarũ hec pꝛima diſtãtia
eſt. ꝗ vitã quaſi pꝛimã vel pᷣuiã cetere ↄſequũt. Pꝛetea
ẽ actꝰ ↄtinuꝰ.licʒ enĩ viuẽs alioꝛũ actuũ recipiat inter⸗
polationẽ.tamẽ vite interpolationẽ nõ recipit. vñ li.de
mo. coꝛ. vite actꝰ neceſſario ↄtinuꝰeſt.ceteroꝝ vᷣo mime
intercipiũtur enĩ natura aut egritudine ſenſus motus.
7 ſimilia vt ſomno. apoplexia:his demũ ſolutis ĩ ſtatũ
redeũtes.ſ̊ qꝛ vita eſt ſoꝛma nobilis? inter foꝛmas no⸗
biliſſima.nõ põt eſſe actꝰ cuiuſlibʒ ſubſtatie nobilis.vñ
vita eſt actꝰ pꝛimꝰ 2 ↄtinnꝰ ſubſtatie nobilis.⁊ qꝛ nobi⸗
litas ſubſtãtie ↄſiſtit pꝛincipalit ĩ duobꝰ.ſcʒ ĩ mouẽdo

7 cognoſcẽdo. ꝓpter qdð oẽs diffimẽtes aiam que ẽ ſub⸗

ſtantia nobilis diffiniebat eam penes motũ ⁊ cognitõzʒ
vt dicit phᷣs in ꝓpꝛimo de aĩa. vita ̊ ẽ actꝰ pꝛimus ⁊ ↄti⸗
nuus ſubſtantie nobilis mouentis vel cognoſcentis vel
vtrũqʒ facientis. Oicẽdũ ergo ꝙ vita ẽ actus buiuſmõi
vt patʒ ex auctoꝛitatibo ꝓ parte iſta inductis. Ad pꝛi
mũ inductũ cõtra h̊ dicendũ.ꝙ eſt pꝛimꝰactꝰ foꝛme ſub⸗
ſtantialis ſiue ſoꝛme ſubſtatie.⁊ eſt actꝰ ↄſequẽs ad pꝛi
mũ.licʒ aũt ↄſequẽtiũ actuũ aliꝗd ſit accidẽs.nõ tamẽ
actus pꝛimꝰ ꝗ eſt ꝑfectio actus ſubſtãtie eius.actus ẽ
vita.4qAd illud qð dicit᷑ in li.de mo.coꝛ.ꝙ vita eſt que
motu coꝛdis efficit᷑.dicendũ ꝙ vita multiplicit dicitur.

Onſequẽter querit᷑.an vita ſit actus. ſie

—*

qñq; dicit᷑ actus pꝛimus ſimplicit ſiue ꝑfectio viuẽtis.
vt qua in ↄiũctiõe aĩe ⁊ coꝛꝑis talis ipſum coꝛpus viui⸗
ficat᷑. alio modo dicit᷑ potẽtia inqᷓtũ vigẽs vᷣtute babun⸗
dantioꝛe in coꝛde motu ipſiꝰ alijs oꝑatiuis virtutẽ mi⸗
niſtrat opandi. Lercio mõ dicit᷑ actꝰ vel oꝑatio vite.
ſicut enĩ noĩe intellectꝰ qñqʒ intelligit᷑ ipſa potẽtia intel
lectus.qñqʒ actus eiuſdem.actꝰ dico accidetalis.vt qui
ꝓuenit er cõpꝛehenſiõe rerũ extrinſecaꝝ.Similit ẽ xe
vita. vnde vita qñqʒ noĩat actũ vite accidentalẽ ſiue ſe⸗
cũdũ.⁊ vita ſic dicta eſt accidens.⁊ hec eſt de qua dr̃ in
li.de mo.coꝛ.⁊ ſubdit᷑ ibi ergo eſt mouẽs ſcʒ aĩa.⁊ ex h
motu efficit᷑ vita que ẽ effectꝰhuiꝰ motus.Si obijcit ex
ſerie littere ibideʒ qua videri poſſet ꝙ autoꝛ ĩtelligit de
vita que ẽ pꝛimꝰ actꝰ.dicit eni ſic:pꝛimꝰ ⁊ otinuꝰ actus
aĩe vita eſt.hic coꝛdis motu efficit᷑. ibi ꝗ̊ eſt mouẽs. põt
dici ꝙ vita pficit viuẽtes.⁊ ſic d actus pꝛimꝰ.i.ꝑfectio
pꝛima ⁊ alijs oꝑatiuis miſtrat vᷣtutẽ oꝑandi.medianti⸗
bus ſpiritibo vitalibo ⁊ oꝑatõibo ſiue motibo.q exercet
mediãte oꝛgano ſcʒ coꝛde.⁊ ſᷣm h̊ dr potẽtia ſiue vᷣtus.
⁊ põt dici pꝛima. pᷣter bos modos dr motꝰ vel actus q̊
miſtrat᷑ virtꝰ oꝑpandi alijs oꝑatiuis.⁊ ſᷣm hũc modũ dr
actꝰ pꝛimꝰ ſcʒ rõne pꝛioꝛitatis ⁊ pceſſiõis actuũ aliarũ
opꝑatiuaꝝ. Elel aliter poſſet intelligi vᷣbũ illud ſcʒ vita
motu coꝛdis efficit᷑.co mõ quo aligꝗd vr effici.i.ext᷑ fieri
ſi in ſuo effectu.i.ĩ oꝑibo oꝑatiuarũ q̃ ab ipſa vita hñt
pꝛincipiũ.i potẽtiã oꝑandi.⁊ ſm hunc intellectũ ſunit᷑
vita in ſua pꝛima ſignificatõne.¶ Ad aliud dicendũ.q;
vita ꝓut dr actus pꝛimo mõ ſumptꝰ.nullã dicit diſſimi
litudinẽ ſiue diſfoꝛmitatẽ.ſicut nec eſſe.ꝓut aũt vita dr
actus vel motꝰ ꝗ eſt accidens ſcʒ ſᷣm ꝙ tercio mõ dr. ſic
eni dicit diffoꝛmitatẽ.qꝛ ſic nõ eſt ſę ↄiũcta ſuo termio
vel fini.q¶ Ad aliud dicendũ.ꝙ ſᷣm ꝙ dicũt ꝗdã. ꝙ vita
qñnq; dr ↄtinuatõ eſſe viuẽtis.qũq; ipſa vis ↄtinuatiua.
qñnq; ipſa oꝑatõ ſiue actꝰ ſequẽs.q inq; oꝑatõ eſt effectꝰ
vis illiꝰ a ſignũ ↄtinnatõnis illiꝰ.¶ Ad aliud ̊ qð ob⸗
ijcit᷑.ꝙ actus eſt ſignũ vite ⁊c.patet rñſio.q;ꝛ actus ſiue
opatio ſequẽs ipſam ↄtinuatõeʒ.ſignum eſt ↄtinuatiõis
ipſiꝰ.⁊ ſic vita ẽ ſignũ vite.vᷣm ꝙ vita ſumit᷑ ĩ diuerſis
acceptionilv. Mec eſt h̊ͥ magis incõueniẽs qᷓ ſi diceret᷑
ↄtinuatiõis eſſe viuẽtis.ſignũ eſt actꝰ vel oꝑatõ ſequẽs
ip̃aʒ.¶. Ad aliud qð ſequit᷑ pt᷑ dici.ꝙ vita ſᷣm diuerſas
acceptiões eſt actꝰ 2 potẽtia.vt patet ex dictis.nec eſi h
incõueniẽs.ſimile enĩ reꝑit᷑ de intellectu⁊ alijs potẽtijs
aĩe.¶Ad aliud qð ſequit᷑ dicendũ.ꝙ vt ſupᷣ tactũ ẽ non
oĩs actus eſt act?alicuiꝰ potẽtie.ſicut actꝰ pꝛimꝰ a quo
eſt eſſe.actꝰ enĩ aĩandi nõ ẽ ab aliqua potentia aĩe.iĩmo
potiꝰ ab ipſa eſſentia aĩe. Similit dici ꝑr̃ de vita.ꝙ nõ
eſt actꝰ alicuiꝰ potẽtie.ĩmo potiꝰvt dictũ ẽ ineſt viuenti
in ↄiũctiõe aĩe cũ coꝛꝑe.nõ mediate aliqua potẽtia ſů ab
ipſa eſſentia aĩe que vnitur ĩmediate cũ coꝛpe ſeipſa nõ
mediãte potẽtia vel diſpoſitiõe aliqua.⸗¶ Ad vltimũ di⸗
cendũ.qꝙ alio mõ eſt aĩs actꝰ pꝛimꝰ ⁊ alio mõ vita.cum
enĩ actꝰquidã ſit vt a ſcia ꝗd vt ↄſiderare vt habetur a

pho. aĩa eſt actꝰpꝛimꝰſimplicit reſpectu actuũ ꝗ ſunt
P P P P 9

vt ſcia.⁊ ꝗ ſunt vt ↄſiderare ⁊ pꝛimꝰ reſpectu actuũ qui
ſunt vt ↄfiderare.eſſe enim vite ſiue vita ipſa.initũ hu⸗
iuſmõi eſt actꝰ vt ↄſiderare.nõ vt ſcia.ↄlideratis ergo
oĩbus actibꝰquoꝝ pꝛincipiũ eſt aĩa.actibo dico exñti
vt cõſiderare.pꝛimꝰ oĩm eſt vita.pꝛimꝰ dico natura.vt
a quo nõ ↄuertitur oſequẽtia.⁊ pꝛimꝰ vt a quo alia hñt
motus ? oꝑatiões. ñ in li.de motu coꝛdis determiat᷑
ꝙ vnũ eſt oꝛganũ pꝛimũ ſcʒ coꝛ.⁊ vnus eſt actꝰ pꝛimus.
7 ab his ẽ motꝰ ⁊ oꝑatio alioꝝ. dicit eni vita in aĩali ẽ
pꝛima.dicimꝰ aũt ſic pꝛimõ.vt qua nõ exiſſẽte.reliqua
nec actꝰ inuenit nec intelleciꝰ attribuit ipſum vel ſine
reliquis exiſtere vel ſaltem intelligere poſſit. Sic igit
vita ſenſu motu ceteriſqʒ ſimilibꝰpꝛioꝛ.neqʒ eni coequi
ſunt ſenſus⁊ ſiles potẽtie cũ vita.vniꝰ autẽ vna ẽ aĩa ⁊
ipſiꝰ aliqd inſtrumẽtũ pꝛimũ.ipſiꝰigit᷑ effectꝰ ad reliqꝝ
oꝑatões ẽ mediꝰ.ipᷣmqʒ religs motꝰ⸗ oꝑatõis pꝛicipiuũ
Vel pt alit dici·ꝙ aĩa ẽ actꝰpꝛimꝰ ſimplicit.vita ẽ act?ꝰ

Mnueſtio

pꝛimus ſequẽs vnionem aĩme cũ coꝛꝑe.Sed ad h̊ notã
dũ. ꝙ duplex eſt genꝰ? foꝛme in genere foꝛmarũ que ſunt
ſubſtãtie.quedã aũt ẽ foꝛma q eſt ſubſtãtia tm̃.quedaʒ q
eſt ſnbſtãtia et motoꝛ.qualis foꝛma ẽ aĩa.ex ↄiũctõe at᷑
aĩme cũ coꝛꝑe tali inqᷓtũ eſt ſubſtatia.eſt eẽ aiatũ.ex cõ⸗
iũctõne aũt aime cũ coꝛpe tali inꝙᷓtũ eſt motoꝛ ẽ eẽ vnũ.
ex eo em̃ exquo aligꝗd habet motũ ex ſe ex hoc eſt vnum
ſiue vmẽs.ex ſe dico ꝓpter grauia et leuia q̃ hũt motuʒ
nõ er ſe.ſ̊ a generante vel remouẽte ꝓhibens. eſt ᷓ vita
actus pꝛimus ſequẽs vnionẽ aĩe cũ coꝛꝑe.inqtũ aĩa e
motoꝛ et actus pꝛimꝰ relictus ex ↄiũctione aime cũ coꝛ⸗
poꝛe inqtum aima eſt hmõi.

ciculus quintus
Onſequẽter querit᷑ an vita ſit habitꝰ.qð ſic
videt᷑.vt habet᷑ a phᷣo habitus ẽ qualitas difſ
ſicile mobilis talis eſt vita.q̊ ⁊c᷑. O. aũt vita
ſit qualitàs videt᷑.qꝛ a vita dicimur viuẽtes.ſiẽ a ſcien
tia ſciẽtes.⁊ qualitas ẽ ᷣim quaʒ quales eſſe dicimur.q;
aũt difficile mobilis pʒ.cũ nõ ſit ſeꝑabilis a viuẽte dũ⸗
modo aĩa ſit vnita coꝛꝑi. Itẽ habitꝰ eſt quo habilitat᷑
virtus vel potẽtia ad exitũ in opus ſiue actũ ſibi ↄueni⸗
entem.ſ̊ vita eſt qua habilitant᷑ potẽtie vel virtutes aĩe
ſiue aĩalis ad exeũdũ in oꝑa vel actus cõueniẽtes.̊ ⁊c̃.
Itẽ moꝛs eſt pꝛiuatio ſiue de genere kaN ba⸗

bitꝰ tollit᷑ pꝛiuatõe.vita aũt tollit᷑ moꝛte.q̊ ⁊c.(¶ Cõtra
habitꝰ ↄſiſtit in diſtantia ab actu.vita nequaq;. ⁊ẽ̃.
Itẽ habitꝰ actiuũ habile reddit ad agẽdũ.actiuũ enĩi
ex habitu habilitat᷑ ad opꝰ vel actũ.vita at᷑ ẽ ipe actus
⁊c̃.¶ Item vt habet᷑ ex ſupᷣdictis.vita ẽ vis vel potẽtia
ergo nõ eſt babir Kan põſio dicẽdũ ad hoc ꝙ vt ſup
tactũ ẽ vita dicit᷑ multiplicit.dicit᷑ em actꝰ.⁊ actꝰpꝛimꝰ
et h dupliciter.qꝛ vel vt actꝰ dicit eẽ viuẽtis ſubſtãtiale
vel vt accidẽtale.dẽ em̃ potẽtia vel vᷣtus noĩe extẽſo.que

N

rõe alicuiꝰ ꝓpꝛietatis habitꝰ pt dici vis vel vtꝰ habitua

lis.ſcʒ xt facilitatẽ exeũdi ĩ actꝰ ſibi ꝓpꝛios.ſic em̃ li⸗
berũ arbitriũ dꝛ potẽtia habitualis pt facilitatẽ exun

di ĩ actꝰ ſuos.ſic pt᷑ dici ᷣtus vitalis vᷣtus habituał pt᷑

facilitatẽ ſiue habilitatẽ exeũdi ĩ actus ſuos ⁊ ↄtinuãdi
ſe ĩ eiſdẽ.nõ ẽ aũt habitꝰ ꝓpꝛie ſumẽdo habitũ.licʒ qͥdã⸗

mõò habeat ꝓpꝛietatẽ habitꝰ ſiue potiꝰ potẽtie habituał.

Ad illud qð pꝛimo obijcit᷑ ↄtra boc.ſcʒ ꝙ vita ẽquali
tas difſicile mobilis.Dicẽdũ ꝙ hoc nõ eſt verũ. Cum at᷑
obijcit᷑ ꝙ 'm vitã dicimur q̃les qꝛ viuẽtes:dicẽdũ ꝙ eſt
pᷣdicatio in q̃le ſubſtãtiale eo mõ qͥ dintia pᷣdicat᷑ in qle
ĩ q̃le actuale eo mõ qͥ accidẽs pᷣdicat᷑ in q̃le.nõ em̃ dici⸗
mur q̃les ſᷣm vitã.ſᷣm ꝙ q̃le dĩc accidẽs ⁊ q̃litatẽ: ſ̊ pᷣm
q̃le dĩc ſubſtãtiã vel ſubſtãtiale.viuens em̃ licet dicat
modũ q̃litatis.res tñ q̃ ſubeſt mõ.dĩc ſbam vł ſbſtãtiale
Ad aliud qð ſeꝗt᷑ dicẽdũ.ꝙ licet vita qdãmõ expedi⸗
at ſiue habilitet potẽtiaſ aĩe ſiue aĩalis ad exeũdũ ĩ oꝑa
ſua.nõ ꝓpt h̊ dʒ dici habitꝰ.qꝛ ſi hoc:vna potẽtia vł ha
bitꝰ vniꝰ potẽtie eẽt habitꝰalteriꝰpotẽtie. potẽtia eĩ ſiue
bitꝰ cognitiue ipᷣam affectiuã reddit habileʒ qͥdãmõ ad
eritũ ĩ actũ ſuũ.cognitõ em̃ habilitat ⁊ excitat affectiuã
ad amãdũ.ſ̊ q aliqd ẽ additũ ipi potẽtie vt inberẽs ei⸗
em. diſponẽs illã et habilitãs? efſiciẽs facilẽ in actum
Apꝛiũ.illð pt᷑ dici habitꝰ.nõ ſicẽ de vita.q̃ qꝛ ẽ q̃i radix
vtutis vigoꝛis ip̃aꝝ potẽtiaꝝ ⁊ etiã eẽ earũdẽ.2 quia
mediãte ſpu vite vel potiꝰ irradiatẽne vᷣtutis vitalis ad
oꝛgana potẽtiaꝝ iunãt᷑ ia oꝑatiua.Vnde ĩ li.de motu
coꝛ.motꝰ q; et ſenſus vite obnoxij ſũt.ex ea em̃ ſũt. ſpm̃
em̃ nialẽ pꝛimũ ſpũ vite ĩ actũ ꝓduci neceſſe ẽ et dẽ vita
potẽtias expedire et habiles ad actꝰ ſuos efficeꝛe. Ad
vltimũ dicẽdũ.q moꝛs pꝛie loquẽdo nõẽ pꝛiuatio ſ̊ po
tiꝰ coꝛruptõ vel deſtructio.pꝛiuatõ em̃ aptitudieʒ relin
qt ad habitũ pꝛiuatõe ſublatũ.2 hac rõe vite ſubtracte qᷓ
nõ tollit ipo habitu ſublato. Pꝛeterea. hitꝰ hʒ eẽ deter⸗
miatũ circa potẽtiã ſiue vᷣtutẽ aliquã. vita em̃ nõ deter⸗
miat ſibi eẽ circa potẽtiã aliquã.neq; ipᷣa moꝛte ſublata

relingt᷑ aliq aptitudo naturalis ad eandẽ.cũ oĩs aptitu

Pprirauit i

-xcj.

do naturalis ad vitã ſit ex aliq̃ influẽtia aĩe.vel pparans
coꝛpꝰ ad ſuſceptõʒ vite vel ꝑficiẽtis illud.licʒ foꝛte ſᷣm
aliquos aptitudo et appetit? aliꝗs relinquat᷑ ad eãdem
ſiue ad vnionẽ cũ aĩa ex oꝛdine diuie iuſticie. Vñ ĩ li. de
mo.coꝛ.vitã cõſtare neceſſe ẽ.aut vniuerſũ aĩalis deꝑi⸗
re.idem aũt eſt moꝛi.

C 0. xcj. de vita a
o ſit immediate. . .
Eterminato de vi/

ta gd ſit. ſequitur deteꝛminaꝛe a quo im
mediate ẽ. Pꝛimo ergo queritur a quo
effectiue. Secundo a quo oꝛiginaliter.

Uembꝛu pꝛimum

Rimo ergo q̃rit᷑ de cã efficiẽte et ĩimediata
ip̃iꝰ vite. Et hoc dupliciter. pꝛimo de cau⸗
ſa efficiente vite rõnalium. Secũdo irrati
onaliũ.vt aĩaliũ et plantarũ.

Articulus puumuns

Verit᷑ pꝛio ſi vita rõnaliũ ſit a creatura vel a
creatoẽ vt a cã ĩmediata. a creatoẽ vr ſic·
BGBeñ.ij. Joꝛmauit deꝰ hoĩem de limo tre ⁊ ĩ⸗
faciẽ eiꝰ ſpiraculũ vite.ab eodẽ aũt ⁊ mõ ĩdif
ferẽti ẽ ſpiraculũ vite ⁊ ipᷣa vita.nõ em̃ alia oꝑatõne ve⸗
nit in eẽ vita ⁊ alia ſpiraculũ vite.nec ab alio ꝓducebat᷑
in eẽ vita pꝛimi hoĩs ⁊ alioꝝ.qᷓ vita ĩmediate ẽ a deo.vi
ta dico homĩs de qua pꝛĩcipalit hic intẽdit᷑.¶ Iiſẽ actus
vite ſiue ꝗ eſt vita ifatigabilis eſt.Elñ li.de mo.coꝛ.vite
actus neceſſario ↄtinuꝰẽ cerebꝛũ vᷣo mime. Sʒ vt habe
tur in li.de ſom.et vigi.Om̃e illud cuiꝰ opꝰ ẽ ̃m nat᷑aʒ
ↄtingit fatigari 2 languere ſi indeſinẽter aget. Dicit᷑ eĩ
ibi.quoꝛũcũq; ẽ aliqð opꝰ ſᷣm naturã.qñ excedũt aliqð
tpᷣus vel aliq hoꝝ q̃ pnt tꝑe facere.neceſſe ẽ ea languẽ
vt oculos vidẽtes et quieſcẽ faciẽtes hoc.ſilr at manũ et
om̃e aliud cuiꝰ ẽ aliqd opus.quare ſi aliquoꝝ eſt opus
aliqd ſentire cõtinue.languebit et nõ hoc faciet.̊ vita
nõ eſt actus alicuiꝰ agẽtis ſᷣm naturã.ergo ẽ actꝰ ꝓgre⸗
diens ab agẽte ſupꝛa naturã. Itẽ motꝰquo viuit aima
in ſe.vt dicit plato.et macrobiꝰ exponit.eẽntia ẽ aĩe.ſed
cõſtat ꝙ eẽntia aĩe ẽ a creatoꝛe ̊ ⁊c.¶¶ Itẽ dyo. de diui.
no.c.de vita.Omis vita et vitalis motꝰ ex vita ipᷣa que
eſt ſupꝛa om̃em vitam.¶¶ Item li.de mo.coꝛ. Vlita ẽ pᷣmꝰ
motus ex quieto ſempiterno fluẽs.ſ̊ quietũ ſempiternũ
eſt ſolũ pꝛimũ.ꝗ̊ ⁊c.¶ Itẽ in li.de intelligẽtijs dꝛ. vita ẽ
See⸗ ex ente pꝛimo quieto et ſempiterno pꝛimꝰmotꝰ.

Cotra in li.de mo.coꝛ. Pꝛimꝰ et cõtinuꝰ vite actꝰ vi⸗
eſt. Hec motu coꝛdis efficit᷑.qð aũt motu coꝛdis effici
tur nõ eſt ĩimediate a deo.¶ Irtẽ ĩ eodẽ idem pꝛimũ ẽ aĩe
oꝛganũ cuiꝰ actꝰ pꝛimus vita qua mediãte ceteras coꝛ⸗
poꝛis vᷣtutes ꝓducit.et ita idem qð pꝛius.¶ Itẽ plato 2
eius ſequaces ponũt aiam eẽ pꝛincipiũ motꝰ ex ſeipᷣa.et
illũ motũ dicũt vitã.ſic̃ hic dicit vitã eẽ motũ internuʒ.
et ex ̊ ponũt ⁊ oñdũt aiaʒ eẽ imoꝛtalẽ.er qͥ ſeqꝗt᷑ ꝙ nõ eſt
a deo ĩmediate hſ̊ ab aĩa.¶ IJtẽ Moetiꝰde vmitate ⁊ vno.
om̃e eẽ in cauſatis ẽ ex foꝛma.ᷣ viuere ẽ viuẽnũ eẽ.ergo
eſt ex foꝛma. Itẽ idem.nullũ eẽ ẽ ex foꝛma vxbi nõẽ ma
teria vnita niſi ex cõiunctõe foꝛme cũ materia. Vñ phi
diffiniũt eẽ.eſſe effectiuũ foꝛme ĩ materia.cum at foꝛma
materie vnit᷑ er ↄiũctõne vtriuſq;. neceſſario aliqð vnuʒ
cõſtituit᷑ qd aũt ẽ tale nõ ẽ imediate a deo ſ̊ mediãte foꝛ
ma⁊ vnitate foꝛme cũ materia.¶ Ad ſů dicẽdũ. ꝙ ẽ ali⸗
qd qð viuit er ſe.ĩ ſe.et ꝑ ſe.vt vita pꝛima q̃ deꝰẽ.Et ẽ ali
qd qð viuit in ſe et ꝑ ſe.dᷣ nõ ex ſe.vt angelꝰ et aima ſiue
ſpũs rõnalis.Et ẽ aliquid qð viuit in ſe ſ̊ nõ ex ſe neq;
P ſe.vt aĩa ſenſibilis et vegetabilis. IJlloꝝ aũt q viuunt
Pſe et in ſe quedã pñt ↄnicare vitam alijs.vt aĩme ratio
nales coꝛpoꝛibo oꝛganicis.potentia vitam habentibus.
quedam auteʒ nõ pñt vt ſpũs angelici.Ex his patet.ꝗ

quedã ſunt que ꝑ ſe viuũt ſicut ſpũs angelici 2 ſpũs ra⸗
tionales.quedã que nõ ꝑ ſe ſ̊ ſolũ ꝑticipando vitã illis
mediãtibus que ꝑ ſe viuũt vt coꝛꝑa hũana.Dicendũ g
ꝙ vita illoꝝ que ꝑ ſe viuũt eſt imediate a eo.ſicut eoꝝ
ſubſtãtia ſiue eſſentia.vita aũt illoꝝ ꝗ viuũt ꝑticipãdo
vitã mediãtibo illis qᷓ viuũt ꝑ ſe.nõ eſt imediate a deo.
ᷣ illis mediãtibv q̃ viuũt ꝑ ſe⸗j Ad illud g̊ quod pꝛimo
obijcitur.ꝙ vita eſt a deo.ꝑ illud Geñ.ij.inſpirauit ⁊c
qð videt᷑ debere intelligi nõ de vita eoꝝ que viuũt ꝑ ſe.
ſ̃ de vita eoꝝ que vitã pticipat. ⁊ ita videt᷑ recte ↄtra H
qð ẽᷣ dictũ.ẽ ꝙ enĩ aliud ſignificat᷑ ꝑ ſpiraculum vite qᷓ
vita que mediãtibo ſpiritibꝰvitalibo ⁊ motu coꝛdis ꝑti⸗
cipat᷑ a coꝛꝑe ⁊ a ꝑtibo ſiue oꝛganis coꝛꝑis.Dicendũ ꝙ;
ꝑ ſpir aculu vite ſignat᷑ aia rõnalis vel vita aĩe rõnalis
Vnde glo.ibi inſpirauit in faciẽ ⁊c.vita rõnali aĩauit.
.i.aia. Un aug.ſuꝑ Geñn.vij.ad litterã ait.Niam ipſuʒ
cei flatũ dicere dubitemꝰ.dum intelligit nõ eẽ de nat᷑a
atq; ſubſtantia.ſ̊ hocipᷣm eſt ſufflare qð eſt flatũ facere
ꝙ aũt flatũ facere hoc aiam facere.⁊ dr ala inꝗᷓtũ vita
pticipat᷑ a coꝛꝑe ea mediante ſpiraculũ vite merhapho⸗
rice ad ſimilitudinẽ iſpirãdi interiꝰ ⁊ reſpirãdi exteriꝰ.
Vita enĩ que ab aĩa eſt.qdẽ e ſt motus recipꝛocus.⁊ ĩ ſe
reſlexus.vitalis enim motus aie eſt qdã dæ ſe ſpiritalis
egreſſio ⁊ in ſe recipꝛoca reuerſio.⁊ ex hac recipꝛocatõe
motus aie in ſe ſequi᷑ motus coꝛdis ꝗ in ſe recipꝛocat᷑.
mouet enĩ coꝛ ↄtinue pᷣm ſiſcolẽ ⁊ diaſcolẽ ſiue ᷣm dila⸗
tationẽ ⁊ ↄſtrictõnẽ imitãs vt pt᷑ ꝑ dil atationẽ coꝛꝑalẽ
extenſionẽ vᷣtutis aĩe vitalis.⁊ ꝑ ↄſtrictionẽ coꝛꝑalẽ re⸗
cipꝛocatõnẽ ſpiritalẽ.⁊ ſequit᷑ ex motu coꝛdis naturalit
motus inſpiratõis ⁊ reſpiratiõis. Quia ꝗ̊ᷓ aĩa ſᷣm ꝙ eſt
vita.eſt q̃dã ſui de ſe ſpiratio in ſe reſlexa.mouẽs ꝓpoꝛ⸗
tõnaliter coꝛpus cui vnit᷑.ſicut motoꝛ ⁊ ſoꝛma.⁊ pꝛimo
pꝛimũ mẽbꝝ oꝛganicũ.nõ incõuenient dicit᷑ ſpiraculũ
vite.¶¶ Ad aliud dicendũ.q; oꝑatiuũ ſiue actiuũ fatigat᷑
in oꝑando cuius opꝑatio exit in eſſe ꝑ oꝛganũ fatigabile
cuius illud eſt ꝑfectiuũ.vita aũt ſᷣm ꝙ eſt actus pꝛimꝰ
ſimplicit.nõ determinat ſibi oꝛganũ aliqð ſ̊ totũ coꝛpꝰ
oꝛganiʒatũ hñs vitã potẽtia. vñn vita diffinit᷑ pꝛincipiũ
actus aĩe in coꝛꝑis adaptati motu.ſᷣm aũt ꝙ vita ẽ vtꝰ
qdã eo mõ quo dictũ eſt.vendicat ſibi coꝛ tãq; domici liũ
7 oꝛganũ.ſm ꝙ; dr li.de motu coꝛdis.Coꝛ eſt oꝛganuʒ ⁊
domiciliũ vite.⁊ illiꝰ motu vita q̃ eſt actus ſecũdus.que
rõnabilit accidẽs dici pt.diſtribuit᷑ alijs ꝑtibo coꝛꝑis.
Vnñ eodẽ virtus coꝛdis in motu eſt.⁊ motu vitã diſtri⸗
buit. Et qꝛ vt habet᷑ eodẽ.ſolus motꝰcoꝛdis eſt infatiga
bilis. ꝓpter H̊ eſt ↄtinuꝰ.vñ iſta ↄſequẽt᷑ ſe hñt infatiga⸗
bilitas ⁊ cõtinuitas.Quare at᷑ motus coꝛdis eſt infati⸗
gabilis cauſa vna eſt.maioꝛ appꝛoximatõ ⁊ influentia a
motoꝛe ſcʒ aĩa.ſemꝑ eni eſt motoꝛi ꝓximũ qð ab eo eſt
pꝛimũ.oĩs vᷣo virtus quo magis accedit pꝛincipio ꝑfe⸗
ctioꝛ eſt.multitudine ⁊ diuiſiõe minoꝛ.potẽtia ⁊ virtute
pᷣſtantioꝛ.⁊ vᷣtuti accomodãtioꝛ. Alia cauſa eſt ꝑfectio
oꝛgani.pꝛimo enĩ oꝛgano ſm exigentiã officij ſui ⁊ ſituʒ
7 ꝑpſectionẽ ↄtulit artifex optimus ⁊ potẽtiſſimꝰſcʒ deꝰ.
En li.de mo.coꝛ.anims eſt ex ſe imobilis ⁊ imꝑtibilis
vſq;quaq; ſit.cũ certã ĩ coꝛꝑe ſedẽ obtineat.inſtrumẽto
cuiꝰactu ⁊ miſterio vitã vᷣtuteſq; coꝛꝑi miſtraret indige
bat.creatoꝛ vt ꝑfectũ optimꝰ efficeret iſtrumẽtũ. aiaʒ
actu ⁊ materialit᷑ pꝛime materie impᷣſſit.⁊ velut a cẽno
in circũferentiã potẽtias vſq;quaq; deferret.pꝛimã na⸗
turã vocat ipſe pꝛimũ inſtrumentũ cui deus aĩa vᷣtuali
pᷣeminẽtia impᷣſſit. Elel põt alit dici.ꝙ eſt ſpũs vitalis
7 aĩalis.Similit eſt virtus ſiue vis cuiꝰ opatio eſt me⸗
diante ſpũ vitali quedã cuiꝰ oꝑatio eſt mediãte ſpiritu
aĩali.opus ſpũs vitalis a cauſa intrinſeca ꝑficit᷑.pter
qð eius cauſa ſibi ſufficit.nec recipit fatigationẽ. opus
ſpũs aialis eſt ab extrinſeco adueniẽte excitante.ElIñ
qn illud extriſecũ excedit.vis ſiue vᷣtꝰoꝑans fatigat᷑.vñ
li. de mo.coꝛ.duplex eſt ſpũs.aĩalis ⁊ vitalis.animalis
inteꝛpolat᷑ oꝑatoe.vitalis nequaq; ſpũs eni vitalis oꝑe
vnifoꝛmis.aialis vᷣo multiphariã ꝑtibilis.vitalis irra⸗

diando viuificat. aĩalis vo reſolutiõe ſenſum ? motum
exterius inducit.⁊ pꝛimi quidem ſpũs opus ſcʒ vitalis
intrinſeca cauſa pſicit ⁊ mouet. ideo ſibi ſufficiẽs eſt ⁊
ſemꝑ in actu.aĩalis vo in effectu extrinſecus aliꝗd ad⸗
ueniens tanꝙᷓ minus ꝑfectũ excitat.cõplet autẽ innatũ
ideo quando metam excedit fatigatur potentia ? dolet
aĩal. Ex his patet qualiter ad ꝓpoſitũ rndẽdũ eſt.quia

qð dr in li.de ſõno ⁊ vigilia. ĩtelligit᷑ de illis quoꝝ oꝑa
tiones fiũt mediãtibꝰſpiritibus alalibo.⁊ que ſine aliqͥ

intrinſeco cooꝑante in actũ nõ egrediũt᷑.¶ Ad illud qð
ſequitur q; mo tus quo viuit aia in ſe eſt eſſentia anime
Dicenduz ꝙ hec p̃dicatio motus quo viuit aĩa.in ſe eſt
eſſentia aĩe.nõ eſt foꝛmalis ſiue eſſentialis.ſ̊ cauſalis.
Vñ ſenſus eſt.motus quo viuit aia.fundatur in painci⸗

pijs ſubſtãtialibus ſiue eſſentialibo ſiue cauſat᷑ ab illis.

cum eni eſſe rei cauſetur ex eiſdem pꝛincipijs ex ꝗbo res
ipſa.cũ viuere ſit viuẽtibo eſſe.in eſdem pꝛincipijs fun⸗
datur ſiue ab eiſdẽ cauſatur a ꝗbo⸗ ipſa.q Ad illud qð
ſequitur.ſcʒ verbũ Dyo.dicendũ ꝙ intelligitur de vita
eoꝝ que per ſe viuũt.cuius eſt vita angelica.de quo bic
pꝛincipalit᷑ loquitur.ſicut patet ex ſerie textꝰ ⁊ cõmẽto.
4Ad aliud qð poſtea ſeꝗtur.q; vita eſt motꝰ ex geto ⁊c

dicendũ.ꝙ aĩa dr quieta ⁊ ſempiterna iniꝙtũ aĩa ẽ pꝛin

cipiũ motus ex ſeipſa.qui ꝗdẽ motus internus eſt.⁊ dẽ
vita.Et ad huiꝰ determinationẽ nota.ꝙ Plato ⁊ eius
ſequaces poſuerũt.qꝙ aĩa ẽ pꝛincipiũ motus.⁊ ex ſeipſa

mouet᷑ ſemꝑ ⁊ ↄtinue mouetur.⁊ motus abea nõ poteſt

ſeꝑari.ideo iſtũ motum poſuerũt in aĩa ſempiternũ.⁊
aĩam iĩmoꝛtalem ꝓpter ipſum.ſed huic poſitõni videtur
Ariſto.ↄtradicere.oſtendẽs pꝛincipiũ motus in oibus
eſſe ĩmobile.cui etiã videtur btũs aug.viij.ſuꝑ Geñ. ad
litte.ↄſentire.idem ondẽs ſcʒ pꝛincipiũ eſſe motꝰ imo⸗/
bile. Nacrobius aũt in fine libꝛi ſui hãc ↄtrarietatem
diſſoluit.viriuſq; eni rõnes recitat.⁊ oſtẽdit Ariſto.
platoni nõ ↄtradicit.dicẽs ꝙ illud cui innitit᷑ Ariſto.⁊
qð in oibus rõnibo ſuis ꝓbare intẽdit.videlicet ꝙ om̃e
qð mouetur neceſſe eſt ab alio moueri.veꝝ eſt in eis in
quibus motus nõ eſt de eſſentia rei.in gbus aũt motus
ipſe eſt rei eſſentialis vel rei eſſentia ex ſe mouetur.ẽnñ
duo ibi ſcʒ motũ ⁊ mouẽs ↄtingit ponere.Exemplũ aũt
huiꝰ ĩ igne ⁊ ſerro calido ponit.ignis enim ſeipſo calet
nec duo ibi ponere ↄtingit.vnũ qð calefiat.⁊ alterũ qð
calefaciat.ſᷣ idem eſt qð ſeipſo calet. in ferro aũt calido
qʒ ex ſe nõ calet.duo ponere ↄtingit. Sic dicit ꝙ anime
motus eſt eiꝰ eſſentia vel ei eſſentialis. ideo in aĩa mo⸗/
uens ⁊ motũ ponere duo nõ ↄtingit.⁊ ſic ↄtrarietatein
inter eos diſſoluit.ponẽs tamẽ cũ platone motu ↄtinno
2 ſempiterno intrinſecꝰmoueri.⁊ ꝑ G̊ in ſe bẽe pꝛincipiũ
vite imoꝛtalis. motus ꝗ iſte in anima cauſa eſt ĩmuta⸗
bilitatis.nec facit diſtare qð eſt. vnde moueri in ipſa nõ
cedit in genus paſſionis.nec cũ alijs motibus eſt eiuſdẽ
generis.⁊ ꝓpter boc dicitur quieta anima in huiuſmõi
motu.⸗ Zild aliud quod ſequit᷑ dicẽdum.ꝙ cõmentatoꝛ
loquitur de vita illoꝝ qui ꝑſe viuunt. exponit eni illud
verbum res viue ſunt oẽs mote ꝑ eſſentiam ſuam ꝓpter
vitam pꝛimã.res autem viue que m eſſentiam ſuã mo
uentur.ſunt ille que ꝑ ſe viuũt.hoꝝ vita ẽ cauſa pꝛima.
quod intendit determinare cõmentatoꝛ vt patet ꝑ qð
dicit er ente pꝛimo quieto ⁊ ſempiterno.vnde ſubiũgit
ibidem. ens pꝛimũ eſt quietũ? eſt cauſa cauſarũ.⸗ Ad
pꝛimũ quod obijcitur ꝓ alia parte dicẽdũ.ꝙ illud vbũ
de motu coꝛdis.vita motu coꝛdis efficitur. nõ intelligit᷑
de vita a qua eſi eſſe viuẽtis.⁊ que eſt actus pꝛimꝰ ſun⸗
pliciter. ſed de illa que eſt accidentalis. Quomõ autem
illud verbum ſit intelligenqũ. ſcʒ vtrum de actu pꝛimo
vel ſecundo.ſupꝛa tactum eſt vbi querebatur ſi vita eſt
actus anime. ¶¶ Ex hoc etiã patet reſponſio ad illud qð
ſequitur ibi de vita que eſt actꝰ ſecũduæ.licʒ ſit pꝛi mus
reſpectu actuũ quoꝛum motus coꝛdis eſt cauſa.Et etia
illud verbũ idem pꝛimũ eſt anime oꝛganũ.cuius actꝰac̃
videlicet ad expoſitionẽ verbi pꝛecedentis. quia de illo

Mueſtio

determiatur. quo vita que fit motu coꝛdis eſt act?pmus
qꝛ reſpectu ceteraꝝ coꝛpis virtutũ.¶¶ Ad illud qð poſt⸗
ea obijcit. ꝙ eẽ in cauſatis eſt er ſoꝛma ⁊c. Dicẽdũ ꝙ G
nõ impedit ꝗn eẽ ſit er cauſa pꝛima.ex foꝛma em eſt foꝛ⸗
maliter.ex cauſa pꝛima effectine. foꝛma ei dat eẽ foꝛma
liter ſiẽ pꝛincipiũ intra ꝑfectiuũ.efficiẽs po dat eẽ ſicut
pꝛincipiũ extra effectiuũ.⸗ Ad illð qð ſequit᷑. ſcz ꝙ eſſe
eſt ex ↄiũctõe foꝛme cũ materia ⁊c᷑. Gicẽdũ Bẽ foꝛma
liter ſiue eẽntialit᷑ loquẽdo.eo mõ qͥ dicit᷑ aliquid eſſe ex
ſuis pꝛicipijs eẽntialibo ſiue ex illoꝝ vnione. a ꝓpꝛieta⸗
te em̃ loquẽdo foꝛma dat eẽ materie.⁊ compoſitio mate
rie cum foꝛma dat eẽ cõpoſito.ſed ſic eſſe vel a foꝛma vł
ex cõiunctõe foꝛnie cum materia.nõ excludit eẽ a cauſa
pꝛima ſicut ab efficiẽte ĩimediate.et hoc maxime cuʒ res
exit a pꝛimo vt a tota cauſa.

quit᷑ inquirere.vtrũ vita in plantis 2 bꝛu⸗
tis ſit imediate a deo cauſata. ſic videtuꝛ
Beñ.j.Creauit deus oẽm aĩam viuẽtem atʒ
murabilem. 4 Si diceret᷑ ꝙ ĩ pꝛicipio ↄditõis rerũ. aĩe
bꝛutoꝝ ⁊ vniuerſalit᷑ oĩm viuẽtiũ exierũt a deo ĩmedia⸗
te ſiue ꝑ creatõem.nõ aũt ſic mõ.Contra in ps dicitur
emitte ſpm̃ tuũ et creabũt᷑.hoc intelligit᷑ de vitis aĩaliũ
et plantarũ. En omẽ.ſup li.de diui.no.c.de vita dicit.
Vite irrõnabiliũ et germinũ nõ ſunt diuine ̊ materiał
ignis ⁊ ſpũs.æ his ꝗᷓ ſoł nouiſſimis vitis ait illud da⸗
uidicũ. Auferes ſpm̃ eoꝝ et deſiciẽt et in puluerẽ ſuũ cõ
uertent᷑:emitte ſpm̃ tuũ ⁊ creabunt᷑ et renouabis facieʒ
terre. Inſenſitiua em̃ tm aĩma ? natiua vita hic accipit

diuia eloquia pater iſte.¶¶ Item aug.ce vera reli.nulla

vita eſt que nõ ſit ex deo.qꝛ deus ſumma vita eſt. et ipe
fons vite.Si diceret᷑ ꝙ veruʒ eſt mediate vel imediate.
hoc nõ videtur.qꝛ verbũ Auguſti.eſt ad ↄmendandam
vitã ſ̊ in nullo ↄmẽdaret᷑ vita ſi ſic ĩtelligeret᷑.qꝛ er crea
ke viliſſime ſũt a deo mediate.¶ I)ẽ aug. de vera reli.at
tendẽdũ eſt qᷓ ſit natura vitalis q̃ cuncta ſe entit.qᷓ ꝓfecto
qm vitã dat coꝛpꝑi.pᷣſtantioꝛ eo ſit neceſſe ẽ.nõ em̃ qualiſ
cũq; moles.quãaꝙᷓ iſta viſibili vita pfulgeat.ſi vita caꝛet
magna eſtimãda c.qli bet nãq; viua ſubſtãtia cuilibʒ ñ
viue ſubſtãtie nature lege pponit᷑. Si ẽ̊ m ultoꝝ viuẽtiũ
creatio ẽ imediate a deo.⁊ nobilitas cauſati atteſtet᷑ no
bilitati cauſe.om̃is vita cuiuſcũq; ſit ↄditõis debz eẽ im
mediate a deo. Itẽ nõ ſolũ aima rõnalis ſᷣ etiaʒ aĩalis
et plãte et motoꝛ coꝛꝑis cuiꝰ ẽ ꝑfectio.qð aũt tale ẽ.ẽ ſub
ſlatia ſimplex.qdð aũt eſt ſimplex.totũ ſuũ eẽ habz ſimk
ergo qð ẽ cã ipiꝰ.pt᷑ in totũ eẽ illiꝰ.hoc aũt ẽ ꝓPꝛiũ ſoliꝰ
dei. ex qͥ ocludit᷑ nullã creaturã etiaʒ ſpũalẽ poſſe aĩam
aĩalis vel plante ꝓducere in eẽ. vñ nec vitã illaꝝ. 4 Itẽ
ſi cauſat᷑ a creatura. aut a creatura coꝛpali aut ſpũali.
nõ a coꝛpali qꝛ ex coꝛꝑe incoꝛpoꝛeũ ſieri impoſſibile eſt.
Vñ ſupꝑ geñ.vij.ad lit.om̃e coꝛpus in om̃e coꝛpꝰ mutaꝛi
credibile ẽ.qdᷣlibet aũt coꝛpus mutari poſſe in aiam cꝛe
dere abſurdũ ẽ. creatõ aũt coꝛꝑis inq;tũ hmõi.nõ ẽ niſi
p ꝓductõem eiꝰ ĩ eẽ.ex pte illius qð ẽ cauſa vel ex toto.
ſec etiã pt fieri a vᷣtute coꝛꝑali.nõ em cõtingit virtutẽ
coꝛpeã ↄſequẽti in naturã coꝛpoꝛeã.ñ nõ pt eẽ ex quo
fiat ſubſtãtia ſpũalis.ſcʒ nec ſiẽ a quo.qꝛ tũc effectꝰ eẽt
nobilioꝛ ſua ca.q̃libʒ em̃ ſubſtãtia ſi implex nobilioꝛ eſt
om̃i ſubſtãtia ⁊ vtute coꝛꝑali. Itẽ aug. de ſide ad petꝝ
Si deꝰ vita nõ eẽt.nõ viuẽtia coꝛꝑa nõ feciſſet.nõ em̃ fa
cit rem nõ viuẽtẽ niſi res viuẽs.ex hoc pt argui ꝙ vita
ſiue res viuẽs nõ pt᷑ eẽ niſi a vita.qꝛ ſi deus non eẽt vita
nõ feciſſet coꝛꝑa nõ viuẽtia. Multofoꝛtiꝰ ſi i nõ eẽt vita
nõ feciſſet vità.vel coꝛpa viuẽtia.& cũ coꝛpus inqtũ coꝛ⸗
pus nõ ſit vita ⁊c. Vñ videt᷑ ꝙ vita non poſſit eẽ a vita.
Mec pt᷑ eẽ a creatura ſpũali qʒ videt᷑ ſic.ſpũalis creatu
ra ẽ maxime ſpũaliũ nobiliſſima.vt angelꝰ in ꝓductõne
rerũ naturaliũ in eẽ.nõ oꝑatur vt natuꝛa.ſed potius vt

ars. Dicit em̃ aug.ſuꝑ gen. viij. In ipᷣo mundo gemina

**
vC *
operatio puidentie reperitur. ptim naturalis ptim vo⸗
luntaria.volũtaria ꝑ angeloꝝ opera et hominũ.ex quo
patet.ꝙ q;tum ad ea que opatur angelus in mũdo.oꝑa
tio eius ẽ voluntaria.et operatio eius operatio artis et
operatum artificatũ inq;tum hmõi.aĩme aũt aimalis et
plante ꝓductio in eſſe.nõ eſt opus artis. ergo ꝓductio
buiꝰ nõ eſt opus angelicum nec eẽ pr. DHac eadẽ ratione
patet hmõi ꝓductõem in eẽ fieri nõ poſſe a creat᷑a ſpũa
li que eſt aia rõnalis.¶ Itẽ ſi ab aliqua creatura ſpuali
poſſent hoc in eẽ pꝛoduci.hoc maxime videtur poſſe fie
ri a cõſimilibo in ſpecie.ſcʒ ab aiĩma aĩalis et plante. H
hoc eẽ nõ poteſt.vt videtur.quia hoc nõ poteſt fieri per
modum diuiſionis. Cum em̃ aime hmõi ſint imptibi⸗
les.que hmõi ſũt.impoſſibile eſt diuidi CG c. 4¶ Si aũe
diceret᷑ hoc eẽ ſubſtantie tali impoſſibile ſᷣm ſe.ſed quia
virtus eſt impꝛeſſa materie.ad ipius diuiſionem ꝑtitio
nem recipere poteſt. Elñ et aia ronalis eoq nõ eſt imp̃ſ
ſa materie diuiſionem nõ recipit neq; eſt ex tꝛaduce.Ad
huc iſtud nõ ſufficit dicere.quia cum diuiditur materia
aut cuʒ ipᷣa cedit aliꝗd qð fit aĩme. aut nihil.Si nibil.
qũo ex eo qð deciſũ eſt:vt idẽ in ſpẽ.et quid erit in mate
ria illa pꝛincipiũ vite.Si aliquid aut illa erit virtus ſo
la aut de ſubſiãtia aĩme.ꝗᷓ accidit ꝙ ẽ imꝑtibile ᷣm eẽn⸗
tiã eẽ diuiſibile.Si aũt ſola vᷣtus decindit᷑.cũ vᷣtꝰ ſit ac⸗
cidens.ꝙ ex ea fiat aia et ſubſtãtia.ñ ſolũ vt foꝛma ſ̃ ſiẽ
quid videt᷑ impoſſibile.accidẽs em̃ nõ pt eẽ pꝛicipiũ eẽn
tiale b iete Lontra Beneſ paucant aq reptile
aĩme viuẽtis.⁊ in eodem. ꝓducat tra aĩazʒ viuẽtẽ igenẽ
ſuo. Si aũt iĩmediate eẽnt a deo ſicut illa que ex nihilo
fiunt.quoꝛum deus eſt tota cauſa.qũo verificarent᷑ que
hic dicuntur. ꝓducant aque reptile aĩme viuentis.et p⸗
ducat terra herbam virentem. viroꝛ em̃ eſt vita virenti
um vt habet a beato greg. ¶ Itez phᷣus. Om̃e coꝛru pti⸗
bile eſt generabile.ſenſitiua ĩ bꝛutis et vegetatiua ĩ pla⸗
tis ẽ coꝛruptibilis ꝑ ſe vel ꝑ accidẽs.ꝗᷓ ẽ generabilis Pſe
vel ꝑ accidẽs nullũ creatũ generatũ ꝑ ſe vel p accidens.
⁊c.¶ Itẽ nulla foꝛma ↄſtituta ĩ eẽ ꝑ ſuũ ſubiectũ cauſa
tur.niſi illð ſubiectũ ↄcreet᷑. vegetatiua ĩ plãtis ẽ foꝛma
ↄſtituta ĩ eẽ ꝑ ſuũ ſubiectũ.qð pʒ ꝑ G̊ ꝙ ſoꝛma diuiſibił
diuiſionẽ ſui ſbiecti ↄſtituit᷑ ĩ eẽ ꝑ ipʒ.̊ ⁊c. Similit ẽ
eſt de gia ſenſitiua vt pʒ ĩ anuloſis q̊ ⁊c. ¶ Itez ſola aĩa
rõnalis ſiue intellectiua exit ĩ eẽ ĩmediate a deo.vt vult
ph̊s dicẽs.ꝙ ſolus intellectꝰ ab extrinſeco intrat.de ſen
ſitiua.dicit ſenſitiue pᷣo pꝛima ſit mutatio a generante
qꝛ dᷣo ab eodẽ eſt aĩa? vita ĩ bꝛutis ⁊ plãtis.medio quo
oñditur aĩa eẽ imediate a deo.oñdit᷑ ↄſimiliter Z vita.
Circa materiã iſtã.diueꝛſi diuerſa ſentiũt. gqdã eĩ po
nũt ꝓgreſſũ aĩaꝝ bmõi in eẽ fieri per partitionẽ et mul
tiplicationem aĩmaꝝ.modum aũt ptitionis et multipli
cationis aſſignare volentes.ponunt exemplum tale.q
linea qñ diuiditur.ſectio eius fit in puncto.nec tñ pun⸗
ctus diuiditur ſ̊ ipᷣa diuiſiõe totꝰ cadit ad vtrãq; pteʒ 2
exiſtit in vtraq; linea.Similit᷑ aia cũ ſit imꝑtibilis non
diuiditur.ſᷣ ad diniſionẽ materie ſiue deciſtonẽ tota ca⸗
dit vtrobiq; in ꝑtibo diuiſis.et h̊ qꝛ impᷣſſa ẽ materie. qꝛ
em̃ ſequit᷑ materiã ⁊ nõ pt᷑ diuidi tota cadit vtrobiq; in
ꝑtilv diuiſis. et h qꝛ impᷣſſa ẽ materie.qꝛ em ſeqꝗt᷑ materi
am ⁊ nõ pt᷑ diuidi tota cadit vtrobiq;. hoc aũt nõ videt᷑
verũ.nec ẽ ſimile.qꝛ ſi pũctꝰ actu eẽt ĩ linee.vt eẽt ex pũ⸗
ctis. ſic aĩa actu ẽ in coꝛꝑe.nec pũctus diuideret᷑ ĩ linea
nec ĩ duo cadẽt.h̊ ſi ſecãtis oꝑatõeʒ ſuſci pet deſtrueret.
nũc vo qꝛ ibi ẽ ĩ ſola potẽtia.qð erat ĩ potẽtia ĩ actũ re⸗
ducit᷑.nec ꝙ erat vnꝰ pũctꝰ in potẽtia efficit᷑ duo.hſ̊ duo
potẽtia deducũt᷑ ĩ actũ ⁊ fſũt duo actu. ¶ Alij ðo moduʒ
mltiplicatõis ꝑ ſile volũt oñdẽ ĩ alijs ĩ gbo ẽ potẽtia mł
tiplicãdi ſe.vt ĩ igne ⁊ luce.q ſe młtiplicãt ſñ ſui diminu
tõe.cãdela eĩ accẽſa młtas pt accẽdè ſine ſui diminutõe
et lux ſeipʒ młtiplicaẽ ĩ qlibʒ pte aeris circũadiacẽtis.
Silr dicũt de aia.qð nõ vidr verũ.necẽ ſile de aĩia et de
ilt.qꝛ młtiplicatõ ignis ⁊ lucis ñẽ pꝓ diuiſiõʒ vł deciſiõʒ
alicuiꝰ materie.cũ em ignis multiplicat ſe.non diuidi?

materia in qua eſt ignis.qꝛ ſi ſic minoꝛaret᷑.ſicut q̃ndo
ligna ſubſtrabũtur. Similiter ſiſt ubiectũ lucis diuide⸗
retur in duo vel plura.de luce minus eſſet in ꝑtibo ꝙᷓ in
toto. cum ponit᷑ ꝓductõnẽ animarũ huiuſmõi in eſſe
fieri ꝑ diuiſionẽ materie.no ꝑ ſui oꝑationẽ ſolum. ſicut
eſt de igne ⁊ luce. patet ꝙ nõ eſt ſimile. 4 Item alit gdẽ
poſuerũt ſcʒ eas fieri ex ſoꝛmis ſubſtũtialibo elemẽtoꝛũ
que ſimplices ſunt. vt generatõ ſimplicis ex ſimplici fie

ret ſicut fit coꝛꝑalis ex coꝛꝑali.a quẽadmodũ ex quali⸗

tatibo actiuis ? paſſiuis elementoꝛũ generat᷑ foꝛma cõ⸗
plexiõis.ita ex eoꝝ foꝛmis ſubſtãtialibo foꝛma addita
cõplexioni ⁊ ſiẽ ex accidentalibo accidẽtalis.ita ex ſub⸗

ſtantialibo ſubſtãtialis. bec aũt potentia euident axpa⸗
ret falſa. ꝛimo ꝑ boc ꝙ aliꝗd fieri ex foꝛmis puris eſt

impoſſibile.ſfoꝛma em pura nõ eſt ex puro quo. Pꝛetea
ſubſtãtia er ſoꝛmis fieri nõ poſſet niſi ꝑ eaꝝ mutatiõz.
foꝛma eni pura de ſeẽ inuariabilio. Pꝛeterea.ſi ex foꝛ:
mis puris ſubſtãtialibo clementoꝝ ſit foꝛma huiuſmõi
que eſt foꝛma⁊ ſubſtãtia.aut g erit ex foꝛmis eoꝝ ĩ gbo
ſubſiſtit. aut alioꝝ. Si alioꝝ.tũc ab aliquo foꝛmã ſi uã
ſubſtantialẽ ſeꝑari ↄtingeret.ipſa eni eſſentia manente

ter üllud cmius erat ſoꝛma.quod elt impoſſibile. Si er

foꝛmis eoꝝ in quibo ſubſiſtit.tũc aut ipla manebüt ſine

foꝛma ſubſtantiali. aut neceſſe eſt aiam eſſe foꝛmã q̃ ſint
ſubſtantie.a non ſolum aĩate qð falſum eſt. aut aliã no
uam foꝛm recipiẽt.q vnde ↄtingat non erit aſſignare.
non coꝛpus poteſt eẽ nec ſoꝛma coꝛꝑis ex quo fiat aĩa
vegetabilis ⁊ ſenſibilis. Aliter aũt eſtimàt aliqui ſcʒ
ſpus bꝛutales eſſe ex traduce.⁊ educi e potẽtia in actũ
mediãtibo coꝛꝑibꝰceleſtibꝰab eoꝝ motoꝛibꝰ.q motoꝛes
qꝛ ſpũs rõnales ſunt vt ponũt.poſſunt in ꝓquctõʒ ſpuũs
ineſſe.ſᷣ qꝛ nõ ĩmediate ̊ mediante coꝛpoꝛe celeſti.ideo
ſpm̃ ꝓducũt ronali ignobilioꝛẽ.⁊ talem quidẽ qui ſine
coꝛpoꝛe non viuit.eo ꝙ ꝑ coꝛpus celeſte in eſſe ꝓductꝰẽ.
Sʒ bec opinio poteſt refelli ronibus ſupꝛatactis. ſcz p
hoc ꝙ motoꝛes oꝛbiũ intelligentie ſuntquoꝝ oꝑpatõ eſt
oꝑatio artis.⁊ ꝑ hoc ꝙ virtus coꝛpoꝝ celeſtiũ eſt vᷣtus
coꝛꝑalis.qᷓ ſunt minoꝛis nobilitatis nobilitate ſpuuz.
Alij ponut huiuſmõi ſpũs oĩno creari.⁊ nullo modo
eés ex tradquce.ſicut nec ſpũs rõnales.dicẽtes ꝙ ideo diẽ
Heñ.j. aiam de terra ꝓduci.q; coꝛpus oꝛganicũ de fra
ꝓducit᷑⁊ ei infuit ſemialit:cum oĩbꝰ diſpoſitõnibo ma⸗
terialibo facientibo neceſſitatẽ reſpectu aĩe. cui materie
ſic diſpoſite dei bonitas aĩam infundit.qꝛ & in fra ſunt
rõnes ſemiales. non tm̃ intendẽtes coꝛpus.dᷣ etiã inten⸗
entes eius vltimã cõpletõnẽ ſcʒ aĩiam.⁊ habẽtes natu⸗
ralem appetitũ talis foꝛme.ideo d terra aĩias ꝓducere
4l Aliter videt᷑ inſipientie mee dicendũ. ſcʒ ĩ elem entis
mũdi indita eſt a coditoꝛc eoꝝ natura quedã. ꝗᷓ eſt alia
a nata elementari. ꝗᷓ eſt ſimplex ⁊ incoꝛpoꝛea. vt poſſit
eſſe pꝛincipin ſubſtãtie ſimplicis.Vñ phs li.de aĩalibo.
oia iſta inferioꝛa plena vᷣtute aĩe poluit. Aug. vo dicit
rõnes ſemiales inditas mũdo ſiue ꝑtibo mũdi ex quibo
mũdus granidus eſt.ex q̊ accepta opoꝛtunitate ꝓdeũt
plante ? aialia.non eni Fm coꝛꝑa ſ quodãmõ ſᷣm aĩas.
Vlñ aug.iij. xæ trini. Aliud eſt ex intimo ? ſũmo cauſaꝝ
cardine condere atz admiſtrare creaturam. 7 qui facit

ſolus creatoꝛ eſt deus. Aliud vᷣo pro diſtributis ab illo

viribus ⁊ facultatibo aliquã oꝑatõnẽ ſecus admouere.
vt tũc vel tunc. ſic vłſic exeat qð creat᷑.iſta qpe oꝛigina
liter ac pꝛimoꝛdialit in quada textura elementoꝝ cũcta
iam creata ſunt.ſ acceptis opoꝛtunitatibꝰ ꝓdeũt. ¶ã
ſicut matres granide ſunt fetibus. ſic ipſe mũdus gra⸗
nidus eſt cauſis naſcentiũ.que in illo nõ creant᷑ niſi ab
illa ſũma eſſentia. vbi nec oꝛt nec moꝛit᷑ aliꝗdnec inci
pit eẽ nec deſinit. Pꝛeterea. virtus pꝛimi hoĩis ⁊ alioꝛũ
inferioꝝ coopant᷑ vite ſiue ꝓductioni rei viuentis. Eñ
⁊ celo ⁊ mũdo li.ij.vetis trãſlatiõis dẽ. ꝙ oꝛbis pꝛimꝰ

eſt pꝛincipiũ ⁊ ᷣtus ⁊ cauſa in vita oĩs viui pluſꝗ relig

oꝛbes valde.2 in noua trãſlatiõe ſciendũ eſt. ꝙ pꝛimus
oꝛbis pꝛincipiũ ẽ potentie ⁊ cauſa ĩ vita cuiuſlibet vini

quaſi pluſꝙ alij oꝛbes⁊ ꝑ naturã lucis ſue qu am vbiq;
diffundit. ꝗᷓ vitã ⁊ motuʒ opat᷑ in oĩbo in gbenõ ẽ vita ⁊
motus vitalis. S G̊ ſolũ poteſt eſſe ꝑp modu diſponẽtis 2

coopantis ſiue adiuuãtis. qꝛ quodlibzʒ coꝛpꝰſiue celeſte

fſiue aliud. aut pᷣtutẽ coꝛꝑis ↄuerti ĩ natura incoꝛpoꝛeã

nõ ↄtingit. vñ nõ pĩ eſſe ſicut ex qͥ fiat ſubſtãtia ſpualis.
nec ſicut a q̊ et dictũ ẽ. Ex bis ꝗ̊ mũdi ꝑtibo qᷓ ſũt plene
vᷣtute aie ſᷣm ph̊ᷣm.ſine rõnibo ſemialibo.ꝗbꝰmũdus eſt
granidus ſᷣm aug. opoꝛtunitate ſic accepta. vt quando
ↄſfluũt ᷣtus pꝛimi oꝛbis ⁊ oꝛbiũ inferioꝝ.⁊ vᷣtus genera

tiua in planta ? in aĩali.⁊ vᷣtus ſimplex indita ipſis ele

mẽtis fit coꝛpoꝛis oꝛganiʒatõ ⁊ ꝓductõ ⁊ aĩe ſenſibilis
in eſſe aie vegetabilis.Elnde aug.de eccleſiaſticis do⸗
gmatibo. aĩaliũ aĩe nõ ſunt ſubſtatie.b̊ cum carne ipſa
carnis viuacitate naſcunt᷑.ex his & ſcʒ rõnibꝰſemĩalibo
ſiue ðᷣtute aĩe.qua plena ſunt hec inferioꝛa. eſt oꝛigo ⁊
pꝛincipiũ aĩe vegetabilis ⁊ ſenſibilis.ſicut aũt ſubſtan
tiarũ coꝛpaliũ ab initio tũc creatoꝛ creauerit pꝛincipia

ſczʒ ipſa elementa. ſic in elementis coꝛꝑalibo ſubſtãtiaꝝ

ſunpliciũ q̃ a coꝛꝑe dependent creauit elementa.⁊ ſicut
coꝛpoꝛa ex elemẽtis generant᷑. elemẽta tñ nõ ſunt gene⸗
rata ſ̊ creata.ſic aĩe habẽt pꝛicipia vñ generant᷑. tmn illa
pꝛincipia non ſunt generata ſ creata.⁊ iteꝝ ſicut coꝛꝑa
que ſunt ex elemẽtis ſunt coꝛuptibilia.elemẽta tñ in ꝗ
reſoluũt᷑ incoꝛuptibilia.ſic aĩe vegetabiliũ ⁊ ſenſibiliũ
ſunt coꝛuptibiles.ſemina tñ eoꝝ incoꝛꝛuptibilia.⸗ Ad
illud q; pꝛimo obiectũ eſt dicendqũ. ꝙ creare noiĩe extẽſo
ſumit᷑ pꝛo ꝓdncere. eo mõ quo ſumit᷑ in vðbo iſto Aug.
qͥdã ſpũs ſic deꝰ creauit ⁊c̃.⁊ pꝰ exponẽdo ꝙ diẽ creare
ſubdit.illos itaq; ſic deſituros quoſdã ex aq ꝓduxit 26

vñ ꝓducere ex aqua ſiue tra dicit ipſe creare. Pꝛetea

intentio cõmentatoꝛis eſt oſtendere differẽtiã int vitam

intellectiuã 2 ſenſitiuã ? vegetatiuã. qtũ ad hoc ꝙ vita

intellectiua eſt ꝑpetua ſenſitiua 2 vegetatiua nequaq.

E ⁊ ꝑeant? alie creãt᷑.⁊ ꝙ intellectiua ẽ diuina.i. oĩno
ex nihilo creata.alie ex materiali create.vñn dicit ſemel

vitã eſſentialit᷑ condẽs ? ĩmoꝛtalitate. deꝰ intelligibiltbo

7 aĩabus nr̃is nõ vtiq; aufert earũ viuere.alioquin nec
eſſentie erũt · H de vitis ſen aĩalibo renouatis ex tra ait.
nõ tñ de illis. VUñ ex verbis eius patz. ꝙ nõ intelligit ꝙ

hec ſint ex nihilo creata.ſ̊ potiꝰ oꝛiginẽ hñt ex elemẽtis

qð patet ꝑ h̊ qd dicit.q ſunt renouate ex terra.⁊ ꝙ no
ſunt diuine ſed materialis ignis ſpũs.Ad aliud qð
ſequit᷑ dicendũ.ꝙ aug.nõ intendit ponere omnẽ vitam
imediate eſſe a æo. vitã rõnabileʒ. EIñ ꝙ dicit. nulla
vita eſt ⁊c. intelligit᷑ de vita rei rõnalis.vult enĩ dicere.
ꝙ oĩs vita buiꝰ eſt a deo qui ſimplicit eſt ſcz a deo. ⁊ vi
ta mala initũ eſt vita. q; inqᷓtum eſt vita mala nõ eſta
deo. ſ̃ ex eo ꝗ non eſt ſiue nequaqᷓ eſt.vñ verbo pᷣdicto in
opponẽdo ſubdit᷑ nec aliqua vita iniꝙ̃tũ eſt vita ẽ malũ.
ß inq̃tũ vergit ad moꝛtẽ.moꝛs aũt vite nõ ẽ niſi negtia

q̃ ab eo qð negt qᷓ ſic dicta c.⁊ ideo nequiſſimi homĩes.
nibili hoĩes aſpellant᷑.¶¶ Ad aliud qð ſequit᷑ dicendũ.
ꝙ etſi nobilitas creati qñq; atteſiet nobilitati cauſe. B
nõ eſt generalit᷑ veꝝ ꝓpoꝛtionabilit loquẽdo. ita ꝙ illud
qð nobilius eſt ſit a cauſa nobilioꝛe.⸗ H maxie quando
agẽs agit ꝑ electõz. agens enĩ ꝑ electõnẽ diuerſa habita
ↄlideratiõe.nũc nobilioꝛẽ nunc minus nobilem ꝓducit
effectũ. vnde qꝛ in actõnibo vbi dus eſt tota caul⸗ a· ipſa
volũtas eſt cauſa ꝑ ſe ſᷣm bñplacitũ ſue volũtatis oĩno
indifferentis in ſe.effectꝰ ꝓducit differẽtes. Ad illud
qð ſequit᷑ſcʒ ꝙ illnd qdð eſt cauſa alicui ſimplicis põt
in totum eſſe illiꝰ c. dicendũ.ꝙ oĩs cauſa cauſata opꝑat᷑

—

ex ſuppoſitõne materie.vñ ſolus de poõt in totã rei ſub⸗
ſtantiaʒ.i.aliꝗd de nihilo facere.cũᷣ aia vegetabilis

ſenſibilis oꝛiginem babẽtes ex ratõnibus ſeminalibus

inditis partibus mũdi in quibus ſunt aliquo mõ. patzʒ

ꝙ natura ꝓducens eas in eſſe oꝑatur ex ſuppoſitiõe ma
terie quodãmõ. Ad illud qð ſequit᷑.ꝙ aĩa bniuſmodi
eſt ſimplex ⁊c. dicẽdũ.ꝙ ſimplex eſt ſᷣm ꝙ ſimplex dicit
carentiam partiũ quantitatiuarũ.ñ tamen ꝙ ſimplerx

W

¶ Nueſtio

dicit carentiam pꝑtiũ ſubſtãtialiuʒ.eo mõ quo qð et quo
dicũt᷑ ꝑtes ſubales rernz qdãmõ ſumpliciuʒ habent em
hmõi aie ꝙ eſt et quo eſt. que ſunt quaſi ꝑtes ſubales ea
rũ. alioqn nõ eſſet actus eius interior.vn cũ qð eſt aĩa⸗
ruũ hmõi.ſit in ſemialibo ratõnibo inditis ꝑtibo mundi.
licet natura ꝓducat hmõi in eſſe.nõ ꝓpter H dicenda eſt
poſſe in totã rei ſuam. cũ agat ſiue oꝑet ex ſuꝓpoſitõne
eius qð ẽ quaſi materia.¶ Ad aliud qð querit vtrũ cre
et a creatura coꝛpali vel ſpũali.Dicendũ vt ſupꝛa tactũ
eſt. ꝙ elemẽtis mũdi indita eſt quedã natura ſimplex et
incoꝛpoꝛea.alia a natura elemẽtari. q̃ coopans virtuti
opꝑatiue in plantis ⁊ aĩalib.ↄcurrẽte virtute coꝛpoxꝝ ce⸗
leſtiũ mõ ↄueniẽti.ꝓdeũt in eſſe mõ vegetabiliũ⁊ aĩali⸗
um. He aũt virtutes ſiue nature pñt dici coꝛpales.quia
radicant᷑ in corꝑibo ſiue naturis coꝛꝑum:et ſpüales. q:
mole carẽt coꝛꝑali.a tali coꝛꝑali ⁊ ex tali põt fieri ſpũa
le.̊ nõ ex coꝛpali hñte molẽ coꝛꝑis inqtũ hmõi.Dico g
opinãdo nõ aſſerẽdo.ꝙ illa natura q eſt ſimplex ⁊ incoꝛ
poꝛea indita ꝑtibo mũdi.qua dicit phᷣs ĩferioꝛa iſta ple⸗

na eſſe.eſt principiũ ⁊ oꝛigo vt ex quo eſt.⁊ qð eſt aiarũ

hmõi a virtute deciſa a generãte eſt. qͥẽ a virtute pꝛimi

oꝛbis.⁊ alioꝝ corꝑuʒ ſuꝑceleſtiũ ſunt ipᷣe aie hmõi.vt ⸗

diſponẽte ⁊ coꝛroboꝛate alia oꝑatiua ad h̊ ꝙ ꝓdeant in
actũ.et ſic intelligit᷑ verbũ phᷣi qð eſt.ꝙ primus oꝛbis ẽ
pꝛincipiũ et virtus ⁊ cauſa ⁊ vita oĩs vim.Ao hoc vide
tur valere illud qð poĩt phᷣe.ſcʒ de virtute anĩe deciſa a
generãate fit aĩa ſenſitiua.⁊ quodãmõ a ſimili aĩa vege⸗
tatiua.dicit em̃ phᷣs.ꝙ virtus decindit᷑ a generãte q̃ oꝛ⸗
ganizat materia.qua oꝛganiʒata ingredit᷑ eã ſicut arti⸗
fex in artificio.⁊ fit eius nõ ſolũ motoꝛ ſ̊ actus et ꝑfectõ
virtus em̃ aĩe qꝛ cũ materia ſibi ꝓpoꝛtionali decindit.in
ipᷣa foꝛtius radicat᷑ ⁊ vehemẽtius vnit᷑. vñ ab ipᷣa facile
nõ recedit.⁊ iteꝝ a caloꝛe matricis adiuuatur.caleſcit.
vigoꝛat᷑.ſoꝛtificat᷑.vt robur accipiat aĩe.hoc aũt dico qꝛ
videmus aliquã virtutẽ ꝑ elõgatoem ab ipᷣo cuiusẽ de⸗
bilitari vt in motu ꝓiectoꝝ ⁊ in ſilibus.In hac aũt viꝛ
tute ſecus eſt ꝓpter cauſas pᷣdictas.Ex h̊ at᷑ ᷣbo phᷣi vi⸗
det᷑ ꝙ virtus deciſa a generate illã virtutẽ ſiue naturã q̃
erat elementis indita ſola potentia ad animam prodn⸗
cit in actum. Ex his patet reſponſio ad illud quod ſe⸗
quit᷑ qͥ ↄcludit᷑. vita nõ põt eſſe niſi a vita ⁊ hoc verũ ẽ
Ad hH̊ qð poſiea obijcit᷑.ꝙ ñ poſſit eẽ ab ĩtelligẽtia. be⸗
ne ↄcedo vt a ca efficiẽte ſimplicit᷑. licet ꝓductio eoꝝ in
eſſe poſſet miſterio angelico accelerari.ageli em̃ ſiue bo⸗
ni ſiue mali cãs reꝝ oꝛiginales nõ pñt facere:ſᷣ ꝑ temꝑa
menta ⁊ acceleratões quaſi ſubito ex cauſis oꝛiginalibo
inditis a doo huiꝰmũdi elemẽtis pnñt aliqd ꝓducere qð
videt᷑ mirabile.vt cũ virgas ⁊ ſerpẽtes magi pharaõis
demones ſubito ↄuerterũt.de h̊ alibi pleniꝰ tactũ eſt.
Ad illud qð vltimo obijcit᷑.ꝙ videt᷑ ꝙ hm̃oi aĩe ñ pñt
fieri a ſpũalibo ſubijs que ſunt ↄſiłes in ſpecie.q;ꝛ nec ꝑ
diuiſionẽ ſuſtãtie ⁊c᷑.pot dici ſine pꝛeiudicio.ꝙ vt tactũ
eſt ꝑ diuiſionẽ virtutis fiũt.nec dico ꝙ illa virtus eſt ac⸗
cidẽs ẽ ̊ ſuba extenſo noĩe dicta ſubſtantia.iQeqʒ em̃ eſt
ſimplex ſuba neq; accidẽs. ꝓprie ſumẽdo ſubam ⁊ acci⸗
dens.ſicut nec miulta alia.Diuiſionẽ vo entis in ſubſtã⸗
tia ⁊ accides pᷣcedũt diuiſiones iſte. Entiũ aliud in po⸗
tẽtia.aliud in actu. aliud vnũ.aliud multa. hoc aũt ſeq
tur h. vnũ :alind ſuba aliud accidẽs.ᷓ diuiſio in ſubſtan
tiam ? accides ẽ entis ppleti.ſᷣ virtus nõ eſt ens ↄple⸗
tũ.ideo neq; ſuba neq; accñs.ad ſubam tamẽ cuius pn
cipiũ ẽ reducibile.ẽ io fieri põt ſuba. Sʒ qm aligbo vide
tur inſolitũ 2 minus bene dictũ virtutẽ ſubſtantiã fieri
poſſe iõ aliter dicũt exponẽdo illud vᷣbuʒ ſcʒ virtutẽ de⸗
cindi a generãte.maniſeſtãdo q ſit iſta virtus.dicẽtes q;
aĩa vegetabilis cuius eſt potẽtia generatina alimẽtũ at
trabit ⁊ ſibi aſſimilat. aſſimilat aũt ſibi nõ ꝑteʒ ſui vel
virtutẽ in eo relinquẽdo:łᷣ virtutẽ ſibi ſimilẽ q in alimẽ⸗
to erat in potẽtia remota in ꝓrima faciẽdo. In ipo em̃
alimẽto eſt virtꝰ aĩe indita a creatoꝛe.ſcʒ rõ ſemialis.q̃
E virtutẽ aĩe aſſimilãtẽ alimẽt ũ et diſponẽtem ad oꝛga⸗

—

xcj.

nizatõem de potentia in actũ educit᷑.et hec virtns nec ẽ
de ſubſtãtia aĩe qᷓ alimẽtũ agit ⁊ aſſimilat nec virtꝰ eiꝰ:
ſed ei ſimilis.et ſic virtus q erat ſemi oꝛiginaliter indi⸗
ta cũ ſemie decindit᷑.nõ aũt de ſubſtantia aie generãtis
7 decindẽtis ſemẽ decindit᷑ nec etiã virtus eius q cadat
ĩ aĩaʒ generati. Scðm hac expoſitõeʒ dᷣm.ꝙ aĩe hmõi
et ꝙtũ ad ꝙ eſt ⁊ qͥ. ſunt de illa natura q ẽ indita ꝑtibo
mũdi a cõditoꝛe illoꝝ.⁊ q;tũ ad vtrũq; erãt in illis potẽ⸗
tia et ꝙ ꝓducũt᷑ in eẽ a virtute cooꝑante virtute celeſti.
vt em̃ habet᷑.xiiij.pꝛime ph̊ie.om̃e qdð fit.fit ex aliqͥ ĩ po⸗
tẽtia illud qð fit. Vnde aĩe hmõi cũ fiũt.fiũt illud qð fi⸗
unt.ex aliquo ente in potentia ſcʒ in rebo ſeminalibo.

Mlembrũ ſecundnuz
Equit᷑ determinare a qᷣ ſit vita oꝛiginalit
hoc eſt determiare ꝗd ſit in ſubſtantia vi⸗
uente vnde ipᷣa viuit. Et primo ſi aliqua
ſit in illa vnde vinit in ſe. Scðo vnde alij
vitam tribuit ſcʒ illi ꝗ viuit ꝑ ꝑticipatõem.

tia viuẽte ex ſe.cuiuſmodi eſt aia vnde viuit.

r 1 Verit᷑ ergo primo.vtrũ aliꝗd ſit in ſubſtan⸗

VH. ſic videt᷑.ſicut tactũ eſt.quedam viuũt ex

ſe. quedã ꝑ ꝑticipatõem eoꝝ q̃ viuũt ex ſe.ſicut aĩa vici

tur viuere ex ſe.coꝛpus ꝑ ꝑticipatõeʒ. Que aũt viuũt ꝑ
ꝑticipatõem.nõ viuũt ꝑ aliqd qð ſit in eoꝝ ſubſtãtia ſi⸗
ue de illis. ̊ ꝑ aliqd qð eſt aliꝗd aliud ab illis ſm ſub⸗
ſtãtiã.q̊ ab oꝓpoſitis videt᷑ ꝙ ea que viuũt ex ſe.viuũt ꝑ
aligd qð eſt te eoꝝ ſubſtatia ⁊ non ꝑ aliꝗd qð ſit aliuꝰ
Fm ſubſtãtiã.¶ Hoc etiã patet ꝑ hoc ꝙ dicunt᷑ viuẽ ex
ſe.nulla em̃ rõne videt᷑ debere dici viuere ex ſe.qð viuit
P aliꝗd.qð nõ eſt de ſubſtãtia viuẽtis ⁊ ita que viuũt ex
ſe hñt aliqd in ſe qð eſt illis oꝛigo ſiue principiũ intrin⸗
ſecum vite. ¶ IStem illud qͥ viuit aĩa.vt habet᷑ a platone
exponit macrobius.eſſentia eſt anĩe: vᷣ ↄſtat q; in ente
eſt aliqd vnde eſt eẽntia.cũ rei ſiue entis eſſentia ſit oꝛi⸗
ginaliter ex pꝛincipijs illiꝰ.g ⁊c. onnaer dicit am
bro.aĩa vita eſt. ̊ aĩa nõ eſt oꝛiginaliter a ſeip̃a. nec ab
aliqua illius ꝑte.cũ ſit ſimplex.⁊ ita nõ habet parteʒ.q
vita nõ hʒ oꝛiginẽ in viuente ex ſe ſcʒ aia.¶ Itẽ in re vi⸗
uente ex ſe nõ ſunt niſi duo pꝛincipia.materia ⁊ foꝛma.
ſiue illud qð eſt q̃ſi materia ⁊ illð qð eſt quaſi foꝛma. qᷓ
in ſimplicibo dicunt᷑ ab aliquibo qð et quo. vel potẽtia
⁊ actus:ſed a materia vel quaſi materia nõ eſt vita.ſic
ab oꝛiginali principio ⁊ ſic actus primus viuẽtis.⁊ in⸗

ter omes actus nobiliſſimus. ſicut ille a q̊ͥ vel ꝗ eſt eſſe.

Item vita ſemꝑ eſt in ſuo actu.vnde diffinit᷑ ꝑ actũ cõ
tinuũ vt ex dictis patet.qð aũt eſt tale nõ eſta materia
ſicut a pꝛincipio oꝛiginali.neq; vt videt᷑ eſt a forma vel
quaſi a foꝛma.cũ foꝛma nõ ſit ex foꝛma.vita aũt nõ ẽ foꝛ
ma q̃dã.Vñ cũ res ſit ex illo qð eſt eius pꝛincipiũ oꝛigi
nale ſiue eins oꝛigo⸗videt᷑ ꝙ illud qð eſt foꝛma vitis nõ
ſit oꝛigo vite eiuſdẽ.i Item origo rei eſt principiũ eius
dem.pꝛincipiũ et ca idem.vt dicit ph̊s.ergo oꝛigo rei eſt
cauſa eiuſdem.ergo cũ in genere foꝛmax vita eſt nobi⸗
liſſima.cã aũt eſt nobilioꝛis ↄditõis illo cuius eſt cauſa
nulla foꝛma eſt cã ſiue oꝛigo vite. Si aũt diceret᷑ ꝙ vi⸗
ta nõ eſt a materia viuentis neq; a foꝛma. ſ̊ ab vtroq;:
cõtrariũ põt argui ex dictis iurta modũ qͥ arguit phᷣs.
ↄcludens illud qð ex neutro eſt aliquoꝝ duoꝝ.nõ eſt ex
vtroq;. ¶ Mũñſio ad hoꝝ determiatõem intelligendũ ꝗq;
vita eſt quidã motus vel actus ⁊ vigoꝛ internus. vt em
Dicit berñ.libro de libero ar. Vita eſt internus motus
tm̃ vigens intrinſecus.lidendũ eſt eꝛgo quid ſit in ſub
ſtantia viuente ex ſe.vnde ſit motus iſte et vigor qui eſt
vita/quod vt ↄpetentius fiat incipiat᷑ a generali princi
pio motus intrinſecus in omibo.Eſt em principiuʒ mo
tus duplex.ſcilicet extrinſecum ⁊ intrinſecum. Hic aũt
intendit᷑ de pꝛincipio intrinſeco.qQota ergo ꝙ; in om̃i
motu ſiue ad foꝛmam ſiue ad ſitum pꝛimuʒ pꝛincipium

motus intrinſecũ eſt appetitus. hic etem̃ eſt vis a creato
re omibo indita creaturis.pꝑ quã ad ſui ↄplemẽtũ oꝛdi⸗
nant᷑ 1 in ſuo ↄplemẽto ſtant ⁊ radicant᷑.nec ſolũ ſic eſt
in creaturis ̊ etiã ĩ creaturaꝝ eſſentialibo principijs
q̃ ſunt materia et foꝛma.actus et potetia.neq; em̃ mate⸗
ria ſeip̃a mouet᷑ ad foꝛmꝗ.qꝛ cũ nullũ determiet nõ ma
gis moueret᷑ ad ill q; ad illa.neq; foꝛma ſeipᷣam facit ĩ
materia.ſed ꝑ appetitũ inſitũ vterq; ad inuicẽ ordinan
tur.et ꝑ apetitũ huius inſeꝑabiliter ↄiũgunt᷑.ec ſolũ
appetitus rẽ ↄpletã in eſſe ſequit᷑.ſ̊ in ipis reꝝ pꝛincipi⸗
is eſſentialibo radicat᷑ et fundat᷑. et ſicut eſt in motu ad
foꝛmã ſic eſt in om̃i motu nõ violento.In om̃i em̃ motu
appetitus excitat motoꝛẽ od motũ.ex qͥ patet ĩm princi
piũ motus intrinſecũ vniuerſale.Ex hoc ergo patet.ꝙ
appetitus in omibo excitat ad motũ.⁊ quenda efficit vi⸗
gorẽ in illis.nõ tñ vigorẽ vite facit in omibo.ſed ſolum
in ſimplicibo qð manifeſtius patebit ꝑ differẽtias appe⸗
tituũ ⁊? eoꝝ in quibo eſt appetitus. Supponat᷑ q̊ ꝙ omi⸗
bus rebo naturalibo ineſt apetitus. ſed differenter. ſic
et diuerſe ſunt.reꝝ em̃ naturaliũ quedaʒ magis hñt de
ſpecie minus de materia.quedã ecõuerſo magis de ma
teria ⁊ minus de ſpecie.quedaʒ vᷣo quaſi totalicer ſpẽs
ſiue actꝰſunt.ſic ſubſtantie ſimplices que ſꝑ in actu ſũt.
In gbo aüt eſt magis de materia ⁊ minus de ſpẽ. vt eſt
terra.q̃i ſopitus ⁊ obtuſus eſt agetitus. In ꝗbo vᷣo ma
gis de ſpecie et minus de materia vt in igne. q̃i acutus
7 vigens eſt aꝓetitus.vnð ignis ſemꝑ eſt in actu ⁊ eito

generat᷑.quare in eis que quaſi toti actus ſunt validior

adhuc ⁊ acutioꝛ eꝛit apetitus.ꝗ̊ cũ aĩa ſit ſubſtãtia ſim
plex ⁊ ſemꝑ in actn.in ea foꝛtis ⁊ potẽs acutus ⁊ vigẽs
erit agetitus.huius vigoꝛis modũ expꝛimẽs maximus
poetaꝝ virgilius. dixit igneus eſt illis vigoꝛ ⁊ celeſtis
origo.ſemĩbo igneus vigoꝛ qꝛ ſubtilis et acutus.⁊ cele⸗
ſtis origo.qꝛ vis eſt indita diuinitus. ecce vnde tantus
eſt motus ? vigoꝛ in animabus.Alanifeſtum eſt etiam
ſi vita eſt vigor ⁊ motus internus.quare appetitus vitã
operatur in ſimplicibo. In quibuſdam tñ coꝛpoꝛeis vt
in illis ꝗ minus habent te materia magis te ſpecie ⁊ de
actu.vt in igne ⁊ luce.quãdam imaginẽ vite oꝑat᷑.quia
ſemꝑ in actu ſunt.Vñ et argentũ fuſile viuũ vocatur.qꝛ
ſemꝑ et ↄtinue mouet᷑.et eadẽ rõne fons viuus dicitur.
Appetitus aũt iſte ꝗ vigoꝛẽ internũ ⁊ vitã oꝑat᷑ in ſub⸗
ſtãtijs ſimplicibo.fundat᷑ in eaꝝ principijs eſſentialibo.
ſicut em coꝛꝑalium pꝛincipia ſunt materia et foꝛma. ſic
ſimpliciũ actus ⁊ potẽtia ſiue ꝙ et quo.pꝓ aꝓpetitũ enim
potẽtia actui ↄiungit᷑ et ꝑficit.Et ſicut ꝑ appetitũ medi

um foꝛma cũ materia vnit᷑ ⁊ actus et potẽtia vt fiat ſub

ſtatia:ſic ꝑ agetitũ foꝛtẽ acutũ ⁊ vigẽtẽ potẽtia ſimpli⸗
cis cũ actu ipᷣius ordinat᷑.vt fiat nõ ſolũ ſubſtantia.ſeð
ſuba viuẽs.vnde manifeſtũ eſt principia vite fundari in
eſſentialibo rei prineipijs. Addũt tñ aliqua ſupra ſim:

plicia principia ſubſtãtie:principia ſube viuẽtis.Patzʒ

Gquid eſt illud qð vigoꝛẽ facit in ſubſtãtijs ſimplicibo.
Et ꝙ vigoꝛ ille fundat᷑ in principis eaꝝ eſſentialibo.et

vitã oꝑatur. Patet etiaʒ quid viuere addat ſuꝑ eſſe in

ſubſtãtijs viuctibo.et ꝙ motus internus ſubſtantie ſim⸗

plicis eſt vigens apetitus qui citam oꝑatur in ſimplici
bus.et ita videt᷑ neceſſe ponere.qꝛ pᷣter appetitũ aut deſi
deriũ impoſſibile eſt aliquid reꝑire qð vigeat intrinſecꝰ

Ao bhoc j̊ qð primo obijcit᷑ ↄtꝛa hoc ſcʒ ꝙ aĩa eſt vita.
7ꝙ aia nõ eſt oꝛiginaliter a ſeip̃a ⁊c. Dicendũ ꝙ vt ſup

tactũ eſt.aĩa dicit᷑ vita poſt ↄcomitãtiã cauſalitatis.nõ

EPidẽptitatẽ ſube. Ao alið qdð ſeꝗt doᷣm.ꝙ vt ex dictis
ptʒ.pꝛicipia vite fundant᷑ qdammõ in principijs eẽntia
libo rei viuẽtis. Vñ ab ipis qdammõ vita bʒ oꝛiginẽ. lʒ

em̃ materia inꝙtũ hmõi nõ ſit ꝑ ſe actiua ſine oꝑatiua:

tñ rõne ꝗᷓ habet appetitũ inclinatiuũ ad actũ: pot eẽ oꝛi⸗
go quodãmõ foꝛme.q ẽ oĩno actiua ſiue in actu ꝗ ẽ vita
Ado aliud qð obycit᷑.ꝙ foꝛme nõ eſt foꝛma ⁊c᷑. Dicen⸗
dũ ꝙ hoc verũ eſt ꝑ ſe loquẽdo.ſ.in rõne q̃ forma eſt in⸗
ſoꝛmaãs.foꝛma em̃ ꝑ ſe loquẽdo. nõ eſt ꝑfectibilis foꝛma

neq; foꝛma ẽ ꝑfectiua foꝛme.ſ̊ potiꝰmaterie ſiuẽ exiſien

tis in potẽtia inqtũ hmõi.põt tñ foꝛma vna eẽ origina
le pꝛincipiũ alterius foꝛme.foꝛma em̃ ſiue ꝓꝑfectio totiꝰ

qͥdammoò oꝛiginẽ hʒ a foꝛma q eſt forma ſiue ꝑfectio ma

terie.4 Ad aliud qð ſeqꝗtur.ꝙ cauſa eſt nobilioꝛis ↄdi⸗

tõis eo cuius ẽ cã ⁊c. Oicendũ ꝙ bhoc nõ eſt verũ de q̃cũ
qʒ cauſa.ſed de cauſa efficiẽte ↄpleta ⁊ ſufficiente. Dꝛin⸗
cipium aũt originale rei nõ de neceſſitate eſt hmõi. ſed
potius eſt terioꝛis ↄditõis eo cuius eſt oꝛigo.vt patet
de limo qui fuit quodãmõ oꝛiginale pꝛicipiũ coꝛꝑis pꝛi⸗
mi homis.Ad vltimũ dicendũ.qꝙ in multis ſoꝛtit᷑ aliqdð
eſſe a duobo qð a neutro ꝑ ſe.qð aũt dicit autor ſex pꝛi⸗
cipioꝝ. Si ꝗs primã ⁊ ſcam deſtruxerit vtiq;⁊ terciã
deſtruxit qᷓ ex vtriuſq; efficit᷑ oiunctõe. intelligit᷑ vbi ali⸗
quid ponit᷑ eſſe ex vtroq; aliqͥꝝ diuiſim ſumptoꝝ.quoð
patet in caſu in quo loquit᷑. Intendit em̃ determinare a
q̊ dicit᷑ aliquid ſuſciꝑe magis et minus.⁊ ponebãt qui⸗
dã hoc eſſe a cremẽto vel decremento ſuſcipiẽtis.quidã
a cremẽto et decremẽto eius quod ſuſcipit᷑.ꝗqda ab vtro
qʒ ſqʒ ab hoc et ab illo.et in hoc caſu dicit.ꝙ ſi nõ dicit᷑
aliqd magis ⁊ minus a ſuſcipiẽte ſiue ſubiecto.neq; ab
illo qð ſuſcipit᷑ bᷣ ſoꝛma vel q̃litas nõ ſuſcipit ab vtroq;

Articulus ſecundus

Equitur inquirẽ vnde viuẽs er ſe alij vitam
tribuit.ſcʒ illi ꝗq; viuit ꝑ ꝑticipatõneʒ.ſ.aĩa
coꝛpori.Circa h̊ ꝓcedit᷑ ſic. Augꝰ.de cinita.
i.xiij.c.ij. Uiuit coꝛpus ex aĩa cũ aia viuit in coꝛpore.
ſeu viuat ipᷣa ſen nõ viuat ex deo.ᷣ̊ vt habet᷑ a pho.ania
eſt actus ſiue ꝑfectio coꝛꝑis phiſici oꝛganiſati.potẽtia vi
tã habentis.coꝛpus & viuit ab aĩa vt ab ea que eſt eius
ꝓfectio.⁊ aĩa vitã tribuit coꝛpoꝛi vt eius ꝑfectibili.cuʒ
gũt illð qð ẽ ꝑfectõ tribuat aliqd ꝑfectibili inq tũ hmõi
vnde illi h̊ tribuit.ẽ aliqͥ mõ oꝛiginaliter in ipᷣo tribuen
te.̊ viuẽs ex ſe habʒ aliquo modo oꝛiginaliter vnde tri
buat vitã viuẽti ꝑ ꝑticipatõem. Itẽ cũ vineus ꝑ ꝑtici⸗
patõem recipit vitã a viuẽte ꝑ ſe vel ex ſe. ẽ ꝑ aliꝗd qð
oꝛiginaliter eſi in ip̃o recipiẽte.a ſili videt᷑ er pte dãtis
qð ⁊c. ¶ Kontra ſuba diuidit᷑ ĩ ſubaʒ ſpũale ? corpalẽ
ſic aĩal ĩ rõale ⁊ irꝛõale.eñ idẽ ẽ genꝰiſtatie int᷑ ibaʒ
ſpũalẽ ⁊ coꝛꝑalẽ.q ẽ int aĩal ronale ⁊ irrõnale.ſuba aũt
viuẽs in ſe ẽ ſpũal.viuẽs ꝑ ꝑticipatõʒ ẽ coꝛꝑalis:̊ aĩa⸗
li rõnali nihil eſt inditũ neq; hʒ vñ tribuat vel tribuere
appetat aĩali irꝛatõnali.illud qð eſt in ipo nobiliſſimũ
vel inter nobilia illius potiſſimũ.eadẽ rõne videt᷑ ꝙ mi⸗
hil eſt inditũ ſube ſpũali.neq; bʒ aliꝗo vñ tribuat vł tꝛi
buè appetat ſube coꝛpꝑali.qð ẽ ĩ illo nobiliſſimũ ſiue iĩter
nobilia illiꝰ potiſſimũ.cuiuſmodi eſt vita.Ergo videtuꝛ
ꝙ nihil ſit in ſuba viuẽte ex ſe vnde vitazʒ tribuat ilii qð
viuit ꝑ ꝑticipatõem. Item actus vel pfectõ nobilis re
quirit ꝑfectibile nobile ſiue ↄuenienter reſpondens.er⸗
go cũ vita ſit de ꝑfectionibo nobiliſſimis.eius appetitus
eſt determinatus circa ꝑfectibile qð eſt de genẽ nobilin
talis aũt eſt ſuba ſpiꝛitualis nõ aũt coꝛꝑalis.̊ fixus eſt
eius axpetitus circa ſubam ſpualem que viuit ex le.et ñn
extendit ſe ad illuo quod nõ viuit ex le.et ita nibil põt ĩ
ſe. vnde appetat attribuere vitã illi qð viuit ꝑ participa
tõnem. 4! Item conditiones iſte que ſunt vnitas.ſimpli
citas. atteſtãtuꝛ nobilitat eoꝝ quoꝝ ſunt ↄditões.eꝛgo
cũ foꝛme minus nobiles q; vita babeat eſſe termina⸗
tum circa vnũ et idem.nec diffundunt᷑ nec extenduntur
ad plura. multofoꝛtius videtuꝛ ꝙ ita debeat eſſe de vita.
ſm ꝙ in quadã diuiſione ſiue vnitate babeat eſſe ĩ vno
materiali non in diuiſione ⁊ extenſione ad plura. ſci⸗
licet ſpũale ⁊ corpoꝛale.⸗ Item qñ aliqua ꝓpꝛietas co⸗
municat᷑ a duobus.neceſſe eſt hoc eſſe mediate aliqͥ vno
in quo ↄueniunt.⁊ nõ dico vno generali ̊ vno pꝛopin⸗
quiori.Sʒ ſubſtãtia ſpũalis ⁊ coꝛꝑalis nõ habent con⸗
ueniẽtiam niſi in genere. nec vidẽtur ↄuenire in aliquo
ꝓinquioꝛi ſᷣm ꝙ requirit cõmunicatio vite.⁊ ita videt
ꝙ nihil habet ſubſtatia ſpiritualis in ſe. vnde ↄmunicet

60
di
ci
n⸗
d
tet
i⸗
35
zi⸗

4

1

e —

– S=-= = =

¶ Lueſtio xcij.

ritã i. Rñſio ad boꝝ notificatõem nota. ꝙ ſiG em̃ vt tactũ eſt ex ↄiunctõe ſubſtantie ſpũalis cũ coꝛpali
aen e in e ncordt ttn aipentb n orbe don erqua quodammodomultiplicatur in ſubſiantid cospo
uificat vitã opat᷑.p appetitũ em̃ corpꝑi vm ꝑ appetitu rali.magis viget et efficit iocundioꝛ 2 pfectõꝛ. ec bec
coꝛpus varijs motibo mouet vt ⁊ ipʒ pficiat.⁊ vt ipa et multiplicatõ aliquid tollit. de virtute ipius vite. cu ſem
pficiat᷑.qð vt manifeſtius fiat. modũ vnitõis aĩe cũ coꝛ per illa ſit vna que eſt ſir ubſtatie ſt puͦalis. H ent ca pfectio⸗
poꝛe.⁊ quare nccariũ eſt ipᷣm vniri coꝛꝑi.videamꝰ. Sci nis illius 2 oſtẽſio nobilitatis. 4 d illud qð ſequit di
endũ eſt q; appetitus in ſuba ſimplici nec vigoꝛẽ actua cendu. ꝙ ſube ſpũalis ſcʒ anime coꝛpalis q ab gia ꝑfi
lẽ facit nec vita opatc᷑ ibi niſi cũ pficit᷑. Cũ aũt ſuo actui cit. eſt ↄueniẽtia quedã pꝛeter ill qꝗᷓ eſt generalis. qᷓ attẽ
ↄiungit᷑ ⁊ ſuo deſiderabili vnit᷑.⁊ ĩ eius vnione delecta⸗ dit᷑ in multiplicitate potentiaꝝ ſiue virtutũ opatiuarũ
tur.pfectus ẽ ⁊ vitã oꝑat᷑.tũc eĩ viget aĩa ⸗ delectat. Si ex pte aie.et multiplicitate naturaꝝ ſiue ꝑtiũ oꝛganica
cut aũt dicit Auicẽ.delectatõ cuiuſq; virtutis plena eſt rũ ex ꝑte corꝑis.vt em̃ ſupꝛa tactũ eſt. coꝛpus humanũ
acquiſitõ ſue ꝑfectõnis.cũ añt caret ſuo deſi iderabili.mi inter oĩa coꝛpora ↄpoſitiſſimũ eſt: et h̊ reqritur ꝓpter h.

ꝙ aĩa q̃ eſt ꝑfectio eius et motoꝛ.eſt multaꝝ oꝑationum

2*

nuit᷑ ant deficit appetitus.? ita languet aut extinguituꝛ .V ctio eius et motoꝛ.eſt m.
effectiua.q̃ꝝ cũ nõ poſſit aĩa eẽ effectiua ꝑ ſeimo necel⸗

vnde argumẽtũ efficax ſumit᷑ ſupra appetitü vita ſun

dat᷑.ſi em opleto appenitn vita ꝑficit᷑ debilitato debilita ſariũ eſt vt exerceant᷑ ꝑ coꝛpus necce eſt vt corpus binõi
tur ⁊ deficiẽte extinguit᷑.aut ſunt idem appetitus 2 vita. mlłtiplicitatẽ habeat oꝛganoꝝ. zetea ↄuemũt i mutuo
aut vnũ eſt cã alterius.Qmia ꝗ appetitus vita nõ facit ĩ axpetitu ꝑfectõis.appetitꝰ em coꝛpꝑis eſt ab vt aĩa pficiat
actu niſi ꝑficiat᷑.in ꝗbuſdaʒ vo nõ eſt ↄpletus de ſe.ᷣ ali ſimiliter et appetitus aie eſt vt coꝛpus ꝑficiat. et ilis per
quo indiget exterioꝛi vt ꝑficiat᷑ ex eis.vitã nõ facit in a⸗ ficiendo plenioꝛẽ ſoꝛtiat᷑ pfectõem. Iſte aũt appetit? imn

ctu niſi ei qͥ indiget ↄiungat᷑.et hec ẽ rõ quare ſuba ſim⸗ tuus eſt ca colligatõis illoꝝ ad inuicẽ et ↄnicatõis vite.

plex coꝛꝑi vnit᷑ vt videlieʒ appetitus ſuo deſiderabili cõ U ueſtio .xC . Cuius eſt

iungat᷑.et ſic in actu vigeat ⁊ vita in ea ꝑficiat᷑. Si eĩ Tte
cõpletus eſſet in ſe eius nſperttns niͤſ reennialiter ij ſi iecti. ,
vniret᷑.ꝑ appetitũ ̊ coꝛꝑi vnit᷑ iſe ꝑabiliter ſe tenet niſ N ſſi 1 4
ſit defectus ex ꝑte Sebibe vt ꝑ ̊ ſuo actui piungat 2 92* brogre U n
ficiat᷑ ꝑ apetitũ etiã varijs motibo mouet coꝛpus vt eti ſitõis de vita tria ꝓponebant᷑ queren⸗
da. Primo quid ẽ vita Scðdo a quo eſt
vita. Lercio cuius eſt vita. Jam deter⸗

am ipᷣm ꝑficiat ⁊ ipa ꝑficiat᷑. Et hec ẽ ratõ colligatõis
aie cũ coꝛpe.qᷓ;nis hec ratõ colligatõnis multiplex ſit ⁊

differens in diuerſis. In quibuſdã ei maioꝛ in alijs mi minatũ eſt de duobo: ſegtur de tercõ. ſ.
noꝛ reꝑit᷑.vis colligatõis.in quibuſdã em̃ qͥdammõ idẽ cuius eſt vita vt ſubiecti ꝓprij. Primo ergo querit᷑ vtʒ
eſt viuere ⁊ vitã alij tribuẽ.vñ quarũdã aĩiaꝝ et coꝛꝑpum vita ſit in natura increata. Scðo querit vtrũ vita crea⸗
eſt q ſi vita vna 2 vnũ vite cõplemẽtũ.vt in vegeta bili et toꝛis ⁊ creature in aliqua re ↄueniat. Tercio vtrũ vita
ſenſibili.he em̃ de ſe nõ hñt aliquã differentiaʒ vite.niſi ſit in creatura corꝑali an tm̃ in ſpũali.Quarto ſuwoſi⸗
quã ↄtrahũt a coꝛꝑe.vnde ⁊ m vitã ſuã dependẽet a cor to ꝙ in corpꝑali.vtrũ ſit in coꝛꝑibo ſu ꝑceleſtibo.Quinto

poꝛe.⁊ ita vita eoꝝ nõ eſt ſeꝑabilis. In alijs vo vt in rõ⸗ vtrũ ſit in aialibus que carẽt ſanguine. Sexto vtruʒ ſit
nal nõ eſt idẽ viuere qð vita alij tribuere.q;uis ab eodẽ in embrione vel in bumoꝛibus.
tit vt ab appetitu mõ qͥ tactũ ẽ.hec em̃ habet vitã ꝓpꝛiã qᷓ b mu
nõ eſt coꝛꝑis. ab ipᷣa tñ dveriuat᷑ vnde tribuit vitã coꝛꝑi E em ꝛum prumum
7 ideo hec ſola eſt ᷣm ſuã vitã a coꝛꝑe ſeꝑabilis.ſic eꝛgo 1 FVrca pꝛimũ quo querit᷑ vtrũ vita ſit in na

pʒiquõ ꝑ appetitũ vitã coꝛpi tribuit.et quõ ꝑ ipᷣm eſt rõ tura increata. . ſic videt᷑. Aã dama. in
vnionis et colligatõis aĩe cũ coꝛꝑe.et quõ in diuerſis di li.excepta diuia.Tres ſunt ſpẽs vite. plã
uerſimode eſt.⁊ ex bis patet ꝙ ſcʒ eodẽ vigoꝛe qͥ viuit a⸗ tatiua ſenſitiua intellectiua. Iẽ aug. in li

—

nima vita põt coꝛpoꝛi tribuere.⸗ Ad illud qð prio obij bro cæ fide ad petꝝ. Deus naturaliter vita ẽ. Iẽ dani.
cit᷑.quo videt᷑ ondi.ꝙ nihil eſt indituʒ ſube ſpuali vnde xiiij. ¶25 colo ydola manufacta ſ̊ viuẽtẽ xrũ ꝗ fecit celũ
tribuat ſiue tribuere appetat vita coꝛpi ꝓpter diſtantiã terrã. Ex bis patet ꝙ in do eſt vita. Ytẽ ꝙ ſolus de⸗
coꝝ ⁊. OQicendũ ꝙ licet ſit diſlãtia illoꝝ ea q tacta ẽ in viuat ſic. ſᷣm phᷣm. Eliuere viuentis eſt eſſe. ̊ viuẽtis eſ
opponẽclo.inqtũ hoc eſi corpale ⁊ illuo ſpũale. eſt tñ ꝗ⸗ ſentia eſt eius vita.ergo illud ſolũ vinit cuius eſſentia ẽ
dem illoꝝ oꝛdo vt reſpectus:ꝗ eſt ꝑfectõis ad ꝑfectibile vita. hoc eſt ſolus deus. 4/ Item li. de mo. coꝛ. Oportet
vnde eſt illoꝝ aetitus mutuus.qͥ eſt quedã ro colliga⸗ noſſe qm̃ vita actõ eſt.⁊ vita eſt eſſe viuentis.ꝗ̊ vinentis
tõnis eoꝝ adinuicẽ.quibo mediantibo eſt influẽtia vite eſſentia eſt ſua actio.ergo illud ſolum viuit cuius ſua eſ
ab vno in almd.licet ̊ nihil ſit inditũ ſubſtantie ſpũali ſentia eſt ſua actio.hoc eſt ſolus deus. In omi enim cxe⸗
vnde appetat tribuere vitam coꝛpali inqꝙtũ diſtãt vt co: atura differũt eſſentia.virtus ⁊ actio.vt vult aug. Cs
poꝛale ⁊ ſpũale:iniꝙtũ tñ eſt appetitꝰbuius ꝑficiẽdi illud tra.vita addit ſuꝑ eſſe.in illo ergo in quo nibil additur
et etiã in ꝑficiẽdo illud ſibi plenioꝛẽ acquirere ꝑfectõoem ad eẽ. hoc eſt illo.de quo dicit᷑.ij.Exo.Ego ſuʒ qui ſuʒ⸗
babet aliqd vnde ſibi vitã appetit tribuere. ¶ Ad illud nõ eſt vita. Si em aliquid eſſet in ipo qð adderet ad eſſe
qð ſequit᷑ dicendũ.ꝙ ẽ aliqua ſuba ſpnalis.cuiꝰ ꝑfectio eſſet in ipo ↄpoſitõ aliqua.¶¶ Item vita cadit ſub aliq
nullo mõ dependet aliquo mõ a corꝑali. Eſt? alia cuiꝰ differentia enns. vnde ↄtrabit ens cii cõuenit in genus
pfectõ aliq modo dependet: qꝛ ergo appetitus rei nullo eoꝝ em̃ que ↄtinentur in genere.quedã viunt.quedẽ nõ
mõ termiĩat᷑ niſi adepta ipiꝰ ꝑfectoe illius ſube. ſpũalis viuũt. ergo nõ ↄuemit illi qð non eſt in genere.ſed ſupra
appetitus cuins pfeccõ dependet aliquo mõ a coꝛꝑali.ñ omne genus. ſcʒ deo. 4 Itez eſſe viuentem 7 habere ani
terminat᷑ niſi in ↄinctõe cu ſubſtãtia coꝛpali.vn nullo mam ↄuertunt᷑.Dicitur em in li.de mo.cor. animatum
eterioꝛat᷑ ↄditõ vite ex hoc ꝙ ↄditio ſubſiãtie ſpũalis vi 7 vinens ad ſeinuiceʒ paria ſunt.ſed deus nõ habet ani
uentis eſt. vt oiũgat᷑ cũ ſubſtantia coꝛpꝑali.a cuius ↄiun mam. ergo ⁊c4 Item in quo eſt vita eſt appetitus? de
ctõe plenioꝛẽ ſoꝛtit᷑ ꝑfectõem. ĩmo meliorat᷑. Qobilitas ſideriũ vt ex dictis patet.ᷣ̊ in nullo eſt deſideriũ alicuiꝰ
S§ buius actus q eſt vita.nõ impedit ꝗn appetitus ſubſiã quin ſit indigẽtia reſpectu illius:ſᷣ in deo nulla eſt indi⸗
tie ſpũalis viuẽtis ↄueniẽter ſe extendat ad hoc ꝙ vnia gentia. ergo ⁊c. ¶¶ IZteʒ m berñ.vita eſt motus internꝰ
tur cũ ſubſtantia coꝛꝑali.¶¶ Ad illud qð ſeꝗt᷑ dicenduʒ ⁊ hoc vite cõuenit per ſe.ſicut illud qð ponitur in eius
ꝙ verũ eſt ꝙ vnitas atteſtat nobilitati.cuius ↄditõĩ ni⸗· rruatõne. ↄuenit omi babenti vitã. ſ̊ in deo nõ eſt motus
lo deteriorat᷑ ex ip̃ius vnionis młtiplicatõe ĩmo magis G⁊c̃.¶. Item dicit dyoni.de diuinis no.c.j.ſuper eſſen⸗
pfici᷑ ⁊ ꝑfectioꝛ ondit᷑.ſic pʒ de luce cuiꝰ vᷣtus ipiꝰ miti⸗ tialitatẽ diuinã.neq; vt verbum aut virtutẽ.neq; vt ani

plicatõe ꝑticit᷑ ⁊ ꝑfectõꝛ ondit᷑. Sitr ẽ in ꝓpoſito. Vita mã aut vitam aut ellentiaz laudare eſt iuſtũ:ſed omnia

que ſunt inſunt eſſentialitate diuina.i.deo deũ reddunt
laudabilẽ. neq; aĩa neq; vita ſunt in deo. Rnſi di⸗
cedũ ꝙ in ceo eſt vita nõ ꝑ dꝛñtiã a ſubſtatid. E ipe ẽ ſu⸗
um vita⁊ ſuũ viuere. ⁊ tanto nobilioꝛ eſt eius vita q̃n⸗

to ſimplicioꝛ.qꝛ aũt viuinũ eſſe eſt ſimpliciſſimuʒ nibil

hñs de paſſibilitate admixtũ:ideo eſt in plena actuali⸗
tate 2 vigoꝛe.qꝛ &̊ vita eſt qdaʒ vigoꝛ internus.⁊ viueꝛe
eſt vigere qdᷣda vt ſupꝛa tactũ eſt hinc eſt ꝙ in deo eſt ri
tã reꝑire.et in vltima ꝑfectõne ratõe pꝛetacta.vñ rõnes
ꝓ illa ꝑte ↄcedẽde ſunt.¶ Ad illud qð pꝛimo obijcit᷑ ꝙ
viuere addit ſuꝑꝛa eſſe ⁊c. Dicendũ ꝙ B verũ eſt in eis
in quibus vita eſt ꝑ differẽtiam aliquã . ita ꝙ differt in
viuente illud ꝙ viuit ⁊ quo viuit.hoc aũt eſt in rebo cre⸗
atis que hñt paſſibilitatẽ ꝑmirtã eſſe actui.ſolus aũt de
us eſt in puritate actus.ſiue actus purus:et ideo ĩ ipſo
viuere ñ addit eſſe.ſ̊ ſua eſſentia eſt ſua vita.¶. Ad alið
qð obijcit᷑.ꝙ vita ↄtrahit in aliqd genus entis ⁊c. Dicẽ
dum ꝙ eſt duplex vita.vna ſcʒ que eſt oꝛigo oĩs vite.q̃ ñ
cadit ſub termiatõe tꝑis vel motus.h̊ ẽ eterna.et hec
eſt ꝑ ſe viuifica ⁊ ſubſtatifica.Alia eſt vita que eſt ptici
pata ꝑ diſtinctõem et ꝓprietatẽ ↄuenientẽ vnicuiq; viuẽ
ti. Prima vita eſt cauſalis ſiue cauſa ſcðᷣe. VUñ dyoni.ð
Diui.no.iij.ca.de vita.nũc laudãda ẽ laudabilis vita et᷑
na. ex q̃ ꝑ ſeipᷣam vita et omis vita⁊ a qua in oĩa vbicũ⸗
qʒ vitã ꝑticipãtia.niuere/ ppꝛie vnicuiq; exeminat᷑.⁊ pꝰ.

et ſicut in ente dicimꝰ.ꝙ eiuſdẽ eſſe eſt cauſalis.ſic ⁊ ibi

Item qꝛ et ꝑ ſeipᷣam vite eſt diuina vita vitalis ⁊ ſuba⸗

lis.vt habet᷑ a ↄmẽtatoꝛe onageris eſſentia dici᷑ diuina

Vnge vult dicere.ꝙ ſicut eiuldẽ eſt eſſe cauſalis ⁊ diui⸗
nis. ſic ꝑ ſeipam eſt vita diuia.et poſt ſubdit. et oĩs vi⸗
ta ⁊ vitalis motus ex vita ipᷣa q̃ eſt ſuꝑ oẽm vitam.⁊ oẽ
principium totius vite.ita aũt primo mõ ſumpta eſt
nature increate.ſcᷣo mõ ſumpta create. Prima eſt ſuꝑ
om̃e genus nec cadit ſub aliqua differẽtia. q̃ cadit in ge
nus:̊ eſt idẽ cũ eo qð eſt ſimpliciter et ꝑ ſe. vtʒ ex vᷣbo
dyoni. Scðdo mõ ſumpta trabit in genus. Ao illð qð
ſequit᷑.ſcʒ ꝙ viuere et hr̃e aiam ↄuertunt᷑.Oicendũ ꝙ ſi
cut deſcẽdũt ſciẽtie ſic et vocabula ſcientiaꝝ. Autor aũt
li.de mo.coꝛ.ingꝗrit in illo de vita q̃ habet eſſe in coꝛpoꝛi
bus. et de illa verũ eſt ꝙ aĩatũ et viuẽs ad ſeinuicẽ pa⸗
ria ſunt:ſᷣ generaliter loquẽdo nõ ẽ veꝝ.ſpũalis em cre⸗
atura ſicut intellectiua viuit licet aiaʒ nõ habeat.4Ad
aliud qð ſeꝗtur dicẽdũ.ꝙ eſt appetitus rei diſtantis.⁊ꝛ il
le apetitus hʒ annex im ꝑfectõnem.eſt et appetitus rei
indiſtãtis.⁊ hoc põt eſſe dupliciter.vel qꝛ ↄiungit᷑ ape⸗
titus appetibili.vel qꝛ eſt idẽ ꝑ eſſentiam.qñq; em eſt ap
petitus ↄiunctus appetibili.tñ eſt aliud ꝑ eſſentiã ab il⸗
lo.qñq; aũt idẽ eſt appetitus ⁊ aꝓetibile ꝑ eſſentiam.et
hoc eſt in primo.vbi idẽ eſt delectans ⁊ in quo delectat᷑
fruẽs ⁊ quo fruit᷑.vbi aũt eſt talis appetitus nullus eſt
cſectus.ſ̊ vita ꝑfecte delectabilis nullo indigẽs.exiſtẽs
in fine nobilitatis ⁊ delectatõis.q̃lis eſt in pꝛimo et ſũ⸗
mo bono.q⸗:! Ao aliud qð ſeꝗtur ꝙ vita eſt motꝰ ⁊c.Di⸗
cendũ ꝗ; illa p̃dicatõ eſt cauſalis.qꝛ vita eſt cauſa motꝰ
Hᷣ quedaã eſt vita.q eſt principiũ ſiue cauſa motus ĩ ip̃o
viuẽte.qᷓdã in alio. Illa que eſt principiũ motus in ipo
viuẽte habet impfectõem ↄiunctã.qꝛ motus paſſio atte⸗
ſtat᷑ imꝑfectõni.ſᷣ qꝛ deo nõ ↄuenit niſi qð eſt ꝑfectõnis
ideo vita in do eſt pꝛincipiũ motus.nõ quo dens moue
at. h qͥ oia mouet a viuẽtia viuificat. ꝓpter qð vult dyo.
diuina vita eſt vitalis cauſalis⁊ ſubſtãtialis.i.viuifica
et ſubſtatifica. Et 'm boe. ſiabilis q́; manẽs dat cũcta
moueri.Ael ſi videat᷑ dicẽdũ ꝙ vita ſit motus eẽntialit᷑
Im ꝙ; motus internꝰ eſt vigoꝛ appetitus. Dicẽdũ ꝙ illa
rõ bern. Elita eſt motus internus ⁊c. eſt vite.qᷓ diſtert ꝑ
eſſentiã ab eo qð viuit eadẽ vita.¶¶ Ad illud dyoni.q̊ vi
det᷑ ꝙ vita nõ ſit in do patz rñſio ꝑ hoc qð ſequit᷑ ibidẽ
vbi oñdit.q noiandus eſt deus oim ablatõe ſiue nega⸗
tione.ſuꝓpoſitõe ⁊ cauſalitate. Vñ intẽtõ eſt autoꝛis oñ

dere neq; vitã neq; alia dicta de deo ꝓprie in ꝓpꝛia acce

ptõe ſumpta deo ↄuenire.Vñ omentator ibidẽ. Rõ in

hoc vniuerſaliter ſtudet vt ſuadeat certiſq; veritatis in⸗
ſtigatõnibo approbet.nil de ro ꝓprie dici poſſe.qm̃ ſu⸗

perat om̃em intellectũ.omeſq; ſenſibiles intelligibilel⸗
q; ſignificatões.qꝛ melius neſciẽdo ſcit᷑.cuiꝰignoꝛatia ?
vera ſapia.qui verius fideliuſq; negat᷑ in omibo ꝙᷓ affir
mat᷑.qðcũq; em̃ de ipo negaueris vere negabis.ſiqdem
ſiue aꝓrobaueris hoc vel h̊ illũ eſſe.falſitatis redargu⸗
eris.qꝛ oĩm q ſunt q̃ dici vel intelligi pñt.mihil ẽ.¶ Ad

illa q̃ obijciebant᷑ ꝓ alia ꝑte ꝗbo ocludit᷑ q ſolus deꝰvi⸗

uit. dicẽdũ ꝙ illud argumẽtũ nõ valet.viuere eſt eſſe vi⸗
uẽtis. vita eſt eẽntia viuentis.nec ẽ hic locus a diuga⸗
tis.i õ em̃ ſe hʒ vita ad viuere ſicut eſſentia ad eſſe.vi⸗

ta em̃ et viuere nõ differũt niſi in mõ noĩandi. qꝛ vita ẽ

actus ſicut ⁊ viuere.eẽntia em̃ q̃ eſt ipᷣa quidditas rei.
dicit ipam rei ſubaʒ.eſſe vᷣo actũ. eſſe em̃ eſt actus entis
Preterea cũ dicit.viuere eſt eſſe viuẽtis. eſſe drĩ viuẽtis

vt eſt viuẽs.nõ vt eſt ſubſtatia.Cũ infert᷑ &̊. vita eſt eſſen

tia viuẽtis.ibi ſumit᷑ eſſentia vt eſt ꝗdditas rei q viuit ñ
vt dicit qdditatẽ actus.qͥ viuẽs inꝗtuʒ viuẽs eſi in actu
viuẽdi.lñ nõ eſt debita ↄiugatõ in argumẽto. vñ in ar⸗

gumẽto nõ infert᷑ eſſentia de eſſentia.ſicut ꝓonit᷑ actus
te actu.ĩmo eſt duplex defectus ibi.vnꝰ ex hoc ꝙ infert᷑

eſſentia de actu.vita em̃ actus eſt alius.ex h̊ ꝙ ſumit᷑ eſ⸗
ſentia in ocluſione. vt eſt ꝗqdditas rei.q ſubeſt actui vi⸗
uendi.nõ vt dic ꝗdditatẽ ipᷣius actꝰ.i Si obijcit᷑ adhuc
ꝙ vita eſt eẽntia viuẽtis.ꝑ h̊ qʒ dicit dyoni.ca.de vita.
ſi dixeris q̃lẽcũq; vitã aut vite pꝛincipiũ ant vite eſſenti
am.ex ipᷣa ſcʒ pꝛia vita viuit.et ibi ↄmẽtatoꝛ.VUite eſſen⸗
tie intelligibiles ſunt vᷣtutes et noſire aĩe.eſſentia quip⸗
pe cũ ſint vitã hñt vt materiã quandã atqʒ ſubiectam et
ipᷣam ſpẽm que vite eſt exñtem.vñ et viuiſicãt coꝛꝑa aĩe
ecce qð in textu dicit᷑ eſſentia vite.in ↄmẽto dicit᷑ intelli⸗
gibiles virtutes vel intelligẽtie ſunt eſſentie vite.Ratio
eſt ad h.ꝙ eẽntia vite dicit᷑ ſubſtãtia in qua radicat᷑ vi⸗
ta in trãſlatõe abbatis eſt ſubſtãtia vite.ſᷣ in mento dẽ
eſſentia ꝗpe cũ ſint vitã hñt ⁊c.loꝗtur de aĩabo nr̃is ibi
dicit᷑ plane.ꝙ aie noſtre vita ſunt.¶¶ Rñſio. pꝛedicatio
illa nõ eſt ꝑ ↄuenientiã idẽptitatis.ſ̊ potius ꝑ ↄuenien⸗
tiam relatõis actus ad ſubam vel effectus ad cam.ſub B
ſenſu aĩe nr̃e ſunt vite.i.ſunt ſubſtãtie in quibo ſunt radi
cate ſiue ſubſtãtificate vite.et que ſunt pꝛincipia vite coꝛ
poꝛibo.et h̊ dicit textus qui ꝗ eſt ſᷣm traſlatõeʒ abbatis
Si dicas vite pꝛincipiũ aut ſubſtatiã ex ipᷣa viuũt⁊ vi⸗
uificãt. dicit eĩ aiam noſtrã eſſe ſubſtantiã vite ã viuit.
pꝛincipiũ vite inqtum viuificat coꝛꝑa.et vtrũq; eſſe a
pꝛima vita.Vñ dicit᷑ in textu ex ipa viuũt ⁊ viuiſicant.
viuũt in ſe ⁊ viuificant coꝛꝑa ſibi ſubiecta. vt dicit ↄmẽ⸗
tatoꝛe bis patet reſ ponſio ad illud qð ſequitur.

Uébrüſecundum

undo querit᷑ vtrũ vita ↄueniẽs creato⸗
ri ⁊ vita ↄueniẽs creature: in re aliq̃ vna
dↄueniãt. . ↄueniãt videt᷑ ſic.qᷓcunqʒ ſũt
adinuicẽ ↄpabilia ↄueniũt in aliqͥ vno. p⸗
ticipantis em̃ ad nõ ꝑticipans nulla eſt ↄꝑatio:pᷣ vita i⸗
creata ⁊ creata ſiue dei ⁊ creature ↄpꝑabiles ſunt adin⸗
uicẽ m prius et poſterins plus ? minꝰ.g̊ ↄueniũt ali⸗
q̊ͥ vno. Itẽ oẽ creatũ ẽ veſtigiũ ⁊ ſilitudo ſue cãe.ita
creata ẽ cauſata ab increata. & eſt veſtigiũ ⁊ ſimilitudo
eiꝰ:hᷣ ſilitudo aliqͥꝝ eſt ↄueniẽtia eoꝝ in aliqͥ vno.qᷓ vita
creata et increata ↄueniũt in aliquo vuo.⸗j Stẽ ome exẽ
plar ↄuenit cũ exẽplato.vita increata ẽ vite crea

ate. vita icreata ↄueit ĩ aliqͥ cũ creata.¶ Ad oppoſitũ
videt᷑ ſic.qcũq;ʒ ↄueniũt ⁊ nõ ſunt ſimpłr idẽ.penes vnũ
ↄueniũt ⁊ penes alið differũt.ñ eĩ penes idẽ ouemüt et
dꝛñt. ſi & vita increata ⁊ creata ꝑ aliqð ↄueniũt ꝑ ill ñ
differũt q̃re ꝑ aliud.& ĩ vita increata ẽ vnũ et aliud.ñ
eſt oĩno ſimplex qð eſi ipoſſibile. Itẽ ſi vita icreata et
creata ↄueniũt.ñ ĩ noĩe tm p̃ ĩ aliq̃ re vna ꝑ nomẽ ſigna⸗
ta. illa res nec eſt ſimpliciter vita ĩcreata nec creata.dᷣ
aliqua res naturaliter prior illis.quod eſi impoſſibile.

DWU Queſtio

Ao boc dicendũ ꝙ differt vnũ vniuocatõnis 7 analo
gie. vnũ em̃ vniucatõis eſt.qñ vnũ ineſt pluribo vniens
illa in qua re vna pꝛioꝛe illis naturaliter. Sic aüt non
ↄueniũt vita increata ⁊ creata. vnũ aũt analogie eſt qñ
vnũ ineſt pluribo.ita ꝙ alicui eoꝝ primo et pꝛincipali⸗
ter.in qͥ eſt prima oꝛigo oĩm alioꝝ. alijs po poſterius et
ſcdᷣario.et ꝑ modũ qͥ deſcẽdunt aboꝛigine prima.⁊ tale
vnũ nõ vnit ea ꝗbo ineſt in aliq̃ re vna naturaliter prio⸗
re illis. ̊ tota prioꝛitas eſt in aliqͥ eoꝝ naturaliter ſicut
in cã reſpectu cauſati.et iſtud vnu licet nõ ſit penitꝰ vni
uocũ.nõ eſt penitus equiuocũ:ſᷣ mediũ.⁊ dĩ analognʒ.
⁊ ſic dita creata ⁊ increata ↄueniũt in aliqͥ vno. ꝙ autẽ
vita increata ſit origo aliaꝝ oĩm 2 cã.patʒ ex vbo dyo
niſij ſupradicto.Cũ g̊ querit᷑.vtrũ vita creatoꝛis ⁊ crea
ture ↄueniãt in aliqua re vna.DPicẽdũ ꝙ ↄueniunt in re
vna vnitate analogie.nõ vnitate vniuocatõis.(j Ad il⸗
la que inducunt᷑ ꝓ pꝛima ꝑte ꝗbo videt᷑ oñdi ꝙ ↄneniut
in re aliqua vna.cũ rõne q̃ ſunt ↄpabilia cũ rone ſimilᷣ
tudinis.ꝗ ẽ veſtigij ad illud cuius ẽ veſtigiũ.cũ rõne cõ
ueniẽtie exemplati ⁊ exemplaris bene pnit ↄcedi.ſᷣm ꝙ
res dicit᷑ vna vnitate analogie.non aũt ſᷣm ꝙ dicit᷑ vna
vnitate vniuocatõis.neq; em ↄꝑatõ neq; ſilitudo. neq;
ↄuenientia q̃ eſt creati ad increatum ↄcludit vnitatem
vniuocationis. Si auteʒ opponit᷑ ꝑ ðbũ phᷣi dicentisꝙ
ſolũ vniuocũ eſt cõꝑabile. Dicendũ ꝙ ibi ſumit᷑ vniuo⸗
cũ noie extenſo.Fᷣm ꝙ etiã ↄuenit analogo. facta exclu⸗

ſione ſolius equiuoci.
Meéebrütercium
Egtur ingrere vtruʒ in coꝛꝑalibo creatu⸗

ris ſit vita q̃ viuũt.ꝙ ſic patet ſuper illud
marci vlti.Predicate euãgeliũ om̃i crea⸗
ture.dicit greg.omnis ereature aliꝗd hʒ
hõ.hʒ nãq; eſſe ↄne cũ lapidibo.viuere cũ arboꝛibo.ſen⸗
tire cũ aĩalibo.ex qͥ patet ꝙ arbores viuũt ⁊ animalia.
Itẽ vegetari. ſentire.intelligere.ſunt actus ↄñtes ad
actũ viuẽdi ſiue ꝗ eſt vita.nec inſunt alicui cui non ineſt
vita.vnde in li.de mo.cor.viuit ⁊ veget᷑ als ſentit ⁊ mo⸗
net᷑.diſcernit et intelligit.et que ex eis oꝛiunt non facile
mirahilia efficere hñt.et baꝝ potẽtiaꝝ hec pꝛima diſtã

tia eſt.ꝙ vitã quaſi pꝛeuiã cetere ſequũt᷑.ſine q̃ ceteraꝝ

nullã in eẽ poſſibile eſt. Si q̊ bi actus ſunt ceteraꝝ cor⸗
poraliũ.qð patet manifeſte de actu vegetãdi 2 ſentiẽdi.
ꝗq ſunt actus plantaꝝ et bꝛutoꝝ. ſilr patet de actu intel⸗
ligẽdi ꝑ verbũ ppᷣi dicẽtis ꝗ dicit aĩaʒ intelligere. nihbil!
aliud eſt ꝗᷓ ſi dicẽt aiam texere vel edificare.Relinquit᷑
actus viuẽdi ſiue ꝗ eſt vita ſit creaturaꝝ coꝛꝑaliuʒ.
Contra.vita eſt foꝛma ſiue actus pᷣcipuus.et maxie
e

ntiali ſupᷣe ſpũali.ſcʒ angelo ⁊ aĩe rõnali.qð aũt eſt

ſubijs ſpũalibo precipuũ ⁊ maxime eſſentiale. nõ ↄneit
ſubſtãtijs ſpnalibo.ſicut nec econuerſo.̊ coꝛꝑales ſube
nõ viuũt.il Itẽ inter oĩa q̃ in genẽ actuũ pᷣeipue 2. ꝓpꝛie

2 eſſentialiter ↄueniũt ſubſtãtis ſpũalibo cuiuſmõi ſunt
diſcernere.ſaperee..diligere.pꝛius ⁊ eſſentialius con⸗

uenit actus ꝗ eſt vita.ſi gᷓ actus diſcernẽdi. intelligẽdi.

ſapiendi.diligẽdi nõ ſunt actus coꝛꝑales.neq; coꝛꝑali⸗

bus creaturis ↄueniũt:multofoꝛtius nec actus ꝗẽ vita.

l Itẽ vt dicit aug.ð marimianũ.In illis q mutant᷑ nõ

nulla moꝛs eſt ip̃a mutatio.Sed ereature corpales ↄti
nuas ſuſtinẽt mutatões. vtpote mutatões generatõnis
vel coꝛruptõnis.vel augmẽti vel diminutõis.vel altera

tõis vel loci mutatõis: vt videt᷑ ſunt i ↄptinuitate moꝛ⸗

tis.ᷣ nõ viuũt.⸗l Itẽ ſi creature coꝛpꝑales viuũt.q ẽ dif⸗
ferẽtia vite corꝑaliũ creaturaꝝ ⁊ ſpualiũ: ſpũales crea
turas dico hoĩes 2 angeloo. Rlio⸗ad ꝓpoſiti mani
feſtatõem.Qotãdũ ꝙ eſt dꝛñtia vite multiplex.trabit᷑ eĩ
in ſpẽs.Fᷣm q; Lortadaſhetles in ſimplicibo ſubſtantijs
ſiue ſpũalibo ⁊ coꝛpoꝛeis.ſicut em̃ ſupra tactũ ẽ.appeti⸗
tus ſubſtãtie ſpũalis niſi ſuo actui ↄiungat᷑.et ſic ꝑpficia
tur.nec ĩ ſe viget nec vitã oꝑat᷑. Unde ex ↄiũctõe cũ ſuo

deſiderabili in ſe viget ⁊ q̃i ſuſcitat᷑ ad vitã.cũ aũt caret

griẽ ad eſſe 2 ad bene eſſe.vtpote vbi eſt idẽ a⸗

xcij.

ſuo deſiderabili. aut languet vita aut ertinguit . Sʒ in⸗

telligendũ eſt ꝙ nõ vno mõ appetitus iſte pnicit᷑ ſed diffe
renti.⁊ ſᷣm G̊ varias vite drntias opat᷑.Aut em̃ iſte ap
petitus in ſubijs ſimplicibo intrinſecꝰ oĩno finit᷑. aut to⸗
taliter intrinſecus termiat᷑ aut ꝑtim. Si ꝑtim:ſic. ſi af

intrinſecus totaliter finit.vt nullo penitus indigeat.ne

itus ſi
ue appetẽs 2 appetibile.ſiue fruẽs ⁊ quo fruit᷑:tũc eſt vi
ta ꝑ le et ſm ſe delectabilis ⁊ ꝑfecta. ſcʒ in fine ꝓfectõis
7 nobhilitatis ſicut in primo bono et ſummo.Si aũt to⸗
taliter extrinſecus terminat᷑. vtpote ad aliqð qͥ indiget
ad eſſe.et ſine q̊ neq; etiã vita eſſe poteſt:tũc eſt vita ipᷣa

q; ꝓpter eſſe neq; ꝓpter bene eẽ.ſ̊ in ſe ⁊ ex areikue re

mime delectabilis ⁊ mĩme pfectõis.vt in vegetabilibo 2

ſenſibilibo.Iñ dyom.de diui.no.c.de vita.aĩalia om̃ia
⁊ germĩa ᷣm nouiſſimã oſonantiã vite bñt viuere.Cuzʒ
aũt appetitus partim termiat᷑ extriuſecus ꝑtim intrin⸗
ſecus:tũc aliquo indiget nõ ꝓpter vitã ſᷣ ꝓpter vite illu
ſtratõem ⁊ delectatõem.ſ̊ eſt nõ ꝓpter eſſe ſed ꝓpter be
ne eſſe.illud aũt quo indiget aut leipo põt adipilſci.i. ſi⸗
ne aliqͥ coꝛꝑe ſibi vnito.⁊ ſic eſt vita ĩ angelis: aut ſeipo
nõ põt ſ̊ indiget vnione cum coꝛꝑe vt illud poſſit adipi
ſci.ſic eſt vita aĩie ratõnalis.Añ dicit amicen.ꝙ aĩa vni
tur coꝛꝑi vt ꝑficiat.¶! Itẽ notadũ ꝙ appetitus ſubſtãtie
ſimplicis terminat᷑ extrinſecus qñ indiget aliquo extri⸗

ſeco ſine quo nõ eſt in ſua ꝑfectõne. Sed hoc poteſt eſſe

multipliciter.illud aũt extrinſecuʒ põt eſſe vt res vel rei
ſpẽs ſiue ſimilitudo vel vtrũq;.qꝛ ſuba ſpũalis cuius eſt
vita aut indiget re tm̃ a qua pendet qꝙtũ ad eſſentiam
aut ſpẽ rei qᷓtũ ad illuſtratõem et bene eſſe. Si aũt illð
extrinſecũ qͥ indiget ſit ſolũmõ res a q̃ dependet eſſentia
liter ſiue Fm eẽntiã.tũc eſt vita vegetabilis. Si aũt illð
extrinſecũ ſit res a qua dependet ꝙᷓtũ ad eſſentiã ⁊ ſpẽs
ſiue ſimilitudo rei a q̃ dependet q;ẽtũ ad illuſtratõʒ: tũc
eſt vita ſenſibilis.ſubſtãtia aũt aie ſenſibilis eẽntialiter
cpendet a coꝛꝑe.⁊ qꝛ vita in ſenſibilibo eſt cognitiua ñ

ſolũ re ſiue coꝛꝑe indiget.ſed ſpecie rei ſiue ſimilitudine

vis aũt ſenſitiua eſt biꝑtita. habet em̃ quoſdam ſenſus
Apter eſſe.quoſdã ꝓpter bene eſſe.quoſdã ꝓpter vitam
quoſdã ꝓpter illuſtratõem vite. Unde duplici pꝛicipio
naturali indiget.ſcʒ caloꝛe ⁊ luce.ſiue qualitate ferui⸗
da et luculẽta.Scdm aug.caloꝛe ſiue qualitate feruida
ꝓpter vitã.luce ſiue qualitate luculẽta ꝓpter vite illu⸗
ſtratõem.qualitas aũt luculẽta eſt in cere bro vnde ẽ oꝛi
go ſenſuũ.dicit em̃ aug.vij/ſuꝑ geñ⸗ad litterã. Omis ca
ro habet aliquid ignis.nõ ſolũ feruidã qualitatẽ euius
ſedes eſi in iecoꝛe ⁊ ĩ cerebro:veꝝ et luculentã quã velut
eliquari.ſine ſubuolare oſtendit᷑ in excelſum cerebri lo⸗
cũ tanqᷓ in celũ coꝛꝑie noſtri.vnde ⁊ radij emicat oculo
rũ ⁊ de cuius medio velut centro quodã.nõ ſolũ ad ocu
los.ſed etiã ad ſenſus ceteros tenues fiſtule ſeducũt᷑ ad
aures ſczʒ ad nares ad palatũ Per audiendũ. olfacien
dũ atq; guſtandũ ⁊c̃.⁊ dicit phᷣs li.d aia.ſine igne non
eſt ſentire aliquid extrinſecũ qͥ indiget ſuba ſpiritualis
ſicut eſt res a qua dependet qᷓ;tum ad eſſentiam. ſed ſi⸗
militudo qᷓ;tum ad illuſtratoem que eſt vita rationalis

vita em̃ rõnalis nõ dependet eſſentialiter a coꝛꝑe:indi⸗

get tñ rei ſpecie ꝓpter bene eſſe vel pꝛopter illuſtratõeʒ
vite que fit ꝑ rei ſimilitudinẽ. que accepta ducit ad ali
nd ⁊ facit cognitõnem que eſt vite illuſtratõ.et ideo hec
vita eſt ſeꝑabilis.vita ergo iſta ↄtine᷑ quodammõ ſub
duplici membro diuiſionis predicte.qꝛ et vita eius inte
rius eſt terminata.et nõ terminata interius qᷓ;tuʒ ad eſ⸗
ſe termiata quo ad bene eſſe nõ terminata. Similiter ex

ꝑte creaturarum coꝛporearum variatur appetitus 'm
varia tionem animarum a quibus vitaʒ habent. vnicui

q; em̃ coꝛpori inditus eſt ab eius cauſa pꝛoprius appeti
tus reſpectu ſui delectabilis ſiue ſue perfectõnis.a qua
vitam participat.ſicut ex parte perficientis foꝛmaliter
eſt inditus appetitus reſpectu ſui ꝑfecubilis.⁊ ex iſto du
plici apetitu eſt colligantia eoruʒ adinuicem. Conce⸗

dende ergo ſunt ratõnes qnibo oñdit᷑. ꝙ in coꝛpoꝛalibo
creaturis eſt vita.4 Ad illud tñ qð ꝑſuaſuʒz eſi. ꝙ actꝰ
intelligẽdi ſit actus coꝛpꝑis. ꝑ vᷣbũ phi qui dicit aĩaʒ in⸗
telligere ⁊c. Dicendũ q; duplerx eſt intellectus.ſcʒ fanta
ſticus ⁊ ꝑmixtus fantaſie.qð g̊ dicit pvᷣs ꝗ dicit aĩaʒ in⸗
telligere ⁊c.intelligit de actu intellectus fantaſtici.q nõ
exit a potẽtia niſi in amiculo ſenſus ⁊ fantaſie.qꝛ igitur
ſenſui fantaſie deſerniunt oꝛgana coꝛꝑalia.ↄuenienter
attribuit actum bmi ipᷣi ↄpoſito ex aia ⁊ coꝛpe.Aliter
aũt eſt de actu intellectus impmixti fantaſie.¶ Adillð
qð primo obijcit᷑ ↄtra h.dicendũ.ꝙ illud qð eſt eẽntiale
ſube ſpũali.bene põt ꝑticipari ſiue ↄmunicari coꝛpali.

aĩa em eſſentialit viuit.coꝛpus aĩatũ ꝑ ꝑticipatõem ſeu

ↄmunicatõem.aĩa em̃ ꝑſiciẽs coꝛpus ↄmũicat illi vitam
hmõi aũt ↄmũicatõ atteſtat᷑ nobilitati crearuraꝝ ⁊ bo⸗

nitati. nobilioꝛes em̃ creature. ea q̃ eſſentialiter eaꝝ ſũt

ↄmũicãt alijs ꝑ influẽtiã quãdã vł ꝑ multiplicatõem.ſi⸗
cut coꝛpoꝛa ſupiora inferioꝛibus ⁊ ſubſtantie ſpiritua⸗
les coꝛꝑalibo.hp̊ illnd qð eſt eẽntiale ⁊ p̃cipuũ ſubſtãtie
ſpñali nõ eſt eẽntiale ⁊ pᷣcipuũ corꝑali.bene tñ eſt illi a⸗
liqͥ mõ ↄmũicabile.lel põt dici ᷣm dyoni.c.de vita.q;
ſolus deus eẽntialiter viuit cuius vita eſt eẽntia.creatu
re aũt ꝑ ꝑticipatõem.qꝛ caꝝ vita nõ eſt eaꝝ eẽntia. Sʒ
quedã ꝑticipat vitã a prima vita vt ſube ſpũales. Vnde

dyo.c.de vita.Laudãada eſt laudabilis vita eterna ex qᷓ

ꝓ ſeipᷣam vita eſt omis vita ⁊ a q̃ oĩa vtcũq; vitã ꝑticipa
tia.viuere ꝓprie vnicuiq; exeminat. Sed coꝛꝑales cre⸗
ature ꝑticipat vitã ab aiabo. IUnde dyoni.c.de vita.Si
ue intellectualẽ dixeris ſiue ratõnalem ſiue nutritiuam
⁊ actiuã.ſiue qlemcunq; vitã. aut vite pꝛincipiũ aut vi⸗
te eẽntiã.ex ipᷣa viuit ⁊ viuũt que eſt ſuꝑ oẽm vitã.Suꝑ
illud vite principiũ ↄmẽtatoꝛ.vite principiũ ait.vtputa
nr̃am aĩiam ſenſibilẽq;. IJpᷣ̈e ꝗxpe pꝛincipiũ ſunt vite.his
qᷓ ꝑ ea in vitã incipiũt moueri coꝛꝑibo.et hoc ad idem re
dit.qð ſupra tactũ eſt. qꝛ ſube ſpũales licet nõ eẽntialit᷑
viuãt eo mõ quo deus.eẽntialiter tñ viuũt.quia vita eſt
illis eẽntialis.iQõ ſic eſt de coꝛꝑibo quibus vita ↄmũi⸗
catur ꝑ influentiaʒ a ſubſtantijs ſpiritualibo.i.aĩabus.
Ad illud qð ſeꝗtur dicenduʒ.ꝙ aia ſeipᷣa eſt actus vel
ꝓfectio coꝛꝑis organici ⁊c̃.nõ ſui ꝑte vnde ſeipᷣa cõmũi⸗
cat vitã coꝛꝑi cuins eſt actus.ſfᷣm ph̊ᷣm opoꝛtet accipere

qð eſt in ꝑte in toto viuẽte corꝑe.ſimile nanq; habet ſiẽ
ꝑs ad ꝑtem.ſic totus ſenſus ad totũ coꝛpus. Eñ eſt ali

qs actus ab aĩia ipᷣa in coꝛꝑe indiſiincto.ſicut viuere.nõ
em̃ viuit alia ꝑte vite oculus q; auris: ſicut alia ſpẽ ſen⸗

ſus ſentit.actus ̊ ꝗ eſt ab ipᷣa ᷣm ſe totã cuiuſmodi ẽ vi

uere.ↄmũicat᷑ coꝛpi et toti coꝛpi.ſicut anĩa illius totius
eſt ꝑfectio.ſimiliter actus ꝗ eſi a ꝑte ſiue potẽtia anĩe q
eſt ꝓfectio ꝑtis.ↄmũicat᷑ ꝑti ſicut audire videre ⁊ hmõi

Sed actus intelligẽdi ⁊ q ad actũ intellectꝰ ſequũtur.·

nõ pñt coꝛꝑi ↄmũicaꝛe.qꝛ ꝑs anime intellectiua neq; coꝛ
pis neq; ꝑtia coꝛpis eſt actus.vt vult ph̊s. licet ̊ actus
viuẽdi ſit precipuus actus.⁊ maxime eẽntialis ſubſtan
tie ſpñali.i.ale.cũ qꝛ eſt actus aie ſᷣm ſe q eſt ꝑfectõ coꝛ⸗

poꝛis coꝛpoꝛi ↄmũicat᷑.actus aũt intelligẽdi ⁊ ꝗ ad ißjym
ſequũt᷑.qꝛ nõ eſt actus aie ratõne alicuius ꝑtis ſeu pott

tie aĩe que eſt actus coꝛꝑis vel ꝑtis illius.coꝛꝑi nõ ↄmu⸗
nicat᷑.¶q Ad illud qð ſeꝗt᷑ ſcʒ ꝙ coꝛꝑa q̃ ↄtinuis ſubiacẽt
mutatõibo nõ viuũt.qꝛ nõnulla moꝛs ẽ ip̃a mutatõ.bi
ſumit᷑ moꝛs ꝓ declinatõe ſiue tendẽtia ad nõ eẽ.Vñ diẽ
nõnulla moꝛs.i.aliqð genus ſiue modus mortis. VUñ
intellectꝰ vᷣbi aug.eſt.ꝙ illa q̃ ſubiacẽt mutatõibo.ſi ſibi
eẽnt derelicta deficerẽt.et in nihilũ declinarẽt.vñn mors
Fm intellectũ vᷣbi ſupradicti.nõ dicit pᷣuatõem vite.ſᷣm
ꝙ hic intendit᷑ de vita: ſ potius ſumit᷑ ꝑ oppoſitõem ad
immoꝛtalitatẽ. De qua.j.thi.vj.ꝗ ſolus hʒ immoꝛtali⸗
tatẽ. De qua aug.li.j.de trini.cũ aĩia mõ quodã immor
talis eſſe dicit᷑et ſic nõ dicit ſolus habet immoꝛtalitatẽ
niſi quia vera immoꝛtalitas incõmutabilitas eſt.quazʒ
nulla poteſt habere creatura.vel mutatõ dicit᷑ nõnulla
mors.qꝛ mutatõ facit aliqꝗd nõ eẽ in re mutabili.qð añ

5

erat. de hoc.j.li.ſenten. viij.diſ. c. iiij. etem̃ ait.¶ Ad vlti
mnũ queſitũ patet reſpõſio ex pdictis. ſcʒ vbi tactũ eſt d
Differẽtia vite coꝛꝑaliũ creaturaꝝ et ſpũaliũ.

Membrumqnuartum

i inquirere. vtrũ vita ſit in corꝑibo
ſuꝑceleſtibo. ſic videt᷑. In ſcðo de celo
7 mðo dicit. Sciendũ ẽ ꝙ primꝰ oꝛbis pᷣn
cipiũ eſt potẽtie et cauſa in vita cuiuſlibʒ
viui plus ꝙᷓ alij orbes. et dicit ibi ↄmẽta.iſti orbes non
ſunt cauſe vite eoꝝ q̃ ſunt bic niſi ꝑ ſtellas. cũ ſit viſum
q; nobilioꝛa que ſunt illic.ſunt ſtelle.pꝛincipia q ſunt in
ſtis oꝛbibo ſũt viua? ſũt pricipia vite q̃ eſt hic. Ex his
videt᷑ ꝙ ſtelle ſint viue.ſi em orbes ſunt cã ⁊ pricipia vi⸗
te ꝑ ſtellas:&̊ ſtelle ſunt cauſa ⁊ principiũ vite que ẽ hic.
et principia que ſunt in iſtis orbibo ſcʒ ſtelle ſunt viue.
vt ipe dicit.q̊ ⁊c.¶¶ Item nulla cauſa efficiẽs principali⸗
ter ⁊ ꝑ ſe.eſi minus nobilis cauſato.coꝛpus celeſte ẽ cau
ſa efficiens ꝑ ſe ⁊ principaliter tam vegetatiue qᷓ ſenſi⸗
tiue.vt vult are ſtotiles in multis locis:g̊ coꝛpus celeſte
nõ eſt minus nobile vegetatiua ⁊ ſenſitiua. Sed oẽ non
hñs vitam eſt minus nobile vita: ergo coꝛpus celeſte nõ
eſt nõ habens vitaʒ imo de neceſſitate habet eam. ¶. Itẽ
om̃e generãs habet ſpeciem rei generande apud ſe.et ef
ficiens vel ꝓducens rei ꝓducende.ſicut dicit areſto.et
etiã auicẽ.ſuꝑ.xj.prime phie. Spẽs aũt rei viuẽtis nõ
poteſt eẽ niſi apud viuentẽ.cum ſpecies rei nõ ſit minus
ſpũalis ipᷣa rei ſed magis vel eque.cũ ̊ᷓ coꝛpoꝛa ſuꝑcele
ſtia ſint ꝓducentia in eſſe res vinentes ̊ ⁊c.¶ Item ni
bil dat quod nõ habet:ſed om̃e dano vel agens habet il
lud quod dat ſiue agit vel vniuoce cũ recipiẽte. vel aliqͥ
mõ excellentiore.ſed nullus eſt modus excellentior ha⸗
bendi vitam qᷓ viuendo. igitur ſi aliquid dat vitam vel
agit in aliquo.neceſſe eſt ꝙ viuat.¶ IStem auguſti.x.cõ
feſſionũ.nullũ coꝛpus ſcilicet tm̃ corpus.corpoꝛi vitam
preſtat:ſed generans ſiue ꝓducens anĩalia ex putrefa
ctione ſiue materia putreſacta.non eſt niſi celum cũ ſtel
lis ⁊ virtutibo que agunt in ipᷣa materia putrefacta.er⸗
go celum cum ſtellis ⁊ virtutibo celeſtibo eſt res viuens
¶ Item corpus natum eſt ad foꝛmnã ⁊ coꝛpus nobiliꝰ ad
nobilioꝛeʒ:ſed coꝛpus celi eſt nobilius q; coꝛpus plante
vel bruti.ergo coꝛpus celi natum eſt ad nobilioꝛem foꝛ⸗
mam.ſed tam coꝛpus plante q; coꝛpus bruti natũ eſt ad
foꝛmã que eſt vita.ergo coꝛpus celi natum eſt ad foꝛmã
nobilioꝛem.ſed talis non poteſt eſſe niſi aliqua vita.er⸗
go coꝛpus celi natum eſt ad aliquam vitam. cũ ergo na
tura nõ agat fruſtra neq; deficiat a neceſſarijs.relinqui
tur q; viuunt 2 habent vitam. ¶ SItẽ. xj. prime phie dr.
ꝙ principium mouens celuʒ mouet. ſicut mouet deſide
ratum ⁊ intellectum.ex quo poteſt argui cum commen
tatore.ꝙ celum eſt animatum.quia ſi mouct celuʒ ſicut
mouet deſideratuin et intellectuʒ. tunc illud mobile qð
mouetur ab illo ſcilicet celũ eſt deſiderans et intelligẽs.
ergo eſt animatum. ¶ Contra. non eſi niſi triplex vita
creata ſcilicet vegetatiua qua viuunt plante.Senſitiua
qua viuunt animalia. Intellectiua qua viuunt angeli 2
homines.Si ergo celeſlia coꝛpora neq; ſunt plante ne⸗
qʒ aialia neqʒ angeli vel hoĩes.relinquit᷑ ꝙ nulla iſlaꝝ
vitaꝝ viuũt. ⁊ ita nõ viuũt.¶ Item incidẽter hic põt q̃
ri.qre nõ eſt bic niſi triplex vita.¶Rnſio.ꝙ coꝛꝑa cele
ſtia nõ ſunt viua.hec aũt queſtõ nõ ſine rõne diſputat᷑ a
theologis.qꝛ poſitio qua quidẽ ponebãt celos hre vitã.
hereſim inducebat.ex h̊ em ponebant coꝛꝑa bmõi eẽ de⸗
os vt alibi ſcriptũ eſt. ꝓpter hoc ſacri doctoꝛes determi
nant coꝛpoꝛa celeſtia nõ eſſe animata neqʒ vitã habere
Vñ dama. nullꝰ aĩmatos celos vel lumiaria exiſtimet.
inanimati em̃ ſunt? inſenſibiles. Dicẽdũ ꝗ̊ ꝙ nõ habẽt
vitam ſicut foꝛmã ſiue actũ.ſed tm effectiue. ſic tm̃ effe⸗
ctiue habent frigus et caloꝛẽ.nec ſunt frigida vel calida
formaliter loquẽdo.⁊ illud videt᷑ velle phus dicens.ꝙ
pᷣmus oꝛbis eſi principium potentie ⁊ cã in vita.Quod

+ ——⸗

(neſtio

aũt dic ↄmẽta.qꝙ pꝛĩcipia qᷓ ſunt ĩ oꝛbibo ſunt viua.põs
intelligi de intelligẽtijs qᷓ viuũt q̃s ponebat eẽ motoꝛes
oꝛbiũ.lel põt dici ꝙ dicũtur viua effectiue.i¶ Si obij⸗
cit᷑ ꝙ diẽ ꝙ pᷣncipia ſũt viua ⁊ cũ h̊ ꝙ ſunt pᷣncipia vite
Dicẽdũ ꝙ intellectꝰcõmẽtatoꝛis ẽ ꝙ oꝛbis pᷣmꝰnõ ſolũ⸗
mõẽ pꝛĩcipiũ vite ̊ ẽ cã ↄſeruatõis viuẽtiũ in vita.Et G
vidr velle verbũ phᷣi.qð ẽ.ꝙ oꝛbis pꝛimꝰẽ pꝛĩcipiu pote⸗
tie.vt ꝑ h̊ intelligat᷑ ꝙ ẽ pꝛicipiũ vite.⁊ ꝙ ẽ cã ĩ vita cu⸗
iuſlibet viui.ꝑ hoc intelliges ꝙ ſit cã cõſeruatiua viueti
uʒ ĩ vita.diẽ &ↄmẽtatoꝛ.ꝙ pꝛicipia ſũt viua effectiue.i.
ↄſeruãtia viuẽtes in vita.¶¶ Ao aliud qð ſegt᷑.ſ.ꝙ nulla
cã efficiẽs ẽ minꝰnobilis ⁊c. Rñdẽdũ ẽ ꝑ diſtictoʒ inte⸗
nobile et nobile. ſoꝛma eĩ coꝛpis celeſtis lʒ vita ñ ſit. tñ
nobilioꝛ ẽ qͥ ad q̃da oĩ vita ĩ iſtis inferioꝛibo.foꝛma em
coꝛꝑis celeſtis oino ſeꝑata ẽ a ↄtrarietate.⁊ iõ incoꝛru⸗
ptibilis ẽ ꝑ ſe ⁊ ꝑ accidẽs phiſice dico.⁊ qᷓtũ ad h̊ͥ foꝛma
coꝛꝑis celeſtis ẽ nobilioꝛ tã vita ſenſitiua qᷓ; vegetatiua
lʒ eĩi neutra ↄpoſita ſit ex ↄtrarijs:vtraq; tñ ſeꝗt᷑ mixti⸗
onẽ ↄtrarioꝝ ⁊ iõ vtraq; coꝛruptibił. Itè foꝛma coꝛꝑis
celeſtis ẽ oĩno inalterabilis ⁊ impaſſibilis.⁊ qtũ ad G̊
nobilioꝛ ẽ vita intellectiua ĩ boĩbo. Hmõi em̃ vitaẽ alt⸗
abilis ⁊ paſſibilis qdammõ.ſequẽdo ↄplexiõem coꝛꝑis
Pꝛeterea.qtũ ad pᷣtutẽ quã influũt ĩ inferioꝛa q̃ ꝓducũ
tuꝛ ĩ eẽ et ↄſeruẽt.⁊ qtũ ad nobilitatẽ foꝛme eaꝝ q oĩino
termĩat᷑ appetitꝰmaterie q̃ nõ inueniũt᷑ ĩ illis ꝗᷓ vita ꝑfi
ciũt.nobilioꝛis ſũt ↄditõis.Vel põt dici ꝙ verbũ ꝓppoſi⸗
tũ.ſ.nulla cã efficiẽs pꝛicipalit ⁊ ꝑ ſe ẽ minꝰnobilis ⁊c.
verũ ẽ de efficiẽte ꝓꝛio ⁊ imediato ĩ ꝓductõne vniuoca
vt qñ aĩal ꝓducit᷑ ex aĩali vel plãta ex plãta.¶ Ad ulõ
qð ſeꝗt᷑.ſ.ꝙ oẽ generãs vel/ ꝓducẽs habet ſpẽm rei gene
rade vł ꝓducẽde.Sicẽdũ ꝙ reuera vt vult phᷣs ⁊ comẽ⸗
tatoꝛ.xj.pᷣme phie.Om̃e qð fit.fit ex ↄuenieti tã ĩ natu⸗
ralibo ꝙᷓ i artificialibo.In naturalibus vt qñ aĩal facit
aial. In artificialibo vt q mediaãte foꝛma i mẽte artifi⸗
cis efficit᷑ foꝛma ↄſiłis ĩ re artificiali. Sʒ determinatur
ibidẽ a cõmẽta.qbo ocurrẽtibo hoc intelligi dzʒ.vt foꝛma
rei vel ſiłitudo ſit ĩ agẽte.nõ ĩ iſtrumẽto.⁊ ĩ agẽte pinqͥ
nõ remoto.⁊ ĩ agẽti eẽntialiter nõ accidẽtalit. Spẽs ei

rei ꝓducẽde ĩ eẽ ꝑ inſtrumẽtũ aliqð.nõ ẽ ĩ ip̃o inſtrumæ

to vt ſpẽs imagis nõ ẽ i ſecuri vel dolabro.nec ſpẽs ho⸗
mĩs ꝓducẽdi ĩ eẽ ẽ ĩ ſole.neq; ĩ agẽte accñtaliter vt ĩ agẽ
te nõ ᷣm intẽtõem nec ꝓpter finẽ:̊ qñ ẽ agẽs ꝗpꝛie nõ vt
inſtrumẽtũ ẽ agẽset agẽs ꝓpinquũ vt hõ agit ĩ generan
do hoiem ⁊ eẽntialiter nõ caſu vt ẽ ĩ eis q̃ fiſt ex cauſis
agẽtibo ꝓpter aliꝗd.tũc fit qð fit ex ↄueniẽti ⁊ generans
vel ꝓducẽs hʒ ſpẽm rei generãde vel ꝓducẽde.q Ad il⸗
lud qð ſeꝗt᷑ ꝙ oẽ dãs vel agẽs aliꝗd hʒ illð mõ vniuoco
vel excelletioꝛe ⁊c. Oicẽdũ ꝙ dãs vel agẽs aligd actõne
vniuoca.hʒ illð mõ vniuoco.agẽs aũt ſiue das ſpecieʒ
alicui ex ꝓpoſito.hʒ illð qð dat.ſ.ſpẽm illiꝰmõ excellen
tioꝛe.agẽs em̃ aligꝗd ex ꝓpoſito qꝛ agit ↄpꝛebẽdẽdo.habʒ
ſpẽm eiuſdẽ ĩ intellectu.ſpecies aũt rei mõ excellẽtioꝛe ẽ
ĩ intellectu qᷓ; ĩ re ip̃a.qꝛ ẽ ĩ maioꝛi ꝑuritate ⁊ imateria⸗
litate.⁊ B maxie verũ ẽ i pꝛimo agẽte.ĩ qͥ excellẽtioꝛi mõ
ſũt ſpẽs reꝝ qᷓ ĩ ipis rebo.Et em̃ dr.xj.pᷣme phiie.cauſe
nõ tm̃ ſüt ĩ eis q̃ fit ſᷣ ea qᷓ ſunt extriſecꝰſũt cã.ſuꝑ qð
dic cõmẽtatoꝛ.ꝙ; pꝛimũ mouẽs mouet ad om̃s foꝛmae.

7 ꝙ&& foꝛma pᷣmi mouẽtis aliqͥ mõ ẽ coĩis foꝛme.vt at᷑ ibi⸗

dẽ exponit᷑. Eſt pꝛicipiũ extriſecũ duplex. Dꝛimũ ẽ com
mune oĩbo mouẽtibo.⁊ h ẽ pꝛicipiũ de qͥ dic.ꝙ foꝛma pᷣ⸗
mi mouẽtis ẽ aliqͥ mõ oĩs foꝛme.Secũdũ aũt pꝛicipium
qð ẽ cõmũe et remotũ.nõ de neceſſitate ẽ ↄueniẽs.i.cõ⸗
foꝛmis.hoc aũt pꝛĩcipiũ ẽ illð qͥẽ actio celi qð ẽ agẽs ex
natura ñ ex ꝓpoſito.lñ tale agẽs vl dãs aliqꝗd nõ hʒ il⸗
lud qð dat. Ad iũlð qð ſequit᷑.ſ.qð diẽ aug.ſ.ꝙ nullũ
coꝛpꝰ coꝛꝑi vitã pᷣſtat ⁊c.Dicẽdũ ꝙ h̊ verũ ẽ de pꝛacipio
intriſeco qð ꝑ ſui vnionẽ viuificat. tale eĩ nõ pot eẽ niſi
foꝛma ſpualis.⁊ huiꝰrõ ẽ.qꝛ vt s tactũ ẽ.vita eſt vigoꝛ
ñ põt, ꝓcedẽ niſi a ſubſtãna ſimplici curꝛẽte extẽſiõe p
ſue actualitatẽ ⁊ nobilitatẽ. Si aũt intelligat᷑ de pꝛici⸗
pio extriſeco.ſic ñ ẽ verũ.niſi intelligat᷑ ꝙ ñ dat vitẽ peꝛ

xcij.

virtutẽ oĩno coꝛꝑalẽ. Põt tñ coꝛpꝰceleſte hre virtutẽ ali
quã viuificatiua.ꝑ quã dat vita aliqͥ mõ.q quidẽ nõ eſt
oĩno coꝛꝑalis.lʒ habeateẽ in coꝛꝑe.⁊ iõ ex h̊ nõ ſequit᷑
hmõi coꝛpꝰ viuat. Pt etiã ⁊ alit dici ad hec ⁊ pobie⸗
cta.qꝙ illð ẽ verũ de eo qð dat vitã.ſicẽ pꝛicipiũ effectiuũ
cui pꝛicipaliter attribuit᷑ ſoꝛma rei generãde.⁊ iõ locuʒ
nõ hʒ qn agẽs exteriꝰſe hʒ ĩ rõe excitãtis illð qð latitat
interius.ſicut patet ꝙ caloꝛ fimi ſᷣm ꝙ ex piẽtia docet de
ouo facit pullũ. In apulia em̃ de ouis poſitis ĩ fimo/p⸗
ducũtur pulli ſine decubatõe galline.nec tñ habet vitaã
nec ſpũalẽ virtutẽ:ᷣ ꝑ coꝛꝑale exteriꝰ excitat᷑ ſpũale la⸗
tens. Mec hmõi ꝓductõ attribui debet excitanti tanqᷓ;
pꝛĩcipali efficiẽti.h̊ magis illi ꝗ illã rõem indidit. ꝗᷓ illã
explicat tꝑe opoꝛtuno.ñ aug.xxij.de cim.dei.deꝰopxpa
tõe qua nucuſq; oꝑatur.facit vt neꝛuos ſuos explicẽt ſe⸗
mina ⁊ a ꝗbuſdã latẽtibo ac inuiſibilibo ĩ volucris ĩ foꝛ
mas viſibiles huiꝰquas inſpicimas vecoꝛis euolãt.⁊ ſic
intelligimꝰin ꝓpoſito.ſic eĩ ex cauſis naſcentiũ quibus
mundus grauidus eſt ᷣm aug.tempoꝛe opoꝛtuno alia
que ꝓducutur in eſſe oꝑatõne ↄſimilis in ſpecie.viꝛtute
celeſti coo ꝑante.vt in generatõe vniuoca.Simili modo
ex eiſdẽ cauſis ꝓducũtur quedã animalia in eſſe mediã⸗
te virtute celeſii excitãte virtutẽ intra latentẽ ſine oꝑa⸗
tõne cõſimilis cuiuſmodi ſunt illa que exeũt ĩ eſſe ex coꝛ
poꝛũ coꝛruptõne.et ſicut pꝛima ꝓductio ſiue virtus ad
ꝓducendũ eſt indita creaturis modo iſio a ꝓuidẽtia cõ
Ditoꝛis:ſic ⁊ ſecũda modo ſecũdo.Nug/ad oꝛoſiũ.mul⸗
ta vtiq; videmus animalia ex coꝛruptõe coꝛpoꝛũ maxie
moꝛtuoꝝ naſci.nũꝗd tunc creata ſunt quãdo ipᷣa coꝛpo⸗
ra.abſit vt tunc dicũtur creata qñ ipᷣa coꝛꝑa.ſi coꝛꝑi⸗
bus inſita ſunt ⁊ quodãmõ initiata qᷓ ſũt ſuo tꝑe exoꝛi⸗
ctura.ſicut em̃ ſemẽ cuiuſlibet arboꝛis bʒ quãdã vim.vt
cũ obrutũ fuerit ĩ terra oꝛiat᷑ ⁊ virgultũ ꝓducat᷑.demuʒ
ramis nihilominꝰↄſtipata dilatet᷑ ⁊ frondibo de eiſdeʒ
Roꝛibus decoꝛata fructificet.ita ⁊ in coꝛꝑe vt ita dicam
ẽ quoddã ſeminariũ vñ ſuo tge curãte ꝓuidẽtia di aliqᷓ
genera oꝛiant᷑.de hoc ſupꝛa dictũ ẽ.¶ Zd aliud qð ſeꝗt᷑
ſcʒ ꝙ coꝛpus celeſte ẽ nobilius ⁊c. Dicẽdũ.ꝙ lʒ ſit nobi
lius qᷓtum ad ꝓpꝛietates luminoſitatis ⁊ incoꝛruptibili
tatis.nõ tamẽ q;tum ad dignitatẽ ſuſcipiẽdi vitã. ꝓ eo.
ꝙ ſoꝛma viuificatiua ẽ młtaꝝ oꝑatõnũ pᷣncipiũ.iõ coꝛ⸗
pus aptũ ad talẽ foꝛmã.nõ põt eẽ niſi coꝛpꝰetherogene⸗
um.et qtum ad naturã ↄplexiõis q̃ ex multis cauſis. et
qᷓtum ad eẽ oꝛganiʒatõis.quã quidẽ nullũ coꝛpus cele⸗
ſie habet.et iõ nõ habet tantã ydoneitatẽ reſpectu vite.
ac ꝑ hoc rõ illa nõ eſt a minoꝛi.qᷓuis em̃ ſint nobilioꝛa
ꝙtum ad aliquao ↄditões.nõ tamẽ qtum ad oẽs vt vi
Rn ẽ.¶ Ad vltimũ dᷣm.ꝙ ph̊ᷣus loquit᷑ de vltimo mo⸗
uẽte.qui nullo mõ mouetur ꝑ ſe.neq; ꝑ accidẽs.qui di⸗
citur mouere vt deſideratũ et intellectũ.nõ quia ſit deſi⸗
deratũ et intellectũ ab ipo pꝛimo oꝛbe vel alijs.ſ̊ a mo⸗
toꝛe pᷣmi oꝛbis.⁊ hoc qꝛ ponẽtes inttelligẽtias motoꝛes
oꝛbiũ.dr em mouere vt deſideratũ et q;tum ad effectus
ꝗ fiut ĩ inferioꝛibo ꝑ motũ oꝛbis pꝛimi ⁊ alioꝝ.⁊ qtum
od effectũ aſſimilatõis ipoꝝ oꝛbiũ ipi pᷣmo. motoꝛes ei
oꝛbiũ deſiderãt et intelligũt ab ipᷣo pꝛimo mouẽte aliqͥs
effectus ſiue in illis inferioꝛibo mediãte motu coꝛpoꝛuʒ
celeſtiũ.et et ĩ ipis coꝛꝑibo celeſtibo quoꝝ ipᷣi ſunt moto
res cõiũcti effectus ĩ oꝛbibo ipᷣis eſt aſſimilatio ipi pᷣmo
Vel poteſt aliter dici qð dicit phᷣus.ꝙ pꝛimũ mouet ſic
mouet deſideratũ ⁊ in tellectũ.ñ qꝛ ipᷣa mobilia ſeu mo⸗
ta ſcʒ coꝛpoꝛa celeſtia deſiderãt et intelligũt ipᷣm. ſᷣ̊ qm
ipᷣm pꝛimũ mouẽs mouet ſicut illð mouet.quod deſide⸗
ratur et intelligitur.i.ſicut finis mouʒ deſiderãtes ipᷣm
et intelligẽtes.hoc eſt mouet in illo modo motꝰ. Vnde
cõmentatoꝛ cũ pꝛimũ mouens mouet.et nõ mouet᷑ neq;
m accidens neq; ſᷣm ſeipᷣm.ſicut mouet᷑ anima que eſt
in coꝛpoꝛe.neceſſe eſt vt iſte motoꝛ moueat.quẽadmodũ
deſideratum et affectatum mouet nos.Nota ꝙ diẽ mo
net nos.Si autem videatur alicui commentatoꝛem ſen

ſiſſe vt videtur ex verbis eius coꝛpoꝛa celeſtia br̃e vitã.

nõ ẽ in hoe vis faciẽda.cũ ille ⁊ alij ↄmẽtatoꝛes ĩ młtis
male ſenſerũt.⁊ in opinionibo ſuis erraueꝛũt.i Ad illo
qð querebat᷑ ĩ alia ꝑte.ſ.quare ẽ vita hmõi tm̃ triplex.
põt dici ꝙ vita ĩ his inferioꝛido actꝰaĩe ẽ.aĩa vᷣo nõ põt
eẽ niſi ad vegetãdũ vel ↄgnoſcẽdũ.ad vegetãdũ nõ pt᷑ eẽ
niſi vegetatiua.ad cognoſcẽdũ ñ põt eẽ niſi reſpectu ſen
ſibilis.⁊ ſic ẽ ſenſitiua.vel reſpectu intelligibilis ⁊ ſic ẽ
intellectiua. Iẽ ſicut dimẽſio in coꝛꝑibo ñ ſtat citra ter
nariũ nec excedit ipᷣm ꝓpter huiꝰ numeri cõtẽplatõeʒ vt
babet᷑ ĩ pꝛicipio celi et mũdi.ſic vita ſiue aĩa que ẽ ↄple⸗
tio ſiue ꝑfectio coꝛpoꝝ ĩ numero eodẽ ↄplet᷑.

Membꝛumquintum
Equit᷑ inquirẽ vtru carẽtia ſanguĩe vinũt
ꝙ ſic videt᷑.cuʒ ceꝛta exꝑiẽtia ſciamꝰ.quia
multa ſũt genera piſciũ q̃ carẽt ſanguie.q̃
nmnihilomin? binnit. Forꝛa lnn illð geñ.
ix.carnẽ cã ſanguie nõ ↄmedetis ⁊ pꝰ.qꝛ ſedes aĩe ĩ ſan

fanguinis. Interlinearis ſanguis ꝓ aĩa ponit᷑. qꝛ ſedes
aie. i. huane vite ĩ ſanguie ẽ. Ex his vidr ꝙ carẽtia ſan⸗
guine nõ habeaãt aiam neq; vitã.cuʒ hec habeãat eẽ ĩ ſan⸗
guine.¶ Pꝛeterea.cũ aĩa ſit ſubſtãtia ſpũalis ñ hñs ſi⸗

tũ.neq; determinãs ſibi ꝑtẽ ĩ q̃ ſit ꝑ poſitõeʒ.q̃ꝛe dr hba⸗

bere ſedẽ ĩ ſanguie. Pꝛeterea.ſi ſedes aĩe.i.hũane vite ẽ
ĩ ſanguie.cũ ĩ oib mẽbris ſit ſanguis.ĩ oĩbo mebris eſt
vite ſedes.cuiꝰↄtrariũ vidr ex li.de mo.coꝛ.vbi dr.q; ꝓ⸗
pꝛiũ domiciliũ vite ẽ coꝛ.¶ Itẽ qnq; dr̃ ſanguis eẽ ſedes
aie ſiue vite.qñq; coꝛ.ſiẽ habet᷑ a caſſiodo.et ex li.de mo
tu coꝛ.qñq; caput.ſicut habet᷑ a caſſiodo.qñq; cerebruzʒ
ſic habet᷑ a medicis ꝗᷓ ẽ rõ hmõi differẽtis aſſignatõis.

Ruñſio.q; carẽtia ſanguie viuũt ⁊ hñt vitã ⁊ aĩias. cũ

aut dr ꝙ ſedes aie ẽ ĩ ſanguie ibi dr aĩa vita carnalis qᷓ
finit᷑ moꝛte. Vñ leuit.xvij. Nia carnis ẽ ĩ ſanguine.Ibi
aug.aliqd vitale ? ĩ ſanguie.qꝛ ꝑ ip̃ᷣm maxiĩe ĩ hac carne
viuit ꝗ ꝑ oẽs venas coꝛꝑis diffundit᷑ipam vitã coꝛꝑis
vocauit aĩam.nõ vitã q migꝛat ſ̊ q moꝛte finit᷑.q̃ locutõ
ne dicimꝰiſtã vitã tꝑalẽ eẽ nõ eternã.moꝛtalẽ nõ immoꝛ⸗
talẽ.cũ ſit imoꝛtalis aĩa qᷓ poꝛtat᷑ ab angelł in ſinu abra
he.luc.xvj.Et hoc ẽ qð dic apls act.xx.nõ facio aniam
meã pᷣcioſioꝛẽ me.ibi vocat aĩaʒ vitã tpalẽ.vita ̊ tꝑalł
hoĩs ⁊ vita pecudũ dĩ eẽ ĩ ſanguĩc.qꝛ inter q̃tuoꝛ bumo
res ſanguis ẽ tꝑatiſſimꝰ? maxie amicꝰnature.⁊ oĩa mẽ

bra tã ſolida ꝙᷓ mollia oꝛtũ hñt a ſanguiĩe tãꝙ; a nutri⸗
meto.oim ei mebroꝝ ſanguis ẽ nutrimẽtũ.(¶ Cũ ̊ obii⸗/

cũ gia 2 vita habest eẽ ĩ ſanguĩe ⁊c. Dicẽdũ ꝙ veꝛ

ñi pdictũ intelligi o ĩ babentibo ſanguinẽ.4 Ad illud

qð oſequẽter queſitũ eſt.ſ.quaꝛe anima cũ ſit ſubſtãtia
ſpnalis ⁊c. Similr et vita. Dicẽdũ ꝙ; aĩa nõ ſumit᷑ pꝛo
ſubſtatia ſpũali cũ dr q' ſedes aie ẽ ĩ ſanguie.q ẽ pfectõ
coꝛpis oꝛganici.⁊ qᷓ ſua pñitia coꝛpꝰviuificat.vt dĩic au
guſt. li.ð aia ⁊ ſpn.ſ̊ ſumit᷑ ꝓ vita coꝛꝑali.cuius ſedes

dr eẽ ĩ ſanguine.qꝛ ſanguis ẽ anicꝰnature. VUñ maxĩe ẽ

oſeruatiueiuſdẽ.⁊ ita vite oↄns. Et dr ĩ li.de mo.coꝛ.
ꝓp caloꝛ ⁊ humoꝛ ſunt oↄſeruatiua vite qᷓ fũt ꝗpꝛie ꝗᷓlita⸗
tes ſanguinis.⁊ qꝛ ſedes ſanguis moxie ẽ nutrimẽtũ mẽ

broꝝ.quoꝝ eẽ ⁊ oꝛoo ẽ ꝓpinqua diſpoſitõ ad infoꝛmatõ
nẽ aĩe.ex cuiꝰ colligãtia cũ coꝛpe ẽ vita coꝛpalis.⸗uſ:d

illud qð ſequit᷑ dicẽdũ.q coꝛ dĩ domiciliũ vite rõe pᷣſidẽ

tie vis vitalis.qð nõ impedit ꝗn vita ſit ĩ aljs mẽbris

coꝛpis.vt em̃ dic ang.ĩ li.ð aia ⁊ ſpũ.vis vitalis ẽ ĩ coꝛ⸗
qͥ ao obtꝑandũ feruoꝛẽ coꝛdis aerem hauꝛiendo atq;
reddẽdo vitã ⁊ ſalutẽ toti coꝛpꝑi tribuit. aere nãq; puro
ſanguĩeʒ puriſicatũ ꝑ totũ coꝛpꝰimpellit ꝑ venas pulſa
tiles qꝗᷓ arterie vocat᷑.exr qꝝ motu tꝑantiã atq; diſtꝑan⸗
tiã coꝛdis phiſici cogſcũt. Et caſſio.li.de aia. ꝗqda ſedeʒ
aie qᷓuis ſit toto coꝛꝑe diffuſa ĩ coꝛde eẽ voluerũt dicen⸗
tes. ibi ẽ puriſſimus ſanguis.⁊ vitalis ſpũs cõtinet᷑
Agd vltimũ queſitũ iam patet rñſio ſcʒ quare ſanguis
or ſedes vite.ſimiliter qᷓre coꝛ dr domiciliũ vite.Quare
aut aĩe ſedes dr caput.Rñſio eſt ſublimitas mẽbꝛi ⁊ fi⸗

guie ẽ. Et cxutro.xij.Ceruũ comedes abſq; eſu dũtaxat

—

gura q8 bñ cõpetit ſublimitati figure ronalis creature

Eñ caſſiodo. płimi in capite inſide manifeſtãt ſcʒ aĩiam
ſi fas ẽ cũ reuerẽtia tamẽ dieere ad ſimilitudinẽ aliquã
dinitatis.q licʒ omia ineſtimabili ſubſtatia ſua repleat
ſcriptura tñ celis inſideꝛe ↄfirmat.dignu eſt eni vt arcẽ
peteret q ſe nouerat celeſti oꝑpatiõe ſublimẽ.⁊ tali loco
pᷣ ceteris verſari.vnde reliqua mẽbꝛa debuiſſent cõpetẽ
ti regimie gubernari.ã ⁊ ipſa figura capitis ſperoi⸗
des pulcherrima eſt.in qua ſibi iĩmoꝛtalis atq; rõnalis

dia dignã faceret mãſionẽ. Itẽ medici ponũt cerebꝛum

eſſe templũ ſiue ſedẽ aĩe.⁊ hoc maxime qtũ ad illã ꝑteʒ
aĩe q̃ eſt cognitiua.ſic eni ĩ templo ſunt tres partes pn⸗

cipales. veſtibulũ.cõſiſtoꝛiũ.⁊ apotheca. Ita fantaſia.

cellule. logiſtica ⁊ memoꝛialis. partes ſunt cerebri pꝛin
cipales.aĩ a & in fantaſtica cellula quaſi ĩ veſtibulo di⸗
uerſas ꝑ imaginatões ſuſcipit foꝛmas. in logiſtica cel⸗
lula quaſi in ↄſiſtoꝛio de imaginatis rõe diſcermt. In
memoꝛiali cellula quaſi in apotheca aĩa ea que imagi⸗

natõ recipit. ratõ diſcernit.p memoꝛiã ↄſeruat.

́EEquitur inꝗrẽ ltꝝ vita ſit ĩ embꝛiõe añ

oꝛganiʒationẽ. O ſic videt᷑ per phᷣm xvj.
aĩaliũ.vbi dr oẽ ↄceptũ viuit ſicut viuũt
aurboꝛes. 7 vocat ↄceptũ ſemẽ relictũ ĩ ma
trice a generate. Itẽ eodẽ.nõ põt aliqs dicẽ ꝙ ↄceptũ

nõ habet aiam oĩno.⁊ ꝙ ẽ pꝛiuatũ vita.q Itẽ li.de mo.
coꝛ.oꝛdinãtur actus anie.dĩ em̃ ſic.viuit ⁊ vegetat᷑ ałs
ſentit et mouet᷑ diſcernit et intelligit.et que ex eis oꝛiũ⸗
tuꝛ nõ facile numer abilia efficere habet.et harũ poten⸗
tiarũ. Hec pꝛima diſtantia eſt.q; vitã quaſi pꝛeuiã cete
re ſequũtur.ſine qua nullã ceteraruʒ ĩieſſe poſſibile eſt.
actus em̃ cõſequẽtes neceſſario pᷣſupponũt pꝛioꝛeʒ.ergo
cũ in embrione vigẽt actus cõſequentes ad vita ſic actꝰ
vegetandi ⁊ augmẽtadi et hmõi.relinquitur ꝙ in illo

actus pꝛioꝛ qui eſt vite ſiue vi ta. ¶ Itẽ cum ſine virtute

anime vegetabilis? ſenſibilis nõ poſſit coꝛpus hoĩs oꝛ⸗
ganiʒari et pᷣparari cõueniẽteꝛ ad ſuſceptõem anime ra
tionalis.neceſſe eſt pꝛius eẽ aiam vegetabilẽ et ſenſibi
bilem in ſemine q; coꝛpoꝛi oꝛganizato infundit᷑ anima
ratõnalis.et hoc videt᷑ ph̊s velle.xvj.de aialibus.dicit
em neceſſe erit in cõcepto pꝛius anima cibatiua.⁊ cum
creuerit erit in eo aĩa ſenſibilis per quã dicit᷑ animal.⁊
nõ eſt aĩal ſimul et homo.Ex hoc videt᷑ ꝙ embrio vł ſe⸗
men ſit animatũ in matrice.et ſi hoc viuit.d eĩ in li.de
mo.coꝛ.animatũ et viuẽs ad ſeinuicẽ paria ſunt. Itẽ in
li.de motu coꝛdis.vitã actu omibus equaliter ĩeſſe ne⸗
ceſſe ẽ.eque em̃ eſt viuens embꝛio et adoleſcens.Cx his
patet ꝓpoſitũ.¶ ontra.ſicut dicit in li.de motu coꝛ.
animatũ et viuens ad ſeinuicẽ paria ſũt.ſi ergo embrio
viuit ẽ coꝛpus animatũ.ergo plãta vel aial.quoꝛũ vtꝛũ⸗
q; ẽ falſum.¶¶ Item ex hoc ſequeret᷑ ꝙ plures anime ſᷣm
ſubſtãtiã eẽnt in homine.cuius cõtrariũ dicit aug.in li.
e eccliaſti.dogma.ſic neq; duas animas eẽ dicimus in
vno hoĩe ſieut iacobus et alij ſiroꝛũ ſcribũt.vnã aĩalem
qua animet᷑ coꝛpus et immixta ſit ſaaguini.⁊ alteꝛã ſpi
ritalẽ qᷓ rõnem miniſtret.bᷣ dicimus animã eẽ vnã ean⸗
dẽq; in homine.que et coꝛpus ſocietate ſua viuiticet.et
ſemetipſam ſua rõne diſponat.habẽs in ſe libertatẽ ar-
bitrij.in ſua ſubſtãtia eligat cogitatõe qð vult.idẽ dicit
T libꝛo de ſpũ ⁊ aia.¶ Rnſio circa hãc materiã diuerſt i
diuerſa ſentiũt.Quidã enĩ dicũt ꝙ embꝛio viuit añ oꝛ⸗
ganiʒationẽ ⁊ habet aiam vegetatiuã ⁊ ſenſitiuã añ in⸗
fuſionẽ aĩe rõnalis.imitẽtes veꝛbo phᷣi ſupꝛadicto.⁊ iſti
ponũt hoĩem habere tres aĩas vel ſaltẽ tres ſubſtãtias
aie.qli Zotandũ & ꝙ quidã dixerunt tres ſubſtaãtias in⸗
coꝛpoꝛeas eſſe in homie.ſicut tres vitas ſeʒ vegetatiuã
ſenſitiuã ⁊ intellectiuã.dicũt etiã ꝙ bomo habet ſubſtã
tiam incoꝛpoꝛeã qua viuit creſcit ⁊ nutrit᷑.⁊ hoc patet
ex traduce in generatõne.in qua cõuenit cũ plantis.bʒ
ſubſtãtiã incoꝛpoꝛeã qua ſentit ex celo ⁊ ſtellis.ſᷣm quã

— —e

ↄuenit cũ brutis.hʒ et ſubſtãtiã q viuit et intelligit in⸗

mediate a deo ꝑ creatõez. vñ ponũt tres aĩas ĩ bomie.
Alij dicũt ꝗꝙ ꝙuis ſint tres ſubſtãtie.nõ tñ tres aie t
hoĩe.qꝛ aia nomẽ habʒ ꝑfectõis.iõ ſubſtãtia vegetabi⸗
lis nõ ẽ aĩia niſi ĩ plãtis.quaꝝ ẽ ꝑfectõ.ſenſibilis vo ni⸗
ſi ĩ brutis.ĩ hoĩe aũt ſt q̃i materiales ad rõnalẽ.⁊ rõna
lis ẽ ↄpletio.⁊ iõ ipᷣa ſola ẽ aĩa ĩ hoĩe alijs exiſtẽtibo vt
diſpoſitõibo materialibo ad ip̃am. De vnione aut illa⸗
rũ adducũt exẽplũ ĩ radijs ignis et ſolis.ꝗ Aq; vniunt
ĩ gere ĩ quo ñẽ niſi qi vnꝰet hoc ꝓpter eoꝝ ſimplicitatẽ.
⁊ ſiẽ cõtigit ꝙ radiꝰignis cũ igne coꝛruptibił ẽ.radius
ſolis cũ ſole incoꝛruptibilis.ſic due coꝛrũpũt᷑ cũ coꝛꝑe.
ſcʒ vegetabilis et ſenſibił.tercia remanet? ſeꝑat᷑ a coꝛ⸗
poꝛe vt radiꝰab aere.⁊ dicũt ꝙ pꝛiꝰtꝑe ẽ ĩ ſemie ipa ve⸗
getatiua qᷓ nutrit᷑ et creſcit.deide cuʒ creuerit ſubſeqt ꝑ
influẽtiã coꝛpis celeſtis ſenſitiua.vltimo vo infundituꝛ
Pcꝛeatõem rõnalis vt ꝑfectio vltima.iAec ſeqꝗt᷑ añ infu
ſionẽ aĩe rõnalis q̃ ẽ hõ ẽ ſenſibile ⁊ aiatuʒ.ergo leo vel
capra ⁊c.qꝛẽ aial imꝑfectũ.imꝑfectũ dico.ñ ſic dẽ aĩal
imꝑfectũ qð ñ hʒ oẽm ſenſum.vᷣ imꝑfectũ qð ẽ materi⸗
ale ad vltimũ cõpletiuũ. õ ſunt et differẽtes ſpus q̃ſi
differẽtes ſubſtãtiales ꝑfectões.qꝛ vna ẽ mateꝛialis di⸗
ſpoſitio ad aliã.et idẽ ẽ ſimplex vna ꝑfectio.ſ.rõnatł vl⸗
tima.Sed hec poſitio ẽ ſimplłr gᷣ aug.dicẽtẽ płes aĩas
nõ eẽ ĩ vno hoĩe. ñ em̃ intẽdit ꝑ hoc nõ eẽ plłes ꝑfectões
vltimas ĩ hoĩe.̊ intẽdit inſtꝛu vnã aĩam rõnalẽ eẽ ĩ hbo
mie.cuiꝰpotẽtie ſiue ex cuiꝰeẽntia ſũt vegetatiua ⁊ ſen⸗
ſitiua.qð pʒ ꝑ hoc qdð dic in li.de aĩa ⁊ ſpũ.Aia dũ car⸗
ne exuta ẽ.viuit.videt.et audit.⁊ oẽs ſenſus atq; inge⸗
nia tenet.nõ em̃ ponẽt aĩam exutã ſentire niſi ex ſua eſ⸗
ſentia hret potẽtiã ſentiẽdi.et illa vᷣtute qua ania ſentit
ſenſiſicat coꝛpꝰ⁊ ꝑſicit.q Alij ponũt ſuppoſito ꝙ rõalis

hẽat ſuã vegetatiu et ſenſitiuã. neceſſario duas vege

tatiuas et duas ſenſitiuas ĩ eodẽ eẽ.et pᷣoꝛes ceſſare ab
oꝑatõe foꝛtioꝛe virtute ſuꝑueniẽte. Hoc nõ vidr̃ ꝓbabi

le.quia cũ natuꝛa nihil agat fruſtra vt vult phᷣs.młto⸗

foꝛtiꝰnec auctoꝛ nature.ſed ſi due eẽnt vegetatiue ⁊ due
ſenſitiue ĩ hoĩe.altera eẽt fruſtꝛa. Pꝛetea.ex ̊ ſequituꝛ
ꝙ in hoĩe ſũt płes aĩe diſticte Fm ſubſtãtiã.cũ potentia
gie ñ ſit ſine ſubſtãtia.qð ẽ ↄtra aug.¶ Ouidã at᷑ ponũt
pᷣoꝛes coꝛrũpi rõnali adueniẽte et tãq; ad t̃s cõmiſſas
opleta oꝛganiʒatõe deficẽ. Hoc aũt ñ vidr̃ ꝓbabile cuzʒ
oꝛganiʒatõe ↄpleta foꝛtius vigeãt vegetatiua a ſenſiti⸗
ua.eo ꝙ lſunt fini ſuo magis oincte ſᷣm ſubſtãtiã.cũ po⸗

tẽtia aĩe ñ ſit ſine ſubſtãtia. Pꝛeterea.vñ eẽt illis ratio

deſiciẽdi.cũ hmõi aĩe ñ hñt defici miſi ex aliq̃ diſſolntõ⸗
ne ſine coꝛruptõe facta circa ſubiecta eaꝝ. ꝓpter h̊ vidr
alit doõm. ¶ Poõt & dici ſine pᷣiudicio q ꝓpꝛie loquẽdo
embrio nõ viuit eo mõ quo illð dr viue qð bʒ aĩam foꝛ
mã et ſui ꝑfectõʒ.hmõi aũt ꝓpꝛie dicunt᷑ viuẽ impꝛopꝛie
loquẽdo et extẽſo noĩe vite.eo mõ loquẽdi q oĩa illa di
cũt᷑ viuẽ.qbo coĩcat᷑ aliq operatio vite.ſiue h̊ ſit ex pntia
aĩe vinificãtis et infoꝛmãtis illð ſiue ex ↄtiguatõe vł cõ
tinẽtia alicuiꝰviuificati vel viuẽtis ex pnñtia aĩe infoꝛ⸗

mãtis illð.ſic põt dici viuẽ eo mõ q̊ͥ poma pñt dici vinẽ

–

nõ qꝛ viuificãt᷑ ex pñtia aĩe viuificatis ſiue infoꝛmãtis.

k ex influeẽtia quã recipiũt ex plãta.cui cõtigua ſũt.Pt
8 dici ꝙ em brio viuit extenſo noie vite. nec viuit er pꝛe⸗
ſentia aĩe infoꝛmãtis.̊ ex influẽtia quã recipit a coꝛꝑe

ↄtinẽte. ¶ Ad illð ̊ qð pᷣmo obijcit ꝑ illd phi. ꝙ oceptũ

viuit ſic viuũt arboꝛes.Dicẽdũ ꝙ viuẽ ſumit᷑ ibi ꝓ vege
tari ſub h̊ ſenſu.ↄceptũ vegetat᷑ ſic vegetantuꝛ arboꝛes.

ita tñ ꝙ ꝑ h̊ qð dr ſiẽ notet᷑ ſititudo ꝙtũ ad genꝰactus

nõ qᷓtũ ad modũ.i.oceptũ.⁊ arboꝛes hñt ſilitudinẽ ĩ Hᷣ
. vtrũq; vegetat᷑.¶ Ao illð qð obijcit᷑.ſ.ꝙ nõ pt dici ꝗe
ↄceptũ nõ hʒ aĩam oĩno.Dicẽdũ ꝙ hoc verũ ẽ.qꝛ babet
aiam oꝑantẽ aliqͥ mõ ĩ ipo.i.oꝑatõem aĩe.nõ tñ hʒ ani
mã infoꝛmãatẽ.vñ faciẽda ẽ vis ĩ hoc ꝙ dĩc oĩno.q;ꝛ ñ pẽ
vere dici ſeꝑari aĩa oĩno a ↄcepto.ſ.qtũ ad opatõem et

Ftũ ad ſubſtãtiã. Quod at᷑ ſubdit᷑ ⁊ qʒ pꝛiuatũ eſt ita.
ſic intelligedũ ẽ.cũ hac determĩatõe oĩno.qꝛ aliq̊ͥ mõ vi⸗

xcij.

uit vt dictũ ẽ. ¶ Ad illð qð obijcit᷑ ꝙ viuere ẽ pꝛimꝰ actꝰ
aĩe quẽ pᷣſuponũt ↄſequẽtes. Sicẽdũ ꝙ eo mõ qͥ hñt eẽ:
hñt oꝛdinẽ.cũ em̃ dat᷑ vita alicui mediate aĩa infoꝛman
te illð.et ↄſequẽter vegetat᷑ et ſentit mediãte eadẽ. cũ af
dat᷑ vita alicui aliqͥ mõ ex cõtiguatõe ⁊ ↄtinẽtia alicuiꝰ
aliꝰqð viuificat᷑ ex pnñtia aĩe infoꝛmãtis illð.⁊ ↄſequen
ter vegetat᷑ ⁊ ſentit mediãte illo a qͥ ↄtinet᷑.⁊ q ꝑ influẽ⸗
tiã quã recipit ab illo.¶ Ao illud qð obijcit᷑.ꝙ coꝛpꝰoꝛ⸗
ganizat᷑ et pᷣparat᷑ ad ſuſceptõem aie rõnalis mediante
aie vᷣtute vegetatiue ⁊c̃. Dicẽdũ ꝙ i deciſione ſeminis a
generãte derelinꝗt᷑ vᷣtus ĩ ſemie qᷓ inualeſcit.⁊ vigoꝛat᷑
a virtute ↄtinẽtis.ſicẽ natura qñq; ↄfoꝛtat᷑ et roboꝛatur
opꝑe artificis.Vñ ipᷣa ðᷣtus relicta ĩ ſemie ſic vigoꝛata et
roboꝛata.oꝑat᷑ ad oꝛgamʒatõem ⁊ pᷣparat coꝛpꝰ red⸗
dit ↄgruũ ad aie rõnalis ſuſceptõʒ. inceſſanter cooꝑãte
et influẽte ipᷣo ↄtinẽte.Iñ ñ ẽ neceſſe pꝛiꝰĩ eẽ aĩam vege
tabilẽ et ſenſibilẽ ipi embrioni ꝑ modũ infoꝛmantis.xt
ſic pᷣparet᷑ ad aĩe rõnalis ſuſceptõeʒ.ſᷣ ſolũmõ ꝑ modũ
exterioꝛis.pᷣparãtis ipᷣm coꝛpꝰqð dʒ eẽ oꝛganũ ſiue ꝑfe
ctibile ip̃ius aĩe ꝑficiẽtis.Oð at᷑ dic ph̊s neceſſario erit
ĩ ↄceptu pꝛiꝰaĩa cibatiua ⁊ cũ creuerit erit ĩ eo aĩa ſenſi
bilis ⁊c. hoc intelligit᷑ ꝙᷓtũ ad virtutẽ oꝑatiuã.nõ qtuʒ
ad ſubſtãtiã infoꝛmatiuã.pus eĩ fiũt ĩ eo oꝑatões vege⸗
tatiue q̃ ſunt alimẽto vti ⁊ augmẽtari.qᷓ opꝑa ſenſitiue:
et ſenſitine qꝙᷓ intellectiue.Vñ verbũ phᷣi debet intelligi

Iĩtũ ad eẽ ꝑ vᷣtutẽ oꝑatiuã.ñ qtũ ad eẽ ꝑ eẽntiã infoꝛma

tiuã.¶ Si obijcit ꝙ nẽ vᷣtus ſine ſubſtatia.Dicẽdũ ꝙ B
nõ verũ ẽ.ſ̊ ẽ ſubſtãtia ĩ q̃ radicat᷑ vᷣtꝰ? ẽ ſubſtantia qua

qñq; defeꝛt᷑ ᷣtus.vñ nũqᷓ; ẽ vᷣtus ſine ſubſtantia radicali

7 deferẽte.¶¶ OQð aũt dr ĩ li. de mo.coꝛ.qꝙ aĩatũ ⁊ viuẽs

adſeinuicẽ paria ſũt.põt dici ꝙ hoc intelligi dʒ de vinẽ
te ꝓpꝛie dicto.i.d viuẽte ꝑ pñtiaʒ aĩe viuificãtis.⸗ Ad
illð qð ſeꝗt᷑.ꝙ dr ĩ li.de mo.coꝛ.i eq̃ ẽ viuẽs embrio et
adoleſcẽs.Dicẽdũ ꝙ embrio dr noĩe extẽſo fetꝰfoꝛmatꝰ
et oꝛganizatus.

Mlembrum ſeptimum
Equit᷑ inquirẽ vtrũ buoꝛes viuũt. E ſic
vidr̃.nihil reſurget niſi qð viuit.cũ illud
. qð reſurget ſit de vᷣitate hũane natuꝛe.qᷓ ſi
humoꝛes nõ viuũt nõ reſurgẽt.ſi reſingẽt

ſiẽ pʒ in xpᷣo ĩ qͥ reſurrexit ſanguis:cuiꝰſacꝛamẽtũ ẽ ſpe⸗

cies vini ĩ ſacramẽto altaris.ſanguis eĩ ꝗ ſumit᷑ ẽ glifi⸗
catꝰ.¶ Itẽ xpᷣc ſᷣm coꝛpꝰfactꝰẽ ex puriſſimis ſanguĩibus
bte vᷣginis: ̊ ↄſtat ꝙ ipe ſumpſit carnẽ ex ſubſtãtia qᷓ vi⸗
uit fuit ĩ ᷣgine.̊ ſanguis vixit ĩ illa.ſimiłr vidr ĩ alis.
IYtẽ oẽ illud viuit ĩ qͥ ẽ ſedes aĩe ſiue vite.ſᷣ humoꝛſan⸗
guineꝰẽ hmõi vt ex dictis pʒ. viuit.ↄſimili rõne videt᷑
qꝛ et alij hoꝛes ſiłr.¶ Ite coꝛ ẽ domiciliũ vite vt habet᷑ ĩ
li.de mo.coꝛ.Sʒ vt recitat Caſſiodo.ĩ coꝛde puriſſimꝰ
ſanguis ⁊ vitalis ſpũs ↄtinet᷑.q̊ humoꝛ hmõi.ſ.ſangui⸗
neꝰmaxĩe appꝛoximat᷑ pᷣncipio vite.i.coꝛdi.ſᷣ quãto ali⸗
qd ẽ pꝛicipio vite ꝓximiꝰtãto magis vitã ꝑticipat.̃ vi⸗
cet᷑ ꝙ hmõi humoꝛ magis pticipat vitã qᷓ extremitates

coꝛpis q̃ magis diſtãt a coꝛde.¶ Itẽ hũoꝛes nutriũt᷑.au

gmẽtant᷑ ⁊ diminuũt᷑.nutriũt᷑ ⁊ augmẽtant᷑ ex cibis ſa
nis et amicis nature.hmõi aũt actsſunt aĩe vegetatiue
S⁊c̃.¶ Eõtra.nihil viuit qð ñ ẽ colligatũ mẽbro.hũo⸗
res at᷑ hõ ſunt colligati mẽbris.ſunt em̃ in ꝑtibo coꝛꝑis
ſic ĩ vaſe.ſ.ĩ venis.vñ ſine leſione fit hoꝝ diminutõ.er⸗
go ⁊c. ¶ Iẽ ipis hũoꝛibo nutriũtur mẽbra.alimẽtũ aũt
quo mẽbra nutriũt᷑ anqᷓ; ↄuerſum fuerit ĩ mẽbrũ.nõ eſi
ſubiectũ vite.ergo ⁊c.¶ Itẽ nihil viuificat᷑ ab anĩa niſi
qð habʒ ſtabilitatẽ ⁊ fixionẽ ĩ coꝛꝑe.ſ̊ hũoꝛes non ſunt
hmõi. quia cõtinue fluũt ⁊ refluũt.ergo ⁊c.¶ Reſpon⸗
dendũ ꝙ viuere dictũ dæ coꝛpoꝛe tripliciter ctipitur.ſ.
pꝛie.minus ꝓpꝛie.⁊ minime ꝓpꝛie. Pꝛopꝛie viuẽ dr il⸗
lud coꝛpus qð vnit᷑ anime ipᷣm perficiẽti. ſiẽ coꝛpus oꝛ⸗
ganiʒ atũ iã actu ab aĩa ꝑfectũ.Aſdinꝰ ꝓpꝛie dr viuẽ qð
Iz nõ ſit vnitũ aĩe ꝑficienti.cõiunctũ tñ ẽ coꝛpoꝛi habẽti
aĩam vt perfectõem.et licet nõ habeat aĩam: bʒ aliquã

4

virtutẽ vitalẽ.ꝑ quã vt ꝑ virtutẽ alienã.ſ.alicuius cõti⸗
gui vel cõtinẽtis.habet opatõens cõſimiles rei viue.ſic
E ĩ pcedẽtibo dictũ de embrione.⁊ ſicut ẽ ð capillis ⁊ vn
guibo. Minime dr viuere.qð ex colligatõe ſui cũ coꝛꝑe
viuẽte.recipit aliquã vegetatõem.vñ ẽ in diſpoſitõe ad
vnionẽ cũ coꝛpoꝛe viuificato.et ẽ ſic inſtꝛzumẽtũ reſpectu
virtutis vitalis.q;uis nõ ſit vnitũ aĩe.nec habeat virtu
tẽ vitalẽ intꝛa ſe.⁊ ꝑ hũc modũ dicũtuꝛ viuẽ ſpũs et hu⸗
moꝛes.qui deſeruiũt vᷣtuti vitali.⁊ ꝑ illã in coꝛpoꝛe qð⸗
ammõ vegetãtur et augmẽtãtur ⁊ reſtaurãtuꝛ.vegetan
tur dico coĩter loquẽdo eo mõ quo vegetari dr in coꝛpe
qð nõ putreſcit vel coꝛrũpit᷑.ſic igẽ in pꝛopꝛie loquendo
vel accepto viuere.cõcedi põt ꝙ bumoꝛes viuũt. Si at
ꝓpꝛie accipit᷑.ſic dicẽdũ ꝙ; nõ viuũt.ſi rões ad ſecũdaʒ
ꝓtem oñdunt.¶ Ad pꝛimuʒz qͥ oñdit᷑ ꝙ viuũt ꝓpꝛie qꝛ re⸗

ſurgẽt.põt dici q nõ ſolũ reſurget qð viuet pꝛimo mõ vi

uẽdi dicto.ſ̊ ſecuũdo ſicut capilli et vngues. et etiã quod
tercio ſicut humoꝛes qui reſurgẽt vt dicunt quidã. ſoꝛte
ad decẽtiã repletõis vacuitatis in coꝛpe ſiue ĩ venis.vel
ad cõplemẽtum coꝛꝑis humani.ſupponit᷑ hoc de reſurre
ctõe humoꝝ de qua erit queſtio in loco ſuo.⸗X:! Ad illud
qð ſequit᷑.ꝙ cuʒ dr ꝙ vpᷣc factꝰ? Fᷣm coꝛpꝰ ex puriſſimis
ſanguinibo beate virginis.ſicut dic dama.⁊ recitatma

giſter in ſen.nõ intelligit᷑ de ſanguie ꝗẽ vnns de quatu

oꝛ humoꝛibo.ſ̊ ſanguis ſumit᷑ ibi pꝛo caꝛne.Eñ qnq; di

cit᷑ factus de carne qñqʒ de ſanguim.Ratio aute quare

dẽ xpᷣe aſſumpſiſſe carnẽ de ſanguinibo beate ðᷣginis pt᷑

eẽ.ꝙ illa poꝛtio carnis de qua factus ẽ vpᷣe Fm coꝛpus.

vim habebat ſeminis· ꝓpter qð cõueniẽter ſanguis no⸗
minat᷑ qui ẽ in ꝓpinquioꝛe cõſoꝛmitate ad ſemẽ ꝙᷓ caro-
Vñ ſicut dicit mgr in ſen.ſpũſſanctus potẽtiã ↄtulit ge⸗

nerãde beate virgine abſq; ſemine virili. Et dama.dic.

ꝙ in virgine eꝛat ſemen diuinũ. A illud qð ſequituꝛ
patʒ rñſio ex ſupꝛadictis vbi tactũ ẽ. ꝓpter qð ſanguis
dr ſedes aĩe et quis ẽ intellectus verbi huiꝰ.¶ Ad aliud
qð ſequit᷑ ſanguis ẽ ꝓinquioꝛ pꝛĩcipio vite ⁊c. põt di
ci ꝙ hmõi ppin qtas nõ ẽ cã vite fiue viuificatõis.ſ̊ᷣ po⸗
tius aptitudo ſuſcipiẽdi vitã ſiue viuificatõem ab anĩa
que ꝓuenit ex ꝓpinquitate ſiue confoꝛmitate armonie et
neruoꝝ q̃ ẽ rei viuẽtis ad aĩam viuificãtẽ.¶ Ad vltimũ
dicẽdũ. ꝙ humoꝛes nõ nutriũtur vel augmẽtant᷑ ſiẽ il⸗
la q viuũt ex influẽtia aĩe ꝑficiẽtis illud qð cõtinet ipos

humoꝛes.Vñ illa eadẽ ꝓpꝛietate qua dicũtur viuẽ. di⸗

cũtur nutriri et augmẽtari. ꝓut nutriri et augmentari
dicũtur oꝑa vegetatiue.hoc dico qꝛ ĩ aliquo vegetare et

augmetari nõ ẽ opus vegetatiue.ſicut in igne qui dicit᷑

nutriri et augmẽtari.

litate pꝛimi hominis. =
Domiã intenditi
in ꝑte iſta determinare de paſſibilitate
pꝛimi hoĩs ꝑ ſeꝑatõem aie a coꝛpe.hoc
ẽ vtrũ erat moꝛtalis.moꝛs aũt ẽ qᷓi pᷣna

tõʒ pᷣudtois.ᷣ aliqͥ ſũt tacta de vita vñ etiã ſegꝗt de moꝛta⸗
litate.de q̃ q̃tuoꝛ querẽt᷑. Pꝛio Sqret᷑ abſolute de eiꝰmoꝛ
talitate ⁊ immoꝛtalitate.ſi erat moꝛtalis vel imoꝛtalis.
Secũdo habito q immoꝛtalis a quo erat illa immoꝛ
talitas. Lercio vtrũ eadẽ erat cum immoꝛtalitate glie.
arto verü eadẽ erat potẽtia qua erat moꝛtalis et im

.

Aleerit᷑ pꝛimo vtrũ pꝛimus hõĩ
cetie erat paſſibilis ꝑ ſeꝑatõem aĩe a coꝛ⸗
poꝛe.⁊ hoc ẽ vtrũ erat moꝛtalis qtum ad

— .coꝛpus.hac queſtionẽ deteꝛmiat mgr̃ ĩ ſen
ten. ij. li. dicẽ

s ſic. Pꝛimꝰhõ m naturã coꝛpis terreni

immoꝛtalis fuit quodãmodo ̃m aliꝗd. quia potuit nõ

tio vite. et cognitõ habit?ofert ad ↄgni

ſtatu inno

moꝛi.et moꝛtalis quodãmodo qꝛ potuit moꝛi. Sʒ oñdi⸗

tur ꝙ fuit immoꝛtalis tũc.i.nõ potẽs moꝛi.ſic dic apłs.

–—

ro.vj.ſtipẽdia peccati moꝛs.̊ nullo mõ ifligẽda ẽ moꝛs

niſi poſt peccatũ.& ante peccatũ nulla ẽ paſſibilitas ad
moꝛtẽ.q; peccatũ ẽ mediũ ſine qͥ nullo mõ põt ſuſcipi ex
ꝑte ſuſceptibilis pena.neqʒ infligi ex ꝑte inſtigẽtis.̊ pi
det᷑ ꝙ in ſtatu innocẽtie nullo mõ fuit coꝛpus ſuſcepti⸗
bile moꝛtis. ¶¶ Itẽ moꝛte coꝛꝑis coĩcat᷑ paſſio aniĩe.ſ.pe⸗
nalis.̊ impoſſibile fuit aiam paſſibilẽ eẽ paſſione pena
li ĩ ſtatu innocentie.ergo et coꝛpus eſſe moꝛtale.⸗ Jtem
nulla creatuꝛa poterat inferre paſſionem anime ade in
ſtatu innocentie.q̊ nec coꝛꝑi eiꝰmoꝛtẽ. ̊ coꝛpus eius fu⸗
it immoꝛtale.paſſibilitas aũt paſſiua dr reſpectu pote⸗
ſiatis actiue.maioꝛ patet ꝑ yſido.in li.de trini.dicẽtem
dũ hõ in paradiſo innocẽter viueret.ignis eũ nõ vreret
aqua nõ mergeret.nec ſpinarũ aculei vulnerarẽt.nõ ab
ſentia geris ſuffocaret.nec oĩa q̃ nocẽt moꝛtalib impe⸗
Diret.¶¶ Itẽ potetia obediẽtie ĩ creatura ẽ reſpectu totiꝰ

poteſtatis diuine.& ſi deus nõ potuit infligere moꝛtẽ in

illo ſtatu.qꝛ minimũ incõueniens ẽ impoſſibile deo.nec
hõ ſᷣm coꝛpus fuit paſſibilis ad hoc:paſſibilitas ei obe
diẽtie ampliſſima ẽ oĩm que ſunt ipius creature. ¶ Cõ⸗
tra.aug.xiiij.de ciui.dei.xxvj.c.Cibus aderat ne eſuri⸗
ret.potus ne ſitiret.lignũ vite ne ũllũ ſenecta diſſolueꝛet
ex hoc verbo vidqr̃ ꝙ diſſolubilis erat ſenecta quãtũ fuit
ð ſua natnra.ſᷣ ſi erat diſſolobilis ſenecta erat moꝛtał.
Iteẽ ae baptiſino puuloꝝ. habebat adã de ligno⸗
rũ fructibo refectõem cõtra defectõem cx ligno vite. ſia⸗

bilitatẽ cõtra vetuſtatẽ.et ita videt᷑ ꝙ de natuꝛa ſua fuit

defectibilis et paſſibilis ad vetuſtate.⁊ ſimiliteꝛ fuit po
tẽs moꝛi.i IStèe in pꝛimo ſtatu babebat poteſtatẽ pecc⸗

di.ᷣ ⁊ moriedi.Vñ hugo.pꝛimus hõ ꝙtum ad naturã

coꝛpoꝛis terreni.⁊ immoꝛtahs factus ẽ ſm aliquid. qa
potuit nõ moꝛi.⁊ moꝛtalis ſᷣm aliꝗd.qꝛ potuit moꝛi.ſic
em̃ in illo pꝛimo ſtatu habnit poſſe peccadi vel peccare

et poſſe nõ peccare.qm̃ hoc fuit pꝛimi arbitꝛij libertas.

ita etiã in eodẽ ſtatu habuit poſſe moꝛi et poſſe nõ moꝛi
qĩ i pꝛima coꝛꝑis humani immoꝛtalitas ᷣm ali
ad. ¶ Sed intelligẽdu ẽ ꝙ pᷣter illa potẽtiã qᷓ ẽ obedien
tie.ẽ potẽtia que ẽ ſolũ materialis.vt illa q ẽ tm paſſiua
nulla hñjs inclinatõem ad actũ illiꝰpotẽtie.Eſt ⁊ alia q̃
S aſſibili vt illa qᷓ bʒ inclinatõem ad actũ. Eſt 7 alia
q̃ habet diſpoſitõem ſuꝑaddita inclinatõi.Eſt ? alia qᷓ
ẽ neceſſitas.quelibet aũt iſtaꝝ triũ potẽtiaꝝ vltimo di⸗
ctaꝝ ẽ aliquo mõ diſpoſita reſpectu pꝛime qᷓ ẽ materiał

ſoli.ſᷣ quedã remotioꝛe diſpoſitõe:quedã ꝓpinquioꝛe.ð
boc vbi queſitũ ẽ de paſſibilitate pꝛimi hois.Cũ qqri
tur vtrũ erat moꝛtal ⁊c. Dicẽdũ ꝙ ſᷣm ꝙ moꝛtale dicit

paſſibilitatẽ ad actũ moꝛiẽdi pꝛimo mõ.i.ſolũ materia⸗
le.a ĩ nulla inclinatõne ad actũ hmõi.ſic fuit moꝛtalis.
Pꝛeterea.m ꝙ immoꝛtalis dic pꝛiuatoeʒ paſſibilita⸗
tis ſiue potẽtie tribo vltimis modis dicte.ſ.pꝛiuatõʒ ne
ceſſitatis ⁊ diſpoſitõis ꝓpingꝗoꝛis ⁊ remotõꝛis.ſic fuit ĩ⸗
moꝛtal.qꝛ neq; fuit ĩ neceſſitate moꝛiedi neq; ĩ diſpoſitõ
ne ꝓinꝗqᷓ neq; t remota.ↄcededo ſũt rões ſcde ptis qꝗ;
bo oñndit᷑ ꝙ poterat moꝛi. Ad pꝛimũ qð ĩducit᷑ ꝓ alia
ꝑte.ſ.pcim ẽ mediũ ſine qͥ pꝛimꝰ hõ ñ erat ſuſceptibił pe

ne.neq; potat abſq; alio infligi ⁊c. Dicẽdũ ꝙ ex H̊ ñ ſeg

tur ꝙ nõ potat moꝛi.qꝛ illð mediũ.ſ.pcrᷣm potat ĩduci.
Vñ ad h̊ ꝙ argumẽtũ eẽt nccriũ eẽt addẽdu.⁊ ĩ ſtatu il⸗

lo ñ erat potẽs peccaẽ᷑. Si ei n fuit ſuſceptibił peneĩ ſta
tu pᷣmo ñ intueniẽte pcto.⁊ ñ potat peccare.Ex his ſeq

ret᷑ ꝙ n potat moꝛi.⸗. Ao alið qð ſeqꝗt᷑.iſ.qꝙ ĩpoſſibile fu⸗

it miazʒ eẽ paſſibilẽ ĩ ſtatu inocẽtie ⁊c. Dicedũ ꝙ ᷣm h

dico paſſibile.dic potẽti ad actũ patiẽdi diſpoſitã ali⸗
quo mõ.et hec deteꝛmiatio ĩ ſtatu innocentie referat᷑ ad

illð.vera ẽ.ſi aũt referat᷑ ad h ꝙ dico impaſſibile nẽ ve⸗
rũ.: Ad illud qð ſeqt᷑.ſ.ꝙ nulla creatura poterat infer
re paſſionẽ ade ĩ ſtatu pᷣmo.ꝑ auctoꝛitatẽ yſido.⁊c. Di⸗
ccẽdũ ꝙ dũ ſtaret ĩ ſtatu inocẽtie mibil potat inferre illi

leſionẽ.ñ ex pᷣ ſeqt qᷓ oino fuit ipaſſibil qꝛ bobebat po/

SS

SS ð

— —

—

¶Nueſtio
tentiã deficiẽdi ab innocẽtia.q̃ fuit cã quare nibil pena⸗
le poterat ſibi inferri.Eñ ſic nõ ſeꝗt᷑ nõ poterat ledi in
ſtatu illo.i.dũ erat ĩ ſtatu illo. ille ꝗ eꝛat ĩ ſiatu illo nõ
potuit ledi.ſiue fuit illeſibilis.ſiẽ nec ſegtur in ꝓpoſito.
Ao vltimũ pt dici.ꝙ hoc ẽ duplex hõ ſᷣm coꝛpꝰ ĩ ſtatu
innocẽtie nõ fuit poſſibilis moꝛi ſiue ad moꝛiendũ.ex Bᷣ
ꝙ hbec veterminatio ĩ ſtatu innocẽtie pt detminare hoc
ꝙ dico poſſibilis.⁊ ſicẽ falſa.vel h̊ ꝙ dico moꝛi et ſic eſt
vera.⁊ B̊ vltimo mõ ſeꝗt᷑ ex pᷣma.ſ.hac.deꝰnõ potuit in
hligẽ illi moꝛtẽ ĩ ſtatu inocẽtie.q̃ ſiniłr ẽ duplex. In ſta
tu em̃ illo poterat deꝰ infligẽ moꝛtem.vᷣ nõ poterat infli
gere moꝛtẽ in ſtatu illo ⁊c̃.

mbꝛeum ſecundum

Equit᷑ inquirẽ a quo erat illa immmoꝛta
litas.Querit᷑ ̊ vtꝛũ illa immoꝛtalitas fu
it illi a natura vła gra. . a gr̃a oñditur
luc.x.hõ quidã deſcẽdit de bierłin ĩ hieri⸗
cho et in cidit in latrones ⁊c. IObi glo.ꝙ fuit ſi poliatus
Ftuitis ⁊ vulneratꝰĩ naturalibo.bᷣ fuit ſpoliatꝰ imoꝛta⸗
litate. 5 fuit de gratuitis. ¶ Ie aug.ſuꝑ gen.vj. ad litt.
iẽ ꝙ moꝛtalis erat ↄditõne coꝛꝑis.immoꝛtalis benefi⸗
cio cõditoꝛis. cõditõi nature coꝛpis fuit aligd additũ
beneficio dei qͥ erat immoꝛtale.h̊ nibil ẽ niſi gra.⸗ IJItez
cũ naturale ſit cõpoſitũ ex ↄtrarijs vt cõtrarijs diſſolui
neceſſe ſit.diſſoluet᷑ hõ niſi aliqd eẽt ſuꝑadditũ nature.
inbibẽs hmõi diſſolutõeʒ natuꝛe.qð vidr̃ dicẽ aug.xiiij
de ciui.dei.dicẽs lignũ vite adeꝛat.ne illũ vlla ſenectus
diſſoluẽt.g ñ vidr ꝙ a natura infuerit ei immoꝛtalitas.
Itẽ mgr hugo diiniguit tripliceʒ ſtatũ. In pᷣmo potuit
moꝛi ⁊ nõ moꝛi.In ſecũdo potuit moꝛi.et nõ potuit nõ
moꝛi.In tercio potuit nõ moꝛi et nõ poterit moꝛi. Pꝛi⸗
moſtatus ẽ innocẽtie.ſecũdꝰculpe.terciꝰgłie.diẽ &ᷓ de ſta
tu tercio ad hũc ſtatũ ꝑtinet ⁊ moꝛiedi ⁊ peccãdi impol⸗
ſibilitas.vtraq; tñ ex gra ñ ex natura.qꝛ ſi gra ñ adeẽt ĩ
altero moꝛiẽdi ĩ altero peccãdi nature poſſibilitas ñ de⸗

eẽt. Si g vltima immoꝛtalitas ex gr̃a erit.vbi moꝛiendi

poſſibilitas nõ erit:quãtomagis pꝛima ĩmoꝛtalitas ex
natura ñ fuit ibi moꝛiẽdi poſſibilitas.Ex hoc pʒ ꝙ im⸗
moꝛtalitas fuit a gr̃a. IJdẽ habet᷑ a mgr̃o ſentẽ.¶ SItẽ hõ

naturã poterat moꝛi &̊ ñ erat immoꝛtalł ꝑ naturã.cuʒ

Cotra a natuꝛa habuit coꝛpꝰi ꝑfecta eq̃litate ⁊ optĩia

ſekegane duo oppoſita ineſſe eidẽ ſᷣm eadẽ pᷣncipia

iberatõe qualitatũ vt ex dictis pʒ.illud em dr eẽ a na⸗
tura qð ẽ alicui inditũ ĩ ſua ↄditõe.⸗l Pꝛetea.a natura
habuit ex ꝑte aĩe potẽtiã nutritiuã.q̃ appoſitõe nutꝛimẽ
ti ↄſeruat᷑ indiuiduũ. Itẽ alimẽta naturalia erãt ſibi
data ĩ vſum.ſ.fructꝰlignoꝝ ꝑadiſi.cũ ꝗ̊ᷓ hec oĩa a natu⸗
ra fuerũt ſiue naturalia. bis at poterai vita ĩ ipo ꝑpetu⸗
ari.relinꝗt᷑ immoꝛtalitas fuit illi a natura.4 Item ĩ
ſtatu innocẽtie habuit vnde poſſet ſtare lʒ nõ vñ poſſet
ꝓſicere.⁊ G̊ a nata.qꝛ nihil erat coꝛruptõis ĩ illo qð eẽt
motiuũ ad malũ.ſ̊ ſtãdo ñ peccauit.⁊ ñ peccõdo n mo⸗
reret᷑.quare ſi ſine gr̃a poterat ſtare.ſine gr̃a poteꝛat vi
tã ↄtinuare vł ꝑpetuare.q̊ immoꝛtalitas fuit a natura.
Itẽ imoꝛtalitas ẽ a potẽtia ↄtinuãdi vitã.ſ conſtat q⸗
potẽtia viuẽdi ẽ naturalis.cũ ↄtrahat᷑ ex ↄiũctõe aĩe cũ
coꝛpꝑe qᷓ naturałẽ. S eadẽ ẽ potẽtia cõtinuãdi vitã qẽ vi⸗
nẽdi vt vidr.ſic eadẽ ẽ gra q viuificat ⁊ 2ſũmat ꝑſeuerã
tiã.ẽ potẽtia ↄtinuãdi vitã ẽ naturał.¶:!. Itẽ eadẽ poten
tia ẽ pꝛicipiũ vite et pꝛicipiũ cõtinuatõis vite naturalic
habuit i ſe pꝛicipiũ vite. Tc. ꝗ¶¶ IJtẽ natura ẽ ad hoc vt
ſaluet᷑ diuinũ eſſe quãtũ põt.diuinũ at᷑ eẽ ẽ ſiłr ſe bre. S
natura ẽ ad hoc vt illud ĩ qͥẽ ſiłr ſe habeat.ꝙ at᷑ ñ pt᷑ na⸗
tura ĩ h̊ vt ſaluet᷑ eẽ diuinũ ĩ eodẽ.h ẽ ꝓpt coꝛruptõz pec
cati.& ⁊ natura ñ coꝝupta.l.bene inſtituta ĩ Gͥ pf. ẽ cã
immoꝛtalitatis.¶ Itẽ ĩ pꝛimo ſtatu nibil eratiĩ pmo ho⸗
mie impellẽs ad coꝛruptõeʒ.igr de natura/ꝓpꝛia erat ĩ⸗

moꝛtalis.⁊ cũ nihil er illũ ledẽ potat.⸗ IteI eo ꝙ erat i⸗

nocẽs erat imoꝛtał.ꝗ a qͥ erat ĩnocẽtia eꝛat ĩmoꝛtalitas.
b innocẽtia erat a natura.ꝗᷓ et ĩmoꝛtalitas erat a natu⸗

vxcij.

ra..l Itẽ aug.de ciui.dei.deꝰẽ vita aĩe.aĩa ẽ vita coꝛpis

EVñ aia ẽ ſic mediũ inteꝛ deũ ⁊ coꝛpꝰ.rcipiẽs vitã a deo

tribuit vitã coꝛꝑi.& ſi aĩa ſꝑ eẽt cõiuncta ſue vite ſꝑ eẽt
coꝛpꝰↄiũctũ ſue.ſᷣ̊ ſtatu durãte innocẽtie ſꝑ eẽt aĩa oiũ⸗

cta ſue vite.̊ ⁊c.igit᷑ ſꝑ dediſſet vitã coꝛꝑi⁊? ita ĩmoꝛta

litatẽ.Si diceret᷑ ꝙ h̊ n ſeqret᷑.qꝛ hac rõe hõ ĩ gra ñ mo
reret᷑.Gᷣ tñ ñ ẽ ſilłe.qꝛ mõ ẽ coꝛpus neceſſario moꝛti adie
ctũ. Pꝛeteꝛea.illa influẽtia a deo ĩ adã ñ fuit qtuita ſed
naturał.¶ Itẽ vt dic aũg.xiij.de ciui.dei.nihil erat coꝛ⸗
ruptõis in coꝛꝑe vł ex coꝛꝑe.nullas moleſtias vllis eiꝰ
ſenſibo ingẽbat.nullꝰintriſecꝰmoꝛbo.nullꝰextrĩſecꝰ ictus
metuebat᷑.et ita ſine gr̃a fuit remota ab hoĩe oĩs cauſa
moꝛtis.q̃ꝛe fuit ĩmoꝛtalis ſine gr̃a.¶ Itẽ ĩmoꝛtalitas fu
it illi ex ligno vite.Dic̃ eĩ aug.ſuꝑ geñ.quodãmõ creatꝰ
ẽ hõ ĩmoꝛtalis.qð erat ei ex ligno vite.nõ ↄditõe natu⸗
re.moꝛtał erat rõe coꝛꝑis aĩalis.ĩmoꝛtalis bñficio oↄdi⸗
toꝛis.Et hugo dic̃.ꝙ pꝛimꝰille hõ nõ ſ̃m q̃litatẽ coꝛpis
terreni.g̊ ex beneficio vitalis edulij ñ moꝛi potuit.mani
feſte ſcriptura oñdit.vbi eũ ab eodẽ ligno eiectũ ne vitã
ipᷣ̃am ꝑpetuã ↄſeruaꝛe poſſz teſtat᷑ dicẽs.ecce adã q̃i vnꝰ
ex nobis factus.⁊ ita vidr ꝙ neqʒ de natura ſua neq; ex
gra erat imoꝛtalis ſᷣ ex ligno vite. Itẽ incidẽter q̃rit᷑.
ſi bꝛuta eẽnt vſa ligno vite.vtꝝ ↄtinuaꝛẽt vitã ſuã hmõi
vſu. ¶ Rñdendũ ꝗdã ponebãt ꝙ imoꝛtalitas ĩ pᷣmo ho
mie eẽt a natura.qꝛ a ſua natura habẽt aptitudinẽ adĩ⸗
moꝛtalitatẽ.ꝗdã ꝙ a graqꝛ a dono gtuitu habebat ↄple
tõem.⁊ pt᷑ eẽ exẽplũ ad h̊ cũ dr.hõ ẽ btificabilł. notatur
ibi aptitudo ⁊ diſpoſitio ſuꝑaddita. Siłr cũ dr̃. hõ ẽ ĩ⸗

moꝛtał. Elñ ſiẽ ho qdðammõ pt᷑ dici btificabił ꝑ naturã

ita pt᷑ dici qd ammõ brificabił ꝑ graz. ſiłr pᷣmꝰhõ imoꝛ⸗
tał.ꝓut eĩ h̊ꝙ dico btificabile iĩpoꝛtat aptitudinẽ ↄueiĩt
hoĩ ꝑ naturã.a natura ei ſua bʒ aptitudinẽ ad britudi⸗
nẽ.ſᷣm at᷑ ꝙ ĩpoꝛtat diſpoſitõʒ ꝑ quã ꝗs ſufficiẽteꝛ diſpo
nit᷑ ad ſuſceptõeʒ actꝰbtitudis ineſt illi ꝑ graʒ ñ ꝑ natu
rã.ſic &̊ lʒ hõ a nata habeat aptitudinẽ ad britudinẽ .ñ
Aꝓpt᷑ h dicẽqꝰẽ błiſicabił a nata.niſi valde ꝑ accidẽs.ſʒ
potius a gra diſponẽs ⁊ oꝛdinãs ad ſuſceptõʒ btitudis
imedia te.ſic ĩ ꝓoſito.pt h̊ dom ẽ ꝙ imoꝛtalitas pᷣmi
hoĩs ñ fuit a nata ſᷣ a gra vt habet᷑ a mgr̃o.ij.li.ſen. di⸗
cẽte.alteꝝ habebat a natura coꝛꝑis.ſ.poſſe moꝛi.alteꝝ
ðo ex dono gr̃e.h̊ iẽ dr̃ ab hugo.vt pʒ ex dictis.¶ No⸗
ta ̊ᷣ ꝙ ſiẽ triplex ẽ ſtatꝰ.ſ.ĩnocẽtie ĩ qàͥ potat pᷣmꝰhõ pec⸗
care ⁊ ñ peccare.ſilłr moꝛi ⁊ ñ moꝛi.Scðs ĩ qͥ potat pec
care ⁊ ñ potat ñ moꝛi.Terciꝰĩ qͥ potit ũ peccare ⁊ ñ po
terit peccare.ſiłr potit moꝛi et nõ poterit moꝛi.Silrtri
plex ẽ gr̃a.ſ.ꝑfecta ⁊ imꝑfecta ĩ duplici differẽtia.qnia
ꝑfecta eſt gra gtiſoata reſpectu gr̃e gratũfaciẽtis.Silr
gr a gratüfaciẽs ſᷣm ꝙ ẽ viatoꝛis inqtũ hmõi q̃ ſolũ tol
lit᷑ miſeria culpe reſpectu gr̃e gratũfaciẽtis. ſᷣm ẽ cõ⸗
pᷣhẽſoꝛis.q̃ tollit᷑ nõ ſolũ miſeria culpe bᷣ pene. Fuit i⸗
moꝛtalitas pᷣmi ſtatꝰ.i.poſſibilitas.nñ moꝛiẽdi a gra g⸗
tiſoata.nõ gratũ faciẽte. In ſcdᷣo ſtatu ẽ ĩmoꝛtalitas.i.
poſſibilitas nõ moꝛiẽdi ſpũalit᷑ a gr̃a gratũfaciẽte.dicit
eĩ hugo.ꝙ ĩ ſecũdo ſtatu ẽ moꝛiẽdi ⁊ peccãdi neceſſitas.
ſᷣ moꝛiẽdi neceſſitas ꝗdiu adeſt vita peccãdi neceſſitas
qdin abeſt gra.ex qͥ pʒ.q ex pñtia gẽe ẽ poſſibilitas nõ
peccãdi. In tercõ ſtatu erit ĩmoꝛtalitas.i.ĩpoſſibilitas
moꝛiẽdi ex gra ꝑfecta.Pñt ꝗ̊ rões ↄcedi ꝗpo oñditur.ꝙ;
hec imoꝛtalitas ñ erat a nata.ſ̃̊ a gra nate ſuꝑaddita.
Ad illa q obijciũt᷑ ĩ ↄtrariũ rnñdẽdũ. AZld id ẽ̊ qð obij⸗
cit᷑.ꝙ equelibrata erãt elemẽta a nat᷑a.ſiłr virtꝰ nutriti
ua ⁊ alim̃tũ. ſilr dðʒ ꝙ; hmõi iĩmoꝛtalitatis erat cã mul
tiplex.ſiue vna ex młtis.AVna illaꝝ erat ꝓpoꝛtio mixto⸗
rũ ĩ ↄueniẽti eq̃litate vᷣtutũ elemẽtariũ et armonia. que
magis eẽt cã pacis q; pugne. iuxta qð exigebat optima
cõplexio ⁊ ſanitas ꝑfectiſſima.q̃lis erat ipius ade. Vñ
aug. de ciui.dei dicit.ꝙ ĩ carne eiꝰ ſumma ſanitas erat.
hmõi aũt mixtio ⁊ armonia defectibił erat niſi ↄſerua:
ret᷑:⁊ moꝛtis introductio poſſibilis.⁊ h̊ ex triplici de cã
intrĩſeca.vt ſi ↄſumeret᷑ humidũ intriſecũ.ſi mixtoꝝ eẽt
pugna.⁊ ↄſequent aluectõ a ſba.⁊ſi illoꝝ ↄtraria eẽt ĩ⸗

clinatio.Fᷣm em̃ ꝙ vult phᷣs ꝓpter humidi cõſi. umptöem
ter mixtoꝝ pugnã ⁊ ↄſequẽtẽ abiectõzʒ a ſubſtãtia eo⸗
rudẽ et cõtrariã eoꝛũdẽ inclinatõeʒ.ſolet eẽ diſſolutio in

mirto. ꝛima cã remouebat᷑ ab aoã ꝑ eſuʒ lignoꝝ. nazʒ

duplex ẽ oſt umptio huidi.ſ.radical nutrimetal. ↄſum
ptõ huĩdi radicalis impediebat᷑ ꝓpter eſũ ligni vite. qð
iõ lignũ vite dice bat᷑.qꝛ ꝑ illud vegetabat᷑ illð humidũ
ĩ quo radicat᷑ vita.Cõſumptio vo hũidi nutrimẽtali i⸗
pediebat᷑ ꝑ eſũ alioꝝ lignoꝛũ ꝑadi ſi qᷓ optimum ipi ade

ſtãti p̃tabãt alimẽtũ.ſic ̊ pᷣma cã tollebat᷑ ꝑ eſuʒ ligno

rũ padiſi. Secũda vo cã diſſolutõis q ẽ pugna ĩ agendo
7 patiendo.tollebat᷑ tribo cõcurrẽtibo.ſ.eqlitate mixti
onis ĩ optima ꝓpoꝛtõne.⁊ vᷣtute lucis ↄciliate ↄtraria.⁊
ad quãdã amicitiã reducẽte et vᷣtute amicitie ↄtinẽte. q
qdẽ vtus oſeqbat᷑ ĩaʒ aĩam ĩ ſtatu innocentie.⁊? inerat
ei ꝑ donũ gr̃e gratiidate.Tercia cã diſſolutõis qᷓ qdem
erat ex inclinatõe elemẽtoꝝ ad ſua loca.tollebat᷑ ꝓpter
nobilitatẽ foꝛme ᷣm ſtatũ innocẽtie.qꝛ aĩa ꝛõnalis oino
pura a pcto.aveo nobilis erat,.ꝙ ita teꝛminabat appeti⸗

tũ nature.vt illa ꝗᷓ ꝑficiebãt᷑ ab ea.nequaꝙᷓ ſub alia foꝛ

ma vel ſitu appeterẽt eẽ.nec mirũ cũ ſᷣm oꝛdineʒ nature
vt dicit ph̊ᷣs.cetere foꝛme natales oꝛdinẽ habeat ad ani
mã rõnalẽ ſicẽ ad cõplemẽtũ ⁊ finẽ.ex hac igit᷑ tꝛiplici cã

erat ĩ adã ꝓpꝛietas ĩmoꝛtalitatis.ꝗ. Ad illð qð obijct·

ꝙ a natura habuit coꝛpꝰiĩ ꝑfecta eqlitate ⁊c. Dicẽdũ q;
etſi qdã naturaliter cooꝑabãt᷑ illi inoꝛtalitati vt ↄple⸗
xio et alia qᷓdã.foꝛte tñ qꝛ a cõtinẽtia aĩe et a ligno vite
pꝛicipaliter erat ĩmoꝛtalitas illa.aĩa vo ĩ ſtatu illo vni⸗
ta vite ſue mediãte gra gratiſdata.habuit ex illa vniõe
ptatẽ ꝑpetuãdi vita:et ꝑticipãdi ſuo cõiũcto.ſ.coꝛꝑi.dẽ
fuiſſe a gra. Aia aũt babebat a gr̃a quã habuit vnita vi
te ſue.q eꝛat ſumma ĩmoꝛtalitas.ptatẽ ꝑticipãdi quada

imoꝛtalitatẽ coꝛꝑi ſibi vnito.q̃ fuit ſubtracta ſibi ĩ pᷣma

ſepatõe iur ſnĩam dñi.geñ.ij.qᷓcũq; die comederis ⁊c̃.

Siliter cõceſſio ligni vite ad vſuʒ fuit gratuita qd ba⸗

buit ptatẽ firmãdi coꝛpꝰſtabili ſanitate.vñ aug. ð ciui.

dei.xiij.li.xx.c.alebãt᷑ alijs q̃ ſumebãt vt alia coꝛꝑa.ne

moleſtia aliqꝗd eſuriẽdo ac ſitiedo ſentirẽt. De ligno at
vite ꝓpterea guſtabat᷑.ne moꝛs eis vndecũq; ſubꝛeperet.
vel ſenectute confecta decurſis tempoꝛum ſpacijs interi
rẽt.tãqᷓᷓ cetera eẽnt alimẽto.illud ſacramẽto.iſtud ſacꝛa

mẽetũ fuit qtũ ad hoc ; pᷣſtitit vitã coꝛꝑalẽ.ſic xp̃ᷣc vitã

ſpũalẽ ꝗ dr lignũ vite.Vñ ſubiũgit ab aug. vt ſic fuiſſe
accipit᷑ lignũ vite in ꝑadiſo coꝛꝑali ſicut ĩ ſpũali.hoc eſt
intelligibili ꝑadiſo ſapia tei.de qua ſcriptũ ẽ.lignũ vi⸗
te ẽ ãplectẽtibo eã ꝓuerb.iij.¶¶ Ad aliud qð ſeqt᷑.ſ. po
tuit a natura 2 ſine gra ⁊c. Dicẽdũ q; h̊ nõẽ verũ.q at
potuit ſtare fuit a gra.ñ a gratũſaciẽte.łᷣ a gratis data
ſic em̃ ad hoc ꝙ pꝛoficẽt requirebat᷑ gr̃a gratũfaciens.

ſic ad h̊ ꝙ ſtaret reqrebat᷑ gra gratiſdata.⸗ Ad illð qð

ſeqt᷑.ſ.ꝙ illð ẽ potẽtia ↄtinuãdi vitã q̃ ẽ viuẽdi ⁊c.dðm
qꝙ; ſumdo potẽtiã paſſiuã veꝝ ẽ.ñ at ſumdo potẽtiã acti
uã.hoc ⁊.illa potetia q̃ fuit ĩ illo poſſibilitas ad viuẽdũ
ipᷣa eadẽ fuit poſſibilitas ad ↄtinuãdũ vitã.ñ tñ effecti⸗

ue potuit illa potẽtia ꝑpeiuare vitã q̃ potuit viuẽ. Nec

ẽ ſile de gra qua ẽ vinificatio ſpũalis.et potẽtia q̃ ẽ viui
ficatio naturalis:gra eĩ ẽ foꝛma qᷓ nõſolũ ſaluatur ĩ ſuo
ſpiecto ſ̊ ꝑpetuat᷑ ab influẽtia q̃ ↄtinua ẽ a pꝛimo bono
niſi fuit auerſio ab ipᷣo.⁊ ex illa influẽtia illa eadẽ gra
ꝗ̃ viuificat ↄſumat ꝑſeuerãtiã. Potẽtia aũt in coꝛpibus
hmõi vetermiata ẽ et limitata vſq; ad tpᷣs.⁊ tũc defecti⸗
ua quãtũẽ natura ſua. Pꝛeterea.hoc ſuꝓpoſito.ꝙ ea
dẽ ẽ potẽtia viuẽdi ⁊ cõtinuãdi.nõ ſeꝗt᷑ ex ̊ ꝓ illa pote⸗

tia q ẽ viuẽdi ſiue qᷓ ẽ pꝛincipiũ mouẽdi ⁊ et ↄtinuadi.q/
illa poteſt eẽ perpetua vita.qꝛ vt dictum ẽ limitata ẽ ⁊
defectibił ſᷣm determĩatõʒ ꝑiodi. Ex h̊ patet rñſio ad

. — „

illð qð ſeꝗt᷑.ſ.q natura ẽ ad h̊ vt ſaluetuꝛ diuinũ eẽ ⁊c.

Dicẽdũ ꝙ ex hoc nõ ſeqꝗt᷑ ꝙ natura põt ꝑpetuare ſe ſim⸗

plicit i h ſubiecto.qꝛ ſi hec oĩa eẽnt natura ꝑpetua.In⸗

tẽdit em̃ natura ſaluare dininũ eẽ ĩ ſubiecto ꝓpꝛio ſi pot
ſiue ĩ cõſimili.q¶¶ Ao illð qð ſeꝗt᷑.ꝙ nihil fuit impellens

*

2c. Dicẽdũ ꝙ; ip̃a nibilomin natura creature talis de⸗

clinabilis fuit et defectibilis.licet eĩ nihil fuit impellẽs

in illo ꝑ violẽtiã ſicut ĩ natura coꝛrupta.nibilominꝰ fu

it ibi queda inclinatio ad defectũ.rõe q̃ erat creatuia ta

lis et defeciſſet.niſi beneficio cõditoꝛis fulciret᷑.¶ Ad G̊

qð obijcit᷑. innocẽtia erat a natura ⁊c. Dicẽdũ ꝙ ino
cẽtia dẽ dupłr.vno mõ vt dicit pꝛiuatõem.ſ.a culpa.et
ſic erat a natura et nõ eꝛat cã ĩmoꝛtalitatis. Alio mõ vt
dicit potẽtiã.ſ.iuſticie oꝛiginalis.⁊ ſic ẽ cã immoꝛtalita
tis.et ſic nõ erat oĩno a natura.⸗ Ad illud qð obijcitur
ꝙ; deꝰẽ vita aĩe ⁊c̃. Dicẽdũ ꝙ hoc verũ ẽ.⁊ ꝙ niſi anima
ade eẽt ſeꝑata a ſua vita.nunqꝙᷓ fuiſſet danatꝰad leꝑatõ⸗
nẽ a ſua vita.neq;ʒ eẽt ſepatꝰ.ſ̊ uihilominꝰa ſe nõ habu⸗
iſſa hãc inſeꝑabilitatẽ.bᷣ a cauſis ſupꝛadictis.q Ad illð
qð ſeꝗt᷑.ſ.ꝙ durãte ſtatu innocẽtie.aĩa ſemꝑ eẽt ↄiuncta
ſue vite ⁊c. Dicẽdũ ꝙ hoc verũ ẽ. nec tñ eẽt illa cõiũctõ
ſcʒ coꝛꝑis cũ fua vita a natura.ſᷣ̊ a bñficio cõditoꝛis na
ture. Simiłr et immoꝛtalitas eiuſdẽ.¶ Ao illud qð ſeg
tur.ſ.ꝙ illa influẽtia fuit naturał.Dicẽdũ ꝙ ẽ quedã ĩ⸗
fluẽtia in creaturam rõnalẽ qua ſaluat᷑ in eẽ.et hec ẽ na
turalis.Fm ꝙ illud dr naturale qð ẽ idẽ apud oẽs vt di
cit boetiꝰ.ẽ et alia qᷓ ꝑpetuat᷑ in eẽ imoꝛtali.⁊ hec ẽ gra⸗
tuita et dico eẽ immoꝛtale illð qð ꝑpetuat᷑ ex cõiũctõne

coꝛꝑis cũ ſua vita.et hoc ex cõtinẽtia aĩe cõiũcte cũ ſua

vita.. Ad illð aug.nihil erat coꝛruptõis ⁊c. Dicẽduʒ
; hoc verũ ẽ ſumẽdo coꝛruptõeʒ ꝗꝓpꝛie.Fᷣm ẽ motus a
ↄtrario agẽte ꝑ violẽtiã.fuit tũ quedam poſſibilitas ad
eclinatõʒ ad nõ eẽ rõe defectꝰcreature talis.i.cõplexio
nate. Ad illud qð ſeꝗt᷑.dicẽdũ q; eoipᷣo ꝙ ĩmoꝛtalitas
fuit beneficio.fruetꝰ ligni vite fuit ĩmoꝛtalis ex gra.ꝗqa
ex dono gratuito illi pᷣſtito a cõditoꝛe ipius ⸗ Adillud
qð qrit᷑. Si bruta aĩalia ex eſu ligni vite poſſent cõtinu
are vitã ſuã.dicẽdũ ꝙ ñ.⁊ hec ẽ ro.ĩmoꝛtalitas hmõi fu
it cõditio coꝛꝑis ex cõiũctõe ſiti cũ ſuo actu ſiue ꝑfectõe
apta nata cõiũgi.cũ ſumma vita.a qua fuit apta reciꝑe
influẽtiã.quã potuit cõtinẽ coꝛpꝰ.⁊ idẽ ſibi vnitũ viuifi
care 2 ĩ vita ꝑpetuare.ñ hec imoꝛtalitas pᷣſiita bene
ficio ligni vite fuit imꝑfecta q̃i diſpoſitio reſpectu il⸗
lius qᷓ fuit ꝑfecta ⁊ ſubſequẽda ĩ patria.pꝑfeeta eĩ ĩmoꝛ⸗
talitas ẽ ñ poſſe moꝛi.Quia q bruta nõ hñt aptitudinẽ
aliquã ad ĩmoꝛtalitatẽ ꝑfecta.qᷓ ẽ nõ poſſe moꝛi.⁊ hecẽ
mediãte influẽtia gꝛatuita exiſtẽte a pᷣma vita.ñ eẽt ꝑpe
tuata vita ĩ illis lʒ fuiſſent potita fructi ligni vite.

MWembrumtercium

rõ

Equit᷑ inquirẽ. vtrũ ĩmoꝛtalitas innocen
tie ſit eadẽ cũ ĩmoꝛtalitate glie. E ſic. vi⸗
det᷑.potẽtia diſpoſita et potẽtia q̃ ẽ neceſſi

Fm eẽntiã et diſpoſitõ ⁊ hĩtus.ſ̊ ĩmoꝛtalitas ĩnocentie
et patrie ñ differũt niſi ſic potẽtia diſpoſita ⁊ potẽtia q̃

ẽ neceſſitas.ãᷓ nõ eẽntialiteꝛ diffeꝛũt.¶ I/tẽ potetia deteꝛ

miata 7 indetmiata nõ differũt m eẽntiaʒ ſic patet de
angelis.qͥꝑ erat potẽtia indetermĩata añ ↄfoꝛmatõem.

detmiĩiata pꝰ.q̃ ñ poterãt niſi bonũ.Eadẽ tñ erat ſic ca⸗
ritas vie ⁊ pꝛie ẽ eadẽ numero.qꝛ ĩ patria manz caꝛitas
vie.lʒ eiꝰ imꝑfectio tollat᷑.cũ ꝗ̊ imoꝛtalitas i ſtatu ino⸗

cẽtie ⁊ imoꝛtalitas ĩ ſtatu glłie nõ differãt niſi m deter⸗
miatõeʒ ? indetermĩatõeʒ ſiue mutabilitatẽ 2 ĩmutabi⸗
litatẽ.n diffeꝛũt ſᷣm ſubſtatiã. Itẽ ſi imutabilitas pa/
tꝛie ñ ẽ eadẽ cũ ĩmoꝛtalitate innocẽtie. aliq potẽtia no
ua creata ẽ a eo pꝰoꝑa ſex dieꝝ. ñ ceſſauit deꝰ die ſe⸗

ptimo ab oĩ oꝑe qð patrarat ⁊c. cuiꝰcõtrariũ dr geñ.ij.

Itẽ moꝛtalitas oñ lapſũ.⁊ motalitas pꝰlapſũ nõ Diß
ferũt ĩ ſubſtãtia.ſ̊ añ lapſũ erat moꝛtalitas ſolũ poten⸗
tia ad moꝛiẽdũ.pꝰpotẽtia q̃ ẽ neceſſitas.̊ ſimplr potẽ⸗
tia ad ñ moꝛiẽdũ.⁊ potẽtia q̃ẽ neceſſitas ad nõ moꝛił⸗/
dũ ſimiłr erũt indifferẽtes ſᷣm ſubſtãtiã. Itẽ idẽ ẽ libe
rũ arbitriũ vie ⁊ patrie.lʒ hõ pᷣmo poſſit peccare.ñ ſe⸗

—

aiaẽ potentia quedã viuẽdi. In patria ẽ potentia ſemꝑ

tas non differũt i ſubſtãtia.ſic nec differft

cũdo.ſiliter vidr de ĩmoꝛtalitate.4! Itez ĩmoꝛtalitas in

r

—– — —☛ —☛ — —

h— — —

viuendi:hec autem eſt eadem. Itez aug. e vera reli.
peꝛ xpᷣm recuperauimus quod pꝑdidimus in adam. In
adam autem ꝑdidimus immoꝛtalitatẽ vie: in xp̃o auteʒ
recuꝑauimus imoꝛtalitatẽ pꝛie ᷓ eadẽ eſt immoꝛtalitas

vie et patrie. ¶¶ Itez ſi bomo ſtetiſſet tranſferꝛet᷑ ad im⸗

moꝛtalitatẽ gloꝛie:ita ꝙ nullius ꝓprietatis nobilis ĩ eo

fieret deperditio.ergo cũ immoꝛtalitas in homine pᷣmo

erat nobilis ↄditionis:non fuiſſet in illo illiꝰ conditõis

teperditio in illa tranſlatione.q̊ immoꝛtalitates due ſilł

eſſent in eo:̊ alia ẽ ĩmortalitas vie et alia pꝛie. Item
ſi ſtetiſſet pꝛimꝰhomo. eadem fuilſſet vita illius in via et
in gloꝛia:qꝛ vna et ↄtinua.vnde em cõtinuum dicit mo⸗
dum vnius ſimptr: cum ꝗ̊ immoꝛtalitas innocẽtie 2 im⸗
moꝛtalitas gloꝛie ſint ꝓprie ↄditõnes ſiue ꝓprietates vi⸗
te talis et talis: imoꝛtalitas hec et illa erit eadẽ. ¶ Cõ⸗
tra.immoꝛtalitas vie eſt vel a natura vel a gratia gra⸗

tiſdata. illa qᷓ eſt glezne a gra gratumfaciente. ſunt a

diuerſis cauſis:qre et ip̃a diuerſa.¶. Item non eſt idem
coꝛruptibvile et incoꝛruptibile.ᷣ illa qᷓ eſt vie põt nõ eſſe:
que eſt gloꝛie nõ põt non eſſe:q non ſunt eadem. Ytem
nõ eſt hoꝝ ſolum dria que eſt inter potentiã ſimpłr et il⸗
lam que eſt neceſſitas.cuʒ illa q eſt vie coꝛrupta ſit ⁊ ad
nibilata ꝑ peccatũ.qñ em̃ potentia ſimplir fit potentia q̃
eſt neceſſitas:neceſſe eſi vt maneat et ſtabiliat᷑ in eſſe ne⸗
ceſſario.q IStem imoꝛtalitas gloꝛie eſt oe:vie auteʒ do⸗
num. Item immoꝛtalitas gloꝛie pꝛiuat omnem potẽ⸗
tiam moꝛiendi: alia non. 4 Item aug. Alia eſt imorta⸗
litas carnis quã in adam accepimꝰ. Alia ẽ quã rxpᷣm in
reſurꝛeetõne ſperamꝰ:ille eniʒ factus eſt immoꝛtalis vt
poſſet non moꝛi ſi nõ peccaret:ſilij reſurꝛectõnis nec vlt᷑
potuerũt peccare nec moꝛi.⸗ Item non eſt tranſitus ab
eodem ad idem.ᷣ tranſitꝰerit ab imoꝛtalitate vie ad im
moꝛtalitatẽ patrie:g̊ ⁊c.¶ Iem.ij.ſen.diſ.xix.aliud eſt
nõ poſſe moꝛi.et aliud poſſe nõ moꝛi:ſed non poſſe moꝛi
idem eſtqð imoꝛtalitas patrie.poſſe non moꝛi ĩmoꝛtali

tas vie:̊ ⁊c. ¶ Item ĩmoꝛtalitas vie et imoꝛtalitas prie

ſtat? vite diſtinguũt ⁊ diuerſiſicãt h̊ ↄſtat ꝙ ſtatꝰ illi ſunt
diuerſi.ꝗᷓ et imoꝛtalitas bec z illa diuerſe ſunt.4¶ Item
rõne hꝰqrit᷑.ſi potentia nõ moꝛiendi ex toto ſublata ſit.
ita ꝙ nõ remaneat: potentia aũt remanet. ſ̊ nõ ad hunc
actũ ſcʒ nõ moꝛiendi: ꝙ aũt nõ auferatur videt᷑ ꝑ hoc
potentie naturales nõ auferunt᷑. Iteʒ nõ creant᷑ noue
potẽtie in ſpẽ.quieuit em dñs poſt opa ſex dierũ a creati
one ꝙtum ad ſpẽs et genera.gᷓ mãſit potentia:ſ nõ ad H̊

queritur.& ſi m illam ↄtingit dici in via iſte poterit nõ

moꝛi.neceſſario in patria: et hoc videt᷑ cuʒ non ſit noua
potentia ſuꝑinducta qua hõ dicit᷑ immoꝛtalis imortali
tate patrie. orra nõ videt᷑ poſſe dici in patria iſte
habet potentia qua neceſſe habuit moꝛi in via.qꝛ oĩs po
tentia quã habebit in patria erit ſub neceſſitate ↄtrarij.

& nec in via poterit dici iſte habet potentiã qua nũqᷓ; po⸗

pꝛima iĩmoꝛtalitate.¶ Rñſio. quidã dicut ꝙ eadem eſt
potentia ſᷣm ſubam:diſfferẽs ſᷣm maioꝛẽ axpꝛopinquati⸗
onem Im ſuum actũ ſiue finẽ.vnð potentia qᷓ pꝛimo fuit
moꝛiendi ⁊ nõ moꝛiẽdi indeterminate. poſt erat ꝑ petu
termiata ad vnũ: vt ſcʒ ad moꝛiendũ: et bec eadẽ ꝑ me
nitum gratie et pmium ſupuenientis gloꝛie erit in pr̃ia
Aterminata ad viuendũ.xet ita ĩmoꝛtalitas in ſtatu ino⸗
centie ⁊ imoꝛtalitas ĩ ſtatu gle eadẽ potẽtia ſunt ᷣm ſb⸗
ſtatiã.⁊ loquoꝛ de his ꝓut noĩe potẽtie cenſent᷑ ſic ratio/
nalitas:nõ ꝑ modũ habitꝰ.¶¶ Ad id qð obijcit. ꝗꝙ hec eſt
a gra ⁊c. Dicendũ ꝑ hoc ꝙ dr ꝙ hecẽ a gra Itiſdata ⁊c
nõ dicit᷑ aliq diuerſitas qᷓtum ad eẽntiã potẽtie.ſᷣ diſpo⸗
ſitõnis.qꝛ em addit᷑ ipi potẽtie eſſe a gra tali vel tali:eẽn
tiam nõ dicit ſᷣ diſpoſitõeʒ.ĩmoꝛtalitas at᷑ dicit potẽtiã
pᷣter ↄcretõeʒ ad neceſſitatẽ vel nõ neceſſitatẽ.vñ nõ no⸗
miat ipam diſpoſitõʒ ßᷣ ipaʒ potẽtiã.¶ Ad illud qð obij
citur. ꝙ nõ eſt idẽ coꝛruptibile c Dicendũ ꝗ, nõ eſt ven
habito reſpectu ad ſubᷣm coꝛruptibilitatis ⁊ incoꝛrupti

terat moꝛi in etoran nonne ſpoliatꝰfuit hõ

bilitatis.qꝛ idẽ in eẽntia m ſlatꝰpiuerſos põt eẽ corru⸗

ptibile ⁊ incoꝛruptibile.ſic idẽ in eẽntia facile mobile et
difficile mobile. qð em eſt facile mobile in pᷣma ↄceptiõe
in aĩa: poſt efficit᷑ difficile mobile ꝑ ↄtinuatoeʒ. ¶ Ad il
lud qð obijcit᷑.ꝙ illa q eſt vie coꝛru pta ẽ ꝑ pctm. VUñ nõ

eſt oria ibi ſolũ q eſt potentie ſimplr ad illa que ẽ vt ne⸗

ceſſitas. Dicendũ.ꝙ ꝑ petm nõ fuit coꝛrupta potẽtia ĩ⸗
moꝛtalitatis niſi vt erat ad actũ.vñ manebat ipᷣa poten
tia cũ inclinatõne ad actũ. Vñ coꝛruptio erat habitꝰ nõ
potentie.¶ Ad aliud qð obijcit᷑. ꝙ iĩmoꝛtalitas gle puat
⁊c. Dicendũ ꝙ hec pᷣuatio ſiue potẽtia pᷣuandi vel non

pꝛiuadi.nõ cauſat᷑ ex diuerſitate pme potẽtie.h̊ ex diueꝛ

ſis diſpoſitõnibo ſuꝑadditis q̃ ſunt gła⸗ gra. O. at᷑ dic
aug. Alia eſt imoꝛtalitas carnis ⁊c. hoc retoꝛquendũ ẽ
ad alietatẽ ſtatꝰdiuerſificati ꝑ diſpoſitõnes additas ipi
potentie mediãte gra pfecta 2 gra unꝑfecta.nõ autez ad
alietatẽ ipſiꝰpᷣme poſſibilitatis.vñ ibi eſt diſcõtinuatio
ſtatuũ.qa qð erat potẽtia in ſiatu innocẽtie ſcʒ moꝛtali⸗
tas ſiue potentia moꝛiẽdi:factũ ẽ necefſitas in ſtatu pec⸗

cati. Silr eſt ex ꝑte ĩmoꝛtalitatis.¶ Ad aliud dicendũ.

idgez pt eſſe donũ et dos. qꝛ donũ dicit᷑ reſpectu dantis.
vs reſpectu ſponſi dãtis m ꝙ ſpõſus ẽ. ¶ Ad aliud qð
obijcit᷑.ꝙ nõ eſt tranſitꝰab eodẽ in ideʒ. Dicendũ trã⸗
ſitus iſte ꝗ eſt ab imoꝛtalitate innocetie ad illã qᷓ eſt gle
eſt ꝑ diuerſitatẽ ſtatuũ.qa ẽ tranſitꝰa ſtatu in ſtatũ.Vñ
ſicut qð ꝓficit in moꝛibo: ꝓficiẽdo a vita imꝑfecta ad vi⸗
tam pfectã:nõ dicit᷑ habuiſſe aliã et aliã vitam.ſ̊ candeʒ
ter vite vnitatẽ ⁊ ↄtinuitatẽ: licet aliũ et aliũ ſtatũ vi⸗
te. ſic eſt in ꝓpoſito.¶ Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ aliud ẽ pol⸗
ſe ⁊c. Dicendũ ꝙ cũ dicit᷑ poſſe nõ moꝛi 2 nõ poſſe moꝛi
licet habilitas potẽtie ſit alia et alia reſpectu actꝰ gẽ ter
minꝰpotẽtie.qꝛ in vna notat᷑ habilitas qᷓ eſt facilitas ſi⸗
ue poſſibilitas: in alia qᷓ eſt impoſſibilitas ad moriẽdũ:
nõ tñ potentia alia et alia.¶. Ad aliud qð obijcit᷑.ꝙ im⸗
moꝛtalitas vie ⁊ patrie ſtatꝰvie diſtinguit ⁊c. Dicendũ.
hoc verũ eſt ſᷣ hoc eſt ꝓpter ipam diſpoſitõeʒ additam
potentie:nõ ꝗa potentia pᷣma variat᷑. Ex bis ptzʒ quõ
vñdendũ eſt ad aliud qð querit᷑ poſtea. vtrũ ſublata fuit
potentia ex toto nõ moꝛiendi.dicendũ ꝙ nõ.ſed ſolũ in⸗
qᷓtum erat habitꝰſiue actꝰhmõi.i Av illud qð obijcit᷑.
ꝙ non poterat vere dici in patria.iſte babet potentiam
qua neceſſitate habuit moꝛi in via ⁊c. dicendũ ꝙ hboc fal
ſum eſt: qꝛ hoc qð dico.neceſſitas nõ neceſſitas modos
dicũt potẽtie ſiue diſpoſitiones:nõ ſubam potẽtie.ſic vi⸗
detur poſſe diei ad illa q tacta ſunt.quia tamen alia eſt
rõ eſſentie ⁊ alia potẽtie:⁊ alia potẽtie habitualis.quia
eſſentia abſolute dicta ẽ potentia addit ſupᷣ eſſentiã rela
tõem ſiue inclinatõeʒ ad finẽ vel actũ.ſiułr potentia habi
tualis ſuꝑ vtrũq;. Alit᷑ videt᷑ dicendũ. lſʒ em̃ om̃is potẽ⸗
tia ſit eſſentia qued:tñ alia ẽ ratio potẽtie.⁊ alia eſſen⸗
tie.vñ ſic ponẽ ꝙ eadẽ potẽtia pᷣmo moꝛiẽdi ⁊ nõ moꝛiẽ⸗
di:pꝰeadẽ in ſuba nccio monẽdi pꝰeadẽ nccio nõ moꝛẽ⸗
di. nihil aliud ẽ qᷓ ponẽ hoc ſubiectum pᷣmo receptibile
moꝛtis ⁊ vite indifferẽter:⁊ pꝰreceptibile moꝛtis nccio.
Fm eandẽ poſſibilitateʒ recipiẽdi qᷓ nõ mutat᷑ in ſuba. et
tandẽ neceſſario nõ receptibile moꝛtis p̊ vite ↄtinẽtie.ec⸗
ce ꝙ ad hec oĩa erat poſſibilitas i ſubiecto hec eadem in
ſuba:modos tñ ſiue habitꝰinclinans ad hec vel ad illud
variat᷑.qꝛ pᷣmo erat potẽtia ad moꝛi et nõ moꝛi:ſcðo per
petm facta ẽ nccia ad moꝛi.deinde ꝑ gr̃aʒ ad non mori.
Eñ ð intermiata facta ẽ detmiata ꝑ additã neceſſitatẽ.
Pꝛeteꝛea.eodẽ mõ potẽtia nõ moꝛiẽdi pꝛiꝰindetermĩa ta
factaẽ ctermiĩata ad nccio nõ moꝛi.Elñ ꝗ aſiderat boꝝ
diuerſas machinatões ad actꝰdiuerſos mediatibo mo⸗
x mutatõnibo ſiue habitibo. ꝓpꝛie loq̃ndo.dicẽ põt
altera ẽ potẽtia hec ⁊ illa.ↄſiderado ꝗᷓ eentiaʒ potetie ſi⸗
ue ſpiectũ dicet᷑ eadẽ:oſiderãdo potẽtiã in rõne poten tie
alia ẽ ⁊ alia.⁊ nõſoluʒ rõne ſ᷑ nata ſᷣm ꝓ alia ẽ nata bñ
inſtituta.⁊ alia coꝛrupta. alia glificata. Oiſſinguãt &
tres potẽtie vt pᷣma dicat᷑ imoꝛtalitas incõpleta.⁊ pʒ
incõpleta.ex hoc ꝙ ↄpatiebat᷑ ſecũ potentiam moriendi
Secũda dicat᷑ moꝛtalitas. tercia dicat᷑ ĩimoꝛtalitas cõ⸗

moꝛiendũ. Uñ vt dictũ eſt. ꝓut iĩmoꝛtalitas dicit poten
tiã habitualẽ hec nõ eſt illa.¶ Ad illud aug:ꝑ xpᷣm recu
perabimꝰqð ⁊c̃. Dicendũ q; ꝑ ̊ nomẽ qð.notat᷑ ſimplex

pleta::qᷓ eſi neceſſaria ad actũ. ſiue qᷓ habet ſecũ actũ ſuũ

neceſſario. Diſtinguenduʒz aũt ꝙ imoꝛtalitas dr duobo
modis.ſcʒ poſitiue:et ſic idem ẽ ꝙ potentia viuẽdi.⁊ ſic
ↄpᷣhendit illã q eſt vie ⁊ patrie.⁊ pᷣuatine ⁊ ſic dupłr.qa
aut pᷣuat᷑ neceſſitas moꝛiẽdi.et hec pᷣuatio fuit in adã in
pꝛimo ſtatu: aut pꝛiuat᷑ potentia moꝛiendi ⁊ B eſt mõ in
adaʒ.⁊ hec vltima ↄtinet᷑ ſub pꝛioꝛe ſicẽ ſpẽs ſub genẽ.ſic
em̃ potẽtia ẽ genꝰad potentiã qͥ eſt neceſſitas:ſic negatio
potẽtie qꝗᷓ eſt neceſſitas:ſuꝑiꝰẽ negatõe potentie ſimpłr.
4 Ao illud ꝗ̊ qð obijcit᷑.ꝙ imoꝛtalitas inoceẽtie et patrie
differũt ſicẽ diſpoſitio ⁊ habitꝰ.Silr ſicut potẽtia diſpo
ſita ⁊ potẽtia q̃ eſt neceſſitas.Siłr ꝑ determinatũ ⁊ ide⸗
termiatũ. Dicendũ ꝙ nõ eſt veꝝ.qm̃ nõ tm̃ ſic differunt.
ĩmo ẽ ibi dr̃ia eſſentialis.ſicut eſſentialr vita aĩalis dif⸗
fert a ſpũali.cũ em̃ imoꝛtalitas poſitiue dicat᷑ potentia
viuẽdi.vita aũt ẽ duplex.ſcx aialis et ſpũalis:et potẽtia
relata diuerſimode ad hac vitã duplicẽ duplicabit᷑.⁊ lo
quoꝛ de ipᷣa inꝙᷓtum ẽ in rõne potentie vt tactũ eſt. Silx
Fm ꝙ pᷣuatiue dr.alia erit eſſentiałr hec ab illa: ſicut cõ
pletũ ab incõpleto.ſᷣm ꝙ dici ſolet.ꝙ eẽntia generis eſt
incõpleta:ſpẽi ↄplata.vel ſic̃ eſt alia albedo intẽſa et re⸗
miſſa ſᷣm eſſentiã.et H ꝓpter maioꝛẽ ⁊ minoꝛẽ lucis ꝑtici
patõeʒ. Silr ſicut aliud ẽ ocretũ ex hac eẽntia ⁊ hoc ha
bitu naturali vel acꝗſito.et aliud ↄcretũ ex eadẽ eſſentia
habitu ↄtrario naturali vel acqſito.dico ꝑ ſe loquẽdo.
ſicut aliud dr̃ hic albuʒ ab h̊ nigro eodẽ demonſtrato in

ſubiecto.vel h̊ ſciens ab hͥ ignorante.vel vpᷣtuoſum ab

malicioſe.eodẽ ſemꝑ in ſubiecto demõſtrato.ſᷣm illð ve⸗
te impiũ et nõ erit.ſic dico aliud eſſe imoꝛtalitatẽ inno⸗
centie et patrie.hoc etiaʒ pʒ ꝑ hoc:ꝙ iĩmoꝛtalitas nõ eſt
potentia ſimplr.̊ vel habitus vel potẽtia habitualis.ꝑ
qð ptʒ ꝙ alia et alia ẽ ſᷣm ꝙ alio habitu et alio infoꝛma
tur.vñ cum aliꝰſit habitus ꝗ eſt neceſſitas et alius ꝗ eſt
poſſibilitas.et alia erit imoꝛtalitas ↄcernẽs neceſſitatẽ
et alia ↄcernẽs poſſibilitatẽ.pʒ igit᷑ ꝙ nõ eſt ſimile d il⸗
lis q̃ ſolũ hñt rõnem potẽtie.vt de potẽtia angeli añ con
firmatõeʒ et pꝰ.et de ĩmoꝛtalitate ĩnocentie ⁊ patrie hoc
aũt pʒ ex auctoꝛitate dicẽte.Alia eſt imoꝛtalitas caꝛnis
quã in adã accepimꝰ.alia eſt quã ꝑ xpᷣm in reſurꝛectõne
ſperamus.ille em eſt factꝰ ĩmoꝛtalis vt poſſet nõ moꝛi ſi

nõ peccaret.moꝛeret᷑ aũt ſi peccaret:filij aũt reſurꝛectio

nis nec vltra poterũt peccare nec moꝛi.4 Ad illud qð
obijcit᷑.q; nõ creauit dnñs aliquã potentiã nouam pꝰoꝑa
ſex dierũ.Dicendũ ꝙ verũ eſt cuiꝰantea nõ erat ſimilitu
do. ¶ Ao aliud qð obijcit᷑.ꝙ imoꝛtalitas añ pctẽᷣm ⁊ poſt
peccatũ nõ differũt.Dicendũ ꝙ; ꝓprie loquẽdo ꝓut moꝛ⸗
talitas ẽ eſſentia.potẽtie habitũ ↄcernit:gꝗa hec dic poſ⸗
ſibilitatẽ ad moꝛiendũ illa neceſſitatẽ:hec nõ ẽ illa. Si⸗
militer dicendũ ad aliud qð ſeꝗtur.ꝙ lʒ liberũ arbitriũ

inqtum dicit eſſentiã quandã ſit eadẽ in via et in patria
tñ ſntum noĩat potentiã cuʒ ocretõne habitꝰ ſiue apti

tudinis nõ eſt eadẽ rõne pᷣtacta.¶ Ad illud qð obijcit᷑.
ꝙ; ĩmoꝛtalitas in via ẽ potentia quedã viuẽdi ⁊c. Dicen
dũ ꝙ imoꝛtalitas ĩnocẽtie nõ dic ſolũmodo potentiaʒ:bſᷣ
ↄcernit habitũ.et h̊ cũ poſſibilitate ad ↄtrariũ.imoꝛtali⸗
tas ei innocẽtie cũ h̊ ꝙ dicit habitũ ſiue aptitudinẽ faci⸗
litatis ad actũ ꝑpetuũ viuẽdi dic poſſibilitatẽ ad moꝛiẽ⸗

dum.ĩmoꝛtalitas ĩ patria dicit habitũ ſiue aptitudineʒ

neceſſitatis ad actũ ꝑpetuũ viuẽdi cũ impoſſibilitate ad

relatio.ec argumentum valet qð ꝑdidimꝰin adã recu
ꝑabimꝰꝑ rpᷣm.in ada ꝑdidimꝰiĩmoꝛtalitẽ innocẽtie ̊ ⁊c
eſt em̃ ↄmutatõ pᷣdicamẽti.ꝛetẽa.cũ d recuꝑabimus
xpᷣm.hoc nõ dr ꝗa illud idẽ recuꝑabimꝰ: ſ̊ qa damnũ
qð incurꝛimꝰeyr pcto ade.recompenſabit᷑ maioꝛi bono ⁊
melioꝛi ꝑ rpᷣm.¶ Ao aliud qð in traſlatõe ad głaʒ non
fuiſſet eꝑditio alicuiꝰnobilis ꝓpriętatis.rõne q ẽ ꝓprie
tas nobilis.̊ rõne defectꝰopoꝛtati.iĩmoꝛtalitas aũt ĩ ſta⸗
tu inocẽtie inꝙᷓtuʒ ↄcernebat poſſibilitatẽè ad moꝛienduʒ

—

ↄnotabat defectũ. VUñ ſicut in tranſlatõne aie a ſiatu vi
atoꝛis ad ſtatũ ↄpᷣhenſoꝛis nulla fit deꝑditio nobilis cõ
ditõnis.nihilominꝰſfides euacuat᷑:ſic ẽ in ꝓoſito.⸗ Ud
aliud dicendũ.ꝙ lʒ vita nature ſiue vt ẽ naturalis: vna
fuiſſet qdammõ.qꝛ in gloꝛia nõ eẽt oĩno ſublata vita na
ture.ſ̊ ꝑfecta et ↄpleta:nõ tñ vt eſſet moꝛalis ꝓpꝛie loq̃n⸗
do. immo fuiſſet mutatõ vite m mutatõeʒ ſtatus iuxrta
modũ ꝓpriũ loquendi.Fᷣm quẽ aliꝗs dẽ mutare vitaʒ.qꝛ
tranſfert ſe ad frugẽ vite melioꝛis.

embzꝛum quartum

r ingreꝛe.vtrũ moꝛtalitas ⁊ immor⸗

videt᷑ ꝑ ſimile in alijs de naturali potẽtia.
vt in aere ↄdenſandi ⁊ rarefiendi ſiue con
denſatõnis ⁊ rarefactõnis.ſiue rarefiendi ⁊ nõ rareſien
di.Silr in aqua calefactõis ⁊ nõ calefactõis. paſſiue di
ſiłr de alijs.Siłr videt᷑ de potẽtia actiua vt iſtiꝰcurꝛc
di et nõ curꝛẽdi.extendendi ſe et retrahẽdi ̊ videt᷑ ꝙ ⁊ ð
actiuis et paſſiuis verũ ſit:q; vna ẽ potentia ↄtrarioꝝ.
ita erit in ꝓoſito.¶ Item vita ⁊ moꝛs coꝛꝑalis ꝓpoꝛtio⸗
naliter ſe hñt ad vità et moꝛtẽ aĩe:ſᷣ in aĩa eſt eadẽ potẽ⸗
tia vite et moꝛtis.qm̃ bñfaciendi ⁊ malefaciẽdi.⸗ Pre⸗
terea eadẽ eſt potẽtia ad vitã gr̃e ⁊ pꝛiuatõeʒ vite.quaꝛe
videt᷑ ꝙ vna erit potẽtia in coꝛꝑe aut ↄiuncto moꝛtalita⸗
tis ⁊ ĩmoꝛtalitatis ſiue moꝛiendi ⁊ nõ moꝛiendi.⸗ Item
moꝛtalitas ⁊ imoꝛtalitas puatiue oponunt᷑ ſic moꝛs et
vita:ſᷣ puatiue oppoſitoꝝ eadẽ eſt potẽtia.qꝛ pᷣuatõ.ꝓue⸗
nit er defectu alicuiꝰpotetie agentis vſq; ad tpᷣs ⁊ tũc de⸗
ficientis.¶ Itẽ ꝑ pctm facta fuit neceſſitas moꝛiendi in
adã.h̊ ↄſtat ꝙ illa neceſſitas aduenit alicui potẽtie.non
aũt añ aduentũ illũ infuit illi potentie neceſſitas moꝛiẽ-⸗
di:q̊ illa potẽtia fuit oꝑpoſitoꝝ.¶ Item potẽtia moꝛien⸗

di in adã aut erat ad oppoſita.et ſi boc habeo ꝓpoſitum
ſczʒ ꝙ eadẽ eſt potẽtia oppoſitoꝝ ſcʒ moꝛiẽdi ⁊ nõ moꝛiẽ⸗

di: aut ad vnũ tm.ᷣ ſi hoc:neceſſe fuit illũ moꝛi ſicut ne⸗
ceſſe ẽ celũ moneri 4oner. potẽtia moꝛiẽdi erat na⸗

turalis in potẽtia.potẽtia nõ moꝛiẽdi naturalis potẽtia
& ſi hec eiuſdẽ potẽtie ſunt.eadẽ potẽtia eſt naturalr po⸗

tens naturałr impotẽs. Item nõ eſt eadẽ potẽtia ſa⸗
natiuitatis ⁊ egꝛotatiuitatis: et ita de alijs hmõi.q nec
mortalitas ⁊? imoꝛtalitas.4l! Item moꝛtalitatis ⁊ iĩmoꝛ⸗
talitatis cauſe ſunt ↄtrarie.moꝛtalitatis em̃ cã eſt ↄpoſi⸗

tio ex ↄtrarijs vt ↄtrarijs.i.adinuiceʒ repugnãtibo.ꝓpt᷑

em̃ hmõi repugnatiaʒ ſeꝗtur ↄpoſiti diſſolutõ naturalłr
et ad h̊ ſeꝑatio aĩe ſcʒ moꝛtalis a coꝛꝑe.cauſa at immoꝛ⸗
talitatis erat ex gra vt dicamꝰ cauſam extrinſecã. vel ex
ↄiunctõne coꝛꝑis cũ aĩa nõ ſeꝑata a ſumma vita:ł̊ potẽ
tia moꝛiendi eſt illiꝰ ꝓprie q̃ eſt receptibilis diſſolutõnis
potẽtia.nõ moꝛiendi illiꝰq eſt ſuſceptibilis inſeꝑabilita
tis aĩe ↄiuncte cũ ſua vita ⁊ corꝑis ſcʒ ↄiũcti. Vñ poten
tia moꝛiendi eſt ipiꝰcoꝛꝑis nõ moꝛiẽdi cõiũcti.̊ eſt alia
7 alia ꝓprie ⁊ ꝑ ſe loquẽdo.ĩmoꝛtalitas eniʒ determinat
ſibi coꝛpꝰet aĩazʒ vt cuiꝰ?.moꝛtalitas coꝛpꝰtm̃ vt videtur
Kñnſio eſt ↄſiderare potentiaʒ in triplici differentia.
ſt em potentia nuda ſiue pᷣma: et eſt potentia diſpoſi:
ta:eſt et potentia q̃ eſt neceſſitas. Hãc triplicẽ differenti
am eſt ↄſiderare circa potẽtiã ĩmortalitatis ⁊ moꝛtalita
tis. Potẽtia at̃ materialis ſiue pᷣma q̃ aliqs dr ĩmoꝛtał
eſt potẽtia viuẽdi vita rõnali.potẽtia diſpoſita ẽ poten⸗
tia viuẽdi vita rõnali concurrẽtibo equalitate mixtiõis
in optima armonia virtute celeſti reconciliante contra
ria ⁊ ↄſeruante in quadã amicitia.ſufficientia ex ꝑte ali
menti:ſtabilientis ⁊ ↄſeruantis ipᷣm alendũ ne patietuꝛ
diſſolutionem. et virtꝰex ꝑte ſpũs ratõnalis contentiua
corpoꝛis ſibi vniti.Cotẽtia at᷑ qᷓ eſt neceſſitas.ẽ potẽtia
viuendi hñs equalitatẽ indiſſolubilẽ ex ꝑte coꝛpoꝛis.et

virtutẽ otentiua ĩmutabilit ſtabilitam ex ꝑte ſpiritꝰrati

onalis. Per hũc etiã modũ intelligat ex parte mortali⸗
tatis. quia potentia pꝛima eſt potentia viuendi.ſecunda

talitas eiuſdẽ erant potẽtie in adã. ſic

õõ

(Dueſtio

zeſt diſpoſita ? facilitas diſſolutonis er pte coꝛpis:7 fa
cilitas ſepatõnis ex ꝑte foꝛme viuiſicatis. Potentia vo
q̃ eſt neceſſitas ẽ facilitas diſſolutois. cu intrinſeca pu⸗
gna ex pte coꝛpis et defectu vᷣtutis regentis ſiue otinen⸗
tis er parte ꝑficientis foꝛme. Si g bas potẽtias opare⸗
mus:inuenimꝰ potentiã pꝛimã q dicit potentia nud eẽ
vnã. potentiã pᷣo diſpoſitã ? qᷓ eſt effecta neceſſitas diſſteꝛ
re:ſicut differt potẽtia ⁊ defectꝰſibi opoſitus.i Qaʒ im⸗
moꝛtalitas dic potentiũ viuẽdi cũ pꝛiuatõe illid. et ſic 4;
dãmodo potẽtia moꝛralitatis ⁊ ĩmoꝛtalitatis in adam:
erat vna potẽtia.quodã etiã mõ diuerſe potentie Smoꝛ⸗
talitatis ⁊ ĩmoꝛtalitatis ſcʒ in q̃ ſic ſumpta eſt eadeʒz: ſie
ſumpta nequaꝙᷓ. Potẽtia em̃ viuẽdi ẽ potẽtia moꝛtalita
tis vt in qᷓ.qꝛ põt cæficẽ ⁊ ĩmoꝛtalitas ſimpłr qꝛ põt ꝑpe
tuari. potentia aũt a q̃ nõ eſt eadẽ qꝛ potentia a q eſt im
moꝛtalitas 2 pᷣtus aie ↄtinentis recipientis influentiã a
ſua vita.i.deo.a q̃ eſt illi virtꝰiſta ⁊ virtus cibi lignoꝛum
ꝑadiſi:et principałr ligni vite a qͥ poterat ſtabiliri ↄtra
teſectũ ſenecte ⁊ diſſolutiõis cũ alijs ſupᷣtactis.otẽtia
aũt a q̃ eſt moꝛtalitas ſi potẽtia debeat diciet nõ magis
tæfectꝰpotẽtie:fuit defectibilitas ⁊ diſſolubilitas natue
illiꝰinq; tum hmõi ꝓpter q indiguit alimonijs fruciuum
paꝛadiſi. VIñ aug.de baptiſ.ꝑuuloꝝ habebat adaʒ te li
gnoꝝ fructibo refectõem ↄtra defectõeʒ. de ligno vite ſta
bilitatẽ ↄtra veſtutatẽ.ex quo ptʒ ꝙ alia fuit potentia a
qua moꝛtalitatis imoꝛtalitatis. potẽtia autẽ in qᷓ vna
ↄſideratõne eadẽ:alia ↄſideratõne diuerſa vt dictuʒ eſt⸗
4Zlo illud qð pꝛimo obijcit᷑.ꝑ ſimile ce naturali poten
tia.qꝛ in aere eſl eadẽ potentia ↄdenſatõis ⁊ rarefactõis
⁊c. Dicendũ.qꝙ hoc verũ eſt de potentia paſſiua remota
qꝛ ꝓpinq̃ quodãmodoẽ diueꝛſa.Aer em exiſtens in eadẽ
diſpoſitõne.nõ rarefit ⁊ ↄdenſat᷑.vᷣ differẽtes recipit di⸗
ſpoſitõnes:Fᷣm ꝙ recipit diuerſas ĩmutatõnes a calido
agente et frigido. hoc quidẽ diſſoluente ⁊ ſubtiliante:il
lo vᷣo ↄgregãte 2 ꝑtes magis cognitas efficiente.¶. Ad
ſimile qð inducit in actiuis vt in potẽtia curꝛẽdi et non
eurꝛendi ⁊c. Dicendũ ꝙ nõ eſt ſimile in effectiuis volun
tarijs et in alijs.vtraq; em̃ potẽtia ſcʒ curꝛẽdi et nõ cur⸗
yendi eſt potẽtia volũtaria. VUñ ſunt ab vno eodẽq; pᷣnci
pio.pᷣncipiũ em̃ voluntariũ indifferẽter eſt in oꝓoſita.
Vnñ nõ eſt ſimile in volũtarijs ⁊ opibo q̃ er eis ſunt.⁊ in
alijs.cuiuſmõi ſunt.poſſe moꝛi.nõ poſſe moꝛi. vel poſſe
nõ moꝛi..l Ad illud qð ſeqtur.ſcʒ ꝙ vite ⁊ moꝛtis ſpũa⸗
lis ſiue anime ẽ eadeʒ potentia ⁊6. Dicendũ ꝙ licʒ ĩ ani
mn ſit eadẽ potentia bn oꝑandi ⁊ male:eadeʒ eĩ potẽtia
ſcʒ voluntate ſiue liberi arbitrij fuit bona ⁊ mala.nõ tñᷣ
eſt eadeʒ potentia effectiua vite ſpũalis et moꝛtis. Naʒ
vita ẽ a eo:moꝛs a nobis. licʒ ꝗ̊ eadeʒ ſit potentia bene
opandi ⁊ male:non tñ eſt eadẽ potentia eſfectiua vite ⁊
moꝛtis. Pꝛetẽa.li diceret᷑ ꝙ eadẽ eſſet potẽtia vite ſpũa⸗
lis ⁊ moꝛtis.qꝛ eadẽ ẽ potẽtia bñ oꝑandi et male:non tñ
ſequeꝛet᷑ exr h.ꝙ eadẽ eſſet potentia moꝛtalitatis ⁊ imor⸗
talitatis ipſiꝰcoꝛꝑis.quia ex ꝑte coꝛpoꝛis nõ eſt pᷣncipiũ
effectiuũ neq; coeffectiuũ ſiue cooꝑatiuũ vite corꝑalis.
licut eſt ex ꝑte aĩe vite ſpũalis:q;tum aũt ad aliꝗd eſt ſi⸗
mile. ã ſicut nec moꝛtalitas nec imoꝛtalitas ab eadeʒ
potentia licet in eadẽ ſint.nec mors ⁊ vita ab eadẽ:nam
Hec a libero arbitrio illa aũt a deo. idem tñ ẽ pꝛincipiuʒ
ſine potẽtia ſuſceptibilis vtriuſq;.ſcʒ vite ⁊ moꝛtis ſpũa
lis:vt volũtas aut liberũ aꝛbitriũ. Ad illud qð ſeꝗtuz
ſcʒ ꝙ eadẽ eſt potentia ad vitã gratie ⁊ pꝛiuatõeʒ ⁊c.Di
cendũ ꝙ verũ eſt de potẽtia ſuſceptiua ſiue in q̃.nõ at de
effectiua ſiue a q̃.¶ Ad illud qð ſeqtur ſcʒ ꝙ eadẽ eſt po
tentia oppoſitoꝝ pꝛiuatiue ⁊c.patʒ rñſio.qa eadẽ eſt ſu⸗
ſceptiua ſiue in q̃:non a q̃ ſiue effectiua:niſi foꝛte dicat᷑

ꝙ ipſa vt eſt defectina ẽ effectiua.4 Ad aliud qð ſegtur

ſimiliter ptʒ rñſio.ꝗa neceſſitas moꝛiẽdi aduenit poten⸗
tie in q̃ ſiue ſuſceptiua inoꝛtalitatis:nõ aũt effectiue ſi⸗
ue potentie a q̃. Siłr ptʒ rũſio ad aliud qð ſeꝗtur ꝙ po
tentia ſuſceptiua ſiue in q̃ fuit ad oꝑpoſita ſiue reſpectu
oppoſitoꝝ:nõ illaq fuit eſfectiua.¶ Av alia que obijci⸗

* 6
W
xcij.
untur pꝛo alia parte.quibo videt᷑ oſtendi ꝙ nullomodo
eſt eadẽ potentia moꝛtalitatis ⁊ ĩmoꝛtalitatis reſpondẽ
dum eſt. ⁊ pmo ad illud qð obijcit᷑ ꝙ potentia moꝛiendi
eſi naturalis potẽtia ⁊c. Dicenduʒ ꝙ natuꝛalis potẽtia
ſumpto noie ertenſo.ſe hʒ in triplici dria: quedã eniʒ ſe
habet in quadã equalitate ⁊ in differentia ad oppoſita.2
hoc tam in actiuis iꝙᷓ in paſſiuis.In actiuis vt ẽ poten⸗
tia extendendi ſe vel nõ extendẽdi ambulãdi vel nõ am⸗
bulandi. In paſſiuis vt ẽ potentia rarefiendi vel ↄdẽſan
di. quedã aũt magis ſe habẽt ad vnũ ꝙᷓ ad alterũ: et hoc
põt eſſe duptr.qꝛ aut foꝛma vincit ſup materiaʒ: et tunc
magis ſe hʒ ad agendũ ꝙᷓ; ad patiendũ.⁊ tunc eſt facilis
ad agendũ difficilis a ꝑatiendũ.⁊ dĩ potentia natura⸗
lis. Aut materia vincit ſupᷣ foꝛmã.⁊ tũc eſt facilis ad pa
tiendũ et difficilis ad agendũ.et dr̃ naturalis ĩpotẽtia
quedã aũt eſt tm ad vnũ vt in hoĩe rõnalitas qᷓ eſt tm̃ ad
ratiocinari. potẽtia naturalis ꝓut ſumit᷑ pꝛimo modo ⁊
tercio.nõ ſumit᷑ eo mõ qͥ dĩ naturalis potẽtia in pdica⸗
mentis:ſ̊ ꝓut drĩ medio modo.Vñ potentia moꝛiẽdi.et
nõ moꝛiendi.i.potentia ſuſceptiua vite ꝑpetue vel non
ꝑpetue:nõ dicit᷑ potẽtia naturalis ſᷣm modũ ſecũdũ ſed
ſi ebet ad aliqueʒ modũ reduci:dʒ reduci ad pꝛimũ.qꝛ
ſiẽ potentia q̃ eſt extendẽdi ſe et non extendẽdi ſe quadã
facilitate 2 qᷓti indifferenti põt exire in vtrũqʒ actũ.ꝛ ſiẽ
potentia q erat rarefiendi ⁊ ↄdenſandi in quadã facili⸗
tate reſpectu vtriuſq;.ſiłr potentia q̃ erat viuẽdi et mo⸗
riendi.ſiue viuendi ꝑpetuo ⁊ vpiuẽdi non ꝑpetuo:fuit in
quadã facilitate ad ſuſceptõezʒ vtriuſq;· potentia ́̊ moꝛ
talitatis ⁊ ĩmoꝛtalitatis reducit᷑ ad pꝛimũ modũ nõ ad
ſecũdũ.vt ptʒ ex dictis neqʒ ad terciu in qͥ ſcʒ ſubiecto ẽ

potẽtia vltimo mõ ſumpta nõ põt eſſe opoſitũ illiꝰ.vt ĩ

quo ẽ rõnalitas:nõ põt eſſe irꝛonalitas.ſᷣ in qͥ eſt poten⸗
tia mõ medio ſumpta:põt eſſe eiꝰoppoſitũ.ſ̊ nõ ſimł cuʒ

illa. H in q̊ eſt potentia pᷣmo mõ ſumpta: huiꝰẽ ⁊ ſil potẽ⸗
tia opoſiti.quia vna ẽ huiet ei oꝓpoſiti. Ao aliud pʒ

rñſio ex dictis.qꝛ licet ſanatiuitatis ⁊ egrotatiuitatis ñ
ſit eadẽ potentia.ſonatiuũ em̃ et egꝛotatiuũ ↄpᷣhendunt᷑
ſub illo genere qualitatis ꝙ ẽ naturalis potentia et im⸗
potentia:nõ ꝓpter boc ſeqtur ꝙ moꝛtalitas et imoꝛtali⸗
tas nõ ſit eadẽ.vt em̃ tactuʒ eſt potentia ſuſceptiua vite
ppetue in pᷣmo hoĩe:nõ fuit potẽtia naturalis.neq; potẽ
tia ſuſceptiua vite nõ ꝑpetua fuit potẽtia innaturalis:
co modo quo potẽtia naturalis ⁊ inaturalis determĩate
ſunt in genẽ p̃dicamẽti q̃litatis.¶ Ad vltimũ ſiłr patet
rñſio.qꝛ ſieut tactũ eſt potẽtia a q̃ eſt imoꝛtalitas:?⁊᷑ alta

ab illa q ẽ immoꝛtalitas.et hoc ↄcludit argumentũ pᷣdi⸗

ctũ.potentig aũt in q̃ eſt tñ eadẽ eſt vt eſt pma ſiue indi
ſpoſita.¶ Ad maioꝛẽ euidentià aliquoꝝ pᷣdictoꝝ notã
dum.ꝙ imoꝛtalitas nõ eſt nomẽ paſſionis.qꝛ paſſiones
viciſſitudinaꝛie ſunt:neq; potẽtie ſimptr. potẽtie em̃ nõ

tollunt᷑:ſ̊ ẽ nomẽ habitꝰſiue potẽtie habitualis.⁊ eſt ꝓ⸗

prie ipſiꝰↄpoſiti.qꝛ cũ vita ſu ↄiũeti:⁊ iĩmoꝛtalitas q di
cit vite ↄtinuatõeʒ ſiue ꝑpetuitatem erit ↄiũcti.Silłr et
moꝛtalitas.quia moꝛtalitas ⁊ ĩmoꝛtalitas nõſolum no⸗
minant potẽtias.ſ̊ cum potẽtijs habitꝰↄcernunt.nec te⸗
nent regulã oſequẽtie potẽtiaꝝ.vñ ſi ↄcedi poſſit aliquo
mõ ꝙ erat in adã potẽtia moꝛiendi ⁊ nõ moꝛiẽdi eadem
vt tactũ eſt.nõ tñ ſegtur ꝙ iĩmoꝛtalitas ⁊ mortalitas idẽ

Silr nõ ſeqꝗtur idẽ fuit potẽs moꝛi et potẽs nõ moꝛi. vel

nõ potẽs moꝛi:ꝗ eadẽ fuit potẽtia moꝛiẽdi ⁊ nõ moꝛẽdi
ſimplr dico.i.ſine diſtinctõe.qꝛ alia ẽ ratio potẽtie ⁊ eſ⸗
ſentie ⁊ alia potẽtie habitual et potentie ſimpliciter.

.

Mueſtio. xcuij.de modo
pꝛopagandi pꝛolem.· ————
Etermiato de poſ/
ſibilitate hbũane nate ante caſuʒ. Segꝗt
ꝓlis ꝓpagatõe. Prĩio ̊ qꝛit᷑ de mõ ſi⸗
ne ð via ꝓpagãdi.i. coitu pmoꝝ ꝑentũ
Scdo ð ipa /ple ꝓpagata. ¶ Rirca pꝛi⸗

at eſſe de

mũ querunt᷑ q̃tuoꝛ. Pꝛimũ eſt ſi in ſtatu innocẽtie pote/
rat eſſe ſemis teciſio. Scm eſt ſi in teciſione hmõi fu⸗
iſſet libidinoſa vel ſaltẽ incenſa delectatõ. Lerciũ ſi ſo⸗/
lum cauſa ꝓlis habende fuiſſet maris ⁊ femine ↄmixtõ
Quartũ ſi illicita fuiſſet ↄtinentia ſiue a ↄmixtione hu⸗
iuſmodi ceſſatio.

embrum primum
Verit ergo pᷣmo. vtrũ pꝛumi pentes pote⸗
rant coire in ſtatu illo. Ex ſic.habet᷑ pla⸗
ne ab aug.xiiij.de ciui.di.xxiij.c.dicit em̃
ſic. Quiſꝗs dicit nõ fuiſſe coituros nec ge⸗
ros niſi peccaſſent:ꝗd dicit niſi ꝗꝓpter nueroſitatẽ
ſanctoꝝ ncc̃ium fuiſſe hoĩo pctm.et ptꝰeodẽ: ille nuptie
digne felicitate ꝑadiſi ſi perm nõ fuiſſet.et diligenda ꝓ⸗
lem gignerẽt.⁊ pudendãa libidinẽ nõ hrent:h̊ aũt eſſe nõ
poſſet niſi habuiſſent pt̃atem coeũdi in ſtatu illo.ꝗ ⁊c.
4l Item geñ.ij. nõ eſt bonũ hoĩem eſſe ſolũ.fſaciamꝰei ad⸗
iutoꝛium ſibi ſimile.ſuꝑ illud aug.ix.ſuꝑ geñ ad lit. Si
aũt qrit᷑ ad quã rem opꝑtuit fieri ̊ adiutoꝛiũ.nihil aliud
ꝓbabilr occurꝛit:qᷓ; ꝓpter filios ꝓcreandos.⁊ ptꝰ eodeʒ
nõ inuenio ad qð adiutoꝛiũ facta ſit mulier viro ſi pari
endi cã ſubtrahit᷑.ſ̊ ↄſtat ꝙ ex vixo ⁊ femĩa filij ꝓcreari
nõ pñt niſi mediãte coitu ꝗ̊ ⁊c. ¶ Cont᷑. data ẽ bomini
virtꝰgeneratina vt ſaluet᷑ eſſe diuinũ.i.ꝑpetuuʒ. Vñ qꝛ
res coꝛruptibiles ſaluari nõ poterãt fᷣm nũerũ.data eſt
generatiua potẽtia vt ſaluet᷑ ſᷣm ſpeciẽ:cũ ſᷣm nũerũ ſal
uari non pnt.vñ ſol ⁊ hmõi ſube incoꝛruptibiles.qꝛ ſal.
uari pñt ſᷣm nũerũ:nõ hñt vᷣtutẽ generatiuã.ſᷣ̊ pꝛimꝰbõ
poterat eſſe ſuũ ꝑpetuare ſᷣm nũerũ. ꝗ̊ ſuꝑfluit in eo po⸗/
tentia generatiua.⸗.¶ Item dam.ſuꝑ illud.Creſcite ⁊ mł
tiplicamini dicit.poterat xxꝰi̊ genꝰ multiplicare ſi man
datũ ſuũ vſq; in finẽ ſeruaſſent. Sʒ ſciens deꝰ p̃cogniti⸗
one ſua q̃ oia ſciuit an generatõeʒ eoꝝ.qꝛ futuri erãt in
pᷣuaricatõeʒ.fecit eos maſculũ ⁊ feminam:eos multipli
candos eẽ ⁊ creſcẽ iuſſit.Ecce h̊ dicit plane.ꝙ qꝛ eos pᷣ⸗
uidit pᷣuaricaturos fecit eos maſculũ ⁊ feminã.⁊ niſi H̊
pᷣuidiſſet aliter młtiplicaret᷑ hõ qꝙᷓ; copula carnali.& vi⸗
det᷑ ꝙ caſus erat cã copule carnalie.¶ Item aug.de bo⸗
no piugali.ↄcubitꝰnõ niſi moꝛtaliũ potuit eſſe.¶ IJtem
idem ſpũales aie ꝑpentuʒ. no debuerũut voluptati carnali
deſeruire.Ex his auẽtibo ptʒ.ꝙ ↄcubit·nõ niſi carnali⸗
um ⁊ moꝛtaliũ eſſe potuit.Si & pᷣmi ꝑentes in pᷣmo ſta⸗

tu erant ſpũales ⁊ ĩmoꝛtales.ꝗᷣ ⁊c. ¶ Item ſemẽ eſt ſuꝑ⸗

fluũ nutrimentũ.ſuꝑfſluitas ant vicio atteſtat᷑.qð ñ eꝛat
in ſtatu illo:S a nõ poterat eſſe ſemẽ in ſtatu illo.¶¶ Iteʒ
ſemẽ ia ſtatu illo.aut erat ↄueniẽs nature ſiue ↄplexõni
tũc exñtium:aut nõ.Si ſie ſ̊ qð ẽ nature ↄueniẽs nõ ſe⸗
parat᷑ niſi ꝑ violentiã.⁊ cũ q̃daʒ determiatiõe nature ſi⸗
ne debilitate.deterioꝛat᷑ em̃ natura in ſeꝑatòe ↄueniẽtis
ſibi:qð nõ ↄueniebat in ſtatu illo. Si nõ erat ↄouemens
nõ videt᷑ ꝙ poſſit eẽ pᷣncipiũ ꝓlis ꝓcreãde.cũ ꝓles debe⸗
Ta pentuʒ. 4 Item diuiſio alicꝰ ꝑtis ſube ab
aliqͥ.ẽ diſpoſito ⁊ via ad coꝛꝛuptõeʒ: cũ ꝓles ſit de ſuba
ꝑentũ ꝑ dciſiõeʒ ſemĩs.hmõi deciſio ẽ via et diſpoſitio
ad coꝛruptõeʒ. B aũt nõ ↄtingebat ĩ ſtatu illo g̊ ⁊c. ¶¶ Itẽ
nec videt᷑ tũc ſiẽ nec nũc ↄmixtõeʒ poſſe eẽ maris ⁊ femi⸗
ne.⁊ marie ĩ pᷣma cognitõe ſine mebꝛoꝝ genitaliũ motu
⁊ pᷣge virilis erectõe.qð nõ ↄtigiſſet anñ pcim.4! Jteʒz nõ
eſſet ↄmixtõ hmõi ſine ſacr̃o mrionij.ſacr̃a at omĩa data
ſũt in remiſſiõeʒ pcti.¶ Rñdendũ.q ſi ĩ ſtatu illo ſtetiſ
ſent pᷣmi ꝑentes:fuiſlet deciſio ſemis ſiẽ pʒ ex ᷣbis aug.
ſit npᷣtactis. ⁊ etiã dic ſuꝑ geñ.ij. nõ video qð ꝓhibẽ potue
rit vt nõ eẽnt eis etiam in ꝑadiſo honoꝛabiles nuptie et

8

thoꝛ imaculatꝰ.q̊ eo p̃ſtate fidełr iuſteq; viuẽtibo:vt ſi

ne vllo ingeto ardoꝛe ac doloꝛe pariẽdi fetꝰ.ex eoꝝ ſemi
ne gigneret᷑:⁊ vt pʒ ex ᷣbo aug.ꝙ tüc ſiẽ nũc fuiſſʒ ꝓlis
ꝓcreatõ ex ↄmixtõe ſemis maris ⁊ femie.lʒ eĩ ſit te oꝛdi
ne ⁊ pfate nat᷑e ꝙ ꝓles ꝓcreent᷑ ꝑ ↄiũctõʒ ⁊ ↄmirtõʒ du⸗
oꝝ ſexuũ ĩ hoĩbo:ꝗ reſpectu /ꝓlis ſe hůt ꝑmodũ materi⸗

—

alis ⁊ efficiẽtis:different᷑ tñ.qꝛ rõ mateꝛiał plłꝰreſidet pe
nes mulierẽ et efficientis ſiue actui penes virũ.vñ oꝑtet
ꝙ ſemẽ qð ẽ materia ꝓlis ꝓcreande deſcindat᷑ a viro et
muliere.⁊ h̊ reqrit nata bñ inſtituta:ſic ⁊ natura lapſa
Ad pꝛimũ ð opᷣm dicendũ.ꝙ lʒ ſᷣm intentõeʒ nate in⸗
ferioꝛis data ẽ vis generatiĩa vt ſaluet᷑ eẽ diuinũ in eodẽ
Fſᷣm ſpẽm.cũ nõ poſſit ſaluari ĩ eodẽ ᷣm nũerũ:tñ ſm in⸗
tentõeʒ ⁊ oꝛdiatõeʒ diuie ꝓuidẽtie:data eſt hoĩ vis gene
ratiua ad ↄpletõeʒ nũeri electoꝝ. Vñ rõ pᷣdicta quã po
nit phᷣs nõ ẽ ratõ tota:ſ̊ pᷣcipua ẽ multiplicatõ nũeri ele
ctoꝝ et ↄñs reꝑatio ruine angelice.¶! Ad illud qð dicit
dam.dicendũ ꝙ h̊ dĩc vt inſinuet ꝙ vev alit᷑ genꝰ hũanũ
multiplicare potuit:qð verũ ẽ. EIñ nõ dic ꝗd facẽt ̊ qꝗd
facẽ poſſet.qð at᷑ dic ꝙ ſciẽs deꝰ pᷣnaꝛicatuꝛi erat:fecit
eos mas ⁊ femĩaʒ ⁊c.Dicẽdũ ꝙ h̊ nõ dic.qꝛ etſi nõ eẽnt
futuri ĩ puaricatõʒ.nõ fecit eos tales:vᷣ vt ſic ondat di⸗
uinã ꝓuidẽtiaʒ reſpectu euẽtꝰrei.vñ h̊ ꝑticipiũ ſciẽs.Fᷣm
ꝙ; dr ̊ ſciẽs deꝰ pcognitõe ſua ⁊c.nõ ẽ cãle.i.ñ ↄnõt cãʒ
reſpectu actꝰꝗ ↄſeꝗtur.ſ̊ ſimpłr pᷣſtat ↄſeq̃ntiã reſpectu
actꝰoñtis.vñ nõ ẽ ſenſus qꝛ pᷣſciuit hec ſic fecit.ſ̊ ſenſus
ẽ: ſciuit ꝙ caderẽt.et oꝛdiauit ꝙ caſuri nibilominꝰmulti
plicarent᷑ im modũ ſᷣm quẽ multiplicãt ſe.q ſunt eiuſdẽ
generis ĩ diuerſitate ſexꝰ.¶ Ad illud aug.ꝙ ↄcubitꝰnon
potuit eẽ niſi moꝛtaliũ. Dicenduʒ ꝙ moꝛtale dupłr dr̃.
vel qð ẽ potẽs moꝛi vel qð bʒ neceſſitatẽ moꝛiẽdi.primo
mõ ſumpto moꝛtale.pmi ꝑentes i ſtatu ĩnocẽtie erãt im
moꝛtales:nõ at᷑ ſcõo.ꝛio aũt mõ ſumit᷑ in auẽte aug.
Vnñ moꝛtale dĩ ibi qð ẽ aĩale cui ↄgruit pt̃as generandi

lAd illud qð ſeꝗtur.ſ.ꝙ ſpũales aĩe pentũ nõ debuer̃t

voluptati carnali teſeruire ⁊c. Dicendũ ꝙ ĩ ↄmixtõe vi
ri cũ muliere.nõ eẽt voluptas carnał ꝓut carnale ſonat
in viciuʒ:qꝛ vt vult aug.in ꝑadiſo ſi nõ peccaſſent primi
ꝑentes.fuiſſent nuptie honoꝛabiles thoꝛꝰimaculatus
⁊ ſine ardoꝛe libidis et laboꝛe pariendi. Qota &ꝙ caro

vno mõ ſonat ĩ viciũ vt ad gatł.v.caro ↄcupiſcit aduerſꝰ

ſpm̃. Alio mõ naturã dic.vt ad eph.v. emo carnẽ ſuã
odio hũit.Et ſic caꝛnale dr̃ dupłr.vel vt ſonat ĩ viciũ vł
ĩ naturã.ꝓut ſumit᷑ pꝛio mõ nõ poterãt vacare volupta
ti carnali.ꝓut ſcðᷣo potuer̃t.¶ Ad illud qð ſeꝗtur.ſ.de
ſuꝑfluitate ſemĩs.Dicenduʒ ꝙ ꝓpagatõ ꝓlis te ꝑentiba
nõ fit ꝑ deciſiõeʒ ſemis.qð ꝗdeʒ ſemẽ ẽ totatr de ſuꝑſiuo
cibo.qð pʒ ex ᷣbis ſacroꝝ doctoꝝ ponẽtiũ totã poſſeri⸗
oꝛitatẽ fuiſſe ſemĩałr ſiue mateꝛialx in pᷣmo boĩe.Dic eĩ
aug.xiij.d ciui.dei.c.xiiij. Om̃s fuimĩ illo vno.qñ fui⸗
mus ille vnꝰ.ꝗ ꝑ pctm lapſus eſt. Iteʒ aug.de ocep.vir.
tota ĩ pᷣmis pentibo erat hũana natura.et er ipos nihil
erat.et alubi eo.li.poterat deꝰde adã in qͥ ſemẽ oĩm ho⸗
minũ creauerat aliã facẽ mulierẽ ⁊c. Aerũtñ eſtimo ꝙ;
caro ꝓlis q̃ eſt em materiã qðammõ oꝛiginatr ẽ ex illo
qð ẽ i ſemie de ſuꝑfluo cibi.Et nõ ꝙ duplex ẽ ſuꝑfluitas
ſeʒ reſiduitatis et ĩpuritatis. Suꝑſluitas aũt reſiduita
tis ẽ in ſemĩe.et hͥ mõ ſuꝑfluũ eſt neceſſariũ ſcʒ neceſſari⸗

um ↄſeruatõni ſpei. Suꝑfſluũ tñ indiuiduo ncc iũ qð eſt

pncipiũ qdðammõ generatõis ſuꝑfluũ.qꝛ ñ ncciũ ad nu⸗
triẽdũ.⁊ hec ſuꝑfluitas ñ ſonat ĩ viciũ.̊ ẽ indiciũ ↄpleti
onis nature.et ꝑfectõni eiuſdẽ atteſtat᷑ m illud phᷣi tũc
vnũqðq; ꝑfectũ ẽ.cuʒ põt attingẽ ꝓpꝛie vᷣtuti.hᷣ ẽ facẽ ta⸗
le q̃le ipm ẽ. Suꝑfſtuitas ĩpuꝛitatis ẽ in illis q ꝑ oꝛganũ
egeſtõis ⁊ alia q̃ deſeruiũt purgatõi nature emittunt᷑ ſi
cut reuma ꝑ nares.⁊ vrina ꝑ mẽbrũ emiſſiõi illiꝰ depu⸗
tatum.⁊ ſudoꝛ ꝗ ꝑ poꝛos corꝑis emittit᷑.⁊ bec ẽ ĩ duab
differẽtijs. Quedã ei ſuꝑfluitas veĩt ex debilitate vᷣtutis
ↄtentiue ⁊ ↄuerſiue.ſic reuma ⁊ ſudoꝛ. et talis nõ fuit ĩ
pᷣmo hoie ĩ ſtatu illo.et ̊ ꝓpter eẽntiã vᷣtutũ naturaliuʒ
exñtium in illo. Quedã veit ex nutrimẽti q̃litate nutri
mẽti puritate qlis ẽ illa q eſt egeſtõnis ⁊ vꝛine.q fit ꝑ ſe
ꝑatõem puri ab impuro.⁊ hec fuiſſʒ in hoĩe illo ſi ſtetil⸗
ſet:ᷣ nõ in illa imũdicia et coꝛruptõne in qua eſt modo
vt ſupᷣtactũ eſt.hoꝛum iudicia ſunt vaſa inteſtina et foꝛa
mina que ſunt homi a ſua natura pma ↄditõne natura⸗
liter deputata.Ex his pʒ.ꝙ non om̃is ſuꝑfluitas ſonat

2 5

Mneſtio

in viciũ. ̊ potiꝰ in ꝑfectõneʒ 2 pplementũ nature.. Ao
aliud qð ſeqtur ſcʒ. ꝙ ſemẽ aut erat ↄueniẽs natureꝛc.
Dicendũ ꝙ lʒ ſemẽ ſuꝑfluũ ſit qtũ ad nutꝛitin: ẽ tñ ne⸗
ceſſariũ qtuʒ ad generatiuaʒ.⁊a lʒ nõ ↄueniat nature vt ẽ
ſaluãs ſubiectũ ſuum in ſe:ↄuenit tñ vt eſt ſaluãs in ſuo
ſimili.Elñ natura nõ aꝓetit illud retinẽ ſ̊ vt in alio ſal⸗
uetur in altero trãſfundere. Eñ ſeꝑatõ ſemis nullo mo
do eſſet violẽta ſ̊ natuꝛalis. Ad illuo qð obijcit. ꝙ bu⸗
iuſmodi decilſio eſſet via ad coꝛruptõeʒ.dicendũ ꝓ. non ẽ
verũ.deciſio em q eſt via ed coꝛruptiõeʒ ẽ ſolũmõ vbi eſt
ſeꝑatio ꝑtis neceſſarie ad ſalutẽ generãatis in ſe e. q̃dam
biolentia facta ⁊ ſine ſufficiẽti reſlauratõne.qð nõ fuiſſʒ
in ſtatu illo. ¶¶ Ad illud qð ſeꝗtur.ſcʒ ꝙ nõ poterat eſſe
ↄmixtio viri cũ muliere ſine motn mẽbꝛoꝝ genitaliũ ⁊c̃.
Bicendũ ꝙ añ pctm nõ eſſet motꝰbmõi. qꝛ vt vult aug.
ſuꝑ gen. ad lit. Si ↄueniſſent in ſtatu illo:eſſet thorꝰim
maculatꝰet ↄmixtio ſine ↄcupia. et genitalibo membꝛis
ad ꝓcreatõeʒ ꝓlis im ꝑare potuiſſent. et ſic ceteris ĩ quo
libet oꝑe ſine voluptatis pꝛuritu vterent᷑. Et quõ poſſet
ognoſci mulier in ſtatu illo.et clauſtrũ integritatis ſine
earnis fractõe reſerari:dictũ eſt ſup vbi actũ eſt de inte⸗
gritate p̃me mulieris” Ad aliud dicendũ.ꝙ ſi icut aug.
ſuꝑ gen.ꝙ ſanis eſſet ĩ officiũ egrotis in remediũ. AUndð
añ petm mr̃ioniũ datũ fuit in officiũ poaũt in remediũ
Vñ qð dixit dñs faciamꝰei adiutoꝛiũ ⁊c.non fuit ꝓpter
neceſſitatẽ quã habuit adaʒ.ſᷣ vt dicit aug.ſuꝑ gen. illð
adiutoꝛiũ fuit ter filios ꝓcreãdos ſicut adiutoꝛiuz ſe⸗
mini ẽ terꝛa:vt pᷣgultũ ex vtroq; naſcat᷑. Vñ in officium
ꝓcreatõis data fuit ade vxoꝛ an pctm. Vñ bis fuit inſti
tutũ mr̃ioniũ.ſemel añ pctm: ⁊ hoc q̃ ad officiũ vt in pꝛi
mo geñ. Et ſemel pꝰpctm : B qͥ ad remediũ vt hx geñ.ix.

embruʒz ſecundum
Egtur inꝗreꝛe.vtrum in ſtatu illo potẽat
eẽ delectatio incenſa ĩ coytu. ſic videt᷑.
vt hr̃ a phᷣo.delectatõ eſt ex ↄictõne ↄue⸗
mientis cũ ↄueniẽti et ſenſu eiuſdẽ:bᷣ tanta
erat ↄuenientia tũc in ↄiuctiõe mẽbꝛoꝛũ genitaliũ quãta

ẽ nũc et maioꝛ.qᷓ vt videt᷑ maioꝛ delectatio vel tãta: etem̃

Dicũt naturales delectatõ eſt in coitu Pter trãſitũ bũo⸗
ris ꝑ locũ neruoſuʒ in qͥ magis viget ſenſus.¶¶ Itẽ berñ⸗

Nemo ſane mẽtis maioꝛẽ in vicijs q;ᷓ in vᷣtutibo eſſe dele⸗

ctatiõeʒ eſtimat.in oꝑe nature viciate et pet᷑i.nõ ẽ ma⸗
ioꝛ delectatio q; in oꝑe nature integre et ſine pcto. etiã
opus vᷣtutis qꝛ obedientie:dederat em eis dñs pᷣceptum
ce oꝑe multiplicatõis.ij. gen. Ibi creſcite et multiplica⸗
minr. Coitꝰin ſiatu nature lapſe ẽ opus natuẽ coꝛrupte
et cũ peto ̊ ⁊c. ¶¶ Item h̊ habet᷑ ab aug.plus diligit cari

tas deũ qꝙᷓ cupiditas aurũ.plus dico ꝗa incom ꝑabilit:
ſᷣ inter ſtatũ gratie ſiue caritatis et ſtatũ cupiditatis ſi⸗
ue peti.mediũ eſt ſtatꝰoꝛiginalis inſticie.q̊ medio mõ ſe
hʒ in diligendo ſuũ bonũ:ita ꝙ nõ tantũ diligit ſuũ bo⸗
num quantũ caritas ſuũ.⁊ plus qᷓ cupiditas ſuũ: hſ q̃n⸗
to maioꝛi amoꝛe appetit᷑.aliqd tanto maioꝛi delectatone
br.et h̊ regulariter curꝛit in his q̃ ſunt in fieri ⁊ in facto
eſſe. Ex his videt᷑ ꝙ oꝑa gratuita q̃ fit ex caritate:ma⸗
ioꝛi fiũt delectatõne ꝙᷓ ea ꝗᷓ fit ex indicto oꝛiginalis iu⸗
ſticie.et ea q̃ ſc fiũt:fiũt cũ maioꝛi delectatõe qᷓᷓ illa que
fiũt ex motu voluntatis inoꝛdiate b petim:et ita videt q
ↄiũctio maris et femĩe ĩ pꝛĩo ſtatu facta inſtictu iuſticie
oꝛigialis eẽt cũ maioꝛi xelectatõe ꝙᷓ qᷓ fitĩ ſtatu peti ſiue
cũ volũtate peccãdi.¶ Iteʒ vnaqueq; virtꝰcognitiua de⸗
lectat᷑ in facilitate ⁊ ↄplemento ſue oꝑatõis. hoc ꝑ ſe ve⸗
rũ eſt.q̊ quanto maioꝛ eſſet ↄpletio 2 facilitas alicꝰoꝑa⸗
tõis:tanto maioꝛ eẽt delectatõ:ſ̊ vis generatiua in q̃ vi⸗
get ſenſus tactꝰ:faciliꝰet ↄpletiꝰexiuiſſet tũc in actũ ſuũ
ᷓ nüc. Item oculꝰade in ſtatu illo plus delectabat᷑ in
aſpectu lucis ⁊ auditꝰin auditu cantꝰ ſonari: q̃ aſpectꝰ
vel auditꝰhoĩs lapſi mõ delectat᷑ in ↄſimilibo.et hoc ga
inelioꝛis armonie et maioꝛis vigoꝛis p̃diti erant ſenſus
iülliꝰ. ꝓpter qd magis erant apti ad lectandũ in prije

7 775
xcuij.
obiectis ꝙᷓ ſenſus hominis lapſi:ergo pari rone in gu⸗
ſtu et tactu oppoſito ſibi duenienti maioꝛem haberet de⸗
lectatõem q; pomo lapſus.ergo in Konte vxoꝛis ma

ioꝛem habuiſſet delectatõneʒ q; ?. ¶ Cont᷑. generatiua
in ſtatu illo nõ erat oꝛdinata ſicut nec alia vis aliqua
Hß ſi tanta eẽt delectatõnis intẽſio quãta eſt nũc:cum mo
do ſit oꝛdinatio generatiue ⁊ maxie ĩ actu generandi
et ꝓpter intenſionẽ delectatõis. tũc fuiſſet ↄſimilis deor⸗

dinatio in eadẽ.¶ Item aug. xiiij. de cini⸗ ci.xxij.c. õ

incredibile dʒ videri illud vnũ.i.mẽbꝝ genitale ſine iſia
libidine voluptati potuiſſe ſeruire.cui tot mẽbra nüuc ſeꝛ
uiunt:an vdᷣo manꝰ⁊ pedes mouemꝰcũ volumꝰad ea que
bis membꝛis agẽda ſunt ſine vllo reniſu tanta facilitate
qᷓnta et in noõ et in alijs videmꝰ.et nõ credimꝰ ad opus
generationis filioꝝ ſi libido nõ fuiſſet qᷓ pcẽo inobedien⸗
tie retributa ẽ.obediẽter homĩbo ad voluptatis nutum:
ſimiliter vt cetera potuiſſe illa membra ſeruire: ex boc
pʒ ꝙ line libidine aliq poſſet in ſtatu illo opꝰgeneratiue
exerceri.¶ Item ſi tanta eẽt tũc delectatio quãta modo ĩ
huiꝰopꝑis exercitio:tãto fuiſſent moti appetitu ad ills ex
ercendũ opꝰ quantũ et nũc mouent᷑.ſ̊ tc non eẽnt moti
aliqͥ apetitu ad hmõi opꝰ. Vñ aug.ix.ſupꝑ geñ. ad litte.
Honeſtiꝰet melius credit᷑ ita fuiſſe tunc illoꝝ hoĩin coꝛ
pus aĩale ↄſtitutoꝝ in ꝑadiſo:nõdũ lege moꝛtis damna
tum.vt nõ haberẽt aꝓpetitũ carnalis voluptatis:qualeʒ
non hñt iſta coꝛꝑa q iam ex moꝛtis ꝗpagine ducta ſunt.
Erx h verbo pʒ.ꝙ hmõi voluptatis cauſa fuit pmoꝝ pa⸗
rentũ culpa.⸗. Item mgr.ij.ſen. dicit et dicti quctoꝛita⸗
tem hʒ ab aug.ꝙ ſi homo nõ peccaſſet ſic mẽbꝛa genita⸗
lia aplicarent᷑ adinnicẽ ſicut mõ applicat᷑ manꝰoꝛi:h̊ in
applicatõne manꝰad os:aut nulla aut modica babetur

2

delectatõ. paꝛi rõne videt᷑ ꝙ nec in ↄtactu i lloꝝ mẽbꝛo
rum. Iſtud aũt verbũ mgr̃i videt᷑ habere dubitatoõnem
qꝛ opus naturale qð omi ↄuenientia quã reqrit natura
exercet᷑:et maxĩe illud opus qð eſt ad ſaluandũ eſſe diui
num.non põt ſine delectatõne exerceri:et maxĩe natura
exriſtente ſana:ſᷣ in apoſitõne manꝰ ad os nulla videtur
eſſe delectatio (AKnendu intelligenc eſt H dupliceʒ
modũ eſſe dicendi:quidẽ em̃ dicere voluerũt ꝙ tanta vel
maioꝛ erat delectatõ tũc q; nũc.et tñ nõ erat imoderata
tanta erat ꝓpter naturalis vᷣtutis ꝑfectõneʒ:ĩmoderata
nõ erat ꝓpter inferioꝝ virtutũ ſubiectõeʒ.ratio em̃ domi
nabat᷑ illi lectatõni ⁊ eam defeꝛebat in ſuũ finẽ.⁊ ido
nõ abſoꝛbebat᷑.nec erat ibi repugnantia:et ꝑ hoc volue⸗
runt ſoluere obiecta. Eſt et alismodus dicendi.qui ma⸗
gis ↄcoꝛdat ðᷣbis aug.⁊ /ꝓbabilitati rõnis:ſcʒ ꝙ in deci⸗
ſione ſeminũ ⁊ ↄmixtõne ſexuũ tꝑe nature inſtitute aliqᷓ
fuiſſet delectatõ.moderata tñ et menſurata ſᷣm ꝙ exige⸗
bat hoĩs rectitudo:et ideo nõ erat tãta quãta eſt modo.
Nuũc em̃ qꝛ virtꝰilla maxĩe exiuit rõnis impeꝛium.dũ rõ
amiſit oꝛiginalis iuſticie vinculũ et retinaculũ p qð im⸗
abat viribo ĩferioribo: ido laxatis ſibi habenis.toto ĩ⸗
petu et conatu ſe pᷣeipitat in delectabile ſibi oblatũ:non
ꝓter intenſionẽ virtutis mouentis. ſᷣ ꝓpter defectũ vir⸗
tutis retardantis. VUnde ſicut equus laſciuꝰrupto fꝛeno
velotius curꝛit et impetuoſiꝰqᷓ cuʒ infrenatł᷑ et detinetur
a luo ſeſſoꝛe.licet nõ habeat maioꝛẽ virtutem:ſic et in ꝓp⸗
poſito intelligendũ eſt ſe hre.et hoc eſt qð dicit aug. de
ciui.cæi.nuptie ille digne felicitate ꝑpadiſi: ſi peccatũ nõ
finſſet.et diligendã ꝓlem gignerẽt et pudenda libidineʒ
nõ haberent.et ideo ↄcedende ſunt ratõnes oſtendentes
P non eſſet tũc tanta delectatiõis intenſio.quaãta eſt nũc
cum modo tanta ſit vt modũ et oꝛdinẽ debitum non ob⸗
ſeruet. ¶ Ad illud ̊ quod obijcit᷑ in ↄtrarium. ſcʒ ꝙ; de⸗
lectatio eſt ex ↄiũctone ↄuenientis cũ ↄuenienti et ſenſu
eiuſqẽ. Dicendũ.ꝙ non tm̃ venit er ↄiunctõne:łᷣ etiaʒ ex
virtutis ↄuerſione ſuꝑ deleccabile. In ſtatu aũt nature
inſtitute etſi eſſet viunctio ↄuenientis cũ conuenienti et
ſenſus:non tñ tanta eſſet virtutis incuruano et inclina⸗
tio quanta eſt mõ.et ideo non eſſet tam impꝛoba et tam
intenſa delectatõ.ꝗ¶ A dno q ſequunt᷑. dicendũ ꝙ ẽ du⸗

„

plex delectatõ. earnalis ſiue carnis a ſpũalis ſiue ſpũs.
maioꝛ aũt ẽ telectatio ſpũalis ſiune ſpũs in oꝑibo vᷣtutis
ſiue q fiũt motu pᷣtutis: ꝙᷓ in oꝑibo peccati ſiue que fiũt
motu pcti.et ſic bñ põt ↄcedi:ꝙ maioꝛ fuit delectatõ ſpᷣs
in aiũctõne maris ? femiĩe ĩ ſtatu pᷣmo.iᷓ in ſtatu modeꝛ
no:et hoc ↄcludũt rõnes iſte.nõ aũt ſicẽ de delectatione
carnali ſ̊ ecõuerſo.i Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ virt delcta⸗
tur in ↄpletõe 2 facilitate ſiue actꝰ. Dicendũ ꝙ verũ eſt
ſ tñ adhuc illa delectatõ terminũ fixũ dz hr̃e.et hr̃et vti⸗
q; ſi hõ ſtetiſſet.⁊ qm illũ merito pct᷑i egꝛedit᷑:hinc eſt ꝙ
ampliꝰdelectatur q;uis delectatõis materia ñ ſit maior
Ao illud qð obijcit.q ampliꝰxelectaret᷑ hõ in ſenſu vi
ſus ⁊ auditꝰ.Dicendũ ꝙ verũ ẽ de delectatiõe naturali.
H H̊ nõ ẽ verũ de delectatõe curioſitatis:nec ẽ ſilłe delcta⸗
tione q̃ eſt in viſu ⁊ q eſt in tactu:qm̃ viſus delectat᷑ ĩ ob
iecto qd eſt nobile.⁊ magis accedit ad naturã ſpualem.
ſilłr et auditꝰ.et ideo in błis delectatõ viſus potiſſime in
tenditur.tactvᷣo delectat᷑ in re magis gꝛoſſa ⁊ materia⸗
li.ideo intenſio ſue delectatõnis magis repugnat ſtatui
ſpũali.⁊ magis reddit hoĩem carnalẽ ⁊ aĩalem q̃lis ẽ hõ
in ſtatu miſeꝛie.et ſic pʒ ꝙ illud nõ eſt ſile.¶. Ad illð qð
querit᷑ de verbo mgr̃i.Dicendũ ꝙ nõ intendit iigr̃ dice⸗
re ꝙ nõ eẽt delectatõ in ↄiũctõe mẽbꝛoꝝ genitaliũ ſic nõ
eſt velectatõ in ↄiũctõe manꝰad os:ſᷣ̊ intendit ꝙ ẽ ſimili
tudo in duobo.ſcʒ in hoc ꝙ vtrũq; opus fieret ĩ oĩmoda
obedientia volũtatis.et in hoc ꝙ in neutro accideret ar
doꝛ libidinis.et hoc pʒ ex vᷣbis ipſiꝰ:et hoc ẽ qð vult au
guſti. xiij. de ciui.dei.c.xxvj.dicẽs in tanta felicitate ho
minũ abſit vt ſuſpicemur non potuiſſe ſemẽ ſeri ſine libi
dinis moꝛbo:ſ eo volũtatis nutu mouerentur illa mem
cetera ⁊ ſine ardoꝛe illicebꝛoſo ſtimulo.

ur ingreꝛe.vtrũ ſolũ cauſa ꝓlis habẽ⸗
de fuiſſet maris ⁊ femie ↄmixtio. aut ali⸗
qñ cauſa delectatõis. ſolũmodo cauſa
lis.videt᷑ ſic. Adatrimoniũ ꝓ tꝑe innocẽ
tie ſolũmodo inſtitutũ fuit in officiũ. Dicit em̃ aug:ſuꝑ
geñ.ix.qð egris datũ eſt in remediũ datũ fuit ſanis in of
ficium:b̊ officiuʒ ↄſiſtit in ꝓcreando ꝓlem.̊ᷓ ſolũmõ ad
hoc erat in ſtatu illo. Si g mulier et vir nõ ↄiũgebãtur
niſi ꝓpter qð erat matrimoniũ:videt᷑ ꝙ nunqᷓ eſſent con
iũcti niſi ꝓpter ꝓlis ꝓcreatõem.¶ Item ꝗ debitũ petit in
ſtatu nature lapſe pᷣter intentõneʒ.plis ꝓcreande.vtpote
cauſa delectatòis:peccat ſaltẽ venialiter.nec hoc impe:
dit natura coꝛrupta ad hoc violenter ꝓuocatiua.multo
foꝛtius tũc ↄuenientes delectatõis cauſa:ſ̊ tũc non pote
rant peccare venialiter.̊ peccaſſent moꝛtaliter. ⁊ ſic ca
cerent a ſtatu innocentie. Item delectari in aliqͥ ꝓpter
ſe:eſt frui illo.qꝛ frui eſt amoꝛe inhereꝛe alicui ꝓpter ſe.
frui aũt creatura ẽ vtendo frui qð eſi peccatũ. Si g̊ pri⸗
mus hõ cauſa delectatõnis nõ cauſa ꝓlis ꝓcreande vxo
rem ſuã cognouiſſet.ea frueꝛet᷑:qð fieri nõ poſſet ſine pec
cato.¶ ꝛeterea videt᷑ ꝙ in q̃libet ↄiũctõne eẽt ꝓcreatõ
fetus ſic.hõ nunꝙᷓ; ↄmediſſet ꝗn er illa ↄmeſtione ſenſiſ⸗
ſet refectõneʒ.nec vnꝙ;ᷓ nutritiua in ſuo actu pᷣuata fuiſ-⸗
ſet ꝓprio effectu.ᷓ pari rõne nec generatiua in ſuo actu
pꝛiuata fuiſſet debito fructu:h̊ fructꝰ eius eſt ꝓles g ⁊c̃.
Item in ſtatn illo nõ eſſet pꝛiuatꝰ debita intentõe.nec
intentõ tebito fine: puatio em̃ intentiõis recte nõ ẽ ſine
culpa.pᷣuatio dᷣo vtilitatis intente nõ eſt ſine pena. neu⸗
trũ aũt iſtoꝝ poterat eſſe in ſtatu illo.cum & finis actus
generatiue ẽ ꝓcreatio ꝓlis.relinꝗtur ꝙ nunõ caruiſſet
nla. ¶Nont aſpentt coendi nõ erat tunc libidinoſus ſᷣ
naturalis.& ſicut neceſſe fnit pᷣuenire appetitũ nutritiue

ſcʒ famẽ et ſitim.ita ⁊ apetitũ generatiue.q̊ nõ opoꝛtu⸗

it ſemꝑ coire cauſa ꝓlis ſed cauſa pᷣueniendi appetitum
ne degeneraret in deoꝛdinatõem. 4 Item cũ ille apetitꝰ
ſit generatiue eẽt naturalis.videt᷑ ꝙ ſicut appetitalimẽ
ti non eſſet ſubiectus ſemꝑ libero arbitrio in ſtatu illo.
ſic nec appetitus ille.̊ ſemper ſluxiſſet ſicut et iſte niſi pᷣ

ueniretur. Si ſemper fluxiſſet et non eſſet ſubiectus libe
ro arbitrio. ꝓuocaſſet aliqũ ad opus cauſa delectatiõis
et non ſemper cauſa ꝓlis.. Itez vis nutritiua ſemẽ ad⸗
miniſtrat.ergo cum homo ↄtinue nutriret᷑ humor ſemi/

nariꝰ generatiue adminiſtrabat᷑.ergo vel opoꝛtebat ho

minem extra oꝛdinem pollui vel naturam grauari extẽ⸗
ſione ſeminis.vel aliqñ mulierẽ cognoſcere.qñ non eſſet
apta generare.vtpote qñ eſſet grauida.ſi ergo duo pꝛĩa
ſunt incõuenientia.reſiat terciũ ſcx ꝙ vxoꝛem aliquãdo
cognouiſſet qũ ꝓlem non ꝓcreaſſet.il Si autẽ diceretur
ꝙ in ſtatu nature inſtitute non fieret hmõi multiplicatõ
humoꝛis ſeminarij.hoc nõ videtur verũ.quia erquo nu
tritiua ſemꝑ miniſtraret bumoꝛẽ hmõi: cum nõ eſſet ſb⸗
iecta rõni.nõ videtur ꝙ illius ceſſaſſet augmentũ.⸗! Stẽ
ſicut ↄmedere eſt actꝰ naturalis ⁊ ita coire.ſᷣ̊ hõ natura⸗
liter appetit ↄmedere nõſolũ in ſtatu nature lapſe ſ̊ etiã
inſtitute.̊ pari ratõne naturałr appetebat coire.ſed ho⸗
mo tꝑe nature inſtitute debebat nature ſatiſfacẽ.cuʒ na⸗
tura eſſet oꝛdinata ⁊ oꝛdiate appeteret. alioꝗn penã ſen⸗
tiret:g videtur ꝙ ſiue mulier poſſet ↄcipere ſiue nõ: vir
pᷣter neceſſitatẽ ꝓlis generande aliqñ mulierẽ cognoſce⸗
ret.¶ Item ponat᷑ ꝙ adam cognoſcẽèt vxoꝛẽ ſuã pregnan
tem.quero an peccaꝛet aut nõ.Si nõ.jᷓ non erat neceſſe
ꝙ in omni coitu generaret.ſi ſic:ↄtra ſanctius erat tunc
inr̃ioniũ qᷓ; tempoꝛe nature lapſe.et eque magne vel ma
ioꝛis efficacie:b̊ nũc ꝓpter bonũ mr̃ionij excuſatur coitꝰ
a culpa.etiã qñ nulla eſt ꝓlis generande neceſſitas:& vi
cetur ꝙ multofoꝛtius tũc.¶ Item nõ erat maioꝛ inoꝛdi⸗
natio in contactu illoꝝ membꝛoꝝ.ꝙᷓ in admouẽdo ma⸗
num ad os: ſ̊ manꝰadmoneri põt ad os ſine aliqͥ pecca⸗
to etiã pᷣter neceſſitatẽ.ꝗᷓ videt᷑ adam potuit cognoſce⸗
re vxoꝛẽ ſuã abſq; peccato.et pᷣter neceſſitatẽ pꝛolis gene
rande.(¶ Rñſio.dicendũ ꝙ vir in quolibet actu qͥ ↄgno
uiſſet exoꝛẽ.ſuſcepiſſet ex ea ꝓlem:et ratõ hꝰeſt.qꝛ ↄgruẽ
tia oꝛdinis exigebat.et ꝑfectio vᷣtutis ad hec ſufficiebat
Exigebat nãq; hec duplicis oꝛdimis ↄgruentia ſiue vir⸗
tutis generatiue.Ad rõnem et vtriuſq; ad ſuũ finẽ. vis
em̃ generatiua oꝛdinẽ hẽbat ad rõnem:oꝛdinẽ inquã ꝑfe
cte ſubiectõis.⁊ iõ in actũ non exigebat niſi ſᷣm ꝙ rõ di⸗
ctabat. Ratõ at᷑ recta ⁊ oꝛdĩata dictabat nulla re eẽ viẽ⸗

oũ niſi ad id ꝓpter qð ẽ.⁊ qꝛ vis generatiua data ſuit ho
mini ad ꝓlis multiplicatõem.iõ recta rõ nunqꝙ dietaꝛet
vis generatĩa nũqꝙᷓ exiret ĩ actũ.niſi ꝓgter ꝓlis genera⸗

tionẽ.hec em̃ ↄgruẽtia oꝛdinis exigebat.ꝑfectio aũt vᷣeu⸗
tis aderat q̃ ad hoc ſufficiebat.qꝛ em vis generatiua in
viro ad generandũ erat potẽs⁊ ſufficiẽs nec hẽbat im⸗
pedimẽtũ.ſiłr ⁊ ĩ mulieꝛe ꝓ ſuo loco ⁊ tꝑe:iõ cũ oꝛdinate
ↄgnouiſſet vir vroꝛẽ ſemꝑ ex ea ꝓlem ſuſciꝑet.ꝓpter exi⸗
gentiã duplicis oꝛdinis ⁊ ſufficientiã duplicis vtutis.ſ.
Generãtis ⁊ ſuſcipiẽtis.nec coiſſent ĩ ſtatu illo niſi cã ꝓ⸗
lis.nec cã delectatõis:nec cã pᷣueniendi fluxũ appetitus.
Ad illud qð pᷣmo obijcit᷑ ↄtra hoc.dicendũ ꝙ lʒ ałpeti
tus generatiue fuit natalis: nõ optuit illũ pᷣneniri.quia
oĩno fuit ſub obediẽtia rõnis recte. Siłr nõ fuit de appe
titu nutritiue ⁊ rõ hꝰeſt vt dicunt aliꝗ.qð appetitꝰ nutri
tiue dependet a natura eoꝝ q̃ ↄcurꝛebãt ad eſſe: ſ̊ eſſe a⸗
licuiꝰcreature nõ ſubiacet eiꝰarbitrio.ſiłr nec natura eo
rum que ad eſſe requirũtur. quia & apetitus nutritiue
depẽdebat ab illis qᷓ reqrunt᷑ ad eſſe.nõ ſbiacebat arbi⸗
trio illius cuiꝰerat.Sed ꝙ hec ratõ nulla ſit videt᷑.quia
nutritiua nõ data fuit creature ad hoc ꝙ ꝑ ülla hr̃et eſſe
ſ ad ad h̊ ꝙ ꝑ illã ſaluaret᷑ ſiue ↄſeruaret᷑ ineſſe.oſerua⸗
tio ꝓprij eſſe ſubeſt arbitrio eiꝰcuiꝰẽ.ſic ꝓductio oſilis in
eſſe. ꝓpterea cũ ipᷣa generatĩa ĩ ſtatu illo erat oĩno oꝛdi⸗
nata.ſiẽ etiam nutꝛitiua ⁊ de nata ſibi indita hũit poſſe
regẽdi ſe in oĩmoda oꝛdinatõe qꝗᷓ fuit neceſſitas vel ↄgru
entia.quare debuit oiĩno ſubeſſe imperio liberi ar bitrij
magis ꝙᷓ nutritiua. Dicendũ ꝙ ſicut dictuʒ ẽ.nutritiua
non ſubiacet imperio liberi arbitrij ſicut generatiua.pᷣ⸗
ſente em̃ nutrimento ipſa nutritiua aſſurꝛeriſſet in actu
vel opus pꝛoprium.ſiue vellet ſiue nollet liberum arbi⸗

(Mueſtio

triũ:ſ̊ pnñtibo ꝑſonis aptis ad coeũduʒ.ĩmo etiã ↄiuctis
mẽbꝛis genitalibo.nõ aſſurrexiſſʒ generatiua ĩ acti ſine
oſenſu liberi arbitꝛij. VUñ Anſel. de chenz i⸗ deyfecit
adã.fecit ĩ eo naturã ꝓpagãdi quã ſhiecit eiꝰ ptati.vt ea
ſua volũtate vteret᷑. qᷓdiu ipᷣe vellet ſubditus eſſe deoo.
d euidentiã aũt queſitoꝝ nota.ꝙ in pꝛimo hoie vi
res inferioꝛes erant ſubiecte rõni.⁊ hoc ꝗpt᷑ duplicẽ oꝛ
dinẽ cõſeruandũ.debuit em̃ hõ oꝛdiari in ſe.⁊ in finem.
ꝓpter oꝛdiem in ſe:opoꝛtuit vires inferioꝛes ſubdi rõni
ſic minus nobile maius nobili. et inferiꝰ ſuꝑioꝛi. Ipter
oꝛdiem in finẽ:qꝛ ille ſolus actꝰ eſt meritoꝛiꝰ ꝗẽ volũta
tis vel a volũtate im ꝑat᷑.vt qᷓ volũtas nõ tm̃ mereret᷑ in
actu ſuo h̊ etiã in actibo viriũ inferioꝝ· debebãt vires in
ferioꝛes eis ſubijci m ꝙ poterãt ſaluo iure nature. int
vires aũt ꝑtis vegetatiue magis ſubiecta fuit generati⸗
na ꝙ vegetatiua.cuiꝰ multiplex eſt rõ. AUna ſumit᷑ ex ꝑ⸗
te ead qð ſunt.nutritiua em̃ eꝛat ad ↄſeruãdũ boĩeʒ in
ſeipᷣo.generatiua ad multiplicãdũ ⁊ ↄſeruãdũ in ſiłi.et
ſic nutritiua oꝛdinat᷑ ad cõſeruatõʒ eẽ ꝓpꝛij.et qꝛ natuꝛa

lis apetitus maxie tendit ad cõſeruatoem ĩ eẽ ꝓpꝛij ma

giſq;ᷓ alieni.cũ natura ſit recurua hinc eſt aſpetitꝰ et
opus nutritiue magis erat ᷣm modũ nature.⁊ qꝛ natu⸗
ra determiate mouet ad vnũ.ptᷣas vo rõalis ſe habʒ ad
oppoſita:hinc ẽ ꝙ cũ appetitus ⁊ opus nutritiue magis
ſequerẽtur imperiũ nature qᷓ; opus generatiue.qð minꝰ
poterat ſubijci imperio rõis.ecõtra generatiua magis.
qꝛ erat ad młtiplicãdũ et ↄſeruãdũ ĩ ſili.et ita oꝛdiabat᷑
ad alterũ vt ad ↄplemẽtũ nũeri electoꝝ 2 ꝑ hoc ad bene
eẽ.talia aũt hñt eẽ ſub regimie rõis.hinc eſt ꝙ generati
ua magis erat ſubiecta. Itẽ alia ẽ cõgruẽtie.qꝛ ſcʒ gene
ratiua oꝛdinat᷑ ad effectũ digniſſimũ ſcʒ ad generatõeʒ
ſilłis.hõ em̃ generat hoĩem.ideo dignũ eſt ꝙ actꝰ illius
potẽtie ſubiaceret ei qð cẽ in homĩe digniſſimũ ſcʒ rõni.
Alia ẽ in actu generatiue.eſt quidaʒ motus mẽbꝛoꝝ
oꝛganitoꝝ in ↄiũctõne coeũtiũ.qui reducit᷑ ad motũ ꝓ⸗
greſſiuũ.et iõ cũ motus ꝓgreſſiuus in rõne vtentibo oꝛ⸗
tum habeat a rõne ſiue ab intelligẽtia pꝛactica. ſiẽ̃ vult
phᷣus.in pꝛimo hoĩe ꝗ ꝑfecte rõne vtebat᷑ vł regebatur.
cbuit ſubdi opꝰ membꝛoꝝ genitaliũ rõni.ſicẽ motꝰma⸗
nuũ ⁊ alioꝝ mẽbꝛoꝝ. Itẽ alia ẽ qꝛ nutritiua ẽ in attꝛa
bẽdo alienũ quo indiget.ſ̊ generatiue actus cõſiſtit ĩ ꝑ⸗
ciendo aliꝗd quo nõ indiget.ĩmo quo babũdat et ita q⸗
damodo magis detrahit᷑ eẽ in actu generatõis ꝙᷓ nutri⸗
tõnis.et ideo ne fiat erceſſus in hmõi detractõne.actus
hmõi potẽtie magis debuit regi rõne qᷓ actꝰ nutritiue.
¶ Item alia ẽ.qꝛ licet actui generatiue videant᷑ ſola mẽ⸗
bꝛa genitalia deſeruire.om̃ia tñ mẽbꝛa coꝛꝑis ei deſerui
unt. vel delegado ſemẽ vel delegãdo virtutem. vt ex ſemi
ne cooꝑante virtute ꝓducat᷑ coꝛpꝰ pꝑfecte oꝛganiʒatum.
et iõ cõneniẽs erat vt vis illa ſbderet᷑ eius regim i. qð de
bebat hr̃e dñium in toto coꝛpꝑe in ſtatu nature inſtitute
magis qꝙ vna aliaꝝ potẽtiaꝝ minꝰ generaliũ iptea ma
gis debuit generatiua ſpdi rõi qᷓ nutritiua. Jutritiua
em magis famulat᷑ q; recipiat famulatũ. veruntamẽ et
ipᷣa ᷣm ꝙ recipit famulatũ a maũ et ab oꝛe.quoꝝ miſte
rio intromittit᷑ alimẽtũ ſubiacebat imꝑio rõis.⁊ ſic ptz
vis vtraq;.ĩmo ⁊ om̃es debuerũt ſubiacẽ rõi ĩ pᷣmo
hoĩe.magis tn generatiua debuit eẽ ſubiecta qᷓ nutriti⸗
na multiplici cõgruẽtia hoc exigẽte. ¶ Ex his pʒ reſpon⸗
ſio ad illud qdð querebat᷑ cõſequẽter.ſcʒ cũ ipᷣa generati⸗
ua eet oino oꝛdiata. que eẽt neceſſitas vel cogruẽtia ⁊c.
Sittr pʒ rñſio ad illud qð ſequit᷑ ſcʒ ꝙ ſic apetitus nu⸗
tritiue eo ꝙ eẽt naturał nõ eet ſubiectꝰ rõni.nec appeti⸗
tus generatiue cũ eẽt naturalis.qꝛ alia ẽ rõ ſubiectõnis
huiꝰ ⁊ illiꝰ vt ex dictis pʒ.q Ad illð qð obijcit᷑.q; nutri⸗
tiua ſꝑ deſeruiret generatiue ⁊c. Dicẽdũ ꝙ ita eẽt natu⸗
ra oꝛdinata vt nunqᷓ de cibo ſumeret niſi adeo tpate.
ſuꝑfluitas digeſtionis illiꝰ q̃ ſemẽ dicit᷑.nõ eẽt ſufficien
ter coadunata qͥuſq; veiret hoꝛa debita generãdi. Adaʒ
em ĩ ſtatu illo poſſe ſue nature cognouiſſe.ꝛſi uffciaz ali⸗
mẽeti.et tempus ad hoꝛã qñ generare debuiſſet.ꝛ ita vi⸗

xcun.

ueret modeſte? ſobꝛie.ꝙ nec ad ſuphabũdãtiam nec ad
indigentiam declinaret.¶lAd aliud qð obijcit. ꝙ natu⸗
raliter opoꝛtet coire ſicut comedere ⁊c. Dicendum ꝙ; nõ
eſt ſimile. qꝛ actus cõmeſtionis oꝛdinatus eſt ad ſalutẽ
iĩdiuidui.vel ꝑ reſtauratõem deꝑditi vel ꝑ pꝛeuentioneʒ
deꝑditionis.Actus vᷣo generatõis ad ↄfoꝛmatõeʒ ſpẽi
et multiplicatõʒ ſilis.naturalis aũt appetitus maioꝛem
babet inclinatõʒ ad ↄſeruatõʒ ſui ĩ ꝓpꝛio ſubiecto ꝙᷓ in
oſimili.et iõ nõ ſic eẽt appetitꝰ naturalis ad coitũ ſiẽ ad
cibũ.nec ita cõtrarius nec ita freqns. Si em̃ in viris ca
ſtis etiã tꝑe nature lapſe nõ ſic ẽ inclinatio ad coitũ ſiẽ
ad cibũ.multominꝰ nec eẽt in adã.ꝙ aũt ita intenditur
aſpetitus vis generatiue.hoc potiꝰ eſt coꝛruptõis nat᷑e
qᷓ inſtitutõis pᷣme. Ad illð qð obijcitur.ꝙ ſi cognoſce
ret pꝛegnantẽ nõ peccaret ⁊c. Oicendũ ꝙ pꝛegnãs ñ poſ
ſet cognoſci ſine ceoꝛdinatõe vel que ſit vel que videtur.
ei qꝛ in ſtatu innocẽtie doꝛdinatõem timere nõ poterat
qꝛ nõ erat ĩ illo titullatio vel pꝛuritꝰ.ideo ſi tũc cogno⸗
uiſſet. ex quo ſciret ſe inutiliter cognoſcẽ ĩoꝛdinatꝰ fuiſſʒ
et ita peccaſſet. ec ẽ ſimile qʒᷣiducit᷑ de mrimonio in
ſtatu nature lapſe.qꝛ nõ ſolũ ẽ in officiũ ꝓcreãde ꝓlis
ſ̊ in remediũ vitãde foꝛnicatõis.⸗ Ad illud qð obycit.
nõ eẽt ibi maioꝛ deoꝛdinatio qᷓ; in admouẽdo manus
ados ⁊c̃. Dicẽdũ ꝙ ſilitudo illa attẽdit᷑ ꝙᷓtũ ad hoc.ꝙ
vtrũq; mẽbꝛũ rõni ſubiacebat vt ſupᷣdictũ eſt.in boc tñ
diſſimilitudo eſt.qꝛ magis opoꝛtebat actũ illũ ad fineʒ
te bitũ oꝛdinare.qᷓ qualẽcũq; motũ manus vł pedis ꝗꝓpt
ctermĩatõz actꝰ illoꝝ mẽbꝛoꝝ ad ꝓcreatõem ꝓlis.vſꝰ
aũt manꝰ vel pedis nõ ẽ ita determiatꝰ.et ideo nõ opoꝛ
tuit cũ tanta diſcretõe exerceri. ¶ Ad illud qð obijcit
alia ꝑte.ſcʒ delectari in vxoꝛem ſuã cauſa delecta⸗
tionis peccat moꝛtaliter. pt᷑ dici ꝙ duplex eſt delectatio
ſicut et appetitus.naturalis ſcʒ et volũtaria.Delectatio
ðᷣo naturalis q̃ eſt ex apetitu ſiue amoꝛe naturali.niło
modo eſt fruitio nec meritoꝛia nec demeritoꝛia. ſ̊ illa ſo
lũ q̃ ẽ ex amoꝛe volũtario et volũtaria.tał at delectatio
ſi appetit᷑ ꝓpter ſe.i.ſolũmõ cauſa ſui.i.ipᷣius delectatio
nis.ita ꝙ nulla habeatur cõſideratio niſi ad i pᷣ̃am. tunc
ſoꝛtitur ratõem fruitõis. verbigra.iſte axpetit delectari
in vxoꝛe ſua.non quia ſua.nec attendit quod licitum ẽ
ſibi illam cognoſcere:ſed ſolũmodo querit ĩ illa delecta
tõem.et etiam ſi ſua nõ eſſet idẽ quereret.hec delectatio
fruitio interpꝛetatur et eſt peccatum moꝛtale. Si autẽ
queret in ea delectari cõſiderãs ; ſua eſt.nõ q̃rẽs ſoluʒ
delectatõem ſ̊ delectatõeʒ in ſua.nec aliter q̃reret hmõi
delectari.nõ eſt frui. Adam vo ĩ pꝛio ſtatu ſi appetiuiſſʒ
delectari in ſua.qꝛ hmõi appetitus et delectatio fuiſſet
voluntaria peccaſſet.

embꝛum quartum

uitur inquirere.vtrum illicita fuiſſet
cõtinentia ſiue ceſſatio a cõmixtione car⸗
nali. ſic videtur.ſicut habet᷑ ab aug.
matrimoniũ datum fuit ſanis in officium
cʒ multiplicãde ꝓlis.ſᷣ̊ vt habetur ab aug.ſuꝑ geñ.ad
litt.officiu ẽ ↄgruus actꝰ vniuſcuiſq; ꝑſone pᷣm inſtituta
dei. ergo ßᷣm diuĩam inſtitutõem erãt pꝛimi ꝑentes con
Diti vt genꝰ ſuũ multiplicaꝛet᷑ ad cultũ dei.Si aũt multi
plicatio fieri nõ poſſet niſi ꝑ carnalẽ cõmixtõem:cõtra
dinĩam inſtitutõem eẽt cõtinẽtia pꝛimoꝝ parentũ.er⸗
go illicita fuit eoꝝ ↄtinẽtia.¶ IJſtᷣ dñs dedit pᷣceptũ pꝛi
mis parentibo de ꝓlis multiplicatõe. Geñ.j.mas ⁊ fe⸗
mĩam creauit eos.benedixitq; illis deꝰ et ait. Creſcite
et multiplicamimi ⁊ replete terrã.Ibi glo. Aug. multi⸗
plicatio hominum cõiunctõne maris et femĩe pficit᷑.ne⸗
gligere aũt pᷣceptũ dñi vel ↄtraire ẽ illicitũ.ẽᷣ ⁊c.¶ Cõ
tra tꝑantia omi tem ꝑe fuit vᷣtus.ꝗᷓ in omi tꝑe babẽda:ſᷣ
tinẽtia a coitu cõtinet᷑ ſo tꝑantia.ꝗᷓ ⁊c. ¶ Jtiem quãto
ſtatus alicuiꝰ eſt nobilioꝛ et excellẽtioꝛ. tantomagis de
bono et equo incumbit ei obſeruantia virtutũ.⁊ boc .
tum ad om̃es ſpecies et differentias virtutũ:vᷣ ſiatꝰ il

nobilioꝛ erat q; ſtatus nature lapſe.q̊ magis incũbebat
exiſtẽtibo in ſtatu illo ꝓꝑfecta obſeruatia vᷣtutũ qtum ad
om̃es illaꝝ ſpẽs tꝑantie vt dictũ cẽ.ꝗ̊ͥ ⁊c.¶ Si diceret᷑ ꝗq;
tenebant᷑ coire qꝛ dñs pᷣceperat illis Geñ.ij. Creſcite et
multiphcamĩ ⁊c̃. Cõtra.magr̃.ij. ſen.di.xx. Deus non
dũ iuſſerat vt coirẽt.et poterat dinia expectari auctoꝛi⸗
tas vbi ↄcupia nõ augebat᷑ ſimilit dic aug.ſuꝑ Geñ.ix.
Poteſt dici ꝙ nũq; deus iuſſerat vt coirẽt. Ite ſupoſito
ꝙ pᷣceptũ dñi erat datũ de multiplicatõe ꝓlis q nõ po⸗

terat fieri niſi ꝑ coitũ.ꝓpt᷑ qð ↄtinere eẽt ↄtra pceptum

dni.Cõtra abel ſᷣm aug.moꝛtuꝰẽ in virginitate ex h̊ cõ
mẽdat᷑ a pfectõꝛi inſticia. NDath.xxiij. Aſanguine abel
iuſti ⁊c. At ei hr̃ ab aug.li.de mirabilibo ſacre ſeript᷑e
a triplici ↄmẽdat᷑ iuſticia.ſcʒ ſacerdotij.virginitatis.et
martirij.cq;tũ ad ea etiã ꝑfecte geſſit ty pũ xpᷣi.dic em̃ ſic
Lota iuſticia hoc ẽ virginitas ſaceꝛdotiũ et martiriuʒ
q̃ triplex iuſticia in abel pꝛimo fuit.qꝗ etiã munera deo
placita obtulit ꝓ ſapia generis nõ dereliꝗt.et martirij
coꝛonã ꝓ ſanguis eſſuſioe ꝓmeruit.Ex qͥ pʒ.ꝙ ſtante p
cepto de multiplicatõe ꝓlis.ↄtinẽtia virginitatis licita
fult ĩmo grata. Itẽ currẽte lege nature.aligꝗs de ꝑfecti
oꝛibo ſiẽ abel finalit fuit ᷣgo.⁊ ex hoc ↄmendat᷑ vt ex di⸗
etis pʒ.Similit᷑ currẽte lege ſcripta ſiẽ helyas.ꝗ vixit ĩ
pᷣginitate ſic dicit hiero.ↄtra iouinianũ.ſiir bta virgo
luc.j.quo fiet iſtud qm̃ virũ nõ cognoſco.i.cognoſcẽ nõ
Aono. Itẽ.j.coꝝ.vij. Volo om̃es hoĩes ſicut meipᷣʒ.i.
caſtos dic glo.Ex qbe videt᷑.q; illud verbũ pᷣeepiũ de mł
tiplicatõe ꝓlis nõ cogebat.⸗ Itẽ ſuꝑ illud.j.Coꝝ.xj.
SDeſpondi vos vni viro virginẽ caſta.hec vᷣgo caſta ec⸗
cleſia eſt vt dicit glo.et dicit aug.abſit vt mẽbꝛis ꝓhibe
atur virginitas.cũ ſpõſe ↄcedit᷑ſpõſam vocat coꝛpꝰ xpᷣi
miſticũ.ſ̊ adã fuit de coꝛꝑe.q̊ illi nõ fuit ꝓhibita virgi⸗
nitas.¶ Item aug. videt᷑ velle.ꝙ; aliꝰ modus fuit tũc cõ
ueniẽs ſiue poſſibilis ꝓagatõnis ex viro et muliere q;
mediãte copula carnali.ſcʒ ꝑ affectũ caritatis.dicit em
ſic ſuꝑ Geñ.iij.ao lit.Illud qð dictũ ẽ.Creſcite et mul⸗
tiplicami ⁊ implete terrã.quaqᷓᷓ niſi ꝑ cõcubitũ maris
et femĩe fieri poſſe videat᷑.vñ huic q; moꝛtaliũ coꝛpoꝛuzʒz
extitit indiciũ:pt᷑ tũ dici aliũ modũ eſſe potuiſſe ĩ coꝛpo⸗
ribo ĩmoꝛtalibo.vt ſolo pie caritatis affectu nulla coꝛru
ptõis ↄcupia filij naſcerent᷑.ex hoc videt᷑ ꝙ nulla fuit ne
ceſſitas coeũdi ĩ ſtatu illo.q¶] Itẽ pt᷑ queri ſi fuit pᷣceptuʒ
nec videt᷑ ꝙ adhuc fuerit reuocatũ.̊ adhuc ẽ ↄtinentia
(ſaltẽ illa que eſt ex voto)illicita. Si aũt dicit᷑ ꝙ ſit ruo
catũ.querit᷑ qũ.¶ Rñſio ad ſolutõʒ pᷣdictoꝝ notãduʒ.
ꝙ; circa ſtatũ virginitatis plura ſunt attendẽda.vnũ eſt
carnis integritas.hec aũt nullo tpe fuit meritoꝛia ꝑ ſe.
qꝛ neq; virtus neq; actus vᷣtutis. Vñ aug.de bono cõiu⸗
gali cotinẽtia nõ coꝛꝑis ſ̊ aĩe virtus eſt.EelIñ math.xxv.
legit᷑ de talibo ꝙ fuerũt repꝛobate.Aliud ẽ ꝓpoſitũ cõſer
uandi carnis integritatẽ.hoc fuit meritoꝛin intꝑe alich
in tꝑe alio nõ meritoꝛiũ.ĩmo illicitũ.ſcʒ tꝑe nat᷑e inſtitu
te. Cũ em dñs creaſſet pꝛimũ hoĩem ꝗ erat pꝛĩcipiũ oĩm
ſic in qͥ erat ſemiariũ totiꝰ ſue poſteritatis.et dederat il
li pᷣceptũ de multiplicatõe ſui generis.q fieri nõ poterat
niſi ꝑ cõmixtõʒ maris et femiĩe.et hec illũ ñ latuerũt.be
ne ei ſciuit ꝙ; ex ipo ⁊ mliere data ſibi ĩ adiutoꝛiũ dẽbat

genus huanũ ꝓpagari.vñ vocauit vxoꝛẽ ſuã euam. eoq;

mater eẽt cũctoꝝ viuẽtiũ Geñ.iij. nullo mõ poterat ſim
plicit ↄtinere niſi fieret puaricatoꝛ diuini pcepti et ne⸗
glectoꝛ voluntatis eiuſdẽ. Silłr tpe legis nature et legis
ſcripte.ↄtinẽtia generalis fuit illicita diſpenſatõe tñ li⸗
cebat alicui pſone cõtinere. Tempe aũt legis gre fuit li
cita et meritoꝛia. ꝓpter qð multi caſtrauerũt ſe ꝓpter re

gnũ celoꝝ tpe illo.Aldath. xix. Lerciũ eſt habiiꝰ gene⸗
ralis ao om̃es modos ↄtinẽtie ꝗ attẽdit᷑ ĩ volũtate et de⸗

tellatõe om̃is coitus illiciti.et iſtud rõne ſui generis ſcʒ
2tinẽtie virtus eſt. et iſte habitꝰſine volũtate habẽtis au
ferri nõ pt. ſicut pt carnis integritas. Elñ aug.j.li. de
libe.arbi.de pudicitia vᷣo ꝗs dubitauerit ꝗn ea ſitĩ ipᷣo
aĩmo cõſtituta.qnquidẽ virtus ẽ. Vñ a violento ſtupꝛa⸗

rio nec ipᷣa eripi pt.patet ergo ꝙ cõtinentia a carnali cõ
eubitu in ſiatu pꝛimo nõ erat virtus nec actus virtutis
neq; ꝓpoſitũ cõtinẽdi.nõ em̃ fuiſſet circa bonũ neq; cir⸗
ca difficile circa que eſt virtus.licet em in ſtatu illo vir⸗
tus ſiue actus virtutis nõ fuiſſet circa difficile.fuiſſʒ tñ
circa bonum.cõtinentia aũt temꝑe illo nõ fuiſſet aliquo
modo bona.cum in nullo oꝛdinaſſet in finem ſed potius
auertiſſet a fine.quia induxiſſet pꝛeuaricatõem pꝛecepti
ei et voluntatis eiuſdem deſoꝛmitatem.¶ Ex his patet
quũo ad duo obiecta pꝛima reſpondendũ eſt. cõtinentia
em̃ a coitu attenditur penes voluntatẽ om̃is illiciti coi⸗
tus:coire aũt cum ſua tũc nullo modo erat illicitum.ne
q; eo modo quo dicenda ſunt illicita ſunt moꝛtalia ne
q; illo modo quo venialia:tum qꝛ thoꝛus erat immacu
latus et abſq; omi motu illicito.tum ꝓter fructũ ꝓlis
generande ad cultum dei./ Ao illud qð obijcitur ꝑ au⸗
guſti.et magr̃m in ſenten.ꝙ dñs nõdum iuſſerat vt coi⸗
rent ⁊c. Dicendũ q; hoc intelligitur q;tum ad ſpecifica⸗
tionem actus determinati in tem ꝑe.hoc eſt nõ determi⸗
nauerat eis tempus quo debebant coire:ſed in genera⸗
li derat illis pꝛeceptum.quando dederat eis pꝛeceptũ
e generis ſui multiplicatione.Geñ.ij. Vnde habebant
in pꝛecepto vt aliquando coirent.nõ aũt vt coiꝛent tunc
vel tunc.vnde nõ peccabant ex hoc ꝙ nõ ſtatim coierũt.
ſed peccaſſent ſi nunqᷓ coiſſent. Ad hoc qð obijcituꝛ de
virginitate abel. Dicendũ ꝙ ſi ſemꝑ vixiſſet inijſſet cõiu
gium et nõ ꝑmanſiſſet in virginitate. VUnde aug.de mi⸗
rabilibus ſacre ſcripture.ſi longioꝛe tempoꝛe vt enoch
maneret ſine vlla dubitatione cõiugium iniret. quiꝓpe
qui in tempoꝛe illius legis viueret que dicit. creſcite et
multiplicamini et ſi illud mandatum unpleret. ꝓfecto
nequaq virgo eſſet.Si autem queritur quare cõmen⸗
datur a virginitate.exquo cauſa virginitatis ĩ ipo erat
moꝛtis acceleratio.ſi autem diu vixiſſet vxoꝛem duriſſipj.
Dicendũ ꝙ hoc eſt.quia totius iuſticie foꝛma in eo ſer⸗
uabatur.q;;tum tñ ad hoc ꝙ virgo fuit cõmendatur ma⸗
gis ex pꝛefiguratione virginitatis ſaluatoꝛis.qꝙ ex actu
cõtinentie a coitu. Unde aug.de mirabilibus ſacre ſcri
pture recte competebat.vt qui pꝛimus in terra iuſtꝰ eli:
git᷑.in eo totiꝰ iuſticie foꝛma ſeruaret᷑.cuiq; pꝛio in hoĩ
bus poſt delictũ figurã geſtare ↄcedit᷑ ſaluatoꝛis.ꝗ vᷣgo
et martir et ſacerdos eẽ videt᷑.( Ad illð qð obijcit᷑.ꝙ in
om̃i ſtatu ſiue tꝑe aliꝗ de ꝑfectõꝛibo ↄtinebãt.pt᷑ qð vi
debat᷑ ꝙ pᷣceptũ de ꝓlis multiplicatõe nõ cogebat.Dicẽ
dũ ꝙ h̊ fuit ex ſpali diſpoſitõe ⁊ diſpẽſatõe dei.ſic eĩ ta⸗
ctũ ẽ.ↄueniebat abel ĩ ðᷣginitate ↄſeruaret᷑.qꝛ pꝛimus
iuſtꝰ fuit ĩ qͥ totiꝰ iuſticie foꝛma fuit oſeruãda. vt ꝗ fuit
pꝛicipiũ eccłie iuſtoꝝ.Ab abel at᷑ dꝛ ĩcepiſſe eccłia iuſio
rũ.ſic eccłia malignantiũ a chayn.⁊ rõ huiꝰ ẽ.qꝛ q;uis
adã fuerit pꝛimꝰ iuſtꝰ:tñ ſi ꝓpt h̊ ab ipᷣo diceret᷑ inciꝑe
eccłia iuſtoꝝ.tũc eodẽ mõ cũ ipᷣe fuerit pꝛimꝰ hõ.pct᷑oꝛ
deberet dici ꝙ ab ipᷣo ĩcepit eccłia malignãtiũ.ſ̊ hoc nõ
erat decẽs vt ab eodẽ diceret᷑ inciꝑe eccłia vtraq;.et ideo
recte diſtingnũt᷑ duo vt ab eo ꝗ nũꝙᷓ fuit iinſtꝰ p᷑ iuſtus
pꝛimo inciꝑet eccłia iuſtoꝝ.cuiuſmõi fuit abel.et ecõtꝛa
ab eo ꝗ finalit᷑ fuit malꝰ ſilr inciꝑet eccłia malignãtiũ.
cu iuſmõi fuit chayn.hac ̊ rõne ↄueniebat vt ĩ eo totiꝰ
iuſticie foꝛma ſeruaret᷑.qꝛ ex dĩna diſpoſitõe ⁊ diſpenſa⸗
tõne facta ẽ.Siłr ẽ de helya? alijs viris ſctis ĩ lege.ſic
de heliſeo ⁊ ſiqui alij fuerãt.ꝗ ↄtiebãat lege ſcripta currẽ
te.diſpoſitõe et diſpẽſatõe dina.ſcʒ vt figura eent futoꝝ
Vñ hiero.i li.ↄtra iouinianũ.obſecro te lectoꝛ et idipᷣin
ſepe ↄmoneo.vt me ſcias q̃ loqͥꝛ nccĩtate dicẽ.nec detra⸗
here his q ĩ lege pᷣceſſerũt:ſ̊ ſuaſſe eos tꝑibo ⁊ ↄditõibo
ſuis.⁊ illa dñi ipleſſe ſniaʒ. Creſcite et multiplicami et
replete terrã.et qð bis maiꝰ ẽ fuoꝝ ty pos pᷣbuiſſe.no⸗
bis at gbo dꝛ tpᷣs ĩ collecto ẽ.ſuꝑeſt vt et ꝗ hnt vxoẽs ſic
ſint qi nõ hñt aliud pcipi.2 virgitatẽ a ſaluatoẽ vᷣgie de⸗
dicari.helyã et heliſeũ q;ſtulte poſuerit ĩi cathologo ma
ritoꝝ me tacẽte mirũ ẽ.ſi ei iohs veit ĩ ſpũ ⁊ helye vᷣtute
et iohes virgo eſt. vtiq; nõ ſolum in ſpiritu eius venit.S

.

— — — — ⏑ ☛ra ☛ — — ——

—————— — —4ꝗf—

(Mueſtio

etiam in coꝛpꝑis caſtitate. eata aũt virgo nõ ſolũ vao
fuit qtum ad carnis integritatẽ.ᷣ qᷓtum ad mẽtis an
ctitatẽ.et hoc diuĩa inſpiratõe.i¶¶ ꝛeterea. illud pꝛece
ptũ de multiplicatõe erat affirmatiuũ.pceptũ affirmati
uũ nõ ligat ad ſemꝑ neq; ᷣm oẽm cõditõʒ ⁊ crenttätias
bᷣ ꝓ loco et tꝑe ⁊ circũſtãtijs alijs debitis.et marie ꝓu
cadit ſub intẽtione illiꝰ ꝗ cædit.pᷣceptũ aũt illud datuʒ
fuit ad młtiplicãdũ genꝰ hũanũ.vñ qꝛ pceptũ illð datũ
fuit generaliter omnibo.nõ diſtincte huic vł illi Feebſie
pꝛimis parẽtibo.exiſtẽte nũero ſufficiẽte ad hmõi multi

plicatõem expedite faciendã. nulli ſingulariter ꝓbibe⸗

batur ñ tenere virginitatẽ.Licet ei aliꝗs ↄtineret:erãt
tn alij ꝑ quos poterat genꝰ hũanũ multiplicari.ᷣ tũc de
mũ teneret᷑ ꝗlibet illi pcepto.cũ videret aliũ de eẽ ꝑ quẽ
p̃ceptũ illud poſſet impleri.gꝗlibet em̃ tenebat᷑ ad G.vt il
lud pᷣceptũ nõ remaneret incõpletũ.etiã ꝑ ſeipᷣm ſi vide
ret ꝙ ꝑ aliũ nõ poſſet impleri.aut ꝙ dñs aliter nõ diſpo
neret. Ad aliud qdð obijcit᷑ ꝙ nulli mẽbꝛo erat caſtitas
ꝓbibita ⁊c. Dicẽdũ ꝙ hoc verũ ẽ de caſtitate fidei.non
aũt de caſtitate carnis.ecclłia em̃ nõ ẽ virgo ꝑ integrita⸗

tẽ carnis ſ̊ fidei.ſic intelligit᷑ verbuʒ aug.ſcʒ illud abſit

vt a mẽbꝛis ꝓhibeat᷑ caſtitas cũ ſponſe cõceditur.loqui
tur em̃ de ꝓhibitõne virginitatis fidei.al Ad illð qð di
cit Aug.ſuꝑ gen.iij.poteſt dici.alium modũ eẽ potuiſſe
in coꝛꝑibo moꝛtalibo. vt ſolo pie caritatis affectu ꝛc. qʒ
aug.expꝛimit.modũ aliũ poſſe fuiſſe a xo.vñ dicit gd
poterat fuiſſe.nũꝗd cõueniebat.cõueniebat em̃ vt muli
er ee viro foꝛmaret᷑.ct c illis duobo hũanũ genꝰ ꝓpaga
retur. ꝓpter multa ſuꝑius tacta. Ad illud qð querituꝛ
de reuocatõne pꝛecepti de multiplicatõne ꝓlis.dici pt᷑ᷣ.
ꝙ illud pᷣceptũ.Crelcite et multiplicamĩ nõ ſolũ datum
fuit ad augmẽtum et multiplicatõem carnalis. ̊ ꝓlis
ſpũalis.Vñ ſicẽ̃ ĩ pꝛimo ſtatu melioꝛ fuit piugalis ꝙᷓ vir⸗
ginalis pt paucitatẽ hoĩm:ſic poſt ſi ufficientẽ hominũ
multiplicatõʒ. maioꝛ erat necitas multiplicaẽ filios ſi pi
rituales ꝙᷓ carnales. VUñ hugo ꝓ tempꝑe illo apud deũ
excellit vᷣginitas.qꝛ cũ ad implẽqũ nũerũ ſctoꝝ largil⸗
ſima ſuppetat copia.libido ſibi nũc nõ vendicat qð iã ſu
ſcipiẽde ꝓlis neceſſitudo non poſtulat.et ita virginitas
melioꝛ. ꝓpter qð cõueniẽs fuit vt pᷣceptũ illud qtum ad
multiplicatõʒ ꝓlis carnalis reuocaret᷑. Lota & .P p̈ce⸗
ptũ illud erat multipliciter ⁊ multis locis reuocatũ.ſcʒ
pᷣfiguratõe.i.pᷣfigurata fuit eiꝰ reuocatõ.et ̊ añ legẽ. ſ.
in vᷣginitate abel. in q̃ fuit p̃ſigurata vᷣginitas xp̃i.vt ha
bet ab aug. de mirabilibo xp̃iiĩ ᷣbo ſupdicto.et ĩ lege ſcʒ
in vᷣginitate helie ſcʒ in q̃ pfigurata fuit vginitas iohis
baptiſte vt pʒ ex ᷣbo hiero.ſupᷣdicto.fuit etiã reuocatũ
inſpiratõe.ſcʒ in ᷣginitate bie vᷣginis et bẽi iohis bapti
ſte.fuit etiã ruocatn exẽplo ſcʒ in vᷣginitate xp̃i ꝗ fuit foꝛ
ma viuẽdi ꝑfectis.Vñ luc.vj.pfectꝰ at oĩs erit ſi ſit ſiẽ
magr eiꝰfuit etiã reuocatũ doctrina xpᷣi. Math. xix. di
cũt ei diſcipuli eius.ſi ita eſt cauſa bomĩs cũ vxoꝛe.nõ
erpedit nubẽ ꝗ dicit eis ⁊c. Supꝛa qð hiero. ↄtra ioui⸗
nianũ.apti vroꝛis onere ↄtemplato. ſi talis ? inquiunt
cauſa homiĩs cũ vxoꝛe.nõ expedit nubẽ.quoꝝ dñs ſnias
ꝓbans.recte quidẽ ſentitis ait.ꝙ nõ expediat homĩ ad
regna celoꝝ tendẽti acciꝑe:pᷣ difficilis res ẽ ⁊ non om̃es
capiũt vᷣbũ iſtud.verũ głbo datũ ẽ.ꝛ ibidẽ ſegꝗt᷑ ſunt eunn
chi ꝗ caſtrauerũt ſe ꝓpt᷑ regnũ celoꝝ.qui pt᷑ caꝑe capiat
Hiero.ↄtra iouinianũ mibi illi eunuchi placent. quos
caſtrauit ñ ncciĩtas h̊ volũtaſ.libẽter eos recipio ĩ meos

ſinus ꝗ ſe caſtrauerũt ꝓyt regnũ celoꝝ ⁊ ob meũ cultũ
noluerũt eẽ qð nati ſunt.

neſtio. xcv. de pꝛ’ole

gatga.

Eterminato de mo

do ſiue de via ꝓpagãdi.i.de coitu Pmo⸗
ruũ parẽtũ.ſeqꝗtur te ipᷣa pꝛole ꝓagata
vnde intentio huiꝰ ꝑtis eſt determiare
quales libeꝛos genuiſſent pꝛimi ꝑentes

ſi ñ peccaſſent. et poſteꝛi eoꝝ. . Pꝛimo ẽ querit᷑ quales
liberos genuiſſent qᷓtum ad iuſliciam. Secũdo quales

Ftum ad ſcientiam. Lercio quales qᷓtum ad virtutem
coꝛpoꝛalem. Quarto ꝙᷓtum ad ſexum.

embꝛũ pꝛimmm

rca pꝛimũ quo querit᷑ quales liberos ge
nuiſſent pꝛimi parentes qᷓtum ad iuſticiã
Queruntur tria pꝛimũ eſt.ſi geniti in ſta⸗
mnillo eẽnt heredes paterne iuſticie qᷓtuʒ
ad iuſticiam oꝛiginalem. Secũdum eſt ſi qᷓtum ad iuſti
ciam gratuitam.Terciũ eſt ſi qᷓtum ad iuſticiam cõfir⸗

Articulus pzimus

Veritur ergo pꝛimo ſi eẽnt heredes oꝛigina
lis iuſticie. ſic videtur per hoc.ꝙ ex meri
to obedientie eoꝛundem ſi ſtetiſſent. genuiſſet
alios heredes iuſticie parentũ.quia ſi opoſitum e op⸗
poſito et ꝓpoſitum de ꝓpoſito. ¶ JItem Anſel. de cõcep.
vir. xxiiij.c· Si adam nequiuiſſet ad eos q̊s geneꝛaturos
erat iuſticiã ſuam ꝓducere.nequaqᷓ poſſet eis in iuſtici
am traſmittere. ¶ IAem idem væ cõcep.virgi.x. c. DBedit
cus adam banc gram.vt ſicut qñ illũ cõdidit.nulla ꝓ⸗
pagandi opꝑante nat᷑a aut volũtate ſimul fecit eum etrõ
nalem et iuſtum ita ſimul cum rõnalem habeꝛent aĩazʒ.
iuſli eẽnt quos generaret oꝑante natura et voluntate ſi
nõ peccarẽt.¶ Item nihil ẽ mediũ int iuſtũ a iin ſtũ ĩ ho
minibo.ſed adam ſi ſtetiſſet nõ genniſſet filios iniuſtos
ergo geniuſſet filios iuſtos ſcʒ natali iuſticia. Ytez cũ
minimũ bonũ ẽ maius bonũ.qᷓ; maximũ malũ ẽ malum.
videtur ꝙ nõ minus tebuit remunerari meritũ obedien
tie pꝛimoꝝ parentũ.ſ̊ magis q; inobedire demeritũ pu
niri:ſ̊ inobedientia demeritũ fuit punitum tranſfuſio⸗
ne iniuſticie paterne.ꝗᷓ ⁊c. aten hug. ſi pꝛimꝰ hõ
tempoꝛe obedientie ſue.caſio coniugio ad pꝛopagatio⸗
nem poſteritatis inſtitutioni diuine deſeruiens filios
generaret.ſine peccato quidem:quoniam ex natura ab
ommi vicio libera ſed non ſimiliter paterne iuſticie he⸗
redes.¶ Item impoſſibile eſt fieri tranſſuſi ionez alicuiꝰ
pꝛopꝛietatis.niſi pertranſſuſionem ſiue traductõeʒ ſub⸗
iecti illius vel eẽ cauſe.dico pꝛopter tranſfuſionem oꝛi⸗
ginalis peccati.quod tranſfunditur a parentibo in ꝓlẽ
Etraductõem carnis coꝛrupte.que eſt cauſa ipᷣius pec⸗
cati oꝛiginalis: ergo cum in generatõne ꝓlis nõ ſit tra/
ductio ſubiecti vel canſe oꝛiginalis iuſticie. nullo modo
poteſt eẽ tranſfuſio oꝛiginalis iuſticie a parentibus in
pꝛolem. ſubiectum aũt oꝛiginalis iuſticie eſt ipſa anima
que non eſt extra duce.¶ Item anima ade nullo modo
poterat efficere peccatum in anima pueri geniti ab eo.
ſed quia perſona ade coꝛrupit naturam in eo qua natu
ra nõ erat eiꝰ ſolũm odo vt erat ſingularis ꝑſone:ſed vt
erat generalis.ex trãſfuſione illiꝰ nat᷑e coꝛrupte.coꝛru⸗
pta erat nat᷑a pueri ⁊ hoc rõe q̃ aliꝗd erat ↄne pri 2,5⸗
li. Si aũt natura qᷓ erat in puero nõ eẽt cũ ſuo vicõ tra⸗
ducta a patre. nulla fuiſſet coꝛruptio in puero. ſi ergo
nihil qð erat cõmune patri et pꝛoli erat ſubiectũ gratie
vel nune Ha, A pt dici ſᷣm Anſel.ꝙ ſi ſtetil⸗
ſent pꝛimi parentes ꝙ genuiſſent filios heredes pater⸗

ne iuſticie q;tum ad iu iciam oꝛiginalem. ſicut patet ex
verbis eius ſupꝛadictis.q¶ Ad illud quod dicit hugo.
F non genuiſſent filios paterne iuſticie heredes. Dicen
dum ꝙ hoc intelligitur ſic. paterna iuſticia non deſcen⸗
deret ad eos hereditarie:illud autem dicitur deſcẽde⸗
re hereditarie ad filios.quod filij habent a patre domi⸗
no et poſſeſſoꝛe iure filiationis. illi autem filij non he⸗
redarent bona gratuita a patre vt a domino et poſſeſſo⸗
re illoꝛum: ſed potius a gratia conditoꝛis. At enim ha⸗
beri poteſt ex verbis Anſelmi. in hoc oſtendebatur
magnitudo bonitatis dei et plenitudo gratie illius.q;
qualis erat pꝛinus homo. inſſicia et felicitate: ta⸗

les c garet. nec boc ẽ qꝛ ex ſola Ppagatõe eſſent ta es
ß qꝛ ꝓpagati dei eẽnt tales. ome em gratuitũ faciẽs gꝛa
tum ĩ nediate eſt a teo vt a ꝑſe efficiẽte. 4 Ex boc ptz
rñſio ad alia que ſequũt᷑.qꝛ nõ intelligi debet traſfuſio⸗
nẽ fuiſſe iuſticie ſiẽ coꝛruptõis ſ Zeqʒ aĩam infuſã caꝛni
incoꝛrupte cõtraxiſſe a carne iuſticiã oꝛiginaleʒ ſic aia
infuſa carni coꝛrupte cõtrahit ab illa culpã oꝛiginalem
ſed quadã impꝛopꝛietate locutõis dicit in ſticia oꝛigial
tranifuſa integra.ex qua aia bñs oꝛiginalẽ iuſticia ex
ſui cõditione.nihil cõtraxiſſet vitij quo væfeciſſet a ſua
rectitudie nec a ſtabilitate cõfirmatõis ſuꝑaddite gra⸗
tie cõditoꝛis. Addendũ eſt etiã ꝙ iuſticie paterne dicit᷑
trã ſfuſio fuiſſe.qꝛ iuſticia pat᷑na meruiſſet poſteris gꝛa
tie hmõi colla tõʒ.qꝛ ergo ex ꝑte nature trã ſfuſe nõ fuiſ⸗
ſet aliqd quo declinaſſent poſteri a rectitudine ſua.⁊ qꝛ
paterna iuſticia aliqno mõ cooꝑata fuiſſet ſeʒ merendo
illoꝝ iuſticie dicit᷑ traſfuſio iuſticie a patre in pꝛolem.

4Sunt quidã tenẽtes cõtrariũ ſcʒ filios nõ fuiſſe here⸗
uſticie. q; vidẽ ſentiꝛe hugo.dic ei ſic.ſũtꝗ

ces paterne i
credũt veraciter aſſerendũ.qꝙ pꝛimꝰ hõ ſi non peccaſſet.
nullos ni ſi bonos filios genuiſſet.⁊ nemo vim ꝗ ex eiꝰ
carne naſcerent᷑ damnarent᷑.tñ illud merito queritur.
ſi ſola pꝛimi hbomis obediẽtia ꝓbata.omib poſteris ex
eo naſciturie ad meritũ ſufficere cebuiſſet: aut ſi ſingli
quiq; tpibo ſuis poſt eũ.quẽadmodũ pꝛimꝰ hõ ꝓbatẽ.
ſine ein dẽ ſiue alteriꝰ cuiuſlibet mãdati obſeruãtia ꝓ⸗
bandi fuiſſent. Et pt᷑ foꝛtaſſis nõ abſurde ñ credi.ꝙ idẽ
mand atũ qð pꝛimo parẽti datũ eſt.poſteri q; illi obſer
uare debuerũt. vt ſinguli ꝓpꝛia obediẽtia ꝓbarent᷑? ſin
gali ꝓ ſuis meritis digna remuneratõe gloꝛificarent᷑.
TLenẽtes banc opinionẽ ſic pñt rñũdere ad obiecta cõ
tra ꝑtem iſtam. Ao illud qð pꝛimo obijcit ſcʒ ꝙ ex qᷣ cũ
culpa trãſgrelſioĩs generat᷑ filij culpe prne ꝛc. BGicẽdũ
qꝙ; nõ opoꝛtet.nõ em̃ ex carne incoꝛrupta cõtrabhit aia in⸗
ſticiã. ſic er coꝛrupta culps. Pꝛeterea.ĩ obediẽtia vniꝰ
pᷣnaricatõil ꝑfecta ẽ obediẽtia ꝗᷓ deficit añ finẽ ſiue finis
ↄſũmatõem nõ eſt ꝑfecta.vñ adimpletio obediẽtie ꝑti⸗
cularis nõ debuit eẽ ita efficax i bono ſicut ĩ obedientia
bui ĩ malo. Vnde hugo de ſacramẽtis temere aſſeren⸗
dũ nõ eſt.q;ꝛ nõ ſimilit videt᷑ ꝙ quẽadmodũ nunc.i.tẽpe
nature laple uatura ꝑ inobediẽtiã ad coꝛruptõʒ muta⸗
ta cernit᷑ et ita nũc.i.in ſtatu cõdite ꝑ inobedientia ſer⸗

uatã. niſi vſq; ad tp̃us poiffinitũ a deo ſeruata fuiſſz ad

incoꝛru ptõʒ mutaret᷑.ſemel em traſgredi plena inobedi
entia fuit. ̊ nõ ſimilit᷑ ꝑfecta obediẽtia fuiſſet ſi in ipſa
obediẽtia homo vſq; in finẽ nõ ꝓſtitiſſet.pꝛeterea ſic in
obediẽtia vno tꝑe ↄſũmata naturã ad incoꝛruptõʒ mu⸗
tauit.ita etia obedietia naturã ad incoꝛruptõeʒ nõ mu
taſſet. donec tempe ſuo vſq; in finẽ ſeruata pfecta fuiſſet.

Ao illud qt obijcit. ſi olpoſitũ ce oppoſito et ꝓpoſitũ

xx poſito ⁊c. Dicedũ ꝗ; maxie h̊ tenet vbi fit comꝑatio

oppoſitoꝝ ꝑ ſe et oſitoꝝ que ſunt ꝓpꝛie rñdentia ſiue

ꝛia ipᷣis opoſitis.ver bi gra.ſi albedo diſgregat m⸗
gredo cõgregat.nõ eſt aũt ꝓpꝛiũ peccati ſiue culpe tralſ⸗
fundere ſuã inoꝛdiatõʒ ad pſonã aliquã aliã a delinq̃n⸗
te.qꝙ; aũt pꝛimũ peccatũ traſfundit᷑ ao ꝓlem peccantis.
magis fuit ex cõgꝛuẽtia dine iuſticie ꝙ ex efficiẽtia pee⸗
cati.pꝛeterea ad inducendũ inoꝛdiatoem aliquã ſiue de

meritũ.vnicus ſufficit defectus.nõ aũt ĩiducendũ oꝛdiem

ſiue meritũ vnicꝰ ſufficit actꝰ oꝛdiatꝰ.ĩmo reqrũt᷑ mite
circũſla tie. pt nõ ſe bʒz oppoſitũ ad oſpoſitu ſiẽ ꝓPoſi
tũ ad ꝓpoſitũ generalit ĩ moꝛilv.Ad aliud qð obijcit᷑
ſi nequiſſet ꝓducẽ iuſticiz ſuã 7c. Dicẽdũ q poncẽ in⸗

ſticia ſiue traſmittere dicit᷑ duplicit.ſcʒ influedo illã et

ſic ẽ ſoliꝰ xei.q aĩam creat et pficit.vel traſfundedo ſi⸗
ue trãſmittẽdo carnẽ oĩno ↄſonatẽ ſpũi ifuſo. et iuſticie
ſiue rectitudini eiꝰ.et hoc mõ dici pt adã tra ſmiliſſe in⸗
ſticiã ĩ poſteros.qꝛ talẽ traſmiſiſſet carnẽ ſi ſtetiſſet: que
nequaq iuſticie obuiaſſet.ĩmo ꝑ oĩa ſpũi ſubiacẽt. Eñ

cũ adã generaret filiũ ſine omi coꝛruptela ⁊ rebellione
ex parte carnis:et deus infunderet aiam innocentem et

rectam: om̃es poſteri eius recti et iuſti eẽnt. et licet illa
iuſticia pꝛincipaliter quidẽ eẽt a deo.qui eam tribueret
aĩme:nibilominꝰ tñ dici polſet ꝙ adã eam trãſmitteret
qꝛ carnẽ ꝓpagaret innocetie ⁊ iuſticie cõſonantẽ. et ſᷣm
hanc viam ſunt intelligẽde omes auctoꝛitates que indu⸗
cunt᷑ ad iſtam ꝑtem. Et ꝑ hoc pʒ rñſio ad ſequens qð
dicit᷑. generaſſet filiũ iuſtũ.hoc nõ eẽt iuſticiã in aĩaʒ
filij inſundẽdo:ſᷣ carnẽ mundã ꝓgagando.que nata eẽt

rectitudini iuſticie ſubiacere.¶ Ad illud qð obijcit. ꝙ

nihil eſt mediũ int iuſtũ et ininſtũ. icẽdũ ꝙ verũ eꝛat
tũc de iuſticia oꝛiginali et iiuſticia ſibi oppoſita.̊ ð gra
tuita iuſticia nõ habet veritatẽ. poterat em̃ hoc eẽ in ſta
tu.ſolius rectitudinis naturalis.et iõ ex rõne illa h̊ ſo⸗
lũ haberi pt.ꝙ adã generaret filios inocẽtes.et h̊ qdeʒ⸗
verũ eſt. H tñ ex boc nõ habet᷑ ꝙ tranſmitteret. vel ꝙ filij
pꝛincipaliter ab ipo iuſticiã obtinerẽt.Ad illð quod
obijcit᷑ ꝙ adam debuit trãſmittere meritũ ſic demeꝛitũ
Dicẽdum ꝙ ſiẽ tactũ eſt in pᷣcedẽtibo illud nõ ſequitur.
q; plura requirũt᷑ ad cõſtituẽdũ bonũ ꝙᷓ ad inducenduʒ

malũ. ſicut pʒ in tractatu de oꝛiginali pcto. inoꝛdiatõ at

poterat hee cauſaʒ in carne.nõ ſic aũt radix meriti qẽ
gratia deſurſũ deſcẽdens.et iõ nõ ſequit᷑ ꝙ ſi trãmiſit de
meritũ. ꝙ pt H̊ meritũ tramiſiſſet.

Arnculusſecundus
Einde querit᷑ ſi eẽnt heredes pꝛie iuſticie q;
tum ad inſticiã gratuitã. ſic videt᷑.adam
Npeccas traſmiſit nobis demeritũ damnatio⸗
nis. ergo ſi ſtetiſſet ſiue ꝑfeciſſet in gra:trãſmiſiſſet po⸗
ſteꝛis meritũ ſaluatõis.Juxta illud.ſi oppoſitũ in oꝑo⸗
ſito ⁊c᷑.ſ̊ ſaluari nullꝰ vnqᷓ; poterat ſine gra.g̊ ⁊c. Itẽ
adam peccãdo nõ ſolũ ſibi ̊ nobis demerint. ergo ſi ſie⸗
tiſſet ſiue ꝑfeciſſet.aligd poſleris meruiſſet.ᷣ non meꝛu
iſſet qd erat nature.ergo meruiſſet aliquid vltra.ergo
videtur ꝙ nõ ſolum iuſticiam oꝛiginalem ſᷣ gratuitam
alijs meruiſſet. ¶ Contra ome qð tranſſunditur.⁊ etiã
qð tunc tranffuſum eet fuiſſet naturale.trãſſuſio eĩ illa
naturalis fuiſſet.ſic et illa que nũc eſt.ſᷣ gratia ſiue gꝛa
tuita iuſticia nõẽ naturalis neq; eius traſſuſio ergo ⁊c
Item iuſticia gratuita tĩ infundit᷑ imediate a ceo er
go ⁊c᷑.¶ Nð cocedimus rñdentes ad pꝛimũ.ſcʒ tranſ-⸗
miſiſſet poſteris meritũ ſaluatõis.ſic traſmiſit demeri
tũ damnatois.Dicẽdũ q; reuera aliqꝗd meruiſſet illis.
Vñ hugo pt᷑ foꝛtaſſe nõ abſurde credi pꝛimã obedienti⸗
am obſeruatã cãm ſoꝛe adiutricis gre in oẽs ſequẽtes 2
ipᷣain obediẽtiã obediẽdo imitãtes:ſᷣ boc eẽt potiꝰ meri
tũ cõgrui qᷓ cõdigni.ſᷣ tñ nõ ꝓpter hoc diceret᷑ tranſſun
cere poſteris iuſſiciã gratuita.niſi aligs valde vocabu
lo abutat. Qualit᷑ aũt intelligẽda ẽ maxĩia illa. ſi oppoſi
tũ de oppoſito ⁊c.dictũ ẽ ſup. Ex his pʒ rñſio ad illud
qð ſequit᷑.q bñ pt᷑ cõcedi ꝙ aliqd poſteris merniſſet ſuꝑ
additũ nate.nec ex h ſeꝗt ꝙ traſfudiſſet eis iuſticiã gra
tuitain. ?JYMVMB

Articulus tercins
Equit᷑ inquirẽ. vtrũ eẽnt beredes paterne in
ſlicie q;t ad iuſticiã ↄpfirmatã. Oe ſic videt.
gqꝗꝛ malũ nõ ẽ potetiꝰ i malũ qᷓ bonũ ĩ bonuz:
Gadã pecci do trãſmiſit poſtéis necitatẽ peccãdi ſaltun
venialit᷑. videt᷑ ꝙ ſtans ſiue ꝓficiẽs trãmiſiſſet illis ne
ceſſitatẽ ꝓficiẽdi ſiue merẽdi·hic at ſtatus ſcʒ nccitatis
merẽdi ẽ ↄfirmatoꝝ ĩ illa. trãſmiſil et illis iuſticia cõ
firmatã. ¶ Itẽ angeli ſtates ſtati ↄfirmati ſũt. ſi q meri
tũ ade nõ.ſuiſſet miꝰ qᷓ meritũ angeli.qð pʒ ꝑ h. ꝙ non
erat tãte foꝛtitudis.videt᷑ ꝗ ipe ſi ſietiſſet ſtati eẽt ofir⸗
matꝰ.p̊ tles filios generaſiz qlis ſtati fuiſſʒ ꝗ̊ 7c. ¶ Itẽ
Hͦ eĩ videt᷑ hri ab Anſel.de ocep.vir. dicẽte.qd ↄueniẽtiꝰ
ad oñdẽdũ magnitudieʒ boĩtatis dei 2 pleitudiem gre
quã ade ↄcedebat.q vt qͥꝝ eẽ ĩ illiꝰ poſteritate ſic erat.
vt qd ille nat᷑alit erat. illi ꝑ illũ eẽnt: ita q; ĩ eiꝰ eẽt ar
bitrij liᷣtate. vt q̃lis erat ipᷣe iuſticia felicitate. tales

2——

———

— ð/ f———— , —ę

—

—

—

— —— —

—— —

—

— —— ES—N

ðo ꝓpagaret.Ex hoc verbo videtur.ꝙ filij fuiſſent here
s paterne iuſticie.et q;tum ad iuſticiã gratuitã ⁊ q tuũ

ad iuſticiã ↄfirmatã.i õ em generaſſet ſiles illi iuſticia

et felicitate.niſi generaſſet habẽtes iuſticiã ↄfirmata.vt
em̃ dicit phᷣus.j.ethicoꝝ.nullus felicitatẽ laudat quem
admodũ iuſtũ.ſed vt diuinũ quid et melius beatificat.
Vnge ñ diceret᷑ felicitas quid diuinũ ſi determaaret ſia⸗
tum poſſibilem ad miſeriã: neq; em̃ vident᷑ felices qui a
ſtatu iuſticie cadere pñt.¶ Item ſtatus pꝛimꝰ fuit iter
neceſſe moꝛi ⁊ im poſſibile moꝛi.nihilominꝰmagis oꝛdi
natus fuit ad impoſſibile moꝛi qᷓ; ad neceſſe moꝛi. ex q̊
videtur ꝙ faciliter potuit illud aſſequi.cũ illud facilius
poſſet attingi ad qð ẽ maioꝛ oꝛdiatio.Sicut ergo pꝛimi
parẽtes cadentes a pꝛimo ſtatu incurrerũt neceſſitatem
moꝛiendi.et ſilr eoꝝ poſteritas:ſic ſilr videt᷑ etiaʒ rõne
foꝛtioꝛi.ꝙ ſi ꝑfeciſſent in pꝛimo ſtatu.aſſurrexiſſent ad
impoſſibilitatẽ moꝛiẽdi et eoꝝ poſteritas ſiłr. hboc non
poſſet eẽ niſi eẽnt ↄfirmati ſcʒ ꝑentes et filij.dum em̃ ha
berent ptatem peccãdi et haberẽt ſimilit pratem moꝛiẽ⸗
di. et ita videtur ꝙ parentes et filij in ſtatu illo fuiſſent
cõfirmati. ¶ Contra aug.xiiij. de ciui.c.x.qᷓfelices erãt
et nullis agitãbant᷑ ꝑturbatõibo aĩmoꝝ.nullis coꝛpoꝝ
ledebant᷑ incõmodis.tamfelix vniuerſa ſocietas eẽt hu⸗
mana.ſi nec illi malũ qð etiã in poſteros trahicerent.
nec quiſq; ex ſtirpe iniquitatẽ cõmitteret que damnatõʒ
reciꝑet.Ex hoc ðᷣbo aug.videt᷑ ad hoc ꝙ poſteri pꝛimo⸗

rum parentũ ſtetiſſent in pꝛima felicitate:neceſſe fuiſſet

nec parentes eoꝝ nec illi peccarẽt.ex quo videt᷑.ꝙ ſi
parentes ſtetiſſent ꝙ adhuc poſteri peccare potuiſſent.
ergo poterant eẽ alieni a paterna iuſticia.⁊ ita nõ eẽ he
redes iuſticie cõfirmate.¶ Item homo de natura ſue cõ
ditõnis vertibilis eſt ad bonũ a malo.et econuerſo. fu⸗
it em̃ cõditus mutabilis vertibilit.vñ neq; auerſus per
culpam efficit᷑ cõfirmatus ĩ malo.neq; cõuerſus ꝑ graʒ
efficitur cõfirmatꝰin bono.ex quo videtur ꝙ ſic pꝛimus
parẽs nõ fuit cõfirmatꝰ i malo peccãdo.ſiłr neq; fuiſſet
ↄfirmatꝰ ĩ bono ſtãdo neq; ꝓficiẽdo.neq; poſteros.mul
tofoꝛtiꝰ genuiſſet tales.¶ Rũſio ad h̊ dicedũ ᷣm anſel.
ꝙ ſi ſtetiſſent pꝛimi ꝑentes genuiſſent filios heredes pa

terne iuſticie ꝙtũ ad iuſticia ↄfirmatã.ſᷣ hec ↄfirmatõ eſl

ſet ꝙtũ ad iuſticiã oꝛiginalẽ.VIñ Anſel.li.j.cur deꝰ hõ

c. xvij.quis nõdũ ꝓueherẽt᷑ ad illã equalitatẽ angeloꝝ

ad quã ꝑuenturi erãt hoĩes.cũ pfectꝰ erat numerꝰ de il⸗
lis aſſumẽdis.i illa tñ iuſticia in qua erãt videt᷑ ꝙ ſi vi⸗
ciſſent vt temptati nõ peccaſſent.ita cõfirmarẽt᷑ cũ omni
ꝓpagine ſua.vt vltra peccare nõ poſſent quẽadmodum
qꝛ victi peccauerũt.ſic infirmati ſunt.vt qtum ĩ ipis ẽ ſi

ne pcto eẽ nõ pñt.ꝗs em̃ audeat dicẽ plus valere iiuſtici

am ad alligãdũ ĩ ſᷣuitutẽ hoĩeʒ ĩ pꝛia ſuaſiõe ſibi ↄſentiẽ
tem.qᷓ; valeret iuſticia ad ↄfirmadũ eũ ĩ libertate ſibi in
eadẽ tẽptatõe pᷣterea adherẽtẽ.Qã quẽadmodũ qm̃ hũa
na natura tota erat ĩ pᷣmis parẽtibo.tota ĩ illis victa eſt
vt peccarẽt.excepto illo ſolo hoĩe quẽ deꝰ ſine ſemĩe viri
de virgie facẽ ſic ſciuit a pcto ade ſecernẽ.ita ĩ eiſdẽ to⸗
ta vicilſſet ſi nõ peccaſſʒ. Hoc idẽ videt᷑ ſentire Hoetius
de fide xpᷣiana. dicẽs.qm̃ angeloꝝ nũerũ.i.ſi uꝑne ciuita
tis cinꝰ ciues angeli ſũt imminutũ voluit cõditoꝛ pma⸗

nere. foꝛmauit ex tra hoĩem.atʒz ſpũ vite aĩauit. eũq;ʒ pᷣfi

ra lege in ꝑadiſi delitijs ↄſtituit. vt ſi ſine pcto manẽ vel

let. tã ipᷣm ꝗ; eiꝰ ꝓgenieʒ angelicis cetibo ſociaret. Ex B

vᷣbo videt᷑.ꝙ ſi ipᷣe ſtetiſſzʒ. nullus ð poſteris eius perijſ

ſet.qð nõ videt᷑ poſſe accidiſſe niſi ↄfirmati eẽnt. et hoc

videt᷑ poſſe haberi ab aug.ꝗ videt᷑ dicẽ. xiiij. de ciui. dei.
i·c.ꝙ nulli de poſteris pꝛmoꝝ parentũ fuiſſent moꝛitu
ri niſi pꝛimi ꝑentes peccaſſent.et cõſtat ꝙ ſi nõ fuiſſent.
moꝛituri nõ peccaſſent.dĩc em̃ ſic.neq; hoc genus fuiſſe
in ſingulis quibuſcũq; moꝛiturũ.niſi duo pꝛimi quoꝛuʒ
creatus e vnus ex nullo alter ex illo.id inobediẽtia me⸗
ruiſſent a ꝗbo admiſſuʒ ẽ tam grãde peccatũ. vt in dete

rius co natura mutaret᷑ hũana etia in poſteros obliga⸗
tione peccati et moꝛtis nccitate t᷑nſmiſſa.⸗¶. Ad illud qð

4

XcV.

pꝛimo obijcitur ꝑ verbum aug. Dicendũ ꝙ illud verbũ

videt᷑ cõſonũ eẽ ſentẽtie Anſel.ſub hoc ſenſu.felix eẽt ſo⸗

cietas hũana ſi pꝛimi parẽtes nõ trahicerẽt malũ in po⸗
ſteros.qꝛ tũc nec aligs de poſteritate iniquitatẽ ↄmitte⸗
ret.qð aũt ſubdit᷑ que damnatõem reciperet nota eſt ex
pꝛeſſionis.qꝛ om̃is iniquitas in ſiatu ilio damnationeʒ
induceret.¶ Ad illud qð obijcitur.ꝙ homo erat cõditꝰ
vertibilis a bono in malũ et ecõuerſo ⁊c. Dicendũ ꝙ li
cet talis fuerit de natuꝛa:tñ ſuꝑueniẽte gr̃a poterat ĩ bo
no incliabiliter ſtabiliri.ſicut dictũ eſt de pꝛimo homie
ꝙ moꝛtalis erat ↄditõe coꝛꝑis aimalis.ĩmoꝛtalis bene
ficio cõditoꝛis.et eſt euidens exemplũ a beata virgine.
Sunt aũt quidã nõ acquieſcẽtes ſentẽtie Anſel:dicẽ
tẽs.ꝙ ſem ꝑ fuiſſent geniti filij in ſtatu illo in poſſibilita
te peccãdi.qð videt᷑ ſentire hugo de ſcto vic.qui pñit rñ⸗
dere rõnibo cõtra hic ꝓpoſitis ſic.¶ Ad illud qð obijcit᷑
ꝙ traſiniſiſſet nccitatẽ ꝓficiẽdi ſic trãſmiſit nccĩtatẽ pec
candi.Dicendũ ꝙ nccitatẽ peccãdi duplłxr pt intelligi ali
ꝗs hre.aut qꝛ nece hʒ in pcto ꝑmanẽ᷑. Pꝛimo ꝗdem mõ
reperitur neceſſitas in ſtatu nature humane poſt lapſuʒ
Sed ſecundo modo in ſtatu ruine angelice.ſiquis ergo
recto intellectu velit arguere.ex hoc non habebit ꝙ adã
ſi obediuiſſet.neceſſitatem habuiſſet permanenadi in iu⸗
ſticia ſicut habent angeli qui non poſſunt labi:ſed ꝙ ſta
tu illo manente neceſſe eſſet ipſum in aliquod opus bo⸗

num et landabile exire.et hoc vtiq; verum eſt.quia ſicut

ſtatus nature coꝛrupte ponit defectus 2 deoꝛdinationes
ſic ſtatus ille requireret rectas et oꝛdinatas operatões
et cogitationes.nunq; enim homo in ſtatu in nocentie
ocioſus fuiſſʒ. Ad illud quod obijcitur de angelis ⁊c̃.
Dicendũ ꝙ non eſt ſimile et hoc diffuſius habet expli⸗

cari cum agitur de irremediabilitate peccati angelici.

ſed nunc tm ſufficiat dixiſſe:q ratione nobilitatis ⁊ ſim
plicitatis et incoꝛpoꝛeitatis ⁊ deifoꝛmitatis nature an⸗
gelice que nullum habebat retaꝛdans.et ratione ſtatus
merendi ſunt pꝛefixi.ſicut aiunt.damaſ.et aug.angelꝰ
ſtatim in pꝛimo conflictu fuit confirmatus in bono vel
obſtinatus in malo:homo vᷣo quia erat alterius condi⸗
tionis ſicut per demeritum non fuit in malo obſtinatꝰ
Fſᷣm ꝙ patet nec in ſe nec in poſteris:ſic non fuit in bono
confirmatus.ideo non opoꝛtuit ipᷣm iuſticiam confiꝛma
tam in poſteros tranffuſiſſe.¶ Ad aliud de auctoꝛitate
Anſel.dici poteſt.ꝙ ſic opꝑinatus fuit.tamen ex illo ver
bo non poteſt haberi ſᷣm quandam congruentiam et di
ſpoſitionem. que non ponit neceſſario ita eſſe.pꝛeterea
pt᷑ fieri vis in verbo vt per iuſticiã intelligamꝰ nat᷑ alẽ
rectitudinem.per felicitatem pꝛinationem omnis pene
non confirmationem ĩ ſtatu iuſticie.Ad illud qnod obij
citur.ꝙ facilius poterat aſſurgere ad impoſſibilitatem
moꝛiendi q; declinare ad neceſſitatem ⁊c᷑. Dicendum ꝙ;
oꝛdinatus fuit ad impoſſibilitatem moꝛiendi.non vt ad
illud quod aſſequi debuit in vita animali et terrena:ſed

potius in vita ſpirituali et celeſti. Vnde aug.xiiij.de ci.

dei. c.x Felix vniuerſa ſocietas eſſet humana ſi nec illi
⁊c̃.vt ſupꝛa.atʒ iſta permanente felicitate.donec per il⸗
lam benedictionem qua dictum eſt.creſcite et multipli⸗
camini.pꝛedeſtinatoꝛum ſanctoꝛum numerus comple⸗
retur. Alia maioꝛ daret᷑ que beatiſſimis angelis data
eſt. vbi iam eſſet certa ſecuritas peccaturũ neminemq;
moꝛiturũ.Contrarietas autem que videtur inter hug.
Anſel.pt᷑ diſſolui.dicit em hugo.in ſenten.ſuis.ſtultũ
videt᷑ dicẽ.ꝙ in hac vita ↄfirmatꝰ ſit ita aligs ꝙ nõ poſ⸗
ſit fieri malus.quod in alia vita tm̃ ꝓmittit. Anſel.di⸗
cit ꝙ ſi pꝛimi parentes viciſſent in illa pꝛima temptati⸗
one.ꝙ ita cõfirmarentur cũ om̃i ꝓpagine ſita.vt vlt pec
care nõ poſſent.quod aũt dicit hugo ꝙ nullꝰ te bet dici
ita ↄfirmatꝰ in hac vita ꝙ ñ poſſit fieri malꝰ.ĩtelligit᷑ ñ
poſſit negatiue ſimplicit.i.nullo modo poſſit.quod pa⸗
tet ꝑ hoc quod ſubiungitur.ſcʒ.q in alia vita tm̃ ꝓmit
titur.quod aũt dicit Anſel.q ita cõfirmarẽtur q; vltra
peccare nõ poſſent.nõ intelligitur nõ poſſent negatiue

17

ſed potius expꝛeſſiue.notat᷑ eĩ ꝑ hoc expᷣſſio ſtabilitatis
in bono.ſub hoc ſenſu.ita eſſent ſtabiles in bono qð q̃ſi
eſſet illis impoſſibile faceꝛe malũ.ſiẽ dẽ aliqñ de aliquo
viro excellẽter bono.ꝙ neſciuit facere malũ.vel ꝙ; ñ poſ
ſet. Opio aüt fuit ſere oĩm et etiã maioꝝ. ꝙ ſi ſietiſſent
pꝛimi ꝑentes.ita fuiſſent ↄfirmati et illi et poſteri.ꝙ nul
lomõ peccare potuiſſent.

embꝛũſecundum
Equiè inqꝗrere quales filios genuiſſent.
qtũ ad ſciam.Et querit᷑ vtrũ genuiſſent fi
lios ꝑfectos ſcia. O ſic vidr. Om̃is igno

rãtia in rõnali creatuꝛa ẽ pena pct᷑i.At eĩ
dicit Meda.q̃tuoꝛ ſunt nobis inflicta ꝓpter peccatũ pꝛi⸗
moꝛꝝ parentü ſczʒ ignoꝛãtia.ĩfirinitas.malicia.⁊ ex his
cõfiata mali cõcupiſcẽtia. In ſtatu pꝛio nullũ fiit pctm
nec pena peccati.et ita nec ignoꝛãtia.ᷓ filij pcreati ĩ ſta
tu illo fuiſſent ꝑfecti ſcia ſine om̃i ignoꝛãtia.⸗! SIteʒ ſᷣm
phᷣm.ſi ſener haberet oculũ iunenis videret vtiq; ita bñ
licut et iunuenis.et ex hoc pʒ ꝙ ſi defectus aligs ſit in aĩa
ex ꝑte illa qᷓ ſpectat ad cognitiuã.hoc EApt defectuz ali⸗
quẽ ex ꝑte oꝛgani.aliquo mõ ipᷣi cognitiue deſeruientis
vel ex ꝑte coꝛꝑis cuiꝰ aĩa ẽ ꝑfectio:ſᷣ coꝛꝑa genitoꝝ ĩ ſta
tu illo fuiſſent optime aꝛmonie? ſanitatis ꝑfſectiſſime.
ſiẽ hẽtur ab aug. de coꝛꝑe pꝛimi boĩs.̊ ex ꝑte coꝛpoꝝ il
loꝝ nõ fuiſſet impedimẽtũ. ꝓpt᷑ qð aĩe incurriſſent ali⸗
quẽ defectũ ꝗtũ ad cognitõʒ vel ſciam. ¶¶ Itẽ coꝛpꝰ quod
coꝛrupit᷑ aggrauat aiam Sap.ix. Si ĩ illis nulla fuiſſet
coꝛruptio in coꝛꝑe.̊ nulla aggrauatio in aia.&ᷓ in om̃i
libertate qua gaudet ipᷣa ſubſtatia aĩe poſſet vti ſcia ſibi
indita et alijs bonis.ſimiliter nullo exiſtente impedimẽ
to in coꝛꝑibo illoꝝ·et ita videtur ꝙ ſtatim habuiſſent ꝑ⸗
fectõem ſciĩe q cõpetit aĩe ſᷣm ſe.nullo occurrẽte impedi⸗
mento.et ita vt pꝛius.( Itẽ duplex erat ꝑfectio homĩs
in ſtatu pꝛimo.Ana iuſticie oꝛiginalis q̃ ſpectabat ad
ipᷣam aſectiuã. Alia ſcie rõnalis q̃ ſpectabat ad ipᷣaʒ co
gnitiuã.ſ̊ ſtati habuiſſent ꝑfecte iuſticiã oꝛiginalẽ.q̊ pa
ri rõne habuiſſent ꝑfecte ſciam rõnaleʒ.¶ Itẽ ꝙ habuiſ

ſent ſtatim vſum rõis videt᷑ ꝑ hoc.ꝙ quedã quoꝝ ꝑfectõ

eſt aia ſenſibilis.ſtatim babũdãt cogmtõe agendoꝛuz et
noticia expedientiũ ⁊ nociuoꝝ.vñ ſtatim habẽt vſuʒ ſue
cognitiue:ſᷣ cõſtat ꝙ nõ fuiſſet homĩ ſubtractũ qð ẽ aĩa
libo cõceſſum.niſi hoc eẽt de merito peccati.eꝛgo ſi non
ꝓceſſiſſet peccatũ.homo ſtatim ĩ oꝛtu ſiue poſt oꝛtũ ſuũ
haberet vſum rõnis et ſciret que agẽda et que fugienda.
et ita vt pꝛius. Item duo creauit deus ad imaginẽ ſuã
ſcʒ angelũ et aiam.q̃ ſunt creature rõales et ꝑfectiſſime

in genere creaturaꝝ:angelꝰ ſtatim cõditus hũit ꝑfectõʒ

cognitõis.⁊ hoc reqꝗrebat eiꝰ ꝑfectio:ſiłr videt᷑ aĩma
creata ſtatim ſit ꝑfecta ſcia.ſiue ꝗq debeat eẽ.niſi culpa
interueniẽte impedit᷑.vel quare nõ cũ hõ ſit ꝑfectõnis
maioꝛis.Si dicat᷑ ꝙ aĩa nõ eſt ſtatim ꝑfecta ſcia ꝓpt᷑ cõ
iũctõem cum coꝛꝑe tali.hoc videt᷑ incõueniẽs.vt em̃ dic
Auicẽ.aĩma vnit᷑ coꝛpi vt ꝑficit᷑.&̊ ſoꝛtitur perfectõem
ex cõiũctione cum coꝛpoꝛe et nõ im ꝑfectõeʒ.et maxĩe ex
cõiũctione cũ coꝛpoꝛe exriſtente ſine coꝛruptõne.⸗ Itẽ in
pꝛimo ſtatu geniti eẽnt perfecti cognitõne ſenſitiua.non
em̃ fuiſſent in aliquo defectu itũ ad ſenſitiuã cognitõʒ.
multofoꝛtiꝰ videt᷑ ꝙ perfecti fuiſſent cognitõne intelle⸗
ctiua.et ita eẽnt in ſtatu illo ſcia ꝑfecti.Dicit tũ pvhᷣs.q;
intelligere eſt in aĩma cũ velit.ſentire at᷑ nõ ẽ in ipᷣa ſup
ple. cũ velit.Ex quo videtur ꝙ acteitellectiue magis ſb⸗
ſit libertati volũtatis q; actꝰ ſenſitiue.ex qͥ vidẽ ſeq ꝓpoſi
tũ.¶ Cõtra hoc arguit bugo ſic.pꝛima oia perfecta fa⸗
cta ſũt.cetera aũt oĩa qꝗᷓ ex ipis oꝛiũtur et poſt ipa ſequã
tur:nmiſi ꝑ interualla tẽpoꝝ creſcẽdo ad perfectoem veni
re nõ pñt.et hoc oñdit per inductõem in plãtis ⁊ aĩalibo
ex hoc intẽdẽs cõcludẽ.hoc idẽ cõtigiſſe de cognitõe ſen⸗
ſus 2 intelligẽtia mẽtis. Itẽ vt hetur ab Anicẽ.aĩma
rõnalis cõiungitur coꝛpoꝛi vt in eo perficiatur ſcientijs
et virtutibo.⁊ ſic perfecta cõiungat᷑ ſeculo altioꝛi.ſ̊ hoc

5

eſt verbũ catholicũet eſt generale ad om̃em ſtatum. gĩ
ſtatu innocẽtie aĩa ꝑueniſſet ad habitũ ſcie mediãte ad⸗
miniculo coꝛꝑis.̊ nõ habuiſſet habitꝰ ſciaꝝ ſibi inna⸗

tos.ſ̊ eos tꝑe acquiſiuiſſet.ergo in ſtatu illo geniti non

oꝛiũtur perfecta ſciẽtia.(¶ Item ſi adam ſtetiſſet.filij eiꝰ
p ſucceſſionẽ tꝑis perueniſſent ad ꝑfectõem ſtature ex ꝑ
te coꝛpoꝛis.ergo a ſimili videtur ꝙ ſucceſſione tẽpoꝛis
perueniſſent ad ꝑfectõem ſciẽtie ex ꝑte mentis.aut ſi nõ
quare nõ. e põſio dicẽdũ ꝙ ꝑuuli geniti ab adã in
ſue natiuitatis pꝛimoꝛdio illuiatoem aliquã cognitõis
et ſcie abſq; dubio habuiſſent.Si at᷑ natura(ſᷣm ꝙ vult
phᷣus generalit᷑ de ip̃a loquẽs) nõ deficit in neceſſarijs:
multofoꝛtius colligi poteſt de illa natura tã nobili ⁊ tã
bene inſtituta.ꝙ nõ defuiſſet illuĩatio neceſſaria itelle⸗

ctui ad iudicandũ:ſicut nõ vefuit rectitudo iuſticie ip̃i

affectui in apetẽdis et reſpuẽdis.rectũ em̃ axpetitũ vo⸗
luntatis antecedit rectum iudicium rõnis.et ideo recti⸗
tudiem iuſticie pꝛeit illumĩatio ſcientie.in his que ſunt
capacia vtriuſq;.ſicut eꝛgo indubitãter dici opoꝛtet ꝙ fi
lij ade rectitudinẽ affectus haberẽt tam reſpectu appeti⸗
bilium que ſunt de genere cõmodi qꝙᷓ;ᷓ reſpectu eoꝝ que
ſunt de genere honeſti.ſic etiam ponendũ eſt ꝙ reſpectu
vtroꝛumq; haberet ꝑuulus illuiatõem ſcientie ſtatim cũ
naſceret᷑.per quã eẽt abilis et ydoneus et expeditus ad
illa diſcernenda.ne per ignoꝛantiã vel erroꝛẽ cogeretur
abſtractus in aliquo deuiare.et hoc quidẽ dicere poſſu⸗
mus ſine calũnia.cũ nõ ſit diſſonũ rõni.nec auctoꝛitas
aliqua ↄtradicat. Verũ ſi vlteriꝰ ꝓcedat᷑ ad illiꝰ illuia⸗
tõem et ſciẽtie vſum et ſtatũ.difficile ẽ determiare. tũ qꝛ
auctoꝛitates ſuꝑ hoc nõ reꝑiũtur expᷣſſe.tũ etiã qꝛ ad h̊
vix haberi pñt.niſi rões ↄgruẽtie.que frequẽter ſunt ad
vtrãq; ꝑtẽ:tũ etiã qꝛ in ſtatu ſumꝰ caliginis ? miſerie.a⸗
deo vt vix poſſumꝰ cogitare q̃ in ſtatu illo fuiſſent. teꝛ
hoc ꝙ ſumꝰ ĩ aſpectu multipliciũ defectuuzʒ aſſueti.Añ
quibuſda videt᷑ dicẽdũ.ꝙ ſtatim ꝑuuli habuiſſent rõis
vſum cũ coꝛpꝰ nõ aggrauaret ſpm. ꝓfeciſſent tñ in ſcia
ꝓ experiẽtiã.ſic etia datũ erat eis ꝓficere ĩ iuſticia ⁊ bo⸗
na vita ꝑ obedientiã. Alijs videt᷑ ꝙ puuli nõ ſtatim ha⸗
buiſſent vſum rõis ſic nec ĩ matrũ vteris.et h̊ ꝓgt᷑ hui⸗
ditatẽ q ꝑ naturã erat in oꝛganis deſeruiẽtibo vſui potẽ
tie cognitiue. VUñ ꝑ naturã fuiſſent aliquãtulũ retarda
ti.et hoc quidẽ nõ fuiſſet pena.nec ignoꝛãtia eoꝝ:vᷣ poti
us oꝛdo nature eẽt.ꝗ ab imꝑfecto inchoat et intẽdit ad
ↄplemẽtũ.Qõ tñ fuiſſent ita din retardati ſic et nũc.qꝛ
penalis coꝛruptõ ſuꝑadiecta im ꝑfectõi coꝛꝑis.multum

retardat ⁊ ĩpedit vſũ rõis.qd aũt veriꝰ ſit difficile eſt vi⸗

ere. Poſſumꝰ tñ ſine pᷣiudicõ mediã viaʒ tenẽ. vt dicãꝰ
ꝙ puuli illi ſtati noſcerẽt qð ꝓ illo tꝑe eẽt nature ſue cõ
ſonũ vel nociuũ.⁊ hoc ꝑ iuduſtriã naturalẽ.ſi aũt nat᷑a
hoc cõceſſit ouiculis vł agnis vt ꝑ inſtictũ nature lupuʒ
refugiant quẽ nũq; viderũt.et mamillas matrũ reqrãt:
nequaqꝙ credendũ ẽ.hoc filijs ade fuiſſe negatũ. tum
vo ad quedã q̃ ſpectãt ad bonũ honeſti.ſiẽ diſtinctõ pꝛe
ceptoꝝ ⁊ cultuũ ꝗbo dens ẽ venerãdꝰ et ſimilia.videtuꝛ
ꝓbabile ꝙ cognitõis vſus fniſſet dilatꝰ.q;uis nõ abſur
de cõcedi poſſit ꝙ eis habitꝰ ad h̊ eẽt datus.⸗ His vi⸗
ſis pʒ in ꝑte rñſio ad q̃ſtionẽ ꝓpoſitã. pʒ etiã ꝓ magna
ꝑte rñſio ad obiecta.i A rões qᷓ ꝓbãt ꝙ nõ generaret fi
lios hñtes ꝑfectõʒ ſcie.oñdũt q; filij adã nõ ſtatim a pꝛi⸗
cipio hũiſſent cognitõʒ ĩ tãta plenitudie ⁊ ꝑfectõe.ĩ quã
ta erãt ꝑ ſucceſſionẽ tꝑis habituri.et hoc quidem veruʒ
eſt. et iõ cõcedi pñt. Attamẽ ad illã rõem quã vltio ĩdu⸗
cit de ſilitudie ſtature.dici pt᷑.ꝙ ñ ẽ ſimile qꝛ ꝑuitas coꝛ
pis et ſtature ẽ ꝓpt exigẽtia matricis ⁊ coꝛpꝰ natũ pau⸗
latim ꝓficẽ:ſᷣ aia eque vᷣtutis ẽ ĩ ꝓꝑuo coꝛpe vt ĩ magno
qᷓtũ ẽ de le.ſic vult aug.ĩ li.de quaãtitate aĩe.¶¶¶ Ao illud

qð pꝛio ĩ cõtraꝛiũ obijcit᷑.ꝙ ignoꝛãtia ẽ pena pcti.iã ptzʒ

reſpõſio.q;ꝛ ignoꝛantia ꝓut eſt pena. noĩat pꝛiuatõz ſci
entie que nata ⁊ ĩ eſſe ſic cecitas pꝛiuatõz ĩ ſuis.Elñ ca⸗
tulus nõ dicit᷑ cecus añ nonũ diẽ. Vnde hug.de ſacra.
Mon om̃is ꝗ aliquid neſcit aut aligꝗd minꝰ perfecte ſcit.

ei⸗

li⸗

— — ———— — — — — —

Mueſtio

ſtatim ignoꝛãtiaʒ habẽ ſiue in ignoꝛãtia eſſe dicendꝰ eſt
qꝛ ignoꝛãtia nõ dicit᷑ niſi tũc ſolũ cũ id qð ignoꝛari nõ
debuilſlet neſcit᷑. talis itaq; ignoꝛãtia nõ niſi ex pena pee
cati ineẽ cognoſcit᷑. cũ mens a lumie veritatis excecata
ne ea q ſcire veberet cognoſcẽ valeat.pꝛio vicio obſcu⸗
rat᷑.illa vo q̃ in naſcẽtibo cũctis ⁊ nũc a pᷣncipio in ee vi

det᷑. tũc quoq; in eẽ debuiſſe credit᷑ ſenſus ſiue cogniti

onis imꝑfectõezʒ natuꝛe nõ culpe.ↄceſſuʒ ẽ aũt ꝙ ĩ pmoꝛ
dio ſue natiuitatis habebãt habitũ ↄuenientezʒ illi tꝑi ⁊
vſum ᷣm ꝙ ↄopetebat illi ſtatui coꝛreſpõdentẽ.⁊ ideo qᷓ;
uis aliqua eſſet ĩ eis ꝑfectõ ſciẽtie:nõ pter h̊ ſequit᷑ q ĩ

eis fuerit pꝛiuatõ ex pena ignoꝛãtie.nec ſequit᷑ ſi nõ ba

buerũt ignoꝛãtie penã ꝙ ꝓpter hoc habuerũt ꝑfectã ſciẽ
tiam.⸗l Ad illud qð obijcit᷑ ꝙ imꝑfectõ cognitõis ſenſi⸗
tiue venit a ꝑte oꝛgani.ſic ptʒ in viſu ſenis.dicẽdũ ꝙ ra⸗
tio iſta deficit dupłꝛ pꝛimũ quidẽ qꝛ hoc veꝝ ẽ in cogni⸗
tione ſenſitiua q̃ nõ habet ad ꝑfectõeʒ deduci ꝑ aliqueʒ
habitũ acquiſitũ.Mos aũt querimꝰ hic de cognitõe in⸗
tellectiua q̃ ab exꝑiẽtia tempoꝝ recipit incremẽtũ.Aliꝰ
etiã defectꝰẽ ibi.qꝛ qᷓuis in coꝛꝑe ꝑuuli non eſſet ꝓ ſtatu
coꝛruptõ aggrauãs:erat tñ im ꝑfectõ retardas.licet em̃
habuiſſent coꝛꝑa optime armonie ᷣm ↄgruẽtiaʒ ſtatꝰ il
lius.nõ tñ optume ſimpłꝛ.ſtatꝰem̃ infantilis ſemꝑ habe⸗
ret aliqua ſincomata umpediẽtia actũ ↄgnitiue ⁊ vſum

ratõis aliquo mõ.vt em̃ dicit Caſſio.de aia.datũ ẽ aia⸗

bus ad tempꝰſuoꝝ ſequi coꝛpoꝝ neceſſitates.ſincoma⸗
ta aũt huiiĩ ſiatu illo eſſent exr natuꝛe ↄditõe nõ ex vicio
culpe.ſic̃ ſunt illa q̃ mõ iſtũ ſtatũ circũſtãt.¶ Ad aliud
qð obijcit᷑. ꝙ in ſtatu illo in nullo fuiſſet aia aggrauata
cũ ĩ coꝛꝑe nulla fuiſſet coꝛruptõ iã ptʒ rñſio i ꝑte qꝛ licʒ
nõ fuiſſʒ coꝛruptõ aggrauãs:eſſet tũ im ꝑfectõ retardãs
pꝛeterea vᷣbum illud ſapi.Coꝛpꝰ qð coꝛrũpit᷑ aggrauat

aiaʒ.intelligit᷑ de aggrauatõe q̃ rectitudinẽ tollit oꝛigia

lis iuſticie.q in ſtatu illo eẽ nõ poſſet.Añ nihil deperiſſʒ
aĩabo puuloꝝ ĩ ſtatu illo de libertate ſua qtuʒ ad recti⸗

tudinẽ naturalis iuſticie.ha buiſſent em ꝑuuli ĩ ſtatu ii·
lo naturalẽ iuſticiã nec ĩ aliqͥ declinaſſent ab illa.q¶ R¶= d

illud qð obijcit᷑ ꝙ ſtatim eẽnt ꝑfecti qtũ ad oꝛiginalẽ iu
ſticiã ⁊c. Dicẽduʒ q; nõ ẽ ſimile de ꝑfectõe oꝛigialis iu⸗
ſticie ⁊ de ꝑfectõe ſciẽtie:qꝛ ſicut tactũ ẽ.ſincomata illiꝰ
etatis impediſſent actũ cognitiue ⁊ vſuʒ ratõis qͥdãmõ

nõ aũt ſic rectitudinẽ iuſticie oꝛiginalis.Ratõ aũt hꝰẽ

qꝛ oꝛigialis iuſticia ẽ ipiꝰvolũtatis pꝛie ſiue libertatis
arbitrij. ꝑfectõ ſciẽtie eſt ipiꝰcognitiue ſiue intellectiue.
actꝰaũt volũtatis ſiue liberi arbitrij nõ põt impediri ni
ſi foꝛte ex defectu aliqͥ ex ꝑte cognitiue.ſic nec eꝰptᷣas.i.
libertas.pt᷑ qð rectitudo q̃ erat oꝛigĩalit illiꝰ.non niſi
P ſeipᷣaʒ poterat amitti ſiue inclinari.vᷣtꝰaũt intellecti⸗
ua nõ gaudet tata libertate.tũ qꝛ indiget admiĩcu lo alia
ruũ potẽtiaꝝ ⁊ oꝛganoꝝ eoꝛũdẽ ad h̊ ꝙ exeat ĩ actuʒ ſuũ.
tũ qꝛ neceſſaria ẽ mitoꝝ cognitõ ⁊ multiplex oꝛdiatio ⁊
collatõ ad h̊ ꝙ ꝑueniat ad ꝑfectõeʒ ſciẽtie. ꝓpt᷑ qð mul⸗
tis modis ⁊ ð cauſis pt᷑ retardari actꝰſciẽdi ſiue ꝑfectõ
ſciẽtie.⁊ ſic ipediri nõ pt᷑ iuſticia oꝛigĩalis.q̃ ſolumodo
auerſiõe volũtatis amittit. Pretea ꝑfectõ oꝛigiatł iuſti
tie habẽt᷑ ex gr̃a ſiue ex dono dei.qꝛ ̊ oĩno ex dono dei ẽ
⁊ nullũ habʒ impedimẽtũ ex ꝑte recipiẽtis.nõ ſic aũt ẽ
de pfectõe ſciẽtie.alit ẽ de ꝑfectõe hꝰ⁊ illiꝰ.q Ad aliud
qð obijcit᷑.ꝙ ſtatim habuiſſent vſũ rõnis qꝛ babniſſent
vſũ cognitiue.ſic aialia hñt vſũ ſue cognitiue ⁊c. Dicen
dũ ꝙ nõ optet.ſᷣ ſic tactũ .cognoſcerẽt qð ꝓ illo tpe eẽt
nature eoꝝ ↄſonũ.2 G ꝑ inſtinctũ ſine induſiriã natura⸗
lem.⁊ in h̊ ꝑfectiꝰ⁊ excelletiꝰqᷓ; aĩalia.qꝛ inſtinctꝰ ille ſi
ne induſtria quodamõ dirigeret᷑ ratõe ne poſſet errare.
hoc tñ dico opinãdo nõ aſſerẽdo. alde em videt᷑ mibi
abſurdũ ponẽ hoĩeʒ oↄpletũ habere rectitudineʒ iuſſlicie
oꝛiginalis ⁊ oĩno carere vſu ratõnis.hoĩeʒ ↄpletũ dico
ad differẽtiaz illoꝝ ꝗ ĩ vteris maternis nutriũtur ⁊ ibi
ſunt in ꝓductõe ad ee ↄpletũ.4: Ad aliud qð obijcit᷑. ꝙ
angelꝰ?ſtatim babuit ꝑtectõeʒ cognitõis ⁊c. Dicẽduz ꝗ

xcv.

nõ eſt ſimile de angelo ⁊ de aĩia ratõnali.aĩa em̃ ratõna

lis ratõne q eſt ꝑfectõ coꝛꝑis 2 ſenſibo coꝛꝑalibo ⁊ oꝛga⸗

nis indiget.ad h̊ ꝙ ꝑueniat ad ſui ꝑfectõeʒ in cognolcẽ⸗
do ſiue ſciẽdo.ꝗbo nõ indiget angelꝰ.nõ eſt ita expedita
ad aſſequẽduz pfectõeʒ ſuã qtuʒ ad ſciẽtiaʒ.ſicut eſt an
gelus.qñ em̃ eſt defectꝰaliꝗs ex ꝑte oꝛgani ꝓpt᷑ quẽ non
eſt expeditũ. ad coopandũ illis q̃ requirũt᷑ ad habẽdaʒ
ſciẽtiazʒ ſiue ꝑfectõeʒ ſciẽtie.oꝑtet ipᷣaʒ aĩaʒ deficẽ ab il⸗
la ꝑfectõe.pᷣteꝛea intellectiua ẽ plena foꝛmis.Vñ qꝛ illa
lux intima ꝑ quã viſio ſiue cognitõ actualis ſꝑ illi pñs
eſt.poſt ↄuerſionẽ ad pᷣmã lucẽ ſemꝑ ẽ in cognitõe ⁊ ſciẽ
tia ꝑfecta.nõ ſic ẽ de aia hũana q̃ ſᷣm ph̊m creata eſt q̃ſi
tabula raſa.⁊ ꝑfectibilis vᷣtutibo ſciẽtijs. Pꝛetea intel
lectiua 'm dyoniſiũ eſt deifoꝛmis ratõe ↄpꝛebenſionis
inſtantanee 2 collatõis.aĩa aũt nõ ſic:immo intelligit 2
ↄfert cũ ↄtinuo ⁊ tꝑe.AVnde intellectꝰhũanꝰꝑ naturam
magis ẽ cũ collatõe ⁊ inquietudie ⁊ cum ↄtinuo tꝑe q
angelic? vt vnlt dyoni. Ad hoc qð ſubiũgit᷑ ꝙ aĩa vni
tur coꝛꝑi vt ꝑficiat᷑ ⁊c.ꝓpter qð ex ↄiunctõe cũ coꝛpoꝛe

nõ tæbet aliquo mõ impediri a ſua ꝑfectõe. Dicẽdum q;

ꝑfectõ aie pendet a coꝛꝑe quodãmõ q;tum ad ſatiſfa⸗
ctionẽ appe titꝰip̃ᷣius:nullo em̃ mõ põt oĩno ſatiſſieri ap
petitui aĩe.niſi in ↄiunctõe cũ coꝛꝑe vt habet᷑ ab augu.
luꝑ Geñ.ad litt.⁊ q;dtum ad h̊ ſtatim ꝑficit᷑ in ↄiunctõe
& pendet etiã qtuʒ ad virtutẽ ⁊ ſciẽtia ⁊ qᷓtuʒ ad h̊ non
ſiatim ꝑficit᷑ in ↄiunctõe ſed ꝑ ꝓceſſuʒ tempoꝛis aſſequi
tur huiꝰ ꝑfectõeʒ.amĩculo ⁊ cooꝑatõe coꝛpꝑis.⸗ Ad hoc
quod poſtea obijcit᷑.ꝙ geniti ĩ pᷣmo ſtatu eſſent pfecti q;
tum ad cognitõeʒ ſenſitiue ⁊c᷑. Dicẽduʒ ꝙ nõ eſt ſile de
ꝓfectõe ſenſitiue ⁊ intellectiue. ꝑfectõ em̃ ſenſitiue a na⸗
tura eſt.iõ ſic aũt eſt de ꝑfectõe intellectꝰ.Dicit enim
phᷣus.ꝙ ſenſus ẽ a natura aliqua intellectꝰ.nõ ꝓpter qð
natura ſenſitiue exiſtente in ↄpletõne ſua ⁊ actꝰeiuſdem
exiſtit ꝑfectus.ꝑfectio aũt intellectiue habet᷑ ꝑ electõeʒ
7 acquiſitõeʒ ⁊ acquirit᷑ in ſtatu pᷣmo licet maioꝛi facili
tate ⁊ minoꝛi tꝑe.⸗ Ad illud qð ſubdit᷑ ſcʒ ꝗ intelligi⸗
mus cũ volumꝰc. Dicẽdum ꝙ hoc intelligit᷑ ᷑m ꝙ h
Dico intelligimꝰcopulat actũ intellectꝰin habitu.loqui⸗
tur em̃ phᷣus de actu intelligẽdi qui ẽ ex ↄuerſione viꝛtu
tis ſupꝛa ſpeciẽ habitã ſiue receptaʒ in aĩa.actꝰ aũt ſen⸗
tiendi impedit᷑ ex hoc ꝙ defectus eſt ex ꝑte medij vel ex
abſentia obiecti.

embꝛum tercium

Equit᷑ inquirẽ q̃les filios genuiſſent qtũ
ad vᷣtutẽ coꝛpalẽ. Vt.ſ.genuiſſent fiſios
tãte vᷣtutis ꝙ ſtati poſſent exiꝛe ĩ oꝑa pꝛia
oꝛganorũ.h̊ ẽ ãbulare.loꝗ ⁊ hmõi. ſic
videt᷑ ꝑ ſiſitudinẽ ſũptã a bꝛutis.videmꝰeĩ ꝙ multa aĩa
lia bꝛuta morx vt naſcũt᷑ vadũt.ſugãt mãmas.⁊ ſequũ
mr̃es:ſᷣ mime eſtimãdũ ẽ ꝙ illud qð eſt bꝛutis pᷣſtitũ.ra
tõnali creature ad h̊ apte ſine demerito pet᷑i aliqͥ mõ de
negaret᷑.Erxr h̊ videt᷑. ꝓ ꝑuuli ĩ ſtatu illo nati ſtatim ba
buiſſent vſũ mẽbꝛoꝝ.¶] Stẽ due ſũt etates ĩ gbo mime ſo
lẽt vᷣtutes oꝛganoꝝ hũanoꝝ ſufficẽ ad oꝑa eoꝝ exercen
da.ſcʒ pᷣma ⁊ vltima.i.infantilis ⁊ ſenilis ⁊ ̊ dico ĩ ſta
tu nature lapſe.ſ̊ in ſiatn nature ↄdite qtũcũq; eſſz etas
ꝓuecta.bene ſufficẽt vᷣtꝰ oꝛganoꝝ ad oꝑa eoꝝ exercẽda
pari ratõe videt᷑ ꝙ quãtilla fuiſſet etas ĩ ſta tu illo.ſuffi⸗
ceret ad idẽ.vel q̃re nõ?: Itẽ infirmitas mẽbꝛoꝝ ĩ par
uulis vnde impotẽtes ſũt exire in oꝑa ſua in ſtatu natu
re lapſe ↄgruit ipi ſlatui in quo aĩie que ſunt coꝛpoꝛũ ꝑ⸗
fectiones ſũt infirme.vnde Augu. pꝛie infirmitati mẽ⸗

tis ↄgruit hec infirmitas carmis. ergo in ſtatu illo in q̊

nõ eſſet aliqua infirmitas aĩaꝝ.nõ eueniſſet aliquo mo
do infirmitas hmõi. ergo geniii in ſtatu illo nõ habuil⸗
ſent mẽbꝛa ita infirma ꝙ non poſſent exire in officia ſi⸗
ue opera illis deputata. 4 Item ſi aliquid delectabile
in ſtatu illo mouiſſet apetitũ alicuiꝰparuuli.nec habe⸗
ret vſum membꝛoꝝ quo illud poſſet ↄpꝛehendere.nõne

ex carẽtia ſibi delectabilis ⁊ in potẽtia ꝓtingendi adi
lud affligeret᷑.⁊ ita pena pᷣceſſiſſet culpa.q̊ ⁊c 6tra
foꝛtitudo 2 debilitas vᷣtutis motiue in coꝛꝑe ꝓpoꝛtõnat᷑
qualitati mẽbꝛoꝝ. Ende hoĩes habẽtes mẽbꝛa ſolidio⸗
ra ſolẽt eẽ foꝛtioꝛes.ſed ꝑuuli rũc tꝑis mẽbꝛa tenera ha:
buiſſent.cũ eſſent nobilis ↄplexionis.magis em̃ ſolẽt eẽ
teneri qui erãt nobilioꝛis ↄplexionis ⁊ melioꝛis nature
AVnge dicit᷑ de xpᷣo.ꝙ tenerrimꝰerat ꝓpter nobilitatem
nature ipᷣius.ergo videt᷑ ꝙ ſicut ꝑuuli nũc non poſſunt
gradi ꝑ mẽbꝛoꝝ teneritudineʒ.nec gꝑondꝰcopoꝛis ꝓprij
ſuppoꝛtare ꝓpter eoꝝ de bilitatẽ:ſimilit᷑ nec tũc.q¶ IStem
nunc tꝑis ꝓficit ſimul virtus coꝛꝑis cũ ſtatura ſed ſi ho
mo ſtetiſſet.oſimilis fuiſſet in ꝑuulis ꝓuectus a ꝑte ſta
ture illi qui nunc eſt.ergo ſimilit᷑ videt᷑ ꝙ ſimilit᷑ eſſet a
pte virtutis.ergo videt᷑ ꝙ ſicut nunc ꝑuuli in pꝛincipio
ferunt᷑ ab alijs quaſi impotentes ferre ſeipos.⁊ ptꝰpan
latim vadũt ⁊ poſtmodũ currũt.ita videt᷑ ꝙ ⁊ tũc.⸗¶ Itẽ
vis generatiua in ꝑnulis qtuʒ ad vſuʒ fuilſet dilata tũc
ſicut ⁊ nũc.nec eſſet impotetie tũc nõ poſſe generare an⸗

te tempꝰpᷣfinitum a natura.ſicut nec nũc.Silꝛ videt᷑ de

motiua in alijs ⁊ alijs mẽbꝛis.cũ virtꝰ illa ſilꝛ depedeat
a coꝛꝑe.¶ Itẽ mãmille date ſunt matribo a natura.ᷓ in
ſtatu illo fuiſſent neceſſarie ⁊ nõ fruſtra.cum natura ni
hil agat fruſtra:& fuiſſent deputate ad officiuʒ ſiue opꝰ
lactatõnis ꝑuuloꝝ.qui ꝗꝓpter debiliratẽ illoꝝ ⁊ dentiuz
carẽtiaʒ ſic nutriri habent neceſſe.q̊ qtuʒ ad hoc oſimi⸗
les eſſent in infirmitate paruulis natis in ſtatu nature
lapſe.eadẽ ratõne ⁊ in aſijs que ſtatũ circũſtant infanti
lem vt videt᷑. ¶ EKnſio. dicendũ ſine piudicio.ꝙ hec in⸗

firmitas ꝓpter quã ꝑuuli in ſtatu nature nõ pñit aſſurge

re ad officià mẽbꝛoꝝ eſt pena peccati.VUnde ſi pᷣmi parẽ
tes genuiſſent filios in ſtatu innocẽtie.ſicut quoꝛũdam
aĩaliuʒ fetus ſtatim cũ nati fuerint habent vſus ⁊ offi⸗
cia mẽbꝛoꝝ.⁊ illi ſimiliter habuiſſent.vnde ſlatim gra⸗
di poſſent.⁊ matres ſequi.⁊ iuxta ↄgruentiã opoꝛtunita
tis illius ſtatus aliqua officia mẽbꝛoꝝ exercere.abſur⸗
dum em̃ videt᷑ ponere ꝙ ratõnalis creatura que nũqᷓ; fu
erit vicio incuruata ſed pꝛedita rectitudine iuſticie oꝛigi
nalis.aliquãado modo beſtiali contra vſum natuꝛe ꝓpꝛie
am bularet.ſicut faciunt modo ꝑuuli.qui manibus ⁊ pe
dibus ambulantes ſe de loco ad locũ tranſferunt.poteſt
ergo dici.ꝙ infirmitas moderna paꝛuuloꝝ qua nõ pñt
aſſurgere ad officia mẽbꝛoꝝ eſt pena peccati.⁊ infirmi⸗
tati oꝛiginalis culpe atteſtat᷑. ⁊ hoc videt᷑ augu. lentire
in li.de baptiſ.ꝑuulo.di.ſic monet nos.ſi illi pꝛimi paꝛẽ
tes vel homiĩies nõ peccaſſent.vtrũ tales eſſent filios ha⸗
bituri:qui nec lingua nec manibo nec pedibo vterentur
nam ꝓpter vteri capacitatẽ foꝛte neceſſe fuit ꝑuulos na
ſci.ſed poterat ſcʒ deus certe ſcʒ ꝙ multis etiã pecoꝛibo
pᷣſtitit.quoꝝ pulli qꝙᷓuis ſint paruuli in accedentibo coꝛ:
poꝛis incremẽtis etiã mente ꝓficiant quonia ratõnaleʒ
animã nõ habent.⁊ etiã minutiſſimi ⁊ currũt ⁊ matres
agnoſcunt.nec ſugendis vberibo cura ⁊ opere admouẽ⸗
tur aliena.ſed ea ipᷣi in maternis coꝛpoꝛibo loco abdito
poſita mirabili facilitate nouerũt. ¶ Contra bomĩ na
to nec ad inceſſum pedes ydonei nec manus ſaltem ad
ſcalpendum abiles.⁊ niſi oꝑe nutriẽtis admotis labijs
pappille vberis ingerunt᷑.nec vbi ſint ſentiũt.⁊ iuxta ſe
iacentibo mãmis magis poſſunt eſurientes ſlere q; ſug⸗

gere. ꝓinde infirmitati mentis ↄgruit hec oino infirmi

tas coꝛpoꝛis. Ecce ꝙ plane dicit.ꝙ hec infirmitas coꝛ⸗
poꝛis ↄgruit infirmitati mentis.nec iſlud ſentire de ſta⸗
tu illo æbet difficile videri.cum multa maioꝛi admira⸗
tione digna ibi accediſſent.vt paruulos in etate tener⸗
rima ſine veſte vel indumento pariter ⁊ tecto.abſq; om̃i
difficultate ⁊ feliciter viuere ſine ſtrato ⁊ ſtramento ſede
re ⁊ decubare.⁊ alia multa bmõi que nos latent.ſed vix
credunt᷑ talia.quia hoꝛum contraria ↄſuetudinis ſunt.
Vnde aug.ix.ſuꝑ Geñ. loquens de his que accidiſſent
bomi ſi ſine peccato vixiſſet:dicit.qui hec ſieri potuiſſe

nõ credunt.nihil aliud ꝙᷓ ſfuetudinẽ nature iã poſi pec⸗
catum penãq; bumanã ſic currẽtis attendũt.nõ aũt in
eoꝝ genere nos eſſe debemꝰqui nõ credũt niſi q videꝛe
ↄſueuerũt. SPoteſt ̊ ↄcedi ꝙ ꝑuuli in ſtatu illo habuiſ⸗
ſent vſus naturales pedũ ⁊ manuũ ⁊ lingue qᷓtuʒ ad gu
ſtum.cũ em̃ lingua ↄgruat in duo oꝑa ſᷣm phᷣm. ſcʒ gu⸗
ſtum ⁊ interpᷣtatõeʒ.habuiſſent vſum lingue qᷓtũ ad gu⸗
ſtum qui naturalis ẽ ⁊ ad eſſe.qð aũt qᷓ tũ ad interpᷣta⸗
tionẽ nõ diffinio.cũ vſus ille ñ ſit ita naturalis neq; ad
eſſe ſ̊ quodãmõ ab acquiſitõe ⁊ ad bene eẽ. Cõcedẽde ꝗ̊
ſunt ratões q̃ inducte ſunt ꝓ ꝑte illa.4¶ Ad illud qð p⸗
mo obijcit᷑ ↄtra hoc.ꝙ ꝓpter teneritudinẽ mẽbꝛoꝝ ⁊ de⸗
bilitatẽ.neq; gradi poſſent neq; pondꝰcoꝛꝑis ꝓpꝛij poꝛ⸗
tare.Dicẽduʒ ꝙ licet mẽbꝛa habuiſſent tenera mime tñ
paſſibila vel oino impaſſibilia.eo mõ quo ſupᷣ determi⸗
natũ eſt de pᷣmi homis coꝛꝑe. Vnde nullã leſionẽ incuꝛ⸗
riſſent q tũcunq; foꝛtit fixiſſent pedẽ in gradiẽdo. Pꝛe⸗
terea.qꝛ coꝛpꝰfuiſſet oĩno aĩe ſubiectũ.maioꝛẽ recepiſſʒ
virtutẽ a ſua viuificatiua ⁊ regitiua ſcʒ aĩa tũc q; nunc.
vnde ſuffeciſſet virtꝰtibia ꝝ ad coꝛpuſculũ ſuũ ſuppoꝛtã⸗
dum. Pꝛetea natura coꝛꝑalis in ſtatu illo maioꝛis eꝛat
virtutis q; in ſtatu nature lapſe.¶ Ad aliud dicẽduʒ.qꝙ;
quis ꝓfeciſſet virtꝰcoꝛꝑis ꝓpoꝛtionalit᷑ ꝓfectui ſtature
eiuſdẽ tũc ſicut nũc:nõ tñ ſequit᷑.ꝙ tũc tante fuiſſent de⸗
bilitatis quãte ſunt nũc. Ratõ aũt illa non ↄcludit niſi
oꝛdinẽ in ꝓgreſſu virtutis a mioꝛi ad maioꝛẽ tũc ſicut ẽ
nũc. Si aũt obijcit᷑ ꝙ ab eadẽ im ꝑfectõe incepit ſtatura
tũc ⁊ nũc.q̊ ab eadẽ imꝑfectõe incepiſſet vᷣtus tũc ⁊ nũc.
põt rñderi.vel ꝑ interem ptõeʒ qꝛ ꝑfectioꝛis ſtature fuiſ⸗
ſent tũc q; nũc.vel ꝑ diſſolutõeʒ ſiłitudis.qꝛ licet ↄſimi⸗
lis eiſz capacitas vteroꝝ maternoꝝ tũc ⁊ nũc.ꝓpter qð
opoꝛteret tũc natos ⁊ nũc ab eadẽ im ꝑfectõe ſtature in⸗
cipere:nõ tñ fuiſſet ↄſimilis virtꝰ in coꝛꝑibo ſtatꝰ illiꝰet
iſtiꝰ.qꝛ virtꝰnaturalis fuit foꝛtioꝛ tũc q; nũc. ſic nec tan
tam recipit nũc virtutẽ coꝛpꝰa ſua regitiua.i.aia.quãtã
recepiſſet tũc. ꝓpter quod nõ ſequit᷑ ſi ab eadẽ imꝑfectõ⸗
ne ſtature incepiſſent tũc ⁊ nũc.ꝙ ꝓpter hoc incepilſent
ab eadẽ im ꝑfectõne vᷣtutis.¶ Ad hoc qð obijcit᷑ ꝑ ſimile
de ötute generatiua.Dicẽduz ꝙ nõ eſt ſimile.virtꝰeĩ ge⸗
neratiua habet a natura deteꝛmiatũ tempꝰ⁊ ſtatũ exitꝰ
lui in eſſe.qꝛ anteqᷓ; hõ ſit ꝑfectꝰ etate cõuenienti ⁊ vᷣtute
ſufficiẽti.nõ põt exire in actũ generatiue.nde actꝰ iſte
nõ eſt niſi homis ꝑfecti. Unde phᷣus vnũquodq; ꝑſectũ
eſt cũ attingit ꝛie vᷣtuti. Scoõm aũt phᷣm tũc dicit᷑ ali⸗
quid attingẽ ꝓpꝛie vᷣtuti.qñ ꝓducit ĩ eſſe tale quale ipᷣm
eſt.⁊ hoc inſinuatũ ẽ Geñ.j.cũ dicit.Creſcite ⁊ inłtipli
camini.creſcẽ em̃ in vᷣtute ⁊ ſtatura oꝑtet pᷣmo.⁊ piꝰmt᷑
tiplicare ſibi ↄſimile.¶ Ad illud qð vltimo obijcit᷑ põt
duplicit rñderi.no mõ ſic.ꝙ etſi ꝑuuli in ſiatu illo eſ
ſent edẽtuli ⁊ indigerẽt alimẽto matrũ lactis.nõ ꝓpter h̊
ſequeret᷑ ꝙ carerẽt vſu pedũ vel manuũ.videmꝰem̃ pul
los aĩaliuʒ indigẽ bmõi alimẽto.nõ tñ carẽt vſu peduʒ
Vnge iſta nõ ↄſequẽter ſe babẽt vti lacte materno ⁊ ca⸗
rere vſu mẽbꝛoꝝ. Unde nõ ſequit᷑ fuiſſent ↄſiłes ꝑuulis
genitis in ſtatu nature lapſe in hoc.& in alijs. hec em̃ et
alia nõ ſe habẽt ↄſequẽter ſiue ↄueꝛtibilit. Alio mõ põt
dici ꝙ nõ nati fuiſſent edẽtuli ſ̊ mumiti dentibo ſic mul⸗
ti ſetus bꝛuto ꝝ.oĩno em̃ abſurdũ videt᷑ ꝙ coꝛpꝰillud in
quo oĩa coꝛꝑa aĩaliũ habẽt ↄpletõeʒ ⁊ ꝓpter qð ſunt oĩa
coꝛꝑa hmõi deficẽt ab aliqua ꝑfectõne que in coꝛꝑt aĩa
lis reꝑit᷑ ſine demerito peccati. Pꝛetea vſi fuiſſent ⁊ nu
triti eſſent fructibo ꝑadiſi.quoꝝ ꝗqdaʒ foꝛte erãt tenerio
res ⁊ magis ꝑuulis ↄgrui.⁊ quidaʒ ſolidioꝛes ⁊ magis
ↄueniẽtes adultis.nõ eĩ reꝑit᷑ ſcriptũ ꝙ aliqð genꝰ ali⸗
mẽti a fructibo ꝑadiſi ĩ ſtatu illo homĩ ↄcedit᷑ an lapſum
nec ꝓpt᷑ ̊ fruſtra eẽnt vbera data mulieri ſicut nec data
ſunt viro fruſtra:ſ̊ eẽnt illis data ad decoꝛẽ ⁊ integrita
tem coꝛꝑis hũani.⁊ hec ratõ videt᷑ mihi magis appꝛopi⸗
quare veritati ⁊ magis ↄſona eẽ nobilitati illiꝰſtatꝰ.

6
Ni
1
t
ul
,
is

ot
l⸗

17

Mueſtio
„ Equit᷑ inquirẽ q̃les liberos genuiſſent ꝗ;⸗
tum ad lexũ.q̃rit᷑ & vtꝝ tot generaſſent fi⸗
lios qͥt filias.vel pluꝛes filios q filias. v!
ecõuerſo. hec q̃ſtio nõ ẽ ſolũmõ de geni⸗
tis à p̃mis parẽtibo ſ̊ naturalit᷑ de genitis in ſlatu illo.
Mꝛ aüt tot generaſſent filios qͥt filias videt᷑ ſic. natura
ſic ꝓceſſiſſet ĩ generãdo ſicẽ eã deꝰ inſtituit.ſᷣ deꝰcũ ꝓdu⸗
xit naturã hũanã ꝓduxit maſculũ ⁊ feminã in pari nu⸗
mero. & ſiłe ⁊ natura in pari nũero eos multiplicaſſet.
öStẽ generatõ hoĩs nõ poterat ↄtinuari niſi ꝑ maſcu⸗
lũ a feminã.⁊ ita neceſſaria ẽ ad generatõeʒ mulier ſic ⁊

maſculꝰ. videt᷑ ꝙ natura intẽderet eq̃lit᷑ vtrũq; ſexuʒ.

ſᷣ ſicut intẽdebat multiplicabat.̊ ⁊c.¶ Itẽ ſic vir inten
dit ſe ſaluaꝛe ĩ ſimili ſcʒ ĩ viro quẽ generat.ſic ⁊ mulier
in ↄſimili ſcʒ ĩ muliere: ſ̊ natura eque bñ eſſet oꝛdinata
in muliere ſic ĩ viro.q̊ ſi vir nõ fruſtraret᷑ ſua intẽtõe:ſi⸗
milit nec mulier. qᷣt ↄciꝑet maſcłos ad ↄſeruatõʒ ſexꝰ
virilis. tot ↄciꝑet ſemias ad ↄſeruatõeʒ ſexꝰmuliebꝛis.

Itẽ in ſtatu inocẽtie ſiẽ quilibʒ ↄmedẽt.ita quilibʒ ꝓ⸗
lem multiplicaret. cũ oĩbo eſſet dictũ.creſcite ⁊ multipli

camini ⁊c.ᷓ quilibʒ habẽt vxoꝛẽ.ſi q̊ mrunoniũ regꝗrit

plures nec pautõꝛes.¶ Cotra ſiẽ dicit phᷣs in li.de aia

ſint duo ĩ carne ate elſent viri quot mulieres.nec

libo. femĩa ẽ mas occaſionatꝰ. videt᷑ eè pᷣter nature in⸗
tentõeʒ. ſ̊ tꝑe nature inſtitute cũ natura eẽt recta. nihil

ꝓduceret᷑ pᷣter intentõeʒ ipᷣiꝰ. videt᷑ ꝙ nulla mulier ge⸗
neraret᷑ vel ſattẽ pauce.& plures eſſent viri q; mulieres.
Itẽ ſic̃ vult phᷣs.natura ſemꝑ deſiderat qð meliꝰ ẽ:hſᷣ
ſexus virilis ꝑfectioꝛ ẽ ⁊ melioꝛ qᷓ; ſexus muliebꝛis.q̊ na
tura magis deſideraret generare virũ qᷓ; mulierẽ.ſi g̊ ſic
ꝓduceret ſᷣm ꝙ deſideraret.plures pducẽt viros q; mu
lieres.4 Itẽ generatõ maris ẽ ꝓpter vigoꝛẽ vᷣtutis gene
rantis ⁊ ſemis deciſi.ſicẽ dicũt naturales ⁊ medici. h̊ in
ſtatu nature inſtitute virtꝰ generatiua 2 ſemẽ deciſuʒ cõ
pletã ⁊ ſufficiẽteʒ haberẽt vᷣtuteʒ.&̊ ſemꝑ vel plures ma⸗
ſculos generari ↄtingẽt.⸗ Itẽ quado ſemẽ viri pᷣdomi⸗
nat᷑ ſemini mulieris tũc ad ꝓpꝛiã naturã trahit ⁊ cõuer⸗

tit. ſ̊ ſᷣm oꝛdinẽ nature maſculꝰpotẽtioꝛ eſt femia.ᷓ ſtan

te natura ſemꝑ vel pluries vincèt ſemen virile.g plures
generaret natura maſculos ꝙ; mulieres. 4 Yez eiſdem
ratõnibo põt oñdi.ꝙ tm̃ viri fuiſſent geniti.tum ꝗyt vi⸗

goꝛem maioꝛẽ generãtis ⁊ ſemis deciſi.tum ꝓpter domi⸗

nium ſemis virilis.tum ꝓpter aꝓpetitũ nature qui ſemꝑ
lert? ad illud qð meliꝰ . IYtez videt ꝙ tin femie genite
fuiſſent ſic vt habet᷑ a bło aug.ſexꝰmuliebꝛis deuotioꝛ ẽ

ſexu virili.vocat eĩ ſexũ femineũ ſexũ euotũ in ßᷣmõe de

aſſumptõe bre pᷣgis ſi &̊ deuotõ ẽ maxĩa diſpoſitõ ⁊ opti
me pᷣparatoꝛia ad gr̃aʒ obtinẽdã ⁊ ad obtẽtaʒ ꝑficiẽdã.
2 ꝑ ↄſequẽs ad excellẽtiaʒ glłie cumulãdã.videt᷑ ꝙ femi
ne erũt excellẽtioꝛes in glia qᷓ; viri. Si ̊ ↄuenit diuie p⸗
uidẽtie(q̃ oia optime diſponit )illã ciuitatẽ ſuꝑnaʒ pꝑio⸗
nis gloꝛioſis reꝑare.⁊ quãto ꝑſone ꝗbo reꝑabit᷑ ſũt glo⸗
rioſioꝛes.tanto gloꝛioſiꝰrepabit᷑:videt᷑ ꝙ ſolũ pſonis ſe
xus feminee reꝑabit᷑. Sed ſi ĩ ſtatu ĩnocẽtie nõ eẽnt ꝑſo

ne alique genite niſi ꝑ quas reꝑaꝛetuꝛ ciuitas illa ́̊zc.

¶à Ad hoc ꝑſuadet exẽpluʒ bte vᷣginis.ad cuiꝰꝑfectoneʒ
nulla pſona virilis ſexus qᷓ fuit pura creatura peruenit

nec habuit aptitudinẽ ꝑpueniẽdi: cũ tãte erat ſanctitatis

ꝙ; maioꝛ ſub deo nõ poterat intelligi.vnde Anſel.qꝛ de⸗
cebat vt homiĩs illiꝰ cõceptio de matre puriſſima fieret.
ccens erat vt ea puritate qua maioꝛ ſub deo nequit in⸗

telligi virgo illa niteret. ꝓbabile em̃ eſt qui vnicuiqʒ

dat ßm ꝓpꝛiã virtu:ẽ. ¶Nath. xxv.ꝙ ſi aliꝰfuiſſet tãte vir
tutis.i.tate capacitatis gre quãta fuit illa:tanta illi de⸗
diſſet. ¶ Rñnſio ꝙ hmõi queſtiões que nõ ꝓbant᷑ aucto

ritatibo neq; ratõnibo euidẽtibo.licet curioſe videãt᷑:nõ
ſunt ꝑue vtilitatis.vnde Hugo.de ſacra.vbi ponit que⸗
ſtionẽ de q̃litate genitoꝝ ĩ ſtatu ĩnocẽtie dicit:q nec au

xcv.

etoꝛitas ꝓbat nec ratõ arguit.manifeſta inter dubia re
linquũt᷑.tñ etiã iſta nõ inutilit aliq in q̃ſtionẽ admittũ
tur.vt vel inueniat᷑ qð verũ ẽ. vel ſaltẽ qð falſuʒ ẽ nõ cre
dat᷑.Et de hac q̃ſtione diuerſi diuerſa ſentiũt.Quidã ei
ſentiũt ꝙ ſi ſtetiſſent parẽtes nr̃i ꝙ eqᷣlis fuiſſet multipli
catio viroꝝ ⁊ mulierũ.⁊ huiꝰ tales ponũt ratõnes.vna
ſcʒ ex ꝑte finis.ad quẽ ſcʒ talẽ.ꝙ diſtinctõ ſexuũ eẽt ꝓpt
multiplicatõeʒ generis hũani ⁊ ↄpletoeʒ nũeri electoꝛũ
⁊ illa multiplicatõ ad oẽs ſpectaret.⁊ hoc ſolũ ſm legeʒ
matrimonij in qua tm̃ vna erat vniꝰ.neceſſe eſt ſi ſtetiſ⸗
ſet natura.tot fuiſſent młieꝛes qͥt viros.cũ nulla mulieꝛ

careret viro.⁊ nullꝰ vir careret vxoꝛe. nec vna eſſet plu/

rium.nec plures vniꝰ.Aliã ponũt ex ꝑte pᷣncipij ſcʒ talẽ

cũ aũt multiplex ſit ratõ quare variat᷑ geneꝛatiua ĩ actu
generãdi.vna ſumit᷑ ex ꝑte aĩe vis em̃ generatiua multũ

ↄfoꝛmat᷑ accidẽtibo aĩe ⁊ imaginatõnibo.ſᷣm ꝙ ꝑ expeꝛi⸗
mentũ patʒ. nam ex memoꝛia telectatõnis frequẽter ſit
excitatio pꝛuritꝰcarnis.⁊ ex imaginatõne foꝛti ĩ ſomno
fit effuſio ſemis.ſicut ad pnñtiaʒ mulieris.⁊ vis foꝛmati
ua que eſt pᷣcipua virtꝰin ſemĩe.multũ adiuuat᷑ ab ima⸗
ginatiua. Fᷣm ꝙ exempla ponũt᷑? ſunt in ſacra ſcriptu⸗
ra ⁊ in medicina. vt patet in ouibo Jacob Geñ.xxx.⁊ B
aſſerit᷑ ibidem in glo.⁊ exem plis oſtendit᷑. Dicit em̃ſic.
nec mirũ hãc in ↄceptu feminaꝝ eſſe naturã.vt qualẽ cõ
ſpexerunt ſiue mẽte conceperint in extremo volnptatis
eſtu quo ocipiunt ſobolẽ:talem ꝓcreent.⁊ hocipſum in
equoꝝ gregibo.⁊ apud hyſpanos dicit᷑.ꝙ quintilianus
in ſua cõtrouerſia qua accuſat᷑ matrona ꝙ ethiopeʒ pe
perit. ꝓ defenſione illiꝰaꝛgumẽtet᷑ hanc ↄceptuũ eſſe na
turam quã ſupꝛa diximꝰ.⁊ ſcriptũ reperit᷑ in libꝛis ypo
cratis.q; quedã ſuſpitõne adulterij fuerat punienda cũ
pulcherrimũ peperiſſet vterq; parẽti generiq; diſſimilẽ
niſi memoꝛatꝰmedicꝰſoluiſſet queſtionẽ.monẽs quereꝛe
ne foꝛte talis pictura eſſet in cubiculo.qua inuenta mu⸗
lier a ſuſpitõne liberata eſt.NQõ ſolũ aũt variatõ geneꝛa
tionis accidit a ꝑte virtutis aĩalis mouẽtis ⁊ imaginan
tis in ſtatu nature lapſe.ſᷣ in ſtatu potiꝰinſtitute.tꝑe em̃
nature inſtitute in quo coꝛpꝰſubiectũ erat aĩe.cũ vir in⸗
tenderet generare virũ.ex hoc ꝙ imaginaret᷑ virũ.vigo
raret᷑ virtꝰ naturalis in agẽdo ⁊ eſſet ſemẽ maioꝛis vir⸗
tutis ⁊ generaret᷑ ſexꝰ vigoꝛoſus ſiue maſculꝰ.qũñ vo vel⸗
let ⁊ imaginaret᷑ ſexũ femineũ tũc minꝰ foꝛti impᷣſſione
ageret in naturã inferioꝛẽ coꝛꝑaleʒ.⁊ tunc ſemẽ eſſet mi⸗
nus foꝛte generaret᷑ ſexus femineꝰ.⁊ ideo in tꝑe natu⸗
re inſtitute generatio maris ⁊ femine ſubeſſet volunta⸗
ti ratõnali.Et quoniã dictaret ratio omia facienda eſſe
oꝛdinate.⁊ tot ꝓducere mulieres quot viros.⁊ quilibʒ
vir haberet adiutoꝛiũ ſibi ſimile ᷣm exigẽtiaʒ legis ma
trimonij.ideo tũc viros ⁊ mulieres ꝓducẽt in numero
cquali.Qũc aũt qꝛ generatina nõ oĩno ſubeſt pᷣtuti aia
li ſiue imaginatiue neq; etiã ratõnali.licet ei aliqͥ mõ cõ
ſoꝛmet᷑.̊ magis variat᷑ ꝓpteꝛ alias cauſas q̃ in alijs cau
ſis determiant᷑.hinc ẽ ꝙ nõ eſt certa determiatõ numeri
in viris nec ĩ mulieribo generãdis.his ̊ ratõnibo dicũt
ꝙ ſi ſtetiſſet hõ in eq̃li nũero fieret multiplicatõ viroꝝ ⁊
mulierũ. ¶ Hãc ergo ſuſcipiẽtes opinionem ad obiecta
in ↄtrariũ ſic pñt rndere.¶ Ad illud ergo qð pᷣmo obij
citur ꝙ femina dicit᷑ mas occaſionatꝰ. Sicendũ ꝙ; ph̊ᷣs
nõ vult dicere ꝗ; femia ſit pᷣter nature intẽtionẽ.ſᷣ ꝙ vir
tus nature aliquẽ defectũ habet in ꝓductione mulieris
reſpecta ꝓ ductõnis viri. ille aũt defectus nõ repugnat

oꝛdini nature ſicut ꝓducunt᷑ in eodem coꝛpoꝛe quedam

mem bꝛa magis foꝛtia quedã minus:ſic ꝓducunt᷑ in ea⸗
dein ſpecie.quedaʒ indiuidua vnius ſexus.quedam alte
rius.⁊ licet ille defectꝰqui oꝛdinẽ nature coꝛrũpit vtpo⸗
te eſt ille qui eſt cauſa defectꝰmẽbꝛi vel bone ↄplexionis
ſit pꝛeter nature intentõeʒ:generatõ tñ mulieris nõ eſt
pꝛeter naturã nec ↄtra naturã ſed ᷣm naturã. 4 Ad ali
ud quod obijcitur ꝙ natura ſemꝑ deſideꝛat illuo qð me
lius cſt. Dicẽduʒ ꝙ nõ intelligit᷑ ꝙ ſemper deſideret me⸗

lius ſimplicit᷑.ſed meliꝰin oꝛdine. licet aũt ſerus maſen

linꝰ melioꝛ ſit in ſe qᷓ; femineꝰ:nõ tñ eſſet ita ſufficiẽteꝛ ſa
lus nature ĩ ſolo virili ſexu ſicut ẽ in virili ⁊ muliebꝛi.⁊
ideo natura deſiderat magis vtrũq; ꝙᷓ alteꝝ ſolũ.q Ad
illud qð obijcit᷑ ꝙ ſemẽ viri p̃domiabat᷑ ſemini mulieris
⁊c̃. Dicendũ ꝙ hoc verũ eſt.nunq; em̃ ꝓpꝛie loquendo ſe
men mulieris pᷣdominat᷑ ſemini viri.quãdoq; tamen ſe⸗
men viri adeo debilis vᷣtutis eſt.ꝙ magis eſt ydoneũ ad
ꝓductioneʒ mulieris qᷓ viri.ſicut em̃ vult phᷣus pꝛinci⸗
paliter mouens in generatõe ſiue viri ſiue mulieris eſt
ſemen virile.⁊ ideo ſemen mulieris ꝓpꝛie loquẽdo ſemi⸗
ni viri non p̃dominat᷑ dicit᷑ tamen pᷣdominari ꝗꝓpter de
bilitatem ſeminis virilis. qua accedit ad cõfoꝛmitatem
ſeminis mulieris.licet tamen hoc nõ accidiſſet in ſtatu
nature ↄdite m naturam vt erat natura:tñ quãdo vir
imagina ret᷑ ⁊ vellet generare ſexũ femineũ.tunc minus
foꝛti impꝛeſſione ageret in naturã maioꝛem coꝛꝑalem.2
tunc ſemẽ eſſet minꝰfoꝛte ratõne pᷣtacta.⁊ generaret᷑ mu
lier.4 Et ꝑ hoc ptʒ rñſio ad aliud quod obijcit᷑ de foꝛti⸗
tudine caloꝛis⁊ vᷣtutis.gradus em̃ ibi fuiſſent ſᷣm oꝛdi⸗
nem ratõis 2 Fm erigentiã finis.ita ꝙ vir aliqñ oꝑaret᷑
actõe magis foꝛtiſicata in ꝓductõe viri ⁊ aliqn minꝰfoꝛ
tificata in ꝓductõe mulieris.Aliqui aũt eſtimãt ꝙ mu⸗
lier ſemꝑ gemĩos ↄciꝑet.ita ꝙ pars dertra attrabẽt qð
eſt magis virtutis de ſemĩie ad generatõeʒ viri.⁊ pars ſi
niſtra qð eſt ᷣtutis debilioꝛis ad generatõneʒ femĩe.ſᷣm
iſtos facile ẽ ad ea q obiecta ſunt rñdere.ſ̊ qꝛ hoc nõ vi⸗
tt᷑ ↄſonũ ratõni.ideo modꝰſoluẽdi pᷣhabitꝰmagis vide
tur tenẽdꝰ.Alij at᷑ ſentiũt ſcʒ ꝙ plures genuiſſent filios
ꝙᷓ ſilias.hac ratõe vt habet᷑ ab aug.xiiij. de ciui.dei.c.x.
Cõpleto nũero electoꝝ dãda erat illis vita angelica q̃ ẽ
vita ꝑfecte habitudis: ſᷣ ſicut habet᷑ ab aug.ix.ſuꝑ gen.
data fuit mulier viro in adiutoꝛiuzʒ ad filios ꝓcreãdos.
dicit em̃ nõ inuenio ad qð adiutoꝛiũ facta ſit mulier vi⸗
ro.ſi pariẽdi cauſa ſubtrahit᷑. Sed ↄſtat ꝙ geniti ex vl⸗
timis parẽtibo ex ꝗbo genitis ↄpleret᷑ numerꝰelectoꝛum
nuptijs nõ vterent᷑.̊ nulla fuit neceſſitas viro adiutoꝛij
mulieris.&̊ ceſſare debuit ꝓcreatio mulieꝝ.nec deberet
aliqua generari ab vltimis parentibo ̊ viri ſolũmodo.

Itẽ natura ſemꝑ agetit/ pducẽ id qð nobiliꝰẽ in gene

re ſuo ⁊ maxĩe natuꝛa bñ oꝛdinata.etſi qñq; apetit pdu
cere io qð minꝰ nobile hoc eſt quatenꝰeſt ad id qð nobi⸗
lius eſt. EUnde ſi natura inſtitnta appetẽt ꝓducere muli⸗
erem.hoc fuit qꝛ mulier debuit eſſe adiutoꝛium viro ad
ſaluandũ ipᷣm in oſimili.ceſſante ꝗ̊ neceſſitate buiꝰadiu
torij ſicut fuiſſet in ꝓduc:õe vltio genitoꝝ nullꝰerat ap⸗
petitꝰnature vt mulier generaret᷑.̊ nullꝰvltio genitoꝝ
debuit eẽ mulier.¶l IOtẽ hoc idẽ põt oſtendi ꝑ appetitũ et
volũtatẽ generatiũ.irratõnalis em eẽt eoꝝ appetitꝰ: vo⸗
luntas.ſi ceſſante canſa q̃re mulier erat data viro: appe
teret᷑ eꝰ ꝓductõ in eſſe.⁊ nõ potiꝰviri ꝗ eẽt nobilioꝛis cõ
ditõnis ⁊ dignitatis maioꝛis. ſi ̊ in ſtatu innocẽtie ne⸗
q; ex ꝑte nature vt eſſet natura.neq; ex ꝑte nature vt eẽt
ratõnalis fuiſſet deoꝛdinatõ in appetitu.neq; fruſtrato ĩ
affectu:videtur ꝙ vltimo generãtes tm̃ filios genuiſſent
vel ſaltem pluries.Si aũt diceret᷑ ꝙ ⁊ tunc æbuit natu
ra appetere ꝙ generaret᷑ mulier.quia meliꝰ ſaluaretur ĩ
vtroq; ſexu ꝙᷓ in virili tm̃. hoc ſuppoſito ſaltem deberet
appetere.ꝙ ꝑſona vtilis ſexus frequẽtius generaret᷑.cuʒ
melius ſaluaret᷑ natura humana in eo tanqꝙᷓ in nobilio⸗
ri ⁊ dignioꝛi.q; ꝑſona ſexus muliebꝛis.⁊ ita plures fuiſ
ſent mares q; femine.4 Ad illud quod pꝛimo obijcitur
ꝙ natura ſic ꝓceſſiſſet in generando quẽadmodum eam
ceus inſtituit ⁊c. Dicendũ ꝙ hoc verum eſt ex parte ge
nerantiu.non aũt ex parte generatoꝝ.ſicut em̃ deus in⸗
ſtituit equales diuerſi ſerus ad multiplicãduʒ ↄſimiles
in ſpecie.ſimiliter ꝓceſſiſſet natura in generando equa⸗
les diuerſi ſexus.quoaduſq; ſufficerent ad multiplican⸗
dum numerũ electoꝝ. Vnde natura ꝓceſſiſſet in gene⸗
rando equales in diuerſitate ſexus vſq; ad vltimos ge⸗

nerantes. vſq; dico incluſiue. ad illos tm ſpectabat illð
p̃ceptũ Geñ.j.Creſcite ⁊ multiplicami.¶ Ad illud qð
obijcit᷑ ꝙ generatõ non poterat ↄtinuari niſi ꝑ maſculũ

2 feminã ⁊c.iam patz rnſio.quia natura intederet vixæ

⁊ mulierẽ quatenꝰ ꝑſone eſſent neceſſarie ad generaduʒ
⁊ multiplicãduʒ electos.ſed illis ſufficientibo ſatis ꝓba
bile videt᷑ qꝛ intendit illum ſexum nobilioꝛis dignitatis
4 Ad illud qð obijcit᷑ .· ꝙ ſicut vir intẽdit ⁊ tũc intendẽt
in ↄſimili ſe ſaluare in viro ſicut mulier in muliere ⁊c.
Dicendũ ꝙ hoc nõ eſt generalit verũ.natura em̃ in mu⸗
liere quatenꝰpõt intendit ſexuʒ muliebꝛẽ.⁊ tũc intendet
niſi ſubeſſet volũtati ratõnali.Vnde ſufficiẽtibo ꝑſonis
ad multiplicatõeʒ nũeri electoꝝ.ↄſonũ eſt rõni volũta⸗
tem ratõnaleʒz velle magis fieri generatõni ꝑſonaꝝ ſexꝰ
nobilioꝛis.⁊ idẽ appeti a natura obediẽte eidẽ.¶ Ad il⸗
lud qð obijcit᷑.ꝙ in illo ſtatu ſicut ꝗlibet ↄmedẽt ita qui
libet generaret.Oicẽduʒ ꝙ hoc ẽ falſum.nõ em̃ intendẽt
quilibʒ ſaluari ĩ alio ſic in ſe:cũ neceſſariũ eẽt ſᷣm diui⸗
nam ꝓuidẽtiaʒ ⁊ diſpoſitõeʒ generatõi ſtare.ſuppoſitio
em̃ ꝓpoſitõis ponit generatõeʒ illiꝰſtatꝰ ꝓceſſiſſe in infi⸗
nitum qð ſim plicit eſt falſi Ger his ptz ratões aſſi⸗
gnatas ꝓ alia ꝑte nõ eſſe magne efficatie.ratõ oũt poſi
ta ex ꝑte finis ponit multiplicatõneʒ actiuã ſpectare ad
omnes.qð falſuz eſt.qꝛ ex hoc ſequit᷑ generatõeʒ debere
ꝓcedere in infinitũ.Similit patʒ de alia ſumpta ex ꝑte
pꝛincipij cum exiſtentibo ꝑſonis quibo intendẽt ſᷣm diui
nam diſpoſitõeʒ numerũ ↄplere electoꝝ. deberet volun
tas ratõnalis velle tales generari qui eſſent nobilioꝛis
oditõnis ⁊ maioꝛis dignitatis. Hec aut opimo videt᷑ ꝓ
babilioꝛ ⁊ magis ↄſona ratõni.⁊ illiꝰſtatꝰ nobilitati cõ⸗
ueniẽs.¶¶ Ad illð qð obijcit᷑ ꝙ plures fuiſſent mulieꝛes
qT ſerus deuotioꝛ ⁊c̃. Dicendu ꝙ ſi ſit ſexꝰ deuotioꝛ.ſexꝰ
virilis eſt foꝛtioꝛ ⁊ ↄſtantioꝛ.ſexꝰ muliebꝛis debilioꝛ.defa
cili em aſſurgũt ad bonũ ⁊ defacili labunt᷑.viri em̃ licet
cũ maioꝛi difficultate aſſurgãt:ↄſtantiꝰſtant.pfectõ aũt
gre eſt potiꝰ a ↄſtantia in ſtando ꝙᷓ a facilitate in aſſur⸗
gendo. vnde illud bonũ quod eſt deuotõ in ſexu mulie⸗
bri recõpenſat᷑ maioꝛi bono in ſexu virili.¶ Ad illud i
bum Anſel. drcens erat vt ea puritate niteret qua ma⸗
ioꝛ ſub deo nequid intelligi ⁊c.Oicendũ ꝙ eſt intellige⸗
re in intellectu⁊ eſt intelligẽ in re. Intelligẽ in intelle⸗
etu eſt reſpectu veritatis q eſt. ꝙ & dicit᷑ ꝙ maioꝛ puri⸗
tas nequit intelligi.hec debet intelligi in re.⁊ hoc dat᷑ i⸗
telligi ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ nequit. nequit em̃ intelligi impoꝛ⸗
tat quid intelligi.ſᷣm em̃ veritatẽ nulla creatura perue⸗
nit ad beate vᷣginis puritatem.nulla creatura pura hba⸗
buit maioꝛẽ puritatẽ qᷓtũ ad illã puritatẽ q eſt ꝑ elonga
tionẽ a pcto.nec qᷓtuzʒ ad illã q eſt ex ꝑfectõe vᷣtutũ habe
bat em̃ omnes ðvᷣtutes in plenitudine.qꝛ pᷣrogatiuam in
omnibo virtutibo. ꝓpter qð dicebat᷑ plena gra ſᷣm Hie⸗
ro.qua plenitudie ſoluz illa q̃ fuit xrpᷣi maioꝛ erat.qtum
ad puritatẽ que ẽ ex vnione ꝑ caritatẽ cũ deo.nulla pu⸗
ra creatura ad eiꝰ ꝑuenit puritatẽ. ꝓpter hoc nulla itel⸗
ligitur fuiſſe maioꝛ puritas illa que fuit beate virginis
vtrũ aũt deꝰ poſſet facẽ purã creaturã pᷣditã maioꝝ pu⸗
ritate ⁊ intellectꝰcaꝑe.que nouit finito addere finitum
2 ſic multiplicare.q.in infinitũ nõ diſſinio. Ad illud
quod ſubiungit᷑.ꝙ qui vnicuiq; dat ſᷣm ꝓgꝛiaʒ virtutem
dediſſet alij ⁊c. Dicendũ ꝙ virtꝰ nõ intelligit᷑ ibi ſjm ꝙ
eſt in ſola potẽtia ſiue aptitudine capacitatis ſed ſᷣm ꝙ
eſt in effectu oꝑatõnis vel pᷣparando vł operãdo.nunqᷓ
em̃ ſubtrabit dñs beneficiũ collatõnis gratie.quin ſem
per ↄferat plus ⁊ plus.ſm ꝙ aliquis plus et plus oꝑa⸗
tur.vel pᷣparando ſe ad recipiendum gratiã vel coopan
do ad augmentũ gratie recepte.qꝛ & beata virgo effica⸗
ciſſime ⁊ excellentiſſime operabat᷑ in pᷣparando ⁊ coope
rando.dñs illi infudit gratiã habũdatiſſime.nec alicui
alij tantã:quia nullus ita effectus dignus operatone pᷣ⸗
paratõnis vel cooꝑatõnis.

ès

— — — — —

ueſtio

Oneſto. rcvj. de adiuto/

lo gratie quã babuerunt er creatione.

Etermimato de pꝛi

mo hoiĩe qᷓtũ ad paſſibilitatẽ nature?z
etiã qtuʒ ad pꝛolis ꝓpagatõez. ſegt de⸗
termiare de ipo q̃tuz ad adiutoꝛiu gre
Pꝛimo querit᷑ de gra in ↄditõne data⸗

S 50 de gra ſuꝑaddita. 4 De pᷣmo querunt tria. Pꝛi⸗

mũ ẽ vtꝝ pᷣmꝰhõ ↄditꝰfuit in gra ⁊ vt utibo. aut in lolis
naturalibo. Scðdᷣo vtꝝ potuit ſtare ex accepto in ſui ↄodi

Tercio vtꝝ er accepto potuit pꝛoficere.

tione.
rinum

Aerit᷑ pᷣmo vtꝑ odit fuit in gra ſiue v⸗

ria ſunt ĩmediata virtꝰ viciũ vel caritas
7 cupiditas. alteꝝ ſemꝑ ineſt ſuſceptibi

tute. ſic videt. circa ſuſceptibile cõtra⸗

li niſi impediat tᷣs determiatũ a natura. ſic licet cecꝰet

vidẽs ſint otraria imediata tñ neutrũ ineſt catulo ante
nonũ diẽ:pᷣ ſpũs ratõnalis nõ ſubiacet tꝑi ß̃ eſt q̃ſi ĩ oꝛi

zonte efnitatis 7 tꝑis.q̊ᷓ alteꝝ ↄtrarioꝝ q̃ ſunt m ipßaz

ſcʒ caritas vel cupiditas ſꝑ ineſt ei. Sed nõ cupiditas.
tüc em̃ nõ fuiſſet in ſtatu inocẽtie bᷣ̊ pcti: caꝛitas. Itẽ
de ſua ſũma liberalitate dat cuilibet graʒ ᷣm eiꝰ ca⸗
pacitatẽ Math. xxv. dedit vnicuiq; vᷣm Ppꝛiã virtutẽ: ß
aia ade ſtati creata ? ifſuſa coꝛꝑi virili ñ pueꝛili apta fu
it reſpectu gre. ſtani habuit graʒ · M aũt ſtati vt crea
ta ẽ fuit apta relpectu gre patʒ. nõ em fuit imꝑfectioꝛ qᷓ;
aĩa pueri baptiʒati.cũ creatofuit in ſtatu virili ⁊ coꝛpo
re incoꝛrupto.iſꝛec pĩ dici ꝙ ñ obtulit ſtatim graʒ. alio
quin non eſſet ſůme bonꝰ Jac.j.qui dat oĩbo affluent. S
cũ de offerret ei graz.ſi noluit reciꝑe inocẽs nõ fuit. vt
em̃ dicit aug. Eera inocẽtia eſt qua ꝗs nec ſibi nec alij
nocet. ſi inocẽs fuit ſlatim recepit.q; aptꝰad recipien⸗/
dum fuit. 4 Itẽ Anſel. ideo hõ nõ habʒ graz. nõ qꝛ deꝰ
nõ dat:ᷣ qꝛ ipᷣe nõ recipit. Dicit᷑ aũt nõ reciꝑe eo ꝙ nõ
pparat ſe ad recipiẽduʒ:ſᷣ nullaẽ maioꝛ p̃paratõ ad ga
tiam recipiẽdaʒ ꝙᷓ pura ĩnocẽtia recta voluntas. Dec
aũt ſemꝑ fuit in pmo hoie añ lapſũ.gſemꝑ habuit gꝛa
tiam ante lapſuʒ eſſe nõ poſſet niſi eſſet oditꝰ in gra.g
ac. 4 Itẽ de fecit creaturꝗ ratõnalẽ. i.boĩeʒ ad habita⸗
dum i ea. 1 hocc qò ip̃e de? vult ſceʒ babitare ĩi ea. ꝓuer.
viij. delicie mee eſſe cũ filijs boĩim. habitare aũt eiꝰ eſi ꝑ
graʒ. ꝙ aũt nõ inhabitat puenit ex aliqͥ vicio ex ꝑte il⸗
lius in q̊ vellet habitare:ſᷣ in pᷣmo hoĩe nullũ erat viciũ
ĩmo oĩmoda ydoneitas ad grazʒ.̊ ac. 4 YNeẽ velle ẽ actꝰ
volũtatis quẽ ipa ſemꝑ exercet ſic lux lucẽ.vnde volun⸗
tas pᷣmi hoĩs ſtatim actũ volendi exercuit:łᷣ illud velle
fuit boni. qd eſſe nõ põt ſine gra vel mali qð nõ põt eſſe
ſine culpa. ꝛc. 4 Itẽ vt dicit mgr.ij.ſenten.⁊ hugo.tri
plici cognitõe pᷣditꝰfuit pᷣmꝰ hõ creatoꝛis ſui.⁊ ſuip̃ᷣius
rerũ ꝓpter ſeipᷣm factaꝝ.vt qd deberet ſuꝑioꝛi.qd eqli.
quid inferioꝛi nõ ignoꝛaret. Hec aũt cognitio nõ pote⸗
rat eſſe ſine dilectõe.aut ̊ diligebat ſe ꝓpter ſe. aut deuʒ
pter deũ. aut ſe ꝓpter deu. ant deü ꝓpt ſe. Si diligebat
ſe ꝓpter ſe. creature ſcʒ ſibi inberebat pter ſe. ꝑ dif⸗
finitõeʒ ei ẽ frui fruebat᷑ cꝛeatuꝛa.boc aũtẽ pet m. Di
cit aũt aug. in li. lxxxiij.qᷓſtionũ.oĩs hũana ꝑuerſio ẽ qð
etiã viciũ vocat᷑.fruẽdis vti velle atq; vtẽdis frui. Sʒ ſi
ſe ꝓpt deũ: hec dilectõ ẽ ꝑfecta caitas.vt habet᷑ a Beꝛñ.
in li.de amoꝛe ſilꝛ de diligendo deo. Si drũ ꝓpter ſe. S
ſe magis. vnũqðq; em̃ ꝓpteꝛ qð ⁊ illud magis. hoc aũt ẽ
peccatũ.Si deũ ꝓpter deũ hec dilectõ eſt caritatis.⁊ ita
neceſſario ſegꝗt᷑. ꝙ aut habuit caritatẽ. aut erat ĩ pctᷣo.⁊
ita vt pꝛiꝰ. ¶ Itẽ vt oñdit phᷣs ĩ metha.ſua.actꝰmelioꝛẽ
potẽtia.⁊ ideo cũ aliqo ẽ ĩ actu meliꝰ ẽ qᷓ cũ fuerit in po
tẽtia tm̃. cũ volũtas ĩ ſtatu ĩnocẽtie potuerit ĩ aliquez
actü bonu.melioꝛ fuit volũtas ade exercẽg illã actonez

xcvj.

qᷓ nõ exercẽs. cũ nihil faciat ſe meliꝰ.nõ potuit poten⸗
tia illa exire ĩ actũ niſi adiutoꝛio melioꝛis educẽtis eam
in actũ. nibil oũt ĩ creaturis meliꝰ volũtate p̃ter graz. F
tm̃ ꝑ graʒ dei adiuuãtẽ potuit tũc volũtas in ſuũ actum
Itẽ diuina bonitas q fũma ẽ. .ita aptaẽ diffundẽ ſe ad
creaturas ꝓficieduʒ ſpũales vt ad pficiẽduzʒ coꝛꝑales.
7 nõ minꝰbᷣ illi gruit: P ↄoſtat ꝙ pᷣme bõ ↄdite fuit pfectꝰ
in coꝛpe.a ſimili videt᷑ ꝙ ꝑfectfact fuit in aĩa.aie em ꝑ
fectio ẽ ab infoꝛmatõe gre.̊ ⁊c. ¶ Itẽ aĩa pᷣmi hoĩs cõ⸗

dita fuit ĩ ꝑfectõe ſciẽtie. vnde Hugo. iße pꝛimꝰhõ 2 Fm

ſtaturã coꝛꝑis ⁊ m ſtatũ mẽtis ꝑfectꝰmox ↄditꝰeſt.a ſi
mili videt᷑ ꝙ in pfectõe vᷣtutis vel gre. vel q̃re nõ.4 Itez
illa qᷓ fecit deꝰ ꝓpter hoĩeʒz ſuſletandũ.fecit ꝑfecta 2 ↄple
ta in genẽ ſuo.vnde arboꝛes ꝑſectas fecit ⁊ fructu habũ
dantes. qð ptz ꝑ hoc. ꝙ expoſuit illas hũano vſui hoĩe
foꝛmato. Geñ.ij. Ex omi ligno ꝑadiſo ↄmedetis c. ers
go cũ maioꝛ fuerit cura deo de hoĩe ⁊ de eiꝰ pfectõe ꝙᷓ; de

pfectõe hmõi creatura ꝝ. videt᷑ ꝗ; fecit boĩez pfectũ le ciẽ⸗

tia 2 virtute. penes que attendit᷑ eiꝰopletõ. ¶ Itẽ Geñ.

j. Faciamꝰhoĩeʒ ad imaginẽ 2 ſiłitudinẽ nr̃aʒ.ſed ſicut

„ .

erponit aug.⁊ habet᷑.ij. ſenten dil. xvj · imago ẽ in natu

ralibo ſiłitudo in gratuitis.ꝙ̊ bomo ↄdity fuit in natu⸗

ralibo ⁊ in gratuitis. IYItẽ Ecci rxvij. deꝰ de terra crea
uit hoĩez 2 poſt veſtiuit illũ virtute.ergo a pꝛimaria ſui

conditõe fuit veſtitꝰvirtute. ¶ Item dam a. AFecit deꝰ?po

minẽ innocẽteʒ. rectũ virtuoſuz. ſine ſolicitudic.ſine tri
ſticia. omi virtute coꝛatũ.omnibo bonis oꝛnatuʒ.ergo
videt᷑ ꝙ homo in gratuitis fuit ↄditus. EKContra aug.
te coꝛrectõe ⁊ gratia.ſaluberrime ↄfitemur ꝙ rectiſſime
credim?deum dñm omniũ rerũ. qui creauit omnia bo⸗
na valde. 2 mala ex bonis exoꝛtura eſſe pᷣſciuit.⁊ ſciuit
magis ad omnipotẽtiſſimã bonitatẽ ꝑtinere.etiã de ma
lis benefacẽ:qᷓ mala eſſe nõ ſinere ſic oꝛdinaſſe angeloꝝ
2 boĩm vitam.vt in ea pꝛiꝰ oſtenderet quid poſſet eoꝛuzʒ
liberum arbitrium. deinde quid poſſet ſue gratie bene⸗

ficium iuſticieq; iudiciũ. Ecce aꝑte ba bet᷑ ꝙ ſic oꝛdina⸗

uit dimna ꝓuidentia vitaʒ angeloꝝ 7 hominü. vt oſten
xeret pꝛius quid poſſet liberũ arbitriũ.l. quid de natu⸗

ra poſſent.2 poſtea quid de benefitõ gratie. ex quo piʒ.

ꝙ in puris natur alibo conditi erat. ¶ Item ſtat? gratie
eſt ſtlatus medi inter ſtatũ nature 2 gloꝛic. ↄueniebat S
dinãti. pꝛimo condere hominẽ in naturalibo. inde oꝛ⸗
nare viriutibo. tercõ gloꝛie ꝑlicere. 4 Item magis cõue⸗
nit gratia cũ gloꝛia ꝙᷓ; natura ci gratia ꝛſed in hoĩe gra⸗
tia ꝓcedit gloꝛiã. ergo pari ratõe ĩmo multo foꝛtioꝛi na
tura pᷣceſſit tꝑe donũ gratie.4 Item ꝑ gratiã fit mr̃imo
nium inter deum aiam. ſed lex mr imcnij eſt vt nõ fiat
abſq; mutuo cõſenſu:ergo videt᷑ ꝙ nullo adulto gra de⸗
beat dari niſi pcedat ↄſenſus.ſi ergo adã pꝛiꝰfuit ꝙ; cõ⸗
ſentire poſſet. &̊ nõ ſunul habuit graʒ 7 naturã. 4 Item
donũ gratie infructuoſuz eſt niſi recognoſcat᷑ eſſe a deo

Diuine ſapientie omnia dilſcretiſſime⸗ ſine ↄfuſione oꝛ⸗

nemo em gratiã in ſe reſeruare põt. niſi ꝓ illa deo gra⸗
tus eriſtat. ergo magis tenet ratõeʒ gratuiti qð eſt natu
ralibo ſuꝑadqditũ ꝙᷓ quod eſt naturaliter inditũ. ⁊ donũ

gratie eſi mere gratuitũ.ergo videt᷑ ꝙ nõ ab ipa creatõe

ſed poſt donñ gratie fuerit homini collatũ.¶ EKñſio ciꝛ
ca boc diuerſi diuerſa ſentiũt.quidã ponũt hominẽ pꝛi⸗

—

mum conditũ fuiſſe in gratuitis gratufacientibo. ratõ

que monet eos elt ex ꝑte dei ꝑfecta liberalitas. erx ꝑte bo
minis ſufficiẽs ydoneitas. Alij ponũt ipᷣm fuiſſe ↄditũ
ſolũmodo in naturalibo. nõ in gratuitis gratũfaciẽtibo
7 hoc magis ſuſtinendũ eſt ⁊ magis eſt ratõni ↄſonum.
7 auctoꝛitatibo ꝓbatuʒ. ⁊ diuine excellẽtie cclaratiuũ
excellentie dico ſcʒ maieſtatis.ſapientie.bonitatis.dece
bat em̃ vt ſic homo fieret vt in eo reluceret magnificen⸗
tia diuine maieſtatis. decoꝛ ſapientie. ⁊ oꝛdo bonitatis.
vt ratione pꝛimi laudaretur. ratõe ſcoi vencraretur. ra⸗
tione tercij amaret᷑ ad laudem maieſiatis facit ꝙ pꝛius

erat hoↄditus 'm naturaʒ. cinde infoꝛnat'ꝑ gra tiam

vt in ſe cognoſcẽt gr̃aʒ eſſe donũ dei. illã a naturalibo
Diſtinguét. 7 diſtinguẽdo nõ ſue nature attribueret pᷣ cõ
Ditoꝛi co.⁊ ex hoc gras debitas deo erſoluẽt. ⁊ ſic diui
na opitulatõ nõ inaniter ſᷣ glia opitulãti ↄferret᷑.⁊ hoc
eſt qð vult augu.d gra 1 natura dicẽs.meliꝰ dei cauſa

agit᷑ cũ ⁊ cꝛeatoꝛ ⁊ ſaluatoꝛ cognoſcit᷑qᷓ cũ defenſa velut

ſana viribuſq; integris creatura opitulatõe ſaluatoꝛis
inaniter. Decoꝛ etia ſapiẽtie manifeſtat ꝑ hoc.ꝙ hõ gra
dDatim 1 m ꝓceſſuʒ tempoꝝ ad pfectõeʒ ꝑducit᷑.ſapien
tis em̃ eſt ſingula ſm tẽpoꝛis opoꝛtunitatẽ di ſtinguẽ. vn
d cũ deꝰſimul poſſet creaturas in eſſe ꝓducẽ.diſtingue
re ⁊ oꝛnare:maluit pmo in eſſe ꝓducẽ ⁊ poſi diſtingue⸗
re ⁊ tercõ oꝛnare:ad ſue ſapiẽtie naniteſtatõem.ſic licet
poſſet homiĩ ſimul dare naturã. gliaʒ 1 graʒ. vt pulchri
tudo oꝛdinis ſeruaret᷑: maluit pᷣmo facere homĩez in ſta
tu nature bene inſtitute.⁊ poſt addere donũ gre. deinde
ſuꝑaddere ↄplemẽtuʒ gloꝛie. Oꝛdo etio bonttatis ĩ hoc
maniſeſtat. q;ꝛ diuina bonitas ſic ſuã bonitatẽ ↄmũicat
ratõni creature.vt nõ tm̃ tribuat ei effectũ boni. k etiaʒ
potentiã cooꝑandi quodãmodo. vt ſic ꝑfectius ↄmũicet
ſe creature hmõi.⁊ ideo ſicut noluit dare gloꝛiaʒ bomi⸗
ni quin pcederet in hoĩe quodãmodo merituʒ cõdigni ꝑ
vſum gre.opus em̃ caritatis omia meret᷑ er ↄdigno. ſic
noluit dare gram niſi p̃am bulo merito ↄgrui ꝑ bonum
vſum nature.vt ſic homo efficeret᷑ gloꝛioſioꝛ ⁊ laudabi⸗
lioꝛ.⁊ hoc totũ ſpectat ad ſummã bonitatẽ.cuiꝰ erat ho
minẽ faceꝛe optimo mõ ⁊ oꝛdine ſᷣm oꝑatõeʒ ad ↄplemẽ
tum gloꝛie. de ꝰem̃ ſm legẽ ↄmunẽ requirit aliqua pᷣpa⸗
ratõʒ ⁊ diſpoſitõʒ ex ꝑte nr̃a ad h̊ ꝙ ifũdat alicui graz
ſiue in eo cui intendit vt in adulto. ſiue in alio adiuuãte
ſm ꝙ ↄtingit in ꝑuulo.⁊ ideo gr̃a nõ fuit homi ↄcreata
ſed dilata fuit quouſq; bõ ꝑ actũ a vſum ratõis quodã⸗
modo ſe diſponẽt ad üla ſuſcipiẽdazʒ. vt ſic verificaret᷑ il
lud aug.in pᷣmo hoĩe.qui creauit te ſine te. nõ iuſtificat
te ſine te.¶ Adhuc ad euidẽtiaʒ qſitoꝝ notandũ. ᷓ gra
vno mõ dicit᷑ coĩter ꝓut trcbecht qnicꝗd naturaliboẽ
additũ.naturalibo dico q̃ ſunt de generali oſtitutõe rei.
ſicut dicit᷑ gẽa habere bonũ ingeniũ bonã eloquẽtiam ⁊=
bmõi. Alio mõ dicit᷑ gr̃a quod ẽ ſuꝑadditũ libero arbi⸗
trio.faciẽs ⁊ diſponens ad rectitudinẽ illiꝰ.ſicut dicimꝰ
virtutes naturales niititatẽ pietatẽ ⁊ hmoi. Tercõ mõ
quod eſi ſuꝑadditũ libero arbitrio tanꝙᷓ rectificas cõ
plens 2 eleuãs.⁊ ſic dicit᷑ gr̃a que gra tũſacit.quia facit
hominẽ deo acceptũ.qꝛ ↄfoꝛmẽ.Cum querit᷑.vtrũ pꝛi⸗

mus hõ fuit ↄditꝰ in gra ſiue in gratuitis: põt diei. pm

ꝙ; pᷣmo vel ſcdᷣo mõ dicit᷑ gra:ſic fuit ↄditꝰin gra ſiue F⸗
tuitis. ᷣm ꝙ tercõ mõ nequaqᷓ;. Silꝛ põt dici de virtuti⸗
bus ſcʒ ꝙ vᷣtutes naturales.⁊ hoc ſᷣm ↄgruentiã nature
integre habebat a ſui pᷣma ↄditõe.vᷣtutes ant gratuitas
vt caritatẽ ⁊ hmõi nequaqᷓ. ꝛimũ ptz ꝑ hugo. dicit em̃
ſic. ſi qrit᷑ vtx pᷣmꝰ hõ in illo pᷣmo ſue ↄditõis ſtam vtu⸗

tes aliqs babuit. nullatenꝰambigẽdo putamꝰ. affectꝰbo

nos ⁊ 'm iuſticiã oꝛdinatos nature illiꝰ.a ſua pᷣma oꝛi⸗
gine inſertos. ꝓ quos ad bonitatẽ iuſticiã exequẽdam
naturali appetitu trahe bat᷑.i⁊ in his ꝗdẽ affectibo bonia
naturales vᷣtutes ↄſtitilſe.ꝗbo a pncipio natuꝛa hois foꝛ
mata ẽ ⁊ inſtructa. Secũdu ptʒ ꝑ vᷣbuʒ aug. ſupᷣ dietum
cx coꝛrectõe gra⸗oeraunt Sratões ꝓ ꝑte iſta. 4 Ad
pᷣmũ quo videt᷑ ꝙ ↄdcuꝰ ſuit in gratuitis ꝓprie ſũptis.qꝛ
otraria imediata ſut virtꝰ g viciũ ⁊c. Dicẽduʒ ꝙ multi⸗
pler ẽ ſtatꝰhoĩis.ſcʒ nature ſimplicit.ſicut ſtatꝰ ↄditõis

gre. ſicut ſtat? ille q̊ erat infoꝛin atꝰgr a.ſtatꝰculpe ſcʒ ſta

tus ptꝰlapſuʒ.ſlatꝰgłie 2 penè eterne.qꝛ vᷣo aliꝗs ꝓpter

ſola naturalia nõ meret᷑ laudari vel vitu ꝑari.illi ſtatui

neq; virtꝰneq; viciũ debet attribui. Iter h̊ põt dici. ꝗ;
homi in illo ſlatu ꝗ fuit pure naturalis.neq; debuit dici
babẽ viciũ neq; virtutẽ.in alijs aũt ſtatibo gcurrũt ꝑ di
ſtinctõeʒ meriti ⁊2 pᷣmij. dicẽdus ẽ quilibʒ habẽ virtuteʒ

vel viciũ.ſtatꝰem illi digni ſunt laude vel vituꝑio.quia

reſpiciũt meritũ vel demeritũ.ꝗ4 Ad illud qð ſubdit. ꝓ

„

1

gia ratõnalis nõ ſubiacet tꝑi 27. Dicendum ꝙ licet non

lubiaceat tpi m ſubſtatiam. ſubiacet tñ m actũ. vt em
Dicit phus eſt aliqd qð ſm ſubſtlãtiã ⸗2 actũ ẽ in momen

to eternitatis.aliquid qð ſᷣm ſubſtãtiã ⁊ actũ eſt in mo⸗
mento tpis.aliquid qð ᷣm ſubſtãtiaʒ ẽ in momẽto eter⸗

nitatis. 'm actũ in momẽto tꝑis ⁊ hoc eſt aĩa ratõnalis

Ad aliud qð obijcit᷑.ꝙ deꝰdat omnibo nõ m ſui capa

citatẽ.qꝛ dat vnicuiq; ſᷣm ꝗꝓpꝛiaʒz virtutẽ ⁊c. Dicẽduʒ ꝙ
capacitas ſiue virtꝰᷣm qua deꝰdat vnicuiq;.nõ eſt in ſo
la pottẽtia vel aptitudine.ſ̊ᷣ in p̃paratõne ⁊ diſpoſitõe ꝑ
motuũ liberi arbitrij. que quidez pᷣparatõ ſiue diſpoſitio
cadit in gen meriti ſeʒ de ↄgruo. Cum bis intelligẽdũ ẽ

& licet dns ſit ſũme liberalis. ſua tñ liberalitas iĩnullo
piudicat oꝛdini ſue ſapiẽtie.ĩmo liberalis eſt ſaluo oꝛdi
ne ſapiẽtie ⁊ iuſticie.quis em̃ ab inſtãti creatõis cuiuſli

bet homiĩs poſſet eũ beatificare.tñ longo tꝑe tardat.ſilꝛ
qᷓuis poſſet cuilibʒ ꝑuulo graʒ dare ſine baptiſmate ſi⸗

cut cũ baptiſmate:thᷣ nõ dat.qꝛ ratõ huiꝰeſt ꝙ glia ẽ bo⸗

num laudabile.ideo nõ dat niſi ꝑ meritum laudabile.2
ideo ↄuenit eã dare pᷣcedẽte aliquo merito. Silꝛ quãdo
ↄfert gr̃az ſi ↄfert adulto. cũ gra faciat habentẽ dignuz
glia: nõ ↄfert niſi ad motũ liberi arbitrij ſi habet vſi u3.
ſi ᷣo nõ habet:ofert ad motũ fidei aliene ſiue ad meritũ
rp̃i.ideo ſᷣm oꝛdinẽ ſapiẽtie nã ſtatim debuit eis dare.ſᷣ
erpectare motũ liberi arbitrij qd ⁊ lecit.¶ Patet rñ⸗
ſio ad illud qð obijcit᷑ e liberalitate habilitate. qꝛ nõ
tm̃ erigit ĩnoticiã vt diſpoſitõeʒ ſ̊ motũ liberi arbitrijĩ
adulto.puulo pᷣo põt alienũ meritü ſuffragari ſicẽ deme
ritũ nocẽ. ¶ Ex h̊ ptʒ rñſio ad aliud qð ſeꝗt.qꝛ licet aĩa
ade fuerit ĩ pura inocẽtia recta volũtate. tñ qꝛ hec illi

erãt q̃ſi naturalit inſerta.ſiue nature a pᷣmaria ↄditõne
inſita.vt habet᷑ ab hugone: nõ crat ſufficiẽt p̃parata.ſᷣ

reqrebat᷑ vr ꝓceſſu tꝑis diſponẽt᷑ motu libe.arbi.in deũ
7 bono vſu gratis datoꝝ. qͥ facto cõgruebat vt gratuita

—

gratũfaciẽtia aꝑonerẽt᷑. ð aũt dicit ꝙ nulla ẽ melioꝛ

pᷣparatõ ꝙᷓ pura inocẽtia ⁊2 recta volũtas. Dicẽduʒ ꝙ hHᷣ
verũ eſt qn hec inſunt ꝑ motũ liberi arbitrij ſiue vſu ra⸗
tionis diſponẽte ⁊ p̃parẽte ipᷣaʒ aiaʒ.⸗ efficiẽte illaʒ di⸗
gnam dignitate ↄgruitatis.¶ Ad alind qð obijcit᷑. ꝙ de
us nõ inhabitat aĩaʒ h̊ ꝓuenit ex vicio aliquo ⁊c. Dicẽ
dum ꝙ h nõ eſt generalit verũ. niſi extẽſo nomie defectꝰ
dicat᷑ viciũ. Vnde in pᷣmo hoĩe caula q̃re ſtatim nõ iha⸗
bitauit deꝰaiaʒ illiꝰ.fnit defectꝰgre.ñ viciũ aliqð ſᷣm ꝗ;
viciũ ꝓꝛie ſumit᷑ ſcʒ. p culpa.⸗Ao ilið qð obijcit᷑ ꝙ vel

le boni nõ põt eſſe ſine gra ⁊c. Dicẽduzʒ ꝙ boc verũ ẽ hm

ꝙ bonũ dicit meritoꝛiu.ſicut em̃ dicit hugo.ad bonita⸗
tem ⁊ iuſticiã exequẽdã naturali appetitu tꝛabebat᷑ pinꝰ
homo.er qͥ ptʒ ꝙ potuit velle bonũ ſine gr̃a.¶¶ Ad illnd
qð obijcit᷑ de multiplici dilectõe ſui ⁊ dei.dici põt ꝙ du⸗
plex ẽ dilectõ. volũtaria pure naturalis.⁊ voluntaria qᷓ
nõ eſt pure naturalis ſ̊ ẽ deliberatiua.⸗ vtraq; reſpectu
ſui ⁊ reſpectu dei.volũtaria naturalis reſpectu ſui eſt.qᷓ
ſũme ꝗs diligit ſeipm ⁊ ſui ↄſeruatõeʒ.⁊ illud ſꝑ magis
qð magis ẽ neceſſariũ ſibi ad eſſe.vt caput ꝙᷓ; manũ vel
pedẽ.hac dilectõe moti exponimꝰ alia mẽbꝛa ꝓ capite.
hec dilectõ curua ẽ ⁊ eſt omunis nobis ⁊ bꝛutis.reſpe
ctu ci ẽ dilectõ naturalis qua diligimꝰ ſummũ bonum
hec aũt dilectio ẽ natur alis.dicit em Moetiꝰ.ꝙ amoꝛ 2
noticia ſummi boni naturaliter ſuit inſerta aie buma⸗
ne. his dilectionibo non meretur quis neq; demeretur.
quia naturali appetitu trahit᷑ homo ad hec. Item eſt di
lectio volũtaria deliberatiua. que diuidit᷑ in ↄcupiſcen⸗
tiam ⁊ amicitiaʒ. dilectõ amicitie eſt qua aꝓpetimꝰ bo⸗
num illi quẽ diligimꝰ ꝓpter ipᷣm. ſᷣm ꝙ dicit phᷣus ꝙ di

ligimꝰ amicos ꝓpter ſe.⁊ꝛ ſi nihil boni de beat nobis ab

ipis eſſe.dilectõ ↄcupiſcẽtie qua ꝗs affectat bonuʒ quia

ſibi bonũ vel xelecta bile.vtroq; mõ diligit᷑ deus.pꝛimo

mõ exr ↄſideratõe beneficioꝝ eius.quibo ↄſideratis appe
titur ei bonũ.etſi nihil boni debeat inde ꝓuenire appetẽ

ti. Scdᷣo mõ cogitata ſuauitate illius appetit᷑ 1 affectat

— — — = ———

.

¶ Lueſtio

dulcedo illius a delectari in illo.bmõi autem delectatio
nem qrere in illo ꝓpter ſe non eil pctm.queꝛere autem in
alio eſt pcẽm: ꝓpter ſe dico.poteſt ̊ dici ꝙ pᷣmus homo
diligebat ſe pt ſe.ſ.amoẽ amicitie ñ amoe ↄcupie ſic at
diligere ſe pt ſe non eſt frui ſe.qꝛ frui ſe eſt delectari in
ſe.qð eſt delectationis ↄcupie.vtroq; iſioꝝ modoꝝ pote⸗
rat pᷣmꝰ homo diligere um.ſ.dilectione amicitie ? cõ⸗
cupiſcentie.nec opoꝛtet illum babuiiſe ca ritatem ſiue ð⸗
tutem aliquam gtumfacientem.qꝛ naturali dilectõe po⸗
terit his duobo modis moueri in deum.Ad cuiꝰeuidẽ
tiam nota. ꝙ motꝰ dilectionis ſiue dilectio alr eſt gre.
alr eſt natuꝛe. ature vo eſt ⁊ maxime inſtitute ex qdaʒ
babilitate ⁊ rectitudine reſpectu boni. gre vᷣo eſt inqtuʒ
captiuat᷑ affectus in obſequm xp̃i diligendo.ſiẽ intellectꝰ
ſidem ſiue credendo.tunc autem captiuat᷑ intellectꝰ in
obſegum xpᷣi.qñ contra id qð dictat ratio.aſſentit pᷣme
veritati.ſic ⁊ affectus qñ id ad qð diligendum naturalr
inclinat᷑.amoꝛe yxpᷣi paꝛatus ẽ odire.vel econueꝛſo.vt qñ
ad id ad qð odiendum naturatꝛ inclinat᷑ ꝑatus eſt ama
re.⁊ talis eſt affectus ꝗ ↄtemnit honoꝛes diuitias ⁊ om:
ne delectabile carni.⁊ amat odientes ſe ⁊ ꝑſeqᷓntes ꝓpteꝛ
deum. 7 bmõi affectus non eſt a natura ſ ſolum a gra.ñ
tñ in ſtatu nature condite fuiſſet iſia dilectio.4: Alia eſt
dra q quandoq; dilectio eſt a cognitione naturali.a illa
ſimilłr eſt naturalis.¶¶ Alia eſt a cognitione fidei 2 dif⸗
fert hec cognitio ab illa.qꝛ cognitio natnra is cognoſcit
deum ſum ne bonum ꝓpter diffuſionem ſue bonitatis in
effectibo cauſatis. ſed fides dictat deum ſumme bonum

AIpter ↄmunicationem ſue bonitatis in diuinis ꝑſonis.

2 vtraq; cognitio diẽ deum ſumme bonum ⁊ ſumme di⸗
ligenduim.ſᷣ melius fides ſiue cognitio ãtuita.ꝑ hũc mo
dum vtraq; dilectio eſt ſumma reſpectu dei.ſᷣ moo nobi
lioꝛi dilectio qtuita.¶ Alia eſt dꝛa qꝛ dilectione naturali
diligit drum animꝰ ſiue affectus rectus.qꝛ bonꝰſibi ſum
me bonus, ↄ omne bonum qð eſt ⁊ qð hʒ ab ipſo eſt.⁊ ni
bil eſſet niſi ꝑ ip̃m.ideo plus illum diligit qᷓ ſeipſum.ſed
dilectione gtuita diligit ꝗs deum. qꝛ ſimpliciter bonus.
⁊ qꝛ ſumme bonus ſumme diligit.⁊ qꝛ iple homo non eſt
bonus niſi inqᷓtum eſt ad deum. diligat ſe ꝓpter denm. ſ.
dilectione Ftuita. Et ſic triplex eſt dꝛa. Pꝛima eſi ↄ paꝛ⸗

te modi diligendi. Secunda a ꝑte cognitionis diſponẽ⸗

tis ſiue pᷣncipij. Tercia a ꝑte motiui.⁊ ſie patz pmus
homo poterat diligẽ deum dilectõe naturali. rõne qᷓ eꝛat
in optima habilitate 2 rectitudine naturali reſpectu bo
ni. ⁊ rõne q habebat cognitõnem naturalem bone diſpo
nentem ad h̊.⁊ rõne q̃ deus erat ſibi ſumme bonus. non
iñ p̊ poterat dilectione qtuita.quam ↄcomitant᷑ tres dẽe
opoſite.¶ Ad illð qð obijcit᷑. melioꝛ fuit volũtas ade
cyercens aliquam actõʒ ⁊c. Oicendum ꝙ voluntas non
ſolum eſt vis ſiue vᷣtus actiua.ſᷣ eſt q̃ſi inſtrumentum re
ſpectu mouentis ſui. vt em̃ diẽ Anſ. voluntas eſt leipſuz
mouens. ꝓpter qð nihil ẽ ita in ptate bominis ſiẽ̃ ſua vo
luntas. ꝓpter qð a ſua natura ſiue vᷣtute naturali pt exi⸗
re in actum. Quod autem diẽ phs melioꝛ eſt actꝰq; potẽ
tia. Dicendum ꝙ boc veꝝ eſt ꝑ ſe loqndo. Similr volun
tas eſt melioꝛ exercens aliquam bonam actionem P le lo
quendo qᷓ ipſa ceſſans ab eadem. O: at dẽ ꝗ non pr facẽ
ſeipſum melius.Dicendum ꝙ g̊ vex eſt pᷣciſe loquendo.
m ꝙ melius dic com ꝑatõeʒ in merito ſiue in Ftuitis. H
necio reqrit᷑ adiutoꝛium gr̃e. cum em̃ ſit bonum triplex
honeſtum.vtile.⁊ erpediens. ſᷣm ꝙ meliꝰ diẽ comꝑatõʒ
ad bonum honeſtum. non pi aligs ſine adiutoꝛio gre fa⸗

cere ſe melioꝛem.pt᷑ tñ ſᷣm ꝙ meliꝰ diẽ comꝑatõeʒ reſpe⸗
ctn boni vtilis vel erpediens Ad illud qð obijcit. di⸗
nina bonitas ita apta eſt diffundẽ ſe ad ꝑficiendum crea

turas ſpũales ⁊c. Bicendum ꝙ H veꝝ ẽ ſaluo oꝛdine di⸗
uine ſapie.ꝙ at᷑ ↄgruebat diuine ſapie dilatio ꝑfectõnis

gtuite ſimilr ⁊ diuine maieſtati ex dictis pa tz. Pꝛeterea

diuina bonitas ea pfectõe ꝑficit pᷣmum hoĩem ꝙtum ad

aĩam. qᷓ ꝙꝓ̃tum ad coꝛpus.qꝛ vtrunq; ꝑficiebat ꝑfectõne

—

revj.
naturali.ſiue q;tum ad ea que requirebat ꝑfectio nature
vnde patʒ ꝙ rõ illa nulla eſt. ¶ Ex his patet rũſio ad il⸗
lud quod ſeꝗt.qꝛ non fuit ſimilis rõ dilectiomis ꝑfectio⸗
nis eius ꝙᷓtum ad ſcientiam ⁊ qtum ad virtutem. multi
plex em fuit rõ dilationis pfecuionis qtum ad vᷣtutem.
vt ex dictis patet. qꝝ nulla fuit dilationis ꝑfectionis qᷓ;
tum ad ſcientiam.ideo multis rõibo ↄgruebat. vt ſtatim
conditus.fuiſſet p̃ditus ſcientia vt infra patebit. Pꝛete⸗
rea addendum eit pᷣdictis. ꝙ non eſt ſimile de ꝑfectione
etatis ⁊ cognitõis.⁊ de ꝑfectõe vᷣtutis. ꝑfectio em̃ etatis
cognitõnis non tm̃ elongat᷑ a ꝑfectõe nature ſic̃ ꝑfectõ
gre.homo em̃ ꝑ vim nature ſibi inditam. pt᷑ ꝑuenire ad
ꝑfectam etatem.⁊ pt ꝓficẽ ad cognitõem.ſ̊ nunqᷓ ꝑſe pt
hõ in pfectõeʒ gre.imo regꝗrit᷑ nccio qð infundat᷑ a dño.
Ad illud qð obijcit᷑ de ꝑlectõne illoꝝ q̃ erant ad ſuſten
tandum hoĩem.i.arboꝝ.Dðm ꝙ non fuit rõ ſimilis bo
rum ⁊ illiꝰ.iſtaꝝ ei non erat nec debuit eſſe niſi vnica ꝑ/
fectio.ſ.naturalis.hominis at ſᷣm aĩam triplex.ſ.natu⸗
ralis. gr̃e ⁊ glie.q debebant rõibo pᷣtactis diſcerni.⁊ ſᷣm
tꝑis ⁊ ſtatꝰ opoꝛtunitatem diſtingui.¶¶ Ad illud qð obij⸗
cit᷑ de illo ðbo Geñ.faciamꝰhominem ad imagi.⁊c. Di
cendum ꝙ ſilitudo attendit᷑ ibi in ãtuitis gtiſ datis.Vel
dom ꝙ de dẽ feciſſe hoĩem ad ſuam imaginem? ſimili⸗
tudinem.non qꝛ ſtatim cũ dedit ei unaginem ſit etiaʒ de
xvrit ſimilitudinẽ.ſ̊ qꝛ alteꝝ dedit.ſ.imaginẽ.⁊ ad alte⸗
rum habilẽ fecit vicʒ ad ſilitudinẽ.quam poſtmodũ /ꝓ lo
co ⁊ tꝑe ei dedit. VUñ q́tum eſt ex vi obi.non pt᷑ ↄcludi ꝙ;
ſimul ⁊ ſemel fuit in bomine imago dei ſilitudo.⁊ ꝑ vᷣ
patʒ rñſio ad duas auẽtes ſeq̃ntes Ecẽi.vicʒ Dama.
qꝛ ſic intelligunt᷑ non qꝛ deꝰ ſtatim vi ↄdidit hominẽ vtu
te veſtiuerit ⁊ oꝛdinauerit.Sᷣ qꝛ tunc dilpoſitũ fecerit ⁊ ñ
longepoſt tꝑe ↄpleuit.

eſ embꝛum ſecundum

Equit᷑ inqrere vtꝝ potẽat ſtare ex accepto
in ſua oꝛdinatõne. qͥ qrunt᷑ tria. Pꝛimũ
eſt vtꝝ ex accepto potuit ſtare ſimpliciter.
Scðm vtꝝ ex illo accepto fuerit inuertibił

Tercio vtrum potuit ili dari inuertibilitas ꝑnaturam
ſcʒ ſine additamento gratie.

lculus pꝛimus

Verit᷑ ̊ pꝛimo vtꝝ ex accepto in ſui ↄditione
poterat ſtare ſimpliciter. at᷑ ſic videt᷑ ex v⸗
bis mgri.ij.ſen.xxiiij.di. Dic em̃ ſciendum ẽ
ꝙ homini in creatione datum eſt ꝑgram auxilium? col
lata potentia.ꝑ quam ſtare poterat.i.non declinare ab
eoqð acceꝑat.ſ̊ non poterat ꝓficẽ intantum vt ꝑ gram
creationis ſine alia mereri ſalutem valeret.⁊ ad h̊ oſten
dendum plures inducit auctoꝛitates.j.c.xxiiij.di.⸗. Itẽ
Anß. libeꝝ arbitrium eſt ptas ſeruandi rectitudinẽ ꝓꝑt
ſe.ſᷣ ſuando rectitudinem non declinaſſet ab eo qð acce⸗
perat.ᷓ cum in conditione datum fuerit ei libeꝝ arbitri
um ⁊c̃.¶ Item ſi nõ poſſet ſtare.cum nullus peccet ex eo
ꝙ vitare non poſſet vt h ab Aug.de li.ar.ſi cecidiſſet.ñ
eſſet illi imputandum ad culpam.ſ̊ conſtat ꝙ hoc eſt fal
ſum. 4 Item natura nulli dat eſſe quin etiam dat ei ali⸗
quam potentiam ꝑmanendi.cum non defi iat in neceſſa
rijs. Vnde ſic aliqd naturaliter agaĩ ſic etiam in na⸗
turali vᷣtute ineſſe ↄſeruat᷑. ſi ̊ libeꝝ arbitrium homini
datum ꝓ naturam ꝗꝓpꝛiaʒ innocens erat ⁊ immune a enl
pa. ꝑ naturam ꝓpꝛiam abſq; omni gra ꝑmanere pote⸗
rat in ſua innocentia.gᷓ ⁊c. Siẽ voluntatis rectitudo ſo
lo actu ſuat᷑.ꝗq em̃ rectus eſt. obliquus eſſe non pt qᷓdiu
ipſe vult eſſe rectus.ſed nibil tam eſt in voluntate noſtra
ꝙ ipſa voluntas.nihil facilius homini recto ꝙᷓ velle re⸗
ctitudinem.ſi ergo libeꝝ arbitrium qᷓtum eſt de ſua con
ditione pᷣmaria rectum erat. abſq; omni gra ſuꝑaddita
rectitudinẽ ſeruare poterat.̊ ⁊c̃. ontra Job. xlj. nõ

eſt poteſtas ſuꝑ terram que ei comꝑet᷑. dicit᷑ de Behe⸗
moth. ex qͥ patet ꝙ nulla ptas naturalis eſt pfati ſue cõ
pabilis. homini habente ſolummodo naturalia in ꝗbo
conditus erat.foꝛtioꝛ erat dy abolus.ꝗᷓ ex accepto in cõ
ditione non poterat pᷣmꝰ homo illi reſiſtẽ.ſᷣ illo impetẽ
te neceſſe habuit cadere.ql Item Aug. de gr a 2 vera in⸗
nocentia natura hum ana ⁊ ſi in illa integritate in qua
ↄdita eſt ꝑmaneret.nullo modo ſeipſaʒ ſine creatoꝛe ad⸗
iuuante ſeruaret. ex hoc patz. ꝙ ſine gra ſtare nõ potuit
Item ſi öᷣtute ꝓpꝛia poſſet homo abſq; omni gr̃a tem⸗
ptationi reſiſtere. potuiſſet etiaʒ de inimico obtinere vi⸗
ctoꝛiam: ̊ victoꝛie rñdet coꝛona.ꝗ abſq; omni gr̃a potu
iſſet mereri ⁊ ꝑuenire ad gliam.qð ſi euidenter factum ẽ
reſtat ⁊c. ¶ Itẽ m aioꝛis difficultatis eſt reſiſtẽ tẽptatõ⸗
nibo qᷓ; oꝑa vᷣtutum exercẽ. hoc bñ nouerunt erꝑti diffi⸗
cultatem temptationum. maioꝛis difficultatis eſt ſta⸗
re in bono accepto.qᷓ in honum acꝗrendũ /ꝓſicẽ.ſi q̊ nõ
poterat tunc ꝓficẽ ⁊c᷑. ¶ Item vicium culpe non opponit
nature ꝑ ſe ̊ potiꝰgre.ſimiłr vicium nature nõ opponit᷑
gre ꝑ ſe ̊D potiꝰnature.& eſt ſimilis com ꝑatõ vicij culpe

.„2⸗ — .
90 gram 7 vic nature ad natura. 2 ꝑmutatim.ſ. natu⸗

re ad gram ⁊ vicium nature ad vicium culpe.q̊ ſi ꝑ gra
tiam ſiue tuita non pt᷑ gꝗs ſtare ꝗn labat᷑ in vicium na⸗
ture.̊ ↄſimili rõne nec ꝑ naturam aliquam ſiue natura
lia q̃cunq; prĩ ꝗs ſtare ꝗn labat᷑ in vicium culpe.q̊ pᷣmus
homo ꝑ naturalia non poterat ſtare ꝗn cadẽt in culpaʒ
¶ Rñſio dicendum ꝙ pᷣmꝰ homo ex acceptis in ↄditõe
oterat ſtare ⁊ reſiſt? omni temptationi. ſiẽ hẽ a mgro
ſent.Aec opoꝛtebat illum cadẽ niſi vellet. VUnde Aug.
coꝛrectione ⁊ gra.tunc dederat deus homini bonam
voluntatem in illa quippe eum fecerat ꝗ fecerat rectum.
dederat adiutoꝛium ſine qͥ in ea non poſſet ꝑmanẽ ſi vel
let. vt at vellet in eiꝰ reliꝗt libeꝝ arbitrium. poſſet & per
manẽ ſi vellet. qꝛ non deeꝛat adiutoꝛium ꝑ qð poſſet.⁊
ſine q̊ non poſſet pſeueranter bonum tenẽ qð vellet. Cũ
hoc at᷑ intelligendum eſt ꝙ ſiẽ ſupᷣ dictum eſt. Pꝛimus
homo ↄditus fuit in gra. eo modo qͥ gra dꝛ ↄomuniter.ſ.
Fm ꝙ compᷣhendit ꝗcqd eſt additum naturalibo.qᷓ ſunt
e ↄſtitutione generali reꝝ.⁊ qð eſt additum libero ar⸗
bitrio diſponẽs ⁊ faciens ad eius rectitudinem. Mota
g̊ ꝙ pᷣmꝰ homo duplicem habuit gram in pᷣmo ſtatu.
eſi anteqᷓ; habuit gram qtumfacientem.ſ.gtiſdataʒ cõ⸗
muniter dictam. eo modo qͥ dictum eſt:⁊ gram ſuꝑ in⸗
fuſam.q erat ↄtinua influentia vᷣtutis a cauſa pᷣma. Cũ
Fdẽ ꝙ pmꝰ homo poterat ſtare ex acceptis in ↄditione
abſq; gr a.hoc pt intelligi dupliciter. vel ita ꝙ excludat᷑
ↄtinuatio diuine influentie.vel ita ꝙ ercludat᷑ apoſitio
noue gre pᷣmum ſimpliciter eſt impoſſibile.nunq; em tẽ⸗
ptationi libero arbitrio reſiſtẽ poſſet.niſi deus ſue boni
tatis influentia illud in bono ↄᷣuaret. Secundo modo
veritatem hʒ /ꝓ ſtatu innocentie.Dic em̃ mgr̃.ij.ſenten.

xxiiij.di.c. hoc ↄſiderandum ⁊c. Alud adiutoꝛium dñi

datum in creatõe qͥ poterat manẽ ſi vellet. fuit libertas
arbittij ab omni labe ⁊ coꝛruptela immunis.·atʒ volun⸗
tatis rectitudo ⁊ oim naturalium potentiaꝝ aie ſinceri⸗
tas atzʒ viuacitas..Ad illud ꝗ̊ qð pᷣmo obijcit᷑ contra H
Eillud Sob.non eſt ptᷣas ſuꝑ terram ⁊c̃.pt᷑ dici. E licz
ptᷣas dyaboli ſit maioꝛ ꝑ naturam. tñ qꝛ eneruata eſt ꝑ
petm.tũ qꝛ non ꝑmittit᷑ totam potentiaʒ ſuam exercere
in tem ptando.tum qꝛ temptat.ſuggerendo. non violenti

am inferendo. non eſt tante ptatis neq; fuit tunc ꝙ pᷣmũ.

hominem vel etiam alium nõ ſubiectum ſibi ꝑ petm. pt
vel poterat ſuꝑare. ꝛeterea. nullus ſuꝑari pt niſi vo⸗
lens.Vñ nulliꝰ ptatis eſt dyabolus reſpectu hominis.
poteſtatis dico ad vincendum. Gꝛeg. Debilis eſt hoſtis
ꝗ non pt᷑ vincere niſi volentem. ¶ Ad illud qð obijcit᷑ ꝑ

Aug. de vera innocentia.ſ.ꝙ nulla natura in qcunq; ſit

innocentia vel rectitudine.pt᷑ ſe Fuare ſine diuino adiu⸗
toꝛio.Dicendũ ꝙ hoc non dẽ. qꝛ natura inſtituta in pꝛi⸗
mo homine eo mõ quo fuit inſtituta ad h̊ ꝙ ſtare poſſz.

2

neceſſe habuit noua gratia fulciri:ſed quia in quocunq;
ſtatu eſſet.indiguit influentia diuine virtutis ſuſtenta⸗
tis illam. 4l Ad illud qð obijcit᷑ ſi poſſet ſtare.poſſet de
temptatione victoꝛiam obtinere ⁊c. Dicendum ꝙ plus
eſt victoꝛam de hoſte obtinere ẽᷓ ſtare ſiue hoſti reſiſtẽ.
Ad hoc em̃ ꝙ aliquis victoꝛiazʒ obtineat de hoſte.requi⸗
rit᷑ ꝙ aſſequat᷑ oꝓpoſitum illius quod ab boſte intendit᷑
Hoc at᷑ eſt qn nonſolum illi reſiſtit voluntarie: veꝝ etiã
meritoꝛie. Zunc em̃ recte vincit᷑ hoſtis dyabolus.qñ ex

veratione temptationis ꝑ quam intendit incuruare ad
demeritum.homo ꝓficit ad meritum. hoc at᷑ facere non
poteſt libeꝝ arbitrium niſi ꝑ adiutoꝛium gre.nec potuit

in pᷣmo homine. qᷓuis per ſe poſſet refugere peccatum.
l Ad illud qð obutit᷑. ꝙ maioꝛis difficultatis ẽ tempta⸗
tioni reſiſtere qᷓ c.· Dicendum ꝙ quidam poſuerunt bo
nos angelos magna difficultate reſtitiſſe temptationi
illi.a qua apoſtate ceciderunt. ᷣm iſtos non modica dil
ficultate reſtitiſſent pᷣmi parentes pᷣme temtationi.qua
ratione aꝛduitatis habende quam ꝓpoſuit violentiſſime
allexit. vt illi ponunt.ſ̊ hoc eſt ſimpliciter falſum. quia
temptatio non poteſt eſſe alicui violenta ſine pena. Pe⸗
nam autem non ingerit tem ptatio. niſi illis in quibo eſt
aliquid quod ad malum compellit. boc non potuit eſſe
in pᷣmo homine ante peccatum vt hẽ a mo ſen. li.ij.di.
xxiiij. Aliter ᷓ̊ dicendum eſt.ſ.ꝙ in pᷣmo Ratu nulliꝰ eꝛat
difficultatis reſiſteꝛe temptationi.etiaʒ non habita gr̃a
gratumfaciente. ꝓficere autem in merito ipa non habi⸗
ta fuit impoſſibile.ſi autem in illo ſtatu pᷣmus homo ex⸗

ercuiſſet oꝑa de genere öᷣtutum. non ꝓpter hoc ꝓfeciſſeti

merito.quia opera illa non eſſet ꝓgreſſa de radice meri⸗

ti.ſed potins de vᷣtute ⁊ apꝓpetitu naturali.non em̃ ſemꝑ

ꝓficit homo in meritum cum facit opus bonum bonita
te moꝛali ſiue de genere vᷣtutie: ſed ſolummodo qñ ipſe
agens eſt bonus bonita te gre infoꝛmantis:.l Ad illud
quod obijcit᷑ꝙ ſimilis eſt comparatio vicij culpe ad g⸗
tiam ⁊ vicij nature ad naturam ? ꝑmutatim ⁊c. Dicen
dum. ꝙ iſta fuit comꝑatio iſtaꝝ adinuicem in ſtatu natu
re condite.⁊ alia in ſtatu natare lapſe. in ſtatu nature
condite conſeqᷓbat᷑ integritas nature ad infoꝛmationem
gratie. immo ad abſentiaʒ culpe. vic ium enum culpe in⸗
troduxit vicium nature. ex culpa em̃ ſiue peccato pꝛimi
hominis introducta eſt coꝛruptio bumane nature. Elñ
culpa perſone fuit cauſa vicij ſiue coꝛruptionis nature.
Vnge in ſtatu illo gratia nonſolum erat incontingens
vicio culpe ſed vicio nature. ſimiliter integritas nature
nonſolum erat incontingens vicio nature ſed vicio cul⸗
pe. ꝗpter hoc licet in ſtatu lapſus gra ſuſtineat lapſum
in vicium nature. tamen in ſtatu illo nullo modo ſuſti⸗
nuiſſet.omnino em̃ erant tunc incompoſſibilia. Simili⸗

ter licet naturalia in ſtatu lapſus qtumcunq; ſint bona

iuxta quod ſuſtinet ſtatus hmõi.ſuſtinent lapſum in vi⸗

cium culpe ipſis non cadentibo in oppoſitum genus in

ſtatu illo non ſuſtinuiſſent. immo neceſſario cecidiſſent
in genus oꝓpoſitum.quia in coꝛruptionem ab integrita⸗
te. ꝓpter qð non valet argumentum illud. ſi ꝑ gram nõ
poreli quis ſtare quin labat᷑ ⁊c.q̊ pꝛimus homo per na⸗
turalia.

Articulus ſecundus

Equitur inquirere vtrum ex acceptis pote⸗
rat in conditione ſtare inuertibilis in malũ.
Meꝛ ſic videt᷑. DOuas fecit deus creaturas ra⸗
tionales a pꝛincipio.ſ.angelum ⁊ animam. angelum au
tem fecit vertibilem in malum. Ad hoc ergo ꝙ eſſet vni⸗
erſum completum decuit illum animam facere inner⸗
tibilem in malum.ſᷣ̊ conſtat ꝙ fecit illuin talem qualem
decuit illam facere.ergo ⁊c̃.⁊ hoc videt᷑ ꝑ Aug. dicentẽ
in li.iij. de libero arbitrio ad plenam ꝑfectionem vni⸗
uerſi decuit fieri omnem creaturam que a recta ratione
potuit excogitari.ſed recta ratione poteſt excogitari ad

—— —. —————

— — —,æ⸗

⸗ — — — „„

.

ns
e.
⸗
i

ſe

e
l
I

li⸗
la
l⸗

nt
,
o
,

—.B Nueſtio

perfectionem vniuerſi ſpectare creaturam talem. quod
patet ꝑ hoc. ꝙ qn vniuerſum erit in vltima completione
tunc erit creatura talis ̊ ⁊c. 4 Ytem honeſtum pꝛia vir⸗
tute allicit. ̊ magis boneſtũ magis allicit. ſumme ho⸗
neſtum ſum me allicit. ⁊ infinitum infinite: &cum pm us
bomo conditus fuit in noticia 2 amoꝛe ſummi boni. die
eĩ Boe.ꝙ amoꝛ ⁊ noticia ſummi boni naturalr ſunt in⸗
ſita bumane anime. ex qͥ ſeqt. ꝙ ſi fuit illo bono allectꝰ.
ſumme fuit allect? illo q ẽ ſumme honeſtus. nihil tale vti
bile eſt ab eo ̊ ⁊cX ¶̃ Btem pᷣmus homo cõditus fuit ſm
animam in eſſe naturali ↄmuni. ? rectitudine ſiue inſti⸗
cia naturali. rõne q̃ conditus eꝛat er milo. fuit impoſſi
bilitate q̃dam 7 ad non eſſe qtum ad eſſe naturale ſi ſibi
eſſet relictus.a ſimił ad non eſſe qtum ad eſſe natmalis
iuſticic. ſ̊ in vtroq; eſſe ↄᷣuabat᷑ ꝑ influentiam viutis di

uine. melius 1 magis acceptum fuit deo eſſe naturalis

rectitudinis ſine iuſticie qᷓ eſſe nature ſimplicit.⁊ q̃nto
aligd eſt nobilius 1 magis acceptum deo. magis cet i
lum in ſtatu illo influendo vᷣtutem illi conuaꝛe. & ſi dti⸗
nua influentia otutis anime pᷣmi bhominis inuer tibilis
fuit qᷓtum ad eẽ nature.multofoꝛtius videt᷑ ꝙ fuit inuer
tibilis qtum ad eſſe naturalis iuſticie. 4. Item Bᷣ etiam
videt᷑ ꝑ diuinam bonitatem. vt em̃ dic Dyo. Optimi eſt
optima adduceꝛe.ᷣ melioꝛ eſt natura rõnalis qᷓ̃ non pot
peccare ꝙᷓ que poteſt. enm & conueniat optimum. ſ.denz
optima pduceꝛe.̊ ſᷣm ꝙ conuenit ſibi adduxit naturaʒ
rõnalem.ſ. hominem pᷣmum impotentem peccare. 7 ita
inuertibilem ad peccandum. hoc idem videt᷑ ꝑ liberalita
tem ipſius. liberalis em̃ ẽ ⁊ maxime conferentis ex me⸗
ra gr̃a. ſtatim dare indigenti.quod intẽdit.ad quod hoꝛ
tat᷑ diuina ſapientia Pꝛouerbioꝝ.iij. Ne dicas amico
tuo vade 7 reuerteꝛe 2⁊ cras dabo tibi.cum ſtatim poſſis
daꝛe.moꝛa em̃ in dando gratiam dantis denigrat. ſ̊ con

ſiat ꝙ deus intendebat faceꝛe pꝛimum hominem aliquã

do inueꝛtibilem. videt᷑ ꝙ ſtatim fecit eum talem.¶¶ Itm̃
idem videt᷑ ꝑ diuinam ſapientiam q̃ ſumma eſt. maioꝛis
em̃ cientie eſt ſcire malum pꝛccaueꝛe.ꝗᷓ malo facto reme
dium adhibẽ. melius em̃ ꝓuidet ſibi ⁊ alij qui pꝛecauet
ne in malum incidat. qᷓ; qui poſt caſum remedium adhi⸗
bet. ſi diuina ſapientia maxime manifeſtanda erat in
hominis conditione. videtur ꝙ talem debuit eum feciſſe
7 tanta cautela ipſum munuiſſe. ꝙ non poſſet incidere
in eum. Ytem idem videtur ꝑ diuinam potentiaʒ· quia
ex eo ꝙ infinita eſt.influit vnicuiq; quantum poteſt cape
re. videtur enim eo ꝙ diuina potentia indiuiſibilis eſtĩ
ſe.⁊ cum hoc infinita.non minus influere in dando iᷓ ſit
creatura capax in accipiendo.ſed pꝛimus homo fuit ca⸗
pax inuertibilitatis.̊ ⁊c. ¶ Contra.gloꝛia eſt bonum
laudabile.ſed nullus eſt laudabilis in eo quod habet.ni⸗
ſi habeat illud ꝑ merita.eꝛgo ſi dens fecit bominem ad
hoc vt ꝑueniret ad ſtatum gloꝛie ⁊ pꝛemij. videtur ꝙ de⸗
buit etiam faceꝛe hominem in ſtatu meriti. ſed ſtatꝰ me⸗
riti ⁊ pꝛemij ſunt diſtincti ſicut ſtatus vie ⁊ patrie ᷣm le⸗
gem communem.eꝛgo ⁊ dona vie ⁊ patrie.ſi ergo hꝛe im⸗
poſſibilitatem ad peccandum hoc ſpectat ad ſecuritateʒ
beatitudinis.videt᷑ ꝙ a pꝛincipio non debuit homini da
ri.¶¶ Item vniuerſum ex oppoſitione mali ad bonum de⸗
coꝛat᷑ quaſi gabuſdam anthitetis ſicut dicit Augꝰ.⁊ ſapi⸗

ens innuit Ecci.xxxiij. contra bonum malum ac. Si

deus vniuerſum debuit venuſtare 7 decoꝛare. videtur ꝙ

hunc decoꝛem vniueꝛſo nõ debuit auferre. ſi feciſſet ho⸗
minem inuertibilem.iam hoc decoꝛ non eſſet. q̊ ⁊c.¶ Ytẽ

hoc idem videt᷑.quia deus vniuerſam fecit ad ſuipſius
manifeſtationem.⁊ ſicut deus eſt ſumme potens ⁊ ſapi⸗
ens.ſic eſt ſumme iuſtus ⁊ miſericoꝛs.eꝛgo tale debuit fa
ceꝛe vniueꝛſum in quo manifeſtaꝛet᷑ eius ſumma iuſticia
⁊ ſumma miſcdia.ſ̊ ſumma iuſticia non manifeſtat᷑ niſi
in ſeueritate punitionio maloꝝ.ſumma miſcðia nõ ma⸗
nifeſtat᷑ ꝑfecte niſi in liberatione miſeroꝝ ⁊ remiſſione

xcvſ.

delictoꝛum. Hec autem non poſſent eſſe niſi rationalis
creatura facta eſſet in ſtatu in quo poſſet peccare. ergo
diuina iuſticia miſericoꝛdia exigebat hbominem verti⸗
bilem ſieri. ¶ Reſponſio vt ex pᷣſictis patet.de creatu⸗
ras ⁊ maxime rationales condidit 1 etiam modum.⁊ q;̃⸗
litatem in conditione conuenient obſeruauit.ad ſui ma⸗
gnificentiam declarandam 2 creature rationalis vtili⸗
tatem. Mota ergo ꝙ etſi diuina oꝑatio non indigeat ap⸗
pꝛobatõe.ꝓ eo ꝙ qꝗcqd deꝰ facit optime facit.verũtñ ad
excitandam deuotionem in mentibo fidelium. compe⸗
ſcendam rabiem in oꝛe blaſphemantium ⁊ deum in ſuis
oꝑibo inculpantium.multiplex poteſt aſſignari ratio qꝛ
crus fecit hominẽ veꝛtibilem in malum. 4 VUna eſt mani
feſtatio diuine potentie.v oluit em̃ deus oſtendeꝛe bomi
ni ꝙ ſicut ſine eo factus non erat.ita nec ſine ipſo ꝑſiſtẽ
poterat.vt ergo homo noſceret ꝙ diuinum poſſe non ſo⸗
lummodo eſt omnis potentie cauſatiuum ſed etiam om⸗
nis potentie conpuatiuum. ꝙ ille ſolus eſt indefectibi
lis ⁊ inuertibilis.ideo placuit ſibi creaturam rationalẽ
facere veꝛtibilem. nec ipſaʒ confirmare in bono quouſq;
illi conſtaret ꝙ ipſe ſolus eſt in quo non cadit non poſſe.
¶ Secunda rõ eſt manifeſtatõ diuine ſapie que ondit᷑ ex
tribo.ſ.ex oꝛdine maloꝑ cum bonis ſiue ad bonum vᷣtu⸗
tis ad actum ꝓpꝛium meriti.ad pᷣmium. ex vᷣtbilitate eĩ
bominis in malum. qð ꝗdem malum deus oꝛdinat cum
bonis ⁊ ex qͥ bonum elicit.diuina ſapientia manitfeſtat᷑.
maioꝛis em̃ ſapientie eſt ſcire oꝛdinare bona cum malis
7 eliceꝛe bonum ex malis. q; oꝛdinaꝛe ſolum modo bona
cum bonis 2 ex bonis eliceꝛe bona.⁊ ideo cum non decẽt
teum facè mala. debuit talem facẽ creaturam q̃ poſſet in
oꝑando de ſicẽ ⁊ malum committẽ.vt deus mala illa oꝛdi
nando ſuam ſapiam declaraꝛet.Dic̃ em̃ Aug.xj.de ciui.
i.xviij.c.neq; deus vllum nõ dico angeloꝝ ſ̊ vel hoĩm
creaꝛet quem malum futuꝝ eſſe pᷣſciſlet niſi pariteꝛ noſſʒ
gbo eos bonoꝝ vſibo ↄmodaꝛet.Oñnderet᷑ cet᷑ diuina ſapi⸗
entia ex oꝛdine vᷣtutis ad actum ꝓpꝛium. ſic ei diuina ꝓ⸗
uidentia omnes res adminiſtrat.vt eas ageꝛe ꝓpꝛijs mo⸗
tibo ſinat.⁊ ideo hominem condidit in libertate arbitrij
in manu conſilij ſui reliquit. hoc enim competebat re⸗
gimini diuine ſapĩe in ↄᷣuatione oꝛdinis. ꝗ attendit᷑ ex
comꝑatione vᷣtutis ad actum ꝓpꝛium. Oſtendit᷑ etiam ex
oꝛdine qui attendit᷑ ex compaꝛatione meriti ad pᷣmium.
quia nemo dignus eſt coꝛonaꝛi niſi qui legittime certa⸗

uerit. ij. Thi. ij. IJdeo decuit diuinam ſapiam hominem

pus q̃ſi in campo certaminis examinare.ꝙᷓ in gloꝛia ex⸗
altari. ¶ Alia ratio eſt manifeſtatio diuine miſcdie.que
potiſſime manikeſtata eſt. enʒ vnigenitum ſuum tradidit
ꝓ ſerui liberatione.¶ Alia ratõ eſt manifeſtatio diuine
iuſticie.que potiſſime manifeſtat᷑ in hoc.ꝙ deus retribu
it vnicuiq; ſᷣm oꝑa ſua.bonis.ſ.bona eterna retribuen⸗
do. malis eterna pena puniendo. hec autem retributio ⁊
punitio ⁊ pꝛefata miſericoꝛdie liberatio. non eſſet niſi
deus hominem in ſtatu vᷣtibilitatis condidiſſet. 4¶ Alia
ratio eſt augmentum gloꝛie bonoꝛum. gloꝛioſius em̃ eſt
homini in veꝛtibilitate ad malum cõdito qdðam modo ex
meritis gloꝛiã obtinere.qꝙᷓ ĩ inuertibilitate conditum fu⸗
iſſe.⁊ ſic ſine aliquo genere meriti beatificare.pter hoc
ad commendationem iuſti vertibilis in malum. dicitur
Ecẽ̃i.xxxj.Qui potuit tranſgredi ⁊ non eſt tranſgreſſus
facere malum ⁊ non fecit.bis ergo ratiomibo patet.ꝙ cõ
gruit deum hominem vertibilemf eciſſe. Vnde rationes
ad hoc induct e ſunt concedende.¶ Ad illud quod pᷣmo
obijcit᷑ contra hoc.ſ.de completione vniuerſi.Oicenduʒ
ꝙ ex hoc potius eſſet de ſoꝛnatio vniuerſi ⁊ defectus q;
completio.ad completionem em̃ vniuerſi ? decoꝛem·ẽ ſo
lummodo deum deſlicere non poſſe nec vᷣtibilem eſſe.⁊ B
duobo modis ita ꝙ aliqua ſit vᷣtibilis ſemel.i.vertibilis
cum impoſſibilitate reuertẽdi.ſ.angelica. Alia vᷣtibilis
pluries.i. vᷣtibilis cum poſſibilitate reuertendi.magis

*

ergo eſt ad completionem ⁊ decoꝛem vniuerſi bominem

fuiſſe ↄditum vᷣtibilem ꝙ; inuertibilem. Pꝛeterea: magis
pueniebat ao diuinam potentiam bonitatem 7 ſapiam
manifeſtandam hoiem fuiſſe ſio ↄditum.q́; ſic.⁊ ad hoĩis
głiamXlAd ullud qð ſubdit᷑.ꝙ ad plenaʒ pfectõʒ vniuer
ſi vecuit fieri hoiem vel omneʒ ereaturam q a rone recta
potuit excogitari.Picendum ꝙ aliud eſt dicẽ omnẽ ere⸗
aturam ? ſingulas creaturas. vel vnsquãq;. omnem eĩ
dic multitudinein in oꝛdine. ꝛeterea excogitari nõ diẽ
ſolummodo acceptõz intellectus ſiue appꝛebenſionem.ſᷣ
cũ rõne ⁊ iudicio.excogitatio em eſt ſimul agitatio. AVñ
excogitare dic acceptõeʒ intellectꝰcum roõne ⁊ iudicio ꝑ⸗
fecto. Hec etiam pꝛepoſitõ ex. auget in compoſitõe cum
dz excogitare. VUn licet hoĩem fuiſſe ↄditum inuertibilẽ
potuit a recta rõne ↄcipi ſiue aꝓꝛehendi vt erat de nu⸗
mero ſinguloꝝ non tñ vt erat de numero oĩm poruit ex⸗
cogitaꝛi.q¶ Ad illud qð ſubdit᷑. qñn vniueꝛſum erit in

vltima completõe tunc erit hbomo talis. Dicẽdum ꝙ tũc

erit ſtatꝰpᷣmij ⁊ anima erit in qͥdam deifoꝛmitate. ꝓpter

qð tunc erit q nũc nõ eſt.¶Aid aliud qð obijcit᷑ ꝙ ſum⸗
me honeſtum ſumme allicit ⁊c. Dicẽ dum ꝙ boc veꝝ eſi᷑

ätuʒz eſt de aptitudine ⁊ efficatia allicientis. ipᷣa tñ aĩa

quãtumeũq; ſit naturalibo p̃dita.niſi fuerit gra diſpoſi

ta ⁊ infoꝛinata.non ſic allicit᷑ niſi fuerit a curuitate na⸗
ture ꝑ gram erecta ⁊ a tenebꝛis obſcuritatis naturalis
purgata. ita ꝙ apta ſit ad agendum aſpectum ĩ candoꝛe
luminis eterni.nõ erit apta neq; poſſibilis ad h̊ͥ q ſum⸗
me alliciat᷑.ſ̊ inſpecto cãdoꝛe illo lucis eterne qᷓ eſt inac⸗
ceſſibilis viatoꝛibo. pfecte rapiet᷑ aia in ſumme boneſiũ
⁊ ſumme alliciet᷑. VUn ſic allici ↄpᷣbenſoꝝ eſt no viatoꝑ
Ad illud qð obijcit᷑. Oe q̃nto aliqd eſt meliꝰ a magis

acceptum ceo. tanto 7c. Dicendum ꝙ hoc veꝝ eſt ſer⸗·

uatis ↄgruitate ⁊ ↄdecentia dinine excellentie modo o⸗

dine pfectõis ſtatuum ? retributoõis pfectõe. vt em̃ er di

ctis patet. plus ↄgruit dinine excellentie.ſ. potentie. ſa⸗
pie.iuſticie.ſapie ⁊ miſcõie hoĩem. fuiſſe ↄditum vtibilẽ
qꝙᷓ innerti bilem.⁊ etiam magis ↄgruit ſtatui pfectionis

humane.⁊ glłie einſdeʒ pfectioni ſic infra patebit.Ad

illud qð obieit᷑ ꝑ auctoꝛitatem Syoni:q eiveſt facẽ ho⸗
minem ſimplicit᷑ optimum ⁊c̃. Dicendum ꝙ eſt optimũ
ſimpliciter ⁊ eſt optimũ in oꝛdine.cum at᷑ diẽ Byoni.q;
optimi eſt optima adducẽ.non intelligit abſolute ſ̊ in oꝛ
dine. ? ideo ex hoc non ſeqꝗt᷑ ꝙ homo debuit fieri in opti
mo ſtatu ſimplicit:ſ in qͥ optime ſaluaret᷑ vniuerſitatis
oꝛdo ⁊ pulcritudo.⁊ ſic factꝰeſt cum ꝓductꝰ fnit in ſtatu
vᷣtibilitatis.vt oꝛdinato ꝓceſſu pueniret a merito ad pᷣ⸗
mium.⁊ ab imꝑfectõne ad pfectum. ⁊ ab inferioꝛi ad ſu⸗
pinum.l Ad aliud qð obijcit᷑ de ſumma liberalitate.
Dicendum ꝙ etſi de ſic liberaliſſimꝰ. tñ liberalitas nõ
pᷣeludit viaʒ iuſticie ⁊ ſapie.ideo ſic dona ſua diſtribuit
largiter.vt tñ non excludat᷑ ſapie recta oꝛdinatõ vel iuſti
cie iuſta retributio.ideo ſtatimn non debuit beatiſicare 7
ofirmare. ſ merita hominis expectare:4 Ad illud q
obijcit. OQ maioꝛis ſapie eſt pcauere m alum c. Dicen⸗
dum ꝙ falſum eſt. imo multomaioꝛis ſapie eſt moꝛbum
bene curare. ꝙᷓ naturam a moꝛbo p̃ſeruare. Eñ augein
enche.meliꝰindicauit deꝰ de malis bona facere. ꝙ; mala
nulla ꝑmittè. maioꝛi etiam ſapie atteſtat᷑ vt p̃dictum
eſt ſic res oꝛdinare.vt ex ſuꝑueniente de oꝛdinatõe nõ de
turpent᷑.ſ̊ eoꝝ decoꝛet᷑ oꝛdinatio.Zid aliu d qð obijciẽ
P potentiam diuinã qᷓ infinita E2 ſimplicit ⁊c. Dicen⸗

dum p licet ſit infinita. eo tñ ꝙ; influit agit ꝑ electõem

moderate. ſm ꝙ; exigit q̃ntitas effectꝰ inducendi opat᷑.
ommpotentia em ↄditoris nonſolum poteſt ſn omnia qᷓ
vult ipᷣa diuina voluntas. ſed poteſt in omnia vt vult.
Aꝓpter quod in effectus nobilioꝛes 2 minꝰnobiles maio⸗
res ⁊ minoꝛes pᷣm electõʒz ſue volũtatis.⸗ licʒ diuina ſa
pia ſimplex ſit:non ꝓpter hoc ererit ſe totalr in agendo.
imo moderate oꝑat᷑ iurta beneplacitum ſue voluntatis.
Vn qð eſt in ſe impartbile ptit in ſuis effectibo. ſiẽ legiẽ

de ſpũ intelligentie q; eſt multiplex 2 vnicꝰ. Sap. vij·

Articulnus terciuus
Eguit᷑ ingrere vtrum libero arbitrio homĩs
pꝛimi vel alicuiꝰ creature potuit conferri q

dita. . ſic videt᷑. ⁊ pᷣmo a ſimili ſumpto a luce coꝛꝑali.
ptingit em reꝑire lucem coꝛpalem quam impoſſibe eſt ĩ
ſe ꝑ naturam obnubilari ſic lucem empirrei vel lucem
ſolis.Si ꝙlux ſpũalis multopurioꝛ eſt ꝙᷓ coꝛꝑalis. Vi⸗
det᷑ ꝙ anima humana potuit fieri in ꝑfectõe tanti lumi⸗
nis ꝑ naturam.ꝙ nullo mõ poſſet obſcurari nec ꝑ igno⸗
rantiam nec ꝑ culpam.⸗ Item cõtingit reꝑire aliquam

ſubſtantiam coꝛꝑalem intranſmutabilem q;tum ad ſub-

ſtantiam ⁊ ꝙtum ad ꝓꝛietates. ſic eſt coꝛpus vltimũ.ſ.
empirreum. HB nõ hʒ ſolum ꝑ gram ſ ꝑ naturaʒ: ũ pari

rõne eſt ſpũalem ſubſtantiam ꝑ naturã in tanta ſubtili

tate ſieri.q nullo mõ valeat ꝑmutari a rectitudine na⸗
turali.ſi em h̊ reꝑit᷑ in ſubſtantia coꝛꝑali.multofoꝛtiꝰre
ꝑiri pt᷑ in ſubſtantia dignioꝛi. Item gra eſt ꝑfectõ na⸗
ture.⁊ ꝑfſectio ↄfoꝛmat᷑ ſuo ꝑfeciibili.ſi ã gra ↄſirmatio⸗

nis omnino reddit naturam impoſſibilem ad peccondũ

Videt᷑ ꝙ aia humana naturatłr capax ſit talis ſubtilita
tis ⁊ inuertibilitats. Si tu dicas ꝙ non eſt capaxr talis
inuertibilitatis niſi mediante gra.obijcit h. qꝛ talis v⸗
tibilitas ad malum.aut eſt eſſentialis ip̃i nature aut nõ

ſi eſt eſſentialis.ᷓ videt᷑ ꝙ ꝑ graʒ non poſſit auferri ſine

tali vᷣtibilitate ad malum poſſit natura ronalis fieri ſal

ua ſua naturaa nulla ſuꝑaddita Ga. ꝓpter h̊ eſt queſlio

cum tam libeꝝ arbitrium hominis ꝙᷓ gra ſit creatum.vt

qd dari pt᷑ gre inflexibilitas ad malũ.⁊ non pt dari cre⸗

ature ratõnali. idet᷑ em̃ rone ↄſimili ꝙ ſi pt᷑ dari vni.
pt dari alteri.⸗¶ Item licet omnis creatura ꝑ ſe ſit vᷣtibi
lis m naturam. alique tn tales creent᷑ a ſua oꝛigine q;
impoſſibile eſt eas coꝛrumpi.a hoc hñt ſine aliq̊ͥ adcdito

naturalibo.ſic patʒ in alijs ſimplicibo. VUñ angeli ani⸗
me ꝓꝑ naturam ſunt immoꝛtales. pari rõne. Aidet᷑ ꝙ
alique anime poſſint creari ꝑ natuꝛazʒ ad malum inflexi

qð naturalꝰ ad malum nõ poſſet inflecti.¶ Contra iſta
duo ſunt ↄuertibilia ſic vult Dama.⁊ etiam Aug.viczʒ
eſſe creaturam ⁊ eſſe aliquam dᷣtibilitatem. ſed in ſub⸗
ſtantia ſpirituali non eſt aliqua vertibilitas ᷣm ſubſtã⸗
tiam.ergo neceſſe eſt ꝙ fit ᷣm electionem. ergo impolſſi⸗
bile eſt ſubſtantiam creatam habere liberum arbitrinʒ

biles.videt᷑ ꝗ̊ ponibile tale adiutoꝛium a aonme ii
C

naturam inflexibilem. 4 Ytem non eſt p naturam ma⸗
gis aꝛtatus offectus ꝙ; intellectus. ſed intellectus eo

ipſo quo intellectus eſt. ꝑ naturam ſuam eſt natus om⸗

nia intelligere. ergo pari rõne.affectus ꝑ naturam ſuazʒ
eſt potens hoc vel illud ag etere.ergo ab vno c ppoſito⸗
rum in alterum tranſire.ergo omnis affectus creatus ꝙ

tum eſt de natura ſua.nonſolum bonum ſimplictrter ſed

aꝓparens. etiam nonſolum bonum conceſſum ſed ctiam
hibitum pr velle 2 pf eligere.ᷓ æc. ¶ Item liberum ar⸗
bitrium creatũ hocipᷣm ꝙ creatum eſt factum eſt de bẽs

aliqꝗd ſuo creatoꝛi vicʒ honoꝛem. ꝗᷓ ſi domiat᷑ ſuo actui.
pr non reddẽ qð debet.ſ̊ h eſt petm. neceſſarium eſt li⸗
berum arbitrium qtum eſt de ſua natura fieri flexibile

ad petm. 4 Item ſi libeꝝ arbitrium ꝑ naturam ſuam

eſſet inflexibile ad malum. ꝗ ſtare in bono ⁊ facere bo⸗

num elſet ei naturale. &omine opus egrediens a libero
aꝛbitrio eſſet in genere oꝑis naturalis.⁊ nullum eſſet in
genere moꝛis. ergo ſi hoc verum eſt: nullum eſſet me⸗

ritoꝛium. nullum etiam eſſet laudabile.ꝑ nullum etiam

opus qð faceret eſſet libeꝝ arbitrium ad gliaʒ oꝛdinabi

le. ̊ Heſt na turalem liberi arbitrij inſtitutionem q̊; im
poſſibile eſt alicin creature dari libeꝝ arbitrium ꝑ natu
ram inflexibilem ( cum dr aliꝗd dari ulicui.ꝑ B
wwdz dari alicui.notat᷑ aliqð m ediũ.inter dantez 7 acci⸗
pientem.Cum ergo querit᷑.vtꝝ potuit dari liberum ar

eſſet inuertibile ꝑ naturam.ſ.ſine gẽa ſupad

— — — — —.— ,— —

—E d88

¶ Nueſtio

bitrium pꝛimi bhominis ꝙ eſſet inuertibile in malum.
Dicendum ꝙ inqᷓtum boc ꝙ dẽ dari dicit rem ſuam rela
tam ad accipientem.non poteſt. ꝑ naturam dico. qꝛ hoc
eſt pꝛiuare li.ar.natura ꝓpꝛia. eſſe eius naturali repu⸗
gnat.vt infra patebit. Secundum autem ꝙ diẽ rem ſud
relatam ad ipᷣm dantem.ſ.deum. loquendo de ptate ab⸗
ſoluta potuit.loquendo de pfᷣate oꝛdinata non potuit.⁊
dico ptᷣatẽ oꝛdinataʒ q̃ influit eſſe reb. ſᷣm ꝙ pᷣuidit ⁊ oꝛ
dinauit eas fiendas ⁊ oꝛdinandas ab eterno.pᷣter abſo⸗
lutaʒ dico q̃ potuit aliter ab eterno ꝓuidiſſe res fiendas
7 oꝛdinandas. illis naturas alias in temꝑe indidiſſe.
potuit em̃ ab eterno pᷣuidiſſe pᷣmum hominem futuꝝ in⸗
uertibilem qtum ad libeꝝ arbitrium. ⁊ illum talis na⸗
ture ↄdidiſſe in temꝑe.Ex his ptzʒ.ꝙ impoſſibile fuit ho⸗
minem pᷣmum vel aliquaʒ creaturam rationalem bẽe li
beꝝ arbitrium inuertibile ad malum. q; boc repugnat
nature ipſius creature rationalis.⁊ a ꝑte pncipij initia⸗
lis.⁊ a ꝑte termini finalis.qð ſic patet.ſi libeꝝ arbitriũ
creature rationalis fieret naturaliter inueꝛtibile ad ma
lum. aaut hoc eſſet ꝓpter ipſius artatõʒ ad bonum.aut ꝓ⸗
pter ipſius determinatõz ad bonum. Si ꝓpter artatõez
vt.ſ.faceret bonum ſic lapis tendit deoꝛſum.iaʒ reueꝛa
nec libeꝝ aꝛbitriũ eſſet libeꝝ.nec opus eius laude dignũ

2 ita ineptum eſſet ad finem ꝓpter quem eſt factum.ſ.ad

pᷣmium gloꝛie.Si auteʒ inflexibile eſſet ad malum ꝓpter
determinatõeʒ ad bonum.qꝛ ſic potens eſſet ꝑ naturam
ꝓpꝛiam in bonum. vt non poſſet vᷣti in malum. ſic̃ eſt de
libero arbitrio diuino.quod ad ſola bona determinatũ
eſt:iam tale li.ar.careret va nitate ꝑ naturã ſuaʒ. ̊ iam
non eſſet creatura nec ꝓductum ex nibilo? ita hoc eſſz ð
naturam pᷣncipij initialis.q;tum ad hoc ꝙ dicimꝰ crea⸗
turam rationalem ex nihilo eſſe ꝓductam. repugnante
natura rationalis creature.⁊ ex ꝑte pꝛincipij initialis
7 ex ꝑte termini finalis.impoſſibile fuit pᷣmum homineʒ
vel aliam creaturam rönalem hꝛe libeꝝ arbitrium ꝑ na
turam inuertibile ad malum.ꝑ naturam dico. ꝓpter il⸗
los ꝗ hñt hoc ꝑ beneficium gr̃e ꝑfecte.ſicut illi qui iam
gaudent beatitudine.i Si obijcit᷑ ꝙ deꝰ de potentia ab⸗
ſoluta non poſſet creature rõnali contuliſſe naturam ta⸗
lem vt ſupᷣ tactum eſt ⁊ nihilominus eſſent creature ⁊ p⸗
ducta ineſſe de nihilo.Dicendum ꝙ deus de potentia ab
ſoluta non poſſet creature rõnali ↄtuliſſe naturam talezʒ
ſ.ꝙ ſtaret ꝑ naturam ꝗꝓpꝛiam in inuertibilitate tali.poſ
ſet tñ ↄtuliſſe naturam talem ꝙ poſſet ſtare in tali inuer
tibilitate gra ſuꝑinfuſa ↄtinue influente.⁊ ipᷣm libeꝝ ar
bitrium in hoc ↄpuante. VUnde talis inuertibilitas non
poſ eſſe ꝑ naturam.v̊ ſolummodo bñficio ↄditoꝛis.pñt
O concedi rõnes hoc ondentes.¶ Ad boc qð pᷣmo obicit᷑
) hoc de luce coꝛꝑali.Dicendum ꝙ non ẽ ſimile.cum ꝓpt
H̊ ꝙ fons lucis coꝛꝑalis. reperiri pt᷑ in genere creature.
fons autem lucis ſpũalis in genere creature nequaqᷓ. ſᷣ
eſt ipᷣe creatoꝛ.Juxta illud Ecci.ons ſapiẽtie ᷣbum dei
in excelſis.tum etiam. qꝛ lux coꝛꝑalis reſpectu actus lu⸗
cendi artatõʒ hʒ a ↄditoꝛe ſue nature. VUn eiꝰ lucẽ non ẽ
laudabile.qꝛ pure naturale.i Qon eſt ſic de rectitudine ⁊
oꝑatione rõnalis creature ſiue volũtatis deliberatiue.
id illud qdð obijcit᷑.ꝙ aliqua ſubſtãtia coꝛꝑalis ꝑ na⸗
turam eſt immutabilis ⁊c. Jam patʒz rñſio.qꝛ non valet
creatura rõnalis vt eſt creatura in ſua natura ↄdita.nec
teceret illam ſic eſſe artatam ad ſuum opus ſicut coꝛpo⸗
ralem ad ſuum. ſiue etiam qꝛ non tenet ſummum in ge⸗
nere ſpũs.ſicut aliqua creatura coꝛpoꝛalis tenet ſummũ

in genere coꝛpoꝛum.verũtamen dici poſſet. q omne coꝛ⸗

pus mutabile eſt aliquo geneꝛe mutatõis vt vult ZLugu.
ſiue quia ipſum mutat᷑ in ſe ſicut iſta coꝛpoꝛa inferioꝛa.
ſiue quia aliqua mutant᷑ in ipſo.⁊ hoc vltimo modo poſ
ſet eſſe mutatio in ſupꝛemo coꝛpoꝛe.ſ.in celo empirreo.
iſte tamen modus dicendi mutationem eſt extranens.
Ad illud quod obijcit᷑ de gratia confirmante. Dicen⸗
dum ꝗ gratia dicit᷑ eſſe ꝑfectio nature.nõſolum quia il⸗

xcvj.

lam adiuuat: ſed quia defectum eius excludit. Vnde in
omni creatura nature ratõnalis eſt aliquis defectus na
turalis qui per gratiam habet excludi. qtumcunq; illa
natura in geneꝛe creature ſit perfecta.⁊ ideo non ſequit᷑.
ꝙ ſi aliquid conuenit alicui per gratiam ꝙ conueniat ꝑ
naturam.Et ſi obijcit᷑ de potuit daꝛe nat᷑e qð dedit g⸗
tie.Dicendum ꝙ natura vt eſt natura.hec non fuit nata
ſuſcipeꝛe hoc qð deꝰ dedit gratie. ſicut em̃ alia eſt natu/
ra opeꝛis moꝛalis. alia operis naturalis. nec ꝛietas
operis moꝛalis poteſt conueniꝛe operi naturali. niſi na
turale deſineret eſſe naturale. ſic in ꝓpoſito intelligen⸗
dum. laus em ⁊ vituperium que eſt ꝓpꝛietas operis mo⸗
ralis ſᷣm ꝙ huiuſmodi. non poteſt competẽ operi natuꝛ
rali inqtum hniuſmodi.⸗ Ad illud quod obijcit᷑ de in⸗
uertibilitate iam patet reſponſio peꝛ pꝛedicta.quod em̃
naturaliter eſt immoꝛtale non eſt laudabile vel vitupe⸗
rabile. Et ita ſi liberum arbitrium inflexibile creatum
eſſet.nec laudis nec vituperij capax eſſet.

Membꝛeumtercium.

Equitur ingꝗrere vtrum ex acceptis in ↄdi
tione poterat in bonum ꝓficere.⁊ quia in
bonum ꝓficere non poteſt quis. niſi gratꝰ
ſit deo ſiue acceptus. Pꝛimo ergo querit᷑
Vtrum in ſtatu illo fuerit gratus ſiue acceptꝰ deo. Se⸗
cundo yvt rum in illo ſtatu poterat ꝓficere.

Crticulus primus
Aeritur ergo pꝛimo vtrum fuerit in ſtatu il⸗
— lo acceptus deo. E ſic videt᷑.ſolummodo cul⸗
pppa ſiue peccatum eſt quod facit creaturam di

ſplicere deo ⁊ creaturam inimicam deo. EUnge hoc eſt ꝙ

deus ſiue coꝛpus xpᷣi miſticum intendit vlciſci in creatu⸗
ra ration ali. Ende ps. Vltus ſum in eos.Ande Augꝰ.
in ᷣmone quodam quid eſt vltus ſum in eos.i.vindicãs
me de ipſis inimicis meis. quomodo me vindicaui occi⸗
dendo in eis erroꝛem ⁊c̃.ergo omnis illa creatura ratio⸗
nalis grata ⁊ accepta eſt deo.⁊ ſemꝑ fuit anteqᷓ; auerſa
fuit a deo ꝑ peccatum. cum ergo in pꝛimo ſtatu pꝛimus
homo non habuit peccatum ⁊c. Itẽ Geñ.j. Eidit deꝰ
cuncta que fecerat ⁊ erant valde bona.ſed ſummo bono
non poteſt nõ complaceꝛe illud quod eſi valde bonum. ſi
ergo homo inter creaturas ceteras inferioꝛes pꝛincipa⸗
tum obtinebat.videt᷑ ꝙ ipſe valde bonus erat.⁊ ſi hoc.ꝗ̊
deus illum acceptabat.¶ Item ſapientie.xj.Diligis om
nia domine.⁊ nihil odiſti eoꝛum que feciſti.ſed homo in
ſtatu innocentie nihil habebat quod eſſet dignum odio
totum quod habebat a deo factum erat.eꝛgo deus ipᷣm
totaliter diligebat.ſed ꝙ ſic a deo diligit᷑ ab eo acceptat᷑
ergo ⁊c̃. ¶ Item ꝓueꝛbio.viij. Ego diligentes me diligo.
hſᷣ homo m ſtatum nature inſtitute diligebat deum ꝓpf
ſe ⁊ ſuper omnia.quia rectus erat.ergo videtur ꝙ etiam
pᷣter omnem gram deꝰ eũ amabat.⁊ ſi H.&̊ deo acceptus
erat.¶ Item aꝛtifex creatus complacet ſibi in oꝑe ſuo.⁊
illud acceptat qñ ipᷣm fabꝛicat ad volũtatem ſuam.ſᷣ de⸗
us ꝗ eſt ſummꝰ artifex hoĩem fabꝛificauerat ad imaginẽ
ſuam ? optima rõne eum ↄdiderat.ᷓ videt᷑ ꝙ ex natura⸗
libo ſibi datis bomo deo placebat. Item nł en qð plus
faciat aĩaʒ coꝛã deo acceptã qᷓ; ꝙ tota ſit pulẽ ⁊ nulla ſit
in ea macula.ſ̊ anima ade in ſtatu innocentie tota erat
pulẽ ⁊ non erat in ea macula qtum erat ex naturali ↄdi
tõe.ꝗ̊ abſq; omni gra ſuꝑaddita deo erat accepta.¶ Jtm̃
aut deꝰ poterat facẽ aliquam creaturam ita bonaʒ ꝙ ex
puris naturalibo ſibi placẽt.aut n.ſi ñ videt᷑ ꝙ ñ eẽt on
nipotens.Si ſic.ꝗ̊ nõ videt᷑ ꝙ ad h̊ ꝙ nat᷑a placeat deo.
nccium ſit ſuꝑaddi donũ gr̃e.ſi ꝗ̊ hõ ꝑfecte ↄditꝰfuit ſᷣm
exigentiaʒ ſtatus nature.videt᷑ ꝙ deo placebat abſq; om
ni dono gre ſuꝑaddita. Sed heb.ix.ſine fide impoſ⸗
ſibile eſt placere do.ſed fides eſt donum ſuperudditum

nature m ꝙ dicitar. j. coꝝ. xij. ergo ſine dono gratie
nature ſuꝑaddite nullꝰ pt̃ placere deo. 4 YItem Sap. vij.
Qeminem diligit deꝰ niſi illum ꝗ cum ſapia inbabitat:
Hſᷣ ſapia eſt dnum ci nature ſuꝑadditũ ſᷣm ꝙ infra ſub⸗
iungit᷑.ix.c.mitte illam d celis ſanctis tuis ⁊c. abſq;
dvno gre nature ſuꝑaddite impoſſibile eſt ei amicum eẽ
Yei nihil eſt excellentiꝰ ᷣm naturã in boie ip̃a ima⸗
gine. non tñ ex eẽ ad imaginem placet creatura deo nec
eſt ei accepta. Ad G̊ ꝙꝙ ꝑſona aliqᷓ deo placeat 2 acce⸗
ptet᷑ ab illo reqrit᷑ aliqd donum ippᷣi nature ſuꝑadditum.
Item ſi naturalia redderent ꝑſonam deo acceptam.
cemones eẽnt deo accepti.cum habeant naturalia opti⸗
ma.Gicit em̃ dyoni.de diui.no.de demonibo datas eis
angelicas donatones.nunqꝙᷓ ias ↄmotas fuiſie dicimꝰ:
Hͦ ſunt integri ⁊ clariſſimi.alia trãſlatõ dic data ipis an⸗
gelica donatõne ꝙꝙᷓ ipa mutata eſſe dicimꝰ. p̊ ſunt inte⸗
gei ⁊ ſplẽdidiſſima. ñſio ꝙ ↄplacẽtia acceptõ.amoꝛ
ci reſpectu creaturaꝝ.non dic aliquã affectionẽ incidẽ⸗
tem vel accidentem in ipo.Vñ Berñ.de amoꝛe dei nos
te diligimꝰ affectu amoꝛis a te nobis indito. tu vo ↄdi⸗
toꝛ oĩm ⁊ affectuum bonoꝝ.⁊ aĩaꝝ afficiendaꝝ.nunq
accidenti vel incidẽti amoꝛis affectu amas q̊s amas. vel
aliqᷓ in aliqͥ afficeris ꝗ z omne facis ⁊ omnia. abſt it ab⸗
ſurdum eſt a fide alienum ab omni creatoꝛe. acceptõ at
⁊ amoꝛ eiꝰ reſpectu creaturaꝝ eſt affeetꝰin creatura nõ
aſſectꝰ in creatoꝛe.qdð patet ꝑ Merñ.in li.de amoꝛe dexi
di. H eſt amaꝛe tuum. q̊ tu amas te amãtes dulcedine bo
nitatis tue quam habes ad creaturam tuam. cre atoꝛ bo
ne inſpirare eis H̊ deſiderium amandi te ⁊ amoꝛem quo
te amant ⁊ amare te.non em̃ afficeris ad nos vel a nob
cum nos amas.ſolũmodo ꝗᷓ deꝰ ↄplacendo ⁊ amando af⸗
ficit ad ſe ſiue de ſe.̊ q̊ pt᷑ eẽ ⁊ amando ſe pplacendo ſi⸗
bi in ſe.⁊ amando ſe ⁊ ↄplacẽdo ſihi in nobis. Vñ berñ.
in li.pᷣdticto.amas te amabilis dñe in teipo.⁊ a pꝛe 1ſi⸗
lio ꝓcedit ſpũſſanctꝰ amoꝛ pꝛis ad filium ⁊ filij ad pꝛem
2 tantꝰ eſt amoꝛ vt ſit vnitas. tanta vnitas vt ſit homo⸗
uſion.i.pꝛis ⁊ filij ſubſtantia.amas ⁊ teipſum in nobis.
mittendo ſpm̃ filij tui in coꝛda nr̃a.a dulcedine amoꝛis.
a vehementia inſpirante a te nobis voluntatis claman
tes abba pꝛ.ſic nos efficiens tui amatoꝛee ↄplacẽ.ſi ibi
in nobis ↄplacẽ eſt ſibi. afficiendo aliꝗd in nobis 7 ali⸗
cui effectui eiꝰ in nobi s.q¶otandum ꝙ acceptio ⁊ cõ
placentia ſiue amoꝛ dei intelligunt᷑ reſpectu ſui qᷣdaz ge⸗
nere loqndi.a ffectiones dici pñit.qꝛ ſumme delectat᷑ in ſe
pfectiſſime finit᷑ ſe. vt at intelligunt᷑ reſpectu creature.
dicunt ecfectꝰ in ip̃a creatura.non aſſectões vt ex dictis
patʒ.niſi inteꝛpᷣtando complacentiam vel acceptõz deuz
efficientem aliqꝗd in creatura. qdam ̊ modo loqᷓndi iux
modum hum anum ᷣm quẽ nobilioꝛa dicunt᷑ magis ac⸗
cepta.pñt dici qdammodo generali ſumendo acceptatõʒ
omnia facta a to illi eẽ accepta ſpecialioꝛi modo 7 Pꝛi⸗
oꝛi creatuꝛa rõnalis inqᷓtum eſt creatura hmõi ſpecialil⸗
ſime ſine ꝓpꝛijſſime creatura rõnalis inq;tuʒ ↄſecrat᷑ deoo
vt ſit eiꝰ templũ.adoptat᷑ in filium.aſſumit᷑ in ſponſam.
hec at᷑ ſublimatio creature rõnalis eſt ſup̃ naturale com⸗
plementuin. 2 ideo nec ↄſecratio nec adoptio nec aſium⸗
ptio hmõi fit ꝑ aliquaʒ ꝓpꝛietatẽ nature:ſᷣ ꝑ donum ſuꝑ⸗
additum nature.oſecrans animam vt ſit templum aln⸗
milans deo.vt ſit filiꝰ vel filia ↄfederans deo ſiue viuẽs
oꝛmitatem voluntatis. vt ſit ſponſa. hoc at ſit a deo
mediante gra qtumfaciente. O. at creatura rõnalis ef⸗
ficit᷑ templum ꝑ gram.hx.j.coꝝ.iij.i Zeſciris qꝛ templuʒ
cieſtis ⁊ ſpũs dei in vobis habitat.Glo.ſpũſſanctꝰha⸗
bitat in templo ſuo.i.ſanctis ꝗ ſunt tem plum dei modo
Fm ſidem ambulantes. 7. ij. Ephe. dẽ ꝑ ſpm̃ eiꝰ in interi
oꝛi hom ine habitare rpm in coꝛdibo nris ꝑ fidem. O: at
efficit᷑ filins ꝑ gram hẽ Johᷣ.j.dedit eis poteſtatẽ filios
dei fieri ⁊c. at ſponſa ſimiliter Oſee.ij. Sponſabo
te mibi in fide. Concedi ergo pñt rationes gbo obijcit᷑.
pꝛimum bominem non fuiſſe acceptum deo modo iſto

vltimo. Mulla em̃ naturalia efficiunt bominem iſio mõ

acceptum. Hec autem acceptatio reddit creaturam ra⸗
tionalem dignam beatitudine eterna. talis autem non
fit puris naturalibo.pᷣmo at᷑ modo a ſecundo ſumento ac
ceptõnem fuit acceptus.⸗ Ad pᷣmum quod obijcit᷑ ꝙ ſo
lummod culpa facit creaturam diſpliceꝛe deo ⁊c. Dicẽ⸗
dum ꝙ inter diſplicentiam ⁊ acceptõʒ eo modo quo pec
catoꝛes diſplicent 1 habentes gram gratumfacientem
placent:eſi media acceptatio.ſecundo modo ſumpta.Eñ
non ſegt. Pꝛimus homo non diſplicuit deo ꝑ petm in il
lo ſtatu. ſuit acceptus eo modo quo gra 2 virtus effi⸗
ciunt hominem acceptum. Ad duas auctoꝛitates q̃ ſe⸗
quunt᷑ patet rñſio.nam intelligunt᷑ de acceptione⸗ dile⸗
ctione pᷣmo⁊ ſecundo mõ ſumptiæAd illud qð obijcit
le ver bo illo ego di. me di. ⁊c. Dicendum ꝙ; non intelli⸗
git᷑ e dilectõne naturali q̃ pmus bomo dilexit deum in
pᷣmo ſtatu vt ſup̃ tactum eit.ſᷣ de dilectõne caritatis que
non pote ſt eẽ ſine gra.ſub hoc ſenſu.q diligunt me dile⸗
ctõne caritatis ſunt mibi vniti 2 ↄfoꝛines.⁊ hoc habent
a me.amoꝛ em̃ eſt copula amãtis ⁊ qmati ⁊ amantẽ traſ⸗
foꝛmat in animatum ᷣm Aug.⁊ Hugo. VUnde diligere
dei eſt copulare ſibi⁊ efficere conſimilem ſibi diligẽtem
illũ. Pꝛeterea. illo bo mibil aliud dẽ ꝙᷓ dilectionẽ qua

diligit deus a creatura rationali. eſie a deo ſiue donum

ci. VUnde ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ diligo.notat᷑ effectus dilectio⸗
nis qua de diligit᷑ eſſe a xo.⁊ hoc patet ꝑ Ber. Hoc

eſt amare tunm quo tu amas te amantes dulcedine bo⸗

nitatis tue ⁊c.vt ſup.¶ Ad aliua quod obijcit᷑ q artifex
creatus complacet ſibi in opere ſuo ⁊c. Dicẽdum ꝙ nõ
eſt ſimile de artifice creato ? increato complacentia em̃
artificis creati in oꝑe ſuo.impoꝛtat quẽdam motum af⸗
fectionis reſpectu oꝑati.non em̃ ſolummodo complacet
ſibi ꝗ eſt cauſa oꝑis:bᷣ afficit᷑ circa opus ipſum.qð non

ↄtingit artifici increato vt ex dictis patet.4 Ad illud

qð obijcit᷑ ꝙ natura inſtituta abſq; omni gra erat tota
pulcra ? ſine macula.Dicendum ꝙ etſi eẽt ſine macula.
non tamẽ tota pulcra.q̃ qdem pulcritudo eſt ex gratia qᷓ
eſt nitoꝛ ꝗdam vt dicit glo.ſuꝑ illud põ.vt exhilaret faci
em in oleo.⁊ ex virtutibus ⁊ maxime ex caritate. Vnde
Augu.ſnuꝑ illud Yohis.iiij. quoniam ipſe pꝛioꝛ di. nos.
Anima amando deum pulcra efficit᷑ puleri erimus amã
do xum qui ſemp eſt pulcer. quantum in te creſcit amoꝛ
tantum in te creſcit pulcritudo. Ad hoc quod obijcit
vtrum deus poſſit naturam facere que eſſet ei accepta ſi

ne dono gre. Dicendum ꝙ poſſz de potentia abſoluta nõ

auteʒ oꝛdinata. ⁊ ſumat᷑ potentia abſoluta eo modo quo
dictum eſt ſup̃ ſic ⁊ oꝛdinata. Pꝛeterea.ſuppoſito ꝓom⸗
nipotentia eiꝰ hoc poſſet.natura tamẽ vt eſt condita eẽt
impoſſibilis ad hoc. Unde impoſſibilitas iſta puenit ex
parte creature.ſi em̃ hoc fieret. niłil aliud faceret q; do⸗
num gfe eẽ donum nature ⁊ gratiam eẽ naturam. Hoc
autem impoſſibile eſt qᷓtum eſt ex parte creature.cum do
num gratie ſit vltra terminos nature. Unde ſiẽ impoſ⸗
ſibile eſt ꝙ bomo fiat beatus a deo ꝑ naturaʒ qᷓuis poſ⸗

ſit creari beatus.quia beatitudo oſiſtit in bono quod eſt

ſupra omnem naturam: ſic intelligendum eſt de gratia 7
natura pᷣmi hominis. Pꝛeterea. ſi hoc facẽ poſſet: mi⸗
nus ↄgrueret ⁊ deceret.cuiꝰratio multiplex haberi põt

cx p̃dictis.
rnculus ſecundus

2

Equitur inquirere vtrum pꝛimus homo po⸗
tuit ex acceptis pꝛoficere in bono in ſua con⸗
ditione. ſic videtur. Pꝛimo ꝑ auctoꝛita⸗
tem Bama.ij.li.xiij.c.dicit em̃ ſic. Reus fecit hbominem
innocentem rectum ⁊ virtuoſum ⁊c. qui autem talis eſt
oteſt pꝛoſicere. 4 Iem in eodem fecit eum natura im⸗
peccabilem ⁊ voluntate per ſe peccatiuum in electione
vero ſua fuit poteſtatem babentem manere⁊ pꝛoſicere

=

— - —

— —

no
⸗
non
vae
ſo
Nci⸗

inil
i⸗
jſe⸗
lle,
cix
li⸗

ne
ſle⸗
N
riſ⸗
ere
temn
gu
V

ſen
GA

Mueſtio

in bono. Iteʒ dam̃.manẽtes in eo quodẽ ᷣm naturã
in virtute ſumꝰ.q aũtẽ in vᷣtute põt facere oꝑa merito⸗
ria ⁊ ꝓſicere.cũ ̊ primꝰ hõ cõditus fuerit ĩ integrita⸗
te nature.⁊ in illa poterat manẽ.poterat ꝓficẽ. ¶ INez
aug.in li.de natuꝛa ⁊ gra.quis neſciat ita factũ boiem
vt in eo libeꝝ aꝛbitriũ ad iuſte viuẽduʒ ꝓ poſſibilitate
⁊ capacitate ſua ↄſtitueret᷑.ex h̊ videt᷑ ꝙ ex natuꝛali lib
tate arbitrij poſſet iuſte viuere ⁊ ita mereri ⁊ ꝓficere.
Itez canticũ deutronomij.dei pfecta ſunt oꝑa.⁊ ꝑfe
ctũ eſt aliꝗd vt vult ph̊s cũ attingit ꝗprie vᷣtuti. g ſi hbõ
ꝑfectus ↄditus ẽ.poterat exire in opatõʒ ꝓpter quã fa⸗
ctus ẽ.hec aũt ẽ oꝑatio ꝑ quã ꝑuenit᷑ ad gloꝛiã.q̊ c7.
Itẽ in omibo creaturis ſi diſtãt a ſuo termio ad quẽ
oꝛdinãt᷑. data eſt ᷣtus ꝑ quã pñt ad illũ finẽ ꝑuenire.
ſicut pʒ in igne.qui cũ deoꝛſum ẽ.ſua leuitate põt ferri
ſurſuʒ.ᷓ aut libeꝝ arbitriũ miſerabiliꝰ fuit inter crea⸗
turas ceteras.aut ſi alie creature ꝑ naturã hñt ptãtezʒ
ꝑueniẽdi ad ſuũ finẽ.videt᷑ multofoꝛtiꝰꝙ ⁊ H̊ hõ poſſet
ꝑ virtutẽ nature añ ſtatũ miſerie.⸗ Iteʒ natura nibil
facit fruſtra nec deficit in neceſſarijs: ̊ nihil eſt magis
neceſſariũ homĩ q; illð ſine quo ñ põt beatificari.&ᷓ cũ
ptãs merendi hmoi ſit.videt᷑ ꝙ h̊ ineſſʒ ei ꝑ naturã dei
gratia circũſcripta. Iteʒ circũſcripta gratia intelli
gamus hoieʒ in ſtatu nature ↄdite ſeruare dina mãda
ta.aut ̊ meret᷑ aliqd.aut nihil.Si nihil:&ᷣ fruſtꝛa oꝑa
tur.ſ̊ fruſtra oꝑari nõ põt eẽ ſine pena aliq̃. G autẽ nõ
poterat eẽ in natura inſtituta. Si aliꝗd meret᷑.cũ opꝰ
rectũ ſit ad beatitudinẽ oꝛdinatũ.videt᷑ ꝙ ex puris na⸗
turalibo mereri poſſit pᷣmiũ eternũ. Si aũt diceret᷑ q;
opus illud nõ fuiſſet meritoꝛiũ beatitudinis.ſ̊ alicuiꝰ
boni tꝑalis:ᷣ ↄſtat cũ opꝰ hmõi in ſiatu illo ñ eẽt ꝑuer
ſuʒ eẽt oꝛdinatũ ad bonũ alteriꝰ quod eẽt oꝛdinatũ ad
finẽ.ſ̊ prius eſt ipſa oꝑatio ip̃ius boni ad finẽ qᷓ ad ea
que ſunt ad finẽ.qꝛ finis primo mouet.ꝗᷓ cũ in poſteri⸗
oꝛi poſito ſupponat᷑ prius? poterat mereri.aliqd oꝛdi
natũ ad gloꝛiã poterat mereri gloꝛiã. 4 SItez libeʒ ar⸗
bitriũ eẽntialius ↄꝑat᷑ aA bonũ q; ad malũ.ũ ſi de ſe pᷣt
ad malũ.multofoꝛtiꝰ põt ꝑ ſe ad bonũ.q̊ ⁊c.¶ Itẽ ſi de
ſe poterat ad malũ nõ ad bonũ.ꝗ videt᷑ ꝙ affectꝰ illius
nõ erat rectus.ĩmo ꝙ ↄditus fuilſet in quadã inclina⸗
tione ad malũ.¶ Iteʒ ſi lapis eẽt creatꝰ ſurſuʒ.virtus
illa que ſine difficultate ſufficeret ad tenẽdũ illuʒ ibi.
ſufficeret ad ſubleuãdũ eũ de loco deoꝛſuʒz ad locũ ſur⸗
ſum. ſiue ad locũ eminẽtioꝛeʒ qᷓ eẽt locus in quo creare
tur. rõne ↄſimili videt᷑ cũ ad H̊ ꝙ primꝰ hõ ſtaret ĩ ſta⸗
tu innocẽtie in quo ↄditus fuit.requirebat᷑ vis eadeʒ
vel tanta:qua vel quãta poſſet ꝓficere in melid. ſi ſta
re poterat tũc ex bonis acceptis in ↄditõe vt dicit mgẽ
in ſen.⁊ alij doctoꝛes ſacre ſeripture.videt᷑ ꝙ ex eiſdem
poterat,pficere.¶¶ Item ↄſtat ꝙ primus hõ poterat in
ſtatu primo facere oꝑa æ genere bonoꝝ. Sʒ bᷣm pela⸗
giũ pᷣt argui ſic.cũ maioꝛi difficultate deo Ffuit gſolis
naturalio:ꝙ naturalibo 2 gtuitis. gᷓ meret᷑ maiꝰ pre⸗
miũ.ſ̊ qui puit naturalibo ⁊ qtuitis meret᷑ vitã eteꝛnã
multofoꝛtius qui ſeruit ſolis naturalibo meret᷑ vitaz
eteꝛnã. YItez augꝰ. ſeruitia quãto magis indebita ta⸗
to gratioꝛa.hᷣ ſeruitiũ ſeruiẽtis ex ſolis naturalibo ma
gis eſt indebitũ qᷓ ſeruiẽtis ex naturalibo ⸗ gratuitis.
quia cui plus cõmittit᷑ plus ab co exigit᷑.̊ magis gra⸗
tu: magis remunerabile.¶ Itez regis terreni meret᷑
quis beniuolentiã ex ſolis naturalibo. ſ rex celeſtis in
infinitũ eſt beniuolentioꝛ rege terreſtri.⁊ ad miſeren⸗
dũ pronioꝛ.ꝗ̊ᷓ apud eũ mereri põt quis beniuolentiam
ex puris naturalibo.4 Itez vis intellectiua nobilior
eſt ⁊ potioꝛ ⁊ ꝑfectioꝛ qᷓ ſenſitiua vel vegetatiua:ſed he
pñt in ſuas oꝑatões ſine aliquo ſuꝑaddito ſue natuꝛe.
multoſoꝛtiꝰ vis intellectiua. Erx his ſimilit᷑ pᷣt argui
primũ hoĩeʒ ĩ ſtatu primo poſſe peccare.¶ Cõtra.deꝰ
eſt ſumma veritas.creatuꝛa aũt eſt vanitas.q̊ nllo mõ
põt vniri illo niſi ꝑ mediũ ꝙ ſit ꝑtim ſiẽ vitas.ꝑtun ſiẽ

vxcv .

vanitas.hoc aũt eſt gratia q̃ veritas eſi inqᷓtũ ẽ a deo.
inqtum a creatura vanitas: ̊ impoſſibile fuit homĩeʒ
mereri ſine gratia. Hoc ideʒ videt᷑ auẽte Jaco.iiij.exe⸗
quabit gratiã gratie. Iteʒ Yo.j.dabit grãʒ ꝓ gra. Itẽ
Ro.xj.gratia dei vita eterna.Et glo.nihil alind deus
in nobis coꝛonat qᷓ; munera ſua. taʒ ex tertu qᷓ ex glo.
colligit᷑ ꝙ vitã eternã ñ ↄtingit meꝛeri abſq; gra.⸗ Itẽ
meritũ ⁊ premiũ debẽt eẽ ꝓpoꝛtionalia.ſᷣ natura quan
tũcunq; eſt eminẽs.impropoꝛtõnabilis ẽ ⁊ alteriꝰ ge⸗
neris eſt q ſit beatitudo gloꝛie.q̊ impoſſibile eſt mereri
gloꝛiã ꝑ pura naturalia. ¶ Itez nobilioꝛ ẽ ſuba ꝙᷓ opa⸗
tio:ſᷣ deus nũꝙᷓ; acceptat hoĩeʒ abſqʒ munere gratie:q
nec oꝑatõʒ hoĩis reputat meritoꝛiã niſi ꝓcedat a libe⸗
ro arbitrio ⁊ S io. dðᷣm ꝙ nõ ſolũmõ gr̃a
nccia eſt ad merendũ im ſtatũ nature lapſe: hetiã ſᷣm
ſtatũ nature inſtitute.ſᷣm ſtatũ nature lapſe magis in⸗
digeat libeꝝ arbitriũ dono gratie. In ſtatu nãq; natu
re ↄdite neceſſaria erat gratia: tum ꝗpter ↄditõʒ retri⸗
buentis: tum ꝓpter ↄditõʒ retributõnis. ꝓpter ↄditõʒ
retribuẽtis.qm ipſe deus bonoꝝ noſtroꝝ n eget.iõ nec
acceptat hoĩeʒ pter oꝑa.nec aliquod meritũ obligare
põt ipſum ſm ratõeʒ dati ⁊ accepti. ideo ad h̊ ꝙ aliqð
bonũ opus creature ſue ad remunerandũ deo ↄplace⸗
at. neceſſe eſt ꝙ ipſius gratuite boĩtatis infiuẽtia ĩ ope
rante ꝓcedat.ꝑ quã creatura ipſi creatoꝛi gr̃a exiſtat.
Similit ꝓpter ↄditõeʒ retributõis.impoſſibile.n.erat
libero arbitrio mereri ſine auxilio gratie gratũfacien
tis.ꝓ eo ꝙ illud premiũ quod meremur eſt beatitudo
eterna.beatitudo aũt eterna oↄſiſtit in habẽdo euʒ quod
eſt omne ⁊ ſummũ bonũ.⁊ qui eſt ſuꝑ omẽʒ naturã ex⸗
altatus.⁊ lucẽ habitat inacceſſibilẽ.j.thim.vj.⁊ iõ im⸗
poſſibile ẽ ꝙ homo merẽdo ad illud ſummũ bonũ aſcẽ⸗
dat ⁊ ꝑueniat. niſi ꝑ aliquod adiutoꝛiũ quod ſit vltra
naturã.Sic ̊ homo in ſtatu nature inſtitute abſq; do⸗
no gratie nõ poterat mereri:tum ꝓpter ↄditõʒ retribu
entis:tum ꝓpter ↄditõʒ retributõis.In ſtatu vᷣo natu
re lapſe nõ ſolũmodo indiget gratia ad meꝛendũ ꝗpter
has ↄditõnes: hetiã ꝓpter ↄditõʒ oꝑantis ⁊ oꝑatonis
meritoꝛie.oꝑans.n.in ſtatu nature lapſe ſemꝑẽ ĩ pcto
7 dei aduerſariꝰ ⁊ inimicꝰ niſi a peccato releuet᷑ ꝑ gra⸗
tie donũ.⁊ ideo quicqd faciat.niſi volũtas eius preue⸗
niat᷑ a gratia que deo recõciliet.nihil meret᷑ merito cõ
digni.ꝓ eo ꝙ ci eſt aduerſariꝰ ⁊ inimicus. deus autẽ
oꝑa nõ acceptat niſi prius acceptet ꝑſonã.ſicut innuit
gen. iiij. Reſpexit dñs ad abel a ad munera eius. priꝰ
dicit ad abel.poſtea dicit ad munera.Propt ↄditionẽ
etiã oꝑationis neceſſaria eſt gratia.quia nulla eſt ope
ratio meritoꝛia niſi recta.⁊ nulla eſt recta niſi fiat re⸗
cta intentione.⁊ nulla poteſt eſſe recta intentio.niſi q̃
ſummũ bonum omni bono preponit.nulla aũt intento
poteſt hoc facere in ſtatu nature lapſe ſine dono gr̃e.⁊
Apteꝛea qualẽcũq; vel quantãcũq; faciat bomo oꝑatõʒ
ſine gratia.nõ meret᷑: quia non penſat deus quantuʒ.
ſed ex quanto. Patet ꝙ multiplex eſt neceſſitas gra⸗
tie ad merendũ.ſcilʒ ꝓgpter conditiones retribuẽtis.⁊
retributiones oꝑantis ⁊ bone oꝑationis.ita q h̊ qua⸗
druplex concurrit ad ſtatum nature lapſe.etiaʒ pꝛeteꝛ
illa que ꝓueniunt ex penis inflictis ꝓpter primuʒ pec⸗
catũ.que multum impediũt opus bonum. Quatuoꝛ eĩ
ſunt ſᷣm Medã inflicta homĩ ꝓpter peccatum primum
quod accidit ex auerſione a bono incõmutabili ſcʒ deo
patre ⁊ filio ⁊ ſpirituſancto:⁊ conuerſione ad bonum
cõmutabile:ſcʒ ignoꝛantia.infirmitas.malicia.⁊ cõ⸗
cupiſcentia.ꝗpter ignoꝛantiaʒ agendorũ neceſſaꝛia eſt
gratia.que eſt lux ſpũalis ipſam aiĩam illuminãs. Ipt᷑
infirmitateʒ qua homo impotẽs eſt aſſurgere ad opꝰ
virtutis quod eſt difficile.virtus eniʒ eſt circa opꝰ bo⸗
num ⁊ difficile: neceſſaria eſt gratia que virtutem ani
me adminiſtrat. pter maliciam qua homo ꝓnitatem
habet ad malum ⁊ auerſionem a deo:neceſſaria ẽ gra⸗

tia que aĩam ad dum erigat ⁊ a malo auertat. ꝗꝓpter
ↄcupiſcentiam qua ipſa anima coꝛupta im moterate
ↄcupiſcendo concupiſcibilibo adheret.neceſſaria ẽ gra⸗
tia que eternoꝝ ſapoꝛem inducit.⁊ ſic vehementiaʒ cõ⸗
cupiſcentie diminuat.Sic multiplex neceſſitas ĩ ſta⸗
tu nature lapſe ↄcurrit. ꝓgpter quam neceſſaria eſt gra
tia.duplex aũt ↄcurrit in ſtatu nature inſtitute.vt ta⸗
ctũ eſt.⁊ hoc innuit magr in ſen.ij.li.di.xxix.dicens.q;
homo indigebat gratia opante ⁊ cooꝑante in primo
ſtatu.lʒ nõ ᷣm omẽʒz modũ oꝑantis.⸗ Ac illud quod
obijcit᷑ in ↄtrariuʒ per illud verbũ dam̃.quod dicit᷑ ꝙ
fecit primũ hoĩeʒ virtuoſum ⁊c̃. Dicendũ ꝙ hoc ſic in⸗
telligit᷑nõ quia deus illuʒ in ſui conditõne fecerit vir⸗
tuoſum:ſed quia tunc aptum ⁊ quodãmodo diſpoſituʒ
ad hoc fecerit.qð non longopoſt temꝑe ↄpleuit.i Ad
illud quod obijcit᷑ poſtea.ꝙ in electiõe ſua habebat po
teſtateʒ manere ⁊ proficere in bono ⁊c̃. Dicenduʒ ꝙ H
nõ intelligit᷑.quia ſtatim conditus poterat ꝓficere.ſcʒ
er datis ſibi in conditõne.ſed quia ſtare poteꝛat.⁊ ſlã⸗
do peruenire ad ſtatum quo poſſet proficere in bono.
Vel poteſt aliter dici.q ſi proſficere dicitur in merito
gloꝛie ſᷣm ꝙ aliquis magis ⁊ minus meretur. ſic adaʒ
proficere non poterat ex acceptis a creatione niſi da⸗
retur ei gratia gratumfaciens. Poteſt alio modo pro⸗
fectus nomĩari largius.vt profectus dicaturereſpectu
quoꝛũcunq;.⁊ ſic adam ſine gratia gratumfaciẽte po⸗
terat proficere in cognitiõe accepta ⁊ in amoꝛe natuꝛa
li.⁊ in hmõi.⁊ ſic intelligit verbum dam̃.loquit᷑ eni de
profectu ſecũdo modo.Elel poteſt dici.ꝙ ſi intelligitur
primo modo.i.de profectu ĩ merito. non intelligit illð
abſolute:ſed cum eo quod additur cum dicit.fecit hbo⸗
mineʒ potenteʒ proficere per diuinam cooꝑatõeʒ que
eſt mediante gratia.q! Ad illud quod dicit augꝰ.quis
neſciat ita facitum primũ homineʒ ⁊c.hoc non intelli⸗
gitur ꝙ liberum arbitrium in eo poterat in opus meri
toꝛium. ſed quia erat tunc in poſſibilitate quadam ad
recte viuendum. ⁊ in quadam capacitate gratie.quia
nihil erat in illo repugnans gratie. Ad illud qð di⸗
cit dama.ꝙ manentes in eo quod eſt m naturã ĩ vir⸗
tute ſumus ⁊c. Dicendũ ꝙ illo verbo non intelligitur
ꝙ nature integre fuit ſtatim addita virtus.ita vt habe
rent primi parentes ſtatim cum natura virtuteʒ gratu
itam:ſed quia ſtantibo ⁊ manentibus ĩ natura integra
ſuꝑaddita fuit virtus.non.n.dicit exiſtentes in eo qð
eſt ſᷣm naturam in virtute ſumus ſed manentes.manè
enim dicit moꝛam ſuper eſſe.¶ Ad illud quod obijcit᷑.
ꝙ perfecta ſunt dei opera ⁊c. Dicendũ ꝙ eſt ꝑfectio qᷓ;
tum ad eſſe primuʒ.⁊ eſt ꝑfectio qᷓ;tuʒ ad eſſe ſecũduʒ .
DPerfectio q;tum ad eſſe ſecũdum duplex ẽ.quedam.n.
eſt que hʒ oꝛtum a ꝑfectõne ᷣm eſſe primũ.ſicut illa ꝑ⸗
fectio que attendit᷑ in accñtibo que oꝛiunt᷑ ex pricipijs
ſubiecti.Eſt alia ꝑfectio qtum ad eſſe ſecũduʒ. que nõ
cauſat᷑ a ꝑfectõne m eſſe primũ: ſed potius eſt ſuꝑ it⸗
lud.ſicut eſt ꝑfectio in eſſe gratuito vel gloꝛioſo.q qdẽ
eſt in nobis:nõ ex nobis.ſed ex deo.Cum g̊ dicit᷑ ꝙ ꝑfe
cta ſunt dei opera.hoc intelligit᷑ qᷓtum ad eſſe primũ ⁊
qᷓtum ad eſſe ſecũdum quod cauſat᷑ ab illo:qtuʒ auteʒ
ad illud eſſe ſecũdum quod nõ cauſat᷑ a ꝑfectõne ſᷣm eẽ
pꝛimũ.veritateʒ nõ hʒ: nõ.n.fecit deus omẽs bonos.ſ̊ᷣ
illos ſ. olos beatificauit quos predeſlinauit confoꝛmes
ſieri imagini filij ſui. Ro.viij.hoc enĩ diſpoſuit dare ꝑ
merita tanqꝙᷓ bonũ laudabile.⁊ rõ hꝰ aſſignata fuit.S.
4 Ad illud quod obijcit᷑ ꝙ alie creature pnᷣt ꝑueiꝛe ad
fineʒ ad queʒ ſunt ꝑ virtutẽ nature. Dicendũ ꝙ nõ ẽ ſi⸗
mile. quia finis ereature rõnalis eſt ſummũ bonũ qð ẽ
ſupra oẽm natura:ſinis vᷣo aliaꝝ creatuꝛaꝝ eſt bonum
creatum quod eſt infra terminos nature. ideo creatu⸗
ra rõnalis magis indiget bono gratie vt poſſit ꝑueĩre
in ſuũ fineʒ q alie creatuꝛe.l Ad illud quod obijcitur
ꝙ natura nõ deſicit in neceſſarijs. iam pʒ rñſio ex pᷣdi⸗

ctis. hoc intelligitur de neceſſarijs que quideʒ attendũ
tur qtum ad eſſe primum.vel qtum ad eſſe ſecundum.
quod creatur ex principijs nature. tum vo ad illud
eſſe ſecundum quod ſupra naturam eſt.neceſſe eſt natu
ram deficere.⁊ tale eſt eſſe gratuitum ⁊ gloꝛioſuʒ. ex h̊
tamen nullum fit nature preiudicium: quia deus defe
ctum nature ſupꝓplet ? ſemꝑ preſto eſt.cum ſe offeꝛt tem
pus ⁊ locus complere ⁊ dare quod natura nõ poteꝛat.
Ad illud quod obijcitur.ꝙ circumſcripta gratia ſer⸗
uando mandata vtrum mereꝛetur ⁊c̃. Dicenduʒ ꝙ me
reretur.quia diſponeret ſe ad gratiam quam deus da⸗
ret illi.meretur dico de congruo: quia nihil meret᷑ de
condigno ſiue gratia.⁊ ita bona illa ex conſequẽti re⸗
munerarentur in gloꝛia.X. Ad illud quod obijcitur.qꝙ
prioꝛ eſt comꝑatio ad finem ⁊c. Dicendum ꝙ prius di
citur dupliciter. vel prius eſt.i.eſſentialius.vel prius
id eſt efficacius.prioꝛ eſt comꝑatio ad finem.i.eſſenti⸗
alioꝛ:quia tanqꝙᷓ ad vltimuz:ſed non prioꝛ.i.efficatior
immo efficacioꝛ q;tum ad ea que ſunt ad finem.qꝛ mi⸗
noꝛa ſunt.⁊ ideo magis poteſt in illa. ſi inferat põt ĩ
hoc.ꝗ̊ᷓ in finem.fit fallacia conſequẽtis.ſicut ſi infera⸗
tur.poteſt in minus.ergo poteſt in maius. Poteſt ta⸗
men ⁊ aliter dici.ꝙ comꝑatio ad finem prioꝛ eſt ſᷣm ĩ⸗
tentioneʒ: ſed ad ea que ſunt ad finem prioꝛ eſt ſm rẽ.
7 ideo nõ valet.¶. Ad aliud iam patet reſponſio.ꝙ ꝙᷓ;⸗
uis liberum arbitriũ eſſentialius comꝑetur ad bonũ.
non tamen ita efficatius.quia facilius eſt facere ma⸗
lum iᷓ; bonum.aquia hoc poteſt de ſua natura que eſt ex
nihilo:aliud non poteſt ſine adiutoꝛio.⸗ Ad illud qð
obijcitur.ꝙ; affectus eius non fuit rectus.quia potuit

in malum non in bonum. Dicendum ꝙ non ſequit᷑.ꝗa

ſicut poterat de ſe cadere.ſimilit poterat ⁊ ſtare.ſi aũt
nõ potuiſſet ſtare.ſequeret᷑ ꝙ non eſſet conditus in re⸗
ctitudine:ſ̊ quia ſtare potuit.neq; habnit ꝗd motiuuʒ
vel inclinatiuũ ad lapſuʒ.rectus fuit.¶ Ad illð quod
obijcit᷑.ꝙ virtus que ſufficit ſine difficultate ad tenen⸗
dũ lapideʒ ſurſuʒ põt eundẽ leuaꝛe ſurſuʒ aut deoꝛſum
ſiue ad locũ em inẽtioꝛẽ loco illo in quo tenet᷑.ſimiliter
primus hõ qui ſine difficultate poterat ſtaꝛe in innocẽ
tia ſua. poterat ea virtute qua poterat ſtare eleuare ſe
ꝓficiendo ad ſtatum altioꝛeʒ. Oicenduz ꝙ ſicut ex di⸗
ctis patet.poterat ſe eleuaꝛe aliq̃ntulũ pficiendum.vt
ad ea que poterat natura attingere: nõ tñ poterat ꝓfi
cere ad ſtatũ ꝗ erat ſupꝛa naturã.i.ſtatũ merendi vitã
eternã. ſicut ille qui pot tenere ſine difficultate lapidẽ
ſurſum.põt illum altius eleuare:ſ̊ non põt elenare ad
locum reſpectu cuiꝰ eſt virtus ſua impropoꝛtõnabilis
vt ad circulũ ſolarẽ vel celum. Ad aliud qð obijcituꝛ
Hᷣm Pelagiũ.Dicendũ ꝙ; nõ hʒ locum in ꝓpoſito. ꝗqa ĩ
illo ſiatu de quo hic loquit᷑.poterat eſſe nulla difficul⸗
tas neq; oꝑatio laboꝛioſa.vnde geñ.ij.poſuit cum ĩ pa
radiſuʒ voluptatis vt oꝑaret᷑ ⁊c.ſuꝑ quod dicit augꝰ.
viij.ſuꝑ geñ.ad lr̃am.credibile eſt hoĩeʒ in ꝑadiſo poſi
tum vt oꝑaretur.non laboꝛioſe ſed delicioſe.nec etiam
in ſtatu lapſus qui plus laboꝛat in ſeruitio dei plꝰ me⸗
ret᷑ premij.niſi foꝛte plus diminutiõis pene:ſed ꝗ plus
laboꝛat ex amoꝛe dei maioꝛe.nõ ſui vel alterius:plꝰpᷣ⸗
mij meretur.ſed cum dico ex amoꝛe dei.dico gratiam.
ſine qua meritoꝛie cæo non ſeruitur. ¶¶ Ad illud quod
obijcitur.ꝙ ſeruitia quantomagis indebita ⁊c. Dicen
dũ ꝙ hoc intelligit᷑ dupliciter. Seruitia magis indebi
ta ſcʒ vel quia is qui ſeruit minus tenet᷑ ſeruire qᷓ aliꝰ:
vel lʒ magis teneat᷑ qᷓ alius.tñ libeꝛius ſeruit.quia nõ
reſpicit ad debitũ quo tenet᷑.ꝭ̊ magis ad bonitateʒ dei
cui ſeꝛuit.hoc vltimo modo intellecta auẽtas aug.veꝛa
eſt. ſed ſic minoꝛ eſt falſa.⸗¶. Ad illud quod obijcit ꝑ ſi-
mile ſumptuʒ a rege terreno. Dicendum ꝙ nemome⸗
ret᷑ grãʒ regis terreni ex ſolis naturalibo.niſi inꝗᷓtum
illa naturalia ſunt ta ei.ſiłr nec regis celeſtis: bᷣ gta
ei eſſe ñ pñt. niſi ip̃e ↄtulerit grãz.q grata fiant.4 Ad

1.
d
tu
5
fe

lt
er;

ſuperaddita.

te gratie 2 virtutum.

illud quod obijcit. q ſenſitina 2 gegetatius pñt ĩ ſuas

opatõnes ⁊c. doᷣm ꝙ he virtutes pñnt in oꝑatõnes vel

obiecta ſine ſupaddito nature. qꝛ ſue oꝑationes viles

ſunt.⁊ obiecta eoꝛũ ipſis virtutibo multo ignobilioꝛa.
6 ta n Nlute eſt i nacherctane habeat actõz tamnobi⸗
lem ⁊ obiectũ tamnobile vt ſupra ipᷣm ſint.q actio
nature eſt in inferioꝛibo ſe. pñt ĩ ea ſine adiutoꝛio. ſed
qa actio intellectus eſt in eo quod eſt ſupra ſe.nõ põtꝛ

cam ſine adiutoꝛio ſuꝑioꝛis. Sed ſi querit.qũo opeꝛ⸗
miſericoꝛdie.vt daꝛe elemoſinã ⁊ hmõi que ſunt in ꝓx

mũ ⁊ ita ſibi equales:ſunt actõnes in aliꝗd ſuꝑius in⸗
tellectu. Rñſio.ipᷣm dare manu.nõ eſt opus meꝛitoꝛiũ
ey ſe.ſᷣ rõne amoꝛis ꝓximi.⁊ illud nõ eſt meritoꝛiũ ni⸗
ſi ex amoꝛe dei.⁊ ita omis actio meritoꝛia hʒ ꝙ ſit me⸗
ex eo ꝙ eſt in aligda ſupra nos.

—

Deſitum eſtſupra
de gratia data in ↄditiõe.ſequit inqrẽ
d gratia ſuꝑaddita. Primo queꝛet
ſi primꝰ homo habuit gratiã ⁊ virtu⸗
tem añ lapſuʒ. Secundo de quantita⸗

embru primum

erit g. vtꝝ babuit grãm 2 virtuteʒ añ
lapſum. ſic videt᷑ Luẽ.x. qui etiã ex⸗
poliauer̃t eũ ⁊ plagis impoſitis ⁊c.⁊ ex⸗
ponũt ſancti ⁊ glo. ꝙ expoliauerũt eum
gratuitis ⁊ vulnerauerũt eũ in naturalibo: & ſi h intel
ligi᷑ in primo hoĩe.pꝛimꝰ homo nõ tm̃ habuit natuꝛa
lia hetia gratuita an peccatũ.⸗ Iteʒ Merñ· cuz vide⸗
ret patreʒ nr̃jm hoĩm emulus.caritate circundatum ⁊
omi virtute veſtitũ.⁊ hoc accepiſſe terrenuz hoĩeʒ qð
ipſe ꝑ ſuꝑbiam amiſit. inuidit inſanabilis homicida.
Erxr hoc ᷓ pʒ ꝙ primus homo ⁊ caritateʒ hebat ⁊ oẽm
virtutez. ¶ Item adam recepit mandatũ diſcipline. B5
ſi illud mãdatũ ſeruaſſet: abſq; gratia meꝛuiſſet.ſi igiẽ
illud mandatũ datũ erat ſibi in meritũ obediẽtie.vide
tur ꝙ deus nõ dederit ſibi in preceptũ pꝛet gratie adiu
toꝛiũ.alioqn dediſſet ei in malũ.qð nullo mõ decet fa⸗

cere deũ. Itez H̊ habet᷑ a magr̃o ſen.ij.li.di.xxix. Pre⸗

terea queri ſolet.vbi ad q̊ ondendũ introducũt᷑ plines
auẽtes. artn deus ſciebat ipᷣm ſtatim eẽ lapſuꝝ.
ůᷣſciebat ꝙ illud gratie donũ in nullo eẽt vtile ſibi: ſed
potius eẽt ſibi in nocumẽtũ.ſi ꝙ̊ ſapiens artifer non dʒ
aliquid fruſtra facere.vel etiã vertat᷑ in opꝑis ſui da⸗
num ⁊ nocumentũ.videt᷑ ꝙ ñ dederit illi gratij.. Itẽ
adam qꝛ iuſticiã oꝛiginaleʒ habuit.qñ peccauit? volũ
tarie ꝑdidit nũꝙ; eam recuꝑauit. ꝗᷓ patet rñſio ſi babu
iſſet donuʒ gratie gratumfacientis: nec ipe nec aliquis

poſterioꝝ eius gratiã recuꝑaſſet. ſi ꝗᷓ gratiaʒ gratũfa

cientẽ ipſe recuꝑauit.videt᷑ ꝙ ante lapſum cam nõ ha⸗
buit. ¶ Iem adam habebat optima naturalia æ nullã
habebat pronitatẽ ad malũ nec difficultateʒ ad bonũ.
S ſi caritatẽ ⁊ gratiã habuiſſet: totalit deo adheſi iſſz. S
nũꝙᷓ in peccatu cecidiſſet:ᷣ ↄſtat q cecidit.ẽᷓ gratiã an
lapſuʒz nõ habuit.¶ Mreterea.exquo habebat optima
naturalia gratia oppoſita ferebat᷑ totalit᷑ in deuʒ.⁊ ita
eẽt ↄfirmatus ſicut erãt angeli.. Itez lucifer nõ habu
it gratiã gratũfacientẽ.ſi ꝗ̊ adam grãm Gatũfaciẽtem
habuit 2 de illa cecidit:̊ de altioꝛi gradu cecidit qᷓ; an⸗
gelus. ̊ videt᷑ ꝙ peccatũ eius fuit incurabiliꝰ qᷓᷓ pctᷣm
angelicũ.ſi ;̊ h̊ conſtat eẽ falſuʒ.añ peccatũ nõ habuit

gratie donũ.l Itẽ prius debet aligs ꝓbari qᷓ ĩ amicũ

aſſumi.hoc nonſolũ eſt verũ ĩ amicitia hũana.venetiã

in amicitia dina. vñ dicit᷑ heb.viij. Abrahaz pater ve⸗
ſter temptatus eſt.⁊ ꝑ multas tribulatões pꝓbatus dei

xcvij.

amicus factus eſt: ſi ᷓ nullus hʒ tri gratiã qn habeat
Ti amicitiã.videt᷑ q añ temptatõeʒ adaʒ nõ babuerit

an lapſuʒ.¶ MKRñdendũ.ad predictoꝝ intelligẽtiã e no

grãm. v ſtatim boſt temptatoõz peccauit.ᷣ nõ hũit grãʒ
tandu.q; circa h̊ duplex oſueuit eẽ opinio.quidã.n. di⸗

cere voluerũt. ꝙ adaʒ nõ habuit gram gratũſacienteʒ
pꝓ eo ꝙ nõ videt᷑ credibile ꝙ lapſus eẽt ſi adiutoꝛiũ ha⸗

baiſſet. Ad auctes 2 rones rñdent dicẽtes. q ada ba-
buit multas gratias gratiſdatas. natuꝛa habuit val
de bonq: 2 ꝓpterea ſancti vident᷑ aliq dicere ipᷣm ba⸗

buiſſe gratuita añ lapſum:nõ qꝛ habuit donũ gꝛatie ⸗

tumfaciẽtis.ſᷣ donum gratie gratiſdate.⁊ p illud pote

rat temptatõni reſiſtere. ⁊ ad gratiã gratũfacienteʒ ſe

diſponere. Sʒ qm̃ auẽtes ſanctoꝝ vident᷑ dicẽ de gra⸗

tia gratumfaciente. ſicut patet er obiectis.⁊ huic eriã

ↄſona videt᷑ ſacre ſeripture auẽtas ⁊ rõis ꝓbabilitas.
IYadeo eſt alia opinio ⁊ cõmunioꝛ ⁊ verioꝛ ꝓbabilioꝛ.
quq ⁊æ magr ſen.ſuſtinet.ſ.ꝙ adam ante lapſum gram
gratumfaciẽteʒ habuit. p quam nonſolum malo reſi⸗

ſtere betiaʒ in bono ꝓficere potuit.a illa gratia adiu⸗

tus: ita bene meruiſſet mandatũ dñi obſeruãdo. ſicut
cemeruit tranſgrediendo. Hanc igit᷑ opinionẽ ſuſtinẽ⸗
d. ocedere poſſumꝰ ratõnes que ad primã ꝑteʒ indu⸗
cunt᷑. ¶ Ad illud qð obijcit᷑ ꝙ deꝰ ſciebat ſiat ipᷣm eẽ
lapſuꝝ.dðm ꝙ ꝗꝓpter h̊ nõ debuit amittere donũ gratie
ſibi date duplici rõne. Primo quidẽ.qꝛ ſimul cuʒ hoc
preſciebat:quod bonũ debebat de lapſu eius elicẽ. Se
Cũdo vo qꝛ dens ↄferendo grãm nõ attendit futura pec⸗
cata:ſᷣ ydoneitateʒ pñteʒ ad grãʒ. ſicut patet cũ cõfeꝛt
grãm in temꝑe prelcitis.a eis quos ab eteꝛno ꝓbauit
⁊ in vtroqʒ eoꝝ ↄmendat᷑ dei largitas ⁊ ſapiẽtia.⁊ aꝛ⸗
guit᷑ homis ingratitudo ⁊ ſiulticia. in hoc ꝙ a tombe⸗
nefico ⁊ tambenigno ſe auertit ſine cauſa.4l Ad alið
quod obijcit᷑. ꝙ nõ potuit recuꝑaꝛe oꝛiginalez iuſliciã
quã habuit qn peccauit.dðm ꝙ hec nõ eſt tota rõ.ſ.ꝙ;
voluntarie amiſit iuſticiã illã:ſᷣ ſimul cũ h̊ facit.q;ꝛ iu⸗
ſticia oꝛiginalis nõ tm̃ reſpiciebat voluntatẽ delibera⸗
tiuã. hetiaʒ reſpiciebat ipſaʒ naturã inſtituta. gra aũt
reſpicit ipſaʒ voluntatẽ liberã vt eſt libera.⁊ qm volů⸗
tas defacili vertit᷑ ⁊ reuertit᷑. natura aũt cũ coꝛuptiõe
nõ ſic defacili releuat᷑. hinc eſt ꝙ magis põt recupeꝛaꝛi
gratia qᷓ; prima iuſticia.quis vtraq; fuerit ꝑ peccatuʒ
ainiſſa.h̊ nõ defacili dico: quia nõ añ nature reꝑpatõʒ.
F huiꝰ euidentiꝗ nota.ꝙ deus cõdidit duas crea⸗
turas viciſſitudinarie inuertibiles. ſcʒ nobiliſſimaz.i.
angelicã.⁊ viliſſima.i.irꝛõnaleʒ.inueꝛtibilitas aũt bꝰ
ſuelatteſtat᷑ nobilitati.illius ſue vilitati: mediã creatu
rã.ſ.hoĩeʒ.qui ſᷣm aliquid eſt rõnalis ſᷣm aliqꝗd irꝛõna
lis:fecit deus vertibilẽ. angelicã naturã fecit deꝰ taleʒ.
ad quod ſe ↄuerteret illi inuertibilit adhereret.irrõ
naleʒ fecit talẽ.ꝙ q̃ntũ eſſet de ſua natura ſibi inhere⸗
ret nec aliquid ſupra ſe nec niſi ꝓpter ſe apeteret:ho⸗
minẽ aũt fecit deus vertibileʒ viciſſitudinarie qtuʒ ad
libeꝝ arbitriũ.ſiue q;tum ad ꝑtem rõnaleʒ.inuertibi⸗
lem de ſua natura qᷓtum ad pteʒ irrõnaleʒ. ꝑs aũt rõ⸗
nalis dũmodo ꝑ obedientiã ſubeꝛat dñio ſui ↄditons:
ꝑti irrõnali dñabat᷑.vñ augꝰ.xiiij. de ciui.dei.ca.xv.in
padiſo.n.etiaſi nõ omia poterat añ pctm. ꝗcquid tñ ñ
poterat ñ volebat.⁊ ideo poterat oĩa que volebat. Sʒ
nolens ſubeſſe dñio ſui ſuꝑioꝛis dñium amilit ſui infe⸗
rioꝛis.vñ aug.eodẽ.deniq; vt breuit dicat᷑ in illiꝰ pctci
pena qd inobie niſi inobia retributa ẽ? ſã q̃ ẽ bomis
alia miſeria.niſi aduerſus eũipſuʒ inobia eiuſipiꝰ. vt
qm̃ noluit qð potuit.qð quideʒ nõ põt velit.ꝗs.n.enu
merat qm̃ młta q ñ põt velit.dũ ſibi ipſe.i.volũtati eiꝰ
ipſe animꝰ eius ⁊ eo inferioꝛ caro eius ñ obtẽꝑat.ipſo
nãq; inuito ⁊ animꝰ plurimũq; turbat᷑ ⁊ caro dolet ⁊
veteꝛaſcit ⁊ moꝛit᷑⁊ qeꝗd alið patinur qð ñ patẽmur
inuiti:ſi volũtati nr̃e nꝛa nata oĩmodo atq; ex oĩbo ꝑti
bus obediret. irrõnał ̊ ꝑs q̃ntũ ẽ de ſua nata ⁊ maxie

inqtũ coꝛupta tantũ eſt ↄuertibilis ad ſe. nec põt eri⸗
gi ſiue ↄuerti.cũ debitũ iuſticie oꝛiginalis ad ſuũ ſupe
rius dñio ſiue ptãte ꝑtis rõnalis.cuiꝰ inobediẽtie ino
bediẽtia retributa ẽ. ꝓter aũt colligãtiã ꝑtis rõnalis
7 irrõnalis ncce eſt ꝑteʒ rõnaleʒ defici ⁊ declinare ſᷣm
motũ irrõnalis. ꝓpter qð añ reꝑatõz nature coꝛupte
nõ recuꝑabit᷑ ꝑfecte naturalis iuſticia.4. Ad alið qð
obijcit᷑.ꝙ ſi adam habuiſſet grãz. inſeꝑabiłr deo adhe
ſiſſet. Dicendũ ꝙ h̊ nõ oꝑtet.qꝛ libeꝝ aꝛbitriũ habens
grãm de ſua libertate que cogi nõ pot.dũ manet ĩ ver⸗
tibilitate in qua conditũ eſt moueri preter gr̃e inclina
tionẽ.⁊ frequẽt mouet᷑ nihil ↄſiderãs de eo ad qd mo⸗
uet gra. vñ frequẽter ↄuenit q hõ valde preditus gr̃a
⁊ vᷣtutibo inoꝛdinate afficit᷑. ꝓ eo ꝙ nõ ſꝑ fert᷑ actualit
in illud ſummũ bonũ ad qð deſideriũ illi aſſurgit per
gram. 2 ſic intelligendũ eſt accidiſſe ipſi ade.¶ Ad il⸗
lud quod obijcit.ꝙ ↄfirmatus eẽt vt angelꝰ. Dicẽdum
ꝙ ñ ẽ ſimile:tum qꝛ angelꝰ hʒ naturalia nobilioꝛa: tũ
Apter coꝛpus quod habebat adherẽs. rõne cuiꝰ retar⸗
dabat ne totaliter ferret᷑ ĩ de. erat.n.coꝛpus illð tũc
aĩale.nihilominꝰ aliter retardabat ad ↄtrariũ tũc.ali
ter nũc:qꝛ nũc retardabat mouẽdo ad ↄtrariũ.tunc re⸗
tardabat nõ ſinẽdo libere ⁊ expedite ferri ⁊ moueri in
deũ. ꝓpter qð nõ ſequit᷑ ꝙ fuiſſet ↄfirmatꝰ.ql Ad illud
quod obijcit᷑.ꝙ lucifer nõ habuit gratiã gratumfaciẽ⸗
teʒ ⁊c̃. Dicendũ ꝙ verũ eſt.ex h̊ tñ nõ ſequit᷑ ꝙ hõ pec⸗
cauerit maioꝛi ingratitudine. ꝓ eo ꝙ lucifer optia ba⸗
buit naturalia. ꝓpter qð dẽ qͥdamodo deifoꝛmis. ꝓ eo
; ꝓximioꝛ erat ſtatui glie.vñ ſił recepiſſet gr̃aʒ ⁊ glo⸗
ria.homo dᷣo nec talibo fuit preditꝰ naturalibo.⁊ codi⸗
tus fuit vt magno tꝑis interuallo hr̃et gratiã añ glo⸗
riã.in cuiꝰ ſignũ poſitus erat in terra.que eſt locꝰ lon
ge diſtãs a celo.vn in tranſgrediẽdo nec adeo cecidit ðᷣ
alto vt lucifer.Inec adeo fuit ingtus. nec adeo ꝑ pecca
tuʒ dœprauatus. 4 Ad aliud qð obijcit. ꝙ pꝛius dʒ hõ
temptari ꝙᷓ; in amicũ ſumi.Oicendũ ꝙ illud intelligit
c illa amicitia que facit hoĩeʒ deo priuatũ 2 familia⸗
rẽ.ꝑ queʒ modũ dicit ipſe dñs apłis Jo.xv.vos auteʒ
dixi amicos ⁊c̃. De amicitia aũt large ſumpta h̊ ñ p̃t
intelligi de amicitia apud deũ. Iʒ poſſit intelligi ð ami
citia apud hoĩes. ꝓ eo ꝙ niſi deus daret gratiã in pro
bando. potins reprobaret q́; aprobaret. nõ.n. hẽmus
quod poſſimꝰ approbari a do.niſi ꝑ eius donũ.non
aüt ſic eſt e hoie reſpectu hoĩs.⁊ ſic pʒ rñſio ad illud.

dembzum ſecudum.

Equit᷑ inquirẽ de quãtitate gratie virtu
tum qtũ ad numeꝝ donoꝝ vᷣtutũ ⁊ graꝝ
inſuꝑ ꝗtum ad ptàteʒ ⁊ efficaciã earun⸗
dez. Et querũt᷑ qᷣtuoꝛ. Primo.v.habuit
ixeʒ. Secũ do. v. habuit vniueꝛſitatẽ vᷣtutũ añ lapſuʒ.
iue tot qͥt habuit poſt. Cercio.ſi primꝰ hõ poterat il⸗
lis mereri ante lapſuʒ. Quarto.v.gratuita erãt effica

cioꝛa añ lapſuʒ qᷓ; poſt. .
„(Articulus primus

Verit᷑ ̊ primo vtꝝ babuit fideʒ.· Eꝛ ſic vi⸗
det᷑. fi des eſt fundamentum edificij ſpũalis
heb.xj. Nides eſt ſubſtãtia reꝝ ſperandarũ
Blo.i.fundamẽtuʒz. ſ̊ deficiẽte fundamẽto defic to⸗
tũ edificiũ.̊ ⁊c.¶ Iteʒ tres ſunt vᷣtutes theologice.fi⸗
des.ſpes.caritas.habuit ſpeʒ ⁊ caritatẽ:cõſili ratõne
⁊ fidʒ habuit.vel quare nõ? Hoc etiã videt᷑ ꝑ verbuʒ

Herñ.ad eugeniũ ſupᷣdictũ.cũ viteret pr̃eʒ oim hoim

eiulꝰ. circũdatũ caritate z omi pᷣtute veſtitũ 2c. ¶ Itẽ
ſides diſtinguit᷑.ꝑ fideʒ foꝛmatã a infoꝛmeʒ.a hec du
plex fi des duplici ſtatui homis rñtet.ſ.ſtatui gratie 2
ſtatui pcti.⁊ ita pʒ ꝙ exñtes in pcto hñt fideʒ infoꝛmẽ
exñtes in gr̃a fideʒ foꝛmatã.ſ̊ ↄſtat ꝙ adaʒ lapſus per
petm habuit fideʒ infoꝛmeʒ.q̊ ſtans in gratia hũit fidẽ

foꝛmataʒ. (Contra. ſicut dicit magr.ij.ſen.diſ.xxij.
ca.ↄgnitõeʒ q;. cognouit primus homo a quo creatus
fuit. non ita excellenter ſicut poſt hanc vitaʒ ſancti vi
ſuri ſunt.neq; ita in enigmate ſicut in hac vita videmꝰ

ſed conſtat ꝙ fi des eſt cognitio in enigmate.ergo ⁊c.

lItem Hugo.ↄgnouit homo creatoꝛeʒ ſuũ.nò ea co⸗

gnitõne qua deus modo a credentibo abſens fide q̃rit᷑.
ſed ea qua tũc ꝑ preſentiam ↄtemplatõnis ſcienti ma⸗
nifeſtus cernebat᷑. Ex hoc pʒ manifeſte.ꝙ fideʒ nõ ha⸗

buit. ¶ Item ſi habuit fideʒ. habuit cognitõeʒ arti⸗

culi de reꝑatõne.ᷓ ↄgnitõeʒ de lapſu habuit. ᷓ cogno⸗

uit caſum ſuum.ò habuit ante penam qᷓ; culpaʒ.quod

eſt contra diuina iuſticiaʒ.4 Iteʒ cognitio fidei eſt ex
auditu. vnde Roma.x.fides ex auditu. ſed dicit hugo
2gnouit homo creatoꝛem ſuum non ea cognitõne qua

foꝛis ex auditu ſolo percipit᷑: ſed ea potius qua intus

E inſpirationeʒ miniſtratur. ¶ Rñſio.ꝙ primꝰ homo
ante lapſum habuit fideʒ. ſed intelligenduz eſt ꝙ fides
duo concernit.que ſunt cognitio.⁊ adherentia prime
veritati ꝓpter ſe qᷓ eſt firmitas credẽdi.penes cognitõʒ
eius determinat᷑ eius eſſe materiale.penes adheꝛẽtiaʒ
ſiue firmitatẽ eius eſſe foꝛmale.vnde bugo.duo ſunt in
quibus fides conſtat.cognitio ⁊ affectus.i.oſtantia vł

firmitas credendi.in altero ↄſtat q; ipſa illud ẽ.in al⸗

tero conſtat quia ipſa in illo eſt.in affectu.n.fi dei inue
nitur ſubſtantia.in cognitõne materia.aliud.n.ẽ ſides
qua creditur.aliud quod fide credit᷑.in affectu inuenit᷑
fides. in cognitiõe id quod credit᷑ fide. ꝓpterea fides qᷓ
in affectu hʒ ſubſtantiaʒ. quia affectus ipſe fides eſt. in
cognitõne pʒ naturam.quia de illo a ad illud quod in
cognitione eſt fis eſt. OPreteꝛea.cognitio que fidei eſt
Duplex eſt. quedam impꝑfectõnis eſt.ſcilʒ illa que ẽ eni⸗
gmatica.de qua.j.coꝝ.xiij. Flidemus nũc ꝑ ſpeculũ in
enigmate. enigma eſt ſimilitudo obſcura. vn videre
per ſpeculum eſt vi dere per creaturas aliquas ĩ quibo
ſimilitudo dei relucet.⁊ in enigmate.i.in obſcura ſimi
litudine.Eſt alia que peꝛfectõnis eſt.ſcʒ illa que nõ eſt
enigmatica ſed lucida.qualis fuit illa quã habuit xpᷣꝰ
cum.n. haberet fidem m illud quod erat ꝑfectiõis in
illa habuit illam.i.non rõne viſionis enigmatice ſ̊ co⸗
gnitionis lucid.hmõi cognitõneʒ fidei habuit pꝛimꝰ
homo in ſtatu innocentie.i.non illam que eſt enigma⸗
tica:ſed illam que eſt lucida. Triplex.n.eſt cognitio.
ſcilʒ per ſpeciem ⁊ lumen.per ſpeculum in lumine. per
ſpeculum in enigmate.prima eſt patrie.ſecũda erat in
ſtatu innocentie.tercia in ſtatu natuꝛe lapſe. Habuit ꝗ̊
primus homo fidem qtum ad illud quod eſt ſubſtanti
ale in fid ſiue foꝛmale. ꝙᷓtũ ad illud aũt quod eſtma⸗
teriale habuit illud quod eſt ꝑfectõis.vt tactũ ẽ. Cõce
dende ᷓ ſunt rõnes que h̊ oñdũt.¶ Ad illud qð pᷣmo
obijcit᷑ otra h. ꝙ nõ habuit cognitioneʒ enigmaticã.iã
pʒz rñſio.qꝛ ʒ n habuit cognitõʒ enigmaticã.nõ ꝓpter
hoc ſequit᷑ ꝙ habuit illud quod erat maioꝛis cognitio⸗
nis ? perfectõnis in fide.vnde habuit ↄgnitioneʒ certi
oꝛem illa que eſt fidei in ſtatu nature lapſe.⁊ h̊ innuit
Hugo dicẽs.ſciendũ ꝙ illã primã cognitiõʒ hoĩs quã
cæ creatoꝛe ſuo habuit ſicut maioꝛeʒ ⁊ certioꝛeʒ illa co
gnitõne que nũc in ſola fide cõſtat.veraciter dicimus:
ita etiaʒ illa que poſtmodũ in excellentia ↄtemplatio⸗
nis diuine manifeſte reuelabit᷑.maioꝛeʒz neceſſe eſt con
fiteamur. 4l. Ad illud quod obijcitur. ꝙ non ea cogni⸗
tione cognouit qualiter modo accedentibo ⁊c. Dicẽdũ
hoc dicit᷑.quia modo querit᷑ ſiue cognoſcit᷑ cognitõe
enigmatica:ob hoc.n.dicit᷑ modo abſens.ſcʒ ꝓpter eni
gma interpoſitum inter ipſum.⁊ intuitum mẽtis ſiue
cognitiue.⁊ tũc dicit᷑ fuiſſe ↄtemplatio per preſentiazx:
quia erat in lumie ſicut tactũeſt. ec intelligendũ eſt
ꝙ tunc vidit ꝑ pñtiaʒ ſpẽi ̊ ꝑ pntiaʒ lumis certioꝛem
efficientem cognitõne ea que eſt per enigma.vnde co⸗
gnitio illa fuit media inter illam que eſi modo.⁊ illaʒ

S⸗ ——— ——

.

gt
4/
no
i
er
0,
tti
it
hi
0
6:
lo

¶ Lueſti

que eſt in gloꝛia.q¶ Ad aliud quod obijcit᷑.ꝙ ſi habuit

fidẽ habuit ↄgnitõz de articulo recuꝑatõis.dicũt ꝗdã

babuit reuera:ſᷣ tñ nõ ↄtulit nec aduertit.⁊ ſic ñ co
gnoſcebat ſe caſuxꝝ actu.vñ nec ex caſu eius ↄtriſtaba⸗
tur. AVel põt dici ꝙ habuit fideʒ articuli de reꝑatione.
implicite cognoſces ꝙ ille qui hoĩeʒ pauit illũ reciꝑet.
quocũq; modo indigeret reꝑatõe.ſiue ꝑſiciẽo qð erat
defectus nature cõdite.ſiue aliꝗ alij defectus ↄtigerẽt.
bñ.n.ſciuit ꝙ deus parauerat ſiue ↄdiderat hoĩeʒ ad
H ꝙ ꝑficeret᷑ ꝑfectõe gloꝛie.⁊ q; ille ꝗ hoĩeʒ parauerat
ad h̊ temꝑe opoꝛtuno illũ reꝑaret.tollendo oẽs defectꝰ
gloꝛie incõtingẽtes. Vel põt dici rm opimionẽ illã que
ponit᷑.ꝙ poſteri eius nõ eẽnt ↄfirmati primis parẽtibo
ſtantibo. ꝙ habuit fideʒ de articuli reꝑatõe.nec ꝓpter
h triſtabat᷑.qꝛ nõ cognouit ꝙ ꝓpter caſum illiꝰ futura
T nccia erat reꝑatio.⸗ Ad iullud quod obijcit᷑. ꝙ fides
eſt ex auditu ⁊c.dðᷣm ꝙ duplex ẽ auditꝰ.interioꝛ ⁊ ex⸗
terioꝛ.nõ aũt eſt neceſſarius auditꝰ exterioꝛ ad h̊ ꝙ ſit
cognitio fidei.ſed qñqʒ ſufficit interioꝛ. ſicut ſupoſito
ꝓ aliquis eẽt ſemotus a fidelibo.nec eẽt qui enzʒ inſiru
eret in fide.dũmodo oĩno viueret ſᷣm dictamẽ ratõis.
ſe oꝛdinaret 7 ſperaret quantũ poſſet ad bonuʒ· au⸗
Ditu interioꝛi fideʒ reciꝑet.⁊ infoꝛmaret᷑ illis que eẽnt
ſibi ncc̃ia ad ſalutẽ. vñ nõ fuit auditus exterioꝛ ncc̃iꝰ
primo homiĩ ad h̊D ꝙ haberet fidẽ. h̊ inſpiratõe interna
fidei recepit co gnitõzʒ.G̊ eſt id quod fuit ꝑfectõis in co⸗

gnitõne figei. .
ticulus ſecundus

tutũ añ lapſuʒ ſiue tot quot habuit pꝰ. O.
aũt tot habuit videt᷑ pᷣmo ꝑ dam̃.di. ꝙ; d?
fecit hoĩeʒ om̃i vᷣtute circũdatũ.⁊ omibo bonis oꝛnatũ
ñ videt᷑ ꝙ aliꝗs habitꝰ uᷣtutis ꝗ ſit in nobis deeſſz ei⸗
m. 4 Yez ex pte cognitõnis nõ cognoſcimꝰ plura qᷓ
adaʒ cognouit. nec plures habemꝰ in nobis ſcientias
& pari rõne ex ꝑte affectõis nõ videt᷑ ꝙ plures habeãꝰ
habitus q; habuit primꝰ hõ. ¶. Ytez cõnexio eſt in uᷣtu

tibus ſicut ſancti dicũt.qui hʒ vnã bʒ omẽs: ſi adam

habuit aliquã virtuteʒ.neceſſe fuit ꝙ oẽs habuit. ẽ tot
habuit quot nos habemꝰ. 4! Iez aut aliquã vᷣtutẽ ha⸗
bemus quã ñ habuit adaʒ. aut nõ. Si nõ. tot vᷣtutes
habuit quot nos habemꝰ. Si ſic.aut ꝗ̊ illi ututis fu⸗
it adaʒ capax aut nõ.ſi nõ: videt᷑ ꝙ ꝑ pctm venerit in

nobis boni capacitas.quod abſurdũ ẽ dicẽ᷑. Si ſic: cũ

us daret grãʒ ade ᷣm capacitatẽ ſuã. videt᷑ q omẽʒ
virtutẽ quã in nobis ↄfert poſt lapſum.⁊ ipſi cõtulerit
añ lapſuʒ. ¶ Contra. virtus foꝛtitudinis ↄſiſtit in ꝑ⸗
peſſione terribiliũ.b in adaʒ in ſtatu innocè᷑tie ñ potu⸗
it eẽ talis ꝑpeſſio:̊ ⁊c.nec foꝛtitudo.¶ Itẽ temꝑantia
cõſiſtit in coercẽdis prauis carnis paſſioibo.ſ̊ tales ñ
poterant reꝑiri in natura inſtituta.ᷓ nec temperatia.
Iteʒz pnia oſiſtit in deteſtatõe maloꝝ ꝑpetratoruʒ ⁊
doloꝛe. h̊ nullo mõ ↄuenit ĩ ſtatu innocètie de malis cõ⸗
miſſis dolere. nõ poterat in pruno hoĩe eẽ virtꝰ pnie.
Iteʒ qui hʒ donũ ꝑſeuerãtie ñ cadit a iuſticia.ſᷣ adã
a iuſticia cecidit.̊ ꝑſeuerantiã nõ habuit.banc autez
multi hñt in ſtatu nature lapſe. ̊ ñ omis virtꝰ q nũc ẽ
fuit in ſtatu innocẽtie.¶¶ Item numerꝰ ſ acramẽtoꝝ pꝰ
lapſuʒ ñ rñdet ꝑ equalitatẽ nũero ſacramẽtoꝝ ante la

pſum.neqʒ primi parentes ſi ſtetiſſent habuiſſent erer

citiũ tot ſacramẽtoꝝ qͥt habuerũt exercitiũ poſt lapſuʒ
cuiꝰ rõ eſt.ꝙ hõ pluribo indiguit adiutoꝛijs pꝰ lapſuʒ
q añ.eadeʒ rõne videt᷑ ꝙ numerꝰ virtutũ añ lapſuʒ nñᷣ

cbuit rñdere nũero vᷣtutũ poſt lapſuʒ. nec ꝙ pᷣmi pa⸗
rentes ſi ſtetiſſent pditi eẽnt tot vᷣtutibo añ quot pꝰ.ꝗa

pluribo indiguerũt poſt qᷓ; an.¶¶ Itez ideʒ ondit᷑ ꝑ com

ꝓationẽ donoꝝ.cum.n.ſint ſeptẽ dona vt habet᷑ yla.xj.

ſcʒ donũ ſapie. intellectꝰ. 2ſilij.foꝛtitudinis.ſcie.pieta⸗
tis.⁊ timoꝛis dñi.añ lapſuʒ vt videt᷑ nõ ſuit pietas q̃ẽ

Equit᷑ inquirẽ vtꝝ habuit vniuerſitatẽ vir

vxcvij.

cirea oꝑa pietatis.q nõ fuiſſent in ſtatu innocẽtie.neq;
ſoꝛtitudo qᷓ ↄſiſtit in aggreſſu difficiliũ ⁊ ꝑpeſſione ad⸗
uerſoꝝ.que nccia ſunt tpe lapſus. Itez ideʒ videt ꝑ
opatõʒ beatitudinũ mathᷣ.v. qꝛ añ lapſuʒ nõ fuit bea⸗
titudo luctus neq; beatitudo miſcðic. qꝛ miſcdia miſe⸗
riã reſpicit.que nccia erat poſt lapſuʒ. ¶. Itez videtur
ideʒ ꝑ ↄpꝑatõʒ fructuũ.ð quibo dr Gal.v.q;ꝛ añ lapſuzʒ
nõ fuit fructꝰ ꝗẽ patiẽtia q̃ ↄſiſtit in toleratia adueꝛſo
rũ.ſic poſt. Ex his omibo videt᷑ ꝙ ñ habuit tot vᷣtutes
añ lapſuz quot habuit poi CPiii io. dðm qꝙ cũ fit cõ⸗
ꝓatio multitudinis donoꝝ gratie ad ſtatuʒ nature la⸗
pſe ⁊ ſtatũ nature inſtitute:h̊ põt intelligi vel de donis
gratie gratiſdate. vel de donis gratie gratüfacientis.
Si intelligit᷑ de donis gratie gratiſdate.ſic ſe hñt ſicut
excedẽtia ⁊ exceſſa.ꝓ eo ꝙ aliq̃ dona gratie gratiſdate
habuit ada in ſtatu illo. vtpote immoꝛtalitatẽ 1 impaſ
ſibilitatẽ.qᷓ nõ habuit aliꝗs poſteroꝝ eiꝰ. aliq̃ dona
gratie gratiſdate hñt poſteri eiꝰ que ipſe ñ habuit.ſic
ſunt gratia ſanitatũ.⁊ oꝑatio pᷣtutũ.a genera lingua⸗
rũ.⁊ ↄſilia.Rõ aũt ho diuerſitatis venit ex G. qꝙ illa do
na expediebãt illi tꝑi ⁊ alia ↄpetũt illi. Si aũt logmur
tx donis gratie gratũfaciẽtis.qꝛ dona illa ↄnerionẽ ba
bẽt qtũ ad habitꝰ ⁊ qᷓtuʒ ad actus ꝗ pfectõis ſunt. ſic
ↄcedendũ eſt.ꝙ in equali multitudine fuerũt in pꝛimo
hoiĩe in q̃ reꝑit᷑ in eius poſteritate.h̊ dico qtũ ad bitꝰ2
catũ ad actꝰ ꝗ ꝑfectõms ſunt. ſicut rõnes ad primã ꝑtẽ
inducte ondut.qᷓtũ vᷣo ad actus ꝗ hbñt impfectõʒ anne
ram.nõ ↄtingebat pᷣtutes m ſtatũ illũ in adã ponere.
ſicut habet᷑ ab aug.li.de tri.xiiij.⁊ mgr recitat.iij.ſen.
xxxiij.di. vᷣtutes habebũt alios actus in patria. qa ma⸗
ioꝛis ꝑfectõnis ꝙ habeãt in via. actus.n.ſiue vlus/p⸗
ni entie erit.nullũ bonũ dro pᷣponere xvel eqre.ſoꝛtitu⸗
Dinis ei firmiſſime adherere.tꝑantie nullo defectu no⸗
uo clectari. hos eoſdeʒ actus vſus habuerũt prumi
parentes in illa felicitate in qua fuerũt qñ habuerunt
grãʒ gratũfacientẽ.lʒ nõ illa ꝑfectõe in qua habẽt ĩ pa
tria.plurimũ tñ erant ↄfſoꝛmes./ Ser hec pʒzʒ rñſio ad
Duo obiecta.quoꝝ vnũ erat de foꝛtitudine.alteꝝ de tẽ⸗
pantia.que ꝓcedebãt ſᷣm actus bñtes im ꝑfectõeʒ ali⸗
quã annexaʒ.que quidẽ ꝑfectio ↄpetit ſolũ ſᷣm ſtatum
pñtis miſerie.¶¶ Ad illud aũt quod obijcit᷑ de pniĩa.di
cendũ ꝙ pnia reduci bz ad vᷣtuteʒ iuſticie. eſt. n. de ſpe⸗
ciebo iuſticie.exñte ſtatu ꝑſone lapſe.nõ autẽ fuiſſet de
ſpẽbus illius ſi pmanſiſſet ſtatus nature ↄdite.tũc eni
ellet actus iuſticie dro regenti ſubiectũ eẽ.¶ Ad illud
aũt quod obijcit᷑ de ꝑſeuerãtia. doõm ꝙ pſeueratia vno
mõ dicit᷑ ꝓpoſitũ ꝑſeuerandi in bono.⁊ h̊ mõ eſt vtꝰ xł᷑
Diſpoſitio ↄſequẽs vᷣtutes inſeꝑabilit. Alio mõ pſeue⸗
rantia eſt ↄtinuatio in bono vſq; in finẽ.⁊ ſic nõ dic ha
bitũ bᷣ potius dicit actũ.⁊ hãc primꝰ hõ nõ habuit. ex
H tñ nõ ſequit᷑ ꝙ aliqua virtute caruerit ꝓ eo tempore
quo in gratia ꝑmanſit.⸗! Ad illud quod obijcit᷑ꝙ nu⸗
merus ſacramẽtoꝝ poſt lapſuʒ nõ rñt ⁊c.dom ꝙ h
verũ eſt.⁊ rõ hꝰ eſt nccitas hũane reꝑatõis pꝰ lapſuʒ.
cecidit.n.hõ in moꝛbũ graueʒ ꝑ peccatũ ſun.pt queʒ
indigebat ſacramẽtis alijs ab illo. quod fuit inſtitutũ
tꝑe nature cõdite.ſcʒ matrimonio quibo cnraꝛet᷑.vnde
Hugo.exrquo hõ a ſlatu pᷣme incoꝛuptõis lapſus ĩ coꝛ
poꝛe ꝑ moꝛtalitatẽ.⁊ in aia ꝑ iniquitateʒ egrotare ce⸗
pit.continuo deus reꝑando inte ſacramẽtis ſuis medi
cinaʒ preꝑauit.que prout ratio poſtulabat ⁊ cauſa.di
uerſis temꝑibo ⁊ locis ad curatõʒ illius exhibuit.vᷣtu⸗
tes aũt neceſſaꝛie erant in omni ſtatu ? in omni temꝑe
7 qꝙtum ad ſubſtantiaʒ ⁊ q́;tuʒ ad numerũ:tñ bᷣm diueꝛ
ſitatem ſtatuuʒ neceſſaria erat actuum variatio m
tactum eſt. ¶ Ad illa que conſequũtur dici poteſt. ꝙ do
na.fructus. beatitudines. ↄferunt᷑ a doo ad pfectõnem
nature lapſe nõ inſtitute.Ad cuius dclaratiõeʒ nõ.q;
virtutes ßᷣm ꝙ ex auẽtibo ſa netoꝝ poteſt ratõnabiliter
colligi:ſunt ad infoꝛmandũ ſiue ad rectificãduʒ libeꝝ

ar bitriũ.tũc aũt ẽ libeꝝ aꝛbitrium infoꝛmatũ.q eſt in
iuſticia rectiſicatũ. hec auteʒ infoꝛmatio rectitudinis
in ſtatu nature inſtitute potentias anime reddidit ha⸗
biles ad agendum bonum recte.expedite. delectabilit᷑
2 perfecte: ꝓpter conſoꝛmitatem ⁊ obedientiam nature
reſpectu gratie.ſed primus homo in lapſu in culpam
ſpoliatus ſuit gratuitis ⁊ vulneratus in naturalibus
expoliatõneʒ auteʒ iſtam ſubſecuta eſt defoꝛmatio ⁊ i⸗
potentia ad bonum.⁊ ex illa vnlneratõne effecta ẽ na⸗
tura humana infirma. ſubſecuta ẽ difficultas ad bo⸗
num. ex hac auteʒ difſicultate ſubſecuta eſt fatigatio ⁊
faſtidium in progreſſu in bono ſiue in exercitio bonoꝝ
operum. ex his oꝛitur quedaʒ vite imꝑfectio ſiue ver
ſatio in operibo imꝑfectõnis. homo auteʒz ſi: deiectus
ſiue humana natura ſic lapſa.nõ poterat ꝑ ſe reꝑari.
nec illa que ſufficiebant ad recte agenduʒ expedite de⸗
lectabiliter ⁊ ꝑfecte. in ſtatu nature condite ſufficiebãt
poſt lapſum. ſeilʒ virtutes ſole: ꝓpteꝛea diuine benigni
tatis largitas habitus multiplices ↄtulit homĩ ꝓpter
multiplicia incõmoda iam tacta.vt ſic humane natu⸗
re lapſe defectus releuaret.ita vt ꝑ collatõneʒ gratie ĩ
virtutibus refoꝛmetur ipſa anima.⁊ efficiant᷑ potẽtie
potentes ad bene ⁊ recte operandũ.ꝑ collatiõeʒ gratie
in donis ad expedite operanduzʒ. ꝑ collatõʒ gratie ĩ fru
ctibus ad delectabiliter oꝑandum. ꝑ collatõʒ gratie ĩ
beatitudinibo ad perfecte oꝑandum. a virtutibo. n. eſt
aĩa potens ad oꝑpanduʒ. ex fructibus de lectabilit ope
randum.ex beatitudinibo ad perfecte oꝑandum.ita ꝙ;
ↄtra quadrupliceʒ oppreſſiõeʒ ſiue deiectõʒ que ex cul⸗
pa habet oꝛiginem: actoꝛ ⁊ reꝑatoꝛ bumane nature q;‚
drupliceʒ a ꝓpoſuit releuationeʒ. Ex his & patet ꝙ do⸗
na fructus ⁊ beatitudines ꝗpꝛie reſpiciũt ſtatum natu
re laple.virtutes auteʒ ſemꝑ fuerunt neceſſarie. ter
quod nõ eſt ſimile de comꝑatione fructuum donoꝛuʒ 2
beatitudinũ ⁊ ipſaꝝ virtutum. ad ſtatum ante culpaʒ
72 poſt 27. .

D tercium quo querit᷑.ſi primus homo po
terat illis mereri añ lapſum. E ſic videt·.
Jex puris naturalibus nõ poterat quis me⸗
eri tũc.vnde aug.in ench. ſine gratia nec tũc.i.in pꝛi
mo ſtatu meritum eſſe potuiſſet.& ſi eſſet etiam cũ gra⸗
tia ſiue gratuitis.mereri nõ potuiſſet: ſtatus ille fuiſſʒ
peſſimus.cum ſine merito nullus ꝑueniſſet ad gloꝛiã.
4 Item gratia ſiue gratuita modo ſunt principiũ me⸗
rendi per ſe loquendo.j.coꝛint.xv.non ego ſed gra dei
mecum. ⁊ fuerunt in ſtatu illo. cum illis mediantibus
erat homo gꝛatus do.vt ex dictis patet.⁊ illis ſolum.
gexiſtens in illis ꝑ illas poterat mereri. 4¶ IStem glo⸗
ria eſt remuneratio gratie ſiue merces. Jo.j.gratiã
gratia.vbi augꝰ. nonſolum gratiam que plene gratis
Ddatur ſine merito vt fideʒ que per dilectioneʒ ↄpatur.
ex qua iuſtus viuit:bᷣ ⁊ pro iſta gratia gloꝛi am.i.bea⸗

titudineʒ eternam.que merces iuſticie dicit᷑.q̊ cuʒ glo

ria remunerat᷑.merito patet ꝙ meritum eſt ex gratia.⁊
hoc eſt quod ſubiungit᷑ in glo.aug.predicta.vbi dicit᷑.
ratia quia merituʒ ex gratia. ⁊ ita ideʒ quod priꝰ.
1 Contra.vbi eſt pugna ibi eſt meritum.ᷓ vbi maioꝛ
ugna ibi maius meritum eſt. ⁊ vbi minoꝛ minꝰ.7 obi
nulla nullũ: ſed in ſtatu illo nulla potuit eſſe pugna.
⁊c. : SItẽ.ij.thim..i .õ coꝛonabit᷑ niſi qui legittie ceꝛ/
tauerit.ſed in prim ſtatu nõ erat certamen. ꝗ̊ᷓ neq; co
rona. neq; meritum.¶ Item ᷣm ph̊m. virtus ẽ circa
bonum ⁊ difficile.̊ cum meritũ ſit mediante virtute.
meritũ requirit difficultateʒ. ſed di ficultas nõ potuit
eſſe in ſtatu illo.ꝭ̊ ⁊c.ꝗ Item mgr.ij.ſen.xxiiij. di.ij. c.
dicit. ꝙ adam non meruiſſet ↄſentiendo temptatiõi.qꝛ
nullum habebat intus impellens ad malum. ad hoc
ꝙ ſit ibi meritum.oꝑtet ꝙ ſit impellens ad malũ.⸗ ita

1 7

difficultas. c. ¶¶ Itez ſi adam ſine difficultate potu
it mereri.quare nõ ſimilit᷑ ſancti in patria.¶ Rñnſio.
ꝙ gratuita habuerũt efficaciã merendi in ſtatu ante la
pſuʒ.¶l Ad primũ obiectũ ↄtra h.ſ.qꝙ vbi eſt pugna ibi
ſit meritũ ⁊c. Dicendũ ꝙ ſʒ vbi eſt pugna ibi ẽ meritũ
⁊c.nõ tñ vbi nulla ẽ pugna nullũ eſi meritũ: qꝛ meritũ
eſt ſine pugna.viri.n.ſancti frequẽt᷑ merent᷑ qũ in nlla
ſunt pugna.vt qñ ſunt in iocũditate ↄtemplatiõis. Si
obijcit᷑ de ſtatu.ſ.ꝙ ꝗ eſt extra ſtatũ pugnadi ẽ er ſtatũ
merendi. Dicendũ ꝙ ſi hoc ſit verũ.hoc eſt ſolumodo
in ſtatu nature lapſe.qui nõ eſt ſine pugna. quia caro
ↄcupiſcit adueꝛſus ſpiꝛitũ ad gał.v.aliter fuit in ſtatu
nature condite.¶ Ad illud quod obijcit᷑.ꝙ nõ coꝛonat᷑
⁊c. Dicenduʒ ꝙ duplex eſt coꝛona beatoꝝ.vna que re⸗
ſpicit premiũ ſubale.⁊ hec rũdet radici meriti ſiue ca⸗
ritati.Alia que reſpicit premiũ accñtale ſuꝑadditum
ſubali.que ꝓprie rñdet triumpho.ſiue victoꝛie vicioꝝ
habite ꝑ conflictũ ſiue certamen.⁊ de hac loquit᷑ apłs.
quod patet ex verbis eius. dicit.n.qui certat in agone
nõ coꝛona.niſi qui legit.certaue.cum illa coꝛona rñdʒ
triumpho habito ð vicijs.nõ habet᷑ niſi poſt legittimũ
certamen.nec iſtam obtinuiſſet primus homo gratui⸗
toꝛum merito ſ̊ aliam tm̃.¶! Ad aliud quod obijcuur.
ꝙ virtus eſt circa bonum? difficile ⁊c. Oicendũ ꝙ ſic
Duplex eſt meritum dupler eſt difficultas.eſt.n.meritũ
dimiſſionis pene.⁊ eſt meritum gloꝛie.ſic duplex ẽ dif⸗
ficultas.Vno modo dicitw᷑ difficile.i.laboꝛioſuʒ.⁊ hoc
mõ difficile requirit᷑ ad meritũ ſatiſfactõnis. Alio mõ
dicit᷑ difficile quod eſt ſupᷣ omẽs vires nature.⁊ h̊ mõ
dirficile requirit᷑ ad meritũ gloꝛie que eſt ſup naturà.
illa & difficultate que requirit᷑ ad meritũ dimiſſionis
pene.nõ meruiſſet quis ante lapſum. vᷣ ſolũmodo q eſt
in eleuatione alicuius ſupra ꝓpri aʒ naturã. lerbum
aũt phi dicentis.ꝙ virtus ẽ circa bo.⁊ di. intelligitur
habito reſpectu ad ſtatum nature lapſe.nõ nature con
dite.⸗4:! Ad illud quod dicit magr.ꝙ primꝰ homo non
meruiſſet nõ ↄſentiendo temptatõni.quia nõ habuit ĩ⸗
pellens ⁊c. Dicendũ ꝙ quidam dicũt. ꝙ magjr intelle
xit de merito dimiſſionis pene.ſ̊ quia merituʒ dimiſſi⸗
nis pene eſſe nõ poterat.dũmodo eſſet ſtatus ille.vide
tur ꝙ hbec rñſio ſit imꝑtinẽs ad ꝓpoſitum. ꝓpter h̊ alit
põt dici.ſcʒ ꝙ eſt meꝛitoꝛiũ quantũ eſt de geneꝛe oꝑis.
7 eſt meritoꝛiu q̃ntuʒ eſt ex radice caritatis.Aſderito⸗
riũ de genere opꝑis dicit᷑ qð eſt meꝛitoꝛiũ eo ꝙ eſt opus
virtutis de ſe.hoc aũt arduũ ⁊ difficile. Alio mõ dicit᷑
meꝛitoꝛiũ om̃e opus quodcũq; ſit.dum tñ er radice ca
ritatis ꝓcedit.vult &̊ magr dicere.ꝙ in reſiſtẽdo tem⸗
ptationi ade non fuiſſet meritum ſi nõ habuiſſet graʒ.
nec primo modo nec ſecundo. Si dᷣo reſtitiſſet ex cari⸗
tate.meritoꝛium fuiſſet ſecũdo modo.nõ primo: in no⸗
bis auteʒ ſemꝑ eſt meritoꝛium vel vtroq; mõ vel ſalteʒ
altero.ſcʒ pter difficultateʒ ad bonum ⁊ pronitatem
ad malũ.⸗. Ad vltimũ dom.ꝙ non eſt ſimile de ſctis.
quia iam non ſunt in ſtatu merendi. adam aũt erat in
ſtatu viatoꝛis.⁊ ita pʒ ꝙ ñ ẽ ſile.

¶Articulus quartus-

DBquartum quo queritur. vtꝝ gtuita erãt
uefficacioꝛa ante lapſum q; poſt. e ſic vide⸗
tur. nobilioꝛi perfectibili nobilioꝛ debetur
perfectio. quia ergo bomo in ſtatu innocentie muito
nobilioꝛ erat q; nunc.multo nobilioꝛa habebat gratu
ita.¶ Item habitus cognitiue nobilioꝛ eſt ⁊ melioꝛ tũc
q̃ᷓ nunc.cognitio ergo maioꝛ erat et perſectioꝛ. inflicta
eſt enim homini ignoꝛantia propter culpam primoꝛuʒ
parentum: ſed ſi cognitio fuit perfectioꝛ.⁊ dilectio ſi⸗
militer. ſm illud Auguſtini. Quantum cognoſcis.
tantum diligis.ſed ſᷣm quantitatem caritatis ſiue di⸗
lectionis ſunt gratuita efficacioꝛa. ergo ⁊c. ¶¶ Iem
ſides ex ſtatu illo vt ex verbis Hugonis patet· ma⸗

e

¶ Lneſtio

ioꝛ fuit⁊ excellentioꝛ illa que fuit poſt lapſum. a ſimili
videtur.ꝙ dilectio ſiue caritas maioꝛ fueꝛit in ſtatu an⸗
te lapſum ꝙᷓ illa que fuit poſt.⁊ alie virtutes ſimiliter.2
ita vt pꝛiꝰ.¶ Itẽ albiꝰ eſt qð ẽ nigro imꝑmixtius.ergo

magis ẽ meritoꝛiũ quod minꝰ habet in ſe de merito. Sʒ

omnia merita noſtra quodãmõ ꝑmixta ſunt culpæ. Fᷣm

illud y ſa.lxiiij. omẽs iuſticie noſire ſicut panus mẽſtrua

te. ſi ergo in adã m ſtatü innocẽtie merita ommmo fuiſ
ſent im ꝑmixta culpe.videt᷑ ꝙ in ſtatu illo merita fuiſſẽt
maioꝛa.ſed quãtitas meriti ẽ Fm quãtitatẽ gꝛatuitorum
⁊ cfficatiã.ergo qtuita tũc erãt maioꝛis efficatie. ¶ YItẽ
meritũ ẽ a gratia ⁊ libeꝛo arbitrio.quãto igit᷑ liberũ ar⸗
bitriũ gꝛatie magis obedit.tãto gꝛatia efficatiꝰ in actnʒ

ſuũ exit.ſed natura magis erat obediẽs tũc qꝙᷓ; nũc cũ eſt

corꝛupta.ergo tũc dona gratuita erat ad merendũ effi⸗
catioꝛa.q Itẽ rectitudo iuſticie naturalis magnum fuit
expedimentũ gꝛatuitoꝛũ ⁊ cauſe efficacie eoꝛundẽ ſicut
cõcupiſcentia noxioꝛũ nũc eſt impedimentũ.̊ ⁊c. ¶¶ Itẽ
tã gꝛatia ꝙ virtutes ſunt diuina quedam ⁊ dona dei.⁊
hoc ante lapſum ⁊ poſt.ſed ante lapſum data erãt ad ꝑ⸗
ficiendũ naturã inintutã.poſt vᷣo ad reꝑandũ naturã de
ſtitutã ⁊ perficiendũ illã.ſed conſtat.q diuina bonitas
omnia optime oꝛdinãs ⁊ diſponẽs.nõ contulit gꝛatuita

daona minoꝛis efficatie ad reꝑandũ naturã deſtitutã 1

ſiciendũ eã qtuʒ ad naturã inſtitutã repandã.ergo poſi
lapſum fuerũt tante efficacie vel maioꝛis ꝙᷓᷓ ante lapſũ.
lItẽ natura deſtituta ad hoc ꝙq ꝑuemiat ad ſuũ finem.
adiutoꝛio idiget maioꝛi ꝙᷓ; natura cõſtituta. ergo cũ do⸗

na gꝛatuita vt gratia 2 virtutes data ſint a ſumma bo⸗

nitate que omnibo dat affluẽter Yaco.j.in ſubſidiũ ⁊ ad
iutoꝛiũ nature vt illis mediãtibo ꝑueniat ad finẽ relinꝗ

tur ꝙ gꝛatuita data poſt lapſum ſunt maioꝛis efficacie

qᷓ que data erãt ante lapſum. Mon eniʒz dediſſet vnicui⸗
q; affluenter. niſi magis indigẽti dona maioꝛa dediſſet.
ꝙ autẽ natura humana magis indigeat nũc q́ i illo ſta⸗
tu.patet ꝑ hoc ꝙ multa ſunt iflicta homini propter pec⸗
cata primoꝛũ parentũ ex ꝗbus debilitata ẽ? deteriora⸗
ta.¶ IRẽ hoc videt᷑ ꝑ hoc.ꝙ natura inferioꝛ magis ſub⸗

uenit ? efficatius magis indigenti. quod patet ꝑ boc ꝓ

mem bꝛo leſo magis ⁊ efficatius ſubuenit natura ꝙᷓ; mẽ⸗
bꝛo ſano.⁊ hoc atteſtatur eius bomtati.ergo multofor⸗
tius h̊ ↄuenit bonitati auctoris nature.ergo 76.4Itez

ſtatus poſt lapſum eſt ſiatus pugne.vnde magis impu⸗

gnatur homo qᷓ; ante lapſum.vnde.ij.thimo.ij.iQon co
ronabitur niſi qui legittime certa.⁊c.ſed bas vincendo
pugnas.glorioſius triumphat 2⁊ maioꝛem meretur coro
nam.ſed maioꝛ corona debet᷑ maioꝛi merito. maiꝰ autẽ
meritũ gꝛatie maioꝛi ſiue gratuitis maioꝛibo ſiue maio

ris efficatie. ergo cũ hõ in ſtatu nature lapſe gloꝛioſius

triũphat ꝙ; ante.relinquit᷑ ꝙ gꝛatuita habet maioris ef
ficacie.q Iteẽ habito reſpectu ad ſtatũ nature laple. intel
ligendũ ẽ verbũ phᷣi.ars ⁊ virtꝰ ſunt circa difficilia.ſed
boc ꝑ ſe verũ ẽ.quãto actus vututis ẽ difficilioꝛ tãto viꝛ
tuoſioꝛ.⁊ quãto virtuoſioꝛ tanto ad merendũ efficatior.
ſi ergo maioꝛ eſt difficultas in ꝑficiendis mandatis nũc
ꝙ eſſet in ſtatu nature inſtitute.videt᷑ ꝙ maioꝛ ſit meren
di efficatia. efficatia autẽ merẽdi eſt ab efficatia gratui⸗
torũ.⁊ ita vt pꝛius. Itẽ ſacramẽta pꝛioꝛa erant maio⸗
ris efficatie ſuccedẽtibus. VIñ Hug.in li.ð ſacramẽtis.
ſemꝑ q tempoꝛe poſterioꝛa fuerũt.effectu gratie ſ piritu

alis dignioꝛa inuemant᷑.ex hoc verbo patet. ꝙ gratia ĩ

ſacramentis ſiue ſaoramẽtalis minoꝛis erant efficatie ĩ
primis temporibo qᷓ ſit nũc. Similiter videt᷑. ꝙ gratia ĩ
virtutibus.⁊ ipſe virtutes que efficatiã habẽt a gratia.

noõ fuerũt tante efficatie prio mõ quante ſunt nũc.lItẽ

ſm ꝙ magis appꝛopiquauit ab initio aduetus ſaluato⸗
ris.maioꝛ erat effectꝰ ſalutis.AInñ Hugo.ſciendũ. ꝙ di⸗
uine diſpẽſationis ordo ⁊ ratio hoc poſcunt. vt ſicut ab
initio ꝓcedente tempoꝛe magis ſemper ac magis aduẽ⸗

tus ſaluatoris apropinquauit. ſic ſemꝑ magis ac ma⸗
gis effectus ſalutis creſceret 2 cognitio veritatis.ſʒ ma

ior effectus ſalutig eſt ex maioꝛi efficatia gratuitorum.

T ita vt prius.¶ Reſpõſio.q loqui poſſumus de effica⸗

tia gratuitoꝛũ ſᷣm com ꝑationem perſone ad perſonaʒ.
aut ſtatus ad ſtatum. Si primo modo ſic ſe haberent ſi
cut excendentia ⁊ exceſſa.probabiliter enim pꝛeſumi po
teſt ꝙ aliqui fuerunt poſt lapſum. qui maiorem gratiaʒ
ha buerunt ⁊ in meritis efficatioꝛem. qᷓ aliqui qui fuil⸗
ſent in ſtatu innocentie.ſi ſtatus ille perſeueraſſet. ali⸗
qui ðᷣo minorem. ſicut creditur de perſonis exiſtẽtibus
currente lege moyſi.⁊ exiſtentibus currente lege euan⸗
gelica. Sed ſi ſcdo modo id eſt ſi comꝑemus generali⸗
ter ſtatum ad ſtatum.ad huc concurrit duplex conſide⸗
ratio.quia gratia ſiue virtutes poſſunt conſiderari.vel
com ꝑatione ad illos quos informant ⁊ perſiciunt.hoc ẽ
ad ſuſcipientes.vel in ſe vel ſᷣm ſe.Si conſiderantur in

com ꝑatione ad ſuſcipientes.quia efficatia gratie ⁊ vir⸗

tutum maior eſt ydoneitate ſuſcipientis.que quidẽ ydo
neitas eſt ex conſentaneitate volũtatis ⁊ promptitudie

obediendi ſiue ſubijciendi ſe gratie ipſi ⁊ virtutibus.po
teſt dici. ꝙ gratie ⁊ virtutes efficatiores erant ĩ ſtatu na
ture condite qᷓ in ſtatu nature lapſe. Si conſiderantur
gratia ⁊ virtutes ᷣm ſe nõ vſquequaq;. certum eſt ĩ quo
itatu dominus gratiam contulerit maiorem 2 virtutes

potẽtioꝛes ⁊ efſicatioꝛes.pꝛo eo ꝙ magnitudo gratie di
ſtribute ⁊ efficatia virtutum attenditur ſᷣm dilcretionẽ
diſtribuentis.que cognitionem noſtraʒ latet.⁊ etiã ſᷣm
maiorem pꝛeparationem ex parte ſuſcipientis.pie tamẽ
⁊ nõ omnino abſqʒ pꝛobabilitate ſupponenduʒ eſt.ꝙ ma
iora munera gratie ⁊ virtutum largitus eſi bomini la⸗
pſo.qᷓᷓ dediſſet homini ſi in ſtatu innocentie permalſiſſet.
tum quia homo maioꝛi gratie adiutorio indiget.tũ etiã
quia decet deum de malo maius bonũ elicere ꝙᷓ ſit illud
bonum quod adimendo malum nocet. Ep hac ergo du⸗
plici ratione quarum vna eſt in cõmẽdatione miſericor
die diuine alia in cõmendatione ſapientie.nõ irꝛationa
biliter colligitur. ꝙ dona gꝛatuita m ſe ſint maioꝛa 2 ef
ficatiora poſt lapſum qᷓ; ante.⁊ maxime poſt aduentum
ſaluatoris qui mediatoꝛ ⁊ ĩterceſſoꝛ pꝛo nobis inteꝛpel⸗
lat.quem decet exaudiri in omnibus pꝛo ſua reuerentia
heb. vj.vnde cum appareat vultui dei ſempeꝛ ad inteꝛpel
landum pꝛo nobis. Heb.ix.⁊ pro nobis in cruce oblatꝰ
fuerit ⁊ quottidie offeratur. valde probabile videtuꝛ. q;
maius minus gratie tribuatur nobis qᷓ ſi ipſe nõ fuiſſʒ
incarnatus ⁊ pꝛo nobis oblatꝰ.⁊ hoc exr preſſe videt᷑ in⸗
nui Joh.vij.cũ dicit᷑.ꝙ ſpiritus nõdum erat datus. ꝗa
ihus nõdum erat gloꝛificatus. Vñ cũ aſcendit in altum
tunc dedit dona hominibus. Ad illud quod prĩo obij⸗
citur contra hoc.ſ.ꝙ nobilioꝛi perfectibili debetur no⸗
bilior ꝑfectio. Dicẽdũ.ꝙ h̊ verũ ẽ de ꝑfectibili ⁊ ꝑfecii⸗/
one qtum ad eſſe primũ.qꝛ ſibinuicẽ reſpõdẽt ſᷣm quã⸗
dã pᷣciſionẽ ⁊ adequationẽ.gꝛatia aũt ⁊ virtutes ꝑficiũt
q;tum ad eſſe ſecũdũ. Preterea.hec.ſ.gr̃a ⁊ vᷣtutes ſunt
pure gtuita ⁊ m libitũ ⁊ electionẽ dei collata.ꝗ qñq; ꝑ
ſone viliori quãtũ ẽ ð naturalib gram cõfert maioꝛẽ et
nobilioꝛi minoꝛẽ.ſᷣm iudiciũ ꝓfunditatis ſapie illiꝰ. hu
mane ſciẽtie incõpꝛehẽſibilẽ.Iuyta illð Ro.xj.O altitu
do diuitiarũ ⁊c.i¶ Ad illð qð obijcit᷑. habitꝰ cognitie

erat melioꝛ ⁊ efficatioꝛ añ lapſuʒ qᷓ; pꝰ ⁊2c. Dicẽdũ ꝙ ve

rũ ẽ.ſʒ h̊ nõ ẽ ĩ rone illa q̃ gratuitꝰ ẽ.ſʒ H̊ ẽ ꝓpt᷑ potẽtiã co
gnitiuã que de merito peccati obnubilata ẽ ⁊ ignoꝛãtia
iflicta.ſic.n.videt᷑ maiĩfeſte ĩ uiſiua exterioꝛi.⁊ lʒ ipa po⸗
tẽtia ſᷣm ſe nõ recipiat variationẽ deterioꝛatiõis.nihilo
minꝰ meliꝰ videt iuuenis qᷓ; ſenex ꝓpter defectũ oꝛgani.
ſimilit ẽ ĩ ꝓo iio.⸗ Ad h̊ qð qr.ꝙ quantũ agnoſcis tã⸗
tũ diligis ⁊c. Oicẽdũ ꝙ H itelligit᷑ d cognitioe ⁊ dilecti⸗
one adiuicẽ cõꝑatis ĩ ſiatu vno.ſ.lĩĩ ſtatu nature lapſe ł᷑

ↄdite.ñ aũt ĩ diuerſis.In ſtatu.n.nature lapſe quãtũ co

gnoſcit tãtũ qiligit.⁊ ſimilit ĩ alio.i ec ĩtelligit ð q̃cũq;

cognitiõe.ſʒ ð illa q ẽ exꝑiẽtie ſiue ſapie que ẽ cuʒ guſtu.

⁊ hec etiã q̃ dico tãtũ quatũ nõ dicunt pciſi ionẽ ſed ꝓpoꝛ
tionẽ ĩ genere ſub hſenſu.ſi multũ cognoſcis multum di

ligis. Ad illud quod obijcit᷑ de fide· que videtur fuiſſe

tũc excellẽtioꝛ ⁊ efficatior ꝙ; illa q̃ ẽ nuc ⁊c. dicendũ.q;
ſicut tactũ ẽ.gꝛatuita in ſtatu innocẽtie habebãt efficaci
am quandã ex oꝛdinatiõe ⁊ obediẽtia potentiarũ ipſiꝰ
anime ⁊ ſubiectione reſpectu gꝛatuitoꝛuũ. vnde efficatiꝰ
mouebãt ? ipſam affectiuã.⁊ ipſam operatiuã quã faci⸗

ant nũc.ſiue quãdo amiſſa rectitudine naturali inclina

tus eſt affectꝰ ꝑ ↄcupiſcentiã.⁊ opatiua debilitata.⁊ ſic
comꝑatione fidei ⁊ aliarũ virtutũ ad potẽtias recipien
tes.bene põt cõcedi.ꝙ habebãt quandã efſicatiã in ſta⸗
tu illo quam poſt nõ habuerũt.vnde bene põt cõcedi.q;
Fſm hãc comꝑationẽ fide tũc puriꝰ ⁊ quietiꝰ adherebãt
prime veritati.nec ꝗpt᷑ hoc neceſſe eſt.ꝙ fides⁊ alie vir
tutes ſm ſe ↄſiderate eſſent tũc maioꝛis efficatie qᷓ; nuc.
Si autẽ loquamur de viſione fidei.põt dici.ꝙ qꝛ viſiua
interioꝛ nullatenꝰ erat obnubilata luculetior fuit ꝙ ſit
mõ.vnde clara fuit tũc ⁊ ſine enigmate. ⁊ q'tum ad hoc
vt vult hugo.ſides tũc erat maior ⁊ efficatioꝛ.nõ tamen
vt eſt virtus ſiue habitꝰ virtutis.. Ad aliud quod obij⸗
citur.qꝙ albius ẽ quod ẽ nigro im ꝑmixtius ⁊c. Dicẽdũ
ꝙ efficacia meriti ex pluribo venit.ſ.ex difficultate ope⸗
ris ⁊ pꝛomptitudie volũtatis.ex magnitudie caritatis.
7 cõſequẽter aliarũ virtutũ.difficultas eni operis mul⸗

tum valet ad meritũ vt in oꝑibus ſuꝑerogatiuis quoꝛũ

quedã efficaciter diſponũt ad augmentũ gratie.⁊ ꝑ con
ſequẽs ad augmentũ meꝛiti.in aliquo autẽ vt i martiꝛio
augmentat᷑ gůa ⁊ meritũ. Similiter ꝓmptitudo etiã vo
luntatis plurimũ facit ad meritũ.quantũcumq; eniʒ ſit
gratia in homine.niſi ſit volũtas gratie cõſentanee.nũ⸗
ꝙ elicit opera meritoꝛia.⁊ quãto magis volũtas gẽe ſub
iacet ⁊ cõfoꝛmatc᷑.tanto fructuoſius hbomo i oꝑibus me⸗
ritorijs exercet᷑. ꝓmpta eni volũtate ⁊ hilari oꝑantes.
plus merent᷑ q; illi qui minus ſunt huiuſmõi. ꝓpter hoc
dicit᷑ hilarẽ datorẽ diligit deꝰ.ij.Coꝛin.ix.aAagnitudo
caritatis efficaciſſime facit ad meritũ. qꝛ ᷣm illius quã
titatẽ attendit᷑ remuneratio pᷣmij ſubſtatialis. pondus
eni amoris.oꝑa meritoꝛia facit eſſe põderis ⁊ valoꝛis.
Mtũ ergo ad prim coditionẽ.ſ.difficultatem efficatio
res ſunt virtutes nũc q; tũc fuerũt .nũc enim magis im
pugnat᷑ ⁊ impugnado ꝓbatur ⁊ examinat᷑ virtus qᷓ tũc

ſicut patet in exercẽtibus ſe in oꝑibus ſuꝑerogatiuis.⁊

maxime in martiribo ꝙᷓtum ad ſcõam cõditionẽ.ſ.ꝓmp
titudinẽ volũtatis efficatioꝛis fuiſſent viꝛtutes in mere⸗
do tũc qᷓ; nũc.quia volũtas tũc cõtinua fuiſſet in bonis
operibo deo placẽtibus ſine retardatiõe.nũc autem ſiue

ex fatigatiõe fiue ex ſurꝛeptiõe frequenter ceſſat a bonis

operibus.⁊ nociuis intedit? inutilibus.tũ propter diſ
ficultateʒ ad bonũ.tũ propter pꝛonitatẽ ad malu.4lXd

illud quod obijcit᷑.ꝙ meritũ magis erat imꝑmuxtũ i ſta⸗

tu innocẽtie.i:c.Dicẽdũ.ꝙ hoc eſt ex eo.q; volutas non
eſt ita prompta ⁊ cõſentanea gratie ſicut fuit tũc.propt᷑
grauitatẽ carnis cõiuncte 2 pꝛonitatẽ ⁊ cõcupiſcetie co⸗
tracte.poteſt ergo cõcedi.ꝙ ſᷣm ꝙ efficacia merẽdi veĩt
ex pꝛomptitudine volũtatis.ſic erãt gratuita tũc effica⸗

ciora q́; nuc.⸗¶. Ad alind quod obijcitur.ꝙ liberũ arbi⸗

trium magis obediebat gratie ⁊c̃. Jaz patet reſponſio.
quia dictũ eſt.ꝙ q;tum ad promptitudineʒ voluntatis.
q; idem dicit in re ꝙ obediẽtia prompta.libe.arbi. effi⸗
catiores erãt tunc virtutes ad merendũ qᷓ; nunc.Ex his
tamẽ nõ ſequitur.ꝙ gratia ⁊? virtutes erant ᷣm ſe maio
res ⁊ efficatiores ꝙ; ſint nũc.i Ad illud quod obijcituꝛ.
ꝙ; natnꝛalis rectitudo erat tũc magnũ expedimentũ ⁊c.
JYam patet reſpõſio.quia ex illa naturali rectitudie eꝛat
volũtas prompta ⁊ conſentanea gratie.⁊ licet ita ſit q;
efficatioꝛes erant viꝛtutes.nõ tamen ex hoc ſequitur.qꝙ;
ipſe ſᷣm ſe ⁊ ſua propꝛia volũtate erant tũc efficatioꝛes

ſint nunc.vt ex dictis patet.

(Mneſtio. xcvin. de ulu⸗

minatione ſcientie primi hominis.

tia primi homi

6e „
Acto de paſſibilita
te primi hominis de prolis pꝛopagati⸗
one ⁊ de adiutoꝛio gratie.ſequit᷑ conſe⸗
quenteꝛ inquireꝛe de illuminatiõe ſcien
tie. Querit᷑ ergo de cognitione ſiue ſciẽ
inis. ſ. cuiuſmodi ſcientia ſiue cognitionẽ
habuit in primo ſtatu.Et primo de cognitione qtũ ad

tempug. Scdo qꝙtum ad cognoſcibililia.
(Miembezum primum

NANeerit᷑ ergo.vtrũ cõditus ſtatim habuit ſciẽ
tiam ſiue cognitionẽ perfectã.an ꝑficiendo
ſtudio ⁊ diſciplina.pꝑuenit ad illam. E pri
mo modo videt ſic. vt babetur ab Aug. ſuꝑ

PBeſ ad litt. Primus homo perfectus cõditus fuit ſᷣm

corpus.⁊ in ea ꝑfectione qua cõpetebat habere in virili

etate.ſed multũ decuiſſet hominẽ talis perfectionis ſm
corpus fniſſe in tenebris ignoꝛantie m animã. eꝛgo cũ

nihil exeat ĩmediate ab optimo cũ nota indecẽtie. relin⸗

quitur.ꝙ cõditus fuit perfectus in ſcientia.perfectꝰ di⸗
co ea perfectiõe quã requirebat ꝑfectio anime ꝑficiẽtis

coꝛpus huius. Itẽ hugo de ſacra.ſicut quãtũ peꝛtinet

ad perfectionẽ ſtature ⁊ etatis humani coꝛporis.pꝛimũ

hominẽ perfectũ factũ credimꝰ.ita quoq; q;tum ad ani⸗
mam cognitionem veritatis ⁊ ſcientiã.eam dũtaxat que
prime pfectioni cõgrua fuit perfectã mox conditũ acce⸗
piſſe putamus.⁊ ad illam nõ ſtudio ⁊ diſciplina aliqua
ꝑ interualla tẽporis ꝓfeciſſe.ſed ſimul ⁊ ſemel ab ipſo
ſue cõditionis exordio.vna ac ſimplici diuine inſpira⸗
tionis illumin atiõe illã pcepiſſe boc idẽ habet᷑ a magi⸗
ſtro.ij.ſen.xxiij.di. äperk Job.xxxiij. cõſumpta ẽ ca⸗
ro mea. Glo.primꝰ homo ante peccatũ neq; ſtultus ne⸗

q; lapiẽs fuit.( Stẽ diſtiguit᷑ natura angelica ab aĩa hu⸗

mana:quia illa creata ẽ plena ſoꝛmis.hec autẽ nata eſt
in corꝑe ꝑfici.vnde facta ẽ ſicut tabula raſa.Si igit᷑ aĩ⸗
ma ade codita ẽ plena cognitiõe ⁊ multitudie formarũ.
ergo videt᷑.ꝙ anima eiꝰ nõ ſit eiuſoẽ ſpeciei cũ animabo
alijs. ¶ Itẽ duplex ẽ rationalis creatura angelica 2 bũa
na. angelica natura in omnibo eiꝰ ſuꝓoſitis fuit predi⸗
ta eadẽ ſiue cõſimili illuſtratiõe ſciẽtie ⁊ cognitionis in
ſuo exitu in eſſe.omnes eni angeli in ſui cõditione predi
ti fuerũt ꝑfectione ſciẽtie.a ſimili videt᷑ de humana cre⸗
atura.ꝙ in omnibus ſuppoſitis debuit eſſe predita cõſi⸗
mili illuſtratiõe ſciẽtie ⁊ cognitiõis.⁊ ita omnes homi⸗
nes debebãt in orto primo eſſe ſapiẽtes.ergo cũ poſteri
ade in oꝛto ſuo ſũt ignoꝛãtes ⁊ ſtudio ⁊ diſciplina ꝑ tem
poꝛis interuallũ ꝓficiant. videt᷑ ꝙ ſimiliter fuit de illo.
e põſio.q; adã ab exordio ſue cõditionis ſicut vult
hugo.⁊ magiſter ſen. habebat ſciẽtie complementũ.⁊ G
cõueniebat. tum pꝛopter comꝑationẽ ipſius ad pꝛinci⸗
pium ſuũ ab ipſo colendũ.tũ pꝛopter comꝑtioneʒ ad ge
nus ex ipſo pꝛopagãdũ.tũ ꝓpter comꝑationẽ ipſius ad
genus animaliũ ab ipſo gubernandũ. Prio ergo ſᷣm cõ
parationẽ ipſius ad ſuũ principiuʒ decuit fieri ſcientia
com pletũ.Si eni decet deũ opera ꝑfecta facere.quãato⸗
magis ipſum natura decuit facere perfectũ.a q;'tum ad
eius premiũ.⁊ q;tũ ad eius bene eſie.Fᷣm ꝙ exigebat ſia⸗
tus natuꝛe.qui oꝛigo omniũ ſiue generis.⁊ quodãamodo
eſt finis omniũ.⁊ quia factus erat ad deũ colendum.le⸗
ges diuinas ſcire debuit.ſpᷣm quarũ obſeruationẽ poſſʒ
Deo placere.⁊ ĩ via moꝛũ recte ambulare.Scðo ꝑ cõꝑa⸗
tionẽ ad genꝰ humanũ ex ipſa ꝓagandũ. ſi eni ipſe con
ditꝰ ẽ. vt quaſi eſſet paterfamilias in tota domo ꝑadiſi
terꝛeſtris.⁊ optime ſedet ſapiẽtia ⁊ ſciẽtia in genitoribo
vt exempla prebeãt poſteris recte ambulãdi? ſequendi
ſe.indubitaãter decẽs fuit.vt deus hominẽ pꝛimũ tonus
hnmani generis patrẽ pꝛincipiũ ⁊ ſeminariũ ᷣm poſſibi

litatẽ nature ⁊ exigentiã eiꝰ faceꝛe in cognitiõe peꝛfectũ.
Kercio per comꝑationẽ ad genꝰ animaliũ regendum

e
Gaty
onſe⸗
ſcien
ſa⸗
uad

tſei⸗
ndo
pri
ſn
rili
Em
och
blin⸗
Nd
i
het
n
i
de
e
gu
igo
irn⸗
agi
cd⸗
ne⸗

et

agi⸗
—
1.

di⸗
in
edi
wre⸗
ſi⸗
ni⸗

lemn
lo⸗
vvlt

ci⸗
ge
40
5
ie
10
40

¶ LNneſtio

ipſum decẽs erat ⁊ ydoneũ.ſi enim deꝰ bominẽ pᷣpoſue⸗

rat ceteris beſtijs ⁊ animalibo vt ad nutũ eiꝰ cetera obe
dirent. ſicut nõ decet ſapientẽ dominũ curã rerũ ſuarũ
ſtulto gubeꝛnatoꝛi cõmittere ſed prudẽti.qm̃ acceptꝰ eſt

regi miniſter ĩtelligẽs ſicut dicit᷑ i ꝓuer.xiij. ſic non de⸗
cuit deũ facẽ hominẽ nõ ĩtelligẽtẽ ſᷣ itelligẽtẽ ↄgnoſcẽtẽ.

vt ſciret ꝗd vnicuiq; expediret.qð ⁊ fecit.cuiꝰ ſignũ ẽ.

adã omnibo nomĩa ĩpoſuit.⁊ hoc fuit eiꝰ nomẽ quoda⸗
dai prio nomĩauit.quod certe recte facere nõ potuiſſʒ.
niſi omniũ naturas ꝓpꝛietates a prima cõditione co⸗
gnouiſſet. Vñ Hugo idcirco ipſe cꝛeatoꝛ nõ a ſe aut ab
angelo aliquo ſingulis quibuſq; aĩalibo.ſed ab bomine
nomia foꝛmari voluit.vt maniſeſte oſtẽderet.q ſingulo
rũ naturã ⁊ vſum ⁊ officia.ex inſita ſibi hõ ratiõe agno
uit. que enĩ ꝓpter illũ creata erãt ab illo regẽda 2 diſpo⸗

nẽda erãt.⁊ idcirco horũ omniũ deus illi ⁊ ſciẽtiam tri

buit ⁊ ꝓuidentiã religꝗt.ſuꝑ oẽs has ratiões ẽ rõ ex ꝑte
ſtatus.qꝛ cũ hõ ĩ ſtatu ſuo deberet eſſe rectꝰ ⁊ expediẽs
in actibo affectꝰ vt nõ claudicaret.expeditꝰ ⁊ rectꝰ eẽ de
buit in cõſideratiõibo ĩtellectꝰ.hoc autẽ ẽ ꝑ ſciẽtie cõple
mentũ.⁊ ſic vt rationibo pᷣdictis agaꝛct. decebat ſapiẽ⸗

tiam diuinã facere hominẽ ĩ ſciẽtie cõplemẽto.¶ Ad il⸗

☚

lud qð primo obijcit᷑ cõtra hoc ꝑ glo.q dicit.ꝙ primus
hõ neq; fuit ſtultꝰ neq; ſapiẽs.dicendũ ꝙ intellectꝰ glo.
nõ eſt illũ caruiſſe ſciẽtia vel ſapiẽtia ãte peccatũ.⁊ poſt
peccatũ fuiſſe ſapientẽ.ſed ĩtellectꝰ eſt ipᷣm q;tum ad con
ſiderationẽ actꝰ peccati.⁊ ad cõmiſſionẽ eiuſdẽ.neq;ʒ fu⸗
iſſe ſapientẽ neq; ſtultũ.ſapientẽ nõ quia hoꝛũ obſt erua⸗
tione nõ cauit ſibi.ſtultũ nõ.qꝛ nõ ignoꝛãs peccauit.⁊ B
videt᷑ ex verbis glo.que ſunt.hic nota eũ ante peccatum
neq; ſapientẽ neq; ſtultũ fuiſſe.neq; ſapienter neq; ſtulte
peccaſſe.ſapiẽs enĩ ẽ.q obſernatiõe peccati agẽda vel vi⸗
tãda nouit.ſtultꝰ vᷣo ꝗ ſeruãda vel vitãda ignoꝛat.¶ Ad
hoc qð obijcit.ꝙ natura angelica diſtiguit᷑ ab aĩa hua⸗
na ꝑ hoc.ꝙ illa creatura ẽ plena foꝛmis ⁊c. Dicẽdũ ꝙ;
hec itelligẽtia angelica ẽ plena foꝛmis.⁊ de natura illiꝰ
ẽ.eo eni ꝙ nõ ẽ nata vniri alicui coꝛpi.nõẽ nata in cor⸗
poꝛe ꝑfici.neq; ꝑ ꝓgꝛeſſum a cognitiua exterioꝛi ad ĩte⸗
riores. ab ĩterioribo ꝓrimis ⁊ medijs ad primã ſim⸗
plicit ⁊ ſupremã.ĩ cognitionẽ exterioꝛẽ ꝑuenire.ſʒ pfici
tur iᷓtũ ad cognitionẽ actu plenitudie ſcientiarũ ĩ ſui cõ
ditioe impᷣſſarũ. autẽ aĩa ade fuit cõdita ĩ plenitudi⸗
ne ſpecierũ.hoc nõ fuit illi naturale ſiue ex ſua natura.
ſz ex gratia ſuꝑaddita.ſ.gratis data.vñ hoc nõ facit.q;
aĩa ade ſit eiuſdem ſpeciei cũ natuꝛa angelica ex ſui na⸗
tura.ſʒ alĩa ade ex gꝛatia ſuꝑaddita. eq; hoc iterũ fa⸗
cit animã ade alteriꝰ nature ꝙᷓ ſint alie aĩe.ſicut.n.neq;
arboꝛes que ſtati ĩ ſua ꝓductiõe fuerũt plene fructibus.
fuerũt alteriꝰ ſpeciei qᷓ ille que ꝓcedũt mõ ſᷣm tẽꝑis diu
turnitatẽ ⁊ varietatem ¶ Ad illud qð obijcit. ꝙ angeli⸗
ca natura in omibo ſuppoſitis fuit pᷣdita ↄſimili illuſtra
tione ſciẽtie ⁊c. Dicẽdũ nõ ẽ ſimilis comꝑatio primi
homiĩs ad alios.q ẽ angeloꝛũ adinuicẽ.primus hõ eꝛat
origo ⁊ principiũ ſemiariũ omniũ hominũ. ꝓpteꝛ qð cõ
ueniebat ipᷣm creari ꝑfectũ qᷓtũ ad ea que reqrit ꝑfectio
nature.⁊ q;um ad coꝛpꝰ.⁊ qtũ ad animã ſicut ſupꝛa ta
ctũ ẽ.pᷣterea vt ex dictis patet.plures ſũt rõnes. q̃re pri
mus hõ creari debuit ĩ cõplemẽto ſciẽtie. quaruʒ nulla
eſt. ꝙ creati ab ipſo debebãt in cõſimili ꝓcreari comple
mento.vt patet intuenti.

lembꝛum ſecundum

Equit᷑ de cognitiõe primi homĩs q;tum ad
cognoſcibilia.tã de cognitione creatoris q;
de cognitiõe creature.Sʒ quia ſupra tactũ
ẽ de cognitiõe creatoꝛis qtũ ad illã que ẽ fi

. dei.qũe ẽ cũ cognitione enigmatica vbi determinatũ ẽ.
A nõ habuit illã que ẽ enigmatica. Inquiret᷑ de cognitt
one creatoris quattuoꝛ. Primum eſt.ſi cognouit deum
2in ſpecie ſiue facie ad faciem. Scðm eſt. ſi vognouit euz

xcviij.

cum ſpeculo creature.Tercium ſi proſeciſſet in cogniti
one.Quartũ.vtrũ poſſet in cognitione erꝛare.

rticulus pꝛimus

Dprimũ quo querit᷑ſi cognomit deũ in ſpe⸗
cie ſiue ſacie ad faciẽ. Oꝛ ſic videtur. Diẽ.n.
ugo de ſacra. cognouit creatoꝛẽ ſuũ nõ ea

ognit ione 12 mõ accedẽtibus abſens fide querit᷑.ſʒ ea

que tunc ꝑ pꝛeſentiã contẽplationis ſcienti manifeſtus
cernebat.ſed cernere deũ manifeſtũ eſt cerneꝛe euʒ facie
ad faciẽ. ¶ IOtem exo.xxxiij.loquebat᷑ dominꝰ ad ANoy
ſen facie ad faciẽ ſicut ſolet homo ad amicũ ſuũ.ſʒ mul

to excellẽtioꝛ fuit ſtatus ade ante lapſum qᷓ; ſtatus moy

ſi.ergo videt᷑ ſi videbat᷑ a moyſe facie ad faciẽ. ꝙ fortio

ri ratione ab adazʒ. Si dicitur.ꝙ illa viſio fuit in ſubie⸗

cta creatura.Contra.numeri.xij.palam ⁊ non per ſigu
ras ⁊ enigmata deum videt. Itein ſicut habetur a da⸗
maſ.⁊ alijs orthodoxis.Adam nõ ſoluʒ fuit conſtitutꝰ
in ꝑadiſo corpoꝛali imo ⁊ in ſpirituali qᷓtum ad mẽtis
delitias.vnde deo fruebatur ſicut dicit Oamaſ.ſed ſꝛui
deo non poteſt quis niſi viderat eum in ſpecie ergo ⁊c̃.
Ytem adam ante lapſum deum in ſe ⁊ imediate ama⸗
bat. ergo ſi ita facilis eſt intellectus ad cognoſcendum.
ſicut affectus ad amandum per naturã. videtur ꝙ ſicut
deum in ſeipſo amabat.ita ⁊ in ſeipſo videbat.⸗¶ Item
omnis recta anima deſiderat deũ videre in ſe.ergo adã
in illo ſtatu hoc deſiderabat.Sed vt habetur ab augu.
de ciuidei.adã in ꝑadiſo quicquid volebat facere pote
rat.ergo ſi volebat deũ videre.poteꝛat eũ videꝛe ⁊ vidit.
Item Aug.xiij.de ciui.dei.c.x.ĩ ꝑadiſo nõ deerat ꝗc⸗
qᷓ quod bona voluntas adipiſceret᷑.ergo cum viſi ionem
dei in ſe adipiſcitur bona volũtas ⁊c.¶ Item mẽte hua⸗
na nihil deo propinquius eſt.marime quãdo ẽ imunis
ab omi culpa ⁊ pena. ſed talis fuit mẽs ade ante culpã.
neq; oculus mẽtis aliquã babebat nubẽ obſcuritatis.G
videt᷑ ꝙ in ipſum deũ imedigte poterat figẽ aſpectũ.qð
eſt videꝛe deũ in ſe. ᷓ ecrla Erarzrid 125 vide
bit me hõ ⁊ viuet.hoc intelligit᷑ de vita animali. ſʒ adã
ante lapſum viuebat vita aĩali.ergo videre deũ nõ pote
rat.¶ Itẽ Yoh.j.deũ nemo vidit vnqᷓ niſi vnigenitꝰ ⁊c.
Si ergo nullus vnqᷓ vidit deũ ⁊ maxie ante aduentum
xpᷣi.e rgo nec adã. Itẽ viſio dei in ſpecie ẽ tota merces.
ergo qui viſionẽ dei habet ĩ ſe.habet totã meꝛcedem ſeu
plenã.⁊ ꝗ hoc hʒ plenã gloꝛiã hʒ. nullꝰ talis põt cadeẽ.
ergo ſi adã cecidit ⁊c.¶ Itẽ lux increata ꝑfecta delecta⸗
tione delectat aſpiciẽtes.ergo ſi adã illã ſummã lucẽ a⸗
ſpexiſſet.ꝑfecte ĩ ea delectatꝰ fuiſſet.ᷓ nũqᷓ ab ea aueꝛti
cõſenſiſſet.. Itẽ ſtatꝰ vie ⁊ ſtatus patrie ſunt diſtincti.q̊
pari ratiõe ⁊ viſio vie ⁊ viſio patrie.ſed adã fuit viatoꝛ.
ergo nõ videbat viſionẽ patrie que ẽ viſio dei ĩ ſe. ¶¶ IJItẽ
quedã ſunt media ad idẽ generalioꝛa.ſ.talia cognoſcẽs
ſuꝑ cognoſcibile hʒ potẽtiam qᷓ;tum ad illud ꝑ quod co⸗
gnoſcit.ĩtellectus creatꝰ nõ põt ſuꝑ lucẽ increatam ĩ ſe
quãtumcũq; eleuet᷑ ꝑ gratiã.qꝛ illa ſemꝑ ĩ infinitũ exce
dit. eꝛgo ĩpoſſibile ẽ.q; oculꝰ interioꝛ ſiue intellectꝰ ipᷣaʒ
lucẽ increatã videat ĩ ſeipſa.¶ Itẽ cognoſcẽtis ad ↄgno⸗
ſcibile dʒ eſſe ꝓpoꝛtio.⁊ maxĩe in cognitiõe in qua ẽ ma⸗
gna delectatio.Si ergo illius lucis ſumme reſpectu in
tellectus noſtri eſt exceſſus in ꝓpoꝛtionabilis.⁊ tantꝰ vt
nihil additum poſſet ei ꝓpoꝛtionari. quin ſemper er⸗
cedit illum ⁊ in infinitũ.videt᷑.ꝙ nunqᷓᷓ intellectus no⸗
ſter poſſet lucem illam contemplari Eer ponſio. ad
predictorum intelligentiã notandum.ꝙ fere omnes po
nunt cognitionem quam habebat adam de deo.mediaʒ
fuiſſe inter cognitionem ſtatus miſerie ⁊ cognitionẽ ſta⸗
tus glorie.Sed in medio ponendi multa eſt differẽtia.
quidã autẽ innitẽtes auctoꝛitatibo male ĩtellectis ⁊ rõni
bus ſophiſticis direrũt.nũqᷓ ĩ ſe ſiue ĩ ſua eẽntia vidẽi.

nec ĩ via nec ĩ pꝛia.ſuũ tuẽtes eꝛꝛoꝛẽ ꝑ vᷣbũ Cꝛil.dicẽtis.

ipſuʒ qui deꝰ ẽ nõ ſolũ ꝓphe.ſʒ nec etiam angeli vident

ſimiliter ⁊ alijs cõſimilibus auctoꝛitatibus male ĩte lle⸗
ctis.putãtes ꝙ deꝰ iĩmediate.⁊ in ſua eſſentia vide ri ñ
poſſet.pter ĩpꝛopoꝛtionabilitatẽ lucis increate ad ocu
lum mentis create.ſed dicũt.ꝙ deus per quaſdã lumiĩo⸗
ſas influẽtias ſiue lugubrationes.i.puas luces videri
habet in ſtatu vie.⁊ in ſtatu innocẽtie videbat᷑.⁊ in ſta⸗
tu glorie videt᷑.⁊ in his influentijs dicũt deũ in his ſtati
bus videri magis clare ⁊ minus clare. ᷣm ꝙ deus ma⸗
gis ſe oculo create mẽtis vult cõtemꝑare ⁊ clarioribus
theophanijs oſtendeꝛe.Sed iſta poſitio heretica ẽ necĩ
merito.quia eſt plane cõtra ſacrã ſeripturã.ã prima
Corin.xiij.dicit᷑.tũc cognoſcã ſicut ⁊ cognitꝰ ſum. Et.j.
ioh.iij.videbimꝰ eũ ſicuti ẽ.⁊ alie multe ſunt cõſimiles
auctoꝛitates quibo erꝛor iſte ẽ reprobãdus. Si autẽ vi⸗
deantuꝛ alique auctoꝛitates eſſe ꝓ illis omnes erponen
de ſunt qꝛ loquunt᷑ de cognitiõe cõpꝛehẽſionis qua dici
tur aligꝗo cognoſci totalit.hac autẽ cognitiõe deꝰ ſibi ſo
li cognoſcibilis ẽ.⁊ etiã cõtra rationẽ ẽ.cũ aĩa ꝑfecte nõ
poſſit ꝑfecte quieſcẽ donec ipſam lucẽ increata videat ĩ
ſeipſa.il Itẽ alij dixerũt.q deus a purgatis mẽtibus ñ
ſolũ in patria.ſed etiã in ſtatu innocẽtie ⁊ in ſtatu vie in
ſeipſo videri hʒ.nec ẽ differẽtia niſi in gradibo.qꝛ claꝛiꝰ

2 ꝑfectius in ſtatu glorie videbit᷑. ⁊ minꝰ ꝑfecte in ſtatu

innocẽtie.⁊ mĩme in ſtatu nature laple.differẽtia autem
iſtorũ graduũ venit ex hoc.ꝙ anima ĩ ſtatu glorie ⁊ oĩ⸗
no a ſarcina coꝛꝑis abſoluta.aut oĩno habet corpꝰ ſpiri
tuale.quod nullo mõ ĩpediat ipſam ꝗn poſſit imediate
in deũ tẽdere.⁊ ſᷣm totũ ſuũ poſſe.In ſtatu vo nature la
pſe.qꝛ habet coꝛpꝰ corꝛuptibile ⁊ animale.ĩpedit᷑ ⁊ ag⸗
grauat᷑ ex terꝛena inhabitatiõe.ne poſſit in ipſam luceʒ
itendẽ ꝑfecte. In ſtatu vᷣo natuꝛe inſtitute medio mõ ſe
habebat.qꝛ coꝛpꝰ ade.⁊ ſi ñ eſſet ſubiectũ neceſſitate mo
riendi ⁊ poſſibilitati.erat tamẽ idigẽs alimonijs ⁊ opor
tebat regimẽ ⁊ vegetationẽ ſui coꝛꝑis aliquãdo occupa⸗
ri.⁊ iõ nec a deo excellẽter intuebat᷑ primꝰ homo deũ ſi⸗
cut ſancti intuent᷑ ĩ gloria. nec adeo exilit᷑ ſicut viri ſan
cti intuent᷑ in pᷣſenti miſeria.hãc autẽ potẽtiam ex auto⸗
ritat ibo Aug.volũt elicere cũ dicit in lib.de trini.viij q;
etis in preſenti vita põt homo notioꝛẽ habere deũ ꝙᷓ fra⸗
trem.⁊ docet ĩ eodẽ per contuitũ veritatis ⁊ bonitatis ĩ⸗
tueri deũ.⁊ etiã alubi dicit᷑.a purgatiſſimis mẽtibo cer⸗
nituꝛ.hec autẽ potẽtia nõ ẽ ſuſtinẽda.quia auctoꝛitatibo
ſanctoꝛũ nõ cõſonat.dicit enĩ Dyon.iĩ li.de miſtica theo
logia.ꝙ excellẽtiſſimus modꝰ cõtempladi ẽ ignote aſcẽ⸗
dere.qꝛ nec ipſe moyſes deũ valuit videre.⁊ iõ introdu
ctus dicit᷑ fuiſſe caliginẽ.vñ Oyon.vocat eos indoctos.
qui dicũt ſe noſſe eũ ꝗ poſuit tenebꝛas latibuluʒ ſuũ ⁊c.
Aug. viij. de trini.veritatẽ ipſam qua creata ſunt nõ po
teſt intueri.⁊ loquit᷑ de cognitiõe in via. Et Grego.dic.
ꝓ quantũcũq; mens ĩ contẽplando ꝓſecerit.nõ puenit
ad contuitũ dei.⁊a cõiter doctoꝛes in hoc cõcordant.ĩtel
ligẽtes illud quod dicit apoſtołꝰ.q qᷓdiu ſumꝰ ĩ hoc cor
poꝛe ꝑegrinamur a dño.⁊ per fidem ambulamus non ꝑ
ſpem.ij.Coꝛin.v. Vnde ſique auctoꝛitates id dicere in⸗

ueniantur.qꝙ deus ab homine videtur in pꝛeſenti cer⸗

nitur.nõ ſunt intelligende ꝗ videtur in ſua eſſentia. ſed
ꝙ in aliquo effectu interiori cognoſcitur. niſi foꝛtaſſis ĩ
his qui rapiunt᷑ ſicut eſtimatur fuiſſe in paulo qui qua
dam ſpecialitate priuilegiata ſtatũ viatoꝛũ in via ſuper
grediuntur.vbi nõ aliquid agũt ſed ſoluʒ agunt᷑.¶. Alij
aute ponunt.ꝙ in patria videtuꝛ deus ĩmediate ⁊ plene

ſiue ꝑfecte qtum eſt ex parte vidẽtis.in ſtatu miſeꝛie me

diate 2 diminute. In ſtatu innocẽtie medio modo ſcilicʒ

ĩmediate ⁊ diminute. diminute dico in ſtatu innocẽtie.
quia plena viſio ⁊ perfecta eſt plena æ perfecta remune
ratio.que adhuc nõ cõpetebat meritis primi bominis.
imediate autẽ quia nullã habebat velaminis interpoſi⸗
tionem. ⁊ hoc videntur ſentire verba Augu.dicẽ.ꝙ co⸗
gnouit homo creatorẽ ſuũ.nõ ea cogninione qua modo
deus a credẽtibns ⁊c.vt ſupꝛa.per hoc ꝙ dicit. ſed ea qᷓ
tunc per pꝛeſentiam coniẽplationis ſcienti manifeſtus

cernebatur inſinuatur nullũ fuiſſe velamen ex pte cõtẽ⸗
plantis.quia tũc eſt pꝛeſentia contẽplati quodammodo
in contemplatione.quando nullum velamẽ ex parte cõ⸗
templantis impedit.qm̃ templũ templo cõiungatur.et
hoc idem vult magiſter.iiij.li.ſen.di.j.c.triplici auteʒ.
dicens.homo qui ante peccatũ deũ ſine medio videbat.
per peccatum a deo abijt.nõ eſt ergo intelligendũ.ꝙ hõ
in ſtatu innocẽtie videret deum in ſua eſſentia ſiue facie

ad faciẽ.ſed in quadã claritate nõ obnubilata.in qua q/

dem claritate longe manifeſtus apparuit ⁊ cernebat᷑ de⸗
us.quaſi in ſpeculo ⁊ enigmate.vnde illa euidẽtia viſio

nis.in quanoã certitudinẽ ſciẽtie inducebat ſᷣm Hugo.

Tenendũ eſt ergo.q; cognitio in ſtatu innocẽtie media

eſt inter cognitionẽ ſtatus gloꝛie ⁊ ſtatus milerie. ſicut

7 locus padiſi medius eſt iter hanc vallem miſerie 2 pa

miam celeſtẽ.⁊ quẽadmodũ paꝛadiſus terreſtis plus ſe
tenet cũñ terꝛa q; cum celo.ſic ade cognitio ſiue ſtatus in⸗

nocẽtie plus ſe tenet ſeu cõformis ẽ cognitione ſtatus pᷣ⸗
ſentio qᷓᷓ futuri. Ande in ſolo ſtatu glorie videbitur deꝰ
imediate in ſui ſubſtantia. vnde rationes inducte pꝛo il
la parte concedẽde ſunt.ꝙ autẽ in ſtatu innocẽtie vide⸗
batur deus mediãte aliquo ⁊c.infra dicetur.¶ Ad illð
quod pꝛimo obijcitur cõtꝛa bec.patet reſpõſio ex dictis.

Yld illud exo.loquebat᷑ deus moyſi facie ad faciẽ. Re

ſponſio pᷣm glo.inter line.q̃ eſt manifeſta viſione.⁊ alia
glo.dicit ſᷣim opinionẽ populi loquit᷑ ſcriptura.qui pu⸗
tabat moyſen loqui oꝛe ad os cũ deo.cũ per ſubiecta cꝛe
aturam quaſi per angelũ ⁊ nubẽ ei loquebatur ⁊ appare
ret.Nam eius ſubſtantiã nec hominũ nec angelorũ ꝗſ⸗
q;ᷓ ſicut eſt videre potuit.¶ Ad boc quod obijcit᷑ de illo.
Qumeri.xij.palã ⁊ nõ per enigmata ⁊c. Dicendum.q;
eſt videre palã in via ⁊ in patria.⁊ eſt differẽs viſio hec
⁊ illa.quod ſic patet.Eſt autẽ videre tripliciter per eni⸗
gma.i.per ſimilitudinẽ obſcurã.⁊ boc viſiõe coꝛpor ali.
Scðdo per ſigurã.i.per foꝛmã a materia. ⁊ ſ nõ a cõdi⸗
tionibus maierie abſtractã.⁊ hec eſt viſio per imaginẽ.
i.ꝑ formã ſpualem que dicit᷑ imago. quia ductiua eſt in
aliud cuiꝰ eſt foꝛma vel ſpecies. Lercio mõ ẽ videꝛe viſi

one itellectuali.⁊ ẽ viſio itellectualis.cũ aliqð mẽte con⸗

ſpicimꝰ.nõ ꝑ imagines. ſſʒ ſicut habet᷑ ĩ ꝓlogo Apoca.
Sic autẽ videre eit videre palam in via.Fᷣm ꝙ poſſibile
eſt. Videre autẽ per ſpeciẽ hoc ẽ videre ſine medio ipßam
lucem ſpiritualem per ſpeciem que ipſa eſt. eſt videre in
patria palam.vidit ergo moyſes deũ palam.i.viſiõe in
tellectuali.Si obijcitur ꝙ videre aliquid viſione intel⸗
lectu ali.eſt videre aliquid ſicut ẽ.ergo moyſes vidit de
um ſieut eſt. hoc eſt per ſpeciẽ. Dicendũ. ꝙ ẽ videre ſicut
ẽ duobus modis.vno mõ ꝑ ſpeciem.⁊ hoc mõ neq; moy
ſes neq; primꝰ homo vidit deũ.Alio mõ ꝑ effectũ. veꝛbi
gra.E ſt itelligere illũ pᷣſentem anime.nõ ꝑ imaginẽ ali
quã.ſed per aliquã inſluentiã que ẽ ab ipſo ſolo ⁊ imme
diate.vt in maniſeſtatiõe alieniꝰ veritatis. vel infuſiõe
alicuiꝰ ſuauitatis.vel ex aliquo inconſueto eſectu.ex qͥ
euidenter cognoſcit᷑ bonitas vel ſapiẽtia dei eniciẽtis vi
operãtis.⁊ hoc modo poterat videre deũ ſicut ẽ.¶¶ Ad h̊
quod obijcitur ſcilicet ꝙ fruebatur ⁊c.Dicendum.ꝙ eſt
fruitio vie ⁊ patrie. Primus homo in ſtatu illo nõ frue⸗
batur deo fruitione patrie que requirit viſionẽ ſiue ſpe⸗
ciem.ſed vie.mõ tamen perffectioꝛe qᷓ; iuſti poſt lapſum.
quia peꝛfectius adherebat deo nullo exiſtente impedim̃
to diuiſionis in ipſo quod reuocaret vel retardaret ipᷣm
ab aoherẽtia perfecta.¶¶ Ad illo quod obijcitur.ꝙ ama⸗
bat deum inmediate ⁊c. Oicendñn ꝙ nõ eſt ſimile.amoꝛ
enim ſicut vult Merñ.multo plus ſe extendit qᷓ viſio.ſo
la enim eſtimatione ſequit᷑ dilectio.⁊ ipſe etiam dicit in

libro de amoꝛe dei.ꝙ vbi deficit intellectꝰ. ibi ꝓficit af⸗

fectus.Et ratio huius eſt.quia viſio eſt ſolümodo rei pᷣ⸗
ſentis.ſed delectatio nõ ſolummodo rei preſentis.ſ̊ etiã
abſentis.preterea.viſio hbuiuſmodi nõ dicit qualemcũ⸗
q; modũ cognoſcendi.ſed moduʒ cognoſcẽdi completũ.

DBilectio vᷣo ⁊ perfecta poteſt eſſe ⁊ inperfecta.iõ quis

—

⸗

keei⸗
lretr
htez.
tbat.
Pho
beie
gg⸗
viſio⸗
go.
lia
ſcut
pa
aſe
in⸗
ß⸗
de
oil
dice⸗
1is

Vpatrie.
dus vide

Mueſtio

ĩmediata ſit dei dilectio in via.nõ tamẽ oʒ . ꝙ viſio ſiue
cognitio ſit imediata.¶ Ad aliud quod obijcit᷑ . ꝙ deſi⸗
derabat videre deũ ac. Dicendũ.q deſiderabat videre
deũ.eo mõ quo ratio recta dictabat.nõ enĩ dictabat.ra
tio recta eũ in ſtatu illo debere deſiderare illã viſionem
que eſt ꝑ ſpeciẽ.que ẽ ꝑfecta meꝛces bonoꝛũ.ſed illa que

itellectualis dicit᷑. qua reficiebat᷑ ⁊ delectabatur.ſᷣm ꝙ;

ſtatui illi cõpetebat.hac ergo viſione deſiderabat vide⸗
re deũ in ſtatu illo.qꝛ q eſt ꝑ ſpeciẽ deſidera bat videre ĩ

ſtatu glorie ſiue vltime beatitudis. Et ꝑ h̊ patet reſpõ

ſio ad aliud quod ſequit᷑.ꝙ in ꝑadiſo non aberat quicq̃
quod bona volũtas adipiſcet᷑ ⁊c.quia bona volũtas di

cit᷑ illa q ẽ oꝛdinata ſm dictamẽ ratiõis recte. ¶ Ad hoc

quod obijcit᷑.ꝙ in ſtatu illo nibil erat ꝓpinquius mente
humana ⁊c̃.dicendũ.qꝙ reuera nihil erat ꝓpinquiꝰ iu⸗
xta quod exigit ꝓpinquitas ſtatꝰ nature. quia nihil ſᷣm
eſſe naturale erat ꝓinquius.nõ tamen erat in illa pro⸗
pinquitate quã requirit ſtatus glorie.vnde erat in ꝓpi⸗
quitate quadam ꝓmouẽda nihilominꝰ ad ꝓpinquitatẽ
viterioꝛẽ.erat enĩ in ſimilitudine gratie.ſed perducẽda
eꝛat ad deifoꝛmitatẽ gloꝛie.in qua nõ ſoluʒ aſpiceret di⸗
uinũ affectũ.ſed etiã ipſum vultũ deſideratũ.illa autem
pꝛopinquitate in qua erat adã in illo ſlatu nõ potuit a⸗
ſpectus mẽtis illiꝰ ĩmediate figi in lucẽ eternam. ¶ Ad
duo vltimo obiecta ꝓ alia ꝑte.quia illis medijs conclu⸗
ditur deũ in nullo ſtatu videri per ſpeciẽ ſiue 'm eſſenti
am.reſpondendũ ẽ.XK primo ad illud quod obijcit.ꝙ co⸗
gnoſcens habet potentiã ſuper cognoſcibile ⁊c. Dicen⸗
dum.qꝙ onima in vidẽdo deũ nõ agit in deũ.vñ non ẽ ne

ceſſe ꝙ ſit potẽs ſuper cognoſcibile.Añ ſicut viſio mate

rialis potius ẽ in ſuſcipiẽdo qᷓ in agẽdo.⁊ maxime cũ vi
dit lumẽ vel luminoſum.quia tũc videt᷑ ꝑ ſe in tranſinit
tendo.ita ẽ in ꝓoſito. Ad illud quod ſubiungit᷑.ꝙ in⸗/
telleciꝰ creatus nõ põt in lucẽ increatã que eſt infinita.
Dicendũ.ꝙ licet lux illa fit ĩfſinita.tamẽ qꝛẽ in ratione
finis ad quã vt ad ſuũ optimũ oꝛdinatꝰ ẽ intellec tus hu
manus.põt in illã ſicut ꝑfectibile ſiue poſſibile in ſuum
finẽ.nõ tamẽ inqtum eſt infinitũ.ſed inqtum eſt finis.
Ad illud quod obijcit᷑.ꝙ cognoſcẽtis ad cognoſcibile
debet eſſe ꝓpoꝛtio ⁊c. OGicendu.ꝙ in viſione dei nõ reꝗ⸗
ritur ꝓpoꝛtio quãtitatiua ſcilicet qᷓtum ad infinitatẽ.ſʒ
ſufficit cõfoꝛmitas ſimilitudis expꝛeſſe.ſᷣm eius maioꝛẽ
⁊ minoꝛẽ ꝑticipationẽ erit oꝛdo in gꝛadibus premioruʒ
in gloꝛia.ꝓortio autẽ requirit᷑ vbi excellẽtia rei viſibit᷑
oſtedit vel obtũdit.Añ aliqm poſuerũt videri deũ ꝑ me
diũ deducens ſiue contem ꝑans.ne pro excellẽtia lucis
obtunderetur acies intellectus. ⁊ potius deijceretur qᷓ

ſenſificaretur.ſed hoc ponere nõ eſt ſanum.nec babet ra

tionem.quia lumen illud potius elſi ſaluatiuum qᷓ cor⸗
ruptiuum.vnde excellentia in nullo obeſt.ſed potius cõ
fert.⁊ pax ⁊ gaudiũ.⁊ lux illa ſuperat omnem ſenſum.
ideo homo totus vndiq; completur vt nihil aliud que⸗
rat.ſed potius abſorbeatur ipſa noſira intelligentia ab
eminẽtia lucis.ſicut ⁊ ipſa noſtra affectio a torꝛente vo⸗
luptatis. Vtrum adam cognouit deum per ſpeculum
creature.

rticulus ſecundus

Ad ſecundũ quo querituꝛ.vtrum Adam co⸗
gnouit deum per ſpeculum creature. E ſic
videtur. quia alius eſt ſlatus vie. alius ſtatꝰ
ſimiliter modus videndi alius 2 alius. ſed mo
ndi qui eſt patrie eſt ſine medio.⁊ modus vidẽ⸗
di qui eſt vie eſt per medium. medium autem illud non
eſt aliud qᷓ ſpeculum creature.ergo ⁊c. ¶ Jtem Dama.
ij.lib.hunc poſuit in ꝑadiſo ⁊ intellectuali 2 ſenſibili.ĩ⸗
ſenſibili enim ſuper terꝛam dictabat᷑ corpoꝛaliter. ani⸗
maliter cum angelis cõuerſabatur ⁊ diuinis intelligen⸗

77 6

tijs ⁊ his nutriebatur nudus ſimplicitate. artificialis
vita ad ſolum conditoꝛem per creaturas induebatur. 2
eius contemplatione voluptabatur. Kontr .vilio ꝑ
ſpeculum eſt per medium.tunc autẽ nihil erat deo con⸗
iunctius vel imediatius anima humana. maxime qtuʒ
ad illam partem qua contemplabatur deum. maxime in
ſtatu illo in quo nõ erat nubes vel relamẽ aliqð in ani⸗
ma de merito peccati. ergo anima ſeipſa ſpeculabatur
deum.non manuductiõe ſpeculi alicuius.ergo ꝛ⁊c. Hoc
idem videtur per verbum magiſtri.iiij.ſenten.di.j.dicẽ
tis.homo ante peccatũ ſine medio denm videbat. 4! IJtẽ
quanto aliꝗd expreſſius repreſentat aliquid.tanto ma⸗
nifeſtius ducit in cognitionem illius.⁊ quanto minꝰ mi⸗
nus.ſed anima humana ſiue homo expreſſiſſime deũ re⸗
preſentat.⁊ maxime qᷓ;tum ad mentem qua intuetur de
um.que eſt erpreſſiſſime imago eius. ergo mani⸗feſtiſſi⸗
me ducit in cognitionem eius.ergo ſeipſo luculentiꝰ vi⸗
deret deum ꝙ; manuductione alicuius creature. maxĩe
ſi eſet omnino abſq; velamine ⁊ obnubilatione quã cõ⸗
traxit ex corꝛuptione carnis.qualis fuit anima adeĩ il⸗
lo natu.ergo ſi quanto eſt ſtatus nobilioꝛ. tanto limpi⸗
dius videtur deus.⁊ tanto aſſurgit oculus mentis ad
modum videndi altiorẽ ⁊ perfectioꝛẽ. didetur ꝙ in illo
ſtatu tam nobili oculus mentis primi hominis aſſurge⸗
bat ad intuitum illũ pꝛo poſſe ſuo.qui fuit nobilioꝛ ⁊ ꝑ⸗
fectioꝛ.⁊ ita nõ conuerte bat ſe ſiue delectabat ad viden
dum deũ per cꝛeaturas infeꝛioꝛes.eꝛgo ⁊c.¶ Item habe
tur ab Anlſel. in monolo.qui dicit. certum eſt quia ꝑ il⸗
lud magis ad cognitionẽ eius acceditur.quod illi ma⸗
gis per ſimilitudinem pꝛopinquat.quicꝗd enim iter cꝛe
ata conſtat illo eſſe liberius.id neceſſe eſi eſſe natura pᷣ⸗
ſtantius quapropter id quod per maiorem ſimilitudi⸗
nem plus mouet ⁊ innat mentem indagantẽ ſumme mẽ
ti pꝛopinquare.⁊ per excellentioꝛẽ creatam eſſentiã. plꝰ
docet quid de creante mens ipſa debeat eſtimare. pcul⸗
dubio.itaq; tanto altius creatꝛi eſſentia cognoſcit᷑ quã
to per propinquioꝛẽ ſibi creatuꝛã indagatur. Ex hoc vi
detur.ꝙ ſi primus homo vel quicunq; alius conuertiſ⸗
ſet ſe ao inſerioꝛa ſe.ad deum ſpeculandum elongaſſet
ſe ab eiuns cognitione.quod eſſet inconueniens ĩ ſtatu il⸗
lo.¶ Reſpondendum.ad euidentiam eorum q̃ hic que⸗
ſita ſunt i ota.ꝙ multiplex eſt viſio.quedam eſt eniʒ fi⸗
dei.quedam intellectualis ſiue contemplatiua.quedaʒ
per aparitionem in creatura.quedam per apertam vi⸗
ſionem. Prima eſt gratie cõmunis.ſcda eſt gratie excel
lentis.tercia gꝛatie ſpecialis.quarta eſt gratia conſumã
tis ſiue perfecte.diſtinctio enim iſtoꝛum modoꝛũ ſic ha⸗
betur. omne quod cognoſcitur cognitione intellectiua.
cognoſcitur per aliquid preſens intellectui.⁊ voco hoc
preſens ſᷣm ꝙ vocat Aug.quod pꝛeſens ẽ intellectui ad
videndum.pꝛeſens vᷣo intellectui poteſt eſſe per manife⸗
ſtationem factam per verbum.per effectum. per ſignuʒ.
per ſpeciem.preſens autem fit deus intellectui per ma⸗
nifeſtationem factam.per verbum in viſione fidei.ꝑ veꝛ
bum dico duplex ſcilicet expreſſionis vocalis ⁊ inſpira
tionis.i.exterius ⁊ interius.ꝙ autem deus ſit trinitas
vnus.hoc ego credo dei ſilio qui hoc enarꝛauit ⁊ pre⸗
dicauit.⁊ ſpirituiſancto qui hoc inſpirauit.ꝙ enim cre⸗
dimus debetur auctoꝛitati ſicut dicit NRug. de vtilitate
credendi. Per manifeſtationem autem in effectu ſit pꝛe
ſens in vilione contemplatiua ſiue ſpeculatiua. per hoc
enim ꝙ deus eſt preſens.in effectu pꝛoprio videt anima
deum.non in ſua eſſentia vel ſpecie. ſed ĩ aliquo effectu
gratie ſiue influentie quam in le per experientiam ſenſit
⁊ hoc viſione contemplationis ſiue ſpeculatiõis.que tã⸗
to eſt enidẽnoꝛ.quato erfectu diuine gr̃e magis ſentit in
ſe hõ.vi quãto etia meliꝰ ſcit ↄſideraꝛe deũ ĩ exteꝛioꝛiba
creaturis. Per maifſeſtationẽ ĩ ſigꝰ fit pñs ĩtellectui ĩ vi
ſiõe apariiõis.hac viſiõe viait abꝛahã deũ qñ tꝛes vidit

2. ——

vnũ adorauit.Geñ.xix. Hec aꝓparitio ſolet fieri ĩ ſub

iecta creatura.que ipſum deuʒ glorificat.⁊ ſic ſpirituſ-

ſanctus apparuit in colũba Math.ij. Per manifeſtati⸗
onem in ꝓria luce ſit preſens ĩtellectui ĩ viſione apeꝛta
ſiue ꝑ ſpeciẽ qua videt᷑ deus facie ad faciẽ. Preter hos
modos vidẽdi deũ qui ſunt a gratia.eſt modꝰ quidã na⸗
turalis.ſ.per ſpeculũ creaturarũ.naturalis dico.quia
cognitio exiſtẽdi deũ naturaliter inſerta ꝑ hbũc modũ in
actu ꝑducitur.dicit eni Dama.omnibo cognitio exiſtẽ⸗
di deuũ ab ipſo naturaliter inſerta ẽ.cognitio autẽ iſta ſi
ue viſio duplex ẽ.ſ.ꝑ cõſiderationẽ ⁊ relucentiam dei in
imagine.⁊ per cõſideꝛationẽ ⁊ relucentiã inueſtigio.vñ
Hugo de ſacra. Ratio humana duplici iueſtigatiõe de
uin depꝛehẽdit.ꝑtim videlicet in ſe. ꝑtim in eis que ex⸗
tãt extra ſe.apertiſſime tamẽ dicit᷑ ſpeculũ aĩa ſiue mẽs
rationalis ⁊ efficaciſſime ducẽs ad deũ cognoſcendum.
Vnde Znlel.in monolog.ſicut ſola ẽ mens rõnalis in⸗
ter omnes creatuꝛas que ad eiꝰ inueſtigationẽ aſſurgeꝛe
paleat.ita nihilominꝰ eadẽ ſola eſt ꝓꝑ quã maxime ipſa
met ad eiuſdẽ inuentionẽ ꝓficere queat.omnibo autem
his modis cognouit primꝰ homo deũ ante lapſum.qꝙ vi
ſione hac vltima patet ꝑ verbũ Dama.ſupradictũ.ꝙ vi
ſione fidei patet ex ſupradictie in queſtiõe ð fide illius.
qꝙ viſione itellectuali ſiue cõtemplatiua habet᷑ ab Aug.
ſuꝑ Geñ.ad litt.⁊ in glo.ſuꝑ illud.ij.Geñ. Cũ audil⸗
ſet vocẽ domini deambulãtis ⁊c.dicit enĩ ibi fortaſſis ĩ
trinſecus effabilibo vel ieffabilibus modis deꝰ illis an⸗
tea loquebat᷑ ſicut angelis ĩmutabili veritate illuſirs
mẽtes eoꝛũ.vbi eſt ĩtellectus noſſe ſimul quecũq; ꝑ tem⸗
poꝛa nõ fiũt ſimul foꝛte inqu ſic eis loquebat᷑.⁊ ſi non
tanta ꝑticipatione diuine ſapiẽtie quàta capiunt angeli
tñ humano modulo minꝰ.ſed ĩ ipſo genere locutiõis qð
viſione aparitiõis. Habetur cõſequenter in eadeʒ glo.
Aug.vbi dicit.ꝙ dei deambulãtis vocẽ audierũt.nõ ni
ſi ꝑcreatura factũ eſt.ne ſubſtatia inuiſibilis ⁊ vbiq; to
ta.que eſt patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti coꝛporalibo ſenſi
bus ⁊ tẽporali motu apparuiſſe credat᷑.omnibo ergo mo
dis pᷣtactis illo ſolo excepto ꝗ ẽ ꝑ ſpeciẽ vidit deũ. Ad
illud quod pꝛimo obijcit᷑ cõtra hoc.ꝙ viſio ꝑ ſpeculũ eſt
per mediũ.⁊ nihil erat mediũ iter deũ ⁊ animã ⁊c. Si⸗
cendũ.ꝙ huiuſmõi ĩ mediatio nõ impedit viſionẽ ꝑ ſpe⸗
culũ.quia videre deũ cõſiderado ſe eſt videre per ſpecu⸗
lum.quia ipſa mens ſiue ſpeculũ c.vñ Anſel.in mono.
aptiſſime ipſa rõnalis ſibimet eſſe velut ſpeculũ dici po⸗
teſt. in qua ſpeculat᷑ vt ita dicã imaginẽ eius queʒ ſacie
ad faciẽ videre nequit.Preterea.licet ipſa mens vᷣm eſ
ſentiã ſuã ſit cõiunctiſſima deo.tamẽ inter mentẽ inqᷓtũ
eſi ſpeculãs deũ in ſe vel per ſe.eſt aliquid quaſi mediũ.
quia ipſa vt eſt imago ducẽs animã ſpeculantẽ ⁊ dirigẽ⸗
tem in deũ.Preterea.hoc argumentũ nõ valet.aia ade

ſeipſa ſpeculabat᷑ deũ.nõ ergo manuductiõe alicuiꝰ cꝛe⸗

ature inferioꝛis.quia vt patet ex dictis ⁊ ꝑ ſpeculñ ꝙ ẽ
veſtigiũ ⁊ ꝙ eſt imago.videt᷑ deus a creatura rationali.
¶ Ad illud quod obijcit᷑ peꝛ verbũ magiſtri ſen.dicẽtis.
homo ante peccatũ ſine medio deũ videbat. dicendũ.q;
multiplex ẽ mediũ ſᷣm multiplicitatẽ ſtatꝰ:humani.Eſt
enim mediũ cõferens.⁊ ẽ mediũ impediẽs. Dediũ con
ferens ẽ duplex.ſ.diſponẽs : deducẽs.medio diſponẽte
videt᷑ deus in patria.quia anima ĩ patria mediate dei⸗
formitate ⁊ inſluentia glorie.diſponet᷑ ad hoc.ꝙ clariſ
ſime poſſit deũ in ſeipſo videre.deifoꝛmitas enim glorie
ſufficiẽs ẽ diſpoſitio.q ad hoc q anima deũ in ſe poſſit
videre medio deducẽte.videbatur deus in ſtatu nature
cõdite ⁊ in ſtatu nature lapſe.in vtroq; enim ſtatu ꝑſpe
culum creaturarũ ducebat᷑ anima ad cognitionẽ creato
ris.ſed in ſtatu nature cõdite nõ erat mediũ unpediens
ſed velamẽ ſiue tenebra peccati.ſicut in ſtatu nature la
pſe.In ſtatu vo innocẽtie videbat᷑ deus pꝓ ſpeculũ clarũ
nulla eni erat in anima peccati nebula. In ſtatu vᷣo mi
ſe erie videt ꝓ ſpeculũ obſcuratũ ꝓpter peccatũ primi ho
minis.⁊ ideo nũc videtur ꝑ ſpeculũ ⁊ in enigmate. eni⸗

gma enim ſicut dicit Aug.eſt ſimilitudo obſcura. Ta

aliud quod obijcit᷑.ꝙ mens ſiue anima humana exprelſ⸗

ſiſſime deũ repreſentat? manifeſte ducit in cognitioneʒ
dei ⁊c̃. Dicendũ.ꝙ ſicut melius ⁊ manifeſtius declarat᷑

diuina potẽtia ſapiẽtia ⁊ bonitas.ex cõditione guberna
tione ⁊ ſuſtẽtatione eorũ ex quibus eſt reperire imaginẽ
dei.a in quibus eſt reꝑire veſtigiũ.qm̃ declarat᷑ ex condi
tione gubernatione.ſuſtẽtatione.eoꝛũ que ſunt ad ima⸗
ginem dei.alijs nõ exiſtẽtibus.ita pfectius ⁊ manifeſtiꝰ
dqucituꝛ mens in cognitionẽ dei per ſpeculũ creaturarũ
que deum repꝛeſentãt per imaginẽ ⁊ veſtigiũ.q; duceret᷑
per ſpeculũ eorũ que ſunt ad imaginẽ tm̃. vnde primus
homo vidẽdo deũ ꝑ vtrũq; ſpeculũ imperfectiorẽ ma⸗
mifeſtioꝛẽ aſſurgebat cognitionẽ.q; ſi totũ ꝑ alteꝛũ vidiſ
ſet.¶¶ Ad illud quod obijcit᷑ ad idem per Anſel.patet re
ſponſio. Ad id quod addit᷑.ꝙ cõuerſio mentis ad ſpecu
landum deũ per creaturas inferioꝛes. eſt elõgatio que⸗

dam a perffectioꝛi cognitiõe.dicendũ ꝙ hoc nõ eſt verũ.

ĩmo potius eſt ꝓgreſſus vlteꝛioꝛ in cognitiõe.ſpeculatõ
enim dei ẽ per relucẽtiam inueſtigio nihil ſubtrahit illi

que eſt per relucentiã in imagine. ĩmo addit ad illaʒ.q;

er hoc luculẽtius cognoſcitur diuina poteſtas.ſapiẽtia
7 bonitas vt tactũ eſt.

Articulus tercius

O terciũ ſuppoſito.q primus homo qtuʒ ad
creatoꝛẽ ꝑfectus conditus ẽ in ſcientia vt de-
tmĩatũ ẽ.querit᷑ ſi ſtetiſſet.vtꝛũ ꝓfeciſſet ĩ co
nitione q;tum ad creaturas. ſic. videtur. per inteꝛ⸗
ualla temporũ ꝓfeciſſet ad gram ⁊ in gra. alioqn peior
eſſet ſua cõditio q; noſtra.cũ nos multiplici merito cre⸗
ſcamus in gra.eꝛgo pari rõne per internalla tempoꝛnzʒ
ꝓfeciſſet in reꝛum noticia.¶ Itẽ aut adam ſciebat q vẽ⸗
tura eꝛant aut nõ ſciebat.Si ſic.ergo pꝛeſciuit lapſum
ſuum.⁊ quid ex illo xoſteris ſuis erat euenturũ.qð pla
ne aꝓpaꝛet eſſe falſum. Si futura nõ cognoſcebat.⁊ reꝛũ
nature vaꝛiant᷑ in tempoꝛe.ergo multa incipiebat ↄgno
ſceꝛe ſᷣm tempoꝛũ variationẽ.ergo ꝓfeciſſet in cogninio⸗
ne.¶ Itẽ ſi adã omnia videꝛat nec omnia audierat.eſto
eꝛgo ꝙ videꝛet aliquã rem quã pꝛius nõ vidiſſet.cũ vide
re ſit cognoſcere ſicut intelligere. videt᷑ ꝙ ſicut neceſſa⸗
rio ſequituꝛ.ſi incepit intelligere incepit cognoſcere. ſi
militer ſi incepit videꝛe ĩcepit cognoſceꝛe. ſi eꝛgo multa
ſenſibilia vidiſſet que pꝛiꝰ nõ viderat.videt᷑ ꝙ multa di⸗
diciſſet ſenſibilia per tẽpoꝛis inteꝛualla.4 IJtieʒ ſi bomo

ſtetiſſet.aut vnus homo ſciꝛet voluntatẽ ⁊ cognitionẽ al⸗

terius.aut nõ.Si ſic eꝛgo fruſtꝛa egeꝛet ſeꝛmone. ſi non
eꝛgo cũ poſſet ab alio edoceꝛi.videt᷑ ꝙ in ſtatu innocen⸗
tie multa diſceꝛe potuiſſet.¶ Cõtꝛa in illa felicitate pꝛi
ma nõ defuit homini pꝛimo ꝙ; habere volebat.EIñ Au⸗
gu.de ciui.dei.xiiij.nec abeꝛat quicqᷓ quod bona volun
tas adipiſceꝛetuꝛ.eꝛgo habebat omnẽ ſubſtantiã quã ha
beꝛe volebat ⁊ ſcientiarũ ꝑfectionũ.ergo nõ erat in volũ
tate ꝓficiendi.eꝛgo nõ ꝓfeciſſet.¶ Itẽ ꝓfeciſſet pe:ꝛ tem
poꝛum inteꝛualla.niſi fuiſſet in volũtate ⁊ ſpe ꝓſiciẽdi.
ſed dicit᷑ ꝓuer.xiij.ſpes que differt᷑ affligit animã.eꝛgo
ſi fuiſſet in ſpe ꝓficiendi peꝛ tempoꝛũ inteꝛualla.⁊ ſpei
Dilatio nõ eſt ſine afflictione.afflictus eſſet in ſtatu illo.
quod nõ eſt verũ.¶ Item ſi ꝓfeciſſet ꝑ tempoꝛũ inteꝛual
la hoc cõtigiſſet vel peꝛ doctrinã.vel per inuẽtionẽ.que⸗
cunq; enim ſeimus vt dicit phᷣus aut addiſcẽdo aut in⸗
ueniendo ſcimus.ſed nõ doctrina.nõ eſt enim veriſimi⸗
le ĩmo rationi diſſonũ.ꝙ aliquis ſucceſſiſſet illi cuiꝰ do⸗

ctrina ꝓfeciſſet.ergo ꝓfeciſſet inuentione.ſed hoc eſſe ñ

poſſet ſine ſolicitudine ⁊ pena que in ſtatu illo nõ fuiſ⸗
let.ergo ⁊c̃.¶ Itẽ conditꝰ fuit in perfectiõe corpoꝛali cõ
pleta.⁊ cõpletione tanta vltra quã non ꝓfeciſſet.a ſimi
li videtur de cõpletione anime.qꝙᷓtum ad ea que ſuntna
ture.ſiue in que poteſi natura.ſicut enim cõditus fuiti
perfectiõe coꝛpoꝛali in quã potuit natura in illo. ita vt
videtur ĩ perfectione amme in quã potuit natura in illo

A
N
Ne
rat
ne
gine
ndi
na⸗
eſo
ni
eret
nus
ig⸗

n

re

ne⸗
ii.
ato
illi

tir

R'’
ſ
ten⸗
ior
ere⸗
nz
e

1
i⸗
mo
l
on
en
un
e
oli

ueſtio

ergo nõ pfeciſſet nec ꝑ doctrinã neq; ꝑ inuẽtionẽ.¶ Itez

quicꝗd hõ addiſcit.addiſcit mediãte via ſenſus mẽoꝛie
⁊ experiẽtie.⁊ ita ab inferioꝛi ⁊ ab exterioꝛi.ſi g̊ hõĩ ſta
tu ĩnocẽtie didiciſſet. ꝑ inferioꝛa ⁊ exterioꝛa ad ꝑfectõeʒ
veniſſet.ſ̊ talis oꝛdo nõ ↄgruit nature inſtitute ⁊ bñ oꝛ⸗

dinate.S ſolũ lapſe.cũ omi creature pᷣelſet.videt᷑ ni⸗

hil ſenſibiliũ ĩ ſtatu illo ꝓfeciſſet. ¶ Rnſio ad pᷣdictoꝛũ
intelligẽtiã ẽ notãduʒ.q ꝑfectꝰſciẽtie triplici via põt cõ
ſiderari.vel a ꝑte ſcibilium. vel a ꝑte modoꝝ ſciẽdi ſiue
cognoſcẽdi.vel a ꝑte maioꝛis habilitatis ĩ cognoſcendo
ſᷣm pᷣmũ modũ loquẽdo intelligẽduʒ ẽ. q quedã ſũt res
que fiũt curſu naturali.quedã q̃ fint curiu mirabili ſiue
ſuꝑnaturali:quedã q fiũt curſu volũtario. Fm ꝙ decla⸗
rat Anſel. In eaꝝ ꝗᷓ rerũ cognitõe q fiũt curſu natura⸗
li.nõ ꝓfeciſſet adam ꝗtuʒ ad noui habitꝰ acquiſitõnem.

accepit em̃ ſicut habet᷑ ab aug.⁊ a mgroſen. a ſui exoꝛ⸗

dio oĩm generũ rerũ plenaʒ noticiã. ꝑficere tñ potniſſet
qtum ad aliũ modũ cognoſcẽdi ⁊ qᷓtuʒ ad ꝑfectioꝛẽ ba⸗

bitum ſciendi.qtuʒ ad aliuʒ modũu dico ꝙ ꝓficere pote⸗

rat.qꝛ qð nouerat ſimplici noticia cognoſci poterat ex⸗
periẽtia.qð nouerat intellectu cognoſcẽ poterat: ſenſu
ꝓficere etiã poterat qtuʒ ad maioꝛẽ habilitatõneʒ qꝛ ex
frequẽti ↄſideratõe rerũ quas nouerat. ꝓmptioꝛ fuiſſet
ꝑatioꝛ ad indicãduʒ de eiſdem.quaꝝ babebat cognitõ
nem ꝑ habitũ innatũ.⁊ licet pᷣmꝰhõ nõ haberet tardita
tem hebetudis ꝓpter aggrauatõeʒ coꝛꝑis coꝛrupti.ha⸗
bebat tñ ſpũs eius velocitatẽ tardioꝛẽ ſiue minoꝛẽ ꝓpteꝛ

coꝛꝑis aĩalis vegetabilitatẽ.⁊ ſic in cognitõe rerũ natu:

ralium adã quodãmodo ꝓfeciſſet.quodamodo mime ſi
ſtetiſſet.In eaꝝ vo rerũ cognitõe que fiũt curſu volũta⸗
rio ⁊ mirabili ſiue ſuꝑnaturali.ſimpliciter ꝓficere po⸗

tuiſſet.nõ ſolũ qdtuʒ ad modũ cognoſcẽdi.̊ etiaʒ inqui⸗/

rendo nouã cognitõeʒ. nec mirum qꝛ ado hoc vt cognoſce
ret diuina miſteria indigebat ſuꝑna illuſtratõe.ad hoc

do ꝙ cognoſceret ſecreta alteriꝰ indigebat ipᷣius detectõ

ne.i ec talis pfectus ſtatui innocẽtie derogabat.cũ eti
am beati angeli in cognitõe diuinoꝝ miſterioꝝ ⁊ huma
noꝛum ſecretoꝝ ꝓſiciant. ꝓpter qð dicit Ephe.iij.vt in⸗
noteſcat pꝛincipibo ⁊ poteſtatibo ꝑ eccleſiã multifoꝛmis
ſapiẽtie dei.⁊ ſic ptʒ rñſio ad ꝓpoſitã queſtionẽ.qꝛ ſi bo
mo ſietiſſet ꝑ tempoꝝ interualla in cognitõne ꝓfeciſſet.
l Ad pꝛimũ qð obijcit᷑ ↄtra hoc.ꝙ nihil deficiebat pꝛi
mo homini qð valebat ⁊c. Dicẽdnʒ ꝙ hoc verũ eſt qinʒ
ad tũc tꝑis in quo volebat.ſemꝑ em babebat ꝙ volebat
habere tꝑe illo quo volebat: ſ̊ hoc nõ impedit quin vel⸗

let habere aliquid tꝑe aſequẽti quod defuit illi tꝑe pᷣce⸗

denti.⸗ Ad illud quod obijcit.ꝙ ſpes que differt᷑ affli⸗
git aĩaʒ ⁊c. Dicendũ ꝙ ſecus eſt dilatõne ſpei nature

lapſe ⁊ in ſtatu nature ↄdite.licet em̃ dilatõ ſpei affligat

in ſtatu nature laple.nõ ſic fuit in ſtatu nature condite.
cuiꝰratõ eſt.q nihil tũc deſiderabat qᷓiuʒ ad rem deſide

ratam.nec q;ꝛtuʒ ad tempꝰaſſecutõis deſiderati.niſi Fᷣm

dictamẽ ratõnis recte.⁊ ꝓpter hoc ſi quid tũc ſperabat᷑.
quia aſſecutõ ſperati nõ appetebat᷑ ante tempꝰ aſſecutõ⸗
nis eiuſdeʒ. iuxta quod dictabat ratõ illud foꝛe aſſequẽ⸗

dum. nulla fuiſſet afflictio ex ſpei dilatõne.q Ad illud

quod obijcit.ꝙ neq; ꝑ doctrinã neq; ꝑ inuentõnem ꝓfe⸗
ciſſet. Dicẽduʒ ꝙ extenſo nomine doctrine eo modo quo
addiſcimꝰa magiſtro exterioꝛa.ſᷣm ꝙ dicit aug.in li.de
magiſt. ⁊ etiã a qnocũq; detegente nobis ſecreta mẽtis
ſue ꝓfeciſſet ꝑ doctrinã.ſimiliter foꝛte ꝑ inuentõnem ꝓ⸗

feciſſet.Nec fuiſſet illi ſolicitudo inuemiendi penalis ſi⸗

cut nec laboꝛ indictus eidem in paradiſo. Dicit em̃ au⸗
gu. ſuꝑ Geñ.viij.ad litt.credibile eſt hominẽ in paradi⸗
ſo poſitum vt operaret᷑ nõ laboꝛioſe ſed delitioſe. Simi
liter põt dici de ſolicitudine inneniẽdi.quod magis fuiſ
ſet illi ad voluptatẽ ⁊ ſolaciũ ꝙᷓ ad faſtidium ⁊ penam.
7 ꝓpter facilitatem inueniendi 2 telectationem in inue⸗
niendo.rationi em̃ conſonuʒ eſt ꝙ ſine difficultate pue⸗
niſſet ad noticiam quã tunc quer eret: tum quia rerũ na

%7 „

vcvm.

tmuras 7 poteſtates cognoſceret pꝑfecte:tum ꝓpter ingenij
erxcellentiam qua ipᷣm pꝛeditum fuiſſe nõ dubito.4 Ad

hoc quod obijcit᷑.ꝙ conditꝰ fuit in pfectione ↄpleta coꝛ⸗
poꝛali vltra quã natura non ꝓceſſiſſet ⁊c. Dicendum ꝙ
non eſt ſimile de ꝑfectõne coꝛpoꝛis qẽtum ad ſtaturaʒ.2
de ꝑfectõne anime q;tum ad gloꝛiaʒ:quia em anima ad
ſimilitudinẽ totius ſapientie facta.omniũ in ſe ſimilitu
dinem gerit vt dicit augu.de anima ⁊ ſpiritu.nunqꝙᷓ per
nenitur ad ſtatũ cognoſcendi ꝙᷓtũ eſt de ſua natura.an⸗

teqᷓ; omnia videat in eo quẽ videndo omnia videt.¶ Ad

hoc quod obijcit᷑.ſi ꝓfeciſſet hoc fuiſſet per ꝓceſſum ab
inferioꝛi ⁊ ab exterioꝛi ⁊c.poteſt dici.q hoc nullum po⸗
nit incõueniens.quia cum haberet intellectum fantaſti⸗
cum.non fuit incõueniens hac via ꝓcedere ⁊ peruenire

ad aliquoꝝ ignotoꝝ noticiã. Alel poteſt aliter dici.ꝙ il

UC

peccauit.videtur ꝙ; anteq; peccaret decepta fnit. 4 Stez

la ratio non cogit.quia ſicut vult auguſt.in.vj.muſice.
obiectum exterius non agit in anima nec ipᷣam perficit
ſed ipa anima ſeip̃am mouet occaſione ab exterioꝛi ac⸗
cepta.⁊ infoꝛmando ſeipᷣ̃am magis agit in obiectum qᷓ;
agatur ab ipᷣo.⁊ hoc fuiſſet in adam multofoꝛtins ⁊ no
bilius qᷓ ſit poſt lapſuʒ. Vnde ratio illa nõ cogit.q; adã
non potuiſſet reſpectu eoꝛum que cognoſcebat nouum
modum cognitionis acquirere.
us

Dequartum quo queritur vtruʒ potuiſſet in
cognitione errare ſiue decipi. ſic videtur
BGBeñ.iij.dixit mulier.ſerpẽs decepit me:ſed
onſtat ꝙ mulier non conſenſit ſerpẽti miſi quia eſlima⸗
uit verum eſſe quod dixit.ex quo ergo ante cõſenſuʒ nõ

—
„
—„

augu.ſuper Geñ.ad litt.⁊ habetur.ij.ſen.di.xxij.adam
putauit vtrũq; poſſe fieri.vt ⁊ vxoꝛi moꝛem gereret.⁊ ꝑ
penitentiã veniam haberet: ſed conſtat ꝙ illud ſuit fal⸗
ſum.quia ꝙ dicit ꝑ penitentiã veniaʒ haberet,. intelligi

tur ð venia.nõ que eſt peccati moꝛtalis ſed venialis.qð

patet ꝙ poſt dicitur inexꝑtꝰdiuine ſeueritatis in eo fal⸗
li potuit.vt veniale crederet eſſe ↄmiſſum.⁊ conſiat ꝙ h̊
credidit anteq; peccaret.ergo ⁊c̃. ¶ Item in.ij.li.ſentẽ.

dicit magiſter. xxj.di.qꝙ mulier nõ hoꝛruit ſerpenteʒ.qꝛ
cum nouerit creatum eſſe.etiã officiũ loquẽdi adeo acce

piſſe putauit.ſed conſtat ꝙ hoc fuit falſum.̊ ⁊c.⸗¶ Itez
ſi adam ſtetiſſet doꝛmiuiſſet vtiq; ⁊ habuiſſet alias oꝑa⸗
tiones. ergo cum ſomnũ ſit ex naturali motu fumolita⸗

tum fantaſmatũ circa oꝛganũ fantaſie.adam ſomniaſ

ſet. ſed in ſomnio ſimilitudo rei accipit᷑ ꝓ veritate.⁊ vbi
cũq; hoc eſt.ibi eſt deceptõ.q̊ ⁊c̃.¶ Item naturale eſt.q;
quicꝗd videt᷑ ſub angulo ⁊ quãto a remotioꝛi videt᷑ ali⸗

quid.tãto minoꝛeʒ generat ſpeciem.⁊ videtur ſub angu

lo accutioꝛi.lnde ita ꝑuus videret᷑ ſol ip̃i ade ſic ⁊ no⸗
bis.g ſicut decipit᷑ ſenſus nũc in videndo de quantitate
ſolis.ita videt᷑ ꝙ deciperet᷑ ſenſus ade.¶ Iteʒ ponat᷑ ꝙ
aligs angelꝰvel homo aſſeruiſſet ei falſum ⁊ dᷣ ſecretis
interioꝛibo.aut adam diceret ipᷣm dicere falſuʒ.aut nõ.
Si ſic.tũc ſciret occulta interioꝛũ que noſſe eſt ꝓpꝛiũ ſo⸗
lius dei. Si nõ ſciret.q̊ crederet ipᷣm eſſe veracẽ.aut ma
le iudicaret de ipᷣo.etſi crederet ipᷣm eſſe ꝓęeracem.crede
ret ipᷣm dicere verum.ergo deciꝑet᷑ (Wontra aug. ve⸗
ra ꝓ falſis appꝛobare nõ eſt natura homis inſtituti ſed
pena dãnati.̊ qñ quis decipit᷑ appꝛobat verũ ꝓ falſo et
ecõuerſo.ergo cũ hec ſit pena hbomĩs damnati.nũq; hoc
ↄtigiſſet pꝛimo homini ſi ꝑſtitiſſet.⸗ Itẽ aug.in enche.
ipᷣe ꝑ ſeipᷣm erroꝛ aut magnũ in re magna aut paruum
in re parua.tñ eſt ſemꝑ malũ.ſed in pꝛimo homĩe dum
ſtetilſet nõ potuit eſſe maluʒ culpe nec pene.q̊ᷓ ſi vbicũq;
eſt deceptio.ibi eſt erroꝛ aliquis.ibi magnꝰvel ꝑuus.in
pꝛimo ſtatu nõ poterat decipi.¶. Item aug.in eodẽ. hic
hominnes fallunt atq; fallunt miſerioꝛes quidem ſunt
cum mentiendo fallunt.qᷓ; cum mentientibus credendo
falluntur.ergo videtur ꝙ vtrobiqʒ ſit meſeria.licet ma⸗

ioꝛ in fallẽdo. ſi in ſtatn pᷣmo nõ erat miſeria.ergo ⁊c.
4 Item augu ibidem. vſqʒ; adeo ratõnalis natura refu⸗
git falſitatẽ 7 quãtuʒ poteſt deuitat erroꝛem vt falli no⸗
lint etiã quicũq; amt fallere.Si ergo ratõnalis natu⸗
ra refugit erroꝛẽ ⁊ deceptõeʒ.⁊ hoc atteſtat᷑ eius bonita
ti. videtur ꝙ natura ratõnalis in ſtatu innocẽtie quãdo
vigebat ſine vicio coꝛruptionis. ſeʒ maxime falli nole⸗
bat ⁊ deuitabat erroꝛem.ergo ſi nibil ↄtigiſſet illi in ſta
tu illo quo deuitabat 2 nolebat.relinquit᷑ ⁊c. ¶ Iteʒ in
ſtatu illo omnes vires inferioꝛes ⁊ etiaʒ ſuperioꝛes ſub
iecte erant voluntati. alioquin non poſſet quicqv vellet
cuiꝰcontrariũ habetur ab augu.xiiij. de ciui.dei.dicen⸗
te.in ꝑadiſo etiã ſi nõ omnia poteꝛat ante peccatũ:quic⸗
quid tamẽ non poterat nõ volebat.⁊ ideo poterat omia
que volebat.ergo ſi homo nolebat decipi vł aſſentire fal
ſo in ſtatu illo.videtur ⁊c. ¶ Item maioꝛis indignita⸗
tis eſt falli in animo qᷓ; pati in coꝛpe. VUnde decuit rpᷣm
a ſumere paſſionem in coꝛꝑe non ceptõeʒ in anima: H
ſi adam ſtetiſſʒ nulla fuiſſet in eo coꝛpoꝛalis palſio.ergo
multofoꝛtius nulla fuiſſet in eo anime teceptio. 4 Re⸗
ſponlio ad pꝛedictã queſtionẽ reſpondẽt quidẽ ꝑ diſtin⸗
ctionem talem. deceptio quedã eſt circa ſcibilia.quedaʒ
circa opinabilia.ſcibilia aũt dicunt᷑ illa que recta ratõ⸗
ne ↄpꝛehendi pñt.ſicut ſunt illa quibo ſunt ſcientie li⸗
ber ales.opinabilia vᷣo dicunt᷑ illa que nõ habẽt cogno⸗
ſci niſi ꝑ quãdam piecturã.hmõi ſunt ſecreta mẽtis alie
ne.7 futura cõtingentia que ſunt a caſu ⁊ foꝛtuna.⁊ li⸗
bera voluntate. In pꝛimis aũt adam falli non poterat.
quia omniũ ꝑfectam habebat cognitõnem. In ſcdis au
tem dupliciter ↄtingit aliquez falli.aut quia adheret fir
ma credulitate. aut quia adheret qualicũq; eſtimatõne
Pꝛima aũt deceptio vocat᷑ ꝓpꝛie erroꝛ.⁊ hec in pᷣmo ho⸗
mo ſtante nõ fuiſſe. ſcdᷣa vᷣo poteſt dici opinio in qua eſt
acceptio ſine pleno conſenſu credulitatis.⁊ hec põt dici
eſtimatio falſa.⁊ hoc potuit eſſe in adam in ſtatu pꝛimo
abſq; culpa⁊ pena.maxime cuʒ er hmõi eſtim atõe.nec
incideret in peccatũ nec incurreret damnũ.Et ᷣm hanc
diſtinctõnem vident᷑ poſſe diſſolui ratõnes ad vtrq; ꝑ⸗
tem inducte.Qam ratõnes oſtendẽtes ꝙ potuit cipi.
ↄcedi pñt de deceptõne que dicit᷑ qualiſcũq; eſtimatio.
Ratõnes ad oꝓpoſitum cõcedi pñt ſᷣm ꝙ dceptio dicit
firmam cꝛedulitatẽ.vt nõ ſolum quis decipiat᷑ putando
falſum eſſe verũ.ſed etiam appꝛobando falſuʒ eſſe veruʒ
vel ecõuerſo.⁊ ta is eſt deceptio que eſt erroꝛ.Sed quia
iſta rñſio non plene ſatiſfacit ratõni nec ↄcoꝛdat ſenten
tie augu. Aliter vt dicunt quidaʒ videt᷑ rñderi.dicit em̃
augu. in enche. cum nihil aliud ſit errare ꝙᷓ; verũ putaꝛe
quod falſum eſt.vel quod verum eſt ⁊ certum. habere ꝓ
incerto.incertũ vᷣo ꝓ certo.ſiue falſum ſiue verũ ſit.idq;
tam ſit in animo deſoꝛme atq; indecens q; pulchꝛũ atq;
decoꝛum eſſe ſentimus.vel in loquendo vel in aſſentien⸗
do eſt eſt. non nõ. ꝓfecto ob hoc ipᷣm eſt vita miſera iſta
qua viuimus ꝙ ei nõnũꝙᷓ vt non amittat᷑ erroꝛ eſt neceſ
ſarius.Ex hoc verbo videt᷑.ꝙ augu.vocat erroꝛem gene
raliter omnẽ deceptõnem.⸗ illam dicit indecoꝛum? in⸗
decentem ⁊ ad vitam miſeram ꝑtineꝛe.⁊ in li.de vtilita
te credendi expꝛeſſe dicit᷑. ꝙ nullus erroꝛ abſq; vicio po⸗
teſt eſſe. ꝓpter hoc dicitur. ꝙ etſi in ſtatu innocentie ali⸗
cuius neſcientie fuiſſet im ꝑfectio: nulla tamẽ in eo fuilſ⸗
ſet ceptio.deceptio em̃ vltra neſcientiam addit indicij
obliquitatem.que in adam in ſtatu innocentie nõ fuiſſet
ſicut nec paſſio coꝛpoꝛalis.⁊ hoc poteſt intelligi ſic.Si⸗
cut em̃ Ddupliciter ↄtingit aliquio pati. aut paſſione in⸗
trinſeca aut paſſione illata ab extrinſeco: ſic ↄtingit ali
quem decipi dupliciter. aut ita ꝙ ipᷣe ſeipᷣm ꝑalogiʒet.
autita ꝙ pꝑalogiʒat᷑ ab aliquo. neutrum autẽ hoꝛum in
adam fuiſſet. ſicut em in eo nulla fuiſſet paſſio intrinſe⸗
ca.quia virtus anime regitiua ꝑfecte ſuc coꝛpoꝛi preſi⸗
tebat.⁊ ipᷣm in ſtatu debito conſeruabat. vel ꝓpter ali⸗
quam alia cauſam.ſieut nulla fuiſſet deceptõ veniẽs ab

intrin eco. quia iudiciũ rationis omnibo viribo inkferio⸗
ribus pꝛeſidebat. nec ipᷣe in cõ:rariũ ratõni aliquo mo
do monebant᷑.ſed potius ab ea ſufficienter dirigebant᷑.
SPꝛeterea quẽadmodũ pati non poterat paſſione illata
ab extrinſeco.ſiue ꝙ nullus in tꝑe illo eſſet qui inferret
ſiue quia ſi adheſiſſet. diuina virtus eum ꝓtegeret ſiue

Apter aliam cauſam ſuperius tactam. Sicut etiam in

ſtatu illo nemo eſſet qui hominẽ circũueniret aut ꝑalo⸗
gizaret.Qam vnuſquiſq; loqueret᷑ veritatem cũ ꝓximo
fuo. aut ſi eſſet diuine inſpiratõnis reuelatõ ſiue ꝑſe ſi⸗
ue peꝛ angelum ei manifeſtando veritatem ne falleretuꝛ
ſubueniret.ſicut virtus diuina ſuccurreret ne in coꝛpo⸗
re lederet᷑. ⁊ ſic adam ſiante nulla in eo fuiſſet veceptio
nec ab intrinſeco nec ab extrinſeco.al Ad ea que contra
hoc obijciuntur. Reſpondẽdum eſt.⁊ pꝛimo ad illa que
obijciunt᷑ de deceptõne mulieris ⁊ falſa viri credulitate
poteſt dici ꝙ licet pꝛeceſſerint peccatum inobediẽtie.ta⸗
men illa pꝛeceſſit peccatum pſumptõis ſiue ſuꝑbie.cuiꝰ
merito extinctus eſt in eis oculus ratõnis. vt falſuʒ eſſe
verum eſtimarent. Inde augu.ſuꝑ Geñn.ad litt. 2 ma:
giſter idem recitat in ſcðe ſen. dicens.nõ eſt putandum
ꝙ homo deijceret᷑ nili pꝛeceſſiſſet in eo quedaʒ ela tõ cõ⸗
pꝛim enda. Et idem in eodem.quomõ verbis temptatõ⸗
nis crederet mulier deuʒ ſe a re bona ⁊ vtili ꝓbibuiſſe.
niſi ineſſet eius menti amoꝛ ꝓpꝛie poteſtatis.⁊ de ſe ſuꝑ⸗
ba pᷣſumptio.mulier em̃ audita ꝓlatõne ſerpentis de ſe⸗
ipᷣa pꝛeſumpſit. ⁊ ita pꝛimo peccauit peccato ſuꝑbie. ſic
2 vir vt habet᷑ ab angu.ſuꝑ Geñ.cuiꝰ verba recitant᷑ in
glo. ſuꝑ illud.j.thimo.ij.adam nõ fuit ſeductus.ſimilit᷑
ij.li.ſen. xxij. di.⁊ ita ercecati peccato ſuperbie.mulier
eſtimauit ꝑ ↄmeſtionem aſſequi poſſe diuinã excellenti⸗
am. vir de tranſgreſſione mandati aſſequi veniã. Ad
illud quod obijcit᷑ ꝑ auctoꝛitatẽ magiſtri.ꝙ mulier pu⸗
tauit ſerpentẽ ba bere officiũ loquendi. Dicendũ ꝙ aut
talis putatio fuit ĩ muliere poſt peccatũ.quia alioquin
nulla eſſet queſtio.cũ ante peccatum non poterat eſſe in
ipᷣ̃a muliere paſſio timoꝛis. aut ſi fuit ante.non putauit
ꝙ hoc haberet officiũ determinate viꝛtute aliqua ſibi na
turaliter data.ſed ab aliqua iacente virtute diuina pꝛo⸗
uidentia ꝑmittente.que res omnes gubernabat ⁊ rege⸗

bat ſicut creauerat. VUnde mulier audiendo ſerpentẽ lo⸗
qui non. ꝓpter hoc falſuʒ ꝓ vero appꝛobauit.qꝛ aliquem

ibi virtutẽ latentẽ qua loquebat᷑ eſtimauit.¶ Ad illuo
quod obijcit᷑ de ſomnio.Dicenduʒ ꝙ in ſtatu innocentie
non fuiſſet ſomniũ ex ꝑpeſſione fantaſiarũ ſᷣm ꝙ diecituꝛ
Ecẽi.xxxiiij.ſicut ꝑturiẽs coꝛ tuum fantaſias patit᷑ ⁊c.
hmõi em̃ ſomniũ venit ex hoc. ꝙ vires inferioꝛes nõ ſũt
ſubiecte ratõni.⁊ coꝛpus nõ obedit ſpiritui.⁊ ſi tũc fuiſ⸗
ſet ſomniũ.hoc eſſet quia ab altiſſimo mitteꝛet᷑ aliqua vi
ſitatio in qua homo nõ deciperet᷑ ſed potius illuſtraret᷑
Pꝛeteꝛea licet ibi eſſet ſomniũ nõ ꝗpter hoc eſſet ibi dece
ptio.deceptõ em̃ non eſt ſine vſu rationis.qui non eſi in
ſomnis.⁊ ſic tunc eſſet:potius purgaret deceptõneʒ fan
taſie qᷓ ei ↄſentiret.potius em diceret in ſomnis homini
ſomnienti tu ſomnias:q; diceret quod vides eſt veritas
4 Ad illud quod obijcit᷑ de viſu. Dicendũ ꝙ nulla fuil⸗
ſet deceptio.quia bene noſſet adam ꝙ res a remotõꝛi mi
noꝛ eſſe apparet ⁊ qute quãtitatis diſtantie.quanta re⸗
ſpondet quãtitas rei viſe.⁊ ideo non iudicaret ſᷣm aꝑpa
rentiam oculi tm̃:ſed penſata diſtantia medij ⁊ rei viſe
quãtitate. ⁊ ideo non falleret᷑ ſed haberet rectũ iudiciũ.
4¶ Ad illud quod vltimo obijcit. Dicenduʒ q; vel adam
manifeſio ſigno de ̃henderet mentientẽ ſibi peccaſſe.qð
ſatis videtur ꝓbabile.cum valde magna tranſmutatio
facta fuerit in ratõnali natura per ↄmiſſionem culpe.⁊
tunc non crederet ei in aliquo:niſi quatenus in alia ra⸗
tione videret ſibi foꝛe credendum. aut ſi non dep̃hende⸗
ret eum peccaſſe.vbi ſua non ſufficeret cautela.ſubueni

ret diuine ꝓuidentie diligentia. que nec ꝑmitteret eum

ledi in coꝛpore nec falli in mente.dũmodo eius oꝛdina⸗

tioni“
hdien
ctum
mon
pel ee
mneni
buo co
ſcneſe
delſom
dolitat
ſallac⸗
ſor.
gecidi
ſſort,
ſetpent
nenda
ſpert
Gtagt
ceati
ſli⸗
Peran
ſtode
cerit
ſatic
tatis
tole
hon
nep
ha

ſ⸗
no⸗
nt.
lata
rret
ſue

in

glo⸗
no⸗
eſi⸗

iar

le
mar
lun
to⸗

ſ.

ſi.
ſit
iß⸗
U
rei
ee
lin
fan
ini
1as
in⸗
ini
re
iſe
m
45
tio
69
ſe⸗
ni

¶ Lueſtio

tioni ⁊ imperio obtpanter ſubiect?eſſet. Licet aũt ad
p̃dictaʒ queſtionẽ ſic poſſet ꝓbabilit᷑ reſpõderi.minꝰ re⸗
ctum videt᷑ quibuſda ſentire pᷣmos parẽtes in ſtatu pꝛi⸗
mo nõ poſſe credere ſiue opinari. qð erat verũ eſſe falſũ
vel ecõuerſo:tum qꝛ haberẽt rerũ noticiã ꝑfectã.non ta⸗
men ĩnotuit illis quicqd erat veritatis? virtuns in re⸗
bus conditis:tum qꝛ nõ erat illis datũ videre ⁊ cogno⸗/
ſcere ſecreta intellectuũ: tum qꝛ nõ habuerũt intelleciu
deifoꝛmẽ:tum quia auctoꝛitates plures vident᷑ dicẽ.cre
dulitatẽ falſaʒ pᷣceſſiſſe pꝛimũ peccatũ homis:tuʒ quia
falſa cꝛedulitas videt᷑ fuiſſe cã pᷣſũptõis ⁊ elatõis i mu⸗
liere. Vnde em̃ fuiſſet ĩ ea pᷣſumptio ⁊ elatio niſi vtrũq;
credidiſſet verũ fuiſſe qð dixit ſerpens.licet em̃ vt habe⸗
ri poteſt ab augu.⁊ vt ponunt multi.non credidit verbo
ſerpentis:cum iudicõ ratõnis ante elationem que ꝓpꝛi⸗
menda erat:quedaʒ tamen videt᷑ in ea fuiſſe credulitas
ſcʒ per ſubreptõnem.⁊ quia vbi nõ poteſt eſſe ſubreptio

credulitatis. poteſt eſſe plena credulitas.videt᷑ ꝙ aliqñ

peccatũ poterat babere credulitatẽ plenã. Pꝛeterea nõ
videt᷑ aliquibo verũ quod dominꝰper inſpiritatõneʒ vel
per angelü ſemꝑ manifeſlaret illis veritatẽ in caſu ꝓpo⸗
ſito vel ↄſimili.eo ꝙ in temptatõne ſerpentis hoc no fe⸗
cerit mulieri.vbi maxime neceſſaria eſſet hmõi manite⸗

ſatio.quia em̃ non ĩnotuit quicꝗo erat virtutis? veri:

tatis in rebus. nec datũ fuit illis cognoſcere ſecreta in⸗
tellectuuzʒ: tam circa hec qᷓ circa illa vecipi potuit.⁊ qꝛ
non habuit deifoꝛmẽ intellectuʒ. poterat in illo eſſe ſub⸗
reptio falſe cꝛedulitatis ſine iudicio ⁊ collatõne. Scom
banc opinionẽ poteſt dici.ꝙ pꝛimi parentes potuerunt
decipi extenſo nomine deceptionis. ſcʒ pꝛout quis dicit᷑
decipi.qui qualicũq; eſtimatõne ſiue credulitate putat
quod eſt falſuʒ.ſic autẽ errare ſiue decipi cõuenit exiſtẽ
tes in ſtatu innocẽtie ſic em errauerũt angeli ante caſuʒ
ſuum.putãtes beatitudinẽ eoꝛum ſemꝑ duraturã. Eln⸗
de aug. xj. de ciui.dei.xj.c.ſi vere ꝑfecteq; beata vita nõ
niſi eterna eſt.non erat talis illoꝝ quandoq; deſitura.2
Apterea non eterna. ſiue io ſcirent ſiue neſcientes puta⸗
rent. quia ſcientes timoꝛ ⁊ neſcientes erroꝛ bonos eſſe
vtiq; non ſinebat.¶ Ao illud quod pꝛimo obijcit᷑ cõtra
hoc per illud augu.ꝙ axpꝛobare falſa veris eſt pena ho⸗
minis damnati ⁊c̃. Dicenduʒ ꝙ augu.loquit᷑ c erroꝛe
in moꝛibus vt patet ibidẽ.loquit᷑ em de duobo inflictis
ꝓpter pꝛimũ peccatũ que ſunt ignoꝛãtia agendoꝝ ⁊ dilſ⸗
ficultas. determinat em̃ ibi ꝙ per peccatũ amiſit homo
ſcire bonum ⁊ poſſe.dicit em̃ ſic.IAla eſt pena peccati iu
ſtiſſima vt amittat quiſq; quo bene vti voluit.cum ſine
vlla poſſet difficultate ſi vellet.i.ante vt quis ſciens re⸗
cte facere non facit.amittit ſcire quid rectuz ſit.⁊ qui re⸗
cte facere cum poſſet noluit.amittit poſſe cum velit.ã
ſunt reuera peccanti anime duo iſta penalia. ignoꝛãtia
7 difficultas. 2 pꝛimo appꝛobare falſa pꝛo veris vt erret
inuitꝰ.⁊ reſiſtente atq; retoꝛquente doloꝛe carnalis vin⸗
culi.non poſſe a libidinoſis operibus temperare:nõ eſt
natura inſtituti bominis ſed pena damnati. ¶ Ad ali⸗
ud quod obijcitur.ꝙ ipe erroꝛ ſiue paꝛuus ſiue magnus
ſemꝑ eſt malus ⁊c. Dicendũ ꝙ augu.ibi vocat erroꝛem
quãdo pꝛo vero aꝑꝛobat᷑ falſum.apꝓpꝛobatõ aũt inpoꝛ⸗
tat certam credulitatẽ ⁊ firmã eſtimationem. Ende au⸗
gu. in enche.c.xvij.quis erroꝛ quãta poſſumus cura ca
uendus ſit.nõ ſolum in maioꝛibus verũetiam in mino⸗
ribus rebus.nec niſi in rerum ignoꝛantia poſſit errari:

nõ eſt tamen ↄſequens vt ↄtinuo erret quiſquis aliquio

neſcit.ſed quiſquis exiſtimat ſcire quod neſcit.pꝛo vero

quippe apꝓpꝛobat falſum.quod erroꝛis eſt ꝓꝓꝛium.⁊ de ta

li intelligit angu.AUnde ſubdit in enche.xx.c.verbo pꝛe⸗
dicto ſcʒ ꝙ ipᷣe per ſeipᷣm erroꝛ ⁊c.eſt ſemꝑ maluz.quis
em̃ niſi errans malum neget aꝓpꝛobare falſa pꝛo veris.
aut impꝛobare vera pꝛo falſis.aut habere certa pꝛo in:
certis.Ecce euidenter patet ꝙ loquit᷑ non de quacũq; le
ui putatõne ſiue eſtimatõne. ſed de illa que aꝓpꝛobat ve

xcviij.

ra pꝛo falſis.¶. Ad illud quod obijcit᷑ ꝙ miſerioꝛes ſũt
qui fallunt qᷓ; qui fallunt᷑ ⁊c̃. Dicenduʒ ꝙ augu.loquit᷑
de exiſtentibo in ſtatu pᷣſentis miſerie vt patet ex verbis
eius.dicit em̃ ſic.homines fallunt atq;ʒ fallũtur. nota ꝙ;
Dicit hic ⁊ vt patet ex verbis augu.cum loquit᷑ de credu
litate firma.qua falſuʒ pꝛo vero apꝛobat᷑.ſicut patʒ in
pꝛincipio illiꝰcapituli.nõ aũt falſuʒ qualicũq; leui eſti⸗
matione ſiue opinione verũ putat᷑.¶ Ad illud qð obij⸗
citur.ꝙ ratõnalis natura refugit falſitatẽ ⁊c. Dicendũ
ꝙ hoc verũ eſt loquendo de falſitate cognita nõ ſuſpica⸗
ta.⁊ hoc patet per verba ibidẽ poſita que ſunt quatum

poteſt deuitat erroꝛem vt falli nolint etiã quicũq; amãt

fallere. ¶ Ad illud quod obijcit᷑ ꝙ voluntas in ſiatu il⸗
lo nolebat decipi neq; aſſentire erroꝛi ⁊c. Dicendũ ꝙ ve
rum eſt de voluntate deliberata ⁊ de hmõi voluntate in
telligit᷑ illud augu.de ciui.dei.poterat omnia que vole⸗/
bat. Pꝛeterea ſicut ſimul pñt ſtare iſle nõ vult peccare
per ſe loquẽdo.vult tñ facere opꝰvnde neceſſario peccat
Similiter iſia duo pñt ſimul ſtare:iſte non vult decipi.
vult tamẽ aſſentire illi vnde ſequit᷑ neceſſario ipᷣm deci⸗
pi.ſic potuit eſſe in pᷣmis parentibo.ꝙ licet nõ mouerẽt᷑

aliqua ratõne actuali voluntate ad aſſentienduʒz ſeipᷣo
ccipi ſiue errare poterãt:nihilominꝰmonueri ad aſſen⸗

tiendũ alicui vnde deciꝑent᷑ 1 aſſentire.¶. Ad illud qð
obijcit᷑.ꝙ nulla fuiſſet paſſio ĩ coꝛꝑe ſi ſtetiſſet:ergo nul⸗

la ceptõ in adaz. Dicendũ ꝙ hoc nõ ſequit᷑.coꝛpꝰeniʒ

imo potiꝰaĩa pati potuit.vt em̃ dicit Anſel.coꝛpꝰpati ẽ
animã pati in coꝛꝑe.ante peccatũ pᷣiudicaſſet diuine bo
nitati.ſ̊ aĩam qualicũq; credulitate credẽ falſuʒ eẽ verũ

in nullo p̃iudicat deo.qui hoĩem vel aiaʒ ↄdidit in aliq
pꝓfectõe in ſtatu vltimo ꝑficiendã.i.in gloꝛia ĩmo ↄſonũ

videt᷑ diuine ſapiẽtie.vt homĩs ſtatꝰ ita diſtiguit᷑ ꝙ iſta
im ꝑfectio ſcʒ pꝛima qualitercũq; decipi poſſet.ſine cul⸗
pa tñ in ſtatu ꝑfecto.i.vltimo ita ꝑficiendũ.qꝙ nullo mõ
cipi poſſet.ĩmo decepta mulier quodãmõ non cogno⸗
ſcendo dyabolũ temptãdo illã in ſpẽ ſerpẽtis. Pꝛetea.
poſſet ĩ tali foꝛma veniſſe ꝙ ꝓꝛſus ei fuiſſet occultꝰ.ex qͥ
ptʒ ꝙ decipi potuit ĩ illo ſtatu. Eñ hugo ne fraus illius
oĩno ĩ illa eẽt ſi nimis maifeſtaret᷑ in ꝓꝛia foꝛma venire
nõ debuit ne manifeſte cognoſceret᷑ ⁊ nullatenꝰreciꝑet᷑

Itẽ ne nimis violẽta eſſet eiꝰ fraus ſi ꝓꝛſus occultaret᷑.
2B ſimł ſi &æꝰeũ tali fraude q̃ cũ nõ poſſʒ decipi ꝑmitte⸗
ret.iniuriã pati videret᷑. Pꝛetea non eſt ſilłe de paſſione

coꝛꝑis ⁊ credulitate aĩe.pꝛia em̃ conditio coꝛꝑis fuit
ſubiectõ oĩmoda aĩe.oĩno em̃ fuit ſubiectuʒ aĩe a natu⸗

ra ſue conditõnis. ꝗꝓpter qð dum eſſet ſubiectũ? ſtaret

in ſua natura.nihil debuit illi accidere qð eſſet ↄtra na
turam.⁊. ita nec paſſio aliqua.aĩe conditõ ꝓpꝛia fuit li⸗

bertas faciedi vel nõ faciendi credendi vel nõ credendi

vel eiꝰotrariũ.vnde aĩa ratõne ſue libertatis potuit hoe
illud credere.⁊ quia nondũ innotuerũt oĩa ꝑfecta illi
nec habuit veifoꝛmẽ intellectũ.vterq; decipi potuit.nec

ſic declinaſſet terminos ſue nature. nec ſtatum ſuũ qᷓtũ

ad pfectõnem gratie quã habuit ante lapſuʒ. quia ergo

paſſionis illatõ erat contra naturã coꝛꝑis.qualiſcunq;

cceptio nõ erat contra naturã anime nec contꝛa ꝑfectõ
nem gratie q;tum ad ſtatũ in quo fuit ante lapſum.nõ ẽ

ſimile de coꝛꝑis paſſione ⁊ anime deceptõne. NQon autẽ

negandũ mihi videt᷑ quin ſtando in gr̃a poſſet tantuʒ in

ſcientia ⁊ gratia ꝓſeciſſe.ꝙ aliquo modo dæcipi nõ poſ⸗

ſet.¶¶ Ad illud aug.quo videt᷑ opinio pᷣdicta ↄfirmari.
ſcʒ cum nihil aliud ſit errare.qᷓ; verum putare falſũ ⁊c̃.
Dicenduʒ ꝙ idem eſt putare quod appꝛobare. Zlug.em̃
indiſtincte dicit qñqʒ putare qñq; app:obare qñq; eſtia
re.nõ em̃ eſt erroꝛ niſi vbi eſt agꝛobatõ.qð ptʒ ꝑ augu.

dicentẽ. ſi quis eſtimat ſcire quod neſcit.ꝓ vero quippe

appꝛobat falſuʒ.quod eſt erroꝛis ꝓpꝛiuʒ.Ex hoc patzʒ q;
erroꝛ ꝓpꝛie loquẽdo non eſt ſine appꝛobatõne.quia vt di⸗
ctum eſt.ſirmaʒ dicit credulitatem.que eſt quodãmodo
cũ iudicõ ⁊ deliberatõne.hoc autem quãdo eſt falſi.ali⸗

quid deifſoꝛmitatis ? indecẽtie aggerat ĩ aĩa.⁊ eſt ſemꝑ
cũ vicio. Ao illud qð poſſet obici de illo veꝛbo augu.
quomõ verbũ temptatõnis credẽt mulier deũ ſe a re bo⸗
na ⁊ vtili ꝓbibẽ.niſi in eſſet ⁊c.⁊ ita videt᷑ ꝙ poſſet de⸗
cipi niſi pceſſiſſet culpa.Dicendũ ꝙ hac temptatõne nõ
poſſet decipi.ſcʒ qua credẽt deũ qui ẽ ſũme bonꝰ ⁊ ſũme
liberalis. ꝓpter cauſaʒ ſuggeſtã illa feciſſe inbibitõnem
niſi excecata eſſet peccato. poſſet tñ in alio caſu qualit᷑⸗
cũq; credidiſſe factũ.⁊ ita aliquo mõ decipi hec opinan
do ⁊ alioꝝ opiniones recitãdo:vt pꝛudens lectoꝛ vel au⸗
ditoꝛ.qui ex paucis multa.ex probabilibo vera ſciuerit
ellicere:veritati ſcʒ que eſt in dictis aſſentiat.vel pꝛofun⸗
disdꝛi indagine ex opinatis ad veritatẽ aſſurgat.

¶QNueſtio. xcix. de dommio

pꝛeſidentie pꝛimi hominis.

Eterminatuz eſt in

iſta ꝑte de pꝛimo hoĩe inꝙtũ eſt ↄiunctꝰ
ex coꝛꝑe ⁊ aĩa.Et pꝛimo de paſſibilita⸗
te nature.ſcõo de pꝛolis ꝓgagatõe.ter⸗
cio de adiutoꝛio gratie. quarto de illu⸗
minatõne ſcientie: ſequit᷑ quinto ſcʒ de dominio pꝛeſidẽ
tie. Pꝛimo ergo querit᷑ ſi pꝛeſidebat ſiue dominabat᷑ cre
aturis vtentibo ratõne.i.chominibo. Secundo ſi creatu

ris vtẽtibo tm̃ ſenſu.Lercio ſi creaturis carẽtibo ſenſu.
2 n—

Vod aũt dominabat᷑ creaturis habentibo
ratõeʒ ſcʒ hominibo videt᷑ ſic augu.xix.de
ciui.dei.xiiij.c. In domo iuſti viuẽtis ex fi
de ⁊ adhuc ab illa celeſti ciuitate ꝑegrinã

gßs etiã qui imperãt ſeruiũt eis quibo vident᷑ imperare.

neq; em̃ dominãdi cupiditate im ꝑant.ſed officio ↄſulen⸗
di. nec pꝛincipãdi ſuꝑbia ſed ꝓuidendi miſericoꝛdia.hG
naturalis oꝛdo pᷣſeribit.ita deꝰ homineʒ ↄdidit.Ex his
verbis augu.ptzʒ ꝙ oꝛdo naturalis exigit.⁊ deus homi⸗
nem ita condidit:vt vnus alij imꝑaret ⁊ dominaret᷑.ſed
ſi quis debebat dominari hoc habebat marime primus
homo.qui fuit pꝛincipalis ⁊ paterfamilias in domo ge⸗
neris humani. ⁊c. 4 Item de dictamine ratõnis eſt. q;
oꝛdo ⁊ pᷣſidentia ſit in genere hominũ.⁊ ꝙ pꝛioꝛibo eta⸗
te ⁊ oꝛigine.miniſtrent ⁊ ſeruiãt poſterioꝛes eiſdem.hpoc
em̃ dictat ratõ oꝛdinata ꝙ pater filio dominetur ⁊ filius
patri ſeruiat.ergo in omni ſtatu erat aliquis alij domĩa
turus. aliquis alij ſeruiturꝰ. ergo ſi ſtetiſſent pꝛimi pa
rentes iſta lex cucurriſſet.ſed ſi aliquis debebat alij do⸗
minari boc maxime debebat pꝛimꝰhomo.eꝛgo ⁊c̃.¶ Itẽ
in creaturis irratõnalibo aĩatis ⁊ inaĩatis vna alij do⸗
minatur.ſuo modo dominãdi.coꝛpoꝛa eĩ ſuꝑceleſtia do⸗
minant᷑ coꝛpoꝛibo inferioꝛibo.⁊ vnũ elementũ alij domi⸗
natur.⁊ hoc habent ab oꝛdine nature.eo em̃ ꝙ inequa⸗
les ſunt virtute ⁊ poteſtate.dominat᷑ ſcʒ maioꝛ minoꝛi.a
ſimili videt᷑ ꝙ in genere hominũ ⁊c̃.in quibo natura oꝛ⸗
dinatiſſim e regularet᷑ ſi lapſa non eſſet.¶ Contra yſi⸗
do. ethimo. Jus naturale eſt vmune omniũ natõnuʒ.vt
viri ⁊ ſemine ↄiunctõ.liberoꝝ ſucceſſio ⁊ educatõ.ↄmu⸗
nis omniũ poſſeſſio ⁊ omniũ vna libertas.ſi ergo omni⸗
um vna erat libertas:nullꝰalij dominabat᷑.4qINtẽ augu.
rix. ciui.dei.xxv.c.ratõnale factũ ad imaginem ſuã vo
luit niſi ratõnibo domiari nõ hominẽ homĩ ᷣ hominẽ pe
coꝛi.inde pᷣmi iuſti paſtoꝛes pecoꝝ magiſqᷓ reges hoim
ↄſtituti ſunt.vt etiam ſic inſinuaret deꝰqd poſtulet oꝛdo
creaturaꝝ·ꝗd exigat merituʒ. peccatoꝝ conditõ quippe
ſeruitutis in re intelligit᷑ impoſita pecoꝛi.¶ Itẽ gꝛego.
⁊ babet᷑ ĩ glo.ſuꝑ illuo Geñ.ix.terroꝛ ac tremoꝛ noſter
ſic ſuꝑ cũcta aĩalia.homo nõ ratõnalibo ſed irratõnali⸗
bus pᷣlatꝰ ẽ natura.ideo dicit᷑ ei vt ab aĩalibo nõ ab ho⸗
minibo timeat᷑.quia contra naturã ſuꝑbire eſt ab equa
libus velle timeri. omnes ergo homĩes natura equales

genuit.ex hac auctoꝛitate videt᷑ ideʒ quod pꝛius Re⸗
ſponſio.ꝙ eſt loqui de dominio ſᷣm ꝙ ↄmuniter dicit᷑ do
miniũ.ſiue nomine extenſo.⁊ ſic poteſt eſſe domimiũ pre
latõnis ſiue p̃excellentie dignitatis.que eſt digna vene
ratõne ⁊ obſequio.vel ratõne oꝛiginis.vel ra tõne pꝛioꝛi
tatis temꝑis. vel ratione ſcientie vel virtutis.⁊ hoc mõ
loquendo maioꝛes a minoꝛibo dñi apellant᷑. Et eſt lo⸗
qui de dominio ſᷣm ꝙ ꝗꝓpꝛie ⁊ ſpecialius dicit᷑ dminium
auctoꝛitatis pꝛeſidẽdi.ĩmo potius poſſidendi.eo modo
quo dominꝰ rei dicit᷑ pᷣeſſe eidem.ſicut poſſeſſoꝛ poſſeſſio
nis.hoc modo duplici ſumendo dominiũ dicit᷑ ſeruitus
reſpondẽs.ſcʒ obſequium reuerentie? libertatis.⁊ ab
hac ſeruitute nomie ertenſo dicit᷑ ſeruus.qui maioꝛi ſe
ex libeꝛtate ⁊ amoꝛe obſequij exhibet honoꝛis ⁊ miniſte
rij. ⁊ etiam obſequiũ debitum ? neceſſitatis.neceſſitatis
dico conditõnis ſcʒ ſeruilis. Hanc duplicem ſeruituteʒ
videtur augu. diſtinguere Geñ.xj.ad litt. exponens il⸗
lud verbũ Geñ.iij ſub viri poteſtate eris ⁊ ipᷣe domina⸗
bitur tui.dicens ſic.quid eſt quod dictũ eſt.⁊ ad virum
tuũ ↄuerſio tua ⁊ ipᷣe dominabit᷑ tui.videndũ eſt quẽad⸗
modum ꝓpꝛie poſſit accipi.neqʒ em̃? ante peccatũ aliter
factum fuiſſe dicit credere mulierẽ:niſi vt vir ei domina
retur ⁊ ad eum ipᷣa ſeruiendo cõuerteret᷑. Sed recte po⸗
teſt accipi hanc ſeruitutẽ ſignatam que cuiuſdam cõtra
dictõnis vel conditõnis eſt potius q; dilectõnis.vt etiã
ipſa talis ſeruitus qua honines hominibo poſtea ſerui
eſſe ceperunt.de pena peccati reperiatur exoꝛta. Ecce h
diſtinguit augu. duplicem ſeruitutem. ſcilicet liberali⸗
tatis ſiue dilectõnis.⁊ contradictõnis ſiue violẽtie.Pꝛi
mo modo ſumendo dominium ⁊ ſeruitutem. poteſt dici
ꝙ adam dominatus fuiſſet alijs bominibus ⁊ illi ſerui
eius.omni ergo ratõni conſonũ eſt. qꝙ ſi ſtetiſſet. filij eiꝰ
ocioſi fuiſſent ſibi in erbibitõne honoꝛis ⁊ reuerentie et
obſequijs coꝛpoꝛalibns. vt ſi vellet ↄmedere in allatõne
fructuum ⁊ conſimilibus obſequijs.ſumendo em̃ domi⸗
nium ſeruituteʒ ſcðo modo.neq;ʒ ipᷣe fuiſſet illis domi
natus neq; illi ſerui eius.hmõi eĩ ſeruitutis cauſa ẽ pec
catum. Ende augu.xix.de ciui.di.xv.c.NQullꝰ natura
in qua deus pꝛiꝰ hominẽ condidit ſeruus eſt homĩs aut
peccati. verũetiam penalis ſeruitus ea lege oꝛdinat᷑.que
naturalem oꝛdinem conſeruari iubet.ꝑturbari vetat.qꝛ
ſi contra eam legem nõ eſſet factuʒ nihil eſſet penali ſeꝛ⸗
uitute cohercendum. Ecce ꝙ augu.hanc ſeruitutem vo⸗
cat penalem. ad differentiã illius que eſt amoꝛis? liber
tatis. Nuctoꝛitates aũt quibus oſtenſum eſt. nõ domi
naretur intelligende ſunt de dominio ſcdðo mõ ſumpto ⁊
ſeruitute ſimiliteꝛ.4¶ Ad illud quod pꝛimo obijcit᷑. ꝙ de
us condidit hominem vt imꝑaret.non cupiditate domi⸗
nandi ſed officio ↄſulendi ⁊c. Dicendũ ꝙ ver bo illo nõ
expꝛimit᷑ hominẽ conditũ vt homini dominet᷑. ꝓꝛie ſu⸗
mendo dominiũ: ſed notãtur duo in omni ſtatu ↄuenire
parẽti ſiue pᷣlato reſpectu inferioꝛis.ſcʒ officiũ inſtructi
onis.qð notat᷑ cũ dicit᷑.officio cõſulendi.⁊ ↄdeſcẽſus be
nignitatis qð notat᷑ cũ dicit᷑.ſed ꝓuidendi miſcdia.ꝓ⸗
babiliter eĩ pᷣſumit᷑.ſi ſtetiſſent pꝛimi parẽtes:inſtruxiſ⸗
ſent filios ſuos ſaltem cũ eſſent ꝑuuli.⁊ benigne pꝛoui⸗
diſſent in his quibo ratõe qua aĩales eſſent indiguiſſent
vt em̃ ſupꝛa dictum eſt. Et dicit hugo illos qui naſceren
tur ex pꝛimo homine fuiſſe naſcituros.eadem lege qua
nunc natiuitatẽ humanã oꝛdinatam cernimus ꝑuos
naſcituros.ac deinde per interualla tem poꝝ tam in ſen
ſuqᷓ inſtatura coꝛpoꝛalia incremẽta accepturos.Pꝛete
rea inſtruẽdi erãt ⁊ alẽdi vnde maioꝛibo illoꝝ incumbe
bat officiũ inſtruẽdi ⁊ miſcdia ⁊ benignitas pꝛouidẽdi.
4¶ Ad illud quod obijcitur.ſcʒ ꝙ ratio dictat ꝙ poſteri⸗
ores miſtrent pꝛioꝛibo⁊ ſeruiãt ⁊c᷑.Dicendũ ꝙ verũ eſt.
ſed nõ ſeruiat coacto ⁊ penali ſed ſeruitõ gratis ⁊ ex di/
lectione exhibito.i ad aliud qð abijcitur ꝙ ⁊ in rebus
animatis ? inanimatis eſt reꝑire dominium violentie
⁊c. Dicendũ ꝓ bomo ↄditus fuit vt ſoli deo ſubditꝰ eſſʒ

Re
fv
inre
vene
iori
emo
ſlo⸗
iunn
0do
eſſio
itus
1 ab
niſe
iſte
tis
tez
i⸗
ng⸗
tum
kach⸗
liter
hina
epo⸗
tre
ti
erui
teb
rali⸗
Pei
dia
erui
jes
leet
one
ni⸗
ni
ee

905

onni
to7
N
vnni
ono
eſi⸗
mure
Ge
abe
1,
ri⸗
ohi
ſent
eren
nn
00
ſen
dete
nbe
idt⸗
en

1G

6
ſie

6

ueſtio

et ei imediate vniret᷑. vnde hngo.bonũ homiĩs ſupꝛa ho⸗
minem erat. ſolus ille bonnz homis erat ſcz eus. vnde
idiu buic bono in oꝛdine ↄditõnis ſue ꝑſiitit.ĩmediate
vigebat᷑. vnde ſolꝰ eus homini dominabat᷑. ſed iuſio di
iudicio demerito peccati: homo homini ſubditꝰeſt. AUn⸗
de augu.xix.d ciui.dei.xv. Pꝛima ſeruitutis cauſa pec
catum eſt.vt homo homini ↄtradictõnis vinculo ſubde
retur.qð nõ fit niſi deo iudicãte.apud quẽ nõ eſt iniqui⸗
tas ⁊ nouit diuerſas penas meritis diſtribuẽ delinquẽ
tium. õ ſic fuit de rebo alijs aĩatis ⁊ inaĩatis:̊ diſpo
ſitionis diuine ꝓuidẽtia oꝛdine agruo ⁊ ↄueniente pul⸗
chritudini vniuerſi quedã erant quibuſdã ſuꝑioꝛes vir
tute ⁊ aljs.dominat᷑ ſuo modo dominãdi ⁊ agũt in illis
eius occaſione ea que minoꝛis ſunt virtutis tranſmutã⸗
tur. Unde augu.ſuꝑ Geñ.iij. ad litt. habent om̃ia ꝙdiu
ſunt menſuras numeros oꝛdines ſuos.que cuncta meri
to ↄſiderata laudant᷑.nec ſine occulta ꝓ ſuo genere mo
deratione pulchritudinis tꝑalis etiam ex alio in aliud
tranſeundo mutant᷑.oꝛdo ergo virtutis in rebo. VUnde?ẽ
ꝙ vna alij dominat᷑ hoc eſt illis a natura.nõ ſic eſt de ho
mine.vnde nõ eſt ſimile de dominio hominis ⁊ aliarum
rerum. Suplici auteʒ ratõne volnit deus.⁊ Fm volun⸗
tatem ſuã oꝛdinatiſſimã diſpoſuit.vt homo illiꝰſoliꝰſub
deret᷑ dominio. Ana ſumpta eſt ex ꝑte pꝛincipij.⁊ alia ex
ꝑte finis. Ex ꝑte pꝛincipij conditõ ip̃ius hominis ad ex
pꝛeſſam eius mutatõeʒ.i.ad imaginẽ illius.ſicut em̃ ni
hil fuit mediũ inter deũ ⁊ hominẽ ꝙᷓtum ad ↄfoꝛmitateʒ
⁊ mutatõeʒ in natura:ſic diſpoſuit dñi ſapientia.vt mi⸗
hil eſſet mediũ in debito obſequij vel ꝑſone. Pꝛeterea ſo
lus deus erat bonũ bomiĩs quẽ cultus obſequio erat aſ⸗
ſecuturus.vt em̃ dicit hugo.homo ita factus erat.vt bo
num eius ſolus ille eſſet. a qͥ erãt cetera omnia.ſub ipſo
facta ſunt:nõ vt in eis eſſet eiꝰ obſequiũ.ſ̊ vt ex eis eſſet
eius obſequiũ.ꝓpter quod de hominẽ ↄdidit ⁊ inſtituit
in libertate.vt nulliꝰ obligaret᷑ obſequio. vt libere⁊ ex⸗
pedite aſſequeret᷑ ſuũ bonũ ſiue finẽ ad quẽ obtinẽdum
factus erat. Sunt & iſte ratões quaꝝ vna eſt ſumpta ex
ꝑte pꝛincipij ⁊ alia ex ꝑte finis. ꝓpter quas congruebat
hominẽ nulliꝰeſſe dominio ſubditũ.qᷓdiu ſuo.i.deo vel⸗
let eſſe ſubditꝰ. Aliter aũt eſt de alijs creaturis que ſunt
cõdite in maioꝛi diſtãtia a deo.que ad maioꝛeʒ decorem
vniuerſi ↄdite ſunt in diſtinctõe quadã ptatis ⁊ vᷣtutis.
7 de natura ſua actꝰſuos nõ diſcernũt:̊ ſᷣm ipetuʒ agũt
que erãt maioꝛis vᷣtutis quadaʒ pᷣſidẽtia dominij alijs q̃
ſunt minoꝛis inſluẽdo ⁊ agẽdo ſubijcint.·

lébrüſe
Eduitur inquirere vtrum pꝛimꝰhomo do
minaretur alalibo. O ſic videtur Geñ.j.
Creſcite ⁊ multiplicamini ⁊ replete terꝛã
1 ſubijcite eam. ⁊ dominamini piſciboma⸗
ris ⁊ volatilibo celi.⁊ vniuerſis aĩiantibo que mouẽtur
ſuꝑ terrã.ibi glo.ipᷣis dicit vt habeãt dominiũ omnium
creaturaꝝ in inferioꝛi ꝑte mũdi.¶ Iteem dama. Ex viſi
bili creatura ↄditurus erat deus hominẽ ſᷣm ꝓpꝛiã ima
ginem ⁊ ſimilitudinẽ. ſicut quẽdam regem ⁊ pꝛincipem
omnis terre ⁊ omniũ qne ſunt in ip̃a.ex his patet ꝙ ha

buit dominiũ omniũ aĩialiũ.
cui rei cuiꝰeſt ipa ſicut poſſeſſiõ poſſeſſoꝛis.ſed in primo
ſtatu omnia erãt ↄmunia.ſicut em dicit Iſido.ſᷣm legeʒz
natnre ↄomunis eſt omniuʒ poſſeſſio.⁊ omniũ vna liber⸗
tas.exquo ergo in ſtatu pꝛimo currebat lex nature ↄdi⸗
te.nihil erat alicuiꝰſubiectũ dominio.4 Item velle ha⸗

bere aliqua que nulli vſni vel officio ſunt violenti depu

tata.⁊ ita ex ↄſequẽti nulliꝰvtilitatis.eidem eſt culpe cu
piditatis vel curioſitatis vel alicuiꝰalteriꝰvicij.que nul
lo modo erant ĩ ſtatu illo.ergo pꝛimꝰhomo nihil voluit
habere in ſtatu pꝛimo quod nõ eſſʒ deputatũ alicui vſui
vel officio.ergo nec habuit.ſed animalia nulli vſui vel
officio erant deputata ergo eius nõ erat poſſeſſio.ergo

ontra ille dominat᷑ ali-⸗

xcix.

nec ille dñs a ita nõ dominabat᷑. ¶ Item oĩno indoma⸗

beili nullꝰ poteſt domiari: ſeo multa genera aĩaliũ erant

hmõi.multa em̃ ſunt que nulla frequẽtia hominum vel
ſtudio domari poſſunt.̊ ñn domiabat᷑ cuilibʒ.⁊ ita nõ do
minabat᷑ ommi aĩali.q¶ Iteʒ Geñ.ij.adduxit ea ad adã
vt videret quid vocaret ea.ibi glo.augu.⁊ ſumpta eſt ex
ix.ſuꝑ Geñn.ad litt.nõ ſicut venatoꝛes vel aucupes nec
viſionis vox de nube facta eſt.quã ratõnales aie intelli⸗
gere ſolent.hanc em̃ naturaliter nõ intelligũt beſtie ſed
aues per mĩſteria angeloꝝ.qui capiunt in verbo eiꝰ ꝗd
quãdo ſieꝛi debeat.ex hoc verbo videtur.ꝙ animalia nõ
erant dominio vel impeꝛio pꝛimi hominis ſubiecta.quia
ſi hoc nõ neceſſe fuiſſet ꝙ per miſteria angeloꝝ adducta
eſſent.ea eĩ que ꝑ hmõi miſteriũ ſolent fieri.⁊ modo mi⸗„⸗
rabili fiebant ⁊ ſupꝛa humanũ poſſe erãt: ſed ſi fuiſſent
humano imperio ſubiecta.ſine angelico auxilio potuiſ
ſet ea cõgregaſſe. ¶ Stem nõ omnia que erant in ipo p⸗

mo homine ante lapſuʒ erãt illi ſubiecta.ſicut vires na⸗

turales vtpote nutritiua digeſliua ⁊ hmõi.que ſiue vel⸗
let ſiue nollet.ſᷣm ꝙ mouebat᷑ earũ natura officia ſua ex
ercebant.multofoꝛtius videt᷑ ꝙ animalia que nõ moue
bantur ſᷣm dictamẽ ratõnis.ſed ſᷣm impetũ nature ſue

que fuerunt in maioꝛi diffoꝛmitate ab ipo homine non

erant illi ſubiecta.q Item hieronimꝰhomĩ adhuc ante
peccatũ nõ indigenti dedit deus dominatõeʒ aialiũ.pꝛe⸗
ſciebat em hominẽ admiculo aĩaliũ adiuuãduʒ foꝛe poſt
lapſum.Ex hoc verbo videt᷑.ꝙ nõ fuiſſet illi datũ domi⸗
nium niſi eſſet lapſus.q Item habet᷑ in glo.ſuper illud
dominamini piſcibo maris Geñ.j.que eſt talis.querit᷑
qua vtilitate homo dominatũ inter cetera aĩalia ꝑcepe⸗

rat ⁊ ad quos vſus queue ſolatia ſunt hec creata homi

ſi nõ peccaret.nõ em̃ ad eſcam. ſed herbe tm̃ ⁊ arborum
fructus pᷣmo cõceſſa ſunt.ſed foꝛte qꝛ peccatuꝝ pᷣſciebat
ceꝰ?hominẽ.⁊ ſic futuꝝ moꝛtalẽ quẽ creauit ĩimoꝛtalem.
ea pꝛimoꝛdialiter inſtituit.quibo ſe iam moꝛtalis poſſet
tueri.ha bens ex his alunentum ⁊ indumentũ ⁊ laboꝛis
adiumẽtum. int ꝙ pꝛimꝰ bomo ante lapſum ha⸗
buit dominiũ.⁊ hoc cõgruebat cõgruentia ſumpta ex ꝑ/⸗
te hominis.⁊ cõgruẽtia ſumpta ex pꝑte aĩaliũ.congrue⸗
bat em̃ ꝙ ante peccatũ haberet ptatiuã dominatõeʒ cete
rarum creaturaꝝ huiꝰmũdi ſenſibilis.ſᷣm eam ꝑtẽ qua
factꝰeſt ad imaginẽ dei.omnibo ceteris pᷣcellebat.iuſtuzʒ
nãq; erat vt ſᷣm ratõneʒ ſuo creatoꝛi ꝑfecte obediens.⁊
ab eius obedientia nuſqꝙᷓ ꝑturbato vel irratõnali motu
diuertens omnia ratõe carentia ſub ſuo otinẽt pt̃atiuo
⁊ imꝑturbato atq; pacato imperio.VUnde ⁊ Joh̃s ↄſiã⸗
tinopolitanus epᷣus dicit.ante peccatuʒ omnes beſtias
homini fuiſſe ſubiectas.qꝙ aũt nũc hominibo nocent.pe
na pꝛimi homiĩs peccati eſt.dominiũ aũt illud amiſit p⸗
pter peccatuʒ. Vnde glo.ſuꝑ illud dominamĩ ⁊c.poſtqᷓ
conditoꝛi ſubiectꝰ eſſe noluit iurs dominiũ ꝑdidit. in te⸗
ſtimoniũ dᷣo pꝛime creatõnis legimꝰ aues viris ſanctis
ſeruiſſe ⁊ ritus beſtiarũ ⁊ ſerpentũ venena ceſſiſſe. Alia
autem eſt cõgruentia ex ꝑte aialium. congruebat em̃ vt
aĩalia que ꝓpter hominẽ condita erant eius dominio et
diſpoſitõni ſubderent᷑.vnde Hugo que ꝓpter bominem
creata erant.ab illo regenda ⁊ diſponẽda erant.curam
etem̃ boum ⁊ ꝓuidentia ceteroꝛũq; animaliũ deꝰ homi
ni reliquit.vt dominatõni illiꝰ ſubicerent᷑.⁊ ratõne illiꝰ
regerent᷑.vt a quibo debuerat obſequiũ accipere.ſciret
etiam illis neceſſaria ꝓuidere.⸗ Ad pꝛimũ quod obijci
tur ↄtra hoc.per hoc ꝙ omnia tũc erant ↄmunia ⁊c. Di
cendum ꝙ illud dominiũ in nullo p̃iudicabat illi ↄmu⸗
nioni.nõ em̃ datnuʒ fuit hoc dominiũ ſolũmodo homini
pꝛimo.ſed illi ⁊ poſteris eiꝰſi ſtetiſſent.illi tñ tanq; pᷣmo
2 pꝛincipali patrifamilias in domo generis humani.vn
de vnuſquiſq; vſus fuiſſet illis ſ̃m beneplacitum volun
tatis oꝛdinate.vñ dominiũ illud nõ fuit ꝓpꝛietatis polſ⸗
ſeſſoꝛie ſed pᷣſidentie ptatiue ⁊ pꝛouidẽtie regitiue ſicut
vult hugo.¶¶ Ad aliud qð obijcit᷑. ꝙ animalia nõ erant

alicui vtilitati hũane deputata. ſi homo ſtetiſſet. Dicen⸗

dum hoc nõ eſt cerũ.licet em̃ qᷓtuʒ ad ſtatum illũ non

erãt alicui vſui vel officio deputata.quõ indiget hũana
miſeria.foꝛtaſſe erãt alicui alij quo ignoꝛamꝰ. Pꝛeterea
materia fuerũt laudandi deũ.tum qꝛ meliꝰ⸗⁊ manifeſtiꝰ
declarat᷑ diuina ſapiẽtia.potẽtia.⁊ bonitas.ex ↄditõne
gubernatõe ſuſtẽtatõe eoꝝ in quibo ẽ reꝑire imaginezʒ
ei ⁊ in ꝗboẽ reꝑire veſtigiũ.qᷓ declaꝛaret᷑ ex ↄditõe gu⸗
bernatõe ſuſtẽtatõe eoꝝ q ſunt ad imaginẽ dei.alijs ñ
exiſtẽtibo:tum qꝛ ex ſubiectõe qua ſubiecta fuerũt homĩ
magis ſe reputaret hõ obnoxiuʒ deo.⁊ magis abhoꝛre⸗
ret vilitatẽ peccati.⸗¶ Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ plura ſunt
aĩalia indomabilia ⁊c̃. Dicẽduʒ ſine pᷣiudicio melioꝛis
ſentẽtie.ꝙ aĩalia in illo ſtatu erãt in ꝑadiſo ſubiecta ho⸗
minis impeꝛio.ↄcoꝛditer adinuicẽ.⁊ obediẽter ad homi
nem viuẽtia.hodie aũt ꝑ peccatũ recedente ⁊ declinãte a
ſui ſuꝑioꝛis obediẽtia.iuſtũ erat vt ordine naturali ſibi
ſubiecta ſentiret aduerſuzʒ ſe ꝑ obedientiã ↄtumatia.peꝛ
quã iuſticiã ⁊ caro facta eſt rebellãs ſpiritui.⁊ que exte⸗
rius ratõne carent repugnãtia ipi homini.nõ tñ amiſit
homo naturalẽ poteſtatẽ dominij.i.ratõnis im ꝑatiuam
poteſiatẽ:ſed ſicut poteſtas eꝰeſt infirmata ⁊ per pecca
tum viciata.ita ip̃a quoq; ratõne carẽtia labente homi⸗
ne ſunt deterioꝛata.⁊ ad obediendũ imꝑanti ratõni mi⸗‚
nus habilia.⁊ minoꝛis mãſuetudinis ⁊ maioꝛis crude⸗
litatis.qð patet ꝑ hoc.ꝙ ante peccatũ aĩalia aĩaliũ eſu
non viuebant.vnde Geñn.j. Ecce dedi vobis omnẽ her⸗
bam ⁊c. Obi dicit glo. Bede.patet ꝙ ante peccatũ homi
nis terra nihil noxiũ ꝓtulit.nõ herbaʒ venenataʒ.non
arboꝛẽ ſterilẽ. omnibo em̃ herba ⁊ ligna data ſunt homi
nibus ⁊ volatilibo ⁊ animãtibo terre in eſcam.vnde pa⸗
tet.qꝙ tunc aĩalia aialium eſu nõ viuebant.ſed concoꝛdi
ter herbis ⁊ fructibo veſcebant᷑. Nugu.tamen videt᷑ di⸗
cere contrariũ pꝛimo contra manicheũ dicẽs.hinc quis
admoueri debet.nõ carnaliter hec eſſe intelligẽda quia
herbe virides ⁊ ligna fructifſera omniũ generũ beſtiaꝝ
⁊ om nibo volatibo ⁊ omnibo ſerpẽtibo Geñ.iij. dantur
in cibum. cum videamꝰ ancipitres ⁊ miluos ⁊ aquilas
non paſci niſi carnibo. Reſpondendũ intellectus augu.
referendus eſt ad ſtatum poſt peccatum. quia ante eſu
animaliũ non ſuſtentabãtur. aũt animalia erant do

meſtica ⁊ manſueta ante peccatuʒ.patet ex glo.ſupꝛadi⸗

cta que eſt. in teſtimoniũ pꝛime creatõis.legimus aues
viris ſanctis ſeruiſſe ⁊ ritus beſtiarum ⁊ ſerpentum ve⸗
nenum ceſſiſſe.ſicut exꝑimento ſcitur de ſancto Ruber⸗
to.in cuius inſulam aues intrantes domeſtice ⁊ mãſue⸗
te fiunt.exeuntes aũt fiunt ſilueſtres.¶ Ad illud quod
obijcitur ꝙ animalia nõ erant homini ſubiecta.per hoc
ꝙ; adducta erant ad adam per miniſteriũ angelorũ ⁊c̃.
Bicenduʒ ꝙ hoc nõ opoꝛtet.ſicut em̃ pomt augu.mira⸗
bilia que fiebant in egipto. vtpote in conuerſione virge
moyſi in colubꝛum.⸗ in cõuerſione aque in ſangninẽ.et
huiuſimodi quodãmodo erant naturalia.quia ĩ illis ex
quoꝝ conuerſione fiebant colubꝛi ⁊ ſanguis ex tempo⸗
ris ꝓlixione poſſent ex eiſdem fieri operatione nature.
ſed quia hec ex illis repente ꝓducebant᷑ in eſſe miniſte⸗
rio angeloꝝ.quod non poſſet natura fieri hmõi produ⸗
ctio eſt mirabilis.ſicut ergo in illis operibus que facta
fuerunt miniſterio angeloꝝ fieri poſſent natura inferio
ri ſed non eo modo.i.repente.Similiter poteſt diei in ꝓ
poſito.ꝙ bene poſſet adam aĩalia omnia cõgregaſſe.ſed
ipᷣa congregatõ non fuiſſet ita repentina ſicut illa q̃ fie⸗
bat ꝑ miniſteriuʒ angeloꝝ.¶ Ad illud qð obijcit ꝙꝙ vi⸗
res naturales nõ erant oino ſubiecte ⁊c. Dicendũ ꝙ in
ſtatu illo natura ita obediebat voluntati.⁊ volũtas ita
fuit cõcoꝛs ⁊ ↄfoꝛnus nature.ꝙ etiã vires natuꝛales nõ
exceſſerũt terminos volũtatis. Pꝛefea nõ eſt oĩno ſimi⸗
le de viribo ⁊ hmõi aĩalibo.quia aĩalia erant quodãmõ
capacia diſcipline.vt illa que habent auditũ ⁊ memoꝛi⸗
am quãdaʒ.⁊ nata ſũt moueri ad ꝑtes oꝓoſitas.hmõi

vires non ſunt nate moueri niſi ad vnam parteʒ.¶¶ Ad
illud quod ſubiungitur. ꝙ ſiue vellet ſiue nollet exercẽt
officia ſua ſᷣm inſtinctum nature. Dicendum ꝙ in ſta⸗
tu illo voluntas fuit omnino actus nature.quia em̃ na⸗
tura omnino fuit oꝛdinata.⁊ voluntas ſimiliter.pꝛopte
rea penitus fuerunt concoꝛdes.ſuppoſito autem ꝙ pꝛi⸗
mus homo ſiue liberum arbitrium eiuſdem aliquid im
peraret.vel viribus naturalibus ipſius hbominis primi
vel animalibo quibuſcũq; quod eſſet contra eoꝛuʒ natu
ram.quia imperiũ illius minus eſſet ratõnale.nõ vide⸗
tur mihi neceſſe ꝙ obedirent imperanti. In alijs auteʒ
que non eſſent contra obedirent.¶ Ad illud qð obijcit
ꝑ verbuʒ Hiero.dicendũ.ꝙ non eſt intelligendũ ex ver⸗
bis hiero.ꝙ homo caruiſſet dominio aĩalium niſi fuiſſʒ
lapſurus.ſed ꝙ illi pꝛimoꝛdiali dominio ante peccatum
acceſſit.qualis nunc eſt admiculatio poſt peccatum.Exrx
illo nãq; dominio pꝛime habet adhuc bomo.ꝙ edomat
cetera animalia ⁊ eis vtitur ad neceſſarium huius vite
penalis ſubſidiuʒ. cuiuſmodi vſu non indiguiſſet homo
niſi peccaſſet.hmõi autem adiutoꝛium p̃oꝛdinauit domi
nus homini lapſo de animalibo futurum.ſic em̃ ſua ſapi
entia diſpoſuit rerũ oꝛdinem. vt ſiue laboꝛaret homo ſi
ue ꝑſeueraret abſq; peccato.om̃ia ei ſubiecta foꝛẽt ⁊ de⸗
ſeruirent ↄgruitati miſterio.verũtamẽ ſi nõ peccaſſz ho
mo.miſtraſſent homini leui ⁊ obediẽti obſequio.poſtqᷓ
aũt peccauit homo.excanduit creatura in toꝛmẽtuʒ ad;
uerſus iniuſtos.nec tñ in toꝛquẽdo deſtitit ab obſequen
do. quia ea que nociua dicunt᷑. aut penaliter vt iuſtũ eſt
ledunt.aut ſalubꝛiter exercent.aut vtiliter pꝛobant.aut
ignoꝛantes docent.⁊ ſic ſemper aliquem vſum vtilẽ ho⸗
mini ſubminiſtrant.

quitur inquirẽ.vtrũ p̃domĩabat᷑ creatu
ris carẽtibo ſenſu. Oꝛ ſic videt᷑ Geñ.j.fa⸗
ciamus hoĩeʒ ad imaginẽ ⁊ ſimilitudineʒ
noſtrã.vt pᷣſit piſcibo maris⁊ volatilibus
celi ⁊ beſtijs fre.vniuerieq; creature.Ecce ꝙ datuʒ fuit
illi dominiũ ſuꝑ vniuerſaʒ creaturã.X! Itez ſicut habet᷑
ab aug.curã aĩaliuʒ deus homi reliquit.vt dominatõni
illius ſubijcerent᷑ a quibo debuerat obſequiũ acciꝑe.ſed
ſi aĩialia ſubijciebant᷑ dominatõni hominis.quia homo
ab illis debuit acciꝑe obſequiũ:multofoꝛtiꝰcarẽtes ſen⸗
ſu. vt plante eius de bebant ſubdi dominio.a quibo debe
bat acciꝑe alimentũ. Dicit᷑ em̃ Geñ.j. Ecce dedi vobis
omnẽ herbam afferentẽ ſemen ſuꝑ terram.⁊ vniuerſa li
gna que habent in ſemetipᷣis ſementẽ generis ſui.vt ſint
vobis in eſcam. 4¶ Item hugo pꝛiꝰopifex deꝰ mũdũ fecit
deinde hominẽ poſſeſſoꝛẽ ⁊ dominum mũdi.vt ceteris
omnibo iure conditõnis dominaret᷑ homo ip̃i a quo fa⸗
ctus fuerat ſoli volũtaria libertate ſubiectus.⸗! Stẽ idẽ
homo factꝰeſt.vt deo ſeruiret ꝓpter quẽ factꝰ eſt.⁊ mũdꝰ
factꝰeſt vt ſeruiret homĩ ꝓpter quẽ factꝰ eſt. ex his ptʒ
homo nõ ſolũ accepit dominiũ ſenſibiliũ.etiã inſenſibili
um ⁊ cino ꝑtiũ mũdi ſiue ipᷣius mũdi ſicut etiã dicit da
ma.¶ Cõtra hoc ẽ multiplicit inſtare.pꝛimo in coꝛpo⸗
ribus ſu ꝑceleſtibo quoꝝ motꝰnõ eſt electiuꝰſᷣ ex neceſſi
tate.⁊ ſm neceſſitatẽ motꝰ.eſt neceſſitas influentie.Vñ
neq; qtuʒ ad motũ neq; qtuʒ ad inſluẽtiaʒ ſubiacẽt ho⸗
minis imꝑio.neqʒ ſubiecta eſſent ſi hõ ſtetiſſet.⸗ Pꝛete
rea ꝓbabilit᷑ pſumit᷑ ſi hõ ſtetiſſet.ꝙ alique impᷣſſiones
a innouatões accidiſſent circa coꝛpꝰhũanũ.ex neceſſaꝛia
influẽtia coꝛpoꝝ ſuꝑceleſtiũ in coꝛꝑa inferioꝛa.cũ illa ĩ⸗
fluẽtia ſit a diſpoſitõe diuĩe ꝓuidẽtie illis naturalit in⸗
dita reſpectu coꝛpoꝝ aĩaliũ ⁊ mutabiliũ.ſᷣ ꝓpter influen
tiam coꝛpoꝝ ſu ꝑceleſtiũ in inferioꝛa ⁊ impᷣſſiones ⁊ im
mutatões relictas.dicunt᷑ coꝛꝑa ſuꝑioꝛa dominari infe
rioꝛibo.qᷓ videt᷑ ꝙ in ſtatu ante lapſuʒ coꝛꝑa ſuꝑceleſtia
dominabant᷑ coꝛꝑi pꝛimi homĩs. ꝓpter qð magis ſubij⸗
ciebatur pꝛimꝰhomo coꝛpoꝛibo celeſtibus qᷓ econuerſo·

Itu
,
5

i
no
en⸗

bis
ſali
ſint
feit
eris
ſu⸗
ſſt
ſch
39
beli
tda
o
eſi
G
tho⸗
ete
es
nis
li⸗
in/
gent
in
ſe
a

(Mueſtio

Similiter videt inſtantia in elementis quoꝝ eſt ↄti⸗

nua actio ⁊ paſſio.⁊ ex neceſſitate ſm motum coꝛpoꝝ ſu

ꝑioꝝ ꝑ acceſſum ⁊ receſſum. neratio ⁊ coꝛruptio in

dominio ſubeſſe. ¶ͥ Similiter videt᷑ inſtantia in leuibo 2
ãFuibo.q̃ ̃m naturam eis inditam neceſſe bñt vniformis
moueri.qᷓuia.ſ.deoꝛſuʒ ⁊ leuia ſurſum.q vt ꝓbabitr pᷣſu

mit᷑ nullius hominis im ꝑio ad motꝰ ↄꝛios ſe inclinarẽt

ñſio dvᷣm abſq; dubio ſiẽ diẽ tertus Geñ.j·
dominaret᷑ vniuerſe creature etiam inſenſibili ſi ſtetiſſet
Sed attendendum ꝙ duplex eſt dominandi modus Fm

ꝙ ſpectat ad ꝓpoſitum. Uno eĩ modo dẽ ꝗs dñari alicui

creature.cum ſuꝑ eaʒ hʒ ius in poſſidendo.⁊ ea vti pt ꝓ⸗
uoto in ſua vtilitate ⁊ cõmodo. ita ꝙ nihil ipſiꝰ rei viibi⸗
lis aduerſet᷑ voluntati vtentis.⁊ H̊ modo homo dñabat᷑
creaturis inſenſibilibo qᷓ homini deſeruiebãt in ſuis acti
bus.⁊ homo ſine repugnantia ⁊ difficultate poterat eis
vti valde libere. Alius eſt modus dominandi. cũ non ſo
lum eo cui dominat᷑ pt vti libere.ſ̊ etiam pt᷑ ei indifferen
ter pᷣcipere.modo vnum mõ aliud ᷣm voluntatis ſue nu
tum ⁊ im ꝑium.⁊ hoc modo non dñabat᷑ creaturis inſen
ſibilibo. tm̃ ſenſibilibo.ſᷣm ꝙ ſenſibiłr mouẽt᷑ ⁊ nate ſt
moueri in ꝑtes oppoſitas. rò huiꝰ eſt qꝛ creature inſen
ſibiles mouent᷑ ſm naturalem inclinatõeʒ q̃ eſt ad vnam
ꝑtem tm̃. nde lapis determinate tendit ad centrum.?
ignis ſurſum.ideo niſi ſaluo nature oꝛdine ſᷣm ſuam pꝛi
mam ↄditõz nibil adam eis pᷣciꝑet. quippe cum non ſint
nate niſi vno mõ currẽ ⁊ magis agi ꝙᷓ agere ſi eas ſinẽt
agere ꝓpꝛios motus.⁊ dum illis motibo vteret᷑ad ſuum
ↄmodum ⁊ ꝑ ↄplacentiam acceptaret omnia ſibi defuien
ti. Sed creature ſenſibiles q̃ aliquo mõ eſſent diſcipline
capaces.ille.ſ.q̃ hñt auditum iuxta memoꝛiaʒ.⁊ q̃ nate
ſunt ad oppoſitas ꝑtes moueri atʒ obtemꝑarent in oĩbo
q̃ nature non ↄꝛiarent᷑.ſic tactum eſt ſuꝑiꝰ.oↄcedendum ẽ
ͤꝙ adam dñaret᷑ creaturis inſenſibilibo. Vnde ↄceden⸗
de ſunt etiam rationes que hoc oñdunt.4! Ad illud qð
obijcit᷑ quo videt᷑ concludi.ꝙ coꝛꝑa ſuꝑceleſtia domina⸗
bant᷑ coꝛꝑi pᷣmi hominis ante lapſum. Dicẽdum ꝙ non
eſt veꝝ.qꝛ ꝓpꝛie loqᷓndo illa coꝛꝑa dicunt᷑ alijs dominari.
quoꝝ vᷣtute obijcit᷑ de ſubſtãtia illoꝝ ꝗbo dominant᷑.⁊ ſi⸗
unt in illis dominationes coꝛruptionum. qð non fiebat
neq; fieꝛi conueniebat circa coꝛpus pᷣmi hominis. Vñ ſi
ſtetiſſent pᷣmi homines non hꝛent illud dominiũ coꝛpoꝛa
ſuꝑceleſtia in coꝛꝑibo humanis qð modo hñ̃t.ſpᷣ potiꝰ in

illis q̃ illis conuenirent p̃ᷣſtitiſſent obſegnum. Ex his pa-

tet rnſio ad omnia pᷣdicta.¶ Sʒ adhuc ↄ hoc obijcit᷑.qꝛ
elementa ⁊ elementata obediebant hominibo.ſ. helie ⁊
heliſeo.ad ᷣmonem helie celum ↄtinuit pluuiam. Jaco.
vlt.iij. Reg.xvij.⁊ multiplicata eſt farina ⁊ oleum eodẽ.
Am bꝛo. in li.de officijs. Seꝛmonem locutus eſt helias 2
pluuia ſtetit nec cecidit ſuꝑ terram tribo annis ⁊ ſex mẽ
ſibo. Item locutꝰeſt.⁊ ydria farine non defecit ⁊ vas olei
toto famis temꝑe diuine non eſt exinanatum. ⁊ eodem
Heliſeus autem aut in ſolitudine ioꝛdanem tranſitu ſuo
vt ꝑs defluat poſterioꝛ ſuꝑioꝛ autem infontein recurrat
iiij . Reg.ij. Aut ferrum ſecuris excuſſum ⁊ in fluuij ioꝛ⸗

danis merſum in ꝓfundo miſſo in aq̃s ligno facit ſuꝑna

taꝛe.iiij. Reg.vj. Joꝛtioꝛi rõe videt᷑ debebant pᷣmo ho⸗
mini obedire.cui a domino data fuit ſpãliter pᷣſidẽtia 2
dominiũ creaturaꝝ.l! Rñſio ꝙ in oꝑibo pdictis elemen
ta ⁊ ele nentata obediebãt deo ⁊ homimi. oꝑa em̃ p̃dicta
ſiebant.non vᷣtute nature p̊ potius ſupᷣ naturam.ad pꝛe⸗
ces ſanctoꝝ ꝓhaꝝ. Vnde Yaco.vlt.helias erat homo ſi
milis nobis paſſibilis 7. oꝛone oꝛauit vt nõ plueret ſuꝑ
terram ⁊ non pluit ⁊c̃. Unde in oꝑibo pᷣdictis ꝓgphe non
fuerunt actoꝛes oꝑm. ſ̊ vel imꝑatoꝛes mediante oꝛone.
vel denunciatoꝛes diuine voluntatis p̃dicta operantis

„

ꝑtibo mundi.quoꝝ at᷑ actio eſt m impetum ⁊ ex neceſſi⸗ 2
tate. non videt᷑ aliq̊ mõ hominis ſubiacẽ imꝑio. nec ei

Centeſima.
¶WMueſtio centeſina
Dinuante gratia

ihu xpᷣi.ptꝰ ↄſideratõʒ eoꝝ q̃ ꝑtinent ad
creaturam inq;tum eſt creatura.ꝓcedẽ⸗
dum eſt adoſideratõeʒ eoꝝ q̃ ꝑtinent ad
lapſum ſiue ad deterioꝛatõz einſdem.⁊
qꝛ de terioꝛatiuum creature eſt malum 7 petᷣm. qrendũ
eſt de malo ⁊ pcto.Et pᷣmo de malo ↄoſideꝛandum eſt.qð
eſt q̃ſi genꝰpct᷑i.non tñ ſimpliciteꝛ.Scðdo erit de pecto ↄſi
teratio.¶ Circa malum vo pmo oſiderandum eſt an ſit
Scdo ꝗd ſit.Tercio a qͥ ſit. Quarto q̃re deꝰ pmittit ma
la fieri.Quinto in qͥ ſit. Sexto de diuiſione eiꝰ.ꝑ maluzʒ
culpe ⁊ pene.⸗ ſi q̃ eſt alia dꝛa.Septimo de oꝛdine eius.
Octauo de oſpoſitione eius. Qono vtꝝ ſit alicꝰcauſa ⁊
e eiugs effectu.

embꝛum pꝛumü.

Irca pᷣmum ſic ꝓcedit᷑. ondit᷑ em̃ pᷣmo ꝙ ñ
eſt. dẽ em̃ ſuꝑ illud JSoh.j. Sine ipo factũ
eſt nibil.i.malum:ꝗ̊ malũ nihil eſt.̊ nõẽ.
¶ Itẽ Aug. i. xj. ð ci. ði. ANali nulla nat᷑a
z.ſ̊ cõnulla nata ẽ ñ ẽ: malũ nõ ẽ. ¶ Itẽ Aug. ĩ epla ꝰ
fundamentum. Mon inuenit᷑ in rebo malũ niſi coꝛruptõ
h coꝛruptio non ẽ natura.nulla itaq; natura malumẽ.ꝗ̊
non ẽ ſic pꝰ¶ Item YVſið.nihil eſt malum.·qꝛ ſine deo fa
ctum eſt nihil ¶ Item Dyo.d di.no.i Ahil ad naturaʒ
mali reſpiciẽs facit qᷓ facit.quõ erit malũ in exñtibo.aut
oĩno ens tali optimo deſiderio deſertum ¶ Itẽ om̃e qð ẽ
inq;tum eſt bonum ẽ.ſ̊ malũ non ẽ bonum.qᷓ malũ non ẽ
Giem malum non hʒ ſubſtantiam.ſᷣ̊ õ ſubſtantiã ẽ.ꝗᷓ̊ nõ
eſt · ¶ Ntem decurrit. b. Dyo.ꝑ diuerſa genera reꝝ:vtpo
te.in angelis.in aĩabo.in coꝛpoꝛe.in materia.⁊ in natu
ra ꝑ totu oñdit ꝙ nõ eſt malũ.̊ malũ non ẽ. ¶ Itẽ Anß.
Alalũ nõ ẽ aliud q; nõ bonũ vel abſentia boni.vbi dʒ ⁊
expedit eẽ bonũ.qð at᷑ non ẽ aliud qᷓᷓ abſentia eiꝰqð ẽ ali
qd.vtiq; non ẽ aliqd.q̊ malũ non ⁊ẽ. Item oĩs eẽntia eſt a
deo a qͥ nihil ẽ iniuſtũ.qre nulla eẽntia ẽ iniuſta ꝑ ſe.n⸗
iuſticia ᷣo oĩno nł eſt.ſic non ẽ aliud ꝙᷓ abſentia iuſticie
ſiẽ cecitas nihil aliud ẽ qᷓ; abſentia viſus. ᷓ cũ iniuſticia
accipiat᷑ ibi geneꝛałr.ex h̊ accipit᷑ ꝙͥ malũ mihil ẽ. ¶ Cõ
tra omne coꝛruptiuũ eſt actiuũ.ſᷣ̊ om̃e actiuũ bʒ naturã
ꝑ quaʒ agit/q̊ ⁊ omne coꝛruptiuũ.ſ̊ malum coꝛruptiuũ
eſt.qꝛ coꝛrũpit modũ ſpẽm ⁊ oꝛdinẽ vt dic aug.⁊ patebit
infra. ̊ hʒ in ſe naturã aliquam ꝑ qu agit. ꝙ̊ malumẽ
aliꝗd.¶ Itẽ omne qð ẽ᷑.oꝛdinatũ eſt.ſ̊ maluũ eſt oꝛdinatũ.
vñ Aug.de na.bo.malũ oꝛdinatũ ⁊ ſuo loco poſitũ emi
nentiꝰↄmẽdat bona.j̊ malũ eſial Itẽ malũ rcipit magis

2

. ũ/
e —

7 minꝰ.aliqð ei malũ maiꝰẽ alteꝛo.q̊ malũ ẽ aliqd.q¶ Stẽ

Dyo.li.de di.no.ſi ñ eſt malũ vᷣtꝰ⁊ malicia idẽ.vᷣ oſtat ꝙ
H eſt impoſſibile.ſ.idẽ eẽ malicia ⁊ vᷣtutẽ.̊ ⁊ pᷣmũ.ſ.ma⸗
liciaʒ non eẽ.̊ malũ eſt.i¶ Itẽ malũ pugnat ꝰↄ bonũ ipᷣm
expellendo.̊ malũ ẽ aligd¶ Item veꝝ ⁊ ens ↄueꝛtunt᷑.ſᷣ
veꝝ eſt maliciam eẽ cum malicia eſt.ᷓ malum eſt aliꝗd.
EFem Dyo.qð oĩno exꝑs boni eſt.non eſt.ſ̊ nullũ ma⸗
lum eſt oĩno exꝑs boni.q̊ qdᷣlibet maluʒ eſt aliqd.( Re
ſpondeo ad obiecta.ꝙ malum vnoꝰ eſt.alio modo nonẽ.
Eſſe em̃ dꝛ multiplicit᷑.Eſt em̃ eſſe rõnis.ſfᷣm quem mo⸗
dum q̃cunq; veritatẽ hñnt.i.adeq̃tionem rei ⁊ intellectꝰ
dicunt᷑ eẽntia.ſᷣm hũc modũ malicia eſt cũ defoꝛmat illð
in q̊ eſt.Eſt et᷑ eſſe nature.⁊ pᷣm hũc modũ rõne eiꝰqð ſub
ſternit᷑ malicie dẽ malũ eſſe aligd.vt mala actõ rõe actõ⸗
nis dẽ eſſe aliqd. Eſt iteꝝ eẽ moꝛis. ꝓut eſſe ẽ.qð oꝛdinẽ
retinet pᷣuatq; nataʒ.⁊ ſic diffinit Moe.li.de ↄſo.ſᷣm quẽ
modum dicunt᷑ mali homines in eo ꝙ mali non eſſe. m
hũc modum dẽ eſſe qð recte oꝛdinatum eſt ad finem ſupᷣ⸗
mnmm. ſ.deum. ⁊ ſic malum non eſt. Sed attendendum
eſt ꝙ quoddam eſſe nature ponit. quoddam pꝛiuat vel

G. mala ſur⸗

minuit eſt em eſſe quod non minuit᷑ ꝑ petm. vt ꝙ bomo
eſt homo.vel ꝙ anima eſt anima.⁊a iſtud ᷣuat malũ. Eſt

⁊ aliud eſſe qð pᷣuat᷑ vel minuit᷑ qdð modo ſpẽ ⁊ oꝛdine de
terminat᷑.⁊ tale non omnino ᷣuat malum. ⁊ rõne illius
diẽ Moe.non eſſe malum ꝑ iam dicta rñdum eſt ad ob⸗
iecta.¶ Ad pᷣmum ſic.MMalum em̃ dẽ nihil eſſe.qꝛ pᷣuat᷑
rõne qᷓ eſt malum oꝛdine.i.ad ſummum bonum ⁊ a ſum
mo bono.⁊ ꝑ illud ſoluit᷑ qð diẽ̃ ꝗſido. aſſumens illud
vᷣbum enangelij.ſine cro factum eſt nihil Joh.j.¶ Ad ſe
cundum dm.ꝙ eſt loꝗ de malo rõne eiꝰꝙ ſubiectum eſt
malitie.⁊ ſic malum eſt aliq̃ natura.⁊ eſt loꝗ te eo rõne
defectus ipſiꝰ boni vel bonitatis.⁊ ſic non eſt aliq̃ natu⸗
ra imo puatio boni nature. Per idem ſoluẽdum eſt ter⸗
cio obiectum.¶¶Ad illud vᷣo quod qrto obijcit᷑ de auẽte

Syponi. dom ꝙ malum dẽ eſſe non ens. qꝛ pᷣuat᷑ fine ⁊ B
vocat᷑ eſſe moꝛis in ſuꝑioꝛi diſtinctione. nde ſiẽ bonuʒ

dẽ ens.ita malum dẽ non ens.ſ̊ non omuino ſiẽ bonum
dz ens omnino. Per h̊ ſoluendum eſt qð ꝗnto obijcit᷑.ſiẽ
em̃ remouet᷑ bonum ita remouet᷑ ens.¶ Ad illud vo qð
ſexto obijcit᷑. Dicendum ꝙ ſubſiãtia dẽ duplicit᷑.vel foꝛ⸗
ma vel materia.Si foꝛma tunc eſt malum q ſubſtantiã.

ſi materia vel.q.materia.tunc malum nõ eſt ð ſpam ſ̊ in

ſubſtantia fundat᷑¶¶ Ad ſeptimum dom. ꝙ non intelli⸗
git Oyo.ꝙ nullatenꝰ inueniat᷑ malum in illis rebo. p in⸗
telligit oñdere ꝙ non eſt natura malum in illis neq; om

nino malum. licet ſint ibi gdam defectus ꝑticulares.ſic
infirmitas.turpitudo.vł infirmitas qᷓ eſt in coꝛꝑe.vel fu

roꝛ vel ↄcupia in ala irrationali.⁊ infra de alijs. ̊ ñ ꝓpt
B nature eoꝝ ſt male.¶ Adq octauũ dom ⁊᷑.qdð dic Zinſ.
E malum dẽ nõ ens ꝓpter defectum foꝛme aut finis ſᷣm
illam rõem pᷣm quam dẽ hůe foꝛmam aut finem ens ſim:

pliciter.nec. ꝓpter ̊ tolli᷑ omnino eſſe ab eo qð eſt malũ

vtpote eſſe natuꝛe ſubiecte ¶¶ Ad nonum dom. E ſiẽ in
ſilentio dẽ qddam ens.ſ.ſonus. rõne cuiꝰ d non ena.ſ.

pᷣuatio in illo genẽ ⁊ cecitas ſubſtantie:ita ẽ de malo q

pᷣuat᷑ de bita ꝑfectione qᷓ oꝛdinat᷑ bomo ad ſuum finem.
loꝗt em de malo culpe iniᷓ̃tum tollit iuſticiam qᷓ eſt pfe⸗
ctio generalis hominis ad ſuum finem oꝛdinati¶ Ad

illud ᷣo qð diẽ Gꝛeg. e malumẽ ſine ſubſtantia ⁊ fun

damento.h̊ intelligit᷑ non rõne boni in qͥ ſubſiſtit malũ.
Hᷣ̊ rõne boni qð pᷣuat᷑ rõne cuiꝰ nec dꝛ ſubſiſtẽ nec funda⸗
mentum.i.ſtabilitatem eſle hꝛe. Silr rönes in ꝛiam
ꝑtem inducte intelligende ſunt rone entis 'm ꝗd. qð in
malo dat᷑ intelligi. Ad pꝛimũ em dicenduim ꝙ; actiuum
dẽ dupliciter omunit᷑ ⁊ ꝓpꝛie.Communiter ſᷣm ꝙ indu⸗
ctiuum eſſe vel deſtructiuum eẽ dẽ actiuũ.⁊ ̊ modo ma⸗
lum dẽ actiuum ſ non eſt ſimpliciter ſ̊ inducens nõ eẽ.
Mꝛopꝛie no dẽ actiuum qð inducit᷑ eſſe.⁊ ſic malum nõ
eſt actiuum niſi ꝑ bonum in qͥ eſt. Ande Dyo.maluz nõ
eſt exns.nec exiſtentium effectuum. ꝓpter bonum autem

erñs ⁊ bonoꝝ effectuum. Alr auteʒ dẽ coꝛrumꝑe de ma

lo ſiue malicia.⁊ alr de igne cum coꝛrumpit aquam. nã
ignis ex rõne foꝛme ſue ↄꝛiat᷑ aq.⁊ rõne iiliꝰ dẽ agere ꝑ
ſe.qꝛ intendit nõ tm deſtructõʒ foꝛme aq̃. ſᷣ vt fiat foꝛma
ignis vel caliditatis in materia. ñ ibi dẽ vniꝰcoꝛrupti⸗
uum alteriꝰactiuum.h̊ at᷑ non ſic. ĩmo malum non? niſi
deſtructio boni.¶¶ Ad ſcᷣm vo malum dẽ oꝛdinatum.
dðm eſt ꝙ malum culpe q;tum de ſe eſt. inoꝛdinatum eſt.
nibilominꝰ tñ ſic dic Dyo.inqtum ex ipſo elicit᷑ bonum
hʒ quendam oꝛdinem ꝗ eſt magis in ipſo bono ꝙᷓ in ipſo
malo.ſiłr cum dẽ ꝙ malum pene oꝛdinatum ẽ ad malum
culpe.oꝛdo iſte magis fundat᷑ in malo pene ſᷣm ꝙ iuſtuz
eſt. ⁊ ita oꝛdo er ꝑte entis hʒ fundatõʒ. Cum at dẽ ma
lum bñ oꝛdinat᷑ in ſuo loco.dðm ꝙ oꝛdo attendit᷑ int lo⸗
cum ? ſubſtantiam. pᷣnatio em̃ ᷣm ſeipſam dicta nec bʒ
oꝛdinem nec locum. Vnde dicẽ̃ Byo. nullum malum eſt
collatum nec oꝛdinatum.malum em̃ p̃uat bonum. Ad
illud qdð obijcit. O malum recipit magis ⁊ minꝰ. Rñ.
H non hʒ in ſe.non em̃ d magis malũ qð ꝓcedit plus
ad terminum mali. malum em̃ non bʒ terminum: qꝛ

½ audſumlam

ꝓcedit a bono. ꝓpter hoc non dicitur vere intendi ad

modum foꝛmaꝝ ꝗᷓ magis attendunt ad ſpẽm vltimam.
¶ Ad illud vᷣo qð obijcitur de pugna mali.Dicendum ꝙ;
pugnat ꝑ bonum. Unde DPyo.ſi opoꝛtʒ veꝝ dicere.⁊ ad
uerſatiua bono ipſiꝰ uᷣtute lunt ⁊ aduerſari pñnt.¶ Ad il
lud vᷣo qð diẽ Dyoni. dom eſt ꝙ ꝑ boc intendit ↄcludẽ.
ꝙ aliquo modo eſt malum ſic̃ pᷣuatõnes dicũt᷑ eſſe.ꝙ aũt
diẽ ſeꝗ maliciam eſſe idem qð vᷣtutem.non aliudẽ dictũ
niſi ꝗꝙ tm̃ vᷣtus eſſet.⁊ nõ eſſent duo genera bonoꝝ ⁊ ma
loꝝ non eĩ h̊ intendit᷑.vt ſi malum non eſſet. malum eẽt:
pĩ em̃ intelligi ꝙ malum non ſit. nec ex ̊ poni malum
eſſe.ſᷣ non pt intelligi malum eſſe ꝗn intelligit bonum eẽ
d ſequens dᷣo quo dẽ veꝝ ⁊2 ens ↄuerti.dðm ꝙ accipi
endo eſſe rõnis dicunt᷑ puatones eſſe.⁊ꝛ ex bis relingꝗt᷑ ve
ritatem m ꝙ eſt adeꝗtio rei ⁊ intellectꝰ.⁊ ſic dẽ eſſe ſᷣm
naturam.non tñ dẽ eſſe Fm naturaʒz rõne nature.aut bo
ni qð pᷣuat.i¶ Ad illud vo qð diẽ Syoni.dðᷣm ꝙ nulluzʒz
malum eſt omnino erpers boni.⁊ ideo rõne illiꝰ dẽ bẽe
eſſe ſᷣm quid non ſimpliciter. Colligit᷑ autem ex pᷣmiſſis
vᷣbum illud Dyoni. Malum non eſt in exiſtentibo neq;
in nõ exñtibo b̊ ab ipſo nõ eriſtente magis ab exñs ꝙᷓ ali
enum ? magis non ſubſtantia.

Einde q̃rit᷑ ꝗd eſt malum Ang.autem dif
fin iens malũ ſᷣm ꝙ ↄne eſt ad malum cul⸗
pe ⁊ ad malum pene.iij.d li.ar.dic.ꝙ ma
lum eſt affectio non natura. Sed videt᷑ ꝙ
ibi pᷣuet᷑ natura ꝓut eſt ↄnis decem generibo.pomit q̊ ma
lum er decem genera. ¶ Sed tunc dubitat᷑. quõ malum
diẽ eſſe affectõeʒ.qꝛ videt᷑ ꝙ ↄtingat omnem affectõʒz re⸗

ducere ad genꝰ q̃litatis.cum omnis affectio ſit inclinatõ
a actum interioꝛem vel exterioꝛem. ⁊ omnis inclinatio
q̃litas eſt. Querit᷑ q̊ de intellectn huius diffinitõnis date

ce malo.¶ ¶ Iem affectio ad aliquam potentiazʒ reducit᷑.

b malum cum ſit pᷣuatio non pt᷑ reduci ad aliquam potẽ
tiaʒ. ꝗ̊ malum non eſt affectio.¶ Item Joh. dam. ſic dil⸗

finit malũ.ADalum non eſt aliq̃ ſubſtãtia neq; ſubſiãtie
ydeoma.i.foꝛma:ſᷣ eſt accidens.Sʒ videt᷑ ꝙ in hac diffi
nitione ſit ↄdictio.qm̃ omne accidens in genẽ accidentis
= foꝛma ſubſtantie.q̃re videt᷑ malum elſſe foꝛma ſubſtatie
qð tñ negat᷑ in diffinitõe.q̃rit᷑ ̊ qd ibi appellet᷑ accidẽs.
¶ Item Aug. adamantium 7 Sam. die. ꝙ malum eſt
tenebꝛa intellectꝰ. Et Zlug.in li.de li.aꝛ.dic.ꝙ malum ẽ
auerſio a bono incõmutabili ⁊ ↄueꝛſio ad bonum cõmu⸗
tabile.Et in li.de natura boni:.ꝙ malũ eſt pᷣuatio boni.
⁊ idẽ ꝙ malũ eſt puatio modi.ſpẽi.⁊ oꝛdims.i¶ Et Anſ.
Aalum eſt abſentia boni.¶ Et dam. Malum eſt ab eo
ſm ꝙ eſt Fin naturã.in id qð eſt ↄ naturã euerſio. Oue
rit᷑ g̊ cum diffinitiones diuerſe eiuſdem rei ſint date ꝓpt᷑
diuerſa.quõ dꝛũt iſte diffinitões mali.¶ Rñ. diffinitõ⸗
nes diſtinguunt᷑ ſic.Alalum em̃ vel reſpicit crcatnm vel
increatum. vt illud cniꝰ dic puatõcʒ. Si increatum.aut
ꝙ eſt ꝑfectio cognitiue.⁊ꝛ ſic dẽ tenebꝛa intellectꝰ. aut ꝙ;
effectiue.⁊ ſic dr auerſio ab incõmutabili bono ⁊cc. Re⸗
ſpectu vpᷣo boni creati.ant ẽ reſpectu boni ſubſiracti.r ſic
dẽ affectio in materia.aut reſpectu boni pᷣuati.2⁊ ſᷣm hoc
dẽ pᷣuatio boni vel abſentia boni.ſiue puatio modi.ſpẽi

7 oꝛdinis.Sed qꝛ iſta puando facit in anima aliquã im⸗

mutatõʒ ⁊ relinꝗt potentiam malaʒ. Ad idẽ ꝑtinet alia
diffinitio Oam.que ẽ.malum eſt ab eo ꝙ eſt ᷣm naturã
in id quod eſt contra naturaʒ euerſio. AUnde alie dicunt
puram pᷣuatõʒ boni ſubſtracti.iſta ſuperaddit potentiã
pꝛauaʒ. aut reſpectu boni intenti a quo dficit.⁊ ſjm hoc
diẽ Dam.qꝙ non eſt ſubſſtia vel ydeoma. ſᷣ accidens.i.
pꝛeter intentionem.¶ Ad pᷣmum dicendum ꝙ malum
eſt affectio.⁊ affectio de malo ponit vt enue Fm ꝙ ẽ loꝗ
te genere reſpectu mali.quia ꝓpꝛie malum non habet ge
nus. Sed ad illud qð obijcit᷑ in contrarium. Dicendũ

7

(nueſtio

ĩ afſectio dupliciter ſumit᷑. Vno modo ꝓpꝛie ſm ꝙ diẽ
inclinatõeʒ ad actum interioꝛem vel exterioꝛem vᷣbi gra
cũ dico volo me velle.volo ſigficat affectõz ad actuz inte
rioꝛem. Cum dico volo currẽ.ad actum exterioꝛem ⁊ ſic
Apꝛie dz affectio de ad ⁊ facẽ.q ſiẽ ꝓpꝛie ad actum eſt oꝛ⸗
dinata.2 ſic dicimꝰgaudium ⁊ ſpem eſſe affectões. Alio
mõ dz affectio ſ̊ impꝛopꝛie voluntas deficiens non recte
agendi:q̃ eſt reſpectu male actionis.Cum em dico volo.
ibi ẽ voluntas vt affectio qᷓ̃daʒ. ſᷣ cum dẽ poſtea volo pec
care vt addat᷑ actus malus.ſignat᷑ potentia deficiens
vt deficiens eſi circa actum. ̊ bec affectio potiꝰmnficio dẽ
ꝙᷓ affectio. Pꝛimo mõ eſt affectio bonum naturale ̊ nõ
ſecundo. ⁊ ſecundo mõ intelligit᷑ cum dẽ malum ẽ affectõ
non natura. Ad ſcdᷣm dom ꝙ Johᷣ.dam̃. accipit acci⸗
dens non ꝓpꝛie. ̊ ᷣm ꝙ accidẽs dr ꝙ accidit pᷣter id qð
intẽdit ipſe opxans.ſᷣm ꝙ diẽ Dyo.nullus agit aliꝗd in⸗
ſpiciens ad maluʒ. ſ̊ magis ad bonum.? ꝓpter hᷣ accidit
pᷣter intentõnem ᷣm ꝙ eſt directa ad actõʒ· ⁊ ꝓpter hH diẽ
Aug.qꝙ petm eſt actꝰ incidens ex defectu boni.tale acci⸗
dens non ẽ ꝓpꝛie foꝛma actionis nec actio.ſ̊ accidẽs ꝓut
reducit᷑ ad aliqð.x.geneꝝ. ꝓpꝛie ſumit᷑ vt eſt foꝛma ſbe.
¶ Ad vltimũ dõm q; malũ pt ↄſiderari duplicit.vel ſᷣm
ꝙ vim cognitiuã reſpicit.vel ſm ꝙ affectiuam. in vtraq;
em̃ malũ puatõʒ relinꝗt. Pꝛimo mõ eſt tenebꝛa intelligi
bilis. ̊ ſim ꝙ reſpicit affectiuaʒ pĩ ↄſiderari duplicit.qꝛ
anima de ſe oꝛdinat᷑ ad incõmutabile bonum ſiẽ ad finẽ
2 malum ſᷣm ꝙ ꝑ ipᷣm pᷣuat᷑ hec oꝛdinatio aĩe.in affectĩa
dẽ auerſio ab immutabili bono.ad bonũ ↄmutabile cõ⸗
uerſio.nunqᷓ em̃ fit auerſio ab immutabili bono miſi fi⸗
at mutatio ad bonum ↄmutabile.¶ Itm aĩa m vim af⸗
fectiuam reſpicit ſummum bonum.ſm ꝙ ꝑ ipᷣm relingt᷑
aliꝗd in anima.ſiẽ ipa gra.ſ̊ malũ pᷣuat iſtum reſpectũ.
⁊ Fm h̊ dẽ eſt puatio vel abſentia boni.⁊ ꝙ non ẽ ſub⸗
ſtantia vel ydeoma ſubſtantie.ſ̊ accidens ⁊ ꝙ eſt affectõ
non natura.pᷣmo mõ ↄꝑat᷑ ad ſuum bonum vt ad ſuum
finem.ſcdðᷣo mõ vt ad ſuam cãm foꝛmalem. Item bonum
reſpicit hũilitatõem naturalem q̃ eſt in aia ad bonũ ꝗ̊/
tuitum.⁊ qꝛ malum eſt pᷣuatio buiꝰ humilitatõis.iõ dz
malum pᷣuatio modi ſpẽi ⁊ oꝛdinis. IJtem cum malum ẽ
coꝛruptio boni facit aliquam ↄmutatõʒ.omutando.ſ.hu
militatões naturales.q̃ſi in non naturales diminuendo
tñ eas non coꝛrũpendo.⁊ ſic malum ẽ ab eo ꝙ eſt ᷣm na
turam.in id ꝙ eſt ↄ naturam euerſio ꝛ⁊c̃.

¶ Membꝛum tercium

Onſeqnter q̃rit᷑ de cauſa mali.qð eſt q̃rere
aqͥ ſit malum. ¶ Et pᷣmo qrit᷑ vtꝝ malum
habeat cãm vel non.¶ Scðdo ſi bhẽat cãm.
vtxꝝ deꝰ ſit cã vel creatura.¶ Tercio ſi cre
atura.vtx qꝛ ex nibilo.vel qꝛ ex aliqͥ.ſ.bono.¶ Dto qꝛ
malum culpe nõ eſt in omni creatura ſ̊ tm̃ in rõnali. vtꝝ
ſit tm̃ a dyabolo.aut etiam ab homine.¶ Quinto ſi ẽ ab

homine rõne li.ar.aut tm̃ rõne ſui.aut rõne alieꝰ diſpo⸗
ſitõis ſuꝑaddite. vt libidĩs alicꝰ vel alteriꝰ.¶ Sexto ſi ẽ

rõne diſpoſitõnis alicꝰ ſuꝑaddite.q̃ ſit dꝛa inter libidinẽ
pm ꝙ eſt cauſa. 2 cupiditatem ⁊ ignoꝛantiam.
GR Irticulus pꝛtimus
Dpmum z qrit. vtꝑ malum bẽat cãm vel no
Mꝛ non. facit qð die Dyorin li. de di.no. mo⸗

lum eſt imꝑfectum ⁊ nõ collocatum ⁊ ſine cã.
Item ſi malum bʒ cam. aut bʒ bonum. aut hbʒ maluʒ.

ℳ£ — 2= —
bonum non eſt cã.q; bonum eſt bona ꝓducẽ ſiẽ diẽ dyo.

Si malum erit abire in infinitum. aut ponẽ malum nõ
creatum.qð qꝛ impoſſibile eſt.eo ꝙ nulla eſt ſempiterna
vel eterna volũtas mala.̊ malum non bhʒ cãm.hec vlti⸗

WV. Mala habeat cmiaſonn vel non?

ſi bono malum eſt contrari

Lenteſima

ma ps elicit᷑ ex eo ꝙ diẽ Uugꝰ. de ci. dei. non poterat eſſe

eam facit q̃ro. ¶ Contra Dyoniſiꝰ.bonoꝝ cã ex vna ca

ſempiterna voluntas mala. Si g non eſt ſempiterna ꝗs
¶E

um. mali vo ſunt canſe mul⸗
te. ¶ Item omne qð cepit eſſe bʒ cãm. Job. v. NAibil fit ĩ
teꝛra ſine cã.ſ̊ malum cepit eſſe. bʒ malũ cãʒ. non eſt
incauſabile.(¶ Rñ. doᷣm ꝙ malum non bʒ com ꝓpꝛiam
q̃ reducat᷑.ſᷣm q; hmõi ad cãm pᷣmam. nec hʒ cãm effici⸗
entem ſ̊ deficientem. ſiẽ diẽ Nug.xij. de ci. dei · ix · c. Ma
li non eſt cauſa bonum ſ̊ defectus a bono.Si aũt dicat᷑.
malum hʒ cãm deſicientem.tandem eſt venire ad pꝛi⸗
mum defectum ꝗ defeciꝰcum non ſit ſemꝑ cãm habebit.
Rñdeo ꝙ cã ipia eſt ipᷣm li.ar.ꝗ ſeipſo veficit qᷓtum ad
bene eſſe ſiẽ diẽ Aug.in li.de li.ar. Ipſuʒ malum ſi q̃rit
cã eius h̊ eſt li.aꝛ.dic em̃.peccaꝛe eſt ſpꝛeto incõmutabili
bono ↄmutabili adherere.qð facimꝰ ꝗꝓpꝛie volũtatis ar⸗
bitrio.i¶ Et ſi obijcit᷑ otaꝛ malum hẽat cãm ꝓpꝛiam.Rñ.
eſt. ꝙ bʒ cãm deſicientẽ ſᷣů non ꝓpꝛiam. opoꝛtẽt em̃ ꝙ in ĩ⸗
ſinitum eſſet ꝓceſſus.nec opoꝛtet in voluntarijs cauſam
ꝓPꝛiam guerere

rticulus ſecundus

Appoſito ꝙ malũ habeat cauſaʒ m aliquem
modum. qrit᷑ vtꝝ deus ſit cã mali vel creatu⸗
ra tm̃. deus ſit cã mali videt᷑ dicẽ Aug.in
li.& g.⁊ li.aꝛ.Exiſtimo oꝑari deum in coꝛdibo hoĩm ad
inclinãdas eoꝝ volũtates qcunq; volueꝛint.ſiue ad bona
ꝓ ſua mĩa ſiue ad mala ꝓ merins eoꝝ. iudicio vtiq; ſuo
aliqñ aꝑto aliqñ occulto. ſꝑ at iuſto. ipſe deꝰ inclinat
volũtates hoĩm ad mala. ipſe ẽ cã male volũtatis.& eſt
cã mali.¶ Itẽ AUug.in eodẽ deꝰ ydolatrie pcerjm volẽs vi⸗
dicare H̊ oꝑatus eſt in eius coꝛde cui iuſte iraſcebat᷑.vt
ammonitõʒ ſalubꝛem non audiret.ſ̊ ↄtempta iret in bel
lum vbi cũ ſuo exercito cadẽt.⁊ tangit be. Nug.qð hꝛ.ij.
ꝑalip.xxv.de amaſia rege iuda. dẽ eĩ ſic. Voluit audire
amaſias eo ꝙ dñi eſſet voluntas vt tradet in manibo ho
ſtium ꝓpteꝛ deos edom.ſᷣm ̊ vbum.b. Aug. Hoc oꝑatꝰ
eſt dñs in coꝛde eius vt non audiret ammonitõz ſalubꝛẽ
ſ non audire ammonitõʒz ſalubꝛẽ eſt malum.q̊ᷓ de oꝑatꝰ
eſt malum.¶ Item ad idem ſuꝑ illud põ. Conuertit coꝛ
eoꝝ vt odirent ꝓpłm eiꝰ. Glo.dum auyxit felicitatẽ iſrt H
tei bñficio ad inuidendum iſrł ↄuerſi ſunt.q; tam mali
erant.ꝗᷓ ipſe cæꝰ fuit cã inuidie ipſoꝝ.ꝗ eſt cã a Ee
ſuꝑ illud põ. Veruntamen ꝓpter dolos poſuiſti ⁊c. Gl

moꝛe dololi feciſti eis ſub ſpẽ boni.bona q̃ ſunt eis mala.

ſiẽ doloſus cum alium deijceꝛe vult iur lubꝛicũ ponit.Eñ
ſequit᷑.deieciſti ⁊c. &̊ deus ⁊ facit dolum ⁊ facit malum.
tm̃ AUnſ.li.de caſu dyaboli.xx.c.Quid mix ſi quem
admodum deus dẽ inducè in temptatõeʒ qñ non liberat

ab ea.ita fatemur eum dare malam voluntatem. non. ꝓ⸗

hibendo eam cum pr. pᷣſertim cum poteſtas volendi qðᷣli⸗
bet non niſi ab illo ſit.q̊ deus dat malam voluntatem.ꝗᷓ
eſt cã male voluntatis. ¶ Item idem in eodem. xxvij.ca.
Monſolum boc hʒ aliꝗs a deo. qdð deus ſponte dat. ſ eĩ
quod iniuſte rapit deo permittente.a ſicut deus dicit᷑ fa⸗
cere qð ꝑmittit fieri.ita dẽ dare quod peanittit rapi.ſed
permittit mala rapi vel fieri.ergo deus dat mala. ergo
eſt actoꝛ maloꝛum.¶ Item quicquid eſt cauſa cauſe. eſt

cauſa cauſati.ſed malum eſt a libero arbitrio.libe.arbi.

Fᷣm ꝙ bmõi eſt a deo.ergo malum eſt a co. autem
malum ſit a libero arbitrio dicit Aug.in li. de libero ar
bitrio circa finem pᷣmi li.¶ INtem ys.x. Qungd eleuabi⸗
tur ſecuris ⁊c̃.glo.ſiẽ hmõi inſtrumenta nibil ꝑſe ſunt
agentia. ita Sennacherib nihil per ſe operatus eſt, ſed
operatus eſt malum. ergo malum illud eꝛat a xo. s
tra ſuper illud Ro.iij. Qui infert iram ⁊c. Glo. illius
rei deus eſt vltoꝛ. cuius non eſt actoꝛ.i. iniquitatis.er⸗
go deus non eſt iniquitatis cauſa. ergo non eſt cauſa

mali. ¶ Item ad Romanos ſexto luper illud ꝙ. enim

„

X/ſers n"el cnd e

moꝛtuus eſt pcto.glo.non deo actoꝛe fit homo deterioꝛ.
hᷣ voluntatis vicium eſt.qͥ homo deterioꝛ eſt.ꝗ̊ vt ſupᷣ. de
us non eſt actoꝛ mali.4! Item ſuꝑ illud ps. Vt dolum fa
cerent in Fᷣuos eiꝰ.Glo.iſioꝝ tam guium pct᷑oꝝ non eſt
actoꝛ deus.ꝗ nulliꝰ et᷑ pct᷑i leuiſſimi actoꝛ credendus eſt
Item Aug.j.li.lxxxiij.q.nullo ſapiẽte hoĩe ſit bomo de⸗
terioꝛ.eſt at deus omni ſapiente hoĩe pᷣſtantioꝛ.multomi
nus igr̃ non fit deo actoꝛe homo deterioꝛ.cum qð dẽ illo
actoꝛe deus dẽ illo volente: H̊ drus nõ vuli malum. q̊ nõ
eſt actoꝛ mali.i Item ſi eſt actoꝛ mali.vel cẽ eſt in doo vł
in hoĩe.aut in eo qdð nec ẽ homo nec deꝰ.Sʒ nonẽ in ðo
bonoꝝ em̃ deꝰeſt cã.ᷓ eſt in hoĩe vel in aliqͥ alio.¶ IJtem
Dyo.malum non eſt in ðo.a malũ non ẽ res mota a ðo.
S deꝰ non eſt cã mali.⸗ Item Aug.li.de li.ar. Vlide quo
ꝑtineat cæfectꝰ. ⁊ ad deũ ꝑtinẽ non dubites. ſ̊ maluin ẽ
pᷣu atio vel xfectꝰ boni. nullo mõ ꝑtinet ad deü.ꝗᷓ deꝰ

non eſt cã mali.] IJtem ſuꝑ illud Lu. vj.licʒ aiam ſaluaʒ

eſt malum a co.¶ Rñ? malum culpe non ẽ a tro.ſ̊ ma
lum pene eſt a deo inqtum eſt pena.⁊ rñdendum eſt ad
obiecta.. Ad pᷣmum ꝗ̊ dom.ꝙ illud vᷣbum Aug.intelli⸗

facẽ n d iten mali deꝰ. Ex his ↄcludit᷑ ꝙ ñ
KRK

git de malo pene. Pcĩm em eſt aliqñ pcti pena,/qn·ſ.hbõ

incidit in pctm ex merito ſuo.⁊ inqtum pena eſt a deo.
inqᷓntum dᷣo pctm ab homie ẽ.⁊ h̊ patʒ ꝑ h̊ ꝙ diẽ Aug.
JYudicio di aliqñ aꝑto aliqñ occulto ſꝑ tñ iuſto. Sili
mõ rñũdendum ẽ ad ſcõm obiectũ.i Qaʒ obduratio in nõ
audiendo ammonitõʒ ſalubꝛem.eſt pena pct᷑i pᷣcedentis.
ſic a deo eſt.⸗¶. Aid tercium dðᷣ᷑n ꝙ ̊ qð dẽ in glo.ſuꝑ
illud ps. Conuertit coꝛ eoꝝ ⁊c.non ideo dic ↄuertit deꝰ
coꝛda eoꝝ.ꝙ deꝰ ſit actoꝛ mali.ſ̊ qꝛ cum ipſi ſuo vicio eſ
ſent mali.ille de malo illoꝝ bñ fecit. Vñ in eadem glo.
dum auxit felicitatem ⁊c.vt ſupᷣ.⁊ ſeꝗt᷑ ↄuertit coꝛ eoꝝ ñ
itaq; coꝛ illoꝝ malum faciendo.bᷣ ꝓplo ſuo bñfaciendo.in
̊ͥ notat᷑ ꝙ illud qð factum fuit a dno.ſ.ꝓſꝑitas iſrł.eſſe
occaſio qdam ipſis mali.non ꝙ deꝰ ſit occaſio vel cã ma
li.. Ad qrtum dm ꝙ illud intelligit᷑ de bonis tꝑaliba

q̃ dant᷑ a deo.⁊ ſunt mala vel occaſio cadendi in aliquod

malum.non ꝙ deꝰ faciat cadẽ in malum.⁊ ꝙ dẽ in dolo⸗
ſi moꝛe nõ intelligit᷑ ꝙ deꝰ habeat moꝛem doloſi. ſ qdaʒ
remota ſimilitudo vel ꝓpoꝛtio intelligit᷑.¶ Ed ꝗntuʒ qð
diẽ Anf. dom ꝙ non dẽ deus dare ꝓpꝛie malam volun⸗
tatem.ſ̊ dat voluntatẽ ⁊ homo efficit eaʒ malam.ᷣ dare
rſpctu male volũtatis inqᷓtũ ẽ malaẽ ꝑmittẽ.. Ad ſextũ
dðm ꝙ dare ſumitð᷑ ibi ꝓ ꝑmittẽ. Vñ dẽ ĩ auẽte ſiẽ deꝰ dẽ

facẽ qʒ ꝑmittit fieri.ita dẽ dare qð ꝑmittit rapi.⸗:d

ſeptimum dðm ꝙ tenet rõ in his vbi cã media tenet rõeʒ
extremoꝝ h̊ᷣm vnum modum. ſ̊ non ſic ẽ hic. nam li.ar.
xſiciens eſt cã mali.deꝰat cã li.ar.non ſᷣm rõem cæficiẽ
tis.⁊ ita non eſt ↄtinuatio in medio ⁊ extremis. ꝓpf qð
nõ valet rõ illa. Ad auẽtem vo a. x. dom eſt. ꝙ oꝑa⸗
tum dẽ dupliciter. AUnum ipſa pena illata pctoꝛibo me⸗
diante ſennacherib tanqᷓ; in ſtrumento.⁊ 'ᷣm hunc mo⸗
dum oꝑpatum eſt a deo. Alio vpᷣo modo ipſa actio mala eſt
oꝑata ⁊ rõne actionis in ſe.adhuc eſt dicẽ ꝙ a deo ẽ me⸗
diante ſennacherib.rõne vo mali non eſt a deo. ſᷣ ſiſtit a
li.ar. deficiente.Ex iam dictis patent ea q̃ obiecta ſunt
in contrarium.

Articulus tercius

H

BSnſcequenter querit᷑ ſuſpoſito q malum non
ſit a deo ſ̊ a creatura.vtꝝ ſit a creatura.qꝛ er
SS hilo vel qꝛ ex aliqͥſ.bono. aũt ex nibilo
oñdit᷑ in hunc modum Aug.ij.li.de li.ar.omnis defectꝰ
eſt ex nihilo.ſ̊ omne malum eſi defectꝰ.gᷓ omne malum
eſt ex nihilo. Item Nug.ij.li.ad elalerium. non er bo⸗
no potuit oꝛiri mala voluntas.qꝛ bonum factum ẽ a bo⸗
no dro.ᷣ qꝛ de nihilo factum eſt nõ de ðᷣo.¶ Jtem Aug.
xij. de ci.cæi. voluntatis male non eſt affectio ̊ defectio.
ficere at᷑ eſt ab eo qð ſumme eſt ad id qð minꝰeſt tendẽ
b deſicere eſt quia eſt ex nibhilo qð patet in ſummo bono

quod nullatenus deficit. ergo malum eſt quia eſt ex ni⸗
hilo.i¶ Item 3 eplam fundamẽti nature q coꝛrumpi pñt
coꝛruptõzʒ hñt hoc eſt qꝛ de nibilo finnt.ſᷣ̊ omne malũ
coꝛruptio eſt. ꝗᷓ malum reducit᷑ ad h̊ ꝙ res ſit de nibilo.
lIrem Dyo.de di.no. Aſalum non eſt ex bono. etſi ex
bono eſt non eſt malum.neq; em̃ ignis ẽ infrigidare neq;
boni non bona facẽ.ſ.mala.ſᷣ omne qs eſt aliqd.bonum
eſt. ̊ malum non eſt ex aliqͥ.⁊ eſt ex aliqͥ vel ex nibilo in⸗
itum tale. eſt er nibilo.¶ Cont᷑ Anſ. de pcto coꝛpali
⁊ ſiłr idem in ꝓſologion dic em̃ ꝙ nł nulliꝰ ca eſt. nec
mali.cum malum aliqͥ modo ſit.¶ Item ꝙ malum ſit ex
aliq creatura hẽ ex hoc qð dic Aug.li.lxxxiij.q. Sic em̃
ratiocinat᷑ non eſt a deoo cum bonoꝝ ſit cã.ꝗ eſt in hoĩe
vel in aliqᷓ re q̃ nec eſt deus nec homo. Si em in homine
aut hoc eſt vi.aut ſuaſione:ſᷣ vi nullo mõ.cum qð violen

tia fit omnino nõ fit culpabile. Deus at᷑ optime fecit hbo

minem vt ſi vellet manẽ bonus nullo reſiſtente impedi⸗

ret᷑.non & fuit homo malus violentia alteriꝰ hominis.
ſuaſione at᷑ alterius hominis.ſi ↄcedimꝰ hoĩem depᷣuaꝛi

q̃rendũ ẽ de ſuaſoꝛe a qͥ depᷣuet᷑.non em̃ pt᷑ non eſſe pᷣuꝰta
lium ſuaſoꝛ.ſi vᷣo nec ẽ homo nec deus.ꝗcꝗd illud ſit aut
vim intulit aut ſuaſit de vi. Rñdet᷑ idem qð ſupᷣ.De ſua⸗
ſione aut ꝗd eſt.qꝛ ſuaſio non cogit inuitum. ad eiuſdem
hom inis voluntatem depuationis cã accedit.ſiue enim
aliqͥ ſiue a nullo ſit ſuadente pᷣuatus. q mali quod eſt
in homine cã eſt ip̃e homo.ſiue alio ſuadente ſiue ñ ſua⸗
dente.¶ Ad ↄꝛium vo obijcit᷑ ſic.mala voluntas eſt effi⸗
ciens oꝑis mali.mala voluntas aut hʒ aliquam volũ⸗
tatem ꝓ cauſa.aut aliquam naturam. ſi hʒ voluntatem
ꝓ cauſa.aut habet bonam aut malã.ſed bona voluntas
nullatenus facit voluntatem malam.ergo habet volun⸗
tatem malam ꝓ cauſa.¶ Item illa cum ſit facta habʒ ali
quam cãm.opoꝛtet ẽᷓ ꝙ in aliqua natura. nam ſi in nul⸗
la omnino non fuit:.in mala vo natura non pr eſſe mala
voluntas.iIam mala voluntas pᷣuat bonum. & in bona
natura eſt mala voluntas. ̊ᷓ cum malum ſit volũtas ma
la. erit malum in bona natura.ꝗ̊ malum erit in aliqͥ tan
q in cã.q Ad qð dᷣm. ꝙ malum eſt in bono.⁊ ita in ali

quo.ſ̊ non ex hoc ꝙ eſt ex ſummo bono ẽ malum.imo ex

hoc ꝙ eſt ex nihilo.. Ad obiectum qð eſt in ↄꝛium.dom
ꝙ illa ꝓoſitio Anſ.nihil nullius eſi cauſa.intelligit᷑ de
hoc qð omnino nihil eſt.ſed non negat᷑ ꝗn res defectibi⸗
lis ſit cã defectus ſic̃ eſt hic dicere cauſaʒ.⸗! Ad illud vᷣo
quod obicitur ꝙ maluʒ eſt ex aliqͥ. Oicendum ſᷣm quod
dicit Auguſti.querens cauſam mali.in.xij. de ciui.dei.

ꝙ malum eſt in bono mutabili tm. IUnde querendo cau⸗

ſam vt ſubiectum. Sicendum ꝙ malum eſt ex aliquo ⁊ ĩ
aliq̊ͥ.queren v pᷣo cauſam emſicientem ſiue exẽplarẽ. Di⸗
cendum ꝙ malum non eſt ex bono tanꝙᷓ efficiente vel ex
emplari ſed eſt ex mutabili inꝙ̃tum eſt ex nihilo.loqui⸗
mur autem bic de malo ſᷣm ꝙ dicit defectum ſiue natura
lem ſiue voluntarium:ſed defectu voluntario quia ſuꝑ⸗
addit inferius q̃ſtio habebit᷑.¶ Ad obiectum in contra⸗
rium ex verbo Oyoni.dicendum. Ee licet malum ſit in
bono.non tamen ſic efficit bonum malum ſicut nec cali⸗
dum efficit frigidum. deſiciendo tamẽ fit ex bono.4 Ad
illud quod videtur obijci ex bono in contrarium.ꝙ cau⸗
ſa mali ſit in homine.Rũñ.qꝙ intendit ibi Auguſti.vtrã⸗
q; cauſam mali culpabilis tangere. videlicet ipſum libe.
arbi:quod non cogitur ad malum.⁊ quia ex nihilo ẽ veꝛ
tibile eſt malu m. cum aut vertitur ſua voluntate vertit᷑.

⁊ boc eſt quod dicit Aug.in li.lxxxiij.q·eſt vicium volũ

tatis.quo homo eſt deterioꝛ.quod vicium longe eſt a dri

voluntate vt ratio docet.
(Articulus quartus

j. . ð * . . . . .
in li.d natura ⁊ gratia. Ouis neſciat ſidelium aſatha⸗

Appolito ꝙ malum culpe ſit tm̃ a creatura.

— NQueritur vtrum tm̃ſit a dy abolo an etiam
ab homine? O autem ſit a dyabolo. Augu.

¶ Dueſtio

—

na pꝛimam veniſſe mali ſuaſionem. 2 ille pꝛimus ſit
actoꝛ omnium peccatoꝝ. 4 Iem in li. de eceis. dog Alda
lum vel malicia non eſt a deo creata ſed a dyabolo inue:
ta. Et idem Yſið. de ſummo bono malum a dyabolo nõ
eſt creatum ſed inuentum. non quia alicui aut aliquan⸗
w erat malum. vnde fieret dyabolus malus. ſed quia vi

cium elt cum eſſet angelus bonus. ſuperbiendo effectus

eſt malus.pter quod ab ipſo inuentum dicit. Sᷓ dy abo⸗
lus fuit pᷣma caula mali.¶ Contra obijcitur. ꝙ non tm
dyabolus eſt pꝛima cauſa mali.immo etiam homo.cum
em̃ hbomo babeat libeꝝ arbitrium ſiẽ 2 angelus. maluz
vo culpe ſit ex libero arbitrio. Unde Aug. in li. Retrac.
vᷣſat᷑ queſtio vnde ſit malum. Aſde aſſerente exoꝛtum fu⸗
iſſe vominis malum ex li. voluntatis arbitrio. erit cau⸗
ſa mali bomo ſᷣm ꝙ li.ar. non ergo tm̃ dyabolus eſt ma
li.¶ Itm̃ malum culpe efficit᷑ in eo ꝙ creatura viuit Fᷣm

ſe ꝓpꝛiam querendo voluntatem. ſicut babet᷑ ab Anf.in

li de ſimilitudinibo:ergo cum ꝓpꝛia voluntas ſit homis
ſicut ⁊ angeli.erit cauſa mali culpa. non tm̃ in angelo bᷣ
etiaʒ in homine.¶ Item ſuꝑ illud ys.qnq̃geſimo pᷣmo di
xerunt anime tue incuruare vt tranſeamus. Glo. niſi te
ipſum ſubdideris. demones non nocebunt tibi. Et Hie⸗
ro.ſuꝑ eundem locum.illis dicẽtibo incuruata eſt ꝓpꝛia
voluntate. q̊ malum non tm eſt a dyabolo. ſed etiam a
voluntate hominis.il Ad quod dicendum.·q; malum eſt
pmo a dy abolo ſicut bꝛ. viij. Joh. ſuꝑ illud. Ille fuit bo
micida ab initio.? poſlea. mendax eſti ⁊ pater eius. dicit
glo. Qota bomicidam nonſolum qui facto ſed qui vᷣbo
occidit.vt dy abolus pᷣmos parẽtes.⁊ poſi ſequit᷑.homo
mendax qui non babet de ꝓpꝛio ſed ab alio accepit. i. dy
abolus. addit. pater eius. pater eſt ipſius mendacij
quod inuenit. Mendacium autem dicit᷑ perẽᷣm ſic hꝛ ab

Aug.in li.xj.d ci.dei.Omne peccatum eſt mendacium

ſed hee poꝛitas nõ attendit᷑ niſi temꝑe2 quadam digqni⸗
tate.qua angelus dicitur pꝛioꝛ homine. videt᷑ ꝙ homo
habeat de ſe vt poſſit peccare ſine dyaboli ſuggeſtõne. ſi
cut em̃ li:ar.eius de ſe vertibile eſt in malum. ita de ſe pꝛ
cadere ſiue babeat ſuggeſtionem ſiue non. Cum ergo dẽ
omne malum eſt a dy abolo hoc eſt ratõne pꝛioꝛitatis
vt pater.a rõne occaſionis qua dyabolus inuidit huma
ne nature. ſen creature ⁊ inuidendo ſuggeſcit. AUnde diẽ
beatꝰ Merñ. in.xvij.omeł.ſua ſuꝑ Can. vidit ⁊ in liuoꝛe
ſuo innidit? molitus eſt bẽe ſubiectos ſocios.dedigna⸗
tus infirmioꝛes inquit? inferioꝛes natura.non debet eẽ
continens in gloꝛia. Et aug.in li.de vᷣginitate. ſuper bie
dy aboli acceſſit inuidia ꝗbo duobo dyabolꝰẽ dyabolꝰ.
x iaʒ dictis ptʒ. qliteꝛ vera ſunt q̃ obiecta ſunt.que con
cludunt dy abolum eſſe pꝛincipium mali ad hoc ſpectãt
ꝙ pᷣmus peccauit.⁊ alij cum ipſo peccauerũt. ſic angeli
vel ad eius ſuggeſtionem vt homines. Ad illnd quod
dẽ.ꝙ malum eſi inuentum a dy abolo. non excludit quin
bomo poſſit ꝑ ſe inuenire petm.ſic hx Yſa.iij.ad inuenti
ones coꝝ contra dñm. Sed quia dyabolus pᷣmo appꝛo·
bauit ⁊ ita nouit ꝑ apꝛobationẽ.⁊ ſit inuenit.i.in notici
am ꝑ axpꝛobatõeʒ venit.

rticulus quintus.

Einde querit᷑ ſuppoſito ꝙ malum ſit ab ho⸗
mine. vtꝝ rõne li.ar. Em ſeipſum.aut ratõne
alicuiꝰ diſpoſitionis ſupaddite. ratione
iphus li.ar.arguit᷑ ſic.Iructus malus ꝓcedit ab ar boꝛe
mala. arboꝛ vᷣo mala dẽ voluntas mala.voluntas ́ ma⸗
lacum non habeat añ ſe ꝓxmo niſi li.ar.Fm ꝙ eſt facul⸗
tas voluntatis ⁊ rationis. ex ipſo li.ar. canſabit᷑ ⁊ q̃rit᷑
h̊ te pᷣua voluntate mala.i Qam ſi eſſet aliq̃ volũtas ma⸗
la de illa ſimiłr querendum eſſet.⁊ quia non eſt tranſitꝰ
in infinitum oꝑtʒz ſtaꝛe.cuʒ illa pᷣma voluntas non ba
beat ante ſe nili ipſum li.ar.quod eſt facultas volunta/
tis.erit pᷣmum malum culpe ab illo libe.ar.q¶¶ Ad idem
Aug.in li.de li · ar. Malum ſiue peccatum eſt ſpꝛeto in⸗

fit li.voluntatis ar.g̊ malum ꝗpꝛie eſt a li·ar.

4

Centeſima.

commutabili bono bonis commutabilibo adhexere.qðᷣ
na⸗
videt᷑ ꝙ pꝛincipium mali ſit alia ſuꝑaddita diſpoſitio dt
libido.Vnde Rug.j.li.de li.aꝛ.ij.c.ſi.Clarum eſt iam ni
bil aliud 42 libidinem in toto malefaciendi genere do⸗
minari.ꝭj libido eſt cauſa omnis mali YItem viget᷑ ꝙ er⸗
roꝛ ꝑuerſus amoꝛ ſint pᷣncipia mali.Aug.xxij.de ciui.
xei loquendo de malis dicit. hic hbominum ſunt maloꝝ
ab illa erroꝛis ⁊ ꝑuerſi amoꝛis radice venientia.cum qᷓ
omnis filius adam naſcit᷑.ſQam quis ignoꝛat cum quã⸗
ta ignoꝛantia veritatis.que iam in infantibo manikfeſta
eſt. cum quanta abundantia vane cupiditatis que in
pueris incipit aparere homo veniat in hanc vitam. ita
vt ſi dimittat᷑ viuere vt velit.⁊ facere ꝗcquid velit.in hec
facinoꝛa ⁊ flagicia que commemoꝛaui ⁊ que commemo⸗
rare non potui. vel cuncta vel multa ꝑueniat. ergo ipſa
mala hominum pueniunt a radice erroꝛis 2 ꝑuerſi amo
ris.ergo ſunt canſa mali.erroꝛ ⁊ ꝑuerſus amoꝛ. 4 Item
videtuꝛ ꝙ ipſa cupiditas ſit cauſq.j. Thimo.vlt᷑. Radix
omnium maloꝝ eſt cupiditas.¶MKRñdet li. ar. eſt pᷣnci⸗
pium omnis mali culpabilis . ſi attendimus ad potenti⸗
am. Añ Aug.in li. de li. ar. Quid opus eſt qreꝛe vnde il
le motus exiſtat.quo voluntas auertit᷑ ab immutabili
bono ad bonum mutabile. cum em̃ non niſi animi.⁊ vo
luntate 1 ob hoc culpabilem eſſe fateamuꝛ. ſed libidoꝛ
alia que enumerant᷑ ſunt cauſe ſiue radices maloꝛum. ſi
cut pꝛaue diſpoſitiones ipſius potentie que eſt li.ar. Et
attedendũ eſt ꝙ li.aꝛ. ẽ facultas volũtatis ⁊ rõis.ex ꝑte
facultatis deficientis ſumit᷑ libido ſm ꝙ dẽ ab eo quod⸗
libet. ſicut dicit Augꝰ. in yponoſticõ. erroꝛ vᷣo ex parte
rationis deficientis eſt cauſa maloꝝ. Amoꝛ vo ꝑuerſus
ex parte voluntatis eſt cauſa mali.Sed aget᷑ de his infe
riꝰ diffuſius in tractatu de pcto. vbi aget᷑ de diuerſis ra⸗
dicibo peccatoꝝ.

Articulus ſextus

Bgnita cauſa mali quod eſt defectus. Item
ſm ꝙ dicit᷑ malum culpe quod pꝛius eſt qᷓ; ma
Aum pene ⁊ addit ſuꝑ defectum. malum enim
culpe eſt defectꝰ culpabilis.ſequit᷑ querere determinate
te malo voluntatis 2 malo actionis.

(Mueriturergopri. S.j.

mo de cauſa male voluntatis ſic. ¶ Ril eſt cn orium le⸗
gittima cauſa non pꝛeceſſerit. Et Job. v. nihil fit in ter⸗
ra ſine cauſa.ſed malum voluntatis fit· habet cauſam
non voluntatem malam. tunc em̃ eſſet ꝓceſſus in infini⸗
tum. nec bonam cum oppoſitum contrarij non ſit canſa
oppoſiti. bona autem ⁊ mala voluntas ſunt contraria.S
bona voluntas non eſt cauſa male voluntatis.4 Si aut
dicat᷑ ꝙ ipſa voluntas ſit cauſa male eſt voluntatis.con
tra ipᷣa eſt indifferens ad bonum ⁊ ad malum. non eſt
cauſa nccia buiꝰ. Si vo dicat᷑ li:ar.cum h.ar. ſit a deo.
erit malum a deo. m illud ꝗcquid ẽ cauſa cauſe.eſt cau⸗
ſa cauſati.¶¶ Foꝛte dicet᷑ ꝙ deus eſt cauſa ꝑ ſe. li.ar.li.ar.
vo eſt cauſa ꝑ accidens mali.a ita non ꝓcedit virtus po
ſitionis p̃cedentis.q; non eſt ̃m vnum modum cauſe.
Tonkan alum culpe qð eſt pᷣmo in volũtate mala. eſt
malum volũtarium. p̊ malum volũtariũ ꝑ ſe eſt in volũ⸗
tate. volũtas at ꝑ ſe in li.ar.ꝗᷓ malum voluntatis ꝑ ſe eſt
in li. ar.eſt ſic in cã. ¶¶ Item obyjcit ſic Aug. xij. de ci. dei.
Sunt duo eq̃tr affecti aĩo ⁊ coꝛꝑe ⁊ ꝑes in oĩbo.⁊ vidẽt
vnam rem pulcrã vel mulierẽ. vel equũ vel aliud hmõi.
q̃ re viſa.vnꝰ ulicite fruat᷑ alt non. qꝗᷣ g̊ fuit cã. Non rei
pulcritudo.cum eadem eẽt ⁊ quẽlibet eq̃liter de ſe mone
ret. Non caro. cum ſiłr ſe babeat qtum ad carnis diſpo
ſitõz. Mec animꝰ. cum ſilis eſſent animi. Mon ſuggeſtio
maligni ſpũs.cum malignus ſpũs eque temptet vtrũq;
itum eſt de ſe. nihil videt᷑ niſi ꝓpꝛia volũtas eſſe cauſa
ipſius mali ·Sᷣ illam qs fecit. cum añ non eẽt niſi natura

bona. nature autem bone deus eſt cauſa. illius autem
mali nullatenꝰeſt cauſa.q ꝗᷓ eſt cauſa.¶ Rndet᷑ ad pᷣmũ
ꝑ G̊ꝙ dic Aug.in li.de ci.di.Libeꝝ arbi. ſine volũtas
ſiue potentia duplicit pt ↄſiderari.vel inꝙᷓtum eſt natu
ra.⁊ ſᷣm h̊ non eſt cã mali.vel inqtum eſt ex nihilo vel ſe

ipſo deficiens ⁊ ↄuerſum ad vanũ.⁊ ſᷣm bũc modum eſt
cã male voluntatis.ꝓut mala voluntas diẽ actum inte
rioꝛem.ſ̊ non ex hoc accipiendum eſt.ꝙ malum pᷣmo ſit
in voluntate potentia ꝙᷓ in voluntate actu.ſ̊ econtrario
in actu p̃us qᷓ in potentia.2 ꝓpter h̊ non ſeꝗt᷑ deus eſt cã
li.ar.⁊ li.ar.eſt ꝑ ſe cã mali. deus eſt cã mali.qꝛ li.ar.
rõne alteriꝰ ⁊ alteriꝰeſt cã ⁊ cauſatum. eſt em̃ cauſatum
vt effectꝰ.eſt cã vt deficiens.ꝗ tñ defectꝰ dꝛ ſᷣm alterũ ge⸗

nus defectus ꝙ; ipſe actus. Actus em̃ dẽ tefectꝰ culpabi⸗
lis ꝗ non hʒ an ſe defectum cnlpabilem.¶. Ad ſecundum

vo dicendum.ꝙ paribo exñtibo ↄditionibo.non eſt diceꝛe

roeʒ mali in voluntate.niſi ipam voluntatem q ſeipſa v⸗
tibilis eſt. ⁊ ꝙ ſeipſa vᷣtit᷑ in iſto ⁊ non in alio: non? aſſi⸗
gnare aliquam cãm a ſeipſo.qꝛ ꝙ iſte vᷣtit᷑ ad malum non

eſt niſi ꝙ placet.placiti at̃ nnlla alia rõ eſt qrenda.ſic in

bonis cum ꝑuentum eſt ad volũtatẽ dei nulla eſt alia rõ.
ita ⁊ in malis cum ꝑuentum eſt ad voluntatem vᷣtibilem
ſibi relictam. ̊ em dẽ ꝓpter volũtatem in bono ꝑ gram
ↄfumatam.4.! Si vo obijcit᷑ ꝙ ſi li.ar.aut volũtas ſit cã
mali.Dicendum ꝙ li.ar.ſiue voluntas dẽ ex nihilo.⁊ vt
eſt natura ? vt eſt voluntas. Si vt natura.ſᷣm illum mo
dum ↄueniret etiaʒ alijs creaturis q̃ ſunt nature. Si vo

vt li.ar.ſiue volũtas in actu inqtum eſt ex nihilo. ſᷣm B

eſt eã mali.⁊ rõ eſt.qꝛ vt eſt naturalłr nõ determinat᷑ miſi
ad vnum. vt eſt voluntas vel li.aꝛ.eſt oppoſitoꝝ.⁊ vnius
&c ſe.ſ.mali.alteriꝰpᷣo non pꝛima cã nec tota.

rit᷑ de malo actionis a qͥ ſit.vtꝝ.ſ.a deo vel a ſolo li.ar.
Querit᷑ ̊ vtꝝ actõ mala ſit a deo.⁊ pᷣmo vtꝝ mala actõ
inqꝙᷓtum mala ſita xeo. Secundo vtꝝ mala actio inqtũ
actio ſit a deo. ¶ tum ad pᷣmum M mala actio in⸗
tum mala ſit a deo oñdit᷑ in hic modum.qm̃ dare ełinaz
ꝓpter inanẽ gliam.eſt qdam actio mala ex circũſtantia.
bᷣ hec actio inꝙᷓtum actio ⁊ inqᷓtum mala eſt a deo.i Qaʒ
ꝙ rõne eius ꝙ eſt actio ſit a deo patet. Sitłr etiam videt᷑

rõne ſu ꝑadditi vicʒ·qꝛ illa actio refert᷑ ad inanem gliaz.
ꝙ ſit a deo. qꝛ hec relatio eſt a cæ.ᷣ rõne buiꝰ relatõis
dẽ mala. & ipſa actõ rõne q mala eſt:ẽ a eo. 4 Itẽ Aug.

in li.lxxxiij.q.quod deo actoꝛe dẽ fieri.dẽ fieri deo volen
te ⁊ econuerio.ſ̊ malum inq;tum malum fit deo volẽte.
qꝛ ſi nollet non ſieret.̊ͥ malũ inqium malũ fit teo acto⸗
re. mala actio inqtum mala fit a So. IUñ aug. in ench.

Si oñs nollet mala fieri. non fierẽt. ᷓ fiunt deo volẽte.
82 do actoꝛe. ac. 4 Item duplex eſ lux. ſ. coꝛpalis
Ipũalis.Lux at coꝛꝑalis eadem eſt cã lucis ⁊ tenebꝛa v.

ſic ſol ꝑ ſui pntiam eſt cã lucis.ꝑ ſui abſentiam eſt cã te
nebꝛax. ſilłr lux ſpũalis qᷓ deus ẽ ohᷣ.j 7. viij. erit cã

lucis.i.boni.a cã tenebꝛaꝝ.i.mali.qᷓ deꝰ ẽ cꝗ male actõ⸗

nis inqᷓtum mala eſt. ſic ſol cã tenebꝛaꝝ Contra. ab
eodem agente penitꝰnon diuerſificato in ſe.
pfectum 2 im ꝑfectum.ſᷣ bonum diẽ pfectõz. malum vᷣo
imꝑſectõʒ qꝛ dic pᷣuatõʒ boni.modi.i.ſpẽi 7 oꝛdinis. pe⸗
nes ꝗᷓ determinat᷑ röne creature. ̊ deꝰeſt agens pfectiſſi
mè non diuerſificatꝰ in ſe. ̊ cũ bona actio ſit ab ipo. nõ
erit mala ab eodem. Et ad ̊ facit illud Deut. xxxij. dei
ꝓfecta ſunt opꝑa.· Stẽ illiꝰrei dxoeſt vltoꝛ cniꝰ ñ eſt actoꝛ
HmH male actionis deveſt vltoꝛ. illiꝰrei non eſt actoꝛ. ¶¶ IJtẽ
deus inhibuit ade ne comedeꝛet de pomo. ꝗ noluit ꝙ co
medeꝛet.ꝙ non fuit actoꝛ illius actionis.ſi em̃ actoꝛ fuiſ⸗
ſet. ð ſe vel ð pceptum ſuum feciſſet.¶ Item gcquid eſt a
o bonũ eſt iniỹtu eſt ab eo aliqͥ mõ.ſ̊ hmõr actões. bla
ſphemare. ſoꝛnicari nullo mõ ſt bone.̊ nullo mõ ſunt a
deo¶ Item omne qð ẽ a deo oꝛdinat᷑ ad finẽ bonũ.ſ̊ ſunt
aliq actiones male qꝝ non pt eſſe bonꝰ finis.vt foꝛnica⸗

onſequenter que. S. ij.

on egredit

ri. adulterari. mentiri. ergo nullo modo ſunt a deo.
Item hec actio mala.inqtum eſt actio eſt a deo:inqtũ
mala nõ eſt a c.ſᷣ a dyabolo vel li.ar.̊ actio eſt a deo
vel a dyabolo.q̊ eus ⁊ dyabolus ſunt eiuſdem rei pꝛin⸗
cipium. quod elt õ aplim dicentem. Mon eſt conuentio
xpᷣi ad belial.¶ Solutio dicendum. ꝙ actio mala rõne
mali non eſt a deo.i¶ Zld illud quod pmo obijcit᷑ in con⸗
trarium. Dicendum ꝙ in illa relatione ſunt duo. cum
em̃ dico relationem ad indebitum finem duo dico: ip̃az
relationem. ⁊ hoc eſt aliquid ſine aliqua natura.⁊ boc
eſt a deo.etiam dico ibi hoc quod eſt ad indebitum finẽ.
que eſt circũſtantia mali ſubſtantificata in illa⁊ hoc nõ
eſt a xoo. Vnde relatio de ratione relationis eſt a o.ñ
ꝙ̃tum ad hoc quod dicit᷑ ad indebitum finem. q; ex ꝑte
illa determinat᷑ in ea malicia.⁊ boc eſt quod dic Anb.ĩ
li.de caſu dya. Oyabolus onertit voluntatem ad id qð
non debuit.⁊ ipᷣm velle ipa conueꝛſio aliquid fuit.⁊ nõ
niſi a deo habuit aliꝗd. inqtum autem iuſticia caret ſi⸗
ne qua eſſe non debet.non eſt ſimpliciter malum. ſed eſt
aliquod malum.ſ.in illo genere. Ande patet.ꝙ ipᷣa con
uerſio ſiue relatio eſt aliqd quod ẽ a o.⁊ quod non di
cit ſe maliciam.ſed inqtum iuſticia caret quod eſt ad
indebitum finem ↄuerti. eſt ponere ibi maliciam. a illa
malicia non eſt a ro. VUnde ipᷣm ſuꝑadditum non eſt a

teo licet ipſa relatio. ¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ du⸗
plex eſt voluntas dei.ſ.peꝛmiſſionis ⁊ appꝛobationis. de

voluntate ꝓmiſſionis verum eſt ꝙ deo volente fit malũ. .

ita ꝙ notet᷑ hic ↄcomitantia ꝑ illum ablatiuũ.⁊ nõ cau⸗

ſalitas aliqua.quia pmiſſio Fm ꝙ hmõi non ponit cau⸗
ſam reſpectu ꝑmiſſi. Voluntas autẽ aꝓpꝛobatõnis non
ponit aliquam cauſalitatem reſpectu voliti.ꝛ ita loq̃n⸗
do de hac voluntate.non eſt concedẽdum ꝙ malum fiat
deo volente.qꝛ ſic ipſe ablatiuus impoꝛtat cauſalitateʒ.
nulla autem cauſalitas ẽ in o reſpectu mali.. E obij
cit᷑ quod fit deo volente fit deo actoꝛe. intelligendum eſi
x voluntate que ponit canſalitatem reſpectu voliti.que
eſt voluntas aꝓpꝛobationis.non de voluntate ꝑmiſſiõis
q̃ ſic dictum eſi.nõ ponit cauſalitatem in eo reſpectu cꝰ
eſt. ĩmo de hoc ſeꝗt᷑.non ꝗᷓ deo actoꝛe fit malicia ſed illud
quod ſubſternit᷑ malicie.qꝛ ad illud compaꝛat᷑ ci volu
tas in rõne cauſalitatis. . Ad tercium dicendũ q nõ ẽ
ſimile de luce ſiue ſole coꝛpoꝛali ⁊2 ſpũali reſpectu lucis
⁊ tenebꝛe.quia ſol materialis agit ꝑ naturaʒ.⁊ ideo per
ſui pñtiam eſt cauſa lucis ꝑ ſui abſentiam eſt cauſa tene
bꝛe. Sol autem ſpũ̃alis ſol iuſticie agit ꝑ volũtatem nõ
ꝑnaturam reſpectu lucis ſpũalis ſine boni.ideo per ſui
pñᷣtiam eſt cauſa boni.non autem ꝑ ſui abſentiam ẽ cau
ſa mali. immo potius ipſum malum eſt cauſa abſentie
ſpũalis ſolis.Vñ dicit Anbp.in li.ð caſu dy aboli. de bo
no angelo.quia deus ddit illi ꝑſeuerantiam. ideo ille
accepit.⁊ de malo dicit.quia non accepit ꝑſeuerantiam
ideo deus non dedit. VUnde ſuꝑ ilud Roma.tradidit il⸗
los deus in deſideria ⁊c.quia cultum ⁊ religionem dei

imaginibo tradiderunt. tradiditillos deus.i.ſubtraben

graz pmiſit. nibil em abſq; eius pmiſſione fuit in ma
lis.nde defectus li.ar.eſt cauſa receſſus ſolis ſpũalis
7 non econuerſo.ideo non eſt dicen dum ꝙ; ſol ſpualis ꝑ
ſui abſentiam ſit cauſa tenebꝛaꝝ. naʒ ipᷣe ſol ſpnalis eſt
agens vniuerſale.quia vbiq; ſe diffundit.vnde dæ ſe nũ⸗
ꝙᷓ abeſt.ſed alia deſunt ab ipſo.quando recedunt ꝑ pec⸗
catum.ideo non eſt dicere ꝙ ſua abſentia ſit cauſa tene
bꝛe ſiue mali.immo ipſum li.ar. deficiens eſt cauſa q̃re

ei abeſt ſpũalis ſol. um em̃ de ſe nulli abſit.non eſt ſui

abſentia cauſa alicuiꝰimmo econuerſo. Sol autem ma⸗
teria lis eſt naturaliter agens.vnde eſt agens particula⸗

re non vbiq; ſe diffundens. immo naturalr mouet᷑ abß

ſitu in illum.⁊ cum eſt in hoc ſitu non illuminat in alio.

qꝛ non vbiq; ſe diffundit.⁊ ꝗrter hoc abeſt aligbo? eſt

cauſa tenebꝛe.ſic ̊ patet ꝙ non eſt ſimile hic⁊ ibi.

eor.
„*.

— T — ——UN

— — — —

-=E;

20

do.
i
ſode
e Puin
hnento

laröne

Incon⸗

eipaz

nfine,
hoeni
do⸗
er pte
bi
idq
An
retſi
lageſ
Pacon
hond
(ſteg
llo
ela
9,N V
ä.
c
ean
un
ſgne
fiat
D
Lobi
mell
aue
lois
lud
n:
ſoe
cis
per
tene

erſoi
ican
ente
Nbo
le
tiaſn
itit⸗
di
Nhen
ne
lals
is,
gel
enͤ
pes⸗
ene
ſt
ſi.
n
Ulge
b5
10.

oſteaqueritur S.iij.

e

öqueſtio

AVUtꝝ mala actõ ſᷣm ꝗꝙ actõ ſit a deo.et videt ꝙ nõ. qꝛ li.
ar. ẽ mouẽs ab alio.l.dðo.vñ eſt motoꝛ ꝑticularis.h̊ aũt
agens ꝑticulare aliqñ ↄtinuat᷑ cuʒ ſummo agente deoq
eſt agẽs vniuerſale. aliquãdo diſcõtinuat᷑ et ſeꝑatur ab
ipᷣo.cũ aũt ↄtinuat᷑ in actõe ſua cũ primo agente. tuc di
ab ißo libe. ar. ꝓcedere bona actio.cũ aũt diſcõtinuat᷑.
tũc dicit᷑ actio mala.Ex h̊ obijcit ſic.nihil qð ꝓcedit ab
ipo li.ar.ꝑ diſcõtinuatõem ⁊ ſeꝑatõem a cæo.põt dicip
cedere a deo aliquo modo.ſᷣ̊ mala actio eſt hmoi. omne
em̃ qð ꝓcedit a libero arbi.inqᷓtũ eſt deficiens. ꝓcedit
ab ißo p diſcõtinuatõem ⁊ ſeꝑatõem a deo.ſ̊ mala actio
ꝓcedit a libero arbi. inqᷓtũ deficiẽs eſt.ᷣ ꝓcedit ab ipᷣo
li. ar. ꝑ diſcõtinuatõem eius a deo.ꝗᷓ nullo mõ ꝓcedit a
deo nec etiã mediãte libe.arbi.ql Item qui adiuuat fu⸗
rem in oꝑe furti ꝑticeps eſt furti. Juxta illud pᷣs.Si vi
debas furẽ ⁊c.hoc dẽ ibi in glo. q̊ ꝗ adinuat pctoreʒ in
ope peccati ꝑticeps eſt peccati.ſed deus nũqᷓ eſt nec po⸗
teſt dici ꝑticeps pcti ſiue mali.& cũ actio mala ſit pecca
tũ.nũqꝙᷓ; deus adiuuat pctoꝛẽ in actõe ſua vel mala.non
g̊ adinuat ipᷣm li.ar.in actõe mala:ſed adiuuaret ſi cuʒ
illo malã actõʒ facẽt. g nullo mõ ẽ ipᷣa actõ mala inqꝗᷓtũ
actio a deo.imo ſolũ a libe.ar. 4l! Itẽ math. vij.¶õ põt

arboꝛ bona fructus malos facere.ĩmo arboꝛ mala fa⸗

cit fructus malos.ſicut ha bet᷑ ibidẽ.Et.xij.math. Fu⸗
ctus ̊ mali ꝓcedũt ab arboꝛe mala.⁊ nullo mõ a bona
fructus mali ſunt oꝑa mala.arboꝛ aũt ſumme bonaa q̃
oĩs fructus bonus deus.ᷓ mala actõ nullo mõ eſta doo
I¶ Itẽ Geñ.ij. Vidit deus cũcta q fecerat et erant valde
bona.ſed mala actõ nõ eſt valde bona? inqᷓtũ actio.er⸗
go nõ eſt a ceo facta. ¶ Contra.videt᷑ ꝙ mala actõ inꝙᷓ;
tũ actio ſit a deo. Aug.in enche.diu natura coꝛrũpit᷑
ineſt ei bonũ quo pꝛiuat᷑.ac ꝑ h̊ ſi nature aligo remane
bit qð coꝛrumpi nequeat. ꝓfecto natura incorꝛuptibił
eſt.ergo qð coꝛrũpit᷑ abipᷣa malicia natura aliqua eſt.q
aliquo mõ priuat᷑ i̊ actio coꝛrũpit᷑ ꝑ maliciam. & actio
mala rõne actionis eſt naturaliter aliq̃. ̊ ois natura ẽ
a deo.ꝗ̊⁊ ipᷣa actio mala inqtũ actio.¶ Item aug. in li.
de vera reli.dicit.ꝙ mala actio rõne malicie defoꝛmat 2
coꝛꝛumpit bona naturalia.que ſunt modus ſpẽs 2 oꝛdo
8 malicia defoꝛmat ⁊ coꝛrur: pit naturã.ſed illð qð ma
licia defoꝛmat ⁊ coꝛrũpit in actõne matla.eſt ipᷣa actõ.ꝙ
ipᷣa actio eſt natura aliqua que priuat᷑:modo. ſpecie.et
oꝛdine.ſed omnis nature principiũ eſt dens.ergo mala
actio ratione actionis eſt a deo.¶¶ Item aug.in li.de ve
ra religi.omnis res vel ſubſtãtia vel eſſentia vel natura
vel ſi aliquo alio rerbo melius enunciatur.ſimul habet
hec tria.vt vnde aliquid ſit.et ſpecie diſcernat᷑.et reruʒ
oꝛdinẽ nõ excedat.ergo mala actio ratõne actõnis eſta
eo. 4 Item phus in li.de cauſis dicit. Cauſa prima et
vniuerſalis.plus eſt influens ſuꝑ ſuũ cauſatũ q; cã ſcda
ria et ꝑticularis.ergo cauſa ſecundaria a ꝑticularis ñ
agit ſine pꝛima cauſa ⁊ vniuerſali:qꝛ ob h̊ dr̃ pria ⁊ vni
uerſatlis reſpectu illius.ſed cauſa ſecundaria ⁊ particu
laris eſt liberũ ar.noſtrũ quod vertibile eſt. prima cau⸗
ſa et vniuerſalis deus qui eſt inuertibilis. ſi ergo aliqd
egredit᷑ a noſtro li.ar.hoc eſt ſᷣm ꝙ recipit influentiaʒ a
deo.ergo cũ mala actio ſᷣm ꝙ actõ ꝓcedit a li.ar.erit eti

ain ißa procedens a do. 4 YIteem dieit aug. Quicquid ẽ
inqtum bonũ eſt.eſt a deo. mala actio inꝗtũ eſt a doo
eſt.¶.¶ IOteʒ quicquid eſt cã canſe eſt cauſa cauſati. ita vt

ſit omnimoda vnifoꝛmitas.ſic ei nõ habet inſtantiam

2 —

Gcũ potẽtia a qua exit actio mala ſit cauſa illius inꝙtũ

eſt. inqᷓtũ aũt eſt potẽtia eſt a deo ſicut a cã.ergo deus ẽ
cauſa male actõnis inqtum eſt. 4 Itẽ vnus eſt fons eſ⸗
ſendi.qꝛ non ſunt plura principia eoꝝ que ſunt.q̊ nõ eſt
aliquid qð nõ ſit a deo.ergo ſi mala actio eſt mala actio
inqtũ eſt aliquid eſt a deo.4¶. Stẽ vt tu dicis mala actio
eſt aliqo:et no eſt a deo. eꝛgo habet aliud principiuz. ſcz
liberu arbitriũ.̊ eſt aliqð pꝛincipiũ maloꝝ que lunt.et

Centeſima.

hoc eſt manichei hereſis. Iẽ mala actio eſt in genere

actõnis. genera aũt reꝝ ſunt a deo. ſic ̊ onditur rõnibo

ꝙ; mala actio inq;tum actio eſl a No.¶ Item hoc idem
oñdit᷑ ꝑ exempla.rimũ eſt in Johe.xj.de cay pha qui
a ſemetipᷣo nõ dixerit.Expedit vt vnus moꝛiat᷑ hõ ꝓ po
pulo et nõ tota gens pereat:ſed cũ eſſet pontiſex anni il
lius ꝓphetauit ⁊c᷑.ergo eius dictõ fuit a ſpũſancto. et
conſtat ꝙ fuit moꝛtale peccatuzʒ.ad hoc em dixit vt dñs
interficeret᷑.ergo mala actio eſt a deo.i¶ Item yſaie.vij.
Sibilabit deus muſce q̃ eſt in extremo fluminum egipti
glo.ſibilatio eſt diuina inſpiratio.muſce ſunt egiptij im.
belles 1 immũdi.hoc em̃ dicit᷑ ↄptra iudeos:.qꝛ dñs inſpi
rauit egiptijs voluntatẽ deſtruendi iudeos.et conſiat ꝙ;
volũtas eoꝝ fuit mala.q̊ pꝛimũ.⸗:! Itẽ Yſa.x. Mũquid
eleuabit᷑ ſecuris aduerſus eum qui ſecat in ea. vbi dicit᷑
ꝙ ſennacherib virga ferrea baculus di.glo.ſicut hmõi
inſtrumẽta nihil ſunt ꝑ ſe agentia.ita ſennacherib nihil
ꝑ ſe oꝑatus eſt.ſed ꝙ eiꝰ volũtas fuit mala ↄſtat qꝛ ſuꝑ⸗
biuit. Unde ei impꝛoperat᷑ nungꝗd elenabit᷑ ⁊c.et tñ dici⸗
tur inſtrumẽtũ dei in iſia actõne.Actõ aũt magis attri⸗
buit᷑ agẽti ꝑ inſtrumentũ qꝙᷓ; inſtrumento. ergo primuʒ.
4 IZtem Ala. xlv. Ego dñ̃s creans tenebras et faciens
mala.glo.nõ malũ inqᷓtum malum.ſed inqtum iuſtum
aut illud intelligit᷑ de malo culpe aut pene.non pene.qꝛ
illud inqᷓtum tale eſt a deo ergo de malo culpe. Item
yſa.xxxv.j. Reuerſus eſt rabſacʒes.glo.dño ꝑmittente
venit. et domino precipiente receſſit.ſed ↄſtat ꝙ in receſ·
ſu peccauit moꝛtaliter ſicut in aduẽtu. ita em̃ querebat
facere volũtatem idolatrie dñi ſui in receſſu ſicut in ad⸗
uentu.ergo dño pꝛecipiẽte peccauit moꝛtaliter mala
actio eſt a deo.¶ Item Exoð.xij. Jndei ſpoliauerũt egi
ptios ex precepto dñi quod factũ fuit in precepto.̊ mo⸗
qus in ꝑmiſſione. ſed quidã illoꝝ ſpoliauerũt ex cupidi
tate.ergo mala eoꝝ actio ſm ꝙ actio fuit a deo.( Re⸗
ſponſio vel ſolutio dicendũ ꝙ mala actio ſᷣm ꝙ actio eſt
a co.ſed nõ ſᷣm ꝙ mala.nam mala actio ſᷣm ꝙ mala ẽ
a voluntate mala.dicendo aũt malam voluntateʒ. duo
dico.ſcʒ ipᷣam voluntatem que eſt motus potentie.⁊ de⸗
fectum ipᷣius qui eſt malicia.ergo ratõe potẽtie reducit
ad cauſam primã ⁊ potentiã.ꝙ aũt ibi dico maluʒ:ſiſtit
in ipa ſᷣm ꝙ eſt deficiens.et nõ vlterius ꝓcedit. hoc em̃
nõ hʒ a deo.ſed quia ex nihilo 2 ideo vertibilis ad malũ
vt ſupꝛa oſtenſuʒ eſt.et ideo licet volũtas ſit a deo ⁊ ma
lum a voluntate.non tamen malum a deo.non em̃ eſta
volũtate ſᷣm ꝙ ad deum refertur. Similiter etiam dicẽ⸗
dum de actõne.iQam inqtum actio: ꝓcedit a voluntate
Fm ꝙ eſt potentia a deo.ſed inꝗtum mala: ꝓcedit a po⸗
tentia vt deficiens. ¶ Ad primũ ergo quod obijcit in cõ
trarium. dicendum ꝙ cum dico diſcontinuationem lib.
arbi.a deo:duo dico.dico em̃ ibi ſeꝑatõem libe.arbi.a
deo.qtum ad affectum vel effectum. dico etiam ↄiuncti
onem ipᷣius qᷓtum ad eſſe.ſeꝑatõ ergo illa inducit defoꝛ
mitatem ſiue maliciam.hoc enim eſt volũtas deficiẽtis.
ſed ipᷣa coniunctio eum ſummo bono qtum ad eſſe indu
cit actionem. Sic ergo mala actio ratõe malicie vł de⸗
foꝛmitatis ꝓcedit a li/ar.ꝑ diſcõtinuatõem eius a deo:
ſed nõ ratione actionis. immo ratõne actionis ꝓcedit
ab ipo per continuatõem eius cũ deo.et ideo mala actõ
inqtnm eſt actio eſt a deo.ſed inqtum mala a li.ar.defi⸗
ciente tamen vel eiſcõtinuante ſe a eo. Ad ſecunduʒ
dicendum.q; nõ adiuuat ipᷣe deus lib.ar.in malo.adiu
uat em̃ ipᷣm tm̃ qᷓtum ad actõem.ſed non qtum ad mali
ciam vel defectum.dat em̃ potentiã ad actionem inqtũ
actio nominat naturam ſiue quid bonum. ſed non dat
potentiam ipᷣi voluntati vel li.arbi ad malum vel defe⸗
ctum.quia illud nõ eſt poſſe.immo non poſſe.non enim
hoc habet natura vel potentia a deo ꝙ deficiat. ſed a ſe

quia de nihilo. cum non potelt eſſe ille defectus ſine bo⸗

no quod dæus facit.nec tamen deus facit defectum. En
de DRyoniſius.bonum ſuſtentificat ſuam pꝛiuationem
non ergo adiuuat deus liberum arbitrium in malo.ſed

ſſi eſſent ma

adiuuat ipᷣm in actõnẽ in qua eſt malum.quia dat potẽ
tie ſiue libe.arbi.qð poſſit operari.ſed ñ ꝙ poſſit male
oꝑari.q Ad tercium quod obijcit᷑.q nõ poteſt arboꝛ bo
na fructꝰ malos facere.dicẽdũ ꝙ mala actio ſᷣm ꝙ actõ
nõ eſt fructus malus.ſᷣm em̃ ꝙ actio eſt aliqui.om̃e au
tem qð eſt.inqtum eſt bonũ eſt.ſᷣm ꝙ opponebat᷑ ꝓ alte
ra ꝑte.ergo mala actõ ſᷣm ꝙ actõ bona eſt. et eſt ab ar⸗
boꝛe bona.ſcʒ ceo.q Ad quartũ quod obijcit. vidit deꝰ
cuncta que fecerat 7c. dicendum ꝙ illud nõ intelligitur
ita ꝙ ſingula ſint valde bona ĩ ſe.ſed intelligitur de ipᷣo
vniuerſo quod eſt valde bonũ.et ꝓpter hoc non ſequitur
ſi hoc nõ eſt valde bonũ in ſe.quod nõ ſit a eo.

¶ Membꝛũ quartũ

Varto queritur de permiſſione mali. Et
habet duos articulos. Primus vtrum de
us pꝑmittat mala fieri. Secũdus quare ꝑ⸗
mittat fieri.

DOprimum. Atrũ deꝰ pmittat malum fieri.

Neſt opnma adducere.melioꝛes aũt eſſent res.
tis in ꝑmixte. ̊ dei ſumme potentis 2 ſum⸗-
me boni ⁊ ſumme ſapiẽtis nõ eſt permittere mala fieri.
4l Ad idem.nullus rex potens ſufficienter ꝑmitteret ſci
enteꝛ in regno ſuo fieri aliquiꝰ quos regno ſuo adueꝛſa
retur.ſed malum aduerſatur ei in quo regnat deus.er⸗
go nõ ꝑmittit deus malũ fieri in mundo.¶¶ Item ꝑmiſ⸗
ſio dei eſt actio eius.Vndæ aug.in queſtionibo vete. teſ.
lvj.q.Omne quod ꝑmittit deus facere dicitur.qꝛ ſi non
pmittat nõ fit. Eñ Yoh.xix. õ haberes in me poteſta
tẽ niſi datum tibi eſſet eſuper.ſed actõ eius eſt eſſentia
eius.ergo qð fit a ꝑmiſſione fit ab eſſentia.ſed malũ nõ
fit ab eſſentia.ᷓ nec a ꝑmiſſione.q̊ deus non ꝑmittit ma

H. nõ videtur. dyoni. de di.noĩbo. Optimi

la fieri. ¶ Cõtra.augꝰ.xx. de ci. dei. ullus hoĩm agit

recte niſi diuino adiuuet᷑ auxilio.nullus demonumaut
hoĩm agit iniquũ.niſi diuino eodẽqʒ iuſtiſſimo iudicio
ꝓmittat᷑.&ᷓ nullũ malũ fit niſi diuina ꝑmiſſione. IJtem
idem in eodẽ.i2õ dubitauit aplłs dicere.mittet deꝰ illis
oꝑatõem erroris.vt credant mendacio. deus em̃ mittet
qꝛ dyabolum iſta facere ꝑmittet.VUnde YJob. mitte ma⸗
nũ.i.pmitte.⁊ da poteſtatẽ. Itẽ ſuꝑ illud ps.Oixit et
facta ſunt.glo.ideo nihil pñt.niſi qð ꝑmittit.cupidita⸗
tẽ nocendi ꝑ te habes.ptatem aũt nocendi.ſi ille nõ dat
nõ habes.4 Item ſuꝑ illuo pᷣs. Indignatõem ? irã et
tribulatõem.glo.hec immiſit deus in eos nõ in ꝑticipã⸗
do maliciã.ſᷣ gratie ſubtractõe et hec eadeʒ ꝑmittendo.
Itẽ ſuꝑ illð.Eduxit eos cñ argẽto ⁊ auro ⁊c̃.glo.pᷣce
pit vt facerent.ſed cum ꝑmiſit nõ pᷣcepit vt ita ſacerent
qualitas & facti fuit in ꝑmiſſione.ł̊ factum fuit in pꝛece
ptõe.̊ ↄſtat ꝙ qualitas facti illis q aſpoꝛtauerũt ex cu⸗
piditate fuit mala.ergo mala fuit ex ꝑmiſſione diuina.
4 YItem ſp illud pᷣs. ante faciem frigoꝛis eius ꝗs ſuſtine
bit. glo.frigus dicit᷑ eſſe eius.nõ ꝙ faciat illud.ſ̊ qꝛ fieri
ꝑmittit. Item aug.in enche.i¶ õ fit aliquid niſi omi⸗
potens fieri velit.vel ſinendo vt fiat vel ipᷣe faciendo.er⸗
go cũ illud intelligitur de malis.om̃ipotẽs deus ꝑmit⸗
tit mala ler as dicenduzʒ ꝙ deus pmittit mala
fieri.¶ Ao obiectũ aũt pꝛimo in ↄtrariũ.dicendũ ꝙ me
lius dicitur dupliciter. vel ᷣm primũ ſtatuzʒ in quo res

ſimt odite:et m hoc verũ eſt ꝙ res melioꝛes eſſent imꝑ
mixte malis.Vel pᷣm ſiatũ ſecũdũ in quo res reparant᷑

a lapſu.et hm hoc melioꝛes dicũtur res quia magis ꝓfi
eiunt ꝑ maloꝛũ exercitatõem.vnde niſi melioꝛes fierent
aliquo mõ.nõ ꝑmitteꝛet ſumme potens ⁊ ſumme bonus
ſumme ſapiens mala fieri.¶ Adſcoõm dicendũ qma
lum vno mõ aduerſat᷑ bono quod eſt in regno dei. Alio
mõ eſt occaſio ꝓfectus.et nõ eſt extra dominiũ ipius ſũ⸗

me potentis.ipᷣm em̃ malũ cuʒ eſt ſub dominio ⁊ ꝓficit
ad aliquod bonum. immo ad maius aliquando ꝙᷓ de
ſtruit.¶¶ Sed adhuc obijcere poteſt aliquis quod nõ eſ⸗
ſet ꝑmittendũ malum in regno dei.id eſi in h mundo.eo
ꝙ elicit bonũ ex illo.quia bonũ qð coꝛrumpitur a malo
magis eſt qᷓᷓ elicit᷑ aliquando.⁊a ita nõ eſt ꝑmittendũ.nõ
em̃ rex hoc ꝑmitteret.ſ.regnũ ſuuʒ damnificari plus in
vna ꝑte.vt ex alia parte minus bonum adderet᷑. ꝓpter

qð dicendũ.ꝙ oĩbꝰoↄſideratis que ſunt in mundo plus ẽ

bonum vel numero vel quantitate qð elicit deus ex ma⸗
lo.qᷓ ſit bonum quod veſtruit ꝑ malum. 4¶:! Ad terciũ di
cendum.ꝙ ꝑmiſſio nõ dicitur actio ſicut impletio. Unð

ſicut impletũ dicit᷑ ab impletõe que eſt acno diuina.non

ſic eſt ꝑmiſſio a ꝑmiſſione diuina.nec ꝓprie dicitur per⸗
miſſio actio.ſᷣm ꝙ actio dicit᷑ eſſentia diuina.non em di
cendum eſt ꝙ permiſſio ſit eſſentia diuina.cum tñ dicit᷑
eus ꝑmittit nota eſſe diuina et ↄnotat᷑ nõ impedimen
tũ libe.arbi.quod eſt ex parte creature vertibilis in ma⸗

lum. B

D ſecundum quare deus ꝑmittit mala fieri.
miſſio em̃ diuina cũ ſit actio vt ſupra habi⸗
tum eſt. actio dᷣo pꝛincipaliter reſpicit vel o⸗
potentie diuine.vel ſapientie.vel benigmita⸗
tis.vel iuſticie.ergo queritur ad quoo illoꝝ pꝛincipali⸗
ter ſit ꝑmiſſio mali.Et videtur ꝙ ſit ad oſtenſionẽ potẽ:
tie:plus em̃ eſt poſie cum ex bonis eliciuntur bona ⁊ ex
malis bona.q cum ex bonis tm̃.¶ Itẽ poſſe ſuꝑ bona ⁊
ſuꝑ mala ẽ ãpliꝰpoſſe q; ſuꝑ bõa tm̃.ſ̊ poſſe ſuꝑ mala ñ
eẽt niſi eꝰ ꝑmitteret mala fieri qꝛ ñ eẽnt mala ̊ ꝑmiſſio
ẽ ad oſtenſionẽ potẽtie. ãt ſit ad oñſionẽ ſapiẽtie ha⸗
bet᷑ ꝑ hoc qð dicit yſið.in li.de ſum. bono.i?õ ꝑmittẽt
deꝰ mala oboꝛiri.niſi ex ↄtrarijs malis nature bone de⸗
coꝛ emineret.ſed pulchritudo eſt ad oñſionẽ ipius ſapiẽ
tie.& ꝑmiſſio mali eſi ad oſtenſionẽ ſapientie.¶¶ Ad idẽ
aug.xj.de ciui.dei. Sicut ↄtraria ↄtrarijs oppoſita ſer⸗
monis pulchritudinẽ reddunt. ita quadam nõ vᷣboꝝ ſᷣ
rerum eloquentia contrarioꝛum oppoſitione ſeculi pul⸗
chritudo com ponitur. Et in codem alubi. ſicut pictura
cum colore nigro ſuo loco poſita:ita vniuerſitas rernʒ
ſi quis poſſet intueri cum peccatoribus pulchra eſt. qᷓ;
uis ꝑ ſeip̃os cõſderatos ſua eformitas toꝛpet.⸗ au
tem ſit ad oſtenſionem benignitatis.haberi poteſt ex h̊.
qꝙ; mali ſunt ad exercicium iuſtoꝛum. ſed ꝙ exercitentur
iuſti hoc eſi benignitatis diuine ſicut patuit in Job. Di
xit enim ſathan. mitte manum tuam ⁊ tange os eius et
carnẽ.et poſtea dixit dominus.ecce in manu tua eſt vbi
notatur perimniſſio diuina.ex malis autem illatis eiꝰ pa
tientia probabatur.4l Et ꝗſidorus in libro de ſummo
bono.ſ on amplius temptat dy abolus qᷓ;ᷓ dei rolũtas
pmittat.tem ptando aũt ſanctoruʒ profectibus deſeruit
et ſic nolens vtilitati ſanctoꝛum ſeruit dy abolus.quan
do eos temptationibus ſuis non decipit ſed potius eru
dit.Qam temptationes quas ad humanum iteritũ mo⸗
uet.xpᷣc ad exercitium virtutum ſalubri vtilitate cõuer⸗
tit. ¶ aũt ſit ad oſtenſionem iuſſticie patet in glo.ſu⸗
per illud.xiij. Roma.iQon eſt poteſtas niſi a deo.Iniu⸗
ſtum non eſt vt improbis accipientibus nocendi pote⸗
ſtatem. malorum iniquitas puniatur. 4 Pꝛeterea mala
pene non eſſent niſi mala culpe preceſſiſſent.ſed non pꝛe
cederent mala culpe niſi diuina permiſſione.ergo mala
pene per ſe ſunt ad oſtenſionem iuſſlicie.q engo permit⸗
tit deus mala culpe fieri hoc eſt ad oſtenſionem iuſticie
in penis. Vnde Zluguſtinus in li.de natura boni. Pec

cantes in ſuplicijs oꝛdinantur que oꝛdinatio quoniam

nature eorum non competit ideo pena eſt.ſed quia cul⸗
pe conueniens eſt iuſticia.Et iterum Auguſtinus in li⸗

bꝛo de libero arbitrio. MMelius eſt ordinata natura vt

dleat pro peccato.qᷓ vt gaudeat ſine pena. Ex bis em̃

1 eit
foßd,
dr
1ndoe,
ANal
ndü.5
Plsin
oplug;
gep na⸗
ercüdi
0. nd
la,hon
Ir per⸗
em di
dicik
dünen
inma⸗

Nſin.
habi⸗
lo⸗
gute⸗
vpli⸗
ipore
ac
nn
alai
iſo⸗
fehe⸗
nitret
ed⸗
ppĩ
ici
ſen⸗
N
p
ctura
ferng
Qan
lab⸗
etn⸗
bDi
st
Pn
no
ilns
tuit
lan

en.

¶ Nueſtio

colligitur.ꝙ ꝑmiſſio malox eſt ad oſtenſionem iuſticie
Ao quod dicendũ.ꝙ ꝑmiſſio maloꝝ eſt ad oſtenſio⸗
nem oĩm ſupꝛadictoꝝ.ſed altera ⁊ altera ratõe.Ad oñſi
onem em̃ potentie eſt vt ſupꝛa plura vclaret᷑ potẽtia di⸗
uina:nõ ꝙ in hoc ſit magna potẽtia.Adoſtenſioneʒ vᷣo
ſapientie vt bona tecentius collocent᷑.collocat᷑ em̃ tunc
tæcẽtius cũ malo ſuꝑfert᷑. Preterea.qꝛ ↄtraria iuxta ſe
poſita magis apparẽt.bonũ iuxta qð eſi malũ pulchriꝰ
aſparet. Ad oñſionem vo benignitatis eſt ꝑmiſſio mali
vt in hoc natura laudet᷑ 2 ↄſequẽs actoꝛ nature. VUn⸗
de aug.xij.de ciui.dei.Cuius recte vituꝑatur viciũ.ꝓp⸗
culdubio natuꝛa laudat᷑ſicut cũ dicit᷑ viciũ oculoꝝ ceci
tas.id oñdit᷑ ꝙ ad natura oculoꝝ viſus ꝑtinet.ita cum

viciũ ratõnalis creature dicit᷑ ꝙ nõ adheret deo.hĩc de⸗

clarat᷑ eius natura vt deo adhereat ↄſuetudine. Ad oñ⸗
ſionẽ pᷣo iuſticie.vt nullũ malũ ſit impunitũ. Auguſ.de
natura boni. Melius oꝛdinatur natura vt iuſte doleat ĩ
ſuplicio: q; vt impune gaudeat in peccato.

into queritur in quo ſit malum. Et ba
bet tres articulos.Primus in quo ſit ma
lũ ſicut in ſubiecto. Secundus in quo ſit
malũ culpe.Tercius in quo ſit maluʒ qð
ature.

QWrticulus primus

B primũ.Cũ em̃ malũ ſit priuatõ. malũ eſt

uerendũ eſt ergo.cũ malũ nõ poſſit eſſe ſi⸗

lũ nõ eſi in eo. Si in bono qð põt coꝛrũpi.opponi?᷑ ma⸗
lum ei.oppoſitũ aũt nõ eſt in ſuo opoſito.gᷓ maluʒ nõ eſt
in bono.l Item ꝙ malũ nõ ſit in bono videt᷑ dicẽ dyo.
in li.de diuinis no. Mõ eſt frigidũ in igne ſic nec malũ
in bono.: Itẽ nõ eſt aliquid ſibip̃i ↄtrariũ. ſed ſi idem
ſit bonũ et malũ.aliquid ſibi erit ↄtrariũ.nõ ꝗᷓ idem eſt
bonũ et malũ:ſed ſi malũ eſi in bono idẽ diceret᷑ bonnzʒ
et malũ.ꝗ idẽ ſibi ↄtrariũ.ſᷣ hoc eſt impoſſibile.qᷓ malũ

nõ eſt in bono.Si vᷣo eſt in malo in infinitũ eſſet abire.

qdð eũ nõ ſit.nõ videt᷑ malũ eſſe in ſubiecto.q; neq; in bo
no neq; in malo. aũt ſit in bono aug.in li.de moꝛibo
mamch.Aſdalũ ẽ coꝛruptio.coꝛruptõ aũt nõ ſeipᷣm cor
rũpit.ꝗ̊ malũ nõ coꝛrũpit malũ.et corrũpit bonũ vł ma
lũ.ꝗᷣ coꝛrũpit bonũ.ſed coꝛruptõ illa eſt minuenda.q̊ bo
nũ minuit᷑.ᷣ cũ bonũ minuit᷑ adhuc bonũ eſt.qᷓ malũ eſt
in bono.. Item priuatõ eſt in eo qð priuat᷑ et eſt in ali
quo.qꝗᷓ in bono.et hoc eſt ꝗð dicit Byo.bonũ ſuſtentifi⸗
cat ſuam tinstien. o auon dicendũ.pꝑ hoc qð diẽ
aug. in enche. ꝙ malũ e
Aala ex bonis oꝛta eſſe dicimꝰ.et iteꝝ.Qõ põt eẽ ma⸗
lum niſi in aliquo bono.nec poterat eſſe aliud vñ oꝛiret
mali natura.i⁊ec eſt hoc ↄtrariũ ei qð dicit᷑.v.yſa.Ve
bis qui dicũt bonũ malũ et malũ bonũ.ibi em̃ accipiun⸗
tur bonũ et malũ vt ꝑ ſe ↄtraria.ſicut dicimꝰ de bonita⸗
le ⁊ malicia.et de hoĩe hñte bonitatẽ ꝙ ſit malus. et de
hñte maliciã ꝙ ſit bonus.hic aũt cũ dr malũ eſſe ĩ bono
bonũ accipit᷑ ꝓ bono nature:maluʒ vo pro malo culpeę.

Per boc pnt ſolni ea qᷓ obiecta ſunt ꝓ vtraq; parte⸗

Mam cũ dr bonũ eſt ↄtraꝛiũ malo ꝑ ſe.hoc intelligitur
ratõne bom in eſſe moꝛis. Si vᷣo dicatur ꝙ malũ ẽ con
trariũ bono nature.rõne illius ꝑtis boni quã abijcit.et
rõe illius nõ eſt ſubiectũ. Et ſi dicat᷑ q ei ↄtrariat᷑ pan⸗
latim diminuendo: hec ↄtrarietas dr̃ m aliũ modũ qꝙᷓ

Fm illũ.eo ꝙ dr m hoc bonũ et malu.ꝓut bonũ et ma⸗

lum ſunt ↄtraria.ſed ei attribuit᷑ bonũ noture. et ꝙ ab
eo tollit᷑ vel dininuit᷑ bonũ moꝛis vel bonũ nature ĩ pte
Ad hoc aũt qð ſupra obijcit᷑ auctoꝛitate Dyoni.Di⸗

in aliqͥ ſicut in ſubiecto qð pꝛiuat᷑ alio bono.
e ſubleecco. Tinn ſit in bono vel in malo.Si em̃ eſt ĩ bo

no. aut in bono qð nõ põt coꝛrũpi.aut qð põt coꝛrũpi.
Si in bono qð nõ poteſt coꝛrũpi.q̊ nõ põt ei nocẽ.q̊ ma⸗

in bono qð ſignat his verbis.

LCenteſuna

cendum.qꝙ loquitur ibi de bono quod eſi ꝑ ſe ↄtrarium
malo.ᷣſieut virtus eſt ↄtrariũ vicio.neq; em vtꝰẽc in vicio
neq; viciũ ĩ vᷣtute.et ꝑ h̊ et ſoluit᷑ incõueniẽs qͥ d eẽ idẽ
bonũ et malũ.nã ſi bonũ qð ẽ vᷣtus eẽt ſubiectũ vicij idẽ
diceret᷑ tũc bonũ ⁊ malũ.nõ ſic aũt accipimꝰcuʒ dicimꝰ
malũ eſſe in malo.ſᷣ̊ bonũ ſᷣm ad eſt maluʒ alio modo·

rticulus ſecundus
Einde ſuppoſito ꝙ malum ſit in bono qð eſt
defectus nature.Reſiat querere de malo cul
pe in quo ſit.cũ ſit illud ꝓpter qð aliquid di⸗
citur culpabile.culpabile aũt nõ eſt niſi volũtariuʒ.erit
ergo malũ culpe in roluntate:voluntas autem in ipᷣo li
be.ar.quod dẽ facultas voluntatis ⁊ rationie.ergo ma
lum erit in libe.ar.tanq in ſubiecto.¶ O nõ videtur di
ſtant em̃ naturaliter agens et recipiẽs. et faciẽs et illud
in quo fit.ſed liberũ arbitriũ eſt cauſa efficiens mali ſi⸗
cut habitum eſt.ergo libe.ar.nõ eſt in quo fit malũ.nõ
ergo eſt ſubiectum mali.. Qõð enã ꝑ ſimile aparet.ñ
em̃ ignis caliditatẽ facit in ſe ſed in aere.et ita eſt ĩ alijs
et ſi in ſe ſᷣm alterũ eſt faciens et ſm alterum recipiens
4 Preterea diuerſe ſunt vires ipius anime:vtpote ratõ
et volũtas.ſed ſᷣm ratõem ↄtingit errare.error aũt ma⸗
lum eſt culpe.ergo malũ culpe eſt in ratõne. Item ſic
dicit aug.lh.d trinitate.dupler eſt poꝛtio ratõnis.vna
ſuꝑior altera inferioꝛ.ſed ſᷣm vtrunq; cõtingit eſſe defe⸗
ctum culpabilem. vna em̃ comꝑatur viro ⁊ altera muli
eri.ſicut dicit augꝰ.xij.de trinita.ergo cũ malum culpe
ſit defectus culpabilis.malum culpe eſt tam in ſuꝑioꝛi
ꝓte rationis q; in inferiori.4 autẽ ſit malum culpe
in ſyndereſi.videt᷑ ꝑ hoc quod dicit.b.Gre.ſuꝑ illð eʒe⸗
chi.facies aquile deſuꝑ ipᷣorũ quatuoꝛ.vbi dicitur. hãc
pꝛecipitare videmus ⁊ amittere locum ſuum. ſed pꝛeci⸗
pitatio eſt ꝑ peccatuzʒ.ergo in ſy ndereſi eſt malũ culpa⸗
bile. ¶ Item videtur eſſe malum culpe in intellectu. qꝛ
malũ culpe opponitur fidei.ſed oꝑpoſita ſunt in eodẽ tà⸗
ꝙ in ſubiecto.fides aũt eſt in intellectu.ergo malum cul
pe quod opponitur illi erit in intellectu.¶¶ YJtem videtur
eſſe in ſenſualitate.primus em̃ motus qui dicitur eẽ ſer⸗
pens ſm aug.eſt ĩ ſenſualitate.diſtinguit em̃ in li.de tri
nitate ſuggeſtionẽ dyaboli ꝑ ſerpentem.et primus dici⸗
tur motus qui eſt in ſenſualitate et delectatione que eſt
in muliere.⁊ conſiliũ in viro.vt mulier dicatur inferior
poꝛtio rationis.ſuꝑioꝛ dᷣo com ꝑetur viro.ſed primꝰmo
tus eſt malum culpe.ergo malum alibuod culpe eſt ſine

ſenſualitate.ſed differt liberum ar.ab intellectu. a ſyn⸗

dereſi et a ſenſualitate.ergo nõ tm̃ eſt libe.ar.ſubiectum
mali culpe.q Item ſi malum culpe ineſt libero arbi.vł
alteri potentie ipᷣius anime.et nõ ineſt alijs viribus ſi⸗
ue potentijs.ergo alia ratio eſt ex parte libe.arb. ꝓpter
quam ↄuenit ei malum culpe.et non conuenit alijs viri
bus.cum in alijs cõtingat eſſe defectus.⸗¶. Preterea.cũ
libe.ar.ſit facultas ratõis et voluntatis.et ↄueniat vtri
q; malum culpe ꝑ ſe.ſed potius volũtati.propter quod
dicitur conuenire voluntati potius q; rationi.cum ra
tionem contingat eſſe rectam et non rectam ſicut et vo⸗
luntatem. ( quod dicendum.qꝙ malum culpe eſt in
libero arbitrio.non tm̃ vt agente ſed etiam vt recipiẽte
Et ſi obijcit᷑ ꝙ differt agens a recipiente. Reſpondetur
ꝙ hoc intelligitur vbi ſunt vere actõnes ⁊ vere paſſiões
hic autem quia ꝑ quendam modum loquimur de actio
ne et paſſione.agens differt a patiente ſᷣm rationem. vn
de ꝙ dicitur agens hoc eſt ratione eius ꝙ eſt materiale
et ſic ad differentiam eſt reducere.4¶ Zid ſecundum di⸗
cendum.ꝙ loquitur ibi de vere actionibus ⁊ vere paſſi⸗
onibo cum dicitur.ignis agit in aera. hic aũt non eſt ſi⸗
mile.¶ Ad tercium no dicendum.ꝙ ſunt diſferentes vi
res in anima ſᷣm quas ſunt actus. Sunt em̃ vires par⸗
tis irrationalis cũ cognitiue et motiue.ſᷣm motiuaʒ nõ
eſt motus culpabilis niſi inqᷓtum motus ille eſt ex lib.

arbi.imꝑante.vt ſi li.ar. defigat᷑ intuitus ad mulierem
ad quod ſequatur delectatõ illicita ſm ſe aut nõ. Scðʒ
motiudà vᷣo dupliciter eſt attendendum. Eſt enim quedã
motiua que reſpicit tm̃ ea que ſunt nature ſenſibilis pꝛe
ter oꝛdinẽ ad ratõnem.quo dicitur fantaſia eſſe motiua
et ſᷣm hunc modũ iterũ nõ eſt culpe malum. Et iteꝝ mo
tiua que reſpicit illicitũ ratõni vel licitum.et in hac con
tingit eſſe malum culpe.non in ſe ſed in oꝛdine ad ratõ⸗
nem.et hoc modo dicitur eſſe pꝛimus motus in ſenſuali
tate.ſenſualitas autem dicit quiddazʒ mixtũ ex motiua
ſenſibili vel rationali.Sunt iterũ vires partis rationa
lis.et has ↄtingit eſſe dupliciter. vel cum admiſcetur cũ
motiua in ſuo actu.ſicut eſt ĩ hoc actu credere vel aſſen⸗
tire.et tũc ſi fiũt ↄtra ea que ſunt cõuenientia vel incon
uenientia rationi. contingit eſſe malum culpe ſicut ẽ in
infidelitate.ſi ᷣo fuerit nõ admixta motiue ſed in ſe pu⸗
re conſiderata.nõ erit in ea malũ culpe.cum eius incli⸗
natio tm̃ ſit in verum. Si vᷣo fuerit motiua.aut natura⸗
lis aut nõ naturalis.ſed ex aprebenſione pꝛecedenti in
id qʒð eſt licitũ vel illicitũ. aut ẽ motiua ꝑ modũ imperij
2 ſic malum eſi culpe in libe.ar.aut ꝑ modum appetitus
7 ſic eſt in volũtate.aut per modum ↄſilij⁊ hoc duplici
ter. deliberãtis vel diffinientis per electionem.ſi delibe
rantis nõ eſt in ea malum culpe.ſi diffinientis ꝑ electio⸗
nem:eſt in ea malum culpe.¶ Per bec poſſunt ſolui ea
que obiecta ſũt.et pꝛimum obiectum ſic. Eſt em̃ ratõnẽ
accipere dupliciter. vt cognitiuum pure.et ſic non eſt in
ea peccatum.vel motiuum.et ᷣm hoc contingit dnplici⸗
ter. vel deliberando:et ſic nõ eſt verum in ea malum cul
pe.aut diffiniendo ꝑ electõnem.et ſic eſt in ea. VUnde cũ
dicitur eſſe ſuperioris partis ratõis vel inferioꝛis. hoc
eſt ratione ditfintionis ꝑ electionem. inferioꝛ em̃ pᷣele⸗
git delectatõeʒ illicitam. et ſuperioꝛ conſentit. 4! Ad il⸗
ſud vᷣo quod obijcitur de ſynderiſi.ꝙ in ea eſt maluz cul
pe.dicendũ ꝙ non.cuʒ ſit vis motina naturalis a malo
vel in bonum.ꝙ autem dicitur pꝛecipitari.hoc non ẽ qꝛ
ipᷣ̃a peccet:ſed quia ipᷣa non babet effectum ſuuʒ om̃ino.
cum libe.ar. obdurat᷑ in peccato.¶ Ad aliud quod obij
citur de intellectu circa credenda. Dicendum ꝙ ibi eſt
cognitiua mixta cum motiua.ratione cuius dicitur ma
lum culpe eſſe in non credendo quod credendum eſt vel
diſcernendo.ſed hoc per ſe refertur ad motiuam. mate⸗
rialiter ᷣo ad cognitiuam.. Ad illud quod obijcitur de
ſenſualitate dicendum.ꝙ ſi ſenſualitas acciperetur pꝛo
ſenſualitate vt pure eſſet irrationalis partis nullatenꝰ
eſſet in ea peccatum.et ſi dicitur eſſe malum culpe in ea.
hoc eſt pꝛopter rationem admixtam cuius per ſe dicitur
malum culpe.4 Ad illud vᷣo quod poſtea obijcitur de li
bero arbitrio.quare potius dicitur malum culpe eſſe in
libero arbitrio qᷓ; in alijs viribus. Reſpondendum.per
hoc quod dicitur libro quinto reſponſionum. dicit᷑ em̃
ibi.ꝙ ideo dicitur liberũ arbitriũ.quia in ſua ſit poſitũ
poteſtate agendi quod velit vel non agendi.⁊ agendi ſic
vel ſic. Item in eodem libꝛo dicitur.ꝙ poteſt facere qð⸗
libet.vt hoc quod dicitur quodlibet.commune ſit ad bo
num et ad malum.hac ergo ratione dicitur malum cul⸗
pe eſſe in libero arbitrio.nõ eo ꝙ habet libertatem com
munem cum deo:ſed ratione flexibilitatis ꝓprie.que eſt
ex eo quod eſt ex nihilo.et ideo dicitur in libꝛo de libeꝛo
arbitrio.defectus mali quoniam eſt voluntarius.in no⸗
ſtra poſitus eſt poteſtate.hec autẽ poteſtas eſt ipᷣa liberi
arbitrij facultas.quia vo hec ſola vis habet ſic poteſta⸗
tem ad oꝓpoſita.ideo cum refertur motus eius ad illici
tum ſiue ad indebitum.dicetur culpabilis.Ende augu
ſtinus in libro de libero arbitrio. Quid opus eſt quere
re vnde modus exiſtat quo voluntas auertitur ab incõ⸗
mutabili bono ad commutabile bonum. cum non miſi
animi et voluntariũ motum.et ob hoc culpabilem eẽ fa
teamur.. Ad aliud vᷣo dicendum.ꝙ malum culpe plus
dicitur eſſe in voluntate qᷓ; in ratõne.inclinatio enim vo
luntatis proxima eſt ad indebitũ:inclinatõ vᷣo rationi⸗

remotioꝛ.ratio em̃ p̃elegit: voluntas vo pᷣelectum appe⸗
tit. ꝙ autezʒ pꝛincipaliter ſit in voluntate.dicit auguſti.
in libro de vera religione. Aſq;adeo peccatuʒ volunta⸗
rium malum eſt:vt nullo modo ſit peccatum ſi nõ ſit vo
luntarium.et infra.poſtremo ſi non voluntate male fa
ciamus.nemo obiurgandus eſt omnino aut mouẽdus.
quibus ſublatie rpᷣiana lex ⁊ diſciplina omnis religio⸗
nis vt auferatur neceſſe eſt. er quo patet ꝙ malum cul⸗
pe pꝛincipaliter eſt in voluntate.hoc etiaʒ apparet ex ra
tione vicij quam ponit auguſtinus in eodẽ libro.Vliciũ
primum anime rationalis.eſt voluntas faciendi ea que
vetat ſumma ?⁊ intima veritas.

nlus tercius

Onſequenter queritur in quo ſit maluʒ qð
eſt defectus nature. Cum em̃ malũ nõ ſubſi⸗
ſtat ſine bono.neceſſe eſt aliquod bonum eſſe
lum quod eſt defectus nature. hoc autem
non videtur eſſe bonum nature cum ei opponatur. oppo⸗
ſitum enim per ſe non eſt in ſuo oppoſito. nec iterum bo
num voluntatis.cum bonum voluntatis ſit poſteriꝰ bo
no nature.nec eſt commune omnibo in quibo eſt defectꝰ
nature.4 Preterea. maluz quod eſt defectus nature a⸗
liquando minuit naturã.et tũc poteſt adhuc remanere
in bono.cum autem omnino tollit naturam.nullum ha

bet bonum in quo fundetur.ergo non videtux malũ na
ture eſſe in aliquo ſubiecto vniuerſaliter.(¶ Cotra.ma

lum quod eſt defectus nature.cum ſit defectus eſt in de
ficiente.deficiens po dicitur quod eſt.quod autẽ eſt:bo⸗
num eſt. ergo defectus eſt in bono.ſed nõ eſt creatuʒ pꝛi
us bono nature.ergo malum illud eſt in bono nature.
Ad quod dicendũ. ꝙ malum illud eſt in bono ſᷣm ꝙ
alũ ſonat in pꝛinatõnem.nec eſt in illo bono quod eſt

pꝛiuatõ.ſed in illo in quo priuatõneʒ inducit. Si vᷣo q

ratur de malo quod tollit oĩno bonum. hoc nõ eſt malũ
qð eſt priuatio:ſed malum qð ſonat in negationem. vt
ſiẽ eſſe et eſſe bonũ ↄuertunt᷑.ita ⁊ nõ eſſe malum. AUn
de moꝛs dicit᷑ dupliciter.vel ipe defectꝰ moꝛiẽtis.⁊ ſᷣm
hoc dicit pꝛiuatõnem ꝓprie.vel defectue qui eſt in moꝛ⸗
tuo.⁊ ᷣm hoc ſonat in non eſſe in illo genere.ei em̃ ꝙ eſt
non eſſe eſt oppoſitũ.nullatenus em̃ poteſt intelligi ma⸗
lum niſi ex intellectu boni.et ſemꝑ quandam relatõneʒ

habet ad bonũ pꝛeexiliens.et ſic ſemꝑ eſt vel vt priuatõ

in bono vel vt negacio in bono.malum em̃ in vtroq; mõ
nocet.et qð nocet nõ ineſt niſi illi cui nocet.nocet auteʒ
bono nature. eſt in bono nature. Vnde bonuʒ nature
poteſſ eſſe ſine malo.ſ̊ nõ ecõuerſo. Añ aug.xij.de ci.dei
Sola bona alicubi eſſe poſſunt.ſola vᷣo mala nuſqᷓ.

Membrũ ſertũ

8 Exto querit᷑ de diuiſione mali ꝑ malũ cul
pe ⁊ malũ pene.et ſi q̃ eſt alia dꝛñtia. O⸗
aũt ſit malũ culpe ⁊ malũ pene:habet᷑ ab
aug. in li.de fi.ad petrũ.geminũ ẽ creatuꝛe
rõnalis malũ.i.vnũ qͥ volũtarie deficit a ſũmo bono. al⸗
teꝝ qͥ in vita punit᷑ ignis etni ſupplicõ.̊ vnũ ẽ malũ cul⸗
pe alteꝝ malũ pene. videt᷑ ꝙ ĩ rönali creatura tm ſunt
due dꝛñtie maloꝝ.⸗ Silłr ĩ pꝛicipio li.ð li.ar.vbi ondit
ꝙ; vniꝰmali nõ ẽ de actoꝛ.alteriꝰdo eſt actoꝛ.¶ Pretea.
malũ ẽ defectõ. defectõ aũt oĩs vel ẽ voluntaria vt inuo⸗
lũtaria.iᷓ om̃e malũ vel ẽ defectõ volũtaria vlł inuolũta

ad minus ĩ rõnali creatura¶ Cõtra.vnaqq; creatura
quãtũ ẽ te ſe defectibiłẽ ſibi relingt.Vñ Aug. ſuꝑ geñn.
li.iiij. Cauſa ſubſiſlẽdi oĩs creat᷑e eſt ᷣtus oĩpotẽtis.que
ſic aliqñ ceſſaret ab eis q creata ſunt regendis.oĩs ſpẽs
naturã ↄcidẽt. res create ſi ſibi relinqrẽt᷑ deficerẽt.e⸗
fectus aũt ille nõ eſt malũ culpe.cũ ſit ↄmunis om̃i crea
ture.nec ẽ malũ pene.ꝗ cũ iſte defectꝰ ſit malũ:nõ oẽ ma
lum eſt malũ pene vel malũ culpe.ꝙ em̃ nõ ſit malũ pe⸗
ne patet per hboc. ꝙ malum pene poſterius eſt malo cul⸗

ria.Sʒ defectio volũtaria Ge⸗ culpe vł malũ pene.

—— — —-——ð

dhe⸗
guſti
unta⸗
ſito
nleſn
gus.
igio⸗
cub⸗
erra
Nicii
aque

to
no
hte;
thre

l

ab
me
4l
du⸗
Unt
t
ed.
10
id
Ne⸗
..

4
6

”õ

¶ Queſtio

pe. Sed hoc ſi eſt. prius eſt.ergo nõẽ malũ pene. . Pꝛe
terea.temptatõ eſt malũ.et nõ ẽ malũ culpe.cũ pᷣcedat
malũ culpe tanqᷓ cauſa eius.nec eſt malũ pene.cũ malũ
pene ſit ſequela mali culpe.temptatõ vo pcedat malum
culpe.ergo temptatio nõ eſt malũ pene.Ad quod di⸗
cendũ.ꝙ om̃e malũ qð eſt in rõnali creatura.aut eſt ma
lũ culpe aut pene. Rationalis em̃ creatura cõſtituta a
co eſt ſic.vt ſi velit auertat᷑. Si vo auertat᷑ voluntarie
ſubijciet᷑ pene inuolũtarie.Si vo obijcitur ꝙ eſt natura
coꝛruptibihis in ſe.ſicut ⁊ alie nature inqtuʒ ſunt ex ni⸗
hilo:illa aũt coꝛruptio ſiue defectus nõ eſt malum culpe
vel pene.Rñdendũ ꝙ aliter eſt in natura ratõnali et in
alijs.i Qam in creatura rationali licet coꝛruptibilis eẽt
id eſt potens coꝛrumpi.nõ tñ corrupet᷑ niſi pᷣcedẽte pec⸗
cato.et ita corruptio illa eſt malũ pene.in alijs vo crea⸗

turis nõ ſic eſt. que nõ ſunt oꝛdinate ad ꝑpetuitatẽ vite.

vnde d ſe habent deſectum.et quedã illaꝝ deficiũt.que
dam nõ. aũt quedã nõ deficiunt cum poſſint.hoc eſt
ꝑ virtutem diuinã ↄtentiuã. q̃ ordinat res illas ad ali⸗
qð perpetuũ.poteſt ergo in alijs creaturis eſſe aliqs de⸗

fectus nature qui nec eſt culpabilis nec penalis. in hoĩe

aũt nullus eſt niſi altero iſioꝝ modoꝝ. Unde augꝰ. xij.
ce ciui.dei.i Qullus de vicijs naturalibo ſed de volunta⸗
rijs penas luit.iQam qð viciũ ↄſuetudine nimioue pro⸗
greſſu roboꝛat᷑. vel vt naturaliter inoleuit. a voluntate
ſumpſit exoꝛdium.de vicijs quippe loquimur eius natu⸗
re.cuius mens ineſt capax intellectualis lucis.qua di⸗
ſcernit᷑ iuſtũ ab iniuſto. Ceteꝝ vicia pecoꝝ arboꝝ alia⸗
rũq; reꝝ mutabiliũquibo eoꝝ natura diſſolubilis cor⸗
rumpit᷑.damnabilia putare ridiculum eli.ex hae auẽte
patent dꝛñtie maloꝝ.¶ Ad illud vpᷣo qð obijcit᷑ de tem⸗
ptatõe.Dicendũ ꝙ temptatõ nõ dicit᷑ eſſe maluʒ niſi oc⸗
caſionaliter.temptatio em̃ eſt bonũ temptato ſi nõ ſuc⸗
cumbit. vnde de ſe nõ dicit malum. ſeo eſt occaſio mali
cfectus aũt ille qui eſt in eo ꝙ acquieſcit temptationi
vel ſequit᷑ temptatõem.eſt malũ culpe.hoc em eſt pꝛimũ
malum creature ratõnalis.ſicut dicit aug. Si pᷣo dicat᷑
c temptatõne actiua.ipᷣa eſt malũ culpe in temptante.
ecũ temptat ad ſeductõem.nõ em̃ temptatõ ratõne gene⸗

ris eſt malum.ſed cum ad hunc finẽ oꝛdinat᷑. Oꝛ aũt tẽ⸗

ptatõ qua temptatur aliquis de ſe non ſit malum. habe⸗
tur.ſuꝑ illud.ij. choꝝ.xij. Datus eſt mibi angelꝰ ſatha⸗

ne ⁊c̃. Glo.temptatõ cũ nõ ↄſentit᷑ nõ eſt peccatũ.ſ̊ ma⸗

teria exercende virtutis.hoc aũt intelligenaũ eſt de tem
ptatõe que fit ab hoſte ſᷣm ꝙ ibidẽ dr.i Lam ſi ſit a car⸗
ne vel eſt peccatũ vel cũ peccato veniali.¶ IJtem fuerunt
g dixerũt hac vꝛñtiã eſſe mali. vt qͥddã eſſet malũ culpe
qddã malũ dani. qͥdda malũ pene.pon ẽtes malũ culpe
ↄtra bonũ.qð eſt honeſtũ.malũ po damni ↄtra bonum
ↄferens.malũ vᷣo pene ↄtra bonũ delectabile. Seo vide
tur nõ ↄueniẽs diuiſio.Aſdalũ em̃ damni eſt malũ pene.
cũ ſit inflictũ ꝓ malo culpe.qð patet in malo damm qð
eſt carentia viſionis dei.qð infligit᷑ ꝓ pcto oꝛiginali.ſed
qð infligit᷑ pro pct̃o eſt malũ pene.ergo malũ damni eſt
malũ pene. Hoc etiã accipit᷑ ex hoc qð dicit aug.in li.de
li.ar.ꝙ malũ pene eſt defectio inuolũtaria.ſed hec ratõ
ↄuenit malo damni.ꝗ̊ malũ dãni eſt malũ pene.⸗ Pꝛe⸗
terea.punit᷑ aligs dupliciter.vel in ſubſtractione bono⸗
rũ que habuit vel habere potuit.vel in preſentia malo⸗
rũ.ſed cũ punit᷑ in ſubſtractõe bonoꝝ que habuit vł ha⸗
bere potuit.malũ damni dieit᷑. ̊ malũ damni ↄtinet᷑ ſBP
malo pene.¶ Item nõ recte oꝓponit᷑ malũ damni bono
ↄꝓferenti. Cum em̃ carentia viſionis diuine opponat᷑ pre
fentie viſionis diuine.preſentia aũt viſionis diuine ↄti⸗
netur ſub bono quod eſt honeſtũ eo ꝙ eſt ꝓpter ſe appe⸗
tendũ.q̊ malũ damni quod eſt carẽtia viſionis diuĩe op
ponit᷑ honeſto. Similiter malũ damni qð eſt ſpoliatio
gratuitoꝝ opponit᷑ habitui virtutũ. ſed habitus virtu⸗
tum in genere honeſti continet. ergo malum damni nõ

opponit᷑ tm̃ bono ferenti.ſed etiaʒ bono qdð eſt boneſtũ

Centeſima

= quod dicendum q malum pene dupliciter acci⸗
pit᷑.vno mõ ꝓnt ↄmune eſt ad omne quod inflictum eſt
ꝓꝙ peccato.et ſᷣm hoc otinet in ſe maluʒ damni.alio mõ
ꝓut appꝛopꝛiat᷑ pꝛeſentie alicuiꝰ entis afflictiui ſiue tri
ſiabilis.ſicut or ignis gehenne vel ignis purgatoꝛiꝰ vel
tribulatio aliqua in pꝛeſenti afflictam ſiue contriſtans
et ſm hoc ex diuerſo diuiduntur malum damni et ma⸗
lum pene. et ſic vtuntur megiſtri cum dicunt, ꝙ paruun⸗
li qui decedũt in oꝛiginali peccato malum habent dam⸗
ni.ſed nõ habent malũ pene ſenſibilis. Aug. vᷣo vtit᷑ ma
lum pene ↄmuniter. ¶¶ Ad aliud vᷣo dicendũ ꝙ malũ cõ
ferens nõ tm̃ opponit᷑ malo damni.ſe etiã bonuʒ qð eſt
honeſtũ.ſi tñ reſtringeret᷑ malũ damni ad ea que ducũt
in finem. et nõ ad priuatõem ipᷣius finis:poſſet tũc ma⸗
lum damni bono ↄferenti oꝓoni. Sev eſt alia ratio iſia
rũ differentiaꝝ.malũ em̃ culpe ogonitur bono vᷣtutis ſi
ue meriti.malũ vᷣo damni et malũ pene ↄtinẽt in ſe duo
genera maloꝝ inflictoꝝ.malũ em̃ inflictuʒ vel ſumit᷑ ex
carentia boni.vel ex pñtia afflicti alicuius.et ita maluʒ
inflictum ex abſentia boni ↄuenientis dicitur malũ dã⸗
ni.ex preſentia vo boni diſcõuenientis quod contriſtat

vicitur malũ pene.

embꝛum ſeptimum
ptimo querit᷑ de oꝛdine mali. ltrũ vicʒ
malũ ſit oꝛdinatũ vel nõ. O nõ ſic ondit᷑
Aalũ eſt pꝛiuatõ modi.ſpẽi et oꝛdinis.ᷓ
priuat oꝛdinẽ.ſ̊ qð priuat oꝛdinẽ non eſt
oꝛdinatũ.q̊ malum nõ eſt oꝛdinatũ.¶ Itẽ dyoni.Aſdalũ
eſt defectus ⁊ de'foꝛmitas ⁊ inoꝛdinatũ immoderãtia.
ſed qð tale eſt nõ eſt oꝛdinatũ.ꝗq̊ malũ nõ eſt oꝛdinatum
N¶ Item bonũ ⁊ malũ opponũtur: oꝛdinatũ et inoꝛdina⸗
tũ opponunt᷑.ſ̊ bonũ et oꝛdinatũ ↄuertunt᷑ ome em̃ bonũ
eſt ordinatũ ⁊ ecõuerſo.g̊ malum eſt inoꝛdinatũ.¶.Ad
idẽ cũ dictũ eſt in geñ.ij.vidit deus cuncta que fecerat⸗
erant valde bona.in hoc cõpꝛehendit᷑ quicꝗd eſt in vni⸗
uerſo.ſed malũ nondũ erat.g nõ ꝑtinebat ad vniuerſuʒ
et hoc dicit᷑ ordinatũ qð ad vniuerſum ptinet.ᷓ maluʒ
nõ eſt oꝛdinatũ. ¶ Contra.aug.ſuꝑ gen.iij.li.ea q pec⸗
cando amittũt decus ꝓpriũ nullo mõ efficiũt vt nõ etiaʒ

ipᷣa recta ſint oꝛdinata.4 Item aug.de ciui. dei li. xj. ſiẽ

deus bonoꝝ naturaꝝ optimus eſt creatoꝛ. ita malaruʒ
voluntatũ iuſtiſſimus oꝛdinatoꝛ. ̊ malũ eſt oꝛdinatum
Item aug.in prio łi.retract.q;nis om̃ia deficiẽtia ſic
oꝛdinent᷑ vt ibi ſint vbi cõgruentiſſime poſſint eſſe. illi g9

nõ recurrũt ad teũ ↄgreuntiſſime in pena ſunt. 4 Item

omne illud quo bene vtit᷑ deus oꝛdinatũ eſt. ſ malo be⸗
ne vtitur deus. ꝗ̊ malũ oꝛdinatum eſt. aũt bene vtat?
ceus malo.dicit aug.libro de pꝛedeſtinatione ſanctoꝝ.
ouit deus bene vti malis.nõ vt ei ꝓſint vaſa ire.ſᷣ vt
ipo illis bene vtente ꝓſint vaſis miſcðie.et poſt ſequit᷑.
in maloꝝ poteſtate eſt peccare.vt aut peccando hoc vel
hoc malicia faciant:nõ eſt in eoꝝ poteſtate.ſed dei diui
dentis tenebꝛas ⁊ oꝛdinantis eas. ¶ Ad quod dicẽduʒ
ꝙ malum nõ m ratõem mali eſt oꝛdmatuʒ. niſi oꝛdine
qui eſt ſm oppoſitionẽ. Eſt em̃ oꝛdo ad ſuperius et infe⸗
rius ⁊ ad oꝓoſitum.malum ꝗ inqtũ malũ.eſt oꝛdinatũ
ad ſuum bonuʒz ꝑ oppoſitum. ſicut habetur Ecci.xxxiij.
Contra bonũ eſt malum et ↄtra vitam moꝛs ordinatuʒ
aũt eſt ad bonũ ᷣm ꝗ ex eo elicitur bonum. et ſᷣm ꝙ di⸗
uerſimode elicitur. diuerſimode habet rationem ↄferẽ⸗
tis.¶ Ad illud qð primo obijcitur.ꝙ malum nõ eſt oꝛ⸗
dinatum.dicendum ꝙ malum cum ſit priuatio oꝛdinis
nõ habet illum oꝛdinem quem priuat:ſed quendam or⸗
dinem priuat.et aliũ relinquit.aliter em̃ eſſet pꝛoceſſus
in infinitũ.¶¶ Ad ſecundum vo dicendũ.q malum vicit᷑
inordinatio.ratione malicie que priuat ordinẽ rectum
ad ſummum bonũ.quoo eſt efficiens cauſa ⁊ finalis illi
us cauſa.malum vo ⁊ ſi nõ habeat illum oꝛdineʒ. quia
non eſt a ſummo bono:non tamen eſt omino pꝛeter illũ.

4l Ao terciũ dicendum.ꝙ cum dicitur malum inoꝛdina
tum hboc eſt quia priuat quendam oꝛdinẽ.ſcʒ oꝛdinẽ in⸗

herentẽ ei quia cauſatur a ſummo bono. et cuʒ dicitur
ꝙ; malũ oꝛdinatur ad bonuʒ. ordo potius iſte eſt in illo
bono ꝙᷓ in iſto malo.nihilominꝰtamẽ ſic malũ eſt ᷣm ꝗd
bonũ.ita qͥ ad hoc habet ordinẽ.Attendendũ eſt aute q;
oꝛdo dicitur dupliciter.vel alicuius ꝑticularis boni qð
priuat᷑ a malo. et illo oꝛdine nõ oꝛdinat᷑ malũ vel dicit᷑
oꝛdo vniuerſi.et hoc ordine ordinatur malum. Si ob⸗
ijcit᷑ ꝙ malum eſt pᷣter illud vniuerſum de quo dicit. ꝓ
cuncta erãt valde bona:dicendũ ꝙ eſt acciꝑe illud vm⸗
uerſum ꝓ illo ſtatu in quo conditũ eſt. et ſic ad ipᷣm nõ
ꝑtinet malu.vel ꝓ ſtatu in quo nõ eſt:et ſic malũ ꝑtinet
ad oꝛdinẽ vniuerſi.ſᷣ aliter malũ culpe.alit᷑ malũ pene.
malũ pene ſᷣm accñs oꝛdiat᷑ ſiẽ dicẽ dyo.malũ pene ꝑ ſe

embꝛũ octauũ

Ctauo queritur de oppoſitone mali.circa
qð q̃runt᷑ hec.pᷣmo vtrũ malũ oponit᷑ bo⸗
no increato. Scðdo vtruʒ oꝓonitur bono

tie. Cercio ſi oponitur bono nature. vtrũ ſit idem bo⸗
num nature quod ei opponitur.et quod ei ſubſtermitur
Nuarto vtrum bonũ nature qð minuit᷑ ꝑ malũ. ſit fini⸗
tũ vt omnin poſſit tolli vel inſinitum.

¶ Articulus pꝛmus

Rimo ergo querit.vtrũ malũ opponitur bo⸗
1 no increato.Et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc quod dicit
Vaug.xj.de ciui.dei. Sliciũ quo reſiſtũt deo ꝗ
ius appellant᷑ inimici nõ eſt deo ſed ipis maluʒ. et poſt
ſequitur. viciũ illud ↄtrariũ eſt deo tanꝙ; malum bono.

nature vᷣo quam viciat nõ tm̃ malum ſed etiã noxium.S
maluz eſt otrarium bono ſummo ſiue deo.4 Preterea.
aliquod eſt malũ qͥ nõ eſt malum teterius.ſed illud ma⸗

lũ quo nõ eſt aliqd malũ deterius.dicit᷑ eſſe ſummũ ina
lũ.ſed ſummũ malũ opponit᷑ ſummo bono. malum eſt
ↄtrariũ ſummo bono.4! Item quoꝝ effectus ſunt ↄtra⸗

rij ip̃a ſunt ↄtraria.ſed boni eſt ſaluare ⁊ hoc marie ſũ⸗

me boni.mali vo eſt coꝛrumꝑe.̊ bonũ et malũ ſunt con
traria.⁊ ſummũ bonũ eſt terminus boni.ᷓ ſummũ bo⸗
nũ et malũ ſunt ↄtraria.qꝙ aũt bono ſit ↄtraꝛiũ malũ ha
betur ex hoc qð dicit dyoni.in li.de diui.no. bono ma⸗
lum eſt ↄtrariuʒ.bonoꝝ vᷣo cauſa eſt ex vna cauſa.mali

ſummo bono.¶ Contra.eſſe ↄtrariũ nõ habet niſi non
eſſe.ſed malum nõ eſt om̃ino nõ eſſe.ergo malũ nõ eſt cõ
trariũ ipᷣi eſſe.ſed deus eſt cauſa ipᷣius eſſe ⁊ ſumme ens

vo ſunt cauſe Fronr quo arguit᷑ ꝙ malũ eſt ↄptrarium

̊ malum nõ eſt ↄtrarium ſummo bono.⸗ Item om̃e cõ⸗

trarium natum eſt nocere ſuo ↄtrario.ſed malũ non po
teſt nocere ſummo bono.ergo malũ nõ eſt ↄtrariuʒ ſum
mo bono.¶ Item nihil eſt ita ſumme malũ qð nõ habe

at de bono:nõ em̃ ſumme malũ cui bonuʒ amittitur dũ

nocet᷑.nec ſummũ bonũ qð deficere a bono poteſt. ſicut
dicit aug.de moꝛibo manicheoꝝ. ergo malum nõ eſt cõ⸗

trariũ ſummo bono.habet em̃ in ſe aliquio qð eſt aſum⸗

mo bono.ↄtrariũ vo nihil habet a ſuo ↄtrario. ¶ Item
bonum ſuſtentificat ſui priuatõnem ſicut dicit dyoniſi.
ſed cauſa boni eſi ſummũ bonum.ergo ſummuʒ bonum
dat effectiue ſubſtantiam vel eſſe ipi malo.ergo malum
non eſt contrarium ei.effectus em̃ vel in quo ſaluat᷑ eſſe
ctus.nõ cõtrariantur ſue cauſe. ſ— quod dicendum
ꝙ ↄtrariũ dicitur dupliciter.vel ratione alicuius in ſe.
vel ratione ſui effectus.malum autem nõ eſt contrariũ
ſummo bono ratione eius in ſe.ſed ratione effectus. Et
ideo dicit auguſtinus.xij.de ciuitate dei. Honum eſt na
tura quam viciat malũ. Vnde huic bono malum eſt cõ⸗
trarium.nature em quam viciat nõ tm̃ eſt malum ſed eti
am norium. Eſt ergo quedã oppoſitio rõne eius ꝙ dico
bonum et malum ⁊ alia. oppoſitio ratõne eius ꝙ dico

creato:et cui bono creato nature vel gra⸗

noxium ⁊ ↄuemens.ratione ergo boni et mali dicit᷑ op⸗

poſitio inter ſummũ et malũ:ratõne vᷣo noxij et ↄuenien

tis malum et bonum circa creaturam oppoſitõem habẽt
malũ ergo dicitur eſſe ↄtrariũ ſuo bono.quia diſſimile

eſt ei in hac intentõne.et reſpectu effectus eius habʒ op

poni.4¶¶ Per boc patet qualiter reſpõdenduʒ eſt ad pri⸗
mo obiectum in ↄtrariũ.Si em̃ accipiat᷑ contrarium ꝓ
oĩno oppoſito ſicut dicit᷑ illud quod eſt ᷣm negationem
opoſitum affirmationi.hoc mõ non eſt malum ↄtrariũ
bono.Si ðvᷣo accipiatur ↄtrarium pro eo qð eſt priuati‚⸗
one oꝓpoſitum.ſᷣm ꝙ pꝛiuatõne oppoſita nata ſunt fieri
circa idem.nec ſic dicetur malum ↄtrarium ſummo bo⸗

no.nõ em nata ſunt fieri circa idem. Si vᷣo accipiat᷑ cõ

trarium ſᷣm ꝙ nata fieri viciſſim in eodem ſubiecto.nec

ſic dicet᷑ malum ↄtrariuʒ ſũmo bono. Si vo dicatur cõ
trarium quoꝝ vnum remouetur ab altero.nec vnuʒ po

teſt conuenire alteri.pᷣm hunc modum ſummuʒz bonum

non eſt malum.ſed malum eſt ſummũ bonum. ſic non
ſunt eõtraria. ratio autem ꝓpoſita ꝓceſſit ᷣ᷑m ꝙ maluz

opponitur priuatione bono:et nibhilominus habet bonũ
ſibi ſubſtractuʒ ſiue ens.¶ Ad ſecundum obiectũ dicen
dum.qꝙ contrarium ꝓut dicitur pꝛiuatione opoſitum
contrarium.vel quod dicitur actiuum vel paſſiuũ a ſuo
contrario.ſᷣm hoc ↄtrariũ nocet contrario.ſᷣm auteʒ ꝙ
ↄtrariuʒ dicitur diſꝑatuʒ. cũ non ↄueniãt ad idem ſub⸗

iectum.nec vnum poteſt nocere alteri.eo ꝙ alterum nõ

ſit paſſiuum ab altero: ſic dicẽdo ↄtrarium vnum otra⸗

rium non nocet alteri.et per bunc modum ↄtrarium di⸗
citur malum ſummo bono.ᷣm alteꝛum vᷣomodum non

dicitur ſᷣm quem ꝓcedit ratio.⸗ Ao terciũ vᷣo dicendũ
q; ſummũ malum dicitur dupliciter.vel quo non eſt de⸗

terius.et ſᷣm hunc modum ↄꝑatione ad alia dicit᷑ dya⸗

bolus ſumme malus.vel quo deterius non poteſt eſſe.et
ſic dy abolus cuʒ poteſt eſſe deterior ꝙᷓᷓ ſit.nõ eſt ſumme
malus.DGicitur etiam ſumme malum qð nihil hʒ de bo
no.et ᷣm hunc modũ nihil eſt ſumme malũ.Fſᷣm pꝛimuʒz
vᷣo modũ ↄtingit.Si ðᷣo diceret᷑ ſumme malũ eo mõ qͥ di
citur ſumme nigrũ.ſicut ſumme nigrũ cõtrariũ eſt ſum⸗
me albo:ſic ſumme malũ ↄtrariũ eſi ſummo bono.ſed ñ

ſic ſe habʒ ſumme malũ.nõ em̃ ſicut ſumme nigrũ remo

uet a ſe penitus albũ.ita ſumme malũ remouet a ſe peni

tus bonũ. VUñ bea.augↄtra manich. qui ponebãt ſum⸗

mũ malũ.et ponebant eſſe ſicut quandã naturã ſic obi⸗
cit.Si ſummũ malum eſt natura.⁊ ſummũ malũ eſt qð
nihil habet de bono.bonũ aũt et eſſe ↄuertunt᷑.ergo ſum
mũ malũ nmil habet de eſſe.ergo nõ eſt natura.⸗ Pre⸗
terea.ſi ſummũ malum natura eſt.et rõne nature babet
aliquid boni.ergo ſummũ malũ hʒ aliquid boni. reſtat
ergo ꝙ nõ dicetur ſic ſumme malũ ſicut dicit᷑ ſumme ni

grum et ita malũ nõ dicet᷑ eſſe ↄtrariuʒ ſummo bono eo

mõ quo dicit᷑ nigrũ eſſe ↄtrariũ ſumme albo.aliter em̃ ẽ
in his ↄtrarijs ⁊ illis.nã ibi dicunt᷑ eſſe ↄotraria magis

2 minus m ꝙ plus accedũt ad ſuum ꝓprium terminũ

vt albũ ad maxime albũ.⁊ nigrũ ad maxime nigrũ. hic
aũt drĩ malũ magis et minꝰſᷣm maioꝛẽ receſſũ vel mino
rẽ a bono.bonũ dᷣo magis vel minus ſᷣm acceſſuʒ maio
rem ad ſummũ bonũ. Ad quarto obiectũ dicendũ.qꝙ;
malũ nõ eſt ↄtrariũ ſummo bono ſicut oĩno noxiũ illi.

licet ſit ↄtrariũ ſᷣm reliquũ modũ iã dictũ. vnde licʒ ma

lum opponat᷑ priuatõe bono ꝑticulari qð deſtruit.nõ tñ
bono a quo capit ſubſtãtiã. et ſi illi aliquo mõ ↄtrarie.
qꝛ minui põt ꝑ ipᷣm nõ tñ ſummo bono.qꝛ nullatenꝰ po
teſt coꝛrumpi vel minui ꝑ ip̃ᷣm.ſummũ em̃ bonũ cũ ſit
incoꝛruptibile.eo ꝙ eſt ſummũ.nõ eſt paſſiuũ nec reſpe⸗
ctu alterius coꝛruptiuũ et ideo nõ eſt receptiuũ priuati⸗
onis.ſi em̃ nõ eſt receptiuũ habitus vel alicuius boni.
multofoꝛtius nõ eſt receptiuũ priuationis vel mali.Er
iã dictis patet ꝙ cũ bonũ et malũ ſint ↄtraria ⁊ cũ alio
modo malũ ſit ↄtrariũ ſummo bono.ſᷣm alium modum

non eſt er contrarium.

Renien
habe⸗
ſiinie
zap
dpn
lump
onem
arii
fnari⸗
fieri
no bo⸗
iat5
o,gec

r co

po
num
non
alnz
bonii
diccn
ſiun
alho
h
ſob⸗
re
ado
Hnon
endͤ
d,
dyen
ſſeet
nine
de bo
mnuz

In⸗

¶ Lueſtio
Articulus ſecundus

Ecundo queritur.vtrũ malũ opponatur bo⸗
no creato.Ad quod ſic.nõ dicũtur cotraria
quoꝝ alterũ ſuſtẽtificat alteꝝ.bonũ vo ſuſtẽ⸗
at malũ. ergo bonũ creatũ ⁊ malũ nõ ſunt cõtraꝛia
Cõtra. malũ nocet bono creato. 7 qð nocet bono cre
o dicitur ei cõtrariũ.̊ malũ ⁊ bonũ creatũ ſunt con⸗
traria. ¶ Ao quod dicẽdum ꝙ malũ dicit᷑ dupliciter ſi
cut ſupꝛa habitũ ẽ. Vno em̃ mõ dicitur cõtrariũ.qð vi⸗
ciſſim pmutabile ẽ in eodẽ ſubiecto.⁊ hoc accidit ꝑ boc
ꝙ viciſſim vnũ nocet alteri.⁊ ſᷣm hoc bonũ creatum et
malũ nõ dicũtur ↄtraria.quia hec inuicẽ nõ ſibi nocẽt.
bonũ em̃ nõ nocet malo.Alio vo mõ dicitur eẽ cõtrari
um alterũ alteri.cũ alterum nocet alteri.ſᷣ nõ viciſſim
ꝑmutatur ĩ ſubiecto.⁊ fm boc malum ẽ cõtrarium bo⸗
no.in quo etiã ſubſtãtificatur.⁊ ſᷣm hec ꝓcedit rõ pᷣdi⸗
cta.nihilominꝰtñ ẽ bonũ quoddã qð opponitur malo vi
ciſſim. vtpote bonũ ĩ babitibo bonis et malũ in habiti⸗
bus malis.que in creaturis rõnabilibus ſibinuicẽ ſuc⸗
cedunt.
e

Eingde queritur cũ malũ oppoonat᷑ bono crea
to. Vtrũ idẽ ſit malum quod opponitur bo⸗
no gre ⁊ bono nature. E ſic videtur. malũ
opponitur bono gratie.nõ em̃ poſſunt ſimul ineſſe ⁊ cõ⸗
mune babere ſubiectũ cui inuiceʒ ſuccedũt.⁊ intelligit᷑

poc de malo culpe.ſᷣ malũ culpe ẽ coꝛruptio modi. ſpe⸗

ciei ⁊ oꝛdinis.hoc aũt opponit᷑ bono nat g malũ idẽ
opponitur bono nature ⁊ bono gratie.¶ Contra bono

nature opponit᷑ malum pene.bono gratie opponituꝛ ma

lum culpe.nõ aũt idem ẽ malũ pene ⁊ malũ culpe.nõ eꝛ
go malum idem opponitur bono gratie ⁊ bono nature.
E aũt malũ pene oponat᷑ bono nature patet ꝑ hoc ꝗ;
malũ pene eſt vulneratio bonoꝝ naturaliũ.bᷣ vulnera⸗
tio bonoꝝ naturaliũ opponitur bono nature.ergo malũ
pene opponitur bono natuꝛe. ¶ Ao quod dicẽdum ꝙñ
ẽ idẽ nꝛalũ quod oꝑꝓonitur bono gratie et bono nature

yt tangatur pꝛoxima oppoſitio.ſi ᷣo dicatur idem malũ

quod vni per ſe ⁊ pꝛimo opponitur.alteri vo per conſe⸗
quens.ſᷣm hoc maluʒ culpe dicetur opponi bono gratie
et virtutis et bono nature.Aã pꝛimo et ꝑ ſe oponitur
bono gratie et virtutis.ſecundario ᷣo opponitur bono
nature.qnia ẽ cauſa vulneratõis bonoꝝ naturaliũ.Cũ
aũt dicitur malũ ẽ coꝛruptic modi.ſpeciei et oꝛdinis.et
hoc dupliciter pt᷑ dici vel vt dicatur coꝛruptio foꝛmalit
vel effectiue.ſi effectiue:Fᷣm hũc modum dicit᷑ malũ cul
pe coꝛruptio.⁊ põt idẽ eẽ malum quod opponitur bono
gratie et bono nature.Si po accipiat᷑ ſoꝛmaliter.ſᷣm Hᷣ
nõ erit malũ culpe quod opponit᷑ bono gratie et virtu⸗
tis ⁊ malũ ẽ qð coꝛruptõ modi ſpeciei et oꝛdinio. aũt
bono nature.ꝑ ſe et pꝛimo oponitur maluʒ pene.patet
boc ꝙ malũ pene eſt inuolutaria defectio. defectio ᷣo

opponitur perectioni.pfectio aũt illa ẽ bonũ nature.et
ita malo pene owonitur bonũ nature.ſed malũ culpe ẽ
fectio volũtaria.defectio aũt volũtaria oponitur di

ſpoſitõe bono volũtarie.ergo cũ bonum virtutis vł gre
ſit diſpoſitio bona volũtaria.nõ a volũtate data vel fa⸗

cta.ſed cui cõſonat volũtas.ergo malum culpe opponit

bono atie vel virtutis.
Articulus quartus

Varto queritur vtrũ idem ſit bonũ nature qð
malo opponitur ⁊ quod ei ſubſternitur. . nõ
videtur.bonum em quod ſubſternitur eſt ſubie
ubiectũ aũt dat eſſe ei quod ẽ in ſubiecto.eꝛgo nõ ẽ

ctu.

coĩs animi cõceptio ẽ.ꝙ nullũ oppoſitũ ſit in ſuo oppoſi⸗
to.ſed malum ẽ in bono quod ſibi ſubſternit᷑.ergo nõ ẽ

ei cõtrariũ.cõtrariũ em̃ tollit eẽ a ſuo cõtrario.q Item

LCenteſuna

oppoſitũ et maxĩe cõtrarie. Itẽ quod denominat alið
nõ deſiruit ipᷣm.ſᷣ̊ cõtrariũ ſiue oppoſituʒ deſtruit illud
cui ẽ cõtrariũ vel oppoſitũ.ergo malũ nõ eſt cõtrarium
illi bono quod ei ſubſternit¶ Cõtra.omne coꝛruptiuũ
ẽ cõtrariũ ei cuius eſt coꝛrupiiuũ.ſᷣ malũ ẽ coꝛruptinũ
boni quod ei ſubſternitur.ergo ei ẽ cõtrariũ. Itẽ diẽ
aug. in ench. ꝙ hic fallit regula dy aleticoꝝ q̃ dicit᷑. con
traꝛia nõ ſunt ſimul in eodem.ꝑ qð innuit ꝙ maluʒ qð
ineſt bono.ẽ cõtrariũ ei.⁊ ita cõtrariũ eſt in ſuo contra⸗
rio.¶ Item oẽ qð diminuit alterũ inqᷓtũ hmõi cõtrari
atur ei.:ſᷣ malũ diminuit ipᷣm bonũ nature quod ei ſub
ſternitur. habitudinẽ.ſ.naturalẽ ad bonũ gr̃e vel virtu
tis. Vñ dyo.li.de di.no.Coꝛrupꝑtõ ẽ nature infirmitas
2 defectus naturaliũ habitudinũ ⁊ oꝑatõnuʒ ⁊ virtutũ
ergo malũ cõtrariat᷑ bono quod ei ſubſternitur. d
quod dicẽdum ꝙ malũ culpe ẽ ĩ bono nature cni etiam
aduerſatur.⁊ ita quodammõ ẽ in ſuo cõtraꝛio ſicut dicẽ
aug. in ench. Sʒ ſciendũ ꝙ duplex ẽ bonũ nature.Eſt
em quoddã bonuz nature quod nõ poteſt tolli ꝑ malũ
culpe.⁊ in tali bono nature ẽ malũ culpe.nec eſt ei con⸗
trariũ.Eſt et aliud bonuzʒ nature qð poteſt diminui vel
tolli per malum culpe vel pene.⁊ huic bono aduerſatuꝛ
diminuendo vel tollẽdo.cũ aũt diminuit.aliqnod ẽ qð
remanet.⁊ ĩ illo etiã dr eſſe ſicut in ſubiecto. Veꝛbigꝛa
ia habet quoddã bonũ nature quo eſt anima.⁊ babet
bonũ natuꝛe.ſ.habitudinẽ quãdãa natuꝛalẽ ad bonũ mo
ris vel gratie.pꝛimũ bonũ ẽ in quo cõtingit eſſe malum
culpe.⁊ nõ aduerſatur illi nature tollendo nec diminu
endo.quãtũcũq; em̃ fiat coꝛruptio ꝑ malũ culpe.nõ mi
nus eſt anima rõnalis aĩa rõnalis.ſed aliud bonũ na⸗
ture.ſ.babitudo naturalis.vt vult dyo.diminui põt.et
ei quod diminuitur aduerſatuꝛ malũ culpe.ei vᷣo quod
remanet ineſt tãqᷓ ei quod ſubſternitur malo culpe.hoc
aũt põt aduerſari. cõtingit eĩ aiam minus eẽ habilẽ ad
bonũ qᷓ pꝛius.⁊ etiã bonũ nature qð põt tolli ꝑ maluz
pene vel ꝑ malũ culpe tãqᷓ; meritoꝛiũ illius.ſicut vita in
coꝛꝑe humano tollit᷑ ab ipᷣo coꝛꝑe ex merito pᷣme culpe
hominis.qð aũt tollit ẽ malũ pene.ſ.moꝛs. ſic ergo eſt
quoddã bonũ qð nec poteſt tolli.nec diminui ꝑ malum
culpe vel pene. ẽ et aliud quod poteſt diminui ſed non
põt tolli. ſicut habitudo naturalis ẽ terciũ qð oĩno põt
tolli ſicut vita in re animata.bonñ erge nature ſecũdo
mõ dictũ.ẽ cui malũ aduerſatuꝛ diminuendo ſed nõ oĩ⸗
no tollit.iñ aug.in ench.Cũ natura coꝛrũpituꝛ iõ ma
lũ ẽ eiꝰcoꝛruptio.qꝛ eã qualicũq; pꝛiuat bono.nã ſi nul⸗
lo mõ pꝛinat nõ nocet.nocet aũt a diminuẽdo bonuʒ. ꝙᷓ
diu ergo natura coꝛrũpit᷑:ineſt ei bonũ quo pꝛiuet᷑.at ꝑ
boc ſi nature aliqd remanebit qð coꝛrũpi nequeat. ꝓfe
cto natura incoꝛruptibilis eꝛit ⁊ ad hoc tãmagnũ bonũ
coꝛruptio nõ ꝑueniet.ex quo accipitur.ꝙ ẽ bonũ qð pt
coꝛrupi ꝑ malũ. et eſt alið bonũ qð ñ pt᷑ coꝛrũpi ꝑ ma⸗
lum. et eſt aliud bonum quod non poteſt coꝛrumpi.
huic ergo aduerſabitur malum.illi non aduerſabitur.
tanqᷓ cotꝛario.et cui aduerſatur nibilominus eſt in eo.

ſed ſm aliam et aliam rõem ſicut dictum eſt.¶¶ Ad obie

ctum ergo pꝛimum dicendum eſt. ꝙ bonum ratione cu⸗

ius malum dicitur habere eſſe non eſt ei cõtrarium.ſed

ratõne eius ꝙ malum pꝛiuat eſſe ſiue bonum.ratõe vᷣo
pꝛiuationis nõ dat ei.et ita ex alio habet eſſe. et ex alio
babet cõtrarietatem. ¶ Ad ſecundum vo dicendum. ꝙ;
contrarium accipitur duobus modis vno modo pꝛo⸗
pꝛie ſᷣm ꝙ contraria nata ſunt fieri circa idem viciſſim
incomperabilia eidem ineſſe.ſᷣm hunc modum cõtrari
um non eſt in contrario. ſed ſeſe adinuicem expellunt.
ſicut ſeſe habent malum culpe et bonum gratie vel vir⸗
tutis. Alio modo dicitur cõtrariũ quod nocet alteri a
diminuẽdo aliꝗd de ipᷣo.⁊ ſᷣm hũc modum contraꝛium
poteſt eſſe in ſuo contrario.illa autem communis ani⸗
mi conceptio.ꝙ contrarium non eſt in ſuo contrario.ĩ⸗
telligitur de cõtrarijs pᷣmo modo dictis.ql Ad teꝛciũ vᷣo

obiectũ dicendum.q duplex eſt denominatio foꝛme.ſ.et
pꝛiuatõnis.foꝛma vᷣo que denominat nõ cõtrariatur ei
quod ab ipᷣa denominatur:ſed pꝛiuatio que denominat
põt cõtrariari ei quod ab ipa denominatur.ſ.ipᷣi pꝛiua
to et diminuens diminuendo.

quintus

Vinto queritur vtrũ bonũ nature quod mi⸗
nuitur per malum.ſit finitũ vel infinitũ. Sʒ
S ꝙ ſit finitũ accipitur er hoc.ꝙ omne bonum

creatũ ẽ finitũ.ergo cũ illud bonũ quod diminuitur peꝛ

malũ ſit creatũ.illud erit finitũ.etſi eſt ſinitum finitum
ẽ in diminuẽdo.cum em̃ diminuitur.aliquid eius tollit᷑
ergo in fine nihil remanebit.cuʒ finitum habeat partes

finitas.ergo bonum nature quod recipit diminutõnem
poteſt vſq;quaq; tolli.¶. Pꝛeterea.ſi eẽt infinitũ aut eẽt

infinitũ magnitudine.aut virtute:̊ infinitũ virtute eſt
ſolus deus.infinitũ ᷣo magnitudine nihil eſt.ſicut obij
citur in naturali phia.ergo bonuʒ nature quod recipit
diminutõnem nõ eſt infinitũ.iAã ſi dicat᷑ ꝙ ſit infinitũ
duratõne.qualiter ſtare poteſt exiſtente diminutõne cõ
tinua.cũ in omni parte diminutõis aliquid eius minu⸗

atur. ergo tandẽ de nominetur ad hoc vt nullla pars eiꝰ
remaneat.et ita ouratio eius ceſſabit.nõ ergo eſt infini

tũ duratõe.4¶¶ Voꝛte dicetur.ꝙ licet ſit bonũ finitũ ſemꝑ
tam̃ ꝑmanebit.quia nõ eſt cõtinua diminutio ſed ſtabit

ad aliquod quod nõ poteſi diminui.Cõtꝛa.poſſibile eſt

malum culpe magis ⁊ magis creſcere. ergo poſſibile eſt
coꝛruptõnẽ eẽ maioꝛẽ ⁊ maioꝛẽ.ſed quantũ creſcit coꝛru

ptio tantũ minuit᷑ bonũ.ſed coꝛruptio nõ habet ſtatum

in aſcendendo ſicut nec malum cuſlpe.quin poſſit maioꝛ
eẽ manẽte eoquod coꝛrũpi poteſt.ergo diminutio boni

ſimiliter ſe habebit in veſcendẽdo.eins aũtnature ẽ to⸗

tum bonum habitudinis.qua em̃ ratõe vna pars habi⸗
tudinis poteſt minui eadẽ rõne alia,ergo nõ erit ſtatus

in diminuẽdo.dum aliquid illius boni nõ remaneat.ne

ceſſe eſt ergo cũ illud bonũ ſit finitum ĩ fine omnino tol

li.q Oꝛ aũt ſit bonũ infinitũ ĩ diminuẽdo ſic oñdit᷑.ma⸗
lum em̃ eſt coꝛruptio babitudims naturalis.ſed habi⸗
tudo illa natnralis ſemper manet manente ipᷣa natura
anime ſed natura anime eſt imoꝛtalis ergo bonũ habitu
dinis ratõne alicuius ſubiecti ſemper remanebit.⁊ põt
ex alia parte eſſe cõtinua coꝛruptio.⁊ cũ eſt cõtinua coꝛ

ruptio.ſemꝑ eſt alicuius boni diminutõ.ergo bonũ ba

bitudinis natuꝛalis ẽ infinitũ in diminuẽdo. Itẽ dicit
aug. in ench.Si coꝛrumpi nõ deſinet.nec vtiq; bonũ ha
bere nõ deſinet quo naturaʒ poſſit pꝛinare coꝛruptio.q
ſi penitꝰtotã qʒ cõſumpſerit.ideo nullũ bonũ inerit.ꝗa
nec vlla natura erit.quo circa bonum conſumere coꝛru
ptio nõ poteſt niſi cõſumẽdo naturã.ex quo accipitur.ſi

habitudo naturalis nõ deſinit coꝛrũpi.nec deſimt habzę

aliquod bonũ quod coꝛrũpitur.⁊ ita erit honũ habitu⸗
dinis naturalis infinitũ in diminuẽdo. Ad quod di⸗

cẽdũ ꝙ; bonũ habitudinis naturalis dicitur vno modo

finitũ.⁊ alio mõ infinitũ.dẽ em̃ finitũ virtute ⁊ eẽntia.
quo mõ dr deus infinitũ.ſed nõ pꝛopter hoc eẽt finituʒ
in diminuẽdo vt ꝑueniat ad omnimodã ablatõem. nec
eſt dicere ꝙ tantũ diminuat᷑ quin poſſit amplius dimi⸗

nui.ſed ad omnimodã coꝛruptõem nõ deuenituꝛ natuꝛa

ipᷣius anime manẽte.Dicit᷑ aũt alio mõ infinitũ quod ẽ
per modũ infiniti diminutõne.⁊ hoc pꝛopꝛie dicitur in⸗
finitum diminutione.⁊ ᷣm hunc modum bonum ha⸗

bitudinis naturalis dr infinitũ.nõ em̃ tantũ diminuit

quin amplius poſſit diminui.ſed nõ dr̃ infinitũ virtute

quia tante ẽ potentie ⁊ nõ amplioꝛis.aſcendere ergo nõ

—

poteſt ſed deſcendere poteſt.aſcenſus aũt determinatuꝛ

quia magnitudo boni creati eſt determinata.deſcenſus
voẽ indeterminatus. quia licet tendat ad nihilũ dimi⸗
nuẽdo.nõ tam̃ fiet omnino nihil aliquãdo.4! SPer iã di

cta põt ſolui quod pꝛi mo obiectũ eſt.cõcedendũ em̃ ẽ.cũ

ſit bonũ creatũ.ꝙ finitũ ẽ ĩ magnitudine virtutis. vt ſit

tanta a nõ maioꝛ.4l Ad ſecũdũ vᷣo obiectum dicendum.
ꝙ nec magnitudine nec virtute ẽ infinitũ ſed duratõne.
eq ꝙ ſemꝑ aliquid habitudinis naturalis ꝑmanet.ma⸗
nẽte ip̃a natura anime.ſed hoc infinitũ duratõne nõ ha
bet er ſe. ſed ex ip̃a anime natura.habet etiã ex hoc ꝙ ſi
cut coꝛpus dicitur eẽ infinitũ diminutõne manẽte natu⸗
ra coꝛpoꝛis:ita hoc bonũ habitudinis naturalis infini
tũ eſt diminutõne.manente natura ipius anime.ſtat tñ
aliqñ diminutio ſᷣm ꝙ ſtat młtitudo vel magnitudo pec
catoꝝ.Et ſi dicat᷑ ꝙᷓ bonum habitudinis cũ ſit finitum
bonũ.habet partes finitas:et ita aliquãdo ſtabit dimi⸗
nutio. Dicendũ ẽ ꝙ nõ pꝛopꝛie dicitur habere partes ſᷣ
methaphoꝛice.ſicut dicit᷑ de albedine ſᷣm ꝙ recipit ma⸗
gis et minus.albedo aũt ĩ diminutõne habet terminuʒ
ipᷣam albedinis coꝛruptõnẽ.bonũ aũt habitudinis na⸗
turalis ex illa parte qua diminuitur nõ habet finẽ.iec
dicitur eẽ finitum in partibus metaphoꝛice dictis.cum
em̃ aliquid eius tollitur. adhuc eius aliquid remanet.
⁊ ſic in infinitũ diminuẽdo. M aũt dicitur finituʒ ha⸗

bere finitas partes.hoc attẽditur in finito ᷣm quatita⸗

tẽ.bonũ autẽ habitudinis naturalis nõ eſt finitum ſᷣm
quãtitatem.nec infinitũ.cũ magnitudinem que coꝛpoꝛi
debetur nõ habeat.ſed dicitur finitum eẽntia ⁊ virtute
ſicut creatura.ſed nõ finitũ remiſſione quin ampliꝰpoſ⸗
ſit remitti.Atrũ aũt finitũ dicatur intenſione vt nõ tan
tum bonũ ſit quin poſſit melius.⁊ ſic ſermo de bono vo
lũtario:alterius eſt cõſideratõis.

(Mlembrum ir.

DVno vltimo queritur vtꝛũ malũ ſit cau
ſa alicuius.⁊ ſi eſt cauſa:cuius vel quoꝝ
dicatur cauſa:⁊ ſᷣm quẽ modũ. aũt nõ
ſit cauſa alicuius videt᷑.quod em̃ eſſe non
habet.nec cauſalitatem que eſt diſpoſitio cõſequens eſſe
ſed malum nõ habet eſſe ſicut ſupꝛa habituʒ ẽ.ergo nec

cauſalitatem.cum caulſalitas ſit diſpoſitio cõſequens eſ
ſe. ſicut appaꝛet ĩ diuiſione entis.¶ Pꝛeterea dicit dyo⸗

niſiꝰ in li.de vi.no.AHDalũ eſt ſine germine ⁊ vacuuʒz et

ñ oꝑans.ſed qð ẽ hmõi ñ eſt cã alicꝰ.g malũ ñ ẽ cã alicꝰ

lItẽ in eodẽ dyo.Aſalũ Fm ꝙ malũ.nullam ſubſtanti
am aut generatõneʒz facit.ſeo quod nullã facit geneꝛatõ
neʒ vel ſubſtãtiaʒ.nõ eſt cauſa alicuius.ergo malum nõ
eſt cauſa alicuiꝰ.¶¶ Iieʒ om̃is cã aut eſt efficiens aut foꝛ
malis aut materialis aut finalis. Sed maluʒ ſicut di⸗

cit aug.in li:de ciui.dei.nõ eſt cauſa efficiẽs.i Acc ẽ cau⸗

foꝛmalis.malũ em̃ eſt pꝛiuatio ſoꝛme.ergo nõ habet ra⸗

tõneʒ foꝛme. ergo nec cauſe foꝛmalis. Similiter non eſt

cauſa finalis.eſt em̃ pꝛiuatio finis.Qec eſt cauſa mate⸗

rialis. alternz em̃ eſt quod pꝛiuatur ⁊ ipᷣa pꝛiuatio.Fᷣm

q pꝛiuatur ad cauſam materiale reducitur.ſubiectũ em
ad cauſam materialẽ pertinet ſiue ad materiã. Pꝛete
rea.pꝛiuatio nata eſt fieri in aliqno ſuſceptibili.ſed ſu⸗

ſceptibile dicitur materia.malũ vo pꝛiuatio.ergo malũ

natum eſt fieri in materia 2 nõ ẽ ip̃a matia.q Itẽ dyo.
in li.de di.no.ſõ multũ murmurat ĩ materia malũ ſᷣm
qꝙ; ẽ materia.etenĩ ipᷣe oꝛnatꝰ⁊ foꝛme ⁊ ſpeciei habzʒ paꝛ⸗
ticipatõez ſed malum nõ habet.ergo malũ nõ eſt mate⸗
ria.quõ etiaʒ materia maluʒz ſiquideʒ em̃ eſt.nihil ẽ.Ex

his arguitur ꝙ malũ nõ eſt in aliquo genere cauſe? ita
nõ eſt cauſa.] Itẽ dyo.in li.de di.no. ¶Malũ ſᷣm qma

lũ nullius eſi generatiuũ aut nutritiuũ aut totaliter ef
fectiuũ.aut ſaluatiuũ.ergo malũ nõ eſt cauſa alicuius.
Hꝛ autẽ malum ſit cauſa alicuius habetuꝛ a dyo.iĩ li.
de di. no. hoc ẽ boni vitutis ſuperexcellens magnitudo
quia pꝛiuata et ſuimet pꝛiuatõem poſſe facit ſed quod
habet poſſe cõſequẽter poteſt agere.et quod poteſt age⸗
re.alicuius poteſt eẽ cauſa.ergo maluʒ alicuins poteſt
eẽ cauſa.⸗. IJ em malum eſt cauſa pene ſicut dicitur.j·.
ſapᷣ.iniuſta eſt moꝛtis acquiſitio.ſed quod eſt cauſa pe⸗
ne.eſt cauſa alicuius.cum pena iuſtuʒ ſit.et ita aliquid
ſit.ergo malum eſt cauſa alicuius.⸗ Item aug. ĩ li. de

l.

— —.

— – 22☛ — —

4
— — —, — — —,. — 76

— — — —,— —.

on.
Röne,
tenng⸗
nöhe
decfi
atn.
infini
etti
ſoper
itum
dini⸗
ftes;
tma⸗
ninng
ng/
Ae⸗
cumn
net.
ha⸗
tita⸗
ufnn
Nport
tute
pol
tan
ſo

taan
or
ſtno
enon
geſe
ſec
nsl
yo⸗
et
ic⸗
nti
ö
no
ſo⸗

tan⸗
tr
et
ſate
n
en
ete
ſi⸗
gli
0.
mn
an
te⸗
E
ita
r
60
i
00
.
.
4

¶ Lueſtio

li. ar. clarũ ? nibil alis ꝙᷓ libidinẽ eſſe maloꝝ cãm: libido

malũ ẽ.̊ malũ alicꝰcã ẽipᷣ.dic.b.greg. Pctẽm qð ꝑ pniazʒ
nõ diluit᷑ ſuo põdẽ mox ad alið thit. petm ẽ cã pcti.ꝗ̊ ma

lũ ẽ cã mali.i Itẽ ſuꝑ illð.j.ad ro.ꝓptea tdidit illos deaus
⁊c̃.glo.int᷑ pᷣmũ pctm apoſtaſie:⁊ vltimã pena ignis eterni

media ſũt pcta ⁊ pene pctoꝝ.ſ̊ cũ ſint:pene pctoꝝ pᷣceden⸗
tiũ cauſant᷑ ab ilł.q̊ malũ ẽ cã giiceyl alie. Llo qð di⸗
cẽdũ.q malũ ñ ẽ cã boni niſi ſᷣm accidẽs.ſiẽ em̃ hʒ eẽ ſᷣm ac
cidẽs.quẽadmodũ dic̃.b.dyo.ita ⁊ hʒ rõeʒ cauſe ſᷣm acci⸗
dẽs rões ⁊ vᷣtutes reſpct᷑u boni.ꝓut deꝰꝗ ſinit mala fieꝛi ex
malis elicit bona.malũ at᷑ mali pt eẽ cã. Uñ.b.dyo.i li.de
di.no. NMaloꝝ ñ ſũt factiue rões ⁊ vᷣtutes.h̊ impotẽtia ⁊ ĩ⸗
firmitas ⁊ mirt᷑a diſſimiliũ ĩmoderata.⁊ ita pʒ ꝙ maloꝝ
malũ ẽ cã.¶ Ad obiecta g̊ dõm ꝗboocludit᷑.ꝙ malũ ñ ẽ cã
⁊pᷣjmo ad pᷣmũ.malũ eĩ lʒ ñ habeat eẽ ſimpłr.ſᷣm ꝙ eſſe dẽ
qð oꝛdinẽ retinet Fuatq; naturã:nibilominꝰtñ hʒ eẽ pᷣuatõ
nis.rõe cꝰpt᷑ eẽ puatõ ñ cã.hʒ et eẽ ſᷣm ꝗd.rõe boniĩ qͥ ẽ.ꝓ⸗
pt᷑ qð pt᷑ eẽ cã vł accñs vł occaſio ipᷣiꝰboni.q Ad ſcdᷣm dicẽ
dů. ꝙ illð intelligit᷑ de ſimpłr cã bonoꝝ.qð.ſeremouetur a
malo.neq; eĩ malũ rõe malitie hʒ germiare bona vł pleitu⸗
dinẽ bonoꝝ.vł ꝑ ſe oꝑari bona.nihilominꝰtñ ex malo ꝓce
dit germẽ maloꝝ.ſic dr y ſa.xiiij.ꝑdã babilõis nomẽ.reliꝗ⸗
as /ꝓ germie.⁊ germẽ.Eodẽ mõ rndet᷑ ad tciũ. Ad quar⸗
tũ dᷣm.ꝙ malũ ñ ẽ cã ſimpłr m differẽtias cãe dictas.cã
eĩ dr efficiẽs q̃ ꝓducit eẽ.⁊ ita et̃ de alijs cauſis.q adeẽ ⁊ bo
nũ referũt᷑.malũ m d eẽ cã efficiẽs mali.ſic diẽ phᷣs ꝙ lis
ẽ ab odio.Aug.vᷣo de ci.dei.defectũ ponit cãm eẽ deficiẽteʒ
Ad gꝗntũ dðm.ꝙ malũ cũ ſit coꝛruptm̃.qð at᷑ ẽ coꝛrupti⸗

uũ alicꝰñ dẽ facẽ aligd ᷣ̊ deſtruẽ:ꝑ hũc modũ dicet᷑ de ma

lo.ꝙ ñ videt᷑ ꝗd facẽ pᷣ ꝗd deſtruẽ.Alit po dicit᷑ malũ culpe

eẽã mali pene.⁊ cã mali pene.mali em̃ pene dr̃ meritoꝛia cã
mali ᷣo culpe cã efficie

ns deficiẽdo.

7

ſtio. cj. De expoliatiõe

vulneratone naturalium.

Einde pꝛocedendũẽ
ad eſſectꝰmali culpe.ſũt at᷑ effectꝰmali cul
pe ſpoliatõ tuitoꝝ ⁊ vulneratõ natuꝛaliũ
Naturalia at᷑ qͥ vulnerant᷑ ſũt ipᷣe potẽtie
hituales.terciꝰvᷣo effectꝰẽ puatio ſiue coꝛ⸗
i oꝛdis. Rõ at᷑ numeri iſloꝝ effectuũ ẽ. ꝗ

ruptõ modi.ſpẽ

malũ culpe hʒ reſpectꝰad triplex bonũ.Eſt eĩ bonũ potẽtie

ſiue vᷣtutis.⁊ ẽ bonũ hĩtudis natalis.⁊ ẽ bonũ gr̃e ſiue vᷣtu
tis date vł acqſite.Tſpct᷑u ̊ boni gre ſeu vᷣtutis qtuite.aut
moꝛał dr̃ ſpoliatio.reſpctu vᷣo potẽtie hbĩtuał ſiue vᷣtutis na
tural dẽ vulneratõ.reſpectu vo vᷣtutis q media ẽ: q oſiſlit ĩ

mõ.ſpecie ⁊ oꝛdĩe dr coꝛruptio.Dicẽdũ ẽ q̊ pᷣmo de effectu

ꝗẽ ſpoliatõ.Eſt at᷑ duplex ſpoliatõ. vᷣtutis gtuite ſiue gr̃e
Ftũfaciẽtis.⁊ vᷣtutis moꝛał. Pꝛĩo ꝗ̊ qrẽdũ ẽ de ſpoliatõe vᷣ⸗

tutis gratuite ſiue gr̃e.Secũdo de alia ſpoliatõe.
embrumpenmum

E ſic vidz.ſpoliato ei illa pena ẽ.⁊ pena iu⸗
ſta ẽ. cũ iuſte fit.ᷓ ſpoliatõ gtuitoꝝ ẽ iuſta.et
qð iuſtũ ẽ a deo ẽ. ꝗſpoliatõ gtuitoꝝ a deoẽ.

1 Aleerit᷑ ̊ pᷣmõ vtꝝ ſpoliatõ gtuitoꝝ ſit a deoo.

Itẽ aug.ĩ li. ð nata ⁊ gra.ſuꝑ illõ ad ro.j.obſcuratũ ẽ in

ſipiẽs coꝛ eoꝝ. Obſcuratõ pena fuit ⁊ vĩdicta.ꝑ quã deſerẽ
te luce ſapie ĩ pła pcta ſi ũt ꝓlapſi.̊ lux ſapie deſerit pctoꝛẽ
iᷣ ðſertõ illa nihil alið ẽ qᷓ ſubtctio gꝛe.ſubtctõ at gre ñ pt
eẽ niſi ab eo g dat gꝛa. ꝗẽ a do ſ̊ h ẽ ſpoliatõ qtuitoꝝ.q̊ ſpo
liatõ gtuitoꝛũ ẽ a do. It ſr illð didit illos deꝰĩ deſi.coꝛ.
eoꝝ.ro.j.dẽ.Deſit deꝰn appondo gꝛaʒ.ſ̊ appoſitã ſbthẽdo
ſᷣ hec detioẽ a ðo.ꝗ ⁊ ſpoliatõ qtuitoꝝ. It ĩ eodẽ glo.j.
ſic appoĩt graʒ vñ ieliet᷑ volũtas hoĩm ad bonũ. ita ſbthit
gbuſdã.q̃ ſubẽcta ĩcuruat᷑ volũtas eoꝝ ad malũ.ſ̊ ſubtctõ
gre ẽ a do ſubthẽte.ꝗ̊ ⁊ ſpoliatõ.¶ IRt aug. felicianũ.vna
lucis ſpᷣa noctẽ ⁊ diẽ facẽ vidr.bᷣ ñ eodẽ mõ.diẽ eĩ faẽ cũ ve

nit.noctẽ dᷣo cũ rcedit. ſilꝛ vna lux ſpũał faẽ illã ſpoliatõʒ

H teꝰẽ lux ſpũᷣał.ꝗ ſpoliatõ illa ẽ a ðo.¶ It ẽ ſubẽctõ bono
rũ tꝑaliũ ⁊ ſubtctõ bonoꝝ ſpũaliũ.ᷣ a do ẽ ſubtctõ bonoꝝ

C *
tpaliũ.aliqñ ꝓpt᷑ hoĩm idigtatẽ.q ſiły a voẽ ſubtctio bono
rũ ſpũ aliũ ꝓpt peccãtiũ idignitatẽ.(¶ S.aug.j.ſoliloq.ĩ oꝛõe
ad dñim loqns ait.Lu ei ſi deſeris ꝑit᷑.̊ ñ deſeꝛis qꝛ tu es

ſuũmũ bonũ.q̊ᷓ deꝰnũqꝙᷓ veſerit.ẽ aũt lux nata.ꝗᷓ lucẽ nũꝙᷓ ſb⸗

Thit pꝛie loqndo.¶ It ſole pnte ñ fac ſol vt illumiĩet᷑ coꝛpꝰ
qð ẽ ĩ muro.ſ̊ intpoſitõ muri q̃ ꝓpꝛie ſubthit radios ſoł.ñ
ipᷣe ſol:&̊.¶ Siłr cũ dic yſa.lix.q inigtates nr̃e diuiſer̃t int
nos ⁊ deũ.pcta er̃t q ꝓpꝛie ſubthũt graʒ ⁊ ñ deꝰ.¶ It ſapᷣ.
vij. Attigit vbiq; ꝓpt᷑ ſui mũdicia.q̊ᷓ vbiq; pñs ẽ.nũq; ꝗ̊ deſe
rit. It ioh.j.lux ĩ te.lu. Suꝑ illð aug.iĩ oꝛigiali:.quõ ce⸗
co ĩ ſole poſito pñs ẽ ſol.łᷣ ipiꝰoclis abſẽs ẽ.ſic ſi qͥ ceco coꝛ
de pño ẽ ſapia ⁊ ocłis eiꝰabſẽs ñ qꝛ illi abſẽs ẽ illa ſᷣ qꝛ ille
abſẽs ẽ ab illa.nũq; ̊ deꝰſubthit lumẽ gr̃e.vᷣ cecitas que ẽ
petᷣm.¶ IJ Anſ.pctoꝛ ñ hʒ gram.ñ qꝛ deꝰñ dat:ł qꝛ hõ nõ
accipit.ipᷣe ̊ pctoꝛ gr̃aʒ ſibi ſuhthit.fac̃ eĩ aligꝗd qͥ amittit
graʒ.iõ diẽ apłs ad heb.xij. Videte ne ꝗs deſit gre ði.ꝗig.
videte ſꝑ ꝑata ẽ gra.deꝰñ deſerit.ne vos ̊ deßatis.¶Ad
qð ddᷣm.ꝙ ipꝛope dr̃ dñs ſubthẽ graʒ.̊ ei ñ alið ẽ qᷓ; n ap⸗
ponẽ vł ñ ↄtinuaẽ. ꝓpꝛie aũt dĩ pctoꝛ ſubthit ſibi grazʒ.vel
petm ſpᷣhè gr̃aʒ a pctoꝛe. Ad obiecta at᷑ rñdẽdũ.ad pᷣmũ
ꝙ cũ dr̃.iuſtũ ẽ ⁊c.iuſtũ dic iuſticiã oꝛdis q̃ iuſticia ẽ a deo
dedei inſte oꝛdiat mala.neutꝝ at᷑ extꝛẽoꝝ.ſ.malũ ⁊ ſubtctõ
gre ꝓpꝛie ẽ a deo.̊ ſi dicat᷑ ſubtctio gr̃e vt ẽ pena.rõe q̃ ẽ pe
na ẽ a ðᷣo.¶ Ad ſcdᷣm dom ꝙ obſcuratõ ꝓut ẽ hmõi n eſt a
ðo. ꝓut tñ ẽ pena ẽ ab ipᷣo.ↄcedẽdũ ẽ et᷑.ꝙ lux ſapiĩe deſerit
pct᷑oꝛes.ſ̊ ñ deſerit niſi pᷣus veſerat᷑.vñ aug.ĩ li.v bono ꝑſe
uerãtie.Volũtate ſua ꝗſq; deſerit deũ vt meꝛito deſerat᷑ a
eo.Et iteꝝ.j.ꝑali.xxxiij.Si derelinq̃ris illũ ꝓijtiet te deꝰ
ĩet᷑nũ.Et.ij.ꝑalipᷣ.xij. Vos reliꝗſtis me ⁊ ego rliq vos i ma
nu ſeſach.i Ad tciũ dðᷣm.ꝙ alið ẽ de apoſitõe gre⁊ ſubt᷑⸗
ctõe. Appoſitõ eĩ gr̃e cũ ſua ſeq̃la ẽ a deo. Subtrctõ vᷣo gre
Apꝛie ẽ a pcto.cũ at᷑ dr deꝰſubthit ꝗbuſdã q̃ ſubtcta ⁊c̃. B ẽ
n appõit graʒ ꝓpt ĩdignitatẽ ꝑſone.ꝙ at᷑ dr q̃ ſubtcta ⁊c̃.nõ
ĩtelligit᷑ ꝙ cã ſit illiꝰſeqle.vñ lʒ deꝰſubthat ꝗqbuſdã gaʒ.nõ
tñ icuruat volũtates ad malũ.ſᷣ̊ hõ ſuã ĩcuruat volũtatẽ.ꝑ
Hi ſoluit᷑ illð ꝙ dẽ. deſerit deꝰñ awonẽdo graʒ ł appoſitã ſb⸗
chẽdo.ſecꝰat᷑ ẽ ð ñ appoſitõe ⁊ ð ſubtctõe gre.ſubtctõ eĩ gꝛe
penã dic ꝓ pcto.ñ appoſitõ ðᷣo niſi alið addat᷑ ñ dicẽ penaʒ.
ſupoſito eĩ ꝙ hõ ↄditꝰeẽt ĩ natalibo.⁊ ñ apponẽt᷑ gra.ñ di⸗
ceret᷑ ñ apoſitio gr̃e pena.cũ nulla pᷣceſſiſſʒ culpa./ Ad il⸗
lud vo qð dic aug.ad felicianũ.dðm ẽ ꝙ ñẽ ſile de luce coꝛ⸗
pali ⁊ ſpũali.lux eĩ coꝛꝑał ꝑ ſui pñtiaʒ ⁊ abſẽtiã ẽ cã aꝓpo⸗
ſitiua luis.ſ.⁊ tenebraꝝ.⁊ h̊ qꝛ aliqñ adeſt aliqñ abeſt.ꝑ Gᷣ
ꝙ de loco ad locũ mouet᷑.lux vpᷣo ſpũał vbiq; ẽ.⁊ iõ ñ ẽ ca te
nebraꝝ ſpũaliũ.ſ̊ li.ar.ĩ qͥ ponit᷑ obex.ſic ei coꝛpꝰopacũ in
fpoſitũ cã ẽ tenebre coꝛꝑał aliqñ.ita li.ar.rõe pcti.⁊ iõ dẽ
lix.yſa. Inigꝗtates nr̃e diuiſer̃t int vos ⁊ deũ. Ad illð vᷣo
qð obijcit᷑ ð ſubt̃ctõe bonoꝝ tꝑaliũ ⁊c̃.dm ẽ ꝙ ñẽ ſile.ſb⸗
tetio eĩ tꝑaliũ ab idignis bõa ẽ.⁊ et᷑ eis bõa aliqñ.ꝑ h̊ ei cõ
uertũt᷑ ad pniaʒꝝ ⁊ huiliãt᷑.ſbtᷣctõ ᷣo gr̃e nec ĩ ſe bonũ ẽ.nec
ẽ bonũ illi a qͥ ſthit᷑ occaſionalr.cũ poſſet eẽ bonũ ſᷣm ilłtð
qð dr viij.ro.Oiĩa cooꝑant᷑ ĩ bonũ his ꝗ ſᷣm ꝓpoſitũ vocati
ſũt ſcti.ſbtᷣctõ eĩ gr̃e poſſʒ eẽ occaſio.vt pctoꝛ huĩliaret᷑ ⁊ cõ
fugẽt ad dei miſcdiam.cũ eĩ aliꝗs oſiderat ſe deſtitutũ a ðdo
t petm dolet ⁊ doles ſiue attritꝰↄfugit ad dei miſcdᷣiam.
uend et̃᷑ de duobo pct᷑is eq̃libo.q̊ꝝ vnũ ẽ pᷣus alið po⸗
eriꝰ. vidr eĩ ꝙ pᷣmũ pctm cũ ſit eq̃le ſcdo.eq̃l ei pẽa debeat᷑
ſ ei debet ſubtctio gre.̊ cũ h̊ ſit maxia pẽa.ſᷣm ꝙ dr ſuꝑ il
lud pᷣs.abhoĩatꝰẽ hbeditatẽ ſuã.glo.deũ auerti ab eis.extre
mi oĩm maloꝝ pñtiũ.⁊ ſcdðo pcto debet᷑ ſiłr maxĩa pẽa.ſ.ſbᷣ
tetõ ge.¶lI.ꝑ pᷣmũ pct᷑ʒ mõꝛle ibtᷣcta ẽ ga.ñ &̊ ĩ ſcdðᷣo pcto
ſubthit᷑. pẽa ĩeq̃ł debet ꝓ eq̃libo pctis.qð ẽ flm.dðr ei hie⸗
re.l.Jur ea q̃ fe facite illi.Et.xxv.deut᷑.ꝓ mſuꝛa pcti erit
plagaꝝ modꝰ.vñ aug.de bapꝰʒ dõatiſtas.ꝓ diſꝑibꝰ pon
deribo pctoꝝ ſũt diſꝑia toꝛmta pẽaꝝ.⁊ ꝓ eq̃litate criminũ
eq̃litas pẽaꝝ ̊ ſm iᷓtitatẽ pcẽoꝝ ðᷣbet᷑ qᷓ̃titas pẽaꝝ.alad qð
dðm ꝙ ſubtctõ gẽe duobo modis pt᷑ accipi.łp ipᷣe amiſſiõe
gre q hita ẽ.ł p elõgatõe gr̃e.Si /ꝓ elõgatõne gr̃e.eq̃li pcto
e bet᷑ eq̃ł pẽa.ſ.eq̃ł ſſtᷣctõ.ſi ᷣo accipiat᷑ ſbtᷣctõ gre ꝓ amiſ
ſiõe gre.ũ debet᷑ ſcdᷣo pcto iſia pẽa.lʒ de bẽt᷑ ſi ifuiſſʒ gr̃a.h
eĩ ñ ẽ ex ꝑte pct᷑i iᷣ ex ꝑte ſubiecti ĩ qͥñ iuenit᷑ hmõi bonum
quod ſubthendum eſſet.

.

latõe virtutis moꝛalis.malo em culpe fit
ablatio virtutis moꝛalis. Querit᷑ vtrum
5 oĩs vᷣtus moꝛalis auferat᷑ ſiue ſpolietur ꝑ·
malũ culpe.ſicut ſpoliatur oĩs virtus gratuita. cũ eniʒ
malũ culpe opponat᷑ nututi moꝛali.quẽadmodũ ⁊ vutu
ti gratuite.maluz aũt culpe aufert.inſimul ſiue ſpoliat
omnẽ virtutẽ gratuitã.ergo cõſimili rõe aufert vel ſpo⸗
liat omnẽ virtutẽ moꝛalẽ.⸗! Pꝛeterea cõneya vidẽtur eẽ
vicia.EIñ diẽ aug.in li.de bap.cõtra donatiſias.Cũ ꝗs
ẽ hereticus.nõ põt eẽ quin et alia vicia cõſequatur.eꝛgo
cũ vnũqðq; viciũ tollat ſuã virtutem moꝛalẽ.vno vicio
poſito:tolletur om̃is virtus moꝛalis.¶ Itẽ bonũ ⁊ ma⸗
lũ ſunt cõtraria.ergo nõ cõuenit illa dno in eẽ eidẽ.ſed
vno malo culpe poſito ineſt malum.ergonõ cõuenit ei⸗
dem ſubiecto bonuz. ſed quelibet virtus moꝛalis ponit
bonũ.ergo remouetur omnis virtus moꝛalis.ergo ſpo
liatõ omniũ moꝛaliũ eſt pena cõſequẽs ad maluʒ culpe
ſiue viciũ.Cõtra.malum culpe ſiue vicium ẽ ab homi⸗
ne ſiue ab intellectuali creatura.ſed vno actu ꝑpetrato
nõ ꝑpetratnr actus diſparatus.malũ aũt culpe mediã⸗
te actu ineſt.ergo cõtingit vnũ malum culpe ineſſe.alio
mõ nõ exiſtẽte ĩ eodẽ ſubiecto:ſ̊ nõ auſertur virtus mo⸗
ralis niſi ꝑ ſuũ oppoſitum.ergo vno malo culpe exñti ñ
om̃is virtus moꝛalis aufertur. ¶ Iitẽ aug.iiij. li. de bap.
cõtra donatiſtas.vnũ aliquod viciũ nõ omnia cetera cõ
ſequũtur.nõ ergoẽ vicioꝝ cõnexio.ſed virtutes moꝛa⸗
les opponunt᷑ vicijs ip̃is.ita ꝙ quelibet habet ſuũ opo⸗
ſitũ.ergo nõ ẽ cõnexio virtutũ moꝛaliũ.ergo vnum ma⸗
lum culpe nõ aufert ſiue ſpoliat omnẽ virtutẽ moꝛalem
¶ Itẽ occaſione huius queritur.ſi maluʒ culpe ſpoliat
virtutẽ moꝛalẽ.ſᷣm quẽ modum fiat ſpoliatio.cũ em̃ viꝛ⸗
tus moꝛalis exercitio bonoꝛum oꝑum acquiratur. ma⸗
lum aũt culpe vno mõ perpetretur.nõ videtur ꝑ vnum
malũ culpe ſpoliatio ſieri omnis vitutis moꝛalis.ſicut
em̃ habitus bonus moꝛalis exercitio bonoꝛũ opum ac⸗
quiritur.ita malum ei oppoſitũ exercitio maloꝝ operuʒ
videt᷑ aequiri.nõ ergo vnicũ malum culpe aufert virtu⸗
tẽ moꝛalẽ.ſicut em̃ malũ ⁊ bonum opponũtur.ita malũ
cõſuetudinale ⁊ bonũ cõſuetudinale.ergo ad ſpoliatõʒ
virtutis cõſuetudinalis videtur ꝙ exigatur viciũ con⸗
ſuetudinale. Quod etiã videtur per hoc quod dicitur
in li.de natura ⁊ gracia.Dicitur em̃ ibi.ꝙ viciũ eſt ma
la qualitas mentis.ſed que qualitas dicetur niſi fuerit
habitus vel diſpoſitio.habitus aũt cũ ſit de difficili mo.
bilis.qualiter generabit᷑ vnico actu?eꝛgo malum culpe

cũ fiat vnico actu.nõ inducet malum habitum.ſed ma⸗
lus habitus expellit habitum bonũ.ergo malũ culpe de
ſe nõ erpellit habitum vonn. g Cõtꝛa in eadem vi non
poſſunt ineſſe oppoſita ſᷣm determinatõnem.cũ ergo ma
lum culpe ineſt.et per cõſequens denominet ſubiectum
in quo eſt nõ denomina bitur ſubiectũ ab oppoſito.ſʒ op
poſitũ eſt diſpoſitio bona ⁊ habitus.ergo neutrũ illoꝝ
põt ineſſe.malum ergo culpe vnicũ ſpoliat habitũ moꝛa
Ao quod dicẽdum:ꝙ malum culpe nõ ſpoliat ha⸗
bitum omnem moꝛalem.ſed ſpoliat habitũ ſibi opoſi⸗
tum.. Ad illud pᷣo quod obijcitur in cõtrarium per ſi⸗
mile de habitu gratuito. Dicẽdum eſt non eſt ſimile.
habitus em̃ gratuitirõne gratie ſunt conexi. et pꝛopter
hoc malum culpe quod opponitur vni habitui gratiito.
ratõne malitie opponitur ipᷣi gratie gratumfacienti.gꝛa
tia vᷣo gratumfaciens eſi cauſa cõnexionis virtutum ⸗·
tuitarum pꝛopter quod malum culpe quod opponit᷑ gra
tie.auferendo gratia ſpoliat a virtutibus gratuitis vni
uerſallter.ſm q; ſunt gratie.i2õ ſic autem eſt in virtuti
bus moꝛalibus m ſeipas acceptas.contingit em vnam
viꝛtutem moꝛalem ineſſe ſine alia.⁊ pꝛopter hoc: viciũ
quod opponitur vni.nõ neceſſario tollit aliam vel ſpoli⸗

Onſequẽter querit᷑ de ſpoliatõne ſiue ab⸗

at animam ab alia.4· Ao ſecundum vᷣo dicendum ꝙ il·

lud ꝙ dicitur in li.aug:cõtra donatiſtas.nõ dat intelli

gere cõnexionem eſſentialem vitioꝛum.ſed que cõtingit
frequenter in quibuſdam vitijs.et hoc patet er verbis
eius cum dicitur. Si quis dicat ꝙ hereticus ẽ. non po⸗

teſt hoc ſolum eſſe quin et alia cõſequantur. carnalis eĩ

et animalis eſt.ac per boc neceſſe eſi vt odioſus ſit et in⸗
uidus et inimicus ipᷣius virtutis.ab eaq;ʒ diſſentiẽs.Si
militer loquitur de ebrioſo.quis ebrioſus et non cõten⸗
tioſus et animoſus et inuidus ⁊ arguẽtibus ſe grauiter
inimicus.hec autem cõnexio non eſt eo ꝙ ſimul ſint vi⸗

cia neceſſario:ſed quia illud vicium diſponit ad alia cõ

ſequenter.et hoc in pluribus.Vnde licet vnum vicium
ſiue malum culpe tollat habitum moꝛalem ſibi oꝓoſitũ

non pꝛopter hoc tollit alios habitus in eodem nunc.nõ

em̃ in eodem nũc neceſſario inſunt alia vicia.¶ Ad teꝛ⸗
ciũ ᷣo dicendum.q licet bonum et malum ſint contra⸗

ria.nec poſſunt ſimul ineſſe eidem ſubiecto: nibilominꝰ
vnum malum culpe non exypellit omnes alios habitus

moꝛales.ſed habitum directe ſibi oppoſitum. VUnde ex
hoc non ſequitur ꝙ vicium incõtinentie expellit cõtinẽ⸗

tiam moꝛalem.ſed non pꝛopteꝛ hoc expellit ſobrietatem

licet em̃ ſobrietas et continentia reſpiciant idem ſubie⸗
ctum in quo.non tamen eundem actum in ſpecie circa
quem:Ad hoc aũt ꝙ ſit ogoſitio directa.neceſſarium ẽ
ꝙ; reſpiciat idem ſubiectum ⁊ eundem actum in ſpecie.
vtpote caſtitas⁊ ineõtinentia circa delectationem que
eſt in coitu.ſobrietas et ſuum opꝓpoſitum circa illaʒ que
eſt in guſtu.iẽx quo accipitur ꝙ nihil pꝛohibet habere
maliciam moꝛalem circa vnum actum.et bonitateʒ mo
ralem circa alium actum.vnde nihil pꝛohibet dicere ꝗ/
ſit bonus in moꝛibus qᷓ;tum ad hoc.⁊ ſit malus in moꝛi
bus q;tum ad aliud.¶ Beinde reſpondendum q;tuʒ ad
ſecundum queſitum.quid per ſe ſpolietur et tollatur ex
ipᷣo malo culpe.q Ad quod dicenduʒz.ꝙ ſiue habitꝰ mo
ralis dicatur diſpoſitio.ſiue habitus tollitur per malũ
culpe.quod vno actu perpetretur non opoꝛtet viciuʒ eſ
ſe cõſuetudinale ad tollendum virtutem cõſuetudinalẽ.
habitus enim bonus moꝛalis eo ꝙ eſt habitus.ẽ diſpo⸗
ſitio.diſpoſitio ðᷣo bona tollitur per diſpoſitõnem ma⸗
lam. Aldalum autem culpe actualis eſt diſpoſitio mala

ergo tollit habitum bonum moꝛalem ſibi opoſitũ. Dic
ergo malum culpe non poteſt ſimul eſſe cum habitu bo
no moꝛali.qui circa eundem actuʒ in ſpecie verſatur. vt·

malum incontinentie non poteſt ſimul eſſe cum caſtita:
te moꝛali.Et ſi dicatur ꝙ vicium moꝛale colligitur exeꝛ
citio maloꝛũ operum.ſicut virtus moꝛalis exercitio bo⸗
noꝛum operum.poteſt quidem ſed non eſt neceſſe ad ex⸗
pulſionem ipᷣius virtutis. Pꝛeterea em̃ oppoſitio eſt in⸗
ter bonum et malum circa eunde:n actum in ſpecie.ſecũ
da vo eſt inter exercitium bonoꝛum operum ⁊ exercitiũ
maloꝛum operum.nos autem loquimur bic ð oppoſitõ
ne pꝛima.¶¶ Ad aliud vᷣo dicendum.ꝙ eſt loqui de malo
culpe dupliciter. vel ratione ip̃ius tefoꝛmitatis.vel ra⸗
tõne ipius diſpoſitionis que deſoꝛmatur.ſi fiat ſermo ð·

ipᷣa deſoꝛmitate.cum defoꝛmitas vieij ⁊ ſpecioſitas veri

tatis non ſe compatiantur in eodem ſubiecto.ſᷣm idem

opponentur malum culpe et virtus moꝛalis ſᷣm idem ge

nus.Si vo accipiatur vicium ratõne diſpoſitõis.Fᷣm G̊
non vſq;quaq; tollitur habitudo ad bonum per vnum
actum malum.niſi actus ille pꝛopter hoc dicatur diſpo
ſitio difficile mobilis.quia homo cefacili poteſt cadere
in illum.ſed per ſe non poteſt reſurgere nec ſine quadã
difficultate. vnde quo ad hoc eſt differentia ĩ bono ⁊ ma
lo.quia exiſtens in bono tum defacili tum de diſicili po

teſt cadere in malum.exiſtens vᷣo in malo.non niſi ð dif

ficili poteſt venire ad bonum.

¶ Queſtio cij. De ſecun

do effectu mali.ſcʒ vulneratõne naturalium.

nci V
nntſi⸗
tinge
verbig
on bo⸗
glis
tetin⸗
8i
cötenn
mitr⸗
int vi⸗
dliacz
iciumn

voſiti⸗

ne.no

Dten⸗

m,

mnind.

bitns
e er
dine
faten
ſle
a
e⸗
de
ce
lbere
zno⸗
neg
nnoni
gad

er

no⸗
li
c
ſu
/
19
,
ſe

02

SSõ

Lneſtio D
Einceps dicenduʒ

eſt ð ſecũdo effectu mali.q ẽ vulneratõ
nat᷑aliũ.vulneꝛatõ at᷑ iſta nataliũ potẽ
tiaꝝ hĩtualiũ dr. Queritur autẽ q ſint
illa vulnera.⁊ per quid fiat vulneꝛatõ
Sicut aũt dicit beda.quatuoꝛ ſunt vulnera ĩ quibo vul
nerata eſt humana natura. Infirmitas. ignoꝛãtia. ma⸗
litia ⁊ Ccupiſcẽtia.Alubi vᷣo dicit aug.duo eẽ vulnera
dicit em̃ ĩ li.de natura et gr̃a.Omni anime peccãti duo
iſta ſunt penalia. ignoꝛãtia æ difficultas. ex ignoꝛantia
xvboneſtat erroꝛ.ex difficultate affligit. Itẽ dicit aug. ĩ
ench.pꝛimũ creature rõnalis malũ eſt ip̃a pꝛima pꝛiua⸗
tio boni.deinde ipᷣis volẽtibus ſubintrauit ignoꝛantia
rerũ agendarũ ⁊ cõcupiſcẽtia reꝝ noriaꝝ.ꝗbo comites
ſubinferũtur erroꝛ ⁊ doloꝛ. Cõſimile dicit in li.ij.de li.
ar. Suꝑ illud aũt in p̃s. Retribue pᷣno tuo ⁊c.diẽ glo.
bumana indigẽtia multiplex ẽ. infirmitas.ignoꝛantia.
exiliũ.temptatio hoſtiũ. Item aug.ſuꝑ illud ps. Confi
temini domino.iij.deſignat quatuoꝛ.erroꝛẽ. di ficultatẽ
vitande cõcupiſcẽtie.tedium benefaciẽdi.tempeſtatẽ ſe⸗
culi. Heatus vᷣo greg.ponit ſeptẽ penalitates quibo vul
neratur humana natura. ſtulticiã. ebetudinẽ. p̃cipitatõ⸗
nem.timoꝛem.ſiue timiditatẽ.ignoꝛãtiam.dnriciã ani⸗
mi. excellentiã ſiue ſuꝑbiam. ꝓut ſonat in penã. Queri
ergo poteſt pꝛimo de rõne illius numeri quem ponit be
da.Secũdo de differẽtia illius numeri reſpectu aliaruzʒ
penarũ ſiue vulnerũ que nominant᷑ in alijs diuiſionibo
pene em̃ cõtracte vulnera dicuntur. Tercio de ſingulis
vulneribus illis que ponit beda tractãdum eſt.

AA pꝛimũ quo queꝛit᷑ de rone quatuoꝛ vul
nerũ a beda poſitoꝝ arguit᷑ ſic.malicia de
ſignat ipᷣm malũ culpe.efficiẽs aũt cãꝗ nõ
C iße effectus.eꝛgo malitia nõ eſt effectus
nali culpe. IYtẽ cõcupiſcẽtia eſt radix omniũ maloꝛuʒz

2 ſicut dicit aug.in li.de ſpũ ⁊ littera dicẽs ſic. Hoc ideo

eligit aptus malũ quo cũcta cõplexus eſt. cũ ergo cõcu⸗
piſcẽtia ſit malum generale.nõ diuiditur cõtra infirmi
tatẽ ignoꝛãtiam.et maliciam. Item due ſunt tm̃ viꝛes
ipᷣius anime rõnalis in genere.cognitiua,/ſ.⁊ motiua ſi
ue affectiua.ergo cũ vulneratio fiat in anima mediãti⸗
bus potentijs.erũt tiñ duo vulnera ĩ genere. ignoꝛãtia
qua vulneratur cognitiua. cõcupiſcẽtia qua vulnerat᷑
motiua vel affectiua.ſuꝑfluũt ergo infirmitas 2 mali⸗
cia. Itẽ triplex ẽ peccatũ.in patrem.⁊ filiũ.⁊ ſj piritũ⸗
ſanctũ.⁊ nõ eſt quarta differentia:ſᷣ peccatũ in patrem
ẽ ex infirmitate.peccatum in filiũ ex ignoꝛãtia.pꝓeccatũ
ĩ ſpiritumſanctũ ex malicia.nõ ergo couenit vt quartuzʒz

vulnus ponatuꝛ. ſ. cõcupiſcẽtia.¶ JItem dicet aliquis.q;

ponũtur iſta quatuoꝛ 'm receſſum a ſumma vnitate.et
trinitate. vt infirmitas ſit ſm receſſum a ſumma poten⸗

tia.ignoꝛãtia.ſapiẽtia.malicia a ſumma bonitate.cõcu⸗

piſcẽtia vᷣo a ſumma eẽntia.que vna ẽ in tribus apꝛopᷣ⸗
atis. cõcupiſcẽtia em cũ ſe diuidat ꝑ cõcupiſcibilia.rece
dit a ſumme vno.diniſio em̃ cõtrariaẽ vnitatiſiue defe
ctus ab vnitate. ¶ Sed ↄ.cõcupiſcentia eſt boni vel ap⸗
parẽtis boni.cũ ergo hec cõcupiſcẽtia de qua loquimur
ſit aparẽtis et nõ exiſtentis boni.erit defectus a ſũma
bonitate.⁊ nõ per appꝛopꝛiatõem reſpectu ſumme eſſen
tie.cõcupiſcentia em nõ reſpicit multa pꝛopteꝛ ratõnem
multoꝛũ.ſed pꝛopter apparentium bonoꝛum ratõnum.
Item dupliciter cõtingit deficere a ſummo bono. vno

modo recedendo ab ipᷣo.altero mõ cõueꝛtendo ſe indebi

te ad aliud. m ꝙ eſt duplex motus 2 appetitus vłreceſ
ſus vel acceſſus.cum ergo cõcupiſcentia ſumat᷑ ex par⸗

te ipius acceſſus indebiti ad aliud. malicia que eſt alte

ra pena ſumetur ex parte ipius receſſus. et ita duplicit

penalitas ſumetur ex illa parte. Sed pᷣm hoc obijcitur.·

cij.

ꝓ eadem rõne dupleyr ſumenda eẽt penalitas.vna reſpe

ctu ſapientie aut veritatis.ſ.ignoꝛãtia.Alia ex cõuerſi⸗

one ad falſitatem que dicitur erroꝛ 1 ignoꝛantia. ſm H

dicerẽt penas.dicit em aug.in ench.ꝙ errare ẽ apꝛoba
re falſa pꝛo veris.boc autem nõ eſt natura hominis in⸗
ſtituti ſed pena damnati⸗C io quod dicendum ꝙ acci
piũtur hic quatuoꝛ vulnera ſiue pene.pᷣn: ꝙ tria ſumun
tur ex defeeta potentie.ſapientie ⁊ bonitatis:ſed qꝛ iſte
defectus triplex nõ occurrit niſi per cõuerſionẽ ad ap⸗
parens dlectabile ⁊ nõ exiſtens. ideo quarta adiungit
penalitas.que eſt ꝓnitas reſpectu hmõi apparẽtis dele⸗
ctabilis et hoc ẽ cõcupiſcentia.Sumuntur ergo tꝛes pe
ne m triplicem defectum termini a quo.Fm vo motum
ad terminum in quem.quarta pena deſignatur. nõ enĩ
recedit homo a ſumme conuenienti niſi m acceſſum ad
inconueniens quod videtur conueniens.¶ Ad obiecta
ergorñdendum eſt ꝙ malicia eſt nomen equiuocum ad
malum culpe ⁊ ad malum pene. Hic autẽ ſumitur pꝛo

malo pene. dicitur em̃ quedam defectibilitas a bonita⸗

te. et hec defectibilitas eſt pena quedaʒ. ¶ Zld aliud dᷣo
dðm/ꝙ cum dicitur cõcupiſcentia radir omniũ maloꝝ
alitenaccipitur ⁊ cum dicitur cõcupiſcentia eſt pena.ſo
mes em̃ peccati ẽ cõcupiſcentia ⁊ eſt iteꝛum pena pecca:
ti.vno ergo mõ eſt pena peccati.Alio mõ eſt cauſa pec⸗
cati.ꝓut autẽ eſt pena.ſic diuidit contra pꝛedietas pe⸗
nas.pꝛout aũt eſt canſa peccata nõ ſic diuidit ſed ẽ vna
cã.¶. Ad tercium dicẽdum.ꝙ diuiſio penaꝝ ſine vulne⸗
rum poteſt accipi multipliciteꝛ.vel õm numerum ipᷣarũ
potẽtiarum rõnabilium in genere.pꝛout deficiũt a ſuis
aſpetibilibus que ſunt vnum ⁊ bonũ.⁊ ſᷣm hoc aliqñ po
nũtur due tm̃ penalitates.ſ.ignoꝛãtia ⁊ cõcupiſcentia.
vel ignoꝛãtia ⁊ difficultas.ſᷣm aũt hunc modũ nõ acciö⸗
pitur hec differẽtia vulnerũ ſiue penarũ.ĩmo ſᷣm pᷣdictã
ratõnem. Ad quartũ dicẽdum.ꝙ illa differẽtia pecca
ti ſm ternariñ.habet cõeupiſcẽtiam tãqᷓ; cõmunẽ ĩ illis
tribo generibus peccatoꝝ.aliquis em nus ẽ ad malũ
ex infirmitate.aliquis ex ignoꝛãtia.aliquis ex malicia.
in oĩbo aũt eſt cõcupiſcẽtia.¶ AUd quĩtum dicẽdũ.ꝙ non
accipitur ratio diuiſionis hoc mõ.vt cõcupiſcẽtia peꝛ ſe

reſpiciat diuiſionẽ a ſumma eẽntia.cõcupiſcẽtia em̃ ad

cõcupiſcibilẽ dicit᷑. cõcupiſcibile vo dicit terminũ ĩ quẽ
nõ tm a quo eſt motus vł a quo receſſus.⁊ iõ ſi dicit di
uiſionẽ a ſumma eẽntia vel pꝛonitatẽ diuiſionis.hoc eſt
ex cõſequenti:

embrumſecundũ

Ecũd queritur de differẽtia iſtaꝛũ pena⸗
rũ ſine vulne:ũ ad alias penas.Ad quod
dicẽdum.ꝙ differẽs accipitur diuiſio ſᷣm
diuerſam cõſideratõem.bimẽbris em di⸗
uiſio.vna accipitur ᷣm differẽtiam cognitiue ⁊ motiue
ſiue opatiue.vt ignoꝛãtia ꝑtineat ad defectũ cognitiue.
difficultas ad defectũ oꝑatiue.Altera no bimẽbris ac⸗
cipitur ſᷣm differẽtiam viriũ.cognitiue.ſ.⁊ affectiue.vt
ð cognitiuã ꝑtineat ignoꝛãtia.ad effectiuã cõcupiſcen
na.Tercia vᷣo diuiſio que eſi quadrimẽbris. accipitur
Em defectũ cõneniẽtis triplicis ⁊ cauſam eius extriſecã
Sicut em̃ pꝛima diuiſio accipitur ſᷣm defectuz triplicis
ↄueniẽtis ⁊ cauſam intriſecã eiꝰ.ſ.cõcupiſcẽtiã.que cũ
eſt qued pena ſic. Quarta diuiſio accipit᷑ ſᷣm defectuʒ
iriplicis cõueniẽtis ⁊ cqm extriſecã eius.ſ. cõcupiſcenti
am. tẽptatio em̃ hoſtiũ ẽ cã extrinſeca.paſſibilitas autẽ
temptatõis ẽ quedã pena rſpiciẽs illã cãm. Infirmitas
aũt ignoꝛãtia ⁊ exiliũ determinãt defectũ triplicẽ a tri⸗
plici cõueniẽti.Infirmitas em̃ determinat defectũ potẽ
tie.Ignoꝛantia defectum ſcientie.Exiliũ defectũ cõinn⸗
ctõnis cum ſumma bonitate.ſicut eniʒ homo exul dicit
qñ eſt extra locũ ſuum naturalem ſibi ↄueniẽtẽ.⸗ pᷣuat᷑
bonis ſuis:ita exiliũ ſpũale patit᷑ ꝗẽ er locũ ſpũalis bo
nitatis ĩ qua ẽ quies ⁊ pꝛiuat᷑ bonis gratuitis. Quinta

vᷣo diuiſio accipit᷑ m defectũ ꝑtinẽtẽ ad tplicẽ vim ani⸗
me et cauſam eius extriſecã. i Aa erroꝛ accipit᷑ ſm rõem
diffichtas pᷣo vitãde ↄcupiſcẽtie ad cõcupilcibilẽ ſiue af
fectiuã. tediũ benefaciẽdi ad oꝑatiuã ſiue iraſcibilẽ m
aliũ modũ.tempeſtas vᷣo ſeculi cauſaʒ extriſecam dicit.
Sunt aũt tres vires anime ᷣm pꝛius ⁊ poſierius.ratõ
ſiue cognitiua et affectiua et oꝑatiua vel vis rõnalis cõ
cupiſcibilis ⁊ iraſcibilis. Diuiſio aũt ſeptimẽbris acci
pit᷑ fm defectus ꝗ ſunt in cognitiua 7 motiua.defectꝰat̃

multiplex ẽ ĩ cognitiua m differentẽ modũ cognitõis

eſt em̃ cognitio finis.et eoꝝ que ſunt ad finẽↄgnitio at
finis ẽ duobo modis.vł in roe veria ſic dĩ intellectus.
vel ĩ rõe boni 2 ſic dr ſapĩia.ꝓpter qð duplex ẽ defectus
ſiue penalitas rñdens. ſtulticia.ſ. et ebetudo. vt ſtulti⸗
cia ſit cõtra ſapientiãebetudo cõtra intellectũ. Reſpe⸗
ctu aũt eoꝝ que ſunt ad finẽ duplex ẽ cognitio.qrduoꝛuũ
2 nõ arduoꝝ.defectus aũt cognitõis arduoꝛũ dr̃ pcipi⸗
tatio.ſicut cõſiliũ qdð ei opoonit᷑ eſt reſpectu arduoꝛum.
Ignoꝛãtia vᷣo que oponit ſciẽtie ẽ reſpectu nõ arduoꝛũ
que tñ ſũt ad ſalutẽ ſicut ſciẽtia eſi cognitio talium. Ex.
pte vo motiue accipiũtur tres penalitates. Ex ꝑte enim
ipius concupiſcibilis vnꝰ defectꝰſiue pena.que di duri⸗
cia que eſt circa pietatẽ. Ex ꝑte vᷣo iraſcibilis duplex at
tẽdit᷑ defectus ſᷣm exceſſum.excelletia ſiue ſuꝑbia.quan
do hõ ꝓnus eſt ſupꝛa id ꝗqð põt er quadaʒ temeritate et
ita opponit᷑ timoꝛi.reliquus vᷣo defectus eſt ſᷣm indigen

tiã vel diminutõem ⁊ dr timiditas.que eſt cõtra foꝛtitu
dinẽ donũ. ſic ergo ſunt ſeptẽ penalitates ĩ ꝗbo vulnera⸗

tur anima et reꝑatur per.vij.dona.

Ercio querit᷑ de ſ ingkis v

ium.

ulneribo illis qᷓ

Pꝛimo de vulnere infirmitatis. Secũdo
te pena ignoꝛãtie. Tercio de vulnere ma

licie

vulneris et cauſa vulneratõis. .
Erncuins pzꝛimus

imo q̃rit᷑ de vulnẽ infirmitatis. Infirmi⸗

ſed dicit aug.in li.de natuꝛa ⁊ gra.quis peccat in eo qð

vitare nõ poteſt?q/d.nullus. eꝛgo videt᷑ ꝙ habẽti bmoöi
infirmitatẽ nõ imputet᷑ peccatũ.⸗ Ad qð rũdendum ẽ

ꝑ hoc ꝙ dicit aug · in eodẽ li.ꝙ ex vicijs nature nõ ex cõ⸗
ditõe ſit quedã peccãdi neceſſitas. Audeat hõ atq; vt ea

dẽ neceſſitas no ſit diſcat deo dicere.de neceſſitatibo me
is educ me.quia in hmõi oꝛõne certamẽ ẽ adueꝛſus tem
ptatoꝛẽ de ipa cõtra nos neceſſitate pugnãtem. ex h̊ ver
bo aug.patet ꝙ quedã eſt neceſſitas ex nicio.et alia ẽ ne

ceſſitas ex cõditõne nature.ſi peccaret hõ ex neceſſitate

nature ↄdite.nõ imputaret᷑ ei ad peccatũ.quia vitare ñũñ

poſſet. Sed cũ peccat ex neceſſitate que ẽ ex vicio natu⸗
re cuius oꝛtũ fecit volũtas.imputatur ei ad peccatum.

eo ꝙ ſe hõ in hanc neceſſitateʒ pꝛecipitauit.i¶ ⸗2õ eſt aut

talis neceſſitas que nõ poſſit tolli adiutoꝛio gre.et ideo
petendũ eſt adiutoꝛiũ gre.ne talis neceſſitas vł infirmi
tas p̃ᷣualeat.¶¶ Iẽ ex peccato pꝛimo ꝓuenit infirmitas.
ſi ergo addat᷑ peccatũ erit maioꝛ infirmitas.q̊ quãtũcũ.
qʒ multiplicet᷑ peccatũ erit maioꝛ infirmitas.nõ eꝛgo ea
dẽ facilitate ſurgit hõ ĩ ſecũdo peccato vel in tercio qua
facilitate reſurgit ĩ peccato pꝛimo.quod videtur per ſi⸗
mile de homine cãdẽte in ſoueã pꝛofundioꝛẽ.et de caden.
te in minꝰ ꝓfundain.¶ Ad qð dicẽdũ ẽ.ꝙ ẽ quedã facili

tas vel difficultas ex ꝑte bominis.a eſt ſacultas alia ex
ꝑte eius ꝑquẽ reſurgit. tum ad illũ per quẽ reſurgit
equalis eſt facilitas reſurgedi a pꝛima infirmitate et a

ſecũda vel tercia. qtum aũt eſt ex parte ipius hominis.
nõ eſt equalis facilitas ſᷣm ꝙ maioꝛ vel minoꝛ infirmi⸗
tas.⁊ illud deſignat᷑ in ceco cui dñs impoſiit manus ⁊z

enumerat beda.et habet quiq; ꝑluſtrãda.

Luarto de vulneꝛe cõcupiſcẽtie.Quinto de modo

tas aũt ẽ impotẽtia reſiſtẽdi malo ſ̊ qui non
poõt reſiſtere malo.i.peccato neceſſitatẽ habz

=

poſtea ſequitur video homines velut arboꝛes ambulan⸗
tes.deinde iterũ impoſuit manus ſuꝑ oculos eius ⁊ ce⸗
it videre et reſtitutus eſt.ita vt videret clare omnia.vt
betur marci.viij. non em̃ ex parte dei fuit difficultas
quin ſiatiz clare videret:ſed ondere voluit dom inꝰinfir
mitatẽ maioꝛem vel minoꝛẽ ex parte peccantis. b⸗
huc etiã queritur ſi hõ per peccatũ vulneratur vuùlnere
infirmitatis.eꝛgo ꝑ maximũ peccatum cadit in maioꝛeʒ
infirmitatẽ.ꝭ̊ maximũ peccatũ ẽ peccatũ hereſeos.ſicut.
habet᷑ in li.de bap.contra donatiſtas.ergo peccans illo
peccato cadit in marimã infirmitatẽ.¶ Ded videt᷑ con⸗
trariũ.quia quidã illoꝝ:vtpote hereſiarche qui magis
peccãt foꝛtioꝛes ſunt.aggrediũtur ei moꝛtẽ que eſt de· re
bus difficilimis ſicut dicit phᷣus.ex quo videt᷑ ꝙ ex pec⸗
cato nõ ꝓueniat infirmitas.imo ꝙ ex aliquo peccatoꝓ
ueniat maioꝛ foꝛtitudo.¶ Similiter obijcitur de deſpe⸗
rato.qui ex deſperatõne aggreditur moꝛtẽ cũ deſperatõ
ſit maximũ peccatũ. Ad quod dicendũ.ꝙ ex peccato
ſᷣm quãtitatem peccati accidit infirmitas maioꝛ vł mi⸗
noꝛ.ꝙ aũt in quodam peccato eſt foꝛtitudo ſuſtinendi aꝛ
dua vtpote tribulatõem maximã vł moꝛtem.hoc ẽ ꝓpter
opinionẽ vel eſtimatõem fidei recte.que eſt apð illũ qui
eſt hereticus.nã ſi nõ recte crederet et ſe cꝛederet nõ re⸗
cte credere.nõ eẽt apud ipᷣm hec rectitudo.ſ̊ quia nõ re
cte credit ⁊ credit ſe recte credere.innuit ex hac opinio⸗

ne fidei apparẽtis foꝛtitudinẽ quãdam ſimilẽ foꝛtitudi⸗

nufidei.que tñ nõ vſq;quaq; tãta eſt.quãta eſt foꝛtitudo
fidei.¶¶ Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ de deſperatõe.ꝙ rõne
peccati deſperatõis maxima ꝓuenit infimitas reſpectu
tem ptatõis.qꝙ aũt aggꝛedit᷑ moꝛtẽ hoc ẽ ex quadã opini
one euadẽdi miſeriã illam que durit eũ in deſperatiõem
vel que eſt cuʒ deſperatõne:nullus em̃ ſimpliciter eligit
moꝛteʒ. Elñ aug.in li.iij.de li.ar.nullus recte poteſt eli⸗
gere vt nõ ſit.ſed eligit ex quada opinione nõ recta.eſti⸗
mat em̃ euadere miſeriã.Iñ aug.in eodẽ.Cum quiſq;
credens ꝙ poſt moꝛtẽ nõ erit.intolerabilibus t mole⸗
ſtijs ad tota cupiditatẽ moꝛtis impellitur.⁊ decermt at
qʒ arripit moꝛtẽ.in opinione babet erroꝛẽ omnimode de
fectõis.in ſenſu aũt naturale deſiderium quietis.omis
itaq; appetitus in volũtate moꝛtis nõ eſt vt qui moꝛitur
non ſit. ſed vt requieſcat intẽditur. ¶ Adbuc etiã que⸗
ritur de illo peccato quod dicitur pecceatũ ignoꝛãtie 'm
quod dieit.b.am bro.grauiſſime peccat qui ignoꝛat.ſu⸗
per illud em.ij.ad ro. an ignoꝛas ⁊c.cũ em maximuʒ ſit
peccatum.inducit maximã infirmitatẽ.talis aũt nõ ſen
tit ſuã infirmmitatẽ. VUñ ꝑaliſim habet ſpuitualẽ.ſed qui
paraliſim habet ſpũalem nõ timet adiungi nociuo.cuz⸗
nõ ſentiat.ſicut ẽ de ꝑalitico coꝛꝑaliter.q̊ ex hmõi pecca
to cõſequitur quedã foꝛtitudo ad ſuſtinẽdũ nociuũ.non
ergo ex maioꝛi peccato maioꝛ infirmitas.⸗. Ad quod di
cẽdum qꝙ ſicut in pcedentibus peccatis rõne eſtimatio⸗
nis cõſequebat᷑ quedã foꝛtitudo.ita in hboc peccato röe
nõ eſtimatõis ↄſequitur quedam foꝛtitudo.eſtimat em̃
de noeiuo nõ eſſe nociuũ.et hoc eſt in pᷣcedentibo pecca⸗
tis. In hoc aũt nõ eſtimat nociuũ quod ẽ nociuũ.⁊ ex B
habet quandã foꝛt itudinẽ ſuſſinẽdi.ex alio ergo ſurgit
infirmitas.ſ.ex infirmitate moꝛbi ſpirituał.ex alio ſur⸗
git foꝛtitudo.ſ.eſtimatõne recta vel non eſtimatione re⸗

Articulus ſecundus
Einde queritur de pena ignoꝛantie. Si eniz
pena ignoꝛantie conſequitur ad peccatum.
ergo ad maius peccatum maioꝛ ignoꝛantia.
quod tamen videtur dupliciter eſſe falſum.tum qꝛ pec⸗
catoꝛ aliquando magis nouit quid ſit agendum ꝙ; iu⸗

—

ſtus. tum quia in maioꝛi peccato exiſtens magis nouit

aliquando ꝗꝙᷓ ille qui eſt in minoꝛi. non ergo videtu
anima per peccatuʒ vulneretur vulnẽ gndrine. C
quod dicẽdum.ꝙ eſt duplex ignoꝛantia.Eſt enim igno
rantia que opponitur ſciẽtie ſpeculatiue.a tał ignoꝛatia

glann
1c
lgept
lta
niir

tar
e⸗
tſ
zſt

Sn.

ni
h⸗
di
1

(Mueſtio

lʒ ſit pena peccati oꝛiginalis. nõ tñ ſemꝑ eſt ꝓpria pẽa
peccati actualis.qm.n.perpetrat homicidiũ.multoti⸗
ens nouit homicidium eſſe moꝛtale peccatum. Eſtetiã
ignoꝛantia que opponitur ſcientie exꝑientie ſiue ſciẽtie
approbatõmo.⁊ hec ignoꝛantia rñdet tanq; ꝓpria pe⸗
na moꝛtali peccato.ita ꝙ diuerſo peccato moꝛtali rñ⸗
det diuerſa ignoꝛantia. ſm hunc modũ dicitur a pho.
Dmis malus ignoꝛat.cuʒ enim peccat aliquis moꝛta⸗
liter.non noſcit bonum oppoſitum noticia approbati⸗
onis:cum enim noſcere malum noticia approbatõnis
noſcere bonum noticia approbationis ſint oppoſita.
peccatoꝛ auteʒ noſcat malum noticia agrobatiõis.ab
eo remouet?᷑ altera noticia. ignoꝛantia & ſᷣm bunc mo⸗
dum auget᷑ per augmẽtuʒ peccati.(¶ Adhuc etiã que⸗
ritur. cum ſit malum veniale ſicut moꝛtale.vtrũ ma
lum veniale inducat vulnus ignoꝛantie. non videt
vulneratio enim naturaliũ ſequitur ad ſpoliatõʒ gra⸗
tuitoꝛum.ſed ſpoliatio gratuitoꝛum non fit niſi ꝑ moꝛ
tale peccatum. non ergo ignoꝛantia que eſt vulnus ſe⸗
quitur ex veniali peccato.¶ è auteʒ ad ſpoliationezʒ
gratuitoꝛuzʒ ſequatur vulneratio naturalium. a paret
per oꝛdineʒ contẽtum in parabola euangelica lnc. x.
dicitur enim ibi.ꝙ bomo incidit in latrones qui etiã
ſpoliauerunt eum ? plagis impoſitis abierunt ſemi⸗
uiuo relicto. prioꝛ ergo eſt ſpoliatio ⁊ conſequens eſt
vulneratio.¶ Contra.peccatum veniale diminuit ſpe
ciem.modum.⁊ oꝛdineʒ.ſᷣm ꝙ ſunt bona naturalia.⁊
dicit beatus Gregoꝛius.ꝙ peccatuʒ vemale obſcuꝛat.
ergo per peccatum veniale fit vulneratio naturalium.
7 indnucitur vulnus ignoꝛantie.Preterea.qui peꝛpe⸗
trat peccatum veniale.pctm noſcit illud noticia appro
bationis.eꝛgo ignoꝛantia oꝓpoſitum bonum.cecidit ᷣ
in vulnus ignoꝛantie.¶ Ad quod dicendũ. ꝙ lʒ pec⸗
catum veniale non per ſè inducat ſpoliatõneʒ gratui⸗
toꝛum.inducit tamen quendam defeetum bonoꝛuʒz na⸗
turalium. vnde pena ignoꝛantie cuiuſdam poteſt con⸗
ſequi ad peccatum veniale. Ad illud pᷣo quod obijci⸗
tur in contrarium dicendum eſt. ꝙ oꝛdo ille para bole
euangelice attendit vulnerationem illam naturalium
que conſequitur ex peccato moꝛtali per ſpoliationem
gratuitoꝛum. hic autem loquimur de illa vulneratiõe
que immediate cõſequitur ex peccato ipſo veniali.que

non eſt tanta. quanta eſt illa que conſequitur ex pecca⸗

to moꝛtali.non enim in veniali peccato fit vulneratio
aut diminutio boni niſi q̃tuʒ ad quendam actũ ipᷣius
potentie.per moꝛtale auteʒ fit vulneratio ipſius potẽ⸗
tie naturalis.qtum ad omẽʒ actum ipſius potentie oꝛ
dinabilis in ſaluteʒ.

Tticulus. in.

Oſtmoduʒ queritur de tercio vulneꝛe quod
eſt malicia.Et queritur primo de diffeꝛẽtia
malicie m ꝙ vna differentia peccati ẽ. qua
uis peccat ex malicia. ⁊ de malicia ᷣm ꝙ eſt tercia pe
a. Cum enim malicia hic dicta ſit pena peccati.mali⸗
cia vo ibi dicta ſit cauſa peccati. differunt malicia bic
dicta ⁊ malicia ibi dicta.x ita non ideʒ ſupponetur peꝛ
vtrunq;. ¶ Sed videtur contrarium per differentias
condiuidentes. differentie enim cõdiuidentes ſunt in⸗
firmitas 2 ignoꝛantia. infirmitas auteʒ 7 ignoꝛantia
tõnes ad peccatum. ſunt idem

prout dicuntur diſpoſi
cum penis hic dictis. ergo a ſimili diſpoſitio que ẽ ad
peccatum. erit idem in ſubſtantia cum malicia que eſt
diſpoſitio peccati.⸗ Preterea.malicia ſᷣm eſt pena

dicetur vulnus alicuius boni naturalis. cuius g̊ boni

naturalis dicetur vulnus eſſe: videtur enim ꝙ indiffe⸗
renter omne bonum. ſicut enim malicia culpabilis nõ

diſtinguit aliquod bonum ſibi oppoſitum: ita nec mali

cia penalis. Preterea. malicia Fm ꝙ eſt pena cõtra⸗
hitur ex malo culpe.ꝗ̊ ex differenti malo culpe eꝛit dil⸗

cij.

ferens malicia.Fm ꝙ eſt pena.⁊ ex augmẽto culpe erit
augmentuin ipſius pene.in quo ꝗ̊ dicetur ipſe deteꝛioꝛ
ratione iſtius ꝑene. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ malicia
Fm ꝙ hic ſumit᷑.⁊ prout ſumit᷑ in illa diuiſione.pecca
tum aliud ex infirmitate.aliud ex ignoꝛantia.aliud ex

certa malicia. different ſumit᷑. hic ſumit᷑ ꝓ malicia pe

ne que ex peccato moꝛtali ↄſequit᷑ ibi ᷣo ſumit᷑ ꝓ mali
cia culpe.nõ que nccio pᷣcedit pctm in ſpiritũſanctũ.ſᷣ
dicit᷑ ceꝛta malicia cũ homo ſcient peccat.eo modo quo
dicit᷑ peccare ex certa malicia impugnãdo gratiã ſpii
tuſſancti.ꝑ quã fit remiſſio pctoꝝ in eccĩa.dicit᷑ ̊ cer⸗
ta malicia qꝛ certitudo p̃cedit reſpectu hꝰ generis pct᷑i
⁊ ita different ſumit᷑ malicia.cũ dicit᷑ ꝙ quis peccat ex
certa malicia. ⁊ cũ dicit᷑ ꝙ peccãs cadit in maliciã pe⸗
ne.¶ Ad ſecunduʒ vpᷣo dom.qꝙ malicia cuʒ ſit defectibi
litas boni natuꝛalis.nõ accipit᷑ malicia ſᷣm ꝙ eſt pena
ꝓ defectu cuiuſcũq; boni: potentia.n.dicit᷑ bonũ.⁊ ſci
entia dicit᷑ bonuʒ: p accipit᷑ ꝓ defectu boni ſimptr.a q̊
quis dicit᷑ bonus.⁊ ita ñ erit malicia cõmune ad alia

genera penaꝝ. pͤ e diuerſo diuidet᷑ ſicut bonũ diffeꝛent
ſumit᷑. Si dᷣo querat᷑.vtꝝ ex quocũq; pcẽo moꝛtali ꝓ

ueniat hec pena.ſicut ⁊ pᷣcedẽtes pene infirmitas ſcʒ ⁊
ignoꝛãtia. Dicendũ eſt ꝙ ꝓueniũt ſingule iſte pene ex
quolibet genere pct̃i moꝛtalis. hec aũt pena nõ eſt niſi
defectibilitas recedẽdi a bono ſimpłꝛ vel elongandiſe.
Et ſi obijciat᷑ ꝙ iſta defectibilitas nihil aliud ẽ qᷓ infiꝛ⸗
mitas.⁊ ita hec pena nõ differt ab illa. Dicendũ eſt ꝙ
infirmitas reſpicit penã aĩe ſᷣm ꝙ ↄtrahit de bilitatem
quandaʒ carnis adiuncte.malicia vᷣo dicit defectibili⸗
tateʒ volũtatis ſᷣm ſeipam.que tñ naſcit᷑ ex coꝛꝛuptiõe
volũtatis pᷣcedentis.⁊ ita differt rõ potentie ſᷣm ꝙ in⸗

firmitas dicit᷑ defectus potentie.⁊ ſᷣm ꝙ malicia dicit

cefectibilitateʒ potentie.que eſt volũtas ex Pria cor⸗
ruptõne. Ad aliud dom. ꝙ malicia ſᷣm ꝙ eſt pẽa de⸗
linquit᷑ erx malicia culpe.⁊ creſcente malicia culpe cre

ſcit etiã malicia pene.malicia aũt illa pene reddit ip̃m

Aterioꝛeʒ.qꝛ plus elongat᷑ a bono ſimpłr.⁊ ita magis
inhabilis eſt. nec dicit᷑ deterioꝛ eo mõ quo ille ꝗ magis
peccat malicia culpe dicit᷑ deteꝛioꝛ.ſed eo mõ quo pena

reddit hoĩeʒ deterioꝛeʒ. „
— Articnius WW.
Barto querit᷑ de vulnere ↄcupiſcentie.Cir⸗
. ca quod querit᷑.que ſit iſta ↄcupiſcẽtia que
dicit᷑ eſſe pena peccati. Si.n.dicit᷑ ↄcupiſcẽ
tia illa que eſt fomes peccati: ſm hoc eꝛit pena oꝛigia⸗

lis peccati. ᷓ̊ aũt mõ nõ dicet᷑ eſſe pena pctoꝝ ſinglłoꝛũ

moꝛtaliũ:h̊ dicit᷑ illa de qua dicit᷑.vj. Ro.ſuper illud.
QZeq; exhibeatis mẽbꝛa veſiꝛa ⁊c. Glo.longioꝛ ille ty⸗
rãnus eſt qui ↄmouet in nobis mala deſideꝛia.eſt ̊ in
nobis mala ↄcupiſcẽtia q̃ nõ eſt in nobis ꝑmittẽda re⸗
gnare.ſunt ⁊ eius deſideꝛia que ſunt actuales ↄcupiſcẽ
tie.que ſunt arma dy aboli.hec ̊ ↄcupiſcẽtia ẽ pẽa oꝛi⸗
ginalis peccati.ſ̊ actuale pc m differt ab oꝛiginali. qᷓ
alia rñdet ei pena.Ael ſi dicat᷑. omẽs iſte pene refe⸗

runt᷑ ad oꝛiginale pcẽm tm. hoc non videt᷑. Infirmitas

eni vel ignoꝛantia reſpiciũt indifferent quodcũq; moꝛ⸗
tale peccatum.g concupiſcẽtia que eſt pena cõdiuidẽs
ſimiliter reſpiciet indiſerenter quodcuq; peccatũ moꝛ
tale. ¶Ad quod dom.qꝙ concupiſcẽtia de qua fit h ſeꝛ⸗
mo eſt circuiens tanqᷓ pena quodcũq; peccatũ moꝛtale
ↄcupiſcentia vᷣo de qua dicit augꝰ.ſuꝑ epiſtolã ad Ro.
eſt ꝓria pena oꝛiginalis peccati.⁊ dicit᷑ ad omne pec⸗
catum ſiue veniale ſiue moꝛtale.ↄcupiſcẽtia vᷣo prout
hic ſumitur eſt pronitas ad aliud peccatũ quod eſt ſe⸗
quela pcedentis.vel ad illud quod eſt eiuſdeʒ generis.

erxr peccato enĩ mnoꝛtali prouenit concupiſcentia aparẽ
tis delectabilis que ↄſequentiã habet ad illud. Itẽ

queritur de differentia ↄcupiſcentie ⁊ illius qua queri
tur.j.So.ij. Omne quod eſt in mũdo aut eſt ↄcupiſcen

tia oculoꝰ aut ↄcupiſcẽtia carnis 76. 4 Ad qð dom⸗
ꝙ; noĩe ↄcupilſcẽtie ibi veſiqnate intelligit ocupiſcentia
que eſt radir maloꝝ.·hic aut intelligit ↄcupiſcetia eſt
ſequela peccati. ↄcupiſcit.n.aliqs peccare.⁊ ſic efficit
peccãs.peccãdo vᷣo fit pronꝰ ad ocupiſcẽqũ.⁊ bec ꝓni⸗
tas ↄcupie eſt ſequela peccati pcedẽtis.¶ Yez querit.
cum ↄcupia ſit pena.pena aut no eſt ſine afflictõe.hʒ g
in ſe afflictõʒ. ¶ Cõtra.ↄcupia eſt rei amate.res auteʒ
amata cũ ↄiungit᷑ ſonat vælectatõʒ. cũ aũt nõ eſt babi⸗
ta ̊ ſperat᷑ hr̃i:nibilominꝰadducit delectatõʒ. ſpes. n.
7 gaudiũ nõ ſunt ſine delectatõe.ↄcupia de ſe penaʒ
impoꝛtat.4 Itez dicit Cri. Indigẽtia eſt principiuʒ
ↄcupiĩe.aucta ꝗ̊ᷓ ↄcupĩa fiet aliꝗs indigẽtioꝛ.ſᷣ aucta pe
na iaʒ dicta auget᷑ ↄcupia. aucta pena iam dicta fiet
aligs indigẽtioꝛ. ¶ Sʒ ↄtrariũ videt᷑.qꝛ auget᷑ ↄcupĩa
approximatõe ad ↄcupiſcibile. ̊ cũ minoꝛ ſit indigẽtia
aucta ↄcupia minuit᷑ indigẽtia. (4 qð doõm . ꝙ dcu⸗
piſcẽtia reſpectu rei debito mõ ↄcupiſcẽde nõ ſonat ĩi ra
tionẽ pene.ſicut nec dilectio ſummi boni.Sʒ ↄcupiſcẽ⸗
tia rei indebito mõ ↄcupiſcẽde cedit in penã. nullꝰ.n.ĩ
ea inueit ſatietatẽ.ſ̊ quãtoplus credit ſatiari.tatoma⸗
gis euacuat᷑.⁊ ideo hmõi ↄcupĩa inducit afflictiõʒ. etſi
nõ ſemꝑ ſentiat᷑.quidã.n.ꝑaliticãt᷑ ſpũalr. Cuʒ·n. loꝗ
mur ꝙ ↄcupĩa eſt pena. intelligendũ ẽ de ↄcupia rei no
ↄcupiſcede.vel nõ in his circũſtãtijs ↄcu piſcẽde.⁊ ideo
cedit in rõneʒ pene.¶ Quod aũt obijcit in ↄtrariuʒ.ꝙ
ↄcupia ↄiũcta delectabili inducit delecta tõz. Rñndẽduʒ
eſt. ꝙ hec nõ eſt vera delectatio que nõ eſt ſine afflictõe
ß eſi mixta cũ afflictõe.de qua dicit᷑ ꝓuer.xiiij. Riſus
doloꝛe miſcebit᷑. vñ lʒ delectatio ſit m ſenſualeʒ ꝑtem
nihilomin ?tñ vere eſt pena ſiue afflictio ſᷣm rõneʒ in ſe
ↄſideratã.¶ Ad ſecũdũ vᷣo dõm. ꝙ cũ indigẽtia ſit pᷣn
cipiuʒ ↄcupie.maioꝛ põt dici ↄcupia duobo modis. vel
ꝓpter defectũ ex ꝑte ↄcupiſcibilitatis.vel ꝓgten attra⸗
ctionẽ ↄcupiſcibilis.ſi ter defectuʒ ex ꝑte ↄcupiſcibi
lita is.tũc maioꝛ indigẽtia eſt maioꝛis ↄcupiſcẽtie pꝛĩ
cipiũ.⁊ maioꝛ indigẽtia atteſtat᷑ maioꝛi concupiſcẽne.
Si bo fiat ↄſiderato qtũ ad attractiõeʒ ↄcupiſcibilis.
eo ꝙ magis attrahit quod ſibi appꝛoxiatũ ẽ.q̃nto ma⸗
ioꝛ eſt agroximatõ:tato maioꝛ erit ↄcupia.i.feruẽtior
intelligit᷑ hoc de motu naturali. eſt.n.quidã appetitꝰ

naturali tfent reſpectu ↄcupiſcibilis.
Articn us quintus

Is habitis de diuerſis vulneribo gbo vulne
rata eſt bũana natura ꝑ malũ culpe. ↄſequẽ
ter dõm eſt de mõ vulneris ? cauſa vulneꝛa
Ad quod ſic obijcit᷑. Malũ culpe nõ coꝛũpit ni⸗
ſi agendo.actio aũt illa eſt alicuiꝰ nature.natura aũt
bona eſt in illo quod hmõi.ꝗᷓ cũ ei attribuat᷑ coꝛuptio
cuiꝰ eſt actio.bonũ erit coꝛumpẽs:⁊ non aliud qᷓ ſe.g
be nũ ſeipſuzʒ coꝛtũpit. Ad ideʒ facit quod dic dyo.
de di.no.nõ agit malũ in bonũ niſi ꝑ virtutẽ boni.ſed
actio mali eſt coꝛuptõ. ̊ malũ nõ coꝛũpit niſi ꝑ viꝛtu
tẽ boni:h̊ malũ nõ coꝛũpit niſi illud in quo eſt.⸗ bonũ
Pvirtuteʒ ipius boni coꝛꝛumpit᷑.¶ Iez dyo.in eodeʒ.
Honi ſupexcellens magnitudo ⁊ priuata ſui priuati⸗
onẽ poſſe facit.ẽm ꝙ vniuerſalit eſt ſui ꝑticipare.ᷣ pᷣ⸗
uata nõ ſunt niſi mala.pꝛiuatio non eſt niſi malicia.S
malũ vel malicia nõ hʒ poſſe niſi ꝑ bonũ.⁊ ſicut ſe ba⸗
bet ad poſſe ita ad ageꝛe. agit ꝓꝑ bonũ.ſed actio ipius
mali eſt coꝛꝝuptio.̊ malũ ꝑ bonũ coꝛumpit᷑.⁊ ita ba⸗
bet poſitũ. Fm ꝙ aliqd ſeipᷣm coꝛumpit.quod eſt im⸗
poſſibile.coĩs animi ↄceptio eſt ꝙ nihil in ſe agit.eo ꝙ
nihil oĩno vnum eſt ꝑ ſe agens 2 patiẽs.¶ Ad qð dicẽ
dum. ꝙ malum eſt in eo ꝙ malum vulneꝛat bonũ.cum
auteʒ dicit᷑ malum dicit᷑ priuatio in ſubiecto ſiue ſub⸗
iectum priuatum. vt vulneratio nõ attribuat᷑ priuatõi
tm̃.nec ipſi bono ſᷣm quid tm̃.ſed ipſi toti. nibilominꝰ

quia coꝛumpit non dicit ꝑ ſe agere. ſed ꝑ ſe deſtruere

cat.tanto poteſt magis peccare.

bene conuenit ipſi priuationi exiſtenti in ſubiecto ſᷣm
qꝙ; huiuſmodi. Aliter enim debet fieri iudicium cuʒ h̊
verbo coꝛumpere.⁊ cum bhoc verbo agere.ſi enim po⸗
natur cum hoc verbo agere.retoꝛquetur actio princi⸗
palius ad ipſum bonum. Si do ſumatur hoc verbum
coꝛꝛumpere principalius refertur ad malũ ſiue ad ma
liciam. Cum ergo dicit Dyoniſius.ꝙ malum nõ agit
in bonum niſi per virtutem boni.aut coꝛumpere ſu⸗
mitur ibi vt dicatur agere quadam cõmuni ratione. ⁊
tunc dicendum ꝙ non eſt verum. Si vᷣo ſumatur agere
proprie.tunc verum eſt ꝙ malum non agit niſi per vir

tutem boni.⁊ ita ex predictis non ſequit᷑ ꝙ aliquis ſe⸗
ipſuʒ coꝛumpat.accidit tamen ꝙ aliquid in ſeipſo de⸗

ficit.⁊ hoc modo poteſt dici.ꝙ creatura ẽ cauſa ſui de⸗
fectus prout in defectum veꝛtitur.ſed hoc non eſt ex ra
tione boni.quia tunc opoꝛteret primam cauſam boni⸗
tatis eſſe cauſam hoꝛum defectuum. ¶ Similiter reſpõ
Dẽdũ eſt ad aliam auctoꝛitatem Dyoniſij qua dicitur.
ꝙ malum habet poſſe per bonum. Eſt enim poſſe du⸗
plex. vel poſſe a potentia actiua.vel poſſe a poſſibilita⸗
te defectiua.Si poſſe a potentia actiua: non habʒ ma
lum niſi a bono.Si vᷣo poſſe a poſſibilitate defectiua:
m hoc malum inqᷓ;tum malum. id eſt ſubiectum pri⸗
uatum dicitur poſſe.vt eſt poſſe coꝛumpi vel minui.⁊

ita de alijs. Et eodem modo eſt de poſſe coꝛumpere vt

ad malum ſiue maliciaʒ retoꝛquatur. Unde dicit Au
guſtinus in libro de natura ⁊ gratia. Abſtinere a ci⸗
bo non eſt ſubſtantia.⁊ tamen ſubſtantia corporis ſi
omnino abſtinetur a cibo ita langueſcit.a inequalita⸗
te moꝛbi coꝛumpitur.⁊ a laſſitudine debilitatur ⁊ frã
gitur. ⁊ ſic etiam eſt de malo quo natura anime coꝛũ⸗

pitur. 4¶ Item vulneratur potentia naturalis per ma⸗

lum culpe.non niſi ipſa potentia liberi arbitrij: ſ̊ ipſa
potentia liberi arbitrij eſt potentia peccandi.ergo po
tentia peccandi vulneratur per malum culpe. ſed hec
vulneratio non eſt niſi boni diminutio. ergo quanto⸗
magis homo peccat:tantomagis diminuit᷑ in eo po⸗

tentia peccandi. ergo uantomagis peccat. tantomi⸗

nus poteſt peccare. ¶ Contra. quantomagis peccat.
tanto fragilioꝛ eſt ad peccatuz.ergo quantomagis pec
quod dicendũ.
q; cum dicitur potentia liberi arbitrij vulnerari ꝑ ma
lum culpe.⁊ vulneratio illa eſt boni diminutio: intelli

gitur non ex illa parte qua liberum arbitrium eſt po⸗

tentia peccandi: ſed ex illa paꝛte qua dicitur potentia
non peccandi. ex illa enim parte ſicut dicit Anſelmus
dicitur libertas. non dico a coactione: ſed illa liber⸗
tas que eſt a miſeꝛia.qua dicitur qui magis peccat mi⸗
nus liber. VUnde dicit in libro de libero arbitrio. Po⸗
tentia prout huiuſmodi nec eſſe libertatem nec parteʒ
libertatis.ſed non ſic eſt de potentia non peccandi ſine
benefaciendi.ſᷣm hoc enim qui magis peccat peccato
moꝛtali minus poteſt. vnde in pꝛedicta ratione eſt com
mutatio ab eo quod eſt quid in quale.⸗ Elel quomodo
ſe habeat cum dicitur. malum vulnerat libeꝝ ar.⁊ li⸗

beꝝ arbi. eſt potentia peccandi.̊ vulnerat potentiam

peccandi vulneratione que eſt diminutio.libeꝝ. n.ar.
dicit quid.potẽtia pᷣo peccandi dicit qũo ſe bʒ.4l Item
dicit dyoniĩ li.de di.no. Aihil coꝛumpit᷑ a malo ſᷣm
ꝙ eſt eſſentia vel natura. ꝙ̊ non vulnerat᷑ ipſa natura.
ſed natura nihil aliud eſt ꝙ; ipſum bonum. natura er⸗

go non vulneratur bonum nature. quid ergo vulnera⸗

tur? ꝗ Ad hoc reſpondendum per hoc quod in eodez
libro dicitur.i Qon coꝛumpitur quid erxiſtentium ẽm
ꝙ eſt eſſentia vel natura.ſed ex defectu iuxta naturam
oꝛdinis armonie ⁊ communis commenſurationis.cir
cumloquitur ergo per oꝛdinem armoniam ⁊? commen⸗
ſurationem bonum modi. ſpeciei.⁊ oꝛdinis.ratõe quo
rum dicitur eſſe diminutio ſiue vulneratio in ipſa po⸗
tentia habituali. Qatura autem dicitur duplicit. vel

”

— — 2- ———2 v ———

ragere
Der pir
jnisſe⸗
plo de⸗
ide,
kerna
boni⸗
reſpo
ciur.
Reda,
bllita
le
ecnuo⸗
n,
Hll1
ereyt
D
rai⸗
ris ſi
halltu
reſti
coni⸗
er ma⸗
Fipta
gopo
Tbec
nto⸗
vo/
m⸗/
at.
pec
u.
ma
Kelli
po⸗
entia
emns
lber/
Ntnni
dIn
iſine
Cato
conn
no
li/
liamn
n.gr.
Nien
on
r.⸗
ltd
Nej
n
ra
lir
en⸗
o
,
ſel

¶ Lneſtio

ꝓ bonis naturalibv ip̃ᷣius aĩe oꝛdiabilis ad bonũ. voel

ꝓ ipſa natura aĩe. Si accipiat᷑ ̊ natura ipius aie ſᷣm
boc eſt verũ qð nõ coꝛũpit᷑ quid exñtium ᷣm ꝙ eſt na⸗
tura.Si vᷣo accipiat᷑ ꝓ ipſis naturalibo eius inqtum
oꝛdinabilis eſt ad bonũ ſicut coꝛumpit᷑ natura.¶ Sʒ
ad hoc attendendũ eſt. ꝙ duplex eſt coꝛuptio. ſimpler
⁊ Fm quid. Coꝛuptio ſimpler dicit᷑ oimoda deſitio.⁊
Fm hoc bonum nature nõ conumpit᷑ ꝑ malum culpe.
Si vo dicat᷑ coꝛuptio ꝑmutatõ ab eo qð eſt magis in
minus.ſᷣm hoc coꝛumpit᷑ quid exñtiuʒ rõne hmõi bo
ni naturalis.

¶ Nueſtio.ciij.de tercõef

— 2
*

fectu mali.ꝗ eſt puatio modi.ſpẽi.⁊ oꝛdinis.

Onſequenteꝛ que /

rit᷑ de tercio effectu mali qui eſi priua
tio modi.ſpẽi.⁊ oꝛdinis.circa quẽ effe
ctũ querũt᷑ hec quatuoꝛ. Primo ꝗd
vnũquodq; hoꝝ dicat᷑.⁊ que ſit inter
Scðo qualiter priuent᷑ ꝑ malũ cul⸗
pe. 4! Tercio.v.ſimul priuent᷑.¶. Quaꝛto.v.equaliteꝛ

. priuentur. , —
embꝛum pꝛimũ.

D primũ ſic eſt ꝓcedendũ.modus.ſpẽs
oꝛdo ſicut dicit aug.in li.de ciuita.dei.
inſunt omi rei exñti.⁊ ideʒ põt haberi ĩ
* li.de natuꝛa boni. Sed ſᷣm ꝙ dicit augꝰ.
Vſuper geñ. Modus ſumit᷑ m ꝙ eſt diſpoſitio rei ineſſe
termiĩate.⁊ B mõ refert᷑ ad ipſaʒ cauſoʒ efficientẽ:cuiꝰẽ
dare eſſe terminatũ ⁊ menſuratũ. Spes vo eſt diſpoſi⸗
tio rei foꝛmate ſᷣm ꝙ ab alia diſtinguit᷑.vñ eſt in relati⸗
one ad cauſaʒ foꝛmalez. Oꝛdo po eſt diſpoſitio rei ꝓput
refert᷑ ad finẽ. vnde relatione ad cauſazʒ finalẽ deſigna⸗
tur. Sed ſi hoc mõ accipiũt᷑.modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo.non
erit dicere ꝙ maluʒ ſit priuatio.modi.ſpẽi.⁊ oꝛdinis.
illud aũt qð eſt cõmune homi cũ om̃i creatura nõ pri⸗
uat᷑oꝑtet ꝙ̊ ſub alia rõne deſignare.¶ Pꝛeterea.ma⸗
lũ culpe nõ aufert ab aĩa habitudinẽ ad ſuaʒ cauſaʒ ef
ficiẽtẽ.vel ad ſuã cauſaʒ foꝛmalẽ.nõ eniʒ aĩa eſt minus
aia etſi peccet.nõ ̊ modus ⁊ ſpecies ſm dictã rõnez p⸗
uant᷑ vel minuũt᷑ ꝑ mali.ſed oꝛdo tm̃ videt᷑ priuari vł
minui. Itezʒ bonũ quod priuat᷑ ꝑ malũ culpe.eſt bo⸗
nũ habitudinis naturalis. oꝑtet ꝙ bec tria.modus.
ſpẽs.⁊ oꝛdo.determinẽt᷑ circa habitudinẽ.ſ̊ hitudo il⸗
la dicit᷑ in oꝛdine ad finẽ. videt᷑ q modꝰ.ſpẽs ⁊ oꝛdo
m ꝙ hic accipiũt᷑:ex ꝑte oꝛdinis accipiant᷑.ᷣ qᷣ quałr
otingit vt oꝛdo diuidat᷑ ꝑ modũ.ſpẽʒ.⁊ oꝛdinẽ:cuʒ mo
dus ⁊ ſpẽs dicant᷑ ꝑtes oꝛdinis. Sreterea.om̃i rei ĩ-
ſunt hec tria.⁊ accipit᷑ res coĩter. inſunt bĩtudini.ha
bitudo g habebit modũ.ſpẽʒ. ⁊ oꝛdinẽ. p̊ ſicut dictũ eſt
modus.ſpecies.⁊ oꝛdo.accipiebãt᷑ in eẽntia ſiue natu
ra in relatõe ad tres cauſas.efficientẽ.foꝛmalẽ. exem⸗
plarẽ ⁊ finalẽ. habitudo cũ habeat hec tria: habebit
illa in relatõne ad has tres cauſas. modus dicet᷑ pe
nes eẽ ipſius babitudinis terminatũ.ſ pẽs penes eẽ ha
bitudinis foꝛmatũ ⁊ diſtinctũ.oꝛdo penes ipſuʒ habi⸗
tudinis ordinatũ in finẽ. ¶ Sʒ videt᷑ ↄtraꝛiũ:ſi:n. ba⸗
bitudo illa infinita dicit᷑ in diminuẽdo.nõ videt᷑ er il/
la ꝑte babeꝛe terminũ. nec eſt termiatũ.&̊ ñ videt᷑ he
modũ. Sitr ſi ſpẽs dicit diſtinctõʒ hitudinis ad babi⸗
tudinẽ.cũ hmõi diſtictõ habitudinis ab hĩtudie ma⸗
lũ culpe nõ priuet᷑:nõ priuat᷑ ſpẽs ꝑ malũ culpe.ßpᷣ pri⸗
uat᷑:g̊ nõ Ffm hanc rõneʒ intelligit᷑. ¶ Itez fuerũt g di⸗
cerent modũ.ſpẽm. ⁊ oꝛdinẽ tercio diſtingui.vt ſ pecies
attenderet᷑ ſm ſpeciẽ actõnis.modus no m circũſtan⸗
tias actõnis.oꝛdo vpᷣo comꝑatõe ad fineʒ:ß his modis
nõ videt᷑ malũ culpe ꝙ ſit priuatio.modi. ſpẽi.⁊ oꝛdis
quia ſpes actõnis nõ tollit᷑ ꝑ malũ culpe.4 Pꝛeteꝛea.

9%

cilj.

modus eſt diſpoſitio antecedẽs ſpẽʒ ſᷣm aug.iᷓ non dʒ
attendi ſm poſterius.2 ſpẽs ſᷣm prius.̊ actio ſm ſpe⸗
ciẽ ſuã eſt prioꝛ ꝙᷓ circũſtantia actiõis.̊ modus nõ dʒ
cetermiari penes circũſtantiã ⁊ ſpẽs penes ſpẽʒ actio⸗
nis. 70 quod dicendũ.q modus.ſpẽs.⁊ ordo acci⸗
piunt᷑ h ſᷣm ꝙ ſunt in volũtate originali ad finem. nec
accipiũt᷑ hic modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo. ꝓut ſunt ĩ natura vł
eẽntia ipſius aĩie.vel ꝓut ſunt in potentia vt potẽtia eſt
in ſe ↄſiderata.modus.n.⁊ ſpẽs ⁊ oꝛdo aĩe inqtũ ẽ ſub
ſtantia quedaʒ ⁊ modus potetie.verbigra.rõnalis iꝛ
rõnalis ⁊ ↄcupiſcibilis cum ſpecie ⁊ oꝛdine nõ recipi⸗
unt priuatõʒ ꝑ malũ culpe.nõ.n.aĩa rõnalis minꝰ eſt
rõnalis cum peccat:nec minꝰ habet potentiã rõnabilẽ
vel ocupiſcibileʒ vel iraſcibileʒ.⁊ ideo ᷣm illũ modũ ñ
nccipiunt᷑ modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo.ꝓut dicũ modus.ſpe⸗
cies.⁊ oꝛdo priuari vel coꝛumpi ꝑ malũ culpe. SDer
hoc põt patere qualit᷑ reſpondedũ eſt ad pᷣmo obiectũ
loquit᷑.n.ibi aug.de modo.ſpecie.⁊ oꝛdine.ſᷣm ꝙ ĩ his
ↄuenit eis oĩs creatura ⁊ eſt veſtigiũ dei.nõ ſᷣm ꝙ eſt/ p
priũ creature rõnalis inqtũ eſt ĩ ea malũ culpe.⸗ Ad
ſecũdum ðvᷣo dom eſt.ꝙ malũ culpe nõ aufert vel minu⸗
it modũ.ſpẽm.⁊ oꝛdinẽ.Fᷣm ꝙ inſunt nature ipᷣius aĩe
vel eẽntie.̊ ſᷣm ꝙ inſunt volutati oꝛdinabili ad bonũ.
4l Ad terciũ pᷣo ddᷣm. ꝙ tm̃ hec tria inſunt habitudini
ꝓut ꝑ peccatũ priuant᷑. de illa tñ habitudie volũtatis
eſt loqui multiptr.⁊ ſᷣm boc põt habere modũ.ſpecieʒ
7 oꝛdinẽ. Eſt.n.modus ipᷣius volũtatis inqtũ hʒ bitu
dinẽ ad ſum mã bonitateʒ boni effectiuã. ADodus enĩ
dicit menſurã. menſura oũt dicit᷑ eẽ volũtatis.in eo q;
ↄfoꝛmat voluntatẽ ſuã volũtati diuine.hec aũt eſt men
ſura volũtatis.vt nõ pꝛeferat volũtateʒ ſuam volũtati
diuine.bᷣ ſequat᷑ eam. Siltr ſpẽs dicit᷑ eſſe ipius volun
tatis ſᷣm ꝙ voluntas hʒ rectitudinẽ naturalem. ⁊ hec
rectitudo naturalis dicit᷑ ſpecies eius.nõ aũt loqͥr mõ
de illa rectitudine naturali cuiꝰ carentia dicit᷑ peccatũ
oꝛiginale quã habuit homo a principio:hᷣ de rectitudi

ne naturali que ſequit᷑ ipſaʒ volũtatẽ.lʒ defoꝛmetur ꝑ

malũ culpe.nõ.n.oĩno tollit᷑ ſpecies rectitudinis ſ mi
nuit᷑. Oꝛdo vo attendit᷑ in ipſa voluntate ſᷣm ꝙ refert

ad fineʒ. Qec oꝑtet diceꝛe.ꝙ lʒ hec habitudo ſit volun

tas oꝛdinabilis ad ſineʒ.ꝙ omẽs ille tres ↄditões acci
piant᷑ penes ratõʒ oꝛdinabilis in fineʒ.ſᷣ in comꝑatiõe
ad tres canſas ſᷣm genus illud.voluntas.n.dei bõa dr
efficiens.dicit᷑ etiã foꝛma ⁊ dr finis.voluntas autẽ rõ⸗
nalis põt habitudinẽ habere debitã ad voluntateʒ ſic

vel ſic dictã.⁊ ſᷣm hec in ea dicũt᷑ eſſe modus.ſpecies ?

oꝛdo. Ad quarto obiectũ dõm.ꝙ ſicut dictũ eſt habi
tudo hʒ iſta tria in ſe que priuãt᷑ vel mnuũt᷑ per pctm.
M aũt dicit᷑ habitudo nõ hʒ eſſe ſuũ vtrobiq; deteꝛmi
natũ.⁊ ita nõ hʒ modũ.Bicenduʒ eſt ꝙ quodãmõ ba⸗
bet terminatũ ⁊ quodãmodo nõ hʒ. VUno.n.mõ dr hec
hitudo volũtatis. mediũ inter volũtatẽ diuins 2 ipſaʒ
aĩaʒ volen teʒ.⁊ ſic dr hr̃e menſuratũ ⁊ terminatũ. cit᷑
eni ſummã volũtatẽ ẽ.⁊ ꝓgꝛedit᷑ ab ipſa aĩa volente.2
ꝓ hũc modũ bñ dicit᷑ eſſe modus ipᷣiꝰ volũtatis rõalis
termiatꝰ.Alio vᷣo mõ dr hitudo volũtatis rõnalis hr̃e
mẽſurã ſᷣm quãtitatẽ.vt dicat᷑ tanta eẽ hitudo ꝙ ñ poſ⸗
ſit vlteriꝰ aſcẽdere.in h̊ ꝙ magis ſit habilis.nec deſcen
dere vt citra nõ ſit minꝰ habilis.⁊ ſᷣm hũc moduʒ nec
dicit᷑ h̃e terminũ vtrobiq;.nõ.n.tam habilis eſt quin
poſſit eſſe babilioꝛ.nec etia minꝰ habilis ꝗn etiã poſſit
minui.cũ in creatuꝛa rõnali ẽ dicere ſũmũ ſiẽ ĩ xpᷣo.tã
eniĩ habilis fuit.ꝙ vltra ñ erat habilitatio rõnalis cre⸗
ature.ſ̊ in ſummũ nõ eſt ponere.nõ.n.aliq̃ hĩtudo ita
decreuit ꝗn poſſit vlteriꝰ decreſcere. ¶ Ad illud ᷣo qð
vltimo dictũ eſt.Fᷣm opinionẽ quoꝛundã dom ẽ. ꝙ ſᷣm
intentõʒ aug.de mõ.ſpecie.⁊ oꝛdine ñ recte diſtinxeẽt.
modus.n.pcedit naturalit ſpẽʒ.⁊ ſpẽs naturałr oꝛdi⸗
nẽ.ipᷣi ᷣo ſpẽz mõ pᷣpoſuer̃t.vñ illa diſtinctõ ñ hʒ locũ
in mõ.ſpecie.⁊ oꝛdie.Fᷣm ꝙ dicũt᷑ puari vel minui per

malũ culpe. Preterea. ↄtingit malũ culpe aliqñ eẽ ex
cæfectu boni q;tum ad ſpeciem actionis. aliquando ex
efectu boni ꝙtum ad circũſtantiã actõis. aliqñ ex de⸗
fectu intentõis reſpectu debiti finis. Maluʒ aũt culpe
m hoc aliqn priuaret ſpẽʒ nõ modũ vel oꝛdinẽ. aliqñ
oꝛdinẽ ⁊ nõ priuaret ſpẽz vel modũ.ſ̊ ̊ nõ eſi ſjᷣm ꝙ in
omni malo culpe eſt pꝛiuatio modi.ſ pẽi.⁊ oꝛdinis.

cudum

Einde ꝓcedendũ eſt ad ſecũdo queſituʒ
ſcʒ qualit modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo priuent᷑ ꝑ
malũ culpe.Et videt᷑ illud oſtendi ꝑ hoc
quod dicit augꝰ.in li.& ciui.dei.ꝙ ſicut
moꝛbis coꝛtumpunt᷑ coꝛꝑa.ita mẽtes vicijs coꝛꝛum pũ⸗
tur.vnde ſicut moꝛbo coꝛumpit᷑ bonũ coꝛꝑis ita malo
culpe ſiue vicio bonuʒ naturale animi.̊ ita eſt in moꝛ⸗
bo coꝛꝑali.qꝙ aliqñ infirmat᷑ coꝛpus ꝑ immenſuratõeʒ
humox.aliqñ ꝑ defoꝛmitateʒ membꝛi.aliqñn ꝑ prauam

membꝛi oꝛdinatõeʒ.ſicut qñ fit diſlocatio.ſic ꝗ̊ ĩ moꝛbo

coꝛꝑali põt eẽ defectus in modo.aliqñ in ſpecie mẽbri.
aliqñ in oꝛdine. In modo aũt vel ꝑ incõmẽſuratõz hu
moxꝝ vel ꝑ ſuꝑfluitateʒ vel indigentiã membroꝝ. pari
q̊ rõne in aĩa ita eſt. ꝙ ↄtinget priuatõʒ fieri ſanitatis
ſpũalis ꝑ peccatũ rõne modi.ſpeciei.aut oꝛdis.⸗ Iteʒ
bonum gratie habet᷑ modus.ſpẽs.oꝛdo.in re qtuita.
peccatum aũt moꝛtale eſt priuatio gratie. ̊ pctm pᷣuat
modũ.ſpẽm.a oꝛdineʒ: qui eliciũt᷑ ex iꝑſo actu gratie.
malum ꝗ̊ culpe eſt prinatio boꝝ. 4 Contra.modꝰ.ſpe
cies.⁊ oꝛdo.ad herent ipſi aĩe vel alteri creature ſpũa⸗
li.ſed aia rõnalis ſiue altera creatura ſpũalis immor
talis eſt.̊ ab ea nõ tollit᷑ eſſe ſᷣm ꝙ eſt creatura.ᷓ nec
modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo.q adperent ipi creature. ſine qui⸗
bus etiã ipſa creatura nec eſſe nec intelligi pᷣt oĩno. vñ
aug.xj.de ciui.ci.iaõ eſt vlla creatura quã nõ ille cõ
ſtituit a quo eſt omis modus.ſpecies.⁊ oꝛdo.ſine qui⸗
bus nihil reꝝ inueniri vel cogitari põt. &ᷓ modus.ſpẽs
7 oꝛdo.ꝓut adherent creature ſpũali pᷣuari nõ pñt.
Preterea.manente eſſe nature ſpũalis.rõne ſui ⁊ ra
tione potentie ſue manet habitudo natuꝛalis ad bonũ
ſed manente naturali habitudine ad bonũ. manẽt mo⸗
dus.ſpecies.⁊ oꝛdo.ꝗ̊ manente eſſe rei ſpũalis ratione
ſui ⁊ rõne potentie ſue.manẽt modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo:ſed
peccato exiſtente manẽt modus.ſpecies.⁊ oꝛdo: non g&̊
priuãt᷑.¶ Ad quod dm.ꝙ priuatio dicit᷑ duobo mo⸗
dis.ꝓ ipſa ablatõne vłr.vel ꝓ ipſa ꝑmutatõe ab eo qð
eſt magis ⁊ minꝰ.Si ꝓ ipſa ablatone vłr:ſᷣm hoc ẽ pᷣ⸗
uatio modi.ſpeciei.⁊ oꝛdinis in eẽ gratuito.bñs enim
modũ culpe moꝛtalis.nec hʒ modũ nec ſpecieʒ nec or⸗
dineʒ eſſe gratuiti:quod eſt a gratia gratũfaciente. Si
vo ſumatur priuatio ꝓ ꝑmutatõne ab eo quod eſt ma⸗
gis in minus. ſm hoc dicit᷑ eſſe priuatio modi.ſpeciei.
7 oꝛdinis in quodaʒ eſſe naturali.4 Ad obiecta auteʒ
rñdendũ. ꝙ quodamodo eſt ſimile in moꝛbo coꝛꝑali ⁊
ſpũali: quodamodo diſſimile.nihil.n.ẽ ſimile qdð vtro⸗
biq; eſt defectus ſanita tis.ſ̊ in hoc eſt diſſimile.ꝙ mor
bus coꝛpalis aliqñ poteſt eẽ ex defectu modi.aliqũ ex
cfectu oꝛdinis.moꝛbo.n.ſpũalis ponit defectũ omniũ
hoꝝ.Fm ꝙ de his intendimꝰ. Poſſent tñ aliter ↄſideꝛa
ri.⁊ ſᷣm hoc aliqñ ↄtingeret eſſe defectũ in mõ. ita ꝙ ñ
eſſet defectus in ſpecie ⁊ oꝛdine.vel ecõuerſo.⁊.j.tãge⸗
tur.¶ Ad id aũt quod obijcit᷑ in ↄtrariũ.doõm ẽ ꝙ mo⸗
dus.ſpẽs.⁊ oꝛdo.pñt accipi dupłr. Vel prout inſepa⸗
biles ſunt a natura aie rõnalis inqtum hmõi.⁊ ſᷣm H̊
nõ pnt priuari ꝑ malum culpe altera duaꝝ priuatõnũ
videlʒ illa que eſt ꝑ oĩmodaʒ ablatõneʒz. vel que eſt per
ꝑmutatõʒ ab eo qð ẽ magis ĩ minꝰ Si vo accipiat᷑ ᷣm
ꝙ diſponũt hitudinẽ naturalẽ ad bonũ. ꝑ maluʒ culpe
pᷣt vno mõ ſieri pᷣuatõ hoꝝ.pñt.n.minui:hᷣ nõ vſqʒq q;
tolli.¶ EUñ ꝑ h̊ pᷣt ſolui illð qð ↄñt᷑ obiectũ ẽ. ¶Dodus
eni ſpẽs ⁊ oꝛdo. ꝓut adherẽt hitudini naturali ad bo⸗

*

S

nũ:lʒ diminui poſſint.oĩno tñ tolli ñ pñt.

Mlembꝛum terciũ

. 200ꝛdo. ſimul priuent᷑ ꝑ malũ culpe. vi⸗

t᷑ ꝙ non. per ſimile in alijs creaturis.
Naʒz in aĩalibo põt pꝛiuari modus cuʒ ñ
priuat᷑ oꝛdo vel ſpẽs.põt etiã priuari oꝛdo ita ꝙ ñ pri⸗

uetur modus vel ſpecies.⁊ ſimilit de ſpecie:&̊ nõ ſił p⸗

uant᷑ iſta.pari q̊ rone erit in ipſo hoĩe ᷣm aĩaʒ rõnalẽ.
ꝙ; vnũ poterit priuari ſine aljs duobo.⸗ SPreterea.in

alijs bonis ſpualibus ↄtingit hoc. ꝙ vnũ poterit pᷣua⸗

ri ſine alio.verbigr̃a.poteſt priuari memoꝛia nõ pua⸗
ta imaginatẽe.põt priuari imaginatio nõ priuata me⸗
moꝛa.⁊ hec pñt priuari manente quodaʒ vſu ratõnis
intermedio.ſᷣm ꝙ diuerſe fiũt egritudines quibꝰ fiunt
leſiones in diueꝛſis capitis ꝑtibo.ſimilit ↄtigit de alijs
bonis naturalibo. ſicut ſunt caſtitas naturalis ⁊ pie⸗
tas naturalis.⁊ ita de alijs.põt.n.vnuʒ eſſe ſine alio.
paꝛi ̊ rõne poterit priuatio eſſe modi ſine priuatione
ſpeciei ⁊ oꝛdinis.vel guctbb onne⸗ dicit aug.ĩ
lib.de natura boni.vbi modus.ſpecies.⁊ oꝛdo magna
bona ſunt:magnũ bonũ eſt.vbi parua bona ſunt: puũ
bonũ eſt.vbi ᷣo modica: mediocre bonũ eſt.ĩ quo vult
deſignare.ꝙ ꝑ quandã cõnexioneʒ vbi modus eſt ma⸗
gnũ bonũ.ſpecies eſt magnũ bonũ oꝛdo ſimilit.⁊ ecõ
uerſo.¶ Item iſta ſunt veſtigia trinitatis ſumme.ſ̊ in
ſumma trinitate eſt oĩmoda equalitas. in hac trini⸗
tate que eſt veſtigium eſt ſuo modo equalitas. & ſi plꝰ
eſt de modo:plus erit de ſpecie ⁊ oꝛdine.⁊ ſi minꝰ: mi⸗
nus.g ſimul priuant᷑.¶Ad quod dom.q; modus.ſpe
cies.⁊ oꝛdo.ſi dicerent᷑ ſn illum modũ ᷣm queʒ acci⸗
piuntur in animalibus inq'tum ſunt aialia. non dico
inq;tum ſunt creature. poſſet eſſe priuatio modi ſine
priuatione ſpeciei ⁊ oꝛdinis.ſed non ſic accipiũt᷑ hic:
h ſᷣm hoc ꝙ modus.ſpecies.⁊ oꝛdo in qualibet creatu
ra repreſentant quodãmodo ſummaʒ trinitateʒ. ⁊ iðo
cum priuatur modus.priuant᷑ ſpecies ⁊ oꝛdo.⁊ econ⸗
uerſo. Per hoc poteſt ſolui quod obiectum eſt per ſi⸗
mile in aialibus.modus.n.ſpecies ⁊ oꝛdo aliter accipi
untur ſᷣm ꝙ ↄueniũt aĩali inqtum eſt creatura. ſic enĩ
ſimul ſunt.aliter ſᷣm ꝙ ↄueniũt animali inqtum ẽ ani

mal. ſic enĩ modus poteſt eſſe ſine ſpecie ⁊ oꝛdine ĩ ißa

compoſitione membroꝝ aĩalis.in aĩia vᷣo rõnali pꝛout
malum culpe dicitur priuatio modi.ſpeciei.⁊ oꝛdinis
Fm ꝙ intelligit Anguſti.ſimul eſt priuatio oĩm.cũ enĩ
amatur creatura vt deus vel plus deo. eſt defectus mo
di ſiue menſure. exiſtente defectu iſto erit voluntas ab
extremis.extrema autem dico deum vt eſt principium
⁊ vt eſt finis.ergo eſt defectus rectitudinis.⁊ ita ꝑ cõ⸗
ſequens ſpeciei.rectitudo enim eſt foꝛina ſiue ſpẽs ipᷣiꝰ
extenſionis medie.cum auteʒ exit voluntas ab extre⸗
mis.non amat deum ꝓpter ſe ⁊ ſuper omnia. ꝓpter qð
eſt defectus oꝛdinis.ſimul ergo eſt priuatio modi.ſpe⸗
ciei.⁊ oꝛdinis per malum culpe moꝛtalis.¶ Ad ſecũ⸗
do obiectum dicendum. ꝙ aliter eſt in his bonis ſpiri⸗
tualibus ⁊ in alijs quibuſdaʒ.quedam enim ſunt bo⸗
na ſpiritualia que non ſimul tolluntur. quedã vᷣo ſunt
que ſimul tolluntur. bona enim ſpiritualia que per ſe
ſunt gratie gratumfacientis.ſimul priuantur.que do
non ſunt huiuſmodi.ſed ſunt gratie gratiſdate.pñt nõ
ſimul priuari.bona vᷣo naturalia que ſunt nature or⸗
dinabilis ad bonum.nec omnino ſe habent ſiẽ illa bo⸗
na vel illa.ſed minui poſſunt. omnino autem prinari
non poſſunt.talia autem ſunt modus.ſpecies.⁊ oꝛdo.
ſimul tamen minuuntur propter predictam rationeʒ.
eo ꝙ diminutio que eſt ipſius habitudinis ad efficien⸗
tem. ponit diminutioneʒ habitudinis ad ipſaʒ foꝛma⸗
leʒ ⁊ ſilir finaleʒ.⁊ ecõuerſo. V

„

,ſpig
.2 i,
urig.
cui
pei,
ſlp⸗
nale,
keg, in
. Pun⸗
Pna,
ane⸗
nig
iunt
alis
pie⸗
Alo.
one
angi
non
i
fult

S
in
rimn⸗
ſi
nnl
ſpe
leel⸗
dico
line
c:
tu

SSSñͦL

¶ Nueſtio

arto querit᷑. vtꝝ modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo.
cqualit priuent᷑. nõ vide modus.n.
appꝛopꝛiat᷑ potẽtie ſiue vᷣtuti.ſpẽs vᷣo pul
— chꝛitudini.oꝛdo vo bonitati.̊ ↄtingit de
fectũ eẽ in potẽtia.nõ exñte defectu in pulchꝛitudine vł
bonitate. Silr in pulchritudine ↄtingit eẽ defectũ. nõ
exñte defectu in potẽtia vel bonitate.⁊ eodẽ mõ ↄtĩgit
eſſe defectũ in bonitate nõ exñte defectu in pulchritu⸗
dine aut potẽtia.ↄtingit &̊ minui modũ ſine diminuti
one ſpeciei ⁊ oꝛdinis. Preterea.in vᷣtutibo naturali⸗
bus ↄtingit intenſionẽ fieri vniꝰ ſine intenſiõe alteriꝰ.
diminutõz vniꝰ ſine diminutiõe alterius: vt caſtitas
naturalis põt minui vel intẽdi ſine pietate natuꝛali vł
ſine iuſticia.pari & rõne cũ modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo ad bo
na naturalia referat᷑. poterit minui modus ſine ſpecie
vel oꝛdine.vel ecõuerſo. ¶ Cõtꝛa.modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo
ſunt ipſius hĩtudinis potẽtie.pront oꝛdinabilis ẽ ad
bonũ gratie.quẽadmodũ g̊ eſt in bono gꝛatie qð ᷣm i⸗
moꝛtalitatẽ gratie eſt minoꝛitas virtutũ gratuitoruʒ.
cum minoꝛ eſt foꝛtitudo gratuita.mioꝛ eſt caſtitas g⸗
tuita.a ita d alijs. eodeʒ mõ videt᷑ eſſe de mõ.ſpecie.⁊
oꝛdine:vt cũ minuit᷑ modus minuat᷑ ſpẽs ⁊ oꝛdo.⸗ Itẽ

ſi minueret᷑ modus ꝑ malũ culpe.nõ facta diminntõe

ſpẽi ⁊ oꝛdinis.ecũ ad diminutiõeʒ modi ſequat᷑ ꝙ minꝰ
babilis ſit aĩa ad bonũ.nõ facta aũt diminutõe ſpeciei
7 oꝛdinis ſit aia habilis ad bonũ eſſet ſimł habilis ad
bonũ ⁊ inhabilis.quod ẽ incõuemẽs.nõ ̊ ꝑ malũ cul⸗
pe fit priuatio ſiue diminutio modi.ꝗn inſimul fiat di
minutio ſpẽi ⁊ oꝛdinis.⁊ ecõuerſo.⸗. Iteʒ cũ voluntas
hũana ↄfoꝛmat ſe voluntati diuine. rectitudinẽ habet

in ſua oꝑatõne.cũ aũt hʒ rectitudinẽ in ſit na oꝑatõe. or
dinat᷑ debito mõ ad ſuũ fineʒ 1 ecõuerſo.ꝗ̊ fectu exn-⸗

te in aliquo hoꝝ.eſt defectus in alijs.̊ hitudo naturał
reſfert᷑ ad omĩa iſta.⁊ põt reciꝑe intenſionẽ ⁊ diminu⸗

reſpectu alioꝝ.⁊ ecõuerſo.¶¶ Ad quod doᷣm. ꝙ ſimul
fit oĩm iſtoꝝ diminutio ꝑ maluʒ culpe moꝛtalis 4 Ad
obiectũ aũt dðm eſt.ꝙ lʒ modus appropriet᷑ potentie
ſiue virtuti.⁊ ita de alijs:tñ qꝛ potẽtia dicit᷑ dupliciieꝛ
Vno mõ aꝓpropriat᷑ hic modus potẽtie.alio mõ nõ ap
propriat᷑. Si.n.accipiat᷑ hic potẽtia ꝓ ipſa habitudie
naturali volũtatis ad ſummã bonitateʒ. ᷣm hoc modꝰ
appropriat᷑ potẽtie. ⁊ ↄotingit minui ſᷣm ꝙ minuit᷑ illa
babitudo naturalis. Si vdo accipiat᷑ potẽtia ꝓ foꝛtitu⸗
dine naturali.Fm h̊ modus nõ aꝓpropriat᷑ potentie.qꝛ
ↄtingit foꝛtitudinẽ naturalẽ eſſe ſine pulchritudine vł

tionẽ.q̊ eum diminuit᷑ vmiꝰ iſtoꝝ.diminuitur

bonitate.⁊ etiã in ipſa aĩia. ſᷣm boc modus hͥ nõ appro

priat᷑ potentie.⁊ ſᷣm h̊ nõ dicit᷑ h ꝑ malũ culpe fieri pᷣ⸗
uatio modi.ſpẽi.⁊ oꝛdinis.eodẽ mõ dom eſt de alijs.ſ.
ſpecie ⁊ oꝛdine.¶¶ Ad ſcedᷣm dm.ꝙ ſecus eſt in bonis
naturalibo que dicũt᷑ virtutes.⁊ in bonis natuꝛalibus
que dicũt᷑ modus.ſpẽs.⁊ oꝛdo.põt.n.vna virtus natu
ralis ineſſe ſine alia.⁊ ecouerſo. Modus aũt ſi pẽs 2 oꝛ
do ſie ſe hñt. ꝙ ſi vnũ põt ineſſe. nõ põt ineſſe ſine alijs.
nec ecõuerſo.eo ꝙ ſunt vniꝰ ↄditõis.⁊ pter h̊ cũ vnnzʒ
intendit᷑ alia duo intẽdũt᷑.cũ vnũ minuit᷑ alia duo mi⸗

nuũt᷑. Attendendũ elt añt ꝙ loqmur hic de mõ. ſpecie.
⁊ oꝛdine ꝓut hoꝝ priuatio nõ eſt ipſa eẽntia boni eul⸗

pe. b eſt defectus ↄſequens malũ culpe.

uneſtio. cun. de maloĩ

genere quid ſit 2 de eius oppoſitone.

Ompleto tꝛactatu
malo ⁊ de primis drñtijs mali.v᷑nſ
itum faciẽtes ad ↄſideratõʒ pcti. Pꝛi⸗
mo dicamꝰ diſpoſitõʒ quandã materi
aleʒ ad perm 'm quandã mali culpa⸗

*½ °£ %

.Cciiij.

bilis diuiſionẽ. Malũ. n. culpabile aut eſt mali er ge⸗
nere actus. aut ex circũſtantia actus.ant ex intẽtiõe fi⸗
nis indebiti. Quia dᷣo prioꝛ eſt in hac ↄſideratõe mali
cia ey genere actus. deinde vᷣo malicia ex circũſtautia.
Tercio vᷣo malicia ex intẽtõne.põt.n.actus eẽ bonus
in genere ⁊ circũſtantie bone:nihilominꝰ tñ malus ex
intentõne. bonitas po intẽtionis nõ põt eẽ niſi fundet᷑
ſuꝑ bonitatẽ ex genere ⁊ erx circũſtãtijs.ideo primo di⸗
cendũ eſt de malo in genere circa quod eſt ↄſideratio.
Primo quid ſit malũ in genere vel ex genere. ¶ Se
cudo de oppoſitõne mali in genere reſpectu boni ĩ genẽ
vtꝝ ſit ooſitio ↄtrarietatis ⁊ oꝓpoſitio immediata.
Cercio vo d ↄpꝑatõne malicie in ꝓpoꝛtionabilitate
ipſius habitus ad actũ.¶ Quaꝛto de oppoſitõne ꝓpoꝛ⸗
tionabilitatis malicioꝝ int ſe reſpectu bonitatũ.
lembꝛu primũ
Irca primũ peieen
malũ in genere ſiue ex genẽ. dicit᷑ illð qð
nullo mõ ꝑ circũſtantia foꝛmari pᷣt vt ſit
Vonũ.⁊ hoc videt᷑. Foꝛnicaꝛi.n.ẽ tale ma
lũ quod ꝑ nulla creaturã pᷣt ſoꝛmari vt ſit bonũ.i⁊ phᷣs
dicit quedã ſtati noĩata mox ↄiũcta ſunt malo.vt adul
teriũ.Si g̊ hoc mõ dicit᷑ malũ in genere tũc malũ ĩ ge⸗
nere.ↄtinebit in ſe malũ ex circũſtantia.nullũ.n.malũ
eſt oino infoꝛmabile ad bonũ.niſi ↄtineat in ſe defectũ
circũſtantie vel circũſtantiaꝝ: ſ̊ hoc nõ videt᷑.cuʒ ma⸗
lũ in genere diuidat᷑ ↄtra malũ ex circũſtantia.4. Pre

terea.nõ dicet᷑ malũ in genere qð genꝰeſt maloꝝ:ſᷣm B

enĩ nõ cõnumeraret᷑ malũ in genere cũ ſpẽbꝰ mali.ge⸗
nus enim nõ cõnumerat᷑ cũ ſuis ſpẽbus.relinquitur S
ꝙ malũ in genere dicet᷑ malũ quod eſt ex genere actus
qñ in ipſo actu ᷣm ſeipſuʒ ↄſideꝛato inuenit᷑ tefect?.ſ̊ ĩ
nullo actu m ſeipᷣm ↄſiderato inuenit᷑ ita defectus ꝗn
poſſit cũ aliqua materia ↄiũctus dici bonũ.xerbigra.
odire ſi reſpiciat ꝑſonã dicit malũ. ſi reſpiciat peccca⸗
tũ: ſᷣm ꝙ dicit᷑ in ps.iniquitateʒ odio habui.dicet bo⸗
nũ. odire ſᷣm ſeipᷣm ↄſideratũ dicit bonũ.aut nec dic

bonũ nec malũ. Et ſilr eſt de h̊ qð eſt iraſci. Yraſci eniʒ

ſi fit er odio ꝑſone malũ eſt. ſi vo fit ex odio vicij bonũ
eſt. Siłit ille actus occidere ſi fit auẽte legis ab eo ad
queʒ ſpectat.⁊ reſpectu eius materie que debita eſt. bo
nũ eſt.ſi ðᷣo alio mõ malũ eſt. occidere ᷣm ſeipſuʒ con
ſideratũ erit indifferens.⁊ ſimilit in alijs actibo.q̊ ma
lũ in genere nõ dicet᷑ ex genere actus.quo ̊ mõ dicet᷑
malũ in genere? Si aũt dicat᷑ genus ꝓ ſubtecta mate⸗
ria que cõuenit actui. ſm hoc dicet᷑ occidere boĩeʒ ma
lum in genere.bᷣ hoc qualiter dicet᷑ cum precipiatur in
lege occidere maleficũ.occideꝛe aũt maleficũ eſt occidẽ
hoĩeʒ.⁊ ita malum implicabit᷑ in bono. Similit pꝛeci⸗
pit dñs abrahe immolare filiũ ſuuʒ. ⁊ immolare filiũ
eſt occidere hoĩem.ᷓ in bono meꝛtoꝛio implicabit᷑ ma
lum.quod nõ videtur.g̊ malum in genere dicet᷑ nõ ſᷣm
hũc moduʒ. ¶¶ͥq Dicũt aliqui ꝙ interficere hoĩeʒ eſt ma⸗
lum in genere.qm eſt malũ in ſe.ſᷣ non ſm ſe: h̊ que eſt
iſta differentia: Si. n. aliquid eſt malum in ſe. & de ſe
impoꝛtat maliciam.h̊ quod impoꝛtat de ſe malicis.d

eſſe malum m ſe aut ꝑ ſe. ᷓ interficere hoĩeʒ eſt malnʒ
3 quod dᷣm.ꝙ lʒ multis modis poſſit di ⸗*

m ſe.
ci malũ in genere. vt quod ꝑ nullam circũſtantiaʒ põt
foꝛmari vt ſit bonũ.vt foꝛnicari vel adulterari.vel qð
Dicit genus maloꝝ:ſpẽaliter tñ hic accipit᷑ maluʒ ĩ ge⸗
nere.qñ actus dicit defectum boni.⁊ reſpicit mateꝛiaʒ
indebitam.vt genus ſubiectum. dicatur ipſa materia
indebita.nomen dvᷣo actus determinet tefectum. ſic.n.
bonũ in geneꝛe multis modis põt dici.vel ꝙ eſt genus
bonoꝝ ſicut eſt virtus que dicit᷑ bonũ in geneꝛe. vel qð
circũſtantiã nullatenꝰ põt fieri malũ.ſicut habeꝛe ca
ritatẽ.vel quod dicit bonum in genere actus ⁊ reſpicit

materiã debitã. vt dare elemoſins. vel paſcẽ eſurienteʒ

„

ita ſit dieit aug.ĩ primo li.de bap.ↄtra donatiſias⸗
oſtendẽs ꝙ bona oꝑa in geneꝛe nõ ſufficiũt ſine caꝛita
te.ꝗcquid boni in oꝛoniba ⁊ elemoſinis bẽbat ꝓdeſſe.
illi ñ poterat: niſi ꝑ vinculũ xpᷣiane ſocietatis ⁊ pacis
incoꝛꝑaret᷑ eccie.Et aug.de ſpũ ⁊ la.Sicut nõ impe⸗
Diũt a vita eteꝛna iuſtum quedã peccata venialia. ſine
quiba vita iſta non ducit᷑: ſic ad ſaluteʒ eternam nihil
proſunt impio bona opera.ſine quibus vita cuiuſlibz
impij vix inuenit᷑. dare.n.dicit bonum in genere actꝰ.

elemoſina vᷣo dicit ↄuenienteʒ materiã. ſicut habet᷑ in
Diſ.xxx vj.ij.li.ſen.c.ſatis diligent. Sic ex oppoſito di⸗

cet᷑ malum in genere m tot modos. hic aũt ſpalit᷑ con
trahimus malum in genere. qñ actus in ſe diẽ defectũ
7 coniũgit᷑ cum mateꝛia indebita.¶ Si vo obijciat. ꝙ
tale bene põt fieri vel male fieri.⁊ ita erit indifferens.
BDicendũ eſt. ꝓ illud quod dicit᷑ bene fieꝛi vel male fie⸗
ri.hic refert᷑ ad circũſlantiam vel ad intentioneʒ.cum
autem circumſtantia addit᷑ que bona eſt. ↄtrabit᷑ ma⸗
lum extra rationeʒ ſuam.ſicut bonum in genere trahi⸗
tur extra rationẽ ſuam. qñ additur circumſtantia ma⸗
la.vnde nõ eſt dicenduʒz. ꝙ malum ſit ꝑs boni. eo eniʒ
dicebat᷑ malum.quia dicebat defectuʒ in ſe ⁊ ↄiũgeba⸗
tur cum materia indebita.nec addebat᷑ circumſtantia
ꝑ quam ad bonum traberet᷑.vnde occidere maleficiuʒ
eſt. lʒ impoꝛtet in ſe occidere hoĩem.occidere aũt hoĩeʒ
ſit ꝓhibitum in decalogo cum dicit᷑.Mon occides: nõ
tñ ille peccat qui maleficuʒ occidit tranſgrediẽdo pᷣce⸗
ptum decalogi.ſi auẽte legis faciat.⁊ ad eum ſpectet.
vnde aug.in li.de li.ar. Si homicidiũ eſt hoĩeʒ occidẽ
põt accidere aliqñ ſine peccato.nam ⁊ miles hoſtem ⸗
iudex vel miniſter eius nocentẽ ſi occiderit. nõ mihi vi
detur peccare:cum non dicitw᷑ recte homicidiũ niſi extẽ⸗
ſo vocabulo. vñ ſequit᷑ ibi. nõ mihi vidẽt᷑ hi homicide
dici. Vñ occidere hoĩeʒ tunc ꝓprie dicit᷑ malũ in genẽ.
qñ nõ addit᷑ circumſtantia trabens ad bonũ.¶ Silit
intelligendũ eſt de eo quod obijcit᷑ de imolatõne. lʒ enĩ
oblatio in olocauſtuʒ ſiue immolatio ex pᷣcepto dñi ſit
bonũ.in eo auteʒ intelligat᷑ occidere hoieʒ nõ intelligi
tur ibi ſᷣm rõneʒ mali. addita.n.eſt circumſtantia per
quã illud qð ſibi relictum eẽt malũ ꝑ additõʒ circum⸗
ſtantie foꝛmatũ dicit bonũ.iQec eſt diſtinguẽdũ ꝙ ali⸗
quod dicat᷑ in ſe malũ ſᷣ̊ nõ ᷣm ſe malũ. non enĩ hec di⸗
ſtinctio ex intẽtõnibo vocabuloꝝ ꝑ ſe elicit᷑.nec expoſi⸗
toꝛes ſacre ſcripture iſtis vtũt᷑ drñtijs.

embꝛũ ſecundum

eudo querit᷑ de opoſitione mali ĩ genẽ
reſpectu boni in genere.videt᷑.n.eẽ ↄtra⸗
rietas.ↄtraria.n.dicũt᷑ que ſub eodeʒ ge
nerxre poſita marime diſtãt. ᷣ bonũ in ge/
nere malũ in genè ↄnicãt in intentõe geneꝛis.⁊ differ̃t

genere ⁊ malũ in genere ſunt ↄtraria.4l Itez eidẽ acti
oni eſt im poſſibile ſimul ineſſe malũ in genere ⁊ bonũ
in genere. ̊ malũ in genere ⁊ bonũ in genere ſunt ↄtra
ria vel adminꝰ oppoſita. (onta.draria ſunt q̃ na
ta ſunt fieri circa ideʒ ſubiectũ.hᷣ bonũ in genere ⁊ ma
lũ in genere nõ ſunt nata fieri ciꝛca ideʒ ſubiectũ.q̊ bo
nũ in genere ⁊ malũ in genere nõ ſunt nata fieri ↄtra⸗
ria.qꝙ aũt nõ ſunt nata fieri ciꝛca idez ſubiectum ꝑ hoc
pʒ:ꝙ eadeʒ actio nõ põt eſſe pᷣm diuerſa tpa bona ĩ ge⸗
nere ⁊ mala in genere. ſ̊ que ſemel eſt mala in genẽ ſꝑ
eſt hmõi. ¶ Itez malũ in genere ⁊ bonuʒz in geneꝛe ge⸗
nera ſunt bonoꝝ ⁊ maloꝝ. nec hñt cõmune genꝰ. ↄtra⸗
ria do ꝓprie dicta hñt cõmune genꝰ. ꝗ̊ malũ iĩ genere ⁊
bonũ in genere nõ ſunt otraria.4 Itez malũ in geneꝛe
Eꝑ additõʒ põt fieri bonũ.⁊ bonũ in genere ꝑ additõnẽ
circũſtantie põt fieri malũ.̊ bonũ in genere ⁊ malum
in genere nõ ſunt ↄtraria.cum pñt oppoſitã rõnez com
municare.nõ.n.albũ manẽs album põt coĩcare rõneʒ

m bonũ ⁊ malũ que ſunt maxie diſtantia.gᷓ bonuʒ in

ingri. nec ecõuerſo. ¶ Hac de cauſa querit᷑ cuiuſmodi

differentie ſint malũ in genere ⁊ bonũ in genẽ reſpectu
actõnis. vtꝝ ſint differentie eſſentiales vel accidenta⸗
les.on vident᷑ eſſentiales eſſe.bonũ.n.⁊ maluʒ acci⸗

Dunt actioni: ſimilit agenti. Poteſt.n.actio intelligi
p̃ᷣter intellectum boni ⁊ pꝛeter intellectum mali.Fim ꝙ
nos dicimus bonum in genere 2 malum in genẽ. Dif⸗
ferentia vᷣo eſſentialis eſt preter intellectum cuiꝰ ñ in⸗
telligit᷑ illud cuius eſt diffeꝛentia eſſentialis.q̊ bonum
in genere ? malũ in genere non ſunt differentie eſſenti
ales actõnis. ¶ & aũt non ſint accñtales videt᷑ ex h.
ꝙ non poſſunt ineſſe vni a eidem actõni.accidentia dᷣo
oppoſita adminꝰ poſſunt intelligi ſm prius ⁊ poſteriꝰ
ineſſe. ¶ Joꝛte dicetur ꝙ eſſent accidentia inſeꝑabilia
que lʒ poſſint adeſſe ⁊ abeſſe per intellectum.tamẽ non
abſunt a ſuis ſubiectis: niſi ſint talia accidentia inſe⸗
ꝓabilia.que inſint alicui rei ſeꝑabili.vt coꝛuus dicit
niger.ratio eſt pennaꝝ:⁊ cignus albus.ablatis autem
ꝓpennis põt cignus dici niger coꝛuus albus.nõ ſic au
teʒz videt᷑ de his drñtijs bonũ in genere ⁊ malũ in genẽ
actio.n.mali in genere nõ intelligit᷑ hic actio ſine ipſa
malicia generis.nec actio bona in genere intelligitur
hic actio ſine bonitate generis.q̊ non ſe hñt ſicut acci⸗
dentia.ſubiectum nintelligitur hic ſine accñtibo que
ſunt in ſubiecto¶ Ad quod dicendũ.ꝙ oppoſitio ẽ int᷑
bonum in genere ⁊ malũ in geneꝛe.⁊ eſt oꝓoſitõ diſꝑa
tionis.diſꝑata.n.ſunt vbi ſeꝑantur abinuicem ſᷣm ra⸗
tionem ſiue foꝛmam ⁊ ſubiectum. (¶ Ad illud autẽ qð
obiectum eſt in contrarium. vbi oſtenditur ꝙ bonum ĩ
genere ⁊ malum in genere ſunt ↄtraria.Dicenduʒ eſt.
ꝙ non ꝓprie ſumendo contraria. nec eis cõuenit diffi⸗
nitio contrarioꝛuʒ: que eſt.ꝙ poſita ſub eodem genere
maxime diſtant.genus.n.ibi non dicit᷑ materia ſubie⸗
cta.ſed genus predicabile. bonum auteʒ in genẽ ⁊ ma
lum in genere non ſunt in vno genere predicabili.ens
enim non dicit genus reſpectu boni ? mali.⸗! Ad ſecũ
Dum dicendum.ꝙ lʒ malum in genere ⁊ bonum in ge⸗
nere ſint incompoſſibilia ſimul ineſſe eidem. nõ ex hoc
ſequitur q; ſint ↄtraria.quia non ſunt nata fieri circa
idem ſubiectum.ſed erunt oppoſita vt diſꝑata.ſicut.n.
bonitas ⁊ malicia diſꝑata ſunt inter ſe.ita ⁊ actões ꝗ⸗
bus conueniũt ſunt inter ſe diſpate.¶ Item reſpondẽ
dum eſt ad hoc quod ſecũdo obijciebat᷑ cuiuſmòi diffe
rentie eſſent bonum in genere ⁊ malum in genere cuꝛca
actionez. Dicendum eſt ꝙ diſtinguũt actõnes ſicut ꝓ⸗
prietates diſtinguũt ea quoꝝ ſunt ꝓpꝛietates.appropꝛi
atur.n.bonitas ſue actõni in genere.⁊ malicia ĩ genẽ
ſue actõni.nec eſt h̊ ↄtrariũ.q bonũ ⁊ malũ pñt accidẽ
eideʒ actioni. G.n.nõ eſt de bonitate ⁊ malicia generis
ſ̊ d bonitate 2 malicia intẽtionis.que extrinſeca eſt a
bonitate generis. bona.n.actio in genere põt eẽ mala
ex intentõne vel bona.ſimpłr aũt nõ põt eadẽ actio nu⸗
mero eſſe bona ⁊ mala.vñ alit ſe hñt bonũ ⁊ malũ ciꝛ
ca actionem ⁊ circa agentem. circa agentem autem ſic
ſe habent ꝙ poſſunt vni eidem agenti numero ineſſe
bonum ⁊ malum.ſed non ſimul. vni vᷣo? eidem actio⸗
ni non poſſunt ſimul numero m prius ⁊ poſteꝛius in⸗
eſſe bonum ⁊ malum. Ratio autem eſt. quia agens nu
meratur propria numeratõne preter bonum ⁊ malum
que ei accidunt.actio vᷣo cum non ſit in ſe ſtans ſ traſi
ens: numeratur cum ſuis conditionibus. Elnde alia

numeratio eſt actio bona ⁊ alia numero eſt actio ma⸗

(Membrum tercium

,Bnſequẽt᷑ queri de opatõe malicie ĩ ꝓ⸗
poꝛtõabilitate habitꝰ ad actũ.ſ.vtꝝ hitꝰ
ſit deteꝛioꝛ actu vel ecõueꝛſo.ꝙ aũt ſit de⸗
terioꝛ ĩ genẽ videt᷑. oppoĩt᷑.n.bono ĩ genẽ
actꝰmalũ ĩ genẽ actꝰ:pᷣ bonũ ĩ genẽ actꝰplꝰↄiũgit fini g

— G—b—ͥ———————

—

f f f fvfhf — 08—5—ð

— malum in genere actꝰ plus igugleaſne ergo malum ſe equalitas generis.⁊ huic reſpondet meritũ ene ere
ſenn⸗ in genere actus deterius eſt malo in genere habitus. ne. Ael põt dici malum eque. quia equaliter defoꝛmat
aech Itẽ poſito malo in genere actꝰ.pomit᷑ malũ ĩ genere ba⸗ ipſam animam. 1 m boc nõ omnia mala in genere ſũt
ellig bitus.malũ enĩ in genere actus ẽ ca mali in genere bahi eque mala. plus enim deformat ipſ ain animam homitci
fng tus.ergo malũ ĩ genere Rrrag malo ĩi genere ha⸗ din ppetratũ.qᷓ; adulteiꝛũ ꝑpetratũ oĩbus alijs paribo.
Bif⸗ bitus.cũ ſit cã ꝓpꝛia illiꝰ.¶ Cõtra qð diuturniusẽ ma⸗ Hic autẽ notãdũ.ꝙ malũ i genẽ dicit᷑ młtiplicit. vno
ſin⸗; lum deteriꝰ ẽ malũ.ſed diuturniꝰ ẽ malũ ĩ genere habi⸗ enim modo dicitur adulterium malum in genere. alio
Dnan tus.ergo malũ ĩ genere habitꝰẽ deteriꝰ.malũ act⸗ enim modo malũ ex circumſtantia.ſi enim com ꝑatur adulte⸗
Knti trãſit.ſed remanet habitꝰ.rõne cuiꝰ ẽ etiã reatꝰ.⸗ Itez rium ſornicationi dicuntur eſſe duo mala in genere lu⸗
keß bonũ ĩ habitibo meliꝰ ẽ bono ĩ actibo.ergo ꝑ ofpoſt itum æurie.Alio modo dicitur eſſe malum ex circumſtantia.
tad malũ ĩ habitibo erit deteriꝰ malo ĩ genere act? ſicut. n. Fm ꝙ; coire cum nõ ſua eſt malum in genere.coire auteʒ
len⸗ ſe habẽt ꝑ opoſitũ malũ ĩ geneꝛe habitꝰ ⁊ bonũ ĩ geneꝛe cum nõ ſua coniugata alterius. eſt malum ex circumſtã
bil habitꝰ.ita malũ ĩ genere aciꝰ ⁊ bonũ ĩ genere actus· er⸗ tia. In hoc enim dicitur ꝙ cõiugata alterius dicitur ciꝛ
ili go ꝑmutatim ſicut ſe habet ĩ genere habitꝰ bonũ ad bo⸗ cumſtantia ⁊ ſimiliter coiꝛe cum ſoluta. ſᷣm ꝙ formcatõ
non nũ ĩ genere actꝰ.ita ſe habet malũ ĩ geneꝛe babitꝰ ad ma adulterium cadunt ſub eo qð eſt malum ex circumſtã
ſe⸗ lum genẽ actꝰ.ergo cũ bonũ ĩ genẽ habitꝰ ſit meliꝰ bo⸗ tia ratione ſui.ratione vᷣo eius quod ẽ coire cum nõ ſua
dict no ĩ genẽ actꝰ.malũ i genẽ habitꝰ erit deter maloĩ ge⸗ caunt ſub eo ꝙ eſt malum in genere.¶ Ad hoc etiam
dten nere actꝰ. ¶¶ YNẽ malũ genere babitꝰ eſt rõ multiplicadi queritur.vtrum aliquis poſſit preciſe facere tm̃ maluʒ.
ſtan malũ ĩ actu.ergo ẽ illo deteriꝰ. qð dicendu.qꝙ; ma tum eſt aliquod in genere.Quod videtur. quia poteſt
igeni lũ ĩ genere quo ad ꝗd.ẽ deteriꝰ malo ĩ genẽ habitꝰ.quo aliquis perpetrare malũ in genere. nõ addendo aliquã
eifſi ad ꝗd ẽ minꝰ malũ.quo ad boc.n.ꝙ moluʒ ĩ genẽ act⸗ꝰ ẽ circũſtantiam malam.ſſed ſi nõ addit᷑ circum ſtãtia ma⸗
giur cauſa mali in genẽ habitꝰ.rõne cauſalitatis ẽ deteriꝰ. la vel intẽtio mala.nõ contrahitur malitia niſi er gene⸗
a⸗ Attendendũ autẽ.ꝙ malũ ĩ genẽ actꝰ põt accipi duplici re actus.ergo poteſt aliquis perpetrare poſſe tiñ maluʒ
gne ter. Põt enĩ accipi ꝓ malitia generis actꝰ. vel põt acci⸗ qtum eſt maluʒ in genere⸗ontra malitia qua quis
Sc pi generalit᷑ ꝓ quacũq; cã.malitia exiſtẽte in ſuo actu. malus eſt. ex aciu particulari cõtrahitur. ergo niſi ad
en ſiue ſic ſiue ſic accipiat᷑. Pꝛeterea malitia in genẽ actꝰ datur ſuper malum in geneꝛe aliquid.nullus ex hoc dici
x cauſat malitiã ĩ genere habitꝰ.nec tamẽ malum ĩ genere tur malus.ergo nõ ſufficit malitia ĩ genere.nilſi fiat ad⸗
actꝰ ſimpliciter ẽ deteriꝰ malo ĩ genẽ habitꝰ. ſed ecõuer ditio.¶ Ad hoc dicendum.ꝙ malũ in genere dicitur.du
uni ſo.ĩ hoc ꝙ plꝰ adheret ipſe aĩe a qua pꝛiuat᷑ bonũ.⸗ Ad pliciter.vno modo ſᷣm ꝙ malum in genere dicit᷑ qð ge⸗
zel. obiectũ vo pꝛimo dicendũ.ꝙ nõ ẽ ſimile ex ꝑte bonoꝛuʒ neraliter dicitur malũ.⁊ ſᷣm hoc nõ dicitur com ꝑabile
dfi⸗ ⁊ ex ꝑte maloꝛũ.ex ꝑte enĩ bonoꝛũ ẽ q bonꝰ habiiꝰ gene ad malum particulare.maxime cum particulare fuerit
nere rat bonũ actũ vniuerſalit.niſi fieret ſermo de habitu cõ eiuſdem generis.ſᷣm hũc modũ nulla eſt queſtio.ſi que⸗
bie⸗ ſuetudinali inqᷓtũ huiuſmõi.ex ꝑte ᷣo maloꝛũ actꝰ ma⸗ ratur.vtrum aliquis poſſit facere tm̃ malum q tuʒ ẽ ma⸗
mn lus prĩo generat habitũ malũ.licet ergo actꝰ imediatiꝰ lum in genere.Alio pᷣo modo dicit᷑ malum in genere.ſᷣm
ns cõiungat habentẽ fini in malis.tamẽ habitus malꝰ im⸗ ꝙ malum in genere diuidit contra malum ex circumſtã
ei mediatius diſiungit a fine.nõ enim eadẽ ẽ lex in bonis tia.⁊ ſᷣm hoc poteſt aliquis perpetraꝛe malũ in genere.
⸗ ⁊ in malis.ſed cõtingit fieri ecõtrario. Et ſi dicatur.q nõ addita aliqua circumſtantia aggꝛauante. 2 boc mo⸗
we malũ in genẽ actꝰ ĩmediatius diſiungit. qꝛ poſito per i⸗ do poteſt aliquis tantũ malum facere quantũ eſt maluʒ
8 poſſibile.ꝙ malũ in genẽ habitꝰ nõ ſequeret᷑. nibilomi⸗ in genere. ⁊ per hoc ſoluitur quod obiectum eſt.( Ad
4. nus diſiũgeret a fine.malũ autẽ in genẽ babit?ꝰ nõ diſiũ puc etiam queritur. ſi aliquis appetat foꝛnicari cu mu⸗
4 git a fine. niſi pcedente malo in gene actꝰ. Licendũ ẽ.ꝙ iere in genere.⁊ alius intendit foꝛnicari cum aliqua de
a rõ nõ ẽ eiꝰ ꝙ immediatũ.ſed eiꝰ qʒ eſt primũ.vnde ma⸗ terminate.quod illoruʒ ſit deterius. Et videtur ꝙ ille ꝗ
K. lum in genẽ habitꝰ pꝛio diſiũgit. ſed malũ ĩ genẽ habitꝰ intendit foꝛnicari deteꝛminate cum aliqua plus peccat
a ꝓrimiꝰ diſiũgit.⸗¶ Ad obiectũ ðo ſecũdo dicẽdũ ẽ. ꝙ lʒ ꝙᷓ ille qui intendit fornicari cũ aliqua determĩate. 4Cõ
t9 malũ ĩ genere actꝰ ſit cauſa mali ĩ genere habitꝰ. tamen tra.nulla circumſtantia additur ſupra malitiam gene⸗
n nõ eſt ſimpliciter deteriꝰ. in malis enim ecõtrano eſt qᷓ ris.ꝙ enim dicitur cũ iſta.nõ dicit circumſtantiam.eꝛgo
è in bonis in ꝑte diſſimile.⁊ in Ete ſimile. In hoc enim ẽ non magis peccat qui intendit foꝛnicani cum iſta.qᷓ üle
fDH diſſimile.ꝙ bonũ in genere habitus cauſat bonñ in ge⸗ qui intendit indeterminate cum aliqua 4 Preterea. ſi
Ix9 nere actus primo.malũ vo in genẽ actus primo cauſat diceretur ꝙ per demonſtrationem intelligeretur aliqua
tig malũ in genẽ habitꝰ. In hoc eni ẽ ſimile. ꝙ habitꝰ vtro⸗ circum ſtantia. illa poſſet diminuere.a ita minus poſſet
biq; ẽ melioꝛ actu. Et ſi dicat.ꝙ actus bonꝰ magis con⸗ peccare ꝙᷓ qui intenderet fornicare indeterminate cum
n iungit fini.⁊ iõ meliꝰ ẽ.dicendũ ẽ ꝙ nõ ſequit.habitꝰ.n. aliqua. Ad quod dicendum. ꝙ cum dicitur fornicari
DD gꝛatuitꝰ in ꝑuulo qui nõ operat᷑ coiungit cum fine. actꝰ cum iſta.poteſt intelligi illa ſubſiantia mulieris ſine cir
uutem nunqꝙᷓᷓ cõiungit fini ſine bab Buen etiaz cumſtantijs q aggꝛauant vel minuunt. 2 ſᷣm hoc nõ com
ſt buiuſinõi gratia.vtruʒ omnia mala in genere actꝰ ſunt ꝑantur adinuicem pᷣm magis ⁊ minus.foꝛnicari cuʒ ali
ſe eque mala.⁊ videt᷑ ꝙ ſic.quia omnia obligata ſunt pene qua muliere.⁊ foꝛnicari cum iſta. non enim malum in
o⸗ eterne.⁊ omnia que ſunt obligata pene eterne. in geneꝛe genere com ꝑabile eſt cum hoc indiuiduo. nec eſt ibi ad⸗
din eque mala ſunt.ergo omnia mala in genere eque mala ditio mali propter indiuiduationem.ſed eſt additio in⸗
nn ſunt.⸗. Coõtra foꝛnicatioẽ malũ ĩ genere.adulteriũ ẽ ali⸗ differentis· Si vᷣo virtute demonſtrationis intelligatuꝛ
lun ud malũ ĩ genere.foꝛnicatio autẽ nõ ẽ eque malum ſicut circumſtantia.vel circumſtantia eſt aggrauans xel di⸗
i, agdulterium. ergo nõ omnia malaĩ genere ſunt eque ma minuens. Si eſt aggrauans tunc maius eſt peccatum.
in la. Similit homicidiũ ẽ malũ ĩ genere.⁊ adulterium eſt Si diminuens tunc minus eſt peccatum. J
o⸗ mel in genere. homicidio autẽ debet᷑ maioꝛ pena qᷓ; ad l WWõ
ulterio.eꝛgo maioꝛẽ reatꝰ.ergo homicidiũ ẽ maius ma I b A
lũ.nõ ergo omnia in genere ſunt eque mala.⸗ Ad quod (Mem rum quartum
dicendũ. ꝙ eſſe eque malum in genẽ dicitur duplicit. di⸗ Varto queritur ð proportionabilitate ma
6 citur enĩ eque malũ qꝛ eque defoꝛmat ſuum genus.⁊ ſm lorum inteꝛ ſe reſpectu bonorum in gene⸗
bũc modũ omnia mala in genere ſunt eque mala. Sic re.Et eſt queſtio. Atrum omne bonũ ſit ma

ueſtio

n.malitia homicidij defoꝛmat ſuũ actũ. ita malitia ad

ulterij defoꝛmat ſuum actum. hec equalitas dicitur el⸗

ει % *%

gis bonum. ꝙᷓ aliquod malum ſit malum.
uod videtur per hoc quod dicitur ſuꝑ illð pᷣs. Honũ

mibi lex oꝛis tui ſuꝑ milia auri 7 argẽti. dicit.b. Angu.
magis diligit caritas lege dei. ꝙᷓ cupiditas milia auri2
argenti boc autẽ ĩtelligit᷑ de interioꝛi motu. de exteriori
autẽ nõ poſſet.qꝛ aligs malꝰ feruẽtius opatur mala ꝙ
aligs bonꝰ bona.ergo ĩterioꝛ motꝰ boni.magis ẽ itẽſus
ꝙᷓ ĩterioꝛ mali.ergo aliqð bonũ ĩ genẽ magisẽ bonuz
aliqð malũ.¶¶ Itẽ ꝑ bonũ ĩ genẽ meritũ vite eterne. peꝛ
malũ vo ẽ meruũ pene eterne. ſʒ vita eterna magis bo⸗
nũ ẽ ꝙᷓ pena eterna ſit mala.ergo bonũ ẽ magis bonũ q;
malũ ſit malũ.¶¶ Itẽ dicit. b. Orego. Abſit ꝙ tata dele⸗
ctatio ſit ĩ vicijs quãta ẽ ĩ virtutibo.ſʒ bſm quãtitatẽ dele
ctatiõis ẽ quãtitas boni vł mali.ergo bonũ ẽ magis bo
nũ q; malũ malũ. Itẽ bonũ oĩno aufert malũ. ſed maluz
nõ oĩno aufert bonũ.ergo bonũ ẽ magis bonũ q; maluʒ
ſit malũ.(¶ Cotra dicit apoſto.vj. Ro. Sicut ex hidui⸗
ſtis mẽbra ſeruire iniꝗtati ad iniquitatem. ita exhibete
mẽbra veſtꝛa ſeꝛuire iuſticie ĩ ſanctificationẽ.ergo tantu
põt ſeruire aliqs bono ꝓpter bonũ.quãtũ ſeruiuit inalo
Apter malũ ſiue ꝓpter aparẽs bonũ.ergo aliqð malum
tantũ ẽ mnalũ quatũ aliqd bonũ ẽ bonũ.¶ Itẽ maior e in
clinatio ad malũ ꝙᷓ ad bonũ ⁊? foꝛtioꝛi inclinatiõe exiſtẽ
te vehemẽtioꝛ erit motꝰ.ergo aliqð malũ ẽ magis malũ
ꝙᷓ aliqð bonũ ſit bonũ.⁊ ĩtelligit hoc de ipſis motibus.
¶ SItẽ malũ 2 bonũ ſunt oꝓpoſita.ergo quatũ ponit vnũ
tantũ demit aliud.ſed quãtũ ponit vnũ tantũ ẽ ibi de bo
nitate. quãtũ demit aliud tantũ ẽ ibi de malitia. ergoñ
ẽ bonũ magis qᷓ; malũ malũ.ſed vident᷑ adequari. Iteẽ
aliquis malꝰ feruẽtioꝛ ẽ ad malũ ꝙᷓ ſit bonꝰ ad bonũu:et
reſpectu cuiꝰ dicit feruẽtioꝛ dicit᷑ potẽtioꝛ. ergo malus
eſt potẽtioꝛ reſpectu mali qᷓ; bonꝰ reſpectu boni.eꝛgo ali
qð malũ dicit᷑ magis maln ꝙᷓ aliqð bonũ bonũ. Oð eti⸗
am videt᷑ ĩ aliquo hberetico ⁊ in aliquo fideli. bereticus
enĩ feruẽtioꝛ ẽ ad ſuſtinẽtiã moꝛtig ꝓ cã moꝛtis ĩdebita.
q fidelis aliquis ꝓ cã debita. (24 qð dicendũ.qꝙ põt
fieri com patio m genꝰ boni ⁊ mali.⁊ Fm hoc aliqð bo⸗
num ẽ magis bonũ ĩ genẽ ꝙᷓ aliqð malũ ſit maluʒ · eo ꝙ
aligd ẽ ſumme bonũ quo meliꝰ excogitari non põt. nibil
autẽ ẽ ſumme malũ.⁊ rõne huiꝰ ĩtelligit᷑ qd dicit᷑ ĩ pſal.
ꝙ magis diligit caritas ⁊c· Alio vo mõ põt fieri comꝑa
tio rõne feꝛuoris in motu. ⁊ m hoc põt aliquid eſſe ma
gis malũ ĩ genẽ ꝙᷓ aliqd bonũ bonũ.nõ vn iuerſalit ſz ꝑ⸗
ticularit᷑. ¶ Ad boc autẽ qð obijcit᷑ in cõtrariũ:dicẽdũ.
ꝙ licet plures ſint ĩclinatiões ĩ malũ.nõ tñ ipſe mot⸗ i⸗
qtum ꝓcedit a ꝓpꝛia radice.ẽ magis malum.ſʒ põt eſſe
ſferuẽtioꝛ vel natura coꝛrupta ꝓnioꝛ. nõtẽ ex ꝑte radi⸗
cis ſed ex ꝑte ſubiecti.¶ Aod aliud vo dicendũ.ꝙ cũ dici
tur. vj. ad Ro. Sicut exbibuiſtis ⁊c. itelligit᷑ illa com⸗
ꝑatio equalitatis ſᷣm equalitatẽ qtũ ad motũ lib.ar.et
roõne lib. ar. nõ ex rõne boni in genẽ vel mali ĩ genẽ. ⁊ ꝑ
boc idẽ ſoluit᷑ ꝙ cõſequẽter obiectũ eſt.

neſtio. cv. de malo er

nts.

Onſequenter dicẽ
di ẽ de malo ex circũſtãtia. Ad hoc au⸗
tem ſciẽdũ ẽ.ꝙ circũſtantia dicit᷑ ꝓprie⸗
tas ꝑſone vel aetꝰ ꝑtinẽs ad diminutio
— nẽ vel ao aggꝛauationẽ peccati. Circũ⸗
ſistie autẽ notant᷑ ĩ hoc verſu.quis.quid. vbi.qbus au⸗
xilijs. quomõ.qñ. rio ergo querit᷑ de malo circũſtã
tie in cõi. videlicet. vtrũ malu ex intẽtione dicat᷑ malum
ey circumſtantia.Scdo.vtrum malum in geneꝛe ſit ma
lum er circumſtantia. Lercio de comꝑatione mali ex
circumſtantia reſpectu mali ex intentione ⁊ mali er ge⸗
nere. Quarto de malo ex circumſtantus in ꝑticulari.

Uembzum prinum

circumſta

ꝓut eſt ĩ genere moꝛis. 1 ms
lum qð foꝛmat᷑ ex nobis.malũ do ex genere vel circũſtã⸗

primũ quo querit. vtrũ malũ ex int᷑tiõe
dicat᷑ malũ ex circũſiantijs arguit᷑ ſic. Ma⸗
lum ex intẽtione dicit᷑ malũ ex defectu finis
debiti.ſed malũ ex defectu finis debiti.dici⸗

ttur malũ ex circũſiantia finis.qua eniĩ de cã fecit dicituꝛ

circũſiantia finis.ergo malũ ex intẽtione dicit᷑ malũ er
circũſtantia. 4 Yẽ ſicut actio habet cam efficientẽ ita bʒ

cãm materialẽ. ⁊ foꝛmalẽ ⁊ finalẽ.ſʒ cã efficiẽs ⁊ foꝛma⸗

lis 1 finalis ad circũſtantias reducunt᷑. ergo cã finalis
eodẽ mõ.cũ cã finalis Gein actionis ſit pꝛincipalioꝛ

Lõtra malũ ex intẽtione ẽ ma

tia format᷑ er ipſis rebus.ergo malũ ex intẽtione contꝛa

alia duo diſtinguit᷑. ¶¶ Itẽ cũ dicit᷑.ꝙ intẽtio finẽ oꝑi im⸗
ponit. intẽtio diuidit᷑ cõtra omnia que materialia ſunt

in ope.ſed quecũq; ſunt ĩ opeꝛe quaſi diſpoſitio quedazʒ

materialis ſunt reſpectu ipſiꝰ finis.q̊ malũ ex intẽtione

diuidit᷑ cõtra malũ ex circuſtantia ⁊ ex genere. 4 Prete
rea in genere cauſarũ malũ diuidit᷑ cõtra foꝛmalẽ ⁊ ma

terialem. ſed finis ẽ cã finalis.circũſtantia operis ẽ can

ſa foꝛmalis.ipſum genꝰ eſt cà materialis.ergo malũ qð
accipit᷑ ex defectu iſtoꝛũ. babebit pꝛopriã diuiſionẽ ma⸗

lum eꝛgo ex intẽtione cũ reſpiciat finẽ.malũ ex circũſtã⸗

tia cũ reſpiciat foꝛmã.malũ er genere cũ reſpiciat mate⸗
riam diuident ĩter ſe m diſferetias ꝓpꝛias mali
quod dicendũ.ꝙ malũ ex intẽtione Fm ꝙ bic accipimꝰ.

diuidit᷑ cõtra malũ ex circũſtantia.circũſtantie autẽ di:

cunt᷑ que ſunt circa ipſuʒ actũ ſuꝑadoite ipſi genẽ actio
nis q diſponũt ad ſinẽ.vt quicquid ẽ iter initiũ actiõis
2 finẽ actiomis dicat᷑ circũſtantia.ſᷣm hũc modũ malum

ex circumſtãtia dicit᷑ cõtra malũ ex intentione. Alio vDo

mõ dicit᷑ circumſtãtia quicqd circũſtat eſſentiã actiõis.
2 ſm hoc finis dicit᷑ circũſtantia.querit᷑ eni qua de cau⸗

ſa aligs fecit hoc dicit᷑ eſſe finis ſiue vtilitas.ꝑ boc patzʒ D

ſolutio ad primũ.il Ad ſcdm autẽ dicendũ. circumſtã
tia vno mõ dicit᷑ generalit quicꝗd ꝑtinet ad actionẽ ſᷣm
ſeipam.⁊ ᷣm hũc modũ malũ ex intẽtione cõtinebitur
ſub malo er circũſlantia. Alio ᷣo mõ ꝓut diuidunt᷑ cau

ſe actionis inter ſe. diuidunt᷑ 2 defectus cõſequẽter.⁊ lic

nõ continetur. .
Membꝛum ſecundum
Einde querit᷑. virum malu in genere dicat᷑
malum ex circũſtantia.qð videt᷑ per hoc ꝙ;
dicit Lullius.dicit eniʒ ꝙ ꝓprietas negocij
diuidit᷑ in ſex. In genus actiõis.ſinẽ.ſacul⸗

—

tatem. locum. tempus. ⁊ modum. Genus autẽ actionis

appellatur ipſa actio.conſiderata reſpectu materie ſue.
vt quid egit ſᷣm hoc ſicut ipſum genus pertinet ad ciꝛcũ
ſtantiam. ita malum ex genere erit malum ex circũſtan⸗
tia.¶ Preterea.attributa perſone ſiue circũſtantie per⸗

ſone. diuiduntur cõtra attributa ſiue circũſtantias ne⸗

gocij.ſed attributa ſiue circumſtantie perſone continen

tur ſub circumſtantia. ſm ꝙ dicitur malum ex circum⸗
ſtantia.ergo multofoꝛtius ex WS actionis continebi

tur ſub malo er circumſtantia.¶ Contra. circumſtatia
dicitur reſpectu alicuius exiſtentis ante circũſtantiam.
ergo alius defectus eſt ex defectu ipſius in ſe.⁊ ex defe⸗

ctu circũſtantie ipſius.ergo malum ex circumſtantia di

nidetur contra malum ex genere. ¶¶ Preterea. in omi
genere materia diuiditur contra formam.ergo in gene
re actionis.ergo cum circumſtantia dicat formam acti
onis genus vᷣo dicat materiam. malum ex cixcumſtãtia
diſtinguetur a malo ex genere ? econuerſe i quod

dicendum. ; malum ex circumſtantia aliter diſtinguet
a malo er genere hic. aliter prout dererminat Zullius.

pm enim ꝙ accipitur Tullius. malum ex circumſtatia

continet in ſe omnia pertinentia ad negocium ſiue acti⸗

onem. hic pᷣo dicuntur tm̃ circũſtantie qᷓ ſunt inter ini⸗

tium ⁊ ſinem actionis:dico autem initium actionem re⸗

————

WKr
ufine
iti dic⸗
kdicitn
nalüer
kitab
ſonng
finalis
cipalior
meima
irrüſz⸗
cont
opiimn⸗
a ſunt
vedaz
nn
Oreie
Kame
isican
mliqs
ne,na⸗
öſi⸗
imngee⸗
4
Nn.
anidi⸗
ai⸗
getſdis
fnalan

Glode

ioſg.
gecan
epaß
umnſt
noßin
bitur
kcan
1lie

1
dicat
deg
gocn
Keut
lions
ſeſhe⸗
daini
ſtanm
je pen
gon⸗
hkinen
rcun
einchi
ſäna
tian.
deßt
tiad
poni
ngene
nact
uod
ſuet
luo.
tia
Neti/
ini⸗
e

Dueſtio

latã ad ſuq materiã. ⁊ hoc vocat᷑ genꝰ actiõis. ratio aut

eſt.qꝛ tulliꝰ diuidit circũſtãtias ᷣm duo ueſun 1 ipa
oc dicun

cauſa.ſ.ꝑſona ⁊ negociũ ſiue actio.⁊ ꝓpter h 1
attributa ſiue circũſtantie ex ꝑte ꝑpſone ⁊ ex ꝑte negocij.

hic autẽ diuidimꝰ ſᷣm ꝙ maio? deſoꝛmitas ⁊ minoꝛẽ in

ipſa actione ·.ex diuerſis cauſis pricipalibo ipſiꝰ actio⸗
nis.¶¶ Si vᷣo querat aliꝗs.pter quid efficiẽs cauſa non
diſtixit quoddã genꝰ mali ſicut alie cauſe.dicendũ ꝙ ciꝛ
cũſtantie ex ꝑte efficiẽtis nõ dicũt niſi aggꝛauationẽ ſuꝑ
malũ actiõis ĩ genere.iĩ hac enĩ ꝑte prio querit᷑.cuiꝰ ge⸗
neris ſit actio.⁊ hoc ẽ quid ſit.ſcdᷣo cui inſit.⁊ ĩ illo cõp⸗
hendunt᷑ circũſtãtie ꝑſone.ñ ĩ hac cõſideratiõe tã cir⸗
cũſtantie ꝑſone q; actionis adiacẽt generi actiõis.⁊ Ip⸗
ter hboc malũ qð ꝓuenit er defectu circũſtantie.ex ꝑte ꝑ
ſone cõtinetur ſub malo er circũſtantia. Ex iã dictis pa
tet qualiter reſpõdendũ ẽ ad primo obiecta.

Verit᷑ tercio de com ꝑatione mali ex circũ⸗
ſtãtia reſpectu mali ex genere mali ex intẽ
tione.Circa qð querunt᷑ tria. Prio.vtrum
circũſtantia addita ſuꝑ genꝰ actionis agqᷓ⸗
uet peccatũ.Scðdo.vtrũ malũ ex circũſtantia ſit deteriꝰ
malo ey genere vel ecouerſo. Tercio.vtrũ ex circũſlan⸗
tia dicat demeritoriũ pᷣter hoc ꝙ addit᷑ malũ ex ĩtẽtõe.

ticulus

. uet peccatũ.quia dicit Greg.vbi maiꝰ eſt do
num ſciẽtie. ibi tranſgreſſoꝛ maiori ſubiacet
culpe. ergo circũſtantia ꝑ ſe aggꝛauat ratiõe ſcientie.eo⸗

7

gem mõ ratione aliarũ cõditionũ.reſtat ergo ꝙ circum

ſtatia põt aggrauare ſuꝑ malũ generis.4. Aidet᷑ etiã
hoc.ꝙ plus peccat qui cõmittit adulteriũ loco ſacro vel
tẽpoꝛe ſacro.q; qui cõmittit adulteriũ ſimpliciter cir⸗
cũſtantia põt aggꝛauare ſuꝑ malitiã generis. (rra
bona circũſtantta nõ auget meritũ apð deum. ergo nec
mala aggꝛauabit demeritũ.ergo malũ ex circũſtantia ñ
aggꝛaua bit malũ ſuꝑ malũ generis actiõis. ¶¶ Itẽ ꝓni⸗
oꝛ ẽ deꝰ ad miſerendũ qꝙᷓ; ad puniendũ.ſed bona circũſtã
tia nõ auget effectũ miſeratiõis.ergo mala circũſtantia
nõ auget effectũ punitiõis. Oe autẽ bona circũſiãtia nõ
augeat. patet ex hoc.ꝙ ex caꝛitate ẽ meritũ. ex maiori 6
caritate maiꝰ ẽ meritũ.⁊ ex miori minꝰ. ſed circũſtãtia
nõ facit ad hoc ꝙ ſit minoꝛ caritas vel maioꝛ.ergo ciꝛcũ
ſtãtia bona nõ auget meritũ.¶ Pꝛeterea opꝰ virtutis ẽ
opus ꝑfectũ.ſed opꝰ perfectũ ẽ qʒ attigit ſue virtuti.at⸗
tingit autẽ ſue virtuti cũ nulla circũſtantia deeſt. Fvbi
ẽ opus factũ ex caritate nulla deeſt circũſlãtia. ergo cir⸗
cũſtantia hona cũ requirat᷑ adeſſe meriti.nõ auget ipᷣm
meritũ. ¶ Ad qð dicendũ.qꝙ circũſtantia mala põt au⸗
gere gemeritũ.eo ꝙ circũſtantia mala addit quãdaʒ de⸗
foꝛmitatẽ ſuꝑ defoꝛmitatẽ generis.ſed ſᷣm hoc aggꝛaua⸗
tur malũ culpe.i Ad obiectũ autẽ in contrariũ dicẽdũ
eſt. ꝙ aliter ẽ in circũſtantia bona aliter in circũſtan⸗
tia mala.circũſtantia eniĩ bona requirit᷑ adeſſe ipſiꝰ me⸗
riti. bonũ enĩ qʒð meritoriũ ẽ.ponit qð perfectũ ẽ.perfe⸗
ctum autẽ dicit cui nibil deeſt.ergo bonũ meritoriũ di⸗
cetur qð eſt bonũ ex genere ⁊ circuſtantia z intentione.
õ ſic autẽ eſt er parte mali.malũ enĩ dicit defectũ quẽ
cõtingit eſſe ex pluribus cauſis ſicut dicit Dyoni.in li.
ð diui.no.boni eſt cauſa vna.mali vo ſunt cauſe multe.
Ad illud vᷣo quod obijcitur ſcðᷣo dicendũ eſt. ꝙ lʒ deꝰ
ſit promptioꝛ ad miſerendũ ꝙᷓ ad puniendũ.nihilominꝰ
tamẽ ad miſerendũ in adultis vbi coopatur lib. ar. reꝗ⸗
runtur plura ad hoc ꝙ ſit bonũ meritoriũ. qᷓ ad boc ꝗ
ſit ei malũ oppoſitũ.ad malũ enim ſufficit defectus vniꝰ
circũſtantie ad bonũ pᷣo cõcurſus omniũ que neceſſaria
ſunt requiritur. Qec hoe tollit quin deus pꝛonioꝛ ſit ad

lembeuz tercinz

D primũ. videt᷑ enim ꝙ circũſtantia aggra⸗

miſerendũ.ſed ad hoc facit ꝙ oſtendat᷑ dei iuſticia 2 re⸗
ſpectu bonorũ ⁊ reſpectu malorũ.reſpectu bonoꝛũ vt ꝑ
fectioꝛi in merito reſpoõdeat ꝑfectio in premio. defectio⸗
ni autem in merito reſpõdeat defectio in premio. S
huc etiã queritur de comꝑatione circumſtãtie mate ad
bonam. Si enim circumſtantia mala nõ facit ad meri⸗
tum ſed magis deſtꝛuit. per oppoſitum circumſtantia
bona non faciet ad demeritum ſed magis tollet. ergo viꝛ
tus vel ſcientia in ipſa perſona nõ facient ad demeritũ.
Contra.qtomaius eſt donum tantomagis peccat qui
abutitur. Preterea. ille ſcienter peccat ⁊ alius ignoran
ter. paribus omnibus alijs minus peccat qui ignorãter
ꝙ qui ſcienter peccat.ignorantia enim in quibuſdaʒ ex
cuſat ſcientia vo in nullo excuſat.ergo bona circumſtan
tia plus aggꝛauat q́; mala.¶ Ad quod dicendum. ꝙ bo
na circumſtantia non dicitur aggꝛauare malicia per ſe

ſed occaſionaliter. mala vᷣo circũſtantia per ſe auget de⸗

meritum. autem bona circumſtantia augeat demeꝛi
tum hoc eſt ratione contemptus vel ingratitudinis.qᷓ⸗
to enim maius eſt donum tanto maioꝛ ingꝛatitudo in
illo qui nõ bene vtitur. Qec eſt ſimile de mala circũſtan
tia reſpectu meriti. ⁊ de bona reſpectu demeriti.mala
enim circumſtantia nec per ſe nec per occaſionem eſt cã
meriti.eo ꝙ malum nõ ſtat cum bono perfecto.quod eſt
bonum meritoꝛium. bonum vo quod eſt gratisdatum
ſtat cum malo quod eſt demeritoꝛium. ideo poteſt eſſe
occaſio.licet non ſit cauſa aggꝛauationis in demerito.

Articulus ſecudus

Onſequenter queritur de com ꝑatione mali
ex circumſtantia reſpectu mali ex genere qð
illoꝛum ſit deterius altero ratione cuiuſdaʒ
verbi qnod dicitur.ij.pe.ij.ſuper illo verbo.iniquos vᷣo
in die iudicij reſeruare cruciandos.magis autẽ eos ⁊c.
Heda foꝛnicatoꝛes qui pꝛo reatu fede coꝛruptionis ma
iora in indicio patientur tormenta qꝙᷓ; generales iniq.
alia glo. ibidem. ſuperbos dicit 2 arrogantes. qui ipi
gꝛauiora generalibus luituri ſunt ſupplicia. ſed qui ſũt
generales iniqui niſi qui in genere peccãt.fornicatoꝛes
vo ſunt qui peccant ex circumſtãtia. ergo qui faciũt ma
lum ex circumſtantia grauius punient᷑ illis qui faciunt
ex genere. ergo malum ex circumſtantia ẽ deteriꝰ qᷓ; ma⸗
lum in genere. ¶ Preterea. ſuper illud iniquos vᷣo ⁊c.

.

dicit glo. ſicut dy abolum ⁊ oꝛiginalem mundũ.ergo vi⸗

putatur dyabolus ontra.i generalibus iniquis
intelligunt᷑ dy abolus ? eius ſequaces.ſed malũ ĩ gene.
re quod pertinet ad illos.eſt deterius malo ex circũſtan
tia quod eſt in foꝛnicatoribo.ergo deterius eſt malũ ĩ ge
nere ꝙᷓ ſit malũ ex circumſtantia.¶ Ad quod dici pot.
generales dicunt᷑ illi qui peccant cõibus peccatis.for
nicatoꝛes vðᷣo dicuntur qui adount circumſtantiam enor
mẽ.ſicut illi qui peccant contra naturam. ſicut videtur
intelligi dicere.⁊ ̃m hunc modũ nõ dicitur iniquus ge
neꝛalis qui tm̃ ꝑpetrat malũ in genere. ſed qui in cõibo
peccatis delinquit.hoc ergo modo nõ fit comꝑatio ĩter
malum in genere ⁊ malum ex circũſtantia.ſed inter ma⸗
lum ex circũſtantia ſᷣm vnũ modũ.a malum ex circum⸗
ſtantia ſᷣm alium modum. Aliter tamen exponitur. vt
generales iniqui dicantur qui perpetrant aliquam ini⸗
quitatem in genere.nõ addendo deſoꝛmitatem ex circũ⸗
ſtantia. vt qui nõ ſuam cognoſcit.nec ſupeꝛaddit aliquã
circumſtantiam aggꝛauantem.fornicatores autem vo⸗
cat coeuntes qui ſuperaddunt malo in genere maluʒ ex
circumſtantia. Scdðm hoc ergo concedenduʒ. ꝙ deteꝛiꝰ
eſt malum ex circumſtantia ꝙ; malum er genere. eo H
ponit illud ⁊ ſuperaddit et non econuerſo./i ec hoc ẽ
verum quod obijcitur in contrarium. ꝙ enim dicitur ðᷣ
dyabolo ⁊ ſequacibo eiꝰ. nõ refert᷑ ad ſtatũ generalium
iniquoꝛũ.ſʒ ad ſtatũ quoꝛũcũq; ꝗ reſeruant᷑ i die iudicij

detur. ꝙ ipſi bna de magis peccent inter quos cõ

cruciãdi. enĩ nõ ad generales iniqͥs ꝑtineat illa ĩtel⸗
ligi.patet per hoc quod ſequituꝛ v.angeli fortitudine ⁊
virtute cũ ſint maioꝛes.nõ portãt aduerſus ſe execrabi⸗
le iudicium.

¶ Articulus tercins
R Oſtmodũ dicẽdũ ẽ de cõpatione mali ex cir⸗
cũſtãtia reſpectu mali ex itẽtiõe ⁊ q̃rit᷑.vtrũ
malũ ex ciꝛcũſlãtia dicat᷑ demeritoꝛiũ.ꝓpt᷑ h.
addat᷑ malũ ex itẽtione. OQð vr. ¶Dalũ eni ex circũſiã
tia ẽ cui debet᷑ pena.ñ tãtũ ĩ pᷣſenti ſʒ etiã ĩ futuro.ſic de
betur malo in genere. poteſt eni eſſe ꝙ aliquis adultere
tur ⁊ nõ intẽdat ſe adulterari.ſed ſic adulterãdo peccat.
ergo malũ ex circũſtantia. nec adiecto malo ꝑ ĩtentionẽ
eſt demeritoriũ.⸗ Et in.iiij/c.gen.lamech iterfecit cayn
licet nõ intẽdebat ipſum ĩterficere.punitus tamẽ eſt gra

iecto malo ꝑ intẽtionẽ.i¶ Coõtra.intẽtio nomẽ opeꝛi im⸗
ponit ſicut dicit ambro.ſi ergo nõ adeſt intẽtio ipᷣi opeꝛi
nec dicet᷑ eſſe meritoꝛiũ nec demeritoriũ. Itẽ.xij. Ala
thei.de bono theſauro ⁊c̃.glo.theſaurus eſt coꝛdis intẽ⸗
tio.ex qua dominꝰ iudicat opera.ſʒ ex quo iudicat᷑ opꝰ.
ex eo dicit᷑ meritoriũ vel demeritoꝛiũ.eꝛgo ex intentiõe
dicet᷑ opus meritoꝛiũ.Si ergo nõ adeſt malũ ex intenti
one nõ dicet᷑ opꝰ demeritorin.¶ Itẽ Heda ex merito in
tentiõis diſcernunt᷑ oꝑa an ſint lucis an tenebrarũ.pre
ter ergo malũ intẽtionis nõ dicet᷑ opus tenebꝛoſum. ſed
ad opus ꝑtinet genus operis cũ circũſtantia.ergo ma⸗
lum ex circũſtantia nõ erit demeritoꝛiũ niſi addat᷑ ma⸗
lum ex intẽtione. ¶ Ad qð reſpondendũ. ꝙ intẽtio dici
tur duplicit.dicit᷑ enĩ intẽtio generalis ſiue indetermia
ta.⁊ dicit᷑ itentio determiata ⁊ ſpecialis. Intẽtio geneꝛa
lis eſt cũ intẽdit ꝑcutere vel aliqð huiuſmõi opus age⸗
re.Intẽtio ſpecialis ⁊ determiĩata eſt.cũ intẽdit agere h̊
vel hoc vel ſic agere.⁊ ita de alijs circũſtaãtijs.cũ ergo di
citur q demeritũ nõ ẽ pꝛeter malũ ex intẽtione.hoc ẽ.q;

uiſſime.ergo malũ ex na⸗ eſt demeritoriũ ñ ad⸗

nõ ẽ pꝛeter malũ ex intẽtione generali aut ſpeciali.ſʒ nõ

ſem p ẽ ex intẽtione ſpeciali.¶ Ad obiecta ergo reſpõdẽ⸗
dum.ad primũ.ſ.ꝙ ille qui adulterat᷑ licet nò intẽdat a⸗

dulterari. intẽdit tamẽ illud quo exiſtẽte ẽ adulteriũ.in⸗

tendit eni cognoſcere bac mulierẽ.qua cognita ẽ adulte
riũ.ſicut aliꝗs nõ intẽdit peccare mortalit᷑.intẽdit tñ il⸗
lud quo facto ẽ peccatũ moꝛtale.X.Ad illð vᷣo qð obijci
tur de lamech.dicendũ ẽ.ꝙ licet nõ intẽdeꝛet ĩterficere
Caym ſed iterſicere ferã.intẽdebat tñ ſagittã emittẽ pᷣ⸗
ter cõſiderationẽ cũ diligẽtia adhibita.⁊ ideo peccauit
moꝛtalit. Sʒ adhuc poſſet obijci.ſi minꝰ erat in intẽ⸗
tione ipſiꝰ lamech.iꝙᷓ intẽtione ipſiꝰ. Caym.Caym.n.ĩ
tẽdebat nõ tm̃ occide.ſed occidẽ fratrẽ ſuũ abel.lamech

ðo intẽdebat ꝑcutere ſiue occidẽ. ſed nõ ipſum Caym.

cũ ergo minꝰ eſſet in ĩtetione illiꝰ. maioꝛ pena debebat
ipſi Cayn q; lamech. Sʒ ecõtra videt᷑ accidẽ.qꝛ lamech
punitꝰ fuit ſeptuagies.Caym ðvo ſepties.dicit᷑.n. Geñ.
nij.ſeptuplũ vltio dabit᷑ de caym. de lamech vo ſeptua⸗
gies ſepties. Ad qð dicendũ.q; lamech ampliꝰ punitꝰ
fuit.nõ ꝓpter hoc ꝙ malũ ex intẽtione additum malo ex
genere ⁊ ex circũſtantia eſſet deteriꝰ.quo ad peccatũ ho
micidij.maiꝰ erat homicidiũ ipſiꝰ caym q; ipſiꝰ lamech
ĩ genẽ peccati.ſed h̊ fuit qꝛ lamech coiunxit homicidiũ.
bigamię.caym vo tm̃ ꝑpetrauit homicidiũ.

embꝛum quartum
Icto de malõ ex circuſtantia in cõi. dicẽdũ
ẽ de malo ex circũſtantia ĩ ꝑticulari.Sʒ du
4 plex ẽ cõſideratio.vno mõ ſᷣm ꝙ ſingule di⸗
cunt᷑ circũſtantie aggꝛauare vl minuere pec
catũ.⁊ ſᷣm hũc modũ aget᷑ ifra.cũ ſiet tractatꝰ de cõditi⸗
onibus peccati actualis.Alio mõ eſt agere de his ſᷣm ꝗ;
faciũt ao malũ ex circũſtãtia.⁊ ꝑ hũc modũ hic agendũ
eſt. Diſtinguunt᷑ autẽ circũſtantie a diuerſis differẽter.

dicit᷑ enĩ in moꝛali phᷣia de iſtis circũſtantijs que ſic enn

merant᷑ quis agit.⁊ quid agit.⁊ in quod agit. ⁊ qͥ agit.

ꝗpter quid agit.⁊ qualiter agit.Quid his deſignatur
opoꝛtet agentẽ determinare ea q̃ agit.⁊ ſcire q̃ ſunt.a qͥt

ſut. q ſcʒ agit:⁊ quid agit.⁊ in quod agit.⁊ quo agit ver
bigratia remiſſe aut intẽſe.ſic ergo erũt ſex circũſtantie.

Scdm aliũ vᷣo modũ aſſignant᷑.vij. circũſlantie que ĩ

prredicto verſu notant᷑ quis quid vbi ⁊c.⁊ nominant᷑ ibi

locꝰ ⁊ tẽpus.⁊ que nominant᷑ in predicta diſtinctione.
Tercio ᷣo modo enumerant᷑ circũſtantie iuxta attri⸗
buta ꝑſone ⁊ negocio.que ſunt ex ꝑte ꝑſone.xj. Nomẽ.
natura.conuictus.foꝛtuna.habitus.affectio.ſtudiũ.cõ⸗

ſilium.caſus.facta.⁊ oꝛationes.iji omẽ qð vnicuiq; ꝑ

ſone attribuit᷑.⁊ ſub nomine intelligit᷑ cognomẽ ⁊ agno
men.ꝰQQatura cõtinet in ſe ſpeciẽ.vt ꝙ hõ eſt. ſexum vt
ꝙ vir vel mulier.nationem vt ꝙ latinꝰ aut barbarꝰ. pa
triam vt ꝙ gallicꝰ vel hiſpanꝰ.cognationẽ vt quibo ma⸗
ioribus quibo cõſanguineis.etatẽ puer aut adoleſcẽs cõ
moda ⁊ incõmoda.a natura data aĩio aut coꝛꝑi.vt ꝙ va⸗

lens ẽ aut imbecillis.formoſus aut defoꝛmis.acutꝰ aut

bebetioꝛ. memoꝛ aut obliuioſus.¶ In victu aut conſide
rare opoꝛtet.apud quos ⁊ quo moꝛe ſit educatꝰ.⁊ quos
magiſtros artiũ quos viuẽdi pᷣceptoꝛes.Quo ĩ negocio.
qſtu.aut edificio ſit occupatꝰ.in qua cõſuetudine dome⸗
ſtica ſit. ¶ In foꝛtuna vᷣo querit᷑ ſeruꝰ ſit aut liber.pecu⸗

moſus aut pauꝑ.priuatꝰ aut cũ poteſtate. nobilis aut

ignobilis.¶ Habitũ vo dicimꝰ animi aut coꝛꝑis cõſtan
tem ⁊ abſolutã in aliqua re ꝑſectioneʒ. aut virtutis.aut
artis ꝑceptionẽ.vt ꝙ pugil ſit.ꝙ ciuilłẽ ſcientiã nouerit.
; bonꝰ ſit aut malus.(¶ Affectio eſt animi aut coꝛporis
ex tempore alia de cauſa coniunctio.vt leticia.cupidi⸗
tas.metus.moleſtia.morbus.debilitas.⁊ ita huiuſmo
di.¶ Studium eſt anumi aſſidua ⁊ vehemẽs ad aliquã
rem applicata cum magna voluntate occupatio.vt ꝙ ſtu
deat in medicina vel artibus vel iure ciuili.aut canoni
co.aut diuino. Conſilium eſt aliquid faciendi vel non
faciendi vere excogitata rõ. Jacta.caſus.orationes.

ex tribus tempoꝛibus conſiderantur.quid fecerit.quio

ſibi acciderit.quid dixerit.⁊ quid facigt.quid ſibi acci⸗
dat.quid dicatur.⁊ ita de futuro.¶Circumſtantie vᷣo
ſumpte iurta attributa negocio ſunt be. Prima eſt ĩm

genus actionis vt ꝑentis occiſio. Scða eſt cuius rei cã

factum ſit. Tercia eſt locus.Quarta tempus. Quinta
modꝰ. Sexta occaſio. Septima facultas.Octana euen⸗
tus. Aona que conſequuntur ipſum factum. 4 Lo⸗
cus conſideratur in quo res geſta ſit. vtrum ſit ſacer an
Aꝓphanus.publicꝰ aut pꝛiuatus.⁊ infra de alijs conditi⸗

onibus loci.¶ Tempus vt dies aut nox. ſolẽnis aut fe⸗

rialis.ieiuniorum aut extra ieiunium...ANodus eſt in
quo conſideratur.quemadmodũ factum ſit. vtrũ vi aut
ſuaſione.⁊ ita de alijs cõditiombus.l Occaſio eſt pars
tempoꝛis.habens in ſe ydoneam alicuius rei faciẽdi vł
nõ faciendi opoꝛtunitatem.¶q Jacultas eſt quo aliquio
facilius ſit.aut ſine quo aliquid fieri nõ poteſt.¶ Euen⸗
tus eſt exitus alicuius negocij·ĩ quo e hn quid ex

qua re euenit.eueniat.euenturũq; ſit.(¶His notiſficati

onibus poſitis.querit᷑ de comꝑatione iſtarum diuiſio⸗
num inter ſe. ⁊ vniuſcuiuſq; per ſe ipſam.⁊ vtrum omĩa
iſta conferant ad malum ex circũſtantia. vt dicatur eſſe
vnum malum vel multa mala. Videtur enim. ꝙ inſuffi⸗
ciens ſit illa diuiſio.primo eo q; nõ fit in ea mentio ð lo
co a tempore.locus autem ⁊ tempus ſunt circũſtantie qᷓ
faciunt maxime ad augmentũ ipſius mali.grauius eni
delinquit qni in loco ſacro perpetꝛat mala.ꝙᷓ; qui in nõ
ſacro.⁊ ſimiliter in tempore.cum eſt dies ſolẽnis ꝗꝙ; cuʒ
eſt dies ferialis.⁊ cum eſt tempus ieiunij ꝙᷓ; cum nõ eſt.
maius enim eſt peccatum crapule tunc./.l Preterea.ciꝛ⸗
ſtantia quibus auxilijs nõ deſignatur.cum ſit ratio vo⸗
luntarij.cuius principium eſt in ipſo cognoſcẽte. ſingu⸗
la in quibus eſt operatio.ſingula autem dicũtur ſingu⸗

niom⸗
lelcisc
NR Ppp⸗
Nentn
tcoyſide
21gnos
hepoa⸗.
econe⸗
t⸗pecn⸗
ilsan
8cNan
Utiout
houent.
porte
cnpidi
pluſeno
aligni
tyln
anon
Inon
nes.
nid
Nect⸗
bo
iöm
eici
ginta
even⸗
Lo⸗
Neeron
oncin⸗
aurſe
6cln
pi
ſpon
ſidiſk
ligun
ECpen⸗
piog
iſicati
iviſo⸗
onnin
Nr
ſufß
vö
nel
on
no
i⸗
ſ
n

¶ Lueſtio

le circũſtantie. he autẽ ſunt circũſtantie actionis que di
cte ſunt.i¶ Similiter obijcit᷑ de ſcdᷣa diuiſione. In ſcðᷣa
enĩ diuiſione nõ ponit᷑ circũſtantia facultatis aut actio⸗
nis ſiue euentꝰ.q omnes circũſtantie ꝑtinent ad actione
Fm quas põt dici actio deteꝛioꝛ vel aggꝛauata.. Ratio
ne etiã tercie diuiſiõis querit᷑.ponũtur enĩ circumſtãtie
nomẽ.⁊ facta.⁊ caſus.⁊ orationes.ſed nomẽ noe· de at⸗
tributis ꝑſone ꝙ faciat ad malitiam actiõis. ſicut nec
ad bonitatẽ. ſimiliter facta ⁊ dicta 1 oꝛatiões. que pceſ-
ſerunt ex ꝑte perſone. cũ ſint ſeꝑata ab ipſo facto quod
dicit᷑ factũ malũ.ᷣſicut autẽ ſunt ſeꝑata facta.ita ſunt ſe⸗
ꝑate malitie.ergo nõ erũt circũſtantie cõferẽtes ad ma⸗
lum ex circumſtatia ipſius actionis..¶ Itẽ quod oĩno ſe
ꝑatuz eſt ab actione.nec facit ad eſſe ipſius actiõis.nõ
dicit᷑ augere malitiã. ſicut nec facit ad bonitatẽ.ergo e⸗
uentus ſequẽs nõ confert ad malitiã actionis ex circum
ſtantia. Preteꝛea. ille circũſtantie vt in pluribo bone
ſunt.bonũ autẽ ſᷣm ꝙ buinſmodi. ſicut nec ẽ cauſa mali
ꝑ ſe.ita nec augmẽti.ergo nec malũ ex circumſtiãtia colli
getur ex bonis circũſtãtus.¶ Ao quod dicendũ. ꝙ pꝛi⸗
ma diuiſio circuſtantiarum attẽditur penes ea que eſſẽ⸗
tialiter ſe habẽt ad actionẽ.ſunt enim quattuoꝛ cauſe ef⸗
ficiens. materialis.fſoꝛmalis.⁊ finalis.Efficiens autem
dicit᷑ ꝑ ſe vel per alterũ.foꝛma po actionis dicit᷑.vel ipᷣa
ſpecies actionis in ſe.vel ſᷣm ꝙ refert᷑ ad agentẽ. ꝓpter
quod ſex dicunt᷑ in vniuerſo.nꝗ ꝑ quis denotat᷑ eſticiens
P ſe.per boc autẽ quod dicit᷑ quo agit.notat᷑ cauſa effi⸗
ciẽs media per qua agit.ſ.ꝑ quid.nec notat᷑ forma ipiꝰ
actionis in ſeipſa.ꝑ qualiter forma quã ponit agens in
actione.ꝑ in quid vel in quo. notat᷑ materia ſubiecta.ꝑ
cuius gratiã ſiue cuiꝰ cauſa notat᷑ finalis.¶ Hoc auteʒ
attendendũ eſt ⁊ in hac diuiſiõe⁊ in alijs.ꝙ ꝑ ipſum ge
nus actionis dicit᷑ circũſlantia. ſed hoc eſt ſupra acno⸗
nem in ſe conſideratã.cũ enim dicit. ꝙ aliquis agit.qi
tur quid agit. ꝓut autẽ dicimꝰ malũ ex circũſtantia vel
bonũ contra malũ in genere vel bonũ in genere.non in
telligimus hoc ipſum ꝙ dicẽ circũſtantiã. nec hoc ipſuʒ
in quo in ſua generalitate.miſi cũ ſit determiatio..¶ AUdð
illud vo qdð obijcit᷑ de loco ⁊ tẽpore.dicendũ ẽ.ꝙ locus ⁊
tẽpus nõ ꝑtinent ad eſſentiã actionis.ſed cõcomitantur
ipᷣam actionẽ.⁊ iõ nõ ponebant᷑ ĩ pdicta diuiſione.lʒ fa⸗
ciant ad aggꝛauationẽ malitie.⁊ ſᷣm ea diſtiguat᷑ maluʒ
ex circũſtatia.. Ad illud vo qð querit᷑ de illa circũſtan
tia quibo auxilijs.dicendũ ẽ. illa põt ĩtelligi in genera
litate huiꝰ circũſtãtie ĩ quo agit.¶¶ Ad ſcdðᷣam do diuiſio
nem dicendũ.ꝙ ĩ ea exprimunt᷑.⁊ ea q eſſentialit᷑ ſe hñt
ad actionẽ ⁊ que ſe habẽt vt ꝓpꝛietates inſepabiles. pꝛe
ter enĩ cauſam efficientẽ que i duo diuidit᷑.cũ dicit᷑ quis
quibo auxilijs.a cãm foꝛmalẽ que notat᷑ ꝑ quõ.⁊ in ꝑte
quid.ĩtelligit᷑ cᷓ materialis.ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ ꝗd.cõcerni
tur eni materia.2 ĩtelligit᷑ ca finalis ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ cur.
ſuꝑaddunt᷑ autẽ due ꝓꝛietates.ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ locꝰ? tẽ⸗
pus.ſine ꝗbus non indiuiduat᷑ actio.⸗ Ad illud vo qð
obijcit.ꝙ multe circũſtantie ponunt᷑ que nõ ĩ his intelli
gunt᷑.ſicut ſunt facultas vel occaſio.dicendũ ẽ. ꝙ facul⸗
tas ⁊ occaſio intelligunt᷑ ꝑ has duas circũſtãtias ꝗbus
auxilijs ⁊ quo teẽpore ſiue quãdo. Ad illð vo qð obijci
tur de illis attributis que ſunt nomẽ.facta.caſus.⁊ ora
tiones.dicendũ ẽ.ꝙ nõ ſunt circumſtãtie ꝑſone faciẽtes
ad diuiſionẽ mali ex circũſtantia.alie vᷣo circũſtantie p⸗
ſone vt natura. cõuictus foꝛtuna. habitus. affectio. ſtu⸗

dium. cõſilium. cõferunt ad diſtinguendã malitiaʒ acti .

onis qᷓẽ ex circũſtantia ratione perſone agentis.nõ tñ
ad aggꝛauandã malitiã.immo ad minuendo ratione o
poſitarum cõditionum. ſicut ſuo loco aͤetrerunablit⸗t
accipiunt᷑ 'm hoc.ꝙ circũſtantie aggꝛauãtes vel minuẽ
tes accipiunt᷑.vel ratione nature vel ratione anime vo⸗
lũtarie opantio.vel ratione eorũ que accidũt ſiue extrin
ſecus cõtingunt. Ex pte vᷣo nature duo accipiunt᷑.ſ.na⸗

tura ꝓprie dicta.⁊ cõuictus, Cõuictus enim ad dedu⸗

. None in

cvj.

cationẽ ꝑtinet que ẽ altera natura vel aliter vt natura
p ſe includat omnes circũſtantias naturales. Ratione
dᷣo anime volũtarie opꝑantis ſunt due differẽtie.vel inqᷓ⸗
tum recipit ab alijs.⁊ ſᷣm hoc dicunt᷑ circũſtantie ex cõ⸗
uictu vel ſᷣm ea que habet in ſe.⁊ boc ẽ vel in comꝑatio
ne paſſionũ vel operationũ. Si comꝑatiõe operationũ.
duplex eſt differẽtia.ex parte rationis conſiliũ.ex parte
volũtatis habitꝰ.Si ratiõe paſſionũ ſimiliter ẽ dupler.
vel reſpectu eius qð ẽ incognitiua. ⁊ ſic dicit᷑ ſtudiũ.xł
quod ẽ in motiua ⁊ ſic dicit᷑ affectio.vel aliter vt ſic acci
piatur differẽtia ex ꝑte anime.ᷣm ſeipſam ad patiendũ
dicit᷑ affectio.ad operandũ vᷣo aut eſt ex ꝑte ipſius ratio
nis.aut ẽ ex ꝑte ipſius volũtatis. Si ex ꝑte volũtatis di
citur habitus. Habitus enĩ dicit᷑ ꝑfectio conſtãs ⁊ abſo
luta animi vel coꝛꝑis ex animo,Si vᷣo fiunt ex ꝑte ratio
nis.hoc cõtingit dupliciter.vel ad contẽplandũ ſiue co⸗
gnoſcendum.⁊ tũc dicit᷑ ſtudiũ.vel ad bonũ oꝑanduʒ in
his que ꝑtinent ad moꝛes.⁊ ᷣm hoc dicitur cõſiliũ. Ciꝛ
cumſtãtie vᷣo que ſunt ex ꝑte actionis q̃ faciũt ad aggꝛa⸗
uandum vel minuendũ. In tercia diuiſione pᷣm hanc
rationẽ accipiunt᷑.vt ex ꝑte efficientis ſumant᷑ he due oc
caſio ⁊ facultas.ſed facultas in diſpoſitionibus q̃ ꝑſe ef
ficiunt.occaſio vo in his que ſᷣm accidẽs efficiũt. ex ꝑte
vo finis cuiꝰ rei cauſa ſiue gꝛatia.ex ꝑte pᷣo foꝛme modꝰ
ex ꝑte vᷣo materie vel foꝛme in materia ipſum genus.cõ⸗
ditiones vᷣo indiuiduãtes que ſuꝑaddunt᷑ ſunt. locus et
tẽpus.Quod dicit᷑ de euentu.hoc ñ eſt circũſtãtia per ſe
aggrauãs.niſi cũ euẽtus potuit pᷣuideri. Eñ euentus ñ
eſt de pꝛimis circũſtantijs.ſed de circũſtantijs cõſequen
tibus. Ex iam dictis oſtẽditur que ⁊ quot ſunt circum
ſtantie que faciũt ad hoc ꝙ ſit malũ ex circũſtantia vel
aggꝛauatũ vel diminutũ.⁊ faciũt ad diuiſioneʒ mali ex
circũſtantia.hoc autẽ attendendũ.qꝙ finis large accipiẽ
do circũſtantiã ĩter circũſtantias cõputat᷑. ſtricte vᷣo ac
cipiẽdo.ille circũſtãtie dicunt᷑ que ſũt iter genꝰ oꝑis ⁊ fi
nẽ oꝑis.⁊ h̊ mõ diuidit᷑ malũ ex circũſtãtia.cõtra malũ
ex genere.⁊ cõtra malũ ex intẽtione finis.⁊ ꝙ he diſtin⸗
guant᷑ ab alijs.patet ex phᷣo dicẽte.quid ⁊ cuiꝰ gratia ſi
ignorat nullꝰ excuſabit᷑. In alijs vo cõtingit eſſe excuſa⸗

tionen,

Dueſtio. cvj. ge intenti

Eide procedenduʒ

ẽ ad malũ ex intẽtiõe.⁊ ad hniꝰ euiden
tiã.prio cõſioerãdũ ẽ de intẽtiõe ĩ gene
re.⁊ poſtea ð intẽtiõe bona:vt ꝑ hoc co
gnoſcat᷑ meliꝰ id qð ꝑtinet ad intẽtiõeʒ
malũ enim ꝑ bonũ cognoſcit᷑.tercio ſubiungẽduʒ
ẽ de ĩtentiõe mala ſiue malo ex intẽtiõe.¶¶ Circca inten
tionẽ dᷣo ĩ genẽ querit᷑ prio.quid ſit intẽtio.⁊ vtrũ inten
tio ſit idẽ qdð volũtas aut differẽs a volũtate.Secundo.
vtrũ attendat᷑ meritũ vel demeritũ ᷣm intẽtionẽ. Ter⸗
cio.vtrũ intẽtio vel volũtas pro facto reputetur.

Membꝛum primum

Bprimũ ſic ſuꝑ ſllud. vj. MDath. Si ergo
2

lumen ⁊c̃.glo.intẽtio qua bonũ quodcunq;
facimꝰ. lumẽ ẽ cognitiue ꝑtis.ergo rõnis.g
intẽtio ẽ rationis.intẽtio ergo erit aſpectus

A rationis. ſed nõ niſi reſpectus finis quod accipit᷑ ex hoc
w intentio imponit nomẽ operi.ſed nõ imponit᷑ nomen

operi niſi a fine.ergo intentio reſpicit finẽ.erit ergo intẽ
tio aſpectus ratiõis in finem. ¶ Jtem Damaſ. Intelli⸗
gentia eſt primus motus.que vo circa aliquid eſt inten⸗
tio dicitur.ergo intentio addit ſuper intellectum.ſed in
tellectus eſt ipſius rationis.ergo intentio eꝛit ipſius ra

1

tionis.⁊ reſpectu alicuius determinati ſicut dictum eſt
non niſi reſpectu optimi. optimum autem vicitux finis
ergo intẽtio eſt motus ipſius ratiõis in finem. ¶ Sz vi
detur contrariũ.dicit.n.b. Herñ.ĩ libro ad Eugeniũ.
vt oculꝰ ſit ſimplex duo ſunt neceſſaria.caſtitas ĩ intẽti⸗
one.veritas ĩ electiõe.ſed electio ẽ ipſiꝰ rõnis pᷣeligentis
bonũ vel qð meliꝰ ẽ. Intẽtio ergo cũ diuidat circa electi
onẽ.erit ĩ altera ꝑte li.ar.ſi in volũtate.erit ergo intẽtio
inclinatio volũtatis in bonũ vel qð videt.¶ Ad qs di⸗
cendũ.ꝙ intẽtio dicit᷑ ab eo ꝙ ẽ tẽdere ⁊ in:ſed tẽdere in
finẽ ꝙ ẽ bonũ vel apparẽs bonũ dicit de volũtate ⁊ ð ra
tione.vtraq; eni tẽdit in bonũ vel qdð videt᷑.iõ nomẽ in⸗
tentiõis vno mõ cõmuniter dicit᷑.⁊ ſm hoc põt dici.ꝙ ĩ
tentio imponit nomẽ oꝑi.⁊ illud qð dicit᷑.xij. math. the
ſaurus ẽ coꝛdis intẽtio er qua dominꝰ iudicat oꝑa.alio
ðᷣo mõ põt aſpꝛopꝛiari vel ratiõi vel voluntati.m ꝙ di⸗
uerſimode tendit vtraq; in bonũ vel qð videt᷑.tẽdit enizʒ
ratio pᷣcognoſcendo in bonũ.2X diffiniendo ⁊ pᷣeligendo.
tendit ipſa volũtas in apetẽdo nõ habitũ.vel ꝑſeueran⸗
do ſiue cõtinuãdo in iã habito. Illud ergo.ꝙ intentio
dicit᷑ eſſe oculꝰ.magis ad rationẽ ꝑtinet cuiꝰ eſt pᷣuidere
7 dirigeꝛe.vnde Aug.dicit.ꝙ fides dirigit intentioneʒ.
Intẽtio dᷣo vlteriꝰ dirigit in finẽ.⁊ hoc ad rationẽ videt᷑
ꝑtinere.¶¶ E& autẽ dicit Dama.ꝙ intẽtio eſt intelligen⸗
na circa aliꝗd determiata. intelligit᷑ ex ꝑte cognitiui ĩ⸗
tellectꝰ.qð patet ꝑ hoc qð ſequit᷑.ꝙ autẽ ꝑmanens ⁊ fi⸗
gurãs animã.l Ad id quod ĩtelligi᷑ excogitatio dicit᷑.
excogitatio ᷣo manẽs ĩ eodẽ ⁊ ſeipam examinãs ⁊ diiu
dicãs ſapiẽtia nominat᷑.iex pᷣdictis ergo ⁊ cõſequẽtibus
patet.q intẽtio accipit᷑ ibi ex ꝑte virtutis cognitiue.hic
autẽ accipimꝰ intentionẽ ex ꝑte virtutis pꝛactice.lIJllð
autẽ qð dicit.b. Merñ.de intẽtione.ad intentionẽ volũ⸗
tatis refert. ¶ Ex iã dictis patet qualiter intẽtio ſe ha⸗
beat ad voluntatẽ.vno enĩ mõ intẽtio non eſt aliud niſi
volũtas tendẽs in bonũ vel quod videt᷑. Alio vᷣo mõ diſ⸗
fert.volebãt autẽ quidã volũtatem ⁊ intentioneʒ ſic dilſ⸗
ferꝛe vt volũtas eſſet rõnalis appetitus in ſe cõſideratꝰ.
Idẽ autèẽ rõnalis appetitus cũ cõſideratiõe finis diceꝛe
tur intẽtio.ſed videmꝰ in vtroq; nomĩe reſpectũ eſſe re⸗
ſpectu finis.ſiue reſpectũ boni vel aparẽtis boni.ꝓpter
quod nõ videt᷑ hoc eſſe diffeꝛẽtia intetionis ⁊ volũtatis.
Itẽ in.xxxvij.diſ.ij.li.ſententiaruʒ.c.ſolet queri.quio
diſtet ĩiter voluntatẽ ⁊ intẽtionẽ.dicit᷑ ꝙ intẽtio reſpicit
illud ꝓpter quod volumꝰ. volũtas vᷣo illud qð volumꝰ.
verbigratia.Si velim eſurientẽ reſicere vt habeã vitaʒ
eterna.volũtas ẽ reficere eſurientẽ.intẽtio vᷣo qua ſic ad
vitã ꝑuenire volo.vnde videt᷑ dicere.ꝙ volũtas reſpicit
id eſt ad finẽ.intẽtio vᷣo reſpicit ipſum finẽ. Sed bec
Diſferẽtia nõ videt᷑ eſſe niſi per quandã appꝛopꝛiationẽ.
ſicut enĩ dicit phᷣs.volũtas eſt finis.⁊ eius quod eſt ad
finẽ.⁊ magis ipſius finis.ergo intentio non ſic differt a
volũtate.Fᷣm ꝙ vtrũq; reſpicit finem.

Membrum ſecundum

Einde querit᷑. vtrũ meritũ attendat᷑ penes
intentionẽ cõmunẽ.M ſic videt᷑. dicit enim
Yſido.ex intẽtione aut ꝓbat᷑ bonum aut re
pꝛobat᷑ indignũ.vniuſcuiuſq; opus bonum
quod agit intẽtione bona apparet.qm̃ pꝛo mala intenti
one plerũq; bonũ opus qð agimus perdimus. ergo pe⸗
nes intentionẽ cõſiſtit bonũ.¶ Iẽ Meda in merito in⸗
tentionis diſcernuntur opera an ſint lucis ee glere

rum.ergo penes intentionẽ reſidet meritum. ¶ Contꝛa
intentio rationis eſt.ſed quod rationis eſt non ſufficit
ad meritum ſine voluntate.ergo penes intentionem nõ
menſuratur meritum vel demeritum. 4 Item Zug. nõ
Diuturnitas temporum.nõ immenſitas operum. ſed ſo⸗
la caritas ⁊ voluntas facit meritum.nõ ergo tm̃ reſidet
menſura meriti vel demeriti penes intentionem.4 Pꝛe

terea.pᷣter bonũ vel malũ ex intẽtione.eſt bonuʒ in gene⸗
re vel malũ.⁊ malum ex circũſtantia vel bonum. non er
go tm̃ reſidet menſura meriti vel demeriti penes inten⸗
tionem. Ao quod dicendum.qꝙ mẽſura meriti vel de
meriti attenditur penes intentionẽ.ſᷣm ꝙ vno modo ac
cipitur intentio.ꝓut enim intẽdere eſt tẽdere in aliquid
per aliquid. intẽtio nõ tm̃ reſpicit finem.ſed reſpicit illð
per quod venit᷑ in finẽ.⁊ ita cõplectitur genꝰ operis cuʒ
circũſtantia.Fᷣm hunc modũ mẽſura meriti vel demeriti
attendit᷑ penes intentionẽ. Si vᷣo intentio reſpiciat tiñ
finẽ.nõ omnino attẽeditur menſura meriti vel demeriti
penes intentionẽ.ſed principalit.¶ Ad illud vᷣo qð ob⸗
ijcitur.ꝙ intẽtio reſpicit rationẽ ⁊c.dicendũ eſt.q cũ di
citur meritũ vel demeritũ eſt penes intentionẽ.nõ erclu
ditur volũtas ſed datur ĩtelligi.ſed hic attendit᷑ vt dica
tur ratio meriti ex parte rationis ſicut ratio meriti eſt
in volũtate ex ꝑte illiꝰ potẽtie.vel vt intentio cõmuniteꝛ
ſe habeat ad rationem ⁊ voluntatem. Similiter cum di
citur. ꝙ ſola caritas ⁊ voluntas facit meritum. boc ĩtel⸗
ligitur principaliter nec ex hoc includitur intentio.ꝗa
in voluntate cointelligitur intentio.ſed hoc datur intel⸗
ligi.ꝙ penes genus operis vel diuturnitatem operis.ñ
tota reſidet ratio meriti.vel nõ pricipaliter.

embꝛum tercium

Veri᷑ poſimodũ.vtrũ intẽtio vel volũtas ꝓ
facto reputet᷑.Oꝛ ſic videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑ ſu
per illud pᷣs. Et tu remiſiſti impietatẽ pec⸗
cati mei.glo.votũ ꝓ operatiõe iudicat᷑.ſed
votũ accipit᷑ ꝓ deſiderio.ergo deſideriũ ꝓfacto reputa⸗
tur.l Itẽ ſuꝑ illud manus noſtꝛe concinnant. glo.quic⸗
quid vis ⁊ nõ potes.dominus factum imputat.ergo no
luntas ſiue intentio apud dommum pro facto iudicat᷑.
4¶ Jtem Augu.ĩ lib.j.de li.ar.Si cui nõ cõtingat facul⸗
tas concubendi cum coniuge aliena.ꝑlanum autem ſit
aliquo modo id eum cupere.⁊ ſi poteſtas det᷑ eſſe factu⸗
rũ.nõ minus reus ẽ ꝙᷓ ſi in ipſo facto cõpꝛehẽderet᷑.eꝛgo

voluũtas ſiue intẽtio mala pꝛo facto reputat᷑.⁊ ſimiliter

ĩ bonis.vñ ſuꝑ illud.In mãdatis eius volet nimis.ſuf⸗
ficit velle ſi deficiẽdi mãdata deſit facultas.Ex his ̊ ac
cipit᷑.ꝙ volũtas ſiue intẽtio ꝓ facto reputat᷑.¶ Cotra
ſuꝑ illud.ij.Corin.viij.velle facere cepiſtis.glo. nũc fa⸗
cio ꝑficite vt nõ ſolũ velitis ſʒ opere ꝑficiatis.ergo poſt
voluntatẽ requiritur opus. tẽ.ij.Coꝛin.ix. Qui parce
ſeminet ꝑce ⁊ metet.ergo ipſum ſemiare Fm ꝙ minꝰ ẽ vk
magis facit ad meritũ maiꝰ vel minꝰ.nõ ergo ſola volũ⸗
tas. Itẽ.ij. Yacob.fides ſine oꝑibus moꝛtua eſt.ergo ex
fide viua eſt meritũ.ergo nõ ſufficit ipſa intẽtio directa
ex fide niſi aſſint opa. ¶ Ad quod dicendũ. ꝙ ẽ dupler
volũtas ſicut dicit Aug.in li.cõfeſ.plena et ſemiplena.
plena dicit᷑ quãdo nihil deeſt ex ꝑte volũtatis.quin face
ret ſi poſſet.⁊ tũc volũtas ꝓ facto reputat᷑ ad meritũ vł
demeritũ ſi nõ põt facere.Si autẽ põt facere principali
ter imputat᷑ ei ad meritũ volũtas vel intentio tanꝙᷓ ra⸗
dir operis.non ꝙ ipſum opus non faciat ad merituʒ vł
demeritum. Illa ergo auctoritas ꝗᷓ ſumit᷑ ex p̃s. vbi di⸗
citur q; votum pro operatione iudicat᷑.⁊ illa ſimiiiter.
quicqꝗd vis ⁊ nõ potes.deꝰ factũ iudicat ⁊ alia q ſequun
tur. referuntur ad voluntatẽ plenam vbi non ẽ facultas
pficiẽdi. vbi vo ẽ facultas ꝑficiẽdi volũtas ſola ñ ſufficit
ad meritũ vł demeritũ.⸗ ſic ĩtelligit᷑ illð.ij. Cori.viij.⁊.
ij. Coz. ix.⁊.ij. Jac. Si vo ẽ volũtas ſemiplena.tũc illa
ſola non facit meritum vel demeritum 4 Huius gra⸗
tia queritur de aliquo qui habuit voluntatem plenam
7 defuit facultas.⁊ de alio qui habuit voluntatem ple⸗
nam exeuntem in opus.vtrum ad paria iudicentur ime
rito pene vel premij. O: non videtur. qui enim volunta⸗
tem plenam ereuntem in opus habuit. recipiet ſimilit
ratione voluntatis 2 ratione actus. qui vo habuit tin

ℳ7

ngene⸗
Woner
Uipnenn
a de
nodoge
liquid
citils
tis cnz
ementti
ciattin
emerict
Pcidi
b ercli
t dica
ritien
umite:
umdi
deſtel⸗
ige
rinteh
elig,

s p
leſkſ
He⸗
.ſed
epotg,
qui
goro
dicat.
ſchl⸗
mn it
cth⸗
go
ſter
ſuß⸗
a
ra
eſ⸗
polt
pane
Pirk
o
tten
en⸗
ſa
pal
ra⸗
N
ich
ier.
un
ſ

„

n
6
fonn
bl⸗
4
it
n

neſtio
voluntatem.non recpiet niſi ꝓ voluntate: non em̃ reci⸗
piet ꝓ eo quod nõ habuit. bi duo nõ ad paria in meri⸗
to iudicant᷑.¶ Quod etiã apparere põt in eo qui vult ſu⸗
ſti nere martiriũ et ſuſtinet.remunerat em̃ et ratone vo⸗
luntatis et᷑ ratõne ſuſtinentic.vnde nõ tm̃ habet aureaʒ
ſed et aureolam.qui vᷣo tm̃ habet voluntatem: aureã cõ
ſequit᷑ tm̃ ergo ñ ad paꝛia iudicant᷑. Similiter poteſt ĩ⸗
telligi in eo qui ſolã habuit voluntatẽ occidendi cuʒ nõ
poſſet:et in eo qui voluit ⁊ occidit.¶ Contra videtur ba
beri in li.de bap.contra donaſtitas.dicitur enim ibi qd
valeat et qui agat in homine coꝛpoꝛaliter adhibita ſã⸗
ctificatio ſacr̃i:ſine qua tamen latro ille nõ fuit.q; non
cius accipiende volũtas defuit:ſed non accipiende neceſ
ſitas affuit.difficiie eſt dicẽ vbi datur intelligi ꝙ latro il
le effectum habuit ſacramenti ratõne voluntatis plene
cum impoſſibilitate:⁊ ita videtur ꝙ tantum valeat ip̃a
voluntas plena cũ impoſſibilitate actus:quantũ volun
tas plena cũ actu:cũ vtrobiq; ſit dimiſſio culpe et pene.
Item ſuꝑ illud.ij. Yudic.qui longe poſt eum lugerũt.
glo.ſolius dei eſt noſſe inter ſenioꝛes qui eoꝝ longioꝛem
poſt ſe lucem emiſit.vtrũ paulus an petrus bartholome
us an iohes.ſed.j.coꝛin.xv.habet᷑ in glo.ꝙ paulus plus
omnibo laboꝛauit.ſicut etiã ex tertu accipit᷑: ſi ergo ſᷣm
oꝑa addita volũtati determinaret᷑ pᷣmiũ.certum eſſet ꝙ;
paulus plus haberet e pᷣmio:q̊ videtur ꝙ menſura me
riti non attendit᷑ niſi ᷣm intentõem aut voluntatẽ quaʒ

ſolus deus nouit.et ita tantã remuneratõeʒ recipiat ip

ſa voluntas plena.cũ non adeſt facultas: quantaʒ cum
adeſt facultas et opus.¶ Item ex ꝑte mali videt᷑ ſinilit᷑
qꝛ tanta fuit delectatõ libidinoſa: quanta voluntas. er⸗
go cũ equalis erat volũtas: equa erat txlectatio libidi⸗
noſa.ſed ſᷣm quãtitatẽ delectatõnis libidinoſe menſura
tur pena:ꝗ̊ tanta pena eſt illiꝰqui voluit plene ⁊ non po/
tuit:quãta illiꝰqui voluit? fecit.⁊ fit ſermo de eterna pe
na eqle demeritũ vtrobiq; attendit᷑.¶ Ad qð dicẽduʒ
ꝙ in bois et ĩ malis ẽ different qdðᷣammið.⁊ qͥdãmõ:ſitr.
In bonis em̃ ſic eſt.ꝙ eſt pᷣmium ſubale et pᷣncipale:qð
ↄſiſtit in viſione: et eſt pᷣmiũ adiunctũ qdð ↄliſtit in gau⸗
dio d aliqͥ bono pᷣcedẽti ꝑpetrato: vel aliquo in pñti ſu⸗
ꝑaddito.tum ad pᷣmiuʒ ſubale et pᷣncipale parificat
volũtas plena vbi deeſt facultas volutati.plene vbi ad⸗
eſt facultas cũ actu. dũmodo ſit par caritas ſiue par gꝛa
tia gratũfaciens. tum po ad pᷣmiũ adiunctũ plꝰmeꝛe
tur volũtas plena cũ actu qᷓ; voluntas plena ſine actu.et
nõſolũ ꝙᷓtũ ad adeptionẽ boni: ſed etiã qtum ad dimiſ⸗
ſionẽ mali pene. In malis vo ſic eſt. ꝙ rone voluntatis
⁊ ratõne etiã actus debet᷑ pena:et ꝓpter hoc ꝗ habuit vo
luntatẽ plenã cum actu plus pumit᷑ qᷓ ille ꝗ habuit volũ
tatem plenã ſed nõ cum actu.qᷓtum ad afflictõem actua
lem:ſed ꝙᷓtum ad penã carentie viſionis dei equales ſũt
in pena. Per iam dicta poſſunt ſolui ea qᷓ obiecta ſunt
M em̃ pᷣmo dicit᷑ de illo qui rult bonũ et ñ põt:⁊ de illo
qui vult bonũ ⁊ facit.et vtrunq; ex caꝛitate fit:dicenduʒ
ꝓ equale væbet᷑ pꝛemiũ ſubale ſed nõ equale qð eſt adiũ
ctum. Et per hoc idem patet illud qð ſcdðo obijcit᷑ de il⸗
lo qui vult ſuſtinere martirium et non ſuſtinet.et de illo
qui vult ſuſtinere et ſuſtinet.volenti enim plene faculta⸗
te deficiente debetuꝛ aurca. cum autem adeſt actus ſu⸗
peraddit aureolam. et ita ad paria iudicant᷑ ꝙᷓtum ad
pᷣmum ſed non paria qtum ad ſecũdum.4! Ad illud vᷣo
quod opponitur in auẽte aug.in li.de bap.contra dona⸗
tiſtas dicendũ eſt.ꝙ ibi non diffinit augꝰ.qtum efficiat
voluntas plena baptiſ.cuʒ deeſt facultas:ſed hoc tm̃ ꝓ
latro ille bonus qui quodammodo ſuſtinuit maꝛtiriuʒ.
non fuit ſine ſanctificatõne ad quam diſponit ſacꝛamen
tum baptiſmi.vnde licet non eſſet baptizatus:nihilomi
nus tamen ſanctificatõnem gratie obtinuit.4Ado illud
ðᷣo quod obijcitur ratõne glo.ſuꝑ illud.ij.iudic.qui lon⸗
ge ⁊c. Dicendum ꝙ ex virtute glo.habetur. ꝙ ſolius di
eſt cognoſcere quantum eſt meritum ex parte ipſius in⸗

.
tentionis: ſed non ex hoc negatur quin aliquod merituʒ
ſit er parte boni operis. 4l Ao illud vo quod obijcitur.

ex parte mali dicendum eſt. ꝙ vbi eſt equalis voluntas

libidinoſa: equalis debetur pena carentie viſionis dei.
Si vdo ſuperadditur actus moꝛtaliter: maioꝛ debet᷑ pe⸗
na afſlictionis actualis.ſolet enim libidinoſa voluntas
in ipſo actu libidinis augmentari:de hboc autem ampli

us dicetur inferius.E ergo dicitur in auctoritate au-

guſti.d libe.arbi.ꝙ non minus reus eſt ⁊c̃. intelligen⸗
dum eſt q;tum ad reatum pene in futuro.non autem qᷓ;⸗
tum ad reatum pene in pꝛeſenti.adulter eniʒ plus puni
tur qui actu adulter eſt pena in pꝛeſenti:qꝙᷓ qui eſt adul⸗
ter ſola voluntate etſi creſcit libido vel delectatio in ipo
actu plus punit᷑ etiam pena in futuro.

Mueſtio.cvij. De his

que ꝑtinent ad inteionem bonam.

Mnſ⸗ equenter que /
ritur de his que pꝑtinent ad intentioneʒ
bonam. Pꝛimo querit᷑ vtrum qualitas
boni oꝑis addat in bonitate et in meri
to ↄſequenter ſuꝑ bonitatem intentõis
rũ numeroſitas addat in merito ſuper
bonitatem intentõnis. Tercio vtrum quantitas ex par
te materie oꝑis addat in merito ſuꝑ bonitatẽ intẽtiois.

lembeum prinſum

X D pꝛimũ ſic.qualitas operis dicitur cum
‚opus eſt priuilegiatũ ſicut eſt martirium
— vel predicatõ.ſed hmõi operibus debetur
ſpeciale pꝛemium ſicut habetur.j.ad ephᷣ.
uꝑ illud.que ſit ſuꝑeminẽs magnitudo virtutis vbi di⸗
cit glo.quoddã incrementũ gloꝛie habebũt ſummi docto
res vltra illud quod ↄmuniter habebunt. Similiter pa

tet de martirio ſicut habet᷑ ſuꝑ illud Exo.xxv.vbi loqui

tur de aureola.̊ qualitas oꝑis addit ſuꝑip̃am bonita
tem intentõnis. (inra ſuꝑ illud.ij.coꝛin.viij.ꝗ mul⸗
tum nõ habundat᷑ dicit glo. Si cequa ſit volũtas equalẽ
habent mercedeʒ. equalis eſt meꝛces eius qui equaleʒ
habet voluntatem ſuſtinendi martirium vel pꝛedicandi

cum non adeſt facultas:ei cui adeſt facultas.¶ Av ideʒ

dicit yſido.Si bonum in ſanctis apareat:bonũ nõ eſt.

quia ex intentõne aut pꝛobat᷑ bonum aut repꝛobat᷑.vnð
innuit᷑ ꝙ tota bonitas opis ſit ex intentõne.¶. Item ſic
dicit bvᷣus Herñ. Intentio ſufficit ad meritum actio ad
exemplum. ¶ Beinde querit᷑ de duobus quoꝛum vnus
ex minoꝛi caritate facit opus puilegiatũ.alius ex maio⸗
ri caritate facit minꝰopus.ꝗs illoꝝ plus mereat᷑:Et vi⸗
cetur ꝙ ꝗ ex maioꝛi caritate. ſᷣm quatitatẽ em̃ caritatis
attendit᷑ meritũ.̊ qui facit er maioꝛi caritate plus me⸗
retur. Cont᷑.maius eſt meritũ martirij qᷓ alteriꝰ oꝑis
nõ pꝛiuilegiati.q̊ qui facit hmõi opus plus meretur.li⸗
cet ſiat ex minoꝛi caritate.¶ IStem ponatur ꝙ aliquis ĩ⸗
cipiat opus pꝛiuilegiatũ:ex minoꝛi caritate et poſtea cõ
ſumat ex maioꝛi.querit᷑ ̃ᷣm cuiꝰ intentõnis merituʒ ant
prime aut poſterioꝛis debeat attendi retributio: Si em
hm meritum prime intentõnis foꝛmate in caritate. cum
illa intentio minoꝛ ſit ratõne minoꝛis caritatis debetur
ei minus pꝛemium.ſed alterg caꝛitas fuii finalis.q̊ ma⸗
gis hm eam debet attendi.¶ Ad quod dicendum · ꝙ eſt
meritum ex intentõne foꝛmata ꝑ caritatem: et eſt meri⸗
tum exr oꝑe foꝛmato caritate:et eſt merituʒ ex opere foꝛ⸗
mato pꝛiuilegiate caritate.qtum eſt ð pꝛimo vbi maior
eſt caritas maiꝰeſi premiũ quod ei reſi pondet. Si vo re⸗
ſpectus habeat᷑ ad opus.vbi maiꝰeſt opus maiꝰeſt pᷣmi⸗
um quod reſpondet ex ꝑte oꝑis.Cum & querit᷑ vtrũ q̃li/
tas oꝑis addat: Rñdendum eſt.q addit ſed non qtum
ad quãtitatem pᷣmi pᷣmij et ſubalis pᷣmij qð ↄſiſtit in vi⸗
ſione dei:ſed addit qtum ad pᷣmiuz ſuꝑadditũ ſicut ſup

4 „
„
.

dictũ eſt. ¶ Per hoe põt patere qualiteꝛ reſpondendum
eſt ad ̊ qð dr in glo.ij.coꝛin.viij. Equa eniʒ volũtas bz
eq̃lem mercedeʒ in pᷣncipali pᷣmio qð eſt in delectatione
ſumme bonitatis.4l Ao ſcõm vᷣo dicendũ. ꝙ cũ ſit ↄpa⸗
ratio dicendũ ẽ ꝙ ſunt excedentia et exceſſa.cũ em̃ aliꝗs
facit ex maioꝛi caritatate:excedit in quantitate pᷣncipat
pꝛemij.·cũ aũt facit qd mareſt. verbigr̃a.opꝰ pᷣuilegiatũ
maius ẽ pꝛemiũ vel in pñ̃ti vel in futuro qð ei reſpõdet.
4 Ad terciũ pᷣo dicendũ eſt. cũ aligꝗs incipit ex minoꝛi
earitate opus pᷣuilegiatũ ⁊ poſtea ↄſumat in maioꝛi cuʒ
illud opꝰoiuiſibile ſit.pꝛima ꝑs opis menſurat᷑ in meri⸗
to ſᷣm quãtitatẽ mioꝛis caritatis.ſcdᷣa vo ꝑs ſm quanti
tatẽ maioꝛis.ꝓbabile aũt eſt ꝙ in hmõi oꝑibo ceſcat ca
ritas. Vñ illud qð dicit aug:ibi maxiĩe videt᷑ hr̃e locum
caritas:meret᷑ augeri vt aucta mereat᷑ et ꝑfici.et illð qð
dicit᷑.j.coꝛin.x.fidelis eſt deus ꝗ nõ patiet᷑ vos tempta⸗
ri ſup̃ id quod poteſtis ſed faciet cuʒ temptatione etiam

prouentum.

Oſtea querit᷑ de multiplicatõe opeꝝ· vtrũ
addat in merito ſup bonitatẽ intentois.vi

cætur ꝙ nõ. dicit em aug.nõ diuturnitas

tempoꝝ. non multitudo opeꝝ:ſᷣ ſola cari⸗

tav et volũtas meritũ facit.&̊ multitudo operũ illud nõ
facit.ꝙ̊multitudo operũ nõ facit ad meritũ. 4 Pꝛetea.
volũtate meremur viſionẽ di.oꝑe vo meremur pᷣmium
oꝑatiue:ſed cũ neutra ſtolaꝝ multiplicet᷑. ꝑ multiplica⸗
tionẽ oꝑerũ:nõ videt᷑ multitudo operũ multiplicaꝛe me⸗
ritũ.(¶ Solutõ.nũeroſitas facit ad qdam gaudiuʒ.ſiẽ
em̃ ey ꝑte maloꝝ.ꝗ multa mala fecerũt plꝰ anguſtiabũt᷑
verme ↄſciĩe:ita ex ꝑte alteꝛa nũeroſitas bonoꝝ operum
facit augmentũ in gaudio de oꝑibo bonis: ſ̊ illudò pᷣmiũ
nõ eſt e pꝛimo pᷣmio. EPoite⸗ querituꝛ de quantitate
dati.poſito ꝙ iſte ex ↄpdſſione det maius. ille minꝰ:ad
ditur ne pᷣmio:videt᷑ ꝙ nõ.ex.iiij. Lhob.Si multũ tibi
fuerit ⁊c.glo.a deo volũtas dantis nõ quãtitas dati pẽ
ſatur.¶ Item.xiij.marci.hr in glo.vbi logꝗtur de pauper
enla vidua.nõ quantũ h̊ ex quanto ↄſiderat deus. Item
ibidem.deus nõ offerentiũ ſubam ↄſiderat ſ̊ ↄſciam.nec
ꝑpendit quantũ offeras ̊ ex quento.¶ Item. xxxv.ecci.
nolite offerre ⁊c. glo.apud deũ nõ eſt quãtitas muneris
quatitas muneris nõ facit ad meritũ.¶ Contra.ij. co⸗
rinth.ix.Qui ꝑce ſeminat ꝑce et metet. qui paruʒ dat
paꝝ metet.et ꝗ multa dat multũ metet.¶ Item. iiij. tho⸗
bie.Si multũ tibi fuerit habundãter tribue.ad qd eniʒ

gᷣ diceret ſi eq̃litas eẽt in maioꝛi dato et mioꝛi.¶ Reſpõ

dendũ.bona oꝑa in caritate facta valent ad augmentuʒ

gre.vñ augꝰ.caritas meretur augeri ⁊c̃. Item ad habili

tatõem ad bonũ opus.vnde.ij.coꝛin.ix.vt habũdetis in
omne opus bonuʒ. Item ad dimiſſionẽ pene debite vel
iniũcte.tho.xij.elemoſina a moꝛte liberat et ipſa eſt que
purgat pcta:et luc.xj.date elemoſinã et ecce om̃ia mun⸗
da ſunt vobis.Item ad celerioꝛẽ tranſitũ purgatoꝛij.x⸗
iij. ꝓuerbh̊. Redemptio aie viri ꝓprie diuitie.glo.ꝗ aiam
ſuaʒ vult redimere ab ira futura.congreget diuitias bo⸗
noꝝ operũ. Ira em̃ dĩ pena purgatoꝛia.Itẽ valẽt ad di
minutõeʒ cuiudã pene in gehẽna.ſ.pᷣmis.vt.ſ.tolerabi⸗
lioꝛ ſit danatio. Item ad pct᷑i recoꝛdatõeʒ in pñti.Dicẽ
dum g dumodo ꝓcedat maiꝰdonũ ab intentõe foꝛma⸗
ta caritate:magis valet ad pᷣdicta ꝙᷓ minꝰ.¶ Ad hoc at᷑
qð obijcit.ꝙ nõ penſat deꝰ quantũ ſedex quato.dicendũ
ꝙ h veꝝ eſt pꝛincipaliter:ſed non eſt verum ꝓter hoc ꝙ
omn attendat.

¶ Mebrũ tercinz

—

Onſequẽter quedam querunt᷑ circa illð.
vtrũ intentõ in malo ꝓ facto reputet᷑.Pri
mũ eſt vtrũ intentio illa idẽ ſit qð creduli⸗
iqs·cũ credit.ſ.hoc eẽ pctm. Scdo vtrum

quãtulacũqʒ intentio ꝓ facto reputet᷑.vt ſemiplena vel ꝓ
greſſiua.Zerciũ ſi actꝰadditus intentõni facit duo pec
cata.Quartũ ſi punit᷑ ꝓ intentõne etꝓ actu qᷓ pena vtri
qʒ rñdet. Quintũ ſi actus peioꝛ additus minus male in⸗
tentõni:facit maius pctm q; minꝰmalus actus additus
peioꝛi intentõni. Sertũ ꝗpter quid ab intentiõe ad actũ
tenet argumentũ in genere peccati moꝛtalis non in ſpẽ.
7 q̃re in ſpẽ venialis nõ tenet ſic in ſpecie mortalis.

ticulꝰprimꝰ

rca pꝛimũ ſic.aliquis ſimplex credit hunc
uctũ eſſe magnũ pctm.̊ quantuʒz ꝗs intendu
antũ facit.ſicut habet᷑.xij.math̊.in glo.ſuꝑ
illud.bonus homo de bono theſauro.jꝗᷓ ſi ̃ᷣm credulita/
tem eſt intentio.et ſᷣm intentõeʒ menſurat᷑ telictũ: quã⸗
ta eſt eius credulitas:tantũ erit eius pctm nt᷑. põt
ↄtingere ꝙ credit illud eſſe maius pctm et nõ velit illud
Fᷣm ꝙ maius.cũ ergo ſᷣm quantitatẽ volũtatis menſure
tur non menſurabit᷑ ſᷣm quantitateʒ credulitatis: cre⸗
Dulitas nõ eſt idem ꝙ intentio.¶ Reſpondedũ creduli⸗
tas nõ eſt intentio nec ecõuerſo.aliꝗs em̃ cito aliꝗd cre⸗

dit et tñ nõ vult illud qð intendit.credulitas em̃ erit pu

re in cognitiua.intentio autẽ in motiua:ↄtingit aũt ſepe
ꝙ puerſa intentio ſegꝗtur ex ꝑuerſa credulitate vñ berñ.

Sicut ad bonũ oculũ exigunt᷑ veritas⁊ caritas.ita ma⸗

lum ↄſtituũt erꝛoꝛ ⁊ puerſa volũtas.q Ao boc ꝭ que⸗
ritur an menſuꝛet᷑ quãtitas delicti ᷣm quantitatẽ credu
litatis.Dicendũ q; qñ eſt erꝛoꝛ intentionis vel volunta⸗
tis ex quantitate erꝛoꝛis in credendo: tũc menſuratur ſᷣ
non ſemper boc attenditur.

rticulus ſecũdus

Dſedm ſic pceditur.dicit aug.in li.confeſſi.
ꝙ qñq; habuit ſemiplenã voluntatẽ.qnq; ple
nam. queritur & vtrũ quãtulacũq; voluntas

factoreputet. nõ.videt᷑ de ſemiplena ſiue pꝛogreſ⸗
IIſiua non ꝑfecta.Vñ aug.in li.cæ tri.Si ſola cognitõis

celectatõne ſiue voluntate ꝑſiciendi teneat᷑. muher ſola
comedit et non vir: cuius auẽte cohibenda eſt voluntas
ne ad opus perueniat.Si vo aſſit voluntas vt ſi aſſit fa⸗
cultas ꝑficiatur: tũc vir comedit et eſt damnabile pecca
tum.ergo ſemiplena voluntas vel ꝓgreſſiua non plena
nõ reputat᷑ pꝛo facto. Sed ↄtrarium videtur ſuꝑ illð
pᷣs. Etenim in coꝛde opamini iniquitates glo.quicquid
vis et non potes dñs factum reputat. ſed poteſt aliquis
velle voluntate ſemiplena vel pꝛogreſſiua non plena. et
tamen non habet facultatem.ergo dominꝰ factum repu/
tat. 4 IJtem. xv.le.ſuꝑ illud.mulier que patitur flurum
ſanguinis ⁊c̃.glo.cogitatões et voluntates quis opere
non ↄpleantur:apud deum pꝛo factis habeantur et pu⸗
niuntur.¶ Ad boc dicendum.ꝙ cum dicitur voluntas
ꝓ facto reputatur:de voluntate plena intelligitur.nihi⸗
lominus tamen ille qui habet voluntatem ſemiplenam
vel ꝓgꝛeſſiuam peccat:et quo ad aliquid reputatur ei p
facto ſed non omnino.Illle ᷣo auctoꝛitates que dicũtur
in pſal.et in leuitico: de voluntate ꝑuer ſa et plena intel⸗
liguntur. vtriq; ergo voluntati et non plene et plene de⸗
betur pena ſed in gradu. ¶ Ao huc etiam querit᷑ cuʒz di
nerſe ſunt voluntates ſiue intentiones.quedam em̃ ſunt
in reſpectu peccati ſpiritualis.quedã reſpectn coꝛꝑalis
vtrũ ſiłr in his ⁊ in illis volũtas ꝓ facto reputet᷑:Mð vi
detur. ſilłr em̃ eſt hec volũtas radirx ſui actꝰ: ſicut et illa
ſui actꝰ:ꝗᷓ in quacũq; ↄparatõne ſe habebit bec volũtas
ad ſuũ actũ.in illa ſe habebit illa voluntas ad ſuum:ſed

bec que eſt in ſpũalibo reputatꝓ facto.voluntas em ſu⸗

perbiendi ꝓ ſuꝑbia vlr reputat᷑.ergo ſic erit in volunta⸗
te ⁊ actu pcti coꝛꝑalis.⸗ Qont᷑.ex volũtate bomicidij nõ
ↄtrahit᷑ pena irꝛeglaritatis vel alia pena.ex aetu vᷣo ðᷣhi
tur: ̊ volũtas in hmõi non ꝓ facto reputat᷑.¶ Ad quod
dicenduʒ. ꝙ aliter eſt in peccatis ſpiritualibo et coꝛpoli⸗

e in
itus
cti
ſpe

dune
ndu
in
ta⸗
ni⸗

d
Wre
li
re⸗

l⸗
ſe

neſtio

— ——

bus:voluntas em̃ in peccatis ſi pũͦglibo ſufficiens eſt ad
ſuũ actũ interioꝛẽ.in quo magis oſiſſit peccatũ.volũtas
do in peccatis coꝛꝑalibo nõ oino ſuſſ ciens ad ſuũ actuʒ
exterioꝛẽ:in quo magis exiſtit peccatũ.et ideo different
ſunt radices pct᷑oꝝ.ſilitudo tñ eſt in ꝑte quo ad hoc:ſᷣm
ꝙꝙ hec volũtas eſt radix ſui actus.et illa voluntas eſt ra
dix ſui actus:dria autẽ eſt in ipᷣis actibo.qꝛ in actu coꝛ⸗
poꝛali pᷣter hoc ꝙ homo iniuriat᷑ deo vel ſibi: iniuriatur
etiaʒ ꝓrimo. In actu do ſpũali mniuriat᷑ tm deo vel ſibi.
pena & ſtatuta eſt in ipſis actibo coꝛꝑalilbꝰ q maifeſti ſũt
in iuqicio hoĩm. et ꝓpter boc aliter iudicat᷑ de iſtis acti⸗
bus et de illis:quo ad penã in pñti.quo ad penã vo ĩ fu⸗
turooſimilis in genere vterminat᷑ pena: ſic em̃ vni de⸗
terminat᷑ ignis vel vermis ita et alij.

Articnlus tercus

Ercio querit ſi actus additꝰ intentioni facit
duo pcta.videt᷑ ꝙ ſic.Exo.xx.nõ mechabeꝛis

cit iniꝗtati:̊ ſunt duo pcta. 4! Contra. ome petm eſt ex
otemptu.ↄtemptꝰaũt in affectu:affectus vo oꝑe nomen
imponit.et igr idem pctm ẽ actus ? intentõis. CKnce
dum pctm bʒ duas rones. Eſt em̃ pctm actꝰincidens ex
fſectu boni. Ytem petrᷣm eſt malũ voluntaꝛiũ:ſm pᷣmax
diffinitõeʒ dico ꝙ dupler eſt pcrẽm. qꝛ eſt defectus dupli
cis boni:et pᷣterea vnrobiq; eſi actus.ſ̊ vnus exterioꝛ ali
us interioꝛ. bonitas ei actus exigit ꝙ ſit in debita mate⸗
ria et debitis circũſtantijs.et qñ nõ ſic oꝛdinat᷑ dicit᷑ de⸗
fectus boni.cũ em di coire cuʒ vxoꝛe alterius:dicit᷑ defe⸗
etus boni.ꝗa deeſt materia debita actui. Item voluntas
deſicit in bono ꝑ auerſionem a ſummo bono. Scdm vᷣo
ſcdðam diffinitõeʒ in qua attendit᷑ radix pcti eſt vnũ pec⸗
catũ.et hoc eſt intelligenduʒ de voluntate que nõ diſtin⸗

guitur tempoꝛe ab actu:planum eſt aũt de voluntate p⸗

cedente tempoꝛe peccatum actus.

Q¶Articulus quart

Varto querit᷑ ſi punit᷑ peccator p mala inten

.

tione ⁊ actu.q pena rñdet vtriq;: cũ enim ſit

WValterũ pctm actus.et alteruʒ intentõnis ſiue
atis:differene dʒ eis pena rñdere. 4 Rñ. eſt pena
vermis et ipa põt eſſe duplex ſiue differens ꝓ voluntate
et,ꝓ actu malo addito volũtati:ſ̊ pena afflictõnis gehẽ⸗
nalis vtriq; debet᷑ aut coĩs vna indiſtineta. vñ ſiue pec⸗
cat actu ſiue nõ: nibilominꝰtã coꝛpus qᷓ; anima punien⸗
tur in futuro ſi ſic decedunt.

Articulus quintus

Vinto querit᷑.iſte intendit adulterari et foꝛ⸗
nicatur: alter intendit foꝛnicari et adulterat᷑
gquerit᷑ quod iſtoꝝ debeat dici maiꝰpeccatũ:
quantũ em ꝗs intendit tantuʒ facit: g̊q intendit adulte⸗
rari magis peccat.¶l Contra.iſie no adulterat᷑ et alter
adulteratur: ̊ magis peccat.4l Rñdendũ hic ſunt exce⸗
dentia et exceſſa.vbi em eſt deterioꝛ intentio:qtuʒ ad ra
dicem culpe deteriꝰeſt pccm. et maioꝛ erit culpa q̃ reſpon
det intentõni vel volũtati.vbi aũt deterioꝛ eſt act?deteri
us eſt petm qtum ad genus pcti:qð attendit᷑ ſm genus
oꝑis ¶ Poſtea querit᷑ quõ intelligit᷑ Hͥ quãtũ intẽdis tã⸗
tum facis. et vtr tantũ quantũ teneant᷑ noĩaliter vł ad
uerbialiter.¶ Rñdendũ.dicendũ he dictões determi⸗
nant radiceʒ.vñ ſenſus eſt:ex q̃ mala intentõne intendis
aliquid ex tam mala intentõne diceris reus reatu volũ⸗
tatis in illo actu:nõ ꝙ ille actain ſe ſit a deo malus.

Erticulus ſextus

Exto qneritur.iſte intendit peccare mortali⸗
ter: ergo peccat moꝛtaliter. bene ſequitur.ſed
non ſequitur iſte intẽdit adulterari ergo ad⸗
ulteratur ſimpliciter: licet adulteretur in coꝛde.q¶ Item
iſte intendit peccare moꝛtaliter ergo peccat moꝛtaliter.

glo.ꝗ opus adijcit voluntati iniquitatẽ adij⸗

cviij.

non tamen ſequitur iſte intendit peccare venialiter ergo
peccat moꝛtaliter: et quare hoc? ¶ Rñdendum moꝛtale
peccatũ in eo ꝙ eſt moꝛtale iudicat intentõne.qꝙ autẽ ſit
ſm genus hoc vel illud.non eſt ex ipſa voluntate ſed ab
ipo actu:omne ergo moꝛtale eſt ab intentõne. vnde bene
ſeꝗtur.intendit moꝛtaliter peccare. q̊ moꝛtaliter peccat
ſed adulterari ꝓprie ſe extendit ad actum exteꝛioꝛc. vnde
non ſeꝗtur intendit adulterari ̊ adulteratur. 4 Ad ali⸗
ud dicendũ. ꝙ; moꝛtale peccatũ eſt ᷣm duas differẽtias
vel qñ intendit id quod eſt moꝛtale in genere.vt ſi inten⸗
dit peccare moꝛtaliter vel adulterari vel aliud bmõi.vł
qñ intendit aligꝗd quod eſt moꝛtale qð tamen nõ credit
eſſe moꝛtale.vtroq; aũt modo dr intentio moꝛtalis.mor
tale em̃ peccatũ in intentõne radicat᷑:et ſufficit ad rato⸗
nem moꝛtalis ꝙ adulterium ſit moꝛtale vel intentio vel
opus.ad hoc aut ꝙ ſit veniale requiritur vtrũq; eſſe ve⸗
niale: intentionem ſcʒ et genus operis.

NMueſtio. cvm. de pecca⸗

to in genere quid ſit et de eius diuiſione.

Avbita conſideꝛati⸗

one de malo ᷣm dr̃ias mali.ↄſeq̃nteꝛ di
cendum eſt de pcto. rimo ꝗᷓ queritur
quid ſit peccatũ. Scðo que diuiſio pec
acati ⁊ que ſpẽs pct᷑i materiales ſiue foꝛ⸗
. gedaue cauſa pcti.Quarto de gꝛadibo pcti.
HNuinto de effectibo ꝓinquis pcti. Sexto de com ꝑatiõe
pctfi ad pctm in quantitate.Septimo de oppoſitõne pec⸗
cati. Octauo de reditu peccati ſiue pctoꝝ. Mono vtrum
petm ſit cauſa peccati. Decimo de ↄditionibo aggrauã⸗
tibus peccatũ. Endecimo de pena peccati.

mbrum prunum

Iffinitur aũt peccatũ ᷣm ꝙ dicit augꝰ. in
li. de vera reli. Peccatũ eſi malũ volunta⸗
rium:et ſiłr in li.retractationũ.Dicituꝛ
etiã peccatũ caꝛẽtia debite iuſticie: ⁊ hanc
ponit anſel.¶¶ Dicitur etiam peccatũ priuatio boni.ſicẽ
babet᷑ ab aug.in li.de natura boni:et in li.de ciuita.dei
Dicit᷑ etiã peccatũ ſuꝑfluitas ↄcupiſcentie. ſicut dicit
Yohᷣ.dama.iiij.li.c.de circũciſione. His ratõnibo poſi⸗
tis cũ ſint omunes: videndũ eſt q ſit dria iſtaꝝ inter ſe.
Deiĩde que ſit explanatio vniuſcuiuſq;.

Articulus primus

— rimum di he
D primum dicendum eſt. ꝙ he quatuoꝛ dif⸗

.

finitiones aſſignantur in comparatõne ad qᷓ
Mmoꝛ cauſas. Com ꝑatione enim cauſe efficien
tis.aſſignatur illa difinitio:peccatum eſt malum volũ⸗
tarium. voluntas enim cauſa eſt efficiens omms pecca⸗
ti. VUnde anſelmus in libꝛo de caſu dyabol.Qullam ba⸗
bet aliam cauſam qua impellatur aut trahatur. ſed ipa
ſibi efficiens cauſa eſt:ſi cauſa dici poteſt ad effectum.
Et dicit aug.in li.de ciui.dei.xij. VHoluntatis male cau⸗
ſa efficiens ſi querat᷑nihil inueniatur. ipᷣa enim volun⸗
tas cauſa eſt. Similiter habet᷑ in li.de li.ar. Quid opꝰ
eſt querere vnde motus ille exiſtat:quo voluntas auer⸗
titur ab incommutabili bono.cum euʒz non niſi volunta⸗
rium eſſe dicamus.Ex quibus elicitur.ꝙ pꝛima diffini⸗
tio data eſt ſᷣm cauſam efficientem. Secunda vo diffini
tio data eſt ſm cauſam foꝛmalem.quid enim eſt iuſlicia
niſi rectitudo volũtatis a pᷣncipio vſq; in finẽ. Defectus
aũt iſtiꝰfoꝛme ſiue caꝛẽtia nihil aliudẽ niſi pcẽm. Reſtat
ex ꝑte canſe foꝛmał ſumit᷑ hec diffinito. nõ qꝛ pctᷣm
bhẽat cqm foꝛmalẽ:hᷣ defectũ foꝛme. Tercia vᷣo diffinitio
Data ẽ ex fctu finis ſiue finalis cauſe.bonũ em̃ ⁊ finis
idẽ.pᷣnatio ̊ boni pᷣnationẽ dicit finis. Quarta voo diffi
nitio ſumit᷑ ex ↄpatõne ad cãm materialẽ. cauſa em̃ ma-
terialis in qua eſt perm.eſt ip̃a ↄcupĩa.⁊ ꝓpter h̊ dicitur
pꝛima ſuꝑfluitas ↄcupiſcẽtie.cum enim ↄcupiſcit homo

quod ocupiſcendũ eſt.· modus eſt cõcupilcentie: cũ autẽ
ↄcupiſeit homo qð nõ ↄcupiſcendũ eſt.ſuꝑfluitas eſi con

cupiſcentie. hec aũt ↄcupiſcetia eſt appetit?generalis. e

quo dicit᷑ in li.yponoſticon. ꝙ ocupiſcẽtia mala radix
eſt oĩm maloꝝ.et dĩc iohᷣ.daĩ Impoſſibile ẽ aliquẽ ne⸗
quaq; ↄcupiſcere vel finaliter ſine guſtu voluptatis eſſe
ſ inutilis ↄcupia et voluptas boc eſt petm. bec ↄcupiſcẽ
tia nõ hũit neceſſitatẽ ſiue ꝓnitatem añ lapſum primo⸗
rum ꝑentum:ſᷣ poſt lapſum quandã babuit ꝓnitate ſiue
neceſſitatem. qua caro ↄcupiſcit aduerſus ſpm.ſicut hr

v. gd galbk. —
lſecũdus

Iſis diffinitõnibo pꝛimo querenda eſt expla
natio pᷣme diffinitõnis.videt᷑ em ꝙ nõ ↄueni
— om̃i pctẽo.eo ꝙ nõ conuenit pcto oꝛiginali
qð eſt in ꝑuulis:vbi nõ viget voluntas.Sitr alig perpe
trant pcta coacti in quibo nõ videt᷑ voluntariũ eẽ petm.
4 CPꝛeterea. vij. ad Ro. dicit᷑ qð nolo malũ hoc ago.iaʒ
nõ ego operoꝛ illud ᷣ qdð habitat in carne mea peccatũ.
Ex q videt᷑ ꝙ cum loquatuꝛ ibi de pcttis ꝙ nõ om̃e petm
ſit volũtaꝛiũ.¶ Aõ qð dicit aug.in li.retractatõnũ.his
verbis põt videri falſa bec diffinitio: ſed ſi diligenter di
ſcutiat᷑ inueniet᷑ eſſe veriſſima.et pᷣſequit᷑ qð in ꝑuulis
dẽ oꝛiginale pcẽm cum adhuc nõ vtunt arbitrio volũta⸗
tis.no abſurde vocat᷑ voluntariũ:qꝛ ex pꝛima hois ma⸗
la voluntate ↄtractũ:factũ eſt quodãmodo hereditariũ
et ſic ſoluit᷑ illud qᷣ pᷣmo obiectuʒ eſt.¶ Ao ſcðo vo di⸗
cenaũ.ꝑ hoc ꝙ ibidem addit᷑ ea q voluntaria pcta dicũ⸗

tur. ꝗa a neſcientibo vel a coactis ꝑpetrant᷑ non om̃i mõ

pñt ſine voluntate ↄmitti.qm̃ et ille ꝗ peccat ignoꝛãs vo
luntate vtiq; facit.qdð cũ faciendũ nõ ſit:putat eſſe faciẽ⸗
dum. et g cogi dicit᷑ er ↄꝑatõne dẽr velle.ſicut dicit phᷣus
qð em̃ ſimpłr eſt nõ voluntariũ.ſᷣm quid eſt voluntariũ
Silr rñdet᷑ ibidem ad id qð vltimo obiectuʒ eſt. dicit
em̃ ꝙ ille ꝗ cupiſcente carne aduerſum ſym̃ peccat.fa⸗
ciendo nõ ea q̃ vult.ↄcupiſcit quidẽ volens.et ideo non
facit quod vult:ſed ſi vincatur conpiſcentie conſentiens
volens dicitur. .

Explanatio vᷣo ſecũ/.S. j.

P . „

de diffinitõnis q̃ eſt.peccatũ eſt carentia debite iuſticie.
ſic eſt. Uidet᷑ enim pꝛimo ꝙ illa diffinitio nõ ſit in omni
pcto.nõ em̃ videt᷑ onenire pcto veniali:debita eniʒ iuſti⸗
cia br̃ ex ꝑfectõne gre:ſ̊ gratia gratũfaciens poteſt ſta⸗
re cum veniali pcto.& c bita iuſticia põt ſtare cum veni
ali pcto.non ꝗ̊ ꝓpter pcẽm veniale eſt carentia debite in⸗
ſticie. ¶ ꝛeterea.ſi hec rõ ↄmunis eſt om̃i pcto.qᷓ cõue/
nit tam oꝛiginali ꝙᷓ actuali: ſed nõ videtur ↄuenire vtri⸗

qʒ ſᷣm vnũ modũ. Aiia eſt em iuſticia que tollitur in oꝛi

ginali pcto.et alia que tollit᷑ ĩ actuali.¶ Pꝛeterea.alia
eſt iuſticia q̃ tenebat᷑ angelus ad dxũ et q̃ tenet᷑ bomo.ꝗ̊
non videt᷑ hec rõ ↄmunis pct᷑o angeli et peccato homis.
Ad qð dicendũ.ꝙ bec diffinitio coĩs eſt et ↄuenit ve⸗

mali pcto:ſ̊ attendendũ eſt.ꝙ duplex eſt iuſticia.Eſt eiĩ

iuſticia rectitudo naturalis.q fuit homĩs ↄditi a pꝛinci⸗
pio ꝓut dicit᷑.vij.eccs.deus ab initio fecit hoĩem rectuʒ
et bec iuſticia cæeſt in omi pcro.vel rõne ipſiꝰꝑſone vł ra
tione actus.Eſt iteruʒ iuſticia generalis que ꝓuenit ex
gra gratũfaciente. et hec iuſticia deeſt in actu venialis
pcxti. etſi nõ deſit in ꝑſona:ſic ꝗ̊ ↄuenit pᷣdicta ratõ actua
li pcto et veniali.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ de oꝛiginali⁊
actuali.Dicendũ eſt.ꝙ vtrobiq; eſt carentia debite iuſti
cie:ſ̊ in oꝛiginali peccato eſt carentia debite iuſticie ali⸗
unde ↄtracta.ſicut eſt in paruulis.in actuali vᷣo peccato
moꝛtali eſt carentia debite iuſticie quaʒ homo ſibi facit
nihilominus tamen ratio iuſticie ↄmunis eſt. vñ ⁊ ratio
carentie iuſticie ↄmunis erit.licet ex diuerſis principijs
veniat.hec em̃ ratio:iuſticia eſt rectitudo voluntatis ꝓ⸗
pter ſe ſernata.quam ponit Anſel.ↄmunis eſt vtrobiq;⸗
Similiter dicendum eſt d peccato bominis et angeli.

(¶ Circa quaꝛtaz vo .S. lij.

licet enim differens ſit quodãmodo iuſtlicia angeli ⁊ ho⸗
minis.quia ad plura tenetur bomo ad que non tenetur
angelus: nibilominus tñ quedam eſt ↄmunis iuſticia qᷓ
eſt ſcripta in mente vtriuſq;. carentia autem iſtiꝰ debite
iuſticie boc eſt rectitudinis voluntatis vtrobiq; ↄmunis
eſt. patet ̊ ex pdictis ratio ſupꝛadicta.

= 7 ₰ . — 2’
TCercia vo diffuntõ S.
eſt. peccatũ eſt pꝛiuatio boni.Circa quod obijcit᷑.queri?᷑
em̃ quid ſit illud bonũ.vtrum bonum qð eſt finis.an bo
num gratuitũ. an bonum naturale. Si em̃ dicat᷑ eſſe pꝛi

uatio boni naturalis. tũc nõ erit ip̃a eſſentia peccati ſed

erit pena pcti. Si vo eſt pꝛiuatio boni gratuiti.cum bo
num gratuitũ nõ tollerat᷑ a ſubſtantia in omni peccato.
non videt᷑ dici pꝛiuatio boni gratuiti. Reſtat ergo ꝙ di⸗
cetur eſſe pꝛiuatio boni id ẽ finis ſummi.ſ.boni a qͥ pri⸗
uatur agens ſua actione.vel ſi nulla eſt actio ſicut eſt in
oꝛiginali pcto.pꝛiuat᷑ ipſa ſummo bono quo ad effectuʒ
gell gratie liue iuſticie q eſt ex gra. ¶ Dð ↄcedimꝰ dicen
tes.ꝙ ome peccatũ ẽ puatõ boni.ſ.finis.bᷣ differẽter. ſcz

vel pꝛiuãdo actũ fine.et ſic om̃e pctm.ſ.moꝛtale et veni⸗

ale eſt pꝛiuatio boni.ſ.finis.vel pꝛiuãdo ꝑſonam fine.et
ſic ſolum moꝛtale eſt pꝛiuatõ finis ſcʒ ſummi boni. ſicut
tactũ eſt qtum ad effectũ gꝛatie ſiue iuſticie.

,728

diffinitõem obijcit. videt em ꝙ illa diffinitio pctm ẽ ſuꝑ
fluitas ↄcupiſcentie nõ ↄueniat om̃i peccato.ð ocu iſcẽ
tia em̃ dicit᷑ in li.aug.ad valeriũ.ꝙ eſt vulnꝰ a dy abolo
inflictum humano generi. videt᷑ apropꝛiari peto ho⸗
minis. 4l Item aug. c lapſu mũdi. ↄcupiſcentia cũ qua
nati ſumus. finiri non põt qᷓdiu viuimus. q̃tidie minui
poteſt. ̊ videtur eſſe ꝓpꝛia hominis. ¶ Pꝛeterea loquit᷑
ibi ioh.dama. ð circũciſione que eſt in remedium illius
ↄcupiſcentie:ſ̊ remedium illud non eſt ↄmune angelo et
bomini.et ſic videt᷑ ꝙ nec vulnus ſit ↄmune vtriq;·g̊ hec
diffinitio. pcẽm eſt ſuꝑfluitas 2cupiſcentie.nõ ↄuenit cõ
muniter angelo et hbomini. E qð dicendũ.ꝙ ↄcupi⸗
ſcentia accipit᷑ pluribo modis. accipit᷑ em̃ aliqñ ꝓ pena
q̃ eſt inflicta homĩ ꝓpter pctm. et hn hũc modũu nõ eſt cõ
munis anglo et homi. Nlio vᷣo mõ ſunit᷑ ↄcupia ſᷣm ꝙ ẽ
nomẽ culpe.et ſᷣm boc dic aug.in li.de ſpũ et lFa. Quliũ
pctm niſi ↄcupiſcendo ↄmittit᷑.et hec ẽ ↄeupia generał.
hec aũt ↄuenit coĩter angło ⁊ homĩ:vñ hec ꝓhibitõ. ¶õ
ↄcupiſces eſt illiꝰlegis nature.q ligat nõ tm̃ homo ß eti⸗
am angelꝰ. 4 Auẽtes vo qᷓ inducunt᷑ attendunt᷑ ad cõcu⸗
piſcenuiã q eſt pena. de q̃ dĩ ſuꝑ illud.v.ad galł.Caꝛo cõ
cupiſcit ⁊c ipſiꝰcarnalis ↄcupie cauſa nõ eſt in aĩa ſola

nec in carne ſola.ex vtroq; enim fit: quia ſine vtroq; de/

lectatio nulla ſentitur.

(Mlembrum ſecundum

Vnſequenter dicendũ eſi e diuiſione pec
cati.Et pᷣmo accipiẽda eſt illa diuiſio ma⸗
terialis.q fit ᷣm diuerſitatẽ ſubiectoꝛum.

quia in angło pᷣmo fuit pctẽm ⁊ ꝑ ſuggeſtõeʒ angki ↄñteꝛ
in hoĩe.ſic hr ſuꝑ illua Ecci.x. Initiuʒ ſuꝑbie boĩs 76.
glo. nõ eſt maioꝛ apoſtaſia q; creaturã a creatoꝛe recedẽ.
q̊ merito aſcribit᷑ ſuꝑbie. Suꝑbia em̃ eſt. ſi creatura ve⸗
lit aſſimilari creatoꝛi.hoc dyabolo et homini fuit initi⸗

um pꝑditõnis.erponit᷑ etiã illud initiũ om̃is pcti eſt ſuꝑ⸗

bia:de peccato ipſiꝰvyaboli.quia illud fuit initiux oim
pctoꝝ ſᷣm vnã erpoſitõem·et ideo dicit yſido·ꝙ malũ a
dyaboio fuit innentũ. Ratio at᷑ diniſiõis ho. hec c. crea⸗

tura intellectualis vertibilis eſt 'm electõem. ſicut dicit
Johᷣ.dama.qð aũt vertibile eſt:ſm electõnem poõt verti

in malũ.qð aũt vertit᷑ in malũ peccat.creatura Fintelle

ctualis cum vertit᷑ m electõeʒ peccat. cũ tam angelus
S̈ hõ fuerit creatura intellectualis.erat vtraq; creatura
vertibilis 'm electõeʒ. 4 JFoꝛte diceret aliquis ꝙ becnoõ

SDcxm aliud ẽ angli.aliud hoĩs.rõ aũt eſt

6
tur
ite
nis

ti⸗

i

—

lucife

(Dueſtio

debet eſſe pꝛima diuiſio. quia vtraq; ꝑs ſub actuali pcto

ↄtinet᷑.vñ videt᷑ illa eſſe pꝛima:peccatuʒ aliud oꝛiginale
aliud actuale. Sed attendenduʒ eſt. ꝙ oꝛiginale ꝓceſſit
ex actuali primi ꝑentis: actuale vo primi pentis ꝓceſſit
er ſuggeſtione dy aboli. Dꝛima multiplicatio pcti. fuit
Fm hec diuerſa ſbiecta:ſeq̃ns po multiplicatio in hbomi/
ne fuit ꝑ actuale et oꝛiginale.vnde licet diuiſiones ſint

ercedentes et exceſſe:tn quia oꝛiginale oꝛiginẽ ſumplit D
aliunde.volentibo inueſtigare peccatũ ᷣm originẽ pec⸗

cati.pꝛimo occurꝛit dicẽ de peccato angeli ſiue angeloꝝ
Circa qð querunt᷑ duo.Primo de pcto eiꝰet de ꝑtinen⸗
tibus ad ipᷣm. Scðdᷣo de pcto eiꝰin comꝑatõne ad homi⸗
nem.quo.ſ.inuidẽs homi temptauit ipᷣm: et adhuc tem⸗

ptare non ceſſat. Ao cognitõez dᷣo pᷣmi pcti.primo cõ⸗

ſiderandum eſt de ipo peccato in ſe.deinde de ipſa pena
peccati. Pcrᷣin po angeli aut fuit peccatũ luciferi aut a⸗
lioꝝ ſinguloꝝ ei in pctẽo ↄſentientiũ. Pꝛimo dicendum
eſt de pcto luciſeri.Deinde de pcto alioꝝ.

¶ Mneſtio. cw. de peccato

& ptinentibo ad ipſum. „
Irca peccatuʒ vo
luciferi primo querit᷑ ex parte ſubiecti.
quis fuerit ille angelus hoc eſt de q̊ or⸗
dine.vtrũ fuerit ſupꝛemus angeloꝛuʒ ⁊
— cetera que ſpectant ad ipᷣm ſubiectum.
Scðo quod fuit eiꝰpeccatũ. Lercio quod fuit motiuũ.
Nuarto de qualitate pcti.vtꝝ.ſ.remediabile vel irꝛeme⸗
Diabile:et vtrũ poſſet eſſe veniale vel tm̃ moꝛtale. Quin
to vtrũ adhuc peccet illo genere peccati.Sexto ſi pecca⸗
tum illud ẽ cauſa pcti et quõ.Septimo de hoc ꝙ dyabo
lus dicit᷑ caput maloꝝ videlicʒ de capite et coꝛꝑe. Octa
uo querit᷑ quare ſcriptura nõ fecit mentioneʒ expᷣſſe de H

peto.ſicut facit de ſcdðo quo bominem temptauit.iQono

vtrũ illi peto ſtatim annexũ eſſet illud ſcʒ peccatuʒ inni⸗
die aut non ſtatim. Decima q̃ ſunt peccata dyaboli ſᷣm
ſeipᷣm.videlicet quot ſint pct̃a que ↄueniũt ſpũali natuẽ
et que non ↄueniunt.Vndecimo vtrum ſtatim peccauit
cum factus fuit: aut non ſtatim.

. 7

embeꝛum primum

Irca pꝛimũ hec tria ſunt qnerenda. Pri⸗

mo vtrum fuerit te ſuꝑioꝛi ordine vel non
. Scvdo ſi fuit ſupremus.Tercio vtruʒ cre⸗
Aatus fuerit malus an non creatus. ſed fa:
ctus eſt a ſeipſo.ꝓpter hereſim quorũdam qui dicebant
ipſum eſſe creatum malum.

Articul? prumuus

Veritur ergo primo.vtrum lucifer fuerit de

ſuꝑioꝛi oꝛdine angeloꝝ.et videtuꝛ ꝙ; non. Jo
hban.dama. Ex his angelicis virtutiboꝗ pꝛe
erant terꝛeſtri oꝛdini et cui a deo cuſtodia ↄmiſſa erat.ñ
natura malꝰafactus ſed bonus exñs.et nequaqᷓ in ſeipᷣo
a conditoꝛe malicie ſemitam hñs libeꝛi ſui arbitrij ele⸗
ctione.verſus eſt ex eo ꝗð eſt ᷣm naturã:in id quod ẽ p̃⸗
ter naturã.Ex quo videt᷑.ꝙ non fuerit de ſuꝑioꝛi oꝛdine
Alli em̃ quibo ꝑ apꝛopꝛiatõeʒ ↄmiſſa eſt cuſtodia terꝛe.
dicunt᷑ de inferioꝛi oꝛdie. Pꝛeterea dicit aug.ſuꝑ geñ.
ad lit. xj. Dicere de aliquibo angelis ꝙ in ſuo genere be⸗

ati: eſſe poſſint future iniquitatis vel ſalutis incerti.q;

bus nec etiã ſpes ſubeſſet.vix ferenda eſt pᷣſumptio. niſi
ſoꝛte dicat᷑ ita creatos illos angelos mũdanis miſterijs
diſtributos.vt ꝓ recte geſtis ppoſituꝛis accipiant illam
vitã br̃am.de q poſſint ceꝛtiſſimi:cuiꝰſpe gaudentes pñt
dici bri.ex quoꝝ numero ſi dyabolꝰcecidit cũ ſocijs inig
tatis ſue.ſimile ẽ h̊ ei ꝙ cadũt a iuſticia fidei etiaʒ homi⸗
nes ſimili ſuꝑbia pᷣnaricati.vel ſeipos ſeducendo vł ſe/
quctoꝛi ↄſentiendo. Exr quo videtur innuere. ꝙ angelus
ille primus qui cecidit cum ſuis complicibo.fuerit de in/

☛
ferioꝛi oꝛdie cui ↄmiſſa eſt adminiſtratio rerum terꝛena⸗
rum. Eronranto videtur aug.dicere. ꝙ fuerit de ſu⸗
perioꝛi oꝛdine in li.queſ.ve.teſt.ita dicens.Lnucifer erat
quaſi pꝛinceps multoꝛuʒ:inter quos clarior erat.quoꝝ
ſocietate ad impium deſcendit certamen. 4 Itez beatus
grego.xxxij.moꝛa.Creatum pꝛimuʒ angelum deus reli
quis angelis quoꝛum nouem oꝛdines inueniunt᷑ eminẽ⸗
tioꝛem fecit:ſed non poterat eſſe eminentioꝛ nouem oꝛdi
nibus:niſi eſſet de ſupioꝛi oꝛdine.qᷓ fuit de ſuꝑioꝛi oꝛdi⸗
ne.¶. Similiter videt᷑ ꝑ hoc quod alubi dicit.exponens
illud Eʒe.xxviij.tu cherub extentus et ꝓtegens in mon⸗/
te ſancto dei.xij.moꝛa.quia ↄpatione claritatis ſue cete
roꝛum obumbꝛaſſe claritatem credit᷑.ipᷣe extentus et ꝓ⸗
tegens ꝓphibetuꝛ. Reliquos em̃ quaſi obumbꝛando ope
ruit.qui magnitudinem alioꝛum erxcellentia maioꝛi trã
ſcendit.ſed non potuit magnitudinem alioꝝ exceillẽtia
maioꝛi tranſcedere:niſi eſſet de ſuꝑioꝛi oꝛdine.ergo fuit
de ſuꝑioꝛi oꝛdine.¶ Item moꝛat.xxxij.exponens illud.
In medio lapidũ ignitoꝝ ꝑfectus ambulaſti diẽ.in me⸗
dio lapidũ ignitoꝝ ꝑfectus ambulauit.qm̃ inter ange⸗
loꝛum coꝛda caritas igne ſucceſſa clarus gloria extitit
ↄditionis:cum ergo angeli intendentes vel incenſi dicã
tur ſeraphin.videtur ꝙ eſſet de illo oꝛdine.Et ipſa litte⸗
ra in Eʒze.xxviij.videt᷑ dicere.q eſſet de oꝛdine cherubin
ad q̊s ꝑtinet plenitudo ſcie. Unde bẽs gꝛeg. Jdcirco il⸗
le cherub dicit᷑ ꝙ tranſcediſſe cũctas ſcia nõ dubitatur.
Ex his videtur.qꝙ fuerit angelus ille de aliquo ſuperio⸗
ri oꝛdinũ vel ð cherubin vł te ſeraphin. ¶ Ad qð dicen
dum.ꝙ ſicut vident᷑ auẽtes ſctoꝝ dicere fuit de ſuperio
ri oꝛdine.i Ad illud pᷣoquod dicit Joh.damaſ.rnden⸗
dum eſt. ꝙ nõ hoc tollitur ꝗn fuerit de ſuꝑioꝛi ordine.
quia habuit cuſtodiã hoĩm et eoꝛum que gerunt᷑ ĩ terꝛa.
Dinnes em̃ ſpũs oꝛdinati erant vt eſſent admiſtratorij.
ſicut habet᷑.j.hebꝛe.ñ licet alig dicant᷑ cherubin vł ſe⸗
raphin ex pꝛeeminentia caritatis vel ſcie:nihilominꝰta⸗
men cũ vult dñs mittunt᷑ et hi in miniſteriũ. Sed ſi itel⸗
ligebat dicere ꝗ ille eſſet de infimis angelis.Oicendum
eſt cũ aug.ſuꝑ geñn.xj.li.mihi fateoꝛ. vñ hec ſᷣm ſcriptu⸗
ras aſſeram nõ interim occurꝛit.aſſerant qui voluerint

hec duo geneꝛa bonoꝝ angeloꝝ. vnũ ſu ꝑceleſtiũ in qui⸗

bus nunꝙᷓ fuit ꝗ cadendo dyabolus factꝰeſt.alterũ mñ
danoꝝ in quibo fuit.vñ hanc opinioneʒ repꝛobat:vel ex
ſcriptura non eſſe certã affirmat.¶:.i.Silr rñdendũ ei qð
introducit tanꝙᷓ alioꝝ rcitando opinionẽ in li.ſuꝑ geñ.
xrj.adherendũ eſt ̊ ipſi expꝛeſſioni ſcripture.

rticulꝰſecũdus

qð videt᷑.dicit᷑ em.xl.iob. IOpſe eſt principiũ

i. D Einde querit.vtrũ ille angelus fuit ſupꝛemꝰ

viaꝝ dei.ꝑ vias aũt oꝑationes dei intelligũ⸗
fuit pꝛimꝰinter oꝑa.g ſupᷣmus inter angelos.cuʒ

hec pꝛioꝛitas nõ attendat᷑ niſi dignitate.Sitr in eʒe.xx⸗

viij · Omnis lapis pᷣcioſus oꝑimentũ tuũ.et enũerat ibi
nouẽ genera lapidu.ꝑ que noueʒ oꝛdines angeloꝛum in
telligunt᷑.ſicut dĩc bs greg.cũ ꝗ ille cuiꝰ eſt oꝑpimentum
dicat᷑ dignioꝛ oꝑimẽto:angelꝰdignioꝛ erat nata alijs an

gelis. Uñ bis greg. Ale pᷣmꝰangls iõ oꝛnatꝰ⁊ oꝑtꝰ exti⸗

tit illis.qꝛ eos q̃ſi veſtẽ ad oꝛnamẽtũ ſui hũit.⁊ dũ cun⸗
ctis agmibo angeloꝝ pᷣlatꝰeoꝝ claritateʒ trãſcẽderit.ex
eoꝝ ↄꝑatõne clarioꝛ fuit.¶ Iteʒ eʒe.xxxj.cedꝛi nõ fueꝛũt
altõꝛes illo ĩ ꝑadiſo dei abietes nõ adeq̃uerũt ſũmitatẽ
eiꝰ.om̃e lignũ ꝑadiſi nõ eſt aſſimilatũ illi et pulcritudi⸗
ni eiꝰ.qð ſic exponit.b.grego.Quid ꝑ cedꝛos ⁊ abietes
niſi vᷣtutũ celeſtiũ ꝓcere eilttnche agmia. q ꝙuis excel⸗
ſa ſint ↄdita:huic tñ nec ſunt pᷣleta nec eq̃ta.tanta ſpẽs
illũ pulcrioꝛẽ reddidit quãta et ſuppoſita angeloꝛꝝ mlti⸗
tudo væcoꝛauit. Ex qͥ accipit᷑ ꝙ fuit ſupꝛemꝰ. cũ nullus
eſſet ei equatus nec pᷣlatus.¶ Item in li. q.ve. teſ. vidit
infra ſe multas ſpũales creaturas.qlpe cũ in ꝑadiſo dei
pᷣſtãtioꝛ eẽt cognitõe miſterij celeſtis. Silr ſic in yſa.xiiij
br. Ille ãgls dictꝰẽ lucifer:pᷣ ñ ẽ dictꝰ lucifer niſi ex q̃da

ſimilitudine. ſicut em̃ lucifer mane oritur ⁊ vicinioꝛ ſcʒ
eſt ſoli:ita et ille vicinioꝛ erat natura ſupmo ſoli ſcʒ deo.
onde ⁊ ſignaculũ ſiłitudinis dĩ ezech.xx viij. qð exponit
brs greg. Signaculũ ſiłitudinis dicit᷑ vt q̊ ſubtilioꝛ ẽ na
tura eo in illũ ſiłitudo dei pleniꝰcredit᷑ expꝛeſſa.ꝑ qð vi
cetur ꝙ pleniſſime expᷣſſa ſilitudo m naturã diceretur
ille angelus ſicut ↄtingit in ipſa creatura.4 Preterea.
videtur boc er ſuo ĩoꝛdinato appetitu ſicut dr.xiiij.yſa.
Conſcendã in celũ.et oſtat ꝙ fuit in celo empirꝛeo. & de
illo celo nõ intelligit᷑: ̊ ſi eſſet de inferioꝛibo angelis.ſuſ
ficeret ei in ꝑuerſo appetitu parificari ſuꝑioꝛi angeloꝛß
iſte voluit quodãmodo parificari deo qui intelligit per
illud celũ qð eſt trinitatis ad qð dixit ſe aſcenſurũ. yſa.
xiiij. ᷓ fuit ſuᷣmus angelꝰ ¶ Sed obijcit in ↄtrarium ſi
ſupᷣmus erat angelus.ſuppoſito ꝙ angeli ↄditi ſint in na
turalibo et gratuitis: eminẽtioꝛẽ habuit naturã eminen⸗
tioꝛẽ etiã gram. plura habuit inclinãtia li/ar. eius.vt
ↄuerteret᷑ ad deũ.ꝙᷓ inclinantia vt auerteꝛet᷑:ꝗ̊ magis oꝛ
dinatus erat vt ↄuerteret᷑ q; auerteretur.ſ̊ cum auerſus
ſit magis alijs ꝗ aueꝛſi ſunt:hũit ꝑlus de inclinatõne ad
auertendũ:q̊ no fuit ſũmus.¶ Ao qð dicendũ. ꝙ fuit
ſupᷣmꝰſicut ex pᷣdictis auẽtibo accipit᷑.¶ Ad illud vo qð
obijcit᷑ in ↄtrariũ.ꝙ licet hr̃et pła inclinantia ad cõuer
ſionẽ:et magis eẽt inclinatꝰad hoc.tñ gꝗa ſuꝑ alios erat.
et reſpexit ad inferius ↄſiderando ſe eſſe ſuꝑ alios.plus
eſtimauit de ſe vt peſſet et nulli ſubeſſet. AUnð dicit beatꝰ
grego. Relicto eo pᷣncipio cui inherere debuit.ſuuʒ ſibi
quodãmodo pᷣncipiũ eſſe appetijt.relicto eo ꝗ vere pote⸗
rat ei ſufficere:ſe ſibi poſſe ſufficeꝛe iudicauit.

ticul? quartus

Oſtmodũ querit᷑.vtrum creatꝰ fuerit malus
vel nõ creatꝰſed factꝰa ſeipſo.qð videt᷑. dicit᷑
em̃ in iob.xl.ſᷣm aliã litterã. hoc eſt initiuʒ fi
Ymenti dñi qð fecit vt illudat᷑ ab angelis eiꝰ. Et in pᷣs.
Praco iſte quẽ finxiſti ad illudendũ ei. Si & fuit initiuʒ
figmenti:q̊ fuit figmentũ.̊ figmentũ nõ dicit᷑ ia natu⸗
ra ꝑ ſe.ſed aligꝗd qdð fictuzʒ eſi:fictio aũt dr malicie.eꝛgo
malus creatꝰfuit.Oð etiã videt᷑ ꝓpter hoc ꝙ ſegtur vt il
ludat᷑ ab angelis eiꝰ. Mon ei illuſio ẽ ab angelis bonis
rõne nature ſ̊ roõne malicie:&̊ creatꝰfuit malus.4. Item
viij.ioh̊.ab initio in veritate nõ ſtetit.ſᷣ̊ quid ẽ ab initio
niſi ab inſtanti oditõnis & in inſtanti ↄditõnis fuit malꝰ
ſᷣ in inſtanti ↄditõnis nõ potuit eſſe a ſe malus. cuʒ pꝛiꝰ
ſit eſſe q; velle: ̊ fuit malus creatus.¶ Contra. a ſũmo
bono nõ /ꝓcedit pᷣmo qð diſſimile ẽ bonitati ſᷣ̊ maluʒ eſt
diſſimile ̊ a ſummo bono nõ ꝓcedit pᷣmo malũ.ſᷣ angls
ille ſicut dictũ eſt.pᷣncipiũ fuit viaꝝ dñi:g̊ pᷣmo creatꝰ.
nõ fuit ex creatõne malus.⸗ Iteʒ ſicut hr ĩ luc.x. Vi⸗
debam ſathanã ſicut fulgur ð celo cadentẽ:cecidit g̊.ſed
nõ cecidit ſi talis eſt factꝰ. ñ augꝰ.ſuꝑ geñ.ꝙ putatur
nunq dyabolłꝰin veritate ſtetiſſe.nunq; cũ angelis vitazʒ
beatam duxiſſe:nõ ſic accipiẽdus ẽ.vt nõ ꝓpria volunta
te depꝛauatꝰ.ſ̊ malus a bono deo creatus putet᷑. aliogn
nõ ab initio cecidiſſe diceret᷑.nõ em̃ cecidit ſi talis eſt fa⸗
ctus:ſ̊ factus ↄtinuo ſeſe a luce veritatis auertit.⸗ IJteʒ
aug.xj.d ci.dci.accipiẽs illud verbũ Eʒech̊.xxviij.am⸗
bulaſti ꝑfectꝰin vijs tuis a diebo cõditiõis tue donec eſt
inuẽta iniquitas in te dicit.intelligitur ex hoc fuiſſe ali⸗
qñ ſine pcto.vñ hanc lr̃am ponit ambulaſti in diebo tu⸗
is ſine vicio. Ad qð dicendũ.ꝙ angelus ille non fuit
malus ex creatone ſiue ↄditõne.ſ̊ᷣ ꝓpria voluntate depꝛa
uatus. Ao illud dᷣo qð obijcit᷑ pᷣmo in ↄtrariũ dicendũ
eſt· ꝙ ob hoc dr initiũ figmenti.nõ qꝛ ab initio malũ eũ
2didit:bᷣ quia cũ ſciret eũ ad hoc ꝓpria volũtate malum
futurũ.vt bonis noceret creauit ad h̊ illuʒ:vt de illo bo⸗
nis ipe/ ꝓdeſſet.hic em̃ vt illumĩat᷑ ab angelis eiꝰ. qm̃ ſic
uiludit᷑.cũ ſctis ꝓſunt temptatõnes eiꝰ quibo eos depra⸗
uare conat᷑.vt in alicia in q̃ ipe eſſe voluit.eo nolente ſit
vtilis ſeruis dei ſicut dicit aug. Iigmentũ aũt dẽ ibi ꝓfa
ctura.non ſicut ydola dicũt figmenta vel peccata.et per

boc patet qualiter reſpondẽdum eſt ad pꝛimo obiectum
Ad m vo obiectũ dicẽdũ eſt.ꝙ illud ioh.viij. ab ini⸗
cio in veritate nõ ſtetit.nõ intelligitur ꝙ in inſtanti con
ditionis fuerit malus.ſᷣ poſt. EIñ aug.in li.de coꝛreptio
ne et gratia.dictũ eſt de dy abolo in veritate nõ ſtetit.qꝛ
ibi fuit ſed nõ ꝑmãſit.Et.xj.de ci.dei:ꝙ dicit᷑ ab inicio
dyabolus peccat.nõ ab inicio peccare putandus eſt.ſed
ab inicio peccati.ꝙ ab illius ſuperbia ceperit eſſe pec/

catum. 2 2
embrü ſecundũ

Dnſequẽter queritur qð fuit eius pecca⸗
tum.et videtur ꝙ ſuꝑbia. Dicit em̃ augꝰ.
ſuꝑ geñ.factus cõtinuo ſe a luce veritatis
— auertit. ſuperbus.tumidus.·et ſue poteſta
tis delectatõe depꝛauatus. Itẽ Albinus ſuꝑ geñ.ad ſei⸗
pſos cõuerſi ſunt.et ſua ꝓpꝛia ſunt delectati poteſtate.2
iſte eſt pꝛimus deſfectus et pꝛima inopia rationalis crea
ture.et hoc viciũ quid aliud niſi ſuperbia nuncupatur.
lItem aug.xij.de ci.dei.hñtes elationis faſtlum.pꝓ excel
lentiſſima eternitate.vanitatũ aſtutiã ꝓ certiſſima veri
tate.ſtudia ꝑtiuʒ ꝓ indiuidua caritate.ſuꝑbi.fallaces.
inuidi . effecti ſunt.ĩ hac ſerie pꝛimũ eſt ſuperbia. ſuꝑ⸗
bia fuit peimũ peccatuʒ.¶¶ Item aug. in li.de vera reli.
Supbia quendã appetitũ vnitatis et omipotentie habʒ
ſed hoc fuit in pꝛimo angelo.appetijt em nõ ſubeſſe et ſu
per alios eſſe &̊Q peccauit peccato ſuꝑbie.¶¶ Nem aug. in
li.de vera reli.angelus magis ſeipʒʒ qᷓ deũ diligẽdo ſub⸗
ditus ei eſſe noluit et intumuit ꝑ ſuꝑbiã. ¶¶ Iem luc. x.
Videbã ſathanã ⁊c.glo.qui ſingulariter erat. vt in eiꝰ
ruina diſcerẽt quid de elatõne timerẽt.̊ maĩfeſtũ eſt ꝙ
eiꝰ ruina fuit ſuꝑbia. Item yſi.Lucifer eminẽtiã na⸗

ſuꝑbiuit intantũ.ꝙ etiã deo equari voluit ed cont᷑
videtur. ꝙ cupiditas fuit initiũ ſui peccati.Anſel.diſtĩ
guit duo appetibilia ſcʒ honeſtũ et cõmoduʒ. Hugo de
ſct᷑ᷣo vic.Loco honeſti ponit iuſtitis. VUñ dic.duo eẽ ap⸗
petibilia.iuſtitiã et cõmoduʒ:ſed aliqñ deſerit᷑ iu ſtitia
vel honeſtũ ꝓpt᷑ cõmodũ.ſ̊ ſic fecit angelꝰ ꝗ pꝛimo pecca
uit. deſeruit honeſtũ vel iuſtitiã et appetijt qð ſibi vide⸗
batur cõmodũ.ſ̊ appetitus cõmodi firus eſt in cupidita
te.et ita videtur ꝙ eius peccatũ fuit cupiditatis.4 Iez
aug.ſuꝑ geñ.ad lit. Auaricia radix omis mali.hac dya
bolus cecidit.huic moꝛbo contraria eſt caritas.que non
querit qᷓ ſua ſunt. Et ibideʒ dic.ꝙ iſta auaricia eſt.nõ qᷓ
amatur pecuĩa ſed qᷓ amatur ꝓpꝛia ptas.ſi ꝭ̊ dyabolus
pꝛĩo cecidit auaricia.pz ꝙ auaricia ſine cupiditas eius
pꝛimũ petm fuit.¶¶ Item videt᷑ ꝙ omiſſio fuit pꝛimũ pec
catũ ip̃iꝰ.ideo em̃ cecidit pꝛimꝰ angelꝰ quia cõſiderauit
pulcritudiem ſuã et non contulit.ergo tenebatur conſer
re.¶ Pꝛeterea.idẽ illð ꝓbat᷑ ſic. Iſie em tenebatur vita
re miotũ.et nõ poterat niſi conferẽdo vel ratiocinãdo.er

ture et ꝓfunditatem ſcie ſue ꝓendens in P ſuum

go tenebatur conferre.et nõ ↄtulit ̊ omiſit.¶ Pꝛeterea

tenebat᷑ vitare et nõ vitauit ̊ omiſit. Item videtur ꝙ
pꝛimũ peccatũ angeli fuit peccatum infſidelitatis. nihil
em̃ aꝓpetitur qð nõ eſtimetur bonum.qñ em̃ angelꝰ ap⸗
petijt pᷣeſſe et nõ ſubeſſe:eſtimauit ſibi illud eẽ bonum.g
credidit ꝙ hoc bonũ erat ſibi.quia regula eſt.ꝙ eſtima⸗
tio pꝛecedit agetitum.ſed vera fides dicit ꝙ crcatura
debʒ eẽ ſubiecta creatoꝛiet iſte credidit ſe poſſe nõ ſubij
ci creatoꝛi. etiã anteqᷓ; illud appeteret.pꝛimũ peccatũ ſu
um fuit peccatum inſidelitatis. CRen põſio conceden⸗
dum eſt. ꝙ pꝛimum peccatum dyaboli fuit ſuperbia et
radix eiꝰ auaricia vel cupiditas.nõ eſt oppoſitio int hec
adinuicem ſic ſe habentia.ſuperbia em̃ quod eſt ſpecia⸗
le peccatum.eſt amoꝛ ſiue apetitus pꝛopꝛie excellentie.
ita ꝙ hoc quod dico pꝛopꝛie ſonet in culpazʒ. quia poteſi
aliquis amare peſſe pꝛopter deum. quod nõ eſt apoſta⸗
tare.nec tunc amat pꝛopꝛiam excellentiam.ſed excellen⸗
tiam.quaſi cõmunem.quia pꝛopter cõmunem vtilitatẽ
apetit pꝛeeſſe.ſed apoſtatare eſt cuz hbomo pꝛopꝛiũ pꝛe⸗

—

.
tio
N
ſo

uneſtio
ciſe appetit. et ſic dicitur ſuꝑbia amoꝛ ꝗpꝛie excellentie.
et ſic fuit in pꝛimo peccato dyaboli.et ideo eius pꝛimũ
peccatum fuit ſuperbia.cum eius radix fuit cupiditas.
Fm quod in eo fuit appetitus pꝛopꝛie excellentie. et hoc
eſt quod dicebatur in auctoꝛitate aug. ſcʒ ꝙ cupiditas
iſta eſt.non qua amatur pecunia ſed qua amatur pote⸗
ſtas pꝛopꝛia.¶¶ Sed notandum eſt.ꝙ ſuper bia ſpeciali⸗
ter accipitur modo pꝛedicto.ſᷣm ꝙ dicitur eſſe pꝛimum
peccatum angeli.Alio em̃ modo accipitur ſuperbia ge
neraliter.et ſic dicitur ꝙ eſt initium cuiuſlibet peccati:
et etiam ſuperbie dyaboli ſpecialiter accepte.et cupidi⸗
tas ſimiliter dicitur dupliciter.poteſt eĩ dici cupiditas
amoꝛ inoꝛdinatus cuiuſq; rei.et ſic accipitur generalit᷑
vel amoꝛ inoꝛdinatus pecunie.vel bonoꝛum vel huiuſ⸗
modi rerum tranſeuntium. et ſic accipitur ſpecialiter.
Ao illud vᷣo quod obijcitur de omiſſione.dicenduʒ eſt
ꝙ omiſſio accipitur dupliciter. Vno modo generaliter
et ſᷣm hoc dicitur deſiſtentia a bono.Alio modo ſpecia
liter pᷣm ꝙ addat actũ impeditiuũ debiti actus. vt cum
aliquis facit cõtrarium actum ei ad quem tenetur.pꝛio
modo omiſſio nõ eſt ſpecies peccati.ſed eſt concomitãs
peccatum et ſic ſuperbiã cõcomitatur omiſſio.et hoc mo
do potuit omittere dyabolus.ſecundo vᷣo modo omilſit.
Aoid ðᷣo qð obijcitur de infidelitate.dicendũ eſt.ꝙ li⸗
cet appeteret pᷣeſſe alicui. non opoꝛtet ex hoc ꝙ credeꝛet
vtrũq; ſe poſie.ſcʒ pꝛeeſſe et ñ ſubeſſe.dĩc em̃ aug.ambi⸗
tioſa volũtas nõ quid poſſit ſed quid velit attendit.volũ
tas em̃ impoſſibiliũ eſt.¶ Ad illud vᷣo quod poſſet obij⸗
ci de hoc quod dicitur.xiiij.yſa.Dixiſti in coꝛde tuo ſi⸗
milis ero altiſſimo.vbi videtur credere ſe poſſe equiꝑa⸗
ri deo. Reſpondendum eſt.ꝙ dicitur equiꝑantia ſimpli
citer.et q̊ͥ mõ nõ appetijt eẽ ſiẽ deus ſᷣm quoꝛũdam expo
ſitõeʒ. ſ̊ appetijt pꝛeeſſe et nõ ſubeẽ.quod ſi eẽt: eẽt deus
etẽ hͥ equiꝑantia qᷓtum ad quid.nec ſequit᷑ appetijt hui⸗
uſmodi equiꝑantiam.ergo appetijt eẽ deus.nec ſequituꝛ
appetijt equ iꝑantiam diuĩam.ergo credidit ſe poſſe at⸗
tingere. cum verbo em̃ appetitus non tenet arꝗ̊. ab vno
axpetibili ad ſuum cõuertibile.nec a verbo appetendi ad
verbũ credendi.credere tñ multipliciter dicitur. Vno
modo dicitur credere a fide.et ſic non credidit.Alio vᷣo
modo dicitur credere a ſimplici eſtimatione boni.et G̊
modo potuit credere equiꝑantiam eẽ bonam ſibi.⁊ fuit

eſtimatio erronea non pꝛecedens peccatum ſed in ipſo

peccato Fᷣm ꝙ li.ar.dẽ facultas volũtatis et rõis. et hec
ceredulitas erronea non opꝓponitur fidei.non em̃ reſpi⸗
cit complexum.

Ueritur conſequẽter quod fuerit motiuũ
ad peccãdũ.et dẽ ꝙ equiꝑantia ad deum.
qð videt᷑ ꝑ hoc qð dz yſa.xiiij. Aſcẽdã ĩ ce⸗
luʒ ⁊c.ſᷣ tunc angelus ille erat in celo em⸗
† Cnõ appetebat aſcẽdere in celũ empirreũ. &ᷣ ſupᷣ
illud celũ nõ ẽ niſi celũ trinitatis. qð eſt ipe deus.̊ appe
tebat aſcendere ad equalitatẽ dei. ¶ Item in pẽ. que nõ
rapui tũc exoluebã.glo.rapuit diuĩtatẽ eua.pᷣſumẽs vt
dyabolꝰ.et q;ꝛ raꝑe voluerũt diuinitatẽ:amiſerũt felici⸗
tatẽ.Rᷣ xpc illud exoluit nõ rapiẽdo diuinit atẽ.ij.phił.
Qõ rapinam arbitratꝰ eſt eẽ ſe equalẽ deo. ergo dyabo
lus voluit raꝑe diuinitatẽ. ¶ Itez aug. in. q. ve. tel. Ja
elatione inflatus voluit dici deus.¶ Item greg. Unge⸗
lus iſte celſitudinis diuine culmen aſpiciens ius puer⸗
ſe libertatis appetijt vt pꝛeeſſet ceteris et nulli ſubeẽt. ſᷣ
pꝛeeſſe ceteris et nulli ſubeẽ eſt ꝓpꝛium dei.ergo appetijt
equalitatem dei.¶ Item Anſel. Mon ſolum voluit eſſe
equalis deo.quia pꝛeſumpſit habere pꝛopꝛiam volun⸗
tatem:ſed maioꝛ voluit eẽ volendo quod deus ipᷣm nol⸗
le volebat. ergo voluit eſſe equalis deo pꝛeſumẽdo equi⸗
iaianrrnen pꝛopꝛiam voluntatẽ quod eſt dei

ſolius.¶ Contra certiſſimum eſt creaturam non poſſe
adequari ſuo creatoꝛi.a hoc ſciuit angelus cum habeꝛet

Cix.

ꝓſpicaciſſimam rationem. ergo nunqᷓ appetijt equali⸗
tatem dei. Ytem anſel. appetebat illud ad quod aſcen⸗
re potuiſſʒ.et ꝑueniſſet ſi oꝛdinate appetiuiſſet.ſed nũ
ᷓ potuit puenire ad hoc vt eẽt equalis deo. ergo nũꝙᷓ; G

aſpetijt. ¶ Item anſel.ſic opponit.ſi deus non poteſt co⸗
gitari niſi ita vt ei ſimilis cogitari non poſſit.nõ eſt eſti
mandum ꝙ ita dyabolus eẽt obtuſe mentis. ꝙ appete⸗
ret illud quod non poterat cogitare.ergo nunq; aſpetijt
ſe eẽ equalem dro. autem equalis creatura excogita
ri non poſſit.patet per hoc quod dicitur ĩ põ.deus quis
ſimilis erit tibi. Simile em̃ accipitur ibi pꝛo ſimilitudi⸗
ne equiꝑantie.⁊ yſa.xl.Cui ſimilem feciſtis deum. Et ĩ
ps.dicitur de xpᷣo homine. MMirabilis facta eſt ſciẽtia
tua ex me confoꝛtata eſt et non potero ad eam.ergo cre
atura non potuit ad equalitatem creatoꝛis.cum H̊ non
poſſet humana natura in xpᷣo. ABo quod dicendum.
ꝙ non appetijt equalitatem diumam in hac ratõne vel
eẽ ſicut deus in hac ratione ſimpliciter.ſed axpetijt illud
quod ſi obtinuiſſet eo modo quo appetijt:eẽt equalis vł
ſicut deus:pꝛeeẽ enim omnibus et nulli ſubeẽ hoc ẽ pꝛo⸗
pꝛium dei.ſimiliter habere beatitudinem ex nullo meri
to ſuo vel alieno.eſt conueniens ſoli eo.vnde appetere
hoc:eſt appetere illud ex quo conſequitur equalitas.ſed
cum verbo appetendi non tenet.ergo aꝓpetijt equalitatẽ
Ad obiectum ergo pꝛimo reſpondendum eſt. ꝙ illud
aſcendere luciferi de quo dicitur in yſa.non fuit niſi aſcẽ
dere per appetitum.appetitus vo ille fuit reſpectu illius
rei ſicut dictum eſt.que pꝛopꝛia eſt dei.⁊ ita quo ad hoc
eẽt ſicut deus.nec tamen ſequitur.ergo apꝓpetebat aſcen⸗
dere ad equalitatem dei. Sumiliter intelligitur illud ꝗ;
dicitur ibi in glo.ð eſt ſolium dei cupiebat aſcendẽ.ſoli
um autem dei dicitur ibi diuina maieſtas.diuine maie⸗
ſtatis eſt omnibus pᷣeẽ et nulli ſubeẽ.¶ Ad ſecunduʒ vᷣo
dicendum eſt.ꝙ dyabolus aꝓpetijt ſimilitudinem potẽ
tie diuine ſicut dictum eſt in pꝛeeſſe et nõ ſubeẽ.ſicut ha
betur a beato berñ.exponente illud pẽ. Domine ne ĩ fu
roꝛe tuo arguas me. lxix.ca.eyxpoſitionis cant᷑. Non
arguas me in furoꝛe ſicut angelum extollentem ſe ĩ celo
neq; in ira tua coꝛripias me.ſicut hominem in paradi⸗
ſo.ambo iniquitatem meditati ſunt. altitudinem affe⸗
ctantes:iſte potentie.ille ſcientie.¶ Ad tercium dicen⸗
dum. ꝙ velle dici deus vel eſſe. non eſt niſi per quandã
interpꝛetationem quia voluit quod ſi haberet quaſi de⸗
us diceretur. 4 Ad illud vᷣo grego.dicendum eſt. ꝙ ſuũ

appetere non fuit pꝛimo et pꝛincipaliter eum eſſe deum.

ſed eſſe ſicut deum.in hoc ꝙ pꝛeeſſet alijs et non ſubeẽt.
vnde pꝛemittitur in auctoꝛitate.b.grego. Ita deus ſuꝑ
omnia eſt.vt ipſe ſub nullo ſit.ſic autem aꝓpetijt dicens.
Aſcendam ſuper altitudinem nubium.ſimilis ero altiſ
ſimo.¶ Ad illud vᷣo quod dicit anſeł.ſimiliter reſpondẽ
dum eſt. quia aꝓpetere beatitudinem ſine omni merito
ſuo vel alieno eſt ꝓpꝛium xi.vnde apꝓpetendo hoc. ex cõ
ſequenti dicitur oꝓpetiuiſſe eẽ ſicut deus. ¶ Vꝛeterea.
hr̃e ꝓpꝛiam voluntatem illud eſt pꝛopꝛium dei vno möo.
et alio mõ pt᷑ extendi.Si em̃ habere ꝗꝓpꝛiam voluntateʒ
dicit᷑ hr̃e volũtatẽ nõ ſub alio oꝛdinatã.ſed ad quã alie
debent oꝛdinari.Fſm hoc ſolus deus habet ꝓpꝛiam volũ
tatẽ. et pꝛeſumẽdo ſic hr̃e ꝗꝓpꝛiã voluntatem:eſt velle il⸗
lud in quo conſiſtit equalitas cum deo. Alio vᷣo modo
habere pꝛopꝛiam voluntatem. poteſt dici habere volun⸗
tatem non confoꝛmatam diuine voluntati.vnde anſel.
in li.de ĩcarnatõe vᷣbi.ꝓpꝛia volũtas angli ſiue homĩs ẽ
qↄtra volũtatẽ dei c.cũ eĩ vult aliꝗd qð deꝰ velle ꝓhibʒ
ñ hʒ actoꝛẽ ſue volũtatis niſi ſeip̃ʒ.et iõ ſua ꝓpꝛia ẽ.⁊ h
mõ pctoꝛ dꝛ hr̃e ꝓpꝛiã volũtatẽ.pᷣm hũc modũ pᷣſumẽdo
hůe ꝓpꝛiã volũtatẽ.nõ ẽ pᷣſumere eq̃litatẽ diuiam.

¶ Adhuc queritur de H. j.

hoc qð dẽ yſa.xiiij. Ero ſilis altiſſimo.videt᷑ ei ꝙ ĩ H̊ͥ nõ

peccauerit appetẽdo eẽ ſilis deo.apetẽ eĩ ſilitudieʒ dei ẽ
appetere bonũ.qð patet ꝑ hoc quod dicit᷑.j.ioh.iij. cum

apparuerit ſiles ei erimꝰ.4l Iteʒ vnaqueq; creata rõnał
naturalit appetit deo aſſiłari.q;ꝛ ad hoc creata ẽ vt ei ſi⸗
milis efficiat.̊ ñ peccat li.ar. appetẽdo qð dictat nata.
nec peccauit appetẽdo ſilitudieʒ altiſſimi. 4 Pꝛeterea.
cu ie eẽt ſuꝑ omes:vt dic bs greg.ita cõditus fuerat.
vt ceteris angeloꝝ legionibo emineret.g ſimilis erat al
tiſſimo in potẽtia.appetẽdo ergo illud nõ aſpetijt inoꝛdi
nate. 4 Pꝛeterea. ſic dĩc btus greg. pueniſſet ad celſitu⸗
dĩem ſi ſtetiſſet. Uñ greg.celſus nimirũ eẽt ſi ꝑticipati⸗
one celſitudis vere cõtentus eẽt.celſus eẽt ſi ei qui vere
celſus eſt inberere voluiſſet.Ex quo videtur ꝙ nõ pecca
uerit appetẽdo hmõi celſitudiem. Itẽ a petitꝰ pꝛimo
ei ꝑ ſe in finẽ oꝛdinat᷑. ſᷣ beatitudo erat finis.ergo ſi ap⸗
petijt beatitudiem pꝛimo et ꝑ ſe.et ĩ boc appetijt eẽ ſilis
nõ peccauit ſic appetẽdo.Sed foꝛte diceret᷑ qꝛ in hoc pec
cauit.qꝛ fugit miſteriũ.Cõtra pt᷑ appeti finis licet non
appetat ome illud qð eſt ad finem. ergo ſi lucifer appetijt
beatitudiem.eęt nõ appetijt mĩſteriũ.nõ ꝓpt᷑ hoc peccauit
ſic prdloHhoa reſpõdẽdũ.q; ẽ multiplex ſilitudo
pꝛima dicit᷑ ſiłitudo nate.de q dẽ. xxviij. Eʒe. Lu ſigna
culũ ſilitudinis Scðᷣa eſt gre ſicẽ̃ pctm facit eſſe diſſiſem
ita gra ſiłem. Tercia ſilitudo eſt glie de q̃ dꝛ. Cũ appa⸗
ruerit ſiłes erimꝰ. Quarta eſt ſiłitudo equiꝑancie.qua
dicit᷑ fulius ſilis pr̃i.vel ſpũſſctus ſilis pr̃i. Appetendo
ergo aliquã triũ ſilitudinũ eo modo quo debet appen vt
cõgruit appeti nõ eſt peccatũ.appetẽdo vᷣo quarta vel id
ex quo ſequit?᷑ eſt peccatũ in creatura.vñ lucifer appeten⸗
do ſilitudiem altiſſimi illo mõ vel id ex quo cõſequebat᷑
peccauit.¶ Ad ſecũdũ dicẽdũ.qꝙ hc vltimã ſiłitudiem
appetere nõ dictat natura.et iõ nõ fuit volũtas ipᷣiꝰ ãge⸗
geli cõfoꝛmis nature ſic appetẽdo.i¶ Ad terciũ dicẽdum
ꝙ appetẽdo ſiłitudieʒ ad quã oꝛdinatꝰerat ex natura nõ
peccauit.hoc aũt fuit pᷣeſſe alijs.ſ̊ appetere nulli ſubeſſe
fuit appetẽ ſiłlitudiem ſupᷣ ſe·et ideo in hoc peccauit. ap⸗
petijt em̃ ſilitudiem nõ in mẽſura ſibi determiata. 4¶. Ad
illud pᷣo qð quarto obijcit dicẽdũ eſt.ꝙ quedã celſitudo
eſt gre ſiue głie ſuꝑ oẽs alios angelos.et ad hac ſilitu⸗
dinẽ in celſitudine ꝑueniſſet ſi ſtetiſſet.ſᷣ hoc nõ fuit illa
quã appetẽdo peccauit.q Ad quĩtũ vᷣo dicendum. ꝙ ſᷣm
Anſel.appetijt ipᷣe finẽ.ſᷣ nõ eo mõ quo debuit.appetijt eĩ
beatitudiem ſine merito pᷣcedẽti.hoc aũt in creatura eſt
inoꝛdiate aꝓpetere btitudieʒ. 4 Ad ſeq̃ns vo dicendũ.q;
ſi tm̃ eẽt apetitꝰ ipius finis.nõ excludẽdo odieʒ debituʒ
ad finẽ.nõ in h̊ peccaſſet.ſed aꝓpetẽdo finẽ. debitũ oꝛdi⸗
nem excluſit. vnde ſic appetẽdo peccauit.

(Atem queritur .S. ij.

de H̊ ꝙ lucifer poſitꝰ erat ĩ medio int᷑ deũ cui ſbeſſe xebe
bat:et int᷑ ãgłos ꝗbo pᷣerat:ſi ̊ peccauit aut peccauit ex
ꝑte ſuꝑioꝛi cõſiderãdo.aut ex ꝑte ĩferioꝛi.Ex ꝑte inferio
ri nõ videt᷑.pᷣerat em̃ alijs angtis.q̊ apetẽdo hãc pᷣemi⸗
nẽtiã vel ſic p̃eſſe nõ peccauit.Ex ꝑte vo ſuꝑioꝛi nõ vidẽ
ꝙ peccauit.nõ em a deo poterat acciꝑe aliqð motiuuʒ
vñ peccaret.Erxr illa etiã ꝑte nõ ẽ erroꝛ ſiue erroꝛis cau⸗
ſa.oĩs rectitudo ex illa ꝑte accipit᷑.¶ Pꝛeterea. xxviij ·
Eʒech. Ambulaſti ꝑfectꝰ ĩ vijs tuis.cõſiderado at᷑ iſtaʒ
pfectõʒ dẽ ipᷣe peccaſſe.ex ꝑte vᷣo ſuꝑioꝛi ſi ↄſideraret ĩ⸗
ueniret ſe imꝑfectũ ↄꝑatõni dei. ex illa ꝑte nõ fuit mo
tinũ pcti.ᷓ nec pctm.¶ Pꝛeterea.Eʒech.xxviij. Eleua⸗
tũ eſt coꝛ tuũ in roboꝛe tuo.ſ̊ ↄꝑatõe dei nõ cõſiderauit
ſe hꝛe robur vel foꝛtitudieʒ. ex illa ꝑte ↄſiderãdo ñ pec
cauit.Siłr dẽ ibidẽ.Eleuatũ ẽ coꝛ tuũ ĩ decoꝛe tuo.ↄpꝑa

ſugꝑbie. cõſiderãdo ex illa ꝑte nõ peccauit. ¶ Ao boc
rñdendu ẽ.ꝙ; duplex erat ↄſideratõò. ᷓna eiꝰ? qdð buĩt:
altera eiꝰ qd appetijt. Cõſideratõ vᷣo eiꝰ qð huit fuit.q;
peminebat ceteris anglis.ꝙ pᷣeminebat.ſ.in foꝛtitudie
ſiue in coꝛe.et hoc fuit inductiuũ ſiue inclinatiuũ ad
peccatũ. hoc nõ accipiebat᷑ ex ꝑte ſuꝑioꝛi:łᷣ ex ꝑte inferi
oꝛi.Cõſideratio vᷣo eiꝰ qð appetijt fuit a ꝑte ſuꝑioꝛi.nõ
ab ipᷣo ſuꝑioꝛi.ł̊ a ſe.⁊ in illo fuerat cõſũmatio peccati.

tõne vᷣo dei miꝰ huĩt decoꝛis.ꝗ ex illa ꝑte nõ gotr
A

Ad illud eꝛgo qð pꝛimo obijciebat᷑. ꝙ a pte inferioꝛi ñ

peccauit.dicẽdũ ẽ. ꝙ ipᷣm eſſe pcti.nõ fuit reſpectu ad

inferius ſ̊ inductio peccati.cõuerſio em̃ ad mutabile bo
nũ eſt initiũ peccati. Auerſio ab incõmutabili bono qᷓ

fuit in appetendo ſiłitudinẽ eſt equiꝑantie.hoc fuit in qͥ
cõſũmat᷑ peccatum.et ſi peccauit angelꝰ a deo auerſus

ad ſe cõueꝛſus. 4l Qð aũt dicit᷑ a ꝑie ſuꝑioꝛi ñ fuit mo
tiuũ ad peccatũ.dicẽdũ eſt ꝙ hoc verũ eſt ex ꝑte rei ſupe

rioꝛis:ſ̊ ex ꝑte rei inferioꝛis ipᷣe em̃ angelus ſicut dicit

aug. in li. de ci. dei. ꝓpꝛia ptate eſt delectatus. et hoc idẽ

Dicit Albinus ſuꝑ geñ.
MWembrum quartum

Oſtmodũ queritur de qualitate pct̃i pᷣmi
angeli vtrũ ſcʒ ſit remediabile vel irreme⸗
diabile.et videt᷑ ꝙ ſit irꝛemediabile.ꝑ hoc
qð dĩc bẽs greg. ſnꝑ illð Job. x. ADem̃to
eſo ꝙ ſiẽ lutum feceris me.vñ venialis eſt in homine

culpa.cũ ſit irremediabile in angelo qui robuſtus fuit.

Item ſuꝑ illð Job.iij.pereat dies in qua natus ſum.

greg. homo redimitur.qꝛ cum caro et ſpũs ſit infirmũ.

babuit aliquid vt peccaret qð nõ angelꝰ. p̃terea angelꝰ
ꝓꝛia homo aliena perijt malicia.et hoc ẽ dictu.q;ꝛ bo⸗
mo a ſuggerẽte peccauit dy abolꝰ vᷣo ꝑ ſe nullo ſuggeꝛen

*

te. ¶ Item aug.in li.de mirabilibo. Angelus fuit in ſb⸗

limiſſimo ſtatu.et iõ reſurgẽ nõ potuit qð nõ hõ.⁊ iterũ
reſurgẽ ñ potuit qꝛ ꝑ ſemetip[ʒʒ mãdati traſgreſſũ reꝑit.
Contra.peccatum angeli nõ excedit in malicia pec⸗

catum hominis in infinitum. qð ſic ꝓbatur.ſicut ſe bʒ

pena ad penam.ita culpa ad culpam.ſed pena angeli ñ
excedit in infinitum penam hominis a cerbitate. ergo

nec culpa in infinitum excedit culpam.ſed irremediabi⸗
le in infinitum excedit remiſſibile cum ſit ei impꝛopoꝛti

onabile.ergo peccatum angeli non fuit irremediabile.
Pꝛeterea.ſi pꝛopter hoc diceret᷑ irremediabile.quia
ex ſe et non ex imitatione olterius peccauit.ergo illð eẽt
remiſſibile.ſed nõ fuit remiſſibile.eꝛgo hec nõ fuit cau⸗
ſa.¶ Itez ſcientia angeli non in infinitum excedebat ſci
entiam hominis ante peccatum.ergo ratione ſtatus in
cognitione ſiue ſcientia.non diceretur peccatum angeli
irremediabile.peccatum vᷣo hominis rmiſſibile.. Pꝛe

terea. ſi pꝛopter hoc diceretur peccatum hominis remiſ

ſibile ſiue veniale.q; bomo eſt fragilis.quia ex limo cõ⸗
ſtitutus. ſᷣm hoc aĩma ſi ſeꝑata eſſet et peccaꝛet.peccatũ
eius eſſet irremediabile.ſed ſuppoſito boc ꝙ anima ſe⸗
parata peccaret.et poſtea coniũgeretur coꝛpoꝛi ſicut di

xerunt quidam heretici.hm hoc eẽt peccatum ipᷣiꝰaime
iam exiſtentis in coꝛpoꝛe irremediabile.quod cum nnon

ſit verum.relinquitur ꝙ non ſit ratio irremiſibilitatis

ipſa ſeparatio a coꝛpoꝛe.¶ Pꝛeterea. dicit beatus greg.

Idcirco peccatis ſine venia eſt damnatus.quia magnꝰ
ſine comparatione fuit creatus.ſed ſᷣm hoc minoꝛes an

geli qui non erant creati magni ſine comꝑatione non

peccaſſent irremediabiliter. ¶ Pꝛeterea. angelꝰde natu
ra ſua irremediabilitatem. habet in bonum et in malũ.
ſed quod eſt a natura non poteſt tolli.a nullo enim pol⸗
ſet tolli niſi a deo.ſed deus non vult.ergo ſemꝑer ꝑma⸗

net illud. cum ſit naturale in angelo.ergo poſt peccatuʒ
pꝛimum ip̃ius potuit verti in bonum ergo potuit tolli
peccatum ipᷣius.ergo peccatum ip̃ius non fuit irreme⸗
diabile. ¶ IJIem aug. deus potuit poſt peccatum dare ei

gratiam aut non.ſi non potuit ei dare gratiam. ergo nõ

eſt omnipotens:ſi potuit deus dare gratiam. ergo iſte
potuit habere.et ſi potuit habere:potuit ei dimitti pec⸗
catum. et ſi potuit ei dimitti peccatum: non fuit peccatũ
irremediabile.eꝛgo peccatũ eius fuit rem ediabile.¶ Itẽ

Oꝛigeñ.oſtendit ſic peccatum eius eſſe remiſſibile.mi/
ſericoꝛdia dei infinita eſt reſpectu cniuſlibet mali in ra⸗
tionali creatura.magis em̃ bona eſt qᷓ quodlibet malũ.
vnde Herñ.exponens illud geñ.iiij .maioꝛ eſt iniquitas

mea ꝙᷓ vt veniam merear. immo debuit dicere miſcðia

ſpe

ide

(neſtio

txi qᷓ; nr̃a iniquitas.ſᷣ maxima miſericoꝛdia manifeſtat
in delẽdo maximũ malũ.cum ̊ marimũ malũ ſit pecca⸗
iunm angeli.vel nõ mamifeſtabit᷑ in ſũma miſcðia cri: vł
tllud aliq remittet.¶ Ed qdð dicendũ. ꝙ irremiſſ bile
dicit᷑ dupliciter. vł qð nõ remittet᷑.vel qð nõ pt remitti.
Nuãtum ẽ te potentia remittẽtis pꝛimo mõ dẽ peccatũ
angeli irremiſſibile.qꝛ nõ remittet᷑.ſed adhuc diſtingui
tur. dicit᷑ em irremiſſibile qð nõ remittet᷑ eo ꝙ nõ eſt li.
ar.in ſtatu receptibili remiſſionis.ſicut eſt de aima poſt

moꝛtẽ.peccatũ eĩ ſic dicit᷑ irremiſſibile.poſt moꝛtẽ ei nõ

eſt locus merẽdi de cõgruo vel demerẽdi.Dicit᷑ iterũ ir⸗
remiſſibile peccatũ qð ſcʒ nõ remittet᷑.qꝛ licʒ ſit in ſtatu
li. ar. in quo poſſit demereri. nõ tñ eſt in ſtatu in quo poſ
ſit petere veniã. ꝓpter mentis induratõem et ꝓpter deſpe
ratõem. Añ dicit aug.in li.de mirabilibo.ad cumulum
peccati ſui eſperãt.hoc aũt mõ eſt pctm ipᷣius angeli ir
remiſſibile. Uñ dicit Iſi.dyabolus nõ petit veniã. qꝛ ñ

cõpungit᷑ ad pniam.penitere aũt nõ potuit.qꝛ in eo g pe

nitet eſt doloꝛ de pcto et gaudiũ de doloꝛe.hec aũt nõ ſũt
in ipo angelo.adhuc em eſt in eo gaudiũ de pcto.Nec ẽ
in eo doloꝛ de pcto qꝛ ſicut dicit greg. Appetitũ celſitudi
nis vertit in rigoꝛẽ mentis.vt iam ꝑ duriciã ſe male eſſe
nõ ſentiat:ꝗ pᷣeſſe ꝑ gloꝛiã querebat᷑. Pꝛeteꝛea.dicituꝛ
irremiſſibile peccatũ ipius rõne excellẽtie ſtatus angeli
ci.ſic em dr.vj.geñ.iQõ ꝑmanebit ſpũs meus in homiĩe
ineternũ qꝛ caro eſt:ita per oppoſitũ videtur argui. per⸗
mancbit ſpũs indignatonis diuine ineternũ in ſy piritu.
qꝛ ſpũᷣs eſt rõne etia excellẽtie ſui ſtatus. angelus em̃ cũ
adbeſit bono vel malo ĩmutabiliter adheſit.ſic em dicit
bĩus greg. angeli natura mutabiles erãt.quatenus aut
ſua ſpõte caderẽt.aut ex arbitrio ſtarẽt.ſ¶ hanc mutabi⸗
litatẽ ſtandi immutabilitate vicerũt.et loquit᷑ de bonis
per oppoſitũ ſic illi gq acceperũt immutabilitatẽ in bo
noqʒ ſteterũt in bono.ita per opoſitũ alij obtinuerunt
iinmutabilitatẽ in malo qꝛↄuerſi ſunt ad malũ.eſt ergo
peccatũ dyaboli irremediabile rõne ſtatus ſi upꝛadicti.
ũ Zotandũ aũt ꝙ ꝓpter aliud dẽ irremiſſibile et pt ali
ud irremediabile. YIrremiſſibile em̃ dicit᷑. qꝛ nõ hʒ cãm
motiuã er parte ſui ad remiſſionẽ. Irꝛemedia bile vo: qꝛ
nõ per ſe nec peꝛ alium receptibile eſt remedij. Peccatũ
em oꝛiginale remediabile fint per alium. ſicut em̃ homo
contraxit illud aliunde. ita per alium fuit remedium.
actuale vᷣo hominis remediabile eſt per penitentiam.ſi⸗
eut em homo per ſe delinquit.ita hbomo per gratiam ſi⸗
bi datam ſatiſfacit. habet em̃ homo duplicem vertibili⸗
tatem.pꝛimã que eſt bonum et malum. et vertibilitateʒ
ſecũdã que eſt a bono in malum.et a malo in bonum. et
hoc eſt qꝛ aĩma rõnalis eſt ſʒ pũs creatus vnitus carni.
Ad illud qð pꝛimo obijcit᷑ dicendũ eſt ꝙ peccatũ ange
li in quãtitate nõ excedit in infinitũ peccatum hominis
Fm autem quantitatem peccati debetur quantitas pe⸗
ne.ſed dicitur impꝛopoꝛtionabile non ſicut infinitum
eſt impꝛopoꝛtionabile.ſed qð ẽ irremediabile.illð vo re
miſſibile. et hoc dicit reſpectu quantitatis in induratio⸗
ne non quantitatis in intentione. de qua dictum eſt. qð
em remiſſibile eſt poteſt habere finem. quod autem irre
miſſibile eſt non poteſt habere finem ꝓut hmõi. vel ad
minus finem non habebit. vnde in hac via dicetur im⸗
peopoꝛtionabile. ſicut finitum duratione reſpectu fini⸗
ti.vel quod poteſt finiri.¶ Ad ſcdᷣm vo dicendum eſt. ꝙꝓ;
peccatuim hominis nõ dicitur remiſſibile quia peccaue⸗

rit per imitationem. ſed per ſuggeſtionem. banc em̃ ra⸗

tionem aſſignat cum alijs. b. greg. ſicut ſup̃ habitum ẽ.
vnde ꝙ peccatũ ſit irremiſſibile hanc aſſignat rõem. b.

greg.in li.moꝝ.iiij.angeloꝝ ſpũs idcirco irremiſſibilit

peccauerunt.quia nimirũ angelus ſua malicia cecidit.
homiĩem vᷣo aliena pꝛoſtr auit nec vlla ſi pe venie reuocat᷑

nec vnqꝙᷓ lumen pꝛiſtini ſtatus recipit.qm boc non ſuaſꝰ

amiſit. ſic illum perpetrare cecitas ſi uperbie grauat. vt

nequaqꝙ; vlteriꝰ ad lucem pnie per dini reſi pectus memo

riam reſi urgat. ¶ Ad terciũ dicendũ. ꝙ licet ſcĩa angeli
non excedat in quãtitate in infinitũ ſcientiam hommis

.cix.

in pꝛimo ſtatu: tamen indifferens eſt modus ſciendi ſm
dicit eſſe ꝓpoꝛtionabilitas. Et dic iõ dyo. in li.de di.
no. Demonis malum eſt contra intellectum defoꝛmem
eſſe.aĩme vᷣo contra rõem.coꝛpoꝛi vᷣo contra naturam.
Ao quartũ dicenduʒz. ꝙ vna ratio quare pctm hoĩs ẽ
remiſſibile. angeli vo nõ eſt.qꝛ angelus eſt ſpũs ſolũmõ
homo vᷣo eſt ſpus et caro. Elnde greg. angeloꝝ ſpiritus
ideo irremiſſibiliter peccauerũt.qꝛ tanto robuſtius ſiaẽ
poterant.qꝙto carnis fragilitas eos nõ grauabat.bomo
ðᷣo poſt culpa idcirco veniaʒ meruit.qꝛ carnole coꝛpꝰ
aliquid quo ſemetipᷣo minoꝛ eſſet accepit.et ideo dicit᷑ ĩ
ps.recoꝛdatus eſi quia caro ſunt ⁊c. ¶ Ad illud vo qð
obijcitur te aima ſeparata. dicendum eſt ꝙ ſi peccaret
ſeparata.eius peccatum eſſet qtum eſt de illo ſlatu irre⸗
miſſibile. et hoc videtur baberi ex hoc quod dicit Johᷣ.
damaſ.quod hominibus eſt moꝛs.hoc angelis eſi caſo.
poſt caſuʒ em̃ nõ eſt eis penitentia.quemadmod unz nec

bominibus poſt moꝛtem. IJdem em̃ videtur eſſe iudiciũ

de anima ſeparata ſiue ante cõiunctionẽ ſiue pꝰ.4 Ad
illud vo quod dicitur. ꝙ; tunc peccatum aĩme coni uncte
car ni eſſet irremiſſibile Fm pꝛedictam poſi itionem. dicẽ⸗
dum eſt ꝙ aut intelligitur de peccato qnod ante coniun
ctionem contraxit.et tunc ſimile videtur iudicium: aut
peccato contracto in carne.et tunc non eſt ſimile.ꝗ⸗
buſdam tamen videtur ꝙ ſiue ante peccatum qᷓ coniun
geretur carni ſiue poſt. peccatum eius eſſet irꝛemiſſibile
Ao quintum dicendum. ꝙ illa ratio. b. greg. non eſt
vniuerſalis.ſed intelligitur de luciſero per quandaʒ ex
cellentiam.que tamen ratio per conſimilem comparati
onem poſſet extendi ad alios angelos qui ſimiliter pec⸗
cauerunt.ſicut enim pꝛimus angelus ſine comꝑatione ĩ
bonis naturalibus erat creatus. .ita angelus in compa
ratione ad hominem:et ideo ſinguli angeli peccauerũt.
pꝛopter eminentiam illius nature ſpiritalis que nullaʒ
habu it infirmitatem:ex parte carnis.irremiſſibilit pec
cauerunt. AUd ſextum dicendũ.ꝙ licet habeat vertibi
litatem in bonum et malum.tñ ex merito culpe datur ei
quedam inuertibilitas in bonum.nec aufertur ei quod
naturale eſt ſicut aime damnate.nec aufertur potentia
naturalis. ſed ex merito culpe nõ exit in actum aliquez
in quẽ exiret ſi auma nõ eſſet damnata.et iõ ſiẽ aima dã

nata ñ vertit ĩ bonũ.ita nec angelꝰ iã cõdemnatꝰ vertit᷑

in bonũ. Ad ſeptimũ dicẽdũ.qꝙ licet deus poſſit dare
gratiam de virtuie potentie non famen congruit dare
gram ad pniam angelo iam damnato. damnatꝰ aũt dẽ
cũ immutabiliter ſe ha bʒ ĩ malo culpe. et iõ differẽs eſt
ex pte ipᷣiꝰ agẽtis ⁊ ex ꝑte recipiẽtis.dꝰeĩ pt᷑ daẽ gram
bᷣ dyabolꝰ nõ ẽ ꝑatꝰ ad recipiẽdũ. Zd vlumũ diceaũ.
ꝙ licʒ miſcdia dei ſit ĩ dimittẽdo culpã.nihilomĩiꝰ tñ mi
ſericoꝛdia dei hʒ ſuũ ſũmũ cũ adiũgit᷑ iuſtis.et q̊ mõ nõ
eſt miſcdie dei dimittere pcta in his ꝗ finalit peccant
cum g angelus in ſuo pꝛimo caſu finalit peccet. et hõ et
in moꝛte.nõ eſt miſcðie tei ĩ ſũmo cũ adiũctõe iuſticie di
mittere pctm. iuſſicie em̃ ẽ vt ſicut peccauit ĩ ſuo eterno
ita puniat᷑ ineterno dei.⁊ licʒ nõ oñdat᷑ ſũmũ miſcdieĩ
hoc actu reſpectu taliũ pꝛauoꝝ:nibilomĩꝰ oñdit᷑ ſ umuz

mileri oꝛdie in alijs actibus.
rticulus ſecundus

Dbuc ratione iſtius queſiti querit᷑ vtrũ pec
catum dy aboli ſit in patrẽ aut in filiũ aut in
ſymſanctũ.et nõ videt᷑ eſſe in patꝛẽ.qꝛ illð qdð
it ex ĩfirmitate qᷓ eſt pena eſt peccatum in patrem. ſed
hoc peccatum nò eſt ex infirmitate que eſt pena.cũ nul⸗

la ſceſſerit culpa. ergo nõ eſt peccatũ ĩ pꝛem. Mec ẽ pec

catũ in filiũ.qꝛ illud fit ex ignoꝛãtia penali.hoc at n fu⸗
it ex ignoꝛãtia penali pᷣcedẽte. Qec videt᷑ eſſe pet̃ᷣm ĩ ſpm̃
ſanctũ.pct̃ᷣm em̃ in ſpmſcĩẽm eſt ex pſumptõne dine miſe
ricoꝛdie vel ex deſperatõne.neut᷑ ant iſic * medoꝝ fuit
boc pctm. Iſta em ↄtingũt poſi ꝑpetratõzʒ pet᷑i.nec ex ĩ⸗
pugnatõt ſupꝑne gre vel veritatis agnite. pe em̃ ſ pecies
peccati in ſpmſanctũ.reſp iciũt illud qð ẽ in ꝓximo.illo

aũt genere peccati in ſpmſanctũ nõ videtuꝛ peccalſſe.nec
ex obſtinatõe ſine finali impenitẽtia. cũ iſta dicãt diſꝑo
ſitões peccati p̃cedẽtis. nõ fuit illud peccatũ in ſpm̃ſa⸗
ctum. ¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ licet peccatũ dicat᷑ irremiſi⸗
bile. et peccatum in ſpiritumſanctum dicatur irremiſſi⸗
bile:tñ ex dꝛñti rõe.peccatũ em̃ illud dꝛ irremiſibile ma
xime ꝗꝓpter ſtatũ ipius ꝑſone.pctm voo in ſpm̃ſanctũ di
irremiſibile rõne additõis ipᷣius peccati.⁊ iõ pctm ĩ ſpi
ritũſanctũ dr pcẽm ex certa malicia. Ille em dꝛñtie pec
cati cũ dẽ peccatũ in pꝛem ⁊c.ſunt differẽtie non pꝛimi
peccati. ſ̊ cum ſuꝑaddũt᷑ aliq ↄditões male inclinãtes
ad peccatũ.ſicut ſunt ignoꝛãtia ex ꝑte intellectꝰ.malitia
ex ꝑte affectus.et infirmitas ex ꝑte carnis. Ael infirmi
tas cõtra potentiã.ignoꝛãtia cõtra ſciam. malitia cõtra
bonitatẽ.et ſi inueniat᷑ ꝙ peccauit pcto pᷣſumptõis ſicut
habet᷑ ĩ li. de vera reli.q de vanitate ſua pᷣſumpſerit eũ
nõ om̃is pᷣſumptio ad peccatũ in ſpm̃ſctm ſit reducenda
tͦ illa pſumptio que eſt de dei miſcðia.meritis exigẽtibo
ʒriũ.Vñ cũ nulla mala merita pᷣceſſiſſent in dyabolo.n
dz bᷣm hũc modũ peccatũ in ſpmſanctũ. ſᷣ ſi inueniat᷑q;
hmõi pctm dicat᷑ in ſpinſanctũ.hoc magis eſt rõne circũ
ſtantigꝝ q; rõne generis peccati.

¶Articulus tercins

Einde queritur.vtrũ dyabolꝰ potuit vel poſ
ſit peccare peccato veniali.qð videtur. Pec⸗
catũ em̃ veniale in hoc diſtinguit᷑ a pcto moꝛ
tali q pctm veniale eſt in dilectõe boĩ mutabilis inoꝛdi
nata ſub deo.pctm aũt moꝛtale in dilectõe mutabilis in
oꝛdinata ſupᷣ deũ vel contra deũ.ſ̊ qð pt᷑ plus recedere
a deo. pt᷑ minus recedere.q̊ cũ dyabolꝰ potuit plus rece
dere vel pt᷑.poteſt in illud peccatũ in quo eſt minoꝛ rceſ⸗
ſus.ſed hoc eſt peccatũ veniale.ꝗ̊ poteſt in peccatũ veni
ale.ᷓ poteſt peccare veialiter.¶ Pꝛeterea.quãto maius
erat motiuũ.tãtomagis erat excuſatõne dignũ.ſic ĩ illo

qui foꝛnicat᷑ cũ pulcra muliere et cũ turpi:.cũ ergo ma⸗

rimũ motinuʒ hr̃et ꝑ qð inclinabat᷑ ad peccatũ.magis
erat excuſatõne dignũ.et qð magis eſt excuſatõe dignũ
magis eſt veniale.ꝗ̊ᷓ potuit peccare venialiter.¶ Con⸗
tra nulla fuit infirmitas ĩ eo vel ignoꝛãtia.et he ſunt di
ſpoſitões ꝑ quas reddit᷑ peccatũ veniale.̊ peccatũ eius
non fuit veniale.¶ Item petᷣm moꝛtale fit vel ex genere.
vel ex in tentione peccantis. vel ex circũſtantijs aggra⸗
uantibo.cum ꝗ̊ in dyabolo fuit ꝑuerſa intentõ.et circũ⸗
ſtantia maxrie aggrauans:eo ꝙ in ſublimiſſimo ſtatu fu
it in quo potuit ſiare.erit pcẽm ſuuʒ moꝛtale.VUñ dicit
Albinus ſuꝑ geñn.Quãto ſublimioꝛ angelꝰ in glłia.tãto
maioꝛ in ruina. Pꝛeterea.ex pᷣdictis patuit ꝙ dy abo
lus pꝛimo pcto irremediabiliter peccauit. ſᷣ illud pctm
q eſt irremediabile eſt moꝛtale. fuit moꝛtale peccatũ
quo potuit peccare.Añ dicit bius Amb. Dyabolus in
uentoꝛ mali fuit.et iõ nõ rediebat᷑ ſiẽ homo.ꝑ qð deſiãt
. inuentio pꝛimi mali nõ poteſt fieri ſine pcto moꝛtali.

d quod dicendũ.ꝙ dyabolꝰ nõ potuit pꝛio peccare

venialit nec ↄſeqnter.pꝛio ꝗꝓpt excellẽtiã ſui ſtatꝰ.dein
ceps ꝓpt᷑ animi malignitatẽ.¶ Ad illð po qð obijcit in
ↄtrariũ:dicẽdũ ẽ ꝙ licet pcẽm moꝛtale maiꝰ ſit qᷓ; venia⸗
le in genere pcti.nõ tñ ſi pt᷑ in illo ſtatu moꝛtalit pecca⸗
re.in illo ſtatu potuit venialit peccaẽ: eo em̃ ꝙ in tanta
erat claritate. vt ĩmediate poſſet deo adhereꝛe.ſi clarita
tẽ ſue cognitõis directa volũtas eẽt ↄſecuta.iõ recedens
pᷣmo mario receſſu receſſit.maximꝰ at᷑ receſſus ẽ rceſſus
ꝑ moꝛtale pctm.et iõ nõ potuit peccare niſi moꝛtaliter.

pꝛimꝰ em̃ hõ rõe ſtatꝰ ſui in qͥ fuit pꝛio.nõ potuit pꝛimo

peccare venialit.vñ multofoꝛtiꝰ id actũ ẽ de pᷣmo anglo
Ad ſcðʒ dᷣo dicẽdũ.ꝙ nõ erat maiꝰmotiuũ ad ↄtꝛaꝛiũ.
eo em̃ ꝙ in tata ꝓxitate erat ad deũ.magis debuit adhe
rere.motiuũ at᷑ maiꝰ dẽ eẽ cã maioꝛis exrcuſatõis.qũ vł
Z maioꝛ iſirmitas vel maioꝛ ignoꝛãtia.ſᷣ̊ qñ maioꝛ ẽ ſcia
eſt ↄditio magis aggrauãs.vñn cũ ita eẽt ĩ lucifero ñ fuit
petm eiꝰ veniale ſicut fuit veniabile.

plit initiũ ex peccato pꝛimi angeli.

—

(Membꝛum quintuʒ

SIſtea queꝛit᷑ vtrũ adhuc peccet codẽ gene

. re peccati. qð videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑ in ps.
1 Suꝑbia eoꝝ ꝗ teoderunt aſcendit ſemꝑ.

ſeg ſupbia aſcendere nihil aliud eſt ꝙᷓ ios
cemones magis erigi cõtra ſuum creatoꝛẽ.magis autẽ

erigi ↄ ſuũ creatoꝛẽ ẽ magis ſuꝑbire.ᷓ dy abolꝰ adhuc

peccat eodem genere pcti· ¶ Idem yſið. Dyabolus nõ
ſolum in hoc cõtentus ẽ ꝙ ſe deo equalẽ exiſtimãs ceci⸗
dit inſuꝑ etiaʒ ſuꝑioꝛem deo ſe dicit. ſm illud apoſtoli
dictũ qui ait de anterp̃o.qui aduerſat᷑ et extollitur ſuꝑ

ome qð dicitur deus. aut qð coletur.ex quo videt᷑ ꝙ eo⸗

dem genere peccati peccet. ¶ Kontra nõ iam pꝛelat eſt

alijs angelis omnibo. ſed eſt inferioꝛ ipis bonis.& illud

motiuum quod tunc mouit ipᷣm.non nũc pt᷑ mouere.er⸗

go nõ illo genẽ peccati poteſi peccaꝛe.4 ꝛeterea. Fm q;

dicit Anſel.tũc potuit eũ mouere appꝛebẽſio beatitudi⸗
nis ad quã ꝑueniſſet ſi ſtetiſſet:nũc aũt cecidit in deſpe⸗
rationẽ.Eñ dic aug.de mir abilibo ſacre ſcripture.ad
cumulũ pcti accidit ꝙ deſperatõʒ incurrit.ſi ſuo delicto
nõ deſperaſſet veniã:nũqᷓ; cõſenciẽti hmõi damnũ ſue ſa
lutis intẽderet iſið q̊ motiuũ qð tũc hũit nõ nũc pt hre:
&Onõ illo genere pcti pt᷑ peccare.(¶¶ Ad qð dicẽdũ. ge⸗
nus pcti dicit᷑ duplicit᷑.vno mõ qð ẽ generaliſſimũ pec⸗
catuʒ.quomodo ſuperbia dicit᷑ eſſe generaliſſimũ pctm
et h̊ mõ pt᷑ peccare eodẽ genere pcti.dicit᷑ at alio mõ ge⸗

nus pcti.cu determĩat᷑ in ſpẽ ꝓpinqᷓ.et ſᷣm hoc nõ eodeʒ

genere pcti pt peccare. Ad illð vo qð pꝛio obijcit᷑ ĩ cõ⸗
trariũ.dicẽdũ eſt ꝙ ſuꝑbia dicit᷑ aſcẽdere.nõ qꝛ illa ſpẽs
pcti creſcat.ſᷣ qꝛ quatitas teteꝛmĩata ſᷣm genꝰgeneꝛalis
ſimũ intẽdit᷑. Añ dẽ ſuꝑbia eoꝝ aſcẽdẽ.qꝛ magis ⁊ ma⸗
gis erigũt᷑ cõtra creatoꝛẽ.rõne ĩpugnatõis mẽbꝛoꝝ coꝛ

ꝑis miſtici.ſicut em dẽ ſuꝑbia bomis aſcẽdere magis et

magis.cũ magis et magis im pugnat:ita ex illa pꝛia ſu⸗
pbia maioꝛ et maioꝛ eſt impugnatio hoſtis. Ad ſecũ⸗
dũ vᷣo dicendum. aliud eſt motiuũ nũc qᷓ; pꝛius.tunc
em̃ mouebat᷑ ex cõſideratõne potẽtie ſiue peminẽtie quã
habuit ſuꝑ angelos ex cõditõe nature.nũc aũt mouetu
rõne pꝛeeminẽtie quã babet ſuꝑ malos. Pꝛeterea. alit

mouebat᷑ a pꝛincipio et aliter mouebit᷑ in antexpᷣo.pꝛĩo

em̃ mouebat᷑ in hoc ꝙ voluit pꝛeeſſe et nõ ſubeſſe.in an⸗
texpᷣo ᷣo mouebit᷑ vt videat᷑ antexpᷣc pᷣeminere in apaꝛẽ
ti bonitate.et potẽtia ſignoꝛum. et ita aliud et aliud fuit
pꝛimũ motiuũ.et illud motiuum quo mouebitur in an⸗

tix ho⸗. „
MWembꝛũ ſextum

Onſequẽter queꝛit᷑ ſi peccatũ illð ẽ cꝗ pec
cati.et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ h̊ qð dr tho.iiij. Suꝑ
biã i aĩo tuo nũꝙᷓ; dnari ꝑmittas. ĩ ipᷣa ei
initiũ ſumpſit omis ꝑditõ.ſᷣ oĩs ꝑditõ ſũ⸗
6 peccatũ angeli fuit
initiũ cã omis peccati.¶¶ Itẽ amb.Syabolꝰ⸗ fuit inuẽtoꝛ
mali.ſ̊ inuenire malũ eſt inuenire cãm mali.malũ enim
mali cã eſt.ᷣ pꝛĩcipiũ omis mali fuit ex pctẽo pꝛimi ange
li. Itẽ.iij. Abacuk ꝑcuſſiſti caput de domo impij. ibi dĩc
glo. ꝙ dy abolꝰ eſt caput oim maloꝝ.ſed nõ dicit᷑
c

niſi rõne peccati.ᷓ pꝛimũ peĩm eſt cauſa oĩs pcti¶ Cõ
tra nõ oĩa pcta ꝓueniũt ex ſuggeſtiõe dyaboli.circũſcri
pto em fomite et ſuggeſtiõe dyaboli.pt᷑ li.ar.hoĩs pecca
re.cũ em̃ li.ar.ſit de ſe vertibile.ex ſua defectibilitate pt᷑
peccare.et li.ar. hoĩs nõ depẽdet a li.ar. dyaboli.S Her
catũ ipᷣiꝰ dy aboli ñ dẽ eẽ cã omnis pcti:qð videt ꝑ h̊ q

dr̃ yſa.lj.ſuꝑ illð.Incuruare vt trãſeamꝰ.glo.debilis ẽ

boſtis ꝗ nõ pt᷑ vincẽ niſi voletẽ.ꝭ̊ volũtas hũana quatũ
7 de ſe.nõ ẽ ſubiecta volutati dyaboli.ãᷣ pmũ pctjm ipᷣius
nõ ẽ cã omis pcti.⸗ i dr ei
ꝑ occaſiõʒ ñ ꝑ nccĩtatẽ.li.em̃ ar.hoĩs ita liberũ ẽ.ꝙ ĩ vo
lũtate eiꝰ fuit peccaẽ et ñ peccare.et ita ſeꝗ ſuggeſtioneʒ
dy aboli et nõ ſequi.¶ Ad illud vᷣo qð obijcit ĩcõtrariũ

d qð dicẽdũ.ꝙ pctm ipᷣiꝰr eẽ cã

ene
Ps.
np.
10
nte
c
1
oli
np
eo⸗
eſt
d
.

1
e;
d
t0
:

———¶— —02

N—— — — — — — —— —

nnn

(Mueſtio

dicendũ.ꝙ illud qð dicit.iiij.tho.in ipᷣa ſi umplit inieiuz
om̃is pditio. vel intelligit᷑ ꝑ ſe de ſuꝑbia pꝛimi parẽtis
vel occaſionaliter de ſuꝑbia luciferi.¶ Ad ſecũdũ dicen
dum. ꝙ licet dy abolus fuerit inuẽtoꝛ mali.tñ nõ dẽ ꝑ ſe
cauſa mali niſi in ipo.ſᷣ̊ nõ dẽ ꝑ ſe cauſa maliĩ alio ſᷣ oc
caſionaliter. n hoc em̃ ꝙ homo vł angelꝰ cõcoꝛdat pꝛi
mo pcto.in hoc dẽ eẽ cauſa pcti.ð aut dicit int apo
ſtaſiam pꝛimi peccati et vltimã penã ignis gebẽne.me⸗
dia ſunt peccata et pene pctoꝝ.et ſic videt᷑ ꝙ pꝛima apo
ſtaſia ſit cauſa om̃is peccati.Reſpõdendũ eſt. ꝙ pꝛima
apoſtaſia dicit᷑ illa qua pꝛimꝰ parẽs apoſtotauit a deo.
Sm illud.x.ecci. Initiũ ſuꝑbie homis apoſtotare a deo.
qm̃ ab co qui fecit illũ receſſit coꝛ eius. Vlla em̃ apoſta⸗
ſia dẽ eẽ c om̃is peccati ꝑ ſe vel ꝑ inclinatõem. apoſta⸗
ſia vᷣo dya boli dꝛ eẽ cauſa omis pcti ꝑ cõſenſũ vel ſuaſi⸗
onem. Ao illõ pᷣo qð dicit᷑ ĩ abacuk.dicendũ eſt ꝙ ca⸗
put dẽ.i.pꝛincipiũ altero dictoꝝ modoꝝ.et ita cauſa eſt
quodãmodo peccati alioꝝ angeloꝝ vel ꝑ imitatõem vel
conſenſum.

Membeu ſeptimum
Ccaſione pᷣcedẽtis queſtionis qrit᷑ de capi
te maloꝝ.et queruntur octo in vniuerſo.
Pꝛimo vtrũ dy abolꝰ ſit caput maloꝛum.
Gecũdo vtrũ dyabolꝰ cum coꝛpe ſit vna
ꝑſona.Tercio vtrũ ſit caput demonũ ſicut maloꝝ hoĩʒ
NQuarto vtꝝ ſit caput maloꝝ ᷣm omia pcta.Quĩto gd
ſit vnitiuũ mẽbꝛoꝝ cum capite dyabolo. Sexto vtrum
mẽbꝛum rpi poſſit fieri mẽbꝛũ dyaboli. Septio vtrum
idem hoĩcs poſſint eẽ membꝛa xpᷣi et membꝛa dya boli.
Octauo que ſit dꝛñtia ſᷣm ꝙ dyabolꝰ dicit caput malo
rũ et antixõc.et vtrũ antixpc ſit caput.

¶Articnlus ptimns
Yꝛca pꝛimũ ſic vidr em q; ſit caput. Dicit᷑ eĩ
j. theß.ij.ſup illud. Oſiedens ſe tanqᷓ ipe ſit
us. glo.in ipo erit caput oim maloꝝ. ſcilʒ
dyabolus qui ẽ rex ſuꝑ om̃es filios ſuꝑbie. g dyabolus
eſt caput oĩim maloꝝ.om̃es em̃ mali dicũt᷑ filij ſuperbie
Ilẽ ſup illud Job.xviij. Memoꝛia illiꝰ pereat de ter/
ra.gl.ſic ð vnoquoq; iniqͥ dẽ vt ad caput.i.ad dy abolũ
vertatur.¶ Siülr ſuꝑ illud.xlj. Job coꝛpꝰ eius quaſi ſcu
ta fuſilia.glo.coꝛpus an⸗ Köna iniqui.q̊ dya⸗
C

bolus eſt caput oim maloꝝ. Coõtra ſiẽ dꝛ. j. ad Ephe.
ſuꝑ illud.ipᷣm dedit caput ⁊c. caput hʒ virtutẽ infiuẽdi

ſenſũ in membꝛa vel motũ.̊ dyabolꝰ nõ habet pkatẽ in⸗

fluendi aliquã malitiã que dẽ ſenſus vel motus aliquis
ſpũalis.ergo nõ caput maloꝝ.⸗ Jtem caput habʒ con⸗
uenientiã in natura cũ mem bꝛis. ſiẽ habet᷑ ibideʒ ĩ glo.
Hpͤ dy abolus nõ habet cõuenientiã in nata cũ malis hoĩ
bus. in ipo em̃ eſt nata angelica.in iſis voẽ nata hũa⸗
na. ̊nõ oicit᷑ cõueniẽter cuput maloꝝ hoĩim. ¶ Ad qðᷣ
dicendũ. dyabolus dr caput maloꝝ ꝓpter duplicem
Apꝛietatem capitis.pꝛima ꝓpꝛietas q; caput pꝛimum eſt
et ſupꝛemũ in coꝛpe.vñ eſt quaſi initium coꝛꝑis:ſic dya
bolus fuit initium malitie.cũ pꝛimo peccauit ꝑ ſuꝑbiã
et iõ dr̃ yſa.Fᷣm ꝙ malũ inuẽtum fuit a dyabolo. an em
ſuꝑbiã dyaboli nullũ fuit pctm. ̊ tñ ſi poſt illã malitiã
nõ eẽnt ſecute malitie hoĩm ꝑ ſuggeſtionẽ. vel alioꝝ de⸗
monũ ꝑↄſenſũ:nõ ad h̊ diceret᷑ caput. nec ꝓpt hq̊ adã dẽ
caput maloꝝ.nõ em̃ fuit pꝛimꝰ malꝰs ſᷣ pꝛimꝰ int hoĩes
malos. Secuda ꝓpꝛietas eſt.qꝛ quodãmõ fluxit in mẽ⸗
bꝛa ꝑ ſuggeſtionẽ. Vñ Job. xl. foꝛtitudo eius in lumbis
eius.glo.mmirum eius ꝗpꝛie coꝛpus fui t.ꝗ ſuggeſtione
turpiũ blãdimẽtis decepti.ei ꝑ luxurie fluxa ſuccũbũt.
Ad illud vᷣo qdð obijcit᷑ pꝛimo in cõtrariũ.dicẽduʒ eſt.
ꝙ licet dyabolus nõ influat malitia ꝑ ĩmiſſionẽ ꝓpꝛie di
ctã.inſluit tñ ꝑ ſuggeſtionẽ. Vñ beda. Dyabolus nõ eſt
immiſſoꝛ cogitatõnũ ſᷣ incẽtoꝛ.¶ Ao ſcᷣm dicẽdũ. ꝓ li⸗
cet nõ habeat cõuenientiã ĩ natura cũ mẽbꝛis eo ꝙ hoc
eſt natura ſpiritalis.Nembꝛa vᷣo ſunt ꝑtinẽtia ad na⸗

turam coꝛꝑalem: nibilomiꝰ tñ in ipᷣis membꝛis eſt na⸗
tura ſpiritalis. ratione cuius nature recipitur influen⸗
tia ſuggeſtionis ab ipo capite.et ideo quo ad hoc dicit᷑
conuenientia in natura capitis et mẽbroꝝ.. Mꝛte dice
retur ꝙ non eſt caput ratione ſuggeſtionis maloꝝ bo⸗
minum. quia m hoc eſſet caput bonoꝝ.tam em̃ ſugge⸗
rit malum bonis ꝙᷓ malis. Ad quod dicendum eſt. ꝙ ſo
la ſuggeſtio nõ ſufficit ad hoc q ſit caput.ſed conſenſus
ſequens effectuʒ ſuggeſtionis.ille aũt conſenſus nõ eſt ĩ
bonis ſed tm in malis.vnde.xl. Job ſuper illud. foꝛtitu
eius in lumbis eius cuius pꝛopꝛie coꝛpus fuerit. qui
ſuggeſtione turpium blandimentis decepti.ei ꝑ luxu⸗
rie fluxa ſuccumbunt. Sed adhuc poſſet queri.ꝙ nec
ratione ſuggeſtionis nec conſenſus dicatuꝛ eſſe caput
maloꝛum hoim.in ꝑuulis em̃ in quibo eſt peccatũ oꝛigi⸗
nale ſolum eſt ratio membꝛi ad caput. cum ſint filij ire.
ne tñ ibi eſt ſuggeſtio er parte ipius dya boli. vel conſen
ſus ex parte paruuli.pꝛopter quod videtur vniuerſali⸗
ter dicendum.ꝙ ratio capitis ad membꝛa videtur eẽ ꝑ
ſuggeſlionem pꝛopinquã vel remotam.⸗ conſenſuʒ qui
eſt in ipis vel in parentibus.paruuli ergo licet non re⸗
cipiant ſuggeſtionem vel conſentiant: ſuggeſtio tamen
facta eſt pꝛimis parentibus et conſenſus ſecutus eſi in
eis.ex quibus facta eſt quedam conuenientia conſequẽ⸗
ter ipſoꝛum paruuloꝛum in defoꝛmitate peccati ad ipᷣm
dy abolum.qui eſt oꝛigo peccati.

rticulns ſecundus

Ecundo queritur vtrũ dyabolus qui eſt ca⸗
put maloꝝ ſit vna perſona cum eis. e non
viderur. perſona eſt em indiuidua ypoſtaſis
intellectualis nature.ſed inter dy abolum caput et ma⸗
los qui ſunt membꝛa eiuſ.eſt diſtincta ypoſtaſis.alia eĩ
perſona eſt malus homo et ipe dyabolus eſt aliqua per
ſona.ergo dy abolus non eſt vna ꝑſona cum ipᷣis.¶ Joꝛ
te diceretur ꝙ diſtincte ſunt ꝑſone in eſſe naturali. ̊ nõ
ſunt diſtincte in eſſe moꝛtali.Contra quod ſic obijcitur.
aliud eſt peccatũ mali hominis.et aliud eſt peccatũ ipiꝰ
dyaboli. ergo diſtincta ſunt peccata et diſtincte ſunt vo
luntates.ſᷣm ꝙ in voluntatibo eſt pꝛima ratio peccati.
ergo malus homo diſtinguit in eſſe moꝛtali ab ipᷣo dya
bolo. ergo nõ eſt vna ꝑſona qᷓtum ad eſſe naturale.necẽ
vna ꝑſona q;tum ad eẽ moꝛale. Cõtra caput et mem⸗
bꝛa vt ꝓpꝛie accipiũt᷑ vniꝰꝑſone ſunt.ſicut caput homis
et ĩbꝛa hois. ꝑ ſilitudieʒ caput et mbꝛa niſi tꝛãſlatiue
accipiũt᷑ ad eandẽ ꝑſonã.ᷣm tranſlatõem referẽt᷑.gᷓ dya
E ẽ caput et mali qui ſunt mẽbꝛa.ſunt vna plona.
n

Ad qð dicẽdũ.ꝙ dy abolꝰ et ipi mali dicũt ena plo⸗
.nõ in eſſe naturali:ßſ in eſſe moꝛali.Fm quẽdã modũ
Vñ ſuꝑ illð Job.ix.vultũ iudiciũ eiꝰ opit. glo. qꝛ dya⸗
bolꝰ cũ ſuis ſequacibo vna pſona ẽ.ſepe ſic ſcripia de eo
loquit᷑ vt ad coꝛpꝰ eius deriuet᷑.¶ Ad illð vo qð obijcit
in cõtrariũ.dicendũ eſt. ꝙ nõ ſint vna ꝑſona in eẽ natu⸗
rali et in eſſe moꝛali.niſi quo ad hoc ꝙ quedã eſt confoꝛ
mitas ſiue cõueniẽtia volũtatũ in defoꝛmitate. p quam
receditur a ſumme vno.In hoc ergo ꝙ a ſin me vno di⸗
uiqũtur in hoc inter ſe ↄueniũt et vmitur. et ꝓter boc
vna ꝑſona dicunt᷑. Ad illud vo qð obijcitur.ꝙ alia eſt
volũtas hoĩs mali q; dyaboli.dicẽdũ eſt. ꝙ alia ẽ Fm q⸗
nũerat᷑ ex ꝑte volũtatis.Fm aũt nũerat᷑ ex ꝑpte voliti
pr eẽ vna.qꝛ malꝰ hõ vult id qð vult dyabolꝰ. et hoc ac⸗
cip itur ex ſuggeſtionis effectu ꝛc.

Articulus tercius

„₰ Ercio queritur vtrum ſit caput demonum

ſliicut maloꝛum hom inum. vide?᷑ v nõ. Eſt eĩ
caput maloꝝ hoĩm ꝑ ſuggeſtionem. ſed non
ẽ caput demonũ ꝑ ſuggeſniõʒ.nec alia vidĩ ifluẽtia.¶ Si
ei dicẽt ꝙ ẽ caput dmonũ ꝑ imꝑiũ. Cõtra ſ̊ ſic obijcit.
pꝛiꝰ ẽ vniri ĩ eẽ mẽbꝛoꝝ cũ capite.qᷓ ꝙ m̃bꝛa recipiãt mo
tu a capite.ſᷣ reciꝑe ĩꝑiũ dyabolin eſ aliud qꝙᷓ; recipere

motũ. opoꝛtet ꝙ alia ſit vnio ipᷣius dyaboli capitis et

ipoꝝ demonũ ſi ſunt membꝛa eiꝰ.q ſit vnio q̃i in eſſe mo

rali.nõ ergo dicetur eẽ caput rõne impe rij. et wmones

membꝛa eo ꝙ recipiãt imperiũ.̊ ꝓpter aliã röõʒ. 4 ꝛe⸗

terea. vidẽt᷑ m illã rõem dici filij. aut miſtri. miſtri qꝛ
ſequũtur imperiũ vel voluntatẽ 1 Piꝰ. fili qꝛ im itant᷑. vñ
ſuꝑ illud ps.faxti ſunt in adiutoꝛiuʒ filijs loth. glo. filij
loth ſunt angeli apoſtate.qui ſũt filij declinatõis.qꝛ ve
ritatem declinãdo in ſatellitiũ dy aboli diſceſſerũt. Ex
pdicta ergo rõne dicũt᷑ ipi eẽ miſiri vel filj ꝓpt imitati⸗
onem. Er alia ergo rõne dicent᷑ eẽ mẽbꝛa ſi fũt membꝛa
ipᷣius. aũt ſint membꝛa patet ꝑ hoc qð iße dicitur ca
put eoꝝ. ſicut habet᷑ in abacuck ſuꝑ illud ꝑcu ſſiſti ca⸗
put de domo impij.glo. ſic eccłie ⁊ omis viri caput Expᷣe
ita cũctoꝝ emonũ qui in hoc ſeculo dimicãt caput eſt
beelʒebub. ex quo accipit᷑ ꝙ demones alij ſunt membꝛa
ipᷣius oy aboli et ipe caput loꝝ.¶ Iteʒ ſuꝑ illud Job.
xlj. videntibo cñctis pᷣcipitabit᷑glo.eterno iudice terri⸗
biliter aparẽte.aſtantibo legionibo angeloꝝ atz electis
ad hoc ſpectaculũ deductis. belua crudelis in mediũ ca
ptiua ducetur.et cũ coꝛꝑe ſuo.i.cũ repꝛobis oibo eteꝛnis
incẽdijs mãcipabitur.ex quo accipit᷑ ꝙ om̃s repꝛobi lüt
coꝛpus eins qui tradent᷑ eterno incendio.ſᷣ demones in
hac generalitate intelligũt᷑.ergo dicit᷑ eſſe caput demo⸗
nũ ſiẽ et maloꝝ hoĩm. Siłr pt haberi ex hoc qð dʒ·xix.
apoc.vbi dꝛ. apꝛeheſa eſt beſtia.⁊ cũ eo pſeudo ꝓPha. et
qui acceperũt caracterẽ beſtie.et qui adoꝛauerũt imagi
nem eius.et miſſi ſunt viui in ſtagnuʒ ignis ardentis.ꝗ
em̃ ſunt illi qui accipiũt caracterẽ beſtie niſi qui imitã⸗
tur ipᷣm. bi aũt ſunt mẽbꝛa eius. Sap̃.ij. Ymitatur illũ
qui ſunt ex ꝑte illiꝰ.ergo cũ demones imitati ſint ipʒ et
imitent?᷑ et ſilr mali hbomies.et hi et illi dicent᷑ eẽ mẽbꝛa
ipᷣius dya boli capitis. 2 qð dicẽdũ.ꝙ hi et illi di⸗
cunt᷑ eẽ membꝛa. ſ̊ diſferent᷑ in ꝑte.demones ei facti ſũt
membꝛa eius.eo ꝙ ad imitatõem ipᷣiꝰ peccauerunt.rece
dentes a ſumma eternitate. Eñ dic aug.in li. de ci.dei.
habẽtes electõis faſtũ ꝓ excellentiſſima eternitate aſtu⸗
ciam ꝓ certiſſima veritate.ſtudia ꝑtiũ ꝓ indiuidua ca
ritate.ſuꝑbi.fallaces.inuidi facti ſunt.Mali dᷣo hoĩes
dicũt᷑ eẽ membꝛa eiꝰ ꝓpter cõſenſũ ſuggeſtioĩs.et qꝛ ſuc⸗
cumbũt eius temptatõi.¶ Ao hoc ergo qð obijcitur.q;
ꝓpter h̊ dicũt᷑ filij et nõ membꝛa.dicẽdum eſt.ꝙ ex alia
rõne dicũtur mẽbꝛa et ex alia rõne dicũtur filij.filij em̃
dicũtur qꝛ ſiłia oꝑa ſaciũt.ſic habet᷑.viij.iohᷣ. mem bꝛa
dvᷣo dicũtur qꝛ eẽ defoꝛmitatis in volũtate acceperũt.ſed
poſterius ab ipo.¶¶ Ad ſeqns vo ſiłr dicẽdũ.ꝙ ob alið
dicũtur eẽ miſtri eius et ob aliud mẽbꝛa.membꝛa em̃ di
cunt᷑ ꝓpter p̃dicrã rõem.ſed miſtri dicũtur qꝛ eius volũ
tatem faciũt vel imperium.

ciculus quartus

Varto querit᷑.vtrũ dyabolus ſit caput ma⸗
loꝝ hoĩim Fᷣm omia peccata.qð nõ videt᷑. nõ
ein peccat quouis genere peccati.ergo ratõe
uinſlibet nõ dicetur eẽ caput maloꝝ.caput em pꝛiꝰ bʒ
in ſe ꝙᷓ det membꝛis.⸗ Pꝛeterea.nõ videt eẽ caput rõne
oĩm peccatoꝝ.dicit᷑ eĩ in ps.ſuꝑ illud ab occultis meis
munda me domine ⁊c.Caſſiodoꝛus.Occulta ſunt oꝛigi
nalia vel etiã que ſecreta voluntate oꝛiuntur. aliena ſut
que ſuadentibus vel malis hominibus vel dyabolo fi⸗
unt.ergo non omnia peccata fiunt ſuadente dyabolo.ſᷣ
ratione ſuaſionis ſiue ſuggeſtionis dicebatur eẽ caput.
non eſt capnt maloꝛum rõne quoꝛũlibet peccatoꝝ
Contra omnibo repꝛobis pꝛeeſt admouendũ.et i hac
ratione caput ſe habet ad membꝛa in quolibet peccato.
ergo dyabolus eſt caput quoꝛũlibet maloꝝ in quibuſſi⸗
bet peccatis.i¶¶ Ad quod dicendum· eſſe caput malo⸗
rum poteſt eẽ dupliciter. vel ratõne pꝛeeminentie in ma
lo.vel ratione ſuggeſlionis mali cni pꝛebetur conſenſꝰ.
ratione pꝛima poteſt dici caput omniuʒ maloꝛum ĩ quo⸗
libet peccato.In omni enim peccato moꝛtali efficit᷑ pec⸗

catoꝛ ſubditꝰ dy abolo.et quo ad hoc poteſt dici caput.

nõ tamen dicetur eẽ caput omnium maloꝛum in omi ge

nere peccati ꝑ ſuggeſtionem ſiue imitationem. per imi⸗
tationem non dicetur eẽ caput ĩ omni genere peccati eo
ꝙ; non omni genere peccati peccat.ꝑ ſuggeſtionem non
dicetur eſſe caput vniuerſaliter.quia non omne pecca⸗
tum in homine pꝛocedit ꝑ ſuggeſtionem eius ſic̃ dictuʒ
eſt ſupꝛa a Caſſiodoꝛo.et licet dyabolus ſuggerat ali⸗
quod genus peccati. homo tamen pꝛopter hoc non pec⸗
cat illo genere peccati ſed ſuo pꝛopꝛio motu. Nec ſic di⸗
cetur dyabolus eẽ caput ꝑ ſuggeſtionem in illo genere
peccati· licʒ dicatur eẽ caput eo ꝙ peccatoꝛ facit illð qð
vult Artic pꝛius volebat ipᷣm velle.

¶ Articulus quintus

Vinto queritur quid ſit vnitiuum membꝛo⸗/
rum cum capite dyabolo.et videtur ꝗ; nõ ſit
ibi vnitiunum ex comꝑatione capitię in bono

cxtt membꝛoꝛum in bono.vnitiuum em ex illa parte ẽ cau

—

ſalitas que vna eſt in capite et membꝛis. ſed hoc nihil
vnum eſi in capite et membꝛis. nam ſi dicatur ꝙ boc eſt
peccatum.non videtur.peccatum em eſt cauſa diuiſio⸗
nis ſicut habetur yſa.lix. Sed quod eſt cauſa diuiſioĩs
nõ eſt cauſa vnitatis.ergo peccatũ nõ eſi vnitiuũ capi⸗
tis et membꝛoꝝ maloꝝ.4Si foꝛte diceretur ꝙ peccatũ
ab alio diuidit.et cũ alio vnit. Diuidit em̃ a deo et vnit
cum dy abolo.Contra hoc ſic.quodlibet peccatuʒ moꝛ⸗
tale diuidit a deo.et ad hoc tendit.et non eſt vnum pꝛin
cipium maloꝝ ſicut dicit᷑ vnũ bonoꝝ.ergo ex ratõe pec
cati nõ ꝓuenit vnio.nõ & videt᷑ aliꝗꝗ eẽ vnitiuũ capitis
et membꝛoꝝ.4 Pꝛeterea.ex ꝑte bonoꝝ dicit᷑ eẽ vnũ vni⸗
tiuũ.qꝛ vna vita ⁊ vnꝰ ſpũs.ſic hẽt᷑.jcoꝝ.xij.in vno ſpũ
omes nos ĩ vnũ coꝛpꝰ baptiʒati ſumꝰ:h̊ nõ ſic ẽ ex parte
maloꝝ.nõ em vnus ſpũs eſt ↄnis dy abolo et mẽbꝛis eiꝰ
no lie dicet᷑ eẽ vnitiuũ ex ꝑte maloꝝ ſic ex ꝑte bonoꝝ.
CTCotra aug.ĩ li.ð ci.dei.due ſunt ciuitates.irlm ⁊ ba
ilõis. ciuitatẽ dei facit amoꝛ dei. cũ ↄtemptu ſui.g ꝑ

oppoſitũ ciuitatẽ babilonis facit amoꝛ ſui cũ ↄtẽptu dei.
̊ amoꝛ dei ẽ vnitiuũ ĩ coꝛꝑe bonoꝝ.ꝑ oppoſituʒ amoꝛ
ſui erit vnitiuũ cũ coꝛꝑe maloꝝ. Pꝛeterea.ꝑ gr̃am fit

hõ ciuis ſurſũ.ꝑ gre pꝛiuatõnẽ fit hõ ciuis deoꝛ u. eſt ei
ciuitas ſurſũ irlm. cimtas deoꝛlũ babilon. ſic ̊ ꝑ cram
vniũt᷑ mẽbꝛa in bono:ita ꝑ pꝛiuatõz gre vniẽtur mẽbꝛa
ĩ malo. ¶ Alo qð dicẽdũ. ꝙ vnitiuũ capitis et membꝛo⸗
rũ maloꝝ.eſt iᷣm pctm moꝛtale. rõe cuiꝰ ẽ cõuenientia

in defoꝛmitate volũtatis. Et ſi querat᷑ ĩ his q vtũt᷑ li. ar.

dicet᷑ vnitiuũ amoꝛis ſui.¶. Ad obiectũ vo lcdo ex alte⸗
ra ꝑte. dicendũ eſt. ꝙ licet petm moꝛtale diuidat a o.
tñ ↄfoꝛmat dy abolo.et qͥ ad hoc ꝙ ↄfoꝛmat dy abolo dẽ
eẽ vnitiuũ.nec refert ſi nõ ſit ſiłr vnũ pꝛincipiũ maloꝛũ
ſiẽ vnũ ẽ bonoꝝ.licʒ em nat᷑aliter nõ ſit vnũ pꝛicipium

maloꝝ ſiẽ dixert manichei.nihilominꝰ ẽ vnũ pꝛicipiu,zʒ

maloꝝ añ qð nõ eſt malũ.et ad qð quodãmodo oꝛdinũ⸗
tur. 4! Ad illud vᷣo qdð obijcitur.ꝙ nõ eſt vnus ſpiritus a
quo ꝓcedat vnitas ex pte maloꝝ ſic eſt ex ꝑte bonoꝛuz.

—

Dicendũ ẽ. ꝙ licʒ nõ ſit vnus ſpũs ex ꝑte maloꝝ ſiẽ ex x

te bonoꝝ.nihilomi? tñ eſt vnio capitis et membꝛoꝝ ma
loꝝ ꝓpter vnionem volũtatis.cõfoꝛmat em mẽbꝛũ ſe ca⸗
piti inſequẽdo voluntatẽ ipᷣius.et ſiẽ d qui adheret ðo
vnꝰ ſpũs eſt. ꝓpter vnitatẽ volũtatis.ita pt dici ꝗ adhe⸗
ret dyabolo.vnꝰ ſpũs dicit᷑ cũ eo.ꝓpt vnitatẽ vomutatis:
hec em̃ vnitas ſiãt in geñ.xxxiiij.vbi dicit. ꝙ cõglutina
ta eſt anima eius cũ ea. Sichem em ſignat dyabolũ.di
na dᷣo ſignat aĩiam peccatricẽ.¶ Sed iterũ obicit᷑. nõne
completio peccati eſt in auerſione.ergo ex paꝛte auerſio
nis a dro. magis de bet ſumi ratio vnitionis.qᷓ ex parte
conuerſionis ad inferius quod eſt per amoꝛem ſui. Ao
quod dicendum.q; magis debet ſumi ratio vnitomis ex
pte cõuerſionis.qꝛ auerſionis cauſa eſt cõuerſio. vnde

ab auerſione tanꝙᷓ ab eo quod eſt pꝛincipium pcti.con⸗

uenienter ſumitur ratio vnitõis. illud autem eſt amoꝛ

1

nl
von
a,
;
19¹
1
/
de
35

dil

13

2= —

—— — — — — — — —¶— — ————

(Mueſtio

ſui inoꝛdmatuo.nihilominꝰ tñ auerſio generalius ẽ ⸗
pter rõem oꝛiginalis peccati in quo eſi auerſio ab incõ⸗
mutabili bono.et nõ eſt cõuerſio.ſed ↄuerſibilitas ſiue

2cupiſcibilitas. ñ etiã ex illa pꝑte poteſt ſum generali

us ratõ vnitiui.

¶Q Articulus ſextus

ß Exto queritur.vtrũ membrũ xp̃i poſſit fieri
membrũ dyaboii.idet᷑ ꝙ nõ.ꝑ hoc qð dici
tur.iiij.ad ephe.ſuꝑ illud.Anũ coꝛpus vnus
ſpũs.glo.ſicut hũani coꝛꝑis membꝝ pꝛeciſum foꝛmam
qdem qua cognoſcit᷑ retinet.ſed nequaqᷓ;ᷓ ſpũs ſequit᷑ q̊

preter vnitatẽ viuat:ſic quicunq; a pꝛedicte pacis vni⸗

tate diuiſus eſt.ſacrm quidẽ tanqꝙ; formã retinet.ſed ſpi
ritus preter vnitatẽ nõ viuit.Ex hac ſimilitudine ſic aꝛ
guit᷑.mẽbrũ materiale qꝙᷓdiu retinet foꝛnaʒ quã bhabuit
in corpore in quo abſciſum eſt. nõ põt fieri membꝛũ al⸗
terius coꝛꝑis.̊ membrũ ſpũale ſimiliter ꝙᷓdiu retinet
foꝛmã coꝛpis eccleſie ſiue coꝛꝑis xp̃i. nõ põt fieri mem⸗
brum dyaboli. ſed poſtqᷓ; ſemel baptiʒatus eſt ſꝑ retinet
foꝛmã ſacr̃i.̊ nõ pot ſieri mẽbruʒ dyaboli licʒ cadat in
moꝛtale peccatũ.¶ Sed ↄtra appaꝛet qꝛ de iuſtis qͥtidie
fiũt peccatoꝛes.g̊ de membris ⁊pᷣi fiũt mẽbra dyaboli.
4 Ao qð dicendũ.ꝙ nõ eſt ſimile de mẽbro materiali 2
ſpuᷣali oĩno. mẽbrũ em̃ ſpũale xpᷣi duplicẽ habet formaʒ
ſcʒ baptiſmalis.et illa indelibilis eſt ſcilʒ caracteris:et
habet foꝛmã gr̃e gratũfaciẽtis.et illa delibilis eſt.et cũ
cadit ꝑ peccatũ:de membro xpᷣi fit membrũ dy aboli ma
nẽte etia foꝛma pᷣcedẽte.membrũ vo mareriale nõ ita hʒ
duplicem foꝛma:ſed alio mõ.hʒ em̃ foꝛmã ᷣm quã oꝛdi⸗
nat᷑ ad vitam.et habet foꝛmã ᷣm quã poteſt oꝑari.ſiue
Fm quã oꝛdiat᷑ ad actũ.⁊ vtraq; poteſt tolli.vna etiã po
teſt tolli ſine altera.ſed licet illa que oꝛdinat᷑ ad vitã tol
latur.nõ ꝓpter hoc ſtatim efficit᷑ mẽbrũ alterius coꝛꝑis
et ideo quo ad hoc eſt diſſimilitudo.

rticulus ſeptimus

Eptimo querit᷑. vtrũ idẽ hõ poſſit ſimul eſſe
membrũ xpᷣi ⁊ mẽbruʒ dy aboli.qð videt᷑.qꝛ
mali ꝗ ſunt membra dy aboli. dicũtur eſſe in

eccleſia que eſt coꝛpus xp̃i. ſicut babet᷑ Aath. xiij. ſuꝑ

illud. Simile eſt regnũ celoꝝ ſagene miſſe in mare. ex
omi genere piſciũ ↄgregãati.glo.Eccia inter celũ et infeꝛ
nũ indiſtincte bonos et malos colligit. Et.xxj. Johis.
vbi fit ſermo de piſcatõne petri.glo.alia fuit piſcatõ xpᷣi
hec.alia poſt rõnem.hic em boniet mali capti ſunt.ſic
nunc habet eccleſia:ibi vᷣo impleta reſurrectõe moꝛtuo⸗
rũ.boni in eccleſia erũt ineternũ.ex quo videt᷑ q mali g
ſunt membra dyaboli. ſint in coꝛꝑe eccleſie.et ita viden
tur eſſe membra xpᷣi. ¶ Contra.amoꝛ ſui cum ↄtemptu
dei facit mẽbrũ dyaboli.amoꝛ xpᷣi cuʒ ↄtemptu ſui facit
membrũ rpᷣi.ſed hi duo amoꝛes opponũtur et ſimul ſta⸗
re nõ pñt. ſimul nõ poteſt aliquis eſſe mẽbrũ xpi 2 mẽ
brũ dyaboli. ¶ Ad quod dicendũ ꝙ aliud eſt dici mem
brũ eccleſie.aliud dici mẽbrũ xp̃i.membrũ em̃ xpᷣi ꝓprie
Ecaritatẽ.membꝝ ðo eccleſie ꝑ fidẽ.Eſt em̃ eccleſia con
gregatio fideliũ.fideles aũt dicũt᷑ qui fidei ſacr̃m ſuſce⸗
perũt.membrũ aũt eccleſie dicit᷑ duobo modis vel meri⸗
to vel numero.merito dicit᷑ ſimpliciter.numero m qd.
per fidem em̃ foꝛmatã eſt mẽbrũ eccleſie merito.t ſic qð/
eſt mẽbrũ eccleſie eſt membrũ xpᷣi ⁊ ecouerſo.membruʒ.
eccleſie numero:eſt ꝑ ſacr̃jm fidei.hmõi aũt membra nõ

ſunt in corꝑe eccleſie vt ibi remaneãt ſi obdurent᷑ ĩ pco

ſed tanqꝙ mali humoꝛes vt inde expellant᷑. Vñ ſuꝑillud
ĩ· Johis.ij.ex nobis exierũt ſed nõ erãt ex nobis. Aug.
in orig.ſic facti ſunt in eccleſia.quõ mali hũoꝛes in coꝛ⸗
poꝛe.qui qñ euomunt᷑ releuat᷑ coꝛpus:ſic qũ exeũt mali
releuat᷑ eccleſia.ſi tũ membꝛa numero fiant membꝛa me
rito ꝑ ſidem foꝛmata vere erũt tanqᷓ; membra in coꝛꝑe.

NQ¶ Articulus octauus

.ẽſ
n

.cix

tauo queritur.que ſit dꝛñtia ſᷣm ꝙ dyabo
us caput dicit᷑ eſſe maloꝝ.et antixps.videt᷑
em̃ antixp̃s nõ ſit caput. nibil em idem eſt
mem brũ et caput:ſed antixpᷣe membrũ eſt dy aboli.non
Geſt caput in genere maloꝝ.4! Item in vno coꝛꝑe ẽ vnũ
caput et nõ plura.ſed in coꝛꝑe maloꝝ capnt eſt dyabo⸗
lus.nõ & eſt caput antirpᷣs. Monrra. intheſſa ihoſten
dens ſe tanꝙᷓ ſit deus.ibi dicit glo. ſicut in xpᷣo oĩs ple⸗
nitudo diuinitatis inhabitauit: ita in antixpᷣo plenitu⸗

do malicie.ſed rõne huius plenitudinis que eſt in xpᷣo-⸗

dicit᷑ xp̃s caput bonoꝝ. rone alterius plenitudinis dr
antixpᷣs caput maloꝝ.¶ Item ſuꝑ illud Job.xxxiiij.ꝗ
regnare facit y pocritã.glo.oĩm ypocritaꝝ caput anti⸗
ppᷣs deſignat᷑.Et.xxj.Interrogate quẽlibet de viatoꝛibo
glo.Dũ de om̃i maloꝝ coꝛꝑe loqueret᷑.ſubito ad omniũ
miquoꝝ caput antixpᷣm verba ↄuertit. ¶ Ad qð dicen⸗
dũ.qꝙ vterq; eſt caput ſed differenteꝛ.ſicut em̃ xrpᷣs m di
uinitatẽ dicit᷑ hbabere rõnem capitis ⁊ iteꝝ ſᷣm hũanita
tẽ.ſicut habet᷑ ad ephe.j.ſuꝑ illuo.pᷣm dedit caput ſuꝑ
om̃em eccĩam:ita ſuo mõ licet nõ oĩno ſimili dicit᷑ dya⸗
bolus caput.quia fuit primũ initiuʒ malicie.et ſuo mõ
influit malicia ſuggerendo vł incendẽdo. ſed nõ ↄuenit
in natura cũ hoĩbo.antixps aũt licʒ nõ ſit initiũ malicie
habet tñ ↄueniẽtiã in natura: ⁊ quaſi plemtudinẽ mali
cie babebit reſpectu alioꝝ hoĩm.licet nõ eo mõ quo xpe

habuit plenitudinẽ.xpᷣc eĩ habuit ip̃am diuinitatẽ ĩ ſe

ꝑ eſſentiam.antixpᷣs vᷣo ip̃m dyabolũ ꝑ effectum. VUnde
Jo. Damal.nõ ꝙ ipᷣe dy abolus ſit hõ ᷣm humanitatẽ:
ſed hõ eſi foꝛnicatõe generatus ſuſciꝑe omnẽ actũ ſatha
ne. p̃ſciens em deus iniꝗtatem eius future volũtatis.co⸗
cedit in eo habitare dyabolũ.Itẽ glo.ſuꝑ illud.ij.theſſ.

ij. cuius aduentus eſt ſᷣm oꝑatõem ſathane dyabolo in⸗

ſtigante ⁊ cooꝑante.qꝗ illũ poſſidebit totũ.nõ tñ ſine ſen
ſu vt frenetici qui culpã nõ babent. Ad illud vᷣo quod
obijcit᷑ dicendũ.ꝙ licet antixpᷣs ſit caput maloꝝ. nihilo⸗
minus tñ põt eſſe membrũ ipius dy aboli principale.eo
ꝙ q̃ſi in io habitat plenitudo malicie et potentiꝰ oꝑa⸗
bitur ad ſeductionẽ.¶ Ad aliud vo dicendũ.ꝙ licʒ anti

xpc dicat᷑ caput.et dy abolus caput:nõ tñ ſunt dno capi
ta.vnũ em̃ eſt ꝓpter alterũ.antixpᷣs em̃ dicit᷑ caput:qꝛ in

bolo habet ꝙ ſit caput.(¶ Sed adhuc querit᷑ ratõe illiꝰ
dꝛñtie.ſi antixpᷣs ſit caput maloꝝ boĩm qui preceſſerũt
ipᷣm.cũ dyabolus nõ dicat᷑ caput aliqͥ̊ꝝ pꝛecedentiũ.qꝛ
reſpectu eoꝝ nõ habuit ratõnem dñatõnis.nec ratione
imitatõis qð eſt reſpectu exemplaris prius poſiti. Jmi

eo habitat dyabolus ꝑ Ee⸗ plenitudinẽ.et ita a dya

tatõ em ſequit᷑ exemplar.ergo nõ videt᷑ hr̃e ratõnem ca

pitis reſpectu precedentiũ.q Pꝛeterea.ſi nõ eſſet fides
xpᷣi que preceſſit incarnatõem xp̃ᷣi.nõ diceret᷑ xrpᷣs caput
reſpectu antiqͥꝝ fideliũ qui pꝛeceſſerũt aduẽtũ eius.ſed
antixpᷣs nihil tale habet preexiſtens. ergo non dicet᷑ ca⸗
put maloxꝝ pᷣcedẽtiũ.ꝗ¶¶ Contra.j.o.ij.Nũc ſunt multi
antixpᷣi.Peda.antixpᷣi ſunt oẽs beretici.⁊ ꝗ fidẽ quã cõ
fitent᷑ deſtruũt actibo.et om̃s ↄtrarij xpᷣo ꝗ venturo ſuo
capiti reddũt teſtimoniũ. Et ſuꝑ illud nouiſſima hoꝛaẽ
dicit glo.huius nequiſſimi capitis iã multa mẽbra pre⸗
miſſa ſunt.a ꝗbo eſt cauendũ.¶ Itẽ ſuꝑ illud ps.qm ec⸗
ce inimici tui dñe.glo.antixpᷣi membra q mõ pᷣmuntur
metu.in liberã vocẽ erumpẽt. antixpᷣs eſt caput malo⸗
rũ ꝗ pᷣceſſerũt. Ihando dðm eſt ꝙ antixpᷣs ẽ caput
reſpectu pᷣcedẽtiũ. ꝓpter h̊ ꝙ mĩſteriũ iã oꝑat᷑ inigtatis
m ſuis membris.ſicut dr in glo.bede.j.Jo.ij.Nec dicit᷑
Apter h̊ caput.qꝛ membra iſta accipiũt ab ipᷣo:ſed ꝓpter
pᷣeminẽtiã malicie que eꝛit in ipo reſpectu alioꝝ.ſicut pᷣ
eminẽtia eſt in capite ratõe originis motuũ.iQec ẽ ſimi
le cum dicit᷑ caput xpᷣc.et antixpᷣs caput.xpᷣs em̃ dr ca⸗
put in fide fidelium qui preceſſerũt.dicit᷑ etiã caput pꝛo
pter hoc ꝙ fideles qui pᷣceſſerũt ianue aꝑitõez ꝑ ipᷣm ac
ceꝑunt.antixpᷣs vᷣo nõ dꝛ caput qꝛ ĩ ipᷣm credat mali ꝗ pᷣ
ceſſerũt.vel qꝛ ꝑ ipᷣm claudat᷑ eis ianua:ᷣ ꝑ ꝓpriũ pec⸗
catũ.ſed ſicut dietũ eſt dicit᷑ caput ratõe preeminẽtie in

—
717

58
—

malicia et ↄuenientia in natura

emb tauũ

— ——f

Omequenter querit᷑ de peccato primi an
geli. quare ſcriptura nõ facit mentõem de
primo ipᷣius pcto in pricipio geñ.ſicut fa⸗
cit de ſcdo.q̊ ſcʒ temptauit hoĩem.videtuꝛ
em̃ ꝙ debuerat fieri mẽtio de eo cũ ibi fuerit oꝛigo pec⸗
catoꝝ. 4l Pꝛeterea.ſcriptura nõ facit mentõnem de iſio
pcto niſi ſub gbuſdã figuris.ſicut ſub figura regis babi
lonis.yſa.xiiij.et ſub figura principis tyriĩ easn

de pcto aũt hoĩs facit mentõem manifeſte. qð ꝑ
h qʒ dicit albinus ſuꝑ geñ. Angelicũ pcĩm ſilentio ĩ ge
ne.abſconditũ eſt.et hoĩs patefactũ.qꝛ angelicũ vulnus
deonõ pᷣdeſtinauit curare.boĩs ðᷣo vulnꝰ pctm.ſ.ſanare
pᷣdeſtinauit. Pretẽa ꝑ magnitudinẽ pene voluit deterrẽ
hoĩem. ꝓpter pctm em vniꝰ punitũ eſt totũ genus hũa⸗
nũ. ꝓpter pctm pᷣo pᷣmi angeli ipᷣe ſolus punitꝰeſt a prin
cipio. Vñ eius pena q̃ ẽ a pꝛincipio fuit pᷣpata.ſicut ba⸗
bet᷑ yſa.xxx. pᷣꝑata ẽ em ab heri tophet.i.a ↄditõe mũdi
Vñ aug.carcer in illa ↄditõe creaturaꝝ pᷣpatus eſt.ii
hilominꝰtñ implicite dictũ eſt petm illiꝰ cu dictũ eſt di⸗
niſit deꝰ lucẽ a tenebris. IAla em̃ diuiſio deſignat ip̃am
penã qᷓ immediate ſecuta eſt ad culpam. ¶! Ao illud vo
qð obijcit᷑.dicendũ eſt.ꝙ licet pctm dyaboli eſſet pꝛimũ
tñ rõne illius nõ preceſſiſſʒ moꝛbo nec ſecuta eẽt medici
na.cũ illud ſit irremediabile.tota aũt ſcriptura alteruʒ
illoꝝ declarat.vel qð ꝑtinet ad moꝛbũ. vel qð ꝑtinet ad
medicinã.¶¶ Ad illud vᷣo qð ſcðo obijcit᷑ dicenduʒ eſt.q;
petm hoĩs manifteſte erat dicẽdũ.vt ſic expᷣſſe ſciret q̃lit
iniciatus eſt moꝛbo.vel exoꝛtũ eſt vulnus:et ſic ↄñter cõ⸗
ueniẽtiſſima adhibeat᷑ medicĩa ab ĩa ſumma ſapiẽtia
v.ad Ro.Abi abundauit delictũ ſuꝑabundauit et gra.
MPeccatũ vᷣo dyaboli ſub figuris eſt velatũ.ne ꝓpter ſui
immanitatẽ hõ acciꝑet exemplũ deſꝑatõis.attẽdẽs em̃
pctm dy aboli nõ remiſſum nec remiſſibile.poſſet de⸗
P

erare igem credendo de ſuo. M
(Miembru nonum

R Ono q̃rit᷑ de pcto pꝛimi angeli.vtrum illi

pceto ſtatim adnexũ fuerit aliud petm. ſczʒ
pctm inuidie.qð nõ videt᷑.ſuppoſito em̃ q;
creacꝰeẽt hõ nõ ſimul tꝑe cũ angelo.ſ̊ ſᷣin
prius ⁊ poſterins.ſicut diſtinguũt᷑ dies in pꝛincipio ge⸗
ne. vt hõ in die ſexto:angelꝰdᷣo ĩ pricipio ſit creatꝰ vł añ
oẽm diẽ.ſᷣm h̊ ſi peccauit angelꝰ ſtati pꝰ creatõem ſic vi
det᷑ ex ꝗbuſdã ſcripturis elici.nõ erat niſi vnicũ eiꝰ pec⸗
catũ.ſ.pctᷣm ſuꝑbie ex delectatõe ſue poteſtatis.nõ enim
erat tũc creatura rõnalis.cui inuidẽet.reſpectu em̃ rei ñ
dum erñtis nõdũ eſt inuidia. Inuidia aũt dr eſſe reſpe
ctu ſuꝑioꝛis vel reſpectu paris.ne fiat ſuꝑioꝛ.¶ Ioꝛte di
ceret᷑ ꝙ reſpectu boni angeli erat inuidia.̊ h̊ nõ ↄuenit
qꝛ inuidia eſt reſpectu illius ꝗ eſtimat᷑ occupare bonuʒ
alteriꝰ vel minuè bonũ illius.̊ hec eſtimatõ nõ fuit re⸗
ſpectu boni angeli.bonꝰ.n.angelus nõ occupauit locuʒ
luciferi.ſ̊ locũ ſibi putatũ.vnicuiq; em̃ angelo in ſuo
gradu detmĩatũ fuit bonũ ĩ ſuo gdu.nec fuit iſta eſtima
tio q̃ minueret᷑ bonũ ipiꝰ ꝑ bonũ alteriꝰangeli. reſpe⸗
ctu boni angeli nõ fuit motus inuidie.¶ Pretea. ſicut
dicit b.greg. Honi angeli purgati erãt ⁊ territi apoſia
ta anglo cadẽte.ñ videt᷑ ꝙ boni angeli ↄfirmati ſint ꝑ
lapſum ipoꝝ maloꝝ.dicit em̃ be.gre.hõ lapſus eos ter
ruit ⁊ purgauit.terruit ne creatoꝛẽ ſuũ ſuꝑbi deſpicerẽt
purganit qð reprobis exeũtibo actũ eſt vt electi ſolũ re
manerẽt. Et iteꝝ ſancti angeli dũ in alijs nate ſue dãna
ↄſpiciũt.ĩ ſeipᷣis cautiꝰrobuſtiuſq; ↄſiſtũt. ex ꝗbo videt᷑
ꝙ cadẽtibo malis angelis boni ſint ↄfirmati. pꝛio fuit
pcetm. deinde caſus.deinde ↄfirmatõ.ꝙ ſi ſic eſſet tũc in⸗
uidia nõ eſſet reſpectu bom angeli ĩmediate pꝰ petm ſu⸗
ꝑbie qð erat pꝛimũ pctm.¶ SYtẽ ſuppoſito ꝙ hõ pᷣmo cre
atus fuit cũ angelo.ſic videt᷑ b.aug.dicẽ.nõ videt᷑ ꝙ im

mediate pꝰpctm ſuꝑbie eẽt pctm ĩuidie ei adnexũ reſpe⸗
ciu hoĩs. Inuidia em reſpectu ſuꝑioꝛis vł paris dr.łᷣ ñ
reſpectu inferioꝛis.̊ cũ hũana natura eſſet inferioꝛ ipa
angłica.nõ erat motꝰ inuidie ĩ angelo reſpectu hoĩs. ſᷣ
ↄſiat ꝙ reſpectu alteriꝰcreat᷑e nõ fuit inuidia.̊ peim in⸗

uidie nõ fuit ĩ angelo ĩmediate pꝰ pctm ſuꝑbie. ¶ Con

tra. aug.in li.de virginitate.ſuꝑbiã ſeqꝗt᷑ ĩnidia tanqᷓ fi⸗
lia pediſſeq̃.eã em̃ ↄtinue parit:nec vnꝙᷓ eſt ſine tali ꝓle

atq; comite.ꝗbo duobo malis.ſuꝑbia.ſ.et inuidia.dya⸗

bolꝰẽ dyabolus.Ex h̊ arquit᷑ cũ inuidia ſit ꝓles ↄtinuo

7 comes ſuꝑbie.qꝙ peccauerit ĩmediate pcto ĩuidie. —“

berñ.ſuꝑ cãti.Lucifeꝛ ille ꝗ mane oꝛiebat᷑ ̊ ꝓpẽ eleuaba
tur añqᷓ reuertẽt᷑ i tenebras generi nꝛo inuidit.ᷣ qd ali
ud ſignat᷑ ꝑ reuerſionẽ ĩ tenebras.niſi caſus eiꝰ:ꝗ petm
iĩnidie ſił fuit cũ pcto ſuꝑbie. Adhuc et᷑ q̃rit᷑ rõe illiꝰv⸗
bi qͥ d q dy abolꝰhis duobo pctis ẽ dy abolꝰ.ꝗd em̃ ali
ud eſt eſſe dy abolũ niſi deoꝛſuʒ fluentẽ.ſ̊ ꝑ pꝑctẽm ſuꝑbie
oluit aſcẽdẽ. ꝑ illud pctm nõ fuit deoꝛſũ fluẽs.. Pꝛe
terea.ꝑ petm iuidie nõ videt᷑ ſiłr.̊ nec his pctis dy abo
laẽ dy aꝰ.¶ Si vo q̃i dicat᷑ deoꝛſuʒ fluẽs ꝑ ↄuerſionẽ ide
bitã ad mutabile bonũ.Fᷣm ̊ ꝑ qdðᷣlibet pcẽm dy abolus
eſſet dyaꝰ.nõ ̊ magis ꝑ illa pcta qᷓ p tdA qð di⸗
cẽdũ.q; lʒ pctm ĩuidie nõ eſſet ſił cu pcto ſuꝑbie.mhilo⸗
min?citopꝰſecutũ eſt. Si vo qrat᷑ reſpctu cuiꝰſnit motꝰ
ille inuidie.doõm eſt ꝙ reſpectu hois quẽ eſtim auit ꝑtici
patuꝝ gloriã a q̃ cecidit.nec fuit motꝰille reſpectu alte⸗
riꝰangli ꝗ ñ erat occupaturꝰlocũ eiꝰ.ſ̊ locũ ꝓpꝛiũ.reſpe
ctu hoĩs ſił creati vel pꝰcito creati: fuit ille motꝰ ne
eandẽ gliaʒ ꝑticiꝑet. En ſuggeſtit ei illud ꝑ qð cecidit.
Vñ aug.ĩ. q.ve.te.Ex trãſgreſſõe illis deitatẽ ſpopon⸗
dit.a q̃ ip̃e deaffectatꝰ deiectꝰẽ.¶¶ Ad illuo vᷣo qð obijcit
ꝙ hõ ſexto die creatꝰfuit.et ita nõ ſtati ptꝰ pꝛimũ pctm
ſuꝑbiuit.Dicẽdũ eſt ꝙ h̊ verũ eẽt ſi nõ intcidiſſet moꝛu
la int᷑ ↄditõeʒ ipᷣiꝰangeli ⁊ lapſuʒ ipiꝰ.ſᷣ qꝛ fuit moꝛula
aliq̃ ſiẽ dic mgr ĩ li.ſen.iõ potuit eẽ ꝙ creato hoie fuit il
le motꝰ iuidie. Si vo ſił creatꝰfuit hõ ſic viðᷣr aug.ↄſen⸗
tire.ſᷣm h̊ ſtatipꝰ fuit pctm ipᷣi ĩuidie.et h̊ mõ videt᷑ illa
auẽtas aug.ĩ li.de vᷣgi.ſentire cũ dr.ꝙ ſuꝑbia ĩuidiã ↄti
nuo pit.¶. Ad illð ᷣo qð ĩ eadẽ auẽte dr.ꝙ iuidia eſt co
mes.ñ ĩtelligẽdũ ẽ ꝙ a pꝛicipio ſił fuit iuida cũ ſuꝑbia.
qᷓcito peccauit pcto ſuꝑbie.peccauit pcto ĩuidie.ſᷣ ſic pe
diſſeq dr̃ dñaʒ ſuã comitari cũ eq ſeꝗt᷑ imediate. ſic ĩui⸗
dia comes ẽ ſuꝑbie.⁊ qꝛ nullũ aliud pctm imediate ſecu
tũ ẽ.iõ bñ dr ſuꝑbia ↄtinuo penes ĩiuidiã.nõ qꝛ ñ poſſit
intcidẽ tp̃s int inſtãs qͥ peccauit pcto ſuꝑbie.et inſtãs qͥ
peccauit pcto iuidie ¶ Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ ꝙ ñ ðbebat
eſſe modus iuidie reſpectu hoĩs.qꝛ hõ erat ĩferior crea⸗
tura. dom ẽ. pꝑ h̊ qd dicẽ̃ aug.ſuꝑ geñ.ad lit.qꝛ iuidia nõ
tm ẽ reſpectu ſuꝑioꝛis ꝗ excellit. ſᷣ etiã reſpectu paris
ne excellat ⁊ ĩferioꝛis ne eq̃t᷑q;tum ̊ ad duas drñntias
poterat eẽ motus inuidie.par.n.erat qͥ ad H̊ ꝙ ꝑtipatu⸗
rus erat eandẽ glłiaʒ qua ꝑticipaturus eſſi ipe ſi ſtetiſſzʒ
inferioꝛ vᷣo rõe nature coꝛꝑał vł ſpũalis inqtũ vnibilis
erat vl vnita coꝛꝑali.ſi ᷣo ꝑctẽm ĩuidie ipiꝰfuit pꝰ caſum
ſicut videt᷑ aug.xj.ſuꝑ gen.dicẽ.his vᷣbis ꝓpter excellen
tiã delectatꝰ ſua ptate tumuit ſu ꝑbia. ꝓpter quã cecidit
ab altitudine ſpiritalis ꝑadiſi ⁊ iuidia ↄtabuit.tũc po⸗
tuit eſſe motꝰ iuidie rõne ſtatus ſui et reſpectu ſuꝑioꝛis
qꝛ iſte iã lapſus erat.hõ vo adhuc ſietit. Hoc ideʒ videt
dicè in.q.ve.te.b.aug.pᷣmdit qꝛ ad accuſatõem eiꝰ factꝰ
eſt hõ.vñ ſua ſubtilitate id egit.vt in eandẽ pᷣuaricatõeʒ
in q̃ iᷣe ruit inducẽ᷑t.vt accuſatoꝛẽ ſuũ ꝑticipẽ ſue dam⸗
natõis efficẽt. Vñ ex h̊ pſumit᷑ ꝙ pꝛius peccauit et poſt
dãnatꝰeſt. et dãnatꝰ inuidit.⸗! Zid illð vᷣo qð pᷣmo obij⸗
cit᷑ ꝑ auẽteʒ aug.qꝙ in his duobo pct᷑is factꝰ ẽ dyabolus
videt᷑ ratio eſſe.qꝛ angelus habebat creatorẽ ſuũ ſupra
ſe ⁊ creaturã rõnalẽ iuxta ſe.primo q̊ mouebat᷑ inoꝛdia⸗
te reſpectu illius ꝗ erat ſupra ſe.deinde ĩoꝛdinate reſpe
ctu illius qui erat iuxta ſe. nec erat vlterior differentia
intellectualis nature reſpectu cuius moueret᷑ ĩoꝛdinate
et ꝓpter h̊ his duobo generibo peccatoꝛũ factus eſt dya⸗

–—

8

e⸗
aiin
olg;
tinin
e
niſi⸗
pie

Ninno
4
enaba
dai
Pcken
lioi⸗
nali
Pobie
Re
pabo
neige
bolus
gödi⸗
lbilo⸗
mnord
ptici
alte⸗
reſpe
ne
ichit.
pon
bjeit
vein
norn
eula
itil
n⸗
1
Ni

OðDG

QMueſtio

bolus. ſicut em̃ homo fit deiformis vel angelis ꝑ dilecti
onẽ dei ⁊ ꝓxiimi.dei ſupꝛa ſe. ꝓximi iuxta ſe:ſic fit diffoꝛ
mis vel diſſitis deo ꝑ ſuꝑbiã vł inuidiã. vt ſuꝑbia oppo
nat᷑ dbito ordini qͥ ad deũ.ĩuidia debito oꝛdini qͥ að/ ꝓ

ximũ.deoꝛſũ aũt fluẽs dẽ 2 ꝑ culpã ⁊ ꝑ penã.¶l Ad illðõ

vo qð obijcit᷑ ĩ ↄtrariũ.dom eſt.ꝙ licet ꝑ ſuꝑbis vellet a⸗
ſcẽdẽ.nihilominꝰtñ ille aſcẽſus fuit caſus.ꝛ igit᷑ ſic aſcẽ
dẽdo deoꝛſum fluxit.xvj.ꝓuer.añ ruinã exaltat᷑ cor.im
mo ipᷣa exaltatõ indebita eſt rumna. Silłr dðᷣm ẽ ð motu
inuidie. et lʒ peccet alijs generibo pctoꝝ tñ ñ fuer̃t pria
pcta ab ipᷣo iuẽta.et iõ his dr ipᷣe potius dya⸗ ꝙᷓ alijs.

Klembeum decimũ

Ecimo q̃rit᷑ qᷓ ſint pcta dyaboli ſᷣm ſeipᷣm
.i.q̃ pcta ↄueniũt ſpũali nate ⁊ qᷓ nõ. Vi⸗
det᷑ ꝙ nõ tm̃ pcta ſuꝑbie ⁊ inuidie ſint ſᷣm
ſe pcta ipᷣius dy aboli. ĩmo etiã pcta q̃ ab

pis naſcũt. ſiẽ inobediẽtia qᷓ̃ naſcit᷑ ex ſuꝑbia.⁊ pᷣſũptio

et odiũ q̃ naſcit᷑ ex inuidia. reterea.accidia et ira et
cupiditas ſpũalia peta ſunt.ſiẽ diẽ be.gre.ſi ̊ ſũt ſpũa⸗
lia pcta.pñt ↄuenire ipis ſpiritibo ſᷣm ſe.qᷓ dicẽt pcta di
aboli ſiẽ pcẽm ſuꝑbie vł inuidie. Pꝛetẽa.ſuaſoꝛ ẽ ⁊ ſug
geſtoꝛ oim pctoꝝet ſic ſuadẽdo qðcũq; pctm efficit᷑ pec
catoꝛ.̊ qdᷣlibet perᷣim dicet᷑ eẽ pctm dyaboli. Contra.

aug.in. xiiij. de ciui.dei. Si dy abolus eſt fornicator vel

ebrioſus vel ſi qꝗð hm̃oi mali eſt qð ad carnis ꝑtinet vo⸗
luptatẽ.nõ põt dici cũ ſit taliũ pctoꝝ ſuaſoꝛ et iſtigator
occultꝰ.eſt tñ ſuꝑbo ⁊ inuidꝰ.q illũ vicioſitas ſic obtinu
it.vt ꝓpter has eẽt in carceribo hꝰ caliginoſi aeris eter⸗
no ſupplicio deſtinatꝰ.q̊ illa duo vidẽt᷑ ſpãlit eẽ pctm dy
aboli.carnalia vo pcĩa et his ſilia nõ pcta dyaboli ſed
peta hoĩs. Ao qð dðm.ꝙ hec duo dicunt᷑ ſpãlit᷑ pcẽ̃a
dy aboli.de his em habet᷑ in ſac̃ ſcriptura expᷣſſuʒ.vicʒ.

yſa.xiiij.de ſuꝑbia ipᷣius.et ſapᷣ.ij.de inuidia vbi dr. In⸗

uidia dyaboli intrauit mors in oꝛbẽ terraꝝ. hec aũt pᷣ⸗

ceſſerũt pctm hoĩs.recte ꝭ̊ dicũt᷑ pcta dyaboli.⸗ Ad il⸗

lud ðᷣo qð obijcit᷑ de naſcẽtibo ex ſuꝑbia ⁊ inuidia.dðᷣm
ẽ ꝙ de generibo pctoꝝ intelligit᷑. ꝑ genera do intelligũt᷑
ea q ex ipᷣg9s generibo naſcũt. Ad illud vo qð obijcit᷑ ð
ira ⁊ accidia ẽ dðʒ.ꝙ lʒ ira poſſʒ ↄuenire dyablo.mag
tñ ↄuenit ſpiritali nate vnite corꝑali.appetẽ eĩ vidictaʒꝝ
Pꝛie ẽ ꝓpt᷑ irrogatõʒ iniurie.arꝛogatõ vo ĩiurie ꝑ ſe fit
create hnane nõ creature angelice.nihilominꝰtñ qꝛ dy
abolꝰeſtimat ſibi iniuriã fieri.cũ eripit᷑ ab eo pctoꝛ quẽ
eſtimat poſſeſſionẽ ſuã.incidit ĩ pcẽm ire appetẽdo vindi⸗
ctã.xij.apoc.DOeſcẽdit ad nos dyabolꝰ hñns irã magnã.
petm vo accidie qð dr̃ pctm triſticie ex diuerſis cauſis
coꝛripit.et ꝓpt h̊ qꝛ vna ẽ ꝓpria ſpiritalis nat᷑e ſᷣm ipᷣaʒ
altera vᷣo ipᷣius ſpiritalis nature inq;tũ ↄiũgit᷑ coꝛꝑali.
dr ↄne pcm angelo ⁊ hoĩ.creatura em̃ ſpũalis ꝑ ſeip̃aʒ
triſtat᷑ exiſtimatõe triſtabilis ſpũalis.ſpẽs ↄiũcta ex cõ⸗
pletione coꝛꝑis cui ↄiũcta ẽ qñq; triſtat. Cupiditas vᷣo
ſi ſit ſpiritale pctm ꝓut eſt reꝝ tꝑaliũ et ipᷣiꝰ hoĩs re⸗

cte ꝙᷓ ſuꝑbia et inuidia dicũt᷑ eſſe pcta dyaboli. Alia vᷣo

tria ſpiritalia magis ꝓpꝛia ipᷣius aĩe rõnalis.4! Adil
lud ðᷣo qð obijcit᷑ ꝗ dy abolus ẽ ſuaſoꝛ ſiue ſuggeſioꝛ oĩʒ
pet̃oꝝ.ddᷣm ẽ ꝙ no ꝓpt᷑ h̊ qdᷣlibʒ pcẽm dĩ dy aboli ꝑ in⸗
herẽtiã ſ̊ ꝑ cauſalitatẽ in ̊ genere cãe.nõ ꝙ oẽ pctẽm fu⸗

it ſuggeſtione dyaboli vel ꝓprio defectu.¶ Ad H̊ ob ci
põt.videt᷑ em̃ aug.dicẽ ð fauſtũ.ꝙ fallacia ⁊ ſuꝑbia ſũt

principalia vicia dy aboli.diẽ em.nõ miꝝ ẽ.ſi puarica⸗
toꝛes angeli qͥꝝ duo maxĩa ſũt vicia ſuꝑbia fallacia ꝑ
hũc aerẽ volitat.qð vni vero deo nonerint deberi:̊ ſibi
a ſuis cultoꝛibo exegerũt.ex qͥ accipit᷑.ꝙ hec ſũt prĩicipa
lia pca.nõ ſuꝑbia et inuidia.q¶ Ad qð rñdendũ.ꝙ alit᷑
alit dicũt᷑ illa pꝛicipalia ſiue maxĩa ⁊ iſta.Su ꝑbia eĩ
⁊ inuidia dicũt᷑ maxĩa ſiue pꝛincipalia pcta ꝓpter pꝛi⸗
mã oppoſitõem ad duplicẽ oꝛdinẽ debituʒ reſpectu dei et

reſpectu pxi.fallacia at᷑ et ſuꝑbia dicũt᷑ eſſe maxia pcta
et pꝛincipalia in temptãdo hoĩem. vt duplicit᷑ cadat hõ

q ad intellectũ EPfallaciã. qͥ ad effectũ ꝑ ſuꝑbiã.ſic ̊ ali⸗

.Cix.

ter et aliter dicutur iſta maxima et iſta. .
Miembeum vnaecimu

— Maecimo qrit. vtꝝ ſtatim poſtinſtãs ↄdi
D peccauit.qð videt᷑.dr.j.Yo.iij. Ab

initio dyabolꝰ peccat.h̊ ↄſtat q; G̊ nõ fuit
in eodẽ inſtãti ĩ qͥ fuit ↄditus.ſic ſupᷣ oñſũ
eſt.ᷓ ab initio dr.i.ſtatim pꝰ initiũ.&q̊ ſtatim pꝰ initium
ſue ↄditõnis peccauit.⸗] Itẽ aug.ſuꝑ geñ.xj.factus ↄti
nuo ſe a luce veritatis auertit.ſuꝑbia tumidus.et ꝓpꝛie
ptãtis delctatõe coꝛruptus.⸗! SOtẽ Jo.viij. Ab initio in
veritate ñ ſtetit.̊ ſic videt᷑ aug.innuẽ.xj.ſuꝑ geñ.ab in⸗
itio ſue ↄditõis in veritate nõ ſtetit:ſᷣ ꝗd eſt ab inino ni
ſi pꝰᷣinitiũ ĩmediate.h̊ etiã pʒ ꝑ h̊ qʒð ſeqꝗt᷑.nõ dixit dñs a
veritate alienus fuit.ſ̊ in veritate nõ ſtetit. vbi a verita
te lapſum intelligi voluit. Itẽ yſið.j.li.de ſum.bono.
x.ca.Mox vt factus ẽ erupit in ſuꝑbiã.Ex his videt᷑ ꝙ
ſtatim pꝰinitiũ peccauit.h̊ etiã videt᷑ cũ em̃ lucifer crea⸗
tus fuerit ꝑfectꝰ.ſic dr eʒech.xxviij. Ambulaſti ꝑfectus
in vijs tuis.ꝑfecta aũt intelligẽtia cũ põt intelligẽ.nihil
deeſt ei niſi ex ꝑte ſua ꝗn intelligat ⁊ cũ põt velle nihil ð⸗
eſt ei ex ꝑte ſua ꝗn velit.& ſi nõ ſtatim voluit: aliq̃ cã fu⸗
it q̃re nõ ſtatim voluit.Sʒ ſic dic̃ aug.in li.retract.iAi
hil ita ẽ ĩ volutate ſic ip̃a volũtas.Et be.Herñ.in li.de
li.ar.iQihil ita liberũ eſt hoĩ ſicẽ ip̃a volũtas.multofoꝛti
us ̊ in angelo vbi eſt expedita intelligẽtia.q Preterea
habuit cognitõeʒ dei ꝗ ẽ ſup ĩm ⁊ inferioꝝ angeloꝝ ib
ipᷣo.potuit ̊ ↄſiderare ſe eſſe eminẽtiorẽ alijs.et ex G̊ po
terit eẽ motiuũ pct᷑i.q̃ ꝗ̊ rõe poliea monebat᷑:ex huiꝰcõ
ſideratõe eadẽ rõne potuit a pꝛicipio moueri.q̊ ſᷣm hac
rõnem ſtatim poſt pꝛincipiũ ↄditõis peccauit. ¶ Con⸗
tra.dr in eʒeh.xxviij. Um bulaſti ꝑfectꝰ ĩ vijs tuis a die
ↄditõis tue.donec inuẽta eſt iniqtas in te.ſᷣ ambulatõ ĩ
pfectõe nõ ẽ niſi aliq;tulũ ꝑſeuerauerit ĩ ꝑfectõe.& aliq;⸗

tulũ ꝑſeuerauerit ſiue ſtetit.¶¶ Itẽ orige. DHoſtis ſerpes

antiquus ↄtrariꝰ ẽ veritati. nõ tñ a pꝛincipio neq; ſtati
ſupᷣ pectꝰ ⁊ ventrẽ ſuũ ambulauit.ſic adã et eua nõ ſta⸗
tim peccauer᷑̃t.Ex q̊ videt᷑ ꝙ aliq̃ moꝛula intpoſita ceci
dit.¶ Preterea. Jo. dama.dic̃.2õ natura malꝰ factus
ſ bonus exũs et in bono genitꝰ.neqqᷓ in ſeipᷣo a ↄditore
malicie ſemitã hñs.nõ ferẽs illũiatõem ⁊ honoꝛẽ q ipᷣiꝰ
ↄditoꝛis largita fuerãt bonitate.liberi ſui aꝛbitrij electi
one verſus eſt ex eo qð ſᷣm naturã.in id qð pᷣter natuꝛã

Ex q̊ accipit᷑ ꝙ nõ determĩat᷑.vtrũ ſtatim ceciderit vł et

morula interpoſita fuerit.¶ Preterea.videt᷑ ex ᷣbis au
gul.xj.de ciui.dei.ꝙ ſtatim poſt ↄditõem peccauerit.peꝛ
opoſitũ de bonis angelis.dr em̃ de illis ibi ſimul vt fa⸗
cti ſunt.lux facti ſunt.nõ tñ ita ereati vt quoqͥ mõ eſſent
et quoq̊ mõ viuerẽt.ſed etiã illuminati vt ſapiẽter beate
q; viuerẽt.ab illumiatõe auerſi quidã angeli nõ obtinu
erũt excellẽtiã ſapientis beateq; vite. ex qͥ videt᷑ ꝙ ſicut
boni angeli ſtatim vt facti ſunt.lux facti ſunt.ita et ange
li qui poſtea facti ſunt mali:facti ſũt tenebre. dqð
dicendũ.qꝙ vtrũq; opinãdo dictũ eſt.nõ em̃ ex ſcriptura
alteꝝ illoꝝ eſt manifeſtũ oĩno. verũtñ ſᷣm opinionẽ ma
giſtri ĩ li.ſentẽ.dicendũ eſt. ꝙ aliqua moꝛula interpoſi⸗
ta ceciderũt ꝑ peccatũ.q Ad illud vdᷣo quod obijcit᷑ in cõ
trariũ ſᷣm hoc reſponderi poteſt.pꝛimo ad id qð dicitur
prima Johannis.iij.ab initio dyabolus peccat. ſic em̃
exponit illud auguſtinꝰ.xj.de ciuitate dei.dicens.llud
quod ab initio dyabolus peccat.nõ ab initio ex quo cre
atus eſt peccaſſe putandus eſt.ſed ab initõ peccati.quia

ab ip̃ius ſupbia cepit eſſe factum. 4l Ad illud ᷣo quoo

dicit Auguſtinus.xj.ſuper Geneſim eſt dicenduʒ.ꝙ cõ
tinuo dicitur auertiſſe ſe a luce veritatis.quia non pſe⸗
uerauit in luce veritatis.vel qꝛ non diu fuit in ea.¶ AD

tercium dᷣo dicendum.ꝙ non ſtare in veritate.hunc põt

habere intellectum. quia non ꝑſeuerauit in veritate. et

ꝙ dicitur ab initio:intelligendum eſt.id eſt poſt initiu-
et hoc videtur per verba aug.in libro de ciuitate dei. in
qua veritate ſi ſtetiſſet eius ꝑticeps factas beatus cum

ſanetis angelis ꝑmaneret.¶¶ Ao illud vᷣo qð dicit yſið.
dicendũ eſi m ꝙ poſtea ſubiũgit.fuit in veritate condi
tus.ſed non ſlando ↄfeſtim a veritate eſt elapſus.vnde
totum refertur ad id qð dicit᷑ nõ ſtado.id ẽ nõ ꝑſeuerã⸗
do.il Av illud etiã quod deinceps obijcit᷑ poteſt reſpõ⸗
deri.q licet ſtatim velle potuit bonũ vel malũ.et ſuffici

ens erat volũtas qᷓtum ad alterũ illoꝝ: in ip̃a tamẽ vo
luntate fuit aliquatulum ſtare vel nõ ſtare.et qꝛ volun⸗

tas in hmõi nõ eſt ratio ſᷣm tpᷣs determinata. ideo nõ ẽ
rationem aſſignare ꝓpter quam ſtatim peccauerit poſt
ĩſtans ↄditionis vel nõ ſtatim. ſicut em̃ in voluntate ho
mis eſt cũ adiutoꝛio tamen gratie aliqdin ſtare ĩ bono
et in voluntate eius ſtatim cadere vel nõ ſtatim. ita fuit
in voluntate angeli. ¶¶ Si vo diceret quis ꝙ ſtatim poſt
ↄditõʒ lapſus eſt. ſicut vidẽt quedaʒ auctoꝛittes deſigꝗ
re. Rñderi poſſet.ꝙ illud eʒech.xxviij.ambulaſti ꝑfectꝰ
⁊c᷑.nõ eſt ↄtrarium. nõ em̃ aliud deſignatur niſi ꝙ ꝑfe⸗
ctio bonitatis nature fuit in eo vſq; ad lapſum peccati⸗
ambulatio aũt illa nõ eſt niſi motus ex eo m naturam
14 Ad illud vᷣo qð videt᷑ dicere orig.dicendum eſt.q; loꝗ
tur de illo peccato quo dyabolus temptauit hominẽ qð
ita cito factũ fuit.et hoc poteſt ex ip̃is verbis actũ babe
ri.cũ dicitur ſerpẽs ↄtrariꝰ veritati ⁊ nõ ſtatim ſuꝑ pe⸗
ctus ⁊c̃.pena em̃ illa de qua dicit᷑ in geñ.pectore ⁊ ven⸗
tre repeſ.ad penam illius peccati quo temptauit hoĩeʒ
pꝛimum referre videt᷑.quod videt᷑ ex ſerie illius littere.

ed adhuc querit᷑.vtrũ peccauerit ante ↄditõem ho
minis.qð videt᷑ ꝑ hoc qð dicit y ſið.in li.de ſummo bo.
prius de celo cecidit dyabolus q; homo conditus fuit. 5
caſus nõ fuit niſi olt peecatum. ergo pꝛius peccauit

homo conditus eſſet.¶ Pꝛeterea.homo conditus fuit ſie
xta die. diuiſio aũt aũt lucis a tenebris fuit primo die.
pꝛeceſſit peccatum. ꝑ tenebras em̃ ſignat᷑ peccatum.
Contra.dicit aug.ꝙ ſtatim poſtqᷓ; ſuperbiuit inuidit.
vnde muidia ibi fuit comes ſuꝑbie. ſed non inuidit niſi
rei exiſtenti.et inuidit homini.g̊ homo iam ſuit.nõ ̊pᷣ⸗
us peccauit q; homo cõditus eſſet. 4¶ Preterea.dicitur
Job.xl.Ecce vehemoth quẽ feci tecum ⁊c. ſed ſi factus
fuit ſimul cũ homine.et peccatũ facturã eius ſecutũ eſt.
prius erat ↄditus hõ ꝙᷓ luciſer peccaret.⸗ Ad qð dicẽ
dum.ꝙ ſm ſentẽtiã illoꝝ ꝗ ſucceſſionẽ dieꝝ ponebãt.pꝛi
us peccauit lucifer q; hõ ↄditus eſſet. In hac aũt ſenten
tia erãt hiero.⁊ gre. Seðm aũt ſnĩam illoꝝ ꝗ dicebant
oĩa ſił creata.nõ tm̃ in materia ſᷣ etiã in foꝛma.pꝛiꝰerat

ↄditus hõ qᷓ; peccaret dyabolus.illa aũt diſtinctio diez

ad ordinẽ nature reꝝ ⁊ illũinatõis angelice refert.

¶ Lueſtio. cx. de peccato

n angeloꝛum.

6 7
Inito tractatu de
prio pcr̃o angeli.ↄñter dðm eſt de pcto
alioꝝ angeloꝝ.Circa qð querunt᷑ bec.
Primo qð fuit genꝰ pcti: Scðo qð fu⸗
it motiuũ ad peccãdũ.Tercio qui erãt
perccantes ſiue de qͥ oꝛdie. Quaꝛto vtrũ plures peccaue⸗
rũt ꝙᷓ ſteterũt vel ecõuerſo. Quinto qͥ tꝑe peccauerunt.
vtrũ ſit cũ lucifero vel poſt. Sexto de ↄpatõe pct᷑i ipoꝝ.
Septimo de irremiſſibilitate. Octauo qre non ꝑſeuera
nerũt ſicut nec lucifer.

embeum primum
Irca primũ ſic ꝓcedit᷑. Videt᷑ q per̃m eo⸗
rũ nõ fuerit ſuꝑbia.ſicut em̃ habet᷑.ij.ſen⸗
ten.minores angeli peccauerũt ↄſentiẽdo
NBicit᷑ em diſ.ij. Lucifer alijs maioꝛ nõ ſo⸗
lus cecidit h̊ cũ eo alij multi ꝗ ei in malicia ↄſenſert. pec
cauerũt ꝗ̊ pctoↄſenſus.ſ̊ petm ↄſenſus diſtinguit᷑ a pec
cato affectõnis.ſuꝑbia vo eſt pctm affectõnis.qᷓ nõ pec
eauerũt pcto ſuꝑbie. Hoc idẽ videt᷑ rõne oñdi.mino⸗
res em̃ angeli nõ habueꝛũt illã pᷣeminentiã vt omi an

gelis pꝛeferent᷑.bᷣ ex iſto tanꝙᷓ inclinatio ↄtingit. ꝙ pri⸗
mus angelus lucifer.ſ.voluit eſſe ſicut deus.⁊ in h̊ pec⸗
cauit peccato ſuꝑbie. alij ᷣo angeli cũ nõ haberẽt illud
motiuũ.nõ illo peccato peccauerũt.eoꝝ em̃ erat ſubeſſe
nõ ſupꝑeſſe.ex ↄſideratõe aũt eius qð eſt ſubeſſe nõ naſcit
ſuꝑbia.4l Item. xij. apoc.dicit᷑ draco traxit terciã ꝑtẽ
ſtellaꝝ.ꝗd aũt fuit ille tractus niſi ꝑ ̊ ꝙ ↄſenſerunt.er⸗

go peccauerũt pcto ↄſenſus.⸗ Itẽ dicit hugo de ſancto

vict.ꝙ in vna ſimul malicia oſenſerũt oẽs.q.vnũ ordinẽ
pꝓuerſe ſocietatis affecerũt.¶ Aparet ↄtrariũ ꝑ hoc qð
dr̃ in epła Jude.j.c.ſuꝑ illuð.vinculis etnis ⁊c glo.ſu⸗
ꝓbia et coꝛde impenitenti peccauerũt.Itẽ ibidẽ ſuꝑ illð
Bereliquerũt deũ.glo.ꝑ ſuꝑbiã.greg.moꝛa.li.ij.tanto⸗:
magis hoiĩes ad celeſtia aſcẽdere inuidẽt.quãto ſe a cele
ſtibo ꝑ elationis immundiciam ꝓiectos vident.¶¶ Jtem
ibidẽ ſuꝑ illud.nã ſeruauerũt ſuũ principatũ. intelligit
ꝓ inobedientia. peccauerũt ꝑ inobedientiã.ſeo inobe⸗
dientia filia eſt ſuꝑbie et ad eaʒ reducit᷑.ᷓ peccauerunt
peccato ſuꝑbie.i¶ Item videt᷑ ꝙ peccauerũt pcto cupidi
tatis.dicit em̃ glo.ſuꝑ illud.vinculis eternis ⁊c. Nincu
la dicũtur cupiditas infimaꝝ reꝝ.ꝗ vincti ad ſuꝑiora
nõ pñt reuerti. ¶ Itẽ videt᷑ ꝙ peccauerũt pcto pꝛeſum⸗
ptõnis.ij.petri.ij. In tartaꝝ tradit cruciandos.glo.ma⸗
gnitudine penaꝝ territi a iudicio pꝛeſumptõms deſiſtũt
prius peccauerũt iudicio pꝛeſumptõis. cenai.
ꝙ peccauerũt peccato ſuꝑbie.et nibilominus peccauer̃t
peccato ↄſenſus.appetierũt eim̃ ꝓpriam excellentiam. ct
ſic peccauerũt peccato affectõnis.ↄſenſerũt etiam pctᷣo
ipᷣius luciferi imitãdo ipᷣm in peccato. ille aũt cõſenſus
nõ ponit ꝓpꝛiã ſpeciem peccati ſ̊ ad idẽ genus reducit᷑.
ↄſenſus em detminat᷑ ꝑ imitatõnem.imitatio aũt ꝑ illð
in qͥ fit imitatio. Ad illo vᷣo qð obijcit᷑.ꝙ peccauerunt
pcto inobediẽtie.dicendũ eſt.ꝙ pctm ĩobediẽtie nõ fuit
niſi ex ↄcomitatia.eo em̃ ꝙ peccauerũt pctᷣo ſuꝑbie non
obedierũt dño in pᷣcepto debite humilitatis.cũ eẽnt cre
ature intellectuales.ſicut ſuberant ineſſe deo.ita ſubeſſe
debeant voluntate.⸗ Ad illud etiã qð opponit᷑ te pecca
to cupiditatis.dicendũ eſt.ꝙ cupiditas ibi large accipi
tur.Fſᷣm ꝙ dicit᷑ appetitus inoꝛdinatus rei muta bilis.et
hH̊ mõ eſt in pcto ſuꝑbie.nec diſtinguit᷑ ab ipᷣa in genere
peccati.¶ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ ꝙ nõ peccauerũt peto
ſuꝑbie.qꝛ nõ habuerũt idẽ motiuũ cũ lucifero.dicẽdũ ẽ.

licet nõ habuerũt idẽ motiuũ omimodo. habebãt ni⸗

hilominus idẽ motiuũ ſiue inclinatiuũ in genere. vñ in
om̃ibo amabat᷑ ꝓpꝛia excellẽtia licet nõ tanta.4! Ad il⸗
lud vᷣo qð obijcit᷑ de pcto pᷣumptõis.dicẽdũ eſt. ꝙ ſi loqꝗ

tur de pꝛeſumptõe q̃ preſumebãat efferre ſuꝑ ſe ſiue ſupeꝛ

debitã menſurã.ſᷣm hoc nõ deſtiterunt a peccato pꝛeſum
ptõnis nec deſiſiunt.ſicut dicit yſi. Si vᷣo accipiat᷑ pre
ſumptõ impunitatis ſᷣm hoc terroꝛ magnitudinis pene
facit deſiſtere a pꝛeſu mptoõne.

☛
Membꝛu ſecundu
o querit᷑ quod fuit motiuũ in pcio mi⸗
noꝝ angeloꝝ.dicit anſel.in li.de caſu dya
boli.ꝙ appetierũt beatitudinẽ nõ ſeruãdo
iuſticiã.et ideo ceciderũt a beatitudine.et
a iuſticia. idẽ motiuũ fuit ip̃iꝰluciferi ⁊ mioꝝ angłoꝝ
ꝗ peccauerũt.⸗¶. Sʒ ↄtrariũ videt᷑. lucifer motiuũ habu
it peminẽtiã ſuꝑ oẽs angelos.ſ̊ h motiuũ nõ potuerunt
vfe alij. ̊ nõ fuit idẽ motiuũ luciferi et alioꝝ.4 Prete⸗
rea.lucifer voluit eẽ ſicut deus.̊ h̊ nõ legit᷑ de alijs.̊ nõ
fuit idẽ motiuũ ĩ pcto luciſeri ⁊ alioꝝ.¶ Alig dicũt ꝙ ĩ
h peccauerũt ꝙ appetierũt nõ ſibipᷣis pꝛicipatũ ſ̃ ipi.et
ita ex qᷓdã dependẽtia ad ipᷣm peccauerũt.et iõ ipᷣo cadẽ⸗
te ceciderũt delectati ex eo ꝙ ipᷣe aꝑpetijt.̊ erqͥ ſcripture
loco h̊ accipiãt nõ inuenio.in dubijs aũt nihil diffinien
dum. forte tñ poſſet aceipi ex illo verbo Johis damaſ.
vel illo grego.in moꝛa.apoſtata angelus ſe deum ꝑ ſu⸗
perbiam angelicis poteſiatibus oſtentauit. et ſe ſuper

ceteros quaſi in potentia diuinitatis exaltauit conci⸗

llock
beſſe
ſ
dpee
ver⸗

ncto

rdine
degs
0,ſl⸗
bil
nto⸗
cele
tem
igte
obe⸗
runt
picl
inen
lore
lim⸗
ma⸗
ſüt
i.
eſt
et
to
ſus
et.
15

— —W—RU

— — — —

¶ Lneſtio

—

cidit cũ ipo infinita multitudo eoꝝ ꝗ ſub ipo erãt ange
loꝝ.ſicut em̃ aliꝗ inferiores aliqͥ prelato appetut bonũ

plati ſui.in pᷣlatõe em̃ eius qͥdãmõ et ipi preferũt᷑: ita

Ad qð doõm m Anſel. ꝙ appetierũt beatitudinẽ nõ
eruãdo iuſticiã. VUñ anſel. Illi angeli ꝗq maluerũt illud
plus qð nõdũ deus illis dare volebat.ꝙᷓ ſtare ĩ iuſlicia
in qua facti erant. eadem iuſticia indicante. et illud p⸗
pter qð uᷣlã ↄtempſerũt nequaq obtinuerũt. et qð tene⸗
bant bonũ amiſerũt.ſiẽ aũt appetẽdo inordinate appetie

i ſta ſub ißo erãt pferri ſe eſtimabant in prelatõne ipi

rũt ſuã excellentiã.ſed ille appetitus excellentie inoꝛdia⸗

tus ex imitatõe luciferi poterat eẽ.ñ tñ tantũ peccauert
quãtũ ipᷣe.qꝛ appetierũt excellẽtiã in gradu ſuo.idẽ Spo
terat eſſe motiuũ in genẽ ſᷣ̊ nõ idem oĩno. ſicut em beati
tudo vnũ ꝗd eſt.pᷣ ſingulis diſiribuit᷑ ſ̃m gradũ ſiue mẽ
ſurã:ita moꝛdinatio iſtius appetitus fuit in qͥda menſu
ra.nõ ꝙ; peccarẽt in h̊ ꝙ appetebant beatitudineʒ. p in B
ꝙ ñ iuſte oppetier̃t. ſiue ilo mõ dicat ſiue illo q ſup ta
ctũ eſt.nõ erat equale pctm illoꝝ et luciferi. Sʒ illo mõ
diceret᷑ eſſe idẽ motiuũ nõ tm̃ in genere.illo vᷣo mõ idem
motiuũ in genẽ ſed nõ oĩno idem.

Membrum terciũ

Ercio querit᷑ vtrũ de om̃i oꝛdine angeloꝝ
fuerũt alig peccãtes.Qð videt᷑.hõ em̃ cre
atus ẽ ad reſtauratõem angelice ruine. ſi
cut djr in encheri. et anſel.in li.cur deus
hõ.lʒ hec nõ eẽt tota rõ.et videt᷑ accipi ex illo vᷣbo in cã⸗

tico deut᷑.ſᷣm aliã trãſlatõem.ↄſtituit termios ꝓplłoꝝ iu

xta numerũ angeloꝝ di.ſ̊ aliqui hoĩes reſtaurabuntuꝛ
ad oꝛdinẽ ſeraphin.aliꝗ ad ordinẽ cherubin.et ita de a⸗
lijs. de qᷣlibet ceciderũt aliꝗ.ſi em alig hoĩes ad oꝛdinẽ
ſeraphim ꝑtinebũt. multomagis ad ordines inferioꝛes

q nõ in tanta claritate deũ ↄtemplant᷑. Itẽ hugo ð ſan

eto vict.de quolibet oꝛdine ceciderũt.et vnũ oꝛdinẽ ↄtra
riũ fecerũt.vbi nullus ordo ſ̊ ſempiternus hoꝛror inba
bitat.¶ Si h̊ ↄcedat᷑.qrit᷑ q̃re ĩ ſcriptura ſacra non fit

mẽtio ꝙ aliꝗs ceciderit de oꝛdie ſeraphim aut de oꝛdie
tronoꝝ.ſicut legit᷑ de cherubim Eʒechᷣ.xxviij.et de pꝛin⸗
cipatibo et poteſtatibo ſic habet᷑.vj.adeph̊ᷣ.vbi dr.⸗.õ
eſt vobis colluctatõ aduerſus carnẽ ⁊ ſanguinẽ ſ̊ adueꝛ
ſus pꝛincipatus et ptãtes.¶¶ Ad H̊ videt᷑ rndendũ. q; ſi

e quolibet oꝛdine ceciderũt aliq.et aliꝗ hoĩes reſtituãt᷑

ad quẽuis oꝛdinẽ:tñ de ſeraphin et thronis nõ fit mẽtõ

in ſcriptura licʒ fiat de cherubin et de alijs.hoc etiaʒ vi⸗
det᷑ eẽ rõne noĩatõis aq̃ denoĩant᷑ ordines.ſeraphin em̃
ab incenſione caritatis dicũt᷑.̊ aũt nõ põt eẽ ↄnis boĩs

⁊ malis.ſed rõ ſciẽtie ↄmũis eſt bonis et malis.throni
vo ad hoc ꝙ deus in eis ſedeat et ſua iudicia decernat.
nec hec rõ ſimiliter ↄmunis eſt bonis et malis. ſed ratõ
ſciẽtie ↄmũis.et ideo dictus eſt cherub primus angelꝰ

Acecidit.non ꝓpter hᷣ ꝙ fuit de oꝛdine illoꝝ.ſed ſupᷣmus
inter angelos.ſicut vident᷑ ſancti et ſcriptura dice. Si⸗

militer pꝛincipatus et poteſtates ſunt noiatões que poſ

ſimt ↄuenire bonis ⁊ malis. eodẽ mõ virtutes archan⸗

geli 2 angeli. ex hac 6 rõne ſcriptura cũ loꝗtuꝛ de malis
angelis deſignat ſub illis denoĩatõibo que ſunt munes

nõ ſub noĩatõibo ꝓprijs que aꝓropꝛiant᷑ ipis bonis an
gelie. Qec intelligendũ eſi ꝙ pꝛincipatus et ptãtes.vj.
ad eph̊.ſumant᷑ tm/ꝓ illis ꝗ fuerũt de illis noĩbo.ſed in⸗
differenter ille noĩiatões ſunt munes.

¶ Membrũ quarut

Varto querit. Vtrũ peccauerũt plures qꝙᷓ

NIluog. xxxij. deut: Cõſtituit terminos ploꝝ

quã tanti ↄſcendũt hoĩm quãti ibi remanſerũt angelox

numerus bonoꝝ angeloꝝ ꝗ ſtererũt.nõ ẽ manoꝛ qᷓ; ho⸗
minũ ſaluandoꝝ ſed numerus maloꝝ angeloꝝ videtur
maior eſſe.mali em angeli dant᷑ ad exercitiũ. cũ vnul⸗

ſteterũt. Ad qð dicendũ ſicut greg.ſuꝑ i⸗
tcc̃.dei ciuitas ↄſtat ex hoĩbo ⁊ angelis.ad

quiſq; hõ habeat ꝗꝓpriũ angelũ ad exercitiũ malum. tot
erũt mali angeli quot erũt hoĩes. vel ſi nõ tot: videt᷑ ex⸗

cedere numerus maloꝝ angeloꝝ numerũ bonoꝝ. ſicut

numerus maloꝝ hominũ excedit numeꝝ bonoꝝ.ꝗᷓ plu
res fiũt mali angeli ꝙᷓ; boni.plures ̊ peccauerũt qᷓ ſte⸗
terũt.¶ Qð etiã videt᷑ ꝑ hoc ꝙ maioꝛ eſt facultas li.ar.
ad cadendũ q; ad ſtandũ.et h̊ apparuit in pꝛimo angelo
⁊ pꝛimo ĩ hoie.numerus ꝗ̊ peccantiũ cũ ſequat᷑ facilita⸗
tẽ ad malũ.⁊ numerus ſtantiũ diſficultatẽ ad bonũ. ma
ioꝛ fuit numerus peccantium qᷓ; in bono ꝑmanentium.
Kontra üß regh , legit᷑.ꝙ re ſpõdit heliſeus.nolite
tumere plures em nobiſcũ ſunt qᷓ; cũ illis.Et bug.de ſan
cto vict.exponit h̊ de bonis angelis ⁊ malis.q.d.pluꝛes
angeli boni ſunt ꝑati nobis ad adiuuãdũ.ꝙᷓ; mali ange⸗
li exr ꝑte aduerſarioꝝ ad nobis nocendũ. Sed cõſtat q;
om̃s angeli boni ſunt ꝑati ad adiuuãdũ ⁊ om̃s mali ad
nocendũ.ſicut dicit hay.ſicut mali angeli ꝑati ſunt ad

geli boni ꝗ ſteterũt qᷓ; mali ꝗ ceciderũt.¶¶ Ad qð põt re
ſpõderi ꝙ plures ſteterũt q; ceciderũt.nec h̊ eſt ↄtrarinʒ
; vnuſqſq; hbomo habet angelũ ꝓpriũ malũ ad exerciti⸗
um.poteſt em̃ idem malus angelus ſucceſſiue dari plu⸗
ribus hoĩbo ad exercitiũ.qm̃ ex ꝑte hoim eſt moꝛtalitas
angeli vᷣo ſunt immoꝛtales. Qec eſt ſimile de angelis et
hoibo.hoĩes em̃ ꝓpter coꝛruptõem oꝛiginalis ↄcupiſcen

impugnandũ.ita boni ad reſiſtendũ.&ᷓ e fueꝛũt an

cie quã hñt.pꝛonioꝛes ſunt ad peccandũ qᷓ; ex natura ad

iuta cũ gratia ad faciendũ bonũ.et ideo plus ſunt mali
hoĩes q; boni.angeli vo in ſuo pꝛimo ſtatu plus oꝛdina⸗
ti erant ad ſtandũ in bono q; ad peccandũ. VUnde ↄgru⸗
enter videt᷑ dici.ꝙ plures fuerũt ꝗ ſteterũt qᷓ; qui ꝑ pec⸗
catũ ceciderũt. Ad illud aũt qð dr ꝙ li.ar.de ſe eſt ver
tibile in malũ.ſed nõ in bonũ niſi ꝑ gratiã. et ita maior
ſit facilitas ad malũ q; ad bonũ. Oicendũ eſt ꝙ in pᷣmo
ſtatu maior fuit facilitas ad bonũ.qꝛ cũ ex natura eſſet
inclinatus ad bonũ nec deſſet gratia ſi adeſſet volũtas
maioꝛ fuit inclinatio ad bonũ q; ad malum.et ideo nõ ẽ

mirũ ſi ꝑlures ſteterũt in bono ꝙ; peccauerũt.

Membru quintum

Vinto q̃rit᷑ q̊ tꝑe peccauer᷑̃t.vtrũ ſił cũ lu⸗
cifeꝛo vł pꝰ.Et vꝛ ꝙ ſil cũ lucifeꝛo peccane
rũt ꝑ h̊ qð dic̃ io.dama.ſił cũ illo euulſa ẽ
J 7 ſecuta e 2 ↄcidit cũ ipᷣo ifinita młtitudo

ar.4 Preterea.ã rõne pꝛimus angelus dxlectatõeʒ ba

buit in ſua preeminẽtia.ea rõne inferioꝛes angeli in ſuo
gradu pᷣeminẽtie.ſicut ꝗ̊ pꝛimus angelꝰmouebat᷑ ad ela
tionẽ.ita ⁊ alij ⁊ in eodẽ tꝑe moueri poterat. VPretẽa.
videt᷑ ex ðᷣbis aug.ad Oroſium.om̃s angeli equales cre
ati ſunt.ſ̊ cadẽtibo ꝑ ſuꝑbiã quibuſdã. ceteri dño pia o⸗
bediẽtia coheſerũt.ex quo videt᷑ ꝙ ſimul ceciderũt.⁊ ita
ſicut fuit ſimilitas in pena ꝙ etiã fuerit ſimilitas in cul
pa.⸗¶ Pꝛeterea.ſi pꝛius peccaſſet bucifer.ex peccato aũt
ſecuta fuiſſet deformitas:tũc alij vidiſſent eũ defoꝛmatũ
et ita nõ ei ↄſenſiſſent.cũ ̊ ei ↄſenſerũt habuit claritatẽ
ꝓpter quã eis peminebat.ꝗᷓ nõ m prius et poſteriꝰ pec
cauerũt.ĩmo ſił cũ ipo lucifero. vt ſicut pꝛiꝰ erãt ſił cla⸗

Cotrariũ videt᷑ ꝑ ꝙ ipi peccauerũt ꝑ oſenſum ↄſen⸗
us at᷑ ẽ reſpectu rei pus exntis.maxrie in bhmõi vbi ñ pᷣ⸗
cedit diſpoſitõ aut ↄſiliũ.̊ pci m ipiꝰluciferi pᷣceſſit pec⸗

er ſpiritales.ita ↄſequẽter eẽnt ſimul defoꝛmitates

catũ minoꝝ angeloꝝ.¶ Pretẽa.ſi ſił peccaſſent et eodẽ

genẽ pcti.nñ magis attribueret᷑ vni qꝙᷓ alteri.ſᷣ magis at
tribuit᷑ lucifero ꝙᷓ; alijs. Or̃ em̃ ꝙ traxit ſecũ tercia ꝑtezʒ
ſtellaꝝ.i.magna ꝑtẽ angeloꝝ.ᷓ pctm luciferi pᷣceſſit pec
catuʒ alioꝝ. qð dðm ſᷣm opinionẽ pᷣpoſiti.ꝙ qᷓ;
cito lucifer peceauit.alij cognoueẽt pctm eiꝰ.ſicut qcito
fit choruſcatõ ĩ oꝛiẽte tacito aꝓparet ĩ occidẽte.⁊ nibilo⸗
minus erat ibi aliq diſtãtia ̊ imꝑceptibilis. et qcito ꝑ⸗
ceꝑunt eiꝰvolũtatẽ ſpito ei ↄſenſert. Alijs at videt᷑ ꝙ ſił
peccauerũt.qð pᷣſumũt ex h. ꝙ ſił cecider̃t.qð notat᷑ ex
ſcriptura q nõ diſtinguit cũ dĩ.ij.pet.ij.deus angelł pec⸗

cantibo nõ peꝑcit ̊ rudẽtibo inferni in tartaꝝ tradidit
cruciãdos. Itẽ videt᷑ illud ex ↄꝑatõe bonoꝝ. ſicut em̃ ð
bonis angłis dr̃ ꝙ ſił ſteterũt.ita videt de malis ꝙ ſimł
ceciderũt. VUñ diẽ bea.gre.iſtis cadẽtibo illis datũ ẽ in
munẽ vt oĩno nõ poſſint cadẽ.⸗¶ Si g dicat᷑ ꝙ ſil pecca⸗
uerũt põt rñderi his q̃ obiecta ſunt in ↄtrariũ. Ad pᷣmũ
de ↄſenſu.dðm eſt.ꝙ ↄſenſus pt᷑ eſſe in rẽ prius exnteʒ
vel in rẽ futurã vel in rẽ pntẽ.in angelis vo nõ eſt nccria
diſpoſitio pᷣcedẽs vel ↄſiliũ vel ↄuerſio ad vnũ.⸗. Aoſe
cundũ ðvᷣo dicẽdũ.ꝙ et ſi ſi ł peccauerũt non tñ par erat
pctm ſiẽ nec par erat appetitus ſiue delectatio.reſpectu
em̃ vnius et eiuſdẽ rei pnt diuerſi differẽter moueri ᷣm
magis et minus.

embꝛü ſertü

Erxto querit᷑ de ↄpatõe pet᷑i angeli et alio⸗
rũ.videt᷑ em̃ ꝙ maius fuerit pctm luciferi
q̃ pctm alioꝝ angłoꝝ.ꝑ h̊ qð dr ĩ ps.ſuꝑ

ei c. glo.q ceteris in eſſe erat excellẽtior.factꝰeſt ĩ mali
cia maioꝛ.¶ Preterea.quãto maioꝛ fuerit claritas ipᷣi⸗
us.tanto maius fuit pctm. cũ ab illa claritate cecidit.&
naius fuit pctm ip̃ius qᷓ alioꝝ.¶ Cõtra. videt᷑ ꝙ maiꝰ
fuerit pcẽm alioꝝ eo ꝙ ↄſenſerũt in h 3 iße eſſet pꝛiceps
eoꝝ ⁊ nõ alius.lucifer pᷣo peccauit in h̊ ꝙ voluit pᷣeſſe ⁊
nõ ſubeſſe.vñ ſingłariter voluit pᷣeſſe.vñ.xxxij. Job.vbi
loqꝗtur de pᷣſumptõe q̃ aligs vult ſingnlariter videri.gre
go. hec ſpẽs q̃rta vicinius ꝓximat dy abolo.ꝙ peſſe vo⸗
luit angelis.ob h̊ dñs diſciplos arguit ne de ſingulari⸗
tate miraculoꝝ gauderẽt dicẽs.videbã ſathanam tanqᷓ
fulgur de celo cadẽtẽ.ex h̊ videt᷑ ꝙ lucifer voluit ſingula
riter pᷣeſſe.et illi inferioꝛes appetebãt h ei.ꝗ ñ tãtũ moue
bant᷑ quãtũ ipe. ̊ plus peccabãt illud appetẽdo. de
qð dicẽdũ.q maius fuit pctm luciferi qᷓ; alioꝝ.qꝛ libido
in aꝓpetitu erat maior. nec hũit ante ſe exemplar aliqð⸗
að nullius em̃ peccãtis imitatõeʒ peccauit. ſᷣ inuentor
pct᷑i fuit ſicut dic y ſið.nõ ſic aũt fuit de alijs ꝗ ex ↄſide⸗
ratõe ipᷣius ad eius imitatõem peccauerũt.4. Ad illud
ðᷣo qð obiectũ eſt in ↄtrariũ.dicendũ ẽ.ꝙ licʒ maioꝛ fu⸗
erit claritas in eo ſiue eminẽtia.vñ occaſionẽ pcti ſum⸗
pſititñ nõ ex h̊ minuit᷑ eius pctm.ł̊ magis auget᷑. boni⸗
tas.n.naturaliũ nõ minuit pctm ſ̊ infirmitas.vñ cuzʒ in
eo nulla eſſet infirmitas nature vñ minuẽt᷑ pctm nõ ex
bac conſideratione in eo peccatũ minuebatur.

embrũ ſcptimũ
i Eptimo qrit᷑ vtru petm ipᷣoꝝ fuerit irre⸗

— mediabile. nõ videt᷑ ꝑ ̊ qʒ dicẽ̃ aug.in
4 li.de mirabilibo ſacre ſeriptuꝛe. Irꝛeme⸗

aiabili vindicta angelus ſummꝰ ꝑcuſſus
2 ioõ ſurgẽ nõ potuit.qꝛ a ſublimiſſimo ſtatu ſui oꝛdis
cecidit.h̊ mioꝛes angli a ſublimiſſimo ſtatu ñ ceciderũt

& bac rõem ſurgẽ potuerũt.⸗ Itẽ petm hoĩs dr remiſ

ſibile qꝛ peccauit alio mouẽte ſiue ſuggerẽte.ſ̊ minores
angeli peccaueꝛũt lucifero mouẽte eos ad pcẽm ſiue ad
peccãdũ.qð patet.vñ.xij.apoc.Cauda eiꝰ trahebat ter⸗
ciã ꝑtẽ ſtellaꝝ ſecũ.glo.allexit alios ad amoꝛẽ terreno⸗
rũ.g petm eoꝝ fuit remiſſibile.¶ Cõtra.gre.hõ venia⸗
lit peccauit qꝛ caro.angłs vᷣo irremediabilit qꝛ ſpũs.hſᷣ
h fuit one lucifero ⁊ alijs.q̊ᷓ oẽs irremediabilit peccaue
rũt.¶ Pretẽa.ſtati pꝰpctm cecidit.̊ aũt qð eſt angela
caſus.h eſt hoĩ moꝛs.ſ̊ pꝰ moꝛtẽ pcẽm hoĩs ẽ irremedia
bile.̊ᷓ anglłoꝝ pctm pꝰcaſuʒ eſi irremediabile. Itẽ an
ſel.de caſu dya.tũc ↄditõe nature ñ poterãt hr̃e iuſticiã
ex ipᷣa natura.nũc merito culpe nõ dñt hbr̃e.nullo q̊ mõ
pñt a ſe hr̃e iuſticiã.qꝛ nec anqᷓ; eaʒ accipent. nec poſtqᷓ;
deſerũt.ſᷣ ſi nõ potuerũt hr̃e iuſticiã nec pñt.petᷣm eoꝛũ
eſt irremediabile.&̊ ⁊c.q¶ Stẽ anſel.in li.cur deus hõ.oñ
dit ꝙ pctm eoꝝ ẽ irremediabile.dicẽs.ſic hõ nõ potuit
recõciliaꝛi niſi ꝑ hoĩem deũ ꝗ moꝛi poſſi.ꝑ cuiꝰ iuſticiaʒ

deo reſtituẽt᷑ qð ꝑ pctm hoĩs ꝑdiderat:ita angeli dãna⸗

illud.draco iſte quẽ foꝛmaſti ad illudẽdũ

ti ſaluari nõ pñt.niſi ꝑ angelũ deũ ꝗ moꝛi poſſit.et ꝗ peꝛ
ſuã iuſticiã deo reꝑet.qð alioꝝ pcta abſtulerũt.et ſicut
hõ ꝑ aliũ hoĩem qui nõ eſſet eiuſdem generis q;uis eſſet
eiuſdẽ nature.nõ debuit releuari:ita nullꝰ angls ꝑ aliũ
angelũ ſaluari dʒ.q́uis om̃s ſint vnius nature.qm non

ſunt vniꝰ generis ſic hoĩes.nõ em̃ oẽs ſic angeli de vno

angło quẽadmodũ om̃s hoĩes de vno hoĩe. Hoc etiaʒ
remouet eoꝝ reſtauratõeʒ.qꝛ ſic cecider̃t nullo alio mo⸗
uẽte vt caderẽt:ita nullo alio adiuuate ſurgè dñt.qð eſt
illis impoſſibile.Quapropt ſi ꝗs opinat᷑ ſaluatoꝛis no
ſtri redẽptõem vſq; ad illos debe extendi.rõnabilit᷑ ↄui⸗
cit.qꝛ irratõnabiliter decipit᷑.nõ qꝛ pᷣciũ moꝛtis eiꝰ oĩm
hoĩim ⁊ angloꝝ pct᷑is ſua magtudine nõ pᷣualeat. ſᷣ̊ qm̃
ꝑditoꝝ angloꝝ releuatõi ĩmutabilis rõ repugnat.⸗Iͥt
aug.in enche.placuit vniuerſitatis creatoꝛi atq; mode⸗
ratoꝛi deo.vt qm̃ nõ tota młtitudo angeloꝝ deũ deſeren
do ꝑierat:ea q̃ ꝑierat ĩ ꝑpetua ꝑditõe remanẽt.q aũt cũ
deo illa deſerẽte ꝑſtiterat: de ſua certiſſime cognita feli⸗
citate ſꝑ ſecura gauderet. Alia vᷣo creata rõnał q̃ ĩ hoĩ⸗
bus erit.qm ĩ pctis atq; ſupplicijs ⁊ oꝛiginalibo ⁊ ꝓpꝛijs
tota ꝑierat.ex eiꝰꝑte reꝑata.ꝙ angelice ſocietati ruina
illa dyabolica minuerat ſupplet᷑. Ex qͥ accipit᷑ ꝙ qꝛ tota
hũana natura quãtũ ẽ de ſe ꝑierat. reꝑa nda fuit ꝑ gꝛãzʒ
mediatoꝛis ne aliq̃ creata tota ꝑiret. et ita pcẽm eiꝰ eſſe
remedia bile.qꝛ ᷣo angłica nat᷑a nõ tota pꝑierat ſ̊ ex ꝑte
et ꝓrio ſuo motu.pctm ipoꝝ cadẽtiũ eẽt irr̃mediabile.
qð dm.ꝙ ſic̃ petm luciferi fuit irremiſſibile ⁊ i
emediabile.ita ⁊ pctm alioꝝ angloꝝ maloꝝ.ſic ſupᷣdi
cte oñdũt rõnes. AUd illud vo qð obijcit᷑ pᷣmo ĩ griũ di
cẽdũ ẽ.ꝙ lʒ nõ de ſublimiſſimo ſtatu alij angeli cecider̃t
tñ de ſublimi ſtatu ĩ oꝛdie create intellectual. ille em̃ eſt
ſtatꝰꝗ plꝰ deo appꝛoximauit natalit.⁊ inde cadẽtes a ta
li ſtatu irꝛemiſſibiłr cecider̃t.¶ Ad ſcom vo dõm.ꝙ pec
care alio mouẽte dr̃ duobo modis.vł ꝙ accipiat᷑ exẽplaꝛ
pcti ab alio.vł motiuũ pcti.et ſiue ſic ſiue ſic.ñ ẽ rõ irre
miſſibilitatis pcti. Vel dẽ peccare alio mouẽte.i.ſugge⸗
rẽte.⁊ ſic peccauithõ ſuggerẽte dyabolo.et hec ẽ vna rõ
qꝛ pcti hoĩs d remiſſibile.ſᷣ illi moti fuerũt ad appetẽ:⸗
dũ illud qð nõ debuerũt appetẽ.qꝛ viderũt ꝙ lucifeꝛ illð
appetijt.vnde exemplũ peccati vel motiuũ ad peccandũ
ab ipſo acceperũt.

Membrũ octauum

uerauerũt ĩ bono ĩnocẽtie.ſuppoſito em ꝙ
hũerũt grãm gtũfacientẽ.cũ gr̃a gtũfaci⸗
ens nõ ſit ſine oĩbo vᷣtutibo.̊ habuerũt v⸗
tutẽ pleuerãtie.ſi ꝗ̊ hũerũt vᷣtutẽ ꝑſeuerãtie.q̃re ñ ꝑſeue
rauerũt: Si vᷣo ñ habuer̃t gr̃azʒ ꝗtüfaciẽtẽ a pncipio ſed
habuejr̃t iuſticiã.i.rct᷑itudinẽ nat᷑alẽ ſic diẽ anſel.cũ ma
ioꝛ eẽt inclinatõ li.ar.ĩ eis ad bonũ qᷓ; ad malũ.ad malũ
em̃ nulla erit inclinatõ.adð bonũ vo er rectitudine nat᷑a⸗
li erat inclinatõ.ᷣ potiꝰde bebat ſtare qᷓ; cadẽ.ſᷣ ſi ſtetiſ⸗
ſent ꝑſeuerantiã habuiſſent.̊ magis ordiati erat ad ꝑ⸗
ſeuerãtiã q̃re nõ ꝑſeuerauerũt.¶ Itẽ.j.coꝝ.iiij· qd habx

tis qð nõ accepiſtis:ant & dedit eis ꝑſeueratiã aut nõ de

—

dit. ſi deus nõ dedit ꝑſeuerãtiã nõ accepunt ꝑſeuerãtid
7 ſi nõ acceper̃t ꝑſeuerãtiã.nõ ẽ imputadũ eis q; nõ ꝑſe
uerauerũt ̊D deo ꝗ nõ dedit.¶ Itẽ ſi affirmatõ eſt cã aff
matõis.negatõ erit cã negatõis.maxrĩe in ꝓprijs cauſis
Gſi datio pſeuerãtie a deo acceptõis eſt cã ꝑſeuerãatie in
angklis ſtantibo.et ꝓpter h̊ ſteterũt ſeu ꝑſeuerauerũt.per

oppoſitũ nõ datio ꝑſeuerãtie erit cã nõ acceptõis ꝑſeue⸗

rãtie ĩ angelis cadetibo.q̊ imputãdũ eſt deo ꝙ ñ ꝑſeuera
uerũt.¶¶ Joꝛte dicẽt᷑ ꝙ nõ ẽ ibi ↄſeqntia in ipo ſᷣ ↄſequen
tia ecõtrario.vt nõ datio nõ ſit cã nõ acceptõis ß nõ ac⸗
ceptõ ſit cã nõ datõis.Cõtꝛa qð ſic obijcit᷑ ꝑ ſile ĩ cauſis
naturalibo.habere em pulmonẽ eſt cã reſpiratõis. et ꝑ

oppoſitũ nõ habere pulmonẽ eſt cã nõ reſpiratõis. Sitr

ſolem lucere vel aliud luminare eſt cauſa illuminatõnis
domus.⁊ ꝑ oppoſitũ.nõ ſolẽ vel aliud luminare nõ luec

Ctauo q̃rit᷑ q̃re angli ꝗq ceciderũt nõ ꝑſe⸗

etſian
ieſe
pali
Innon
Ne vno
cetia;
o no⸗
gdeſt
ig o
it Olii
Pvoin
SBan
R
nocke⸗
ſeren
kürci
prjs
Tuinan
ſota
liß
ſe
ee
bl
dan
flo
Eeft
ſe
n
ar
rre
e⸗

—

— — 2*

=S ☛ - —-— S=

—

SSe —☛ —S— —

—N f

¶ Lueſtio

ẽ cauſa nõ illuminatõnis domus.hoc añt ẽ in cauſis ꝓꝑ⸗
pꝛijs.ſed ſᷣm hunc modũ videtur in ꝓpoſito.datio em̃ ẽ
cã acceptõis ꝓpꝛia. nõ datio nõ acceptõis.i¶ Itẽ ſi dʒ
eẽ cõſequẽtia ecõtrario vt quia angelus vel hõ nõ acci⸗/
pit iõ deus nõ dat.que ꝗ̊ erit cauſa ꝙ angelus nõ acce⸗
pit.cũ em nibil eẽt repugnãs in natura ipᷣius angeli.ñ
fuit in ipᷣo cã nõ acceptõis.ergo cauſa fuit in alio.non
niſi in deo.ergo nõ accepit quia deus nõ dedit.⸗ Pꝛete
rea.Si angelus nõ accepit ꝑſeuerãtiã. aut hoc fuit ga
nõ potuit accipere.aut quia nõ voluit.ſi quia nõ potuit
nõ ei imputari debuit.&ᷣ nõ ob hoc peccamt.Si quia ñ
roluit ſed voluntatẽ accipiẽdi ꝑſeuerantiã.vel poteſlatẽ
accipiẽdi ꝑſeuerãtiã nõ potuit habere niſi dãte eo.ꝗd
ergo peccanit ſi nõ accepit quod deus nõ dedit illi poſ⸗
ſe vel velle accipere.ſi ergo habuit poteſlatẽ accipiendi
ꝓſeuerãtiã ⁊ voluntatem a deo. ergo angelus nõ dvefuit
gratie dei.quare nec gratia deſuit ei.accepit ergo ⁊ ha⸗
buit perſeueratiã.ſed ſi hbabuit ꝑſeuerantiã:ꝑſeuerauit
nõ ergo cecidit. Pꝛeterea.ſi babuit volũtatẽ accipiẽ⸗
Di ꝑſeuerantiã.ꝑſeuerauit in illa voluntate aut nõ. Si
ꝓſeuerauit in voluntatate.ſed ꝑſeueranti in voluntate
bona datur quod deſiderat᷑.ergo dabatur ei perſeuerã
tia. Si ergo nõ dabatur ei ꝑſeuerãtia.nõ fuit cauſa in
ipo ſed in deo. ¶ Ad contrariũ ſic ꝓcedit᷑ſ.ꝙ cã fuit in
ipo quare nõ accepit ꝑſeuerantiã nõ in o.cũ em̃ deus
ſit cauſa om̃is boni.nõ acciꝑe autẽ ꝑſeueꝛantiã cũ debʒ
vel cũ expedit ẽ malũ.ergo deus nõ eſt cauſa illius. etẽ
aliqua cauſa.eꝛgo eſt in creatura defectibili.qꝙ; ergo an⸗
gelus nõ accepit ꝑſeuerantiã cauſa fuit in iſo.Queren
da ẽ ergo que ſit illa cauſa.⁊ dicetur foꝛtaſſe iõ nõ acce
pit ꝑſeueratiã.qꝛ deſeruit iuſticiã.depᷣtio at iuſticie aut
fuit qꝛ noluit tenẽ iuſticiã.aut iõ noluit tenẽ iuſticiã qꝛ
voluit deſeꝛẽ eã.vt vidẽ ꝙ ñ velle tenẽ ſit pᷣus qᷓ velle de
ſerere.carbonẽ em̃ ignitũ in manu nuda pᷣus ẽ nõ velle
tenere ꝙ; velle deſerere.pꝛins em̃ q; teneas nõ vis tenẽ.
velle aũt deſerere nõ potes niſi cũ tenes.ergo pꝛius fu⸗
it nõ velle tenere iuſticiaʒ qᷓᷓ velle deſerere.¶ Sed videt᷑
cõtrariũ.auarus em̃ cũ vult tenere nummuʒ ⁊? mauult
panẽ.quẽ nequit habere niſi nummũ det:pꝛius vult de⸗
ſerere nummũ ꝙᷓ nõ velit tenere.nõ em illũ iõ vult dare
quia nõ vult tenere.ᷣ̊ iõ nõ vult tenere.quia vt panẽ ba
beat neceſſe ẽ dare.ergo velle deſerere pᷣus ẽ qᷓ velle tenẽ
A ſſimili videtur hoc eẽ.nõ voluit tenere inſticiã ⁊ ðᷣſe
ruit iuſticiam.aliqua ergo cauſa fuit in volũtate ꝓter
quã vtrũq; voluit.nõ niſi quia aliquid aliud voluit.qᷓ
volendo aliquid aliud qð tunc velle nõ debebat.deſeru
it iuſticiã.⁊ veſerẽdo iuſticiã nõ tenuit e. ſed nihil po⸗
tuit nelle niſi aut rectũ aut comodũ.ſ̊ voluit rectũ ſiue
iuſticiã. iuſticia em̃ volẽdo peccare nõ potuit. peccauit

ergo volẽdo aliquid cõmodũ.quod nec habebat nec tũc

habẽ debebat.querẽdum eſt ergo quid ſit iſtud cõmodũ
ex cuiug volũtate deſeruit iuſticiã ⁊ nõ accepit ꝑpſeuerã
tiam ¶ Reſponſio.ad pꝛimũ dicẽdum.ꝙ licet diceꝛetuꝛ
ꝙ habuiſſet gratiã gratũfacientẽ datam a do in pꝛinci
pio.vt ſi eẽnt cõditi in gratuitis:tñ nõ accepeꝛũt ꝑſeue⸗
rãtiã.pſeuerãtia em nomẽ equocum eſt ad virtutẽ ꝑ ſe
ey qua poteſt aliquis ꝑſeueraꝛe.et ad ſtatũ ꝑſeuerantie
virtutẽ quidẽ acceperũt ſi acceperũt gram gratũfaciẽtẽ
ſᷣ nõ ꝓpter hoc ꝑſeuerãtiã quod ẽ ſtatus virtutis.ſic̃ ali
quis homo qui accepit gratiã gratũfaciẽtẽ a ðo.cũ hoc
accepit virtutẽ ex qua põt ꝑſeuerare.nõ tñ accepit ꝑſe⸗
uerantiã ſᷣm ꝙ ẽ ſtatus virtutis.i Ad ſecundũ vᷣo dicẽ
dum.ſuppoſito ꝙ cõditi erãt cũ iuſticia naturali.qꝙ liczʒ
eẽt maioꝛ inclinatio ad bonũ q; ad malũ vel ſimpliciter
inclinatio ad bonũ.nihilominꝰin voluntate li arbi. eſt
vtrũq;.⁊ ipᷣa volũtas ẽ ſufficiens cã ad malũ. Ao ter⸗
ciũ pᷣo dicẽdum.ꝙ licet cõſequentia illa ſit neceſſaria ex
vtraq; parte.deus dedit ergo angelus accepit.deus nõ
ddit ergo angelus nõ accepit.nõ tñ ſic ẽ in humanita⸗
te habitudie tali.datio em̃ ẽ cã acceptõis ꝑſeuerãtie.ñ
datio vᷣo licet ſit inferẽs nõ acceptõ.nõ tñ ẽ cã nõ acce⸗

crj.

ptõis. h̊ nõ acceptio in hmõi ẽ cã nõ datõis.ex ꝑte eĩ bo

noꝝ ſemꝑ ponitur cãlitas in co.ex ꝑte po maloꝝ ſiue

de fectuũ n ponituꝛ pᷣmo cãlitas in ipᷣo ſ̊ in creatura in⸗

tellectuali defectibili.⁊ ex ſua volũtate de ficienti.¶¶ Ad
iilð pᷣo quod obijcitur per ſimile in cauſis natuꝛalibus
Dicendum eſt.ꝙ aliter eſt in cauſis naturalibus et vo⸗

lũtarijs. In cauſis em̃ naturalibo qᷓ ꝓpꝛie ſũt affirmatõ

ẽcã affirmatõis ⁊ negatio ẽ cã negatõis.In cauſis at᷑
volũtarijs nõ ſic ẽ: niſi ex ꝑte negatõnis pñt diuerſe rõ
nes adhiberi.Pñtia ei naute ẽ cã ſalutis ĩ naui.abſen⸗
tia naute ẽ vna cã ꝑiculi.ſ̊ pñt et᷑ eẽ alie cãe.vt cõfractõ
nauis vlł inundatio aquaꝝ vel vẽtoꝝ impulſio.cũ at᷑ dr
ꝙ nõ acceptio ꝑſeuerãtie cauſat᷑.nõ ex hoc pꝛimo cauſa
tur ꝙ deonõ dat.deus em̃ qtũ ẽ de ſe offert. ů̊ hoc ẽ ex ꝑ⸗
te volũtatis ipᷣiꝰq mutabilis ẽ duobo modis.vel nõ te⸗
nẽdo qð hʒ.vł cõuertẽdo ſe indebite ad id qð non habʒ
H aũt mõ fuit ĩ angeł.nõ tenuerũt quod habuerũt.ſ.na
turale iuſticiã.ſᷣ̊ ↄuertũt ſe indebite ad id qð nõ habue
rũt.¶ Ad ſequẽs vᷣo dõm.q; ⁊ acceperũt ptᷣatẽ ꝑſeuerã⸗

tie ⁊ volũtatẽ ꝑſeuerãdi.nõ tñ habuer̃t ꝑſeueratiaʒ.nec

fuit cã ex ꝑte dei.̊ in ipᷣis ſiẽ dic anſel.quia nõ ꝑuolue
rũt.i.ꝑfecte voluerũt.q¶ Ad illð do qð ↄſequẽter obijcit᷑
dicẽdũ cẽ.ꝙ nõ velle tenere iuſticiã.nõ fuit ibi cã eius q;
fuit velle veſerere iuſticiã:bᷣ velle deſerẽ iuſticiaʒ fuit cã
eiꝰꝙ ẽ nõ velle tenere.voluerũt aũt deſerere iuſticiã ꝗa
volueꝛũt aliqð cõmodũ indebite.qͥ exiſtẽte nõ Fuaretur
iuſticia.⁊ ita ꝑ ↄnñs voluerũt deſereꝛe iuſticiã.nõ ꝙ hoc
eẽt pᷣmũ volitũ ſ̊ ↄpnñs ad pꝛimum.

Cr. de pena ln

ciferi qtum ad poteſtatis ligatõnem.

xpedito tractatu

de pᷣmo pcto luciferi ⁊ de pcto alioꝝ an
geloꝝ quo pꝛimo peccauerũt.ↄſequen⸗
ter doõm ẽ de pena que notabat᷑ in caſu
eoꝝ. Erat aũt eoꝝ duplex caſus.vnus
ſpudtis ulter vpᷣo localis.ſiue ĩ penã a coꝛꝑe.ſ.igne gehẽ
ne inflictã.Caſus aũt ſpũalis ſiue pena multiplex fuit.
ex ꝑte ptatis alligatio ſiue cohibitio.ex ꝑte cognitõnis
obſcuratio.ex ꝑte motiue qͥ ad rõem vermis:qͥ̊ ad volũ
tatẽ rõ boni apꝓarẽtis.qð tñ eſt ad malũ gaudiũ.reſpe⸗
ctu pᷣo mali in pñti doloꝛ.reſpectu mali in futuro timoꝛ
Pꝛimo at᷑ dom ẽ de caſu ſpũali qͥ ad ligatõeʒ ptatis
7 cohibitõʒ. Et pᷣmo qꝛit᷑ vtru ligata fueꝛit ptas dy abo
li ꝗ pᷣus erat lucifer. Scðo vtrũ ꝑ aduẽtũ xpᷣi magis fu
erit alligata.Cercio vtꝝ aliqñ vicat᷑ a bonis.ita ꝙ; vl⸗
teriꝰtẽptare ñ poſſit. Quarto ſi victꝰẽ ſuꝑ aliqͥ pcto vtꝝ
ligata ſit ptas.vt vlteriꝰde illo temptare nõ poſſit.Quĩ
to vtrũ ſic ligata ſit poteſtas eiꝰvł alioꝝ.vt aliquã ꝑſo⸗
nã determinatã temptaꝛe nõ poſſit ⁊c̃.

embꝛũ phmu

Irca pꝛimũ ſic ꝙ ligata ſit er pt̃as dr̃.xx.
apoca.Elidi alterũ angeloꝝ deſcẽdẽtẽ de
celo hñtem clauẽ abyſſi ⁊ cathenã magnã
i manu ſua.⁊ oppꝛehẽdit draconẽ ⁊ ſerpẽ⸗
tẽ antiquuʒ ꝗ ẽ dy abolꝰ ſathanas.⁊ ligauit eũ ꝑ ãnos
mille.⁊ miſit ĩ abyſſuʒ.⁊ ſignauit ſuꝑ eũ vt ñ ampliꝰ de⸗
cipiat:donec mille ãni ↄſũmunt᷑. Et.xij.math.quõ qſqᷓ
pt᷑ intrare ĩ domũ foꝛtis niſi pᷣus alligauerit foꝛtẽ.⁊ tũc
domũ eiꝰdiripiet.ꝗd ꝑ hũc foꝛtẽ deſignat᷑ niſi ipᷣe dyabo
lus ꝗ alligatꝰẽ ꝑ xpᷣm.& alligata ẽ ptas dyaboli.⸗ Pꝛe
tea.dr.xij.ioh.i Quc pꝛiceps hꝰmũdi eijciet᷑ foꝛas.ſ̊ ꝗd ẽ
eijci foꝛas de mũdo.niſi de coꝛdibo mundi amatoꝝ. bᷣ in
alijs nõ hʒ poſſeſſionẽ.̊ ligata ẽ eiꝰptas.¶ Sʒ cõtra⸗
riũ vidr̃. Or in pᷣs.ſuꝑ illð miſit ĩ eos iraʒ indignatõis
ſue ⁊c.glo.ĩ malis hoĩibo põt dyabolꝰvt in ſuo pecoꝛe.
adhuc ergo reſpectu maloꝝ non ẽ ligata ptᷣas dyaboli.

*

Item aug.in li.de ᷣmõe dñi. Fiũt tẽptatões ꝑ ſatha⸗

nam poteſtate eius ſed peꝛmiſſu dei.¶ Item yſi. in li. ð

eccliaſtica inſtitutõe. Lemptatõnũ dy abolicaꝝ inicia
fragilis ſunt. que ſi nõ caueant.ꝑ cõſuetudinẽ ĩ nouiſſi⸗
mis foꝛtiter cõualeſcũt:ita vt aut nũqᷓ; aut cũ difficulta
te vincantuꝛ. ¶¶ Pꝛeterea. dr in. xij.apocał. Poſtẽ vidit
draco quia piectus eẽt in terrãpſecutus ẽ mulieꝛẽ que
erat ꝑitura maſculũ.ex quo habet᷑ ꝙ dyabol'adbuc ꝑſe
quetur temptando bonos. Et. ij. coꝛinth. xij. Batus eſt
mihi angelus ſathane qui me colaphiſet.Et beatꝰgꝛeg.
ſup eze. Antiquꝰaduerſariꝰꝗ de celo lapſus ẽ inuidit.
et inſidiari amplius incipit acrioꝛes ꝙ; cõſueuerat ⁊ tẽ⸗
ptatões admonet. vt plerũq; ſic reſiſſẽtẽ animũ tẽptet.
ſicut añ nũqᷓ tẽptauerat q poſſidebat.Et hoc ſignatur
ix. marci.vbi dr̃ de dy abolo.ꝙ clamãs ⁊ multũ diſcer⸗
pens exiuit ab eo.ita vt młti dicerẽt qꝛ moꝛtuꝰẽ. ¶ Ad
quod dicẽdũ.qꝙ dr ptas dyaboli ligata non qꝛ nõ poſſit
temptare:̊ qꝛ nõ tantũ temptat quãta ẽ eius volũtas.
Vnñ aug.de ciui.dei.Alligatio dy aboli ẽ nõ ꝑmitti exer
cere tantã ptᷣatem quãts põt.vel in dolo ad ſeducendos
hoĩes in ꝑtẽ ſuam cogẽdo violẽter. vel fraudulẽter fallẽ
do. nõ eꝛgo dr alligatio poteſtatis dy abolice quia ñ poſ
ptare. qꝛ nõ põt temptare in effectu quatũ vult.

Memorum ſecundu

Ecudo querit᷑ vtrũ ꝑ aduẽtum xpi fuerit
ptas dyaboli magis alligata q; pꝛiꝰ. Ad
qd ſic.xx.apocał. Angelꝰdeſcẽdit ꝗ aꝑpꝛe⸗
hẽdit draconẽ ⁊c̃.angelus em̃ iſte quis ali
us ẽ niſi xp̃e.qui aꝛehẽdit dꝛaconẽ dyabolũ ⁊ ligauit
eũ. IJtẽ ſuꝑ illð pᷣs. Vidi imꝑiũ ſuꝑexaltatũ.glo. hoc
axime añ aduẽtũ xp̃i tꝑe añ legẽ ⁊ ſub lege.cuʒ hoĩes
velut gregem poſti ſe trahebat:ſed tercio tꝑe.ſ.tꝑe gre ⁊
tercio die.ſ.reſurrectõis xpᷣi.humiliatꝰẽ ſuꝑbus.⸗ Pꝛe⸗
terea.v.ad ro.vbi ſuꝑhabũdauit delictũ ſuphabũdauit
et gra.ſᷣ hec ſuꝑhabudãtia gre nõ ob aliud ẽ niſi vt alli
get᷑ poteſtas dy aboli.g̊ ampliꝰligata ẽ ptas dyaboli q
pᷣus./Itẽ.viij. math.Aitte nos ĩ gegẽ poꝛcoꝝ.ſ̊ quid
hec miſſio niſi ꝑmiſſio.ergo ptᷣas dy aboli ampliꝰliga
ta ẽ. videt᷑ em̃ ex hoc ꝙ nõ habeat poteſtatẽ tanta.cũ ad
liberatõnem hoĩm petat mitti in gregẽ poꝛcoꝝ. ibi em
dicit aug.Dignioꝛ hõ beſtijs.cũ ꝗꝓpter ſaluteʒ duoꝝ bo⸗

minũ duo milia poꝛcoꝝ rard &, ſit occaſio ſa

lutis hoĩm ꝑ interfectõem poꝛeoꝝ.¶ Sʒ videt᷑ cõtrari⸗
um ꝑ hoc qð dr.xij.apoc.Seſcẽdit ad nos dyabolꝰhñs
irã magnã. cũ deſcẽſus eiꝰſit ꝑ tẽptatõʒ.maioꝛ ẽ tẽpta
tio ipᷣius dyaboli nũc q; pꝛiꝰ. Pꝛeterea dic.b.greg. ;
acrioꝛes ꝙ; cõſueuerat temptatões admonet. 6 Ad q8
dðm. ꝙ dupliciter dicit᷑ poteſtas dyaboli ligata. vel ex
pꝑte gr̃e dei ꝑ xpᷣ̃m mediatoꝛẽ.vel ex ꝑte bonitatis i ipis
ꝗ tẽptant᷑.qtũ ẽ &ᷓ ex ꝑte ipᷣius gr̃e dei magis ligata eſt
ptas dyaboli poſt aduẽtũ xpᷣi qᷓ; pꝛiꝰ.qtum aũt ẽ ex ꝑte
eoꝝ ꝗ temptãt᷑.ĩ gꝗbuſdã magis ligata ẽ ĩ gbuſdã vpᷣo am
plius ẽ ſoluta.quato em ẽ maioꝛ gra dei: tãto cõtemptꝰ
illius ẽ maioꝛ.⁊ iõ dr.x.hebᷣ.Irꝛitã ꝗs faciẽs legẽ moy⸗
ſi ſine vlla miſeratõe duobo aut tribo teſtibo moꝛit᷑.qua⸗
tomagis putatis deterioꝛa mereri ſupplicia.ꝗ filiuʒ dei
ↄculcauerit.⁊ ſanguinẽ teſtomẽti pollutũ duxerit.⁊ ſpi
ritui gr̃e cõtumelia fecerit.¶ Ad illð ᷣo qð obiectũ ẽ di
cẽdu.q pᷣme ꝛões ad hoc innitunt᷑. ꝑ aduẽtũ xpᷣi qᷓtũ
eſt ex ꝑte gre facta ſit cohibitio ptatis dyaboli.Illa ᷣo
rõ q̃ pꝛimo ponit᷑ ĩ cõtrariũ ad hoc tẽdit vehemẽtioꝛẽ
appetitꝰdyaboli ĩ fine mũdi ꝗꝓpter tꝑis breuitatẽ. VUnde
tũc erit.qᷓi quedã ſolo tꝑe antixpᷣi.lñ dicit aug.ĩ.xx.de
ciui.dei. Si ꝑmitteret᷑ ĩ tãlongo tꝑe et tãta infirmitate
multoꝝ plurimos tales quales deꝰid ꝑpeti nõ vult. fi
deles deijceret.⁊ ne credeꝛẽt alij inpeduet.qð ne faceꝛet
alligatꝰẽ.tũc aũt ſoluet᷑ qñ tpᷣus breue ẽ.¶ Ad ſecũduʒ
ð0 dõm. acrioꝛes erũt temptatões ſeu inſurgũt.ſᷣm il
lud.xj.luẽ.Aſſumpſit ſeptẽ ſpũs nequitõꝛes ſe. PDꝛimo
em̃ fiebãt tẽptatões ꝑ genera peccatoꝛũ cõmuniũ.nunc

aũt fiũt ꝑ quaſdã adinuẽtões peccatoꝝ. Pꝛeteꝛea nunc

magis temptat ꝑ aſſimilatõnem boni.in hoc em̃ genere

—

temptatõis faciliꝰhõ decipitur. Pꝛeterea. tꝑe ꝑſecutio⸗
nũ fidei manifeſte ſeuiebat.nũc autẽ occulte inſidiat᷑.et
grauioꝛ ẽ temptatio ⁊ magis timẽda cũ occłte q; cũ ma
nifeſte. Vñ ſuꝑ illð pᷣs. Erpectans ex pectaui dñm.glo.
magis timẽdus eſt dyabolus cũ fallit vt draco.qꝙᷓ cũ ſe⸗
uit vt leo.illic em̃ cogit hic docet negare xpᷣm.

ewm

Ercio querit᷑ vtrũ dy abolꝰ aliqñ vĩcatur
. . a bonis.ita vt vlterius tẽptare nõ poſſit.

qð videt᷑ ꝑ boc qð dr.xj.Joſ.ſuꝑ illð. In
tꝑe illo venit ioſue ⁊ ĩterfecit ⁊c᷑. Adamã
tiꝰ.ſct᷑i iſtos intẽtoꝛes pcẽoꝝ pugnãtes et vĩcẽtes mi⸗
nuũt exercitiũ demonũ.Siłr dr ibi.Singli victi ĩ abyſ
ſum vł in exterioꝛes tenebras adducũtur a iuſto iudice
xpᷣo.ex ꝗbo accipit᷑ ꝙ cũ victi ſuut.vlteꝛiꝰtẽptaꝛe nõ pñt
quid em̃ ẽ interſicere.niſi poteſtatem temptaãdi auferre.
quid etiã ẽ mitti ĩ abyſſum. niſi temꝑtatõis ptatem au⸗
ferꝛe.⁊ magnitudini pene ſübiace. (ontrerin haberi
videt᷑ rõe.temptatio em̃ dyaboli ꝑmittit᷑ a dño ad ꝓba
tõem electoꝝ ⁊ ad penã repꝛoboꝝ.ſ̊ vtꝛaq; illaꝝ vtilita
tũ ex miſcðia dei vel iuſticia dei neceſſaria ẽ vſq; ad finẽ
mũdi.q̊ a nullo auferẽda ẽ ptᷣas temptãdi.ſicut eĩ dicit
ibidẽ.ſ.xj.ioſue.Quidẽ ſpũs tẽptauit de peccato ire.ꝗ⸗
dẽ de alio peccato.ſi ergo auferet᷑ ptᷣas alicui demonum
videt᷑ ꝙ alicui hominũ aufeꝛet᷑ vel temptatõ ad ꝓbatõʒ
vel ad punitõem.nõ ergo alicui aufert᷑ poteſtas tẽptan
di. ¶ Pꝛeterea. dy abolus tẽptando ſeruit dño ſicut ha⸗
bet᷑ ſuꝑ illð iob.xl.Nũquid accipies eũ ſeruũ ſempiter
nũ.vbi dicit glo.ſeruus ſempiternꝰẽ.dũ dei laudibo ne⸗
ſciẽs ſeꝛuit.ſi ergo deus nõ vult minui ſeruitiũ ſuũ.non
vult ꝙ oĩno auferat᷑ pr̃as tẽptãdi.nã ſi auferet᷑ iã nõ ſeꝛ
uiret deo temptãdo.reſtat ergo ꝙ ꝑmiſſio diuina ẽ vt ꝗ⸗
uis temptet. Pꝛeterea.ſi victus eẽt et nõ poſſet vlteri⸗
us temptare.nõ acrius inſurgeret:h̊ acrius inſurgit cũ
bõ foꝛtius reſiſtit.ſicut dicit bea.greg.ſuꝑ illud iob.iij.
NQui ꝑati ſunt ſuſcitare leuiathan.qui in ipᷣa blãda ſug
geſtione inſidias ſuggeſtoꝛis depꝛehẽdũt.cotra ſe ampli
us ſuſcitant leuiathan.alijs quos ſecure poſſidʒ doꝛmit
H his euigilat ad omnẽ pugnã:ex quo accipit᷑ foꝛtius
inſurgit dy abolus cõtra foꝛtius reſiſtẽtes. S qd di⸗
cẽdum.per hoc qð dicitur ab adamãtio.ꝗ pudice viuẽ⸗
do foꝛnicatõis ſpiritũ ſuꝑauit.nõ vltra fas ẽ illũ ſpiritũ
qui ab eo victus ẽ aliũ hominẽ impugnare.ſed hoc opi⸗
nãdo dicit.põt tñ eẽ.vt ſi plene victus eẽt:nõ vlteriꝰtẽ⸗
ptaret illo genere temptatõis.ſ̊ qꝛ ĩ hac vita nõẽ plena
victoꝛia vt dicit.b.greg. ictis vitijs aligd minimũ re⸗

manet.quod vinci non poteſt.ideo veriſimile ẽ ꝙ ſemꝑ

remanet aliqua materia temptatõis.⁊ iõ nõ vſq;quaqʒ
deſiſtit temptare.¶. Ad illð vᷣo qð obijcitur dicedũ eſt.
ꝙ nõ ẽ ſimile te interfectõne ⁊ de victoꝛia temptatõnis.
poſt interfectõem em̃ nõ reſurgit hoſtis ad pugnanduʒ
poſt victoꝛiam vᷣo tem ptatõnis poteſt hoſtis ſurgeꝛe ad
tem ptãdum.niſi ab eo auferatur poteſtas vel cobibeat
minimi ante exercitũ demonũ eſt vincere varietatem tẽ⸗
ptatõnũ.i¶ Ad illð vo qð obijcitur de miſſione in abijſ⸗
ſum.dicẽdum eſt q; abijſſus vocatur ꝓfunditas pene.in
quam mittentur poſt diem iudicij.ſicut dicit bea.amb.
ſciebant demones per aduentũ dñi ſe aliqũ in abijſſum

mergendo.

Membrum quartui

Aarto querit᷑ vtrum dy abolus victus ſu
per aliquo peccato. habeat ligatam pote⸗
ſtatẽ vt non poſſit vlterius temptare de il
lo.Quod videtur per ſupꝛadictam aucto
itatẽ adamãtij videtur etiam per ſimile ĩ pugna coꝛpo⸗
rali que dicitur monomachia.cũ em̃ victus eſt aliquis
nõ vlterius cõceditur ei ex iuſticia poteſtas bellandi q
re ſimiliter videt᷑ ex iuſticia diuina q; ſic ſit in bello ſpi⸗
rituali.ergo vacto in aliquo genere peccati nõ cõceditnꝛ

—————— —

C

4

ſt.
N
n

6

*

2ð

— — — —

LNneſtio

vlterius poteſtas pugnãdi. Sed videt᷑ cõtrariũ per
H qʒ dr ĩ li.iudiẽ.ij.i 2õ delebo gẽtes q̃s dimiſit Joſue.
Et tercio dimiſit eos vt experiret᷑ iſrł.xbi dicit aug. pa
tet cã quare ihs nõ teleuit gẽtes. vt eẽnt in ꝗbo pbaren⸗

tur.cũ &̊ ſint bella ſicut ibidem dr.neceſſarie

ſunt temptatões.¶ Ad quod dicẽdum. ꝙ ex pᷣdicta au
toꝛitate nõ habetur ꝙ nõ poſſit temptaꝛe.ſed ꝙ nõ habe
at audaciã temptandi.⁊ ſi ſic eẽt.nõ eſt cõtrarium illud
quod dicitur in li.iudic.nõ em̃ dr̃ determmate dæ aliqͥ
peccato ſed in genere.q; temptatões peccatoꝝ valẽt ad

exercitiũ iuſtoꝝ.⸗ Ad aliud ᷣo dðᷣm.ꝙ nõẽ ſimile ĩ bel
lo materiali ⁊ ſpũali. Victus em̃ ĩ bello materali quod

dicitur monomachia.nõ habet ex iuſticia vlterius po⸗
teſtatẽ pugnàdi.quia reputatur infamis.q̃ſi de ꝑiurio
conuictus.in bello vo ſpiritnali quia temptatões ꝓſũt
electis.ꝑmittitur poteſtas dyaboli temptare.nõ ꝓpter
bonum ipᷣius temptantis:ſed vtilitatem eius qui tem⸗

Vinto querit᷑ vtrũ ita ſit ligata ptᷣas dya
boli vel alioꝝ.vt aliquã ꝑſonã deteꝛmina
tã temptare ñ poſſint.Quod videtur. Si
em̃ victus in aliquo genere temptationis
ab aliquo. non temptat de eodẽ. multofoꝛtius victus in
quolibʒ genere temptatõis nõ tem ptabit eundẽ.ſed in qͥ
eſt extinctus fomes peccati.habet ptatẽ vincẽdi in quo
libet genere temptatõis. Si & vincat.vlterius dy abolꝰ
nõ habet poteſtatẽ temptãdi ulũ.q¶. Quod etiã videtur ĩ
xpᷣo vbi nullus erat.dyabolus em̃ cũ temptauit euz tri⸗
plici temptatõe.nõ vltra vllo genere tempta⸗

tõnum taliũ ipᷣm temptaſſe.¶ Sed cõiraꝛiuz videt᷑.ꝗa
ſꝑ eſt volũtas dy aboli ad temptãdũ.⁊ ſemꝑ talibo ꝓfi⸗
cit temptatio qui cõfiꝛmati ſunt ĩ bono qui ꝓficere pñt.
Sa dño nõ cobibet᷑ pras temptãdi talem.nõ & reſpectu
alicuius ꝑſone determinate ẽ poteſtas dyaboli ligata.
neq; em̃ ex ꝑte eius cũ ſꝑ velit.nec ex ꝑte dñi.cũ ꝓficiãt
in quibo pficere põt.(¶ Ad quod dicẽdũ. ꝙ nõ eſt ptᷣas
dya boli ligata reſpectu alicuiꝰꝑſone.quin poſſit tẽpta⸗
re ⁊ temptet.h̊ ꝙ nõ temptet vſq; ad caſum vel quouſq;
ſuccũbat temptationi.in hoc eſt ligata poteſtas ipᷣius.
Pꝛeterea ẽ quedã temptatio exterio:.et ẽ quedaʒ tem⸗
ptatio interioꝛ.a temptatõe interioꝛi cohibetur ĩ illis ĩ
gbo ẽ ſomes extinctꝰ.vel vbi ñ ẽ fomes ſicut fuit in rpᷣo.
a temptatõe do exterioꝛi nõ cohibet᷑.ſi em̃ ĩ aliquo eſſet
cohibitio a temptatõe exterioꝛi:multomagis videretur

atis dy aboli q;tum ad opera. .

CEtermmatũ eſt de

pꝛima pena que ẽ ĩ ligatõe ptᷣatis quo
ad temptandũ ſiue vincendũ.ſequit᷑ xe
— ligatõe ptatis qtũ ad alia oꝑa.q poſſẽt
eẽ ex eminẽtia natuꝛe ſue.i Et qrit᷑ pꝛi
mo vtrũ cohibita ſit ptas eoꝝ vt nõ poſſint aliqua miꝛa
facere ſiue mirabilia.Fm veritatẽ h̊ tm ſᷣm fictõem ſiue

mendaciũ.Secũdo ſi poſſint aliqua miꝛa faceꝛe ex emi

nẽtia nature ſue.vtrũ poſſint ĩ res coꝛꝑales vtpote aĩa
lia 1 plantas ex poteſtate nature.aut quo ad illas etiã
res ſit cohibita ptas eoꝝ.Leꝛcio vtrũ aliquã habeant
poteſtatẽ circa rõnalẽ creaturã tranſmutãdi ex ꝑte coꝛ⸗
poꝛis.Quarto vtrũ ha beãt pratẽ tã ĩ bonis qᷓ; ĩ malio
hominibo.an qͥ ad bonos ſit ligata:qͥ ad malos libera.
NQuinto vtrũ aliꝗd poſſint facẽ ĩ creaturis coꝛꝑalibus
nõ ꝑmiſſi.⁊ ſic vniuerſaliter ſit ligata eoꝝ ptas ĩ penaʒ
eoꝝ.Sexto vtrũ poteſtas eoꝛum ſit tm̃ ligata ſiue cohi⸗
bita a ðo.an et᷑ cobibita vł ligata a bõis ãgelł vł hoĩbo.

(Membrum pꝛimum

fantaſia.

in xpᷣo qᷓ in aliquo alio. . e n

O pꝛimũ ſic.vidr em̃ ꝙ cohibita ẽ pt̃as eo
rũ qͥ ad mira ſiue mirabilia facienda ſᷣm
veritatẽ. Vñ aug.in li.lxxxiij.q. Diuina
ex tãq; publica vincit pꝛiuatã licentiã. q̃ᷓ
is ptᷣatis ꝑm iſſione nulla eẽt.̊ cũ nõ poſ

iſi vniuerſal

ſint mali angeli niſi ex pꝛiuata licẽtia. nõ pñt mali an⸗

geli mira facere.vniuerſalis eĩ ſꝑ vincit pꝛiuatã.ql Itẽ
luꝑ illud pᷣs.immiſſiones ꝑ angelos malos.glo.ea que
mirabiliter fiunt de creaturis.malis angelis nõ audẽꝰ
attribuere. IOtẽ.ij.theſ.ij.dr de antixpo.cuiꝰaduentus
Fm oꝑatõem ſathane ĩ oĩ pᷣtute ⁊ ſignis ⁊ ꝓdigijs men⸗
dacijs.erũt &̊ ſigna ⁊ ꝓdigia mẽdacia q̃ fiẽt ab ĩo dya
bolo ꝑ antixpᷣm.ł̊ ſi ex eminẽtia nature ſue libere poſſʒ
facere mira vel mirabilia ᷣm veritatẽ.tꝑe antixpi face⸗
ret.qꝛ tunc oꝑatio ſathane ẽ ĩ om̃i pᷣtute.nõ g̊ demones
faciũt mira in veritate.⸗. Itẽ aug.ĩ.vj.q.cõtra pagãos
demões nõnulla faciũt angelis ſanctis ſimilia.nõ veri⸗
tate ̊ ſpecie.nõ ſapĩa ł̊ plane falſa.ex quo accipit᷑ ꝓo⸗
ſitũ.¶¶ Itẽ hiero.ad damaſnz papã.nõ ẽ mirandũ pꝛem
auſum eẽ mentitũ.qui fratri potuit inuidere.maxĩe cũ
in die iudicij quidã impudẽtius mẽtiant᷑.Qõne in noie
tuo ꝓpbetauimꝰet vᷣtutes młtas fecimꝰ⁊ demonia eieci⸗
mus.ſi ꝗ̊ mẽtiebat᷑ nõ faciebãt mira ſᷣm veritateʒ.ſᷣ ſᷣim
Eeraſ dẽ in iob. JIgnis de celo deſcen⸗
dit ⁊ familiã iob cũ tot gregibus vno impetu oaſumpſit
turbo irruẽs domũ deijtiẽs filios eius occidit.de quo
dicit aug.ĩ.xx.de ciui.dei.ſQõ illa fueꝛũt fantaſlica que

facta fuerũt de igne vel de turbine.fue:ũt tñ oꝑa ſatba⸗

ne cui deus dedit hãc ꝑtatem.& pnñt facere mira ex emi⸗
nẽtia ſue prt̃atis ꝑmiſſione diuina.¶ Iẽ aug.in.lxxx ij.
q.cũ talia faciũt magi qualia nõnũꝙqᷓ ſancti faciunt. di⸗
uerſo fine ⁊ diuerſo iure fiũt.illi em̃ querũt gliam ſuaʒ
alij vᷣo gliam ti.illi faciũt ꝑ quedã poteſtatibo ↄceſſa ĩ
oꝛdine ſuo.q̃i pꝛiuata cõmertia vel beneficia. illi auteʒ
publica miniſtratõe.iuſſu eius cui cuncta creatura ſb⸗
iecta eſt.ſi g̊ magi faciũt ꝑ poteſtates demonũ que faci⸗
unt. ⁊ illi faciũt mira ſm veritatẽ.q̊ demones ex pote⸗
ſtate cũ ꝑmiſſiõe diuĩa pñt faceꝛe miꝛa.hoc etiã videtuꝛ
haberi ꝑ hoc qð dr ab aug.iij.de tri.vbi lequit᷑ de miꝛa
bilibo q̃ facta ſunt a magis phaꝛaõis.¶ Ad qð dicẽdũ
ꝙ demones pñ̃t facere mira ex eminẽtia nature ſue ⁊ ꝑ⸗
miſſione diuina.q̃ tñ mira aliqñ ſunt mira ſᷣm veritatẽ
aliqñ miꝛa ſᷣm fantaſiã. ANQiracula at᷑ ꝓpꝛie dicta faceꝛe
ex ſua natura nõ pñ̃t.ſ̊ ſi fiunt aliqua.poteſtate diuina
fiunt.tñ miniſterio agelico. Ad illð ergo qð pᷣmo obij
cituꝛ dicẽdũ ẽ.ꝙ hoc intelligit᷑ ꝑ autoꝛitatẽ aug.i li.lxx⸗
xiij.q.q mali angeli mira pnt facẽ puata poteſtate. ſed
ſuꝑueniẽte diuĩa lege tãꝙᷓ publica etiã ab illis cobibet᷑
Vnñ aug.in eodẽ potẽtioꝛ ẽ ꝑte ꝰniuerſitas ſiue vniuerſi
tatis cã.qm̃ ⁊ illud qð ibi pꝛiuatim agit tatũ agere ſini⸗
tur quãtũ lex vniuerſitatis ſinit.nõ eꝛgo vult dicẽ ꝙ pꝛi
uata licẽtia nulla ſit.ſ̊ nulla ẽ niſi ꝑmiſſione vniuerſalł
pfatis q̃ diuĩa ẽ.¶. Ad illð pᷣo qð ſecũdo obijcitur ꝑ illð
qð d ĩ glo.ſuꝑ.pᷣs.dicẽdũ ẽ.ꝙ loquit᷑ de illis mirabili⸗
hbq̃ facta erãt ĩ.x.plagis egipti.vñ vult innuere.q illa
miniſterio bonoꝛum angeloꝝ facta fuerũt m quãdaʒ
illoꝝ.rõne vᷣo moꝛtis pecoꝝ aut pꝛimitiuoꝝ q̃ etiã alio
mõ naturaliter poterãt fieri.attribuunt᷑ ipſis malis.et
ita diſtinguitur inter diuerſa genera illoꝝ miꝛabilium
Ao illud vo qð tercio obijcitur. de hoc qð dicitur.ij.

thel.ij.dicẽdum eſt.ꝙ ſigna ⁊ ꝓdigia mẽdacia dici pñt

ex pluribo rõi.ſicut ibidẽ tangit glo.⁊ accipitur ex li.
aug.xx.de ciui.dei.pñt em̃ dici mendacia.quia per ma⸗
gicam artem et nõ naturam fiant.vel poſſunt dici men
dacia.quia et ſi vera ſint:dei permiſſione ad mendaciũ
trahent.tunc em̃ ſoluetur ſathanao ⁊ per illũ antixpᷣc ĩ
omni ſua virtute mirabiliter quidẽ ſed n: endaciter ope
rabitur.¶ AVo quaꝛtum vᷣo dicendum.ꝙ illud aug.v.q.
contra paganos.intelligitur de illis miris que per ma
gicam artem fiunt vbi nõ ẽ veritas ſed ſpecies.non ſa⸗
pientia ſed fallacia.

4

mbrumſecundi
Ecũdo querit᷑ ſupoſito ꝙ demões poſſint
aliqua mira faceꝛe ex eminẽtia natuꝛe ſue
vtrũ poſſint ĩ res coꝛꝑales vt aĩalia ⁊ plã
tas.an etiaʒ quo ad illas res ſit cobibita
eoꝝ poteſtas. em̃ habeãt ptatẽ ſuꝑ res coꝛꝑales.vi⸗
de ꝑ hboc qð dicit aug.ĩ li.lxxxiij.q.vnaqueq; res viſibi
lis ĩ mũdo habʒ ptatẽ angelica ſibi pᷣpoſita.⁊ hoc idẽ
dr ĩ li.ſuꝑ geñ.ad lr̃am ⁊ ĩ li.de trini.cuʒ ̊ angeli mali
habeãt poteſiatẽ angelicã.mali angeli pponũt᷑ pꝛate re⸗
bus viſibilibo.⁊ poſtea ſubiũgit.q illis vtunt᷑ puato iu
re aliq.ſ̊ pꝛiuatũ ius vocat᷑ poteſtas nature. mali an

geli pñt ex potẽtia nature ſuꝑ hmõi animatia ſiue vege

tabilia.¶ Itẽ ſuꝑ illð iob.ij. ẽtus vebemẽs ⁊c̃.glo.la⸗
tẽter ↄtra eũ dr elemẽta mouilſſe ille cuiꝰnutu motu ſüt
licʒ dyabolus ſemel a deo accepta ptate ad vſuʒ neꝗcie
ſue elemẽta cõcutẽ.vt ⁊ dãnatis ĩ metallo ad vſuʒ ignis
⁊ aqua ſᷣuit.ᷓ dyabolꝰhabet ptatẽ ſuꝑ ene E⸗
tra.ſuꝑ illð matih.viij. Alditte nos ĩ gregẽ poꝛcoꝝ.glo.
nota multominꝰ demões ſua ptate nocẽ hoibo ꝗ nec pe
coꝛiba pñt. Itẽ.viij.lucẽ. Intrauerũt ĩ poꝛcos.glo.iꝛo
tãdũ ꝙ ſi nec poꝛcis niſi ꝑmiſſa demonia nocẽ pñt.mul⸗
tominꝰpñt hoĩbo nocẽ.niſi occulta dei iuſticia ꝑmittãt᷑
prtᷣas demonũ naturalis cohibita ẽ qͥ ad hmõi creatu⸗
ras auctoꝛitate diuia.¶. Ad qð dom.ꝙ licet ex pᷣma po
teſtate ſibi data poſſent angeli illi ſuꝑ hmõi creaturas
ey oꝛdine naturali.tñ ĩ penã illoꝝ et bonũ hoĩm cohibe
tur eoꝝ ptᷣas.Vñ ang.iĩ li.de ci.dei.Demões ñ oĩia q̃ vo⸗
lũt facẽ pñt.niſi qt illiꝰoꝛdiatõe ſinũtur.cuiꝰ plena iu
dicia nemo cõpᷣhedit iuſie nemo repꝛebẽdit.⸗. Ad illud
vo qð obijcit᷑ ĩ cõtrariũ.Dicẽdũ ꝙ loquit᷑ de oꝛdie natu
rali ꝗẽ inter ſpũalẽ creaturã ⁊ coꝛꝑalẽ rõe eẽ ⁊ poſſe.

Uembru tercium

BFErcio querit virũ temões babeat aliquã
potẽtiã circa creaturã rõnalẽ traſmutãdi
a pte coꝛꝑis.QOð videt᷑. Si em̃ habuit po⸗

teſtatẽ ſuꝑ res viſibiles.qð vidẽ ex illo veꝛ
bo qð dr ab aug:in li.lxxxiij.q.q creatura coꝛꝑalis ſub
dita ẽ ſpũali creature.videt᷑ &̊ ꝙ mali angeli habeãt po
teſtatẽ ſuꝑ hũanũ coꝛpꝰcuʒ ipᷣm ſit viſibile.q¶ Pꝛeterea
ſuꝑioꝛa coꝛꝑa hñt pktatẽ faciẽdi immutatõem ĩ coꝛꝑibo

buanis.maioꝛ aũt ẽ ptas angeloꝝ qᷓ ſit coꝛpoꝝ celeſtiũ.
młto ꝗ̊ foꝛtiꝰ hñt ptᷣate ĩmutadi ĩ coꝛꝑibo huanis.Pꝛe

terea.i li.xviij.de ciui.dei.dic aug.qualiter recitat᷑ ĩ lit⸗
teris hũanis.q hoĩes aliqñ ĩ lupos cõuertebãt᷑. ꝙ etiã
aliqui ĩ aues cõmutabãt᷑.⁊ ita de alijs hmõi mõſtris.vi
debat᷑ em̃ aligbo.ꝙ poꝛtarẽt onera iumẽtoꝝ.ex ꝗbo colli
git᷑ ꝙ ptatẽ aliquã habeãt angeli mali.faciẽdi imutatõ
nes i coꝛꝑibo huanis.nõ em̃ fſiebãt a deo.ita nec abipᷣis
ſanctis agelis quoꝝ ñ ẽ facẽ imutatõeʒ ĩ dveteriꝰ.q! Pꝛe⸗
terea.idẽ dic̃ quãto i hac vita pfatẽ demonũ maioꝛẽ vi⸗
demꝰ.tãto tenatiꝰmediatoꝛi ẽ inherẽdũ ꝑ queʒ de ymis

ad ſũma aſcẽdimꝰ.ſi em dixerimꝰea nõ eẽ credẽda.nom

deſunt nunc ꝗ eiuſmodi quedã vel ceꝛtiſſima audiſſe vel
exꝑtos ſe eẽ aſſeuerẽt.i Aã nos cũ eẽmꝰĩ italia audiebãꝰ
talia de qdã regiõe vbi ſtabularias mulieres imbutas
malis artibo ĩ caſeo dare ſolebãt ꝗbo vellẽt ſeu poſſent
viatoꝛibo. Vñ in iumẽta illico vᷣterẽtur.⁊ neceſſaria q̃q;
poꝛtarẽt.poſt queq; perfecta oꝑa iterũ ad ſe redirẽt.nec
in i eis metẽ fieri beſtialẽ ſed ronalẽ hũaniq; Fuari.ex q̊
vidr.ꝙ ꝑopatões ðᷣmonũ poſſit fieri ĩimutatõ ĩ coꝛꝑibo
Biamn Aönariu videt᷑ ex H̊.ꝙ coꝛpꝰhũanũ nobiliꝰẽ
alijs coꝛꝑiho tãq; oictũ aĩe rõnali.aĩa aũt rõnalis ĩ ſta
tu ĩ qͥ ẽ.ſuꝑioꝛ ẽ iis malis angelis inqᷓtũ obſtinati ſũt
ĩ malo.q̊ coꝛpꝰhuũanũ qð ẽ vnitũ ei.nõ ↄuenit eẽ in ſub⸗
iectõe demonũ.¶ Pꝛeterea.aug.xviij.li.de ci.dei.nõ ſo⸗
lũ animũ ſed nec coꝛpꝰvlla rõe credideri demonuʒ arte
vel ptate ĩ mẽbra ⁊ lineamẽta beſtialia poſſe cõuerti.Hᷣ

fantaſticũ hoĩs.ꝙ cogitãdo ſiue ſomniado ꝑ reꝝ inume

—

rabiliũ genera variat᷑.cũ coꝛpus nõ ſit coꝛpoꝛũ. tñ ſies
mira celeritate foꝛmas capit.ſopitis aũt ⁊ opꝑpꝛeſſis coꝛ

poꝛeis hoĩm ſenſibo.ad alioꝝ ſenſuʒ neſcio qͥ ineffabili

mõ figuꝛa coꝛpoꝛea poſſe ꝑduci.et vidr̃ ſibi poꝛtare one
ra.q̃ onera ſi vera ſunt coꝛpoꝛa: poꝛtant᷑ a demonibus
vt illudat᷑ hoibo.Ex quo accipit᷑ ꝙ nõ habẽt patẽ ange
li mali ex natura ſua ad immutatõem faciẽda ĩ coꝛꝑibo
hũanis.ſʒ qð faciũt.ex ꝑmiſſiõe diuĩa faciũt ĩ fataſtico
bhoĩs. Quod cõcedẽdũ ẽ.nec ẽ poſſibile ĩ hũano coꝛꝑe
tales fieri imutatões.quales vidẽtur.et hoc ẽ qð dr ĩ li.
cæ aĩa et ſpũ.Hoc ſolus patit᷑ ſpũs infidelis.vt nõ ĩ aĩo
ſeo in coꝛꝑe hoc opinẽt᷑ venire.Idcico nimis ſtultus et
ebes ẽ.qui hec oĩa que ĩ ſpũ fiunt.accidẽ arbitrat᷑ ĩ coꝛ⸗
poꝛe.fiũt aũt in ſpũ diuerſaꝝ ꝑſonaꝝ ſpẽs ac ſiłitudies
⁊ mẽtẽ quã captiuã tenet in ſomnis deludẽs.modo leta.
mõ tꝛiſtis.modo cognitas.mõ iĩicognitas ꝑſonas oñdẽs
ꝑ deuia quẽ deducit.¶ Ad pꝛimũ aũt obiectũ dicẽdũ.qꝙ
licet ex potẽtia nature poſſint ſuꝑ res viſibiles.cohi bet᷑
tñ poteſtas eoꝝ reſpectu coꝛpoꝛis hũani.vt nõ ĩ illo coꝛ
poꝛe faciãt quod volũt.Oꝛeterea nõ hñt talẽ potẽtiam
ſuper res viſibiles vt poſſint ſpẽs trãſmutare.pñnt tamẽ
facẽ aligd ad qð ex diuina virtute ſequat᷑ ſpecieꝝ tranſ
mutatio.eiꝰem ẽ ſpecies reꝝ cõdere.hãc aũt trãſmuta⸗
tõem q̃ ẽ coꝛꝑis huani ĩ ſpẽm aſini vel alteriꝰ bruti nul
latenꝰ pñt facẽ.nec m ſe nec rõe diſpoſitõis anteceden
tis.¶ Ad ſecũdũ vᷣo dõᷣm.ꝙ immutatio q̃ ẽ ĩ coꝛꝑe hũa⸗
no a coꝛꝑibo ſuꝑceleſtibo naturaliter ẽ ſᷣm calidũ ⁊ ftigi
dũ ⁊ hmõi diſpoſitões ↄſequẽtes.ñn at᷑ qᷓtũ ad ſpẽꝝ traſ⸗
mutatõem nec ad ea q̃ ſunt aĩie rõnalis. Uñ nec demões
hñt hmõi poteſtatẽ q̃ ẽ ſuꝑ ip̃am aĩam rõnalẽ vł ſuꝑ ſpe
cieꝝ eẽntialiũ trãſmutatõem.nibilominꝰtñ ex ꝑmiſſiõe
diuĩa miſterio demonũ fiũt quidã moꝛbi ĩ coꝛꝑe hũůano
ſiẽ dĩc hiero.ĩ expoſitõe ſuꝑ.xij. ꝓꝓphas. Immiſcet etiã
ſe rebus ſenſibilibo ꝑ effectũ.vt ſic ſequat᷑ coꝛruptio de⸗
lectatõis in parte ſenſibili.⁊ ꝑ partẽ ſenſibilẽ in rõnali.
Vnde aug.in li.lxxxiij.q.agite nunc miſeꝛi moꝛtales ne
vnq polluat hoc domiciliũ malignꝰſpiritus. ne ſenſibo
immixtus infeſtet anime ſanctitatẽ.lucẽq; mẽtis obnu⸗
bilet.ſerpit hoc malum ꝑ omnes aditus ſenſuales. dat
ſe figuris.accomodat ſe coloꝛib.adheret ſonis.odoꝛi⸗
bus ſe ſubijcit.infundit ſe ſapoꝛibo.ac turbidi motus ĩ⸗
gluuie tenebroſis affectatõnibus tenebꝛat ſenſus.Ex qͥ
accipit᷑.ꝙ aliquod poſſe ex peꝛmiſſione diuina habet in
immutatõne ſenſum illoꝛũ qui ſubijciũtur per peccatuʒ
Ad illud vo quod dicit augin li.de ciui.dei.dicẽdum
eſt.ꝙ nec ſic accidunt ſᷣm veritatem.ſed ſic facta ẽ cõmu
tatio in fantaſia.ex qua eſtimabãtur talia fieri fm veri⸗

tatẽ 9 ominibo vtentibus ſenſu ⁊ imaginatõe.
Uebru quartum

Varto querituꝛ vtruʒ demones habeant
poteſtatem tam in bonis hominibus iᷓ ĩ
malis.an quo ad bonos ſit cohibita quo
oad malos ſit libera. Et videtuꝛ ꝙ habeãt

Poteſlatem ſuper bonos ſicut ſuper malos.per hoc ꝙ tã

tam poteſtatẽ habuit ſatban.vt nõ tm̃ flagellaret Yob ĩ
rebus ſuis ⁊ in pꝛole.ſed in pꝛopꝛio coꝛpoꝛe.tm̃ em̃ exce
pit deus aĩam cum dixit. verũtamẽ aĩam illius ſerua.q
d.nõ do tibi poteſtatem in animã.ſed maioꝛẽ nõ videtuꝛ
habere ex ſe in ipᷣis malis.ſuper rõnalẽ em̃ animam nõ
habet ex natura ſua poteſtatem. ergo tam in bonis qᷓ ĩ
malis habet dyabolus poteſtatem.et videtur ſᷣm vnuʒ
modũ.¶ Sed cõtra boc habetur in glo.ſuper illð.Im
miſſiones per angelos malos.ĩ malis hominibo poteſt
dy abolus vt in ſuo pecoꝛe niſi ꝓhibeatur a maioꝛi.ſ.a
deo.in bonis aũt nõ poteſt niſi permittatur ad pꝛoban⸗
dum nõ ad perdendum.ſicut homo vt de pecoꝛe alieno
faciat quod vult.poteſtatem expedit dari ſibi ab eo cu⸗
ius eſt.hoc etiã videtur rõne.Si em̃ boni homines ſiue
ſancti.poteſtatẽ habẽt ſuper demones rõne ſanctitatis.
nõ erit ecõuerſo vt demones poſſint ſupeꝛ homines ſiue

iſe
ſisen
ffabit
reone
nibos
ange
Gͤ
dſtieo
ta
idi
o er
ico
gles
eta.
ds
i.
6
0
tian
lam
gan
ta⸗
inu
gen
ig⸗
nigi
taͤl⸗
es
ſe
ſioe
nno
eti
⸗
Nl.

—

ueſtio

ſanctos. Ad quod dicẽdum.ꝙ ĩ malis hominibo rõe
malitie cõceditur poteſtas.a quo em̃ ꝗs ſuꝑatus ẽ.eius
et uus ẽ?.ij.pe.ij.ſed hoc nõ ẽ.qꝛ dyabolus meruit bãc
poteſtatẽ ſibi dari:ſ̊ hoc ẽ quia peccatoꝛ meꝛuit ei ſubij⸗
ci taꝙ; toꝛtoꝛi.nõ tãqᷓ; dño.in malis & et in bonis habet
poteſtatẽ.ſed ĩ malis habet poteſtatẽ ad ſeducẽdũ ⁊ ad
ꝓdendũ niſi ꝓhibeat᷑ a dño.In bonis aũt nõ habet po⸗
teſtatẽ ad ꝑdendũ ſ̊ ad ꝓbandum.⁊ iõ dictũ ẽ ĩ iob.ecce
oĩa que habet in manu tua ſunt.verũtamẽ illius animã
ſerua. Ad illud vᷣo quod obijicitur in cõtrariũ.ſ.ꝙ tã

tam habuit poteſtatẽ 2c. Dicendũ ẽ ꝙ nõ ẽ equalis po⸗

teſtas.ex vna em̃ ꝑte eſt poteſtas ad perdendum niſi ꝓ⸗
hibeatur.ex altera pᷣo ꝑte nõ eſt poteſtas ad ꝑdendum
Itẽ ex vna ꝑte dat ſe homo malus in poteſtatẽ.econtra
vo bonus hõ eximitur ab eius poteſtate.¶ Ad alið pᷣo
dicẽdum.ꝙ aliter habet poteſtatẽ malus angelus ĩ ho⸗
minẽ bonũ.et aliter habet poteſtatem bonꝰhõ vel ſcctus
ſuper demonẽ.malus em̃ angelus rõne ſtatus in quo bo
mo eſt.dũ ẽ in via:habet poteſiatẽ ad temptanduʒ ex ꝑ⸗
miſſione diuina.hoc aũt ẽ ad ꝓbatõem ſicut dꝛ.xij.tho.
quia acceptus eras ðo neceſſe fuit vt tẽptatio ꝓbaꝛet te.
ſancti ðᷣo hoĩes hñt ptatẽ ſuꝑ demones.nõ rõe nature ſᷣ
rõe virtutis ſeu gre.In hoc eĩ ſunt ſuꝑioꝛes.ratione au
tem ipᷣius gratie datur eis poteſtas maioꝛ vel minoꝛ a

(Membr.

domino. —
umqmntu

—

ſint facere in creaturis coꝛpoꝛalibo niſi ꝑ
miſſi. ⁊ ſic vniuerſalit ſit ligata poteſtas
in penã ipoꝝ.et videtur ꝙ ſic.ꝑ hoc ꝙ dr
in glo.ſupe? illud. Immiſſiones peꝛ angelos malos.bo
ni angeli ⁊ mali vtunt᷑ eiſdẽ elemtis ꝓut cuiq; poteſtas
eſt que ẽ eis amplioꝛ q; hominibo.⁊ maioꝛ bonis q́; ma⸗
lis.ex quo habetur ꝙ habent poteſtatem vtẽdi iſtis ele⸗
mentis.¶¶ Item aug.in.xj.de ciui.dei.angelicas natu⸗
ras terrenis animatibus potentioꝛes cõdidit.ſed ſi po⸗
tentioꝛes ſunt terrenis animãtibo:multofoꝛtius poten⸗
tioꝛes ſunt alijs terrenis q; inanimata ſunt.Itẽ iob.xlj
Mõ eſt poteſtas ſuꝑ terrã que ei comꝑatur.glo. omnia
humana ſuꝑat.multofoꝛtius terrena ⁊ viſibilia.ex his
accipitnr ꝙ habet poteſtatem ſuꝑ iſta terrena viſibilia.
Pꝛeterea aug.xij.de ciui.dei. Iliciũtur demones ad
inhabitãdum ꝑ creaturas.quas nõ ip̃i ſed deus condi⸗
dit delectabilibo p ſua diuerſitate diuerſis.nõ vt anĩa⸗
lia cibis.ᷣ vt ſpũs ſignis q cuiuſq; delectatõni cõgruũt
ꝓ varia genera lapidũ.herbaꝝ.lignoꝝ.aĩalium.caꝛmi
nũ̃.rituũ.ex quo videtuꝛ ꝙ poteſtateʒ babeant demões
ſuꝑ iſtas creaturas viſibiles. ¶ Sed videtur cõtrariũ
E hoc ꝙ dr ĩ iob ſuper illud.mitte manũ tuam.ibi dicit

glo. nihil poteſt niſi ꝑmiſſus.ex quo habetur ꝙ nec etiã

in creaturis viſibilibus habet poteſtatẽ niſi quatenꝰ a
dño cõceditur.¶ Pꝛeteꝛea aug.in li.de ciui.dei.ſi aligd
in rebo demões poſſunt.tantũ poſſunt quãtum ſecreto
omnipotentis arbitrio ꝑmittũtur. ( quod dicẽdũ.
ꝙ poteſtas dy aboli cohibita eſt ꝙtum ad om̃es creatu
ras.inqtum relate ſunt ad ſeducedum creaturã rõnalẽ
Pdelectatõem. cõtingit tñ ꝙ ſoluitur hec poteſtas.vł p
pter bonũ eoꝝ qui temptant᷑.vel ꝓpter penam eoꝛum ſi
meruerũt.nõ negatur ergo quin habeãt ex oꝛdine natu⸗
rali potentiã ſuꝑ illas viſibiles quãtum eis a dño cõce
ditur.cohibet᷑ t iſta poteſtas ſiue rſtringit᷑ ꝓpter bonũ
rõnalis creature.moderatur aũt deus oꝑatones malo
rũ termino naturaliteꝛ collate poteſtatis.miraculo mi⸗
rabiliteꝛ illate impoſſibilitatis.vt de manu regis arefa
cta.iij.reg.rxiij.obſtaculo cõtradicẽtis occulte difficulta
tis ſicut habet᷑.viij.exo.de ʒiniphibo iudicio operãtis
intrinſecus diſpoſitionis.

Membꝛü ſertum

Vinto queritur vtrũ demões aliquid pof

cxij.

Ervto queriti vtrũ demonuʒz poteſtas ſit
Alicgata tm̃ a deo. vel etiã a bo nis angelis 2
hominibo bonis.et videtur ꝙ nõ ſit liga⸗

uaab angelis 7 a ſanctis bolbus.ſicut ba

math. Suꝛgẽt pſeudo ꝓphete facient ſigna

2,ppdigia multa.ita vt in erroꝛẽ inducãtuꝛ ſi fieꝛi poteſt

etiã electi. Super quo dicit aug.lxxxiij.q:admonet vtĩ
telligamqueda miracła ſceleratos bomines facẽ qua⸗
lia ſancti facere nõ poſſunt.ſen ſi ſcelerati homines fa⸗
cere poſſunt quedam miracula.multofoꝛtius demones
pñnñt facere muabilia que nõ poſſunt faceꝛe ſancti bomi
nes.ergo maioꝛ videtur poteſtas quoꝛũdam demonum
in his mirabilibus qᷓ; ſanctoꝛum hominũ.ſed ſi maioꝛ ẽ
poteſtas:maioꝛ autẽ nõ cohibetur a minoꝛi. nõ cohibe⸗

tur poteſtas demonuʒ a ſanctis hominibo. 4 ꝛeteꝛea.

mali angeli ex potẽtia ſue nature ſunt potẽtioꝛes qᷓ ali⸗
qui angeli ex potentia ſue nature.ſed eminentioꝛ pote⸗
ſtas nõ cohibetur a minoꝛi inqᷓtum hmõi.ergo aliqui
ongeli nõ cohercentur ab aliquibus bonis. Sed vide⸗
tuꝛ cõtrarium de ſanctis hominibo per hoc quod dicit᷑
xix. act᷑.vbi loquitur ð quibuſdã exoꝛciſtis.qui inuoca⸗
bant nomen dni ihu xp̃i ſuꝑ eos qui habebant ſpiritus
malos dicẽtes.adiuꝛo vos peꝛ iſm quẽ paulus pᷣdicat.
⁊ poſt ſequituꝛ.reſpondens ſpũs nequã dixit eis. Iehm
noui et paulũ ſcio:vos aũt qui eſtis.⁊ inſimiles homoĩ
eos in quo erat demoniũ peſſimũ.⁊ dñatus amboꝝ cõ⸗
ualuit cõtra eos.ex quo videtuꝛ.ꝙ ſi ſigna xpᷣi ⁊ ſancto
rũ hominũ.habueꝛũt maius poſſe ſuꝑ ipos demones.
multofoꝛtius ipᷣi ſancti homĩes. Hoc ętiã ibidẽ videt᷑
E hoc quod dicituꝛ.ſuꝑ languidos deferebantur ſuda⸗
ria et ſemicincia.⁊ recedebant ab eis languoꝛes 2 ſpũs
nequã egꝛediebant᷑. Similit᷑ de ſctis angelis.vñ aug.ſu
peꝛ geñ.habẽt boni angeli ⁊ mali opeꝛa ſimilia ſiẽ moy
ſes ⁊ magi pharaõis.ſed boni ſunt potẽtioꝛes.nec ma⸗
li pñt quicqꝙ; taliũ opeꝛũ niſi ꝑ bonos deꝰꝑmiſit.(¶ Ad
quod dðm.ꝑ hoc qdð dicit augin.iij.li.de tri. Pemões
quedã pñt facẽ ſi ꝑmittãt᷑ ab angelis potẽtioꝛibo ex im
peꝛio dei.q̃dã vpᷣo nõ pñt etiã ſi ab eis ꝑmittant᷑.qꝛ ille ñ
ꝑmittit a quo illis ẽ talis nature modus.qui etiã ꝑ an⸗
gelos ſuos illa pleꝛũq; ñ ꝑmittit q̃ ↄceſſit vt poſſint.Di
cẽdũ ẽ ꝙ cohibitio fit demonuʒ aliqñ ꝑ bonos angelos
aliqñ ab ipᷣo deo.licʒ ꝑmittant᷑ ab ipis bonis angelis.
Ali ec ẽ cõtrariũ qð obiectũ ẽ.lʒ em mali hoĩes vel etiã
demones quedã poſſint faceꝛe.q̃ nõ cõcedũtur ſctis ho⸗
minibo.nõ tñ oĩno potẽtioꝛes ſunt ſimpliciter.ſed q;ẽtuʒ
ad id qð a dño ↄcedit᷑.nõ in oꝑatõe vᷣtutis ad maliciã.
Ad aliud dõm ꝙ licet aliqui angeli potẽtioꝛes ſint ex
natuꝛa aliquibo bonis.tñ boni angeli potentioꝛes ſunt
ſimpliciter malis angelis.vñ aug.in li.de moꝛibo eccle⸗
ſie.iõ eſt angelus cũ inheꝛemus deo nr̃a mente poten⸗
tioꝛ.nã ſi ᷣtus hec noĩata ẽ q̃ aliquã ptatẽ ĩ hoc mundo
hʒ.toto mũdo oĩno ſublimioꝛ ẽ mẽs inheꝛẽs deo.q Ad
illud vᷣo qð obijcit᷑ iob.xlj.nõ ẽ pt̃as ſuꝑ teꝛꝛã ⁊c.dicen⸗
dũ ẽ. ꝙ faciẽda ẽ vis ĩ h̊ ꝙ dr ptas ſuꝑ teꝛã. vñ glo.oĩa
humana ſuꝑat.⁊ ſi meꝛitis ſanctoꝝ ſubiaceat.nec intel
ligituꝛ ꝑ boc ꝙ habeat poteſtatem liberam in his terre
nis.ſed quod ey potentia ſue nature pꝛeemineat iſtis.
operatur auteʒ ĩ iſtis quãtum dñs ꝑmittit.

¶ Mueſtio .cxm. de pena

dy aboli que eſt priuatio ſiue obſcuꝛatio alicuius cogni

tionis. B ,—
nſequenter dicẽ

dũ eſt de pena demonũ q̃ ex obſcuratõe
intellectꝰſiue priuatõe alicuiꝰ cognitõ
nis. quã habuerũt vel habituri eent ſi
Atetiſſent. Et querũt᷑ q̃tuoꝛ in vniuerſo.
Primõ querit᷑ pꝛiuatõne cognitionis quo ad eum.
Scðdo qtum ad ſe.Tercio qtum ad virtutes.Quarto
qtum ad res in ꝓprio genere.

Membꝛum pꝛimum

Aaantũ ad pꝛimũ ſic. Videtur eĩ ꝙ demo⸗
nes nõ ſunt pꝛiuati cognitõe dei. Si eniz
noõ pꝛiuãtur cognitõne natuꝛali quã babu
erũt.quod videtur per hoc qð dicitur ĩ li.

ſummo bono ab yſido. Pꝛeuaricatoꝛes angeli ſancti

4

tate amiſſa.nõ amiſerũt creature angelice ſenſum.ſ̊ ſen
ſus angelice creature nihil aliud ẽ qᷓ cognitõ naturalis
angeloꝝ. ergo babẽt ↄgnitõem naturalẽ quain habuer̃t
ſed naturali cognitõne potuit cognoſci deuseꝛgo demo
nes nõ pꝛiuãtur cognitõe diuina. Ad idẽ iob.j.Cũ ve
niſſent filij dei vt aſſiſterent coꝛã dno.affuit etiã int᷑ eos
ſathan.ergo ſathan fuit in ↄſpectu dñi cũ filijs dei.eꝛgo
pñᷣs fuit deus ip̃i.ſed quibus deus ẽ pñs ab illis cogno⸗
ſcitur.ergo cognouit ſathan dñm.ergo demones nõ ſũt

pꝛiuati cognitõne diuina. Pꝛeterea dr ĩ euãgelio.viij

math.ᷣvt ꝗd veniſti ante tᷣus toꝛquere nos. Et.iiij.luc.
Scio ꝙ ſis filius dei.ergo cognouerũt filiũ dei.ergo co
gnouerũt deũ. nõ ergo ſunt pꝛiuati cognitione diumna.

Coötra. deus nõ videtur miſi ab his qui habent mũdi

ciã coꝛdis.ſed dy abolus ⁊a angeli eius pꝛiuati ſunt mun
dicia coꝛdis.ergo pꝛiuati ſunt cognitõe diuina.⸗Pꝛete
rea.cognoſcitur deus aut ꝑ fidẽ aut per ſpeciẽ.ſʒ demo
nes nõ habẽt cognitõem ꝑ fidem.cũ fides ſit donũ gr̃e.
donũ aũt gre nõ datur eis.Qec cognoſcũt per ſpeciem.
cũ hec cognitio ſit bonoꝝ.ergo demões pꝛiuãtur cogni⸗
tõe diuina.q¶ Itẽ cognitio diuina ẽ cognitio matutina.
de qua loquit᷑ aug.ſuꝑ geñ.ſ̊ cognitõe matutina pᷣuati
ſunt demones.pꝛius em fecta fuit diuiſio lucis a tene⸗
bris iꝙᷓᷓ ſequeret᷑ diſtictio inter veſpere et mane. ſicut ba
betur.j.geñ.dr eĩ ibi.diuiſit lucẽ a tenebris.appellauit
lucẽ diẽ ⁊ tenebras nocteʒ.factũq; ẽ veſꝑe ⁊ mane dies
vnus.ſi ergo angeli cadẽtes facti ſunt tenebre.⁊ ita per
cõſequẽs nox.ſicut dicit ioh.dama.ad eos nõ ꝑtinet co
gnitio matutina.ergo pꝛiuati ſunt cognitione diuina.
qð dicẽdum. duplex ẽ cognitio diuina.vna ẽ per

hoc ꝙ eſt lumen immutabile.in quo cognoſcũtur cauſe

cardinales rerũ z quo illuminantur coꝛda pioꝝ.et hac
cognitõne nõ cognoſcũtur demones ſʒ ea pꝛiuãtur.Eſt
alia cognitio que ẽ ꝑ effectus tꝑales virtutis diuine. et
hac cognitõe pñt cognoſcere que quodammõ ſunt veſti
gia vel ſigna ducẽtia ad cognitõem ipᷣius creatoꝛis vel
redemptoꝛis. Pꝛeterea.eſtquedã cognitio per effectus
ipᷣius iuſticie.⁊ hoc mõ cognoſcũt ipᷣideũ taꝙᷓ iudicem.
His ergo modis pñt demones cognoſcere deum. altera
vᷣo pꝛiuãt᷑ cognitõne.et hoc ẽ qð dicit aug.in.ix.de ciui.
ei . Innotuit demonibo nõ per id quod ẽ vita eterna et
umen incõmutabile quod illuminat pios.ſed ꝑ quedã
tꝑalia ſue viꝛtutis effecta ⁊ occultiſſime ſigna pntie que
angelicis ſenſibo malignoꝝ ſpirituuʒ qᷓ; infirmitati ho⸗
minũ pñt eẽ cõſpicua.Itẽ in eodẽ.demones nõ eternas
tꝑm cauſas ⁊ cardinales mũdi ſapiẽtia cõtemplant᷑.ſed
quoꝛũdam ſignoꝛũ nob occultoꝝ maioꝛe exꝑientia mul⸗
toplura q; hoies cognoſcũt. Ao illud ꝗ̊ qð pꝛimo ob⸗

iectũ ẽ.ꝙ demones nõ amiſerũt oĩno cognitõem natuꝛa

lẽ quã habuerũt angeli.ſicut dicit Aido. nibilominꝰ tñ
ẽ obſcura illa cognitio naturalis boni ſicut etiã ĩ hoĩbo
malis¶ Ad ſecũdumvo dicẽdũ.ꝙ licet ſathan eẽt ĩ cõ⸗
ſpectu ⁊i vel coꝛã deo inter filios dei bonos.ſ.angelos.
nõ tñ iõ cognouit eũ quẽadmodũ ⁊ boni angeli.Aliud
em̃ eſt venire in cõſpectu dei.⁊ aliud deũ venire ĩ cõſpe⸗

ctu eoꝝ. In cõſpectu ergo dei ſunt demones.qꝛ nibil la

tet ipᷣm qð ẽ ĩ monibo.deus auũt nõ ẽ in cõſpectu eoꝝ.
quia nõ manifeſte vidẽt ipᷣm p̊ per illas creaturas quo⸗
quo mõ ipᷣm cognoſcunt. Vñ greg. ſuper illud iob. deꝰ
eo intuitu quo oia ſpiritualia cõſpicit.etiã ſathan ĩ oꝛdi
ne ſubtilioꝛis nature videt.nõ tam̃ ſathan deuz videt ꝗ
mũdo coꝛde videt᷑.ſicut cecus lumẽ ñ videt quo illuſtꝛa
tur. Ponit aũt aug.tale exemplũ ſuꝑ illð ioh.j. Et lux
ĩ tenebris lucet ⁊c̃.de ceco exñte in lumine ſolis. ſol em̃

¶ Adbuc etiam que· S. ij.

ſi cognoſceret et videret. cecũ videret. cecens aũt nõ vide

ret ſolẽ.¶¶ Ad terciũ dicẽdũ.q illa cognitio qua cogno⸗
uerũt filiũ dei exiſlẽtem in caꝛne.magis dicẽda eſt ſuſpi
cio ſᷣm hił.qᷓ; vera notitia. Iñ hił.ſuꝑ illud veniſti añ
tpᷣus ⁊c.magis ſuſpicari ꝙ noſſe credẽdi ſunt. Pꝛeterea
cognouerũt eũ in pena pñti vel ĩ futuro eis deteꝛminata
Vn dicit amb.tantũ eis innotuit quãtum voluit. tãtuʒ
voluit quãtũ opoꝛtuit.nõ ſicut angelis peꝛ hoc quod eſt
vita et lux.ſed.l.eis terrẽdis ꝑ quẽdam virtutis effectũ.
ꝑ que potẽtiam eius timẽt ad penam.
5 „●
Adhuc etiam que· .S. j.
ritur ꝓpt illuo verbũ apłi.j.coꝛith.ij. Si coguiſſent ⁊c.
vbi dicit glo.demones nõ cognouerũt ſapiẽtiam de re⸗
demptõe humani generis ꝑ xpᷣi moꝛtẽ implendã.Et alu
bi.nõ ſciebãt ſacramẽtum incaꝛnatõis ⁊ paſſiõis.¶ Sʒ
videtur cõtrariũ.cognouerũt em̃ ipᷣm filiuʒ dei eẽ Luc.
iiij. cognouerũt etiã ea que dicta ſunt ꝑ ꝓphetas:ſᷣ̊ ꝑ ꝓ⸗
phetas dictũ erat de incarnatõe redemptõne humani
generis.ergo cognouerũt hoc ſacramẽtum. Hoc etiã
videtur per hoc quod dicitur ſuper illud exo.j. Surre⸗
xit in terra rex nouus.glo.mihi videtur ex his q ꝓphe⸗
tis ⁊ pr̃iarchis de aduentu rp̃i indicata fueꝛãt.quia ſen
tit futurũ qui exiuit pꝛicipatus eius ⁊ poteſtates cum fi
ducia triũphet eos ⁊ affligat in ligno crucis.ſed ꝗd ali
ud ẽ ſentire futurũ niſi cognoſcere ſacramẽtũ r̃demptõ

nis: ergo ↄgnouerũt ſacramẽtuʒ bumane redemptõnis

Ad quod dicẽdũ.ꝙ demones ñ tũc cognouerũt certi
tudinali cognitõe ipᷣm eẽ deũ ſiue filiũ dei.Vñ dr i glo.
fuꝑ illd.j.coꝝ.ij. Si demones deũ factum hominẽ ñ in⸗
tellexerũt.quãtomagis hoĩes.⁊ poſt.magis erx ſuſpitõe
q̃ ex cognitõe dixiſſe credẽdi ſunt.quid nobis ⁊ tibi fili
dei.¶ Ad illud vᷣo qð ohijcit᷑ ĩ cõtrarium.dicẽdum eſt q;
illud ſentire ð quo loquitur oꝛigen.nõ eſt alið q; conijcẽ
ex his que dicta erant ĩ lege ⁊ ꝓghetis.nõ em̃ ſic cogno⸗
ueꝛũt quẽadmodũ ſct᷑i ꝓphete.ſancti em̃ ꝓphete ex reuela
tõe ſibi facta cognouerũt demões ex dictis ĩ lege ꝓphe
tis hec cõiecerũt.vel ſi aliqua certitudo fuit ꝙ filius dei
eẽt ꝑ potẽtiam ſignoꝛum.nõ pꝛeuidit tñ eius moꝛte ſe eẽ
damnãdum. vel poteſtatẽ ſibi eẽ aufeꝛendam.Elñ ſupeꝛ
illud.j.coꝛĩth.ij. Si cognouiſſent ⁊c.glo.nõ ſuggẽt dya
bolus illũ crucifigi:ꝑ quẽ ius ſuũ ſe ꝑdere ſciꝛet.Et ſuꝑ
illud luc.iiij. Exibãt demonia ⁊c.glo.ñ ideo illũ crucifi
git qꝛ filiũ dei ignoꝛet. qꝛ eiꝰmoꝛte ſe danãdum ñ pᷣui⸗
dit.hoc em̃ miſieriũ ẽ a ſeculis abſconditum.ſi eĩ ↄgno⸗/
uiſſent nũqᷓ; dñm gloꝛie crucifixiſſent.

7

ritur de quadã cognitõne.quã videt᷑.b.berñ.attribuere
dyabolo in li.de gradibus humilitatis ſic dicẽs.Puto
per aquilonẽ repꝛobandos homĩes fuiſſe deſignatos ꝑ
ſedem poteſtatem in illos.quos vtiqʒ in pñtia dei qua⸗
to ceteris perſpicatioꝛ pᷣuidẽs.nullo ſapientie radio cho
ruſcãtes.nullo ſpũs amoꝛe feruẽtes.velut vacuũ repeꝛe
ris locum affectaſti ſuper illã dominiũ.ſi ergo aliqua co
gnitio fuit in pñtia dei hmõi hominũ.queritur vtrũ ta⸗
lem poſſit dyabolus mõ habere cognitõem.quod nõ vi
detur.quia rõ illius cognitõnis fuit.eo ꝙ erat vicinioꝛ
co.⁊ ꝓpter hoc perſpicatioꝛ.cũ ergo ceciderit ab hac vi
cinitate.cecidit per cõſequẽs ab alia perſpicacitate:eꝛgo
mõ nõ habet illã ↄgnitõem. Sed videtuꝛ cõtꝛaꝛium peꝛ
illud.quod nature eꝛat ñ eſt ei ablatum.ergo ſi hoc erat
ei ex natuꝛa pꝛimitus inſtituta.adhuc cõuenit ei.ᷓ ha⸗
bet hmõi cognitõem.¶ Pꝛeterea.multomagis pᷣeſt ipis
repꝛobis modo quam tuc.ergo quod eſt in eis videtur
magis cognoſcere nunc qᷓ; tũc.ſi ergo tũc ↄgnouerit eos
nõ choꝛuſcantes radio ſupientie.⁊ mõ poteſt cognoſceꝛe
vel cognoſcit.¶ Ad quod rñdendum ꝙ ſi aliquam ha⸗
buit angelus ille cognitõem de reb in pñtia dei ꝙᷓtum
ad pꝛimum ſtatũ eius.nõ credo ꝙ nunc habeat illũ mo⸗
dum cognitõis.ſed quod cognoſcit.a parte inferioꝛi co⸗

— — ——

¶ LNueſtio

n 4 — . .* — . . .
ge gnoſcit et nõ a ꝑte ſuꝑioꝛi.cuiuſmodi autẽ fuerit illa co⸗
ſt o gnitio:nõ plene ex ſcripturis video.¶ Ad illud pᷣo quod
1 obijcit. qð ſi illa cognitio aliq fuit:fuit nature pᷣmitꝰ in⸗

nd ſtitute.naturã aũt pꝛimitoinſtitutã adhbuc bʒ ⁊c. Dicen
ni dum eſt. ꝙ naturã eandẽ hʒ adhuc:ſed non oĩ modo co⸗
“ gnoſcendi qͥ tic cognouit. tũc em̃ potuit cognoſcere a ꝑ⸗
. te ſupioꝛi et ꝑte inferioꝛi.nũc aũt ↄuerſa eſt cognitio: vt
4 pꝛincipiũ cognoſcendi ſit a ꝑte inferioꝛi: et pꝛiuet᷑ a ꝑte
if ſuperioooi. “ an
embrum ſecundum
i. Ecundo querit᷑ de pꝛiuatõne cognitionis
NIXE. cemonũ qᷓtum ad ſeipos.ſᷣm eminentiam
dre, nature ſue.ſi eĩ cognoſcerẽt eminẽtiã natu
talu re ſue:ex ipᷣa cognitõe ſeqret᷑ delectatõ.de⸗
S lectatio em̃ eſt appꝛehẽſio ↄueniẽtis. ſi ̊nõ eſt in eis de⸗
Au. lectatio ex appꝛehẽſione boni:nõ eſt in eis iſta cognitio.
pp⸗ L Hoc etiã videt᷑ ꝑ hoc qð dicit dyo.in li.de di.no.data
mmani ipſis angelica dona.nequaq ipa mutata eſſe dicimus ſᷣ
Neetii ſunt integra ⁊ ſplendidiſſima.q;uis ipᷣi nõ videãt claudẽ
urte tes ipſoꝝ boni oſpectiuas vᷣtutes.ſi ̊ ipſi nõ vidẽt dona
ppbe⸗ eis data.licet ipᷣa integra ſint:qꝛ ipſi pᷣcludũt ſibi ſpecta
laſen tioneʒ boni.vuanẽ g mali angeli cognitõne ipſiꝰſtatus
unſKi nnoceted Aone vogni ſuipſoꝝ eſt cognitõ naturał
Ndali S6ß cognitio naturalis nõ aufert᷑ ꝑ peccatũ: nõ pꝛiuãtur
npiᷣ cognitõne naturali de ſeipſis.¶ Preterea oñdit᷑ iliud ꝑ
nis ſiłe.mens ei naturalr cognoſcit: ſeipᷣaʒ ſi ᷣo cadat cia ĩ
erti peccatũ moꝛtale.nõ auſert᷑ ꝗn poſſit ſeipſam cognoſce:e
igo. & a ſimili in demonibo: ꝑ peccatũ non aufert᷑ qn poſſint
ſin ſeipſos cognoſcere cognitõne naturali. ¶ Kñdendũ eſt
hio⸗ ad hoc.ꝙ duplex ẽ cognitio naturalis m ꝙ natura du⸗
iſi pliciter accipit᷑ ſiue bonũ naturale.Accipit᷑ em̃ aliq̃ndo
69 natuꝛa ꝓ illo bono qð non põt diminui ꝑ peccatũ:aliqñ
it ꝓ illo qð põt diminui.Si pᷣmo mõ accipiat᷑ cognitõ na
o⸗ turalis.nõ pꝛiuat᷑ ꝑ peccatũ ipſiꝰ:nõ em̃ ignoꝛat malus
. angelus ſe eẽ ſpm̃ a coꝛꝑe ſeꝑatũ. Si vo accipiat᷑ cogni⸗
e tio naturalis quo ad ſcdᷣin modũ:nõ videt᷑ cognitoõ natu
ralis eſſe in demonibo niſi dicamꝰeã eſſe diminutã vt ſic
cedat in penã.⸗l Ad illud vo qdð obijcit᷑ pꝛimo ad pꝛimã
. ꝓtem.dicendũ ꝙ loquit᷑ ibi de cognitõne naturali ſᷣm ꝙ
cognitio naturalis dr cognitio nature bene ordinate in
eminẽtia bonoꝝ naturalium:hoc em̃ modo no hñt ipſi
3 demones cognitõeʒ naturalẽ. Ad cognitõcʒ em natura⸗
fi lem hmõi ſeqretur delectatõ. Ad cognitõeʒ vᷣo natuẽ de⸗
u⸗ foꝛmate non ſeꝗtur delectatio ſᷣ triſticia.¶ Ad illud vo
h, qð dicit dyo.de donis angelicis datis.intelligendũ ẽ ꝙ
. nõ dicunt᷑ dona gĩe gratuʒfaciẽtis.talia em ablata ſunt
ſi qua fuerunt:ſ̊ ſunt dona gr̃e gratiſdate q̃ ſpectant ad
. bonitatẽ nature pꝛimit? inſtitute.hec aũt ſi nõ ſunt oĩno
ee ablata:nihilominꝰtñ ſunt diminuta.nõ ̊ mutata.i.ab⸗
o0 lata oĩno ſ̊ mutata ſunt 2⁊ plurimũ dimmuta. Qð autẽ
6 dĩ ꝙ qdã dona ſunt integra ĩtelligit᷑ de potẽtia intelligẽ⸗
S di ⁊ habitu intellectu eoꝝ q̃ naturalłr inſunt. Qð etiam
ho vr de claritate:intelligit᷑ de acumine ſiue peꝛſpicacitate
e intelligentie.
co
n Im
1 Ercio querit᷑ de pꝛiuatõne cognitõnis de⸗
ie monũ qtum ad vᷣtutes.videt᷑ em̃ ꝙ pñt co
cri gnoſcere vᷣtutes:cognitio em̃ vᷣtutũ põt eẽ
ꝑlſe vel ꝑ ſuos actus.p ſe autẽ virtutes co⸗
pe gnoſcere nõ pnt:cũ virtutes eis nõ inſint.ꝑ actus auteʒ
t cognoſcẽ pñt.actꝰem̃ virtutũ aliqñ mediãte coꝛꝑe fiunt.
4 b ea q̃ fſt ꝑ coꝛpus:poſſunt cognoſci a demonibo.q eti⸗
65 am actus virtutum et ipſi vᷣtutes mediantibo actibus.
8 Pꝛetẽa dicit aug.qꝛ ipᷣas cogitatões ꝑ ſe ñ cognoſcũt
æmones:ſp ꝗbuſdà indicijs certũ ẽ eas cognoſcẽ. ſi &̊ eq̃
. ſpũ ales vel ſpiritualioꝛes ſint ipſe vᷣtutes.et hñt ſua iu⸗

dicia: ſuis indicijs pnñt cognoſci vᷣtutes.Sic em̃ cogitati
ones ſunt in mẽte ita affectões ſunt in volũtate:a multo

—

x.
foꝛtiohñt affectõnes indicia qᷓ ipe cogitatõnes. ¶ Cont?᷑
virtutes eſſentiałr nõ lunt in demonibo:g ꝑ ſuam eſſen⸗
tiam nõ pñt cognoſci.¶l Iteʒz ſilitudines virtutũ nõ ſũt
apud eos ſiłitudines em̃ a rebo accipiunt᷑: ſ̃ ipſe vᷣtutes
ſiue in angelis bonis ſiue ĩ pomibo.nõ foꝛmat ſuas ſili⸗
tudines in demonibo:nec demones hñt ptatem accipiẽ⸗
di cum rõne ſtatus peccati ſint inferioꝛes:ꝭ̊ demones nõ
cognoſcũt virtutes ꝑ ſpeciẽ ſiue ſilitudinẽ habitã apud
intellectũ:nõ ̊ cognoſcũt virtutes.¶¶ Item dicit ang. ſi
demones virtutẽ cernerẽt in ipſis homibo nõ temptarẽt
ſicut illã in iob nobilẽ ac mirabileʒ patiam. ꝓculdubio
ſi poſſet dyabolꝰ cernere:nollet attẽptato vtiq; ſupꝑari.
eadem aũt eſt ratio de alijs virtutibo:q̊ demones nõ co⸗
gnoſcunt virtutes in homĩbo.multofoꝛtiꝰnec in angelis
ſanctis:ᷓ nõ cognoſcũt virtutes. 4 d qð dicenduʒ. q;
cognoſcere virtuteʒ dr multipłr. Eſt em quedã cognitio
virtutis ꝑ ſuã eſſentiã.quedã cognitio virtutis pꝑ effectũ
ſuũ.et ẽ cognitio virtutis ꝑ ſuã ſpẽm.eſt et queda cogni⸗
tio virtutis ꝑ pꝛiuatõeʒ. Cognitio virtutis ꝑ pꝛiuatõeʒ
et ꝑ effectũ põt eſſe in demonibo. cognitio aut ꝑ eſſentiã
vel ꝑ ſpẽm ſumptã ex eſſentia nõ eſt in eis.¶ Ad obieta
aũt ꝑ iam dicta rũdendũ eſt.ꝙ licet demones nõ cogno⸗
ſcant virtutes ꝑ eſſentiã cognoſcũt tñ ꝑ pꝛiuatõeʒ et per
effectũ.iQec G̊ eſt ↄtrarium qð dicit aug.intelligit em de
cognitõne certitudinali q̃ eſt rei ꝑ eſſentiã.nõ de cogniti
one q̃ eſt ꝑ effectũ:illa em non eſt cum certitudine:ſᷣ põt
ſic ↄtingeꝛe et põt aliter ↄtingere:cognitõ vo que eſt per
. iuatõeʒ illa eſt ꝑ certitudinem apud ipſum. .

nius etiaz gratia .S. j.
querit᷑ ſi pꝛiuatio cognitõis huiꝰdicat᷑ eſſe pena in demo
nibus.ſi em̃ eſſet pena in demonibo.a pꝛincipio nõ habe
rent hmõi cognitõeʒ:łᷣ a pꝛincipio nõ habuerũt cogniti⸗
onem virtutũ ꝑ eſſentiã.ſuꝑpoſito ꝙ nõ eſſent ↄditi cum
gratuitis:g̊ carentia buius cognitõnis nõ eſt pena ĩ eis
qð em̃ a pꝛincipio eſt eis datũ:nõ cedit in penã.cũ nulla
pᷣceſſerit culpa. Sed econtra videt᷑ ꝙ ſit pena in eis.a
pꝛincipio em potuerũt cognoſcere virtutes ꝑ eſſentiam.
nũc aũt nõ pñt:g̊ defectus hmõi cognitiõis eſt pena apð
eos:cũ illud ſit defectus cuiuſdã ꝑfectõnis ad quaʒ nati
ſunt.¶ Ao qð dicenduʒ ex pᷣmiſſa diſtinctõne.cognitio
em̃ virtutum non eſt per effectum.et ita cognitio potuit
eſſea principio cum natura erat bene inſtituta:et poteſt
eſſe adpuc cum natura ſit coꝛrupta.Cognitio auteʒ per
eſſentiã illa potuit eſſe a principio in ipſis angelis ꝗ po⸗

ſtea ceciderunt:ſed nũc non poteſt eſſe.licet ergo a pꝛin⸗

cipio non habuerũt cognitionem virtutum per eſſentiaʒ
hoc ſupoſito ꝙ nõ ſint conditi in gratuitis: non tamen
fuit in eis pena:ſed modo carentia iſta efficitur eis pe⸗
na.per peccatum enim meruerũt vt carerẽt ipſis virtu⸗
tibus et cognitõne virtutũ per eſſentiam.

¶Membrũ quartũ
Varto qᷓrit᷑ de pꝛiuatõe cogtois reꝝ in ꝓ⸗
prio genere.et videtur ꝙ ſint pꝛiuati per⸗
fecta cognitione rerum in ſuo genere.cog⸗
tieo enim rerum in pꝛopꝛio genere perfecta
dicitur Geñ. ab aug. cognitio veſpertina:ſed veſpeꝛtina
eterminatur ibi poſt diſcretionẽ tenebꝛarum a luce.er

go cognitio veſpertina non eſt in angelis qui tenebꝛe di

cuntur:ſed cognitio perfecta reruʒ in pꝛoprio genere di
citur perfecta.ergo angeli qui dicuntur tenebre.priua⸗
ti ſunt perfeeta cognitione reruʒ in pꝛopꝛio genẽ.¶ Pre
terea dupler.erat cognitio bonoꝛum angeloꝛum. matu⸗

tina et veſpertina:ſed matutina pꝛiuati ſunt demones

omnino. ergo veſpertina vel omnino eſt ablata ab eis:
vel diminuta.( Contra.videtuꝛ ꝙ cognitio rerum in/p

prio genere creuerit in demonibus.plurium habẽt eniʒ

nunc demones cognitionem q; habuerunt a principio.
et hoc videtur ꝑ h̊ ꝙ dicit y ſido. in li.de ſummo bono.

*

Triplici acumine ſcĩe vigent demones.ſubtilitate natu afflictionem eis:ſed cognitio peccatoꝛum cedens in af⸗

re.exrꝑientia tempoꝝ.reuelatõne ſuꝑnoꝛũ ſpirituum. ſi flictionem eſt vermis.ergo vermis conſcientie eſt in de⸗
& viget acumen ſcientie in eis exꝑientia tempoꝛũ: plura monibus. Contra. dicitur ĩ glo. ſuper illud.vij. ecẽs.
cognoſcũt mõ demones q; priꝰcognouerũt. SEe quod Vindicta carnis impij ignis et vermis. vermis eſt ſera
dicendũ.ꝙ non ſunt pᷣuati cognitòne rerum in ꝓprio ge⸗ ſcelerum penitentia.que in toꝛmentis ↄſcientiam pecca
nere. ſed eſt dnplex cognitio rerum in propꝛio genere. toꝛum moꝛdere non ceſſat:ſed ſera penitentia ſcelerum
vna q̃ data fuit a pᷣncipio cũ res in ꝓprijs generibo erant non eſt in demonibo:ꝗᷓ vermis conſcientie nõ eſt in eis.
create.Alia q augetur peꝛ expientia tempoꝝ.pꝛima vo Item iohᷣ.dama.oſcientia eſt lex mentis noſtre que re
duplex eſt. Vna ẽ naturalis ſiue cũ natura pꝛiꝰ inſtitu⸗ pugnat legi carnis:ſed vermis eſt in ↄſcientia.cum ergo
ta.Altera po ex gra.Cognitio aũt illa dr veſꝑtina que ẽ ↄſcientia mentis vel ſpũs repugnans legi carnis non ſit
cognitio rerũ in ꝓprio genere ex gra.et ſm hũc modũ ha in demonibo, nõ erit ↄſcientia in eis:g nec veꝛmis oↄſcien
buerũt boni angeli cognitõeʒ rerũ in ꝓprio genere.Alio tie.¶ Item dr. ij. ad Ro.teſtimoniũ reddente illis cõſciẽ
vᷣo modo habuerũt cognitõeʒ rerũ in ꝓprio genere ange tia cogitationũ ⁊c̃.ſᷣ iſtud teſtimoniũ non eſt in angelis
li ex ſuo primo ſtatu. Cercio vᷣo mõ ſibi acgꝗrunt angeli malis.cum iam dãnati ſint ̊ vermis ↄſcientie qui ꝓue
mali cognitõem.¶ Cum g̊ obijcit᷑.ꝙ cognitio rerũ in ꝓ⸗ nit ex teſtimonio huiꝰↄſcientie nõ eſt in damnatis. nõ
prio genere fuit veſpertia.hoc intelligit᷑ de cognitõe ap⸗ eſt in ifis demonibo.¶ Item oↄſcientia eſt ex duplici ſcia
pꝛopriata bonis angelis. Si aũt loq̃mur de cognitione hoc em̃ deſignat nomen ↄſcientie.Eſt em̃ cognitio ſaciẽ
alia.illa hʒ remanere in dãnatis.Si vᷣo accipiat᷑ cogni⸗ doꝛũ vel nõ faciendoꝝ.et collatio ad ꝑticularia:ſi ̊ col⸗
tio veſpertina.nihil ꝓhibet malos angelos hr̃e cognitõ⸗ latio cũ ꝑticularibo nõ eſt in angelis.cũ nõ vtant᷑ ratiõe
nem veſpertinã.et tũc nõ diſtinguit᷑ a bonis niſi in hoc. Fm ꝓprietatẽ ratõnis:nõ erit ↄſcientia ꝓprie dicta in an
ꝙ boni hñt cognitõneʒ matutinã.mali po pꝛiuant᷑ ea:et crieri quod dicendũ.ꝙ vermis oↄſcientie eſt in an⸗
m hũc modũ cognitõ veſꝑtina non eſſet data bonis an⸗ gelis malis.ſ̊ non ſᷣm om̃eʒ actũ:ſed ſᷣm illum actũ qui
gelis pꝰdiuiſionem lucis a tenebris.4¶. Ad aliud vo di⸗ opetit. Ad obiectũ aũt in ↄtrariũ dicenduʒ eſt.q illud
cendum.qꝙ nihil ꝓhibet vno modo cognitiõeʒ rerũ in p⸗ quod dr in glo.ſuꝑ illud.vij.ecẽs.q; vermis eſt ſera ſce⸗
pꝛio genere creſcere in demonibo.illo ᷣo mõ non creſcit lerum pnĩa.nõ intelligit᷑ de veꝛme qui eſt in dmonibus
quo cognitio rerũ in ꝓprio genere dr cognitio geneꝝ vel ſed de verme Fᷣm ꝙ eſt in boĩb malis iam damnatis.de
ſpecieꝝ.ſicut em̃ nõ auget᷑ numerꝰgeneꝝ aut ſpecierũ ſᷣ quibo dicit᷑.v.ſapie.tunc dicent intra ſe penitentiã agen
idem ẽ modo qð fuit a pᷣncipio:ita nec creſcit cognitõ. ſᷣ tes et p anguſtia ſpũs gementes.q¶ Ad ſcõᷣm vo dicendũ
. ingdiuiduoꝝ in generibo et ſpẽbo ↄtentoꝝ põt creſcere co HYy eſt ↄſcientia q eſt lex intellectus.que dictat quid ẽ fa⸗
gnitõ ad effectꝰ: q ꝓcedũt ex ↄiũctõibo reru diuerſis. Si ciendũ et quid nõ.et em hũc moduʒ ↄſcientia potuit eſſe
aũt pena aliq̃ dicit᷑ in eis rõne cognitõnis rerũ in ꝓprio in angelis.ↄſeientia autẽ ꝓut eſt lex mentis repugnans
genẽ.H̊ᷓ̊ nõ ẽ qꝛ pautioꝛa cognoſcat:ſᷣ nõ ita claꝛe ↄgᷣſcũt. legi e na in hac ratõne non eſt in angelis:ſed hoc Ren
O 444 eſt niſi ᷑m quendam actum. conſcientia autem habet
,( Nueſtio. cruij. De pena multiplicem actum. actus autem iſie eſt in bominibus
monũ qͥ ad potentiã motiue qᷓ ↄſcientie vermis. Vbi eſt nic iſta repugnantia. ante enim lapſum hominis
. Einge dicendũ eſt fuit ↄſcientia in ipſo.et tũc nõ erat repugnãtia legis me
tis reſpctu legis carnis.vnde nõ eſt dx eſſentia ipſius cõ
de pena in demonibo ex ꝑte potẽtie mo⸗ ſcientie hmõi actus.vnde licet ↄſcĩa ſᷣm hmõi actum nõ
. tiue.ſ.rõnalis.q dicit᷑ veꝛmis ↄſciĩe et q̃⸗ ſit in xmonibo. nihilominus tamen vermis ↄſcientie ꝗ
runt᷑ qᷓtuoꝛ. Orimo vtruʒ pena vermis attendit᷑ eᷣm remoꝛſum peccatoꝛum in ipſo ſpiritu ꝑma⸗
ſit in demonibo. Scðo ꝙᷓtum ad ꝗd at⸗ nentium eſt in ipſis.¶ Ad tercium dicendum. ꝙ licet iã
tendat᷑ in eis. Tercio vtruʒ illa pena in illis ſit granioꝛ dam nati ſint.nihilominus adhuc qᷓ;tum ad aliqua pec⸗
alijs duabo q̃ᷓs ſument.ſ.pena carentie viſionis diuine. cata damnãdi ſunt.et quo ad illa teſtimoniuʒz reddit cõ⸗
et pena afflictõnis in igne gehẽne. Quarto vtꝝ puniant᷑ ſcientia ↄtra illos.pꝛout dicitur.iiij.ſapien.ex inigs om:
ſimul an ſucceſſine pena vermis:pꝛo omnibus peccatis nes filij qui naſcentur:teſtes erunt nequicie.¶ Ad quaꝛ

tum dicendum.ꝙ licet ↄſcientia in homine ſit ex collati⸗

ab ipſis ꝑpetratis.
one duplici in angelis tamen nõ eſt m omnem modum

uelhelnpn 5 eſt tamen in angelis collatio vniuerſalis quod eſt ĩ mẽ⸗
D pꝛimũ ſic.videtur ꝙ pena vermis ſit in te ad ꝑticularia. vt cum peccant 'm rõnem vniuerſalis
demonilv.hñt em̃ oↄſciam pctoꝝ ſuoꝛuʒ.et in mente dictetur eſſe pctm.et ſᷣm hec ſunt remoꝛſus cõ⸗
ex hoc affligunt᷑ ⁊ irremediabiliter cruciã ſcientie vel in faciendo vel in iam facto.

tur: ſed ex his accipit᷑ ratõ vermis ↄſcien⸗ b ſe
CꝘùae ßm qꝙ dic. blberñ ad eugeniũ.vermis ille innntuo eſt em rum ecundum
Ecundo queritur qꝙᷓtum ad quid attenda⸗
tur pena vermis in demonibus. dicitur eĩ
ꝙ ſit qtum ad arguitionem peccati.ſᷣm il⸗
lud in pſal.arguam te et ſtatuaʒ contra te
faciem tuam. facies autem nihil aliud dicitur niſi ipſa
conſcientia remoꝛdens. Similiter ſuꝑ illud.vij. eccs.
cit conſcientia ⁊c.glo.qua iudice nemo abſoluitur no⸗

7

ↄſcie ꝑ pctm.et heret firmiter nequaq; euellendꝰ.nec ceſ
ſat rodere.cum hec ſint in demonibo.erit vermis ↄſcie
in demonibo. ꝛeterea.pꝑ ↄtrariũ põt argui.ſicut eniz
gaudiũ in ↄſcia ẽ ipſis bonis angelis:ita pena in oſcien⸗
tijs ipſis impijs.ſ̊ in bonis ẽ hmoi gaudiuzʒ. qᷓ in malis ẽ
hmõi pena.hec aũt eſt pena vermis: ꝙ in xmonibo ẽ pe⸗
na vermis. Item angeiꝰpeccans cuʒ ſit nobilioꝛis ſta

tus in naturalibo qᷓ bomo.nõ eſt nobilioꝛis ↄditõnis ec,nd cens.:ſed conſtat ꝙ habet naturale iudicatoꝛium qð non
peccat: homo cũ peccat incidit in triplicẽ penam reſpe aufertur per peccatum.ergo cum ſicut nocentes in iudi
ctu dei rõne cuiꝰviſionis carentiã habet.reſpectu ſuira⸗ cio conſcientie non abſoluuntur:ergo vermis conſcien
tione cuiꝰ vermẽ hʒ ↄſcie de peccatis. reſpectu eiꝰ quod tie eſt ad damnationem ipſis peccatoꝛibus et ita angeli
exterius eſt: ratõne cuiꝰhpabet afflictönem gebennalem. mali. ꝛeterea.demones ſunt ſpiritus ſeꝑati a coꝛpo⸗
angelus vo malus ſi imiliter habebit hanc triplicem pe⸗ ribus:ſed ſpiritibus ſeꝑatis a coꝛpoꝛibus magis ↄucnit
nam cum ſit ad vnamquãq; poſſibilis.4· ſsꝛeterea.coc⸗ pena ſpiritualis qᷓ; coꝛꝑalis.ergo cum vermis oſcientie
tio peccatoꝝ non deletur apud ſpiritum peccantem niſi ſit pena ſpũalis.magis ↄueĩet angelis malis qᷓ; ignis ge⸗
per penitentiam.ſed penitentia nõ eſt in angelis malis: benne:ſed ignis gehẽne ↄgruit eis ad penã.q̊ vermis cõ

ergo cognitio peccatoꝛum remanentium in eis. cedit in ſcie congruet eis ad penam interioꝛem. ¶¶ IJtem ſuꝑ illð

⸗

☚

(Mueſtio

yſa.riiij:ſubter te ſternet᷑ tinea ⁊c. glo. tinea et opꝑimen⸗
tum vermiuz. pene eterne ſunt qs pria gignit oſcia: ſed
ꝓpria ↄſcia gignit niſi penã vermis ꝑ ſe.ibi aũt loquitur
d dy abolo ſubfigura nabuch. vñ et dĩ ibi lucifer: ergo
pena vermis ↄpetit ſibi. Sed ↄtra videt᷑.ꝙ pena ver⸗
mis nõ ↄueniat eis.vermis em̃ de carne naſcitur et car⸗
nem ↄſumit.ſi ̊ tranſfert᷑ nomen vermis: tranſferet vbi
erat ratio carnis ſpũaliter:̊ ratio carnis ſpũaliter non
eſt niſi vbi viget ↄcupiſcẽtia carnalis q̃ eſt ſomes vel ex
fomite.hoc aũt nõ eſt in demonibo:&̊ vermis ↄſcĩe nõ eſt
in demonibo tanꝙᷓ pena.. Pꝛeterea.in euãgelio ꝓphe
tis vbi loꝗtur de penis ↄiungit vermẽ cũ alijs penis qui
tcbent᷑ homini dãnato.vnð in penã damnatoꝝ aſſigna

tur vermis.ſicut dr vlti.yſa.vermis eoꝝ nõ moꝛietur et

ignis eoꝝ nõ extinguet᷑.Et.ix.m arci.bonũ eſt luſcuʒ in⸗
traꝛe in regnũ dei ꝙᷓ duos oculos hntem mitti in geben
nam:vbi vermis eorũ nõ moꝛit᷑ et ignis eoꝛum nõ extin⸗
guitur. Et vlti. iudicũ.dabis ignes et vermes in carnes
eoꝝ vt vrant᷑ et ſentiãt vſq; inſempiternũ. Sitr. vij.ecci.
Vindicta carnis impij.ignis ⁊ vermio:xbi loꝗtur auteʒ
& pena dy aboli:tm̃ fit mentio de igne nõ de verme.xxv.
Aath. Ite maledicti in ignẽ eternũ qui patus eſt dya⸗
balo et angelis erꝰ.ex qͥ videt᷑ ꝙ nõ eſt ipſiꝰ vermis ↄſcie
punire ſpus ſeꝑatos ſcʒ demones. Pꝛeterea.ſi veꝛmia
ad litterã eſt reddere vel ↄſumere lignũ aut veſtẽ aut car
nem de qua oꝛit᷑.opoꝛtet ꝙ in dᷣmonibꝰ inueniat᷑ aliqd
qð ſemꝑ rodi vel ↄpſumi poſſit.illud nõ erit niſi aliquod
bonũ qð poſſit minui in demonibo.ſi gᷓ nullũ eſt bonum
infinitũ in eis.nõ põt ibi eſſe vermis q;tum ad hũc effe⸗
ctum.ꝙ aũt ille ſit effectus iſtiꝰ vermis ptʒ ꝑ hoc qð d
yſa.lj. Sicut veſtimentũ ſic comedet eos vermis. vbi di
eit glo.ↄſcia qne nunq; moꝛit᷑:ſed q̃liter põt comedere ni
li oſn enat.( qð dicendũ.ꝙ pena illa ↄſcie ſuꝑ pec⸗
catis q nunꝙ; telent᷑ eſt in ipis emonibo:et dicit rez il⸗
lius pene q̃ dicit᷑ vermis.ratio tũ vermis q̈tum ad ali⸗
quẽ actũ magis ꝓprie ↄuenit aĩabo dãnatis qᷓ; ipis demo
mibo.qͥ ad aliquẽ aũt effectũ coĩteꝛ eſt in his⁊ in illis.qᷓn

tum em̃ ad hoc qð gignit᷑ ex remoꝛſu ↄſcie cõe eſt vtrobi

q;· ꝙtum aũt ad h̊ ꝙ veꝛmis ꝓpꝛie dict gignit᷑ ex coꝛpoꝛe
et ꝑ ſilitudinẽ ex re ↄfoꝛmante ſe coꝛpoꝛi.in aĩabo dam⸗
natis dicit᷑ eſſe vermis.⁊ ideo ſcriptura qñn loꝗtur de pe⸗
nis damnatoꝝ:vłius loꝗtur de pena vermis in homini
bus ſiue in aĩabo:rariſſime aũt de pena vermis in demo
nibo. .¶¶ Ad illud vpo qð deincepo querit᷑.qd rodat᷑ ab il⸗
lo verme? Dicenduʒ eſt.ꝙ ipᷣa habilitas ↄſcientie ad bo⸗

num.q ſemꝑ magis et magis ↄſumit᷑. nec tñ oĩno tolli

qa illa habilitas eſt naturalis ⁊ eſt in natura ĩmoꝛtali.
vñ manente natura illa ſemꝑ manet ↄſcia pct᷑i.⁊ minui⸗
tur bonũ oſcie:et illud cõe eſt in demonibo et aiabo dam
natis.Et licet bonũ illud nõ ſit infinitũ magnitudine ſi⸗
ue virtute.eſt tñ infinitũ in diminuendo.Vel põt dici ꝙ

2

illa infinitas eſt Finm ad duratõnem.et ꝙ nõ ↄſumituꝛ

magis et minꝰ:ſed ſemꝑ ipſa ↄſcientia roditur nulla fa⸗
cta abiectõne alicuiꝰboni.⁊ ga eſcam ſuã inuenit perpe
tuam.nunq moꝛit᷑.eſca aũt ſua eſt ipᷣm peccatuʒ quod ẽ
in oſcia.vñ dicit bẽs berñ.hic veꝛmis eſi qui nõ moꝛituꝛ
memoꝛia pᷣteritoꝝ ſemel ꝑ peccatũ firmiter heſit nequa

ꝙᷓ deinceps auellendus: nec ceſſat rodere ↄſcientiã eaq;
paſtus eſca incõſum ptibili ꝑpetuat vitam. G

Ebrũ tercinʒ
Ercio queritur. vtrũ illa pena gramor ſit
alijs duabus penis quas ſuſtinẽt.ſ.caren⸗
tia viſionis diuine et afflictõne in igne ge⸗
= benne. Et videt᷑ ꝙ illa pena ſit grauiſſima
Dicit em̃ yſi.in li.de inſtitutõe eccleſiaſtica.ꝙ nulla pe⸗
na grauioꝛ eſt pena oſcientie. cũ ergo hec ſit ĩ demonibo:
crit illa pena grauiſſima. ( Sed videtur ↄtrarium. dic
em̃ Criſo.ꝙ nulla pena maioꝛ eſt ꝙᷓ ſepari a viſione tei
ergo carentia viſionis dei eſt maxima pena.cum eniz il⸗

cxuij.

lnd ſit ſummũ bonum carentia illius erit maximnʒ ma/
lum. 4 Sed videtur ꝙ pena gehenne ſit eis maxuma pe⸗
na.nihil em̃ eſt quod ita actualiter affligit. ¶ Pꝛeterea.
ſpiritũ ſubeſſe coꝛpoꝛi penaliter eſt maxime affictiuum
ipſius ſpiritus:ſed demones ſunt ſpũ 8. ignis vo geben⸗
ne coꝛpus.q̊ demones ſubeſſe penaliter igni gehenne.ẽ
eis maxima pena.¶ Ad qð dicendũ.q pena poteſt dici
marima ᷣm diuerſos modos.vel quo ad damnuʒz. vel qͥ
ad ſenſum. vel quo ad maximam inherentiam in punito
Eꝛimo mõ eſt maxima carentia viſionis dei.ſi em intel
ligeremus ꝑ impoſſi bile ꝙ bomo haberet viſionem cxi:
et tam̃ ceteris penis puniretur:non tantũ damnificaꝛe⸗
tur ſicut in ſola carentia viſionis dei damnificat᷑. Scdᷣo
modo dicitur ignis gehenne maxima pena.cuʒ maxime
affligat et maxime ſentiatur. Lercio mõ dicit᷑ vermis
interioꝛ.cum ſit pena imediate inherens ipſi ſpiritui.et
hec fuit ratio yſido.vñ ſubdit:mens em̃ male cõſcientie
Apric his ſtimulis agitatur.

Klebruz quartuz

Varto querit. vtrum demones puniantur
pena vermis ſimul aut ſucceſſiue pꝛo om̃i
bus peccatis abipſis ꝑpetratis ⁊ videtuꝛ
ꝙ ſucceſſiue puniant᷑.pena em̃ eſt ſᷣm con⸗
ſeĩam peccati.et pena actualis eſt cũ eſt actualis cogni⸗
tio pct᷑i:ſed vna et eadeʒ cognitõne actuali nõ cognoſcit
hoc peccatũ et illud.cum g actuales cognitõnes nõ ſint
ſimul ſed ᷣm pꝛidet poſteriꝰnon erũt cognitõnes actua⸗
les bhuiꝰpeccati ⁊ illius ſimul.et pena actualis ſequitur
cognitõnem.g pena ſequens actualem cognitõnem vniꝰ
pcti.nõ erit ſimul cũ pena ↄſequenti actualeʒ cognitõem
alteriꝰpcti.gꝗ̊ nõ himataih demones h̊ geneꝛe pene

ꝓ diuerſis pctis. ¶ Contra.cũ dicit᷑ Job.xxiiij. tranſi⸗
bunt ab agꝗs niuiũ ad caloꝛẽ nimiũ.tranſitꝰille nõ atten
ditur ſᷣm ſucceſſionẽ.ſ̊ ſᷣm penaꝝ variationẽ ꝓ diuerſis
petis:eſt em̃ qdðᷣdam pet᷑ᷣm ex timoꝛe male huiliante et ei
rñdet illa pena q̃ ſignat᷑ ꝑaquã niuis:et eſt pct᷑in amore
male accẽdente.et ei rñdet pena ignis. ⁊ ſiẽ pcta ↄtinu⸗
ant᷑ in ſubiecto ita et pene debite ꝓ pctis. ſic ̊ᷓ ſiẽ ſimul
ſunt ille pene.ita pena vermis ꝓ vno pcto et pena vᷣmis
ꝓ alio pcto ſimul erunt. Pꝛeterea.x.iob.ſuꝑ illud vbi
vmbꝛa moꝛtis ⁊ nullꝰoꝛdo.glo.in mente damnatoꝝ Fᷣm
ꝓiniſſaʒ vmbꝛã cecitatis magna erit ↄfuſio.q̃ intus eos
cruciet ſicut flama foꝛis. ſicut q̊ flama foꝛis ſimul afnli⸗
git ꝓ diuerſis pct᷑igita et hec ↄfuſio intꝰ cruciabit ſił p
diuerſis pctis.¶ Eð ↄcedendũ eſt. vñ pena ↄſcie ꝓ oi⸗
bus pct᷑is ſimul affliget.i¶iZec eſt h̊ ↄtrariũ qð ſupᷣ ob⸗
icctũ eſt.ſicut em̃ pctm ſimul eſt cũ pcto.ita ↄſeia buius
pct᷑i ſimul cũ ↄſcia illius.manebit & in eis ad cumulum
pene aſpectus diuerſoꝝ pctẽoꝝ ſimul:et ſicut cedit ad cu
mulũ gloꝛie in ſctis.ꝙ ſimul pñt aſpicere diuerſa q̃ dele
ctant:ita ad cumulũ pene in damnatis erit.ꝙ ſimul po:
tuerũt Lue diuerſa que triſtant.

Nueſtio. cxv. De pena

— —

demonum ex parte voluntatis.

Einge queritur de

ena demonũ ex ꝑte voluntatis.et pᷣmo
e gaudio dæ qͥ querunt᷑ qᷓ̃tuoꝛ. Primo
vtrũ gaudiũ aliqð ſit in ipis dvemonibo
2 Scðo ſi eſt gaudiũ in eis vtrũ cedat in
penã.Cercio ſi demones habeant doloꝛem pene pᷣſentis
NQuarto vtrum timeant penam.

Mlembꝛum primum
Irca pᷣmũ vr ꝙ nõ ſit ĩ eis gandiũ.gaudiũ
eĩ ẽ ex appᷣhẽſione ↄueniẽtis.axpꝛehẽſio at
2ueniẽẽtis vel ẽ in pñti vel in pᷣterito vel in
futuro.ſ̊ appᷣhenſio ↄueniẽtis in pᷣteruo ñ
adgenerat ĩ eis gaudiũ.illo em ↄueniẽti in pᷣterito pᷣuati

ſunt. Appꝛebenſio aũt ↄuenientis in pᷣterito cũ pꝛiuatõe
nõ adgenerat gaudiũ ſed doloꝛẽ: ́̊no hñt bmõi gaudiũ
NRec pñt ex appꝛehenſione boni in pñti.cum bono pnᷣti
gratuito ſint pꝛiuati et naturali qð oꝛdinat᷑ ad gꝛatuitũ
5 nõ hñt ex illo gaudiũ.lcet em babeant bonum nature
quod nõ põt auferꝛi ⁊ ilud cognoſcãt:nõ tñ ex illo ſequi
tur gaudiũ.vñ aug.xix.de ci.dei. YOpſe doloꝛ teſtimoniũ
eſt boni adempti et boni relicti.vbi em̃ bonũ relictũ eſſz
æ bono amiſſo doloꝛe nõ poſſet. licet ꝗ habeant bmõi bo
num nature.tñ gꝗa ab illo fuit pꝛinatio boni gratuiti.nõ

ↄſequit᷑ gaudiũ ſed doloꝛ.ſZec bnt gaudiũ er aprehenſi

one boni in futuro.cũ ſpes euaſionis a pena tolerat᷑ ab
eis. ſicut dr.xl.iob. Spes eiꝰfruſtrabit᷑. nõ ergo hñt de⸗
mones di Se⸗ videt᷑ ↄtrariũ ꝑ hoc qð dĩc aug.
aduerſus manicheos. Oy abolus ptatem bhʒ in eis ꝗ pꝛe

cepta dei ↄtemnunt. et de hac taminfelice ptate letatur

ꝗ ſolebat anteqᷓ caderet de ſublimi veritate gaudere.in
qua nõ ſtetit: demones bñt aliqð gaudiũ. Preterea
a peccatoꝛe du põt peccare nõ aufert᷑ gaudiũ pcti. ᷣm ꝙ
om̃e pcrm ex libidine eſt. et ita in om̃i pcto eſt delectatio
cum ꝙ demones ſint in ſtatu in qͥ pnñt pecare et peccant
hnt delectatõnem pcti et ita gaudiũ. E qð dicendũ
eſt. ꝙ gaudiũ põt eſſe in demonibo.̊ illud nõ eſt gaudiũ
verũ ſed omi amaritudine reſperſum.hoc aũt nõ eſt niſi
ga adhuc hñt ſtatũ in q̊ͥ pn‚ᷣt demereri.cum aũt oĩno erũt
in ſtatu retributõnis ꝓ omnibo pctis.aufert᷑ ab eis oĩno
gaudiũ.. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ in ↄtrariũ dicendũ eſt.
ꝙ gaudiũ illud ẽ nõ er appꝛehenſiõe ſimpłr ↄueniẽtis: ſ
qð videt᷑ ſibi ↄueniens ſiue delectabile ipſis demonibus
br̃e ptatem in eos ꝗ pᷣcepta dei ↄtempnũt. et ita videt᷑ eẽ
gaudiũ ex illo qð videt᷑ bonũ eſſe in pñti ⁊c̃.

Membꝛu ſecundum

Eeundo querit᷑. vtrũ gaudiũ in monibo
ſi eſt.cedat in penã. Vlidet᷑ ꝙ nõ ꝑ h̊ quod
dicit aug. in li.de li.ar. Pena eſt affectõ ĩ⸗
uoluntaria et ecõuerſo. Sʒ gaudiũ nõ eſt
affectio inuolũtaria.nõ em̃ vellẽt nõ gaudere demones:
̊ gaudiũ non eſt pena in demonibo.¶¶ Sed ↄtra boc eſt
q8 dicit aug.ſuꝑ geñ. Pena eſt dyabolo vt in pfate ha⸗
beat pctoꝛes.et inde maioꝛ eſt eis pena:qꝗa de taminfeli⸗
ci ptate letatur:ꝙ gaudiũ eſt pena demonũ o qð di
cendum.ꝙ gaudiũ in rõne gaudij non ſonat in penã:ſed
magis in pctm.qð aũt dicit᷑ eſſe pena hoc intelligit᷑ effe⸗
ctiue vel materialiter.effectiue qa gaudiũ inoꝛdinatum

meret᷑ penam.materialiter vo ꝗa de hoc ꝙ gaudium ha

buit oſequenter afnigit᷑.

embrum tercium

;

NBnſeqnter querit᷑ de pena demonuʒ que ẽ
doloꝛ. et ̊ reſpectu mali pñtis. et videt᷑ ꝙ
nõ habeat doloꝛẽ ꝓ pena in pñti ſ̊ quod re
. aleruer in futuro. ꝓpter h̊ qð dr exo.xx.viſi
tans pcta patũ ⁊c.glo.DOy abolꝰqꝛ iam peccãdi moduʒ
exceſſit.tanqᷓ; veſtimẽtũ ↄcretũ ſanguine nõ erit mundꝰi
H̊ ſeculo.nõ.ſ.flagellat ꝓ pcto.oĩa em̃ ſeruant᷑ in futurũ
Si ꝭ nõ flagellat᷑ in pñtiꝓ pcto ſ̊ ſeruat᷑ in futuro cum
dolor in pñti ſit flagellũ.nõ hñt doloꝛẽ in pñti.¶ Pꝛete⸗
rea.gaudiũ ⁊ doloꝛ ſunt oppoſita:cũ ꝗ̊ gaudiuʒ de pfate
ↄtinuet᷑ in pñti. doloꝛ ꝗ ki⸗d Bater nõ inerit in pñti

nõ ̊ doloꝛ erit pena in pnti.¶ Sed ↄtrariũ videt᷑ peꝛ q̊
ꝙ dicit in li.de ci.di.xix. Sic leticia deſerti boni ĩ pcto
teſtis ẽ voluntatis male.ita doloꝛ amiſſi boni in ſupplicõ
teſtis ẽ nature bone.et loquit᷑ ibi de ſtatu demonuʒ. exqͥ
accipit᷑ doloꝛẽ hñt de amiſſo bono. Pꝛeterea delecta
tionẽ habuerũt in pᷣmo pcto.delectatõni aũt ↄueniẽs pe
na rũdet afflictõ ſine doloꝛ:̊ doloꝛẽ hñt in pñnñti ꝓ pena.
d qð rñdendũ. ꝙ doloꝛẽ hñt in pñti tanq; penã pro
bono amiſſo qð ↄſequi potuerũt. Ad illud vᷣo qð obij⸗
citur in ↄtrariũ dicendũ eſt.ꝙ eſt quedã pena coꝛrigens
in pnti.et hac pena nõ flagellat᷑ dyabolꝰ ꝓ pcto ꝗa non

erit mundus in boc ſeculo.et eſt pena ↄdemnans et illa
hic inchoat᷑ in pñti et ↄſumabit᷑ in futuro.et rone illius

dicit᷑ om̃ia ſeruant᷑ in futurũ.i.ↄſumatio.nõ ꝙ in pꝛeſen
ti nõ puniat᷑.4. Ad ſcᷣm vᷣo dicendũ.ꝙ; gaudiñ et dolor
cũ ad eandeʒ rem referunt᷑ ſunt oppoſita.cum aũt ad di⸗
uerſa referunt᷑ nõ ſibi opponũtur. vñ doloꝛ ⁊ caſu a ſub⸗
limi veritate: ⁊ leticia de infelici ptate in pñti nõ ſibi op
ponũtur. ꝓPter qð nihil ꝓhibet hec duo ſimul in eſſe in
emonibo. in futuro vᷣo erit doloꝛ ſine gaudio. vnd aug.
in extremo ſupplicio recte fit:vt impij natur aliũ bonoꝛũ
damna in cruciatibo defleant ſentientes ablatoꝛẽ coruʒ
iuſtiſſimũ deum. quem ↄtempſerunt benigniſſimum lar

mbrmm quaꝛtũ

Oſimodũ querit᷑ de pena demonũ que di/
citur timoꝛ.et querit᷑ vtrũ timeant penam
quod videt᷑. ſerui eĩ pcti eſt timere:bᷣ dya⸗
H bolus ẽ ſeruꝰpct᷑i Johᷣ.viij. Qui facit pec⸗
ltũ ſeruus ẽ pcti: eiꝰeſt timere penaʒ.4 Pꝛeterca. de⸗
mones credũt et tremiſcũt Jac.ij. Sed quid ẽ illud cre⸗
dere niſi certitudo de pena.ex certitudine vᷣo pene futu⸗
re ſequit᷑ timoꝛ:̊ demones timẽt.ſed timoꝛ ille nõ eſt ni⸗
ſi potentie diuine puniẽtis:̊ hñt timoꝛẽ pene.¶ Pꝛetẽa.
vij. math.Quid nobis et tibi ihu filij dei veniſti añ tpᷣs
toꝛquere nos. certi erant de pena futura:ſed ex certitu
dine mali in intellectu ſequit᷑ timoꝛ in affectu.gᷓ habuer̃t
timoꝛẽ in affectu:ſ̊ timoꝛ pene ſecũ habet pena adiũctaʒ
ſm ꝙ dicit.j.ioh.iiij. timoꝛ penã habet:&̊ habent timoꝛẽ
penalẽ. ¶ Cont Yob. xl. factũ eſt vt nulluʒ timent.ſuꝑ q̃
bts greg.li.xxxiiij.moꝛa.nullum timent videlicet ꝗa nec
xũ. ſ̊ neqʒ hoc ꝙ paſſurus ẽ metuit:cui nimirũ felicius
fuerat timendo ſupplicia vitare.ꝙᷓ nõ timendo tolerare.
et alibi nũc oĩno nõ timẽs omibo ſupplicjs ſubiacet.qui

elemẽtis etiã ſu ꝑeſſe poteꝛat ſi vnũ quẽ debuit timeꝛe vo

luiſſet. vnde pfecto timẽt omia poſſidẽs.qui nũc vnũ nõ

timẽs om̃ia patit᷑ex quibo colligit᷑ q demones nõ babẽt

timoꝛẽ pene quam ſuſtinẽt:ſ̊ nec dei penam infligentis.

Pꝛeterea. timoꝛ ſeruilis facit abſtinere ab actu peti·

ß demones nullaten abſtinẽt ab actu pcti: ̊ nõ videtur
eſſe in eis timoꝛ ſeruilis.¶ Pꝛeterea Greg.ſuꝑ ullð iob.
iij. Quare nõ in vulua moꝛtuꝰſuʒ.cũ pena timet ſed faci
es dei nõ amat᷑: timoꝛ ex timoꝛe eſt nõ ex huilitate:quia
ſu ꝑbit ꝗ petm ſi liceat nõ puniri nõ deſerit.g videt᷑ ꝙ ha
bens timoꝛẽ ſeruilem ex ↄſideratõne nõ peccet: ſ̊ boc nõ
eſt in dyabolo: in dyabolo nõ eſt hmõi timoꝛ penalis.
Ao qð dicendũ.ꝙ vno modo eſt timoꝛ ĩ dyabolo alio
modo nõ.timoꝛ em̃ ᷣm ꝙ comes eſt huilitatis.non eſt in

ipſo.cũ ſuꝑbia maxime lit in ipſo que oſpponit᷑ hu milita⸗
ti. et per ↄns timoꝛi.et hoc modo intelligit᷑ illud.factus

eſt vt nullum timeret.ex ſuꝑbia enizʒ eſt in eo arꝛogantia
et pᷣſumptio. ꝓpter quã nõ timet illũ quẽ timere debeꝛet
et ex hoc peccat. Ex alia vᷣo parte timoꝛ ſonat in penam

et ſᷣm hoc eſt in dy abolo:ſed adbuc diſtinguendũ.quia
timoꝛ penalis aliquãdo reuocat hominem a peto vel co
hibet ab actu peccati.et hoc modo nõ eſt timoꝛ penalis
in eo. Alio vᷣo modo eſt in augmentum pene inflictus p

peccato pᷣcedenti.⁊ Fm hoc timoꝛ penalis ẽ in eo. Per
hoc poteſt reſponderi ad obiecta.cum em̃ dicit᷑ ꝙ timor
eſt in eo. intelligitur de timoꝛe penali non cohibente ab
actu peccati.ſed affligente ꝓ peccato. Quod at dicit᷑xl.
Job. factus eſt vt nullũ timeꝛet.intelligitur de timoꝛe co
pibente a pcto.ex ſuꝑbia em̃ eſt ꝙ nõ cohibet ſe a pcto ꝑ
timoꝛeʒ ci.ſicut eſt de illo ꝗ ex audacia ſiue temeritate
delinquit.¶¶ Siłr illud quod dicit bẽs grego.ꝙ nõ timet
ceum · intelligit᷑ de timoꝛe ſeruili que cobibet a peccato.
41 O etiã dicit ip̃m nõ timere penã boc ſilr intelligit ꝙ
non ita timet ꝙ pter boc a peccato deſiſiat. vnde eſt du⸗
plex timoꝛ ſeruilis. VUnus cohibitoꝛibus a peccato.et h
modo intelligitur illud.b. gꝛego.quod dicitur ſuper.iij.
iob.et quod alubi dicitur. viuit in eo voluntas peccaãci.

tſla
illins
Peeſen

di⸗
hiop
fein
aug.
DMor
coruz
Inlar

e di⸗
nam
dpa⸗
tpes
1a. de⸗
ce⸗
funr⸗
ni⸗
etis⸗
tis
litu
mert
ſenn
mnor
n
ahe
abe
ne.
gui
fo
nöᷣ
it
.
ia
a
n
l.
lio⸗
Sin
itn⸗

l

—

—
—

. .
.

caligino

(Lueſtio

et ſequeret᷑ peceandi libertas: ſi ſperaretur impunitas
in dyabolo vᷣo viuit voluntas peccandi et timoꝛ in ipſo
eſt ex timoꝛe:ſ nõ deſiſtit a pcto ꝓpter timoꝛeʒ pene.imo
in pñti magis exardeſcit ad culpam. . Ao iſtud qð dici
tur.j. Jac.ꝙ emones credũt et ↄtremiſcũt.intelligituꝛ
æ timoꝛe ſeruili quo timet᷑ iuſticia dei et non amat᷑ qui
nõ ꝓcedit ex fide 'm ꝙ eſt virtus infoꝛmis:ſed ex q̃dam
certitudine pene.

S ¶Queſtio. cxvj. De pena

eſt ptæterminatõem pene ſpũalis.ad
ↄſideratõneʒ ipſius pene localis q̃ fuit
caſus in aerẽ caliginoſuzʒ de celo empir⸗
reo vel in infernũ.vñ dicit᷑.x.luc. Eide
panã tanꝙᷓ fulgur de celo cadentẽ. Et queruntuꝛ

bam ſat

qtuoꝛ. Pꝛimo vtrũ ſit eis pena eſſe in iſto aere caligino⸗

ſo. Scðo quõ ibi puniant᷑.Lercio vtrũ tm̃ ille caſus lo
calis ſit eis pena. an ſint etiã alij caſus locales eis in pe
nam. Quarto vtrũ om̃es ceciderint in habitationeʒ ae⸗
ris caliginoſi.aut quidẽ ceciderũt in habitatõneʒ aeris
quidã dᷣo in infernum.

Mlembru prunuz
Dpꝛimuʒ ſic. videt᷑ ꝙ non ſit in eis pena.
ſunt em in iſto aere caliginoſo ad temptã⸗
dum hũanũ genus:p temptare bumanuʒ
6 geneſt eis voluntariũ. & locus ↄueniens
926 temptandu placet eis nõ & eſt eis penalis.¶¶ Pretẽa

.
*

Dicit aug. ꝙ vemones dicunt᷑ aerea aialia. qm coꝛpoꝛux
Aereoꝝ natura vigent:nec ꝑ moꝛtem diſſoluunt᷑.qꝛ pᷣua⸗

let in eis elementũ aptius ad faciendũ qᷓ; ad patiendum
ad patiendũ em̃ ſunt humoꝛ ⁊ hmõi. ad faciendũ vᷣo aer
et ignis:ſi &̊ ſunt in aere caliginoſo aſſumẽtes coꝛpꝰ ae⸗
reũ:aſſumũt coꝛpꝰactinũ nõ paſſiuũ.aſſumẽtes aũt coꝛ⸗
pus actiuũ nõ patiunt᷑ penã ex hoc ſed magis inferunt.
g eſſe i aere caliginoſo nõẽ eis pena.i¶ Pretẽa dic apłls
vlt. ad ephᷣ.ꝙ ſunt rectoꝛes tenebꝛaꝝ baꝝ. & dñant᷑ ſed
qð dnat᷑ ab illo nõ patit᷑ cnui dñatur.demones ꝗᷓ non pa⸗
tiunt᷑ ab gere nec ab alio coꝛꝑe ibi puniunt᷑: ̊ nõ puniũ
tur. ¶ O at ſit pena videt᷑ ꝑ hoc qð dic aug.ſuꝑ gen.ca
liginolſa aeris tm teneri ꝑmiſſi ſunt.ꝗ eis q̃ſi carcer ẽ vl⸗
ad tp̃s iudicij: ̊ eſſe in carcere eſt pena incarcerato.
Bſis cemoniboẽ pena eſſe ĩ aere caliginoſo.⸗ Pꝛetẽa
ſi angeli hẽbant coꝛpꝰꝑ aſſumptõeʒ anteqꝙᷓ; caderẽt.habe
bant coꝛꝑa ſumpta cæ ethere luioſo vel nulla habebant.
Fᷣ pꝰcaſuʒ hñt coꝛꝑa aſſumpta de aere caliginoſo.g̊ quo
ad h̊ mutant᷑ in ſtatũ teterioꝛẽ:ſ̊ mutari ĩ ſtatũ xeterio
rem ẽ pena. demones ex G ꝙ in gere caliginoſo ſunt pe
nam bñt. ¶¶ ꝛeréa dr. xx. li. æ ci.dei. In h̊ aereo celo 2
in tris ⁊ œæmonũ ⁊ boimẽ miſerꝛima vita erꝛoꝛibo erũ⸗
niſq; pleniſſima: ̊ miſerꝛima vita nõ eſt ſine pena. ̊ pe⸗
na eſt ipis demonibv eẽ in h celo nereo. As, qð dicen⸗
Dũ eſt. ꝙ datũ eſt eis ĩ penã eẽ in aere caliginoſo. locꝰem̃
in qͥ aditi ſunt erat celũ em pirreũ qð ẽ luioſuʒ ⁊ q̃ſi locꝰ
ↄonatalis eis.eſſe ̊ ꝑpetno ĩ loco tenebꝛoſo vł caliginoſo
inflictũ eſt eis.qꝛ noluerũt tenẽ habitatõeʒ luioſaʒ:non
ꝙ pena eẽt angelo bono eẽ in loco tenebꝛoſo.vt ſi angłs
bonꝰmittat᷑ ad has ꝑtes inferioꝛes:ſᷣ ideo cedit eis ĩ pe/
nam.ꝙ reuerti nõ poſſunt ad regionẽ luis ſibi ↄnatuꝛa⸗
lẽ. deferũt etia ſecuʒ tenebꝛas interioꝛes qᷓ magis ſũt eis
in penã q; tenebꝛe exterioꝛes.ſic &̊ ẽ pena ipſoꝝ demonũ
4¶Ad obiectũ at᷑ pꝛio in ↄtrariũ dicendũ ẽ.ꝙ lʒ gaudeãt
c tẽptatõne hoĩs.nõ tñ gaudẽt de diſpoſitõe loci in qͥ te
ptãt cũ illa diſpoſitio loci diſcõneniẽs ſit nature pᷣme in
ſtitute.¶ Ad ſcõm vᷣo dicendũ.ꝙ lzʒ aer ſit de coꝛꝑibo re⸗
ſpectu terꝛe ⁊ aqᷓ.bre tn aereũ coꝛpꝰtenebꝛoſuʒ ceditĩ ra
tionẽ paſſibilis:non ꝙ aer ipᷣe agat in ipos demones in⸗
feredo eis pena: ſᷣ ipſi ex innaturali ſibi habitatõne pe⸗

cxvj.

nam accipiũt. Ao terciũ dicendũ eſt.ꝙ licet dminent᷑
ipſis pctoꝛibo ꝗ ꝑ tenebꝛas deſignant᷑:nibilomin tñ hoc
dominiũ ↄcomitat᷑ quedã pena. ñ dicit augꝰ. ſuꝑ gen.
aduerſus manich. Pena eſt dy abolo vt in ptate habeat
eos ꝗ pꝛecepta dei ↄtemnunt.ſicut eſſet e aliqͥ ꝗ eſſet de
familiaribo alicuiꝰ regis.et pꝰfactus eſſet carcerariꝰ ad
cuſtodiendũ malefactoꝛes:et cum ipſis malefactoribus

puniyetur.
e embrum ſecundum

Eeundo querit᷑ quomodo demones in ae⸗
re caliginoſo puniant᷑. Si em̃ angelis ſan
ctis nõ eſt gaudiuʒ eſſe in corꝑe luminoſo
quocũq;.vt ſi eſſent in aere illumiato.non

ter boc eſſet eis maiꝰgaudiuʒ · ̊ per oppoſitũ non erit
pena ipſis demonibo ꝙ ſunt in coꝛꝑe caliginoſo.⸗Pre⸗

terea.coꝛpꝰnaturaliter inferiꝰeſt ſpũ.&̊ non agit in ſpim̃
aer aũt caliginoſus eſt coꝛpus. non agit in ſpm̃ demo⸗
nis. nulla paſſio infert᷑ ab ipſo coꝛpoꝛe: et omis pena
paſſio eſt.q̊ nullo modo pena ex coꝛpoꝛe caliginoſo infeꝛ
tur ipſis demonibo.¶ Sed ↄtrariũ videri põt.ꝗa pena
dicit᷑ affectio inuolũtaria affectio aũt inuoluntaria ĩ de⸗
monibo eſt eẽ in aere caliginoſo videlʒ ↄtra voluntatem
pꝛimitꝰ? inſtitutã. eſt pena in illis.¶ Pꝛeterea. ignis ge
enne licet coꝛpoꝛeꝰſit.nihilominꝰafſligit ipſos ſpiritus
elinqntes ex dei oꝛdinatõe:q̊ paꝛi rõne cũ aer caligino⸗
ſus ſit coꝛpꝰnõ impedit᷑ ꝗn poſſit eſſe in penã demonibo
o qð videt᷑ eſſe dicendũ.ꝙ cũ ſtatus demonũ in pꝛe
enti mediam rõnem teneat inter ſtatũ innocentie quem
habuerunt et ſlatũ pene eterne cui deputati ſunt. ↄgrne⸗
bat vt duz eſſent in ſtatu medio.habeꝛẽt aliꝗd de poten⸗
na et aligd d paſſibilitate.vnꝰem̃ ſtatus ad potentiaʒ ꝑ
tinebat.alius vᷣo ſtatꝰad miſeriã. et diſtãt loca his ſtati⸗
bus ↄgruentia.ſ.celũ empirreũ ⁊ infernꝰ:ouenit q̊ vt lo⸗
ceum mediũ teneãt duobo ↄgruentẽ.ſ.vt poſſint agere. et
poſſint pati:et ideo in aere ſunt et caliginoſo.vt eẽ in ae
re et de ꝑte aeris facere qð ſibi ꝑmiſſuʒ ẽ: ꝑtineat ad age
re.eſſe ᷣo in caliginoſo pertineat ad pati. Ad illud vᷣo
qð obijcit᷑ in ↄtraꝛiũ dici põt.ꝙ licet aer coꝛpus ſit.cor⸗/
pus aũt de ſua natura nõ agat in ſpm̃:nibilominꝰquia
nõ ſeruauit ſuũ oꝛdinẽ ipſe ſpũs.in h̊ cecidit vt a coꝛpo⸗
re pateretur:vel ſibi inde aſſumeret coꝛpus.⸗ Ad aliud
vo dicendũ eſt.ꝙ nõ eſt ſiłe:angeli em̃ boni naturaliter
pᷣeminent coꝛꝑibo.et ideo de eſſentia gaudij eoꝝ non eſt
Diſpoſitio coꝛꝑis:ſ̊ angeli mali ꝗa ſpũᷣs ſunt ex natura.
in h̊ hñt penã ꝙ a coꝛꝑibo vel in coꝛꝑibo patiunt᷑.

embrmm tercium
Ercio queritur. vtrum localis caſus ĩ ge⸗
rem caliginoſum ſit tm̃ demonibus in pe⸗
nam.an etiam ſint alij caſus locales. Si
enim ſunt alij caſus locales.et alia pena
r niſi pꝛo alio peccato.eſſent diuerſa peccata
in genere pro quibus inflicte eſſent penalitates illoꝛum
locoꝛum.videmus autem pꝛo pꝛimo peccato inflictã pe
nalitatem aeris caliginoſi et inferni:ergo nõ videtur ꝙ;

penalitas diuerſoꝝ locoꝛum diuerſis peccatis reſpõde
at.¶ Preterea ſicut dicit beda.cũ eſt in aere caliginoſo

penã ignis gehennalis ſecũ defert vbicunq; mouetur.⁊

ponit exemplũ tale defebricitante.quocũq; tranfferatuꝛ

penam caloꝛis febꝛilis ſecũ defert:ergo nec localiter di⸗
ſtinguũt᷑ pene vt vna pena ſit in vno loco? alia in alio.

nec diſtinguũt᷑ ꝑeccata ꝓpter que diuerſi caſus locales
inferantur. ¶ Sed videtur ↄtrarium ꝑ boc ꝙ dicitur ĩ
li.collectionum de ſententijs ſctoꝛũ et videtur eſſe verbũ
am bꝛoſij: tribo locis dy abolus cecidit.pꝛimo de celo peꝛ
ſuꝑbiam. ſcdo de padiſo ꝑ homicidiũ ade.vñ homicida
dictus eſt ab initio Yꝓohᷣ.viij. tercio de terꝛa ꝗ per inuidi

am hũani generis cecidit i infernũ.? ita no tm erat ca⸗

ſus vnꝰ vemonibo in penã ſed płes. ¶ A qð dici poteſt

ꝙ illud dictũ eſt ꝑ quandam coaptatiõeʒ. Fm Hᷣ em̃ ſi di⸗
uerſi iſti caſus eſſentialiter reſpondent diuerſis pct᷑is
dictis.tũc ꝓ pᷣmo pcto ſuꝑbie non cecidiſſent in infernũ
dicit᷑ aũt in yſa.xnij. Quo cecidiſti lucifer ⁊c.et pꝰſequi
tur. Verũtamen ad infernũ detraheris in ꝓfunduʒ laci.
obi notat᷑.ꝙ ꝓ primo pct᷑o ſuꝑbie inflictꝰẽ caſus geben⸗
ne.ꝑ quandã tñ aꝓpꝛopriatõnem dici videt᷑ de aptatõnę
locoꝝ.eo em̃ ꝙ peccauit in celo:de celo cecidit ꝑ ſuꝑbiã

eo aũt ꝙ peccauit in ꝑadiſo ſuggerendo primis parenti

bus.dicitur de ꝑadiſo cecidiſſe ꝑ homicidiuʒ. eo autem
ꝙ quotidie peccat in terꝛa temptãdo hoĩes ad ſeditõneʒ
dicit᷑ de terꝛa cecidiſſe quaſi boſm habitatõne. ſic ̊ qtũ
ad terminũ a quo eſt caſus tria loca diſtinguũtur. ꝗꝙtuzʒ
ad terminũ in quem eſt caſus.nõ diſtinguũt᷑ niſi duo lo
ca aeris.ſ.caliginoſus qui eſt locus ad temptandum.et
infernus qui eſt locus ad recipiendum penam ignis e⸗
terni.

Varto querit᷑.vtrum vterq; locus ſit det⸗

miĩatꝰom̃ibo demonibo in penaʒ aut vn ꝗ⸗
buſdã:et alijs aliꝰ.Et videt᷑ ꝙ vnꝰquibui⸗
dam et aliꝰalijs.nõ em̃ par erat oĩbo pcẽm
Humpari exiſtente pcto. impar debet eſſe pena: ſ̊ pena fu
it caſus localis.ᷓ inequalis dʒ eſſe caſus: ſ̊ hec inequa⸗
litas nõ fuit eo ꝙ quidam demones in ſuꝑioꝛi ꝑte aeris
caliginoſi ceciderunt.alij ᷣo in media ꝑte.alij ðo in inſi
ma: ꝙ in boc attendit᷑ inequalitas ꝙ quidã cecideꝛũt in
agerem caliginoſuʒ:quidaʒ vo in S obijcit
in ↄtrariũ.ꝑ hoc ꝙ dr̃ in euãgelio cum dicit᷑ math.xxv.
Ite maledicti in ignẽ eternũ ꝗ ꝑatus ẽ dy abolo⁊ angel
eius.cũ em̃ dicit᷑ ⁊ angelis eiꝰ.nullꝰexcipit᷑:q̊ ignis ĩfer⸗
ni omibo deputat᷑ in penã. Silxr dr̃.xir.apo.et.xx.ꝙ dy⸗
abolus miſſus ẽ in ſtagnũ ignis et ſulfuris.et ꝗ habebat
caracterẽ beſtie.Et.b.aug.dicit in li.de fide ad petrum.
Firmiſſime crede dyabolũ ⁊ angelos eiꝰin ignẽ eternũ a
xpᷣo eſſe mittendos.vbi nunq carebũt pena quã eis pꝛe⸗
parauit diuina iuſticia.̊ pena ignis infernalis coĩs eſt
om̃ibo demonibo.i Silxr pena aeꝛis caliginoſi ẽ eis com
munis.vñ dr.xxiiij.yſa.liſitabit deꝰ ſuꝑ militiã celi in
excelſo.militia autẽ deſignat ibi demones ꝗ in aere mili⸗
tant ad hoĩes ſeducendos.Silr dr.xxxiiij.yſa.axplica⸗
bunt᷑ ſicut liber celi et omis militia eoꝝ defluet ſicut de⸗
fluit de vinea.vbi nulla fit diſtinctio ꝙ quidã militãt in
aere caliginoſo quidã nõ:ſᷣ indifferẽter om̃s.qᷓ illa etiaʒ
pena cois eſt omibo.¶ Pꝛeterea.b.grego.exponẽs illud
ij. pe.ij.Deus angelis peccãtibo nõ peꝑcit ſ̊ ⁊c̃. Dicit in
moꝝ.li.viij.et.xiij.q;tum ad ſublimitatẽ celi aer iſte cali
ginoſus nõ ĩmerito põt infernus dici ſicut qtuʒ ad eiuſ⸗
deʒ aeris altitudinẽ.et terra q̃ inferiꝰiacet infernus põt
intelligi.malignꝰitaq; ſpũs de ſuꝑioꝛibo in hec inferio⸗
ra deiectus.ne ad celeſtia valeat deuolare pene ſue pon⸗
dere coartat᷑.et hic q̃ſi in carcere conſtringit᷑.qꝛ tempta
re bonos quantũ deliderat ꝓpbibetur.⁊ vt implere mala
q̃ apetit nequeat.ſuꝑna diſtrictiõe relegatus anguſtat.
ex quibo verbis colligitur.ꝙ eſſe in aere caliginoſoẽ pꝑe⸗
na indifferẽteꝛ ommibo demonibo.loꝗtur em̃ ð dyabolo⁊
angelis eiꝰ.et ita indifferẽteꝛ vterq; locus eſt pena demo
num.¶ Dð ↄcedendũ eſt.¶ Rñdendum aũt eſt ad obie⸗
ctum in ↄtrarium.qꝙ exñte inequali pcto et inequalis ſu
it pena.ſed illa inequalitas pene eſt ſᷣm maioritatẽ ⁊ mi
noꝛitatẽ afflictõnis in igne gehenne ꝗ eſt ignis gebenna
lis. et ſ̃m maioꝛitatem caliginis et minoritatem quam
ſibi ſuo peccato effecerũt.non ꝙ quidam habeant ꝓ pe⸗
na ꝑpetuum carcerem aeris caliginoſi alij vᷣo ignem in⸗
fernalem. ¶ Videtur autem aliquibo ꝙ pena aeris cali⸗
ginoſi ſit pena eoꝛum vſqʒ; ad dieʒz iudicij. pena vᷣo ignis

gehennalis poſt iudicium: ſed ꝙ pena gehennalis ſit pe

na in preſenti.patet per hoc ꝙ dicit beda in auctoꝛitate
ſupradicta.¶¶ Preterea.pꝛimum peccatum fuit maius
peccatum qꝙᷓ conſequentia ꝑeccata demonuʒ.ergo maior

pena debebatur.ſed maioꝛ pena eſt ignis gebẽnalis.ex⸗

go cum iam iudicati ſunt. ꝓ illo peccato eis illa pena ẽ
inflicta.¶ PHꝛeterea.in iudicio vltimo cũ ꝓonit᷑ ſnia in

dicis reſpectu damnatoꝝ nulla mentio fit ibi de iudicõ
ferendo in angelos malos.ſed de iudicio ferendo in bo

mines malos. ex quo accipitur ꝙ ia latum eſt iudicium
ſed pꝛo malis angelis fuit ille ignis gehenne. ſicut.xxv.
math̊.ergo iam latũ eſt iudicium ipſoꝝ demonũ reſpeo⸗

ctu huiꝰ pene.qE aũt alia pena ſcilicʒ aeris tenebꝛoſi
nõ ſit pena eoꝝ pꝛincipalis videtur.ꝙ em̃ remaneãt in
hoc aere tenebꝛoſo.boc ẽ qꝛ hic eſt eis locus temptandi
hũanũ genus.ſed poſt indiciũ nec erit temptatio nec ha
bebunt poteſtatem temptãdi.ergo nec pena cõcomitãs
hmõi poteſtatem ᷣm illũ modũ erit tũc ĩ demoiĩbo. Aer
em̃ qui nunc eſt caliginoſus tunc erit illumĩatus.̊ tunc
nõ erit eis pena eſſe in illo tãqᷓ; caliginoſo.¶ Ad qð olti
mum dicẽdũ.ꝙ etiã illa pena que eſi tenebꝛoſitas aeris

nõ aufertur ab ipᷣis demoĩbo poſt iudiciũ.licet em̃ nõ ha

beant tenebꝛoſitatẽ huiꝰ aeris:habebũt tñ tenebꝛoſita⸗
tem que eſt in inferno.et licet auferatur ab eis poteſtas
tẽptandi ⁊ eſſe in loco ſuperioꝛis aeris caliginoſi: nõ tñ
eſſe in loco infimo vbi erit etiam eis tenebꝛoſitas in pe⸗
na.

¶ Queſtio.cxvij.de tem ·

ptatione demonum in generali.

Ompleto tractatu

de pꝛimo peccato maloꝝ angeloꝝ ⁊ de
pena ↄſequẽte:dicendum eſt de peccato
temptationis quo pꝛimũ parentẽ tem⸗
E ptauit et adhuc temptat humanũ genꝰ
rationè em illius dicitur homicida ab inicio.ſicut habe
tur.viij.iohᷣ.Pꝛimo aũt dicendum eſt de temptatione in

coõmuni. Secũdo de temptatione facta pꝛimis parenti‚⸗

bus.De temptatione in cõmuni pꝛimo dicendũ eſt de tẽ
ptatione actiua. Secundo de temptatõne paſſiua.⸗Ci
ca temptatõem actiuã ipᷣius dyaboli conſideranda ſunt
bec. OPꝛimum quid ſit temptatio. Secundum a quo ſit
temptatio. Zerciũ cuiꝰ ſit temptatio. Quartuʒ ex qua

cauſa ſit temptatio. Quinto qua de cauſa ꝑmittit deus

temptatõnes fieri. Sextum que ſint dꝛñtie ſiue ſpecies
temptationis. Septimũ quo vnaqueq;ʒ fiat.Octauũ de
remedio temptationis.Qonum vtrũ dyabolus ſem peꝛ
temptet. Decimũ vtrũ aliqn creſcat eiꝰ appetitus ad tẽ⸗

Irca pꝛimũ ſic ꝓc
ꝙ temptatio ẽ aſſimilatio boni ad fallẽdũ
Sʒ videt᷑ ꝙ hec ratio nõ ↄneniat om̃i tem
ptatiõi dyaboli.temptat᷑ em̃ aliꝗs qñũq; a
abolo de flide.⁊ tũc eſt te nõ vero ſub ſpecie veri.qñ
angelus ſathane trãſfigurat ſe in angelũ lucis.conſenti
re falſo ſub ſpecie veri.aliqñ aũt trãſfigurat ſe vt hõ eli⸗
gat malũ ſub ſpecie boni.nõ ergo in om̃i temptatõe dya
boli eſt aſſiłatio boni ad fallẽdũ.ſ̊ qnʒ aſſiłatio veri ad
fallẽdũ.q¶ Itẽ greg.in moꝝ.dy abolꝰ quoſdã dcipit vt
ſapiẽtes ſub ſpecie boni.ſ̊ alios a ꝑte ducit in pꝑeccatum
greſpectu eoꝝ nõ eſt temptatio aſſilatio boni ad fallen
ũ gꝑte ducũtuꝛ in malũ.quidã em̃ ſciẽter malum

Dum. cũ
faciãt.( ¶ Sed in cõtrariũ ſic obijcit.terminꝰ temptati⸗
onis dyaboli ẽ pctm.ꝗ̊ᷓ ad hoc tendit temptatõ eiꝰ vt ho
mo ꝑpetret pctm.ſᷣ̊ nullꝰvult malũ inqtũ bmõi.q̊ ſb ſpe
cie boni ꝓcedit ad tẽptandũ.qᷓ temptatõ eſt aſſiłatio ⁊c.
4 Hoc etiã videt᷑ ꝑ hoc ꝙ dẽ in glo.ſuꝑ illud pẽ.ꝛoba
me dñe tempta me.dyabolꝰtemptat vt ſeducat.ſᷣ ſedu
cere eſt a bonitate ad malicia ducẽ vel ĩ maliciã magis
ꝓfundare. temptatio dyaboliẽ ꝑ aparẽtiazʒ boni.ad
hoc ꝙ a bono ducat᷑ ad malũ.hoc em quodamõ tenet ra
tionẽ medij.ab extremo aũt ad extremũ nõ venit᷑ directe

editur dicit Caſſiodoꝛꝰ

— — — , ——————ũ

c⸗
enad
i 1
dic,
n bo
iumn
rr.
e,
l
W
ndi
ehe
Ber
une

ſto

l⸗

2

go experiri videtur eſſe cõmune om̃it

S

Lueſtio
niſi ꝑ mediũ.¶ Ao qð reſpõdẽdũ.ꝙ pᷣdicta ratio Caſ⸗
ſiodoꝛi cõnenit omi temptatõni dyaboli.¶l Ao obiectũ
aũt in cõtrariũ dicendũ eſt. ꝙ temptatio que eſt de ſide
eſt etiã bmõi.eſt em ibi aſſilatio boni in genere illo.verũ
em̃ eſt bonũ intellectũ et affectum. ᷣm ꝙ conſenſus fert᷑
ſaꝑ illud.¶ Ad ſcðᷣm verũ dicendũ.ꝙ licet quoſd tæci⸗
piat occulte quoſdã aꝑte ducat.nihilomĩꝰ in om̃ibo ẽ de
ceptio.Appetũt em̃ illud qð nõ eſt aeren. et licʒ co⸗
guoſcat quodãmõ illud eẽ malum q appetit:tamẽ alio
modo eſtimat eſſe bonũ.et ita ſemꝑ eſt ibi aſſiłatio boni
ad fallendum.ſed ꝓpter hoc dicit᷑ aꝑte ducere quoſdam
qꝛ habent in ſe ſciam ſᷣm quẽ poſſunt cognoſcere et cogᷓ
ſeunt quoniam illud eſt malum ſimpliciter. et a deo pꝛo
hibitum.

ugo de ſancto vi j.

ponit aliam diffinitõem. Lemptare eſt callide experiri
et quaſi quibuſdã blandis conatibo ante violenta pulſa
tionem probare.i Circa quã diffinitionem ſic obijcituꝛ
Videtur em̃ ꝙ nulla ſit violenta pulſatio.dicit ei greg.
nõ eſt timẽdus hoſtis qui nõ pt᷑ vincere niſi volentem.
Item yſa.lj. Incuruare vt trõſeamus.in pſona demo
num ip̃ᷣi aĩme dicitur.vbi glo.niſi teipᷣm ſubdideris.de⸗
mones non nocebũt tibi.¶ Pꝛeterea.phᷣus aſſignat dif⸗
ferentiã inter violentũ et volũtariũ dicens. Violentuʒ
eſt cuiꝰ pꝛincipiũ eſt extra eo vel conferente ꝗ agit vel ꝗ
patitur. Volũtariũ em̃ ẽ cuiꝰ pꝛincipiũ eſt ĩ ip̃ᷣo.ſ̊ů omne
petm eſt ita volũtariũ.q ſi nõ eſt volũtariũ:non eſt pec⸗
catum.ꝗ nullũ eſt violentũ.nõ ergo eſt violenta pulſatö
in aliquo pcto.¶ Contra dicit. b. greg. g aliqñ temptat
dy abolus vt leo.et aliq temptat vt dꝛaco.cũ aũt ſeuit
vt leo.tũc videtur eſſe violenta temptatio. cum aũt tem
ptat vt vꝛaco nõ violenta. et ita nõ in om̃i ꝓgreſſu tẽpta
tõnis eſt violenta.¶ oc etiã videtur per hoc qð dicit
b. greg. alibi pꝛins.quaſi cõſulens blanda ad amimũ lo⸗
quitur.ſed cum ſemel tentẽ telectatõnis infixerit. violẽ
ta poſt cõſuetudie pene inſolubiliter innodatur. Et ite⸗
rũ ſuꝑ illud Job.caput aſpidis ſuget et occidet euʒ lin⸗
gua vippere.ꝗd ꝑ linguã niſi violenta demonũ tempta⸗
tio deſignat᷑.pꝛius em leniter ſi urrepit.poſtmodũ vᷣo vio
lenter trabit. caput po aſpidis ſugit. qꝛ initiũ ſi uggeſti
onis occulte pꝛauũ pꝛius in coꝛde naſcit᷑. h̊ occidit eum
lingna vippere qꝛ poſtmodũ capta mens veneno violen⸗
tie tẽptatõis necatur. ¶ Pꝛeterea tẽptare ẽ exꝑiri.ᷣ ex⸗
periri eſt de re ignota vt fiat nota.ſi ergo notũ fit dy abo
lo de aliquo ꝙ ſit in moꝛtali.de illo nõ erit experientia.
ergo nec temptatõ.a quo em̃ remouetur genus ab eo re
mouetur ſpecies.ergo ſi in hmõi eſt etiam temptatio.ñ
erit teinptare callide expiri ⁊c.· uius etiaʒ gratia
queritur cũ tẽptare dicatur de deo et dicatur de dya bo⸗
lo et dicatur de homine.ſicut habetur ſi uꝑ illud. Pꝛoba
me dñe ei tempta me.querit᷑ in quo ſit cõueniẽtia.⁊ vtꝝ
ſit cõmunis ratio. nõ videtur.temptat em̃ deꝰ vt eru
diat vel ꝓbet. homo do vt ſciat:dyabolus vt ſeducat.
iſte ſunt rationes differẽtes.ᷓ nõ videt᷑ eẽ cõmunis rõ.qᷓ
cũ iſta nõ habeãt cõe.. Pꝛeterea.et homo et dyabolus
pt experiri de re ignota.ſᷣ deus nõ.nihil em̃ ẽ ei ignotũ.
ſed anteq; iat eſt notũ. Vnde cũ dẽ. xiij. deutro.temptat
nos dñs deus nẽ vt palã fiat hoc. nõ eſt vt ei fiat palam.

„

₰

6; vt homi fiat palam xvel ſibipᷣi vel alteri.reſiat ergo ꝙ

exꝑiri ſᷣm vnã rõem nõ erat in temptatõne dicta de dya
bolo.et in temptatõne dicta de ceo. ¶¶ In ↄtrariũ ſic obij
citur. per ſimilitudinẽ in temptationibus artificũ.tem⸗
ptat em medicus quis ſit effectus alicuius beꝛbe per ex
perientiã. Similiter temptant?2 alij artifices quottidie
ſic ergo videtur ꝙ temptare hic dicatur exrperiri.cuʒ em̃.
dyabolus temptat:experientiã ſnmit de homiĩe ad ma⸗
lum.cũ deus temptat:experiettiã ſumit de hbomie ad bo
nũ.cum homo tem ptat:experientiaʒ ſumit ad verũ.er⸗
tationi et ꝙ g⸗
hniuſmodi differẽtias diſtrahatur. ¶ Av quod dicen⸗

.

cxvij.

dum. ꝙ illa ratio hug. intelligitur de temptatione q̊ ad

*

initium motus in peccatum. Zccidit enim dy abolo ali⸗

quãdo ſicut accidit ceco.qui pꝛimo temptat baculo vtꝝ
iueniat viã ꝑ quã poſſit incedẽ.poſtq aũt iuenit viam.

Iſi incedit ſecure.ſic dyabolꝰ pꝛimo tẽptat hoĩeʒ.etſi in⸗

ueniat eũ foꝛtẽ ad reſiſtẽdũ blande conat⁊᷑ et paulatim:ſi
vᷣo inueniat viã paratã quaſi violentus pulſat. et H̊ͥ mõ
ĩtelligit᷑ ipᷣa rõ ſi upᷣdicta.¶ Ad obiectũ aũt de violẽta tẽ⸗
ptatõe ſiue pulſatõe dicẽdũ ẽ.ꝙ nũqᷓẽ oĩno violẽta. ſed
dẽ in reſpectu violẽta qꝛ q̃ſi quadã ncciĩrate ↄſuetudinis
vel alterius rei ducit᷑ ad pctm.vel ad hoc ꝙꝙ in pcto pꝛo⸗
ſundet᷑.et boc mõ inducũt acẽtes.b.greg.nõ de violenta
temptatõe ſimplicit᷑ ſ̊ in reſpectu.¶ Ao ſcoᷣm vo dicen⸗
dũ.ꝙ licʒ tẽptare ſit exꝑiri.nõ tñ ſem pẽ de re incognita
hſ tũc pꝛie ẽ de re incognita vel ſibi vel alij. qn finis ex⸗
perientie termĩat᷑ in noticia intellectꝰ.qñ vo nõ ſiſiit in
ĩtellectu finis temptatõis vel ex ꝑientie ſᷣ ꝓgreditur ad
effectũ vel affectũ: tüc pt eſſe erꝑientia de re ignota et de
re nota.eyperit᷑ em̃ vt fiat malũ vel vt fiat bonũ ſiue ma
nifeſtet. ¶ Ad illð vo qð obijcit᷑ de cõueniẽtia tẽptatõis
dy aboli cũ temptatõe dei et homĩs.dici pt. ꝙ nõ ẽ cõue⸗
nientia ex ꝑte finis.ſᷣ ↄueniẽtia eſt ex ꝑte actꝰ et ſbiecti ĩ
genere. temptatio em̃ eſt expientia li.ar.ſ̊ deus experit᷑
li:ar.ad bonũ.dyabolꝰ experit᷑ li.ar.ad malũ.ex paꝛte
ergo boni ⁊ mali nõ eſt accipe cõe ſed ex ꝑte actus ma
terie.i¶ Si vᷣo querat᷑ q̃ ſit differẽtia int᷑ tem ptatõz dya
boli et cõſiliũ et ſuggeſtionẽ.pt bec aſſignari differentia
vt temptatio ſit reſpectu li.ar.cõſiliũ dᷣo ſit reſpectu ra⸗
tionis vel reſpectu intelligẽtie.ſuggeſtio vo reſpectu vo
lũtatis.ſiẽ em ſpũs ſcʒ ſuggerit bona volũtati.ſic habet᷑
riiij.ioh.ſic ſpũs maligno mala ipᷣi volũtati.ſic 6diſfer⸗
re pñt temptatio.conſiliũ et ſuggeſtio.

embrü ſecundũ

udo querit᷑ a quo ſit tẽptatio vtrũ ſit a
ſolo dyabolo. nõ videt᷑.dꝛ Job.rxl.ſuꝑ
illud.iQũquid accipies eũ ſeruũ ſempiter
Rnũ.ibi dicit.ꝙ dy abolꝰ ſeruit dño in tem⸗
ſed illð qdð fit a ſeruo miſterio.fit a dño auẽta
te.ᷓ tpẽtatio q̃ fit a dyabolo tanqᷓ a ſeruo eſt a dño au⸗
ctoꝛitate.nõ ꝗᷓ ſoliꝰ dy aboli eſt temptare iſta temptatõe
Pꝛeterea.homo etiã temptat ad temptatõem.ſiẽ ba⸗
betur in euãgelio cum dicitur.acceſſit quidam legiſla⸗
toꝛ temptans eum ſicut habetur math. xxij.et luc. x. tem
ptabat em̃ eũ vt deciperet.ita etiã multi homines tem⸗
ptant alios ad deceptionẽ.ergo non eſt ſolius dyaboli
temptare hoc genere tẽptationis. Item.j. Jac. Elnuſqſ
qᷓ; temptatur a concupiſcentia ſua abſtractus et illectꝰ.
ergo cõcupiſcentia hominis temptat ipᷣm.ſed ꝗd aliud
eſt dicere ꝙ concupiſcentia temptat.niſi ꝙ eſt quedam
cauſa tẽptationis. differens a cauſa temptationis qᷓ eſt
dy aboli.ergo nõ a ſolo dyabolo fit hmõi temptatõ que
eſt ad ſeductionem pcti.¶ Contra.j. Jac.i Leminem
Jus temptat. deus em intem ptatoꝛ maloꝛum eſt. ergo
hmõi temptatio que eſt ad ſeducendum non eſt a deo.
Item aug.in li.d bono perſeuerantie.deus nemiem
tẽptat temptatõe ſcʒ noxia.nꝗ eſt vtilis qñ ñ cecipimuꝛ
hᷣ ꝓbamur.noxia ðo eſt quã ſignat aplus.j.ad theß.iij.
NMe ſoꝛte tẽptauerit is qui temptat ⁊ inanis ſic laboꝛ nz
Itẽ cũ aſſignat᷑ rõ temptatõis hũane.dicit ꝓ hõ tem⸗
ptat vt ſciat.ſi &̊ finis tẽptatõis hũane ẽ ſcire.nõ ẽ finis
tẽptatõis hũane deciꝑe.gᷓ ꝓpꝛiũ ẽ tẽptatõnis dyabolice
temptare vt ſeducat vel decipiat. ſic enim diſtinguitur
temptatio a tẽptatione. ex parte finis.⸗ Pꝛeterea. di⸗
ſtinguitur temptans a temptato in ſubſtantia et babet
in ſe pꝛincipium experiendi.ſed concupiſcentia non di⸗
ſtinguitur oĩno ab homine temptato in ſubſtantia. nec
habet in ſe pꝛincipium ex ꝑienqi.illud em̃ẽ pꝛincipiũ ex
periendi qð habcet in ſe potentiã cogſcẽdi.q̊ concupiſcẽ⸗
tia nõ eſt pꝛincipiũ temptandi illo mõ quo dẽ dyabolus
cẽptare. 2 qð dicendũ.ꝙ temptare ſᷣm ꝙ eſt calli⸗

.*

de experiri ad malũ. eſt officiũ dyaboli. ſicut dẽ in glo.
.Jj. theſſa. iij. ſuꝑ illuo. e foꝛte temptanerit is qui tem
ptat. Ad boc autez quod obijcitur.ꝙ dei eſt temptare
iſia temptatione tanqᷓ actoꝛe. dicendum eſt ꝙ tempta⸗

tio actꝰ inꝗtum ꝓcedit a ptate.ſic eſt dei vt actoꝛis.inqᷓ

tum aüt temptatio ꝓcedit a volũtate: nõ eſt eius vt acto
ris. poteſtas eni iuſta ẽ ̊ volũtas iniuſta eſt. ſicut dicit
btũs greg. cũ dicit᷑ ſeruꝰ ꝓpꝛie dicit᷑ ex ꝑte poteſtatis.
nibilomin“ tñ ſeruit etiã deo ſua mala volũtate.qꝛ actũ
illius male volũtatis oꝛdinat deus ad bonũ. AUñ grego.

Ingde obtẽꝑat nutibo diuine potẽtie.vnde exercet iram

nequiſſime volũtatis ſue.⁊ iteꝝ ſeruꝰ ex pacto eſt.quia
dum voluntatẽ ſuã umplere ꝑmittit᷑ a ſuꝑni ↄſilij volun⸗
tate ligat᷑:vt electos dei nolens temptet ⁊ temptãdo ne⸗

ſciens ꝓbet. Et dicit Iſið.dyabolus tẽptando ſanctoꝝ
pfectibo ſeruit.cũ aũt dr.i. ac. Deus neminẽ temptat

ſenſus eſt. nõ habet volũtatẽ temptãdi ad ſeductionem.

2 Aug.in li. de bono ꝑſeuerãtie ita exponit ibi. neminẽ
te nptat.i.in temptatoʒ inducit.nam temptari ⁊ in tem
ptationẽ nõ induci nõ eſt malũ. Meda vo ita diſtinguit
2 exterioꝛẽ tẽptationẽ immittit deus ad temptationem
uoꝝ. interioꝛẽ pᷣo qᷓ ſepe accipit᷑ malũ.nõ imittit deus.

Ad ſecũdũ vᷣo quod obijcit᷑ de temptatiõe boĩs.ꝙ licz

aliqñ temptet homno ad temptatõem. et in hoc miniſter
dyaboli hoc tñ nõ eſt vniuerſale in temptatõe hominis
ß ad hoc temptat vt ſciat. AUnde cũ dꝛ in euãgelio.q; ſur
rexit quidã temptas ⁊c. hoc dupliciter exponit᷑ ab aug.
in li.de cõcoꝛdia euãgelioꝝ. fieri pt vt ꝙuis temptãs ac
ceſſerit dñm tñ reſpectiue coꝛrectus ſit. aut certe tẽpta⸗
tõem nõ accipiamꝰ malã tanqꝙᷓ volẽtis deciꝑe inimicuz:
ſ cautam potius taniᷓ exꝑiri volentis ignotũ.4 Ao teꝛ

cium dicẽdũ.ꝙ aliter dẽ temptatio eẽ a dyabolo:⁊ alit

a cõcupiſcẽtia.ab ipᷣo em dy abolo eſt tanq; a patre.ab
ipa vᷣo cõcupiſcentia tanqᷓ a matre.xvj.Eʒech. pr̃ tuus
amoꝛreꝰ et mater tua cethea. VUñ dẽ ibidẽ illud Yaco.j.
Concupiſcẽtia cũ ↄceꝑit parit pctm.et dẽ in intlineari.
dyabolꝰ incentiua ĩmittit vel cũ caro ſuauia ſibi queꝛit
vult ᷓ ꝙ incentiuũ ſit ab ipo dyabolo tanqꝙᷓ; pꝛimo mo⸗
pᷣa cõcupiſcẽtia tanꝙᷓ a ꝓximo.

embrum tercium

rcio qrit᷑ cuiꝰſit tẽptatõ.et pꝛĩo qrit᷑ vtꝝ
temptatõ ſit im̃ hoĩs tãqꝙᷓ; temptabilis.vel
etiã angli aut etiã dei.Secũdo ſi tempta⸗
tio ẽ hoĩs vtrũ mali tm̃ an etiã boni ⁊ ma

li. Tercõ ſi rp̃i aut alteriꝰ boĩs. Quarto ſi ẽ temptatio

ptari.
ad malum. cum ergo temptatõ de qua loquimur ſit poſ
ſibilis ad bonum et ad malum.vt ſi ĩ bono ſit.poſſit ca⸗

alteriꝰ hoĩs vtrũ ſilr doꝛmiẽtis vigilãtis. Quĩto qrit᷑
vtrũ eodẽ mõ ſit tẽptatio exñtis in ſecło.⁊ renũciatis ſe

culo. Sexto vtrũ ſilr ſit ꝑfectoꝝ ⁊ imꝑſectoꝝ· Septimo
eſt qſtio ex ꝑte maloꝝ.ſũt em̃ qdã qui aliqñ reſiſtũt.qui

dam vo ꝗ nõ reliſtũt. vtrũ ſuꝑſit temptatio reſpectu ho⸗
rũ et illoꝝ· Octauo qrit᷑ vtrů ſiłr temptatõ ſit reſpectu

credẽtiũ et nõ credẽti i. ono. v. ſiłr reſpectu credẽtium
in ↄmũione eccłie ⁊ reſpectu ſeꝑatoꝝ a ↄmunioe ecclie.

rticulus pꝛumnus

pꝛimũ ſic. videt᷑ em ꝙ temptatõ nõ ſit tm̃
hois ſᷣ etis angeli. ſi em temptat᷑ deꝰ. ſicẽ ha⸗
bet᷑. vj. deutro. 1205 temptabis oñm deũ tuũ.
ſͦ temptat qui hñs qð faciat.ſine rõne ↄmittit ſe

lo.

. piculo.erperiens vtrũ poſſit liberari a deo.ſi ergo deus
pt temptari multofoꝛtiꝰ angelus. 4 Pꝛeterea. temptatõ

eſt erperientia ad bonum vel ad malum. ſed alterum
boꝝ poteſt conuenire angelo.ergo angelus poteſt tem⸗
Contra.angeli determmati ſunt ad bonum vł

cere vel pꝛobari.iſte aũt roõnes nõ cõueniunt angelo. F
tẽptatõ ũᷣ erit ãgeli vt tẽptabilis.¶q Pꝛeterea differt rõ
tẽptãtis et rei teptate.h officiũ ẽ angeli mali temptare.
ergo eiꝰ uõ eſt teptari.nõ eĩ ſeipᷣm temptat nec ab alio

4

temptatur vt cadat. ergo non eſt angeli mali temptari
nec boni. cum impoſſibilis ſit ad caſum et manifeſta ſit
eius pꝛobatio vel apꝛobatio.(¶¶ Ad quod dicendum. ꝙ

temptari eſt pꝛopꝛie ipius hominis ſᷣm ꝙ loquimur hic

te temptatione.cum em̃ dicitur ꝙ deus temptatur.alið
eſt genus temptationis.hoc em̃ eſt experientia poteſta⸗

tis diuine ad ſubueniendum.hic autem fit ſermo de ex⸗
perientia poteſtatis ad permanendum vel ad cadendũ
¶ Ad illud ergo qð obijcitur de angelo per hoc ꝙ obijci⸗
tur de deo. dicendum eſt ꝙ non eſt huius temptationis
ſicut dictum eſt. AUnde ſi temptaretur angelus illa via
hoc non eſſet niſi experiri vtrum angelus vellet ſubueni
re. ſed de huiuſmodi temptatione non loquimur. Si vᷣo
ꝗᷓret᷑ foꝛtaſſe vtrũ deus a pꝛincipio temptaret angelum
ad pꝛobandum.videtur dicendum ꝙ nomen temptatio
nis non conuenit ibi·temptatio enim pꝛopꝛie fit cũ ali⸗
quid exigitur. vnde poteſt eẽ pꝛobatio vel caſus.hoc au
tem modo non temptat deus angelum. Mec inuenitur
ꝙ deus temptauerit hoĩem nili poſt caſum. non in ſtatu
innocentie. Unde cum angelus tunc fuiſſet in ſtatu ino⸗
centie non conueniebat ei temptatio.4 Ad ſecundũ vo
dicendum. ꝙ licet experiri ad bonum vel ad maluz poſl
ſet eẽ ipius angeli ĩ pꝛimo ſtatu.nõ tñ nomẽ temptonis

conueniret.temptatio em̃ videtur eẽ quaſi inter duo nõ
ſolum er parte temptati.⁊ ideo tẽptatio nõ eſt ipſius an

geli. ——
irticulus ſecũdus.

Ecundo queritur ſi temptatio bominis eſt.
. vtrum ſit mali tm̃.aut boni et mali Em eun⸗
dem modum. et videtur ꝙ ſic. cum em̃ officiũ
dy aboli ſit temptare.nec qᷓtum eſt de voluntate ſua cel
ſet a temptatione.indifferenter pulſat bonos et malos.
ergo ſimiliter ſe habet ad temptaãdũ hos et illos. E
tra mali ſunt in poteſtate dyaboli.ergo cum plus inten
dat trabere ad ſuam poteſtatem bonos ꝙ; etiam malos
cetinere. maioꝛ eſt intentio ipius ad temptandum ipᷣos
bonos qᷓ ad temptanduʒ ipos malos.! Itẽ dicit᷑ inpẽ.
ſuꝑ illð. Immiſſiones ꝑ agelos malos.glo.ĩ malis po⸗
teſi dyabolus ſicut in pecoꝛe ſuo.in bonis vᷣo nõ poteſt.
niſi ſicut in pecoꝛe alieno.ergo diſſimiliter ſe habet ad
temptandum bos et illos.4 Pꝛeterea. ſuper illud. vj.
Judic.Cum ſeuiſſet iſrahel aſcẽdebat madian.glo.nõ
dicuntur inualuiſſe madianite cõtra populum dei dum
pꝛecepta cuſtodiuit.cum autem negligere cepit.mor in⸗
ualere cepit boſtis aduerſum nos.qui iſrabel 'm ſpiri⸗
tum dicimur. ex quo deſignatur ꝙ aliter eſt temptatio
reſpectu bonoꝛum et reſpectu maloꝛum.dicitur em̃ ibi
de bonis. demones non poſſunt accedere ad ſpirituales
campos.vbi ꝑ ſpirituales campos deſignãtur boni. eſt
autem quando ſata noſtra coꝛrumpuntur.qui em̃ ſemi⸗
nat in carne de carne metet coꝛruptionem. et boc ſimili
ter de malis.ergo ad malos poſſunt aſcendere.ad bo⸗
nos vo non. diſſimiliter ergo ſe habent reſpectu bono⸗
rum et maloꝛum temptationes.¶ Ad quod dicendum
ꝙ reſpectu hoꝛum et illoꝛum eſt t mptatio. Similiter
iytũ eſt ex ꝑte appetitꝰ ipᷣ⸗ tẽptantis.et hos em et illos
appetit tẽptare.nõ m̃ eſi equalis appetitꝰ ad trahẽdũ iu⸗
ſios et ad detinẽdũ pctoꝛes. pt etiã eẽ diſſimilitudo non
tiñ ex ꝑte temptãtis ſ̊ eti er ꝑte eiꝰ ꝗ temptat᷑. In ma⸗
lis em̃ eſt amplioꝛ habilitas ad recipiẽdũ temptatõem
ꝙᷓ ſit ĩ bonis.mali em̃ inclinãt᷑ ad tẽptatõʒ dyaboli. bo
ni vᷣo nõ inqtum bmõi. Item mali veniũt ad dy aboluz
vt ab eo temptent᷑.oy abolus vo ad iuſtos vt cos tem⸗

4 —

ptet. non ꝙ ſe offerãt temptatõni.ex bis pñt patere ea ᷓ
obiecta ſunt.

Articulus tercins.
Ercio querit᷑ ſi ẽ tẽptatio homiĩs boni. vtruz
rp̃i aut tm̃ alterius boĩs. Et vidr ꝙ nõ ſit te⸗
ptatio xp̃itemptatõ em̃ dẽ ad / ꝓfectũ.ĩ xpᷣo

nli⸗

ino⸗
do
pof
nS

e

o/
n
ter
los

L ¶ Lueſtio

aũt nullus erat pꝛofectus. ergo nõ erat in ipo temptatõ
Item nibil inris habebat in eo.ſed in quo nihil habe
bat iuris:nõ cõueniebat ptas temptadi.ergo nõ babu⸗
it poteſtatem temptãdi rpᷣm.¶ Pꝛeterea.xpc maioꝛ fuit
quocũq; angelo.ergo ſi temptatio nõ cadit in angelum.
multofoꝛtius temptatio nõ fuit rp̃i.¶ Sed in cõtrariũ
videtur qð dicit᷑ in glo.ſuꝑ illud.iiij.math. Si filiꝰ dei
es.nõ indignũ fuit xrpᷣm temptari qui venerat occidi.vt
temptatõem ſuꝑando nobis poteſtatẽ daret ſi uperandi
temptationes.¶ Item dẽ in ipo euãgelio math.iiij.du⸗
ctus eſt ihs in deſertũ a ſpiritu vt temptaret᷑ a dyabolo
Nem ſuꝑ illud ps.Educes me de laqueo quẽ abſconde⸗
rũt mihiglo.due ſunt poꝛte moꝛtis et ꝑ vtraãq; tempta⸗
uit dyabolus xpᷣm.ꝑ poꝛtam cuᷣpiditatis ſiẽ ha bet᷑.iiij.
math.ꝑ poꝛtam timoꝛis ĩ paſſione.ſᷣm ꝙ dẽ math.xxvj.
cepit ihus pauere et tedere.ex quo necii temptatio
fuit xpᷣi.¶ Pꝛeterea.ſi xpᷣc temptatus fuit aut tiñ tẽpta⸗
tus fuit temptatione exterioꝛi.aut et tẽptatione interio

ri.ꝙ aũt temptatõe interioꝛi videtur. temptatõe em̃ ti

moꝛis temptatus fuit.timoꝛ aũt eſt interioꝛ.ergo fuit tẽ⸗
ptatus temptatõe interioꝛi.Sed videt᷑ cõtꝛariũ per hoc
ꝙ dicit᷑ ſuꝑ illud. Educes me de laqueo ⁊c̃.vbi videt᷑ di⸗
cere.ꝙ nõ fuit temptatꝰ niſi exterioꝛi.q] Pꝛeterea.tem
ptatio interioꝛ que eſt a carne nõ fit ſine peccato.pecca⸗
tum aũt nullatenꝰ nõ fuit in xpᷣo nec potuit eſſe. nõ tẽ⸗
ptabat᷑ temptatõne interioꝛi.temptabat᷑ ergo ſola tem⸗
ptatione exterioꝛi.qdð etiã videt᷑ ꝑ hoc qdð dicitur ſuꝑ il⸗
lud.et accedens temptatoꝛ ⁊c.glo.xpᷣc ſola ſuggeſtione
temptatus fuit.delectatio vᷣo peccati mentem eiꝰ nõ mo⸗
moꝛdit. A quod dicendũ ꝙ temptatio fuit xp̃i ſicut
legitur in euangelio.¶ Ad obiectũ aũt in cõtrariũ dicẽ⸗

dum eſt. ꝙ licet temptatio ſit ad ꝓfectum. hoc nõ fuit vt

ipᷣe pꝛoficeret in ſe.cum baberet ſummam pfectionem:ſᷣ
vt mem bꝛa pꝛoſicerent. ꝓpter nos em̃ fuit hmõi tempta⸗
tio. Ao ſecũdũ pᷣo dicẽdũ.q licet mihil hr̃et iuris ĩ eo
cũ nõ hr̃et pctm.nihilomĩꝰ tn ꝑmiſit dñs ipᷣʒʒ et ipᷣe ꝓꝑmi
ſit ſe tẽptari.⁊ alia rõe quã ꝓmiſit adã tẽptari. pmiſit
eĩ adã tẽptari ĩ ſtatu ĩnocẽtie.vt expeꝛiret᷑ ĩ eo obediẽtiã
quã ſciuit ipᷣm nõ obſeruaturũ.ꝑmiſit aũt ipᷣm tempta⸗
ri de cuiꝰ obediẽtia conſtabat et cõſtantia:ſed vt nos ex
emplo illiꝰ et conſtantes et obediẽtes eſſemus. Uo ter

cium dᷣo dicendũ eſt. ꝙ licet xp̃e etiã ſm ꝙ homo tanta

gratia pꝛeditus fuerit maioꝛ angelo.nihilomiꝰ tñ tẽpta
tus fuit.qð non d angelo legitur.qꝛ xpᷣc cum ſit caput
nrm multa attribuũtur ei ꝓpter nos.nõ q; ipe indigeret
angelus aũt bonꝰ nec rõne ſui nec rõne alioꝛum dicituꝛ
temptari.cũ angelus nõ dicatur habere membꝛa ad mo
dum illũ ßm ꝙ xpc dicitur habere membꝛa. 4 Pꝛete⸗
rea.quedam paſſibilitas fuit in xpᷣo aſſumpta ex qua ꝑ⸗
te videbatur ſilis alijs bomibo.⁊ ideo temptauit dyabo
lus ipᷣm.ſi em̃ ſciuiſſet ipm eſſe filiũ dei oĩno nõ temptaſ
ſet. AUñ babetur in quadã glo.math.iiij.ſuꝑ illud.ſi fili⸗
us vei es. aliud temptãtis ẽ aliud exploꝛãtis.dũ dñi cõ⸗
fiteri videt᷑ et homiĩ illudere conat᷑.ſic em temptat vt ex⸗
ploꝛet qð veretur.ſic er ploꝛat vt tem ptando decipiat.ñ
ergo auſum temptãdi haberet niſi in eo hũanã naturaʒ
cõſideraret nõ ſciendo diuinã.¶¶ Ad illud vᷣo qð obijcit
ↄſequẽter.cuiuſmõi temptatõe temptatus fuiſſet.dicen⸗
dum eſt ꝙ temptatus fuit temptatõe exterioꝛi.pᷣm ad
inuicem diuidqũt᷑.temptatio que eſt a carne et temptatõ
que eſt ab hoſte.temptatio em que eſt ab hoſie dẽ exteri⸗
oꝛ. que pᷣo interioꝛ a carne eſt. vñ quedã ab hoſte interi⸗

oꝛ et illa xpᷣ nõ fuit temptatꝰ.cum em̃ ſint tres gradus
temptatõis ſic dicit.b.greg.ꝙ dyabolꝰpulſat exterius.

palpat interiꝰ.trahit ad coͤſenſi um.pulſat ſine pct᷑o.pal
pat cu veniali.trahit cũ moꝛtali.pꝛimꝰ gradus tm erat
circa xpᷣm.ſcʒ pulſando.alij ᷣo duo nõ cõueniebant nec
cõuenire poterãt.¶ Si vᷣo dicat᷑ ſiẽ habetur ĩ euãgelio.
ꝙ temptauit cũ temptatõne timoꝛis.de timoꝛe quidẽ le⸗
gitur in euagelio de temptatõne aũt nõ legit ꝙ non fuit
ibi temptatio ſicut dicitur in glo. ſi upꝛadicta. Dicẽduʒ

cxvij.

eſt ad pꝛeſens.ꝙ eſt timoꝛ duplex. Eſt em̃ timoꝛ natura
lis.nolente diuidi aĩma a coꝛpoꝛe m naturã. et iſte ti⸗
moꝛ fuit in xpᷣo.rõne huius timoꝛis nõ dicitur pꝛopꝛie
xpᷣc temptatus.Eſt alius timoꝛ qui dicit pꝛopaſſio.non
dico ꝓpaſſio que eſt ꝑturbate mẽtis.talis em̃ nõ poteꝛat
cõuenire rpᷣo:ſed ꝓaſſio.et hoc mõ aſſumpſit ipe nr̃am
infirmitatem que nr̃e redemptõi competebat.et dicitur
eſſe motus ſubitus er ꝑte ipᷣius ſenſualitatis nõ ex par⸗
te rõnis deifoꝛmis. cui nihil erat ſubitũ.et p hũc modũ
poterat eſſe temptatio timoꝛis.nõ qꝛ dyabolus habeꝛet
poteſtatem incutiendi bmõi timoꝛem. niſi quatenꝰ ipſe
filius xæi voluit.et ſᷣm ꝙ deus et ſᷣm ꝙ homo.

Articnisquartus

Varto querit᷑ vtrum dy abolus temptet ſimi
liter bonos doꝛmientes et vigilantes. et vide
tur ꝙ nulla ſit temptatio reſpectu doꝛmienti
cit em̃ dyabolus ꝙ in doꝛmientibo non eſt vſus li.
ar. vbi aũt nõ eſt vſus li.ar.nec eſt meritũ nec demeritũ
Vbi aũt nõ eſt meritũ vel demeritũ.nullius eſt effectus
temptationis.ergo temptatio nullum habet effectuʒz in

doꝛmiente. non enim conſentire poteſt temptatõni.et ita

non eſt demeritum.nec reſiſtere temptationi et ita non
eſt meritum. ¶ Pꝛeterea ſuper illud Yob. vij. terrebis
me per ſomnia diſtinguitur.quot modis tangunt ani⸗
mum imagines ſomnioꝛum. quoꝛum vnus eſt. ꝙ ali⸗
quando fiunt illuſione.aliquando cogitatione ſimul et
illuſione.et his duobus modis interponit dyabolus
partes ſuas.ſed iſte illuſiones non fiunt niſi in parte
imaginatiua.in illa vᷣo parte nec eſſt meritum nec deme⸗
ritum.licet enim aꝑpareant pꝛoſpeꝛa doꝛmientibus que
poſſent allicere animum ad indebitam cupiditatem. vł
aduerſa que poſſent deijcere per timoꝛem. tamen nec eti
am mens timoꝛe depꝛimitur nec indebita ſpe ſubleua⸗
tur. ergo temptatio dyaboli cum non aliter fiat nullum
babet effectum. pꝛo nihilo ergo fit tem ptatio huiuſmo⸗
di. ¶ Sed videtur contrarium per hoc ꝙ dicit beatus
gregoꝛius.hec maligna agere ſuperna diſpenſatio be⸗
nigne permittit.ne in electoꝛum coꝛdibus ipſe ſaltem a
paſſionis pꝛemio ſomnus vacet.¶ Item ſi upeꝛ illud iob
vij. terrebis me per ſomnia ⁊c̃.glo.ſanctos quo minus
valet vigilantes gꝛauius temptat doꝛmientes. ex hoc eti
am eodem videtur.ꝙ grauiꝰ temptent᷑ boni in ſomno
ꝙᷓ in vigilia.Sed hoc videtur falſum qꝛ in vigilia boni
temptant᷑ aliqñ vſq; ad caſum.ſomno vᷣo nũqᷓ temptan
tur vſq; ad caſum.ergo grauioꝛ eſt temptatio in vigilan
tibo q; in doꝛmientibo. Ee qð dicendũ ꝙ eſt temptatõ
in ipᷣis doꝛmiẽtibo.¶ Ad obiectũ aũt reſpodẽdũ eſt ꝙ li⸗
cet temptatio nõ habeat effectũ temꝑe doꝛmitõis vt con
ſentiat᷑ ei vel oĩno repellat᷑:nihilomiꝰ aliquẽ habet effe⸗
ctũ ·ex concepto em̃ in ſomnis conſequẽter cum auertit
ratio vel ſequitur temptatõem vel repellit. et tũc habet
effectũ temptatio vel nõ habet effectũ.nulla ergo eẽt tẽ⸗
ptatio dyaboli ſi ſciret nullum effectũ ſecuturum.ſed qꝛ

conicit aliquẽ effectũ poſſe ſequi.iõ tẽptat ĩ ſomnis.rõ

aũt quare tũc temptat in illa pte imaginatin a ſiue fan⸗
taſlica quia tunc plus viget. ex illa em pte ſ emp inten⸗
dit temptare ey qua ꝑte maioꝛẽ credit eſſe effectũ.¶ Ad
illud vᷣo qð dic.b. greg. ꝙ dñs ꝑmittit in ſomno tempta
re ne ſomnus vacet a pꝛemio paſſionis.dicẽdũ eſt. ꝑ
boc non dat intelligere ꝙ in ſomno ſit meritum: ſed cum
ſit vigilia et placet ipis bonis ꝙ ſic toꝛquentur in ſom⸗
no.n ec aliter conſentiunt delectioni.tunc eſt meritum.
occaſio ergo merin poterat eſſe in ipſo ſonmo: ſed non
ipſe effectus meriti.¶ Ad illud vo quod obijcitur vtruz
grauioꝛ ſit temptatio in ſomno ꝙᷓ in vigilia vel econuer
ſo.dicendum eſt.q grauioꝛ poteſt dici dupliciter.vel ra
tione occaſionis vbi nulla eſt reſiſtentia. et hoc modo
grauioꝛ eſt in ſomno. vel ratione effectus immedia⸗
te conſequentis. et ſic gramioꝛ eſt in vigilia. Vnde
grauioꝛ poteſt dici ratione demni quos conſequitur.

boc ꝙ;

et ſic eſt in vigilantibo. vel qaꝛ nõ eſt reſiſtentia ex pte eo⸗
rum qui temptant et ſic eſt grauioꝛ in doꝛientibo.

Articulus quintus

Vinto querit᷑ vtrũ dy abolꝰ ſilr temptet exi
ſtẽtes ĩ ſeculo 2 renũciãtes ſeculo. et vior ꝙ
grauioꝛ ſit temptatio renũciantibo ſeculo. ꝑ
dicit. b. greg · grauis meroꝛ vnicuiq; ĩ initio ↄuer
ſionis ſue.cũ ſua pcta cõſiderãs curarũ ſeculariũ vult
compedes rumꝑe.et viã dñi incedere. deſiderioꝝ tẽpo⸗
raliũ graue onus abijcere. et iugũ dñi leue libera ſerui⸗
tute poꝛtare. Iteʒ quẽ pugna meroꝛis ſuꝑare nõ valuit
ne ipᷣa ſecuritas ſternat diſ penſante deo ꝑmittit vt poſt
auerſionẽ ſuã tempiationũ ſtimulis fatiget.ex bis acci⸗
pitur q grauioꝛes ſunt tempta tõnes a ſeculo recedẽtiũ
̈ iõoꝝ ſeculariũ.¶ Ieẽ ſup illud exo.xiiij. reuerſi caſtra
inetẽtur ⁊c.glo.multa offendicula ? multe temptatoes
occurrũt volentibo agere que dei ſunt. ex gbo relinquit᷑
ꝙ grauioꝛes ſunt temptatõnes iſtoꝝ ꝙᷓ illoꝝ.ꝗ⸗ Itẽ ſuꝑ
illud. Lũc ihus ductꝰ eſt in eſertũ Math.iiij. glo. ĩ de
ſerto fit temptatio.qꝛ nõ ante ſe hoſtis erigit:q; homo ð
müdo exijt. tenet em eũ ſub legibo ſuis.¶ Item ſuꝑ illð
Job. xl.abſoꝛbebit fluuiũ ⁊c.antiquus hoſtis ꝓ magno
nõ habet. cũ ſub iure ſue tyrãnidis terrena querẽtes te⸗
net. qui ꝑ ipᷣa vite ſue ſtudia deoꝛſũ currũt: ſ̊ ilos ma⸗
gnope rape nitit. qᷣs deſpectis terrenis ſtudijs iaʒ iũgi
celeſtibo cõtemplat. ¶ Ded ecõtra videt ꝑ hoc ꝙ dicit
brus gꝛeg. de egipto exeũtibo e vicino bella ſubtrabunt᷑.
qꝛ relinquẽtibo ſeculũ quedã plus trãquillitas oñdituz.
ne ipᷣa temeritate et inchoatõe turbati.ad hoc ꝙ reliqᷣ
rant redeant. Item ſuꝑ illud Yob. xl. qui reuelabit fa
ciẽ indumẽti eꝰ. glo.aliter leuiathã religioſos temptat.
aliter huic mũdo deditos.nã pꝛauis mala qᷓ deſiderant
aꝑte. bonis aũt latẽter inſidiãs ſub ſpẽ ſctitatis illudit
cũ pluraſint genera maloꝝ ꝗ deſiderãt qᷓ illa ꝑ q poſ

ſit bonis illudi.multiplitioꝛ eſi temptatio qᷓ tẽptat᷑ huic

—

go dediti: ꝙᷓ illa qᷓ temptantur ab hoc mũdo ſeꝑati.
Ad qð dicendũ.q; gauioꝛẽ temptatõ recedẽtiũ a mũ
.B

diltiguit dinerſus ſtatꝰ illoꝝ. Eſt em qdã ſtatꝰ in
ipo acceſſu ad religionẽ.et ĩ illo ſtatu occurrũt tẽptatio
nes. ꝓ bono em̃ derelictꝰ ſurgit in ſcandula vel ne oino
derelinquat᷑ nitit᷑ retinere.Eſt alius ſtatꝰ in initio ↄuer
ſionis.et in iſto ſiatu ex dina miſcdia aliqñ mitigant᷑ tẽ
ptatões apud infirmas mẽtes.? datur quedã ſuauitas
ſiue mẽtis iocũditas pꝰ euaſionẽ laqueoꝝ. Eſt iteꝝ ter
cius ſtatꝰ ꝗ eſt in ꝓgreſſu religioĩs · ꝗ et in illo ne ſit ne
gligẽtia ex ſecuritate occurrũt temptatões. et de bis di
cit. b. greg.ne cõuerſus ſecuritatis negligẽtia diſſoluat᷑
in pulſu tem ptatõis afficit᷑ſepe aũt tam giutina ſüt tẽ⸗
ptationũ certamia: ꝙᷓ longa fuerüt inchoãtiũ bladimen
ta. Eſt aũt quartꝰ ſtatus in ꝓfectõne et tũc dĩna cõſola
tione roboꝛant᷑. Vñ dicit. b. gꝛeg. in inchoatione inueni
unt blaͤdimenta dulcedinis.ĩ medio certamia temptati⸗
onis.ad extꝛemũ vᷣo ẽ ꝑfectio pleĩtudis. Cũ eꝛgo tot ſint
ſiatus: in pꝛimo ſiatu grauioꝛ eſt temptatio dy aboli eo
ꝙ nitit᷑ retinere. Ao hoc facit illa glo. que eſt ¶Mat. iiij.
qᷓtum vo ad ſcom ſlatũ minꝰ ẽ grauis temptatio.qtum
ad terciũ vo ſtatum vno mõ dicit᷑ eẽ grauioꝛ alio modo
mĩꝰ grauis.i Qam in hoc mĩꝰ grauis:q; nõ ſunt tot dif⸗
ferẽtie temptationũ. qͥt in ſeculo exñtiũ.In hoc aüt gra⸗
uioꝛ.qꝛ ad cognoſcẽdũ di fficilioꝛ. In vltio vᷣo ſta tu et ſi
grauilſime ſint in ſe tẽptatões.alleuiantur ꝓpter robur
ſuſtinẽtiũ. ¶¶ Per boc pʒ qliter reſpõdendũ ad obiecta.
Illud em̃ qð obijcit᷑ de ſecũdo ſtatu recedentiũ a ſeculo.
cõcludit ꝙ quo ad hoc minus grauis eſt temptatõ.4 YI
lud aũt qð ſecundo obijcitur concludit ꝙ multi plitioꝛ
7 tẽptatio exiſtentiũ in ſeculo.et ita quaſi ad idem ten⸗
dunt:̊ er cauſa differenti. alie vo rationes oſtendunt
grauioꝛes eſſe tẽptatõnes a ſeculo recedentium.

Articulns ſertus

Exto querit᷑ vtrũ dyabolus ſilr temptet per
ſectos ⁊ imꝑfectos. Et videt᷑ ꝙ grauioꝛ ſit tẽ
ptatio dyaboli reſpectu ꝓficiẽtiũ aut ꝑfecto

rũ. p boc qðᷣ dic. b. greg . creſcentibo virtutibo magis ſe⸗
uit dyabol? ad temiptãdũ.ᷣ nõ eſi cremẽtũ in virtutibo
nili quo ad ꝓficiẽtes vel perfectos.ergo grauiꝰ tẽptat

ꝓficiẽtes et perfectos.¶¶ oc idẽ videt᷑ per hoc qð dicit
ſuper illud Yob. iij. Qui parati ſunt ſuſcitare leuiatbã.
glo. alijs quos ſecure poſſidet doꝛmit. his vᷣo ꝗ ð ſe luſci
tant leuiatban euigilat ad omem pugnam. Hᷣ euigilare
ad pugnam eſt euigilare ad temptatõz amplioꝛẽ. gra⸗
uioꝛ eſt temptatio in ꝓficiẽtib ⁊2 perfectis.hi em̃ ſůt qui
ↄtra ſe ſuſcitant leuiathan. (Kann⸗ videt᷑ ꝙ grauioꝛ
ſit temptatio imperfectoꝝ. per hoc qð dẽ.j. JZaco.ſu per
illud. AUnuſquiſq; temptat᷑ ⁊c.cũ ſuper fundamẽtum li⸗
gnum fenũ et ſtipula edificamꝰ dy abolꝰ ſuponit incen⸗
diũ. edificemꝰ aurũ et argentũ ? lapides pᷣcioſos et tem
ptare nõ audet. nec tñ oino ceſiſtit. ſed imperſecti ſunt ꝗ
edificãt lignũ fenũ et ſtipulã. dyabolum aũt ſuwonere
incẽdium nõ aliud eſt qᷓ temptare. Qui vo edificat auꝝ
argentũ lapides pᷣcioſos ſunt perficiẽtes et perfecti.cuʒ

ergo iſtos intendat temptare. illos aut nõ audeat tẽpta

re. vel nõ ſic audet:ergo grauioꝛ eſt temptatio imper⸗
fectoꝛum q perfectoꝛum. ¶ Pꝛeterea. vbi magis inue⸗
nit adituʒ temptatõis ibi magis temptat:ſed in imper
fectis inuenit magis aditum temptatois.̊ magis tem⸗
ptat.ergo foꝛtioꝛ ẽ temptatio ex ꝑte imperſectoꝝ qᷓ er ꝑ
te perfectoꝝ. ¶ Oð et videt per hoc qð dic. b. greg · per⸗
fecti magis reſiſtũt tẽptatõi.ſ̊ cõtra reſiſtẽtes ẽ dy abo⸗
lus debilis vt ſoꝛmica:ↄtra ↄſentiẽtes ẽ foꝛtis vt leo.im
perfecti aũt magis appꝛopinquãt cõſenſui.qᷓ foꝛtioꝛ ẽ re⸗
ſpctu illoꝝ.¶ Ad qð dicẽdũ· ꝙ; feruẽtioꝛ eſt tẽptatio re⸗
ſpectu ꝓficiẽtiũ aut perfectoꝝ.potentioꝛ tñ eſt reſpeetu
imperfectoꝝ. ¶Maioꝛ ergo temptatio diciẽ duobo mõis
vel rõne feruoꝛis in ipᷣo.vel rõne efficacie in eo qui tem⸗
ptatuꝛ. Pꝛimo mõ dẽ reſpectu perfectoꝝ temptatõ dya
boli maioꝛ.ſecũdo vᷣo mõ reſpectu imperfectoꝝ. 4lCum
8dicit᷑ ꝙ plꝰ ſeuit dyaboldad tẽptadu cñ ẽ marꝰ cremen
tũ virtutũ hoc ad feruoꝛẽ refert. magis em̃ appeteret deij
cere ꝑfectũ qᷓ imperfectũ.¶¶ Ad ſcom vo dicedũ.ꝙ ſic ac
cidit de aliqᷓ pꝛicipe terreno.ꝙ magis in ſurgit 5 illu qui
plꝰ aufert de iure ſuo.velꝗ pl⸗ nocet regno ſuo· ita ẽ de
dyabolo ꝗ iſurgit plꝰ pfectũ ꝗ magis nocet regno ſuo
qᷓ ↄotra imperfectũ ꝗ minꝰ nocet. Vñ ſi cõtingat aliquã⸗
d vinci vel reſiſtentiam inuenire.plures ſibi adiungit
ad expugnatõem hoſtis. et ita eti facit dyabolus. ſic er
go dicitur maioꝛ eẽ temptatio.qꝛ ex maioꝛi feruoꝛe ap⸗
petitus. Ad illud vᷣo qð obijcit ex alia parte dicẽdum.
ꝙ maioꝛ dẽ eẽ ratione efficacie. vbi em edificatur lignũ
fenum. et ſtipula. materia pꝛeparat᷑ temptationi. et ita
in hoc audacioꝛ efficit᷑ ad tempꝑtãdũ ⁊ faciliꝰ plegt effe⸗
ctũ. ¶ & aũt dẽ nõ audere ↄtra eos qui edificãt aurum
et argen. ⁊c. hoc eſt qꝛ nõ ſibi inuenit materiã aptataz.
nec tñᷣ oĩno deſiſtit.cum amplius ferueat conirg ipſum
ſed latentius ꝑſequitur.vt ſic faciliꝰ decipiat.⸗ Ad ali⸗
ud dicendum.; vbi inuenit maioꝛem aditum tem ptati

Iẽ efficatioꝛ tem ptatio.ſed nõ feruentioꝛ.

lus ſeptumus

ptimo queritur de temptatione dy aboli
ex parte moloꝛum. cum ſint quidam quando
q; reſiſtentes.quidã vᷣo non reliſtentes. vtrũ
ſimiliter ſit temptatio reſpectu hoꝛum et illoꝛum q; em̃
magis temptet reſiſtentes videt᷑ per boc qð dicit bestꝰ

greg. hoſlis nr̃ nos ĩ bac vita poſitos.quãtomagis ſibi

rebellare conſpicit: tamo ampliiꝰeypugnare contendit.
Item grego. in omeł.xij. ſuper pꝛims partem Ezech.
antiquus aduerſarius qui de celo lapſus eſt inuidet et
inſidiari amplius incipit. acrioꝛeſq; ꝙᷓ conſueuerot tem
ptat iones admonet. ita vt plerumq; reſiſtentem animu
temptet.ſicut nunqꝙᷓ ante temptauerat. quando poſſide⸗

ne
deto
ſe,
iby
tat
ai⸗

ſei
are
c
gui
noꝛ
ber⸗
i⸗
e
n
a;
pta
er⸗
hen

¶ Lueſtio

*
„₰
—

bat. Vñ ij. Ecci.fili accedens ad ſeruitutẽ tei pꝛepara

aĩam tuam ad temptatõeʒ. et dicit᷑.ix. Marci.de a mo
niaco qui a dño ſanabatur.qð clamãas et multũ di cer⸗
pens eum exijt ab eo.in quo notat.b.greg.acrioꝛem eſſe
temptatõem ipᷣiꝰ dyaboli in eo qui reluctat᷑ temptatõi.
Item greg. Cum membꝛa plus ad denʒ ꝓficiũt.tunc
acrioꝛes temptatõnũ inſidias tolerare nõ deſiſtũt.⁊ ite
rum cum videt dy abolus ſancte mẽtis ſtudiũ contra ſe
et alijs ꝓdeſſe.multiplicata ſatagit temptatõne cõfũde⸗/
re. ex quibo om̃ibo colligit᷑ acrius temptat dyabolus
ſibi reſiſtentes.(¶ ¶ Sed videtur cõtrariuʒ ꝑ hoc qð dicit
b. greg. Qui em Hõ reſiſtunt temptatõi ſequũt᷑ temptati
oneʒ.qui aũt ſequũt᷑ temptõʒ vento temptatõis quatiũ
tur.magis g temptant᷑ qui om̃i vento temptationis ce⸗
dunt. Peeterea.plus pt᷑ dyabolꝰ in ſuo pecoꝛe qᷓᷓ ĩ ali
eno.ſed pctoꝛ dum eſt in peccato eſt quaſi ꝓpꝛinʒ pecus
dy aboli.ergo plus pr in illo q; in reſiſtente.magis q̊ tẽ
ptat nõ reſiſtẽtes q reſiſiẽtes.¶ IJtDem hiero.Quãto plu
res ſue voluntati ſubijcit.tanto eos pluribo temptatõibo
cõcutit.ſᷣ qui cedunt temptatõi ſubijciũt ſe volũtati dya
boli. ̊ magis temptatõibo cõcutiũt᷑.¶ Ad qð dicẽdũ.
ꝙ acrioꝛes ſunt temptatões reſpectu reſiſtẽtiũ ſiue etiaʒ
bonoꝝ ſiue maloꝝ.aliqñ em̃ ipᷣi mali ꝗbuſdã etiaʒ tem⸗
ptationibo reſiſtũt.ratio aũt eſt ex ꝑte bonoꝝ qꝛ maioꝛ

videtur ſibi victoꝛia.ſu ꝑbia ẽ nolle vinci ſed velle vince

re. ex ꝑte vᷣo maloꝝ ratio eſt ne a poteſtate ſua euadãt.
reſpectu vᷣo nõ reſi iſtetiũ dẽ eſſe multiplitioꝛ temptatio
ſed nõ grauioꝛ.aliqñ em̃ reſpectu illoꝝ teſiſtit a tempta

tione. VUnde dicit.b.greg. VUntiquus hoſtis poſtq; tem

ptatõnes infixit ad tẽpus recedit.nõ vt malicie finẽ pꝛe⸗
beat:ſᷣ vt coꝛda que ꝑ quietẽ ſecura reddiderit repẽte re⸗
diens facilius irrũpat.Et dicit btus greg. alibi. IJllos
inquietare negligit quos quaſi quieto iure ſe poſſidere

ſentit. Si vᷣo contingit ꝙ nõ pluribo temptatõibo ſibi ce
entem inuadat. hoc accidit ne ꝑ moleſtiã temptationũ

eum ad refugiũ dei ire compellat.

rticulus octanns

Ctauo querit᷑ vtꝝ ſimiliter ſit temptatõ dya
boli reſpectu credentiũ et nõ credentiũ. Vlide
tur em̃ ꝙ maioꝛ ſit temptatio ↄtra credẽtes.
ꝑ boc qð dicit.b.greg.nõ ꝓ magno dyabolus bʒ ꝙ ĩfi⸗

eles tulerit ̊ toto niſu in illoꝝ moꝛtẽ ſe erigit.qs ↄtra

ſe regnãtes cognoſcat.ex qͥ accipit ꝙ maioꝛ ẽ temptatio
reſpectu credẽtiũ qᷓ nõ credẽtiũ. Itẽ yſi.qꝛ ñ ĩ credẽtibo
intrinſecus regnat. contra eos extrinſecus pugnat. et ꝗ
interius amiſit dñium: contra eos exterius mouet bel⸗
lum.¶¶ Item ad iqein ſuꝑ illud.xj. Joſ.cum audiſſet ia⸗/
bin rex aſoꝛ ⁊c.glo.antiqui poſſeſſoꝛes ad pugnã ꝓpuo⸗
cant᷑.et ſi opugnãtur pꝛimi multo plures cõſurgũt et ĩ
malũ cõſpirat.ſed ꝗ ſunt ãtiqui poſſeſſoꝛes niſi demões
qui poſſiderũt aĩmas anteq; reciperẽt fidẽ vel fidei ſacꝛa
mentum. lli ergo poſt ſuſceptionem fidei ad pugnam
ꝓuocantur.et ſi contingat eos oꝑꝛimi:cum maioꝛi mi⸗
tiplicatione temptationum conſurgunt. Sic ergo argu
itur ꝙ demones magis pꝛouocant᷑ ad temptandum cõ⸗
tra ipos fideles.¶ Pꝛe terea. fide(ſicut dicit. b. pe.in ca
nonica ſua.pᷣa)pꝛimo fit re ſiſtentia contra temptatio⸗
nes dyaboli.ſed contra ſibi reſiſtentes acrius inſurgũt.
hoc etiam deſt ignatur per hoc quod dicitur.j. exo. Cuz
dirit rer egipti venite ſapienter oꝑpꝛimamus eũ ne foꝛte
multiplicetur ⁊c. Oꝛig.i glo. hoc eſt dyabolus qui dixit
in coꝛde ſuo non eſt deus.qui genti ſue. id eſt apoſtatis
angelis dicit. ecce populus ſilioꝛum iſrabel.eoꝛum ſcilz
qui poſſunt mente domini videre.potentioꝛ eſt nobis.ve
nite ſapienter oppꝛimamus eum. Ex quibus omnibus
colligitur. q; foꝛtius inſurgit ad temptandum dyabolꝰ
contra ip̃os fideles.(¶ Sed contrarium videtur ſ/ cilicet
̈. magis temptet infideles per hoc quod dicit augu. in
li. de anima et ſpiritu. temptat enim nou tm vigilando

ſed etiam doꝛmiendo graniter auimam infidelem. n⸗

Cxvij.

de aug. Cum cere mulier mentem muliercule ſibi per in
fidelitatem ſubiugauerit diuerſarum reruʒ ſpecies aut
ſimilitudines impꝛimit.et mentem quam captinam te⸗
net veludens. modo leta modo triſtia oſlendene:per de⸗
uia queq; deducit.ergo ratione infidelitatis plures ſũt
illuſiones. ergo plures temptatõnes.ergo plus temptat
infideles qꝙ fideles. Item grego.li.moꝝ.xiij. Facile

inimico reſiſtitur:ſi non ei vel in multis lapſibus vel in

vno diutius conſentiatur. Si vpo eius ſuaſionibus ani⸗
ma ſubeſſe conſueuerit:qto ſe crebꝛius ei ſubijcit.tanto
ei ſibi intolerabilem facit:vt ei reluctari non poſſit. ſed
quãtomagis eſt intolerabilis.tantoplus temptat⸗2 ecõ⸗
nerſo. ergo cum infideles crebꝛius ſe ſubijciant eis. eſt
magis intolera bilis et ita pluribus eos temptationi⸗
bus concutit.¶ YItem qui non habet ſcutum quo ſe de⸗
fendat ab auerſario.facilius ab eo impugnatur. ſed
ipſa fides eſt ſcutum ſicut habetur.vj.ad Ephe. Acci⸗
pite ſcutum fidei ⁊c.ſed infideles non habent huiuſmo
di ſcutum. ergo dy abolus facilius temptat eos et volũ⸗
tatem habet temptandi. ergo plus temptat inſideles qᷓ
fideles. d quod dicendum.ꝙ acrius et cum maio⸗
ri aſtutia temptat fideles ꝙ́; infideles. Infideles aũt
plus temptat. id eſt pluribo temptationibus pulſat.et
per hoc poſſunt ſolui ea que ex vtraq; parte obijciunt᷑.
In pꝛima enim obiectione dicebatur ꝙ non multuz re⸗
putat infideles ſed toto niſu contra fideles exardeſcit.

et hoc eſt ꝙ iam euaſerunt regnum dyaboli et ſubiecti

ſunt regno chꝛiſti.ſi tamen cõtingat fideles eſſe negligẽ⸗
tes.iam iterum ad regnum eius reuertuntur. de qui⸗
bus apoſtolus dicit ad tytum.id eſt confitentur verbis
ſe noſſe deum factis autem negant. Et in pꝛima canoni⸗
ca iohan.j.ca.Qui dicit ſe noſſe deum et mandata eius
non cuſtodit mendax eſt. Qualibus autem temptatio⸗
nibus temptet ipſos fideles.dicit beatus grego. Acri⸗
us poſt redemptoꝛis aduentum quoſdam qui baptiſma⸗
tis ſacramento ſunt renati deglutire ſe poſſe confidit.
alios nanq; ſ xpᷣianitatis nomine poſitos deuoꝛat. qꝛ
in ipſo eos fidei erroꝛe ſubplantat. alios a rectitudine
fidei nequaq; euiat:ſed ad vſum pꝛaue actionis incli⸗
nat.alios in operatione immundicie inflectere non va⸗
let:ſed apud ſemeipſos intus in ſtudio contentionis in⸗
toꝛquet.vt a caritate mentem diuidant.rectũ ñ ſit quic⸗
quid exterius operantur. Et per hoc idem ſoluuntur
etiam alia argumenta conſequentia. argumenta vo que
obiec ta ſunt in contrarium ad hoc tendunt. vt infide⸗
les pluribus temptationibus a dyabolo pulſentur.

¶Articnius nonus

„ Ono queritur vtrum magis temptet dyabo⸗

paratos ab ea. Et videtur ꝙ magis tem⸗
ptet exiſtentes in communione eccleſie. qui enim ſunt
in communione xvel vnitate eccleſie.quo ad hoc ſunt de
acie xp̃i. ſed contra illos qui ſunt de acie chꝛiſti eſt pu⸗
gna dyaboli. pugna autem eſt per temptationẽ. ergo
dy abolus plus impetit temptatõnibus ex:ſtentes ĩ vni
tate eccleſie.illi enim qui ſunt ſeparati traditi ſunt po⸗
teſtate dyaboli.et cum ſint in poteſtate ⁊yaboli: eos
quaſi ſecure poſſidet. non ergo temptationibus impu⸗
gnat. Item gregoꝛius. Abi ſibi reſiſlere foꝛtem con⸗
ſiderat illic contra vires pꝛoculdubio dolos parat. ſed
qui ſunt in vnitate eccleſie plus habent foꝛtitudinis.er
go contra tales dyabolus dolos parat.ſed doli illi non
ſunt niſi temptationes doloſe:ergo temptatiombus do⸗
loſis impetit exiſtentes in vnitate eccleſie.¶ Item in ar
cha erant animalia munda et immunda ſed ꝑ munda 2
immũda aĩmalia ſignant᷑ pctoꝛes et iuſti.qui tñ ſunt in
archa.i.in vnitate eccleſie.ꝑ aquas aũt ſignantur tem⸗
ptationes. Dicitur antem. vij. gen. quãtomagis aque

lus exiſtentes in commumone eccleſie q; ſe⸗

multiplicabãtur. tãtomagis archa eleuabat᷑ in ſublime
Sotra erntes i vnitate eccłie ſiue bonos ſiue malos.ma
gis inducit temptatões. ¶ Sz econtra videt᷑.ſeꝑati em
a cõmunione ecclie traditi ſũt ptati ſathane.j. Coꝝ.v.
tæ choꝛinthio foꝛnicatoꝛe tradidi bmõi hoĩem ſathane.
cũ aũt traditi ſunt ptati ſathane.ptᷣas aut eius ad tem⸗
ptandũ in aima 2 a vexandũ in coꝛꝑe.q̊ bmõi homies
magis temptãt et verant᷑ a demoĩbo. Stẽ ſi daret᷑ edi⸗
ctũ a rege ꝙ vnuſqſq; faceret ce bono ſuo quicqd vellet.
tũc poſſet iudeus ſi haberet bouẽ occidere.ſiłr cũ detur
edictũ a rege celeſti ꝑ miſtros eccłie.q dyabolꝰ exerce⸗
at ſuã pratem in ipᷣo pctoꝛe.poteſt dyabolꝰ cũ ſit ꝑmiſſ⸗
ꝓ volütate ſua temptare.nõ em̃ vſq;quaq; babet ptateʒ
occidẽdi.peccatoꝛ em eſt ſicut pecus dyaboli. ſicẽ habet
in glo. ſup illud. Immiſſiones ꝑ angelos malos. ſ non
babet tantã ꝑmiſſionẽ reſpectu illoꝝ ꝗ nõ ſunt ſeꝑati a
ↄmunione quãta habet reſpectu illoꝝ qui ſeꝑati.nec tẽ⸗
ptat niſi quatenꝰ ꝑmiſſus emagis temptat᷑ ſeꝑatus a
ↄmunione ꝙᷓ nõ ſehatus uiꝰ etiã gra poteſt queri.
cũ dy abolus odio habeat hoĩem ineſtimabiliter et volũ
tatẽ oĩmodã nocendi.qũo pt᷑ eẽ ꝙ accepta licentia a deo
ꝑ miſtros eccłie de ſeꝑatis a cõmunione pꝑcat eis. ſi em̃
adeſt ptas et adeſt volũtas et aſtutia nocẽdi.non deeſt
iße actus. tinua videt᷑ temptatio eẽ et ↄtinua veratõ.
Zld pꝛimũ dicẽdũ. maioꝛ ẽ volũtas dy aboli ad tẽ
tandũ erñtes in vnitate ecclie ꝙᷓ ſeꝑatos ab ecclia.ſunt
tñ quidam in vnitate eccłie ꝑ caritatẽ. quidã vo ꝑ fidẽ
infoꝛmẽ tm· maioꝛ aũt eſt volũtas eijciẽdi exñtes in vni⸗
tate eccłie ꝑ fidẽ. qᷓto em̃ plus ꝑtinent ad aciẽ dei:tanto
plointẽdit eos deijcere et reducere ad aciem ſuã. 4. Yllð
aũt qð dic. b. greg. intelligit᷑ de illis qui bñt ſoꝛtitudieʒ
ex vnitate caritatis: nõ tm ex vnitate fidei infoꝛmis. illi
em̃ cũ ſint pctoꝛes ad aciez dyaboli ꝑtinẽt. licet quo ad
quid ad vnitatem ecclie ꝑtineãt. ¶ IJllð vo qð tercõ obij
ciebat᷑ de archa ſic intelligẽdũ eſt.ꝙ multiplicatio tem⸗
ptationũ que ꝑ aquas deſignãt᷑.nõ quoſcũq; exñtes in
archa ducut ad ꝓfectũ p̊ bonos exiſiẽtes ĩ vnitate cari⸗
tatis. Ad ea vᷣo qᷓ obiecta ſunt ex alia ꝑte dicendumẽ.
ꝙ liberioꝛ eſt volũtas temptadi et ipa temptatio reſpe⸗
ctu ſepatoꝝ ab vnitate ecclłie ꝙᷓ reſpectu exñtiũ in vnita
te. nec tñ eſt oĩno libera.licet em fiat ꝑmiſſio poteſtatis
dyabolice ad temptãdum vel ad verandũ ſeꝑatum a cõ
munmione ecclie:nõ tñ eſt oĩmoda ꝑmiſſio.ſ̊ ad hoc vt ſpi
ritus eius ſaluus fiat. ad hoc ſcʒ vt ꝑ tribulatõʒ in aĩa
vel ĩ coꝛꝑe agnoſcat pcto ſe deliquiſſe et cognoſcẽs ſe pe
niteat ? penitẽs ſatiſfaciat:et ſic ad vnitatẽ eccłie rede⸗
at. ¶¶ Ad illud vo qð ſcdðᷣo obijcit᷑ ſiłr dicẽdũ ẽ.ꝙ non eſt
oĩno ſile qð ĩducit᷑ de edicto regis terreni et de edicto re
gis celeſtis facto ꝑ p̃cones eccłie. IObi em̃ licitũ ẽ occide
re pecus ſuũ.hic aut nõ eſt oĩno licitũ.ſi em ꝑmittat deꝰ
tẽptaẽ vſq; ad caſũ pcti vlterioꝛis.m illa vlt. apoc. Qui
iĩ ſoꝛdibo ẽ ſoꝛdeſcat adhuc. hoc ẽ aliqn ex miſcðia vt ve
niẽs ad ↄfuſionẽ pcti. redeat ad vnitatez a q receſſerat.
Ffem illud. iiij. mich. Yleniẽs ad babilonẽ ibi liberaberis
vel ex iuſticia vt ſi noluerit redire ad vnitatẽ:bic inchoe
tur ſua damnatio vt in futo cõſũmet᷑... Ad illud quod
querebat᷑ ↄnter cũ ſepatus a cõmunione ecclie tradatu⸗
in poteſtatem ſathane.q̃re nõ oĩmodo nocet vt ſic modo
veretur excõmuiĩcatꝰ ſic fuit ĩ pꝛimo ſtatu ecclie.dici pẽ
ꝙ; pcit eis et retrahit manũ tẽptatõis veratõis vt plu
res ſumat audaciã ↄtumacie ſiue inobediẽtie. et pcidãt᷑
a ↄmunione eccłie.potuit em in pꝛiſtino ſtatu eccłie ꝑci
pere ꝙ qdam ꝑ temptatõʒz et veratõʒ ſuã coꝛrigebat et
timebãt incidere in ſniam excoĩcatõis.et ita plures per
vexatõʒ excoĩcatoꝝ amittebat.mulctato em peſtilẽte ſa
pictioꝛ erit ſtultꝰ.xxj. ꝓuerb.et iterũ peſtilẽte flagellato
ſiultꝰ ſapiẽtioꝛ erit. xix. ꝓuerbᷣ. ꝓpter hec licʒ ptatẽ heat
grauius temptãdi vel verandi. diſſiłat vt plures trabat
ad intentum.

¶ Wembꝛũ quartum

HOmpleta conſideratõe temptatõnis ex ꝑ
te eius qui temptatur.ſequitur conſideꝛa
tio temptationis ex parte cauſe ꝓgt᷑ quaʒ
fit temptatio. Et poteſi queri vtrũ cauſa
temptationis dyaboli ſit er inuidia vel ex alia cauſa.⁊
videtur ꝙ ex inuidia ꝑ hoc ꝙ dicit bius greg. In para⸗
diſo dyabolus inuidens bomi.ſuperbie vulnus infixit
quia amiſſa beatitudine minoꝛem ſe immoꝛtalitate illiꝰ
agnouit.vt qui moꝛtem nõ acceperat conditus meretur
elatus. ¶ Hoc etiam videtur ꝑ hoc qð dicit beatꝰ aug.
in. xj. li.ſuꝑ geñ ad lit. ꝓpter excellentiã delectatus tu/
muit ſuperbia propter quam cecidit a beatitudine ſpi:
ritualis paradiſi et inuidia contabuerit.ergo uſa tẽ⸗
ptationis humani generis fuit ex inuidia.¶ Sed vide
tur contrariuz. inuidia em eſt reſpectu ſuperioꝛis vl re
ſpectu paris ne fiat ſuperioꝛ.ᷣ bomo non fuit ſuperioꝛ
natura: nec etiam o'ĩno par.ergo reſpectu eius non fuit
inuidia. 4 Pꝛeterea. temptãtio m ꝙ bic accipitur eſt
eius qui habet poteſtatem ſuper alium.ſed qui habʒ po
teſtatem ſuper alterum quo ad hoc ſuperioꝛ eſt altero.
ergo dyabolus cum habeat temptationem ſuper homi
nem videtur eſſe ſuper ipo.non ergo competit ei ĩuidia
ad temptandum. (¶ Ad quod dicendum. ꝙ er inuidia
temptauit pꝛimum ominem. 4 Ad obiectum autez in
contrarium dicendum eſi.ꝙ licet bomo m naturam ſu

am fuiſſet inferioꝛ. reſpectu tamen rõne ſtatꝰ fui ſt uit ſu⸗

.

perioꝛ. habuit em̃ recti L
tudine naturali cecidit dyabolus. Vnde quo ad hoc in⸗
uidit ſuperioꝛi.par etiaʒ fuit quo ad hoc ꝙ; habunt ima⸗

ginem dei naturaliter. et potuit aſcendere ad dignitateʒ

tudinem naturalem a qua recti⸗

a qua cecidit ipᷣe dy abolus.et ita potuit inuidere ei tan

qᷓᷓ pari ne fieret ſuperioꝛ. Ad illud ðᷣo quod ſcðo obij⸗
citur. dicendum eſt.q; temptatio non ponit temptatu de

neceſſitate inferioꝛem temptante:ſed ſi temptatus vinca

tur extunc factus eſt ſuperioꝛ. ſi vo vincat in hoc habet
rationem ſuperioꝛis. temptatio autem de ſua ratione ñ
ponit temptantem ſuperioꝛem vel inferioꝛem. ſed ponit
quandam experientiam de conſen ſu aut diſſenſu. vnde
quo ad hoc ibi paritas eſſe cepit. 5

embꝛum quintuz

.Ainto ꝗrit q de cauſa ꝑmittit de tẽpta⸗
trieonem fieri. cum em̃ temptatio actiue di⸗
cta ſit peccatum.peccatum aut cõtrariet᷑

bono. deus aũt eſt ſummũ bonũ.eiꝰ ergo

„
— —
eſteum lit ſumme potens nullatenus concedere ꝙ tem⸗

ptatio fiat que eſt magni mali occaſio.¶ Item tempta⸗
tio dy aboli fuit oꝛigo totius mali. per qð genus buma

num eſt coꝛruptum oꝛiginali peccato.cum ergo pꝛeuide

rit tantum malum foꝛe futurum cum ſit ſumma ſapien⸗
tia. non conueniebat autem tantũ malum eſſe futurum
niſi maius bonum conſequeretur: non videtur tantum
bonum inde ſecutum.non ergo dece bat deum permitte
re pꝛimam temptationem dy aboli fieri. ¶ Stem queri⸗
tur. quare ꝑmittit deus quottidie temptationes fieri ꝗ⸗
bus diuerſi bomines cadunt in peccatum. cui multono
bilius videatur ex vtraq; parte eẽ et ex parte temptãtis

.

et er pte temptati. vt nõ eẽt temptatio. optim em vt dic
dyo.eſt optima adducere. In contrarium ſic obijcituꝛ

ſicut dicitur eccleſiaſtici.xv. Deus reliquit hominem

in manu conſilij ſui.ſed pꝛopꝛia voluntate caſurus erat
homo in culpam.ſi ergo non permiſiſſet deus. abſtulil⸗
ſet ei fluxibilitatem voluntatis et ita libertatem ratio-
nalis creature:ſed hoc eẽt inoꝛdinatum. ſumme aũt ſa⸗
pientie.et bonitatis fuit nil relinquere inoꝛdinatum.
Ange aug xj. confeſſ. Decebat vt ſineret temptari quez
conſenſurum eſſe pꝛeſciebat. cuzʒ id facturus eſſet homo
ꝓpꝛia voluntate ꝑ culpam.et oꝛdinãdus eẽt diuina equi
tate per penã.· vt ſic oſtenderet aime ſuperbe ad eruditi⸗

2

onem ſuturoꝝ ſanctoꝝ.ꝙᷓ recte ipᷣe vteret᷑ animarũ vo⸗

*

t
n⸗
⸗
te
n
ͦ

64

— S =—

ſc⸗

ta
ne
ide
enn

itte
t/
1

Ne
tr
en
rt

fieri. 2

illiudlſ.ad co

¶Nuneſtio

luntatibo malis.· cum ille puerſe vterent᷑ natnꝛis boĩs.
ex quo videt᷑ ꝙ decebat dum ꝑmittẽ ꝙ dyabolꝰ tem⸗
ptaret hoĩem. ¶ Iteʒ Greg. mira nobiſcũ diſpenſatio

agit᷑.vt mens noſſra culpe nõnũqᷓ pulſatõne feriat᷑.nã
elſe ſe magnax viriũ homo crederet: ſi nullũ earundeʒ
viriũ defectũ intra mentis archana ſenſilſſet. ̊ d tem⸗

ptatõne irruente querit᷑.⁊ quaſi vltra vires fatigatur
ei minimũ ondit᷑ hũilitatis.⁊ vñ ſe ꝑtimeſcit faciliter
cadere inde accepit ſe foꝛtit ſtare.¶ Itez greg. duobo
modis temptat᷑ homo.vicijs: flagellis.vicia dũ tem⸗
ptant ꝓſicientes in nobis virtutes humiliãt. flagella⸗
dũ temptãt:ſurgẽtes in coꝛde hꝰ mũdi voluptates era

Dicãt.nemo vires ſuas in pace cognouit: ſi.n.bella de⸗-

ſunt virtutũ exꝑimenta ñ ꝓdeunt.4! Iez Bꝛeg. Sup⸗
na diſpenſatio nos deo ſeruiẽtes carnis nr̃e ꝑmittit tẽ⸗

ptatõnibn ocuti.ne nr̃a mens in ſuꝑbia audeat p̃ſum⸗
ptione ſue ſecuritatis eleuari. Job. x. ꝓpter ſuper biaʒ

q́i leenã capies me. Et.ij.ad coꝛint᷑.xij.i Ae magnitudo

reuelatõnũ extollat me: datus eſt mibi ſtimulꝰ caꝛnis

mee angelus ſathane vt me colaphiʒet. ex his colligit
Acet dñm ꝙ ꝑmittat temptatõnes fieri dy aboli.
o quod eſt rñdendũ.ꝑ hoc quod dicit aug.xj.ſuꝑ
Siqdez mouent᷑ de primi bois temptatiõe fieꝛi ꝙ
eam ꝑꝓmiſerat æus.qᷓi nuc nõ vidcãt vniuerſuʒ genus
bumanũ dyaboli inſidias ſine ceſſatõne temptari.cur
⁊ hoc ꝑmittit deus.an qꝛ ꝓbat᷑: exercet᷑ virtus.⁊ eſt
palma gloꝛioſioꝛ nõ otempſiſſe temptãti ꝙᷓ nõ potuiſſe
temptari.cur etiã ipſi qui deſeꝛto creatoꝛe eũt poſt tem
ptantẽ. magis magiſq; temptat eos qui in vᷣbo dei peꝛ⸗
manẽt pꝛebeãtq; illis ↄtra cupiditateʒ deuitõis exem⸗
plum. incutiant ↄtra ſuꝑbiaʒ timoꝛẽ pueri. Cõcecden
dũ g̊ eſt ꝙ deus pmiſit primã temptatõʒz fieri.⁊ qᷣtidie

etia ꝑmittit fieri temptatõʒ. ꝓpter bonũ quod elicit in⸗

e.⁊ vt ſeruet libertas arbitrij ĩ rõali creatura. 4 Ao
obiectum aũt in ↄtrariũ dom. ꝙ nõ eẽt ſummi boni ꝑ⸗

mMittere in ſuo regno mala fieri. niſi ex illis malis eli⸗
ceret bonũ.hoc aut eſt ſuꝑius diffuſius declaratũ ĩ tra

ctatu de malo.⸗! Ad ſecũdũ ᷣo dom eſt. ꝙ lʒ maximuʒz

malũ eſſet in creatuꝛa rõnali conuptio totius hbumam

generis:tñ ex illo malo ſecutũ eſt maius bonũ occaſio
naliter.ſ. incaꝛnatio filij dei. ꝑ quẽ humanũ genꝰ redi⸗
meret. ſic ̊ decebat diuinà ſapiaʒ pꝑmittere hoc malũ
2 p̃ᷣciebat hoc maiꝰ bonũ inde ſecutuꝝ.

lembꝛum ſextü.

Onſequẽter dicendũ eſt de eo quod que⸗
ſitum fuit ſexto. que ſint drñtie ſiue ſpẽs
temptatõnis. ponũt᷑ diuerſe differẽtie.
Eſt.n. vna drñtia que ponit᷑ in glo. ſuꝑ
inf. xj. Temptatio vos nõ apprebendat
niſi hũana.dicit᷑.n.in glo. temptatio.n.hũana eſt alit
ſapere ꝙᷓᷓ res ſe habeat.⁊ cũ bono oĩo.nimis aũt amã⸗
do ſnĩaz ſuꝗ.vel inuidendo melioꝛibo.vſq; ad pcidende
coionis ⁊ cõdendi ſciſmatis vel hereſis ſacrilegiã pue⸗

5

niente dy abolica eſt p̃ſumptio. in nullo aliter ſaꝑe iỹ

res ſe hʒ angelica eſt pfectio. Itez ibigeʒ. hũana tẽ⸗
ptatio eſt cũ bono quis aĩo m tñ hũanã fragilitatem
in aliquo labit᷑ oſilio.vel cũ irritat᷑ ĩ fratrẽ ſtudio cor⸗
rigendi.plus tñ qᷓ xpᷣiana trangllitas poſtulat.ſi ñ eſt

in nobis pfectõ angeli.ñ ſit tñ pſumptio dyaboli. Sic

& vna orntia accipit᷑ temptatõis ꝑ ᷣ ꝙ dz. alia eſt hu⸗
mana alia dyabolica. YIteʒ ponit᷑ alia orñtia tẽpta
tionis. Eſt.n. quedam temptatio ab hoſte. eſt alia a
carne.⁊ bec drñtia temptatõnis inuenit᷑ in ſecũdo lib.
ſen. in. xxj. di.c.poꝛꝛo ſciẽdũ ẽ.vbi pᷣmo ponũt᷑ dueſ pe⸗

cies temptatõis quaꝝ vna eſt interioꝛ alteꝛa exterioꝛ.

Interioꝛ ðᷣo diuidit᷑ ꝑ temptatõʒ ab hoſte.⁊ temptati⸗
onẽ a carne. Eſt iteꝝ alia drñtia temptatõnis q notat᷑

ſuꝑ illuʒ verſum. Om̃ ipſe liberauit me te laqueo ve⸗

nantiũ ⁊2 a verbo aſpero.⁊ poſtea ſequit᷑. nõ timebis a

timoꝛe noctuꝛno. vbi notant᷑ qtuoꝛ genera tẽptationũ.
leuis 2 occulta que ſignat᷑ ꝑ timoꝛeʒ nocturnũ leuis 2
manifeſta que ſignat᷑ ꝑ ſagittã volantẽ in die.grauis 2

occulta que ſignat᷑ ꝑ negociũ ambulãs intenebꝛis.gra

uis ⁊ apta que accipit᷑ p demoniũ meridianũ.⸗ Iteʒ
beatus grego. diſtinguit aliter genera temptationum

Dicẽs. Aliqñ oꝓprimẽdo rapit.aliqñ inſidiãdo circũ⸗

uolat.aliqn minando terret.aliqñ ſuadẽdo blandituꝛ.
aliqñ deſpectãdo frangit.aliqñ ꝓmittẽdo decipit. ſic &

yna drñtia temptatõis erprimit᷑. ¶ äSHtem b. greg. duo

aſſignat genera temptationũ.quedaʒ.n. eſt temptatio
ꝑ vicia.quedã ꝑ flagella. ſ.un tot ſint dꝛñtie tem
ptatõnis.poteſi queri qualiter iſte dꝛñtie inter ſe diſti⸗
Juãt᷑.de ſingulis etiã dꝛñtijs ꝑ ſe ſumptis pñt etiã ali⸗

qua inquiri.. Et qtum ad primũ ſic põt obijci.ꝗnqʒ

aſſignãt᷑ drñtie temptatõnis a vniuerſalit ad omẽʒ tẽ
ptatõʒ. neceſſe eſt ꝙ exr diuerſis rönibo accipiat᷑.ſi.n.
acciꝑent᷑ ſᷣm cauſas. cũ temptatõis nõ ſint niſi quatu⸗
oꝛ cauſe eẽntiales.ſ.cauſa efficiẽs:⁊ illa eſt ex ꝑte tem⸗
ptantis.⁊ foꝛmalis:⁊ illa eſt ex ꝑte modi temptatiõis
7 materialis:⁊ illa eſt ex ꝑte temptati vel materie tem
ptatõis.⁊ finalis:⁊ illa eſt ex ꝑte finis tẽptatõis.nul⸗

la aũt pᷣdictaꝝ diuiſionũ er ꝑte finis temptatõis.g re⸗

manebũt tm tꝛes diuiſiones vel ad plus qᷓtuoꝛ. Et hꝰ
gratia querit᷑ cum dicit᷑.ꝙ temptatio alia eſt bumana
alia dyabolica.penes quid accipit᷑ hec diuiſio: Si eniĩ
acciꝑet᷑ ex ꝑte efficiẽtis.Fſᷣm hoc temptatõ humana di⸗
ceretur.que eſt ab homine: ⁊ diceret᷑ temptatio dyabo
lica que eſt a dy abolo.hoc aũt nõ eſt verũ: cũ vtranqʒ
otingat eſſe a dyabolo.aliter.n.ſaꝑe quã res ſe bʒ lʒ n

ptinaciter. põt eſſe a dya bolo.̊ nõ penes cauſaʒ effici
enteʒ ſumit᷑ illa diuiſio.¶ Preterea. nõ dicit᷑ ꝙ hoino
temptat ſe pſuʒ. ſ̊ in bumanã temptatõz põt homo ca⸗
re ꝑ ſeipſuʒ. hec drñtia temptatõis nõ accipit᷑ ſᷣm

4

orñniã temptãtis.¶ Similit põt obijci de illa drñtia q̃
dicit᷑ temptatio alia eſt ab hoſte alia a carne. Cuz
enim inteꝛioꝛ temptatio diuidat᷑ ꝑ temptatõʒ ab hoſte

2 a carne.exterioꝛ aũt diuidat᷑ ↄtra interioꝛẽ:nõ vi det

ꝓ exterioꝛ ſit ab hoſte vel a ca rne.¶ Pretea. hec ẽ vna
orñntia temptatõis ꝙ vna exterioꝛ alia interioꝛ. cum g

ſit vniuerſalis diuiſio temptatõis qua temptat᷑ homo

Fm quã rõneʒ accipiet᷑. ¶ Silit poteſt queri de tercia
diuiſione qua dicit᷑ ꝙ temptatio alia eſi uis alia le/
uis.2 iteꝝ alia oculta alia manifeſta. que due ſi cõiun⸗
gant᷑ vnã facient quadrimẽbꝛeʒz diuiſiõneʒ. ſicut ſupra
dictũ eſt. Põt gᷣqueri.ſᷣim quid accipit᷑ ilia diuiſio.nõ
eni videt᷑ ſumi ex ꝑte temptantis. ſi ᷣo ſumat᷑ er ꝑte tẽ ⸗
ptati erũt tũc plures drñtie ex illa ꝑte. Silłr põt queri
alijs differentijs penes quid ſumant᷑.· põt etiã queri
æ quadaʒ diuiſione temptatõnũ quã ponit b. Herñ.
Dicens.ꝙ ꝑ octa capita dꝛaconis de quibo habetur.xij.

apoc. ſepteʒ genera temptationũ ſignant᷑. Im poꝛtuna

qua ꝓcaciter inſiſtit dubia que aim nubilo ambiguita
tis inuoluit.ſubita que iudiciñ pꝛeuenit.occulta qᷓ deli
beratõnis ↄſideratõʒ pꝛeterfugit.violenta q̃ vires mẽ⸗
tis tranſcendit.fraudulenta que aĩm ſeducit.pplexa q̃
varijs vicjs aim impedit.Cum &̊ ſint he drñtie tẽpta⸗
tionũ.ſᷣm hec ꝑõt queri ex qua ꝑte temptatiõis ſumat᷑
hec oiuiſio.1 21 quod videt᷑ dõm. ꝙ quedam drũñtie
ſumunt᷑ ex ꝑte temptantis.quedaʒ vo ex ꝑte temptati.
ey ꝑte vᷣo temptantis ſumit᷑ illa diuiſio quaʒ poni: be
atus Merñ.⁊ illa ſimilit quaʒ ponit btũs Grego. cuz
dicit᷑. q aliqn rapit oprimẽdo.⁊ illa qua dicit᷑ ꝙ tem⸗
ptatio alia per vicia alia per flagella. lla etiã limilit
que ponit᷑ in li.ſen.cuʒ dicit᷑ꝙ alia eſt a dyabolo alia
a carne. Alie vᷣo tres ſumunt᷑ er ꝑte temptati cum dici
tur. alia eſt exterioꝛ.alia interioꝛ. alia huana.alia dya
bolica:⁊ cum dicit᷑. alia leuis alia grauis ⁊c. IJlle vo
que ſunt ex ꝑte temptantis aut ſumũut᷑ qᷓtũ ad oꝛiginez
ex ꝑte temptãtis.⁊ ſic accipit᷑ illa: alia a dyabolo alia

a carne. Vel penes inſtrumẽta temptãtis:⁊ ſic accipit᷑
illa alia ꝑ vicia alia ꝑ flagella. Aut penes diſpoſitoes
ad temptandũ:⁊ ſic accipit᷑ illa b.greg. aut oprimẽdo
rapit ⁊c. Aut penes modos in ipſa temptatõe actõne:
7 ſic accipit᷑ diuiſio b.berñ.cum dicit᷑ inpoꝛtunadnu⸗
bia.n.dicit᷑ eſfectiue qꝛ dubitare inuoluit. Ille vᷣo que
ſunt ex ꝑte temptati ita diſtinguũt᷑.vt vna ſit ĩ ſuſtinẽ⸗
do temptatõʒ.⁊ hoc duptr.vel quo ad intellectuʒ:⁊ ſic
dicit᷑ manifeſta ⁊ occulta.vel quo ad affectũ:a ſic dicit
leuis ⁊ grauis.Altera in ↄſentiẽco temptatõni diffeꝛẽ

ter:⁊ ſic dicit᷑ hũana vel dy abolica.hec.n.ex hbumana

infirmitate vel ex malignitate in qua ↄfoꝛmat᷑ dyabo⸗
lo.Tercia eſt in ꝓinquãdo temptatõni.⁊ ᷣm h̊ dicit
exterioꝛ vel inteꝛioꝛ.pᷣmo aũt appropinq̃t temptatõ ma
gis vel minꝰ.ſecũdo ſuſtinet᷑. tercio in ↄſenſum trahit᷑
ab ipſis malis.⁊ ſic pñt he tꝛes diuiſiões accipi ex ꝑte
eius qui temptat᷑.¶ Si vo obijciat᷑ de illa diuiſione q̃
eſt.alia eſt humana alia dyabolica.ꝙ vtraq; eſt a dya
bolo.Dicendum eſt.ꝙ diuiſio nõ ſumit᷑ ex ꝑte cauſe eſ⸗
ficientis temptatõz. vtraq;.n.põt ꝓcurari a dy abolo:
Hᷣ̊ ſumit᷑ ſᷣm diuerſos modos ↄſentiendi temptatõni.ꝗ⸗
dam.n.ex infirmitate intellectus vel affectus cedũt te⸗
ptationi.⁊ ideo dicit᷑. humana temptatio eſt.cũ bo⸗
no quis animo ſᷣm tamen humanã fragilitateʒ in aliq
labit᷑ conſilio.dyabolica vᷣo eſt.cum ad imitatõz dya⸗
boli ex malignitate cõtendit.vel aliud quid facit.videt᷑
etiaʒ per diſtinct. Haymonis.ꝙ vnũ referat ad moꝛta
le peccatum.alteꝝ dᷣo ad veniale.dicit.n.ↄcupiſceꝛe eſt
humana temptatio. adulterium vᷣo vel foꝛnicatõʒ ꝑpe
trare dy abolica eſt.⁊ loquit᷑ e ↄcupiſcentia que ẽ ĩ in⸗
ferioꝛi ꝑte rõnis.nõ in ſuꝑioꝛi. Item dicit Haymo.tẽ⸗
ptatio humana eſt malum cogitare ⁊ in coꝛde tempta
tiones ꝑpeti.dyabolica vᷣo eſt certamie temptatõnis in
opꝑe ſuꝑari.¶ Item tres differentie ponũt᷑ temptatõis
hũane in glo.quaꝝ vna eſt alit ſoꝑe qᷓ; res hẽat cuʒ bo
no tñ aĩo.Scda eſt.cũ quis bono aĩo ſᷣm tñ humanaʒ
fragilitatẽ in aliquo labit᷑ ↄſilio. Tercia ẽ.cũ irritat᷑ ĩ
fratrẽ ſtudio coꝛigendi pluſq; xpᷣiana trangꝗllitas po⸗
ſtulat. Põt ꝗ queri in quo differãt iſte tres ꝑtes tẽpta
tionis humane.⁊ videt᷑ ꝙ pᷣma drũñtia ꝑtineat ad intel
lectũ cum dicit᷑ aliter ſaꝑe qᷓ; res ſe habeat.ſcdðᷣa ꝑtinet
ad rõneʒ que eſt de faciẽdo.cũ ſᷣm humanã fragilitatẽ
in aliquo labit᷑ cõſilio.tercia vpᷣo ꝑtinet ad affectõz cum
irritat᷑ in fratrẽ ſtudio coꝛꝛigendi. Aliꝗ vᷣo vident᷑ di⸗
ſtinguere. vt pᷣma ſit in reſpectu ad deũ.cũ quis habet
enĩ veꝝ intellectũ ſcripture.ſalua tñ fide ⁊ caritate.ſe⸗
cũda vᷣo quo ad ſeipᷣm.tercia vᷣo ſit quo ad proximum.

ed põt queri.vtꝝ prima temptatio ſit cũ pcto. i

t᷑.n.ꝙ nõ.ꝑ h̊ ꝙ dicit᷑ cũ bono aĩo.vbi.n.ſaluat᷑ bo⸗
nus animꝰ nõ videt᷑ eẽ pctm. ¶ Pretea.dicẽ̃ aplłs.tem⸗
ptatio ñ apprehẽdat vos niſi hůana.apłs aũt ñ ceſide
rauit eis nec ↄſuluit de pcto veniali.¶ Pꝛetea.dicit b.
aug.aliud ẽ induci ĩ temptatõz aliud temptari.iIaʒ
ſine tẽptatõne ꝓbatus nullus eẽ põt ſiue ſibipſi.Ecẽi.
xxxiin. Qui ñ eſt temptatus qualia ſcit ſine alijs. ſicut
dic apls.Et tẽptatõʒ nzazʒ in carnẽ meã ñ ſpꝛeuiſtis.tẽ
ptatio &̊ ſᷣm ipᷣm bonũ ẽ.⁊ de tali dicit. Cẽptatio ñ ap
pᷣhendat vos niſi bũana.Si ̊ ꝓbatio hoĩs põt eẽ ſine
pcto.g ⁊ tẽptatio hũ ana ppᷣt eẽ ſine pcto.¶ Itẽ aug.i li.
no.te.poĩt duplicẽ tẽptatõʒ.ſ.diuinã ⁊ hũanã.pᷣt ̊ qꝛi

q ſit drñtia iſtiꝰdiuiſiõis reſpectu illiꝰq̃ ponit᷑ ĩ glo.j.

ad coꝛint.x.cũ dẽ.alia hũana alia dy abolica.nunquid

ſunt tres temptatõnes. diuina. hũana.a dyabolica. 2

ita neutra diuiſio bimẽbꝛis ſufficiẽs.vel ſi vtraq;.ſuffi

ciẽs videt᷑ illa que ex vna ꝑte dyabolica dr ex alia ꝑte
diuina.quod valde diſſonũ ẽ a rõne.¶ Pꝛeterea.dicit

apls.tẽptatio nõ apprebendat vos niſi bũana. vbi ſᷣm
aug.·excludit᷑ diuina. Sed videt᷑ ꝙ multomelius eſſet
ꝙ dina temptatio nos apprehẽderet.diuĩa.n.ẽ ad ꝓbã

dũ. ſiẽ diẽ aug.in li.de Fmõe dñi ĩ mõte. Aſoulto ̊ me

lius eẽt.ꝙ diuina temptatio nos apprebenderet ꝙᷓ; bũa
na.4¶ Preterea.tripłr exponit᷑ temptatõ bũana.dẽ.n.
hũana temptatio.qñ eſt his ſine quibo iſta vita non
agit᷑.dicit᷑ iteꝝ temptatio hũana.cũ quis in neceſſita⸗
te vel preſſura diffidit e doo auxilium humanum re⸗

quirendo.dicitur iterum temptatio humana.cuʒ quis

aliter ſapit qᷓ; res ſe habet.ſaluo tamen bono animo.
Cum ergo ſit hec triplex differentia hbumane temptati
onis: in quo diſtinguuntur he tres differentie? vltima
enim videtuꝛ eſſe temptatio deceptionis. media vo di⸗
citur temptatio diffidentie. prima vᷣo dicitur tempta⸗
tio infirmitatis.vt diſtinguantur. ꝙ prima temptatio

ſit liberi arbitrij inꝗtum eſt facultas.ſecunda ſit tem/

ptatio propter voluntatem.cum hũana voluntas diſ⸗

fidit. tercia vᷣo ſit ex parte rationis cum aliquo modo

tcipitur. ¶¶ Sed videtur ꝙ non ſit temptatio cum ꝗs
non diffidit de deo humanum requirendo. neq; enim
diffidit de deo nec diffidit de homine.propter hoc qui⸗
dam libri habent.ꝙ temptatio humana eſt.cum quis
Diffidit de deo auxilium humanum requirendo. Sed

Em boe non eſſet vera ſententia apoſtoli.qua dicitur.

Temptatio vos non apprehendat niſi bumana.conce⸗
dit enim in hoc ꝙ humana apprehendat. ſed bumana

eſt diffidere de dro. ergo conceditur diffideꝛe de doo. BH

hoc falſum.nullatenus enim de deo diffidendum eſt.
4¶ Preterea.videtur gloſa contradicere ſiue ſit ibi nõ

ſiue non. ei quod dicit Auguſtinus.ꝙ bumana tem

ptatio eſt in dei cauſa deſperare de homine.⁊ prom⸗
ptum eſſe in fide dei. Si vᷣo deſperat de homine ⁊ con⸗
fidit de deo.non eſt illa temptatio de qua dicitur ĩ glo
ſa.ꝙ non diffidens de do. vel diffidens requirat bu⸗
manum auxilium. Ad pꝛimum dicendum eſt.ꝙ tem

ptatio illa que eſt cepnionis poteſt eſſe cum veniali
peccato vel ſine veniali peccato.nec optauit apoſto⸗
lus vel conſuluit ipſos incidere in temptationezʒ iſtam
ſed ꝙ non inciderent in aliam. ſi vᷣo iſtam inciderent.
ꝙ vlterius non progrederentur. ꝗ¶ Ad ſecundum vo
obiectum dicendum eſt. ꝙ licʒ temptatio reſiſtenti bo⸗
num ſit: tamen quantuʒz eſt de ſe diſponit ad malum.

loquimur enim de temptatione que eſt dy aboli vel car
nis.cum ergo dicitur.ꝙ bonum eſt temptari.hoc intel
ligitur cum conditione ſi non inducatur in temptati⸗
onem.tunc enim eſt occaſio boni.¶ Ad tercium vo di⸗

cendum. ꝙ aliter accipitur temptatio bumana cuʒ eſt

in diuiſione contra dy abolicam. aliter cum eſt in di
uiſione contra diuinam. cum enim diuiditur tempta⸗
tio humana a diuina. humanum ⁊ diuinum accipiun
tur ibi materialiter.ſicut enim dicit ANuguſtinus.diui
na temptatio eſt. cum ſub lege dei agens ex alia paꝛte

ab ydolis auxilium petat diffidens de deo. vnde diui/
na temptatio eſt cum de deo diffiditur. humana vo ciũ
in cauſa dei de homine ſperatur. Cum autem poni

tur differentia temptationis humane ⁊ dyabolice.nõ

eſt ibi differentia ſᷣm numermm: ſed magis differentia
ſm foꝛnam.⁊ ideo alia eſt hec diuiſio a predicta.ec

opoꝛtet eandem eſſe temptationem diuinam ⁊ dyabo

licam. licʒ hoc accidat.cum enim deſperatur de do.

ſimpliciter dy abolica eſt temptatio. diuina ergo eſt

materialiter: ſed dyabolica efrectiue. ¶ Ad quartum
ðo dicendum. ꝙ ſi diuina temptatio ſumeretur a deo

tanqꝙᷓ a cauſa effectiua. ſᷣm hoc melius eſſet. ꝙ tem⸗
ꝓtatio diuina apprehenderet q; humana.. qAd quin⸗

tum vᷣo dicendum. ꝙ temptatio humana ᷣm medium
modum dicitur. cum non omnino homo confidit in

deo: ſed confugit ad humanum auxilium in his que

pertinent ad deum. Qon enim temptare debet deum.

niſi cum non habeat aliud refugium. ſm quod dici⸗

tur in ſecundo paralipomenon viceſimo caplo. Cum
ignoramus quid agere debeamus. hoc ſolum re-

ſidui habemus: vt oculos ad te domine leuemus.

—— — — ☛ — -— l

in
Rn
no
i
nie⸗
gus
ho.
DNati
img
diͦ⸗
lbtg⸗
tatio
ten⸗
diß⸗
voco
nim
gan⸗
uis
Ged
tur.
nce⸗
hana
0.5
4
en⸗
m⸗
co
igo
ha⸗
tem
niali
ſto⸗
len
Nt.
30
⸗

l
i
diͦ
h
nd
0
diun
On
Alte
ind,
vel
oni
htia
9bo
ro⸗
Un
n
in

*

¶ LNueſtio

Si do in glo. habeat᷑ ꝓ temptatio humana ẽ. cum qs

in neceſſitate vxel preſſura poſitus difſidit de deo bũa⸗
nũ auxiliũ requirẽdo.põt ſic exponi. diffidit.i.n plene

ↄfidit.nũꝙᷓ.n. de deo ſimpłr eſt diffidendũ. ſm aũt ꝙ i-
uenit᷑ ab aug.in oꝛiginali.nõ videt᷑ glo.hr̃e veritateʒ.
tũc dicat᷑ hana temptatio cũ quis ĩ his que ſunt dei

eſt erat de hoie. — —
einde pꝛocedẽdũ S.j.

Een

eſt ad ſecũdaʒ diuiſiõʒ temptatõis que eſt. alia ẽ a dy
abolo alia a caꝛne.videt᷑ aũt ꝙ bec diuiſio nõ ſit coue⸗
niẽs.illa.n.que eſt a caꝛne oꝛiginalit ẽ a dyabolo.ꝗ̊ nõ
ex oppoſito diuidũt᷑. SPreterea.ad ideʒ dicit bgg.
Oſee

dy abolus in om̃i pcto interponit ꝑtes ſuas. Itẽ

vij. omẽs adulterates qi clibanꝰ ardẽs ſuccẽſus a coqn
te.clibanꝰ aũt dicit᷑ coꝛ bumanũ.coquens ⸗

bolus.ẽᷣ principiũ temptatõis eſt a dyabolo.¶ S
trariũ videt᷑ ꝑ hoc quod dicit᷑ ſuꝑ illud.v.ad galł.in ſi.
manifeſta ſunt oꝑa carnis.Glo.nõ omia in te iniꝗ vi⸗
cia tribuenda ſunt carni.ne ab his omibus mũdemus

dy abolũ. ſic ̊ videt᷑ quedã ſunt oꝑa dy aboli ⁊ quedã
carnis.¶¶ Iteʒ augꝰ.de eccleſiaſticis dogmatibo. ñ oẽs

cogitatõnes male ſemꝑ dyaboli inſtinctu excitãt᷑.ſᷣ qᷓ⸗

dam er noſtri arbitrij motu emergũt. Stemptationes
quedaʒ pñt ꝓcedere in nobis que non ꝓcedũt ab ipſo

dyabolo immediate. Itez dicit᷑ in li. ij.ſentẽ. xx. di.
accipit᷑ ex eo quod dicit᷑.ij.ad coꝛint᷑.xij.datꝰẽ mibi an

gelus ſathane ſtimulus carnis mee qui me cola. ꝙ tẽ⸗
ptatio que fit a carne nõ fit ſine pcto. que aũt ab boſte
miſi ei ↄſentiat᷑ nõ hʒ pctm: p̊ eſt materia exercẽde vir⸗

tutis.¶: Contra quod obijcit᷑.qdð eſt ex carne eſt in ſen⸗

ſualitate.ꝑs aũt ſenſualis coĩs eſt nobis ⸗ bꝛutis. in
illa nõ eſt perm. põt temptatio que ex carne: eſſe ſine
pcxo.ſicut illa que eſi ab hoſte. ¶¶ Preterea. temptatio

que eſt ab hoſte dicit᷑ materia exercẽde vᷣtutis. p̊ eodeʒ

mõ põt dici temptatio que eſt a carne.nã ſi rõ ei nõ cõ⸗
ſentiat.dicit᷑ eẽ materia exeꝛcẽde virtutis.⁊ ita hoc eſt

cõmune vtriq; temptatõni.( Iteʒ temptatio carnis ſi

cut ibideʒ dicit᷑.difficilius vincit᷑.ſ̊ ̊ͥ nõ videt᷑ verum.
daia illa aliqn quieſcit. ̊ illa que eſt ab hoſte nõ ceſſat
m illð.xxx. Job.qui me comedũt ñ doꝛmiũt. vbi ↄme
dentes dicũt᷑ demones.qui ipſam aĩam temptatõnibꝰ
affligunt.⁊ ad inteꝛitũ ꝑtrabũt. Reſtat &̊ q in tempta
tione que eſt ab hoſte difficilius vincit ꝙᷓ illa que eſt a
carne.¶l Iteʒ videt᷑ ꝙ nõ ſit ſufficiẽs diuiſio cuʒ dicit᷑
ꝙ temptatio alia eſt ab boſte alia a carne.videt᷑.n. ter
cia temptatio que eſt a mundo.ſicut.n.triplex ẽ hoſtis
ita triplex eſt temptatio. q̊ cum mundus ſit vnus ho⸗
ſtis.erit vna temptatio a mũdo. ſicut eſt ab hoſte vel a
carne.¶ Quod etiã videtur ꝑ ̊ quod dicit augꝰ. in li.

xc agone xpiano.p illicitas delectatõnes ⁊ pompas.2

ꝑ vicioſam curioſitatẽ nobis dñari põt h mũdꝰ.⸗ dya
bolo atq; angelis eius ſeruire compellere. Ex qͥ accipi
tur.q temptatio põt eſſe a mũdo.Et ſapᷣ.xiiij.cꝛeatuꝛe
dei facte ſunt in odiũ ⁊ in muſcipulã ⁊ temptatõʒ pedi
bus inſipientiũ.ſed quid aliud deſignat᷑ ꝑ creatuꝛã ni⸗
ſi mũdus iſte.cum diligũt᷑ ea que mudi ſunt pluſq dili
genda ſint. ̊ vna erit temptatio a mũdo ſicut eſt vna a
carne.⸗. Oreterea.dicit᷑ in pdicta diſ.li.ſen.ꝙ ex car⸗
nis conuptiõe ſuboꝛit᷑ motus illicitꝰ.ſi ᷓ ex carnis coꝛ
ruptõne eſt temptatio. in adam.n. vbi nõ fuit carnis
coꝛꝛuptio non fuit hec temptatio.motus illicitꝰerit ex
temptatone carnis.ſ̊ motus illicitus eſt in ſenſualita⸗
te: ex temꝑtatõne carnis nõ tm̃ temptat᷑ rõ ĩmo ſenſu
alitas. enra p motũ in ſenſualitate intelligit᷑ ſer
pens ſᷣm ꝙ dicit augꝰ.in li.d tri. h̊ ſerpẽs nõ dicit᷑ tẽ⸗
ptari a dyabolo ſᷣ ꝑ ſerpentẽ mulier aut vir. ᷓ tempta
tio nõ eſt ſenſualitatis nec eius quod eſt ĩ ſenſualitate.
Bꝑ motũ illicitũ ĩ ſenſualitate ſit temptatio inferioꝛis
ꝑtis rõis aut ſuꝑioꝛis.q Ao qð dðᷣm.qꝙ lʒ omis tein⸗

cõoO

cxvij.

ptatõ ſit oꝛiginalit᷑ a dyabolo.nihilominꝰ accipit᷑ hec

diuiſio temptatõis. alia eſt a dyabolo alia a carne. cũ

eni dicit᷑ hec diuiſio intelligit᷑ de ꝓxima cauſa tempta
tionis.pot aũt ↄtingere ꝙ caro vel carnalis ↄcupiſcen⸗

tia ſit pꝛincipiũ temptatonis ipſi rõni. ita nibil ꝓhi⸗

bet lʒz om̃e malũ ſit oꝛiginalit᷑ a dy abolo:tñ quoddam
eſt ex dy abolo tanq; ex ꝓpinqua cauſa.quoddaʒ vᷣo ex
carnali ↄcupiſcẽtia.q Ad ſecũdũ vᷣo dicendũ.ꝙ lʒ tem
ptatio que eſt er caꝛne dicat᷑ eſſe ñ ſine pcto.temptatio
ðo que eſt ab hoſte põt fieri ſine peccato: tñ illa que ẽ
er carne bʒ quendà oꝛdineʒ ad illaʒ que eſt ab hoſte.2
ita nõ excludit᷑ ꝗn temptatio a carne e diueꝛſo diuida᷑
a temptatiõe a dy abolo.illa vo que eſt ex carne eſt cuʒ
peccato.⁊ hoc accidit ex coꝛuptõe oꝛiginalis pcti ex qᷓ
ſecuta eſt coꝛꝛuptio in carne.nõ ſic aũt eſt in temptati⸗
one dyaboli.vbi nulluʒ ponit᷑ adiutoꝛiũ temptationis
ex carne.⸗l Ad illud vᷣo quod obijcit᷑ tercio loco ð tem
ptatõne ex carne.ꝙ nõ fiat cũ pcto.eo ꝙ ſenſualitas cõ

munis ſit nobis ⁊ brutis. Sicendũ eſt ꝙ lʒ vis ſenſibi

lis ſit cois nobis ⁊ bꝛutis.nõ tñ ſenſualitas ſub iſta ra
tione.ſenſualitas.n.dicit quandã oꝛdinatiõʒz reſpectu
rõnis. ſic ꝙ̊ temptatio que eſt ex carne. lʒ coiter fiat ex
motibo in ſenſualitate:nõ tñ eſi ꝑ ſe cauſa pcti.tempta
tio.n.que ẽ ex carne eo ꝙ ponit motũ ſenſualẽ illicituzʒ
nõ fit ſine pcto.⁊ hoc eſt quod dicit᷑ in li.ſen.q ex car⸗

ne ⁊ coꝛꝛuptõe ſuboꝛit᷑ motus illicitꝰ ⁊ cogitatio pua.

1¶ Ad illud vᷣo quod quaꝛto obijcit᷑ dõm eſt. ꝙ lʒ tem⸗
ptatio que eſt ab hoſte ſit materia exercẽde virtutis.H
tñ nõ remouet᷑ a temptatõe qᷓ eſt ex carne ſ̊ drñt᷑ ineſt.
qui.n.cuſtodit ſe a pcto veniali oꝛdinat ſe ad vſuʒ vir⸗
tutis.⁊ ꝑ ↄſequẽs ad ſalutẽ.⁊ ita temptatio hmõi ma⸗
teria eſt exercende viꝛtutis.̊ nõ ita ꝓpinq̃ ſicut ẽ ĩ tem
ptatõne ab hoſte vbi nullũ ponit᷑ incendin.¶ Ad quin
tuz vo dom eſt. ꝙ iſte due drñtie ſufficiũt temptatõ ab
hoſte ⁊ a carne.vñ cum obijcit᷑ de temptatõne que eſta
mũdo. Dicendũ eſt ꝙ vno modo poſſet diuideꝛe ð duo
genera temptationũ.a carne.ſ.⁊ ab hoſte vt tria moti⸗
uoꝝ genera xſignarent᷑. ſm illud quod dicit᷑.j. Jo. ij.
Ome quod eſt in mũdo.aut eſt ↄcupiſcẽtia carnis.Si
vo attendamꝰ rõneʒ diuiſionistemptatio q ẽ ab hoſte
ñ ita grauat niſi ei aligd adiũgat᷑.tem ptatio vᷣo caꝛnis
maxime grauat:qꝛ interius pugnãsð nr̃o nos robo
rat᷑.ſic &̊ accipiat᷑ rõ diuiſionis ſᷣm inclinatõʒ exterio⸗
rẽ ⁊ interioꝛeʒ.tũc bimẽbꝛis erit diuiſio.temptatio.n.
que eſt ab hoſte ad vnã ꝑtem diuiſionis ꝑtinebit. ad il
lam.ſ.que inclinat exterius.temptatio vᷣo que ẽ ex car⸗
ne ad illam que interius.⁊ ſm ̊ nõ optet eẽ trimẽbꝛeʒ
diuiſionẽ.illa.n.temptatio que eſt a mũdo cũ ſit exteri
oꝛ.cõnumeꝛat᷑ in temptatõne que eſt ab boſte.¶ Ao vl
timũ vᷣo obiectũ dõm. ꝙ lʒ ex coꝝꝛuptõne caꝛnis proce
dat motus illicitus in ſenſualitate.nõ tñ dicit᷑ ſenſua⸗
litas temptari.ſed ꝑ motũ ſenſualitatis qui gerit vicẽ
ſerpentis fit temptatio rõnis ſᷣm infeꝛioꝛẽ ꝑtezʒ aut ſu⸗
perioꝛem.

Conſequenter dicẽ S. ij.

dũ eſt de illa diuiſione temptatõnis ᷣm quã or vna in⸗
terioꝛ ⁊ alia exterioꝛ. videt᷑n. ꝙ omis ſit exterioꝛ q̃ nõ
ꝑuenit ad caſum pcti. nã cũ ꝑuenit᷑ ad caſuʒ pcti cedit
ad ꝓbationeʒ. illa ᷣo temptatio que cedit ad ꝓbatiõʒ
nõ eſt inter iſtas computanda. non temptatio exteri
oꝛ que ſolum eſt exterioꝛ:diuiſioneʒ debet facere cũ in⸗
terioꝛi.¶ Preterea.exterioꝛ temptatio dicit᷑ eẽ.qñ ex⸗
terius malũ nobis viſibiliter ſuggerit᷑ verbo vel ſigno
aliquo.vt ille cni fit ad conſenſum peccati declinet. ſed
verbum vel ſignum ad viſum vel ad auditum videtur
ꝓꝑtinere.ſm hoc ꝗ̊ temptatio exterioꝛ non diceretur eẽ.
niſi quo ad ea que ſunt viſus vel auditus.⁊ ita m ali
os ſenſus nõ fieret temptatio exterioꝛ.4 Preterea. di
cit᷑ ꝙ temptatio exterioꝛ eſt cuʒ malum vilibiliter ſug⸗

gerit᷑.ſed ſi malum viſibiliter ſuggerit᷑.hoc nõ cõgruit

niſi ex pte virtutis viſi ibilis. ̊ temptatio exterioꝛ fit ꝑ
viſum. 4 Item temptatio extericꝛ dicit᷑ eſſe ad hoc. vt

ille cui fit ad ↄſenſuʒ peccati declinet. ſi ̊ᷣ aliqua ſit tẽ⸗
ptatio verbo velſigno ⁊ nõ ad hũc fineʒ. nõ dicet᷑ tẽ⸗
ptatio exterioꝛ: cũ temptatio exterioꝛ ad h̊ oꝛdinatur.

¶Preteꝛea obijcit᷑ de interioꝛi tẽptatõni. Interioꝛ eni

temptatio dicit᷑ eẽ q nobis inuiſibilit intrinſecꝰ ma⸗
lũ ſuggerit᷑.ſᷣ que eſt iſta ſuggeſtio inuiſibilis.niſi ꝑ
ꝙ plus appꝛopinquat ad effectũ ſuũ.ſᷣ̊ ſᷣm hoc videt᷑ ꝙ

in interioꝛi temptatõne nõ ſuggerit᷑ maluʒ niſi ꝑ exte⸗
rioꝛa.aut eſt aliqua via ſeꝑata ꝑ quazʒ temptat dyabo

lus temptatõe interioꝛi:preter illam viam quaẽ ĩ acce
ptione exterioꝛi.¶¶ Preterea. omĩs temptatio videtur
exterioꝛ cum ſit extra ipſum intellectum. ſi.n.fiat illu⸗
ſio in ſenſibili interioꝛi ſiue in motiua inteꝛioꝛi ſiue tẽ⸗
ptatio exterius.totum refertur ad temptatõneʒ exteri
oꝛem reſpectu ipſius intellectus.ſic ̊ᷓ videt᷑ ꝙ oĩs tem⸗
ptatio debeat eſſe exterioꝛ.¶ Ad primũ dõm. ꝙ tem⸗
ptatio ad ꝓbationẽ nõ continet᷑ ſub altera iſtaꝝ diffe⸗
rentiaꝝ.cum ex temptatione intendit᷑ ꝓbatio.Qaʒ be
due diſferentie temptatõnis ad hoc tendũt.vt declinat
homo ad conſenſuʒ peccati.nihilominꝰ tñ temptatio
eſt ad ꝓbationeʒ põt eſſe exterioꝛ vel interioꝛ.he.n.di
ferentie poſſunt eſſe cõmunes temptatõi que eſt ad bo⸗
nũ ⁊ que eſt ad malum. ſᷣm aũt ꝙ bic accipiũt᷑ diuidũt
temptatõeʒ que eſt ad malũ.¶ Si vo obyiciat᷑.ꝙ oĩs tẽ
ptatio debeat dici exteꝛioꝛ que ñ ꝑuenit ad ↄſenſuʒ pec
cati. Dicendum eſt ꝙ nõ.poteſt.n.⁊ interioꝛ ⁊ exteꝛioꝛ
nõ ꝑuenire ad ↄſenſuʒ pcti.ſ̊ exterioꝛ dicit᷑ cũ fit tem⸗
ptatio virtute exterioꝛi.cum aũt fit temptatio immedi
ate vutute interioꝛi dicit᷑ inteꝛioꝛ.ſicut cũ fit temptatõ
ex ꝑte ipſius imaginis vel intellectus.vel ex ꝑte moti⸗
ue ratonis que apropinquat ſenſualitati.¶ Ad ſecũ⸗
dum obiectum dðm eſt.ꝙ temptatio erterioꝛ fit ver bo
vel ſigno.ſignũ auteʒ accipit᷑ coiter. nõ tm̃ ꝓ eo qð viſi
bile eſt vl tagibile h̊ ⁊ ĩ alijs ſenſibo.ꝑ omẽʒ.n.ſenſũ cõ
tingit eſſe exterioꝛeʒ temptatõz.marime tñ ꝑ viſuʒ me
diante ſigno.⁊ ꝑ auditum mediãte verbo.⸗ Ad tercõ
ðᷣo obiectum dom. ꝙ malum dicit᷑ viſibilit᷑ ſuggeꝛi ĩ tẽ
ptatione exterioꝛi.nõ a viſu m ꝙ eſt vnus ꝓprius ſen
ſus.ſᷣ a viſu ſᷣm ꝙ coĩs eſt alijs ſenſibo.ſicut.n.dic Nu
guſti.ſuꝑ geñ.ad lit.videꝛe coĩteꝛ ſe hʒ ad alios ſenſus
vnde. xx.exo.dicit᷑ ꝙ videbat voces.videre tñ ꝓprie di
ctũ nõ ↄuenit vocibo:q Ad quartum vo dðm. ꝙ lʒ nõ
omis temptatio que fit verbo vel ſigno vel que fit inui
ſibilit᷑ interius ꝑueniat ad ↄſenſuʒ pcti:nihilominꝰ dẽ
exterioꝛ vel interioꝛ.aliud.n.eſt temptatõʒ eẽ temptati
onẽ.⁊ aliud eſt eſſe efficacẽ.tunc aũt efficax eſt tempta⸗

tio dyaboli qñ ꝑuenit ad ↄſenſuʒ pcti.¶¶ Ad illð ᷣo qð

obijcit᷑ de temptõne interioꝛi.dõm eſt ꝙ nõ ꝓpter h̊ dr
temptatio interioꝛ. qꝛ fit ꝑ eẽntiaʒ in eo qui temptat᷑.
hᷣ quia mediante virtute interioꝛi immediate temptat᷑
ꝑ ea que ĩmediate mouent ipſam vel cognitiuã vel effe⸗
ctiuaʒ.ql Ad vltimo obiectuʒ dðm eſt.ꝙ nõ ob hoc dẽ
eyrterioꝛ temptatio quia fit extra rõneʒz vel li.ar.quod
temptatur.ſic.n.omnis temptatio exterioꝛ diceretur:
ſed exterioꝛ vel interioꝛ dicitur ſᷣm rationes iam di⸗
ctas.

Weingequeritur S. iij.

ůe illa quadrimẽbri diuiſione peccati.que ponit᷑ ſuper
illud in pᷣs.on timebit a timoꝛe nocturno ⁊c.Cũ.n.
prius enumerauit duo genera temptationũ que ſignã⸗
tur ꝑ laqueũ venantiũ ⁊ verbo aſpero.videt᷑ ꝙ illa qᷓ⸗
drimẽbris diuiſio ad illam bimẽbꝛeʒ debeat reduci.
Preterea.ſi vna eſt bimẽbris diniſio.⁊ alia quadri⸗
mẽebris: querit᷑ m quã rõneʒ vtraq; diuiſio accipiat᷑.
44 Preterea. beatus berñ.quatuoꝛ aſſignat rõnes q ꝑ
timoꝛẽ nocturnũ ⁊ alia tria que ſequũtur deſignantur

—

2

vt per timoꝛeʒ nocturnũ ſignaret᷑ timoꝛ aduer ſitatis.ꝑ
ſagittam vᷣo que valde timenda eſt vana gloꝛia.ꝑ nego
cium ambulans in tenebris amoꝛ cupiditatis.ꝑ demo
niũ meridianuz preſumptio ſcientie.i Aunquid hec di
uiſio temptationum omia genera temptationũ comp̃ᷣ⸗
hendit.quod videt᷑ per hoc ꝙ dicit pᷣs.omĩa genera tẽ⸗
ptationũ ↄpᷣhendere intendebat ꝑ üla quatuoꝛ.Sed
videt᷑ contrarium. temptatio.n.que eſt ꝑ carnalem vo
luptatez nulla iſtaꝝ videtur eſſe.⸗l Preterea. cuʒ ſint
quatuoꝛ animi ꝑturbationes. ſᷣm ꝓꝙ dicit augꝰ.in li.ð
ciuita.dei.ſᷣm gaudium ⁊ doloꝛeʒ.metũ ⁊ cupiditateʒ.
Fm vnãquanq; aũt contingit fieꝛi temptatõʒ.ſicut eꝛgo
fit temptatio ꝑ timoꝛez: ita ↄtingit fieri tẽptatio vel ꝑ
cupiditatẽ 2⁊ gaudium ⁊ doloꝛeʒ.non omia genera tẽ
ptationum his quatuoꝛ continent᷑. 1
qꝙ; temptatio quadrimem bꝛis 'm alium moduʒ accipi
tur qᷓ; bimembris.que fit ꝑ verbum aſpeꝛum ⁊ laqueũ.
Mam quadrimẽbris fit m modos temptatõnis com⸗

ꝓatione ad euʒ qui temptatur. bimem bris vo fit ꝑ in⸗

ſtrumenta ex parte temptantis. nam temptatio que fit
per laqueum deſignat tem ptatõz que fit ꝑ facta.tẽpta⸗

tio vᷣo que fit per verbum aſperum deſignat temꝑtatõʒ

que fit per verba.lʒ enim videatur leue verbum.graue
tamen eſt verbo temptari.facta autẽ verba inſtrumẽ
ta ſunt temptantis.4¶ Ad illuâ vo quod de comꝑatiõe
vnius diuiſionis obijcitur ad aliam. dom eſt ꝙ excedẽ
tes ſunt ⁊ exceſſa.vtraq; vniuerſaliter cõtinet omẽʒ tẽ⸗
ptationeʒ. Eſt.n. temptatio que eſt ꝑ facta aliqñ leuis
aliqñ grauis.aliqñ occulta.aliqñ manifeſta.Similit᷑
temptatio que eſt per verba.q⸗! Ad illud vo quod obij⸗
citur conſequẽter de diuiſione temptationũ m beatũ
Merñ. dom eſt ꝙ m aliam rationeʒz aſſignatur bec di
uiſio ⁊ illa. Mam hec diuiſio fit iᷣm modos temptatio
nis in comꝑatione ad eum qui temptatur. ſicut dictũ
eſt. Diuiſio ᷣo beati Berñ.attenditur ſᷣm motiuaʒ in
Diuerſis viribus.am motiuũ in rõnali ad temptati⸗
onem eſt ſcientia.in concupiſcibili eſt illud quod cõcu
piſcitur vt aparens delectabile mũdi vel carnis:ex ꝑ⸗
te vᷣo iraſcibilis terribile eſt motiuũ ad temptationem
timoꝛis. honoꝛ dᷣo vel excellentia ad temptatõnẽ vane
gloꝛiationis. 4 Per iam dicta poteſt eſſe manifeſtum
qualiter reſpondendum eſt ad obiectum.non enim ac⸗

cipitur cupiditas 'm ꝙ appropriatur ad illa que ex⸗

terius concupiſcuntur: ſed ᷣm ꝙ cõmuniter extẽdit ſe
concupiſcentia ad concupiſcentiam carnis ? ↄcupiſcẽ⸗
tiam oculoꝝ.4l Ad illud vo quod poſtea obijcitur di⸗
cendum eſt. ꝙ lʒ Fm vnãquanq; ꝑturbationeʒ otingat
ſieri temptationeʒ ⁊ due comprehendantur in hac di⸗
uiſione.ſcilʒ que eſt ſm timoꝛem ⁊ cupiditatẽ: alie ta⸗
men due ᷣm ꝓpriam rationeʒ non ibi comprebendũt᷑
ſed dantur intelligi ex conſequenti. Scõm enim aliaʒ
rationeʒz accipitur hec diuiſio ⁊ illa. Illa eniz diuiſio
attenditur ſm differentias bonoꝛum et maloꝛum. bo⸗
nu enim apparens aut eſt in preſenti aut in futuro qð
mouet.bonum enim apparens in preſenti ad temptati
onem gaudij. bonum apparens in futuro mouet ad tẽ⸗
ptationeʒ cupiditatis. econtra malum apparens ĩ pre
ſenti mouet ad temptationeʒ doloꝛis.malum appaꝛens
in futuro ad temptationeʒ timoꝛis.⁊ ſic ſᷣm aliam rati
oneʒ attenditur hec diuiſio qᷓ; attenditur illa quãꝗ po⸗
nit beatus Herñ. contingit tamen alternatim hac di⸗
wi ionem comprebendere genera temptationum ? il⸗
lam.
1716

Deinde pꝛocedẽ .S. uij.
dũ eſt ad illa diuiſionẽ temptatõis quã ponit b. grego.
que ſeptẽ mẽbra ↄtinet. Primo gᷓ querit᷑.vtꝝ oĩs ma⸗
chinatio dy aboli in aliq̃ illaꝝ intelligat. Scdo.penes
quid accipiatur illa diuiſio.⁊ qualiter inter ſe diſtin⸗
guantur membra predicte diniſionis. Ad primum

Ad quod dom.·

— — 2 —— — —

ſit
i
ſo
;
l
ti⸗
gt
16

⸗

H

Lueſtio

obijcit᷑ accuſatio de qua dicit᷑.xij.apoc. ꝓiectus ẽ ac

cuſatoꝛ fratrũ qui accuſabat eos die ac nocte. eſt qdaʒ

machinatio ſiue temꝑtatio.ꝗ̊ ſub aliqua pᷣdictaꝝ cõti⸗
nebit᷑. ¶ öäItez ẽ temptatio timoꝛis.⁊ eſt temptatõ amo
ris:querit᷑ ̊ ſub ꝗbo drñtijs ↄtineãt᷑.¶ͥ Preteꝛea. ois

temptatio dyaboli vel eſt inſidioſa vel violẽta. ſb du

abus pᷣmis drñtijs oĩs temptatio ↄtinet᷑.¶ Ad quod
dðm.ꝙ temptatio nõ eſt ſpes temptatõis vel machina
tõnis.hᷣ ↄtinet in ſe generalr omẽs temptatões.accuſa⸗
tio.n.dy aboli nibil aliud eſt qᷓ; temptatio qua homĩeʒ
reddit accuſabilẽ cũ ↄſentit. Ad ſecũdum vo dðm.qꝙ;
due temptatõnes que ſunt timoꝛis ⁊ amoꝛis. que dicũ
tur ab aug. due poꝛte moꝛtis.nõ ↄpᷣhendũt᷑ ſub aligbo
drñtijs determĩate.ſᷣ diuerſas drñntias circueũt.tẽpta
tio.n.timoꝛis ↄtĩet illã drñtiaʒ ſᷣm quã minãdo terꝛet.
2 ᷣm quã deſperando frangit. temptatio vo amoꝛis cõ
tinet ülam pᷣm quã ſuadendo blandit᷑.⁊ ſᷣm quã ꝓmit⸗
tendo decipit.¶ Ad terciũ pᷣo dðõm.ꝙ lʒ omis tempta⸗
tio dy aboli ſit ꝑ fraudulentiã vel violẽtiaʒ.tñ iſte due
drñtie opprimẽdo raꝑe ⁊ inſidiando circũuolare.e di⸗
uerſo dinidũt᷑ ↄtra alias q̃tuoꝛ.Qaʒ iſte due vident᷑ re
ferre ad facta dyaboli.aliqñ enĩ ꝑ facta temptat.aliqũ
ꝑ verba.aliqñ ꝑ ea que intra ſunt.cum aũt ꝑ facta ali⸗
qñ temptat vt draco:⁊ tunc dicit᷑ inſidiado circũuola⸗
re.Aliqñ ſeuit vt leo.⁊ tũc dicit᷑ ſeuiendo oꝓprimere.
ſiue opprimẽdo raꝑe.minari vo ⁊ ſuadeꝛe ad ipᷣa veꝛba
põt ꝑtinere.ſperando vo frangere vel ꝓmittẽdo de⸗
cipere ad ipſa teſideria que intra ſunt. ⁊ ſᷣm hoc due
prime drñtie ab alijs quatuoꝛ diſtinguũt᷑ lʒ in quadaʒ
generalitate ſumpte poſſint oẽs ↄtineꝛe. Salh ad
euidentiã pᷣdicte diuiſionis queꝛi põt.que ſit diffeꝛẽtia
inter ſuadẽdo blandiri.⁊ ꝓmittendo deciꝑe.videt᷑.n. ꝙ
cum ſuadendo blandit᷑ ꝙ tunc ꝓmittẽdo decipit.ſnua⸗
ſio.n.fit ꝑ ꝓmiſſa ſicut terroꝛ fit ꝑ ↄminata.4⸗! Pꝛetea
quidã volunt ponere quatuoꝛ pᷣmas drñtias ꝑtinẽ ad
pcipitatõzʒ in pctm. duas dᷣo vltimas ad ꝓfundatõʒ in

pc?m. duas vo primas drñtias ad temptatõʒz dy aboli

que eſt ꝑ facta.duas vᷣo ↄſequẽtes ad temptatõeʒ dya⸗

boli que eſt ꝑ verba.ſicut iam dictũ eſt.¶ Sʒ põt obij⸗

ci in ↄtrariũ. ſicut.n.ſuadendo blandiꝛi ꝑtinet ad vᷣba
ita ꝓmittendo decipere ꝑtinet ad ᷣba.4 Pretere a. al⸗
locutio dy aboli nõ eſt niſi ꝑ ſigna exterioꝛa ᷣm ꝙ in⸗
cendit cogitatiões interius. nõ diſtinguit᷑ tem ptatõ
Dyaboli ꝑ verba a temptatione dyaboli que eſt ꝑ facta
7 deſideria.i Ad obiecta põt ſic rñderi. prius intelle⸗
cta rõne diuiſionis. Eſt.n.quedaʒ tem ptatio reſpectu
preſentiũ vel ex reſpectu futuroꝝ. Ex reſpectu vo pᷣſen⸗
tiũ dupłr fit temptatio. aʒ illa ſunt que cogũt aut q̃ᷓ
ſeducũt.ſi cogũt:tunc oꝓrimẽdo rapit.oꝓprelſio.n.eſt
quaſi quedam coactio.Si vᷣo ſeducit eſt quedã fꝛaudu
lentia.⁊ tũc inſidiando circũuolat.Quedã.n.ſunt q ꝑ
ſe inducũt in ꝓctm.quedã vo ſunt que fraude inducuᷣt.
Ex reſpectu vᷣo futuroꝝ ↄtingit temptatio.eſt.n.ↄlide⸗
rare futura muiolentia 2⁊ remota. Reſpectu imminen
tiũ ↄtingit fieri dupliceʒ temptatõʒ.vna ẽ reſpectu ma
loꝝ imminẽtiũ.⁊ hoc modo minãdo terret. Alia eſt re⸗
ſpectu bonoꝝ apparentiũ.⁊ hoc modo ſuadẽdo blandi⸗
tur. Reſpectu vᷣo futuroꝝ remotoꝝ ſimilit fit duplex
temptatio.aut ꝑ deſperatõeʒ futuroꝝ bonoꝝ que vere
bona ſunt ⁊ ̊ deſperando frangit.aut ꝓmiſſione futu⸗
roꝝ bonoꝝ que vere bona nõ ſunt ac ſi vera eſſent.2 H
modo ꝓmittendo decipit. ſic ꝗ̊ ponũt᷑ ſex drñtie tẽpta⸗
tionis.ꝑ quod põt patere que drñtia ſit inter tempta⸗
tioneʒ qua ſuadendo blandit᷑.⁊ inter illaʒ qua ꝓmit⸗
tendo decipit.vna.n.reſpicit bona que imminẽt ⁊ tam̃
vera nõ ſunt.alia vᷣo bona remota que tñ vera ñ ſunt.
Ao ſcõm vo dm eſt. ꝙ nõ in ̊ diſtinguunt᷑ iſta duo

Fm hũc modũ. ꝙ vna drñtia reſpiciat verba.⁊ altera

ceſideria. vtraq; differẽtia põt eſſe circa deſiderata.
que tñ differunt ſicut iaʒ dictũ eſt. vnde nec ſuaſio nec

crvij.

ꝓmiſſio ad verba exterioꝛa vident᷑ reſerꝛi.ſᷣ̊ ad ᷣba in⸗
terioꝛa.quibo malignꝰ ſpũs loquit᷑ aĩe peccatrici ſiue
infirme. 4 Ad terciuʒ vo dᷣm.qꝙ ſecũda drñtia nõ ĩ h
diſtinguit᷑ a prima ſᷣm modũ diuidẽdi.ꝙ primꝰ bina⸗
rius temptatõis ꝑtineat ad facta.ſecundus ad verba.
vtroq; po modo loquit᷑ dyabolus.vel exterioꝛi tempta
tione vel inter ioꝛi ipſi aĩe peccatrici.

Deinde queꝛitn? S.v.

e illa diuiſione temptatõis quã facit b. Greg. q; alia
eſt ꝑ vicia.alia ꝑ flagella. Põt.n.queri que rõ inten⸗
dat᷑ in hac diuiſiõe.videt᷑.n.ꝙ temptatio que eſt ꝑ fla⸗
gella ducit ad vicia.⁊ ita viciũ ſit terminꝰ temptatõis
nõ inſtrumentũ temptandi.¶ Rũñſio.diuiſio illa acci⸗
pit᷑ penes Hh.ꝙ quedaz temptatio eſt ꝑ triſtia. quedam
vo ꝑ delectabilia.temptatio que eſt ꝑ flagella eſt ꝑ tri⸗
ſtia.tem ptatio vᷣo ꝑ vicia eſt temptatio ꝑ delectabilia.
⁊ ita vieium nõ ſumit᷑ ibi foꝛmalit᷑ ̊ materiahiter ſiue
cauſaliter.ſ.ꝑ ipſa delectabilia que alliciũt ad vicia.
Vel aliter põt diſtingui.vt temptatõ que eſt ꝑ flageila
attendet᷑ ꝑ mala pene.temptatio vo que eſt ꝑ vicia q;
tum ad mala culpe. põt.n.homo ꝑ mala pene cadere ĩ
peccatuʒ.cum nõ ſuſtinet ꝓut opꝑtet.põt iteꝝ cadere in

ꝑ mala culpe cũ nõ cauet ꝓut oꝑtet.

ltuno queritur . S. vj.

tæ diuiſione ſeptimebris quã ponit b. Hern. videt᷑ eni
ꝙ ſubita ⁊ occulta ſit eadeʒ temptatio. nã ſubita ẽ que
iudiciũ rõnis pᷣuenit.occulta que deliberatõʒ ratõnis
ſubterfugit.ſ̊ illa que ſubita eſt delibeꝛatõʒ rõnis ſub⸗
terfugit.&̊ ſubita eſt occulta. Steʒ illa q̃ ꝑplexa ẽ rõe
ꝓplexitatis aim in oubitatõeʒ ducit.ꝗ illa eſt dubia ⁊
ꝑplexa ſił.ꝗ̊ᷓ dubia ⁊ ꝑplexa nõ differũt inter ſe. Silit
impoꝛtuna videt᷑ eſſe ideʒ ꝙ violenta.im poꝛtuna.n.eſt
que ꝓcacit᷑ inſiſtit.ſᷣ̊ illa qᷓ ꝓcaciter inſi q̃ vires

mẽtis trãſcendit. videt᷑ eſſe violenta. d qð dom
pᷣmiſſa quadã rõne diuiſiõis.Eſt.n.quedã temptatio
ex ꝑte cognitõnis in ſe.⁊ quo ad h̊ accipiũt᷑ due prime
orntie.Eſt alia temptatio que reſpicit rõneʒ q̃ delibe/
raꝛe debet de eligẽdo.⁊ penes h̊ accipiũt᷑ due diffeꝛẽtie
ſequẽtes.Eſt tercia temptatio q̃ reſpicit affectiõeʒ ſiue
volũtatẽ ꝓximo.⁊ q;tuʒ ad h̊ͥ ſumũt᷑ he due drũtie.alia
violenta alia impoꝛtuna.Eſt q̃ꝛta tem ptatõ q reſpicit
oꝑatõʒ.⁊ q;tũ ad h̊ dicit᷑ ꝑplexa.qñ ignoꝛat᷑ ꝗd agẽdũ
eſt ꝓpter vtriuſqʒ ꝑtis ꝑplexitatẽ. Prime q̊ due dine⸗
rentie.ſ.impoꝛtuna ⁊ dubia reſpiciũt cogitatõʒ. aliqũ
enĩ inuoluit᷑ animꝰ in dubitatiõe.aliqñ vrget᷑.⁊ ſᷣm G̊
aliqñ eſt du bia aliqũ impoꝛtuna.ſitr penes rõneʒ cuiꝰ
eſt delibeꝛare ſumũt᷑ due drñtie.aut.n.nõ põt rõ plene
celiberare ꝓpt᷑ ipius rei occultatõʒ.aut ꝓt᷑ ipᷣiꝰ tꝑis ĩi⸗
ꝓuiſionẽ. Si ꝗpter tꝑis improuiſiõʒ:dĩ ſubita.ſᷣ pt᷑
rei abſconſionẽ dicit᷑ occulta.Siłr ex ꝑte affectõis ſu⸗
mũt᷑ due dꝛñtie.nã aut ꝑ quandã violẽtiã ducit᷑ ad con
ſenſuʒ.aut ꝑ q̃ndã doloſaʒ machinatõz. pᷣmo mõ dẽ vi⸗
olenta.ſecũdo mõ fraudulẽta.Perplexa vᷣo dr cũ alte⸗
rũ maloꝝ illoꝝ ncce ẽ fieri.h̊ ꝓpt rões neſci᷑ qð minꝰ
malũ ſit.¶ Ex iam dietis pʒ.ꝙ temptatio ſubita ⁊ oc⸗
culta nõ ſunt eadeʒ tẽptatio. naʒz temptatio occulta dẽ
rei ꝓpter abſconſioneʒ que ſubterfugit ratõʒ delibera⸗
tionis.ſubita vᷣo dicitur ꝓpter improuiſionem. 4¶ Ad
ſecundum voo dicenduʒz. ꝙ dubia ⁊ peꝛplexa inter ſe dif
ferunt.dubia enim dicitur cum non habet᷑ ratio q de⸗
term inet. perplexa vᷣo cum eſt quaſi quedam paritas
rationũ hincinde.vt ignoꝛetur quid magis fienduʒ ſit
vel vitandum.⸗! Ad terciuʒ vᷣo dicenduʒ. ꝙ differt im
poꝛtuna a violenta. IJmpoꝛtuna.n.dicit᷑ que grauat.ſᷣ
tamen infra vires animi eſt. Niolenta vo ſuper vires
animi.

embꝛũ ſeptimũ

Bñiignatis drntijs temptatõnis ᷣm mo⸗
dos drñtes. ↄſequẽter querenduʒ eſt qũo
fiat temptatio exterioꝛ que eſt ab hoſie.⁊
gqüo fiat interioꝛ qᷓ eſt a carne.qũo etiam
lat interioꝛ qᷓ ẽ ab hoſte. de his.n.drũtijs h agẽdũ eſt
principaliter.ſic aũt habet᷑.ij.li.ſen.temptatio exteri⸗
oꝛẽ qñ extrinſecus malũ ſuggerit᷑ verbo vel ſigno aliqͥ
vt ille ſic ad oſenſuʒ pct᷑i declinet.

¶ Articulus primus

Verendũ eſt S qualit aduerſarius temptet
temptatiõe exterioꝛi.⁊ hʒ tres.S.¶ PPrimo
Raquerit᷑.nũquid noua ſigna facit.vel ſignis
iam exñtibus alit vtit᷑ qᷓ eoꝝ natura erigat: aut aliter
immutat ſenſuʒ ꝙ; reqrat immutatio naturalis. 4 Se
cũdo querit.nunquid immiſcet ſe reboſi enſibilibo aut
ipſis ſenſibo vt ex eis eliciat᷑ temptatio.¶ Tercõ que⸗
rit᷑.nũquid indiffeꝛent temptat ᷣm quẽlibet ſenſum. Rᷣ

magis ſᷣm vnũ q; ᷣm aliũ. „. .
Ad pꝛimuʒ ſic obijci S. j.

tur ꝑh̊ quod dicit aug.in li.lxxxiij.q.ſerpit ̊ͥ maluʒ ꝑ
oẽs auditus ſenſuales.dat ſeſe figuris.accõmodat co⸗
loꝛibo. odoꝛibo ſe ſubijcit.infundit ſapoꝛibo.Ex qͥ acci⸗
pituꝛ ꝙ nõ noua ſigna facit ſed ſignis factis vtit᷑ ad ex⸗
plenda temptatõeʒ.ſed ſi vtit᷑ ſignis iam factis:qũo dĩ
ſe accõmodare coloꝛibo.infundere ſapoꝛid.nunꝗ ali
quã facit in eis immutatõeʒ que nõ eſt in eis ᷣm ſuam
naturꝗ.quod nõ videt᷑.circumſcripto.n.dy abolo ꝑ in⸗
tellectum:nihilominꝰ ex immutatõne coloꝝ vel odoꝝ
vel ſapoꝝ poſſet inclinari homo ad ideʒ peccatũ ad qð
modo inclinat᷑.̊ nõ videt᷑ ipſe temptatoꝛ in hac parte
oꝑari. Si vᷣo alind opatur pᷣter id quod ſenſibile hũit
er ſua natura.ſᷣm hoc querendũ eſt quid ſit illð.¶ Itẽ
dicit b. grego.intuetur inimicus hũani generis vniuſ⸗
cuiuſqʒ moꝛes.cui vicio ſint inqui.a illud oppoĩt añ
facieʒ:ad quod cognoſcit facilius inclinari menteʒ. vt
blandis ac letis moꝛibo ſepe luxuriã vel vanã gloꝛiam:
aſperis aũt mẽtibo iram. ſuꝑbiam vel crudelitatez op⸗
one poſt dicit generalit ibi.decipulã ⁊ periculũ in⸗
ſerit deceptõnis. vbi viam eẽ cognouit ꝓpinquã cogita
tõnis.põt ꝗ̊ queꝛi.quid eſt dyabolum poneꝛe añ faciẽ.
nũquid rem ſenſibileʒ que eſt in vno loco trãſfert ad a⸗
liũ locũ vt videat.quod nõ videt᷑: cũ nõ videamꝰ varia
tioneʒ fieri in rebus ſenſibilibo niſi ſm ꝙ exigit earum
diſpoſitio naturalis.i¶ ¶ Ad quod videt᷑ dm. ꝙ tẽpta⸗
toꝛ vtit᷑ rebo ſenſibilibo tanqᷓ inſtitutis ad temptandũ.
nec oꝑtet ꝙ noua ſigna faciat ſed ſignis inuẽtis vtat᷑.
lʒ poſſe habeat quedã ſigna faciẽdi.¶¶ Ad illud aũt qð
obijcit᷑ de verbo aug.in li.lxxxiij.q. dom eſt. ꝙ dare ſe
figuris ⁊ accõmodare ſe coloꝛibo.nõ eſt aliud ꝙᷓ er his
delectatõʒ ꝓuocare.Eſt.n.quedã delectatio naturatł ĩ
rebo ſenſibilibo.⁊ illa bona eſt. Eſt alia illicita qᷓ exce⸗
dit naturalẽ. cũ delectat᷑ plus ꝙᷓ optet vel qᷓ nõ optet.
vel quo ſine nõ oꝑtet.⁊ ita de alijs circũſtãtjs.4 Ad il
lud vᷣo qð obijcit᷑ ꝑ verbũ b. greg. vbi dicit. ꝙ illð poĩt
añ faciẽ ad qdð ↄgnoſcit facilius inclinari. facies pt di
ci ibi vel facies interioꝛ coꝛã qua poĩt᷑ aligꝗd.cũ fit ↄueꝛ
ſio ſuꝑ illã mediãte ſilitudie ſua. vł facies dr facies er
terior coꝛã qᷓ̃ poĩt᷑ cũ ſenſibile corã ſenſu poĩt᷑ vt ad illi
citũ trahat᷑.pᷣſumit᷑ aũt ꝙ iſti coloꝛes ſophiſtici ꝗ ſunt
in ſaciebo muliex vel capillis: fiant inſtinctu dy aboli
Similit iſte ſophiſticatões odoꝝ ⁊ ↄfectiões ſapoꝝ q̃
veniut ex maioꝛi ſtudio qᷓ; ncce ſit.nõ ꝓpter humanam
nccitatẽ ſ̊ ad ꝓmouendã voluptatẽ. Silꝛ ↄtingit ĩ iſtis
ioculatõnibo viroꝝ vel mulieꝝ.in melodijs etiã ad la⸗
ſciuiã ꝓuocãtibo.inſuꝑ tincturis veſtiũ ⸗ frequẽtibus
balneatõnibo vbi nõ requirit nccitas ſᷣ magis expetit

Deinge obijcitur

Weinge queꝛitu:

¶ Ad pꝛimũ ſic.cir

voluptas. Silłr in cantilenis mulieꝝ ad laſciuiã ꝓuo⸗

ł,
HS. ij.

cantibo in choꝛeis ⁊ hmõi.

ððõ

U☛

ratõne illius quod dicit aug.in li.lxxxiij.q. Vgite mile

ri moꝛtales. ne vnq polluat h̊ domiciliũ malignꝰ ſpũs
ne ſenſibus immixtus infeſtet aĩe ſanctitatẽ. videt᷑ enĩ

ex h ꝙ ſpũs malignus poſſit vniꝛi ĩ ſenſibo nꝛis vel in⸗
eſſe eis.hoc etiã videt᷑ ꝑ hoc quod dicit᷑.v.act᷑. ſᷣm aliã

tranſlatõʒ.vbi nos habemꝰ. Cur temptauit ſatbanas
coꝛ tuum.alia tranſlatio dicit. Quare impleuit ſatha⸗
nas coꝛ tuum.ſed ſi implet coꝛ:multofoꝛtius põt unpie
re ſenſum. autem non poſſit immiſceri ſenſiba ntis

vel eſſe in eis.poteſt argui ꝑ hoc quod dicit.ij. abacuk.

ſuꝑ illud.dñs ĩ templo ſancto ſuo. Glo. põt aſſidere ſi⸗
mulachris ſpũs immũdus.ſᷣ eſſe nõ põt intrinſecꝰ. Si

& intꝛinſecus non poteſt eſſe i

Item Heda ſuꝑ illud.v.cur tẽptauit ſatbanas.im⸗
plet ſathanas coꝛ alicuius non ingrediens ſenſum eiꝰ
neqʒ; introiens aditum coꝛdis.ſiquideʒ poteſtas hec ſo
lius txi eſt. ergo malignus ſpus nõ ingꝛedit᷑ ſenſus no
ſtros. ¶a quod dicendũ.q non poteſt malignꝰ ſpi⸗
ritus ineſſe noſtris ſenſibus ꝑ eſſentiam nec vniri per

elſſentiaʒ vel implere eſſentialiter: ſ diciẽ implere ꝑ ef⸗

fectum oꝑationis qñ temptatio ꝑ ſenſus ingredit᷑ ad

aiam. ſm “ dicit᷑. ix. Hiere. Ingreſſa eſt moꝛs per fene
ſtras. Ad illud quod obijcit in ↄtrarium dicendũ

eſt. ꝙ illud immiſceri de quo dicit aug..nõ eſt ſic fieri.
vnde quemadmodũ eſñ in viſceribo:ſᷣ dicit᷑ quedã cõue⸗
nientia in actu. ſicut agens ⁊ inſtitutum dicũt᷑ eẽ vnuʒ
in agente ſeu opante. ita dyabolus cum ꝑ ſenſus nr̃os
temptat vnum dicit᷑ eſſe vel immiſceri ſenſibo ꝓpter ef⸗
fectum temptatõnis in quo conueniũt.⸗. Ad aliud vᷣo
Dicenduʒ eil.ꝙ ſathanas dicit᷑ implere cor tũmodo
oꝑationem ⁊ voluntatis inſtinctum intus nõ intrãdo.
ſed malicie ſue virus inſerendo.⁊ hoc modo põt dici ð

ſenſibus.qꝛ virtꝰ tẽptatõis ꝑ ſenſus inſerit.

vtrum indifferent᷑ temptet 'm quẽelibet ſenſum. qð nõ

videt᷑ magis.n. videt᷑ temptare ſm tactuʒ. a ñ ſᷣm quẽ⸗
cũq;:bᷣ m illũ ꝗ ẽ copula caꝛnalis.⁊ iteꝝ ſᷣm guſtus

eſt qdã tactꝰ.ĩ his duobo maxĩe temptat᷑ bõ de gula.ſ.
⁊ luxuria.de gula ſicut temptauit pᷣmos paꝛẽtes.de lu
ruria ſiẽ temptauit ilſos inuoluit diluuiũ.¶ Sʒ vi
et᷑ ꝙ magis temptet ꝑ viſuʒ. viſus.n. plures oſtendit

orñtias in ꝗbo ſunt multe occaſiões pctoꝝ. plꝰ tem⸗
ptat ꝑ viſuʒ.¶¶ Ad ideʒz etiã facit.ꝙ viſus apprehẽdit ð

lõge.tactꝰ vᷣo ñ. ¶ Ad qð põt dici . ꝙ ꝑ quẽlibʒ ſenſum
pot teptare ⁊ tẽptat.quiꝰ vo ꝑ tactũ ⁊ guſtũ.qꝛ foꝛtio⸗

res ſunt imp̃ſſiões delectatõnũ.⁊ rõne nature ratiõe
coꝛꝛuptõnis ſolite er oꝛiginali pcto. ꝑ viſum aũt fiunt

plures temptatiões ⁊ pluribo modis. ſed nõ ita foꝛtis

eſt . preſſio temptationis.

Articulus ſecũdus

Einde q̃rit᷑ de tẽptatiõe qẽ ex carne.qẽ vna
ſpẽs tẽptatõis interioꝛis qũo fiat.Et pꝛimo
qrit᷑.vtꝝ caro tẽptet vel ſit tẽptatõis princi
piu. Scðo qd ẽ illud qdð tẽptat᷑ ̊ͥ ẽ ᷣm quã vim ipᷣa aĩa
tẽptat᷑. Cercõ qualit ꝓgrediat᷑ tẽptatio. Quaꝛto vtꝝ
hec temptatio poſſit fieri ſine pcto. .

cũſcribatur operatio ipſius dyaboli in preſenti. nibil

prohibet temptationem ex carne fieri poſtq; caro cor⸗

rupta eſt corruptione vicioſa. Non enim omnia pec⸗
cata dyabolo ſunt tribuenda tanq; proximo mo⸗
uenti. ſed ſi eſt aliqua temptatio ex carne: neceſſe

inrun ecn eſſe in coꝛpibus.multofoꝛtius
nõ põt intrinſecus eſſe in ipſis ſenſibo qui aĩales ſunt.

— — — — — „---———

e
ef

.2

60
3

1.

rr

Mnueſtio

eſt aliqdð eſſe principiũ tẽptatiõis nõ niſi ipſa caro. er⸗
go caro põt eſſe pricipiũ tẽptationis. Oð etiã videtur
hoc ꝙ ſtimulꝰ eſt ĩ carne.ſtimuli autẽ ẽ ſimulare. ſti⸗
mulare autẽ ĩ hac ꝑte nõ ẽ alið qᷓ tẽptare.ergo caro ra⸗
tione ſtimuli teptat.lEodẽ mõ põt argui de fomite. fo⸗
mes eni eſt in carne.fomes autẽ ẽ pꝛĩcipiũ peccati.non
niſi ꝑ tẽptationẽ.ergo tẽptatio oꝛiginẽ habʒ ex carne ra
tione fomitis. Hoc etiã arguit᷑ ex ipſa tiiulatiõe car⸗
nis ex titulatiõe enĩ temptatio carnis oꝛiginẽ bʒ. VUnde
Aug.in lib.yponoſticon. Quid iudicãt folia fici bus
nõ deo auctoꝛe pudẽda mẽbra ſeo ꝑ peccatũ facta texer̃t
niſi ro ertos libidĩs turpẽ er quo ſequit᷑ tempta

tio.¶ Sed videt᷑ cõtrariũ.caro enĩ nõ agit ĩ animã ſeo
ecõuerſo.tẽptatio autẽ quedã ẽ ĩ ipſaʒ amimã tanqᷓ paſ⸗
ſibilẽ. ergo nõ ẽ ab ipſa carne.⸗ Itẽ nihil poõt temptare
qð nõ põt exꝑientiã ſumere de re quã tẽptat.ſed caro 16
põt ex ꝑientia ſumere de motu aĩe rõnalis.ergo caro nõ
põt temptare animãẽ rationalẽ.¶ Reſpodendũ.cũ dicit᷑
tẽptatio eſſe ex carne.caro nõ ſumitur ibi tm̃ ꝓ ipſo cor
poꝛe.ſed ꝓ ꝑte ſenſuali enita carni. ꝓut dicit caro con⸗
cupiſcit aduerſus ſpiritũ.v.ad gał.vñ dicit Aug.in.xij.
de trini.Loquẽs de hac tẽptatione carnalis ſenſus. vel
aialis ĩgerit quãdã illecebrã fruẽdi ſe.i.tanq; bono pri⸗
uato ⁊ pꝛio.nõ tanq; publico ĩ cõi.qð eſt incõmutabile
bonũ.⁊ tũc velut ſerpeẽs alloquit᷑ feminã . allocutio autẽ
iſta nihil aliud ẽ ꝙᷓ teptatio ducẽs ad peccatũ.ð quo ſub
iungit. huic illecebꝛe cõſentire ẽ de fructu ꝓhibito man⸗
Ducare. Ad illud eꝛgo qð obijcit᷑ dicendu ẽ. ꝙ nibil ꝓ⸗
hibet tẽptationẽ ex carne fieri circũſcripta ſi uggeſtione
dy aboli ĩ p̃ſenti.ſed nõ fit tẽptatio ex carne nili pᷣceden⸗
te tẽptatione primorũ parentum que facta eſt ab hoſte.
Ad illud pᷣo quod obijcit᷑ ꝙ caro nõ põt in animaʒa⸗
gere. Reſpõdendũ ẽ.ꝙ caro.i.carnalis ſenſus ſiue cõcu
piſcẽtia põt ſtimulare animã ſᷣm partẽ rõnis ĩferioreʒ.

licet ipſa ſit ĩferioꝛ. ĩferiꝰ enĩ põt tẽptare ſu pius. ſi forte

iĩclinet᷑ ad ipſum.ſed nõ põt ĩducere ad tẽptationem. In
ductio enĩ ĩ tẽptationẽ nõ fit ſine cõſenſu.cõſenſus autẽ
rõnis eſt. ſic ergo põt ĩferius tẽptare ſi uꝑius.i.tẽptatio⸗
nis initiũ dare.¶ Ao ſequẽs dicendũ E. ꝙ ĩ carne ſic di⸗
cta.i.ĩ carnali ſenſu ẽ exꝑientia.vtrũ ſibi cõſentiat rõ vł
nõ.ſed nõ in ipſa carne ꝓut caro ſumi ꝓ coꝛꝑe. vel di⸗
cendũ.ꝙ ad temptationẽ nõ neceſſario requirũ exꝑien⸗
tia:ſed ſufficit impulſio.⁊ hoc cõuenit carni.

(Deinge queriturcm S.y.

ꝛie cõuenit tẽptare hac tẽptatione. an ĩferioꝛi pte rõ⸗
nis. an ſuꝑioꝛi. an alicui alteri. vtpote ſenſualitati. .
autẽ cõueniat ſenſualitati videt᷑. tẽptatio eni ẽ tũ de ve⸗

niali peccato tũ de moꝛtali.motꝰ autẽ primꝰ videt᷑ eſſe ĩ
ſenſualitate.ergo de h̊ põt eſſe tẽptatio ſenſualitatis. S

videbit᷑ er hac pte tẽptari.¶ Cõtra.temptationẽ eſſe ex
caꝛne nõ ẽ aliud ꝙᷓ mediãte ſenſualitate. ipſa autẽ ſenſu

alitas nõ ſeipſam tẽptat. nõ ẽ ipſius ſenſualitatis tem

ptari. Itẽ ſuꝑior ꝑs ranõis ſic ſe habet ſicut vir. vir

autem nõ temptat᷑ ꝑ ſerpentẽ imediate. ergo nec ſuꝑior

pars ratiõis põt ĩmediate tẽptari a ſenſualitate.¶ Mo
tra potuit ada iĩmediate tẽptari a dyabolo.nõ mediãte
muliere. licet aliter temptat⸗ fuerit.ergo pari ratiõe ſu⸗
perioꝛ ꝑs rationis.cũ ſe habeat per modum viri. potuit
temptari ĩmediate a ſenſualitate.¶ Pꝛeterea. ĩferioꝛ ꝑs
rationis ĩmediate cõiuncta eſt ſenſualitati. ergo põt tẽ⸗
ptari ab ea.querit᷑ ergo.vtrũ poſſit temptari tã ratione
venialis peccati q; moꝛtalis. EEe quod dicendũ.ꝙ ra
tionis ẽ temptari temptatiõe que eſt ex carne ſub li. ar.
⁊ nõ ſenſualitatis.eſt autẽ rationis temptari ſᷣin vnaqᷓ;⸗
q; eius differentiã. jm inferioꝛem.ſ.partẽ 2 ſuperioꝛeʒ.
Ad obiectũ autẽ in contrariũ dicendũ.qꝙ nõ ad omne
veniale peccatũ eſt temptatio.hoc ſi uppoſito. ꝙ; primus
motus ſit in ſenſualitate.ſi vᷣo eſt in inferioꝛi parte rati
onis.tunc poteſt eſſe temptatio reſpectu ipſius. ſed cre⸗
dibilius eſt ꝙ ad primũ motũ nõ ſit temptatio. ſed cum

¶ Muarto queritur. S. un

cxvij.

primo motu eſt temptatio.eſt enim quaſi quedam neceſ
ſitas ad hoc ꝙ ſurgat primus motus. ibi autem nõ pro
pꝛie dicituꝛ temptatio. Ad ſequens po dicendũ ꝙ alit
eſt de ſuperioꝛi parte rationis q́;tum ad noſtrũ interio⸗
rem hominem ꝙtum ad aliquid qᷓ fuit in primis paren
tibus.potuit enim adam immediate temptari a dyabo
lo.ſed ſuperioꝛ pars ratiõis in nobis nõ poteſt tempta⸗
ri a carnali ſenſu. niſi mediante inferioꝛi parte ratio⸗
nis.⁊ ideo quo ad hoc ponit ſi imilitudinẽ. Aug.in tem⸗
ptatione noſtri interioꝛis hominis. reſpectu illius tem⸗
ptationis que fuit in primis parentibus. Si ergo dica⸗
tur ſuperioꝛ ꝑs rationis temptari a carnali ſenſu. hoc ẽ
mediate ſᷣm ꝙ tres ponũtur gradus in tem ptatione.ſug
geſtio.delectatio.conſenſus. vt ſuggeſtio ſit in ſenſuali
ꝑte.delectatio in inferiori parte rationis. conſenſus in

inſerioꝛi ſm quandam pꝛopꝛietatem.
S. üj.

inde queritur

quomodo fiat temptatio a caꝛne.vtrum fiat tm per con
cupiſcentiam aut etiam per iram. videtur ꝙ; per vtrũ⸗
q;·ex vtraq; enim parte mouetur pars ſenſualis.ſᷣm cõ⸗
cupiſcentia reſpectu apparentis boni.ſᷣm iram reſ pectu
aꝓparentis mali. Sed videtur contrarium. per hoc ꝗꝙ;
medius gꝛadus temptationis eſt delectatio. ergo ſug⸗
geſtio in quo eſt primus gradus eſt delectationis. et
ita eius cuius eſt concupiſcentia.nõ cuius eſt ira.Eodẽ
modo cõſũmatio temptationis eſt in conſenſu.ire vᷣo cõ⸗
ſũmatio eſt in diſſenſu.ergo nõ fit vtroqʒ modo tempta⸗
tio que eſt ex carne. Preterea.ſicut in exteriori tẽpta⸗
tione dy abolus peꝛ ſerpentem allocutus eſt euam.ita ĩ
interiori alloquitur inferioꝛem partem rationis.ſed gd
per iſtam allocutionem deſignatur. allocutio enim iſta
nõ ẽ aliud ꝙᷓ; temptatio.temptatio vᷣo per aliquid fit qð
videtur eſſe delectabile temptato. illud autem eſt dele⸗
ctabile ſᷣm effectum ⁊ aliud ᷣm rationẽ.ergo nõ vigetur
cõneniens temptatio ꝑ delectabile ſ̃m ſenſuʒ. d q8
dicendũ.ꝙ in hac temptatione aliquãdo temptat᷑ rõ peꝛ
concupiſcentiam. aliquando per iram ſᷣm ꝙ proprie di
cuntur.aliquando vᷣo fit temptatio per concupiſcentiaʒ
tm̃ vt concupiſcentia ſit generale ad vtrũq;. cum ergo di
citur.ꝙ medius eſt gradus in temptatione delectatio.ĩ
telligendum eſt de delectatione generaliter 7 nõ ſpecia⸗
liter. Similiter de conſenſu ĩtelligitur cõmuniter ad cõ
ſenſum ? diſſenſum. ſᷣm quod conſenſus eſt diſ plicentia
diſſenſus.¶ Ad ſcdᷣm vo dicendũ. ꝙ licet aliudſit dele⸗
ctabile Im ſenſum aliud m rationem. nihilominus ta⸗
men. quia idem poteſt eſſe delectabile m ſenſum. 2 ſᷣm
rationem nõ rectam.ideo contingit temptationem rati⸗
onis circa huius delectabile vt ratio non recta quieſcat
delectabili vt nunc.quod eſt delectabile m ſenſum.
.
Vtrum temptatio ex carne fiat ſine peccato. quod vid
tur. ſi enim temptationes alie poſſunt fieꝛi ſine peccato.
conſimili ratione hec temptatio poterit fieri ſine pecca⸗
to.¶ Preterea. apoſiolus temptatus fuit temptatione
hac.⁊ fuit hec temptatio ad ꝑꝛobationem.nõ ergo con⸗
gruit eam eſſe cum peccato. PKonra dicitur.ij.ad Co
rin. xij. Datus eſt mihi ſtimulꝰ? carnis mee. glo.tempta
tio q̃ eſt a carne eſt veniale peccatum actu enim veniał
peccati nullus pꝛobatur ad bonum. temptatione que

Am
—

eſt a carne nullus probat᷑ ad bonũ. Ad quod dicẽdũ.

ꝙ nõ eſt ſimile de hac temptatione ⁊ de alia. Qam alie
que ſunt ex parte virtutis cognitine. hec autem eſt ex
te virtutis motiue.in qua eſt pęccatum ranone affectio⸗/
nis. Ad aliud vᷣo dicendũ.ꝙ licet apoſtolꝰ temptatus
eſſet ad pꝛobationẽ. nihilominus potuit ibi eſſe veniale
peccatum.pꝛobat᷑ enim hõ cũ ſuboꝛit᷑ veniale peccatuzʒ.
⁊ non deducitur ad conſenſum moꝛtalig peccati.

ginatiua.

Irticulus terciuns
BHnſequẽter dicendũ ẽ de temptatiõe ĩterioꝛi
que fit ab hoſie.Et pꝛimo querendũ ẽ de tem
ptatione que fit ĩ virtute fantaſtica ſiue ima⸗
cdo de temnptatiõe ĩteriori que fit circa itel
lectiuã. Prĩo autẽ oſtendit temptatio fit ꝑ ꝑtem ima
ginatiuã. Scðdo querit᷑ quõ fiat illa temptetio. Tercio.
vtrũ illa ſit cũ peccato vel ſine peccato.Quarto.vtrum
hec temptatio in nõ cadẽtibus ſit ad pꝛofectũü.

ptatio fiat ſm ꝑtem imaginatiuã ſic oſtendit ſuꝑ illud
JYob. xviij. AUbſcõdita ẽ in terꝛa pedica eiꝰ. Greg. intuet
hoſtis moꝛes cuiuſqʒ cui vicio ſint ꝓpinqui.a illa ponit
ante faciẽ ad que faciliꝰ nouerit ĩclinari. vt bladis ac le
tis moribo luxuriã. aſpꝑis autẽ mẽtibus ſuꝑbiam ira?
bniuſmõi.ibi ergo decipulã deceptiõis inſerit. vbi viaʒ
Apinque cognitiõis inuenerit.cũ ergo facies nõ dicatiʒ
tm̃ facies exterioꝛ ſed etiã interioꝛ. ante faciẽ interiorẽ
ponit ſim ilitudines illoꝛũ vicioꝛũ cũ ſunt ꝓinqui.⁊ ita
fit temptatio ꝑ imaginatiuã.¶ Itẽ Aug. in lib. de aĩa ⁊
ſpiritu.diuerſarũ ꝑſonaꝝ ſpecies oſtẽdit ſatbanas ac ſi
militudines mẽti quã captiuã tenet ĩ ſomnis deludens
mõ leta mõ triſtia oſtẽdit.hec autẽ oſtẽſio ẽ ad temptan
dum. ergo temptatio fit per partẽ imaginatiuã· ¶ Simi
liter habet᷑ hoc.vij. Job. Lerꝛebis me ꝑ ſomnia ⸗ xbi
dicit᷑. aliquãdo fiũt illuſiões in ꝑte fantaſtica. ed
videt᷑ contrariũ.ſicut enĩ habet᷑ ĩ eccleſiaſticis dogmati
bus. VUna ẽ anima que hʒ rationẽ.⁊ que babet ſenſus.
ſenſum autẽ dicit nõ tm̃ interioꝛẽ ſed etiã exterioꝛẽ.eꝛgo
vnaẽ ſubſtãtia rõnalis ⁊ que poteſt ſentire ſenſu exteꝛio
ri vel interioꝛi.ſi ergo malus angelꝰ nõ habet poteſtatẽ
ſuꝑ ſubſtantiã intellectualẽ.cũ eadẽ ſit ſubſtatia ſenſua⸗
lis.nõ habebit poteſtatẽ ſuꝑ partẽ ſenſualẽ.4 Preteꝛea
ſimilitudĩes que ſunt apud intellectũ ipſiꝰ demonis ſũt
itelligibiles.que vᷣo ſunt apud imaginatiuã ſũt ſenſibi⸗
les.ergo nõ cõueniũt vt ille ꝑ illas excitent᷑.vel ꝑ illa im
primant᷑.nõ ergo tẽptatio fit ꝑ virtutẽ imaginatiuam.
CEs quod dicendũ. ꝙ tẽptatio fit ꝑ partẽ imaginati⸗
nam ſicut dictũ ẽ. ¶ Ad obiectũ autẽ in cõtrariũ dicẽdũ.
ꝙ licet ſit vna aia ĩ bomĩe.nõ oʒ ꝙ eadẽ ſit ſubſtãtia in⸗
telligibilis 2 ſenſualis.⁊ ita nibil ꝓbibet dyabolũ hr̃e
poſſe ſuꝑ partẽ ſenſibilẽ.⁊ ſi ſic nõ habeat ſuꝑ intelligi⸗
bilẽ. Si vo vna ẽ ſuſtãtia que põt ĩtelligeꝛe 2 ſetire.nihil⸗
ominꝰ ĩferioꝛẽ vna potẽtia altera. ꝓpter qð põt ſpiritꝰ
malignꝰ etiã aliqð poſſe habere ſuꝑ infeꝛioꝛẽ potẽtiam
quod nõ habet ſuꝑ ſuperioꝛẽ ĩ qua ſimilit imago diuia
reſplẽdet.¶ Ad alið pᷣo dicendu.ꝙ licet ſimilitudĩes in
ĩtellectu dy aboli ſint intelligibiles.imaginatiua vo ſint
ſenſibiles.poſſe tamẽ eſt iſtarũ ſuꝑ illas.recipiẽs enim
ßm poſſibilitatẽ ſuã recipit nõ jm modũ immittẽtis aut
offerentis. „
einde queri· .S. ij.
tur. quomõ fiat tẽptatio ĩ imagiatiua ꝑte. aut enim vis
imaginatiua ſpecies recipit ab ĩmuratiõe dy aboli:aut
ſpecies quas hʒ apud ſe trãſfoꝛmat.aut ex trãſfoꝛmatis
iĩclinationẽ facit ꝑtis ĩtellectiue ꝑ oppoſitionem ipſiꝰ ho
ſtis.ſi tñ eſſet receptio.nõ ex hoc videret᷑ eſſe temptatõ.
receptio enĩ ſimilitudis ĩdifferẽs ẽ ad bonũ ⁊ ad malũ.
Si vo trãſfoꝛmat dyabolꝰ ea que ſũtĩ imagiatiua poſ⸗
ſet ꝓ volũtate ſua quecũq; ſomnia ingeꝛere.⁊ ita aĩa in
illa ꝑte nõ haberet trãquillitatẽ.ſi ergo aĩa ĩ illa ꝑte ali

(Muod autem tem/ S. j.

quãdo hʒ trquillitatẽ.nõ hʒ dyabolꝰ poteſtatẽ traſſor

mãdi.ſed ſi nõ hʒ poteſtatẽ trãſſoꝛmãdi. multofoꝛtiꝰ nõ
hʒ poteſtatẽ inclinadi.cũ iclinare intellectiuã ſit excelle⸗
tioꝛ oꝑatio q; trãaſfſoꝛmare fimilitudĩes ĩ ſenſitia E
quod dicẽdũ.ꝙ dyabolꝰ ſicut dicit Nug.repᷣſentat ſimi
litudines mõ ꝓpſperoꝛũ mõ aduerſoꝛũ.ex qua repᷣſenta⸗

tione aĩa ſm ꝑtem imaginatiuã negociat᷑. ⁊ ꝑ cõſequẽs
iclinat ipſam ĩtellectiuã vel diſponit ad inclinationem.
AVñ BGreg.DOyabolus mõ cupidis ꝓſpera.mõ timidis
aduerſa ꝑ ſomnia ĩgerit vt magis afficiat.4 Ad illð ðo
qð obijcit᷑ ĩ cõtrariũ.dicendũ ẽ ꝙ quedã ſimilitudies ſũt
indifferẽter ad bonũ.⁊ ad malũ ⁊ ꝑtales non temptat.
quedã vᷣo magis determiĩate ſũt ad alterũ.vtpote ad ap⸗
parẽs delectabile vel ad apparẽs triſte.⁊ ex iſtis põt ſeꝗ
iclinatio ad malũ.⁊ ꝑ buiuſmõi fit eius tẽptatio.

tur.ſi tẽptatio huiuſmõi fiat cũ peccato vel ſine.⁊ vide⸗
tur ꝙ fiat cũ peccato.pĩquior.n.ẽ tẽptatio iſta ꝑti rõ⸗
nali ꝙᷓ illa que ẽ ex carne.peccatũ autẽ oꝛtũ bhʒ a ratiõe.
ergo tẽptatio bec magis ẽ cũ peccato ꝙᷓ illa q̃ ẽ ex carne.
ſed illa que ẽ ex carne ẽ cũ peccato.ergo ⁊ hec ẽ cũ pecca
to.¶¶ Ite fantaſia nõ incliat rationẽ.cu autẽ ĩclinat᷑ ꝑcõ
ſenſum ẽ cõſũmatio peccati.ergo hec tẽptatio eſt cũ pec⸗

cato ſᷣm ꝙ primꝰ mot dicit᷑ eſſe peccatu.¶ Cõtra.tem

hec tm̃ ẽ ab hoſie.ergo nõ ẽ neceſſario cũ peccato.⸗
ſpondendũ ẽ.ꝙ hec tẽptatio nõ ẽ neceſſaria cũ peccato.
hec.n.temptatio ẽ habẽs initiũ ex ꝑte cognitiue. illa vᷣo
ex ꝑte motiue que ẽ ex carne.⁊ iõ illa dicit᷑ neceſſario cũ
peccato veniali ꝓpter coꝛruptionẽ motiue ex fomite. Si
do corꝛuptio ẽ ĩ ipſa cognitiua. nõ dicet᷑ niſi obſcuratio
quedã ⁊ bec coꝛruptio nõ eſt peccatũ.⸗. Ad obiectũ autẽ
in cõtrariũ dicendũ ẽ. licet hec tẽptatio ſit ꝓinquior
rationi a qua ẽ origo peccati.nõ tamẽ ꝗpter hoc bec tẽ⸗
ptatio magis ẽ cũ peccato.nõ enim bec ꝓpinquitas ẽ ex
ꝑte qua ratio eſt motiua.ſed ex ꝑte qua ẽ cognitiua · ex
pte vᷣo qua eſt motiua rõ eſt origo peccati. Ad alið vo
dicendu. ꝙ licet temptatio ĩ imaginatĩa ꝗtum ẽ de ſe in⸗
clinet rationẽ ad peccatũ.in ipſa tamẽ rone eſt inclina⸗
ri vel nõ ĩclinari.⁊ ꝗpter hoc nõ ẽ neceſſario hec tempta
tio cũ peccato.i Aec gter hoc dicit᷑ temptatio que eſt ex
carne cũ peccato ꝓpter formationẽ inclinatiõis ad pec⸗

—

catum moꝛtale.ſed ꝓpteꝛ motũ inoꝛdinatũ venialẽ qui pᷣ

cedit.ex quo ſequit᷑ inclinatio.talis autẽ motꝰ venialis

nõ pꝛecedit in hac temptatione.

ptatio que fit tm ab hoſte.nõ eſt neceſſario cũ peccato.ſᷣ
CK.

676

Deingequeri S.uij.

tur. vtrũ bec temptatio cadat ad ꝓfectũ bonoꝛũ qð non

videt᷑. quia hec tẽptatio fit in doꝛmiẽte.in dormiente vᷣo
nõ eſt vſus rõnis.ergo nec ꝓfectus meriti.nõ ergoẽ ad
ꝓfectũ bonoꝛũ hec temptatio.(¶ Cõtra cicit BGreg. Dã
ctos quos minꝰ valet vigilãtes grauiꝰ temptat dy abo⸗
lus doꝛmiẽtes. quod deꝰ benigne ꝑmittit ne ſaltẽ ſomnꝰ
a paſſionis premio vacet.ergo temptatio huiuſmoõi ce⸗
dit ad ꝓfectũ bonoꝛũ.i¶ Ad qð dicendũ.ꝙ tẽptatio p⸗
mõi cedit ad ꝓfectũ bonoꝛũ.qui tñ ꝓfectus nõ ẽ tempo⸗
re doꝛmitiõis ſed tpꝑe vigilie.licet ipſa temptatio ſit tꝑe
doꝛmitiõis.ſuſtinẽtia tamẽ tẽptatiõis ẽ tẽpore dormiti⸗
onis.ſed ꝑfecta repſſio tẽptationis ẽ.cũ ia ẽ vſus ratio⸗

nis in ipſis vigilàtibus.
UArticulus quartus

Ateriꝰ querit᷑ de tẽptatiõe ĩteriori reſpectu
virtutis ĩtellectiue.Et pꝛio querit᷑.ſi omnes

cogitatiões male inſtinctu dyaboli excitant᷑

—

Scðᷣo.ſi nõ oẽs ſed quedã.v.ĩmittat dy abol cogitatio
nes. Tercio ſi nõ ĩmittit cogitatiões.v.ĩcendit. Quar⸗
to quomõ dicat᷑ incẽdere.

¶ Circa pꝛimũ .S. j.

ſic ꝓcedit᷑. videt ꝙ omnes cogitatioes male ĩſtictu dya⸗
boli excitent Dyabolꝰ enĩ nunꝙᷓ ceſſat a tẽptatione. m
illud.xiij. Yob. Qui me comedũt nõ doꝛm iut.⁊ in multi
tudine horũ cõſũmitur veſtimentũ meũ. Greg. maligni
ſpiritus qui carnales de eccleſia cõſumũt.tatomagis ꝗe

egti
Dnen
nndes
18o
eoſut
ptat⸗
dap⸗
ſeg

.

1 e⸗
tiro⸗
ratöe,
n.
lpe
kpoh
üder

gto⸗s
chto.
lavo
och
Bi
tano
Hante
nior
heets
bee
leg
ſö
eſen
ln
pti
ſer
ſe⸗
hiß
lalis

Snon
ntei
picd
rto
oonmd
oice⸗
tofe
ennpo⸗
ſittoe
nic⸗
fano

ſpeen
hpnes
aton

;——

ſcere a tẽptatiõe neſciũt.qᷓto nullo carnis põdere grauã
tur.ſi nũꝙᷓ ceſſant a tẽptatiõe. nũqᷓ ceſſant ab ĩſtinctu
malarũ cogitationũ. Cõtra dicit᷑ in lib.de eccleſiaſti-

cis dogmatibo.õ omnes noſtre cogitatiões male ſem
per dyaboli inſtinctu excitant᷑ ſʒ aliquotiẽs ex noſtri ar
bitrij motu emergũt.¶ Itẽ poteſtatẽ habet hõ. ſi ñ tẽ⸗
ptet᷑ cadẽdi in peccatũ.ſed caſus ĩ peccatũ ex cogitatio⸗
nibus malis originẽ habet.ergo nõ omẽs cogitationes
male inſtinctu dy aboli efficiunt᷑. qð dicendũ. ꝙ
nõ omẽs cogitatiões fiũt ĩſtictu dyaboli. Ad obiectũ
autẽ in cõtrariũ dicendũ ẽ.ꝙ licet nõ ceſſet dyabolꝰ a tẽ
ptatione.nõ tñ oĩs male cogitatiõis ẽ pricipiũ:ſed coad

iutoꝛ ẽ qtñ ẽ de ſe ad caſum in peccatũ.nõ qꝛ nõ poſſit eſ/

ſe ſine eiꝰ temptatõe peccatũ.ſ̊ eiꝰ tẽptatiõe ad peccatũ
facilius inclinat᷑..Vñ greg.ſuꝑ Job.xvj.cõuulnerauit

lũbos.cõuulnerare dicit᷑.qꝛ qð nob male ſuggerit.nos

ſequẽtes ex

Apꝛia volũtate implemꝰ. ⁊ quaſi cũ ipo nos

pariter vulneramus. .
(Becudo queritur ſi. S. ih.

dy abolꝰ ẽ imiſſoꝛ malarũ cogitationũ.qð videtur Job
xix.Renerũt latrones maligni ſpũs ꝗ viã ſibi ĩ afflicto
rũ coꝛdibo faciũt ĩter aduerſa que exteriꝰ tolerant᷑.cogi⸗
tationes pꝛauas ĩmittẽ nõ deſiſtũt.¶ Itẽ aug.ĩ lib.ð cõ
ſenſu euãgeliſtarũ.quomõ ĩtrat ĩ coꝛ dyabolꝰ niſi imit⸗
tẽdo iniquas ꝑſuaſiões cogitatiõibo iniquoꝛum Euo
accipit᷑.ꝙ dy abolꝰ imittit cogitatiões malas. tra
ſuꝑ illud.v.act.Cur tẽptauit ſathanas.glo.implenit ſa
thanas coꝛ auaritia.nõ intrãdo ſed malitie ſue vir iſe⸗
rendo.ex quo colligit᷑.ꝙ demones nõ ſunt ĩmiſſoꝛes ma
larũ cogitationũ.¶ Itẽ ſuꝑ illð Marci.vij. Ab itus de
corde hominũ male cogitationes ꝓcedũt. Meda arguũ
tur ex hac ſentẽtia qui cogitationes a dyabolo immitti
putãt.nõ ex ꝓpꝛia naſci volũtate.ex quo accipit᷑.ꝙ dya⸗
bolꝰ nõ ẽ ĩmiſſoꝛ malarũ cogitationũ. Preterea.ĩtelle
ctus humanꝰ nõ habet depedentiã ab ĩtellectu angelico
nec ecõuerſo.cũ vtriq; ĩmediate creatꝰ ſit a deo.ergonõ
ẽ ipſiꝰ angeli ꝓ vrolũtate ſua ĩmittẽ cogitatiões ipſi ho⸗
mini.cũ equalit᷑ ſint li.ar.li.ðᷣo ar.ẽ cogitaꝛe vel nõ cogi
tare bonũ vel malũ.¶ Ad qdð dicẽoũ.ꝙ dyabolꝰ nõ eſt
ꝛie ĩmiſſoꝛ malarũ cogitanonũ. Immittẽ tñ dicit᷑ du⸗
plicit. vno mõ diſponẽ ad hoc ꝙ fiat.alio ðᷣo mõ facẽ ſʒ

ꝙ ĩmittẽ ẽ diſponere.quaſi ab extrĩſeco.Fᷣm hũc moduzʒ
iĩueniunt ſancti ꝗ dicũt.ꝙ dyabolꝰ imittit cogitatiões.

offeꝛt enĩ aĩe ſimilitudinẽ᷑.ĩ ipſa vᷣo aĩa ẽ ꝓlequat᷑ vel
fugiat ipſum oblatũ.nõ autẽ dẽ ĩmiſſoꝛ cogitationuʒ.i.
factoꝛ.ꝙ enĩ ſint cogitatiões male inqᷓtũ male ẽ ab ipſo
homiĩe.ꝙ autẽ cogitatiões a deo.a ꝑ hãc diſſictionẽ pol⸗
ſunt ſolui ea qᷓ obijciunt᷑. IJllð eni qdð dicit.b. Breg. de
ĩmi ſfione.iĩtelligit cõiter ꝓut ĩmittere ẽ diſponẽ ad hoc
ꝙ fiat cogitatio. Oe autẽ dicit Aug.de ĩmiſſiõe cogita⸗
tionis male inuidiã. nõ itelligẽdũ ẽ ſicut ipſe exponit. ⸗
nõ ſit priꝰ poſſeſſꝰ a dyabolo.ſed tũc pleniꝰ ẽ poſſeſſus.
qñ volũtatẽ habint i efectu tradẽdi dominũ.⸗ ponit ta⸗
le exemplũ Aug.ſicut de apoſtołꝗ pri⸗ acceperũt ſpiri
tũſanctũ.anteqᷓ miſſus eſſet ſpirituſſanctꝰ ĩ apłos.vł an
teqᷓ iſufflaſſet ĩ eos ſpiritũſanctũ dicẽs. accipite ſpiritũ⸗
ſanctũ ⁊c.miſſio ergo illa ĩ coꝛ JZude nõ fuit miſſio Peſ⸗
ſentiã vel ſubſtatiã.ſed fuit miſſio ꝑ opationẽ.dicit eꝛgo
Aug.ĩ lib.de aĩa ⁊ ſpiritu.ꝙ ſoliꝰ trinitatis eſt implere
ſubſtãtiã quã cõdidit.vñ ſuꝑ illud.ij. Abac. dominꝰ ĩ tẽ
plo ſancto ſuo.glo.põt aſſidere ſimulacris ſpiritꝰ ĩimun
Dus. ſed intriſecus eſſe non poteſt.

Cercio queritur S. iij.

ytrũ dyabolꝰ ſit incẽtor c itationũ.qdð videt᷑ ꝑ hoc qð

dicit.vij. Oſee. Omẽs adulterãtes cuaſi clibanꝰ ſuccen
ſus a coquẽte.ꝑclibanũ ſignat᷑ cor bumonũ. ſicut ergo
coquẽs ſuccẽdit ignẽ ĩ clibano.ita dyabolꝰ ignẽ cõcupi⸗
ſcẽtie in corde.ergo dy abolꝰ ẽ incẽtor. . Item ſi uꝑ illud

cxvij.

vltimo treñ.pellis noſtra quaſi clibanus exuſia ẽ. glo.
dy abolus qui ẽ fornax vicioꝛũ quotidie nouis concupi
ſcentiarũ incẽdit vſtionibus.Grego.ſuꝑ illud Yob.xij.
flãma de oꝛe eius egredit᷑.quicquid dyabolus ſi uggerit
ignis eſt quo infructuoſa ligna excremant᷑. igne autem
terrene cõcupiſcentie eoꝛũ mens t ngit᷑ qui nequaqᷓ; p̃ᷣ⸗
cioſa metalla fieri cõcupiſcu — concupi
ſcentie eſt penes ipſum hominẽ.? poteſtas cogitationuʒ
malarũ ẽ penes ipſum.cogitatiões autẽ male ſunt fomẽ
tum illiꝰ ignis.ergo ipſe homo ẽ incẽtoꝛ malarũ cogita⸗
tionũ. Itẽ incẽdere ignẽ eſt pꝛebere materiã ipſi igni vel
flatũ dyabolo.ergo ſi ẽ incẽtor.altero illoꝛum modorũ
incendit.ſed nõ pꝛebet materiam. cum materia ſint ipᷣa
deſideꝛia.in ipſis enim deſiderijs malis nutritur ignis
cõcupiſcentie.nec focit flatum.flatus eniʒ ex aliqua ma
teria intrinſeca accipitur.⁊ ignẽ feruere facit quaſi reſi⸗
ſtendo.flatus enim poteſt eſſe cauſa extictionis.ſi pᷣo re⸗
ſiſtere poteſt ignis.cauſa eſt augmẽti. ſuggeſtio vo dya

boli nõ habet hoc principaliter vt ertinguat ignem ↄcu

piſcentie.ſed vt feruere faciat. ergo nõ ſe habet per mo⸗
dum ſlatus.ignis enim cõcupiſcentie nõ augetur reſiſtẽ

dao ſuggeſtioni ſed cedẽdo ipſi ſuggeſtiõi.¶ Itẽ obijcitur

ratione cuiuſdã verbi quod dicit Aug. q dy abolus eſt
plenus incẽtiuis vicioꝛũ.querit᷑ ergo quid dicant᷑ hec in
centiua vicioꝛũ.nũquid cogitationes male q̃ ſunt in eo.
vel affectationes vel aliquid aliud quod motiuũ eſt ad
cogitationẽ malã vel affectionẽ.¶ Pꝛeterea.ſi plenusẽ
incentiuis viciorũ.nõ videtur ei poſſe ſuperaddi. ergo
nõ poteſt habere plura incentiua ꝙᷓ; habet.¶ Sed videt᷑
contrariũ.põt enim augmentũ recipere peccatoꝛũ.⁊ ſpᷣm
vnũ quodq; peccatũ eſt aliquod incẽtiuum. ergo poteſt
habere plura incẽtiua vicioꝛũ.¶¶ Preterea.nunquid ho
mo peccatoꝛ vt antiypᷣs dicitur plenus incẽtiuis vicio⸗
rum.aut hoc eſt ꝓpꝛium dyaboli eſſe plenus incentinis
viciorum. Item ſi eſt plenus incẽtiuis vicioꝛuʒ. quomo
do eſt ꝙ nõ vſq;quaq; incẽdit.vł qualiter coꝛ aliquod ei
reſiſtit incendi poteſt. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ dya⸗
bolus dicitur incentoꝛ vicioꝛum ſᷣm boc qð dicit Meda
vij.marci.dyabolus incẽtoꝛ eſt malarũ cogitationum.
auctoꝛ autem eſſe nõ poteſt.ſi enim in inſioijs ſemꝑ poſi
tus leuem cogitationũ noſtrarum ſcintillam.ſuis fomi⸗
tibus inſtammauerit.nõ debemus dicere eum coꝛdis oc
culta rimari.¶. Ad illud vo quod obijcitur in cõtrariũ.
dicendũ ꝙ aliter dicit᷑ ipſe homo incendere cogitationẽ
malam ⁊ aliter dy abolus.homo enim dicitur incende⸗
re vt qui prebet pabulũ igni.dyabolus vᷣo vt coadiutor
per hoc enim ꝙ videt nos pꝛonos ad aliqua genera pec
catorum. illa delectabilia ꝓcurat anteponi. vt ex illis ĩ⸗
ducatur intellectus ad cogitandum de illis illicito mo⸗
do.⁊ per hunc modum eſt coadiutoꝛ.nec dicituꝛ pꝛopꝛie
prebere materiam ipſi igni cõcupiſcentie vel flatum oi⸗
no.ſed excitare ſᷣm iam dictum modum interius vel ex⸗
terius.ad hoc ꝙ cogitationes male in effectum inducã⸗
tur.¶ Ad illud vᷣo quod obijcitur de hoc ꝙ dicit Augu.
ꝙ dyabolus ẽ plenus incentiuis vicioꝛum. dicendum.ꝙ;
incentiua dicimus motiua ad cogitandũ malum que ꝑ
quandã originẽ ſunt in ipſis demonibus qui pleni ſunt
cogitationibus ⁊ affectionibus.⁊ incendunt conſilia in
glijs generare. ⁊ ideo incentiua dicuntuꝛ.¶ Ad ſcõm vᷣo
dicendum.ꝙ ideo plenus dicitur. quia oĩa genera ſug⸗
geſtionum penes ipſum habent originem. ante enim ꝙᷓ
ſuggerat vult ſuggere.⁊ ante voluntatem naturaliter ẽ
ipſa cognitio licet ſimul ſicut plenꝰ.ergo dicitur quo ad
cauſalitatẽ ſuggeſtiõis in alijs.⁊ plenꝰ dicit᷑ malitia in
ſe. qꝛ nullꝰ ẽ deterioꝛ nõ qꝛ nõ poſſit eſſe.l Ad terciũ di⸗
cendũ ẽ.ꝙ hõ peccator nõ dicit᷑ ꝑlenus incentiuis vicio⸗
xũ.vt antixp̃s.licʒ dicat᷑ plenꝰmalitia.alið eni ẽ eſſe ple
num effectu.⁊ aliud plenũ ẽ eſſe cauſalitate. plenus eſſe⸗
ctu malitie ſic poreſt dici antixpᷣs plenꝰ malitia. quia il⸗
lum dyabolus totum poſſidebit.⁊ dicit glo. ſuper illud

oſtẽdet ſe tanqᷓ ſit des glo. . antixpo plenitudo malicie

habitabit.nõ tamẽ ibi plenitudo quo ad cauſalitatẽ. D

autẽ mõ dicit᷑ dy abolꝰ plenꝰ incẽtiuus vicioꝛũ. Ad vl
timũ dicendũ ẽ.q licet ſit plenꝰ incẽtiuus vicioꝛũ.nõ ta

men hʒ ſufficientẽ poteſtatẽ ⁊ efficacẽ incedẽdi omne coꝛ

humanũ.ſicut enĩ nõ omĩis materia obediẽs ẽ igni ſicut

nec omne lib. ar. bumanũ ſequit᷑ incendiũ dyaboli. Inñ
dicit Jo.damalſ.ꝙ potẽs ẽ dyabolꝰ ĩmiſſiones facẽ.ĩ no⸗

bis autẽ ẽ ea ſuſciꝑe vel nõ ſuſcipere.

65

(Muarto queritur S. uij.

.

vtrũ dyabolꝰ incẽdat cogitatioes.⁊ videt᷑ ex iã dictis .·

ĩcendere nibil aliud ẽ ꝙᷓ diſponẽ vel excitare. ad hoc q;
ipſe ĩtellectus cogitet de malo.ſed hec diſpoſitio intelle⸗

ctus ad cogitandũ de malo m ꝙ videt᷑ aug. dicere. lib.

lxxxiij.q.no ẽ aliud qᷓ; replere cuiuſdẽ nebulis meat in⸗
telligẽtie.ergo incẽdere mihil aliud ẽ q obſcurare.¶Qð
etiã videt᷑ per H̊ qð dicit᷑ ſuꝑ illð.ADanꝰ tue feceꝛũt me.
cũ exponit᷑ qualit angelꝰ dat ĩtellectũ.dicit᷑ eni angelus
dare intellectũ.ad modũ illũ quo quis dicit dare lumen
quãdo apit feneſtrã.eꝛgo ꝑ oppoſitũ angelꝰ malꝰ dicituꝛ
auferꝛe in tellectũ.obſcurado meatꝰ intelligentie. 4 Seo
ſm hoc poſſet queri quare potiꝰ diceret᷑ incẽtoꝛ tunc qᷓ
obſcuratoꝛ.obicurare enĩ ẽ dare impedimentũ luminis.
Incẽdere pᷣo dare ſomentũ ardoris.ꝑ hoc qð dicit Be⸗
da.Cogitationũ noſirarũ ſcintillã ſuis fomitibo inflam
mat. ergo habet fomẽta ꝑ que põt inflãmare. Põt ergo
queri que ſint iſta fomenta qualit᷑ adijciant᷑ ad boc vt
fiant incendiũ maloꝛũ.videt᷑ autẽ ꝙ bec fomẽta ſumant᷑
ex diuerſis generibo creaturaꝛũ Fm ꝙ dicit aug. in li.de
ciui.dei. Illiciant᷑ demones ad inbabitandũ ꝑ cꝛeat᷑as.
quas nõ ipſi ſed deꝰ cõdidit delectabilibo p ſua diuerlſi
tate diuerſis.nõ vt aia cibis ſed vtſpũs ſignis.q cuiuſ⸗
q; delectatiõi cõgꝛuunt ꝑ varia genera lapioũ herbarũ
lignoꝛũ.carminũ ⁊ rituũ.ſed ſi incẽdere nihil aliud ẽ q

pᷣſtare buiꝰ fomẽtum ex delectahilibo in cꝛeaturis.ſᷣm H̊

nõ fieret incendiũ cogitationũ malarũ niſi ꝑ pꝛeſentiaʒ
ſenſibiliũ.cuiꝰ contrariũ videmꝰ.ã abſtꝛactis ſenſibo
vt ĩ dormiẽtibus fiũt tẽptationes circa etiã res nõ ſenſi⸗
biles.ſed etiã itelligibiles incendũt demones cogitatio⸗
nes malas.nõ ergo incendiũ cogitationũ malarũ ẽ em̃ ꝑ
delectabilia quę ſunt ĩ rebo ſenſibilibo vel per triſtibilia
eis oppolita.¶ Ad qð dicendũ. ꝙ aliud ẽ incẽdere ma⸗
lam cogitationẽ ⁊ aliud ẽ obſcurare cogitationẽ. Obſcu
rare.n.cogitationẽ ẽ ne videat qð agendũ eſt vel eligen⸗
dum. Incẽdere vᷣo ẽ mouere vt eligat qð eligendũ non ẽ

a per cõſequens appetat. Ad illud vo quod querit᷑ lau
ſint ille nebule quibo replet meatꝰ intelligentie.dicendũ

ẽ ꝙ nebule ille ſunt quedã penalitates ex peccato cõtra⸗

cte.ad qð peccatũ iclinauit dyabolꝰ homineʒ.⁊ nebule

iſte reliquũtur tũ ex peccato origiali.tũ ex peccato actu
ali.⁊ ſunt he nebule quaſi medie.ne lumẽ qð illuminat
omnem hominem.mentem noſtꝛam illumiat. has tamẽ
nebulas nõ põt inducẽ niſi pᷣcedente cõſenſu li.ar.⸗Ad
illud ᷣo qð querit᷑ de fomitis incẽdij.dicendũ ẽ ꝙ fomẽ⸗
ta incẽdij trahunt᷑.iũ ex apparẽtibo delectabilibo que ſũt

ĩ rebo ſenſibilibꝰ.tum ex aparẽtibus delectabilibo que

ſunt in rebus ĩtelligibilibo.ex delectabilibo autẽ ĩ rebus
trabunt᷑ cũ res ſenſibiles ꝑ ſpecies ſuas veniũt ad itelle
etũ.ex ĩtelligibilibo ᷣo ꝑ quendã modũ occultũ ſᷣm quẽ
demões excitare poſſunt noſtrũ intellectũ inſpirado mẽ
tibus virus occultũ.ſicut dicit Nug.quo autẽ hoc mõ fi
at noſtruin excedit intellectum.

((Membꝛum octanum

—

Ompleto tractatu de differẽtijs temptatio
nis quomõ fiãt. Octauo querit᷑ de reme⸗
dio temptationũ.⁊ hoc attẽditur duplicit᷑
vel de remedio quod eſt cõtra temptatiões.
vel de remedio qð accidit ex temptationibus . O: enim

—

remedium accidit ex temptationibo. patet per boc q di

citur.ij. ad corin. xij.Qe magnitudo reuelationũ extol:
lat me.datus eſt mihi angelus ſathane ſtimulus carnis
qui me colaphiʒet.ergo aplo data fuit temptatio ad re

preſſionẽ elationis.vñn in glo.contra capitale viciũ datũ
ẽ moꝛdax epy thima quo timoꝛ curaꝛet᷑. Et diẽ haymo.
ꝙ; temptatiõoe carnis tanꝙᷓ tyriaca fugauit venenũ ſuꝑ⸗

bie.ipſamq; temptationẽ ſic diſponit deꝰ.vt qui elati pe

rire poterat.in bumilitatis gꝛadu cõſiſtentes a precipi
tatu ſeruent᷑. Sed videt᷑ mirabile cũ apoſtolꝰ obtinue⸗
rit tantã gratiã a domino vt raptꝰ eſſet vſq; ad tercium
celũ.qualiter tãgrauiter potuit tẽptatiõe vrgeri.¶ Ad
quod dicendũ videt᷑.ꝑ hoc quod dicit.b.Greg. Suꝑna
diſpẽſatio caꝛnis noſire ꝑmittit nos impugnatiõibo cõ⸗
cuti.ne noſtra mens in ſuperbiã audeat pꝛeſumptiõe ſe⸗
curitatis eleuari.vt de pulſata treꝑ idat.ĩ ſolo auctoris
adiutoꝛio ſpei pedẽ robuſtiꝰ figat.vnde apłs.qui ex ꝑte
ſpiritꝰ tantã bhabuerit ex gꝛatia exaltationẽ. tantã ex ꝑ⸗
te carnis inuenit humiliationẽ.vt de viribo ſuis nõ con⸗
ſideret.ſed de ſolo dei adiutorio ſperaret.⁊ iõ dictuʒ eſt
ei a domino.Sufficit tibi gratia mea. Similiter Job.
.x. legit᷑. ꝓpter ſuꝑbiam quaſi leenã capiet me. Vñ dicit
grego.Dũ alijs ð vpᷣtutibo p̃ſumit.mira diſpoſitio parat
ei aliquid quo delectatꝰ coꝛruit.vñ ꝑ ſe non exit.ſed co⸗
gnita infirmitate quaſi vinctũ deus educit. ꝓpter ſuper

biam. ergo qua ſe extulerit lapſus in humilitate liga?.

IYteʒ eſſ remediũ cõtra temptationẽ oꝛatio.vñ dicit.b.

BGrego. Reſtat vt a malignis ſpiritiba mens aduſta ad

orationis opẽ ſe ſine intermiſſiõe cõuertat.flammã ſug⸗
geſtionũ eius extinguat qᷓcitius vnda lacrimarũ.ꝗ?J.Y
vigilia ſiue ſolicitudo neceſſaria eſt cõtra temptationẽ.
Vn dicit. b. Greg.vigilandũ ſemꝑ ẽ vt mẽs ſolicita nũ⸗
qᷓ relaxet᷑ ab inſtitutiõe ſuꝑna.ſemꝑ cõtra occultas inſi

dieas cautela ẽ ꝓpuidẽda. Iñn.ij. Abac. Suꝑ cuſtodiam

meã ſtabo ⁊ figã gradũ meũ.xxxj. hiere. Statue tibi ſpe
culã pone tibi amaritudinẽ ⁊.iij. Can.vniuſcuiuſq; ẽſis
ſuꝑ femur ſuũ ꝓpter timores nocturnos.Ne ergo occul

tus timoꝛ.i.occulta ⁊ repẽtina temptatio ſurꝛepat.ſem
per neceſſe ẽ vt femur noſtruʒ ſuꝑpoſitus cuſtodie enſis

—

pmat.ſanctus.n. vir ſic de ſpeẽ certus.vt de temptatiõe

ſemꝑ ſit ſuſpectus.

Dno querit᷑. vtrũ dyabolꝰ tẽptet ſemꝑ .qð
videt᷑ ꝑ h̊ qð dꝛ.xxx. Job.ſuꝑ ilð. Qui me
comedũut nõ doꝛmiũt.glo.Aldaligni ſpiritꝰ
tãtomagis a tẽptatione quieſcẽ neſciũt.qᷓto

nullo põdere carnis gꝛauant᷑.ſʒ cõſtat ꝙ nullo pondere

carnis grauant᷑.ergo nõ ceſſant a temptatiõe.⸗ Itẽ ſux
illud.xx. Job. Vadẽt ⁊ veniẽt maligni ſpiritꝰ. mẽtibus
ſunt hoꝛibiles.ſepe nãqʒ fuꝛore ire cõmouẽt.⁊ cũ ſuꝛor
abſceſſerit mentẽ lururia deuaſtat.cũ lururia ad tẽpns
intermitti elatio de cõtinentia ſubrogat᷑.ex quo videt᷑.
ꝙ demones a tẽptatiõe nõ ceſſent.Preterenoauſa tẽ
ptatiõis actualis ſꝑ ẽ ĩ dyabolo.nõ enim ceſſat ĩuideꝛe.
Inuidẽ autẽ? cqẽ tẽptatiõis.ergo dyabolꝰ nõ ceſſat a tẽ⸗
ptatiõc.¶ Cõtra. Yob.iij. ſuꝑ illð.noctem illã tenebꝛo⸗
ſus turbo poſſideat.glo. alijs quos ſecure poſſidet dor⸗
mit.ſed his euigilat ad omnẽ pugnã. Itẽ luc. iij. An⸗
tiquus aliquãdo ĩtermittit tẽptare.ergo nõ ſemꝑ
temptat.
hoſtlis noſter afflictionẽ iuſtoꝛũ ſemꝑ appetat.niſi ab a⸗
ctore noſtro poteſtatem acceperat.ad temptatiõis arti⸗
culum nullo mõ cõualeſcit. licet ergo de ſe pretẽdat rui⸗
nam bhominis.nõ tamen ſemper temptat huc vel teptat
illũ.ceſſat enim aliquãdo tẽptare bonos tum quia none
eis conceſſa poteſtas.tum quia timet aliquãdo ſuꝑari ·
vt ergo ſecurioꝛes ſint a temptatione deſiſtunt. reſpectu
dᷣo maloꝛũ aliquãdo ceſſant a temptatiõe.ne nimis faci
litati tẽptatiõibo ad pniam peccatorũ ꝓuocent·

Ad qð dicendũ ẽ ſᷣm ꝙ dicit.b.Greg. Licet

ime
Fis
o
dere
ſe
bs
nor
o
ſati
e⸗
1s
lno⸗
6r
n
ſett
in
n

e
l⸗

Mueſtio
Mlembeum decimlũ

Ltimo querit᷑.vtrũ ſemꝑ creſcat axpetitus

ĩ alio tꝑe.qð videt᷑.xij. Apoc.ve terꝛe ⁊ ma⸗
riiqꝛ deſcẽdit dyabolus ad vos habens ma
gnã irà.ſed quid ẽ vehemẽs ira niſi appetitꝰ ꝑſequendi
bumanũ genꝰ.ergo magis ſeuit ad tẽptãdũ nuc qᷓ; pꝛꝰ.
Itẽ haymo.Taãto feruẽtius temptat qᷓto videt mul⸗
tos in locum ſuum ſubſtitui.ergo feruentius temptabit
in fine mũdi. 4¶ Item peccatum eiꝰ creſcit ⁊ qᷓtomagis
creſcit malitia tãtodeterior ẽ volũtas nocendi humano

nocẽdi.ergo ſemꝑ creſcit eiꝰ apetitus.¶ Seo videt᷑ cõ⸗
trarium.qꝙtoenĩ plus aligꝗs ſatiat᷑.tantominꝰ appetit.ſʒ
quãtopluꝛes trabit ad infernũ tantoplꝰ ſatiat᷑ vel ad ſa⸗
cietatẽ accedit.ergo tãtominus appetit.(¶ Ad qð dicen
diũ.ꝙ quãtomagis videt apꝛopiquare finẽ mũdi.tanto⸗
magis creſcit eiꝰ appetitus.ſᷣm quod habet᷑.ij. Abac.di⸗
latauit quaſi ifernus animã ſuã ⁊ ipſe quaſi moꝛs.⁊ nõ
adimplet᷑.Et.xxx.ꝓuer. ſm vnã expoſitionẽ tria ſunt
inſaturabilia. ſ. Auarꝰ.infernus ⁊ hos vulue.vbi ꝑ ifer⸗
nũ ſignat᷑ dy abolꝰ qui nunꝙᷓ ſatiat᷑. Nec ẽ ſimile de eo
qui ſaturat᷑ cibo materiali. In ſacietate enĩ cibi materi
alis poſitꝰ ẽ terminꝰ. In ſacietate dᷣo deſiderij mali non
eſt poſitꝰ terminꝰ. Et ideo alit᷑ ẽ in ſacietate malitie de⸗
ſiderij.⁊ ſacietate appetitꝰ ſenſibilis.hic enĩ remitrit ap
petitus.ibi vᷣo auget᷑ appetitꝰ. ¶. Sʒ ad huc poſſet obijci
ꝙ minui deberet appetitꝰ temptandi. q;tomagis appro⸗
pinquat ad diẽ iudicij.qꝛ qᷓtomagis appꝛopiquat ad diẽ
iudicij.tãto nouit determinationẽ pene ſibi imminẽ pꝛo
peccatis.⁊ ꝓ pluribo maioꝛẽ penã. ergo ex timore pene
deberet minui appetitꝰ temptadi.ſm eni cremẽta appeti
tus eſt crementũ peccati.¶ Ad quod dicenduʒ. ꝙ timor

generi. 7 q;todeterioꝛ ẽ rolũtas. naSe ẽ appetitꝰ

pene ſicut dicit.b. Greg.ñ retrahit dyabolũ a peccato.

peccat enĩ ex pᷣſumptiõe.⁊ iõ quãtomagis appꝛopiquat
tẽpus iudicij in quo aufert᷑ poteſtas eiꝰ.tãtomagis exer
cebit tyrannidẽ. credit eni plures ſue poteſtati ſub eſſe.
ſed ſpes eius fruſtrabitur.

¶neſtio. crviij. de meri

to dy aboli.qtum ad ſtatum prelſentis.

de tẽptatiõe dyaboli ĩ generali.occaſio
ne illiꝰ querit᷑. irũ poſſit ĩ ſtatu ĩ quo
ẽ demeꝛeri.Scðo.vtrũ cõtinue demere
vtur. Tercio. vtrũ oĩ motu demereat᷑.

embrũ pemũ
Irca primũ ſic obijcit᷑.ix.ioh̊.enit nox in
q nulli licet oꝑari.glo. ĩfernalis nox ĩ qua
nulli licitũ ẽ oꝑari. ſed tĩ tẽpus recipiẽdi.
led demões ſunt ĩ hac nocte. ergo tm̃ eſt eis
recipiẽdi nõ merẽdi pꝛemiũ vel demeꝛẽdi.qꝛ nõ ſunt ĩ ſta
m viatoꝛis.Itẽ.ix.eccs.nõ ẽ opus nec rõ nec ſapĩa nec
ſcia apð ĩferos qͥ tu ꝓperas.glo.cetera ñ valebũt pꝰ moꝛ
tẽ ⁊c̃.relinqtur ꝗ̊ ex h̊.ꝙ ſi boni poſi moꝛtem nõ poſſunt

mereri ꝙ nec mali demeꝛeri.¶ Itẽ ſuꝑ illð p̃s. In infer⸗

no autẽ ꝗs ↄfitebit᷑ tibi.glo.poſt hãc vitã.nõ ẽ tempꝰ ac⸗
quirẽdi.nec aliꝗd reddit᷑ niſi retꝛibutio.¶ Itẽ Johs.da
maſ.O: hominibo moꝛe ẽ h̊ ẽ angeł caſus.ſʒ poſt moꝛtẽ
nõ ẽ meritũ vel demeritũ ĩ bomimibo.ergo nec ſimilit᷑ in
angelis poſt lapſum.ſicut nec hominibo poſt moꝛteʒ. qa
caſus dicit oꝛdinẽ irregꝛeſſibilẽ ad vitã gratie.ſic mors

ĩ hominibo ad vitã. Ite Math.xxij. Ligatis maniboet

pe.mir.in ig. ⁊c.ergo demonibo ẽ ligata libertas ar. ⁊ ẽ
ſicut ĩ pena.ergo ante fuit aliquo modo libertas. ergo ſi

dya boli ad tẽptandũ. vel etiã aliqn pluſqᷓ

Ompleto tractatu

cxviij.

mõ miſſi ſũt ĩ tenebras.nõẽ eis aliquo mõ ſtatꝰ merẽdi
vel demerẽdi. Irẽ ſi dicas.ꝙ poſſunt mereri vel deme

reri hoc nõ videt᷑.qꝛ ĩ bonis angelis poſt cõfuſionẽ nõ ẽ
poſſibilitas ad merendũ vlteriꝰ vitã eternã. ſed poſſunt
mereri quo ad nos.ergo nec in malis.ſ.demonibo ꝑ op
poſitũ erit poſſibilitas ad demerẽqũ viſionẽ dei ſiue pe
nam.ergo videt᷑ ꝙ nõ demerent᷑.¶ Cõtra.viij. math. vt
quid veniſti ante tempꝰ toꝛquere nos ⁊c. ergo in futuro
erit tm tempꝰ toꝛinẽti quod nõdum babẽt.eꝛgo nũc ẽ eis
ſtatꝰ meriti pene ſiue demerẽdi.¶ Itẽ apoc.xij. deſcẽdit
dyabolus ad nos habẽs irã magnã.ſciẽs qm modicum
tẽpus habet:ergo aliqd tempꝰ.a ita tempꝰ habet meriti
n quo nõ habet penꝗ quà habebit. a ſic relingtur ꝙ ſũt
inſtatu merẽdi.¶ RKReſpõdeo ĩ ſentẽtijs duplicit tangit᷑
opinio.vtraq; cõcordat ĩ eo.ꝙ demones poſſunt deme⸗
reri.⁊ angeli boni mereri.An boni ꝑ cuſlodiã poſſunt
aliꝗd mereri mali ꝑ ſuggeſtionẽ demereri. Sed nota.q;
ſecus ẽ de homine ⁊ de demonibo qꝛ homini determina
tur locꝰ ⁊ locꝰ ad merendũ.tempꝰ autẽ demonibo.⁊ hec
eſt rõ.hõ coꝛꝑalis creatura ẽ ⁊ ſpiritualis.locꝰ autẽ de⸗
terminat᷑ ſᷣm coꝛpꝰ.tempꝰ m ſpiritũ.angelo autẽ qꝛ tm̃
ſpũalis creatura ẽ determinat᷑ tempꝰ. En dicit Aug.de
us mouet ſpalẽ creaturã ꝑ tempꝰ. ſed coꝛꝑalem ꝑ tem

pus ⁊ locũ.determinat᷑ autẽ tempꝰ merẽdi ãgelo. ¶ Sʒ

nota.ꝙ duplex ẽ meritũ premij in nobis.quoddã eni eſt
in viſiõe dei quod dicit᷑ aurea.aliud ẽ ĩ gloꝛia dei cõſer⸗
uatione ſubditoꝛũ in fide ⁊ bonis moꝛibo.⁊ boc dicitur
aureola.angeli autẽ ante lapſum maloꝛũ ⁊ confirmatio⸗/
neʒ bonoꝛũ. habuerũt tẽpus merẽdi premiũ viſiõis dei
⁊ illiꝰ cõtinuatiõis.vñ vltꝛa illud tempꝰ merẽdi ñ opoꝛ⸗
tet pone re ꝙ mõ mererent᷑ illud premiũ.ſed de alio pꝛe⸗
mio qð ẽ quaſi aureole.ẽ tempꝰ merẽdi vſqʒ ad iudiciũ.
q̃tũ eni durabit meritũ in hominibo.durabit ⁊ ĩ angeł
quo ad cuſtodiã hominũ.Similit ĩ malis angelis econ
trario ẽ dupliciter demeritũ.vnũ ẽ quo meruerũt caren⸗
tiam viſiõis dei.aliund ĩ ſuggeſtiõe facta hominibo.⁊ ra
tione iſtiꝰ habebũt penã ĩ indicio determinatã.⁊ ſic cꝛe
ſcit hoc demeritũ ita maioꝛ erit pena.⁊ ꝓ iſto videt᷑ dici
ĩ euãgelio.vt quid veniſti ãte tempꝰ toꝛquere nos. Ad
obiecta autẽ ſic reſpõdendũ ẽ.ad primũ ſic cõcedendum
?ꝙ demões ſunt ĩ nocte.⁊ iõ nõ licet eis oꝑari.i.mereri
bonũ.eſt autẽ alia nox generał q̃ veniet poſt diẽ iudicij.
⁊ tũc remanebit eis ſtatꝰ.in q̊ͥ nõ potuerũt demereri. ſʒ
reciꝑe penã ᷣm demeritũ.⸗ Ad ᷣm vo dicendũ.ꝙ loqui
tur ibi glo.de hominibo ꝗbus nõ eſt locꝰ demeredi poſt
moꝛtẽ.ſed nõ ẽ vſq;qᷓ ſimile de angelis. Similit illð qð
dicit᷑ in pᷣs.in inferno quis cõfitebitur tibi.dicit᷑ ꝙ poſt
hanc vitã non ẽ tempus acquirẽdi.¶ Ad illud vo quod
dicit Yꝓohᷣ. Damaſ.qnod eſt hominibus mors ⁊c̃.dicen
dum eſt.ꝙ in parte ſimile de angelis lapſis ⁊ hominibo
in parte non. In boc enim eſt ſimile.ꝙ ſicut nõ eſt homi
ni poſt moꝛtem regreſſus ad vitam nature. ita nec dya
bolo poſt lapſum ad vitam gratie. In hoc autem eſt diſ
ſimile.ꝙ homines poſt moꝛtem nõ poſſunt demereri.an
geli vᷣo poſt lapſum habent tempus demerendi.Ad il
lud ðᷣo qð obijcitur de glo.ix.eccẽs.dicendũ ẽ.q illa glo.
recitat opinionem quorundã qui dicebãt malã volunta
tem manere ĩ damnatis.nõ eſt tñ principiũ demerendi.
ed poſſet queri.quare diuerſa volũtas reputat᷑ in
emonibo in demeritũ cũ ſint damnati. ⁊ nõ reputatur
hominibo dãnatis ad demeritũ.lAd qð reſpondendũ
ſᷣm Herñ.in lib.de li.ar.Dicit enĩ ſic.duo iniuſtã com⸗
probant voluntatẽ.cũ peccare libet.⁊ cũ impune pecca⸗
re libet.prima peruerſitas eſt in demonibus modo⸗ in
malis hominibus ⁊ eſt in demeritum. ſcdᷣa erit in ſutu⸗
ro in iudicio complacebit demonibus ⁊ hominibus dã⸗
natis deſormitas peccati.dummodo non eſſet pena. pꝛi
ma ꝑuerſuas ẽ ↄ iuſticiã mẽitoꝛũ.ſcða ↄ iuſticiã retꝛibu
torũ. In pria vo q ẽ ð iuſticiã meritoꝝ demeꝛentur.2 ſi
ſcdᷣa peruerſitas modo eſſet. eſſet eis in demeritum.

E

ſed illa que ẽ cõtra iuſticiã retributiõis tũc cedet eis in
penã. qꝛ diſplicet eis pena q iuſte eis infligit᷑ . Rõ aute.
quare iſta ẽ daãnabilis demonibo. illa nõ danatis bomi

nibus ẽ ſupra tacta.qꝛ oĩno dãnatis traſit tẽpus merẽ⸗

di ⁊ demerẽdi.demonibo nõ.XlAAd illud vo qð obijcitur

math.ᷣ xxij.ligatis manibo ⁊c.dicendũ ẽ. ꝙ licet mo ſint
in tenebꝛis mali homines dãnati ⁊ de eis ꝓpꝛie dicatuꝛ.
põt tamẽ ad ipſos demones referꝛ poſt iudiciuʒ quibo

tũc oĩno erit ligana libertas arbitrij ad demerendũ.mnõ
ðo ita ligata eſi vt nõ poſſint mereꝛi.

ũdo querit᷑.vtrũ diabolꝰ peccet cõtinue
demereat᷑ vſq; ad iudicium.quod videt᷑.j·
JYohh.iij.ſuꝑ illud.diabołꝰ ab initio peccat.
dicit glo. Incipiẽs peccare cõtinue peccat

ſq; in finẽ. Itẽ. xrl. Yob.i 2uquid feriet tecũ pactũ.glo.

iuſtios ſemꝑ maliuole tẽptare appetit.ſed ſi ſemꝑ appetit
maliuole cõtinue peccat.ergo diabolꝰ continue peccat.
Itẽ ꝓuer. xxx. Sanguiluge. glo. ſanguiſuga ẽ diabolꝰ
qui ſiti peccãdi ⁊ peccata ꝑpetrãdi ꝑpetuo ardet.⁊ ſux
illud pᷣs.Effabunt᷑ ⁊ loquent᷑.glo.publicas ⁊ priuatas
pſuaſiões ne qð tẽpus vacuũ ſit a culpa.¶ Ie.ij. abac.
ſuꝑ illð.Semꝑ ĩterficere genꝰ.glo.totũ ſludiũ diaboli ẽ
vt ſemꝑ ĩterſiciat. Interfectio autẽ iſta ẽ ꝑ moꝛtale pec⸗
catũ.ergo totaliter ſtudet diabolꝰ ad hoc vt homĩes pec
cẽt ⁊ ĩ hoc ſtudio ẽ.ergo ſemꝑ diabolꝰ peccat. Stẽ ſuꝑ il

l exo. v. 5 minuet᷑ quiꝑꝗᷓ ↄtinue vult diabolꝰ 2 mini
(K

ſtri eiꝰ oꝑa mala fieri. tra.x. Judith.dicit holofeꝛ
nes.nulii vnqᷓᷓ nocui ꝗ ſeruire voluit nabuch. NHolofer⸗

nes autẽ typu gerit alicuiꝰ demonis.nabuch.dᷣo ty puʒ

capitis malorũ.⁊ ita illũ videt᷑ ceſſare a peccato.⸗ Pre
terea.affectꝰ eiꝰ nõ ẽ ſimul ad diuerſa.ſʒ mõ vult vnum
mõ vult aliud. Si volutas eiꝰ cadit aliqũ ſuꝑ illð qð
bonũ ẽ.vt exire de opꝛeſſis corꝑibus.nõ autẽ ſimul eſtĩ
bonũ ⁊ ĩ malũ.ergo tũc volũtas eiꝰ nõ ẽ ĩ malũ.q̊ nõ cõ⸗
tinue peccat.Similit᷑ timere deũ ẽ quidã motꝰ debitꝰ.
ſic dieit᷑.ij. Yaco.demones credũt ⁊ cõtremiſcũt.ergo
motꝰ bonꝰ ẽ ĩ eis ſed cũ motꝰ bonꝰ ẽ ĩ aliqua vi.nõ ſimł
ẽ motus malꝰ.eꝛgo nõ cõtinue vt videtur peccat. Ad
qð reſpondendũ.ꝙ cõtinueẽ in peccato ⁊ ĩ volũtate no
cẽdi alicui.ſᷣm illð Job.xxx. Qui me cõmedũt nõ dor⸗
miũt.neq; ẽ ĩ eis tm̃ volũtas habitꝰ led volũtas actus.
4 Ad illð vo qð obijcit᷑ in cõtrariũ.dicendũ ẽ.ꝙ cũ dici
tur.x. Judi.nulli nocui.ſenſus ẽ nullũ de mea volũtate
ſenſibilit᷑ afflixi qui ꝓpꝛia volũtate cucuꝛꝛit ad peccatũ.
7 H ẽ qð dicit᷑ a Greg. Illos pulſare negligit quos quie
to iure poſſidere ſe ſentit.vnde ſi gꝛauaret illos tempta⸗
tionibꝰ ꝓpter gꝛauamẽ temptationum foꝛte cõfugerẽt
ad penitẽtiã. ¶ Ao aliud vo dicendũ.ꝙ licet velit aliqdᷣ
qð ſit de geneꝛe bonoꝛũ.nõ vult tamẽ ex bona intẽtione.
ſed ex aliqua intẽtione nocẽdi.intẽtio autẽ finẽ oꝑi ipo⸗
nit.vñ motꝰ ille malꝰ dicet᷑.⸗¶. Ad terciũ vᷣo dicendũ. q;
licet timere deũ ſit bonũ.diabolꝰ tamen timet illo mõ qͥ

mõ timere malũ ẽ .timere eni ſeruiliter malũ ẽ.⁊ h̊ mo⸗

do timet diabolus.

(Membruz tercmz

Ercio querit · vtrũ diabolꝰ omĩ motu ſuo
. peccet. Et prio tangit᷑ ĩ genere.deĩde ſpecia

liter de quibuſoã motibo vt credẽ velle ſpe⸗
. rare ⁊ buiꝰmõi.vt patebit in articuł.ſequẽ
tibus. Circa primũ de motu in genere ſic obijcit. dicit᷑.

ij.ad Coꝛin.vj.ſuꝑ illud que eſt cõuentio xp̃i ad belial.

glo. Sicut xpᷣus omia bene egit.ita diabolꝰ oĩa male.
omni motu ſuo peccat ſicut xpᷣs omni motu ſuo bñ egit.
Itẽ angeli cõfirmati ĩ bono nõ poſſunt niſi bn agere.

ergo angeli cõſirmati in malo nõ poſſunt niſi male age⸗
re. Itẽ in pᷣs.ſuꝑbia eoꝛũ qui te oderũt aſcẽdit ſemꝑ.

ſed hi ſunt cemones.ergo quolibet motu peccãt. IJtez

.
„

ſuꝑ illud. xiiij·ad Ro. omne qð nõẽ ex fide ẽ peceatum.

glo. omnis vita infideliũ ẽ peccatũ.ſed nullꝰ ẽ ita infide
lis ſicut diabolꝰ.ergo omiĩs vita diaboli ẽ peccatũ.eꝛgo

omni motu ſuo peccat.¶ Cõtra.diabolꝰ ante peccatuʒ
naturalit᷑ diligebat ſe.⁊ adhuc habʒ eandẽ naturã.eꝛgo

ex ea adhuc ſe diligit.ſed diligere ſe ẽ motꝰ qui nõ ẽ pec
catũ.ergo nõ omnis motꝰ eius ẽ peccatũ.q Itẽ boetius.
velle ſummũ bonũ ĩ eſt omni nature rõnali.ergo nature
diaboli.ergo diabolꝰ ex illa natura vult ſumme bonũ.
ſed velle ſumme bonũ nõ eſt motꝰ malꝰ.ergo non omni
motu ſuo peccat.q Ad idẽ facit quod dicit.dyoni. lib.
de diuini.no.dicẽs de demonibo.Honũ ⁊ optimuũ cõcu⸗
piſcũt eſſe ⁊ vinẽ itelligere appetẽtes.ergo nõ omni mo
tu ſuo demerent᷑.Itẽ aliquãdo vult diabolꝰ id qð deus
vult.vt vult hũc hominẽ damnatũ torqueri ⁊ diabolus
idẽ vult.ſed deꝰ nõ vult aliquẽ motũ culpabilẽ licet peꝛ⸗
mittat.ergo cũ volẽdo qð deus vult nõ peccet.ergo non
oĩ motu ſuo peccat.derbigra.j.reg.xvj.legit᷑.ꝙ ſpiritꝰ

malꝰ arꝛipiebat ſaul ⁊ hoc volebat ſpũs malꝰ.⁊ iõ vole
bat deus in penã illiꝰ.ergo volebat quod deꝰ volebat.ꝭꝗ⸗

nõ illo motu peccabat.¶ Ad quod reſpõdendũ. ꝙ du⸗
plex ẽ motus diaboli.vnus nature.aliꝰ lib.ar.ſi ẽ motꝰ
nature nõ ẽ peccatũ.ANotꝰ aũt lib.ar.ẽ duplex.quidaʒ
enĩ ẽ ꝑ poteſtatẽ ſuꝑioꝛis vel virtutẽ.ſicut credere vel de
coꝛpe obſeſſo exire.quidã vᷣo ẽ ex potẽtia li.qr.ſᷣm ſeipᷣm
ſi eſt ex potẽtia liberi arbi.ſolũ.tũc omni motu demere⸗
tuꝛ.Si ðᷣo ẽ ꝑ poteſtatẽ ſuꝑioꝛis.aut eſt cũ placentia.eo
qð aliũ finẽ intẽdat.ſic ẽ in temptationẽ.⁊ tũc iterũ de⸗
meret᷑.nõ qꝛ facit qð deꝰ vult.ſed qꝛ ex intẽtionemala.
Si vo ẽ cũ murmure quo ad hoc ꝙ remurmurat deme⸗

retur.ſic ergo põt eſſe manifeſlũ.quo motu demeret᷑ ꝛ

motu nõ.i Ad obiectũ autẽ primo ſic ẽ. Reſpõdendũ.
ꝙ; diabolꝰ omia male egit ſᷣm ꝙ itelligit᷑ ð motu libero
ar.¶ Ad ſecũdũ vᷣo ſimilit᷑ ẽ dicendũ.ſicut.n.angeli cõfir
mati ĩ bono motu lib.ar.nõ agũt niſi bonuʒ. ita angeli
cõfiamati ĩ malo motu lib.ar.nõ agunt niſi male.¶. Zld
terciũ dicendũ.q odiũ illð quo odiũt demones deuʒ ex
lib. ar. ꝓcedit.⁊ hoc ẽ rõne penarũ que eis infliguntur.
Ad quartũ vᷣ dicen oũ.ꝙ vita infideliũ dicit᷑ eſſe pec⸗
catũ.nõ qꝛ omnis motꝰ ĩ eis ſit peccatũ.ſed quia dũ ſũt
ĩ ifidelitate ſemꝑ ſunt in peccato.⁊ quodlibet opus eo⸗
rum moꝛtuum reputat᷑.¶ Ad obiecta autxẽ in contraꝛiũ
dicendum ẽ. diligere ſe ẽ ex motu nature. põt tame eſ⸗
ſe ex motu libidinis.⁊ tunc ẽ motu lib.ar.⁊ illo demere⸗
tur. ſimiliter velle ſummũ bonum ẽ motꝰ nature.Si vo
ſumatx velle a volũtate lib.arbi.vᷣm bhoc demões volunt
ſummuʒz bonũ.⁊ hoc ẽ qdð dicit Dioni.mali ſunt ſm ꝙ ñ
ſunt.⁊ ꝙ nõ eſt appetentes malũ appetũt.4l Ad illud vo
qð obijcitur.aliquado diabolũ velle qꝗð deus vult. Di⸗
cendum ẽ. ꝙ licet aliquid idem velit nõ tamẽ ex cõſimili
volũtate vel intẽtione.ſed qð deꝰ ex bona volũtate vult.
boc malus angelꝰ ex mala voluntate vult. vt deꝰ voluit
temptationẽ. Job.ex bona voluntate.diabolꝰ autem ex
mala volũtate voluit.Similit deus vult diabolũ exire
a coꝛꝑe obſeſſo.ſed quia cũ murmure exit.ideo exitus eꝰ
eſt cũ peccato. Preterea.exire dicit motũ a termio aqͥ.
intrare vo ſiue igredi dicit motũ q;tum ad terminum in
quem. licet ergo exire ab obſeſſo coꝛꝑe ratione termini
a quo nõ ſit peccatũ.poteſt tamen eſſe peccatum ratione
termini in quẽ. ſicut cum eijtiebãtur a demoniacis ⁊ in
trabant porcos.ingreſſus in poꝛcos erat libidinoſus.2
ꝓceſſit ex impꝛoba voluntate. Ande peccatũ erat ipis.

Sim iliter dicendum eſt cum ſpiritus malignus arri⸗

puit ſaul. intentione peruerſa fecit ⁊ cum delectatione
pene.vnde licet hoc eſſet ex iuſticia dei ꝙ puniretur. ta⸗
mẽ qꝛ placuit impꝛobe volũtati ipſius diaboli.peccatũ
fuit ꝓut fuit in diabolo. ̊

Articulus primus

Ommni
iltb.
jcocn⸗
nimno
gens
wlus
per⸗
non
irit⸗
oe
bat
d⸗
or
igez
.ce
Hön
ere⸗
10
ſde⸗
lgla⸗
Nne⸗
et⸗
4
bero
coſi⸗
geli
er

QLueſtio

Einde põt queri ſpecialłr de gabuſdaʒ motibo
dyaboli.et pꝛimo de ipſo credere.vtrũ ſit bo
num:intelligo de bono moꝛis. et videt᷑ ꝙ ſic:
quia ſuꝑ illud Jac.ij.demones redũt ⁊c. dicit glo.plus
eſt credere dyaboli qꝙ;ᷓ ſit tuuʒ credere o rpiane.q credis
teũ et nõ times. & ſi credere hoĩs bñtis fidẽ informẽ eſt
bonũ:credere dy aboli ẽ bonũ. Item credere ẽ motus
fidei infoꝛmis:ſed motꝰſidei infſoꝛmis eſt donuʒ ſpuſan⸗
cti.̊ ipᷣm credere eſt bonuʒ.¶ Cont᷑.dyabolꝰvelit nolit
credit.ſed quod ẽ inuolũtariũ nõ eſt bonũ meritoꝛiũ.er⸗
go credere dy aboli nõ eſt bonuʒ moꝛis.¶¶ Item credere
quod ẽ bonũ moꝛis.dĩc aug. cuʒ cetera poſſit bomo no⸗
lens:credere nõ põt niſi volens.Et ſuꝑ illud geñ.xxiiij.
vocemus puellam.glo. interlinearis credere ſiue fides
eſt ex voluntate nõ ex neceſſitate. ſ nulla voluntas vya
boli 1 ſummã veritatẽ:ꝗ̊ credere eiꝰ nõ eſt bonũ mo⸗

—

ris.¶ Pꝛeterea huiꝰgr̃a querit.ſi demones habeant fi⸗
dem: qð videt᷑. dr em̃ in glo.j.ad KRo. ſuꝑ illud. Juſtex
fide viuit.ꝙ fides infoꝛmis eſt q̃ eſt in malis hominibo

⁊2 demonibo. Item ad thytũ.j.ↄfitẽt᷑ qdẽ vᷣbis ⁊c̃.glo.fi⸗

des taliũ moꝝ ꝓpe eſt demonioꝝ.Item.v.ad galł. Qui
cexũ nõ credũt vel creditũ nõ timẽt: demonibo ſunt dete⸗
rioꝛes.Ex ꝗbo videt᷑ colligi. fides infoꝛmis ſit ĩ demo⸗
nibo.lSed obijcit᷑ in ↄtrariũ.qꝛ ſi fides eſt in demoĩbo
aut habitꝰille datus fuit añ peccatũ.aut popeccatuʒ.ãte
petm nõ videt᷑:qꝛ adam in pᷣmo ſtatu innocẽtie dr habẽ
quandã viſionẽ ali ꝙ; que ẽ enigmatica:ſᷣ viſio fidei eſt
enigmatica.̊ angeli añ pctᷣm nõ habuerũt cognitionem
fidei.Ptꝰpctm vᷣo nõ habuerũt fidem. habitus em̃ ſidei
eſt er gra.nullłꝰauteʒ repoꝛtat gram ex pcto. per pctm
nõ habuerũt angeli cadentes fſidem infoꝛmẽ.¶ Pretea.
petin vulnerat naturalia et ſpoliat gratuita. ſed de gra⸗
tuitis eſt ſides. ergo ſi fuit fides in angelis ante lapſuʒ
poſt peccatum ſunt ſpoliati. ¶ No quod reſ pondedum
ꝙ crede ꝓut eſt in dy abolo:bonũ in genere dicit.bᷣ nõ di
cit bonũ meritoꝛium.nec ſeqtur ex hoc ſi eſt motus fidei
infoꝛmis qð ſit meritoꝛiꝰ.deeſt em̃ foꝛma ſcʒ ceritas per
quã motus ẽ meritoꝛius.¶. Qð aũt obijeit ð credere qð
nõ põt ſieꝛi niſi a volũtate.dicendũ ꝓ loquit᷑ ibi de credẽ
ꝓut eſt a fide vᷣtute.credere eniʒ aliqñ accipit᷑ ꝓ cogno⸗
ſeere veritateʒ. et hoc modo põt aliquis credere nolens.
Em aũt ꝙ credere dicit aſſentire et aſſentiendo tendereĩ
ſummã voluntatẽ:ſᷣm bũc modum nõ eſt credere niſi ex

voluntate. hoc aũt modo nõ credebãt demones. vñ dicit

glo. ij. Jac. et. iiij. luc. Extoꝛta oↄfeſſio eſt ꝙ dy abolꝰ confi
tetur illũ hoĩem eſſe filiũ dei.¶ Ad illud vᷣo qð queritur
vtrum in demonibus ſit fides infoꝛmis: Rñdendum eſt

ꝙ fides infoꝛmis dicitur multipłr. Eſt enim vno modo

habitus cognitiuꝰ.Alio ðᷣo modo motus. ANotiuꝰautẽ

pf dici a bono vel a malo.a bono vo mltipłr vel puẽtiuꝰ

vł ñ puentiuꝰ.i.potens ꝑuenire.Pꝛĩo ꝗᷓ mõ ſᷣm ꝙ ſides
infoꝛmis eſt habitus cognitiuꝰqui nunqꝙᷓ; poteſt formari
eſt in ipſis demonibus. Secundo vᷣo modo inqtum eſt
habitus motiuus a malo pene.eſt in peccatoꝛib⸗ qui ti⸗
ment ſeruiliter penam eternam. et per hoc abſtinent ab
actu peccati:ſᷣ non tendũt ad bonum. Tercio vᷣo modo
dicit᷑ habitꝰmotiuus ad bonum ſed nõ puentiuus in ip⸗
ſis pctoꝛibus qui diſponunt᷑ ad bonum. Quarto po mo
do dicit᷑ habitus motiuꝰet peruentiuus in his qui diſ po
nent᷑ ad bonum ꝓgratiam gratumfacientem. hoc autez
aſſentire eſt adhereꝛe ſumme veritati:et in eam tendere.
Erx iam dictis patet qͥmõ fides infoꝛmis eſt in demoni⸗
bus. Ao obiectũ aũt in ↄtrarium dicendum eſt. ꝙ nec

pabuerũt añ peccatum ſidem. nec poſt peccatum fidem

prie dictam.m ꝙ fide fit viſio ſpecularis:ſed habue⸗/
runt fidem et quandã crudelitatem ſi umptam ex operi⸗

bus rp̃i. per que opera vehementer opinabantur ipſum

eſſe filium dei. et bee figes dicit᷑ eſſe cognitio quedam ac
quiſita: nec eſt fides infoꝛmis que poteſt foꝛmari cari⸗
tatem vt ipſa ſit virtus.

△☚

cxvi.
Articulus ſecundus

Ecundo queritur vtrum velint deum nõ eſſe
qð videt᷑ ꝑ hoc qð dicit in pẽ. Supꝑbia eoꝛuʒ

4 — .— qui te odeꝛũt aſcẽdit ſemꝑ.ſed qui habet aliũ
ocio vellet ipᷣm nõ eẽ.ꝗ̊ dy abolꝰ vellet eũ nõ eſſe. 4 Itez

xv. Johᷣ.ſuꝑ illud.ꝗ me odit et pꝛem meũ odit.glo.ꝗ vo
lũt eẽ mali volũt eam veritatem qua damnãtur non eẽ.
Vñ ſiẽ oderũt ſuam penam.ita oderũt veritatẽ qua pe⸗
na irrogat᷑.etſi oderũt veritatẽ oderũt teũ.de quo nõ eſt
veritas.g̊ demones hñt odio deũ.¶ Item Inno. in li. de
miſeria cõditõnis hũane. Ita deſperati ſunt a venia. vt
intantũ odium eoꝛum creſcat.vt vellent deum oĩno non
eẽ. ¶ Item videt᷑ ꝙ velint cei potentiaʒ nõ eẽ ꝑ hoc ꝙ dẽ
xvj·apoc.blaſphemauerũt nomẽ dei.glo. In inferno po
ſiti qᷓuis ſciant ſe ꝓ merito puniri.dolebũt tñ ꝓ deus tã
tam potentiam habeat ꝙ ſibi penas inferat. ergo vellẽt
dei potẽtiam nõ eẽ. Iteem albinꝰ ſuꝑ gen.Cur dyabolꝰ
tam infeſius eſt hoĩm ſaluti.et rñdet. ꝑpter odiũ in crea
toꝛẽ et inuidiã in hoĩem ex deſperatõe ſue ſalutis. ergo
dyabolus habet odio creatoꝛẽ. ¶ Contra aug.in li.re⸗
tract.Qulliꝰ fere ↄſcia pt᷑ deũ odi e. 4 Pꝛeterea. deus ẽ
pꝛicipiũ om̃is eẽ. et dyabolꝰ nõ habet odio ſuũ eẽ.ergo
nec habet oqio illũ ꝑ quẽ eſt?⁊ in eẽ tenetur.ergo nõ bʒ
odio deũ. e⸗ qð reſpõdendũ.ꝑ h̊ ꝙ dic aug.in li.re⸗
tract᷑.nõ video fuiſſe dicẽdũ.q nulliꝰ ↄſcia pẽ deũ odiſſe
multi em̃ ſunt de quibo ſcriptu ẽ.ſupbia eoꝝ ꝗ te oderũt
aſ.ſemꝑ.¶ Ao illð vo qð obijcit᷑. dicendũ eſt ꝙ licet nõ
velit deũ eẽ inqtũ eſt pꝛincipiũ eẽ et cõſeruat in eẽ res.ñ
tñ vult eum eẽ inqtum iuſtum iudicem.et ꝑ hoc pt ſol⸗
ui illud qð dꝛ.xv.ioh.Loquit᷑ em̃ ibi de veritate inſticie
qua inſfligit᷑ pena.¶ Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ de miſeria cõ
ditõnis hũane.dicendũ eſt ꝙ odiũ illud dicit᷑ ꝓpter re⸗
miſſibilita tem pene et deſperatõem venie.vñ vellent de⸗
mones cũ nõ ecẽ̃.in rõne iuſti iudicis.nõ in rõne creato
ris.¶ Ad illud vᷣo qð dicit᷑ in glo.xvj.apoc.dicẽdũ eſt
dolere de potentia eſt pter pene afflictoem.nõ ꝙ ſimpli
citer velint potẽtiam dei nõ eẽ.¶ Ad idẽ vᷣo qdð dic. Albi⸗
nus, dicendũ eſt ex iamdictis.ꝙ illud odiũ refert᷑ ad pe
nam in qua perpetue eſt damnatus:non ad oꝛiginẽ eſſe

rticulus tercius

Einde queritur an placeat dyabolo peccare
et videtur ꝙ nõ.qꝛ malum coꝛruptiuũ ẽ natu
re.natura aũt bona eſt in dyabolo.cũ q̊ coꝛ⸗
ruptio nature diſpliceat nature.et natura ſemꝑ maneat
in eo excitans li.ar.non videtur ꝙ ſibi placeat malicia
ſua. (Wnrra in li.de miſeria conditiõis hũane.ſuꝑba
voluntas eoꝛum. licet careat poſſibilitatis effectu. non
tamen carere poteſt malignitatis effectu. et ita placʒ ſi
bi peccare vel eẽ in peccato. Itẽ bonum diſplicet dya
bolo.ergo malum per oppoſitum placet ei.ergo vnlt eſſe
malus. ¶ Contra.dicit dyo.Dyabolus ad malum in⸗

tendens. nullus agit que agit. ergo nullus vult ſe eẽ ma
lum.Ad quod dicendũ.q; duplex eſt voluntas ſic di⸗

cit ioh.damaſ.vna que dicitur buliſis et altera que di⸗
citur theliſis.voluntate ergo naturali que dicitur buli⸗
ſis non placet ſibi peccare.voluntate vo deliberatiua qᷓ
dicitur theliſis placet ſibi ratione delectationis que eſt
in peccato.ratione vo pꝛiuationis boni non placet ei.et
ita vno modo placet alio modo non. 4 Ad ſecundũ vᷣo
dicendum.ꝙ licet bonuʒ diſpliceat ei.ſi icut coꝛrupto pa
lato diſplicet dulce:non tamen placet malum inqtũ ma
lum.ſᷣm ꝙ malum eſt coꝛruptio boni.placet tamen ei id
quod malum eſt. Si vo queratur vtrum placeat ei ma⸗
licia in alio.Dicendum eſt.ꝙ malicia in alio quodãmo⸗
do eſt ei delectabilis ſᷣm infectionem li. ar. ſicut in eo ꝗ
alij inuidet.a ex hoc alterius malum diligit. eſtimat em̃
alterius bonum ſibi nociuum? alterius malum ſibi cõ

neniens per cõſequens.

¶ Articul quart⸗

Einde querit᷑. vtrum dyabolus habeat ſpem
et videtur ꝙ, nõ. ꝗa certus eſt de pena eterna-
icut or in ſacr alibo baptiſmi. non te latet ſa
thana iĩminere penas toꝛmentoꝝ. 4 Pꝛeterea. in euage⸗
lio hr̃. Vt ꝗd an tp̃s veniſti toꝛquere nos. nõ hʒ ſpem

venie: nec ſpeʒ vite eterne.¶ Di videt᷑ ↄtraꝛiũ ꝑ boc qð
dicit᷑.xl.iob.ſpes eiꝰfruſirabit᷑et loquit᷑ de die indicij.g
ante diẽ iudicij videt᷑ ꝙ babeat ſpem. ¶ Pꝛeterea. ſuꝑ il⸗
lum locũ yſa.xvj.Audiemꝰſuꝑbiã moa b. maioꝛ eſt arro
gantia eiꝰꝙᷓ foꝛtitudo eius.ideo pᷣcipitata audacia plus
audet iꝙᷓ poſſit.vñ dyabolus maxime ẽ pᷣſumptuoſus:̊
nulla maior eſt pᷣſumptio qᷓ; cum ſint cemerita tñ ſpera⸗
re vitam eternã.ᷓ ſpes pſumptõnis eſt in ipo. Vꝛetea.
dicit grego.ſuꝑ illuʒ locum iob. de diuina miſcdia falſa
ſibi ꝓmiſſione blandit᷑.ex quo accipit᷑ ꝙ ſperat de venia
ꝗl Pꝛetẽa nouit ꝙ miſcðia dei eſt in infinitũ excellẽs cul
pam ſuã: ̊ ↄſiderans in infinitũ miſcdᷣiam dei excellentẽ
reſpectu ſue culpe.oꝛdinat᷑ ad ſpem venie:̊ dyabolꝰpõt
hr̃e ſpez venie. Eo qð rñdendũ. ꝙ ſpes dr inłtiplicit᷑
Ano mõ expectatõ futuꝛe beatitudinis ex meꝛitis.⁊ hoc
mõ nec eſt ſpes.nec eſſe põt in dy abolo.Alio modo ſpes
õt dici expectatio beatitudinis ex ſola dei miſcia.et H
modo ẽ ↄfidentia in aliquo hoĩe adulto ꝗq non demeruit.
extendit᷑ aũt nomen ſpei vt poſſit dici expectatio beatitu
dinis cũ ſint ↄtraria merita. et hoc modo eſt in aliqbus
peccatoꝛibo.in dy abolo aũt in augmentuʒ pene tollitur
ſpes ſᷣm omeʒ driazʒ: inqtum ſpes dr btitudinis reſ petu
q¶ NHoc aũt qð vr̃.xl.iob.de miſcðia dei ⁊c.intelligi ꝑt᷑ ð
illo rõne mẽbꝛoꝝ.vñ ſeqꝗtur in glo.qð ad coꝛpus illiꝰ re⸗
ferꝛi põt.iniqui em ꝗ iuſticie diuine diſtinctõnem nõ me
tuũt in caſſum ſibi de miſcoia blandiunt᷑.¶¶ Ad ſecundũ
vᷣo dicendũ. ꝙ licet ↄſideret diuinã miſericoꝛdiã in infi⸗
nitum exceliere ſuam culpã.tñ plus ↄuertitur ↄſideratõ
eius ad iuſticiam. vt dicat apud ſe maiorem iniquitatẽ
ꝙ̃ vt veniã mereat᷑.vnde nõ habet ſpem venie. maria au
tem p̃ᷣſumptio quã habet eſt ex eminentia ſue poteſtatis
naturalis. et ideo dr̃.xlj.iob. Mon eſt ptas ſuꝑ terꝛaʒ qᷓ
i ↄpetur: qui factus eſt vt nullum timeret. Dꝛ autem
certus ſit ð eternitate pene dicit greg. Quo ſe eterna tor
menta enadere non poſſe ↄſpicit.ea in exercenda nequi⸗
eia durioꝛ aſſurgit. ¶ e autem dicit᷑ ibidem.eſtimabit
abiſſum ſeneſcentẽ.et ꝑ abiſſum intelligit iudicium et ꝑ
ſeneſcere non teficere rõne membꝛoꝝ ſuoꝝ intelligitur.
vnde dicit glo.Eſtimabis abiſſum q̃ſi ſeneſc enteʒ.quia
repꝛoboꝝ coꝛda ſic infatuat vt ſuſpitoneʒ eis de ventuꝛo
iudicio qdð quaſi finiat᷑ infundat abiſſum.nanꝙ ſeneſce⸗
re eſtimat.qui terminari qq; in ſupplicijs diuinam ani
madnerſionẽ putat.. aũt dicit᷑ ſpem habeꝛe id eſt cõ
fidentiã.hoc intelligit᷑ reſpectn magne dilatõnis diei iu
dicij. et libertatis regnãdi in pctoꝛib.tũc autẽ aufertur

ab eo pꝛelatio.et ideo dicit᷑ ſpes eius fruſtrabit id eſt.

confidentia. .
Articulus quint⸗
BFBinde queꝛit. viru babeat motũ timoꝛis.
ſic videt᷑ ꝑ hoc ꝙ dr̃.ij. Jac.demones credunt
et ↄtremiſcũt.ſicut em̃ ex fide foꝛmata gignit
motus timoꝛis filialis.ita ex fide infoꝛmata gignit᷑ mo⸗
tus timoꝛis ſeruilis.ꝗ̊ᷓ timoꝛ ẽ in Graboo i LCont᷑.dic
bis greg. ſuꝑ illud.ꝗ factus ẽ vt nulluʒ timeret. ꝙ nec ti
met deũ nec penã quã ſuſtinet.ſᷣ̊ timoꝛ ſeruilis ẽ reſpct᷑u
pene.̊ nõ hʒ timoꝛẽ ſeruilẽ. de alio aũt timoꝛe pʒ Snon
bʒ timoꝛẽ.¶ Pꝛetẽa.timoꝛ ſeruilis ẽ donũ ſpũſſcti ſic eli
cit᷑ ex eo qdð dr.viij.ad Ro.. A accepiſtis ſpm fuitutis
in timoꝛe:h̊ indignꝰẽ omi dono.̊ nõ hʒ timoꝛeʒ Fuilem.
qð videt᷑ dicẽdũ.ꝙ timor ille ẽ motꝰquidã ꝗ ꝓue⸗
ex credulitate pene. et nõ ꝓcedit ex timoꝛe ſermli ꝓut
eſt donũ ſy pũſſcri. timoꝛ em̃ ſeruilis ꝓut eſt donũ ſpũſſan⸗

cti ad hoc videtur eſſe ꝑ ſe.vt er ↄſideratione pene eter⸗
ne reſiliat ab actu pct᷑i. Iſte aũt timoꝛ nõ eſt ei niſi ĩ au⸗
gmentum pene. et cognitio ſiue credulitas p̃ambula.nõ
eſt ad aliud niſi vt ſit diſpoſitio ad illam penã.ĩmo ipſa
cognitio etiam pene eſt quodãmodo ei pena. Ad illud
vo qð dicit bẽs greg.dicendum eſt.q; ꝓpter hoc nõ dicit
timere penam.quia non habet effectum qui ꝑtinet ad ti
moꝛem pene ſcilicet ceſſare a temptatione vel a pcto.

Articub ſextus

in die iudicij ↄtꝛa dominum.qð videtur.boni

J 1 Einde querit᷑.vtrum angeli mali ſuperbient

enim angeli ante deũ humiliabũtur in die iu

dteij m illud.xxvj.iob.colũne celi ↄtremiſcunt.⁊ pauẽt

ad nutum eius.ꝑ colũnas aũt celi intelligũtur ſancti an
geli. ̊ ſancti angeli timoꝛem habebũt:ꝙ̊ multofoꝛtiꝰ ma
li.¶¶ IOtem. xlj.iob.cum ſublatus fuerit angeli timebunt
et loquitur de bonis angelis.eꝛgo boni angeli timebunt
aduentum iudicis.Et dicit btus greg:quid faciet virgu
la deſerti:qñ cõcutitur cedrus ꝑadiſi.et ꝑ cedros ꝑadiſi
intelligũt᷑ boni ãgeli.ꝗ boni ãgeli timebũt.q̊ builiabũt᷑.
ꝑoppoſitũ mali angeli ſuꝑbient ↄð deum in die iudicij.
ed videt᷑ ↄtrarium ꝑ hoc quod dicit᷑ ſuꝑ illũ locum
ij.pe.ij. Angeli nõ poꝛtant aduerſus deũ execrabile iudi
cin.glo.vbi puniũt᷑ iniqꝗ ibi puniẽt mali angeli qui olim
ſuꝑbiebat ↄtra deũ. nec poꝛtant ſed abijciũt iudiciuʒ ſu⸗
ꝑbiendi ↄtra deum terꝛiti magnitudine kenzu A/ Be
qnod dicendũ.ꝙ non ſuꝑbient actu ſicut dicit glo. ¶ Ao
obiectũ aũt in ↄtrarium dicendum eſt.ꝙ licet boni ange
li tũc timeant timoꝛe admirationis ſiue reuerentie:non
tũ timebunt tũc timoꝛe pene. Illa tamen autoꝛitas que
dicit᷑.xxvj.iob.intelligit᷑ ð timoꝛe ipſoꝝ in pꝛeſenti.que
vᷣo dicitur.xlj.intelligitur de angelis bonis ratione pri⸗
mi ſtatus.et pʒ ꝑ boc ꝙ dicitur terꝛiti purgabunt᷑.futu⸗
rum em̃ ibi accipi? ꝓ pᷣterito.Fᷣm ꝙ. b.gꝛego. dicit leuia⸗
than ab aꝛce btitudinis cadẽte in ruina eiꝰ electi angeli
expauerũt.vt cũ iſtuz ſuꝑbie lapſus eijceret.illos ad ro⸗
buſtius ſtandũ timoꝛ ipᷣe ſolidaret.et purgati ſunt quia
iſto cũ repꝛobis legionibo exeũte: electi ſoli remanſeꝛunt
nihilominꝰtñ timoꝛ ille caſtꝰ qui ꝑmanet in ſcłum ſeculi
erit in ullis ĩ iudicio.et ex illo huiliabunt᷑. Qec ſegtur ex
boc ꝙ mali tũc ſuꝑbiãt.magnitudo em penaꝝ ⁊ ipa ter⸗
ribilitas iudicis indicet eis terꝛoꝛẽ ex quo bumiliabunt᷑
in pena. que humiliatio ↄtraria eſt actui ſuꝑbie: licʒ nõ
ſit ptraria habitui.

rticnłꝰſeptimꝰ

Einde querituꝛ.vtrum demones velint ſe nõ
eſſe. O ſic videtur demones enim certioꝛes
ſunt de penis ſuis q; qcũq; hoĩes mali.ſed ſi⸗
cut dicit.b.hiero.ſuꝑ eccł.aldali bomines vellẽt magis
nõ eſſe qᷓ ſic eſſe:ergo mtofoꝛtius demones qui ſunt cer
tioꝛes de penis ſuis.¶ Contra. om̃is creatura natura⸗
liter ſe vult eſſe.⁊ hec natura nõ tollitur ab eis.̊ malũt

ſe eſſe qᷓ non eſſe. licet ſint in penis.¶¶ Ad quod reſpon⸗

dent quidam.ꝙ ſindereſis extincta eſt in demonibo triba
modis. Damo quia non pꝛomouet eum ad bonum nec
pꝛomouere poteſt. Secundo quia in ſuper bia vnlt age⸗
re contra deuʒ. licet ſciat ꝙ ex boc grauius puniet᷑. Cer
cio quia potius vult ſe eſſe ꝙᷓ; non eſſe vt pugnet contra
cæum.pꝛimo modo extincta eſt in damnatis.ſcdo autem
mõ et tercio in demonibo eſt extincta. homines em̃ adul⸗
ti damnati potius vellent non eſſe qᷓ ſic eſſe in penis ifer
ni:ſed de ſolis ꝑuulis dicitur. ꝙ melius eſt eis ſic eſſe. ꝙᷓ
nõ eſſe:quia nullam ſentiunt penam actualẽ.¶ Ad obie
ctum autem ᷣm hec poſſet reſponderi.ꝙ aliud eſt de vo
luntate nature et aliud de voluntate li. ar. licet eniz ma⸗
li hbomines æ voluntate nature velint eſſe.de voluntate
tñ li. ar. velint magis nõ eẽ qᷓ ſic eſſe.demones aũt ſi vo⸗
lunt eſſe ex voluntate lib.arb.hoc eſt vt pugnent contra

— ..

⸗

¶Queſtio

deum et reſiſtant q̃ntũ pñt.et hoc ſoꝛte eſt ꝓpter magnaʒ
pᷣſumptõem quam habent:et appetitum dominatõis ſu⸗

per eos qui peccant. „
Einde querit᷑. vtrũ in demoniho ſint paſſio⸗
nes. dico aũt paſſiones libidinũ foꝛmidinuʒ
iraꝝ.et hmõi vicioꝝ.e nõ videt᷑.In eis em̃
nõ eſt fomes ꝗ inclinet ad hꝰmõi paſſiones.nec pt̃as ad
exercendũ opa libidinũ.Cont᷑ aug.in.ix.de ci. dei. ſub⸗
iecta ẽ mens demonũ paſſionibo libidinũ. foꝛmidinum.
irarũ atq; huiꝰceteris.⁊ iteꝝ mens eoꝝ paſſionũ vicijs

ſubiugata et oppᷣſſa.qcquid rõnibo naturalr hʒ ad fallẽ
dum et decipiendũ.tanto acriꝰintẽdit quãto eos poſſiq

ſũt paſſiõibo.(¶ Ao qð dicendũ.ꝙ ſubiecti ſũt paſſiõibo
ſed diſtinguendũ ẽ. ꝙ ſunt quedaʒ paſſiones cões animi
et coꝛꝑis.qᷓdaʒ vo ſunt ſoliꝰaĩ.Ille paſſiones ſiue ꝑtur⸗
batõnes q̃ dicũtur cões aĩ et coꝛꝑis inq;ẽtum hmõi n ſũt
in demonibo.cũ ſint ſpũs m ſe ſeꝑati a coꝛꝑe.paſſiones
aũt que ſunt ſolius animi:poſſunt eſſe ipſoꝝ demonum
et de huiuſinodi dicit aug.

nocendi cupid ex gbꝰ colligit᷑ g demones ſu biecti

—

Articni? ixr.

Einde queꝛit᷑vtꝝ tantũ puniant᷑ mõ quãtuʒ
ptꝰdiẽ iudicij. O ſic videt ꝓbari.mõ puniãt᷑
pena et᷑na ꝓ pctis ſuis:ſ̊ pcta ſua nõ pñt au⸗
eri.qꝛ adeo ſunt obſtinati ꝙ nõ pñt eſſe obſtinatioꝛes.
Sadeo ſunt mali q; nõ pñt eſſe peioꝛes. Item voluntatẽ
hñt maleſaciẽdi qdðcunq; pñt:ᷣ̊ qð vult aligꝗs et nõ facit
ꝙ facto ſibi reputat deꝰin mał.ᷣ ꝓ facto reputat eis deꝰ
qð volũt.q̊ tantũ ſũt mali q̃ntũ malũ facerẽt ſi poſſent.
Cont᷑ aug.in li.xx.de ci.dei.Judicat dñs non ſolum
vult eer genẽ demonũ atq; hoĩm vt miſeri ſint ꝓpter pᷣmo
rũ meritũ pctoꝝ:h̊ etiã de ſingloꝝ ꝓpꝛijs oꝑibo q̃ gerunt
arbitrio volũtatis.ex quo accipit᷑ ꝙ adhuc peccat:⁊ ſic
peccãtes deterioꝛes fiũt:q̊ ſy merent augmentũ pene. er
go magis punient᷑. ¶ Uo qð dicendũ.ꝙ demones dete⸗
rioꝛes fiũt ꝑ pcta q ſuꝑaddũt.⁊ q; maioꝛẽ habebũt penã
7 plus peccauer̃t plꝰpunient᷑. Ad h̊ aũt qð obijcit᷑ in
trariũ.q adeo obſtinati ſunt ⁊c. Dicenduʒ ẽ. ꝙ ita ob⸗
ſtiati ſunt a pᷣncipio qð flecti nõ pñt ad bonũ. nihilomi⸗
nus ĩ malicia incẽdũt᷑.¶ Ad ſcm vᷣo obiectũ dicendũ ẽ
ꝙ licet volũtatẽ hẽant a pᷣncipio faciẽdi qðcũq; malum.
tñ ipſe actꝰadditꝰ volũtati auget maliciã. Pꝛetẽa deter⸗
minate vult aliqd malũ mõ qð nõ voluit a pncipio. VUñ
nõ tm̃ auget᷑ ex malicia ex actu:ĩmo ex ipſa volũtate. et
ſicui boni angeli licʒ ↄfirmati ſint ĩ bono pñt mereꝛi.ita
mali angeli lʒ ↄfirmati ſint ĩ malo pñt magis ac magis
demereꝛi.iQec eſt h̊ ↄtrariũ ꝙ ſunt in ſtatu retributiõis
pñt em eſſe in ſtatu retributõis er actõne pcedentis pct᷑i
et poſſunt eẽ in ſiatu demerẽdi rõne vlterioꝛis pene.

¶ Nueſtio. cxix. De tepta⸗

tione qua dyabolus temptauit pꝛimos parentes.

DOmpleto tractatu

e temptatõne dy aboli in genere. adiũ
etis ipſi temptatõni vtpote de motibus
dy aboli:cõſequenter ꝓcedenduʒ eſt ad
temptatõem qua temptauit pꝛimos pa
rentes ꝑ ſerpantẽ..¶ Et pꝛio qrit.vtrũ pꝛimũ perᷣm dya⸗
boli fuit vel potuit eſſe qd ꝑpetrauit in temptãdo pᷣmos
Pentes. Scðo vtrũ fuer̃t vna tẽptatõ ſola qᷓ temptati fu
erũt ab eo vel ples. Tercio ſi fuer̃t plłes q illaꝝ fuit pꝛi⸗
ma.Quarto vtrũ facta fuerit mediante aliquo ſenſibili
vel nõ. Quinto q̃re mediate ſerꝑẽte. Sexto vtrũ ſonus
emiſſus ꝑ ſerpentẽ fuerit foꝛmatus a dyabolo ⸗ expᷣſſus
ꝑ ſerpentẽ. vel a ſerpẽte foꝛmatꝰ: expᷣſus. Septimo qre
Hmo temptauit mulierẽ et ꝑ mulierẽ virũ. Octauo vtrũ
olimili modo in verbis compleatur temptatio dyaboli.

.cxix.

Nono quare pmiſit deus bmõi temptatõem fieri.cũ ex
bmõi temptatõe ſciret tãtũ malũ puenturũ.
Mlembru pꝛumũ
Irca pmũ ſic videtur.ꝙ pꝛimũ pcim dya
boli fuit qͥ temptauit pᷣmos pentes. Johᷣ.
viij. Ile homicida erat ab initio. ̊ homi⸗
Aida fuit in occidẽdo hoĩem et temptando
⁊c. ¶ Item hoc eſt pꝛimũ peccatũ qð oñditur in ſcri⸗
ptura.cũ ergo ſufficiẽter doceat ipᷣa ſacra ſcriptura et oꝛ
dinate. illud fuit pꝛimũ pctẽm. Pꝛeterea.pt᷑ aligs pec⸗
caꝛe pcto ire.ita q; ñ peccʒ pcto auaricie vel ecõuerſo.et
ita dæ alijs pctis. ſilr potuit dyabolꝰ peccꝗre pcto tem
ptatõnis.ita ꝙ nullũ pctm eẽt p̃ambulũ.(¶ Kontra pec⸗
catũ temptatõis eſt quo intendit aliꝗs ꝑ ſe nocere alteri
ſed naturaliter nullꝰ intendit nocere alteri niſi ꝓpt᷑ ap⸗
petitũ alicuiꝰcõmodi qui pꝛius ẽ apud ipᷣm.ergo dyabo
lus nõ intẽdit nocere homi niſi pceſſiſſet in eo axpetitus
alicuiꝰ cõmodi ꝓpꝛij.q̊ peccauit aꝑetẽdo illud cõmodũ
et poſtea peccauit temptãdo ipᷣm hoĩem.nõ ergo pecca⸗
tum temptatõis fuit pꝛimũ pctm. 4 Pꝛeterea.ij. ſlap. in
fi. Inuidia dyaboli moꝛs intrauit in oꝛbem terraꝝ ſed
moꝛs fuit ꝑ temptatõem ipius dyaboli.̊ añ temptati⸗
onem fuit iuidia. nõ ergo temptatio pꝛimoꝝ paꝛentum
fuit pꝛimũ peccatũ.(¶ Ad qð dicẽdũ.ꝑ hoc qð dic aug.
in li.de mirabilibo.qꝙ; nõ peccaſſet angelus in terꝛa.niſi
pꝛius peccaſſet in celo. Vn primo peccauit in celo ꝑ ſuꝑ
biam ſcðo in paradiſo ꝑ homicidiũ.et ꝙ dẽ ille homici⸗
da erat ab initio.intelligenduʒ eſt poſt initiũ vel qᷓ̃cito
hbominẽ temptauit.¶ Ad obiectũ aũt in ↄtrariũ dicen⸗
dum eſt. ꝙ licet ſcriptura faciat mentõem pꝛimo de iſto
peccato.iñ ante illud pctm ſuit aliud pctm de qͥ nõ ꝑpꝛĩo
ipᷣa ſcriptura facit mentõem.et rõeʒ ponit albinꝰ ſu per
geñ.dicẽs.angelicũ peccatũ in geneſi abſconditũ ẽ et lo
quit᷑ de peccato ſuꝑbie.et hoĩs patefactũ.qꝛ angelicum
vulnus deus curare nõ ꝓpoſuit.hoĩs vᷣo vulnꝰ ſanare pᷣ
deſtinauit. Sed pari rõne poſſet dici.ꝙ nõ tebebat face
re mentõem de pcto temptatõis.cũ illud pctm tempta⸗
tõis eẽt incurabile ſicut et pꝑctm ſuꝑbie dyaboli qð fuit
pꝛimũ pctm. Ad qð dicendũ.ꝙ aliud eſt de pcto pꝛimo
ſuꝑbie et alind de pcto temptatiõis vt vtrũq; ſit incura⸗
bile.peccatũ em temptatõis introductũ eſt. vt onderet᷑
ꝙ homo peccauit dyabolo ſuggerẽte.et ex hoc vna ratio
eſſet ꝓpter quã erꝰ pctm eẽt remediabile.vñ nõ ꝓpter ſe
introduxit ſcriptura pctm temptatõis dyaboli.decurſꝰ
em̃ ſacre ſcripture eſt ad oſlẽdendũ totã ſeriẽ. ſᷣm quã ge
nus hũanũ ꝑ xpᷣm eſt liberatũ et ad dignitatẽ reſtitutũ.
ꝙ at agit᷑ de pcto dy aboli h̊ nõ ẽ niſi ex quadã anthite⸗
ſi.vel vt oñdat᷑ eius pctm fuiſſe occaſio pcti hoĩs.¶l Ad
aliud vᷣo dicẽdũ ẽ.ꝙ nõ eſt ſite de pcto temptatõis et de
peto ire vel ſuꝑbie.peccatũ em temptatõis oꝛdinẽ habʒ
ad aliquã aſfectõem inoꝛdinatã pꝛioꝛeʒ.nullꝰ em̃ inten⸗
dit nocere alteri niſi vt ꝓſit ſibi eo mõ quo nõ cõgruit.
Si ðᷣo obijciat᷑ ꝙ pt᷑ ho aliꝗs pꝛio peccare peceato tẽ⸗
ptatõis.Fᷣm ꝙ hõ tẽptat hoĩem ad ſeducẽdũ.dicẽdũ ẽ ꝙ
etiã ⁊ ĩ hoĩe hñte naturã coꝛruptã.et ĩ angelo ſꝑ pᷣcedit
aliq̃ alia affectõ. nata eĩ ĩcoꝛrupta ñ incliat pꝛio ad no⸗
cumẽtũ ꝓrimi.ſ̊ ſiẽ ðᷣfectibilitas in ipo li.ar. Pꝛiĩo ĩcli
nat ad illð ꝗð ꝑtinet ad ꝗꝓpꝛiã ꝑſonã.ſcdᷣo ad id qð eſt ĩ
ꝓximo.vñ ſi hõ eẽt in ſiatu innocẽtie.nõ eẽt eiꝰ peccatũ
pꝛimũ temptatio ad ſeducẽdũ alterũ:ſᷣ ꝑuerſio ex conſi
ne alicuiꝰ Apꝛij boni apparentis.

deratone —
Membrüſecundũ

E
go queꝛit᷑ vtru fuerit vnã ſola teptats
vel plures.et vidr ꝙ vna ſola.qꝛ vni pctᷣo
rñdet vna ſola temptatõ inclinãs ad illð.
ſ vnũ fuit peccatũ Eue pꝛimũ.j vna fuir

tm̃ temptatio inclinãs ad illud.4 Sʒ videt᷑ cotrarium.

temptatio em̃ fuit reſpectu fꝛuctu eſibilis. Itẽ temptatõ
mit reſpectu appetitus ſciẽtie. Item temptatio reſpectu

appetitus eſſendi ſicut deus.ergo nõ fuit vna ſola tẽpta⸗
tio.¶ Ad qð rñdenduʒ.ꝙ fuit vna temptatio:quia vbi
vnũ pter alterũ.totum reducit᷑ ad vnũ.temptato autem
fuit de inobedientia.motiuũ aũt ad illã tranſgreſſioneʒ
fuit appetitꝰinoꝛdinatꝰſiłitudinis diuine:et ſᷣm hec vni⸗
ca fuit temptatio.ꝙ em̃ mouebat᷑ eua ad eſum fructꝰveti
ti.hoc fuit rõne illiciti deſiderati qð ei a dyabolo ꝓmit⸗
tebatur.cui nõ eſt credendũ.cũ ipſe ſit mendax et pr eiꝰ.
et ideo dicit Criſo.ꝓmittit multa.nõ vt det: ſed vt acci⸗
piat. et ideo nõ opoꝛtet ei credere vlr:ſed et bladientem

eum odire.et cũ maiora ꝓmittit tunc magis aduertere:

qm̃ et euaʒ qñ eam magis ſpe extulit tũc deiecit.⁊ maxia

eſt ei operatus mala.et ſic pᷣncipaliter vna fuit tempta-

tio.quia vnũ fuit pᷣncipale motiuũ:ſ tamen plures rõne
actuum ↄiunctoꝝ et motiuoꝝ.

lembrum tercium

Ercio querit᷑ ſi aliquo mõ fuerũt plures.
que illaꝝ fuerit pᷣma.erat eĩ temptatõ ali⸗
quo mõ de appetitu ſcie. Item de apetitu
immoꝛtalitatis.de appetitu ipſiꝰ delectatõ
nis etiã in guſtu. Item math.iiij.dr. ꝙ temptauit ipſum
dyabolus de gula.de auaricia. de vana gła.ſi ̊ plures
erant aliqͥ modo.aliq illarũ fuit pꝛima: põt queriq il⸗
laꝝ. Et videt᷑ ꝙ illa qͥ fuit de vana gloꝛia ſiue de ſuꝑbia
hoc em̃ dicit᷑ eſſe pꝛimũ petm pꝛimoꝝ ꝑentum. ſᷣm ꝙ ba
betur ſuꝑ illud pᷣs.Suꝑbi inique agebat vſq;quaq;.gl.
maximũ pctm eſt ſuꝑbia.qꝛ inde manauit origo nr̃i deli
cti.hoc telo dyabolꝰnos pꝛimo vulnerauit.g̊ pꝛima tem
Si, de ſuꝑbia ſiue vana gloꝛia: q ad idem reduci

tur. ¶ Sʒ videt᷑ ꝙ fuerit temptatõ pꝛima de gula.per h
quod dr luce.iiij.vbi agit᷑ de temptatõnibo in principio.
dicit᷑ em̃ ꝙ eo oꝛdine temptauit xpᷣm qͥ temptauit adam.
h̊ temptatio xpᷣi incepit a gula: q̊ temptatio pᷣmi ꝑentis
incepit a gula. ¶ Ad qð dicendũ. motiuũ pꝛimum in
om̃ibo temptatõnibo ade fuit apetitus excellentie.⁊ idðo
reducende ſunt temptatõnes.ſi qͥ modo pluꝛes fuerũt ad
illã tanq; ad pꝛimã.¶¶ Ad obiectũ aũt in ↄtrarium dicen
dum eſt. ꝙ dr temptatio gule pᷣma ꝓpter boc.ꝙ Em illazʒ
q̃ſi ↄſequenter ↄtractum eſt oꝛiginale peccatũ.Vñ dicit
pꝛima ad h.etſi non dicat᷑ pᷣma ſimpliciter.temptatio eĩ
ſuꝑbie vel auaricie fuit de pcto ſpirituali.temptatio vðᷣo
gule fuit te peccato carnali. traductio autem coꝛruptio
nis ex ꝑte carnis accipiebat᷑.Vel aliter põt dici.ꝙ tem⸗
ptatio de gula fuit pᷣma licet actꝰnõ eſſet pꝛimꝰ.ſicut em̃
br.iij.geñ.dyabolꝰpᷣmo dirxit ꝑ ſerpentẽ ad mulierẽ q̃re
pᷣcepit vobis deus vt nõ comedatis de om̃i ligno ꝑadiſi.
deinde vᷣoo ga intellexit euã dubitaꝛe dicentẽ.ne foꝛte mo
riamur.ſecutũ eſt qð dixit ſerpens. nequaq; moꝛiemini

tercio vᷣo ſubiungitur eritis ſicut dij ſcientes bonum et

malum.

(IJlembrum quaꝛtũ

— Varto querit᷑.vtrũ temptatio pᷣmoꝝ paꝛẽ
tum facta fuit mediãte aliquo ſenſibili.et
videt᷑ ꝙ non.quia eſſe ſcientẽ ſicut denzʒ.eſt

— yſe — cognoſcibile ab intellectu: h̊ ſe nõ mediãte

ſenſibili.vñ cũ dyabolꝰintenderet ſuggere h̊ qdð appetere
tur ab eua potuit h̊ ſuggere nõ mediate aliquo ſenſibili.
lIYtem ad idem aug.in li.de li.ar.diſcernẽda ſunt gene
ra viſoꝝ quoꝝ vnum ẽ qð ꝓficiſcit᷑ auẽte ſuadentis.q̃le
eſt illud dy aboli cũ homo ↄſentiendo peccauit alterum
ſubiacentibo rebus vel intentõni animi vel ſenſibilibus
coꝛpoꝛis.ex quo accipitur:ꝙ a voluntate ſuadentis pꝛo/
ceſſit illud pctm ſiue illa temptatio cui mulier ↄſentien⸗
do peccauit.(¶ Contrariũ oſtendit᷑ ꝑ hoc qð dicit bẽᷣus
Merñ.ſuꝑ cant᷑. Sic pꝛimo intrauit moꝛs ꝑ auditũ.ita
pꝛimo ⁊ vita.fiqes em ex auditu:auditus aũt ꝑ veꝛbum
dei. x.ad Ro.(¶ Ad qð dicendum.ꝙ temptatio fuit me⸗
diãte ſenſibili:p̊ de re tñ intelligibili primo.¶ Ad obie⸗
cta aũt in ↄtrariũ dicendũ eſt.ꝙ receptio illiꝰ ſpeciei in⸗

telligibilis bñ potuit eſſe ꝑ ſe.non mediante ſenſibili.ꝗa
vᷣo temptatio hominis qui ab initio creatus eſt rectus.2
compoſitus ẽ ex parte intelligibili et ſenſibili.cõuenien⸗
tius incepit a ꝑte intelligibili et ſenſibili ↄuenientius ĩ⸗
cepit a ꝑte infirmioꝛi. Infirmioꝛ autem fuit pars ſenſi⸗
bilis.ideo a parte ſenſibili incepit temptatio.et hec fuit
mediante ſenſu.mediante vᷣo auditu ↄuenienter primo.
quia eſt ſuſceptiuus locutõnis.locutio auteʒ ↄmunis eſt
ipſis angelis et hominibo coꝛpoꝛibus aſſumptis.et ideo
ↄuenienter pꝛimo temptatio facta eſt ꝑ auditum. ab au⸗
ditu autem tranſit ad viſum. et poſt vſq; ad olfatum.et
poſt vſq; ad tactum.et vltimo vſq; od guſtuʒ.et hoc vlti⸗
mum ſimpliciter fuit ꝓhibitum.qð eniʒ dicitur in Geñ.
e tangeremus illud. loquitur de tactu ꝓut guſtus eſt

quidam tactꝰ.vel de tactu oꝛdinato ad guſtũ.i Ad ſecũ⸗/

dum vo dicendum.ꝙ dicit aug.in li.de li.ar.ꝙ loquituꝛ
ibi de viſu interioꝛi qð fuit ſimilitudo excellentie diuine
qð et ſi appꝛehendi potuit ab intellectu hũano nõ mediã
te ſigno ſenſibili: ꝓpter infirmioꝛem ꝑtem ex illa ꝑte mo
uit hominem ipſe dyabolus.ſecus eniʒ eſt in intellectu
noſtro iam viciato quem poteſt temptare dyabolus nõ
mediante ſenſu.et de intellectu hominis exiſtente recto a

princ .
Membꝛeu qumtum

Vinto queritur quaꝛe facta fuit mediante
ſerpente.videtur eĩ cum dyabolꝰ habuit
poſſe aſſumendi corpus aereũ in ſilitudie
coꝛꝑis hũani:ꝙ in illo corꝑe ↄuenientius
uerit temptaſſe hoĩem.4 Item multa ſunt animalia
alia pꝛecedentia delectabile homini. vt colũba et alia et
alia geneꝛa animaliũ.que ↄſona ſunt homini: videt᷑ ̊ q
ꝑ hmõi genera animaliũ magis ↄgrueret temptaſſe ho⸗
minem ad ſeductõnem.¶ Item ſunt multa genera aiali⸗

unm vt auiũ que ↄueniẽtius hñt oꝛganũ ad foꝛmandũ vo

cem ſiłem homini.cũ ergo ꝑ illam ꝑtem inciperet tẽpta⸗
tio.ↄuenientiꝰfieret ꝑ hmõi aĩalia volatilia.¶ Pꝛeteꝛea
ſunt quedã aĩalia q̃ aſſiłlant᷑ in figura hoi.vt ſymea.con
uenientiꝰꝗ̊ ꝑ illud qð viciũ erat fieret temptatõ.⸗ IJItem
occaſione huiꝰquerit᷑ de h qð dicit᷑ in geñ.ꝙ ᷣpens eꝛat
callidioꝛ cũctis aĩalibo.et ſᷣm lram.lxx.interpᷣtũ d pru⸗
dentiſſimꝰbeſtia ꝝ.videt᷑ em̃ ꝙ in genere aĩaliũ apes pru
entioꝛes dicant᷑.⁊ foꝛmice ſiłr.et multa etiã geneꝛa aĩi⸗
maliũ de quibo loꝗtur in li.de naturis aĩaliũ.¶ Pretẽa
nungd elegit dy abolꝰſerpẽtẽ ad tẽptandũ ꝑ ipᷣm.an bãc
ptatem habuit ꝑ aliud genꝰaĩalis temptare: ¶ Að pꝛi⸗
mum et ſcõm dicendũ. ꝙ licet aĩalia ſint magis cõſona
nature hoĩs.ꝑ ſerpentẽ tamen ꝑmiſſus eſt temptare. ſer
pens em̃ ille ſicut dic beda.vultũ habuit virgineũ.vt peꝛ
ſiłe faciliꝰdeciꝑet.ſilitudo em̃ mater ẽ falſitatis. Pꝛete⸗
rea ſerpens bʒ quẽdã lubꝛicũ motũ et ſuauẽ.vnð ↄuenit
motui temptatõnis interioꝛis ꝗ eſt lubricus ⁊ leuis.vn:
de aug.in li.xij.de trini. Quõ coluber aꝑtis paſſibo ſed
ſquamis minutiſſimis niſibus repit.ſic lubricus defici⸗
endi motꝰnegligentes minutatim occupat. et incipiens
a ꝑuerſo appetitu ſiłitudinis dei.venit ad ſimilitudinem
pecorũ. inde eſt ꝙ nudati ſtola pꝛima pelliceas tunicas
moꝛtalitatis meruerunt.honoꝛ aũt boĩs fuit ſimilitudo
dei.dedecus ſimilitudo pecoris.ideo dicitur in pſal.ho⸗
mo cum in honoꝛe eſſet non intellexit.com ꝑatus eſt iu⸗
mentis inſipi.Jumenta aũt dicunt᷑ ea q̃ data ſunt bomĩ
in adiutoꝛiũ.¶ Ad terciũ vo dicendũ.ꝙ licet ſint multa
animalia q̃ habent oꝛganũ ad foꝛmandũ voceʒ ſiłem lo
cutõni hoĩ nõ tñ ꝑ illã opoꝛtuit fieri temptatõeʒ pᷣmam.
nõ em̃ requirit᷑ ↄueniẽtia oꝛgani maioꝛ.cuʒ dy abolus ꝑ
ipᷣm ſerpentẽ loq̃ret᷑.q ptatẽ habebat foꝛmãdi vocem ſi⸗
milem locutõni.vel etiam locutionem.ſicut em̃ dic aug.
dy abolus ꝑ ſerpentẽ locutus eſt.vtens eo velut oꝛgano.
mouenſq; eius naturam eo modo quo modo nature il⸗
le mouere et moueri illa potuit ad exprimendos verbo⸗
rum ſonos. et ſigna coꝛpoꝛalia per que mulier ſuaden⸗

i tis intelligeret voluntatẽ. 4 Ad quartum vo dicendum ey plectꝛo lingue et motoꝛ ſufficiẽs.ſũt ea ꝑ que pt᷑ ſoꝛma
i. ꝙ licet ſerpẽs habeat vultũ virgineũ vel ſimilẽ homi. et ri vox litterata.nõ ergo videt᷑ miraculũ ꝓpꝛie dictuz ibi
ſi nũc habeat vultũ terꝛibilem:tũc tñ nõ habuit. vñ potu⸗ eẽ ſed mirabile.qꝛ nibil mutatũ eſt in diſpoſitõne inſtru
un it ↄgruentiꝰtemptare qᷓ; ꝑ aial quod aſſilat᷑ nüc homi in menti.etſi inueniat nomen miraculi.pꝛo mirabili videt᷑
figura.et hoc maxime vt pᷣſignaret ꝙ bomineʒ grertn accipiendum.
erat creatus a pꝛincipio ſicut dr.viij.ecẽs.intenderet in⸗ b ſe
1 curuare ꝑ affirmatõeʒ vt olungeretur terꝛenis. inter vo (Mem brun eb tunn
u⸗ aĩantia illud qð plus incübit terꝛe eſt reptile.et ideo ſeꝛ FEFEptimo querit᷑ quare temptauit pꝛio mu
nct pens dr̃ qꝛ ſerpit.Sed cũ hoc videt᷑ dici in pena.ij.gen⸗ lierẽ et ꝑ mulierẽ virũ.cũ em̃ in viro tota
lin Pectoꝛe et ventre repes.magis tñ videt᷑ in penã dy abo eſſet nat᷑a hũani generis.dyabolꝰ at hũa⸗
en. li dici. ꝓpter h̊ ꝙ hr.j.gen.fecit deus beſtias terꝛe iuxta — no generi inuideret.et ꝓpter hoc tenderet
eſt ſpẽs ſuas.et iumẽta:et ome reptile terꝛe. Ad gninz vo ad ruinã eius.ĩmediate debuiſſet temptaſſe virũ.i¶ Pꝛe
dicendũ. ꝙ ſerpens nõ dr callidioꝛ vel pꝛudentiſſimra⸗ terea. viro facta fuit ꝓhibitio:gᷓ cũ temptatio eẽt ad t᷑nſ
e tione nature ſue:̊ oꝑans dyabolus in ipſo. vñ ang'.xj. greſſionẽ pᷣcepti faciendam. temptatio debuit fieri viro
ne ſuꝑ geñ. ſerpens ille nõ irꝛonali aia ſua:bᷣ alieno iaʒ ſpi⸗ ediate et nõ mulieri.cũ ipᷣi mulieri nõ fuit facta ꝓhi⸗
i ritu i.dy abolico. pot ſapientiſſimꝰdici oim beſtiaaum. bitio tanq; nõdum exñti. ¶Contra ang. de tri. Coꝛpoꝛe
8 qntülibet em̃ pᷣnaricantes angeli de ſuꝑnis ſedibo meri ibi ſubiecto et tanꝙᷓ inſtrumẽto abutens fallaciam ſer⸗
n to ſue puerſitatis deiecti ſint:natura tam excellentioꝛes mocionatus eſt femie.ſcʒ a ꝑte inferioꝛi illius hũane co
No ſunt omibo beſtijs. ꝓpter rõnis eminentiã: quid ꝙ̊ miruʒ pule incipiẽs.vt gradatim ꝑueniret ad totum. Ex q̊ ac⸗
o3 ſi ſuo inſtinctu dyabolꝰiam implens ſerpentẽ eiq; ſuum cipitur.ꝙ a ꝑte inferioꝛi ſeʒ muliere cõuenienter ĩccpit
ſpm̃ miſcens eo moꝛe qͥ vates demonioꝝ implere ſoletſa temptatio. Ad idem videt᷑ qd dicit᷑ in. xxv.ecci.a mu⸗
pientiſſimũ eũ reddiderat.oim beſtiaꝝ ſm oĩam irꝛato⸗ liere initiũ pcti.ꝑ illam em̃ omnes moꝛimur.(¶Ad qð
nalem: ſapia at hic accipit᷑ ad malũ nõ ad bonnʒ. 4 Ao rñdendũ.qꝙ ↄueniẽter facta fuit temptatõ quo ad initiũ
. ſextũ dicendũ.q; nõ fuit in electõne dy aboli elige aimal erx ꝑte mulieris.ex ꝑte em̃ inferioꝛi humani generis adi⸗
qð vellet:ſed qð ei oceſſum fuit.vñ aug.nõ debem ſane tum queſiuit ipe dyabolus.ſicut ↄtingit in vnoquoq; no
opinari ꝙ ſerpentẽ ſibi ꝑ quẽ temptaret ſuaderetq; pec⸗ ſtrum:vt ſicgradatim aſcenderet et tandem conſũmaꝛe⸗
6 rurdhalſe eliget: b 8 eſſet illo ꝓpter HH tur temꝑtatio. — ðð
inuida voluntate decipièdi cupiditas nõ niſi ꝑ illud ai- WI. b 51 .
l mal potuit p q poſſe pmiſſus eſt. nocendi em volũtas lem ru octaun
4 põt ei eſſe a ſe nõ eſt aũt ptas niſi a deo. P Ctauo nerit verun pſimili noelo plen
iaaHoemkrs e tur in nobis temptatio dyaboli.quõ ↄple⸗
I 12 1Ie rum ſertum ”MM ta eſt ĩ pmis ꝑentibn. ad s̈ dic aug. in. ij.
Exto querit᷑.vtrũ ſonus emiſſus ꝑſerpen ſuꝑ geñ. adueꝛſus manich.ij .õ polſumus
tem fuit foꝛmatꝰa dyabolo.et expᷣſſus per a dyabolo temptari.niſi ꝑ illam ꝑtem qꝗᷓ quaſi imaginẽ
5 ſerpentẽ vel a ſerpente foꝛmatꝰ et expᷣſſus. vel exemplũ mulieris in hoĩe ipo oñdit. Similiteꝛ aug:
4 Et videt᷑ ꝙ dy abolꝰmouerit lingua ſerpẽ in. xij. ð tri. ſieut in illo manifeſto ↄiugio duoꝝ hoĩm ꝗ
tis ad exprimendã hmõi locutõnez.ita ꝙ; diſtinctõ non pmi facti ſunt.nõ mãducauit ſerpens dæ arboꝛe vetita.
eſſet ex prate aĩie ſenſibilis in ſerpẽte.ꝑ boc qð dic augꝰ. tm̃ mãducandũ ꝑſuaſit.mulier aũt nõ ſola comedit: ſeld
in li.de mirabilibo dicens.in igne ⁊ nubibus modos lo viro ſuo dedit.ita ꝙ in vno bomie gerit᷑ caꝛnalis ſenſus
quẽdi inuenit.ita ĩ oꝛe aĩialis plenitudinẽ lingue guber⸗ vel aĩalis ingerit qndã illecebꝛã fruendi ſe. et tũc velud
nauit:et loqꝗtuꝛ de azina balaaʒz de q̃ idem dicit.xj.ſuper ſerpẽs alloquit᷑ feminã. huic aũt illecebre ↄſentire.eſt de
geñ. ad lit. ſic locutus eſt ſerpens bomini. ſicut aʒina in⸗ ligno ꝓhibito manducare: ſed iſte ↄſenſus ſi ſola animi
qua ſedebat balaã locuta eſi:niſi ꝙ illud fuit opus dya⸗ lectatõne cognitõnis ↄtentꝰſit.ſuꝑioris vpᷣo auẽte con⸗
boli. hoc angelicũ.¶ Item aug. in eodem li. In ſerpente ſilij mẽbra retinent᷑ vt nõ exhibeant᷑ mẽbra iniquitatis
locutus eſt vtens eo velut oꝛgano. mouenſq; eiꝰ naturaʒ pcxᷣn. ſola mulier velut cibũ vetitũ comedit.Si vᷣo ita de
i eo modo quo ille mouere et illa moueri potuit. ad expꝛi cernit᷑ quodcũq; pcim vt ſi ſit ptas oꝑe ↄpleat᷑. intelligẽ
mendos ſonos verboꝝ.ex quo accipit᷑:ꝙ ipſa fonmnatio da eſt mulierẽ cædiſſe viro ſuo ſecũ edendo illicitũ cibũ.
e fuit ab ipſa virtute dyaboli. ¶ Sed videt᷑ cõtrarium.q; er qᷣ accipit ꝙ temptatig in nobis agit᷑ ↄoſilr quemadmo
4 poſſit ſoꝛmari ab ipſa ſenſibili anima imediate. per hoc dũ in pᷣmis ꝑentibo. ¶¶ Sʒ videt᷑ ↄtraꝛiũ.nõne temptatõ
ſit ꝙ dicit aug.de mirabilibus. Intelligimus deum nihil ĩ Dyaboli aliqñ fit qᷓ temptat hoĩeʒ de infidelitate h̊ autẽ
natura lingue mutaſſe.& pari ratione. nec dy abolus in nõ fit mediãte ſenſibili ꝑte.cũ nõ ſit res ſenſibilis.̊ non
l lingua ſerpentis.ꝗ ipſa ſenſibilis ipius ſerpentis ex ſua videt᷑ ꝙ ↄſiłr agat᷑ temptatõ in nobis quẽadmodũ in p⸗
4 poteſtate ꝓxima ſoꝛmauit ſeꝛmonem.4¶. Item in homine mis n. E qð rñdendũ. ꝙ nõ tm̃ fit temptatio
6 cum a rõnali ꝓcedit ſermo. ꝓcedit mediante virtute ſen in nobis ꝑ ꝑtem ſenſibilẽ:ſed ꝑ ꝑtem intelligibilẽ. maioꝛ
n ſibili.g̊ immediatũ pꝛincipium ad foꝛmandũ locutõem tñ habitatõ temptatõnis ẽ a ꝑte ſenſibili.¶ Ad illud vo
6 eſt anima ſenſibilis.pari ratõne videtuꝛ hoc eſſe:dy abo qð vicit augadueꝛſus manich.Dicendũ eſt.ꝙ nõ poſſe
6 lus mouit animã ſenſibilem ipſius ſerpentis.et ipa mo⸗ or multiptr. vel vt remoueat om̃eʒ potentiã.vel vt remo
ta mouet ad foꝛmatõneʒz ſermonis ſiue locutõnis.( Ad ueat amplioꝛẽ diſpoſitõeʒ potentie.et ̊ vltimo mõ dici
1 quod dicenduʒ.q; non fuit ex virtute anime ſenſibilis in tur ꝙ nõ poſſumꝰtemptari a dy abolo niſi ꝑ ꝑtem aima
ipſo ſerpente tanꝙᷓ a ſufficienti pꝛincipio: ſed fuit a vir⸗ lem.i.ꝑ illam ꝑtem ſumꝰdiſpoſiti et pꝛoni.vel aĩalis ꝑs
tute dyaboli. de ſe em habet anima ſenſihilis in anima⸗ põt dici ꝑs rõnalis qᷓ ↄuertit᷑ ad coꝛpꝰ et pᷣm hũc modũ
libus habentibo coꝛ et inſtrumenta vocalia.ꝙ poſſit foꝛ⸗ verũ eſt ꝙ nõ eſt temptatio niſi ꝑ partẽ aĩialem. ¶ Ad il
. mare vocem: ſed ipſa diſcretio vocis litterate cum ſigni lud dᷣo qð dicit augin li·de tri: ſoluendũ ẽ ꝓꝑ hoc qð dĩc
ficatõne eſt a motoꝛe ratõnali. In hoc autem differt lin⸗ cũ intentõne mentis.q̃ in rebo tꝑalibo et coꝛꝑalibo ꝓpter

gua hominis.ꝙ habet poſſibilitatem perfecte ad hoc:ſᷣ
hlingua ſerpentis et alioꝝ brutoꝛuʒ imperfecte. vnde nõ
fuit poteſtas date lingue ſerpentis in iſta foꝛmatõne vo
cis litterate:ſed poteſias quam habuit imperfecte.reda
cta fuit ad actum per dyabolum ex pmiſſione diuina.⁊
dicit Kemi. labia mandibulum 7 detes ad qð fit locutõ

actõnis officiũ ratõcinãdi viuacitate verſat᷑.carnalis il
le ſenſus vel animalis ingerit quandã illecebꝛã fruẽdi
ſe.tũc velut ſerpẽs alloquit᷑ feminã. vñ nõ vult ſemꝑ di⸗
cere ꝙ ſerpens.i:ſenſualis motꝰ in omi temptatione in⸗
gerit illecebram:ſed cum te rebus tꝑalibus ⁊ coꝛꝑalibo
eſt intentio. H

Ono querit᷑quaꝛe deus ꝑmiſit temptatõ
neum hinõi fieri. cũ ex hmõi temptatone eſ⸗
ſet tantũ malũ ꝑuenturũ.¶. Ad qð dicen⸗
oum ꝑ hoc qð dic aug.ſuꝑ geñ.ꝙ melius
fuit creare hoĩem qui poſſet nõ ↄſentiꝛe temptõni.q qui
nõ poſſet temptari.ex hoc em̃ exercet᷑ virtus.⁊ eſi palma
gloꝛioſioꝛ nõ ↄſenſiſſe temptatõni ꝙᷓ; non poſſe temptari
et licet magnũ malũ futurũ eſſet: nõ hoc fuit ꝑ opus dei
ꝑ opus ipſius homis. O aũt facturus erat ho ꝓpria
voluntate ꝑ culpam. deus oꝛdinauit equitate ꝑ penam.
et vt alijs eſſet ad cautelam. hic aũt attendendum ꝙ alr
fuit temptatio mulieris ꝑ ſerpentẽ. et aliter viri ꝑ muli
erem.que vtraq; ꝑmiſſa eſt a dño.ſerpens em̃ nõ intelli
gebat ſonos verboꝝ qui ꝑ illum fiebant ad mulierẽ. mu
lier vᷣo intelligebat.vnde ipſe dy abolus per ſerpentem
temptanit. non ipſe ſerpens temptauit. mulier aũt tem⸗
ptauit virum.nõ aũt ipſe dy abolus. d⸗

o minioꝛum parentum.
MMpleto tractatu
de temptatõne dyaboli in generali? in
V ſpali pᷣm ꝙ temptauit pᷣmos ꝑentes:cõ⸗
ſequẽter dicendũ eſt de pcto hoĩs. Com
— 6 pletꝰem̃ eſt tractatꝰde pcto dyaboli ĩ ſe
et in ↄ ꝑatõne ad hoĩem.triplex aũt attendit᷑ pcẽm hoĩs.
fuit em quoddã pcr̃m in quo pſona coꝛrupit naturam.⁊
illud fuit pctm pᷣmoꝝ ꝑentũ.fuit aliud pctm in quo na⸗
tura coꝛrupit ꝑſonã.et illud dr oꝛiginale.fuit terciuzʒ in
quo ꝑſona coꝛrumpit ꝑſonam ⁊ hoc dicit᷑ pcẽm actuale.
2 adbuc ñ ceſſat coꝛrũ ꝑe.qͥtidie em̃ ꝑpetrat᷑ actuale pec⸗
catñ. Pꝛimo ꝗ dicendũ eſt de temptone pᷣmoꝝ ꝑentũ qð
erat pmũ tꝑe et cauſalitate inter pcta hois. Scðo dicen
dum ẽ de pcto oꝛiginali. Tercio de pctᷣo actuali. qdð qͥti⸗
die ꝑpetrat᷑ qꝗð etiã ↄtinet pcẽm pᷣmoꝝ ꝑentum:qͥ ad hoc

ꝙ ꝑſona coꝛrũpit ꝑſonã. In pcto em̃ pmoꝝ ꝑentũ et per

ſona coꝛrũpit ꝑſonã.et pſona coꝛrũmpit naturã.quo ad
boc ꝙ ꝑſona coꝛrũpit ꝑſonã:ↄtinent᷑ ſub actuali pcto.q̊
ad h̊ pᷣo ꝙ ꝑſona coꝛrũpit naturã:hʒ ꝓpriã rõneʒ vt dica
tur oꝛigo oim pctoꝝ. Circa ꝗ̊ pcm pᷣmoꝝ ꝑentum hec
queri pnt.Primo qð fuit genpct᷑i. Scðo de cã peccati
CTer cio de q̃ntitate pcti reſpectu alioꝝ pctorũ. Quarto
de ↄpatõne pct᷑i ade ad pctẽm eue. Quinto vtꝝ pet̃m illð
fuit remediabile.Sexto vtrũ adã potuit peccare pꝛĩo ve
nialiter. Septimo de gradibo pcti. Octauo de tꝑe pet̃i.
Mono de effectu illius pct᷑i ſiue nocumento quod ex illo
peccato pꝛouenit.

(Membrum primum
Irrca pᷣmũ qͥ qrit᷑ qð fuit genꝰ pcti ſic obij⸗
cit᷑.videt᷑ em̃ ꝙ pᷣmũ pet̃m ſit ſuꝑbia.ya⸗
bolus em̃ traxit hoĩem ad ↄſile pctm illi q̊
ceciderat: ̊ ceciderat pcto ſuꝑbie. ᷓ pꝛimi
pentes peccauerũt pcto ſu ꝑbie.4 Ad idẽ aug.ad oꝛoſiũ
elatꝰſuꝑbia ſuaſioni ſerpẽtis obediẽs pᷣcepta ↄtempſit.
4¶ YIem. x. ecci. Initiũ ſuꝑbie hoĩs apoſtataꝛe adã. qm̃
ab illo ꝗ fecit illũ receſſit coꝛ eiꝰ.¶¶ Ad idẽ.b.berñ.ſuper
can.abo dy abolꝰ hõ meditati ſũt altitudinẽ affectãtes.
ille potẽtie. iſte ſcie.g̊ hõ peecauit elatõe ſcie. Iteʒ. v. ad
Ro.ꝑ inobediẽtiã vniꝰhoĩs pctoꝛes ↄſtituti ſunt multi.
Et aug.ſuꝑ gen.iõ potuit meliꝰ⁊ diligẽtiꝰcõmẽdari q;
malũ ſit ſola inobediẽtia cũ ideo reus iniꝗtatis factꝰ eit
hõ.qꝛ eã rẽ tetigit ð ꝓhibitõeʒ quãẽ ſi nõ ꝓhibitꝰ tetigiſſʒ
nõ vtiq; peccaſſet.Ex ꝗbo ↄcludit᷑ cu inobediẽtia ſit filia
ſuꝑbie.ꝙ peccauerit pcto ſupꝑbie. Siłr in eodẽ libꝛo dr.
inſuit meti eiꝰamoꝛ ꝗdaʒ ꝓpꝛie ptatis et quedã te ſe ſuꝑ⸗
ba pᷣſumptõ.ſ̊ pᷣſumptõ ad ſuꝑbiã reducit᷑.⁊ ita fuit pec

Mueſtio. cxx. De pecca⸗

catum ſuperbie.¶ Sed videtur cõtrariũ ꝙ fuit pecca⸗
tum auaricie.fuit em̃ apetitus in eo ſcie.auaricia aũt
nõ tm̃ eſt apetitus pecani ſicut dicit greg. ſed et ſcien⸗
tie et altitudinis et hmõi.cum ergo habuit appetitũ ſci?
tie ſicut innuit᷑.iij.geñ.et ita videtur ꝙ ſit peccatũ aua⸗
ricie.¶ Item videtur ꝗ; ſit peccatum erroꝛis. adam em
nõ fuit ſeductus ſed mulier.ſicut habetur.j.ad thi.ij.et
exponũt aliqui nõ fuit ſeductus in eo in quo eua:vel nõ
in tantũ ſeductus quãtuʒ eua.eꝛgo fuit peccatũ erroꝛis.
credere em̃ ꝙ poſſet eſſe ſicut deus eſt peccatũ ſeductõis
vel erroꝛis.ergo fuit ibi peccatum erroꝛis.¶ Item vidr
qꝙ; eſſet peccatũ gule.dicit em̃ Amb.ſuꝑ luc.ꝙ eo oꝛdie

temptauit xpᷣm quo pꝛimũ hoĩem deiecerat.ſed xp[ᷣj pꝛi⸗

mus homo fuit gula.¶ Ad quod reſpondenduʒ/ꝙ pec

mo temptauit de a peccatũ quo deiectꝰ fuit pꝛi
catum illud quo pꝛimò mouebat᷑ fuit ſuperbia. appete⸗

bat em ſimilitudiem ſciẽtie diuie.ſicut dyabolꝰ appetijt

ſilitudiem potẽtie diuĩe.ex hoc aꝓpetitu ꝓceſſit vlterius
ad appetẽdũ fructũ ꝓhibitũ.ex appetitu vo ſecuta ẽ co⸗
meſtio.Si vᷣo dicat᷑ pꝛimũ qð ẽ ĩmediatũ et ꝓximũ ꝑ qð
dicit᷑ trãſfuſa coꝛruptio mediãte carne hũana.dicet᷑ il⸗
lud peccatũ eẽ peccatũ gule. Aod illð ergo qð obiectuʒ

eſt. dicendũ eſt ꝙ cũ obijcit᷑ de pᷣſũptõne vel inobediẽtia

totũ reducitur ad peccatũ ſupbie.ratio em̃ ↄtemnendi
p̃ceptũ ad ſuꝑbiã reducit᷑. Silr pᷣſumptio ꝗꝓpꝛie poteſta
tis.vñ ſicẽ hẽt᷑ ſuꝑ geñ.dicit᷑ in ꝑſona ipᷣius exꝑtus quid

mali habeat pᷣſumptio ꝓpꝛie poteſtatis et ꝗd bonũ ad⸗

iutoꝛiũ gr̃e.dicit ps.Oñe in volũtate tua pᷣſtitiſti decoꝛi

meo virtutẽ.auer.fa.tu.a me.et factus ſum cõturbatus

Ad illð vo qð obijcit᷑ ꝙ fuit peccatũ gule.dicẽdũ ẽ ꝙ
peccatũ gule fuit pꝛimũ.i.ĩmediatũ ex quo ſecuta ẽ coꝛ⸗
ruptio hũane nature.et de illo fuit pꝛimus ſermo a dya

bolo cũ dictũ eſt.cur pᷣcepit deus vobis ⁊c̃.ſed vt ad illð

moueret pᷣceſſit aꝑpetitꝰ elationis.¶.Ad illð vo qð obij⸗

citur de pcto erroꝛis ſiue ſeductõis.dicẽdũ eſt.ꝙ nõ fuit

ibi peccatũ erroꝛis licet ſeducta eẽt eua.nõ aũt om̃is ſe⸗
Ductio ẽ infidelitas ſᷣ illa que ẽ circa terribilia fidei.cũ
at᷑ dixit ei dyabolus.eritis ſicut dij.nõ errauit i illo ar⸗
ticulo ꝙq vnus ſolꝰ eſt deus credẽdo ꝙ poſſent plures eẽ
dij. Eſi em ̊ nomẽ deꝰ nomẽ vniꝰ ſouius dei nata:nihil⸗
ominꝰtñ ẽ nomẽ eoꝝ qui dicũt᷑ dij ꝑticipatiue vł adopti
one.ſiẽ̃ dꝛ in ps.Ego dixi dij eſtis.hoc aũt mõ credidit
eſſe ſiẽ deꝰ.ſ̊ nõ illo mõ quo erat ꝑticipatura ſ̊ vltra il⸗
lud.et iõ peccauit in appetitu elatõis et cõcomitabat᷑ q
dam deceptio rõis.cum em̃ hõ m volutatẽ peccat.Fᷣm
rõem decipitur vel errat.nec eſt ille erroꝛ tẽꝑe pᷣcedens
peccatũ illud.ſed ſimul erat.vt peccatuʒ qð eſt in li.ar.
cõſtituetur in illis duobo ꝙ ſcʒ erat.et ꝙ erat volũtatis
4Ao illud vᷣo qð obijcitur de peccato auaricie.dicendũ
eſt. ꝙ auaricia dupliciter dicit᷑. vno mõ ꝗꝓpꝛie.ſcdᷣo mõ
cõmuniter.ſᷣm ꝙ dicit᷑.j.ad thi.vlt.Radix oim maloꝝ

ẽ cupiditas.fuit ergo ibi peccatũ auaricie nõ ſᷣm ꝙ pꝛo⸗

pꝛie dicitur auaricia in amoꝛe diuitiaꝝ:ſed ſᷣm ꝙ com⸗
muniter dicitur appetitus cuiuſcũq; delectabilis indebi
ti. et ſic dicitur radix oĩim maloꝝ.il Occaſione eius qð

iam dictum eſt. videtur.ꝙ ſint plura peccata.peccatuʒ

ſuperbie et peccatum gule.et ita nõ tm̃ vnum peccatuʒ.

Ad qð dicendũ eſt. quod vnum erat quodamò peccatũ.

quia vnum erat pꝛopter alterum.non ſic autem fuit in
dyabolo.dyabolus enim tm̃ habuit ſpiritualem eſſenti
am. homo vo habuit compoſitam ſubſtantiam ex eſſen
tia ſpirituali et coꝛpoꝛali vnde duplicem habuit volun⸗
tatem. vnam ex parte ip̃ius ſpiritualis eſſentie in ſe. al⸗
terã ex oꝛdinatione ad coꝛpus.vnã de re intelligibili.a l
teram de re ſenſibili. Ande quaſi fuit multiplicatũ pec⸗
catũ eius ex ꝑte ſpũalis eẽntie.in ſe fuit appetitꝰ excellẽ/
tie in ſciẽtia vltra debitũ.ex ꝑte vᷣo ſpũalis eẽntie in oꝛ/⸗
dinatione ad coꝛpus erat appetitus delectabilis ſenſi⸗
bilis contra de bitum. et qꝛ vnum ꝓpter alterũ q̃ſi cõpo⸗
ſitũ ẽ peccatũ ⁊ vnũ.ꝗ¶ Pꝛeterea.in relatõe ad diuerſas

n
nad
ſen
fiſce
lna⸗
ni
h⸗er
ns
us.
ctois
lnicf
Cſe
3poh
pri
ete⸗
iſt
ins
ico⸗
l
lita
d
eſta
u
jach
tcon
19
.
Ni⸗
ſui
sſe
,c
an,
get
bih⸗
cit
l
iĩ
ſi
1.
66
i
n
ſe
nn
ei
45
t
in
1
1
41
,/
1
1

vires poſſet dici multiplicit. Qam inqᷓ̃tuz fuit appetit⸗

ſciẽtie deifoꝛmis inoꝛdinatꝰ.peccatum dicit᷑ ipiꝰratõna

lis.inqtum aũt pᷣſumptio pꝛie poteſtatis peccatũ ira⸗
ſcibilis.inqtuʒ aũt axpetitꝰ delectabilis ſᷣm guſtũ ↄtra
vetitũ ipſiꝰↄcupiſcibilis.Fᷣm aũt q; appetitꝰ erat delecta
bilis ſᷣm guſtum ↄtra vetituʒ.ex amoꝛe ꝓpꝛie excellentie
in ſciẽtia vnũ eſt peccatũ. Item ratõnale eſt ↄſideraꝛe in
ſe ⁊ in oꝛdinatõe ad ſenſibile 2 ad vegetabile. m qð in
ſe appetitꝰfuit indebitꝰſcientie.Fᷣm oꝛdinationem vo ad

ſenſibileʒ fuit apetitꝰ indebitus immoꝛtalitatis.Fᷣm oꝛ
dinationẽ pᷣo ad vegetabile fuit apetitꝰindebitꝰin re ci⸗
bata.nihilominꝰ tamen iſte triplex apetitus ad vnam
reducitur radicem.
(Membꝛü ſecundu
RR Ecundo querit᷑ que ſit cauſa bui peccati.
ſcʒ quod ſit motiuũ.⁊ videt᷑ ꝙ ſimilitudo
equiꝑantie in ſciẽtia deifoꝛmi.dicit᷑ em̃ in
ps. ſuꝑ illud. quod nõ rapui tũc exoluebã
adam ? eua voluerũt rapere diuinitate 2 amiſerũt feli⸗
citatem.ex quo accipit᷑. ꝙ motiuũ fuit ſimilitudo dei:et
nõ eo modo quo debite poſſent ꝑuenire. ergo fuit ibi ap
petitus ſilitudinis equiꝑantie.¶.!. Contra.hoc ẽ tale ap
petibile qd nullatenꝰ in ratõeʒ homis videt᷑ cadere. cuʒ
oino ſit impoſſibile.nec ratõ habeat ad hoc aliquã incli
nationeʒ.ergo hoc nõ fuit motiuũ in pᷣmo parẽte.
quod dicendum eſt ꝑ ſiłe de peccato dyaboli ꝓut dicit

Anſel. voluit eſſe ſilis ſiłitudine equiꝑantie.led ſilitu-

dine deiſoꝛmitatis ĩ ſciẽtia ⁊ ad illð potuit ꝑueire. &ᷣ qꝛ
hoc voluit ꝗꝓpꝛia autoꝛitate. ⁊ nõ expectare a gratia dei
merituʒ.voluit ſibi vſurpare qð tei erat.⁊ ideo dicit᷑
ꝙ adam ⁊ eua voluerũt rapere diuinitatẽ.⸗ Ad h̊ autẽ
ꝙ poſſet obijci ꝑ hoc qð dicit᷑.ij.ad phit.ſuꝑ illud.iQon
rapinam arbitratꝰeſt eſſe ſe equalẽ deo.ibi dicit᷑ in glo.
Mon vſurpauit qð ſuũ nõ erat.ſ.equalitatẽ dei vt dya⸗
bolus fecit ⁊ pꝛimꝰhomo.dicendũ eſt ꝙ ſic eſt intelligen
Dum.qꝙ aliquid tale voluit pꝛimꝰhomo.ꝙ ſi eo modo ha
buiſſet quo voluit.haberet illuo quod nõ habet niſi de⸗
us. 2 ita per conſequens voluit equalitatem. habere em̃
cifoꝛmitatem ſcientie nõ ex gratia.non habet niſi qui
equalis eſt deo.⁊ tamen nõ eſt idem habere deifoꝛmita⸗
tem in ſcientia ⁊ eſſe equalem deo.

WMemhrn tercium
Ercio querit᷑ te quãtitate peccati huiꝰ in

compꝑatõne ad alia peccata.⁊a videt᷑ ꝙ hoc
peccatũ ſit maximũ.cum em̃ menſura pec
aati rñdeat menſure pene.⁊ ecouerſo.ma⸗
xima aut pena fuit huiꝰ peccati.ergo hoc peccatum fuit
maximũ. aũt maxima fuit pena buiꝰ peccati. patʒ ꝑ
hoc qð dicit augu.ad Oꝛoſiũ. hec cauſa extitit vt moꝛ⸗
tis ꝑiculũ incurreret.⁊ ab illo vno homĩe oĩs bumana
natura viciata eſt 2 moꝛtalitati obnoxia:4 Item augu.
in enche.poſt peccatũ exul effectus eſt adam. ſtirpẽ quo
q; ſuã qu peccando in ſe tanꝙᷓ in radice viciauerat.pe⸗
na moꝛtis ⁊ damnationis aſtrinxit.vt quicꝗd pꝛolis ex
illo 2 ſimul dãnata.ꝑ quã peccauerat ↄiuge ꝑ carnalem
copulã naſceret᷑ trabẽt oꝛiginale pcẽm.¶¶ Silꝛ dic Caſ⸗
ſio.de aĩa inde ꝓpagat᷑ interitꝰ.inde hũani generis nu⸗

trita ẽ defectõ. inde ignoꝛãtia ratõi ↄtraria.inde noxie

cure.inde penitẽdi oſilia.inde obſcurata cognitõ. turpe
deſideriũ.iuſticie neglectꝰ.ex quib autoꝛitatibo colligi
tur.qmaxima fuit pena iſtiꝰ pcti.ſ.coꝛruptio buani ge⸗
neris.¶¶ Item ꝓbat aug. in li. e ci. dei. ꝙ boc pctm fuit
maximũ.qꝛ maxia fuit inobediẽtia.quãto em̃ fuit pꝛece⸗

H an faciliꝰad obſeruatõeʒ.tãtomaioꝛ fuit inobediẽtia

Añ aug. riiij. de ci. dei. Quiſꝗs bmõi dãnationẽ nimiaʒ
vel imuſtã putat metiri. ꝓfecto neſcit quãta fuerit ĩ pec
cado iniqtas. vbi taãta erat ĩ nõ peccãdo facilitas.2 B p
bat q̃ſi a ↄtrario dicẽs. ſic in abꝛabe nõ ĩmerito magna

rpi excellit incomꝑabilłr vitaʒ aliaꝝ creat

CXL.

obedientia pꝛedicat᷑.qꝛ vt occideret filiũ res difficilima
eſt imꝑata:ita ⁊ in ꝑadiſo tanta maioꝛ inobediẽtia fuit
quanto id quod pᷣceptum eſt nullius fuit difficultatis.
Aliam rõnem oñdit ad idem di.Sicut obedientia ſecun
di hominis. ſcʒ xpᷣi eo pꝛedicabilioꝛ eſt quo factus eſt
obediens vſq; ad moꝛtem. ita ⁊ inobedientia pᷣmi hoĩs
eo deteſtabilioꝛ eſt q̊ factus eſt inobediens vſʒ ad moꝛtẽ.

Abi em̃ magna eſt inobedientie pena ꝓpoſita res a cre

atoꝛe facilis imꝑata.ꝗs nam ſatis explicet quãtum ma⸗
lum ſit non obedire in re facili. tante pratis imperio
2 tanto terrenti ſuplicio. Ex his aig ronna

fuit peim in comparatione ad alia pcta. ¶Contra vita

aꝝ. & moꝛs
ceꝰimpꝛopoꝛtõnabilis eſt moꝛti aliaꝝ creaturaꝝ.̊ pctᷣm
interfectionis rpᷣi eſt maius alijs pctis.non ᷓ pctm pᷣmo
rum ꝑentum ẽ maximum.4 Ad idem facit qð diẽ Aug.
in li.de ↄſenſu euangeliſtaꝝ: uiſſimum eſt zelus occiſi
xpᷣi. ex quo omnes ſunt eradicati ex ipſa iheroſolima ꝗᷓ
erat caput regni ꝑ totum oꝛbem diſperſi. ¶¶ Iem. xv.
Joh. Si non veniſſem ⁊ locutus eis non fuiſſem. petm
non hꝛẽnt. nüc autem non hñt excuſatõnem de pcto. Sʒ
illud pcẽm maius fuit quod nullam hʒ excuſationem ꝙᷓ
illud quod aliquam hẽe pt. Illud autem petm de quo dẽ
in euangelio nullam hʒ excuſationem. qᷓ maius eſt pct̃o

pmo.quod aliquam potuit hẽe inclinationem. idetur
eñm̃ ꝙ aliquam excuſacionem hẽe potuit adam. eo ꝙ no⸗

luit ↄtriſtare delitias vxoꝛis ſue.⁊ ꝙ illud petm non eẽt
tanta pena digna immo veniale.¶ Similr obijcit de pec
tato luciferi quod videt᷑ eſſe maius ꝑetm alijs pctis.eo
ſit cauſa pᷣma omni nn eior quod pt᷑ rñderi
q¶ pctm pt᷑ dici maius alio ꝓcto.vel ᷣm rõnem eius in
quem peccat᷑.ꝓpter magnitudinem iniurie.vel ꝓpter ma
gnitudinem damni vel pene ↄſequentis pctẽm. vel ꝓpter
magnitudinem cauſalitatis ad peccandum. Pꝛimo mo
do dẽ perm iudeoꝝ maximum pet̃m. Scðo modo dẽ pec⸗
catum pmoꝝ ꝑentum maximum.Tertio vo modo dicit
peccatum luciferi maximum peccatum. ⁊ boc poſſunt
ſolui obiecta.Dicendum eꝛgo eſt.ꝙ pctm pᷣmoꝝ ꝑentum
eſt ratione damni vel pene. que ita ſe extendit in genus
humanum. Ad rationem vo ſcdõam dicendum eſt. ꝙ ex
rõne Aug.nõ determinat᷑ ꝙ illa inobedientia fuerit ma
xima.ſᷣ̊ ſolum ꝙ magnum valde.qð patz ex eo ꝙ aliꝗd
eq̃ facile potuit pᷣcipi.⁊ potuit trãſgreſſio ſeq.( Ad ter⸗
cium vᷣo dðm eſt.ꝙ non ſeꝗt᷑ ꝙ inobedientia pᷣmi ꝑpentis
fuit maximum.ſᷣ in h deteſtabilioꝛ qm̃ hẽbat naturaʒ bñ
inſtitutam. nos at᷑ habemꝰ naturam coꝛruptam.vñ mi⸗
nus hũuit inclinationis ad cadendum.

(Miembrumquartum

Vaꝛto qꝛi᷑ de comꝑatõe pct᷑i ade ad pc᷑m
eue.⁊ videt᷑ pᷣmo ꝙ idem eſſet genus pct᷑i.
vterq; em peccauit gu la.vterq; ſuꝑbia. dẽ
Atem ſuꝑ illud p;. Que tũc rapui ⁊c. Adam
eua voluerũt raꝑe diuinitatem ⁊ amiſer̃t felicitatem.
¶.;Contra.j.ad thi.ij.vir non eſt ſeductꝰ ̊ mulier.̊ adã
non credidit dyabolo di. Eritis ſic̃ dij. eua vᷣo credidit.
yItem Aug.ſuꝑ illud.j.ad.thi.ij.Non ẽ credendum q;
vir ſpũali mente pᷣditꝰ. voluit eẽ ſicẽ deꝰ.¶¶ Itẽ aug.Siẽ
ſalomon adoꝛauit y dola licʒ ñ credẽt ea eſſe adoꝛanda.ſᷣ

ne ſnas delicias ↄtriſtaꝛet.ſic ⁊ adam de ligno vetito co⸗

medit.ne vxoꝛ ſua vel odio vel ira vel inuidia tabelcẽt.

Sadam non peccauit ſuꝑbia. (Ad qð rñdet᷑. ꝙ qᷓuis

adam non voluerit eſſe ſic deꝰ. quẽadmodum dic aplłus
vir non eſt ſeductus.tñ pctm mulieris ei imputat᷑. qꝛ cũ

eam coꝛrigẽ deberet non coꝛrexit p̊ ei ↄſenſit.cũ ̊ facien⸗

tes ⁊2 ↄſentiẽtes pari pena puniant᷑.pct̃m eue factum eſt
ſuum./lSʒ incidit q̃ſtio de ᷣbis Ang.non ẽ credendum
ꝙ bomo ſpũali mente pᷣditus ⁊c᷑.nõne mulier hũit ſpũa
lem mentem. Item nonne lucifer clariꝰ videbat in ſpecu
lo eternitatis qᷓ; adam. Rñdet᷑. ꝙ quoddam ſpũale da⸗

tum elt ade. q nec mulieri nec angelo. q; cũ in eo immi

ſerit deus ſopoꝛẽ.i.extaſim.raptus eſt(ſicut dicit auto⸗

ritas) ad curiã angeloꝝ.⁊ vidit ↄiu netõeʒ xp̃ᷣi ⁊ eccleſie

futurã eſſe.⁊ licet caſum ſuũ non pᷣuiderit.põt tñ eſſe q

inſperit hoĩeʒ caſ. urũ 2 m filij dei carnis aſſumptõneʒ

reſtituẽduʒ.4 Contra beatꝰ Herñ.Lucifer vidit ratio⸗/

nalẽ creaturã aſſumendaʒ in vnitate pſone filij dei. S ita

fuit ſpuali mente pᷣditus ſicut adam. Rñdet᷑ nõ eſt otra

rium. ꝙ lucifer ſtatim in ſua viſione ſi uꝑbiuit.⁊ ſpũaleʒ

mentẽ ꝑdidit.qð adam non fecit.⁊ foꝛtaſſe alia ſecreta
reuelata ſunt ade que nõ lucifero. S

nde quer

quod illoꝝ fuit maius peccatuʒ. vel e
videt᷑ ꝙ equaliter peccauerũt.¶ Ad quod rñdet᷑ ꝙ par
factũ fuit q̃tuʒ ad ↄmeſtionẽ.nõ ꝙ̃tuʒ ad effectum.quia
mulier appetijt eſſe ſicut deus nõ vir.quod poteſt dici pa
ri faſtu in genere:nõ in auatttate⸗EMBeinge oſtenditur
ꝙ plus peccauit eua qᷓ; adam. Adam em̃ nõ eſt ſeductꝰ
ſed eua.ſeductio autẽ fuit in hoc ꝙ credidit ſe poſſe eſſe
ſicut deus.ergo deteſtabilius fuit peccatũ eue.ꝗ Item
peccatũ eue fuit cauſa peccati ade ⁊ non ecõuerſo. ergo
quo ad hoc maius. VUnde.xxv.ecci.a muliere initiũ pec
cati. ꝑ illam em̃ omnes moꝛimur.4l Item ena minꝰ? de⸗
bebat credere ſuaſioni facte ꝑ ſerpentẽ. qᷓ; adam ſuaſio⸗
ni facte ꝑ euam. ergo plus peccauit credendo Coõtra
ade fuit factũ pꝛeceptũ pꝛimo.ergo maioꝛ fuit eius ino⸗
bedientia. ergo matus peccatũ. .l Item per vniꝰ inobe⸗
dientiã (dicit᷑.v.ad Ro.)peccatoꝛes ſunt multi. Et ite⸗
rum.omnes peccauimꝰ in adam.engo videt᷑ eſſe maius
peccatũ. 4l Item dicit hiero. Vbi maius eſt donũ ſciẽtie
ibi tranſgreſſio maioꝛ ſubiacet culpe:ſed maius donum
ſcientie erat in adam.ergo maioꝛi ſubiacuit pene culpe.
4l Itẽ grego. Lripliciter peccat᷑ex infirmitate.ex igno
rantia.⁊? ex induſtria. maius at᷑ peccatũ eſt ex induſtria
cum ſciẽter quis peccat.tale aũt fuit peccatũ ade. ſciuit
ſibi eſſe pꝛeceptũ de non comedẽgo⁊ tamen comedit er⸗
go maius fuit eius peccand. R quod videt᷑ dicendũ
ꝙ alia ⁊ alia ratõne poteſt vnu peccatũ maius dici alio
vel ratõne appetibilis.vel ratõne cauſalitatis. vel ratio⸗
ne minoꝛis occaſionis. his tribo modis poteſt dici pec⸗
catum eue maius peccato ade. Pꝛimo in ratõne appeti⸗
Wlis:Aais voluit eſſe ſicut deus in aſſimulatõe ſcientie.
Secſdo quia mouit adam ad peccandũ ⁊ non econuer⸗
ſo. LTercio quia minoꝛẽ habuit occaſioneʒ.maioꝛ em̃ eſt
inclinatio ad credendũ vxoꝛi qᷓ; ao credendũ dyabolo ꝑ
ſerpenteʒ ſuggerente.¶l! Ex alia vo parte magis pecca⸗
uit adam ꝙᷓ; eua. Dicit᷑ em̃ peccatum alio maius ꝓpter
maioꝛem ingratitudinem.maioꝛ auteʒ ingratitudo fuit
in adam. eo ꝙ plus erat ſpirituali mente pꝛeditus pro⸗
pter magnitudinem ſcientie ſibi date. Item dicitur pec⸗
catum maius alio ꝓpter maioꝛem inobedientiã. maior
autem fuit inobedientia ade ꝙᷓ eue.ei em fuit datuʒ pꝛe⸗
ceptum ⁊ per ipᷣm mulieri. VUnde pꝛimo dictum eſt ade
in quocũq; die comederis ex eo moꝛte moꝛieris. poſtea
ðdo dixit eue de fructu quod eſt in medio paradiſi pᷣcepit
nobis deus ne comederemus.⁊ ita intellexit eua ꝙ per
virum tranſiuit pꝛeceptum ad ipſam. quia ergo fuit in⸗
obedientia in adam quo ad hoc maioꝛ.fuit peccatũ ma⸗
ius. Item dicitur peccatum maius alio ꝓpter maiꝰdam
num quod ex eo ſequitur. ⁊ quo ad hoc etiam dicit᷑ ma⸗
ius peccatum ade ꝙᷓ peccatuʒ eue.⸗ Per iam dicta pñt
ratones ſupꝛadicte declarari. Rationes enim que pro⸗

bant peccatum eue maius eſſe.ſumũtur ſᷣm aliquam p⸗

marum rationum. Rationes vᷣo que ponuntur ad pꝛo⸗
bandum ꝙ peccatum ade maius ſit.ad alias cauſas re
ſpiciunt.l Si vᷣo queratur vtrum eua ſcienter peccauit
vel ignoꝛanter. Dicendum eſt ꝙ eua ſcienter peccauit.
quia mandatum recoluit. ignoꝛanter q;dtum ad hoc: ꝙ;
credidit eſſe ſicut deus adam. Similiter ſcienter qtum

ſi fuerit equale. Et

ad quid.ſ.qᷓtum ad mandatum domini. nouit enim ſibi
eſſe ꝓphibitum. Ignoꝛanter autem ꝙtum ad hoc. ꝗ credi
dit illud qð erat moꝛtale eſſe veniale.i.ꝓ modico eſſe re⸗
miſſibile.¶l Ad aliud dicendum ẽ.q; non peccauit adam
ex induſtria.qꝛ non ex certa malicia:ſ̊ peccauit ex q̃dam
infirmitate.i.non firmitate quam babebat ex comꝑatõ⸗
ne ad euam qᷓ de carne ſua erat ſumpta. noluit em ſuas
delitias contriſtari. S diẽ eua peccauit ex ignoꝛa⸗
tia. adam vᷣo ex induſtria:qꝛ non ſeductus ſ̊ ſciens pru⸗
cenſqʒ peccauit.ex quo accipit᷑. ꝙ adam peccauit ex in
duſtria.ſed non dicit᷑ ibi peccare ex induſtria peccare ex
ceꝛta malicia pꝛout boc eſt peccare in ſpiritumſanctum.
ſed peccaxe ex induſtria iferteare ſcienter.

(Membꝛqmmtum.

Vinto querit᷑ vtrum peccatum illud fuit
remediabile.⁊ videt᷑ ꝙ ñ eſſʒ remediabile
ſiue remiſſibile ⁊ voco rmiſſibile quod hʒ ĩ
ſe cãm remiſſibilitatis vel excuſatõʒ. Pec

catum em̃ ade fuit maximum. ſ in genere peccatoꝝ non

eſt maius pctm in ſpmſanctum. petm ade fuit in ſpm̃⸗
ſanctum. h̊ peccatum in ſpmſanctum eſt irremiſſibile.g
peim ade fuit irremiſſibile.¶ Item peccatum aut ex in⸗
firmitate. aut ex ignorantia.aut ex certa malicia.ᷣ pctẽm
ade non fuit ex infirmitate vel ignoꝛantia. infirmitas ei
⁊ ignoꝛantia ſunt pena. nulla autem pceſſit pena. ergo
adam peccauit ex certa malicia. Sed peccatum ex certa
malicia eſt irremiſſibile ꝑ carentiam remiſſionis.ꝑ carẽ⸗

tiam rõnis remittendi. Ad idem videt᷑ eſſe rõ ꝑ hoc qð

diẽ Augy. in li. de mirabilibo ſacre ſcripture.vbi dẽ.

lucifer de ſublimiſſimo ſiatu ſuo coꝛrnit.⁊ ideo petm

fuit irremediabile.¶ Contra dicit albinus ſuper Geñ.
bomo iᷓtofragilioꝛ eſt in natura.tantofacilioꝛ eſt ad ve⸗
niam. peccatum hominis fuit remediabile.4 Item bo
mo peccauit alio ſuggerente.vnde congruebat ꝙ bomo
reſurgeret alio adiuuante.g peccatum eius fuit remiſſi⸗
bile. ¶ ꝛeterea. ſi peccatum hoĩnis eſſet irremediabi⸗
le.⁊ in eo tota natura humana ꝑierat.eſſʒ tota humana
natura damnata.qð non congrueret pietati diuine.vtp
vnius peccato tota natura bumana damnaret᷑. petm
bominis fuit remediabile.¶ Item Aug. in li. de li.ar. fa
ctum eſt vt pena hominum ſuſciꝑet emendatoꝛia potius
qᷓ interfectoꝛia. vt cui ſe dyabolus ad imitationem ſuꝑ⸗
bie pᷣbuerat.ei ſe dominus ad imitationem bumilitatis
p̃beꝛet. ¶ Ad qð doᷣm Fᷣm AYſið.in li. de tri. bomo ptꝰ
pet̃ᷣm ideo reuertit᷑ ad veniam. qꝛ ex lutea materia pon⸗

dus traxit infirmitatis.⁊ ideo ꝓ infirma carnis conditõ
ne.reditus patet homini ad ſalutem.vñ dom eſt. ꝙ, petimn
eius non fuit pctm in ſpm̃ſanctum. neq; em̃ peccauit ex
deſperatione.neq; ex pᷣumptione miſcdie neq; ex impu⸗
natione gre vel veritatis agnite neq; finalis impeniten
tie. ¶ Cum autez dẽ ꝙ petm eius fuit maximum. ⁊ peim
in ſpmſanctum dẽ maximum:ex alia? alia rõne dꝛ. pec⸗
catum em̃ ade dꝛ maximum ꝓpter magnitudinem dam⸗
ni vel pene. quia in eo quodammodo peccauit tota hu⸗
mana natura. Peccatum autem in ſpiritumſanctum di
citur maximum ratione generis peccati.a ideo irremiiſ⸗
ſibile.i.non habens in ſe cauſam motiunam ad remiſſio⸗
nem. eſt em directe contra gratiam ſpirituſſancti ꝑ quã
fit remiſſio peccatoꝝ. 4 Ad ſecundum vo dicendum.ꝙ
adam nõ peccauit ex certa malitia ſed peccauit ex infir⸗
mitate carnis. que infirmitas carnis non erat pena in
eo.ſed erat natura in ſe potens deficeꝛe. VUnde.vj. BGeñ.
dicit᷑. Non permanebit ſpiritus meus.ſ.indignationis
vel ire ineternum in homine.quia caro eſt. eſt autem in⸗
firmitas pena. ꝓnitas.ſ.que ꝓuenit in nobis ex fomite
4lAd tercium vᷣo dicendum. aliter lucifer coꝛruit de
ſublimiſſimo ſtatu ſuo ⁊ aliter bomo.Lucifer autem ba
buit ſublimiſſimum ſtatum poſt deum. nec habuit aliqð
inclinatiuum trabens ipſum ad inferiꝰ.? ideo auertẽs

¶ Queſtio

ſe a deo auerſus eſt irremiſſibiliter. homo vo ratione car
nis habuit inclinatiuum trahens ipᷣm ad inferius. licet
eſſet in ſublimiſſimo ſtatu innocentie ex parte ſpũs.⁊ iõ
ſi auertitſea eo.auerſus eſt remiſſibilr. non ꝙ redeat
omnino ad illum ſtatum innocentie. ſ̊ pt᷑ redire ꝑ gram
ad melioꝛem.

lembꝛum ſertui

o querit᷑ vtrum Adam potuit peccare
venialr pᷣmo.Oꝛ ſic videt᷑.qꝛ eandem poſſi
bilitatem habuit Adam in pᷣmo ſtatu quã
modo bhabemus.ſ̊ modo poſſimus peccare
venialr. ⁊ ipſe tunc potuit. IJtem Ecẽi.vij. Deus ab
initio fecit hominem rectum.ſed rectitudini oꝓponitur
curuitas minoꝛ ⁊ maioꝛ.qð autem rectum eſt ſi exeat a
ſua rectitudine.citius pt᷑ inclinare in minoꝛem curuita⸗
tem ꝙᷓ; maioꝛem.ſ̊ minoꝛ ciꝛuitas eſt in pctĩo veniali qᷓ; in

moꝛtali.ꝗᷓ citius pt᷑ fieri declinatio in veniale a ſtatu in⸗
nocentie a quo erat rectitudo q; in moꝛtale.ᷓ adaʒ in ſta-
tu innocentie magis potuit peccare veniałr ꝙᷓ moꝛtałr.
Item pctẽᷣm pᷣmum qð erat in ſpũ rõnali ꝓpter oꝛdina:.
tionem ad carnem.licet eſſet moꝛtale in ſe:tñ factum ve,.

niale.i.remiſſibile:qð non fuit in dyabolo: vbi nulla fu
it oꝛdinatõ ſpũs ad carnem.cum &̊ iſte due dꝛe pcr ſint
moꝛtale ⁊ veniale.⁊ non ſint vbi ſpũs ſeꝑat᷑ a carne ſed
vbi ſpũs coniungitur carni.ergo hoc eſſ pꝛopter oꝛdi⸗
nem ſpũs ad carnem.ſed iſta oꝛdinatio ſpiritus ad car⸗
nem fuit in ſtatu innocentie.ꝗ in ſtatu innocentie po⸗
tuit eſſe veniale ⁊ moꝛtale petm. ꝗ̊ potuit veniałr pecca⸗
Nanu in ſtatu innocẽtie eꝛant oꝛdinate vires alie
motiue ſub ratõne.ita q; non egꝛedeꝛẽt᷑ a ſua rectitudine
niſi ratõ egrederet᷑.ſed rõ egredere non potuit a ſua re⸗
ctitudine niſi ꝑ moꝛtale pcẽm. non potuit veniatr pec⸗
care pᷣmo. Item nondum verſatum erat ſtratuʒ in in⸗
firmitate vt caro concupiſceret aduerſus ſpm̃. ſ̊ ex ↄcu⸗
piſcentia carnis ſequit᷑ veniale pctm. ̊ non tũc potuit ve,
niałr peccare pᷣmo.cum nulla eſſet repugnantia ex paꝛte
carnis.¶ Item pꝛimus motꝰ qui magis eſt veniale pec⸗
catum ſurgit er fomite. ſed ſomes ſecutus eſt peccatum
tanqꝙ; pena peccatũ.natura eꝛgo exiſtente incoꝛrupta nõ
potuit homo peccare pꝛimis motibo.⁊ ita ſimiliter alijs
peccatis venialibo eadem ratione. non ergo potuit pec⸗
care venialiter pꝛimo. ¶¶Zd quod dicendum. al iud
eſt dicere ꝙ homo pꝛimõ potuit peccare venialiter.
homo potuit peccare venialiter pꝛimo. Cõcedendumẽ
autem ꝙ homo potuit primo peccaꝛe venialiter. 2 ꝑ hoc
ſoluendum eſt quod pꝛimo obiectum eſt. eadem enim eſt
poſſibilitas nunc que ⁊ pꝛimo ſed aliter diſpoſita. ita eĩ
fuit pꝛimo diſpoſita vt pᷣmus egreſſus a rectitudine pol⸗
ſit eſſe moꝛtalis 2 poſſit eſſe vemialis.4. Zld ſecundum vo
dicendum.qꝙ licʒ minoꝛ curuitas ſit in actu venialis pec
cati q; in actu moꝛtalis.⁊ facilius ſit modo egredi in ve⸗
niale ꝙᷓ moꝛtale.tunc tamen rõne ſtatus fuit pꝛioꝛ egrel⸗
ſus ad moꝛtale peccatuʒ qᷓ; ad veniale.eo ꝙ omnes vires
regebantur ſuperioꝛi parte rationis.⸗ ipſa ſub deo oꝛdi
nabatur. ¶ Sed adhuc poteſt dubitari ꝓpter h ꝙ venia⸗
le peccatum poteſt ſtare cum gratia gratumfaciente per
quam anima habet rectitudinem. moꝛtale autem nõ po⸗
teſt. cum ergo anima eſſet tunc in rectitudine. magis vi⸗
etur ꝙ potuit peccare pꝛimo venialiter q; moꝛtaliter.
Co ꝙ peccando venialiter non amitteret rectitudinem qᷓ
eſt ex gratia.peccando autem moꝛtaliter amitteret. Ad
quod dicendum.ꝙ eſt duplex rectitud.vna que eſt ex ſta
tu innocentie.⁊ hanc non potuit ſeruare peccando venia
liter. Eſt alia rectitudo que eſt ex gratia gratumfaciente
⁊ hec eſt in ipſa motiua ſuperioꝛi.non in alijs viribo per
ſe ⁊ pꝛimo.⁊ hec poteſt ſeruari cum peccato veniali.in q̊
peccato veniali egreditur inferioꝛ vis a rectitudine.licʒ
non egrediatur ſuperioꝛ. Pꝛima ergo rectitudo innocen
tie eſt vniuerſalis in omnibo viribo. Secunda vo eſt in

Crxxr.

ipa ratione in his que ꝑ ſe obediunt rationi per ↄñs.qꝛ
vo rectitudo innocẽtie habuit duplicẽ reſpectũ ad deum

ſubqͥ recte oꝛdinabat᷑ ratio.et ad inferioꝛes ſi upra quas

oꝛdinabat᷑.ſemꝑ ſeruaret᷑ illa pars rectitudimis que eſt
ad inferioꝛes vires:ſi ſemꝑ ſeruata eſſet illa pars recti⸗
tudinis que eſt ſub deo.? ideo pꝛimus egꝛeſſus a rectitu
dine fuit moꝛtalis.eo em̃ ꝙ ratio non ſeruauit rectitudi

Nnem que erat ſub do.ideo nec alie vires ſeruaueꝛunt re

ctitudinem quã habuerũt ſub ratõne:⁊2 ideo veniale pec

catum ſecutu eſt moꝛtale. 4. Ad aliud vo dicendũ du
plex fuit oꝛdinatio ad carnem. vel ratõne nature vel ra⸗-

tione coꝛruptõnis.in natura carnis ꝓpter oꝛdinationeʒ

non ipſius ſpũs ad naturam carnis: non fuit peccatuʒ
veniale.ſᷣm ꝙ diuiditur veniale contra moꝛtale: ſed di⸗
cebatur veniale.i.remiſſibile per penitentiam vel alio
modo. pꝛopter oꝛdinationem vo ipſiusſ piritus ad na⸗
turam carnis coꝛruptã. dicit᷑ aliquod pctm veniale pᷣm
ꝙ veniale diuidit᷑ ↄtra moꝛtale pcẽm. qð eſt ipᷣius ſpũs

ſeꝑati a carne. nec pꝛimo modo nec ſcdo dicitur eſſe ve⸗

¶ Membrum ſeptimum

— Eptimo querit᷑ de gradibo peccati illius.
. — dicitur em ſuꝑ illud pᷣs. Heatꝰ vir qui nõ
— * Ybijt in conſilio im. ⁊c. Adam abijt a deo:

õ nõ loco ſed diſſilitudine:cum peꝛſuaſione

dyaboli eue conſentiẽs a deo receſſit.ſtetit: vetituʒ po⸗
mum comedens in peccato eſt delectatꝰ.ſedit: cũ ſe ſtul⸗
te excuſando ⁊ culpã in creatoꝛe referendo in ſuꝑbiã eſi
confirmatus dicens. mulier quam dediſti mibi ſed uxit
me. queritur ergo de illo verbo quod dicitur.ꝙ conſen⸗
tiens berl uaſioni a deo receſſit. videtur enim ex hoc ꝓ
hoc eſſet minus peccatum qᷓ; pomum vetitum comedeꝛe
in gradibus enim peccati pꝛioꝛ gradus eſt minus pecca
tum ꝙᷓ ſecundus.ſecundus qᷓ tercius.¶. Sed videtur cõ
trarium. in conſenſu enim illo non cohibuit euam pro⸗
ut debuit ſequendo voluntatem ipſius.⁊ credendo veni⸗
ale eſſe peccatum ſi comederet: ſed hoc fuit maius pec⸗
catum q; comedere de ligno vetito.ſequi enim volunta⸗
tem mulieris ⁊ non cohibere voluntatem ipſius appe⸗
tentis eſſe ſicut deus.eſt credere de moꝛtali quod eſſy ve
niale. cuin ſciret eſſe pꝛohibitum: maius eſt peccatuʒ qᷓ
ipſum comedere. ergo magis peccauit in pꝛimo gradu
ꝙᷓ in ſecundo.¶ Item videtur ꝙ conſumatio peccati ſit
ipſa excuſatio.eo ꝙ ibi eſt vltimus gradus.2 pꝛopter h
fit grauiſſimum.ſed pꝛo grauiſſimo infligitur tanta pe⸗
na. ergo pꝛo excuſatione tanta fuit pena inflicta ade et
ſue poſteritati.¶ Contra. excuſatio fuit peccatuʒ in v⸗
tute interpꝛetatiua.guſtatio vᷣo fuit comeſtio ſiue pecca⸗
tum in virtute que vtituꝛ alimento.ſed hec pꝛopinquioꝛ
ſe habet ad generatiuam qᷓ interpꝛetatiuam. cum enim

lingua in duo congruat opera:in guſtum et loquelam.

—

guſius pꝛopinquius ſe habet ad generationem qᷓ locu⸗
tio.ſed ᷣm generatiuam tranſſuſa eſt coꝛruptio que fuit
pena maxima huius peccati in pꝛeſenti. ergo magis vi⸗
vtur pena eſſe inflicta pꝛopter peccatum inguſtatum
ꝙᷓ inlocutam. ⁊a ita grauiſſimum dicitur peccatum quo
guſtauit de pomo verito 4 quod dicenduʒ eſt. ꝙ cõ⸗
ſentire eue potuit dupliciter. vel ad comedendum de po
mo vetito.⁊ ſic fuit minus peccatum qᷓ ipſum comedeꝛe
vel potuit conſentire ei in apetendo ſimilitudinem dæi
in ſcientia. quẽadmodum ipſa appetijt.⁊ ſic diceret?᷑ ma⸗
ius peccatuʒ in comꝑatione appetibilis ad axpetibile.qᷓ
comedere de pomo vetito.non tamen ita damnoſum hu
mano generi ex inobedientia: cum in comedendo de ꝓp⸗

hibito ſecutum eſt damnum humani generis. ¶ au⸗
tem dicitur recedere a deo in pꝛimo gradu et ita moꝛta⸗

liter peccare. Dicendum eſt. ꝙ licet non pꝛohiberet do⸗
minus niſi comeſtionem. in illo probibuit conſenſum
ꝗad comedendum. Et ita conſentiendo in comeſtionem

peccauit moꝛtaliter. ⁊ a deo receſſit. Si ᷣo aliquo modo
appetijt eſſe ſiẽ deus in ſciendo bonum 2 malum. ? ſic ap⸗
petendo fecit ð phibitõz dininam.nunqꝙᷓ expᷣſſe facẽt Dñs
ðbo ſ quam inſcripſit in lege mentis.¶ Ad aliud vo di⸗
cendum eſt.q; marꝰ fuit petm excuſatõis q; comeſtionis
vno modo. vñ dic Aug. in li. de ci. dei. xiiij. Peioꝛ eſt dã⸗
natioꝛq; ſuꝑbia.qᷓ in ꝑctis manifeſtis ſuffugium excuſa⸗
tionis exꝗrit᷑ ſiẽ fuit pᷣmoꝝ hominũ. nuſqᷓ em̃ ibi ſonat
etitio venie.nuſq; imploꝛatio medicine. Unde illõ fuit
guiſſimum pctm inq;tum ad ꝑſonas pᷣmoꝝ ꝑentum.pec
catum at᷑ comeſtionis de pomo vetito alio mõ dz gquiſſi⸗
mum. qꝛ ꝓ illud q̃ſi ꝓximo ſecuta eſt nature coꝛruptio.
Vnde Aug.elatus ſuꝑbia ſuaſioni ſerpentis obediens
pcepta ↄtempſit.⁊ hec cã extitit:vt moꝛtis periculum ĩ⸗
curreret.a ab vno homine natura viciata atq; obnoxia
exiſteret. ¶ Sed adhuc qrit᷑ rõne iamdictoꝝ. ſi tangeꝛe
pomum fuit ꝓhibitum.⁊ ſi ꝓpter h̊ eſſet ſecuta damnatio
humani geueris.qð videt᷑ ꝑ h̊ ꝙ dicẽ Aug. in li.de natu⸗
ra boni.melioꝛ eſt creatoꝛ ꝙ; creatura illa quam ↄdidit.
cuiꝰ imꝑium non erat deſerendum vt tanget ꝓhibitum
q;uis ꝓhibitum.qm̃ deſerto melioꝛe bonum creature ap
petebat᷑.qð ð creatoꝛis imꝑium tangebat᷑. Ex qͥ videt᷑.

ꝙꝓhibitum fuit tangẽ.ᷣ ſi ꝓhibitum tangẽ. tangẽdo ſo⸗
lum inobediens efficeret᷑ ꝑ inobedientiaʒ. ſiẽ dꝛ.v. Ro.
pctoꝛes oſtituti ſunt multi.ꝗ̊ damnatio bumani generis

ſecuta eſſet ꝓpter tactum pomi. Sed videt᷑ ↄꝛium. dẽ
em̃.ij. Geñ. In q̃cunq; die comederis moꝛte moꝛieris.
ꝓhibitio &̊ facta fuit de eſu.ꝗ̊ nonſolum ꝑ tactum pomi
ſecuta eſſʒ damnatio.¶¶ Pꝛeterea tangẽ poterat nõ ad co

medendum nunqd ex ̊ peccaret.non videt᷑ ex ipſa ꝓbibi
tione facta in li.geñ.videt᷑ tñ ex hoc qð diẽ Aug.in.viij.

li.ſuꝑ gen.vbi dẽ.Non potuit meliꝰ⁊ diligentiꝰↄmenda
ri q̃ntum malum ſit ſola inobedentia. cum ideo reꝰ iniqꝗ
tatis factus eſt homo.qꝛ eaʒ rem tetigit ↄ ꝓhibitõʒ. quã
ſi non ꝓhibitꝰtetigiſſet non vtiq; peccaſſet.¶. Ad qð dicẽ
dum . ꝙ fuit ibi ꝓhibitõ directa ⁊ indirecta.ſiue expᷣſſa
implicita. ꝓbibitio explicita fuit de eſu.ꝓhibitio vᷣo im

plicita fuit de tactu ad comedendum. ſic cum dñs dixiti

lege. Mon ↄcupiſces vxoꝛem ꝓximi tui. implicite fuit ꝓ⸗
hibitum non vidẽ ad ↄcupiſcendum. qð expᷣſe fuit ꝓbi⸗
bitum in euangelio. aliter em̃ moꝛalia legis en angelice
ñn eſſent in mo ralibo legis moſayce.cum ergo loqꝗt Aug.
de ꝓhibitione tactus.intelligendum eſt q tactu oꝛdina⸗
to ad guſtum. vel de guſtu ꝓut eſt qdã tactus.¶¶ Adhbuc
etiam querit᷑ vtꝑ phibitio facta ade.ad mulierem ſe extẽ
deret: cum nondum eſſet foꝛmata mulier de latere eius.
uᷣba etiam que ponunt᷑ in geñ.non vident᷑ illud deſigna⸗
re.cum dẽ. In q̃cunq; die comederis moꝛieris.⁊ ſi h̊ eſſʒ
tunc non erat ↄne petm Ade ⁊ eue in comeſtione. nec
erat isgdus in pcto pᷣmo hominis.vt pᷣmo mulier come⸗
deret de ligno vetito ⁊ poſtea vir. ſ̊ tm vir comedit de li⸗
gno vetito. ¶ Ad qð videt᷑ dm.ꝑ hᷣ ꝙ dẽ in trãſ.lxx.in⸗
terp̃. vbi dẽ de omni ligno qð eſt in ꝑadiſo edes.ð ligno

antem cognoſcendi bonum ⁊ malum non mãducabitis.

qua die autem ederitis ab eo:moꝛte moꝛiemini.quod pᷣ⸗
ceptum datum fuit mulieri non tm̃ viro.ſᷣm autem nr̃azʒ
tranſlationem pᷣceptum datum fuit mulieri ꝑ virum.vñ
dicit Aug. ſup Gen. Sicut datum eſt pceptum ꝑ quem

ꝑuenit ad feminam: ita vir pᷣmo interrogat᷑ ſecundo fe

mina. vt notet᷑ ꝙ maioꝛ fuit pᷣuaricatõ ex parte viri ex
parte femine.. Ad illud pᷣo qð obijcit᷑ q nondum erat
femina.dm ꝙ erat aliquo modo.⁊ alio modo non. erat

em̃ materialiter in adam.non erat autem pᷣm foꝛmam vi

timam. ſicut autem erat ita pꝛeceptum erat ei datum.

MWembenm octanum
Ctauo querit᷑ de temꝑe pct᷑i.⁊ videt᷑ ꝙ in
veſpere ꝑ hoc qð dicit᷑ ſuꝑ illud ps.ad ve⸗
ſperum demoꝛabitur fletus. Glo. veſpera
eſt qñ ſol in occaſum declinat: quo tempo

re adã peccauit.⁊ lux veri ſoł.i.xpᷣi ab eo cecidit.q Sʒ
vigdet᷑ ↄtrarium ꝑ hoc qð dicit beda ſuꝑ Marci.xv.a fa
cta hoꝛa ſexta tenebꝛe facte ſunt ſuꝑ totã teꝛrã.qua hoꝛa
pꝛimꝰhomo adam peccãdo mũdo meruit moꝛtẽ.eadem
hoꝛa ſcus adam moꝛiẽdo moꝛtem deſtruxit.ergo videt᷑
nõ fuit in veſpere. hoꝛa enim ſexta facte ſunt tenebꝛe.
4l Ad qð dicenduʒ ꝙ licet hoꝛa ſexta facte ſint tenebꝛe.
nõ tamen illa hoꝛa moꝛtuus fuit xpᷣe.ſed hoꝛa nona vel
cito poſt ipſam.tunc aũt eſt in declinatõne ſolis.⁊ ideo
dicitur in Geñ. cum deambularet dñs ad aurã poſt me
ridiem abſcondit ſe adam. ſic ergo ea hoꝛa qua pꝛimus
adam peccando moꝛtem meruit:eadem hoꝛa ſcðus moꝛ
riendo moꝛtem deſtruxit.veſꝑe aũt dicitur large ꝓtem
poꝛe quo ſol declinat ad oecaſum.

embꝛünonu

VDOno querit᷑ de effectu illiꝰ peccati ſiue no
cumento qð ex illo peccato prouenit.⸗ eſt
multiplex nocumentũ quẽadmodum tan⸗
Vgitur in li. geñ. vbi tangunt᷑ pene. Eſt aũt
pꝛima Peſg g tangit Anſel.ꝙ perſona peccans coꝛrũ
pit naturã.ſicut habet᷑ in li.de concep.vir.4. Seo vide
tur ꝙ incõgruat.quod em̃ minus eſt.nõ habet poſſe ſup
illud qð maius eſt. ſed ꝑſona in minus eſt q; natura.qꝛ
perſona quid ſingulare eſt.natuꝛa vᷣo quid ↄmune: vle
vle autem plus potens eſt ꝙᷓ ſingulare.nõ autem ꝑſona
aliquid ſuꝑ naturam ſed magis ecõtrario.non ergo ex
coꝛruptione perſone accidit coꝛruptio nature ſed econ⸗
uerſo.¶ Hoc etiam videtur per ſile in coꝛruptõne natu
rali.ſingulare em̃ ſi coꝛrũpatur non ꝓpter hoc coꝛrũpit
vłe. ꝓut coꝛrupto ſocrate non ꝗꝓpter hoc coꝛrũpit᷑ homo
niſi pꝛout eſt in ſocrate.ergo a ſili ĩ ſpirituali coꝛruptio⸗
ne coꝛrupto ſingulari non ꝓpter hoc coꝛrumpit᷑ vłe.niſi
pꝛout eſt in illo.ergo ex coꝛruptione ade ſᷣm q; fuit ſin⸗
gularis ꝑſona non fuit coꝛrupta bumana natura.⸗!Itẽ
actus ⁊ operationes ſunt circa ſingularia.⁊ precipue h
verum eſt de actibus voluntarijs. Uoluntas ergo qua
homo peccat ſingularis eſt.ſed coꝛruptio que fuit in pᷣ⸗
mo peccato ex voluntate pꝛoceſſit.quod autem peccat h̊ͥ
debet puniri.Vlidetur ergo ꝙ ex coꝛruptione pꝛimi pec
cati que fuit circa ſingularem perſonam. non debeat ſe⸗
qui coꝛruptio humane nature. d quod dicendum
eſt. ꝙ de humana natura eſt loqui dupliciter. vel prout
eſt ↄmunis ad omnem hominem. ſiue deſcendit ſemina
liter ab adam ſiue non deſcendat.⁊ ſᷣm hoc coꝛruptione
facta ſingularis perſone ipſius ade.nõ pꝛopter hoc coꝛ⸗
rumpitur humana natura ĩ quocũq; poteſt eſſe.ſed coꝛ⸗
rumpitur in illo qui deſcendit ſeminaliter ab adam.pꝛo
ut dicit augu.ꝙ ſeminaliter deſcendere eſi ᷣm coꝛpulen
tam ſubſtantiam a inuiſibilem rationem oꝛiginem ba⸗
bere. non ergo coꝛruptione facta in adam facta eſt coꝛ⸗
ruptio nature humane ᷣm ꝙ fuit in eo.non ſᷣm ꝙ potu⸗
it eſſe in alio.¶ Ad ſecũdum vo dicendum. ꝙ non eſt ſi⸗
mile in coꝛruptione naturali ⁊ coꝛruptione ſpirituali.
coꝛruptio enim naturalis non attingit niſi ſm ꝙ eſt in
illo particulari.vt cum coꝛrumpitur iſte homo.coꝛrum
pituꝛ homo in iſto.in coꝛruptione vᷣo ſpirituali:quia il⸗
la fuit ex lege iuſticie generalis que data fuit ipſi ade.
non tm̃ vt erat homo iſte:ſeo vt habebat in ſe totam na
turam per quam deſcenderet ſeminaliter genus huma⸗
num. ideo pena que ſecuta eſt totum genus humanum.
non tm̃ ipſum reſpiciebat. Vnde Anſel.in li.de concep.
virgi.Quia tota humana natura erat in illis ⁊ extra il
los de illo nihil erat tota infirmata ⁊ coꝛrupta eſt. cor⸗
pus etiam quia tale poſt peccatum fuit qualia ſũt bru⸗
ctorum animalium coꝛruptioni ⁊ carnalibus appetitibo
ſubiacentia.anima vᷣo que ex coꝛꝛuptõne coꝛpoꝛis ⁊ eiſ⸗
dem appetitibus atq; ex indigentia bonoꝛum que perdi⸗
dit carnalibus affectibus eſt infecta.4! Ad tercium vᷣo
dicendum. ꝙ licet peccatum pꝛoceſſit ex voluntate ſin⸗

— —

.cxxj.

G
. . . „ „ℳ „
gulari. coꝛruptio tamen que ꝓuenit ex illo peccato fuit moꝛs non eſt in ſe bonum. licet bona poſſet dici bonis.
den coꝛruptio vlłis.peccante em̃ homie ſcʒ adam. tranſgreſ⸗ dicit em̃ ſic.ſicut lex non eſt malum quando auget concu
nicet ſus eſi bomo legem dei.⁊ ideo natura bomis in illo fuit piſcentiam peccantium: ita nec moꝛs bonum que nõ au⸗
ebe, viciata. vnde aug.in li. de natura ⁊ gratia. Matura il⸗ get gliam. 4 Ad obiectum autem in otrarium dicendum
ebre, la bominis qua vnuſquiſq; homo naſcitur er adam.iaʒ eſt. ꝙ non ꝓpꝛie dẽ inſtrumentum iuſticie vel meriti b ma
1tel medico indiget: quia ſana non eſt. arralt ſe bʒ a ſnmentran, Ad ſeunaun efn⸗
Prpp dum. q; moꝛs ſanctoꝝ pcioſa dẽ in ↄſpectu domini.
cxr. x j. de moꝛte que pcioſius eſt moꝛte ſiẽ dic Aug. pꝑ quam fit vt delicta om⸗
uſtinetia moꝛtis 5 elſ ⸗
r Dun ſeqʒ neter dicen gno digna⸗ Jola tñ moꝛs in ſe ſiue in genere ſuo non eſt
dum elt de alia pena.ſ.moꝛte. ſicut em̃ bonum: vnde Aug. moꝛs non ideo bonum videri dʒ. qꝛ
coꝛruptio fuit nature.ita moꝛs cuiuſſli⸗ in tantaʒ vtilitatem non ſua ̊ diuina opitula tõe eſt con
bet ꝑſone ab ipſo deſcendẽtis ſeminali⸗ uerſa vt q̃ tunc metuenda ꝓpoſita eſt ne pctm ↄmitteꝛet᷑.
ter.⁊ hec fuit pena ſtatuta cum dictum nunc ſuſti nenda ꝓponat᷑ vt peim non ↄmittat᷑ omiſſumq;
— eſt in quacũq; die comederis moꝛ.moꝛi.has etiaʒ duas teleat.magne iuſſicie victoꝛie palma reddat. Ad terci
eſ penas tangit augu.in enche.dicens.ſtirpem ſuam qua um do dicendum. ꝙ licet moꝛs xpᷣi ſit optimum.i.expe⸗
en peccãdo in ſe tanꝙ; in radice viciauerat: pena moꝛtis et dientiſſimum nobis. tamen in ſuo genere moꝛs non eſt
aur damnationis obſtruxit. Item auguſt. in li. de baptiſ. bonum.quicquid em̃ bonum eſt habet eſſentiam ſicut di⸗
Nui ꝑuuloꝝ quãdo peccauit adam nõ obediens deo. tũc eiꝰ cit Aug.in yponoſticon: moꝛs auteʒ vite pᷣuatio ẽ nomẽ
i coꝛpus qᷓuis eſſet aĩale ac Portale ntian Hckt edn ſen⸗ non eſſentiam. .
6 eius aĩe ex omni ꝑte obediebat.tunc ille extitit beſtialis . S
g motus puranaus ponnmlwq in ſua erubuit nudita⸗ Deimnge que Ntur — S.1.
l te.tunc etiam moꝛbo quodã ⁊ repentina peſtifera coꝛ ſi eſt malum. vtrum ſit malum pene ꝓ peccato an non:2 .
ruptione conceptio factum in illis eſt. vt illa in qua cre⸗ videt᷑ ꝙ non.coꝛpus em̃ humanum compolitum eſt ex cõ
e ati ſunt ſtabilitate eternitatis amiſſa. per immutabili⸗ trarijs. omne at᷑ qð compoſituʒ eſt ex contrarijs natura
, tates etatum irent in moꝛtem. ¶ Circa vo iſtam parteʒ liter eſt diſſolubile.ꝗᷓ coꝛpus bumanum naturalx eſt dil⸗
n pꝛimo querit᷑.vtrũ ſit pena ꝓ peccato inflicta. an natu⸗ ſolubile.̊ ⁊ coꝛpus ade fuit diſſolubile naturalr. ̊ ſi fu⸗
di⸗ raliter contingat ꝓpter defectum nature coꝛpoꝛis. Secũ it diſſolubile naturaliter. fuit ab anima ſeꝑabile natura
no do ſi eſt pena p peccato.vtrũ ꝓ illo peccato quod fuit p⸗ liier.vnum em̃ ſine altero non potuit fieri·ſᷣ moꝛs eſt ſe⸗
tio⸗ mo inobediẽtia. Tercio quõ pena iſta reſpondet ꝓpoꝛtõ ꝑatio anime a coꝛꝑe.g moꝛs fuit a natura.4Ad idem vi
hii nabiliter illi culpe. Quarto qualiter impleta eſt illa pe xt᷑ eſſe qð dic pla.Oij oꝝ quox opifex ego ſum natu⸗
in⸗ na.cum nõ in illa die in qua comederũt moꝛtui ſũt moꝛ ra qdem diſſolubilis. ̊ ſi coꝛꝑa ſuꝑioꝛa fuerunt natura
N te pene.licet moꝛte culpe. Quinto vtruʒ moꝛs ſit a deo. diſſolubilia q̃ non ſunt compoſita ex cõtrarijs.multofoꝛ⸗
Serto vtꝝ ſit peccatũ pꝛimoꝝ parentũ aut alioꝝ deſcẽ⸗ tius ⁊ humanum coꝛpus qð ex ↄtraꝛijs eſt compoſitum.
2 entiũ ab ipſis. Septimo ſi ſit pena deſcendẽtiũ ab ip̃is l Item etas videt᷑ eſie ex natura,.ſ̊ moꝛs eſt finis etatis.
j vtrum tm̃ maloꝝ an etiaʒ bonoꝝ. Octauo quãdo debet g moꝛs videt᷑ eſſe a natura. ꝛ autem etas ſit a natura Hᷣ
. dici pena.an ante moꝛtẽ an in ipᷣa moꝛte an poſt.Qono oñdi pt᷑ ꝑ ipſa componentia ex quibo ipſum coꝛpus com
qualiter pena peccati ↄuerſa eſt in vſuz iuſticie: pena ponit᷑ pꝛima em̃ etas dʒ eſſe calida ⁊ bumida.ſecũda ca⸗
vicij in vſum virtutis.Decimo de penis ſpũalibo tam ex ligda ⁊ ſicca.⁊ ita ceinceps.jꝗᷓ etas videt᷑ eſſe a natura.tr
parte viri qᷓ; mulieris ⁊ ſunt plura pꝛobleumata. hitur em̃ er ipſis componentibo. Ytem alia coꝛpa deſe
(Mlem bꝛũ primü ctibilia ſunt natura. pari ratione ꝗ coꝛpus bumanum ẽ
1 unkkl natura defectibile. Sed eius defectus eſt moꝛs. moꝛs
Irca pꝛimũ ſic eſt ꝓcedendũ. Querit᷑ pꝛi⸗ eius eſt naturalis 2 fuit naturalis. Kourra iuſtum fu
8 mo.vtrũ moꝛs ſit bonum an malum! li eſt it vt anima deſerente deum. dens deſel eret animam. deo
D malum vtrum malũ pene pꝛo peccato an autem deſerente animam.non hũit pr̃atem otinendi coꝛ⸗
nõ. 4 Et videt᷑ ꝙ moꝛs ſit bonum. ¶Mors us. deo deſerente animam. aia incipit deſerẽ coꝛpꝰ:ſᷣ
em̃ eſt inſtrumẽetuʒ meriti. ſed inſtrumẽtuʒ meriti bonũ ec deſertio ẽ moꝛs.ꝗ̊ moꝛs ſecuta eſt ad culpam.deſertio

eſt.ergo moꝛs bonũ eſt. aũt moꝛs ſit inſtrumẽtuzʒ me
riti patet ꝑ boc ꝙ eſt in martiribo.qui moꝛtẽ ſuſtinẽt
fide vel ꝓ iuſticia.vnde dicit aug. Quũc ĩplet᷑ iuſticia mo
riendo ſed cum implet᷑ iuſticia hoc bonũ eſt. ergo moꝛs
bonũ eſt. ¶ Pꝛetea dicit᷑ in p̃s. pcioſa in ↄſpectu domini
moꝛs ſanctoꝝ eiꝰ.ſed qð eſt pcioſum in ↄſpectu dñi bo⸗
num eſt. ͤ moꝛs ſanctoꝝ bonũ eſt. æ ita moꝛs bonum eſt
Item optimũ eſt illuo quo fit redem ptio humami ge⸗
neris.ſed moꝛte xp̃i facta ẽ redemptio humani generis
S ergo moꝛs rpᷣioptima.ꝗq̊ moꝛs bonũ.¶¶ Contra.moꝛs
S vita opponũtur pꝛiuatiue. ſed vita bonum eſt. ̊ moꝛs
malum eſt. Eſt em defectus ſiue pꝛinatio boni. 4 Item
aplus ad Ro.vj. Stipendiũ peccati moꝛs.ſed qð eſt ſi
pendiũ peccati eſt mali.q̊ moꝛs eſt malũ.4 IJtem p:ima
ad Coꝛin.xv. Stimulꝰmoꝛtis peccatũ. ſed ad qð ſtimu
lat peccatũ malũ eſt. ̊moꝛs malũ eſt. . Itez pot argui
a ſili ex comꝑatione moꝛtis nature ad aliud genus mor
tis.Mſdoꝛs em̃ gehenne nullatenus bona eſt. Similiter
moꝛs culpe qua ſeꝑatur aĩa a deo qui eſt vita ſua.gᷓ a ſi
mili moꝛs coꝛpis dicet᷑ malũ cum ſeꝑatur ab aĩa qua vi
nit. ¶ Ad qð dicendũ eſt m aug· in li·xiij. de ci. dei. O

em̃ q̃ anima deſerit deum culpa eſt.¶¶ Item diẽ Aug.iĩ li.
de bap.paruuloꝝ. Iiebat oꝛdo iuſticie vt ſiẽ anima dño
ſuo.ita coꝛpus illi obediret.ᷓ a ↄꝛio anima non obedien
te deo.nec coꝛpus iuſte obediebat ei.exiſtente autem re⸗
pugnantia conſequenter conueniebat ſeparatio. Ande
Auguſtinꝰ in libꝛo de ciuitate dei. Cum coꝛpus anima
ipſa deſeruit etate coꝛruptum ſenectute confectuʒ. venit
in er ꝑimentũ moꝛs alteꝛa de qua deus peccatum adhuc
puniens homini dixerat:terra es ⁊ in terram ibis. Exq̊
accipitur ꝙ moꝛs inflicta eſt nobis tanqᷓ; pena peccati.
Item Bꝛeg. Ylla que data eſt a domino de moꝛte car⸗
nis noſtre ſententia.ab ipſo humani generis initio vſq;
ad finem ſeculi non mutatur. Ex quo colligitur ꝙ moꝛs
eſi pena peccati.Quis enim eſt homo qui viuit⁊ non vi⸗
debit moꝛtem.quod bene ps.intuens ait. Lu terribilis
es ⁊ quis reſiſtet tibi: extunc ira tua.quia videlicet ho⸗
mini in paradiſo peccanti dominus iratꝰ. ſemel de moꝛ⸗
talitate carnis noſtre ſententiam fixit. que exnunc vſe
ad vltimum mutari nullo modo valebit. Ad quo
dicendum. e moꝛs hominis pꝛimi eſt pena peccati.

Vnge dicit Auguſtinus . Conſtat inter catholicam

*

fidem tenẽtes iam nobis eoꝛꝑis moꝛtẽ nõ lege nature
qua nullã moꝛtẽ hom deus fecit· ſed merito inſlictã eſe
peccatis · qm peccatũ mẽdicãs dixit deus bomi in qͥ tũc
omnes eramꝰ,terra es ⁊ in terrã ibis.¶¶ Ad obiectũ at᷑
in contrariũ dicẽduz eſt.ꝗ; natura accipit᷑ duplicit. Ae

cipit᷑ em̃ aliquãdo ꝓ ipᷣa ꝛimitꝰ inſtituta. aliquãdo vo

accipit᷑ ꝓ ip̃a natura coꝛrupta. ſᷣm pꝛimũ modũ nõ eſt
moꝛs a natura. Unde augu. in li.de ciui. dei.fatendũ eſt

pꝛimos hoĩes ita fuiſſe inſtitutos vt ſi nõ peccaſſent nul

lum genus moꝛtis experirẽt᷑. Sed eoſdẽ pꝛimos boĩes
pctoꝛes ita fuiſſe moꝛte vulneratos.vt quicqð eoꝝ ſtiꝛpe
eſſet exoꝛtũ.eadem pena teneret᷑ obnoxiũ.ꝓ magnitudi
ne quippe culpe illiꝰnaturã damnatio mutauit in peius
yt qð penalit pceſſit ĩ peccãtibo homibo pꝛimis natura⸗
liter ſequeret᷑ in naſcẽtibus ceteris. ex qua auctoꝛitate
colligit᷑ ꝙ ᷣm naturã pꝛimitꝰ inſtitutã nõ fuit moꝛs na⸗
turaliter. m naturã vo coꝛruptã naturalit ſecuta eſt in
bis qui deſcenderũt a pꝛimis parentibo ſemĩalit.4 Si
nᷣo obijciat᷑. omne ↄpoſitũ ex contrarijs eſt natur aliteꝛ
iſſolubile.⁊? ita naturaliter ab anima diſſolubile. Di⸗
cendum eſt ꝙ licet ratõne contrarioꝝ ex quibo ↄponitur
ſit diſſolubile. ratõne tamen aĩe ratõnalis bene inſtitu⸗
te potentis cõtinere coꝛpus. fuit vt nõ diſſolueret᷑.⁊ ita
moꝛtale vno modo.⁊ ĩmoꝛtale alio modo.i.potens non
moꝛi.4Xl Ad ſcdᷣm vᷣo dicendũ eſt.ꝙ illud quod dicit pla
to intelligit᷑ de natura ipᷣius creatuꝛe que ex ſe nõ poteſt

ſubſiſtere niſi ex gubernatione creatoꝛis:cuiꝰ voluntas

fuit vt quedam eſſent non diſſolubilia.¶ Ao tercium di
cendum eſt. ꝙ licet etas eſſet in eis. non tamẽ erat ibi vt
per ſeniũ declinaret ad moꝛtem. AUnde augu. in li.de ci⸗
ui. dei. Senio non veteraſcebant vt neceſſitate ꝓducerẽ
tur ad moꝛtem. Et alubi cibus aderat ne eſurirent. po⸗
tus ne ſitirent.lignum vite ne vlla ſenectus diſſolueret.
Et dicit beatus grego. Cum tempoꝛibo non ipe tranſi⸗
bat. ſlabat em̃ momentis decurrentibo.quia nequaqᷓ ad
vite terminũ per dierum incremẽta tendebat. licet ergo
moꝛs ſit terminꝰ etatis ſᷣm ꝙ diuidat᷑ per virilem etatẽ
ſenectutem ? alias differẽtias etatis. tamen non erat
Cefectibilitas ex neceſſitate nature ex parte etatis.4¶ Ad
quartum dicendũ. ꝙ non eſt ſimile in alijs animatibus
in homine.in homine em̃ ita eſt ꝙ fuit anima rationa⸗

lis babens poſſe continẽdi coꝛpus in ĩmoꝛtalitate: eo

ipſa fuit immoꝛtalis bene inſtituta a pꝛincipio.in alijs
vᷣo animantibo fuit coꝛruptibilis anima:/que nõ habuit
potentiã continẽdi coꝛpus in ĩcoꝛruptõe.⁊ ideo coꝛpo⸗
ra eoꝛum fuerunt incoꝛruptibilia:coꝛpus vᷣo bomiĩs im/
moꝛtale.i.potens non moꝛi.

Membrumſecundu

vtrum pꝛo illo peccato qð fuit pꝛimuʒ in⸗
obedientia.lEt videtur ꝙ pari ratõne pꝛo
alio peccato. noquoq; em peccato moꝛ⸗
Itali anima deſerit᷑ a deo.vel deſerta elongat᷑ ab eo. Sed
aod deſertionez anime a deo conſequi videtur. ꝙ eoꝛpus
cæſerat᷑ ab aĩa.ſed hec deſertõ eſt moꝛs.g̊ moꝛs videt᷑ cõ/
ſequi ad qᷣcũq; pctm. cum in om̃ pcto ſit deſertõ aĩe a
ceo.4l Itẽ qui facit moꝛtale petm dignꝰeſt moꝛte gehen
ne. ſed illa ẽ grauioꝛ moꝛs que nõ fit ſeꝑatõne aĩe ⁊ coꝛ⸗
poꝛis.ſed in eternã penã potiꝰ vtriuſq; ↄplexu ſicut die

aug-in li.de ciui.dei.&̊ᷓ cũ ex pcto moꝛtali ſit meritũ moꝛ

tis eterne q̃ multom aioꝛ eſt q; moꝛs tꝑalis.ex peto vide
tur eſſe meritũ moꝛtis tꝑalis.¶ Itẽ in li. ſap.. Iniuſti⸗
cia ẽ moꝛtis acquiſitio.⁊ loquit᷑ ibi de moꝛte tꝑali ̊ in⸗
iuſticia accipit᷑ ibi ꝓ qͥlibʒ pcto moꝛtali.ꝗ ex qᷣcũq; moꝛ⸗

tali ẽ meritũ moꝛtis tꝑalis. (Sʒ ↄtra. videt᷑ ꝙ ex pꝛi⸗

mo pct᷑o hoĩs fuit tmñ̃ meritũ moꝛtis tꝑalis vłꝛ.lex ei da
ta ẽ de moꝛte tꝑali ꝓpter pꝛimꝗ trãſgreſſionẽ.dictũ ẽ em̃
in.ij.geñ. Qua die ede.moꝛte moꝛi.tanq; dicẽt.qua die
deſerueritis me ꝑ inobediẽtiã: xeſerã vos ꝑ iuſtici cuʒ

Ecundo queritur ſi eſt pena pꝛo peccato.

ergo in illo pꝛimo peccato fuit pᷣma deſertio ꝑ inobedien

tiam.ibi eſt deſertio ꝓ iuſticiam. p hec deſertio ꝑ iuſticia

nõ eſt in pnñti niſi ꝑ neceſſitatem moꝛiendi.ꝗ̊ /p pto pᷣmo
directe ↄſecuta ẽ moꝛtalitas.q. IJtem illud pctm fecit hu⸗
manam naturam recedẽ a pᷣma rectitudine.qð non fecit
aliud pctm ſeqns. cum de pᷣma rectitudine eſſet immoꝛ
talitas.i.potentia non moꝛi.receſſus at᷑ qͥ ad h̊ eſt ꝑ moꝛ
talitatem.ꝑ pcẽm pᷣmum tm̃ ↄſecuta ẽ moꝛtalitas.⸗! Ad
qð dõm.ꝙ licʒ aliqð aliud pctm dignũ fuerit moꝛte tꝑa⸗
li ſiẽ habitum eſt in lege moſayca.nullum tñ dignũ fuit
vel meꝛitoꝛium moꝛtis vniuerſalis niſi iſtud. Ad obie
ctum at᷑ in ↄꝛium dðᷣm.q non ad quãcunq; deſertõʒ aĩe
a deo ſeqt᷑ deſertio illa coꝛꝑis ab anima q̃ d̃ moꝛs.ᷣ illa
q̃ dꝛ moꝛs gehenne.ad illam vo deſertõz anime a ceo. ſe⸗
quit᷑ deſertio coꝛꝑis ab anima.cum non bẽat plenã pfa⸗

tem ↄtinendi vitaʒ coꝛꝑis.̊ at fuit cum defuit ei pᷣma re

ctitudo ꝑ ipᷣm lignum vite.ꝑ cuiꝰalimentum coꝛpus po⸗
tuit ↄpᷣuari in immoꝛtalitate.¶ Ad ſcðᷣm po ðᷣm · ꝙ licet
pcfᷣim moꝛtale inducat qtum ẽ de ſe neceſſitatem ad moꝛ⸗
tem gehenne. non tñ ad moꝛtem tꝑalem. niſi q̃tenꝰoꝛdi⸗
nat᷑ ad pᷣmaʒ inobedientiam.cui ſᷣm legem dei hec pena
eſt tminata vniuerſalłr in bumano genẽ.cinꝰpᷣncipiuʒ
erat adam m ſeminalem rõem..Ad tercium dom.
licet peccans pcto moꝛtali digniꝰſit moꝛte tꝑali. logt tñ
ibi de iniuſticia oꝛiginali ᷣm quam fuit acqſitio moꝛtis
tꝑalis.poſſet tñ exponi de moꝛte gehenne q eſt ꝑ meritũ
iniuſticie generatr. V

embꝛu terciũꝗũ.
en. Ercio qᷓrit᷑ qliter pena iſta rñdet ꝓpoꝛtio⸗
) nabiłr illi culpe.culpa em̃ fuit inobedien⸗

tia in q̃ facta eſt ſeꝑatio anime a deo.moꝛs
5ůo eſt ſeꝑatio coꝛꝑis ab anima. Si xꝓpteꝛ
ſeꝑatõneʒ vtrobiq; eſt iſia ꝓpoꝛtio ſᷣm h̊ eſſet pena/p alijs
pctis.q] Dꝛopterea.ſi hec ſeꝑatio eſſet cauſa illius ſeꝑa⸗
tionis. Eiotmnio eſſet ſeꝑatio anime a deo.tantoceleri⸗
oꝛ eſſet ſeꝑatio coꝛꝑis ab anima.¶ Sʒ videt᷑ contrariũ
ꝑ G̊ ꝙ dẽ. vij. Ecẽs. eſt iuſtus qui parit in iuſticia ſua.2⸗
impius vicit multo temꝑe.(¶ Ad quod dicẽdum. M ꝓ⸗
poꝛtio fuit huiꝰpene ad pmum petm inobediẽtie.anima
em̃ dum vniuerſatr fuit contenta deo. bũit pꝛatem vni⸗
uerſalłr continendi coꝛpus.cum aũt non vnnerſalr fuit
contenta deo.non hũit ptatem continẽdi coꝛpus vniuer⸗
ſaliter. ⁊ ita non hũit ptatem ↄᷣuandi in vita.¶ Ad ob⸗
iectum autem in ↄtrarium dicendum eſt. ſiẽ̃ dictum eſt.
non eſt ſimile in alijs pctis vſq;quaq;:nullum em̃ aliud
pctm inuenit totam naturam bumanaʒ rectam in pᷣmo
pente.nec opoꝛtʒ, Sed maius eſt pctẽm moꝛtale ex parte
anime ꝙ; ꝓpter hoc ſit moꝛs celerioꝛ.qꝛ neceſſitas moꝛiẽ⸗
di legt ex obligatione pꝛimi peccati · em̃ non accele⸗
rat᷑ moꝛs ſᷣm magnitudinẽ pcti. hoc accidit ꝙ differt do⸗
minus moꝛtem.q; expectat ad penitentiam.ij. Petri.iij·

MQon vult homines perire ſed ad penitentiam cenubrti.

Wlembꝛu quartu.

Varto querit᷑ quomodo impleta eſt illa pe
na.cum non illo die quo comederunt moꝛ⸗
tui ſunt moꝛte pene. licet moꝛte culpe. ꝓpt
q5 querendum eſt pᷣmo de qua moꝛte intel
igat᷑. 7 ſieut diẽ Aug.qdam intelligunt de moꝛte culpe.
qð in obis ꝓfert illud qð in lege dictum ẽ.q̃ die ederitis
moꝛte moꝛi.non ad moꝛteʒ coꝛꝑis ſ̊ ad moꝛtẽ aĩie. qᷓ fit in
pcto referre conant᷑. Sʒ ʒ illoo obicijt.di:ꝗd rñdebunt
cum legit᷑ H dñm pᷣmo hoĩez ptꝰpetm incꝛepado ⁊ damnã
do dirille. terra es ⁊ in terrã ibis.neq; em̃ ſᷣm aĩaz ſᷣ Fᷣm
coꝛpꝰ fra erat ⁊ moꝛte eiuſdẽ coꝛꝑis iturꝰĩ terrũ.ex qͥ vi⸗
det ꝙ de moꝛte coꝛpis ĩtelligit/¶ Pꝛeterea.dẽ. j. ad coẽ.
xv. Sicut in adam omnes moꝛiunt᷑ ita ⁊ in rpᷣo omnes
viuificabunt᷑.· vnuſquiſq; enim in ſuo oꝛdine ⁊c.· vbi lo⸗

EEE——

— — — —

— — —

en
ſei
Pno

ſeeſt

te
is
17

——— S=

nEEEDENEEEEREEYEYEENNNERNRBNEEENENENNRN

¶ueſtio
quitur de moꝛte coꝛꝑis.ergo de moꝛte coꝛpis boc intelli
gebatur. 4 Seo videt᷑ melius ꝙ intelligat᷑ de moꝛte ge⸗
benne vel in aĩa vel in coꝛpoꝛe. illa em eſt pena ꝑſe de⸗
bita moꝛtali peccato ⁊ pᷣmo moꝛtali pᷣmo debita. Sʒ
contrariũ videtur ꝙ dicitur in quacũq; die comemoꝛ⸗
te moꝛi. neq; em̃ tunc cum comedit moꝛtuus fuit morte
nature nec moꝛte gehenne: ſed tm̃ moꝛte culpe.ergo de
moꝛte culpe videtur intelligi.cũ vtrũq; verbum ad ideʒ
tempus videtur referri. (Ao quod poteſt reſponderi
per hoc ꝙ dicit augu.ſuper Geñn. diſtinguens quatuor
genera moꝛtis. Pꝛima eſt moꝛs culpe.Secũda eſt quaʒ
dicimus moꝛtem nature.ſcilicet pene in pꝛeſenti.Ter⸗
cia eſt moꝛs anime quã patitur cum exit de hoc coꝛpoꝛe.
Nuarta eſt cum anima receperit coꝛpus ⁊ in igneʒ eter
num poſt iudicium mittitur. Sicit ergo conſequẽter. ꝙ;

—

ad pꝛimam moꝛtem tres alie ſequũtur.ex quo innuit.q;

non intelligatur tm̃ de moꝛte nature: ſed de alijs conſe⸗

quentibus.⁊ non de moꝛte culpe.illa em eſt cauſa. ec

eſt hoc contrarium quod dictum eſt.illo die eos non eſſe
moꝛtuos.licet em eo die non eſſent moꝛtui:.erant tamen

illo die moꝛti obligati.moꝛti pene ex parte coꝛpoꝛis pri
mo.conſequẽter moꝛti pene ex parte aĩe.tercio moꝛti cõ
iuncti. vnde ſenſus eſt.moꝛte moꝛieris.i.moꝛte obliga⸗

tus es.vel moꝛtis reatus incurres.quia vero omnes in

adam erant ᷣm coꝛpus.⁊ non erant in eo m animam:

ideo quodam loco augu. de moꝛte coꝛpꝑoꝛis ſic exponit.
vt intelligatur ꝙ tamcito moꝛiebantur. qꝙᷓcito comede⸗
runt.dicit em̃.q;uis annos multos poſtea vixerunt: illo
tamen die moꝛi ceperunt.quo moꝛtis legem qua in ſeni⸗
um veteraſcerent acceperunt. idem dicit beatꝰ grego.
in li.moꝛa.ix. Quo attingit vetitum pertulit decurſum.
⁊ offenſo creatore cepit ire cum tempoꝛe.ſtatu immoꝛta
litatis amiſſo: curſus moꝛtis moꝛtalitatis eum abſor⸗

buit. S —
¶Mlembꝛu quintũ

Vinto queritur vtrum moꝛs ſit a deo. &

7 vita a domino deo eſt. Quod exponit au
gu. in li.retract. Malorũ pena que a deo
eſt. malum quidem eſt malis.ſed in bonis operibus dei
eſt:quoniam iuſtum eſt vt mali puniantur. 4 Item au⸗
gu. moꝛs vita a domino deo eſt. vita.ſ.a donate: mors
ab ipſo iudieante. Kontr videtur in y ponoſticon.
VUVide moꝛtem non a deo auctoꝛe ſed per erroꝛem vite ve
niſſe bominibus in paradiſo delitiarum poſitis.⁊ Sa⸗
pien.ij. Deus moꝛtẽ non fecit ſed impij manibus⁊ ver⸗
bis acquiſierunt eam. ¶¶1q Äͥtem ſi deus autoꝛ moꝛtis eſt.
letari debet in occaſu viuoꝛuʒz tanqᷓ in opere ſuo bono.
ſcriptum em̃ eſt.Letabitur dominus in operibus ſuis.
4 IYItem ſi deus moꝛtem fecit cur xpᷣc moꝛtuuʒ fleuit ſᷣm

carnem.non em̃ quod ipſe fecerat dolere debuit. ¶ Jteʒ

rxviij·eʒech.dicit dominus. Nolo moꝛteʒ peccatoꝛis ſed
vt magis conuertatur ⁊ viuat.Si ergo auctoꝛ eſt domi⸗
nus.cur dicendo nolo eam repellit a peccatoꝛe.⁊ nõ pa
titur quod ſuum eſt remanere. ¶ Item quicquid deum
feciſſe dicimus habet elſentiam.ſed moꝛs non habet eſ⸗
ſentiam. ergo moꝛs non eſt a RoCiA quod dicendũ
m augu.in li.retract.qꝙ deus non eſt autoꝛ moꝛtis niſi
inqꝙtum eſt pena.⁊ hoc eſt quod dicit ꝙ moꝛs eſt ab ipᷣo
iudicante.hoc etiam explanat in queſtionibus ve.teſia.
Mon deus inuentoꝛ moꝛtis ? ſed iudex.quia moꝛtis au⸗
toꝛ peccatoꝛ eſt.quomodo ergo deus poterat facere moꝛ
tem qui neſciebat peccare?Sed dum peccatuʒ retribuit
ab ipſo dicta eſt eſſe moꝛs cum non ex ipſo ſit. ſed ex eo
qui peccauit.4 Ad obiectum autem in contrarium pa⸗
tet qualiteꝛ reſpondendũ eſt.non em̃ deus eſt autoꝛ moꝛ
tis ⁊ non per peccatum fecit moꝛtem.ſed dicitur bonuʒ
opus dei inq;tum eſt pena pꝛo peccato inflicta.¶ au
tem dicit᷑ in li.ypo.ꝙ ſi deusg eſt autoꝛ moꝛtis letari de⸗

ſic videtur per h̊ ꝙ dicituꝛ.xj Ecc̃i.QDoꝛs

cxxj.

bet in occaſu viuoꝛum tanqꝙᷓ in opere ſuo. habens ꝓ in⸗
conueniẽti ꝙ moꝛs ſit opus dei. Dicendum eſt ꝙ mors
habet duplicem reſpectum. vnum reſpectuʒ ad ipᷣm pec
catoꝛem vel ad ipᷣm dyabolum: cuius inuidia moꝛs in/
trauit in oꝛbem terrarum. ex illa parte non dicit᷑ eſſe
moꝛs a domino tanqᷓᷓ autoꝛe.nõ em agit aliquid ad qð
ſequatur moꝛs. Si vo ſiat ſermo de moꝛte ᷣm ꝙ refert
ad iuſticiam dei.quod inflictum eſt a domino ꝓ peccato
iuſtum eſt.⁊ quod iuſtum eſt bonum eſt. ᷣm hoc moꝛsẽ
a deo in ratõne pene.¶ Ad illud vᷣo quod obijci poſſet.
ꝙ moꝛs aliquid agere dicitur vel coꝛrũpere vel damna⸗
re.iſta autem non niſi ad aliquid referunt᷑.quod autem
aliquid eſt a deo eſt autoꝛe.ergo moꝛs eſt a deo autoꝛe.
Keſpondet augu.cuʒ de moꝛte hec omnia dicunt᷑ ad au
toꝛem moꝛtis per quem pꝛiuatio vite facta eſt.ſ.dy abo⸗
lum referuntur.ipᷣe em̃ que ad moꝛteʒ pertinent: aut fa
cit dum captiuat ⁊ perimit:aut patitur dum vincitur 2
da mnatur.opera em̃ mala que vicia dicuntur actꝰſunt
non res.que tanqᷓ per ſe agere aliquid dicuntur: cuʒ ea
7 per ea totum agat dyabolus.

(Membrum ſextũ

— Ex to queritur vtrum ſit pena tm̃ pꝛimoꝝ
parentum.an alioꝛum ab ipᷣis deſcenden⸗
tium. Et videtur ꝙ tm̃ debeat elſe pena il⸗
loꝛum. eis eĩ facta fuit illa pꝛohibitõ ſicut
patet per verbuʒ eue dicentis.De fructu ꝙ eſt in medio
paradiſi p̃cepit nobis deus ne comederemꝰ z? ne tange⸗
remus.ſed quibo fuit pᷣceptum. eoꝛum fuit inobediẽtia
ſi tranſgrederent᷑: ⁊ non alioꝝ.ergo pꝛimoꝝ parentum
tm̃ fuit inobedientia.ſeo quoꝝ eſt culpa eoꝛum eſt pena
per ſe.ergo moꝛs fuit t̃ pena pꝛimoꝛum parentũ.xCõ
tra beatus grego.in li.moꝛał.os in pꝛimo bomine a
dñno recedentes.a paradiſi gaudijs repulſi. in hac vite
erũna moꝛtalis cecidimus.¶ Item augu. in li.de eccle.
dogma. Omniũ hominũ erit reſurrectio.ſi omniũ erit.
ergo omnes moꝛiunt᷑.vt moꝛs in adam data omnibo fi⸗
lijs eius dominabit᷑. ¶ Ad quod dicendũ.ꝙ ꝓhibitõ il⸗
la data fuit ipᷣiñ ade no homini q̃ſi vli cauſaliter loquen
do 7 pꝛincipio oĩm hominũ. in eo em̃ materialiter erant
omnes homines ſiue ſemĩaliter. vnde omnes in ipᷣo pec
cauerũt ſᷣm qð dicit apłs ad Ro. Et Anſel. in li.de ori
ginali peccato.Quoniã humana natura que ſic erat in
adam tota.vt nihil de illa extra vnũ eſſet peccando.ſine
omni neceſſitate deum exonoꝛauit.vnde per ſe ſatiſface⸗
re nõ potuit.Ex quo accipit᷑.ꝙ moꝛs ↄmunis debeat eẽ
pena.non tm̃ ade ⁊ eue:ſed illoꝛum qui nati ſunt ab ipᷣis
peccatoꝛibo.vt tamen perſone erant illi ſoli pꝛeceptũ do⸗
mini ſunt tranſgreſſi.non autem filij eoꝛum. pena ergo
extenditur ad eos qui ab ip̃is deſcenderũt.inqtum ab
ipſis ææſcenderũt vt peccatoꝛibo.

embꝛuſeptimũ

ptimo querit᷑ ſi ſit pena deſcendentium
ab ipis tm maloꝝ an etiã bonoꝝ.Et vide
tur ꝙ tm̃ maloꝛuz.mali em̃ fuerunt? ſunt
imitatoꝛes paterni ſceleris.boni vᷣo nõ in
q́tum hmõi.cũ ergo pena ſequat᷑ culpam moꝛs deberet
eſſe tiñm maloꝝ.¶ Stem pꝛimi parẽtes ſi ſtetiſſent in bo⸗
nitate non fuiſſent ꝑpeſſi moꝛtem eadem ratõne em̃ filij
eoꝝ niſi peccarent non debeꝛent ꝑpeti moꝛtem.ſed boni
ſunt hmõi.eꝛgo moꝛs nõ debẽt eſſe pena bonoꝝ. ¶ Eo⸗
tra augu.in li.de ciui.dei.fatendum eſt pꝛimos homies
peccatoꝛes ita fuiſſe moꝛte mulctatos. vt quicquid eoꝛũ
ſtirpe eſſet exoꝛtum eadem pena teneretur obnoxium.
q IZtem in pꝛimo homine natura humana viciata atq;
mutata eſt. vt repugnantem pateretur in membris ino⸗
bedientiam concupiſcendi et obſtringeretur neceſſitate
moꝛiendi. atq; id quod vicio penaq; factus eſt. hoc in
alijs faceret.id eſt obnoxios peccato moꝛtis generaret.

¶s concedẽduz eſt. vnde dicendũ eſt ꝙ moꝛs non eſt
pena iflicta ip̃is pᷣmis parẽtibo ? accipiẽtibo exẽplũ ma
litie ab eis:ſed his qui deſcendũt oꝛiginaliter ab eis tra
hentes culpam oꝛiginalem ⁊ penam.hi aũt ſunt tam bo
ni ꝙ; mali.boni em̃ licet liberent᷑ a culpa oꝛiginali. non
tamen a pena moꝛtis.vnde augu. Si a peccati vinculo
ꝑ mediatoꝛis gratiã ſoluũtur infantes moꝛtem illã ꝑpe
ti poſſunt.que animã ſeiungit a coꝛpoꝛe.in ſcðᷣam vo ſi⸗
ne fine penalem liberati a peccato obligationẽ nõ tranſ

eunt. 4¶q Sed põt eſſe queſtio cũ boni liberẽtur ꝑ gratiaʒ
xp̃i a vinculo peccati quare nõ liberãtur a pena peccati
ſcʒ moꝛte. Ad quod rñdet aug. ad hoc relingt aie erpi⸗
mentũ ſeꝑatõnis a coꝛꝑe ablato iam crimĩs nexu ne ipa

fides eneruet᷑:ſed regeneratõnis ſacramentũ ↄtinuo ſe⸗

queret᷑ coꝛpis ĩmoꝛtalitas. Item in martiribo nulla eẽt

victoꝛia nulla gloꝛia.qꝛ nec ibi eſſet certamẽ ſi poſt laua
crum regeneratõnis ſancti nõ poſſent ꝑpeti moꝛtẽ coꝛ⸗
poꝛalem. cum paruulis ante baptiʒandis quis non ad

rp̃i gratiam pꝛopterea curreret ne a coꝛpoꝛe ſolueretur

Tita non inuiſibili pꝛemio pꝛobaretur fides: ſed nec fi⸗
des eſſe ſtatim ſumendo mercedem.

cinbꝛu octauũ

Ctauo querit᷑ quando tebet dici pena.an
ante moꝛteʒ.an in ip̃a moꝛte. an poſt:Ad
quod ſic.poſt moꝛtẽ nõ videt᷑ eſſe pena.cũ

nõ eſt ſenſus rei triſtabilis.ergo ſi eſt pena.eſt ante moꝛ
tem. Seo ante moꝛtẽ eſt vita.vita em̃ ⁊ moꝛs immedia⸗
te ſunt oppoſita.ergo tũc nõ eſt mors. ( quod dicẽ⸗
dum. ꝙ in ipſa ſegꝑatione aĩe a coꝛpoꝛe dicit᷑ moꝛs pena

coꝛꝑalis. Illam em̃ ſentit ipſa aĩa a qua coꝛpus ſeꝑatuꝛ

ſeꝑatio vᷣo dicit᷑ dupliciter.vel cũ pꝛimo nõ exiſtit aĩa in
coꝛpoꝛe.⁊ tũc eſt ſenſus rei triſtabilis in pᷣſenti.vel cũ eſt
in ſeꝑando.⁊ tunc eſt ſenſus ⁊ hoc modo dicit᷑ moꝛs eſſe
in moꝛiente.Alio vᷣo modo dicit᷑ eſſe in moꝛtuo.vita q̊ ⁊
moꝛs pꝛout dicitur moꝛtui immediate oponũtur. vita
vo ⁊ moꝛs pꝛout dicitur moꝛientis alio modo opponun⸗
tur. Mam vita põt dici dum eſt in quiete.cum aũt tẽdit

ad nõ eſſe.nõ eſt in quiete.ſed dicitur moꝛs moꝛientis.

embꝛü nonuz

Ono querit᷑ qualiter pena peccati conuer
ſa eſt in vſum iuſticie pena vicij in vſum
uyirtutis. Ad quod ſic.moꝛs malũ eſt. etſi
J bonũ eſt in ratõne pene. Sed vt eſt in ra⸗
tione penereſpicit ad illud qð pᷣceſſit.ſ.peccatũ.hoc aũt
modo nõ eſt inſtrumẽtum iuſticie. vt ſᷣm quã homo me⸗
reatur.pena em̃ ſᷣm ꝙ hmõi eſt.eſt inuolũtariuz.inſtru⸗
mentũ vᷣo iuſticie pᷣm ꝙ ex ea eſt meritũ eſt voluntariuʒ
ergo illo modo nõ dicetur moꝛs inſtrumẽtuʒ virtutis ſi
ue iuſticie. ¶ Pꝛeterea pena reſpicit ad pᷣteritum.meri
tum vo reſpicit ad ſuturum.nõ ergo illo modo dicit᷑ in⸗
ſtrumentũ ad merendũ.¶.! Item moꝛs in ſe malũ eſt.ma
lum aũt ꝑ ſe non oꝛdinat ad bonũ meritoꝛiũ.ergo moꝛs
P ſe non oꝛdinat ad bonũ meritoꝛiũ.Sed quo vtitur vir
tus vel iuſticia eſt per ſe in bonum meritoꝛiũ.ergo moꝛs
non eſt hmõi.ſᷣm ꝙ malum nõ ergo moꝛs eſt in vſum iu
ſticie vel virtutis.(¶ Contra.bono contingit bene vti et
male vti. lex em̃ bonuũin eſt.⁊ ea cõuenit bene vti⁊ male
vti.ergo a contrario malo pene cõtingit ⁊ bene vti ⁊ ma
le vti.ſicut accidit de concupiſcentia qua quis põt male
vti 2 bene vti. bene em̃ vtitur qui concupiſcẽtiam refre⸗
nat.male vtitur qui concupiſcentiã relaxat. vnde aug.
in li.de baptiſ.paruuloꝝ. ANale vtitur malo cõcupiſcẽ
tiam relarans adulterio. bene vtitur malo concupiſcen
tiam reſtringens a cõnubio. eodem modo moꝛte contin
git vti 1 bene ⁊ male.bene cum pꝛo fide vel iuſticia ſuſti
netur. malo cum ad flagitium impellitur vel pꝛo cauſa

iam ſit tranſacta. pena aũt eſt cũ ẽ ſenſus
rei triſlabilis in ip̃a aũt moꝛte cũ eſi ſeꝑatio aĩe a coꝛꝑe

inboneſta ſuſtinet᷑. o quod dicendũ.ꝙ; moꝛte eſi vti

bene.cum ꝓ honeſta cauſa ſuſtinet᷑ neceſſaria.⁊ licet
moꝛs vt pena ſit inuolũtariũ:ſuſtinere tñ illã eſi volun⸗
tariũ.⁊ hoc eſt vſus virtutis vel iuſticie generalis.Cuʒ
ergo querit᷑ ſᷣm quã ratõeʒ oꝛdinat ad meritũ.dicendũ
eſt ꝙ oꝛdinat ad meritũ ꝓut cadit ſub voluntate. etſi re
ſpicit qð futurũ eſt.⁊ licet ſit malũ tñ eo contingit bene
vti. VUnde aug.Mali male lege vtuntur quis ſit bonuʒ
boni ðᷣo moꝛte bene vtuntur.quis moꝛs ſit malũõ.

Meẽbruʒz decimũ
Abiia conſideratõne de penis generalibo
pꝛimoꝝ parentũ.dicendũ eſt de penis ſꝑe
cialibo.Et pꝛimo agit᷑ de penis peccati ex
parte mulieris.ſcðo ex ꝑte viri. ſic em̃ oꝛ⸗
dinãtur in gen. Et ponũtur tres ex ꝑte mulieris.multi⸗
plicatio erũnarũ in multitudine conceptuũ.doloꝛ ĩ par⸗
tu.⁊ ſubiectõ ſub poteſtate viri. Eſt eniʒ duplex vis aĩe

cognoſcitiua.ratõnalis ⁊ ſenſibilis.q;tum ad ratõnalẽ

ſumitur pena ſubiectõnis: q;tum ad lenſibilem duplex
pena.vna ſᷣm multitudinẽ. cum dicit multiplicabo erũ⸗
nas:altera ᷣm magnitudinẽ cum dicit in doloꝛe paries.
rvel aliter indiuiduũ ad duo tendit ad conſeruatõeʒ ſui

Fm tempus determinatũ.ad conſeruatõnezʒ ſpeciei ſim⸗

pliciter.multipliciter vᷣo dicit᷑ ſexus paſſiui.Yuxta autẽ
vtrũq; contrahit ex peccato penã. nam iuxta actũ gene⸗
rationis qui eſt ad conſeruatõeʒ ſpeciei.duplicẽ penam
trahit.in poꝛtando fetum ⁊ parturiendo.quoꝝ vnũ ꝑti
net ad ꝓgreſſum:alterũ ad conſumatõeʒ in initio vᷣo eſt
de lectatio? ibi videtur eſſe ſine pena.⁊ foꝛtaſſe hoc vo⸗
luit deſignare nomine conceptus.vel hoc tacuit pꝛopteꝛ
Telectationeʒ in qua non videtur eſſe pena.Ex paꝛte po
actus qui eſt ad conſeruationem indiuidui cum bonum
ſit libertas faciendi quod ſibi eſt expediens.malum peꝛ
oppoſitum eſt ſeruitus. ſubeſſe alterius dominatõni ne⸗
ceſſario.⁊ hec eſt illa pena que deſignatur cum dicitur.
ſub poteſtate viri eris. ¶ Seo poteſt queri ſi multipli⸗
catio erumnarum in conceptibus ⁊ doloꝛum in partu⸗
bus contingit pecoꝛibus.⁊ in illis ſicut dicit auguſ.eſt
hec moꝛtalitatis conditio potiꝰqᷓ pena peccati.nõ eꝛgo
videtur ꝙ iſtud ſit pena peccati in mulieribo.¶ Ad qð
reſpondet augu.in li.ↄtra maniche.dicens. põt fieri qꝙ;
in femĩis hominũ moꝛtaliũ coꝛpoꝝ ſit iſta cõditio:ſᷣ hoc
eſt magnũ ſuppliciũ.ꝙ ad iſtam coꝛpoꝝ moꝛtalitateʒ ex
illa ĩmoꝛtalitate veniũt.⁊ ſic eſt differẽtia ĩ femĩs hoim

in pecoꝛibo.Addit etiã augu.alia queſtionem ꝑ hoc ꝗ

ponit alia lr̃a dicens. MMultiplicabo doloꝛes atq; ſuſpi⸗
ria in huiꝰvite calamitate. ꝑ hoc em̃ videt᷑ deſignare q;
non loquatur de multiplicatõne miſeriarum ratõe con
ceptuum:ſed de multiplicatõne miſeriarum in tota vita
moꝛtali.ſed hec pena non videtur pꝛopꝛia mulieribus
ↄmunis em̃ eſt viris.ergo non ſic generaliter intelligen

Dum eſt niſi de doloꝛibo? ſuſpirijs ratõne conceptuum.

einde queritux· S. j.

ratõne illius pene qua dicitur.⁊ ſub viri poteſtate eris
videtur em̃ non eſſe pena ſeð eſſe ex conditõne ſexus.foꝛ⸗
mata enim fuit de latere viri.ergo ſumpfſit ab ipo oꝛigi⸗
nem tanqᷓ a pꝛincipio.conueniebat ergo ei ſubelle ex cõ⸗
ditione.¶ Pꝛeterea. ſi ex neceſſitate iuſticie ſunt ſubdi⸗
te viris.ad quid eꝛgo dicit apłlus ad ephe.Mulieꝛes vi
ris ſubdite ſint cum voluntarium diuidatur contra pe⸗
nale. 4 Ieem videtur in multis mulieꝛibus ꝙ non ſubie
cte ſunt viris ſed dominẽtur ipᷣis.4 Pꝛeterea ᷣm aliaʒ
tranſlationem.poſtqᷓ dictum eſt in doloꝛe paries ſequit᷑
erit tibi conuerſio ad virum tuum. a ipᷣe tui dominabit᷑.
videtur em̃ contrariũ.quaſi em̃ dignitateʒ ſibi additam
credunt.cũ mulieres ſunt ⁊ plerũq; ſuꝑbioꝛes exiſtant.
quid eſt ̊ ꝙ poſt ꝑtũ in doloꝛe dicit᷑.ꝙ erit tibi cõuerſio

ad virum tuum. ¶Ao quod dicendũ. ꝙ licet ex condi⸗

Mueſtio

tione ex ꝑte aĩe haberet ipᷣa paritatẽ.nibilominꝰex con
ditõne ex ꝑte coꝛpoꝛis habuit quãdaʒ a viro dependen⸗
tiam.ſed nõ expꝛimebat᷑ ibi ſubiectio penalis.qua velit
nolit ſubiecta ſit viro.huic aũt ſubiectõni penali nõ re⸗
pugnat ſubiectõ voluntaria obedientie.vᷣllud em̃ quod
fuit neceſſariuzʒ ex oꝛdine iuſticie diuine poteſt fieri vo⸗
luntariũ.⁊ ſic d neceſſitate faceret virtutem. ⁊ tũc erit
meritoꝛium. Mec repugnat ꝙ ſit penale qð em̃ ſenſuali
tati vel ratõni ſequenti ſenſualitatem eſt penale rationi
recte.potuit eſſe voluntariũ ⁊ meritoꝛiuʒz ſi aſſit gratia.
4¶ Ad ſequens vo dicendum. ꝙ licet ex impꝛoba volun⸗
tate contingat aliquaʒ mulierem dominari viro.hoc ta⸗
men non eſt ſᷣm ratõnem ſexus.ſexus em̃ debet eſſe ſub⸗
iectus,.⁊ agendo contra iuſticiã diuinã peccat mulier q̃
dominat᷑..! Ad vltimũ dicendũ.qꝙ recte poſtiᷓ dictũ eſt
in doloꝛe paries filios.ſequitur ipe tui dominabit᷑⁊ erit
tui conuerſio ad virum.ad oſtendendũ ꝙ licet finos ba
beat ꝑ quos poſſit extolli.nihilominꝰ debet conuerti ad
virum vt eius ſequat᷑ voluntatẽ. Pꝛeterea intelligat ſe.
nõ habuiſſe ex ſe pꝛolem ſed a viro.⁊ neceſſitatẽ in edu⸗
catione pꝛolis ꝑ virum eſſe ſuplendam. Exponit auteʒ
angu. moꝛaliter ſic. Illa pars amime que carnalibo gau
Dijs tenetur cum aliquã malam conſuetudinem volens
vincere:paſſa fuerit difficultateʒ ac doloꝛem.atq; ita pe
perit conſuetudinem bonam.cautius ⁊ diligentius ob⸗
temperat tanꝙᷓ viro.⁊ ipſis quaſi erudita doloꝛibo con⸗

uertitur ad ratõnem.⁊ libenter ſeruit iubenti.ne iteruz

in aliam ꝑnicioſam defluat conſuetudinem.
R einde queritur. S. n.

de pena hominis que pene diſtinguũtur in gen.cũ dicit᷑

quia audiſti vo.vx.tue.⁊ comediſti de ligno de quo pꝛe⸗

ceperam tibi ne comederes: maledicta terra in oꝑe tuo
⁊c. Signãtur autem ibi plures pene.quedam em̃ ſunt ĩ
ablatione boni.⁊ quedam pene lunt in impoſitõne mali
In ablatõne boni cum ſubiungit᷑ videte ne mittat forte
manum ſuam ⁊ ſumat de ligno vite.In impoſitõne ma
li cum dicitur. maledicta terra in opere tuo. Ablatõ vᷣo
boni dicit᷑ qᷓtum ad cauſaʒ conſeruatõnis vite.qtuʒ ad
locum voluptatis. Pꝛimũ eſt impotentia ſumendi de li⸗
gno vite ꝓpter pꝛohibitõeʒ. Secũdum eſt expulſio de lo⸗
co voluptatis.Lerciũ pꝛohibitõ reditus cũ dicit᷑eiecit
adam ⁊ collocauit ⁊c. Pꝛima pena ex ꝑte coꝛꝑis.ſecun
Da ex ꝑte anime.voluptas em̃ ex ꝑte anime attendit᷑.ter
cia ex ꝑte totius. tum aũt ad potentiam mali diſtin⸗
guũtuꝛ pene.tum in vita.tum in moꝛte.cum dicit᷑ donec
reuertaris in terram. ¶ In vita vo diſtinguit᷑ qtum ad
initium ſuſtentatõnis.qtum ad pꝛogreſſum.2 q;tum ad
conſũmatõeʒ.q tum ad initiũ cũ dicitur.maledicta ter⸗
ra in oꝑe tuo.in laboꝛibo ⁊c̃.qᷓtum ad ꝓgreſſum dicituꝛ
ſpinas ⁊ tribulos germinabit tibi.qtum ad conſũmati
onem cuʒ dicit᷑.comedas herbas terre⁊ in ſudoꝛe veſce
ris pane tuo. In pꝛimo laboꝛandi diſſicultas que eſt ex
colendo terrã. In ſcdᷣo infructibilitas cum dicit᷑ ſpinas
⁊c. In tercio victus parcitas ad quem victum alia duo
tendunt.! Pena vo que reſpicit moꝛtem dupler eſt.mo
riendi neceſſitas.⁊ incineratio. Incineratio notat᷑ cum
dicitur donec reuertaris in terrã de qua ſumptus es qꝛ
puluis es ⁊c.ipſa moꝛtalitas.ſ.moꝛiendi.neceſſitas no
tatur ꝑ tunicas pelliceas quibo erant induti. ⁊ hoc ap⸗
paret ꝑ hoc ꝙ dicitur ecce adam factus eſt quaſi vnꝰ ex
nobis ſciens bonũ ⁊ malũ.ſciens quaſi ꝑ exꝑientiaʒ bo
num vite ⁊ malum moꝛtis. Sciebat em̃ quid eſſet ciue⸗

re. Sciebat em̃ ꝑ exꝑientiam moꝛtem quã pꝛius ſciebat

per ſcientiam nõdum ꝑ erꝑientiam illud tamen q̃ſi irri
ſoꝛie dictũ eſt. in cõomemoꝛationẽ pcedentis pcti. ¶ Sʒ

põt queri ꝓpter quid cum aſſignat᷑ pena ipius a deo ra⸗

tio pᷣmittit᷑.cum aũt aſſignat᷑ pena eue nõ pᷣmittit᷑ ratõ.

4Ad qð dicendũ eſt. ꝙ; dyabolo temptanii ꝑ ſerpenteʒ

data eſt pena pᷣmiſſa ratõne.⁊ ipi viro.in vtroq; em̃ pri

—

(Deinge queritur

inꝑ hoc ꝙ dici᷑. Spinas⸗

.Crxxj.

cipalit vigebat ratõ vt ĩmediate ſe hñs ad deũ. In genẽ
ein angeloꝝ lucifer imediate habebat ſe ad deum tanqᷓ

pꝛincipiũ viarũ. In genere po hominũ ĩmediate adam

tanꝙᷓ pꝛimꝰhomo.⁊ ideo cũ ratõne viriq; infligit᷑ pena
iſti quia ſuggeſſit tranſgreſſionẽ mandati. illi quia ꝑpe
trauit ex ſuggeſtione tin.vnde ex ipᷣis verbis expꝛimen
tibus penã patet maius eſſe peccatuʒ dy aboli.dicit᷑ em̃
maledictus eris facta ↄuerſione ad dyabolũ.facta con⸗
nerſione ad adam dicit᷑ maledicta terra in opere tuo.

ratione eius ꝙ dicit᷑ maledicta terra in opere tuo. ꝓpt
quid terra maledicatur.cum ipᷣa non deliquerit ſed ipᷣe
adam. ¶l Pꝛeterea ſupꝛa alia elementa quare non ceci⸗
dit maledictio.cum ipſe hbomo compoſitꝰ ſit ex quatuoꝛ
elementis qui peccauit.⸗ Pꝛeterea grauius fuit pecca⸗
tum hoc ⁊ damnoſiꝰquo peccauit adam qᷓ; quo peccauit
chaym.ſed ꝓ peccato chaym infligit᷑ e a domimno cũ

dicitur.maledictꝰeris ſuꝑ terram. ¶ Ad quod dicendũ
ꝙ licet teꝛra nõ peccauerit in ſe. nihilominꝰ maledictio
cadit ſuꝑ terrã.qꝛ bomo ↄuerſus eſt ad terrã.ſ.ad dele⸗
ctationem fructus qui erat ex terra peccauit.⁊ hoc aſſi⸗
gnatur ratio quare tꝑe ieiunij fuit abſtinẽtia a carnibo
aĩaliuʒ que nutriunt᷑ in terra.nõ aũt a carnibo piſcium
qui nutriunt᷑ in aquis.Etſi obijciatur de volatilibo que
oꝛiginẽ habuerũt ex aquis.dicendũ eſt ꝙ nutrimentum
ſuũ accipiũt ab his que oꝛiunt᷑ a terra ꝑ ſe.⁊ nõ ᷣm acci
dens. DBeatꝰtñ augu.ꝑ maledictõeʒ teꝛre dat intelligeꝛe
maledictõeʒ concupiſcẽtie que ꝓuenit ex ꝑte inferioꝛi.ſ.
carnis.¶ Ad ſcom vᷣo dicendũ.q; maledictõ facta teꝛre
⁊ nõ alioꝝ elementoꝝ ꝓpter hoc.q; mediante fructu ter
re ꝓhibito ⁊ inclinatõne ad iſtud factũ eſt peccatum.li⸗
cet ergo homo compoſitus eſſet ex quatuoꝛ.nõ tñ incli⸗
natio ad telecta bile in alijs traxit hominẽ ad peccatuʒ
Ad tereium vᷣo dicendũ ꝙ aliter fuit de chaym ⁊ adã
chaym em̃ quodãmodo imitatus eſt dyabolum in pec⸗
cato ſuo.ex inuidia em̃ ꝑpetrauit homicidiũ.ſic ⁊ dya⸗
bolus vt dicit Alchuinꝰ.⁊ ſumit᷑ ex illo verbo.viij.ioh.
Ille erat homicida ab initio.⁊ ideo ſicut dictum eſt dya
bolo in ſerpente maledictꝰ⁊c.ita dictum eſt chaym ma⸗
ledictꝰeris ſuꝑ terrã. Ade vo dictũ eſt maledicta terra
in oꝑe tuo.vt notat᷑ ꝙ oꝛtũ habuit pctm ex concupiſcen
tia ſenſuali.que per terram deſignatur.

neritur .S. uij.

ſuꝑ eo ꝙ dicit᷑ in laboꝛibo comedes ⁊c.Non em omnibꝰ
datur iſta pena. multi em comedunt ⁊ non in laboꝛibo.
4 Pꝛeterea ᷣm hoc qui ſunt in vita contemplatiua non
ha berent iſtaʒ penam. non em̃ ĩ laboꝛibo comedunt ⁊c.
4¶ Av quod dicendũ eſt.ꝙ pena eſt ↄmunis.nullꝰ em̃ ẽ
qui comedit ex ea niſi pꝛecedente laboꝛe in ſe vel in alio.
Contemplatiui etiã comedũt ex ea vel ex laboꝛibo quos

Hhabet in actiua vel qui habent᷑ ab alijs. Pꝛetea tota vi

ta iſta ẽ in laboꝛe ↄſtituta.Fᷣm illud.v.iob.homo naſcit᷑
ad laboꝛẽ ⁊ auis ad volatũ.vnde nõ ſemꝑ neceiſe ẽ ꝙ la⸗
boꝛ ſit in excolendo terrã. ſed ꝙ laboꝛ ſit in vita tempo⸗
rali. Alia tñ lr̃a eſt que dicit. in meroꝛibo manducabis
ex illa.vbi notat᷑ ꝙ in iſta ſemꝑ debet eſſe afflictio. Alit
tamen eyponit augu.moꝛaliter dicẽs.hocipſum quodĩ
hac vita quiſqʒ natus eſt. difficultatẽ habet inuemende
veritatis ex coꝛpoꝛe coꝛruptibili.ſm illud.ix.ſapientie.
Coꝛpus quod coꝛrumpit᷑.aggrauat animm.

tur §. v.

tribulos germinabit terra
⁊c̃.videt᷑ em̃ ꝙ hec pena nõ tm̃ ſit maris ſed etiã femine
ſpinas em̃ ⁊ tribulos ſignant᷑ punctõnes peccatorum
que ex mundo vel carne ꝓueniũt.he auteʒ non tm̃ ſunt
in maſculo ſed in femina.¶ Sed reſpondendum eſt. q;
ad virum magis refertur iſta pena.pꝛopter boc.ꝙ vi⸗

ri eſt excolere terrã? fructũ ex ea colligere.hoc autem ꝗ;
obijcit᷑ ad moꝛalẽ intellectũ refertur in qua vir a mulie⸗
re non diſtinguit᷑.¶ Sed adbuc querit᷑ vtrum ſpine et
tribuli oꝛirent᷑ ex terra ante cum poſſent eſſe ao cõueni⸗
entem vſum. Ad quod dicendũ ꝑ hoc qð dicit Alchui⸗
nus.querit em̃ cur ſpinas⁊ tribulos germinauit teꝛra.
Ad quoo reſpõdet ꝑ peccatũ homĩs terra maledicta eſt
vt ſpinas parẽt venenoſas herbas.vt ante oculos ſem
per habeat homo oꝛiginale crimen. Aliter tamen videt᷑
reſpondere auguſ.dicens. ꝙ bhomini naſcebant᷑ iſta a0
laboꝛem ⁊ penaʒ.quod alijs aĩalibo naſcebant᷑ ad paſtũ
Damaſ. etiam dicit ꝙ ſpina iuncta fuit roſe in ſubmẽo⸗
rationem tranſgreſſionis pꝛime que voluntati eſt ↄiun⸗
cta . comedas herbas terre ⁊c.bic querit᷑ qualiteꝛ
hoc datum eſt in penam cum ſit vita multoꝝ ſanctoꝛũ.
4 Pꝛeterea herbe dicunt᷑ que ſponte naſcuntur ex terra
cum aũt dictum eſt ex omni ligno paꝛadiſi ⁊c̃.Nõne cõ
ceſſuʒ fuit comedẽ ex herbis.¶ Pꝛetea nõne poſt pecca
tum poterant etiam de fructibus comedere. qualiter g
datum eſt in pena comedere herbas. Alia em littera di⸗
cit.⁊ edes pabula agri tui.¶ Pꝛeterea multi veſcũtur
pane ⁊ non in ſudoꝛe vultus ſui.ergo non eos attingit
illa pena.¶ Reſpondendũ eſt.ꝙ licet ſancti voluntarie
7 imeritoꝛie comederunt herbas.nihilominꝰ tamen ho⸗

mini datum eſt in penam.vt quia in delectabilioꝛi cibo

deliquit.in cibo animalium punit᷑. Qec negat᷑ quin ho⸗
mini conceſſum fuerit de herbis terre comedere.conceſ
ſu enim nobilioꝛi terre naſcente. per conſequẽs videtur
concedi vſus terre naſcentis minus nobilis.⸗! Ad terci
um dᷣo dicendũ.ꝙ licet aliqua ſecularis perſona non ve
ſcatur pane in ſudoꝛe vultus.homini vo datum eſt hoc
in penam. Panis em̃ non ſine ſudoꝛe vultus pꝛeparat᷑.
onec reuertaꝛis.notat᷑ hic pena incineratõis.vide⸗
tur autem ꝙ hec pena nõ extendatur ad omnes ab adã
ſeminaliter deſcendentes.non em̃ ad illos qui viui in⸗
ueniũtur in die iudicij.de quibo dicitur ſimul rapientuꝛ
in nubibus obuiam xpᷣo ĩ aera.Similiter de multis ſa⸗
ctis legitur quoꝝ coꝛpoꝛa non incinerãtur.⸗ Ad quod
dicendum ꝑ hoc ꝙ dicitur in glo.j.ad Thelſ.iiij.iõ ab
illa ſentẽtia arbitramur illos eſſe immunes qua dictuʒ
eſt terra es ⁊ in terraʒ ibis. Similiter dicit haymo.dũ
anima ipᷣo raptu exierit ipᷣm coꝛpus. erit coꝛpus terra.
ſed tamen bꝛeuiſſimũ ſpacium tenebit ip̃a moꝛs.4 Ad
aliud dicendũ ꝙ hoc ꝙ coꝛpoꝛa ſanctoꝝ nõ incinerãtur
gratie eſt.⁊ licet xpᷣe ad nr̃am redemptõeʒ mortẽ aſſum⸗
pſerit.nõ tñ carnis coꝛruptõeʒ ſiue incineratõeʒ.ſm il⸗
lud pᷣs.iQõ dabis ſanctũ tuũ videre coꝛruptõeʒ. Vñ in

li.de ecẽ.dog. Manet pꝛiuilegiũ in dño.ꝙ de eo ſpecia-

liter dicitur.non dabis ſanctuʒ tuũ videre coꝛruptõeʒ.

¶ Cecit eis dominus S. vj.

tunicas pelliceas ſup quo querit᷑. que fuit cauſa munqodo

indigebant vt nõ poſſent ſine his ſubſiſtere? Ud qð rñn⸗
dendum.ꝑ bhoc ꝙ dicit Alchuinꝰ fecit hoc vt eos moꝛta
les inſinuaret. Induit autem vt ex omni pꝑte ſe eſſe circũ
datos cognoſcerent. Item augu.contra maniche. Illa
moꝛs qua omnes qui ex adam nati ſumus cepimus de⸗
bere in tunicis pelliceis figurata eſt. ipi em̃ fecerunt pᷣ⸗
cinctoꝛia de folijs fici.⁊ deus fecit illis tunicas pellice⸗
as.ipſi em appetierunt faciendi libidinẽ relicta facie ve⸗
ritatis.⁊ deus coꝛꝑa eoꝝ in iſtam moꝛtalitatem carnis
mutauit.quo eniʒ maioꝛi iudicio potuit figurari moꝛs
quã ſentimus in coꝛpoꝛe.q pellibo que de moꝛtuis peco
ribus detrahi enr Eii eſt quod ſequitur.ecce
adam factus eſt quaſi vnus ex nobis cum iam ille fuit
immoꝛtalis deiectus in moꝛtem ſciens moꝛtẽ ꝑ er ꝑienti
am quã pꝛius nouit tm ꝑ ſapientiã. Ad quod reſpondet
augu.qꝙ dupliciter intelligi potuit.vt voce inſultãtis di
ceretur factus eſt nanc vnus ex nobis.nõ quia iam eſſet
ſed quia ad illã rem factus eſſet vt.ſ.eſſet deꝰ creatoꝛis

ſui beneficio.nõ natura ſi ſub poteſtate erꝰmanẽ voluiſ⸗
ſet. vel dictꝰeſt quaſi vnꝰex nobis.eo ꝙ tunc nouit ꝑ ex⸗
perientiã quod cꝰnouit ꝑ ſapientiã. ¶ Müc ergo vide
te ⁊c̃.hic deſignãtur tres pene.ꝑquas pñt deſignari ſi⸗
ue figurari tres pene in futuro.que competũt peccato
oꝛiginali qð ꝑ adam eſt contractũ vel etiam in alio moꝛ
tali.lapſus irrecuꝑabilis a ſtatu innocẽtie.carẽtia ſum
mi delectabilis.irreuocabilitas quãtũ eſt ex ꝑe homis
Seod queritur quibo dictum eſt videte ne foꝛte mittat
⁊c. Pꝛeterea nũquid ſi ſumeret de ligno vite viueret in
eternũ.cum iam effectus eſſet moꝛtalis ꝑ tranſgreſſonẽ
inobediẽtie. Ad qð dicendũ.ꝙ angelis locutꝰ ẽ tanqᷓ
miniſtris.illud aũt quod ſequit᷑ ad hoc refert᷑. vt oſtẽde
retur ꝙ lignũ vite hanc habuit potentiã. vt ꝑ eſum illiꝰ
daret dnñs immoꝛtalitatẽ in coꝛpoꝛe ſuſceptibili.ſiue ad
hoc diſpoſito.etſi coꝛpus ade non iam erat diſpoſitũ.li⸗
gnum vite nõ ꝓpter hoc ſus virtutẽ amiſit. Aliter tamẽ
exponit augu.dicens.põt videri ꝓpterea homo in labo⸗

res huiꝰmũdi eſſe dimiſſus. vt aliquãdo ad arboꝛẽ vite

manũ ponat ⁊ viuat ineternũ. Manus aũt poꝛrectõ ſi⸗
gnat crucem ꝑ quã vita eterna recuꝑat᷑. Poteſt etiã in⸗
telligi ꝙ nõ iniuſta pena eſt poſt peccatũ intercluſuʒ eẽ
aditũ ad ſapientiã.donec dei miſericoꝛdia mẽſuris tem⸗
poꝛum reuiuiſcat qui moꝛtuus inueniat᷑ qui perierat.
Emiſit eum dñs ⁊c̃.querit᷑ in quo diſtinguit᷑ hec pe⸗
nã a pcedenti cum eoipᷣo diceret᷑ paradiſus voluptatis
pꝛincipaliter ꝓpter eſum ligni vite. Ad qð dicendũ ſᷣm
augu.ꝙ; duplex figurat᷑ ſeꝑatio.vna que ẽ a ligno vite ꝗ
eſt xpᷣc. ꝓuer.iij. lignũ vite eſt hbis ꝗ appᷣhenderit eã⸗
tenuerint.Alia ẽ a ꝑadiſo ſpũali ꝙ ẽ ecclia.a qua eijcit
pctoꝛ quſq; ꝑ ſatiſfactõeʒ redeat ad vnitatẽ. Scðm aliã
do trãſiatoneʒ dr dimiſit eũ.vt notet᷑ ꝙ ſuo ꝓpꝛio pcto H̊
emeꝛẽte ẽ dimiſſus.alienatꝰaũt ẽ a vita nõſolũ quã fu⸗
erat ſi pᷣceptũ ſᷣuaſſet cũ ãgelis accepturꝰ.ſᷣ ab illa etiã
quã ducebat ĩ ꝑadiſo.q erat qᷣdã coꝛꝑis kelicitae MKie⸗
citq; adã ⁊ collocauit an ꝑadiſuʒ vel ↄtra ſᷣn aliã Fam
hic notat᷑ vltima pena.ſ.iĩpoſſibilitas quãtũ eſt ſe ad

reditũ.pᷣ qð ſibi vult ꝙ cherubin ⁊ flãmeꝰgladiꝰponunt

ad cuſtodiã viã ligni vite.niſi vt oſtendat᷑ ꝙ ꝑcaritateʒ
que ẽ plenitudo ſciẽtie deſignatã in cherubin.⁊ ꝑ penaʒ
tempoꝛalẽ que in framea verſatili ſiue gladio deſignat᷑.
via ligni vite cuſtoditur.ſicut dicit augu.in li.cõtra ma
niche. Ael per plenitudineʒ ſcientie poteſt deſignari ꝑ⸗
fecta ſciẽtia ſᷣin quã debet dirigi moleſtiarũ tollerantia

¶ Lueſtio.cxxuj.de pecca⸗

ginali quid ſit.

pccto pꝛimoꝝ parẽtũ ⁊ penis ↄſequenti

bus ipᷣm: ↄſequẽter dicendũ eſt de pcto
oꝛiginali qð ex ipo ↄſequẽter traheba⸗

tur. 4 Circa vᷣo oꝛiginale petm hec q̃ri
Boſſunt. Pꝛio an ſit oꝛigiale pctm. Scðdo ꝗd ſit oꝛigiale
petm. Tercio q̃ eſt cã oꝛigialis pcti. Quarto q̃lit tradu
cat᷑ oꝛigiale pctm. Quinto in qͥ ſit. Sexto q̃lit traſit rea
tu ⁊ manet actu. Septio de ↄcupiſcẽtia que eſt ſequela
oꝛiginalis pcti. Octauo de vnitate oꝛiginalis peccati vł
multitudine.ono de quãtitate oꝛiginalis peccati.De

cimo de ena oꝛiginalis peccati. —
(Mlembꝛu primuũ H

R IZrca pmũ ſic ꝙ oꝛigiale pctm ñ ſit · pr oñ⸗
di ptꝰbaptiſmũ ꝗ delet culpã ⁊ pena nihil
dʒ rmanẽ oꝛigial pcti. ſi ãbo ↄiugati ba⸗

cia ca mis qꝗ ẽ liꝰpẽa.̊ oꝛigiale pctm ñ erit ĩ ꝓle.ex ꝑte
eĩ coꝛꝑis ñ videt᷑ habẽ cãʒ.nec ex ꝑte aĩe q̃ a do creata e
4 YHoꝛte diſtingueret aliquis q; dupler ẽ pena ſequens
origĩale peccatũ.pena ꝓmiouẽs:⁊ pena ſuffocãs.Pena

gnito tractatude

Aeizer ieis ñ erit culpa oꝛigial nec imũdi⸗

e v

nide
dgto
no

nio
tiat
Kin
bni
n
F
lli⸗
ad
li⸗
ine
bo⸗
e
vſ⸗
in
hei
enn
t.
be⸗
tis

— —

= = —

— ——M

—

¶ Lueſtio

ꝓmouẽs nõ remouet᷑ ꝑ baptiſmũ.pena vᷣo ſuffocans re

mouet᷑. Sed hoc nihil videt᷑ valere ad ꝓpoſituʒ. Si em̃
pena ſuffocans tollitur ꝑ baptiſinuʒ. maxime aut ſuffo⸗
cans debet dici ex qua tantũ malũ ſequit᷑.ſ.culpa oꝛigi⸗
nalis in pꝛolem. ex qua eſt carẽtia viſionis dei.illa eꝛgo
maxime tolletur ꝑ baptiſmuʒ. nõ ergo ſequit᷑ oꝛiginale
peccatum in pꝛole illa pena ablata in parentibo. 4 o
idem ſi oꝛiginale peccatũ eſt ce neceſſitate in pꝛole. vide
tur ꝙ nuptie nõ dicende ſunt bone.in ſacramẽto em̃ ma
trimoniali tria ſunt bona. fides.pꝛoles. a ſacramẽtum.
pꝛolem aũt de neceſſitate ſequit᷑ marimũ malũ videlicet
culpa oꝛiginalis. ergo ad nuptias conſequit᷑ de neceſſi⸗
tate marunũ malũ.ſed nibil ad qð conſequit᷑ maxunuʒ
malũ ſumpliciter dicendũ eſt bonũ. ergo mr̃imoniũ non

elſſet ſimpliciter bonũ.qdð cum ſit falſum. reſtat q id qð

te neceſſitate conſequit᷑ ad ipᷣm nõ eſt malũ.ſed hoc ap⸗
pellat᷑ oꝛiginale. ergo oꝛiginale nõ eſt malũ ſine peccatũ
4 Item ad idem biero. nõ eſt capitale vicij qð nõ eſt ca⸗

2◻

pitale virtutũ. oppoſita em ſunt nata fieri circa idem. S

ſiłꝛ ſi vnũ nõ eſt traducibile nec reliquũ.ſed virtꝰnõ tra

ducitur.ergo nec peccatũ. Seo oꝛiginale ꝑ traductionẽ
dicit᷑ elle oꝛiginale.ergo nõ eſt peccatum.4l Stem omne
agens nobiliꝰeſt patiẽte ſicut dicit angu.in.xij.ſuꝑ gen.
ad litt. ⁊ accipit᷑ ibi agene coĩter vt appellet᷑ ⁊ coꝛrũpẽs
agens. conſiat em̃ ꝙ nibil agit in aliud coꝛrũpẽdo ipᷣin
niſi potentiꝰipo. Silꝛ etiã aceipit᷑ hic patiẽs coĩter.non

ſolũ ꝓ patiẽte paſſione que eſt ꝑ abiectionẽ:ſed etiã paſ

ſione que eſt in recipiẽdo.nõ em loquit᷑ ibi augu.de paſ
ſione que fit ꝑ abiectioneʒ ſed de altera. Sed coꝛpꝰneq;ʒ
nobiliꝰneq; potentiꝰeſi aia. aĩa nõ coꝛrũpi?᷑ neq; patit
ab ißo coꝛꝑe.¶ Item nec a deo coꝛrũpit᷑ ſed cauẽduʒ eſt
em̃ vt dicit augu.ũ ponere cauſaʒ peccati vel ꝑ ſe vxłꝑ
accidẽs. iAec iteꝝ coꝛrũpit᷑ aĩia ꝑuuli a coꝛruptione aie
parẽtuʒz. cũ nõ ſint aĩe ex traduce ſicut coꝛꝑa.Qec a ſe⸗
ipᷣa põt dici ꝙ coꝛrũpit᷑.nihil em̃ ẽ cauſa coꝛruptõis ſui⸗
ipᷣiꝰ.ſic ̊ aĩa ꝑuuli coꝛꝑi ifuſa ex nulla ꝑte habet coꝛru
Frion?. Si
le nullo mõ põt dici pctẽm. ¶ Item mibil agẽs 'm quali⸗
tatem quã habet agit in alterũ.niſi inducẽdo talẽ quali
tatẽ q̃lẽ babet.ita vt nõ egrediat᷑ genꝰ.verbigra.ſi ignis
agat in ferrũ ᷣm caliditatẽ quã habet.nõ agit in ipo in
ducẽdo caliditatẽ alteri generis.ſed caliditatẽ generis
eiuſdẽ.ergo ſi caro coꝛrupta ſᷣm coꝛruptionẽ quã habet
aliquo mõ inducit coꝛruptionẽ in aĩa.nõ inducet coꝛru⸗
ptionẽ alteriꝰgeneris ſed eiuſdeʒ. Si ergo coꝛruptio in
carne fuit penalis tm̃ ⁊ nõ culpabilis.videt᷑ ꝙ ſi ab ipa
inducat᷑ coꝛruptio in aĩa. illa erit penalis tm ⁊ nõ cul⸗
pabilis.etſi hoc:redit ſemꝑ ꝙ nunqꝙᷓ erit oꝛigiale pecca⸗
tum. 4 Item ad idem.Lex tꝑalis tenet᷑ a lege eterna. et
iuſticia legis tꝑalis a iuſticia legis eteꝛne.ſed iniuſticia
legis tꝑalis non punitur aliquis ꝑſonaliter ꝓ peccato
parentũ.ergo ſi cum maioꝛi miſericoꝛdia eſt iuſticia le⸗
gis eterne q;ᷓ iuſticia tempoꝛalis.nunq; ſᷣm iuſticiam le⸗
gis eterne puniet᷑ aliquis ꝑſonaliter pꝛo culpa pꝛimorũ
parentuʒ.⁊ maxime eternaliter.ſed hoc eſſet ſi poneret᷑
oꝛiginale peccatũ: ip̃i em̃ dicit᷑ deberi ꝑpetua carentia
viſionis dei ̃m ꝙ hmõi.⁊ ita nõ debet poni peccatum
oꝛiginale. Aut ſi dicat᷑ q aliquis punit᷑ ex pena paren⸗
tum. videtur ꝙ ſaltem magis deberet pumiri pꝛo pecca⸗
tis ꝓrimoꝝ parentũ qᷓ; pꝛimoꝝ.¶ Item iuſlu eſt vt pe⸗
na ſuũ teneat actoꝛẽ.ſed ꝑuulus qui mõ naſcit᷑ nullius
peccati fuit actoꝛ ſed ſolũ pꝛimi parẽtes.ergo iſti nulla
pena debet᷑. ſi ergo illi reddit:imuſle agit᷑ cũ illo.. Pꝛe
terea quicqd fit de coꝛpibo. aia illius ꝑuuli nullo modo
fuit in prinis parentibo.ergo videt᷑ ꝙ nullo mõ deberet
puniri ex peccato eoꝝ quicꝗd fit de coꝛge ipius.Qð em̃
dicitur Exo.xx.Ego ſum dens ceus tuus foꝛtis zelotes
viſitans iniquitates patrũ in filios. hoc intelligit᷑ cum
filij imitant iniquitatem patruz.⁊ hoc patet ꝑ hoc ꝙ ibi

ſubiungit᷑. in terciã ⁊ quartã generatõneʒ coꝝ qni ode⸗

& perm eſt coꝛruptõ in aĩa.aꝓparet ꝙ oꝛigia⸗-

runt me. Si ergo ꝑuulus cum naſcit᷑ non imitat᷑ iniqui
tatem patris.nõ videt᷑ ꝙ debeat vindicari in ipo.⸗ Pꝛe
terea Eʒzech.xviij.omnes aĩe mee ſunt.vt aĩa patris:ita
aia filij mea eſi.aĩa que peccauerit ipᷣa moꝛiet᷑.filiꝰ nõ
poꝛtabit iniquitatẽ patris. Si ergo pᷣm decretũ iuſticie
legis eterne.nõ extendit᷑ pena vltra culpã. ſi filius non
poꝛtabit iniquitatẽ patris.ergo neq; quo ad penaʒ neq;
quo ad culpam tranſfundet᷑ oꝛiginale peccatũ in poſte⸗
ros.4 Item omnes peccauimꝰ in adam peccante.ergo
ſatiſfaciemꝰin adam ſatiſfaciente.cũ deus ſit ꝓnioꝛ ad
miſerenaũ qᷓ; ao puniendũ vel damnãduʒ. 4/ IStem ideo
peccauimꝰin adaʒ peccante quia in lumbis eius eramꝰ
ſed ſimiliter in ipo eramꝰſatiſfaciente.ergo in eo ſatiſfe⸗
cimus.l Item potẽtioꝛ eſt gratia ꝙᷓ peceatũ.ergo ſi pec
catum poterit omnes coꝛrũpere: ⁊ gratia ei data pote⸗
rit omnes lſaluare. ppoſitũ huiꝰ oſtendit᷑ multiplici
ter.pꝛimo ꝑ timoꝛeʒ beſtiarũ.timoꝛ em̃ homĩs ante pec
catum fuit ſuꝑ oĩa aĩalia ⁊ dominauit ſicut monſtrat᷑ in
gen. Dominamini piſcibo maris.⁊ iterũ adduxit ea ad
adam vt videret quid vocaret ea ⁊c. modo aũt econtra⸗
rio eſt.⁊ pᷣcipue timet homo ſerpẽtẽ quã eua nõ timuit.
Heñ.iij. Et vnde h̊ timoꝛ em̃ iſte omniuʒ eſt? pena eſt.
dicit em Tuliꝰ. ꝙ omniũ naturale eſt ergo pena iſta na
turalis eſt.ergo homo nõ eſt naturaliter pure innocens
aut de'iniuſtus eſt. quoniã ſine peccato punit innocẽtes
Si ergo deus iuſtus eſt peccatũ oꝛiginale eſt. Secun

do per doloꝛem mulierũ ꝑturientiũ.cuʒ ergo ommũ mu

lierũ ſit naturalis.eſt ergo ꝓ peccato oꝛiginali.4 Ter⸗
cio ꝑ mala que patiunt᷑ pueri:qui in actu nibil cõmiſe⸗
runt.patiunt᷑ tamen cõbuſtiones. febꝛes.variaſq; egri⸗

tudines. ⁊ iniuſtũ eſſet ſi ꝑ oĩa innocẽtes eſſent ꝑeccatũ

ergo pceſſit ĩ eis.ſed nõ actuale ergo oꝛiginale.¶ Quar⸗
to ꝓꝑ pugnã ſanctoꝝ quã habuerũt ↄtra malũ ↄcupiſcen
tie carnis.de qua aplus ad gal.v. Spũs cõcupiſcit ad⸗
uerſus carnẽ. hanc pugnã habent oẽs.⁊ hec pugna bo⸗

na ⁊ etiã in ſanctis gloꝛioſa.ſed nõ eſt ↄtra bonũ.ꝗᷓ con
tra malũ.eſt ergo malũ generale omniũ oꝛiginale pecca
tum. 4 Si dicat᷑ ↄcupiſcentia ↄtra quã pugnas eſſe bo⸗

num. audi ſalomonẽ icentẽ. fili poſt ↄcupiſcẽtias tuas
nõ eas.faciẽt em̃ te in gaudiũ inimicis tuis.ergo ſequẽ⸗

d cadis in abyſſuz peccati. malũ ergo eſt ↄcupiſcentia

carnis.. Quinto ꝑ circũciſionẽ yſaac qui ſiliꝰ fuit pꝛo⸗
miſſionis nõ naturalis. qꝛ ſterili patri ⁊ ſterili matri
Datꝰ eſt.⁊ tñ niſi circũciſus fuiſſet perijſſet.qꝛ a dno di⸗
ciũ erat geñ.xvij. Maſculꝰcuiꝰ p̃pucij caro circũciſa nõ
fuerit: pibit aĩa illa de ꝓło ſuo.led nõ niſi ꝑ pctẽm. ergo
peccatũ habebat yſaac tam ſancte natꝰ.ergo multoſoꝛ⸗
tius ⁊ nos. 4 Sexto ꝑ hoc ꝙ pꝛimi parẽtes fecerũt ſibi
perizomata Geñ.iij.? ꝑ boc ꝙ quedã mẽbꝛa dicunt᷑ pu⸗
Dibunda.ſed vnde hoc: nõ nili ꝓpter pcti coꝛruptõeʒ in
poꝛta oꝛiginis oꝑantẽ.¶ Auctoꝛitatibo multis illud ꝓ⸗
batur.iij.iohᷣ.iAſi qui renatꝰ fuerit ex aqua a ſpũſ.⁊c.

generaliter loquit᷑.ergo neminẽ excludit.ergo oẽs opoꝛ⸗

tet renaſci ergo ſpũaliter moꝛtui ſunt. Itẽ ad Ro.x.pꝛo
omnibo moꝛtuꝰergo oẽs moꝛtui ſunt ꝓ quiba moꝛtuꝰeſt
xp̃c. Item oẽs nati ſumꝰfilij ire.ephe.ij. ¶ Scðm hec g
ſi querit᷑ vtrũ peccatum oꝛiginale ſit:dicimꝰꝙ ſic.¶ Ad
obiecta aũt reſpõdemꝰ.⁊ pꝛimo ad pꝛimũ hoc mõ. Sci⸗/
mus em̃ ꝙ oꝛiginale culpe duplex fuit debita pena. vna
que eſt carentia viſionis dei.⁊ qꝛ hec nõ fuit ꝓmouẽs ſᷣ
ſuffocans ideo hoc remouet᷑ ĩ baptiſmo cũ culpa. Alia
vo pena fuit pꝛonitas ⁊ hec non fuit pena ſuffocans ſed
ꝓmouẽs illi cui infligebat᷑.⁊ ideo in baptiſmo nõ tollit
ſeo relinquit᷑ homini ad exercitiũ.ↄtra qð pugnãs exeꝛ
citatur ⁊ ꝓmouet᷑. etiã qð patet: quia ipi ſic exercitato
reddit᷑ coꝛona ꝓ certamine que aliter nõ redderet᷑ eidẽ.
ſicut dicit aplus.ij.ad Lhimo.ij.non coꝛonabit᷑ niſi ꝗ
legittime certauerit. Unde ⁊ ſi aliter fieret hõ beatus.

2 non certans ↄtra illam ꝓnitatẽ: nunqᷓ tñ redderet᷑ ei

coꝛona ꝓ certamine.qꝛ valde eſt ipi homini gloꝛioſum.

Si autẽ obijcit Julian?ꝰ ex hac pena neceſſario ſequũ
culpa.dicimꝰ ꝙ ſi hec pena oꝛdinat ad malũ:nõ tamẽ ad
malum culpe in eodem. ſed ſi ex ipa ſequit᷑ maluʒz culpe
hoc eſt in ipᷣa pꝛole.⁊ nõ in illo cuius eſt pena. Vnde cũ
in ipᷣo cuiꝰeſt pena oꝛdinet ad multipliceʒ fructũ.ſi ſub⸗
traheret᷑ illa pena.damnificaret᷑ in ſubtractione illius.
4 Ao ſcðo obiectuʒ dicimus.ꝙ etſi pꝛoles ſit bonũ ma
trimonij.⁊ pꝛolem comitetur malum peccati oꝛiginalis
non tamen ad nuptias dicendum eſt ſequi malum.⁊ B
quia aliunde eſt pꝛoles.aliunde aũt peccatum oꝛiginale
pꝛoles em̃ a deo eſt.peccatum autem a defectu vel caren
tia dbite iuſticie. nuptie autẽ oꝛdinantur ad pꝛolem ſi⸗
ue ad bonum pꝛolis.⁊ non ad defectum quod patet.Si
enim nunq; peccaſſet homo nibilominus eſſent nuptie ⁊
eſſet bonum pꝛolis.quẽadmodum ergo volens aliquis
facere pedem.non intendit ipᷣm facere claudũ. ꝓpter de⸗
bilitatem tamen virtutis accidit pedi ipᷣm eſſe clauduʒ.
cũ aliunde eſt pes.ſ.a facilitate.aliunde claudus videli
cet a defectu ſuo. ita eſt ex parte iſta ꝙ pꝛolis bono acci⸗
Dit illud malũ ⁊ ideo non eſt dicendũ illuo malum con⸗
ſequi ad nuptias.¶] Ad tercium dicendũ.concedo ꝙ ſi⸗
cut virtus non traducit᷑ ita neqʒ vicium q;tum ad idem⸗

ptitateʒ in numero.ſicut virtus iſta numero que fuit in

patre nunꝙ eſt in filio:ita vicium qð fuit in patre idem
numero nunꝙᷓ eſt in filio.quod patet remanente adhuc
oꝛiginale in patre cõuenit eſſe oꝛiginale in filio.tamẽ in
telligendũ eſt ꝙ differẽter eſt in bono ⁊ in malo. Honũ
em̃ non eſt in nobis a nobis.ſeda deo.⁊ etiam ĩmediate
ſine saliquo medio eſt a deo in quolibet in quo eſt.qð pa⸗
tet cum bonũ ſiue virtus nõ ſit in nobis niſi ꝑ gr̃e colla⸗

tionem.gratia autẽ cuiuſq; confert᷑.immediate confert

a deo.⁊ nõ vni per alteꝛũ.patet ꝙ bonũ nõ poteſt ab vno
in alterũ traduci.ſed malũ in nobis eſt a nobis ſuffici
ens cauſa mali:⁊ ideo magis fuit ratio traducendi qᷓtũ
ad malũ q; qdtum ad bonuzʒ. Ad aliud quod obijcit᷑ ꝙᷓ
agens ſemꝑ nobiliꝰeſt patiente.⁊ ſimilit᷑ ad aliud qᷓᷓ ni⸗
hil agens ᷣm aliquã qualitatẽ poteſt ageꝛe in alterũ.ni⸗
ſi inducendo ſile. ita vt cũ egrediat᷑. ergo patet quõ rñ⸗
dendũ eſt per pᷣdicta.neq; em eſt dicendũ ꝙ coꝛpꝰagatĩ
animã ꝗꝓpꝛie loquendo. neq; ſilłꝛ eſt dicendu ꝗꝙ coꝛuptio
que erat penalis in carne faciat coꝛruptioneʒ alteriꝰge⸗
neris.ſ.culpabilem in aĩa.qualiter autem ſentiendũ eſt
de his inferius declarabit.¶ Ad aliud quod obijcit᷑.q;
lex tꝑalis non punit aliquẽ ꝑſonaliter pꝛo peccato pa⸗
rentum. Reſpondemꝰ ꝙ in paruulo fuerunt duo.caro
anima.q;tum ad carnem ergo cum illã contraxerit ex
patre.⁊ aliquãdo fuerit caro patris.potuit puniri ꝓ de
licto patris iuſticia legis eterne. ſicut a lege tꝑali pote⸗
rat aliquis puniri in rebo in quibo debebat ſuccedeꝛe pa
tri.ſed ſicut nõ poterat puniri in ꝑſona ꝓpꝛia niſi ꝓpter
ꝓꝛiam culpaʒ:ita nec anima paruuli de beret puniri ni
ſi haberet culpam. Vnde ſᷣm augu.⁊ Anſel. concedimꝰ
ꝙ non punitur ꝑuulus ꝓ culpa patris.ſed ꝓ culpa ſua
Apꝛie loquendo.non em̃ dicit aplus ꝙ ſolum adam pec⸗
cauit.ſed dicit ꝙ om̃es peccauerũt in adam Ro.v.erat
em̃ in adam nõſolum voluntas huiꝰſingularis perſone
ſed voluntas vłlis nature.quo cadente a iuſticia oꝛigina
li. cecidit etiam quelibet voluntas ſuccedentium poſte⸗
rioꝛũ.caret em̃ voluntas cuiuſlibet illa rectitudine quã
habuiſſet ſi adam ſtetiſſet... Oꝛ etiam ſimiliter obijcit᷑.
ꝙ iunſtum eſt vt pena ſuum teneat actoꝛem. viſum ẽ quõ

rñdendum eſt.oſtenſum eſt eniʒ quõ ꝑnulus quilibet in

adam dicitur peccaſſe.¶ O autem ſimiliteꝛ obijcitur ꝙ;
illud Exo.xx. Ego ſum deus zelo.vin.⁊c.non intelligit
niſi cum iniquitates patrũ reꝑiunt᷑ in filijs. dicimus ꝗꝙ;
hoc eſt verum.ſed quod dici?᷑ poſtea ꝙ in ꝑuulo nõ erat
iniquitas. Reſpondemꝰꝑ interemptoneʒz. in ipſo em̃ eſt
culpa ſicut dictum eſt ante.¶ Similiter autem ad illud
quod obijcitur de Eʒech.xviij. filius non poꝛta.iniqui-
pa.neq; pa.iniqui.ſilij.concedimꝰ.q; etiã ꝗpꝛiã culpam

habet 2 ꝓ ꝓpꝛia culpa punit᷑.⁊ nõ ꝓ aliena ꝓpꝛie loquen
do. vnde ſi debet᷑ ei pena ꝓ peccato pꝛimoꝝ paꝛen.nõ de⸗
betur ei pena ꝓ peccato queʒ fecerat hec ꝑſona inqtum
bec. ſed ꝓ peccato qð fecit inq;tum erat habens vniuer⸗
ſalem naturã.⁊ inqtum erat pꝛincipiũ reſpectu omniũ
inqᷓtum erat habens virtutẽ conſeruãdi generalit᷑ oꝛi⸗
ginalem iuſticiam ⁊ in poſteris ſi ſtetiſſet.Ex quo appa⸗
ret ſilꝛ ꝙ querit᷑ poſtea. Si hec aĩa nullo mõ erat in pa⸗
rentibo.quõ peccauit in illis.aut quõ punit᷑ ꝓpter illos
dicimꝰem q; ſi hec aĩa non erat in aĩa pꝛimi parẽtis ſᷣm
ꝙ ipſe erat hec ꝑſona ſingularis.erat tamen ibi nihilo⸗
minus ratione nature vlis quodãmodo.⁊ Fm aliquos
modos qui pꝛius expoſiti ſunt.ita tamen vt non intelli
gatur aĩa ꝑuuloꝝ educi ꝑ ꝓpagationẽ vel ꝑ generationz
in eſſe a parẽtibo. his etiã que dicta ſunt põt vide
ri quoddam ꝙ poſſet queri videlicet.cum aĩa vnit᷑ carni
puuli in ipᷣa vnione.vtrũ vniatur ſᷣm ſe:aut ſᷣm ſuas po
tentias.aut quõ:ſicut em põt haberi ex pᷣdictis dicimꝰ
ꝙ nõſolum ᷣm ſe.ſed ratione potentiaꝝ ſuaꝝ appetebat
vniri.ſed iſta aꝓpetitiua nõ eſt intelligenda ſpalis appeti
tiua vniuſcuiuſq; vis reſpectu ꝓpꝛij actus.ſicut iraſcibi⸗
lis ad iraſcenduũ.⁊ cõcupiſcibilis ad concupiſcenduʒ ⁊
ſic de alijs.ſed erat generalis aꝓpetitiua appetens vniri
coꝛpoꝛi: ſicut coꝛpus habebat appetitiuã qua apꝓpetebat
aie vniri.4 ¶Ao illud vᷣo quod obijcit᷑ ꝙ omnes ſatiſfeci
mus in adam ſatiſſaciente. Rñdet᷑ ꝙ non eſt ſile.ã cũ
peccatũ ſit a ſolo arbitrio peccatũ eſt a natura ⁊ in natu
ra.⁊ ideo ꝓpagatur.gratia vᷣo licet ſit in natura tñ nõ a

natura ſed a deo ſolũ.⁊ ideo ꝓpagari nõ põt.4 Et ad il

lud quod obijcit᷑ deus eſt pꝛonioꝛ ad miſerendũ q; ⁊c.di
cendũ ꝙ peccatũ oꝛiginale non eſt a deo actoꝛe in nobis
inꝗtum peccatuzʒ. vnde qð trãfundat᷑ oꝛiginale nõ eſt a
cæo ſicut gra.ſicut poſtea patebit.( Ad aliud vo dicen⸗
dum. ꝙ ſi notet᷑ cã pᷣciſa hec ẽ falſa.qꝛ eꝛamꝰin lũbis ade
ipᷣo peccãte ideo peccauimꝰ.qꝛ ⁊ xpᷣc in lumbis eiꝰ erat
nõ tñ in eo peccauit.duo em̃ occurrunt quatenꝰ ↄcedat᷑
ꝙ adã peccate peccauimꝰ:qꝛ fuimꝰ in eo potẽtia materi
ali 2 potẽtia naſcendi ſᷣm ↄcupiſcẽtiã.pꝛimo mõ tm̃ fuit
xpᷣc in adã.nos autẽ vtroq; mõ.4! Ad vltimũ qð obijcit
plus poſſe gr̃am ⁊c. Rñdet᷑ ꝙ duplerx eſt cã q̃re gra ade
nõ remouit oꝛiginale vna ẽ qꝛ faciliꝰẽ coꝛrũꝑe q; reedifi
care deſtruere ꝙ ↄſtruere. Scðaeſt. qꝛ ex ſentẽtia diuĩa
lata ſuꝑ adam ⁊ totã poſteritatẽ.adheſit coꝛruptio hu⸗
mano generi quã ſentẽtiã gra delere nõ potuit data ali⸗
cui puro bomiĩ.ſ̊ data xpᷣo ꝗ erat deꝰ hõ. Si em̃ ꝑ gra⸗
tiam datam pꝛimis parentibo deleta eſſet: iam nõ man⸗
ſiſſet iuſticia diuine vltionis lata in tantà poſteritateʒ.
⁊ita iuſticia diuina quo ad hoc euacuaretur.quod ẽ in⸗
conueniens. miſericoꝛdia em̃ etſi temperet iuſticiam nõ
tamen eam euacuat.

embꝛum ſecungdum

cundo querit᷑ ꝗo ſit petm oꝛigiale.⁊ pꝛi
mo vtx ſit culpa tm̃.aut pena tm.aut vtꝛeũ
q;aut neutrũ.Scðo ſi eſt culpa vtꝝ ſit vo
luũtariũ vel nõ. Lercõ qꝛ ponũt᷑ qda rões
oꝛigĩalis q̃liter intelligant᷑? inter ſe differãt. Quaꝛto ſi

—

peĩm Art ẽ pena.vtꝝ ſᷣm carentiã diuine iuſticie.

rticulus pꝛmus

D pꝛimuʒ ſic videt᷑ ꝙ nec ſit culpa nec pena.
per hoc ꝙ dicit᷑.ij. li.ſen. diſ. xxx. ca.ꝙ diligẽ⸗
ter quidâ dicebant ipᷣm oꝛiginale nec eſſe cul
am nec pẽhã ſeo tmmodo reatũ.i.debitũ vel obnoxieta
tem qua obnoxrij ⁊ addicti ſumꝰ pene tꝑali? eterne pro
peccato pꝛimi parentis. Ratio autem iſtoꝛum ſumebat᷑
ex ſimilitudine legis tempoꝛalis ad legem eternam.Si
enim in crimine leſe maieſtatis ſᷣm legem tempoꝛaleʒ et
ſi non peccauerunt filij ſunt tamẽ obnoxij pene ꝓ delicto
parentũ. videt᷑ ſilꝛ ꝙ ſi peccatum ade fuit quaſi crimen

hey⸗

r⸗
a
08

lo⸗
os
elli
ne
de

*

Lueſtio

leſe maieſtatis in eo ꝙ, vſurpare voluit ſimilitudinem
deitatis.ꝙ ꝓ pcto eius ᷣm legem eternam teneant᷑ ꝑuuli
obnoxij pene.etiam ſine culpa ſua.⁊ hanc obnoxietatem
appellant ipſi oꝛiginale.ſm iſtos non eſt oꝛiginale cul⸗
pa.qꝛ culpa fuit in ſolo adam. neq; pena eſi ̊ tm obli⸗
gatio ad penam. Contra iſtos autem obcit᷑ ꝑ auetoꝛi⸗

tatem Aug.in li.v.rñſionum Pelagium.⁊ celeſtinum

q dicebant.ꝙ pctm non tranſit niſi in imitatoꝛes paren
tum. vnde ſi in ꝑuulis remaneret aliꝗd ptꝰ parentes.di⸗
cebant illud eſſe tm̃ penam ⁊ non culpam anteꝙᷓ actna⸗
liter peccarent.querit ꝗ̊ Uug.ſᷣm quem modum ptranſi⸗
uit ſnia in illos in quos non ꝑtranſibit culpa. miſi foꝛte
Fm nos iniuſtꝰ ſit deus ꝗ expertes delicti illoꝝ paſſus ẽ
nos pene vinculo obligari.ex q̃ auctoꝛitate apꝓparet aꝑte
ꝙ non ſolum in oꝛiginali ponenda eſt pena h̊ etiam cul⸗
pa. eèE autem vtrunq; ſit in ipſo oꝛiginali.ſ.⁊ pena ⁊
culpa.oñdit᷑ hoc modo põ. Menedixiſti domine terram
tuam ſuꝑ illum locum. aut extendes iram tuam. glo.
omnes traximus ab eo penam culpam. q ſi qð ↄhimꝰ
a pᷣmo ꝑente oꝛiginale eſt. in oꝛiginali eſt pena ⁊ culpa.
4 Item Ambꝛo. icium naturam ledit. culpa deum of⸗
fendit.ſ̊ oꝛiginale deum offendit.qð patet ꝑ hoc.ꝙ ipſi
debet᷑ carentia viſionis dei. Item naturam ledit hq̊ ma
nifeſtum eſt.tum er ꝑte coꝛꝑis tũ ex ꝑte anime erit. oꝛi⸗
ginale hñs ⁊ culpam? vicium.vicium autem ibi appella
tur pena.qð em̃ ledit ⁊ viciat naturam pena eſt.¶ Item
Aug.inter apoſtaſiam pᷣmnam ⁊ penam gehenne. media
2 pcta ſunt ⁊ pene.ſ̊ oꝛiginale medium eſt inter pꝛimam
apoſtaſiam ⁊ petm pᷣmi hominis:⁊ vltimam penam ge⸗
henne ⁊ natura ⁊ temꝑe.qð patet. niſi em̃ fuiſſet pꝛima
apoſtaſia.non fuiſſet oꝛiginale ſecutum in ꝑpuulis. Itẽ
ꝑuulis decedentibo non redderet᷑ gehenna niſi oꝛiginale
pceſſiſſet in illis. In oꝛiginali ̊ eſt pena ⁊ culpa.¶ Si
autem hoc ↄcedat᷑. oñdit᷑ ꝙ eſt pena tm̃. ꝑ auto.Aug.de
vᷣbis apli quaʒ ponit mgr in.ij.ſen.di.xxx.c.in nomine.
vult em ibi dicẽ ꝙ oꝛiginale dẽ ↄcupia ſiue vicium quod
paruulum habilem facit ↄcupiſcere ⁊ adultum etiam cõ
cupiſcentem reddit.ſᷣm ꝙ tale eſt: non niſi pena eſt ⁊2 nõ
culpa.qð patet.qꝛ ptꝰ baptiſmum remanet.non remane
ret autem ſi eſſet culpa.q̊ᷓ oꝛiginale erit tm̃ pena.⸗¶ Item
diẽ hug.hoc vicium oꝛiginis humane duplici coꝛruptõ⸗
ne naturam inficit.ignoꝛantia mentem: ⁊ ↄcupia carnẽ.
Et ptꝰ ſubiungit.ſi querit᷑ qꝗd ſit oꝛiginale pctm in nobᷣ.
intelligit᷑ coꝛruptio ſine vicium qð naſcendo himus ꝑ
ignoꝛantiam in mente:⁊ ꝑↄcupiaʒ in carne.ſᷣ hec coꝛru⸗
ptio q̃ ꝛtrahit᷑ ꝑ ignoꝛantiam ⁊ ↄcupĩam non eſt niſi pe⸗
na.q̊ oꝛiginale pctmn tm̃ eſt pena. YItem. v. ad Ro. ſuꝑ
illud. Sic̃ per vnum hominem.glo.Adam pᷣter imitatõ
nis exemplum occulta tabe carnalis ↄcupie tabeficauit
in ſe omnes de ſua ſtirpe vẽturos.ſ̊ hec carnalis ↄcupia
nonẽ niſi pena.ꝗ oꝛiginale eſt tĩ pena. * autem ſit

culpa. videt᷑ per hoc ꝙ diẽ Augꝰ.ad valertum. Qullum

petm ꝑuuli in ſua vita ↄmiſerunt ꝓpꝛium. remanet Soꝛi
ginale ꝑquod ſub dyaboli pfate captiui ſunt: niſi laua⸗
cro regenerationis ⁊ xpᷣi ſanguinis redimunt᷑. Hoc eti⸗
am hð.j.apoc. Qui dilexit nos ⁊ lauit nos a pctis nr̃is
in ſanguine ſuo.̊ lauacx ſiue lotio dẽ eſſe a culpa.q oꝛi⸗
ginale pctm eſi a culpa.¶ Item Aung. ad Alalerium. per
vnius hominis voluntatem malam omnes in eo pecca⸗
nerunt. qñ omnes ille vnus fuerunt. de quo pena ſin⸗
guli pctm oꝛiginale traxerunt.¶ Item in li. retrac. in pꝛi
mis hominibo natura humana peccauit ac ꝑ hoc natu⸗
re humane nulla nocuerũt peccata niſi ſua.⁊ loquit᷑ ibi
dce oꝛiginali pcto.̊ᷓ oꝛiginale pcẽm culpa eſt. Si em̃ non
eſſet culpa moꝛtalis.qualiter deberet ei carentia gloꝛie:
ebetur autem ei ſicut hꝛ ſuꝑ illud.iij. ad Roma. ꝓpter
remiſſionem pᷣdecentium deiictoꝝ in ſuſtentatie dei.glo.
non videre deum erat eis pena ꝓ peccato pᷣmi hominis

ſiue pꝛo peccato oꝛiginali.pter quod obeluſus erat adi

cxxij.

tus regni celoꝛum. Hui⸗ gratia ſuppoſito ꝙ ſit culpa
queri?᷑ vtfum eadem culpa ſit noſtra ⁊ pꝛimi parentis.
Et videt᷑ ꝙ ſic.per hoc ꝙ dicit Hugo. os qui ab eo⸗
dem naſcendi oꝛiginem traximus.quod illi actuale fuit
oꝛiginale habemus. quia in nos per ſolam neceſſitatem
teſcendit quod in illo per actionem fuit.a ita illa que
erat illius actualis erat noſtra oꝛiginalis. Item per ſi
mile arguit. Milij enim puniunt᷑ pꝛo peccato parentis:
vtpote.qui de illegittimo matrimonio naſcuntur.⁊ non
eſt niſi culpa in parente.ergo videt᷑ ꝙ oꝛiginale pctẽm nõ
ſit niſi culpa ipſius ade.4 Contra cum dictum eſt. iiij.
Keg.v. Lepra naaman adherebit nibi 1 ſemini tuo ptꝰ
te.vnuſquiſq; de ſemine habuit ꝓpꝛiam lepꝛam.ergo a ſi⸗
mili cum punitus eſſet adam in poſteritate ſua.illi qui
erant de poſteritate:ſinguli habuerant lepꝛam ꝓpꝛiam

peccati.ꝗ Item dicit Gꝛegoꝛius. ꝙ quilibet traxit ſac⸗

cum id eſt meritum ſacci.ſaccus autem dicitur ipſa moꝛ
talitas.meritum autem ſacci ipſa culpa.ergo culpa oꝛi⸗
ginalis eſt in ipſo paruulo.Et ſuper illud ps. In iniqui
tatibus conceptus ſum ⁊ in peccatis concepit me mater
mea.Gloſa. emo naſcitur niſi trabens penam ⁊ me⸗
ritum pene:niſi tu qui de ſpirituſancto conceptus es.er
go cum trahatur illud quod eſt oꝛiginale erit culpa.hoc
enim eſt meritum pene.( Ad quod dicendum.qꝙ oꝛigi⸗
nale habet vtrumq; in ſe. ⁊ culpam ⁊ penam. culpa eſt
caꝛentia debite iuſticie.ſiue defoꝛmitas quedaim qua ipᷣa
anima defoꝛmatur. concupiſcentia vᷣo eſt ipſa pena que
in paruulis dicitur concupiſcibilitas. in adultis vo di⸗
citur concupiſcentia actu.⸗! AZld uilld quod obijcitur in
contrarium. ꝙ non eſt culpa nec pena ſed tm̃ reatus id
eſt obligatio ad penam. Dicendum eſt. ꝙ non eſt ſimile
in lege eterna ⁊ lege tempoꝛali. In lege enim tempoꝛali
punitur pꝛoles pꝛo peccato parentis. In lege vᷣo eterna
punitur homo pꝛo peccato quod ſuum eſt ratione perſo⸗
ne vel nature.Vnde Auguſtinus in libꝛo retracta. non
nulli homini ſed nature dixi peccata nocere niſi ſua.lex
enim tempoꝛalis punit tempoꝛaliter ⁊ ex parte carnis.
lex vo eterna punit eternaliter ex parte anime. pꝛo eo
quod eſt ſuum peccatum vel quaſi ſuum.¶. Ad ſcom vᷣo
dicendum. ꝙ licet peccatum oꝛiginale ſit concupiſcen⸗
tia.non tamen eſt tm̃ pena. cum enim dicitur peccatum
oꝛiginale eſt concupiſcentia: materialis videtur eſſe pꝛe
dicatio.foꝛmalis antem cum dicitur macula ſiue defoꝛ⸗
mitas ex oꝛigine pꝛimoꝛum parentum contractam. Hu⸗
go tamen de ſancto elicto.dicit.Concupiſcentia ſpiritꝰ
inoꝛdinata eſt culpa. concupiſcentia carnis pena ⁊ cul
pa.pena pꝛecedentis culpe.⁊ culpa ſubſequentis pene.
Ad tercium dicendum ·ꝙ illud quod dicit DHugo.in⸗
telligitur de oꝛiginali peccato ratione pene.cum queri⸗
tur quid ſit oꝛiginale peccatum ⁊c̃. Illud ᷣo quod pꝛe⸗
mittit dicens. Hoc lvicium oꝛiginis naturam inficit.
poteſt intelligi de oꝛiginali culpa.4 Ad quartum vᷣo
dicendum ꝙ illud ꝙ dicitur.v.ad Rom anos ſuper illud
ſicut per vnum hominem ⁊c̃.de peccato oꝛiginali loqui⸗
tur ratione pene que eſt concupiſcentia.4 YAla vo que
obijciuntur ꝙ peccatum originale ſit culpa.non exclu⸗
dunt quin ᷣm aliquid ſit culpa ⁊ ᷣm aliud pena. ratio⸗
ne enim carentie iuſticie oꝛiginale peccatum poteſt dici
culpa.ratione concupiſcentie poteſt dici pena. Zid vlti
mum dðoo dicendum. e eo qð videtur Hugo dicere. ꝙ il⸗
lud quod illi fuit actuale nobis eſt oꝛiginale.Dicen⸗
dun eſt ꝙ hoc dictum eſt per cauſam. non enim per el⸗
ſentiam actuale peccatum ipſius ade eſt noſtrum oꝛigi⸗
nale.ſicut enim differunt ſubiecta. ita differunt peccata
ſed per cauſam poteſt dici ꝙ actuale pctm illius fuit cã
nr̃i oꝛiginalis.

Einde qĩit? vty oꝛiginale perm debeat dici vo

ſi non eſt voluntarium:non eſt pctm.oꝛiginale ̊ ſi non ẽ
voluntarium non eſt pctm.̊ eſt pctm:ꝗ̊ eſt voluntarium
¶ lContra velit nolit pctm oꝛiginale ↄᷣhit ꝑuulus.q̊ non ẽ
voluntarium. IJnuolũtarium em̃ dẽ cuiꝰpᷣncipium eſt er
eo nihil ↄferente ꝗ patit᷑. Itẽ ſi eſt voluntarium.autẽ
tm volũtarium rõone volũtatis pᷣmi ꝑentis: aut eſt volũ⸗
tarium aliqͥ mõ rõne volũtatis in ipᷣo in qͥ Zhit᷑.Et videt᷑
qꝙ rõne volũtatis in pᷣmo ꝑente.dr em̃ ſuꝑ üllud.v.ad ro.
Siẽ ꝑ inobedientiam ⁊c.oꝛiginale pctm ex volũtate eſt:
qꝛ er voluntate pᷣmi hominis ſeminatum ẽ:vt in illis eẽt
2 in omnes traͤſt Fre Contra pctm dẽ voluntarium cũ
eſt in voluntate a q̃ cauſat᷑.ſ̊ a volũtate ade cum cauſet᷑
pctm. dẽ tĩ voluntarium in voluntate ade.⁊ ita tm̃ ibi
pcxt᷑m.bᷣ̊ non dẽ tm̃ ibi pctm.q̊ nec tm ibi volũtariũ.ql Ad
vmum dðm ꝙ pcm oꝛiginale dõm eſt voluntarium. vñ
Aug.in li.retra. Illud qð in ꝑuulis dẽ oꝛiginale pctm.
cum adhuc non vtant᷑ arbitrio voluntatis.non obſcure
vocat᷑ voluntarium.qꝛ ex pᷣma hominis mala voluntate
ↄtractum. Sed videt᷑ eſſe ↄꝛium.qꝛ in eodeʒ li.dꝛ. Vſq;
adeo petm voluntarium malum eſt. vt ſi non ſit volũtari
um:nullo modo eſt pctm. q̃ diffinitio ꝑt᷑ videri falſa.ſᷣ ſi
diligenter diſcutiat᷑ inueniet᷑ eſſe veriſſima.pctm quiꝑpe
illud cogitandum eſt.qð tm̃ꝰ pctm eſt.non qð eſt in pena
peccati.Si ᷓ pcm oꝛiginale non tm̃ eſt pctm ſ᷑̊ etiam pec
cati pena.non extendet᷑ illa diffinitio ad pctm oꝛiginale
ita non dicet᷑ voluntarium malum./XAd qð dicenduzʒ
ꝙ illud qð dicẽ̃ Aug. non excludit ꝗn pcẽm oꝛiginale ſit
voluntarium. h̊ ꝙ non dicat᷑ voluntarium in rõne pene
pct᷑i.logꝗt᷑ tñ ibi de gbuſdam pctis q̃ fiunt a neſcientibo.
q̃ quodammodo dicunt᷑ voluntaria qdammodo inuolun
taria.ꝗ4 Ad illud qð obijcit᷑. ꝙ debeat dici inuoluntari⸗
um. dðm eſt ꝙ non ſimpliciter dẽ. licet em non fiat a vo⸗
luntate ipſius ꝑuuli:fit tũ a voluntate humane nature.
quam iſte ꝑticipat deſcendẽs ab adam. Aliter etiam ac⸗
cipit᷑ inuoluntarium a pho.⁊ aliter hic. OPhs em̃ ñ reſpi
cit voluntarium ⁊ inuoluntarium put ad ꝑſonam ſingu
larem referunt᷑.theologus vᷣo ꝓut refert᷑ ad ꝑſonam vel
naturam.¶l Ad illud vᷣo qð ↄmuniter obijcit᷑. Si volun
tarium eſt vtꝝ a voluntate pᷣmi ꝑentis rel a volũtate eiꝰ
in qͥ trahit᷑. Dicendum ꝙ a voluntate pꝛimi ꝑentis.licet
alig vellent dicẽ ꝙ gdaʒ appetitus eſt in anima paruuli.
quo appetit magis vmiri coꝛpi ſic coꝛrupto qᷓ; non vniri.
⁊ rõne illius dicat᷑ voluntarium per̃Um oꝛiginale.ſ̊ quia
illud nulla auctoꝛitate fulcitur.⁊ videtur pᷣjm hoc actua⸗
le peccatum.eadem facilitate contemnit᷑ quod a ꝗbuſdaʒ
appꝛobat. =

Articulus tercius.

Einde querit᷑ ꝗ ſit oꝛiginale pctẽm ꝓpter vari

talis diffinitio oꝛiginalis pcti. Oꝛiginale pec
catum eſt carentia vel nuditas debite iuſticie.ſiue oꝛigi⸗
nalis impotentie hñdi iuſticiam.peꝛ inobedientiam ade
contractam. Ad cuiꝰintellectum notandum.qꝙ duplex
eſt iuſticia a gr̃a ꝗtumfaciente:⁊ de illa ad pnñs non intẽ
dimus.⁊ eſt iuſticia naturalis.⁊ hec eſt duplex.q̃ fuit in
ſtatu innocentie:⁊ q̃ adhuc remanet in ſtatu nature coꝛ⸗
rupte.· x illa q fuit in ſtatu innocentie dẽ in ecẽ.deus ab
initio fecit bominem rectum. hanc autem rectitudinem
ſi adam ſtetiſſet:illi ꝗ deſcender̃t ab eo habuiſſent. nunc
at᷑ curuitatem quam ex pcto contraxit traſmiſit ad poſte
ros.⁊ ideo dẽ nuditas debite iuſticie ꝑ inobedientiam
ade ↄtractam.hec at᷑ diffinitio dat᷑ per cãm efficientem.
Alia diffinitio ponit᷑ talis.Peccatum oꝛiginale eſt vi⸗
cium ex coꝛruptione ſeminis in hoĩe natũ.⁊ hec diffinitõ

luntarium. 7 videt᷑ ꝙ ſic. diẽ Aug. in li. de ve
ra reli. Peccatum adeo voluntarium eſt. qð

as diffinitiones q̃ eis aſſignant᷑. Ponit᷑ em

videt᷑ dari ex parte cauſe materialis.4¶ Tercia vo diſfi ⸗

nitio ponit᷑ que diẽ ꝙ pctẽm oꝛiginale eſt ↄcupia ex vicio⸗
ſa conditione noſtre oꝛiginis ↄtracta.⁊ hec determinat
Fſm ꝙ petᷣm oꝛiginale eſt materialłr. Attendendum auteʒ
eſt ꝙ ↄcupĩia non accipit᷑ hic ſpaliter ꝓ eo ꝙ eſt potentie
ↄcupiſcibilis.ſᷣ̊ geneꝛalr ꝓut eſt cuiuſiibet appeteꝛe rõna
lis er ↄiunctione pᷣmaria cum carne coꝛrupta. Eſt autez
alia ↄcupĩa q̃ eſt paꝛtis ſenſibilis 2 hec dẽ eſſe pena.lla
dᷣo q ratõnalis eſt aliqũ dẽ culpa.vtraq; vo ꝓpꝛie loqndo
pena ſequens ex coꝛruptõne narree Aabe etiam q̃⸗
rit᷑ vtꝝ illa diffinitio pcti. Peccatum eſt auerſio ab im⸗
mutabili bono ⁊ ↄuerſio ad commutabile bonum ↄueni⸗
at pcto oꝛiginali.⁊ dicunt gdam ꝙ ſic. vt in carentia de⸗

bite iuſticie intelligat᷑ auerſio.in ↄcupĩa intelligat᷑ auer
ſio.ſᷣ in hͥ diſtinguũt inter pctm oꝛiginale actuale:.ꝙ in

actuali pcto ſit auerſio ⁊ cõuerſio actualis. in oꝛiginali
dicat᷑ auerſio ⁊ ↄuerſio habitualis.¶ Sed ↄ hoc obijcit
conuerſio habitualis non dz niſi vbi pꝛius fuit ↄuerſio
actualis.ſ̊ ↄuerſio actualis non pᷣceſſit in oꝛiginali pcto
g̊ non dicet᷑ ↄuerſio habitualis. habitualis eĩ ↄuerſio dẽ
eſſe in aliqͥ ꝗ prius foꝛnicatus fuit⁊ non penituit nec tñ

modo foꝛnicat᷑.. Pꝛeterea videt᷑ ↄuerſio actualis eſſe in

oꝛiginali pcto.actualit em̃ ſeꝑatus eſt ſiue auerſus ipᷣe

„●

paruulus non baptiʒzatus a deo.ꝗ videt᷑ ibi eſſe auerſio

actualis.⸗:. Ad qð rnñdendum ꝙ illa diffinitio pct᷑i dat᷑

te actuali pcto moꝛtali.ſic em̃ loꝗt᷑ in li.de li.ar.de pcto

in oꝛiginali.

ſ.quod fit ꝓximo ꝑ vſum li.ar.In oꝛiginali autem pctᷣo
non eſt conuerſio actualis vel habitualis ꝓpꝛie loquendo
nec auerſio actiue dicta. licet em̃ ex oꝛiginali pcto rõne
ↄcupĩe ſit ꝓnitas ad pctẽm. non tñ dẽ conuerſio habitua⸗
lis.habitus em̃ malus ex actu derelinꝗt᷑.nec dẽ auerſio
actualis qua paruulus ſe auertit. licet actu ſit auerſus
peccatum pꝛimoꝝ parentum. ſed non dicitur auerſio
actualis niſi cum homo auertit ſe ꝑ li.aꝛ.a deo.nõ ſic at᷑

ritur. Cum in oꝛiginali pcto ſit culpa ⁊ pena.⁊ quedam
coꝛruptio ſit in intellectu.ſ.ignoꝛantia.qᷓdam in affectu
ſ.ↄcupĩa.vtrum qᷓ;tum ad vtrãq; coꝛruptionem dicatuꝛ
oꝛiginale peccatuin. O ſic videt᷑. pena em̃ ꝓpoꝛtionalis
eſt culpe.Si igit᷑ affligit᷑ pena decedentibo in oꝛiginali.

non tm̃ q;tum ad carentiam delectationis in ſumma bo⸗

nitate:ſed q;tum ad carentiam viſionis reſpectu ſumme

virtutis in ipſo erat aliquid ꝓpter quid hoc ⁊ illud infti

gebat᷑. carentia autem viſionis dei non reſpondet niſi
ignoꝛantie.carẽtia delectationis in ſumma bonitate co⸗
cupiſcentie. ᷓ peccatum oꝛiginale dicet᷑ culpa qtum ad
vtraq;.¶.¶ Item Hugo de ſancto lictoꝛe dic. ꝙ oꝛigina⸗
le eſt coꝛruptio vel vicium quod contrahimus naſcendo
ꝓ ignoꝛantiam in mente.⁊ ꝑ concupiſcentiam in carne.
carnem autem intelligitur affectus carnalis. Arguit
etiam vlterius. In adam non fuit tm̃ debitum volendi
que mandabat dominus ſed etiam debitum cognoſcẽdi.
ergo ſi receſſus a debito eſt peccatum vtroq; modo pecca
uit non ſolum in non volendo quod debuit ſed etiam ĩ nõ
cognoſcendo.cum ergo peccatum oꝛiginale ſit ſequela il
lins.erit oꝛiginale peccatum culpa q;tum ad ignoranti⸗
am ⁊ qtum ad ↄcupiſcentiam. O autem ſit peccatum
ad ignorantiam culpa. videt᷑ ex xerbis ipſius. dicit em̃
ignoꝛantia non ꝓpter hoc vicium in eis.quia cum naſcũ
tur veritatem non cognoſcunt qñ non debẽt:ſed quia tũc
cum naſcuntur vicium in eis eſt. quo poſtea impediunt᷑
ne veritatem cognoſcant quando debẽt. naſci ſine cogtio
ne natura eſt non culpa.ſed in eo vicio naſci quo poſtea
ꝗ cognitione veritatis impediant᷑ culpa eſt non natura.
Item alubi.ignoꝛantia boni culpa eſt ⁊ pena.in men⸗
te concupiſcentia mali culpa eſt.⁊ pena in carne.ex qui⸗
bus colligitur ꝙ igneꝛantia eſt culpa ꝓut ad oꝛiginale
peccatum pertinet.ꝗ Item ſuꝑ illud pẽ. Ignoꝛantias

.

e
n

(Wueſtio

meas ne meminexis. Glo. i. oꝛiginale peccatum quod
eſt in ꝑuulis.¶ Contra dicit AUugꝰ. in de li.ar. Reue⸗

ra omni peccanti anime duo ſunt pena lia. ignoꝛantia 2

difficultas.Ex qͥ accipit᷑.ꝙ ignoꝛantia in oꝛiginali pcto

eſt pena non culpa.¶ Item Aug.in ench. boc eſt pᷣmum

creature rõnalis malum. voluntas deficiens ab incom⸗
mutabili bono. deinde iam volentibo ſubin trauit igno⸗
rantia reꝝ agendaꝝ.2 ↄcupia reꝝ noxiaꝝ. Si & volen⸗
tibo ſubintrauit.erit ignoꝛantia pena non culpa.¶ Ad
qð dicendum. ꝙ ignoꝛatia eſt pena. Si autem dẽ culpa
H̊ non eſt niſi cauſaliter.⸗ Si autem querat᷑ q̃re de inte⸗
gritate pct᷑i oꝛiginalis ponit᷑ ↄcupia potius q; ignoꝛãtia

hoc eſt:qꝛ pctm ꝓpꝛie eſtin voluntate.ↄcupĩa autem pe⸗

nes voluntatem determinat᷑.⁊ ideo magis ad rõem pct᷑i
ꝑtinet.¶¶ Ad illud vðᷣo quod obijcit᷑ pᷣmo. dicendum eſt.ꝙ
licet pena dupliciter aſſignet᷑ in duplici carentia.non ꝓ⸗
pter hoc duo erant foꝛmalxt in culpa. voluntas em̃ ſibi
rõni meret᷑ penam ᷣm autem ꝙ petm dicit᷑ in li. ar.libe⸗
rum autem ar bitrium dicit᷑ facultas voluntatis? ratõ
nis.ↄgruenter ignoꝛantia rñdet rationi ↄcupia volunta
ti.¶ Ad ſcdᷣm vo quod dicit PHugo dicendum. ꝙ ignoꝛã
tia dicit᷑ culpa cauſaliter ſed non foꝛmaliter. immo pe⸗
na. ex hoc em̃ ꝙ voluntas eſt auerſa ab incommutabili
bono ꝑ peccatum pᷣmoꝝ parentum.ↄſequit᷑ ignoꝛantia ĩ
ratione.culpa tñ dicit᷑ qꝛ diſponit ad eam vel eſt ei diun
eta. 4 Ad tercium dicendum de eo ꝙ dẽ in glo. ꝙ igno⸗
rantia accipit᷑ ibi pcto o:iginali.qꝛ ſimul eſt cum ipſo.
poꝛiginale petm pᷣmo deſicit rõ a cognoſcendo quod
neceſſarium eſt. V D

Einde querit. Si oꝛiginale peccatum eſt cul⸗
pa ⁊ pena. vtrum carentia dbite iuſticie ſit
culpa ⁊ pena.⁊ ita ᷣm idem fit culpa ⁊ pena.

E antem ſic videt᷑ ꝑ auctoꝛitatem ſupᷣdictam in q̃ d.q;

inter pᷣmam apoſtaſiam ⁊ vltimam penaʒ gehenne que⸗
cunq; ſunt media.pct̃a ſunt ⁊ pene: ̊ carentia debite iu⸗
ſticie media eſt inter illa duo.q̊ ipſa ſimul eſt culpa ⁊ pe
na.4Contra pena eſt ꝗd inuoluntaꝛium. culpa malum
voluntarium.ꝗ̊ᷓ non ᷣm id erit ordinabile culpa pena.
cum non ſit idem malum voluntarium ⁊ inuoluntariũ.
Item culpa eſt iniuſticia.omnis autem pena a deo in⸗
flicta eſt iuſta.ꝙᷓ oꝛiginale non erit 'm idem culpa2 pe⸗
na cum idem non ſit iuſtum ? iniuſtum. ¶ Rñndendum
oꝛiginale quo ad carentiam debite iuſticie eſt culpa tm̃.
ita ꝙ non eſt pena reſpectu alicuiꝰ qñ fit in ipſo oꝛigina
li.nihil tñ/ ꝓhibet ipſam eſſe penam reſpectu voluntatis
humane in adam peccantis. cum ꝗ querit᷑ vtꝝ oꝛiginale
petm ſm idem ſit pena ⁊ culpa.dicendum eſt.q ſᷣm carẽ
tiam dbite iuſticie eſt culpa.m cõcupiam vo eſt pena.

mhilominꝰ tñ ſm ipſam carentiam pp eſſe pena non ali⸗
cuiꝰquod ſit in ipſo pcto oꝛiginali: ̊ eius qð fuit in pcto

pᷣmoꝝ parentum.⁊ pr dici voluntarium.qꝛ voluntate pᷣ⸗
mi ꝑentis ſeminatum ⁊ pt᷑ dici penale ⁊ ita inuoluntari⸗
um:qꝛ iuſte a o inflictũ. O autem dẽ iunſtum ⁊ iniuſtũ
ad diuerſa referunt᷑. Iniuſtum em̃ dẽ ratione peccantis
iuſtum autem ratione penam infligentis. Iniuſticia em̃
dicitur eſſe reſpectu ipſius ade vel paruuli in adam pec⸗
cantis. Ju ſticia vᷣo dei penam infligentis.

lembrum tercium.

Hnſequenter pꝛocedendum eſt ad canſam

oꝛiginalis peccati.Et pꝛimo queritur vtꝝ
ſolum contrabatur ꝑ peccatum pꝛimi pa⸗
rentis.an peꝛ peccatum etiam alioꝝ ꝑen⸗
tnm. Secund ſi ꝑ pctm pꝛimi parentis tm̃.vtrum ꝑ pec
catum ade ⁊ eue an tm̃ ꝑ peccatum ade.Tercio que fuit
cauſa in peccato ade ꝓpter quam traductum eſt oꝛigina
le peccatum. 7

Articulus quartus

cxxij.

QArticulus primus

ʒelotes vindicans pcta patrum in filios.
pꝓ pct᷑is olioꝝ ꝑentum puniunt᷑ poſteri eoꝝ·
Item ſic trahunt poſteri naturam humanam ab adã.
ita poſteri alioꝝ pentum trahũt humanam naturaʒ ab
eis ⁊ ꝓximis.Si g ꝑ pct̃m eſt coꝛruptio ierſi deſcẽ⸗

1 Irca pꝛimum ſic dicit Exo.xx. Ego ſum deꝰ
1

vere coꝛruptio pct᷑i ab alijs ꝑẽtibo ſicẽ a pᷣmis.¶ Contra
ſi h̊ eſſet qᷓnto poſterioꝛes eẽnt: tanto eſſent milerabilio⸗
res.qꝛ non tm̃ pᷣherent.qꝛ non tiñ traherent coꝛruptõem

a pᷣmis ꝑentibo.imo ab alijs ꝑentibo peccantibo.. Pꝛe⸗

teꝛea cũ dẽ in Exo.Ego ſum deus ʒelotes viſitans pctᷣa
pẽm.addit᷑ vſq; ad q̃rtam generatõem vel terciam.⁊ ita
ponit᷑ terminꝰ:ſ in coꝛruptõne ↄtracta a pᷣmis pentiboñ
ponit᷑ terminus.ꝗ ex pctis alioꝝ ꝑentum non nccio ↄᷣhit᷑
coꝛruptio pcti.licʒ ↄhat᷑ aliq̃ pena.ſi em ↄheꝛet᷑ coꝛruptõ
pct᷑i:nõ poneꝛet᷑ terminꝰ.q¶ Jtem dic Anb.in li.de ↄcep.
vir.ꝑentum ꝓximoꝝ pcta ad oꝛiginale pcẽm non eſtimo
ꝑtinẽ. Si em adam nequiſſʒ ad eos qͥs generaturos erat
iuſticiam oꝛiginalem ꝓducẽ.nequaqᷓ poſſet eis oꝛiginale
iniuſticiam tranſmittẽ:qm̃ q̊ nullus ptꝰadam filijs ſuis
potu it oꝛiginalẽ iuſticiam Puaꝛe.non videt᷑ ideo cur ꝓxi
moꝝ ꝑentum pcra:filioꝝ aiabo debeant imputari.¶¶ Sʒ
foꝛte dicẽt aligs ꝙ ꝑentes ꝓximi ad poſteros oꝛiginalit᷑
non pñt coꝛruptõnem pcti tranſmitte ̊ augere.Contra
qð ſic obijcit.vbi nulla eſt iuſticia.ibi nulla pt᷑ auferri.

vbi autem nulla pr auferri. nulla pt᷑ addi iniuſticia.

ita non pñt augeꝛi.nulla ꝗ̊ coꝛruptio pct᷑i pt̃ deſcendẽ oꝛi
ginalr ab alijs pentibo qᷓ; a pᷣmis. Ad qð dicendum.
ꝙ; perᷣfm oꝛiginale non tranſmittit᷑ ab alijs qᷓ; a mis pa⸗
rentibo. ¶q Ad obiettum vᷣo in ↄꝛium dm eſt. ⁊ pᷣmo ad

pᷣmum.ꝙ illud qð in. xx.Exo.intelligitur de viſitatione

pctoꝝ in ꝑentibo rõne penaꝝ in poſteris.cum ſint imita
toꝛes paterni ſceleris.hoc autem modo non eſt cauſa oꝛi
ginalis pct᷑i. licʒ em̃ filij non ſint imitatoꝛes paterni ſce⸗
leris in pᷣmis pentibo. nihilominꝰ in eis ↄhit᷑ peẽm. Vñ
Aug. ſuꝑ illud.v.ad Ro. ſic ꝑ vnum hoĩem ⁊c̃. ſic xpᷣe
pᷣter imitatõis exemplũ dat occultiſſimam fidelibo graʒ
quam latent infudit ꝑuulis: ſic ⁊ adam pᷣter imitatõis
exempluʒ occulta tabe carnalis ↄcupie tabeficauit in ſe
omnes de ſua ſtirpe venturos.¶ Ad aliud vᷣo doᷣm ꝙ nõ
eſt ſimile de pᷣmis ꝑentibo⁊ de alijs.pᷣmi em̃ ꝑentes pote
rant ↄpᷣuare iuſticiaʒ oꝛiginalem.qð nõ poterãt alij ꝑen⸗
tes.⁊ ita ex iuſticia dei poterãt trãſmittẽ oꝛiginalẽ iuſti⸗
am. ¶¶ Ald illud vo qð obijcit᷑. ꝙ ꝓrimi ꝑentes pñt augẽ
coꝛruptõnem peccati.dicendum eſt.ꝙ illud augẽ nõ pnt
ſed ꝙ effectus ex illa coꝛruptione eliciat᷑ citius: ſuis de⸗
meritis adducere pñt.

Articulus ſecũdus
Ecũdo querit᷑ ſi pẽm pᷣmi hominis tm̃ hat᷑
vtꝝ ꝑ pctm adazʒ ⁊ eue.an tm̃ ꝑ pcẽ̃m ade. Et
viget᷑ ꝙ magis ꝑ pctm eue.cuʒ illa pᷣoꝛ pecca⸗
uerit ⁊ adam ptꝰ ꝑ illam. 4¶ Pꝛeterea in inflictione pene
interſeri᷑.ꝙ adam vocauit vxoꝛem ſuaʒ eua:eo ꝙ mr eẽt
unctoꝝ viuentium.⁊ intelligit᷑ vitaʒ moꝛtalem hñtium
in q̊ͥ innuit᷑ ꝙ trãſfuſio mõꝛlitatis facta fuit ꝑ euam:paꝛi
rõe oꝛiginalis culpe.¶ Cont᷑ videt᷑ q magis attribuat᷑
ade.dẽ em̃ ad Ro.v. Reguit moꝛs ab adam vſʒ ad moy
ſen et in eos ꝗ ñ peccaueꝛt.in ſiłitudinẽ pᷣuaricatõis ade
ex qͥ videt᷑ ꝙ ab adam facta ẽ trãſmiſſio oꝛiginalis culpe
Item ei pᷣncipalłr ferm ẽ pᷣceptũ. eiꝰ fuit pᷣncipalłr in⸗
obediẽtia.⸗ Stem ſi ñ adam ſᷣ ſola eua peccaſſet: ñ ncc̃e
erat totũ genꝰ hũanũ ꝑire.poteritq; deꝰ de adam in q̃ ſe⸗
mẽ hoĩm erat:aliam facẽ mulierem.ꝑ quam de adam ꝓ⸗
poſitum dei ꝓficeꝛetur. ¶¶ Item adam fuit pꝛincipium
totiꝰ humani generis.ergo in ipᷣo tota fuit hũana natu⸗
ra·peccando ergo humanam naturam defoꝛmauit.non

ſic autem eſſet in ena.ergo magis imputandum eſt pec⸗
catum oꝛiginale ade qᷓ; eue.¶ at vterq; videt. ¶Qam
ſi ex altera ꝑte eſſet incoꝛrupta natura.non videret᷑ tota
liter coꝛrupta. O eſt totaliter coꝛrupta. imputandumẽ
vtriq; tanꝙᷓ toti eſſe.¶¶ Ad qð rñdendum ꝙ magis im⸗

putandum ẽ adam ꝙᷓ eue.qꝛ em bumana natura lic erat

tota in adam vt nihil de illa ey illum eſſet. cum peccane
ſine omni nccitate deum erhonoꝛauit.vñ ꝑ ſe ſatiſfaceꝛe
non potuit:gr̃aʒ quam ꝓpagandis potuit Fuare ꝑdidit.

7 petm ſecum comitante pena trabit. 4 Ad obiectum at᷑

in ↄtrarium dicendum eſt.q licet eua poꝛ peccauerit.tũñ
non plus quo ad damnum qð inde ſecutum eſt.ſic enim
pᷣ̈ncipium ꝓpagandi. vnde ſeꝗt ꝓles fuit in adam:ita pn
cipium tranſmittendi coꝛruptõnem vnde ſeqꝗt᷑ oꝛiginale
peĩm fuit in adam. 4l Ad ſecundum vo dm. ꝙ licet eua
vocata fuerit mr habentium vitam moꝛtalem. BG non fu⸗

it niſi ad onñdendũ ꝙ ꝑ ipſaʒ introductũ fuit ve. Ipſa eĩ
in genere hu mano pᷣma peccauit.̊ ſi non ↄſenſi iſſet adã.

non ſic ꝓceſſiſſet coꝛruptio. Vñ diẽ Anſ.ſi nou adam vſᷣ
ſola eua peccaſſet.non neceſſe erat totum genus buma⸗

num piꝛe ſ̊ ſolum euam.4l Ad vltimum vo dicendum.qꝙ;

tota ca coꝛruptõis.ſ.oꝛiginalis fuit adam pctoꝛ generãs
in eua peccatrice. Si pᷣo adam peccaſſet eua non peccan
te.ſ̊ ex alia non peccante generaret:vtꝝ relinquat᷑ oꝛigi
nale pctm. relinquendum eſt alteriꝰ ꝑſcrutanti. videt᷑ iñ

ex iam dictis ſeꝗ.eo ꝙ in ipſo fuit ptas non tiñ amitten⸗

di ꝑlonalem iuſticiam ſ̊ oꝛiginalem. quod tñ ad pñs nõ
diffinio.

rticulus tercius.

petm ſu ꝑbie.vtpote cum aſpetijt eſſe ſiẽ deus. Auaritie
cum ſcientiam ſibi indebitam vel inde bito mod appetijt

ßm ꝙ exponit Nugꝰ. auaricia nonſolum eſt in appeti

tu diuitiaꝝ tem ꝑaliũ.ſᷣ̊ ctiam in inoꝛdinato appetitu ſci⸗
entie. Gule q;tum ad inoꝛdinatam delectatõz guſtabilis
Inobedientie qtum ad pcepti tranſgreſſienem. Querit
g qtum ao qð pctoꝝ iſtoꝝ pmo fuit ponẽ coꝛruptionem
nature. at ꝑ ſuꝑbiam videt᷑. homo em̃ ad imaginem
7 ſimilitudinem dei factus eſt. nonſolum ſᷣm ꝙ h bomo
hſ etiaʒ ſᷣm ꝗ homo.h̊ at eſt ex oꝛdine ſuꝑioꝛis poꝛtionis
ad deum in qͥ eſt marima nobilitas. cum peim moꝛta⸗
le ſit coꝛruptiuum boni naturalis.illud erit maxime coꝛ
ruptiuũ qð deoꝛdinauit ſuꝑioꝛẽ poꝛtõeʒ ad deum. ſ̊ tale
petm fuit ſuꝑbia.Vnde ad euerſionẽ ſuꝑioꝛis poꝛtõis ſe
cute ſunt euerſiones inferioꝝ viriuim.⁊ ita geneꝛatiue fa
cta eſt coꝛruptio. ex coꝛruptione at᷑ ganeratiue traducit
oꝛiginale.⁊ ita videt᷑ ꝙ ꝑ ſuꝑbiam facta ſit coꝛruptio oꝛi
ginalis.4¶ e autem ꝑ gulam vide. Gula em̃ fit Fᷣm ap
petitum q̃ eſt ꝑs nutritiue:ſ̊ nutritina ꝓxima generati⸗
ue eſt inter omnes vᷣtutes.̊ ſᷣm pcẽm in ipſo ꝓximo trãſ
mittit᷑ in ipſo oꝛiginale pctm mediante coꝛruptione car⸗
nis.4: IToꝛte dicet aligs ꝙ ꝑ pcẽm inobedientie tranſmiſ⸗
ſa eſt hec coꝛruptio.¶ Contra. cui pᷣcipit᷑ ille eſt obliga
tus.ſ̊ ꝗ ſolus obligateſt ex pᷣcepto:ſolus ex tranſgreſſio
ne peccat.̊ ſi ſoli ade pᷣceptum fuit ne comedẽt de ligno
ſcientie boni ⁊ mali:victum eſt em̃ ſingulariter.de ligno
ſcientie boni ⁊ mali ne comedas:in quocũq; die comede
ris ex eo.moꝛte moꝛieris.ſolus ꝗ̊ adam obligatus eſt. g
ſolus tranſgrediens peecmu. coꝛruptio ꝑ tranſgreſſio
nem in ꝑſona ſtetit.⁊ non tranſijt ad naturam niſi inq⸗
tum fuit in illa ꝑſona.eodem mõ pt obijci de pctis ſupᷣdi
ctis.ſ.ſuperbia ⁊ gula.erant em̃ ꝑſonalia pcta.( Ad qð
dicendum.qꝙ oꝛiginale pctẽm eſt ↄtractum ꝑ inobedienti⸗
am pmoꝝ ꝑentum ⁊ pᷣncipalr ade. Unde Anſ. Oꝛigina
le pcẽm non aliud intelligẽ queo.niſi ipſam nuditatem
tebite inſticie ꝑ inobedientiam ade factam ꝑ quam om⸗/
nesz ſunt ſilij ire naſcendo. ſic̃ diẽ apls.ij.ad ephe. Era⸗/

Ercio querit᷑ que fuit cauſa in pcto ade ꝓpter
quam traductum eſt oꝛiginale pctm. In pcto
em ade multiplex inuenit petm. Innenit em

monatura filij ire. hec autem inobedientia fuit in frnctu
ligmi ſcientie boni ⁊ mali ꝓhibito.vñ gula ↄcomitata ẽ.
Ratio autem tranſmittendi oꝛiginale videt᷑ eſſe ex hoc.

ꝙ. ꝓhibitio facta fuit ipſi ade.inqtum erat bñs naturaʒ
totam in ſe vel ꝑ quam alij deſcendeꝛent ꝑ ꝓpagationem.

⁊ ita ꝓhibitio non tm̃ extendebat᷑ ad ipᷣm: ſᷣ̊ ad eos qui
erant in ipſo ſeminalr. Si em̃ ꝓhibitio facta fuit eue in

adam.q non deſcendit ab eo ꝑꝓpagationem ſᷣ ꝑ q̃ndam
foꝛmationem: multofoꝛtiꝰ deſcende debebat ad eos ꝗ ſe⸗

minalr erant in eo. autem inobedientia non fuit tm̃

gſonalis in adam patet ꝑ hoc ꝙ diẽ Augꝰ. ſuꝑ illud oad

Ro.ſiẽ ꝑ inobedientiam vmꝰ hominis ⁊c.facit em̃ vim

in hoc ꝙ diẽ vnius bominis.i.hominis totiꝰ in vno.ſiẽ
em rpc ſi fuiſſʒ bomo ⁊ nõ caput bominis.habuiſſet obe

dientiam ꝑſonalem tm̃.nec redundaret eiꝰobedientia in

alios ꝙtum ad effectum in omnes quoꝝ erat caput.ita

inobedientia ade ꝓut in eo erat tota natura bumana. re

dundauit in omnes qui ſeminalr ab ipſo ſunt geniti.vñ
Aug.ad Macedonium. Sicut paruulus ꝑ alterum pec
cat ſic ꝑ alteꝝ iuſtificat᷑. Et Zln.dicit ꝙ adam habuit
pratem ᷣnandi oꝛiginalem iuſticiaʒ toti poſteritati ſi ſte
tiſſet. ideo ⁊ habuit pratem trãſmittendi oꝛiginalem iu⸗
ſticiamn ad omnes.Simitłr ̊ ex pdictis videt᷑.ꝙ ratõ coꝛ
rumpendi naturam ex q̃ tranſmittit᷑ oꝛiginale pcẽm fuit
ꝑ inobedientiam ade hominis. in quo fuit tota natura
bumana.4 Ad obicctum autem in ↄꝛium de ſuꝑbia.di⸗
cendum eſt. ꝙ licet ſuꝑbia coꝛruꝑat naturam in adam.
non tñ vniuerſalr vt ex illa ſieret tranſmiſſio oꝛiginalis
pet᷑i.Aliud em̃ eſt coꝛrumꝑe naturam in iſto.⁊ aliud eſt
coꝛrumꝑe naturam ꝓut eſi cã generatõis. Similr dicẽ
dum eſt de gula. Si em̃ ſine pᷣcepto qð extenderat ſe ad
totum homincm. ꝑ inoꝛdinatum aſppetitum comediſſz de
aliquo ipſe adam.eſſet pcẽm ꝑſonale tm. VUnde non fuit
neceſſe ꝙ ꝑ guſtum ꝗ ad nutritinam ꝑtinet eſſet cã oꝛigi⸗
nalis coꝛruptionis licʒ maioꝛ fuerit ibi comeſtio.Et di⸗
ſtinguendum eſt inter obedientiam ꝗᷓ tĩ ꝑſonalłr eſt 2 qᷓ
að naturam ſe extendit.ſi em̃ eſſʒ inobedientia ꝑſonalis
tm̃.non coꝛrumperet naturam in homine.nec fieret trãſ⸗
miſſio oꝛiginalis pet᷑i. ¶ Ad hoc ⁊ ad idem facit qð diẽ
Aug.in li.yponoſti.dẽ Sap.xij. ¶Daledictum erat ſe⸗
men ab initio.⁊ intelligit᷑ de maledictõe culpe.hoc anteʒ
non fuit in maledictione ſerpentis nec in maledictione
mulieris. omnes em̃ iſte maledictões pene ſunt tm̃.Alda
ledictio pᷣo facta fuit viro cui dictũ eſt maledicta ter. in
op.tuo.ſpi.⁊ tri.ger.tibi.i.humana natura ꝓpagabit ſpi
nas ⁊ tribulos pctoꝝ.maledictio autem iſta inflicta eſt
ꝓpter peccati expᷣſſi ad non tranſgreſſionem. dicit᷑ enim
ibi.qꝛ audiſti vocem vx.t.comediſti de ligno de quo pᷣce
pi tibi ne comedeꝛes maledicta teꝛra ⁊c. Si ̊ter iſtud
pᷣceptum fuit maledictio in toto ſemine poſteritatis.⁊
non ſe extendit effectus vltra ſuam cauſam pꝛeceptum ſe
cxtendebat ad poſteritatem. ſimiliter tranſgreſſio pꝛe⸗
cepti.qualiter enim dicerent᷑ omnes peccare in adam:ſi
tiᷣ pena reſpiceret eos ⁊ non culpa.¶ Similiter dicit
aplus omnes peccauerunt ⁊ egerunt gloꝛia dei.dicendo
omnes nullum excepit:quinimmo totum declarauit ge⸗
nus humanum. peccauerunt autem omnes cum ex vno
peccatoꝛe omnes naſcuntur peccatoꝛes. (Sed adbuc
queritur. Si per ſeminum conceptõnem dicebat apoſto
lue peccatum in omnes homines tranſiſſe.potius dirxiſ⸗
ſet per duos hbomines q; per vnum hominem. quia ſine
femina d ſolo hbomine homo naſci non poteſt. Ad quaʒ
obiectionem bere tici reſpondet ſic Nuguſtinus. IJdeo ꝑ
vnnm bhominem dixit apoſtolus.quia cum mulier vna
caro ſit cum viro in ſemine: pꝛogenies imputatur.⁊ ne
dicatur mulierem non eſſe cauſam peccati in nobis.dici
tur Ecẽi.xxv.A muliere initium peccati eſt. ꝑ illam em̃
omnes moꝛimmr.

.

e

– . = S=

—– – SeE

W ¶ Lueſtio
Membrum quartum

Varto queritur qualiter traducatur oꝛi⸗
ginale peccatum. vtrum traducat᷑ 'm ſolã
carnem.aut ſᷣm ſolam aĩam. aut ſᷣm vtrũ⸗
qʒ.deinde ſi ꝑ carnem traducit᷑.vtꝝ ꝑ car⸗
mei ex ꝓpagatone puenientem tm̃.an alio modo. ſic ſi de
carne coꝛrupta hominis fieret deciſio ⁊ ex illa homo foꝛ
maret᷑.vtrum traherct᷑ oꝛiginale pctm. e mum ſic
ſuppoſito ꝙ anima rõnalis non ſit ex traduce ſic oñſum
eſt ſupᷣ.ondit᷑ ꝙ traductio oꝛiginalis pct᷑i non eſt ſᷣm ani
mam ſolam. non em̃ anime ꝑnuloꝝ ſunt ex anima pᷣmi
pentis. Vel ex anim abo pᷣmoꝝ ꝑentum. Eñ Aug. in li.

c eccẽ̃.dog.animas hominum non ene ab initio inter ce⸗

teras intellectuales creaturas ſi nul creatas.ſic Oꝛige⸗
nes fingit. dicimꝰ neq; cum coꝛꝑibo ꝑ coitum ſeminari:
ſic luciferiani ⁊ cyrillus ⁊ qdam latinoꝝ pᷣſumptoꝛes af

ſfirmant: pſ dicimus coꝛpus tm̃ ꝑ ↄiugum copulam ſemi⸗

nari. creatõnem vᷣo anime deo attribuimꝰ. ᷣm illud ps.
NQui finxit ſigillatim coꝛda ipſoꝝ.Si anima non eſt ex
anima.oꝛiginale autem petm traducit᷑ mediante aliquo
qð commune ẽ in ꝑente a ple.⁊ qð hʒ ꝓles a pente.g̊ nõ
traducit᷑ ſm animam.ꝗ nõ ſᷣm animam 2 coꝛpus.reſtat
ꝙ ꝑcarnem. Sed ; hoc eſt. ꝙ caro non ẽ ſuſceptibilis
culpe tanqꝗ; ſubiectum.q̊ a pcto ade non pt᷑ trãſmitt oꝛi⸗
ginale pcẽm mediante aliquo qð ſit ſubiectuʒ pcti.q¶ Sʒ
dicetur foꝛtaſſe mediante aliqͥ qdð eſt ſubiectum coꝛrupti
onis.caro em̃ ſuſceptibilis eſt coꝛruptionis. Sed ↄ.coꝛ⸗
ruptio aut eſt penalis ant eſt culpabilis.culpabilis autẽ
non ẽ.qꝛ culpa nõ eſt in carne parentis ante deciſionem
tanꝙᷓ in ſubiecto.nec ptꝰ deciſionem anteq; infundat᷑ ani
ma.aciualis em̃ non eſt.actualis ei culpa fit ab illo in qͥ
eſt.ſ.a voluntate vel ab ipſa anima ᷣm voluntatem. oꝛi⸗
ginalis non eſt quia anteqꝙ; infundat᷑ anima non eſt cul/
pa oꝛiginalis.g coꝛruptio illa non eſt culpabilis.q⸗ Pꝛe⸗
terea ullud eſt captabile vicij quod ⁊ vᷣtutis.ſᷣ̊ caro non ẽ
capax vᷣtutis ̊ nec vicij.q̊ᷓ nec coꝛruptionis captabilis.
Si dᷣᷣo eſt coꝛruptio penalis.coꝛruptio autem penalis ſe
quela eſt tanqᷓ effectus pct᷑i ⁊ non vt hmõi cauſa pcti. g
non ꝑ illam traducit᷑ oꝛiginale pctm.4! Item minus po⸗
tens non pt᷑ agere in magis potens ſed caro minus eſt po
tens q; anima. anima non recipit a carne tanꝙᷓ ab agẽ
te.coꝛrumpẽs autem eſt agens quoddam. ꝗ caro coꝛru⸗
pta non coꝛrumpit animam.ᷓ oꝛiginale pctẽm non tradu
citur in animam ꝑ coꝛruptõeʒ carnis. Item nihil agẽs
m diſpoſitionem quam hʒ.pt᷑ in aliud agere nili q̃le hʒ
relinquendo nec excellentius.ſ̊ excellentius eſt culpa qᷓ
pena.ꝗᷓ caꝛo coꝛrupta coꝛruptione penali.non pt᷑ inducẽ

coꝛruptionem culpe in animam. 4! Item intellectus eſt

imꝑmixtus carni.oum non ſit actus coꝛꝑis neq; partis
coꝛꝑis.̊ non ↄᷣhit aliam maculam ex ↄiunctione car⸗
nis.vᷣ oꝛiginale pctm eſt macula.ꝗᷓ non contrahit᷑ ex cõ⸗
iunctione carnis.¶ Item lux coꝛꝑalis attingeng ſoꝛdes
coꝛꝑales ꝓpter ſui mundiciam nullam trahbit feditatem.

g̊ cum anima rõnalis tncomꝑabiliteꝛ ſit ſimplicioꝛ ⁊ pu

rioꝛ luce coꝛpoꝛali.non ↄhit feditatem a feditate caꝛnis.
4 Ytem creata eſt anima a dro munda.nec eam deꝰ vult
fedari abſolute.nec ipſa vult ſe fedari.nihil aliud pt᷑ in

ipſam.q̊ non ↄhet feditatem pcti.̊ nec oꝛiginale pcim.

4l Item ceus ſcit animam ex ↄiunctione ad coꝛpus fieri

iniuſtam.q̃re q̊ infundit eam coꝛꝑi: Aidet᷑ em̃ ꝙ iniuſte
agat᷑ cum ea:cum penam vↄᷣhat ſine culpa ſua.⸗ Stm̃ nul

lus eſt in pcto ꝓ eo qð vitare non pt᷑.ſ̊ anima non pt᷑ vita
re illud petfm: non eſt iuſtum ꝙ ſit in iſto pcto.vel ᷓ̊ nõ
peccat.¶¶ Item oimoda ignoꝛantia excuſat pctm. g̊ mul⸗
tofoꝛtius omnimoda impotentia,ſ̊ omnimoda impoten
tia eſt in iſto ꝑuulo vitandi pctm.&̊ in eo non dʒ eſie pec⸗
catum.vel a reatu excuſabit. Item ꝑ baptiſmum delet᷑
pena ⁊ culpa. Si ꝭ̊ ꝑentes ſunt baptiſati.mundati ſunt

cxrxij.

in anima ⁊ carne.nec coeundo peccant:cum matermoni

aliter ↄiũgunt᷑ in coitu.q̊ non relinquit᷑ pctm in ꝓle a pa

rentibo. Ad quod vicendum. cum pcĩm oꝛiginale ſit
culpa ⁊ pena.ab alia cauſa trabit rõem culpe.⁊ ab alia
rõeʒ pene. Rationem pene trahit a feditate vicioſa que
eſt in carne.qcito em̃ anima infundit᷑ carni fede:tamci⸗
to fedat᷑ ſicut a vicio vaſis vinum coꝛrumpit᷑. Ratõnem
do culpe trahit a carentia debite iuſticie.⁊ ſic duplex eſt

iuſticia. vna quam ſibi homo facit hñs gram. ⁊ dico de

iuſticia in exercitio.alia que ſibi ſit vt in ꝑuulo baptiʒa⸗
to ſit iuſticia mediante xpᷣo. Sic duplex eſt iniuſticia.
vna quam ſibi homo facit vt homo adultꝰ peccans.alia

que ſibi fit ex alio vt ꝑuulo ex pcto ade. Ad obiectum

pmum rñdendum eſt.ꝙ coꝛruptio penalis eſt n carne.q̃
tñ dẽ culpabilis non qꝛ culpa ſit in carne tanꝙᷓ in ſubie⸗
cto:ſed qꝛ ꝑ eam tranſmittit᷑.⁊ licet pena naturalr ſequa
tur ad culpam.nihilominus eſt quedam pena que eſt cã
vel diſpoſitio ad culpam.⁊ talis eſt ipᷣa coꝛruptio pena⸗
lis.diſponit em̃ ad culpaz in anima q̃ ſuſceptibilis ẽ cul
pe.4 Ad ſecundum vᷣo dicendum.ꝙ licet caro minꝰpoſ⸗
ſet qᷓ anima.nihilomninꝰanima pt᷑ ex ↄiunctione ad car
nem trabere coꝛruptionem. non ꝙ caro agat in animaʒ
ꝑ ſe loquendo:ſ̊ ꝙ anima coꝛrumpat᷑ ↄiuncia carni ſicut
coꝛrupte.i Ad teꝛcium vo dicendum ꝙ caro coꝛrupꝑta ñ
impmit qᷓtum eſt de ſua virtute.niſi conſimilem diſpoſi
tionem ei quam habet.ſed ipſa anima accipit rationem
culpe ex comparatione ad pmum motiuum. carentiam
em̃ iuſticie habʒ anima paruuli ex carentie iuſticie que
fuit in anima ade.in generatione em̃ ⁊ coꝛruptione vni⸗
uoca vltimum ſimile eſt a pcto. ſed medium diſſimile vt
ex carne generat᷑ caro.ſ̊ ꝑ medium diſſimile.ſ.ſemen.ſic
a culpa anime eſt feditas carnis.ad feditateʒ vᷣo carnis
ↄſequit᷑ feditas anime in ꝑuulo.⁊ ita ſi excellentius ẽ cul
pa ꝙᷓ pena ſic culpa in eo qui naſcit᷑:hoc eſt rõne culpe
in pmo parente.ex alia ðᷣo parte illud qð trahit infectõʒ
ex ſibi adiuncto. ſᷣm modum ſuum trahit infectionem.
modus autem talis eſt vt infi ciat᷑ pꝛimo anima infectõ⸗
ne culpe.deinde infectione pene.vnde ſicut fuit in gignẽ
te pꝛimo:ita ẽ in genito.facia com paratione animani ad
animatum.qꝛ ſicut in pꝛimo parente pꝛius ſuit culpa qꝗᷓ;
pena: ſic in ꝓle animata pꝛius eſt culpa qᷓ; pena: licet in
carne pꝛius erat pena q; in anima.¶lLid quartum dicen
dum eſt. per hoc ꝙ licʒ caro non habeat in ſe culpam tã⸗
ꝙᷓ inherentem ſibi.nihilominus contrahit᷑ culpa in ani⸗
ma.⁊ ponit᷑ exemplum licʒ non vſq;quaq; ſimile.ꝙ vinũ
inducit ad ebꝛietatem culpam.⁊ tñ non bʒ in ſe.nec dici
tur ꝓpꝛie ꝙ caro dat culpam ꝑ ſui coꝛruptionem:ſed cul⸗
pa ade que meruit illud. Zd quintum dicendum.ꝙ in
tellectus duplicem hʒ com ꝑationem.vnam ſᷣm quam re
ſpicit pꝛimaʒ bonitatem a qua nulla interpoſita natura
foꝛmatur.⸗ ex illa parte dicitur impermixtus.ex alia ðᷣo
parte reſpicit carnem mediante ſenſualitate ⁊ ex illa paꝛ
te poteſt contrahere impuritatem.ſicut contingit in me⸗
lancolicis ⁊ freneticis.qui ratione paſſionum in corpo⸗
re quaſdam in anima reſpiciunt perturbationes.4/ d
ſextum dᷣo dicendum. ꝙ non eſt ſimile de luce coꝛpoꝛali ?
anima.lux enim coꝛpoꝛalis cum re feda quaʒ contingit
non ita ↄiungit᷑ vt ex illis duobo fiat vnum ᷣm ſubſtan:

tia m. ſicut eſt in carne ⁊ anima.que cum ↄiungit᷑ vnum

efficiunt ᷣm ſubſtãtiam.quoꝛum vnum ex altero inficit᷑
4 Ad ſeptunum dicen dum eſt.ꝙ non debʒ imputari ðo
ↄiungenti. ſed illi qui fuit pꝛincipium coꝛruptionis ex
parie carnis. quia non voluit ſeruare iuſticiam ſibi?
alijs.ideo q;tum eſt d ſe ꝑdidit iuſticiam in ſe in alijs
4Ad octauum vᷣo dicendum. ꝙ non iniuſte agit deus
cum anima.nec ᷣm iuſticiam generalem nec ſᷣm ſpecia⸗
lem.ſm gen eralem non iniuſte agit:quia coꝛpoꝛi oꝛga⸗
nizato reddit᷑ ſua perfectio. Scdᷣm vo iuſticiam ſpecia⸗
lem non iniuſte agit:qꝛ punit humanam naturã Fᷣm ꝙ;

mernit. bumana em̃ natura deliꝗt in pᷣmo ꝑente.⁊ puni⸗
ta eſt in ipſo⁊ in poſteritate.¶ Ad nonum vo dicendum
ꝙ bec non eſt ꝓpꝛie concedẽda.anima pueri peccat. ſ eſt
rea pctᷣo.qð non hʒ a ſe ſ̊ ab eoꝗ meruit. Ad decimum
vᷣo vðᷣm.ꝙ q́;uis omnimoda impotentia excuſat in pcto

actuali.non tñ in oꝛiginali. Nam ſic̃ pᷣus dictum eſt.du

pler eſt iniuſticia.vna quam facit ſibi homo.⁊ in hac im
potentia oĩmoda excuſaret.altera q̃ fit ab alio vt in par
nulo.⁊ in hoc oimoda impotentia paruuli non excuſat.
4¶Ad vndecimum ddm.ꝙ ex pꝛe ⁊ iir̃e non pctoꝛib na⸗
ſcit᷑ puer pctoꝛ.⁊ ponit exemplũ Aug.) Julianum.Siẽ
de oliua naſcit᷑ oleaſter.⁊ ſeminat᷑ ᷓqnum ſine palea ⁊ na
ſcit᷑ cum palea. Aug.ad lalerium. Siẽ gignit᷑ ex olea⸗
ſteri ſemine oleaſter.⁊ ex olee ſemine oleaſter.cum inter
oleaſtꝝ ⁊ oleam plurimum diſtat: ita gignit᷑ 1 de carne
pet᷑oꝛis ⁊ de carne iuſti pcẽoꝛ.qᷓuis inter pctoꝛem ⁊ iuſtũ
plurimum diſtet.gignit᷑ a᷑ pctoꝛ actu adhuc nullus.⁊ oꝛ
tu nouus.ſ̊ reatu vetus.homo a creatoꝛe captiuus a de

oꝛe indigens redemptoꝛe.

ꝓ carnẽ traducit᷑ pctm oꝛiginale.vtꝝ ꝑ carnem ex ꝓpaga
tione ꝓueniente tm̃.an alio mõ. Et videt᷑ ꝙ alio mõ. vt
ſi caro coꝛrupta decideret᷑ non ꝑ ꝓpagatõʒ.dẽ em ꝙ ani⸗
ma ↄtrabit oꝛiginale.qꝛ ↄiuncta fuit in carne coꝛrupta.
Si g̊ hmõi caro coꝛrupta ẽ er ↄiunctione cum hmõi coꝛ⸗
pore.anima vᷣheret oꝛiginale pcẽm ſicẽ̃ vinum inficit᷑ ex
vaſe coꝛrupto.. Contra qð Augꝰ.loquẽs ðᷣ pelagianos
celeſtianos di. Qualis terrenꝰ tales ⁊ terreni.⁊ hoc
quõ niſi ꝑ ſeminis ſparſionem.ſ̊ dicis mihi e diuerſo ve
niens. q̊ ſemen pctm eſt. Jam ſuꝑiꝰ dixi.qꝛ peccauit hõ
natura peccauit cuiꝰ ſunt ſemina.ſemen g viciatũ eſt nõ
vicium. ſic ſcp̃tum eſt.ſemen erat maledictum ab initio
maledictum videlicet ptꝰpctm:qꝛ maledicta ingꝗt terra ĩ
oꝑibo ſuis.ſ̊ vicium ↄᷣhi non pt pthoplaſii neq; hoĩem eẽ
ſine ſeminis effuſione. Si ꝗg̊ foꝛmatio hominis ex bmõi
carne coꝛrupta non eſt ꝑ ſeminis effuſionem. non eſt in
illo oꝛiginale pckm. qð dõm. ꝙ licz hmõi vnio reꝗ
rebat᷑ ad oꝛiginale ↄhendum. tñ hec non erat tota cauſa
iĩmo reꝗrebat᷑ foꝛte vlterius.ꝙ illa caro deſcendiſſet pᷣm
libidineʒ q eſt in ſeminis ſparſione ᷣm ꝙ dic Augꝰ.non
ꝓpagatio pᷣ libido tranſmittit oꝛiginale pctm. Que autẽ
ſit hec libido inferius determinabit᷑.nec legit᷑ expᷣſſum in
ſcpᷣtura ꝙ alio mõ ↄᷣhat᷑ oꝛiginale ̊ ꝑ ↄcupiam in carne.
Et ſi qrat᷑ qua iuſticia anime imputet᷑ qʒ neq; ex creatõ⸗
ne accepit neq; ex voluntate ꝑpetrauit. ſ̊ ex ſola carnis
ſocietate ptraxit.quam tñ ſocietatem non ipſa ſuo arbi⸗

einde queritur ſi .S. j.

trio vendicauit.ᷣ pcepto ⁊ diſpoſitione creatoꝛis ſuſce⸗

pit.nos id qdð verum eſt pfiteri opoꝛtet iuſticiam dei non
in h̊ irrepᷣhenſibilem:̊ non oĩno eſſe comp̃henſibile.diẽ
tñ Lug.ſequens Aug.ꝙ coꝛruptio q̃ a ᷣmo pente in om
nem poſteritatem ꝑ carnis ꝓpagatõʒz traducit᷑pcti oꝛigi
nalis macula in vicio ↄcupiſcentie ⁊ ignoꝛantie ad vni⸗
uerſos dilatat᷑.in eo a quo ſeminat᷑ culpam bʒ ⁊ actum
culpe. ſ̊ cãm in eo ꝙ naſcit᷑: ⁊ cãm culpe 2 culpam bʒ. ſᷣ
actum non hʒ.i.actionem.

MWembrum quintum

lis.an etiam fuerit in pᷣmis ꝑentibo.adam
ſ.⁊ eua. Et videt᷑ ꝙ ſic.quoꝝ em̃ fuit pe⸗
na eox pceſſit culpa:ſᷣ pena oꝛiginalis pec
cati eſt carere viſione dei. cum pᷣmi pentes deſcenderũt
ad limbum inſferni eoꝝ fuit illa pena.ꝗ in eis pceſſit cul
pa oꝛiginalis.q̊ pᷣmi ꝑentes habuer̃t penam oꝛiginalem
pcti.¶ Item oꝛiginale dẽ nuditas vel carentia debite in⸗
ſticie ꝑ inobedientiam ꝑentum ↄtracta.ſ̊ hoc totum fuit
in pᷣmis ꝑentibo. denudati em erant a debitꝗ iuſticia ꝑ ĩ⸗
obedientiam.ꝗ in eis fuit pctm oꝛiginale.¶¶ Contra oꝛi
ginale pctm vᷣhit᷑ ꝓꝑ feditatem carnis.ſᷣ in animabo pᷣmo

Vinto q̃rit᷑ vt oꝛiginale tm ſit in payruu⸗

rum pentum non contrahit᷑ pcẽm aliquod pᷣmo ex carne
ſiue er carnis feditate.nõ ̊ ſuit oꝛiginale pctm in pᷣmis
pentibo.¶ Item cum ꝓpagatione eſi libido qua traſmitti
tur originale petm. ſᷣ nulla fuit ꝓpagatio q̃ caro ade vel
eue acciꝑet eſſe.ꝗ̊ non libido q̃ traſmittit᷑ ↄꝛiginale pctm
in eos.ꝗᷓ nec oꝛiginale pctm fuit in eis. Knatndan
ꝙ aliter dẽ oꝛiginale pcrm in pᷣmis pentibo in ipſis paꝛ
uulis deſcendentibo. quodammodo tñ ↄueniunt. ↄueni⸗
unt em̃ qͥ ad penam qᷓ̃ eſt carentia viſionis dei. differunt
tnqꝛ in eis ꝑſona coꝛrumpit naturam.qͥ ad ꝑuulos vᷣo
pſona ex natura coꝛrumpit᷑.oꝛiginalis ̊ culpa fuit in
Hᷣmis ꝑentibo ſiẽ in ſubiecto. fuit etiam cã traãſmittendi
oꝛiginalem culpaʒ in ꝑuulos./ Ad obiectum dðm eſt
licet vtrobiq; eſſet oꝛiginalis culpa. in pꝛimis ꝑentiba
erat a ſe.in ꝑuulis vo erat ab ipſis. Cum autem obijcit
in ↄꝛium. ꝙ oꝛiginale trãſmittit᷑ ꝑ feditatem carnis vel
libidinem q̃ eſt cum Aꝓpagatõe.h intelligit᷑ de oꝛginali
Mꝛie dicto qð eſt in ꝑuulis.non de oꝛiginali pᷣm ꝙ effe⸗
ctiue dꝛ. inqtum eſt oꝛigo per quam fiũt puuli pctoꝛes.
dhpuc qrit᷑ de eua.ſi ↄtraxit oꝛiginale pcrm ex adam.
ponat᷑ em̃ ꝙ adam peccaſſet anteq; eua foꝛmata elſet de
latere eiꝰ. nunꝗd hꝛet oꝛiginale pctm. trabẽt em cum caꝛ
ne coꝛruptionem ⁊ cum coꝛruptõne oꝛigina lem culpam
Contra videt᷑ ꝑ auẽ tem Nug. ſi upᷣdictam ↄ pelagia⸗
nos vbi dẽ. ꝙ ſine ſeminis effuſione non fit hmõi pctm.
Item videt᷑ ꝙ in ea eſſet oꝛiginale ꝑ ̊ qð dꝛ.xxv.Ecẽi.
a muliere initium pcti.ꝑ illam em̃ omnes moꝛimur.ſed
qd eſt omnes moꝛi niſi obligari pcto qð eſt moꝛs anime.
SDab ipſa ↄᷣbit᷑ oꝛiginale pctm.̊ ſi ab ipſa ↄhit᷑ in ipſa p⸗
us fuit: oꝛiginale fuit in eua.¶ Contrarium videt᷑ per
Hᷣ ꝙ in adam omnes dicunt᷑ peccaſſe.qꝛ in eo fuit tota bu
mana natura. In eua vo non dicunt᷑ omnes peccaſſe.
nam tota humana natura non fuit in illa. non & videt᷑
ꝙ oꝛiginale pctm effectiue eſſet in ena.ſ̊ in adam.4: Ad
pꝛimum dicendum.ꝙ ſᷣm auẽtem pᷣdictam.licet illo mo⸗
do ſumeret carnem coꝛruptam eua ab adam. non babuiſ
ſet tñ oꝛiginale pctẽm ꝑ petm ade.niſi extendẽt ſe ꝓhibitõ
facta ade ad ipſam euam.ſ̊ ſi extenderet ſe ·ex illa lege ſi
peccaret haberet reatum carentie viſionis dei.aliter au⸗
tem diceretur oꝛiginale in ipſa ⁊ in paruulis ſicut di⸗

ctum eſt.
Membzum ſertum

Exto querit᷑ q̃liter oꝛiginale petm tranſit
reatu ⁊ manet actu.⁊ cum hoc vtrum om⸗
nino deleat᷑ in baptiſmo vel ñ. Cuca qð ſic
obijcit. dẽ em̃ de pcto oꝛiginali.ꝙ in bapti⸗
ſmo dlet᷑ reatu ⁊ manet actu.⁊ hoc accipit᷑ ex eo ꝙ dẽ in
li.de bap.paruuloꝝ.⁊ ſuꝑ illud.iij.ad Roma. Meatt q⸗
rum remiſſe ſunt inigtates.vbi dic.q; ↄcupia pᷣterit rea⸗
tu ⁊ manet actu.ↄcupĩam autem dicit ibi oꝛiginale pec⸗
catum. 4 Contra ſi actu remanet. pct̃m non colligitur.
actus em̃ peccati oꝛiginalis eſt ipſa carentia debite iuſti
cie.qua exiſtente ſemper eſt reatu. Si vo actus dicatur
operatio.ſᷣm modum hunc non dicetur oꝛiginale pecca⸗

tum manere actu. cum non habeat pꝛimam operatio⸗

nem quemadmodum actuale peccatum. Si vo actus di

catur illud quod poſitionem dicit in oꝛiginali peccato.

hoc autem eſt concupiſcentia. nec ſic videtur remanere:

in baptiſmo enim tollitur ne regnet peccatum in noſira
moꝛtali carne ſed peccatum dicitur ibi concupiſcentia.

lItem ſuper illud.iij.ad Roma.Meati quoꝛum remiſſe

ſunt.dimittitur concupiſcentia carnis in baptiſmate vt

non imputetur peccatum. ergo concupiſcentia ꝓut eſt

uctu peccatum: tollitur in baptiſmo. non ergo oꝛiginale
peccatum remanet actu.¶ Item ibidem dicitur.quomo
do alia peccata pᷣteꝛeunt actu ⁊ remanent reatu:ita ecõ⸗
traꝛio fieri poteſt vt oꝛiginale remaneat actu? tranſeat
reatu. ſed in actualibo peccatis ſic eſt. ꝙ actus peccati
dicitur ipſa operatio que pꝛeceſſit per quam contrabit

-0 — —— —— —

(einge queritur

¶ueſtio

actuale peccatũ. ergo actus oꝛiginalis pct᷑i dicet᷑:vel ille
aetus ꝑ quẽ Neker.el ille actus ꝑ queʒ ↄtrahit: g ille
ꝑ quẽ ↄtrahit᷑ eſt ipſa feditas carnis.illa aũt tollit᷑ in ba
ptiſmo. Vñ ioh.dama.qm duplex eſt hõ ex aĩa et coꝛꝑe
duplicẽ dedit purgatõeʒ ꝑ aquam et ſpm̃.ſpiritu qð m
imaginẽ vel ſiłitudinẽ renouãte.aqua etiã ꝑ ſpuᷣs gram
coꝛpꝰa pcto purgante et coꝛruptõne libera nte: ß hec coꝛ
ruptõ feditas eſt. ꝑ baptiſmum tollit᷑ ille actus. Si vo
actus dicat᷑ quo oꝛiginale pctm eſt. nullatenus põt ſtare
cum baptiſmo rõne rei baptiſini.res vo baßtiſmi eſt gra
gratia aũt et pcrẽm ſimul eſſe nõ poſſunt.¶ Ao qð dicen

dum.ꝙ actꝰoꝛiginalis pct᷑i dicit᷑ ↄncupia.vin ꝙ dicit᷑ pec⸗

catũ rema nere actu ⁊ tolli reatu in baptiſmo:ſed ↄcupi

ſcentia dupłr ſe bʒ cũ eſt in ſuo ſummo et tũc dicit᷑ re¹g:· ⸗
re pcẽm in moꝛtali coꝛpe.et hoc mõ nõ manet ↄcupiſcen
tia actu cũ dimittit originale pcrin ꝑ baptiſmũ.ꝑ ꝗr̃am
em̃ baptiſmi tollit᷑ culpa oꝛiginalis pct᷑i.et de bilitat᷑ vici

um oꝛiginalis ↄcupiſcẽtie.⁊ extenuat᷑ vt iam nõ regnet.
Alio ðo mõ dr̃ ↄcupiĩa diminuta q̃ adhuc ẽ.vt hẽat ſpũs
cũ quo pugnet:et hoc mõ dicit᷑ cupia actus oꝛiginalis
pcti.et ideo dr̃ ꝙ ↄcupia carnis dimittit᷑ in baptiſmate.
nõ vt nõ ſit:ſed vt nõ imputet᷑ pctm.vñ poſt baptiſmam
remanet pena nõ culpa. 4 Ad aliud vo dicẽdũ eſt.ꝙ nõ
ſiłi modo dr actain actuali pcto et in oꝛiginali pcto.ibi

em̃ actus pᷣcedit hic pᷣo actus ſeꝗtur.Qec dicit᷑ in oꝛigi-

nali pcto actus peccati quo fit vel quo eſi:ſed quo rema
net ad exercitium.

vtrum deleat᷑ in baptiſmo vel nõ.Et videtur ꝙ ſic.quia
baptiſmꝰ delet culpam omneʒ et penã. Si em̃ baptiʒatꝰ
ſiati decedẽt:euolaret.ᷓ nõ rem anet ibi culpa nec pena.
perᷣᷣi gᷓ oꝛiginale cũ ſit culpa et pena ꝙᷓtuʒ ad vtrũq;ʒ de⸗
letur.i Contra.ſuꝑ illud ad Ro.bt᷑i quoꝝ remiſſe ſunt
⁊c.fomes pcti añ baptiſmuʒ culpa eſt et pena p bapti⸗
ſmũ dᷣo pena et culpa.fomitẽ aũt pct̃i dicit oꝛiginale pec
catum ſicut pꝛiꝰexpꝛimit in glo.ᷓ perjm oꝛiginale nõ di⸗
mittitur itum ad penã et culpã. Item videt᷑ ꝙ vtrũq;
cbeat dimitti.dr eniʒ.v.ad Ro.vbi habũdauit delictũ
ſuꝑhabũdauit et gra.Et iterũ.nõ ſicut pctm ita et donũ
Si em̃ vniꝰ velicto multi moꝛtui ſunt.multomagis gr̃a
habũdauit. Ex quibo tollit᷑ multo potentioꝛ eſt gtia
iᷓ ſit pctm:ſed ꝑ pctm traducit᷑ ⁊ pena ⁊ culpa.miltiplex
vo gr̃a baptiſmalis oꝑponit᷑ illi peccato:gᷓ ga baptiſma
lis cũ ſit potentioꝛ.dbet auferꝛe ipſaʒ culpã et omnẽ ſe⸗
quelã eiꝰſcʒ penã.vñ ergo eſt ꝙ queda pene remanẽt oꝛi⸗
ginalis pct᷑i quedã nõ.Ex hoc em videt᷑ ꝙ petm potenti⸗
oꝛ ſit qᷓ; gra: qð eſt incõueniena.i¶ Ad qð dicendum. ꝙ;
gr̃a baptiſmalis delet oꝛiginale petm qtum ad culpam
⁊ qᷓtum ad penã ſuffocantẽ.et nõ qtum ad penã ꝓmouẽ⸗
tem.ad idem em̃ tendit gr̃a baptiſmalis et pena pꝛomo⸗
uens.ſ.ad ↄſecutõnem vite eterne. Addit᷑ etiã a gbuſdã

ꝙ in baptiſmo dimittit᷑ om̃e pctẽm q;tum ad penã.vt nul

la debeat᷑ ptꝰbaptiſmũ ꝓ oꝛiginali.et ſi aliq̃ pena rema⸗
net hoc eſt ad exercitiũ bonum dimittit᷑:q̊ oꝛiginale pec
catum ꝙᷓtum ad culpã ⁊ qᷓẽtum ad dominiũ ↄcupie queẽ
pena in pnii:et qtum ad carentiã viſionis dei q eſt pena
in futuro. Sũt alie pene vt fomes et ſitis et moꝛs.et con
cupiſcentia nõ dominãs:q̃ om̃es remanẽt ad exercitiuʒ
bonũ.pene em̃ iſte reducunt ad memoꝛiã adiutoꝛe in tꝛi
bulatõnibo q inuenerũt nos nimis.faciunt em̃ cogitare
de miſeria huiꝰincolatus.vt ſic hõ defleat pcta ſua.huiĩ⸗
liãt etiã ipaʒ iraſcibilẽ ne hõ extollat᷑ per ſuꝑbiaʒ.cohi:
bent Fᷣm ↄcupiſcibilẽ ne defleat hõ per ↄcupiaʒ. et ſic va
lent ad refoꝛmatõeʒ imaginis diuine.4 Ao illud vᷣo qð
obijcit.ꝙ gra potentioꝛ eſt ꝙᷓ per̃m ⁊c. DRicendũ ꝙ poten
tioꝛ eſt ſicut exponit apłe. Gra em̃ tollit omnẽ culpam.
nulla aũt culpa eſt ad quã ex neceſſitate om̃is culpa ſeq̃⸗
tur. ¶ Iem gratia non tm̃ ſonat a vulnere peccati ſ̊ ape
rit ianuam regni.non tm̃ ipſis peccatoꝛibus ſed ip̃is iu
ſtis extendit.ergo ſe ad omnes: etſi aliqui eſſent qui nõ

S. j.

cxxij.

xſcendiſſent ab adam.viꝛtus autem peccati non ſic.ſie
pʒ ꝙ potẽtioꝛ eſt gr̃a qᷓ ſit pcẽm. Pꝛetẽa peĩm ẽ ex ho
mine gratia vᷣo a deo. potẽtius autem eſt quod dxi q qdð
bominis. Peccatum etiam non om̃e bonum poteſt tol⸗
lere:ex gratia ᷣo om̃e bonum confertur.

embrum ſeptimunz

timo querit de ocupiſcentia oꝛiginalis
peccati que eſt ſeqla. Circa quam bec ſũt
querenda. ꝛimo quid ſit. Secũdo quaꝛe
fomes dicatur et ſᷣm quã rationem. Cer⸗
cio in quo ſit. Quarto a quo ſit. Quinto vtrum equali
ſit in quibo eſt. Sexto ad quid ſit. Septimo vtruʒ ertin⸗
guatur et qualiter remaneat qualiter non. Octauo te
ↄparatõne fomitis ſiue ↄcupiſcentie vt eſt fomes ad ſti⸗

mulum carnis et ad legem carnis et alia cum quibus vi

detur habere ↄuenientiam. dicitur em̃ aliquando coꝛru
ptio.et aliquãdo languoꝛ et aliqñ tyrãnus.

ticulus primuus

DO pꝛimũ ſic dicit aug.ad valentinuʒ. concn⸗
piſcentia eſt affectus quedã male voluntatis
ſicut languoꝛ.ex quo accipit᷑ ꝙ cõcupiſcentia

eeſt affectio. Item in eodem libꝛo. ↄcupilcentia eſt radix

oĩm maloꝝ.. Item aug.in li.de ciui.dei. Concupilcen⸗
tia eſt malũ nobiſcũ congenitũ.⸗¶ Itẽ aug. ad valerium
Concupiſcẽtia ẽ vicium qð nõ eſt ex o.Ex his elicit᷑ ꝙ
ↄcupiĩa peccatũ eſt.⸗. Sitr dr in quadam glo.ad MRo.q;
oↄcupĩa añ baptiſmũ pctm eſt.¶ Pteterea aug.in li.y po
noſ.libido ↄcupia dr.et in eodẽ dr om̃e qð male libet li⸗
bido eſt. ↄcupiĩa ꝗᷓ eſt pctm.¶ Item aug.in li.de ciui.dei.
dicit apls. Caro ↄcupiſcit aduerſus ſpm̃ cui vicio ↄtra⸗
ria eſt virtꝰ:h̊ viciũ cui ↄtrariat᷑ virtus eſt pcm.q̊ ↄcupi
ſcentia eſt pctm.¶ Cont᷑ aug.ad valeriũ. Concupiſcen
tia eſt vulnꝰhũano generi inflictum a dyabolo.vt tanq
d ſuo frutice fructũ decerpat:ſ̊ quod eſt vulnus ẽ pena.
Dↄcupia eſt pena.⸗ Itẽ aug.in li.de ci.dei.xiiij. Pꝰpec⸗
catũ oꝛta ẽ hec libido.poſt pctm eã natura nõ impudẽs
amiſſa ptᷣate cui coꝛpꝰex omi ꝑte ſeruiebat ſiue ſic.̊ libi

d eſt pena. 4 Itẽ ĩ eodẽ. libido eo magis erubeſcẽdo ex⸗

iſtit.q̊ animꝰin ea nec ſibi efficaciter imꝑat vt oĩno non
libeat:nec om̃i mõ coꝛpoꝛi vt pudẽda membra volũtas
potiuſꝙ; libido ↄmoueat.ſ̊ hec libido ẽ pena:q̊ ↄcupiĩa ẽ
pena.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ ↄcupia eſt ꝑ ſe pena.dicit᷑ aa
pctᷣm ꝗa ꝓ pctᷣo eſt inflicta.lñ aug.ad val.ↄcupĩa voca
tur petm qꝛ pcto facto eſt.põt tñ dici pctm:ꝗa cuʒ eſt in

ſuo dñio annexa ẽ pcto et cauſa pctiet hboc mõ loquunt᷑

auẽtes ſupᷣdicte cũ dr.ꝙ pcẽm eſt an baptiſmuʒ. ↄcupia
aũt põt accipi ipᷣe actꝰocupiſcendi h̊ eniʒ nomẽ multiptr
dr. ſicut hr ſuꝑ illud.vj.ad Ro.neq; exhibeatis mẽbra
vr̃a.ↄcupia aliqñ nomẽ ẽ fomitis.ſ.vicij innati.aliq̃ndo
actꝰinterioris ꝗ eſt in motu pᷣmo. aliqn ipᷣa delectatio qᷓ
eſt in ſcdo gradu.aliqñ ipe ↄſenſus.vñ aliqͥndo põt eſſe
culpa.aliqn nomẽ pene.dr at᷑ ↄcupia cłpa añ baptiſmũ.
et tũc dñat᷑ et bʒ caꝛentiã debne iuſticie ſibi ↄiunctã.

iculꝰſecundus

cundo queritur. quare concupiſcentia fo⸗
mes dicatur et m quam ratõnem? O auteʒ
fomes ſit peccatum habetur ſuꝑ illud.vij.ad
Roma.occaſione accepta.glo.fſomes peccati.i.viciũ cõ
cupiſcentie. Item ambꝛo.fomes eſi quidam moꝛbidꝰ
affectus qui commouet ad illicitum deſiderium: ſ̊ moꝛ⸗
bidus iſte affectus nihil aliud eſt qᷓ concupiſcentia.cuiꝰ
eſideria dicuntur carnales concupiſcẽtie. Ande.vj.ad
Koma. Eſt in nobis mala concupiſcentia que nõ eſt ꝑ
mittenda regnare.cuius deſideria ſunt actuales concu⸗
piſcentie que ſunt grma dy aboli.ergo cõcupiſcentia eſt
fomes peccati. Contra.ocupiſcentia eſt in aia.ſĩomes
vᷣo peccati in carne. Vñ.vij.ad Ro.ſuper illud. TNideo

legem ĩ membris meis ⁊c̃. glo.fomes peccati qui ẽ ĩ car⸗
ne et repugnat menti recte vr lex membꝛoꝝ vel carnis.
cum g fomes ſit in carne nõ erit idem ꝙ ↄcupia.⸗j Item
alia glo.ſuꝑ illud. Sine lege viuebãt nota duos hoĩes.
interioꝛẽ ſcʒ et exterioꝛẽ᷑.rõnẽ.ſ.et ſomitẽ.ꝗ eſt in carne:
uᷓfomes eſt in carne. qð dicendũ.ꝙ ↄcupiĩa eſt fo⸗
mes.et dicit᷑ fomes:qa fouet aꝛdoꝛem pcti.ipſe enim fo⸗
mes ardet in nobis. Uñ ſuꝑ illud.vij.ad Ro. petm per
mandatũ ⁊c.ſine quo non tm ardebat fomes.ꝑ qð accre
uit p̃uaricatio.4. Ao obiectũ aũt in ↄtrariũ dicenduʒ eſt
per id qð dicit᷑.v.ad galł.ſuꝑ illud.Caro ↄcupilcit 76.
ꝙ ↄcupia /ꝓut eſt fomes.nõ eſt in aĩa tm. aut ĩ carne tin:
ſed in ipᷣo ↄiuncto.ñ ibidem dr.ipſius carnalis concu
piſcentie cauſa nõ eſt in anima ſola.nec in carne ſola.ex
vtroq; em̃ fit.qꝛ ſine vtroq; nulla dilectio ſentit᷑. AUñ cuʒ
dicit᷑ eſſe in carne.intelligendũ eſt ꝗ caro accipit᷑ ibi ſm
p diuidit er oppoſito ↄtra ipᷣm.vñ ibidem dicit᷑.caro nõ
niſi ꝑ aĩiam concupiſcit:ſ̊ ↄcupiſcere dr cum aĩa carnali
ↄcupiſcentia ſpiritum reluctatur.

Articulstercius

Ercio querit᷑ in quo ſit ↄcupiſcentia.et vtruʒ
ſit in aĩa vel in carne.Scðo ſi eſt in aĩa vtruʒ

ne.Quarto ſi generatio in ↄingio vel coitus poteſt fieri

ſine peccato. , .
QAd orimuz ſic vide „H. j.

tur ꝙ ↄcupĩa ſit in carne ꝑ hoc qð dicit hug.viciũ oꝛigi⸗
nis hũane duplici corruptõne inficit naturã.ignoꝛatia
ſcʒ mentẽ:et ↄcupia carnem.Et alubi.ſpm̃ ignoꝛãtia caꝛ
nem vᷣo damnauit ↄcupia.vt in ſe bonũ agendũ nõ vide⸗
at.in carne aũt ſua maluʒ agere ↄcupiſcat:q̊ ↄcupiſcen⸗
tia eſt in carne. Contra aug.in li.de ſpũ et lit.h.ſ.con
cupiſcentiã eligit apꝰ.generale quo cũcta ↄplexus eſt di
cendo.nõ ↄcupiſces.neq; em̃ vnũ pctẽ̃m niſi ↄcupiſcendo
ↄmittit᷑.cum g pet̃m ſit in aĩa:erit ↄcupiſcentia in aima.
Item in li.lxxxiij.q.Eſt turpis affectio q̃ animꝰinferi
oꝛa ſectat᷑ qᷓ magis ꝓprie cupiditas dicit᷑: ſed hec turpis
affectio eſt in aia:& ↄocupia eſt in anima. qð dicen
dum. ꝙ ↄcupĩa aliqñ accipit᷑ ꝓ lege carnis vel ꝓ lege mẽ
bꝛoꝝ. et ſᷣm hũc modũ dicit᷑ eſſe ĩ carne tanq pena iuſte

inflicta.alio ðᷣo mõ accipit᷑ ꝓ ipᷣa ꝓnitate aie ꝓueniente
ex oꝛiginali ꝑctᷣo.et ſᷣm hec eſt in anima.põt tñ diei ꝙli
cet ↄcupia reſpiciat vtrũq; eſt in aia tanꝙᷓ in ſubiecto.in

carne vᷣo ꝓpter hoc ꝙ inclinat aliqͥ mõ ipſam aĩam ꝑ ſni

coꝛruptiõem.⁊ ita cauſaliter ſumeꝛet᷑.coꝛpus em̃ qð coꝛ⸗

rumpit᷑ aggrauat aiam.ix.ſapᷣ.

ecudo queritur .G. ij.

ſi eſt in aĩa.vtrũ quelibet vis ſit coꝛrupta. Et videtur ꝗ;
nõ.vires em̃ q̃ ſunt ĩ alijs mẽbris q; in mẽbris generati
onis mouent᷑ ſᷣm nutũ volũtatis:ſᷣ vbi vires membꝛorũ
mouent᷑ ſᷣm nutũ volũtatis.nõ dñat᷑ libido ſiue ↄcupia.

vbi aũt nõ dñnat᷑ nõ dr eſſe coꝛruptio.ꝗ alie vires non di

cunt᷑ eſſe coꝛrupte.. aũt hoc ſit ait aug.in li.de ci.dei.
In ceteris membꝛis coꝛꝑis nõ ipſe affectõnes:h̊ que eis
ↄſenſerit volũtas mouet.q̃ in vſu eoꝝ dñat᷑.¶ Item ma⸗
nus et pedes mouemus qñ vulmus ad ea que his mem
bris agenda ſunt ſine vllo reniſu tanta facilitate quãta
et in nobis et in alija videmꝰmaxime artificibo quoꝛũcũ

q; opeꝝ coꝛꝑalinuʒ.ex qͥ agaret ꝙ; aĩe nõ ſũt coꝛru⸗

pte ſ̊ Fm nutũ voluntatis obediut.(¶ Cont᷑. ꝑ ↄcupiam
oꝛiginalis pcti coꝛrupta ẽ voluntas.et p ↄns alie vires.
vñ nõ tm dr libido coeũdi ſ et libido hndi pecuiam que
mariĩia dr.⁊ libido vlciſcẽdi q ira dr.et libido gloꝛiãdi q̃
iactantia nũcupat.ſic ̊ nõſolũ generatia vel ↄcupiſcibi
lis in ꝑte illa coꝛrupta eſt:ſed et alie vires.4¶ Item ĩ ps.

Coꝛrupti ſunt et abho.⁊c.glo.om̃i vi rõnis pᷣuati. Dð

quelibet vis ſit coꝛrupta.Tercio ſi generati⸗
na plus eſt infecta q; alie.vel ↄcupiſcibilis in generatõ/

autem exponit beatus berñ.dicens.ꝙ ratõ per ignoꝛan⸗
tiam coꝛrupitur.volũtas ꝑ immũdiciã.memoꝛia ꝑ infir
mitatem ſiue impotentiã. d qð dicendũ ꝙ omes vi
res ſunt coꝛrupte.¶ Ad id vo qð obijcit᷑ in cõtraꝛiũ.dicẽ

dum eſt ꝙ licet mẽbꝛa et vires que ſunt in membꝛis obe

diant in alijs membꝛis ᷣm nutũ voluntatis.nihilomiꝰ
tamẽ coꝛrupte dicũt᷑.nõ vſq;ʒq faciles ad bonũ.ſᷣ pꝛone
ad malũ.qð nõ fuit in natura pꝛimitus inſtituta.

Cercõ queritur ſi S. iij.

geneꝛatiua plus eſt infecta qᷓᷓ alie vel cõcupiſcibilis ĩ ge
neratõne.Et videtur ꝙ equaliter.cum em̃ ratio coꝛru⸗
pta coꝛrũpat alias ſiue li.ar.cauſa aũt que eſt coꝛruptõ
li.ar.equaliter ſe habet ad oms.ergo equaliter ſe habe
bit effectus coꝛruptionis qui eſt in illis.¶ Pꝛeterea.pe
na oꝛiginalis que infliget᷑ in futuro que eſt ſeꝑatõis vi⸗

rium a deo.equaliter eſt in eis.q̊ conſimili pena oꝛigia⸗
lis que eſt in pnti equaliter erit in eig.ᷓ omes equaliter

coꝛrupte erunt ſᷣm cõcupiſcẽtiã.(¶ Coõtra querit aug.in
li.yꝓponoſ.Cur adaʒ et eua illas ꝑtes texerũt et nõ poti
us manꝰ quibo ꝓhibita attrectauerũt aut oꝛa ꝗbo ma⸗
le deſiderata ederũt.¶ Ad qð reſpõdet.ꝙ illa mẽbꝛa te⸗
xerũt in quibo peccati cupiditas exardeſcẽs concupiam
inglutiẽtis gutturis accuſabat.ex quo accipit᷑ ꝙ maioꝛ
coꝛruptio fuit in ꝑte illa.¶ Item in eodem.ſenſerũt iaʒ
nudati aime carniſq; pace motũ quẽdaʒ turpiſſimũ atʒ
pꝛecipitẽ nouiter accidiſſe.vñ cõfuſi ad fici folia cucur⸗
rerũt.et mẽbꝛa ſolicita pudoꝛe libidinis texerũt.⸗ IJteʒ
aug.in.xiiij.de ci.dei. Satis oſtendit᷑ quicqꝗd ſit homini
illi pꝛime inobediẽtie retꝛibutũ.qdð in ea ꝑte maxĩe opoꝛ
tuit aparere.qua generat᷑ ipᷣa natura.que illo pꝛimo et
magno in deteriꝰeſt mutata pcto.ex quo accipit᷑ ꝙ plus
eſt coꝛrupta cõcupiſcibilis in coitu q; alia vis ĩ ſuo actu
Ad qð dicendum.qꝙ hec vis dupliciter eſt coꝛrupta.
ſt em coꝛrupta inqtum eſt ſingularis perſona.et ẽ ite⸗
rum coꝛrupta inqtũ eſt nature ꝓut ꝑ eã fit multiplica⸗
tio cũ vitio in ꝓle.eſt em ĩ ea ꝓnitas ad pctm ĩ perſona
que coit vel generat.eſt iterũ ꝓnitas ad trãſfuſionẽ pcti
in ꝑſonã que gignit᷑. Alie vo vires coꝛrupte ſunt ſᷣm al⸗
terũ modoꝝ qꝛ in eis eſt ꝓnitas ad pet᷑ʒ in ꝑſona q̃ agit
Pꝛeterea.in hac vi eſt mioꝛ obediẽtia et maioꝛ repu⸗
gnãtia reſpectu ratiõis bene diſpoſite quo ad om̃em ſui
motũ.velit em̃ vel nolit ratio ſuꝛgit quidem motus ide⸗
cens et verecũdus.et ideo in illa parte pꝛimi parẽtis in
ſignum huius fecerũt ſibi periʒomata de folijs ficuum.
non eſt autem vicium in actibo aliarũ viriũ ſiue motibo
Ad obiectũ aũt in cõtrariũ pꝛimo dicendũ. ꝙ licʒ coꝛ
ruptio ſit vna et equalis in ꝑte rationis ad qua ſequun
tuꝛ iſte coꝛruptõnes aliarũ viriũ:tñ maioꝛ eſt coꝛruptio
iſta qꝙ; in alijs.in penam hũane nature que in pꝛimis pa
rentibus ꝑ inobedientiam peccauit.et poſteritatem ad
penam obligauit.trãſfuſio aũt fit ꝑ actum generatiue ⁊
ideo concupiſcibilis in actu illo plus eſt coꝛrupta.in ſi⸗
gnum autem inobedientie.ipſius hominis reſpectu dei

polita eſt maxima repugnantia in illa vi per ſuũ actũ.

fit enim in ea quaſi caro.¶ Ad ſecundum vo dicendum
ꝙ non eſt ſimile de pena oꝛiginalis peccati in futuro et
e pena oꝛiginalis peccati in pꝛeſenti.pena enim oꝛigi⸗
nalis eſt in pꝛeſenti ad duo.ad hoc ſcilicet ꝙ puniatur

perſona in qua eſt.et ad hoc tranffundatur vicium ſiue

pena in perſona que gignitur.pena vᷣo oꝛiginalis in fu⸗
turo ad vnum illoꝛum.

artoqueritur .S. nij.

ſi generatio in coniugio vel coitus poteſt fieri ſine pec⸗
cato. non videtur per hoc quod dicit auguſtinus in
xiiij.de ciui.dei.genitales coꝛpoꝛis ꝑtes ita libido ſuo
iuꝛi quodammodo mãcipauit.vt moueri non valeant ſi
ipſa defuerit.et niſi ipᷣa vel vltro vel excitata ſurrexerit

w.
ie ge
tonn,
rup
babe

rer

(Mueſtio

ex quo accipit᷑ ꝙ actus generatiue in illa parte non fit ſi
ne libidine ſurgente:ſᷣ libido cũᷣ ſurgit inducit peccatnʒ
dᷣↄcubitus nõ fit ſine pcto etiã in ↄiugibo.i¶ Item aug.
ad valerium. IOpſe licitꝰhoneſtuſq; ocubitus nõ põt eſſe
ſine ardoꝛe libidinis vt ꝑagi poſſit ꝙ rõnis eſt nõ libidi⸗
nis.qꝗ certe ardoꝛ ſiue ſequat᷑ ſiue pueniat voluntatem.
nõ tiñ niſi ipſe quodaʒ ſuo q̃ſi imꝑio mouet mebra q mo⸗
ueri nõ pñt.ex quo ↄcludit᷑ ꝙ Ann nõ fit ſine motu
libidinis et ita nõ fit ſine pcto.

qð inter cõiuges põt fieri ſine pcto.¶ Item aug.in li. de
bono ↄiugali.Mona quedaʒ ſunt data nobis a deo.que
ꝓpter ſe ſunt apetenda. Sapia ſalus ⁊ amicitia. Sunt
et alia qᷓ ꝓpter alind ſunt nccia:vt doctrina cibo ↄiugiũ.
quicũq; his q ꝓpter aliud ſunt nõ ad illud vtit᷑ ꝓpter qð
ſunt cõſtituta.peccat ałs venialiter als crimiĩalr.qui vdᷣo
his vtitur ad illud ꝓpter qð.bñnfacit:ꝗ vᷣo abſtinet meliꝰ

Item aug.in li.de baptiſ.ꝑunloꝝ.bñ vtitur bono con

tinentiã dedicãs deo.malo vtitur male ↄcupiax relaxãs
adulterio.bñ vtitur malo ↄcupiam cõſtringẽs cõnubio.
ex quibo auẽctibo ↄcluditur.qꝙ coitꝰin cõiugio põt fieri ſi
ne pcto. qð dicendũ.qꝙ ↄcubitꝰin ↄiugio põt fieri
ſine pcto.ãetus em̃ ꝗ alłs eſſet pctm: ꝑↄiugiũ ꝗs vtit᷑ ad
id quod inſtitutũ eſt.excuſat᷑ vt nõ imputet᷑ in pꝑcẽm. Si
do in ↄiugio vtitur illo actu nõ ad id ad qð inſtitutũ eſt
licet ſit ibi ↄiugiũ.tñ cum h̊ ꝑpetrat᷑ petm. ſicut dicit au
ctoꝛitas ſupdicta.vnde ſextus:ardentioꝛ amatoꝛ vxoꝛis
ſue adulter ẽ.¶ Ad obiectũ aũt in ↄtrariũ dicendum eſt
ꝙ licet fiat cũ libidine.non tñ eſt petm ꝑpetratũ.libido
em̃ d dupłr malũ.vno mõ inqᷓtum ꝑ ipſam tranſinittit
oꝛiginale pctm ad /ꝓlem. ꝓut dicit augin li.de ciui.dei.

ꝙ; nõ ꝓpagatõ p libido tranſmittit oꝛiginale pcẽm.⁊ hoc

mõ intelligunt᷑ pᷣdicte auẽtes in quibo dr̃.ꝙ licitꝰ et ho⸗

neſtus ↄcuhitus nõ põt fieri ſine ardoꝛe libidinis. Alio
vo mõ dicit᷑ libido maluʒ. ſᷣm ꝙ eſt impꝛoba voluntas.

ↄmouens illicitũ deſideriũ in actu.et m boc dicit aug.

om̃e quod male libet libido eſt.et ſic põt dici peccatum.

Articulꝰ?quartus

Varto querit᷑ a quo ſit cocupilcentia ꝓut eſt
fomes.et videtur ꝙ ſit a deo.fomes eniʒz pe⸗
na eſt pcti.om̃is aut pena pcti ſicut dicit au⸗
uſti. in li.de li.ar.iuſta eſt et ſuꝓliciũ nomĩatur. ergo

fomes eſt ꝗqd iuſtum.et om̃e iuſtũ a deo: ꝗ̊ fomes ẽ a deo

4 Item aug.deus fecit ↄcupiſcentiam vt vltoʒ peccati.
pcupiſcentia eſt a deo.et ita fſomes a deo. ¶ Lontra i li.

v.rñſionum.libido nõ eſt naturale bonũ:b̊ per peccatuʒ
pꝛimoꝛum hominum accidens malum atq; pudendum.

cuiꝰauctoꝛ deus nõ eſt ſed dyabolus.q̊ fomes eſt a dya⸗
bolo nõ a deo.libido em̃ fomes eſt.¶] Item in eodẽ.libi⸗
do eſt inimica vite q̃ me curꝛentẽ et placentẽ deo ꝑ duca⸗
tum gratie volentẽ diuerſoꝝ libituũ maloꝝ aculeis im⸗
pugnat et ꝓuocat.ſᷣm ꝙ hmõi eſt a dyabolo ẽ:nõ a deo.
G̊ libido eſi a dyabolo et non a o./ Item ſuꝑ illud ad
Ko.nõ regnet pctᷣm ⁊c̃.glo.i.fomes pct᷑i: ̊ petm non eſt

a deo. fomes pct᷑i nõ eſla deo.⸗ Itẽ ſuꝑ ülud ad Ro.
vj.vetus homo noſter crucifixus eſt.i. fomes qui nobis

eſt natuꝛa ex deo. Item in li.v.reſponſionum.Credite

malum ex dyabolo bonum ex ceo. non libidinem quazʒ
apoſtolus legem carnis.i.malam conſuetudinem nomi

nat.ergo libido nõ eſt a do et cõcupiſcentia mala eſt li⸗
bido ſicut ibidem dicitur. ̊ ↄcupiſcentia mala non eſt a
deo. et hoc eſt fomes.ergo fomes non eſt a deo. Iteʒ om
nes defectus noſtros xpc ſuſcepit quos ĩ noſtra natura
plantauit: ſed fomitem nõ ſuſcepit ergo non plantauit.
ergo non eſt a deo.¶ Item philoſophus bonũ vniuſcu⸗

iuſq; reperitur in ſuo opere. ſed fomitis nunqᷓ eſt bona
operatio.ergo fomes non eſt bonum:ergo non eſta deo.

Itez ſi fomes eſt a deo.cum fomes ſit pronitas ad pec
catuzʒ.pꝛonitas talis placet deo.quanto ergo aligs pro⸗

nioꝛ eſt ad peccandũ tantomagis placet.quod eſt incon

Contra ſuꝑ illud.j.ad
Coꝛint᷑.v. Erũt duo in carne vna.glo.in carnali opere

cxxij.

neniens Av qð dicendũ.q pena cnius effectus nõ ẽ
peccatũ.vt fomes.egritudo.⁊ om̃is talis a deo eſt.pena
ðᷣo cuiꝰ effectus nõ eſt niſi peccatũ.vt ꝓnitas ad ſuꝑbiẽ⸗
dum.inuidendũ et ſilia.nõ eſt a deo.et talis eſt fomes.
Alij dicũt ꝗꝙ fomes eſt rõnis pena inqᷓtum eſt.et inqᷓtũ
agẽs eſt a deo eſt.inq;tum vo coꝛruptio eſt vel inclinans
ad malũ a dy abolo vel homie eſt. Ad obiecta aũt di⸗
cendũ et diſtinguẽdũ.q; iuſtũ pt᷑ reſpicere oꝛdinatõeʒ et
ſic om̃is pena ſᷣm ꝙ iuſta eſt.i.oꝛdinata a deo eſt.vel pt
reſpicere qð oꝛdinat᷑ iuſte:et ſic nõ eſt verũ.fomes em̃ et
ſi iuſte cõſequatur ex peccato pꝛimi homĩs.nõ tñ a deo
eſt.oꝛdinatio aũt mali a deoeſt.malum aũt a deo nõ eſt
4Ad ſcõm vo dicendũ.ꝙ in pꝛedicta auctoꝛitate cũ d.
ꝙ; ↄcupiſcẽtia rõe qua inclinat ad peccatũ nõ eſt a deo.
eſt tñ a deo inꝙtũ eſt pena peccati.Vñ dicitur ibidem.
non eſt actoꝛ peccati ſed vltoꝛ.concupiſcẽtia em̃ eſt pena
peccati pᷣcedẽtis.et eſt inclinatio ad peccatũ ſequẽs.ꝓpt᷑
peccatum ergoſp̃cedens deus hanc penã infligit.nõ vult
aũt ꝙ ex ea ſequat᷑ peccatũ:ſed ꝙ reſiſtat᷑ concupiſcẽtic
et ſit pꝑgna cont᷑ eam ſᷣm ꝙ inclinat ad peccatum.

rticulus quuuutuns

IVAAIinto queritur ad quid ſit concupiſcẽtia ſi⸗
6 ue cuius eſt cauſa. Et videt᷑ ꝙ ſit cauſa oĩim

maloꝝ.ꝑ hoc ꝙ dic augꝰ.in li.de li.ar.clarũ
eſi nihil aliud q; libidinẽ eẽ oim maloꝝ cauſam. Et ſuꝑ
illud ad Ro.Elenũdatus ſub peccato glo.hic pct̃i noĩe
appellat.vnde oꝛiũtur om̃ia peccata.quicꝗd eĩ peccato⸗
rũ eſt in dictis.in factis.in cogitatõibo.non oꝛitur niſi
ex mala cõcupiſcẽtia.que ex peccato facta eſt.⸗ IJtem in
li.v.reſpõſionũ. vt cõcupiſcẽtie malũ que radix eſt oim
maloꝝ cognoſcat᷑ malũ.ꝑ mãdatũ bonũ pᷣualuit in me.
Contra.videt᷑ ꝙ nõ om̃e pcẽm ſiue malũ culpe ꝓue⸗
niat ex cõcupiſcẽtia carnis. Ande.v.ad gall.ſuꝑ illud.
Aanifeſta ſunt oꝑa carnis.glo.credere om̃ia mala ex
caꝛne accidere erroꝛ eſt.nõ em om̃ia vite in quo vicia tꝛi
buenda ſunt carni.ne ab his om̃ibo mũdemꝰ dyaboluʒ
ꝗ carnẽ nõ habet. nõ eſt cauſa ſiue radix oim maloꝝ.
Itẽ ſicut pctm eſt in dyabolo nõ ex ſomite:ita pt eſſe ĩ
anima ᷣm ꝙ eſt ſpũs.ergo nõ oꝗm̃e pctm eſt ex concupi⸗
ſcẽtia carms que eſt fſomes.¶ Ao qð dicenduʒ. ẽ loꝗ
de cõcupiſcẽtia vel generalit᷑ ꝓut ẽ ꝓnitas ſpũs rõalis
ad pctm.ſiue ꝓueniat hec ꝓnitas ex carne ſiue nõ.⁊ Fᷣm
hũc modũ loquũt᷑ quedã auẽtes vbi dr.ꝙ ↄcupiĩa eſt cã
oĩm maloꝝ.Si vo coarcet᷑ cupia ad carnẽ hoc pt᷑ dici
duplicit᷑.noĩe em̃ carnis pt᷑ deſignari totus hõ.ꝗ viuen⸗
do ᷣm ſe cadit in pctm.et h̊ mõ dicunt᷑ oꝑa carnis.inui⸗
die. hereſes.et hmõi.Alio vpᷣo mõ dicit᷑ caro ipᷣa cõcupi⸗
ſcẽti a partis ſenſualis coꝛrupte.que inſeꝑabilis ẽ a car
ne coꝛrupta.et hoc mõ nõ om̃is ↄcupiſcentia eſt a carne
et ſic intelligit᷑ illa glo.credere omnia mala accidere ex
carne erroꝛ eſt. Cum autem dicitur in glo.ſuꝑ illð.Ue⸗
nũdatus ſum peccato ꝙ cũcta peccata oꝛiũtur ex carna⸗
li concupiſcẽtia.intelligitur ſᷣm coartatõem.vt ſit acco⸗/
moda diſtributio de illis pctis que habent temptatõem

ex car

rticulus ſextus

xto querit᷑ vtrũ ↄcupiſcẽtia ſit eq̃liter ĩ ꝗbo
eſt.Qð vidr.pctm em̃ oꝛiginale equaliter eſt
in quiboeſt.ſic habet᷑ in li.de concep.virgi.
dicitur enim peccatum oꝛiginale nec maius poteſt eẽ qᷓ
dixi nec minus.quia cum infans iam rationalis eſt.hu
mana natura non habet in illo iuſticiam quam accepit
in adam et quam ſemper tebẽt habere.nec eam excuſat
in potentia quia non habet.ſi ergo peccatum oꝛiginale
eque eſt in deſcendẽtibus ab adam ſeminaliter.ↄcupiſcẽ
tia autem eſt pꝛopꝛia peccati in pꝛeſenti oꝛiginalis pec⸗
cati.ergo eque debet eſſe in illis in quibus eſt. Item con
cupiſcentia eſt pꝛonitas ad peceatum quodcunq;.cuʒ g
non poſſit vltra extendi ↄcupiſcẽtia.erit in oĩbo equalit

EKontra. videt ꝗ⸗ ↄcupĩa ſiue fomes plus ſit in vno qᷓ
in altero.quidã em ꝓnioꝛ eſt ad pctm ꝙᷓ alteꝛ.in eo ĩ quo
eſt pnioꝛ in eo videt᷑ eſſe maioꝛ fomes vel ↄcupia:& cõcu⸗
piſcentia ſiue fomes dicit᷑ Fm magis et minꝰ.q¶!.qIJteʒ ma
ioꝛ coꝛruptio videt᷑ eſſe in ꝓle qᷓ ſit in ꝑente.ᷓ ꝑ ↄnñs ma
ioꝛ ↄcupĩa.q¶ Pꝛeterea querit᷑.in eadẽ ꝑſona virũ in ali⸗
quo tꝑe ſit magis ꝙᷓ ĩ alio.qð videt᷑ ꝑ boc qꝗð dic aug·ad
valeriũ.ↄcupĩa quottidie minuit᷑ in ꝓficiẽtibo ⁊ ↄtinen⸗
tibo accedente etiã ſenectute multomaxime.⸗! Occaſiõe
etiã p̃dictoꝝ querit᷑.ſi ↄcupia minuit᷑ in aliqͥ ꝑſona vtrũ
poſſit finiri.Añ aug.in li.d lapſu mũdi.ↄcupia cũ qua
nati ſumus finiri nõ põt ꝙdiu viuimꝰ. quottidie minui
põt:ſed finiri nõ pör. E quod dicendũ. ꝙ ↄcupĩa ſi⸗
ue fomes põt dupliciter accipi. et vno mõ eqliter eſt in
om̃ibo ſeminalr deſcẽdẽtibo.alio ðᷣo mõ ſᷣm magis ⁊ mi⸗
nus. Si em ↄſideret᷑ vt pena ↄñns originale pct̃m. in ipᷣa
hũana natura ᷣm hoc eqliter eſt. Si aũt oſideret᷑ in ſin⸗
gulari ꝑſona quo ad ↄditiões ſingularis ꝑſone.ex quibꝰ
poteſt trahi inclinatõ ad magis ↄcupiſcendũ vel minus

Fm boc eſt maioꝛ ↄcupia in vno ꝙᷓ in alio.Ex alia vo ꝑte

ſi ↄſideret᷑ effectus gre.in quoda magis minuit᷑ qᷓ ĩ alio
ſicut dicit quedã auẽtas quottidie minuit᷑ in ꝓficſentibo

et ↄtinentibo.Si vo ↄoſideret᷑ rõne etatis q̃ eſt ↄʒditio ꝑſo
ne vniꝰ.magis minuit᷑ in ſenectute ceteris paribo.cõtin
git tñ in aliquo ſene plus vigere qꝙᷓ in aliquo iuuene.⁊ 8
talibo dicit aug.ad valeriũ.qui ↄcupie nequiter ſeruiũt

tantas in eis vires accipit:vt plerũq; iam etate deficiẽti
bus membris eiſdẽq; ꝑtibo coꝛpoꝛis:ad illud opꝰ admo⸗
ueri minus valentibo.turpiꝰet ꝓcatius inſanire nõ deſi
nat.ex quo accipit᷑ ꝙ in aliquo ſene plus viget iᷓ in aliq̊
iuuene.⸗:Ad illud qð obijcit᷑ de finitõne dicenduʒ eſt.ꝙ
q́;tum eſt de coꝛruptõne nature in nullo deſcendente ſeia
liter finit᷑ ↄcupĩa.etſi finitur in aliquo ſᷣm actũ vt nõ pꝛe
naleat:hoe eſt ꝑ Keni, G

Vius gr̃a ſeptimo queritur vtrũ extinguat᷑.
et q̃liter remaneat.et q̃liter nõ. Pꝛimo g̊ que

aut ita ꝙ aliquo modo remaneat. Tercio in quo extin⸗
guitur. Quarto q̃liter extinguitur.

¶ Ra primuns ſic dici. S. jj.

tur. j. ioh.j. Si dixerimꝰꝗa pctm nõ babemꝰ. noſipos ſẽ

ducimꝰet veritas in nobᷣ nõ eſt:ſᷣ petm nõ habet᷑ ſine cõ⸗
cupiſcentia:&ᷓ in nobis eſt ↄcupia.q̊ nõ extinguit᷑.i Iteʒ
vij. eccs.Qon eſt hõ in terꝛa ꝗ nõ peccet:h̊ in pcto eẽ non
põt ſine ↄcupia. in nobis nõ extinguit᷑ ↄcupiſcentia.cũ
em̃ elicit pctm nõ extinguit᷑.¶ Item in li.retract. In hac
vita nemo ita ſeruat madata iuſticie.vt nõ ſit ei ncẽcium
oꝛare ꝓ pct᷑is ſuis.dicendo dumitte nobis debita noſtra.
ſ̊ ſi habet debita hoc nõ eſt niſi rõne pctoꝝ.gᷓ nuilꝰẽ ſine
pcto: nullꝰſine ↄcupia q̃ eſt fſomes pct᷑i.q¶ Item aug.in
li.de natura ⁊ gra.Etiãſi nõ hic viuat᷑ ſine pcto.licʒ mo
ri ſine pecto. dum petm venia deletur qð petᷣm ignorãtie
vel infiꝛmitate ↄmittit᷑. Itẽ.vij.ad Ro.Si at᷑ qð nolo il⸗
lud facõ.nõ ego operoꝛ illud ſed quod in me habitat pec
catum.et loquit᷑ in ꝓꝑſona hominis: ſed peccatum inha⸗
bitare eſt fomitẽ pct᷑i habere.q̊ fomes non extinguitur.
¶ Item beꝛñ.ſupꝑ can.qtumlibet manens in hoc coꝛpoꝛe
ꝓfeceris erꝛas ſi vicia putas emoꝛtua.et nõ magis ſup⸗
pꝛeſſa.velis nolis intra fines tuos habitat gebuſeus.ib
iugari põt:ſed non exterminari:ſed dum habitat gebuſe
us intra fines manet concupiſcentia. ergo concupiſcen⸗
tia ſine fomes manet in nobis. onda aug. in li. de
bap.paruuloꝛum. Qon pꝛeſtatur in baptiſmo vt lex pec
cati que in membꝛis eſt extinguatur pꝛoꝛſus.et nõ ſit ni⸗
ſi foꝛte miraculo ineffabili creatoꝛis.ergo miraculoſe ĩ
aliquo poteſt extingui fomes.4 Item in chriſto nullus

ritur vtrũ ↄcupia que eſt fomes extinguatur
fomitẽ extingui.an idem ſit quod nõ eſſe.

=

erat fomes.ſed beata virgo apꝛopinquabat vxpᷣo ſicẽ poſ
ſibile erat in puritate.ergo cum illa puꝛitas no poſſit eẽ
ſine extinctione fomitis.in ea fomes extinguebat᷑.ergo
in aliquo fomes extinguebatur. quod dicẽdum.
ꝙ in aliquo fomes extinguebatur.¶ Ad obiectum autẽ
in contrarium dicendum eſt. ꝙ eſſe ſine concupiſcentia
dicitur dupliciter.vel eſſe ſine ea vt eſt pena. vel eſſe ſi⸗
ne ea inqᷓtum eſt inclinatio ad culpam.habere autem il
lam vt penam atteſtatur.humane nature coꝛrupte et ꝑ
conſequens atteſtatur iuſticie diuine.nec repugnat gra⸗
tie.ſic ergo dicitur ſubſtantia concupiſcentie.et hec po⸗
teſt remanere cum dicitur.ꝙ concupiſcentia tollitur.nõ
vt nõ ſit:ſed vt non ſit peccatum.habere aũt concupiſcẽ
tiam vt inclinatione ad peccatum:eſt habere eã vt ignẽ
et ſic nõ oĩno extinguitur.cũ ergo nõ remanet ibi d icli
natione ad culpaʒ.tunc dicitur extingui.q¶ Auẽtes aũt
que inducũtur ad hoc ꝙ homo nõ ſit ſine peccato et ita
non ſine concupiſcentia.intelligende ſunt vel de ipᷣa na⸗
tura humana coꝛrupta ſibi relicta.vel de ea vbi nõ om⸗
nino tollitur peccatum et debitũ pꝛo ꝓpꝛio peccato.l⸗
la ergo autoꝛitas.j.ioh.j.intelligenda eſt de peccato ra
tione ipᷣius culpe vel ratione debiti ꝓ peccato pꝛopꝛio.
et hoc patet ꝑ hoc qð dicit aug.quiſquis dicit poſt acce
ptam remiſſionem peccatoꝛũ ita quẽqᷓ; hoĩem iuſte vixiſ
le in hac carne vel viuere.vt nullum habeat oĩno pecca⸗/

tum.cõtra dicit aplus iohi.nõ em̃ ait habuimus ſ̊ habe

mus.vnde nõ intelligit de oꝛiginali peccato.ſed de actu
ali pꝛo ſe vył pꝛo debito eius:.et hoc patet per hoc qð ſeꝗ⸗
tur in illa autoꝛitate que eſt in li.de ꝑfectione iuſticie ſi
quiſqᷓ aſſerit de illo peccato dictum quod habitat in car
ne moꝛtali ſᷣm vicium quod peccãtis pꝛimi hominis vo
luntate contractũ eſt.videat quid agatur de dñica oꝛati
one vbi dicimus.dimitte nobis debita noſtra.qð ni fal⸗
loꝛ nõ eſſet opus dicere.ſi nunqᷓ vel in lapſu lingue vel ĩ
oblectanda cognitione eiuſdeʒ peccati deſiderijs aliquã
tulum cõſentiremus.ſed tantümodo dicendum eſſet.ne
inferas nos in temptationẽ ſed libera nos a malo. Mec
iacobus apo.diceret ĩ multis offendimus om̃es. Per
hoc etiaʒ poteſt ſolui illud quod dicitur.vij.eccs. Intel
ligendum em̃ eſt.non eſt homo in terra qui non peccet.
id eſt vix eſt.nec hoc eſt qtum eſt de coꝛruptione nature
ſed de habundantia gratie.¶ ALd tercium dicendum.q;
vnicuiq; qui peccauit venialiter vł moꝛtaliter neceſſari
um eſt dicere, dimitte nobis debita noſtra.ꝓ illo em̃ ſta
tu intelligitur vnde nullus talis eſt ſine ↄcupiſcẽtia pec
cati.q. Ad quartum dicendum ſimiliter pꝛo illo ſtatu.
NQuod auteʒ dicitur licet moꝛi ſine peccato.hoc dicitur
pꝛopter martires vel pꝛopter illos in quibns eſt omni⸗
no expurgatum peccatum.vt non opoꝛteat eos tranſire
purgatoꝛium.⸗ Ad quintum dicendum.ꝙ cum dicitur
non ego oꝑoꝛ iullud ſed qð in me habitat peccatũ.hoc di
citur ꝓ illo homĩe in quo habet effectũ cõcupie q eſt fo⸗
mes pct᷑i.nõ ꝓ illo hoĩe in quo tollit᷑ effectꝰ pct᷑i ꝑ graʒ
ↄfirmatõis ſimplicit.¶ Ad ſextũ vᷣo dicẽdũ.ꝙ ſimplicit
ĩtelligi᷑ autoꝛitas hec dæ illo in qͥ ſurgũt veniales motꝰ.
et vbi manet ↄcupia.Si at᷑ nõ ſurgerẽt veniales duʒ tñ
poſſunt ſurgere:adhuc diceret᷑ manẽ ↄcupia.ſed nõ eſſʒ
fomes in actu.et de pꝛimo dẽ in li.de ci.dei.ſubꝛepit ali⸗
quid in hoc loco infirmitatis.et bene ↄfligenti:ſiue bo
ſtibo talibo victis dñanti.vnde ſi nõ facili oꝑatione labi
li locutione aut volatili cogitatõne peccetur. De ſecũdo
pt dici.ſicut dicit᷑ in li.de ci.dei.qdiu vicijs hic imꝑatur
plena pax nõ ẽ.qꝛ⁊ illa q reſiſtũt ꝑiculoſo debilitat᷑ pꝛe⸗
lio.⁊ illa q̃ victa ſũt nõdũ ſecuro triũphãt᷑ otio.

¶ Becundo quid ſit¶ S.ij.

fomitẽ ertingui.an idẽ ſit ꝙ nõ eſſe.an ita ꝙ aliq̊ mõ re⸗
maneat. Si idẽ eſſz ꝙ nõ eẽ tũc idem eſſʒ fomitem extin
gui ꝙ nullatenus eſſe.nec ᷣm ſe nec ratione concupiſcẽ⸗
tie.ſed ſᷣm hoc nõ videretur differre ſtatꝰ homiĩis in quo
eſſet extinctus fomes.et ſtatus ade pꝛimus.⸗lItem cuʒ

N
ſis
to
n.
gute
nlia
eſi⸗
nil
N
6o
iſe⸗
ne
eli
it
ta
nge
A,
o
io.
ece
liril

(Aueſtio

——

tingui ꝑtineat ad illud qð habet ratõnem ignis.ↄcupi⸗
ſcentia aũt nõ tebeat dici ignis.eo ꝙ ↄcupia ſit ᷣm rati
onem indigẽtieignis aũt in rõnem actiuã: nõ videtur
dici ꝙ ↄcupĩa extinguat᷑.¶ ¶ Cont᷑.dĩ.xxxj· iob. Ignis
vſq; ad ↄſumatõeʒ deuoꝛãs et oĩa eradicas gemmina.æ
loꝗtur ibi de ↄcupiĩa.ᷓ ↄcupia eſt ignis. ꝓprietas auteʒ
ignis eſt vt poſſit extinguii niſi ꝑpetuus ſit. ↄcupia aute

carnis nõ eſt ꝑpetua in ſuo actu: põt extingui.Ytem

in malis põt extingui ſcintilla ſyndereſis ĩ q̃ dr eſſe ſon⸗
ignis ſicut dr in glo.ſuꝑ pᷣmũ Eʒech. hac aũt pcipitari
videmus. ̊ ꝑ oꝓpoſitũ in bonis põt extingui ignis con⸗
cupiſcẽtie:&̊ fomes põt extingui. Ee qð dicẽdũ . ꝙ ſo
mes extinguit᷑ nõ vt nullatenꝰſit:ſed in rõne ſomitis.fo
mes em̃ dicit᷑ a fouendo inq tum fouet pctm.ſicut enim
caloꝛ naturalis ẽ in nobis pꝛincipiũ ↄſernãdi naturam
ita caloꝛ ↄcupie eſt pꝛincipiũ ↄſeruandi pctm. EUñ augꝰ.
in li.rñſionũ.Qon ẽ iſte caloꝛ bonus.nec genitalis ĩ bo
nis genitalibo mẽbris q̃ foꝛmauit deus:̊ malus ẽ aucto
re dy abolo pcto pᷣcedente hũc calorem. Ad ſecũdũ 50
dicendũ.q ibi eſt ratõ ignis in ↄcupia nõ qtum ad oẽm
ꝓprietatẽ ignis:ſᷣ ꝙtum ad illã que ẽ: ſicut nibil ſuffi⸗
citigni.ita nihil ſufficit ↄcupie.vñ.xxx. ꝓuerb.tria ſunt
inſaturabilia et quaꝛtũ qð nunqꝙᷓ dic ſuficit. Infernus

os vulue.et terꝛa. que nõ ſatiat᷑ aqua.et ignis nunq; dĩc

ſufficit. Siłᷣr eſt de ↄcupiĩa cui nihil ſufficit.¶ Et notan⸗
dum ꝙ eſt acciꝑe fomitẽ ᷣm triplicẽ gradũ. Pꝛimo ſᷣm
intenſionẽ.quõ eſi añ baptiſmũ.Scdo qͥ ad materialem
diſpoſitõeʒ. cum ſic ſe hʒ appetitus.cũ ꝑ adiutoꝛinʒ põt
in pctm. et hoc mõ eſt in baptizatis nõ ↄfirmatis. Ter⸗

cio pᷣo mõ materia fomitis qᷓ remanet aliq̊ mõ ſed extin⸗

guit᷑. et hec ẽ poſſibilitas puata diſpoſitõne.et h eſt ĩ rõe

pene.oĩno em̃ ↄcu pia ſubiecta fuit in bẽa virgine:vt nul

latenus rebellare poſſet gra dominante.

Cercio queritux .S. i.

in qͥ fomes extinguat᷑ et videt᷑ in ſola bẽa virgine. ꝑ H̊

ꝙ dicit aug.in li.d natura et gra.dicit em̃ excepta ſcta
virgine Aſdaria.de qua ꝓpter bonoꝛẽ dñi:nullã pꝛoꝛſus
cũ de pctis agit᷑ volo hr̃e qõcʒ.vnuʒ em̃ ſcimꝰ. ꝙ ei plus
gre collatũ fuit ad vincẽdũ om̃i ex ꝑte pctm. que ↄcipeꝛe
ac parere meruit eũ quẽ ↄſtat nullũ hre pctm.hac ꝗ̊ vir⸗
ine excepta.ſi om̃es illos ſanctos ⁊ ſccas ↄgregare poſ
ſemus et interꝛogaꝛe vtrũ eſſent ſine pcto:quid fuiſſe re⸗

ſponſuros putamus.vna voce clamaſſent ſi interrogari

potuiſſent. Si dixerimꝰqꝛ pctᷣm ñ habemꝰc̃.ex quo ac
cipit᷑ ꝙ in ipᷣa ſola extinctꝰfuit fomes. Item aug.in li.
de bap.puuloꝝ.Solã medicinã parare nr̃o coꝛpori po⸗
terit.q; nõ ex pcti vulnere germẽ pie ꝓlis emiſit.h̊ vulnꝰ
pcti eſt fomes.ꝗ̊ tũc nõ erat in ipa fomes.4! Item anſel.
in lib.de ↄcep.vir.decebat vt illiꝰoceptio de mr̃e puriſſi⸗
ma fieret.ea at᷑ puꝛitate q̃ maioꝛ ſub deo nequit intelligi
vᷣgo niteret quã deꝰpr matrẽ filio ſuo eligebat:̊ nõ fuit ĩ
ea fomes. Itẽ.iij.li.ſen.iij.di.circa pᷣn.Aldariam ſpiri
tuſſanctus in eaʒ pᷣueniẽs a pcto ꝓꝛſus purgauit. et a fo
mite pct᷑i etiaʒ liberauit.vel fomitẽ ipᷣm euacuando vt ꝗ⸗
buſda placet.vel ſic extenuãdo vt ei poſtmodũ peccandi
occaſio nulla exiſteret.ex qͥ accipit᷑.ꝙ pet᷑i fomes nõ eꝛat
in bꝛa virgine 3 otra hoc ſic obijcit᷑. Ignoꝛantia et
ↄcupia ſunt due pene ↄſequentes oꝛiginale pctm: ſᷣ igno
rantia aliquoꝝ remaſit in ba vᷣgine.pari rõne concu
piſcentia remaſit in ea.¶ Item iuſtũ fuit vt in ſeminalꝛ
ſcendẽtibo ab adã remaneret pena oꝛiginalis peccati
et licet peccatum tollitur ꝑ gꝛatiã in baptiſmo.remanet
tamen in exercitiũ.cũ oꝛdinet ad bonũ.ipᷣa pena nõ fuit
tollenda ꝑ ſctificatõeʒ in bẽa virgine: g̊ remãſit ↄcupia
in ea. Item videt᷑ ꝙ in alijs extinguit᷑. dicit enim apls
viij · ad Ro.Quis nos ſeꝑabit a caritate xpᷣi.q.d.inſeꝑa
bilis ſum.ſi ergo inſeꝑabilis fuit caritas ab eo.non po⸗
tuit peccare moꝛtaliter.¶¶ Iteʒ apłi erãt ↄfirmati in gꝛa
tia ſpirituſſancti.ergo fomes in eig extinctug erat qᷓtuʒ

cxxij.

ad peccatũ cum cadere nõ poſſet.¶ Ad qð dicendum.
ꝙ autoꝛitas aug.in li. de natura et gra loquit᷑ de ſactis
ve.teſ.qui adhuc erant debitoꝛes pene lymbi.⁊ ita non
erant ſine debito peccati oꝛigin alis.nec erat in eis cõcu
piſcentia oĩno extincta:licet in quibuſdã eſſet ſubiecta.
Illa vo autoꝛitas aug.in li.de bap.ꝑuuloꝝ nõ aufert
quin in beata virgine fuerit fomes pꝛiꝰ.ſed ꝙ in ipᷣa caꝛ
ne xpᷣi quã traxit de beata virgine.que nõ fuit ab ea peꝛ
ↄcupiſcẽtiam que eſt vulnus pcti.i Ad illud vo qð dicit
Anlel.dicendũ eſt ꝙ nõ intelligit᷑ de puritate quã hũit
xpᷣce.nec de puritate innocẽtie quã habuit adã:lſed de pu
ritate que decuit ipᷣam in tali ſtatu.reſpectu eiꝰ qð fien⸗
dum erat ex ea.qꝛ ergo ignoꝛãtia reſpectu aliquoꝝ non
impediebat quin puriſſima caro xp̃i fieret de carne vir⸗
ginis iam purgata. Ignoꝛãtia em̃ attendit᷑ ſm aĩiam nõ
Fm carnem.cõcupiſcẽtia vᷣo vt fomes nõ tm̃ ſᷣm aĩaʒ ſed
ſᷣm carnẽ.ideo ex ꝑte ↄcupiſcẽtie facta fuit purgatio. vt
nullatenꝰ eſſet pꝛincipiũ in illa generatõne vel cõceptio
ne.¶ Ad illuc vᷣo qð de aplo vel de confirmatis in gr̃a.
dicendũ eſt ꝙ extingui poteſt ſomes multipliciter.vel q̊
ad moꝛtale peccatũ.vel quo ad veniale peccatũ.vel quo
ad potentiam diſpoſitã ad eliciendũ moꝛtale vel venia
le. In aliquibo ergo poteſt eſſe extinctio q;tum ad moꝛta
le peccatũ vt in apłis.In aliquo pt eſſe extinctio vlteri
us quo ad veniale.vt ſi aliquis eẽt qui nec venialit nec
moꝛtaliter peccaret. In beata vᷣo virgie oĩmoda erat ex
tinctio.et ſic patet gradus extinctionis ſᷣm magis et mi

MNuarto queꝛitur .S. uij.

qualiter extinguat᷑ fomes.et videt᷑ ꝙ ꝑ graʒ.vbi em̃ ha⸗
bundãtioꝛ eſt gra ibi plus de extinctõe. Pꝛeterea.gr̃a
in baptiſmo oꝓponit᷑ oꝛiginali pcto.qꝛ delet qᷓtũ ad cul⸗
pam et q;ẽtum ad penam.illa ergo delet cõcupiſcẽtiã vel
minuit q̃ eſt ſequela oꝛiginalis peccati.quibo ꝗ̊ dat᷑ ha⸗
bũdantiꝰ gra:amplioꝛ fit diminutio.et ita tandẽ extin⸗
ctio vel in ꝑte vel in toto.¶ Còtra.gratia opponit᷑ malo
culpe.nõ em̃ ſimul ſtare pnt.ſed vni ꝑſone eſt vnũ oppo⸗
ſitum ĩ vno genere.q̊ gratia nõ oꝓonit᷑ malo pene.Aut
opponit᷑ in alio genere qꝙᷓ in illo in quo opponit᷑ malo cul
pe.ſ̊ hoc nõ inuenit᷑.̊ gratia nõ opponit᷑ malo pene.hſ̊ᷣ
ↄcupiſcẽtia eſt malũ pene.q̊ nõ opponit᷑ concupiſcẽtie vt
nõ poſſint ſimul eẽ nam ſi oponeret᷑.nullꝰ hñs oꝛigĩalẽ

oↄcupiſcẽtiã hret gr̃am. Sʒ videmꝰ aliqͥs hre maioꝛẽ ga

tiã gratũfaciẽtẽ ꝙ; adam et eua.ꝗ nõ habuerũt in ſtatu
inocẽtie oꝛiginalẽ cõcupiſcẽtiã.q̊ gra nõ oponit᷑ ↄcupie
illi vᷣm denttan. Er qð dicendũ.ꝙ gra oꝓponit᷑ con
cupiſcẽtie.cõcu piſcètiã aũt eſt dupliciter cõſideraxre.vel
vt diſponit ad culpa.vel vt eſt inflictum ꝓ culpa pᷣcedẽ⸗
ti. ꝓut diſponit ad culpam:ſic opponitur gratia illi:mi
nuitur em̃ quottidie magis et magis ꝑ graʒ.hoc modo
et in beata virgine extinguebatur oĩno.reliquo vᷣo mo⸗
do poteſt ſtaꝛe cum gratia. ¶¶ Ad obiectuʒ aũt dicendũ.
q licet cõcupiſcẽtia ſit ſequela oꝛiginalis peccati.gꝛatia
aũt delet oꝛiginale peccatũ quo ad culpã et penam: non
tñ telet quo ad iſtam penã oĩno:vt nõ ſit:niſi ſᷣm ꝙ ẽ di
ſpoſitio ad peccatũ.In beata vo virgine delebat᷑ dupli⸗
citer ſiue extinguebat᷑et quo ad actũ concupiſcẽtie que
eſt in perſona ſingulari:et quo ad actũ ſᷣm quem tranſ⸗
mittit᷑ coꝛruptio ad genitũ. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ ꝙ
vnũ vni opponitur ⁊c̃. Dicendũ eſt ᷣm vnum genus.gr̃a
dᷣo oꝓponitur culpe oꝛiginali ſᷣm eſſentiam.ᷣm couſali⸗
tatem vo ipᷣi concupiſcentie.et ex quadam conſequentia

ad culpam.
Articulns octauns

Icto de extinctõe concupiſcẽtie pꝛout fomes.
Octauo dicendũ eſt de ↄꝑatõe ipiꝰ ↄcupiſcen
nie ad ſtimulum carnis.et ad ea cum quibus
videtur habere cõuenientiam. habet enim quaſdazʒ rõ⸗

nes er pte anime quaſdaʒ ex ꝑte carnis quaſdam exr ꝑte
ↄiuncti.dicit᷑ em̃ ↄcupia ↄcupucibilitas in ꝑuulis.con⸗
cupiſcentia in adultis:libido cũ iam inclinat in actum.
Er ꝑte vᷣo aĩe dicit᷑ viciũ.quia quandaã oppoſitõeʒ bʒ ad
virtutẽ:coꝛruptio ꝓpter diminutõeʒ boni naturalis.lan
guoꝛ ꝓpter inueteratõneʒ in illa et hoc eſt in ↄꝑatõne ad
bonũ. In ↄpatione vᷣo ad malum dicit᷑ infirmitas ꝓpter
impotentiã reſiſtendi motibo malis.feditas ꝓpter incli⸗
natõem ſoꝛdiũ ſpũalium. ꝓnitas ꝓpter inclinatõʒ appeti
tus ad malũ.vt infirmitas ſit ↄtra potentiã.feditas con
tra pulcritudint᷑. ꝓnitas ↄtra diſpoſitõeʒ ad bonũ. Ex
pꝓte dᷣo carnis dr lex carnis.quia infligit᷑ ipi carni ex le⸗
ge diuine iuſticie ꝓgter peccatũ.dr lex mem bꝛoꝝ.ꝗa dat
quandã aptitudinẽ ad mala q fiſt ꝑ membꝛa.tyꝛannus
ga dñatur violenter in quibuſdã membꝛis. dr etiam fo⸗/
mes qꝛ fouet pctm ſᷣm ꝙ dicit᷑ fomes in carne vt ex caꝛne
foueat peccatum i anima. dicitur etiam ſtimulꝰcarnis:
ga ſtimulat ad peccatum.

Icto de cupia que ẽ ſeq̃la oꝛiginalis pct᷑i
octauo dicendũ eſt de ipᷣa vnitate vel mul⸗
titudine.Circa qð ſic ꝓcedendũ eſt.primo
oñdit᷑ ꝙ ſint multa. Si em̃ vnũ oppoſitoꝛũ
eſt multiplicabile et reliquũ.ſed virtꝰet viciũ ſunt oꝓpo⸗
ſita.virtus aũt in aĩa multiplicabilis 'm diuerſas amĩ
vires.q̊ viciũ oꝛiginale ſiłr eſt multiplicabile et nõ vnuʒ
Fm potentias..] Item in pᷣs. Ecce eĩ ĩ iniꝗtatibo conce⸗
ptus ſum. Inigtates dicit ibi oꝛiginalia pcta.non enim
Dauid ↄceptus fuit in inigtatibo ꝑentum.natꝰem̃ fuit de
ſcto yeſſe ⁊ ↄiuge ipſius.¶ Stem math.xviij. Lradidit

eũ toꝛtoꝛibo qͥaduſq; redderet vniuerſum debitũ.ſuꝑ qð

dicit dama.in oꝛiginali.ꝙ homini pꝰbaptiſmũ damna⸗
to ꝓpter pctm.nõ ſolũ redeũt pcta pꝰ baptiſmum ↄmiſſa
actualia:ſ̊ etiaʒ oꝛiginalia q̃ in baptiſmo ſunt dimiſſa.
Item aug. dæe coꝛrectõne et gra.pct᷑a oꝛiginalia dicun⸗
tur aliena.qꝛ ea ſinguli de ꝑentibo trahũt.h̊ et nõ ſine cã

dicunt᷑ et noſtra. qa in illo vno om̃s(ſicut dĩc apłs)pec⸗
cauerũt.ex qͥ accipit᷑:ꝙ plura ſunt pcta oꝛiginalia.¶ Si

militer ibi. Hti quoꝝ remiſſe ſunt inigtates ⁊ quoꝝ te⸗
cta ſunt pct̃a.ꝑ iniꝗtates deſignant᷑ oꝛiginalia peccata.
lIAIVOtem ſeptem ſunt fomites ſᷣm nũerũ ſeptẽ vicioꝝ capi
taliũ.ſicut dicit hug.&̊ᷓ ſunt ſeptẽ ꝓnitates:& ſeptẽ oꝛigi
nalia pcta.¶ Contra.in pᷣs. Henedixiſti ⁊c.ſuꝑ illud.
aut extendes iram tuã ⁊c.glo.om̃s fuimꝰ in eo.ſ.in adã
qñ peccauit.et hec ẽ cauſa que aſſignat᷑ quare ex ipᷣo tra
ximꝰoꝛiginale pctm. Si ꝗ̊ hec ẽ cauſa:ſicut eramꝰ in ipo
ſic ↄtraximus:ſᷣ om̃s eramus in ipᷣo ſicut vnũ.q̊ᷓ ab ipſo
traximꝰoꝛiginale petm et nõ multa.¶ Item pena rñdet
culpe.ꝗ̊ cui rñũdet vna pᷣma pena.illud erit cuipa vna:ᷣ
oꝛiginali rñdet vna pᷣma pena ſcz carentia viſionis dei.
oꝛiginale eſt vnũ pctm. 4¶ Item ↄtingit intelligere aĩaʒ
abſtractam a ſuis potẽtijs vniri coꝛꝑi.ſeipſa em vnitur.
Si ꝭg̊ aĩa iſta vnita ẽ coꝛꝑi coꝛrupto coꝛruptõne penali 2
vicioſo:&ᷓ ipſa eſt maculata qtum ad culpam.ꝗ in ea eſt
vnum pctm qtum ad carentiam et q; tum ad ocupiſcen⸗
tiaʒ.4 Sed poſſet rñderi ꝙ in oꝛiginali ſunt duo.caren⸗
tia debite iuſticie et ↄcupia.qᷓ;tum ad caꝛentiam vo debi
te iuſticie dicatur eſſe vnum:ꝙᷓtum ad concupiſcentiam
dicatur eſſe multa.¶ Contra. iuſticia oꝛiginali vna fu⸗
it in qualibet vi.ergo concupiſcẽtia que oꝓponitur iuſti⸗
cie vna debet eſſe in omni vi.¶ Item pena ſequit᷑ ad om⸗
nem culpam: ergo ᷣm vnitatem culpe erit vnitas pene.
prime reſpondentis culpe:ſed concupiſcẽtia eſt pena pᷣ⸗
me reſpondentis culpe in pꝛeſenti.ergo erit vna concu⸗
piſcentia.¶ Ao quod dicendũ. ꝙ ſicut dicit anſel. in li.
e cocep.virgi.upliciter dicitur oꝛiginale.aut qð ẽ oꝛi⸗
go alioꝛum:et ſic eſt in pꝛimo parente ĩ quo fuit tota hu⸗
mana natura.et hoc modo dicitur oꝛiginale vnum. Ali⸗
ter dᷣo dicitur originale ab oꝛigine contractum. et ſic in

quolibet ꝑuuloꝛuʒ diuerſum:ſicut diuerſi ſunt rami ab
vna radice ꝓdeũtes.⸗ ec valet illud qð obijciebatur
ꝑ boc ꝙ dicitur.ꝙ om̃s fuimꝰ vnũ in adam. licet em om
nes fuimus in adam vnum rõne huane nature q̃ adhbuc
erat indiuiſa:tñ poſt pꝛopagatõem iſte homo nõ ẽ ille.
nec oꝛiginale in iſto eſt oꝛiginale in illo.et ſic ſunt diueꝛ
ſa oꝛiginalia rõne diuerſoꝝ ſubiectoꝝ. Et poteſt ſimi
liter reſponderi ad alia obiecta.Qam pena que eſt ca⸗
rentia viſionis dei multiplicatur ſilr ſᷣm diuerſa ſubie
cta.aĩme etiam que ſubijciuntur diuerſe ſunt nature.et
ita ex illa parte ſunt diuerſa.4 Si vo fiat ſermo de oꝛi⸗
ginali in vno ſubiecto vtrum in vna anima dicãtur plu
ra oꝛiginalia.dicendũ eſt ꝙ aliquãdo in ſacra ſcriptura
inuenitur ſingulariter dictum aliqn pluraliter. Singu
lariter dicitur ꝓpter carentia oꝛiginalis iuſticie.q̃ᷓ vna
eſt in anima vmius ꝑuuli.pluraliter vo poteſt dici rati⸗
one diuerſaꝝ inclinationũ.Fſᷣm cõcupiſcentiam q́tuʒ ad
diuerſas potẽtias et vires.vel qᷓtum ad inclinatõem ao
diuerſa actualia peccata ad que inclinat.et hoc modo
intelligẽde ſunt autoꝛitates que dicũt oꝛiginale peccatũ
eſſe multa. ꝓut eſt in vno homĩe. QDð ergo obijcituꝛ ſi
vnum oppoſitoꝝ eſt multiplex:et reliquũ.virtus auteʒ
multiplicabil ⁊c. Dicendũ ꝙ virtus ꝑ ſe et pꝛimo oppo⸗
nitur actuali peccato.et quẽadmodũ actuale peccatum
multiplicatur.ita etiam virtus multiplicatur. Juſticia
vᷣo oꝛiginalis ᷣm quã homo poterat ſtare in bono oppo⸗
nebat᷑ oꝛiginali peccato.et ſicut iuſticia oꝛiginalis vna
fuiſſet in vno homiĩe:ita ẽ vnũ pctᷣm oꝛiginale. Ad illð
ðo qð obijcit᷑ ꝙ vna debet eſſe ↄcupia ſic vna carẽtia.di⸗
cendũ eſt ꝙ ↄcupiſcẽtia poteſt dici vna rõne vnius aĩe.
vel rõne li:ar.et ſic ficut vnũ eſt oꝛiginale ita vnũ pctm
Di ðo cõcupiſcentia reſpiciat potentiam ſᷣm ꝙ eſt cõcu
piſcẽ:Fᷣm h̊ diueꝛſe erũt cõcupiſcẽtie ſᷣm diuerſas vires.

embꝛünonum

Ono queritur de quãtitate oꝛiginalis pec
cati et hoc ſᷣm tres differẽtias.vtrũ ĩ eodẽ
aliquo temꝑe ſit maius.alio vᷣo temꝑe ſit
minus oꝛiginale pctm. Secũdo vtrum in
vna pſona ſit maius ꝙᷓ; ĩ alia. Cercio vtrũ ſᷣm diuerſas
etates mũdi intendatur maiꝰ et minus.

rticulus primnus

D pꝛimũ ſic.vid em maiꝰ ĩ adulto qᷓ; ĩ ꝑuulo
quãto em̃ accedit ſoꝛma ad terminũ ſuũ.tãto
plꝰ ĩtẽdit᷑ſic potẽtia quãtomagis accedit ad
uũ actuʒ. ſed concupiſcentia in adulto plus accedit ad
ſuũ actũ qᷓ; ĩ ꝑuulo.ocupiſcẽtia em̃ ꝑuulũ facit ↄcupilſci⸗
bilẽ:adultũ vᷣo reddit ↄcupiſcẽtẽ.ſic hẽt᷑ ſuꝑ illð.iij.ad
ro.bt᷑i qͥꝝ remiſſe ſũt ⁊c᷑.ꝙ̊ maioꝛ ẽ ↄcupia ĩ adulto qᷓ; in
ꝑuulo. Itẽ maioꝛ ẽ coꝛruptõ ꝑ actuale additũ oꝛgiali
q́ ꝑ oꝛiginale ſolũ.ex vtꝛoq; eĩ ẽ coꝛruptõ.vᷣ ĩ ꝑuulo ẽ oꝛi

giale tin.ĩ adulto ẽ vtrũq;: maioꝛ ẽ ꝓnitas ĩ adulto jG
6

ĩꝑuulo.q̊ maioꝛ ↄcupia. tra oꝛigiale pct᷑ʒ ſiẽ dicit
Anſel.eq̃le ẽ in oiboĩ ꝗbo ẽ.oꝛigiale aũt pctm ẽ ↄcupia:
ergo equaliter dicetur eẽ in eodem pᷣm diuerſos ſtatus.
4¶ Pꝛeterea.equalis pena debet᷑ ꝓ oꝛiginali homi in di⸗
uerſo ſtatu.ergo equale eſt oꝛiginale pctm. (2n qð di
cendũ ꝙ; oꝛiginale dicit᷑ rõne carẽtie vniuerſalis.nõ ſᷣm
magis ⁊ minus in diuerſis ſtatibo.nec rõne penalitatis
in cõcupiſcẽtia ꝓut eſt inflicta ꝓ oꝛiginali pcto. Sʒ di⸗
citur magis vel minus oꝛiginale rõne cõcupiſcẽtie.inqᷓ
tum eſt diſpoſitio ad pctẽm ĩ adulto q; ĩ puulo.i Et dicẽ
dũ eſt ad pꝛunũ obiectũ ꝙ aliud ẽ foꝛmã appꝛopinquare
ad ſuũ actũ.et aliud ẽ apꝛopinq̃re ad ſuũ fũmũ.ↄcupia
pt dici maioꝛ ꝑ apꝛopinq̃tionẽ ad actũ.q;tum aũt ẽ de
oꝛiginali non dicetur maioꝛ per apꝛopinquationem ad
ſummum. Ad ſecundum vo dicendum. ꝙ cũ dꝛ coꝛru
ptio ex oꝛiginali ⁊c̃.dicitur coꝛruptio ex actuali:dici⸗
tur differenter.et poteſt dici adultus pluribo cauſis coꝛ⸗

——000— —, ——,

iich

di⸗
e.
inn
0.

6

— — ——- — — — — — — — —

ꝓꝙ vnum oꝛiginale maius pt dici aliò.

multo

õ

ruptus. ? quo ad hoc maioꝛ coꝛruptio. nec tñ maioꝛ ex
oꝛiginali vnde non erit oꝛiginale maius.

lIus ſecundus

Ecundo querit᷑ vtꝝ oꝛiginale ſit maiꝰ in vna
ꝑſona ꝙᷓ in alia.quod videt᷑. natura em coꝛ⸗
rupta eſt ꝓpter oꝛiginale pctm. qᷓ qᷓtomagis
multiplicat᷑ oꝛiginale pctm.tantomaioꝛ erit coꝛruptio.
⁊ hoc videt᷑:qꝛ homines moꝛiunt᷑ citius nunc q; pꝛius.
Item vna anima magis eſt ebes ꝙᷓ alia:iſta autem ebe⸗
pena eſt oꝛiginalis pcti:gꝗᷣ maioꝛ pena pceſſit in iſto
ꝙᷓ in alio.q̊ᷓ maius eſt oꝛiginale pctm in vno in alio.
4 Ytem naturalr vnus eſt magis aa⸗ q alius.ꝗᷓ

maioꝛ ↄcupia.& maius oꝛiginale.(¶Ad qð dicendum.
qtum ad effectum
alicuiꝰpene pnᷣtis:ſ̊ non qtum ad effectum alicuiꝰ pene
in futuro.h̊ autem non eſt.qꝛ oꝛiginale ſit in ſe maius vl
minus: ᷣ qꝛ in qdam natura plus bʒ de effectu: v̈bi gra.
ꝗqdam ꝓnioꝛ eſt ad incontinentiã.ↄſonat em̃ malicia cõ.
plexionis cum coꝛpoꝛe oꝛiginali.⁊ eodem modo dẽ ↄcu⸗
piſcens pᷣm ꝙ liberum arbitrium plus ſequitur coꝛru⸗

Ercio querit᷑ vtrum Fm diuerſas mundi eta⸗
0 tes intendat᷑ maius minus oꝛiginale.⁊ vi⸗

det᷑ ꝑ ſimile.ſicut eĩ maioꝛ eſt moꝛtalitas.hoc
eſt moꝛtis acceleratio nunc q; pꝛius ⸗ pꝛius ꝙᷓ in pꝛinci⸗
pio mundi:ita videt᷑ magis dominari ↄcupia nunc q; pꝛi
us. VUnde.ij.ad Thimo.iij. Erunt in nouiſſimis tempo
ribo homines ſeipſos amantes.ſi q̊ hoc ſpãliter dꝛ de no
uiſſimo tempoꝛe. excedet tunc ↄcupia:g viget᷑ magis do⸗
minari oꝛiginale in nouiſſimo tempoꝛe.(Zid quod rñ
dendum.ꝙ ↄcupia m ꝙ eſt generalis in nulla parte tẽ⸗
poꝛis auget᷑ ſm habitum. ſ̊ ᷣm actum cum alijs ditio⸗
nibo qᷓ ſunt er parte nature coꝛrupte ↄcurrentibo pr auge
ri. Unde pt᷑ in fine mundi plus augeri cupiditas. qꝛ tuͦc
babundabit amoꝛ pꝛius ꝗpter hominum multitudinẽ.
7 ita ↄcupia qtum ad hoc ᷣm actum augebit᷑ in fine mũ
di. non tñ dico ꝙ hoc ſit qtum ad alia genera pctoꝝ:plꝰ
em̃alio tempoꝛe habundauit infidelitas. ita de a lijs
peccatis.adinuentiones tñ peccatoꝝ creſcente ex ꝑientia
lures erunt. ⁊ ita ↄcupiſcentia qtum ad actum
ioꝛ erit in fine.

embeum decimum

Ecimo querit᷑ de pena oꝛiginalis pct᷑i. ha⸗
bet autem penas in pñ̃ti de quibo ſatis di⸗
ctum eſt.in aſſignatione penaꝝ ꝓ pet᷑o pꝛi⸗
moꝝ parentuʒ. pt᷑ etiã ⁊ hic ſic intelligi.vt
edam ſint ex parte anime.q̃dam ex parte coꝛ ꝑis
Ex parte vᷣo anime fit difficultas inquirende veritatis
q̃olequit᷑ ad ignoꝛantiam.⁊ hoc notat᷑ cum dẽ. In labo⸗
ribo comedes ex ea.ſic em̃ exponit Tlug.contra maniche
um.ad concupiſcentiam autem in effectu ſequuntur plu
res pene. Affectus em̃ tria debet facere. cauere a malo.
ꝓficere ad bonum.in medio regere ſe ne deuiet. ꝙᷓtuʒ ad
recedere a malo inflicta eſt ꝓnitas ad malum.⁊ hoc du

obo modis vel ad cito pcedendum in malum. vel ad com

moꝛãdum in illo.ꝓnitas ergo ad malum ſignat᷑ cum dẽ
germinabit tibi moꝛa in delectatione mali cum dicitur.
comedas herbas terre.difficultas ᷣo ad bonum cum di
cit᷑. In ſudoꝛe vultus tui ⁊c. Ex parte vᷣo coꝛpoꝛis atten⸗
dun tur pene.quia aut eſt pena ex parte coꝛꝑis omnino
pᷣter animam. aut quo ad ſeparationem coꝛpoꝛis ab ani
ma. aut ante ſeparationem. Si ex parte coꝛpoꝛig omni⸗
no pꝛeter animam dicitur incineratio.ſi quo ad fepara⸗
tionem dicitur moꝛs. ſi quo ad partes coꝛꝑis ante lepa⸗
rationem dicit᷑. infirmitas. fames.ſitis.frigus.laſſitu⸗
⁊ buiuſinodi.PPꝛima notat᷑ ibi puluis es⁊ in pulue.

cxxyj.

reuer. alia ibi donec reuertaris in terram. Pena vo in
futuro pꝛincipalis eſt carentia viſionis dei.que notatuꝛ
in pꝛohibitione comeſtionis de ligno vite. de qua aliqd
dicendum eſt in pꝛeſenti:reſiduum vᷣo dicetur infra ĩ tra

ctatu penarum poſt iudicium.vel eoꝝ que pertinent ad
ſtatum anime ſeꝑate.

vtrum carentia viſionis dei ſit pena ꝓpꝛia oꝛigialis pec
cati.an ↄmunis etiam actuali moꝛtali.Et videt᷑ ꝙ ſit ꝓ⸗
pria.carentia em̃ iuſticie in pᷣſenti.reſpondet carẽtie ſũ⸗
mi boni in futuro ⁊ ecõuerſo. In carentia autez ſummi
boni in futuro intelligitur carentia viſionis ⁊ econuer⸗
ſo.ergo caꝛentia viſionis dei eſt pena pꝛopꝛia oꝛiginalis
peccati qdð conſiſtit in carentia debite iuſticie.ꝗ¶ Contra
ſic oſtendit᷑ ſit ↄmunis.dicit᷑ em ꝙ oꝛiginale peccatuʒ
non redit poſt baptiſmũ ꝙtum ad eſſentiam. ſed ſi poſt
baptiſmũ incidat homo in actuale moꝛtale:debet᷑ ei ca⸗
rentia viſionis dei. nõ eſt ergo pꝛopꝛia pena oꝛiginalis
peccati.⸗ Dꝛeterea cum adam peccauit nõ habebat oꝛi
ginale.ponat᷑ ergo ꝙ adaʒ peccaſſet actualiter tm̃.ita ꝗ⸗
non ſequat᷑ coꝛruptõ oꝛiginalis: nũquid nõ adhuc debe
retur ei carentia viſionis:videt᷑ ꝙ ſic.¶ Pꝛefea in actu
ali moꝛtali duo ſunt. auerſio videlicet 2 conuerſio. In
actuali veniali cõuerſio ſed nõ auerſio.in moꝛtali oꝛigi⸗
nali eſt auerſio.i.actualiter auerſum eſſe.etſi non ſit ibi
actualis cõuerſio.ſic ergo actuale moꝛtale in ↄuerſione
cõnenit cum veniali in auerſione cuzʒ oꝛiginali. ſic ergo
ratione auerſionis in oꝛiginali debet᷑ carentia viſionis
dei.non em̃ poteſt dici ꝙ ratõne ↄuerſi ionis:quia ibi nõ
erat actualiter ouerſum eſſe.⁊ ebi eadeʒ cauſa ibi idem
effectus.videt᷑ ꝙ nõſolum oꝛiginalis erit pena carentia
viſionis ſed etiã actualis moꝛtalis.¶d ↄcedimꝰdicẽ
tes ꝙ in omni peccato in quo eſt auerſio. cebet pena ca
rentia viſionis:⁊ nõ ſolũmodo oꝛiginali.Sed boc habi⸗
to poſſet queri.cũ in oꝛiginali eſſent duo qᷓ;tum ad culpã
videlicet carẽtia debite iuſticie.⁊ hec erat magis ſic pri
uatio.⁊ huic ꝓpꝛie videt᷑ reſpõdere pꝛiuatio ſine carẽtia
viſionis.⁊ etiam ibi ſit aliud.ſ ocupiſcẽtia in ſũmo.que
nõſolum in pꝛiuationẽ videt᷑ ſonare:ſed dicere quãdam
inclinatione.poſſet inquã queri quis huic. pꝛo pena de⸗
beatur in futuro. Ab quod dicendũ.qꝙ carentia viſio
nis dei nõ eſt pena ꝓpꝛia oꝛiginalis peccati.ſ̊ pꝛincipali
ter attribuit᷑eſt aute ↄmunis.que debet pct᷑o moꝛtali in
quo eſt carentia debite iuſticie.⁊ dupler eſti iuſticia. vna
dicit᷑ iuſticia oꝛiginalis.⁊ carentia illius APꝛie dicit᷑ oꝛi
ginale:⁊ alia ẽ iuſticia actualis ⁊ carẽtia huiꝰẽ in actu⸗
ali peceato vtraq; aũt iuſticie reſpondet ꝓ pena carẽtia
viſionis di.ſiue carentia ſũmi boni. ꝓ pꝛius aũt reſpon
det oꝛiginali peccato qð eſt carentia oꝛiginalis iuſticie.
¶ Ad obiectum aũt reſpondet ꝙ; ↄcupiſcẽtie nulla alia
pena reſpondet.nõ em̃ eſt ↄcupilcentia actualis ſicut eſt
in peccato actuali cui reſpondet pena actualis. Nec eſt
hoc contrarium qð dicitur ð fide ad petrum.fiꝛmiſſime
tene nõſolum homines ratõne vtentes verũetiam puu⸗
los.qui ſiue in vtero matris viuere incipiunt ⁊ ibi mo⸗
riuntur.ſiue de matribus natos ſine ſacramento baptiſ
matis de hoc ſeculo tranſeunt:ignis eterni ſupplicõ ſem
piterno puniendos. ſi enim peccatum pꝛopꝛie actionis
nõnulli babuerunt:oꝛiginalis tamen peccati damnatõ
nem carnali conceptione natiuitate traxerunt. nõ em̃
eſſet ſm hec iuſtiſſima pena eoꝝ.cũ tamen hoc dicat au⸗
gu. in li.de bap.ꝑuuloꝝ. ſed hoc dicitur Pter illud qo
eſt in euangelio.xxv.math. Ite in ignem eternũ qui pa
ratus eſt dyabolo ⁊a angelis eiꝰ.⁊ hoc dicetur illis qui
erunt a ſiniſtris ⁊ ita ꝓꝑuulig. ſed eſſe in illo igne ad pe⸗
nam contingit dupliciter. vel ratione ardoꝛis. vel ratio
ne tenebꝛoſitatis. ratione ardoꝛis dicuntur eſſe illi qui
actualiter peccant. ratione tenebꝛoſitatis qui carent vi⸗
ſione dei ⁊ damnati ſunt.

¶ Adbuc queritur de S.ij.

alia pena oꝛiginalis pcti in pñti.de q dẽ in li.de natura
2 gra. ꝙ ex vicijs nature non ex aditione ſit qdam pecca⸗
di ncẽitas.audiat homo ex ps.de neceſſitatibo meis erue
me. vbi dat᷑ intelligi.ꝙ neceſſitas peccandi eſt pena oꝛigi
nalis pcti.ſᷣ ſi nccitas peccandi eſt pena:tunc peccat ho⸗
mo in eo qð vitare non pt᷑ᷣ.qð eſt ð iuſticiam. Vñ Aug.
in li.de ꝑfectione iuſticie. Qulla rõ vel iuſticia patit᷑ dici
pctm.qð nullo modo vitari pt.¶¶ Item ſuꝑ illud ps. ſal⸗
uaſti de nccitatibo animam meam. Glo. nccitates ſunt
infinite. vt neſcire coꝛ alterius.ſuſpicare non bñ de ami
co fideli vel bene de infideli.ſeꝗ veteres ↄſuetudines.ſed
hmõi ſuſpicari eſt pctm.& nccitas ad pcẽm eodem modo
ſequi veteres ↄſuetudines.¶¶ Ad qð dicendum. Oe ne⸗
ceſſitas dẽ dupliciter vel omnimoda ineuitabilitas.2 hB
modo non eſt peccare neceſſe. vitari em̃ pt᷑ petm ſi natu⸗
ra viciata ſanet᷑ ꝑ graʒ xpᷣi.Ael pt᷑ dici omnimoda ineui⸗
tabilitas qtum eſt ex ꝑte nr̃a circũſcripta gra:⁊ ſic eſt ne
ceſſitas ad pctm oꝛiginale.ad pctm etiam veniale aliqð
pt᷑ dici nccitas ipſa ꝓnitas.q̃ magis inclinat᷑ ad malum
ꝙᷓ ad bonum.⁊ hoc modo dẽ etiam eſſe nccitas qtum eſt
ex coꝛruptione oꝛiginali ad quecunq; peccata in geneꝛe.
Cum ꝗ̊ dẽ ꝙ nulla iuſticia patit᷑ dici pctm quod nullo
modo vitari pt. Rñdendum eſt.ꝙ ſi intelligit᷑ de pcto oꝛi
ginali.veꝝ eſt q nullus ſeminalłr deſcendẽs ab ad am pt᷑
vitare qᷓ;tum eſt de ſe.ſᷣ̊ potuit adaʒ vitaſſe:potuit em̃ cõ

ſeruaſſe oꝛiginalem iuſticiam. Si vo ad ꝑuulos referat

Apoſitio iam dieta non eſt vera.⁊ eſt ꝓpoſitõ illa ſumpta
ab heretico ꝑ quam vult aſtruere oꝛiginale pctm non eẽ
pctm.⁊ pᷣmos etiam motus non eſſe pcta ⁊ ſic non eſt ve
ra.Si vᷣo ſanaret᷑ natura ꝑ gram.inqtum ſanaꝛet᷑:intã⸗
tum poſſet vitari actuale pcm. ¶ Cum at᷑ dẽ ꝙ nccitas ẽ
peccandi.neceſſitas accipit ꝓ ꝓnitate.⁊ ſic etiam dẽ ne⸗

ceſſitas ſuſpicari non bñ amico fideli ⁊ ſequi veteꝛem cõ
ſuetudinem.

¶ Adbuc etiam que“

RT1729

S. Uj.

ritur de alia pena in pñti q̃ eſt ex parte carnis.⁊ qdðam⸗

modo ex parte anime.ſic̃ iſta iamdicta.fuit ex parte ani⸗
me.⁊ ẽ in adultis ex parte vᷣtutis generatiue que dẽ pol⸗
lutio. de q̃ querit᷑. Vtꝝ ſit tm̃ pena.an etiam ſit culpa:
Et videt᷑ ꝙ ſit pena tm.eo ꝙ ↄtingit in doꝛmiente.doꝛmi
ens em̃ cum non habeat in ſomno vſum li.ar.non pt᷑ pec⸗
care.ꝗ pollutio tm̃ dẽ eſſe pena.¶¶ Item Merñ.in li.ð li.
ar.doꝛmiẽtibo ⁊ infantibo non imputat᷑ ꝗcqd fecerint bo⸗
num vel malum.ꝗᷓ pollutiones nocturne non imputant᷑
nec in bonum nec in malũ. Item ſuꝑ illud Deut᷑.xxiij.
Si fiunt inter vos h̊ nocturno pollutꝰ ſomno ⁊c̃. Aug.
In ſomnis non fit pctm.aut ſi h̊ ꝗs pctẽm putat.ſ.pollu⸗
tionem:non arbitrans hmõi accidẽ niſi ex deſiderio qð
falſum eſt.nunquid ⁊ ſolita menſium pet᷑a ſunt femina⸗
rum.ſiẽ ̊ flurus menſtruoꝝ non eſt pctm.ita nec polln⸗
tio nocturna erit pctm. ¶q Stem Aſið. Mon eſt ꝑctm qð
nolentes nocturnis imaginibus illudimur. ſanns.
AVſið.in li.ſniaꝝ.tunc eſt pctm illuſio ſiue pollũtio.ſi añ
ꝙᷓ illudamur.cogitationum affectibo pᷣuenimur.⸗ Item
HBGꝛeg.ſuꝑ Deut᷑xxiij.Dignum ẽ vt ꝗq immũda cogitatõe

polluit᷑.indignum ſe cũctoꝝ fidelium ſocietate arbitraẽ.

ſů h non deberet facẽ niſi ꝓgpter pctm. pollutio ſeq̃ns im
mũdam cogitatõʒ erit pctm.¶¶ Item Aug.x᷑li.de anima
7 ſpũ.q̃dam ſunt foꝛtes impᷣſſiones doꝛniiẽtium. vt inter
motum doꝛmientium ? veram ↄmixtionem vigilantium
non videat᷑ eſſe dꝛa ⁊c.mouet᷑ caro ⁊ ſeꝗt᷑ anima motum
carnis.Si ꝗ̊ non videt᷑ eſſe dꝛa:⁊ hmõi motꝰeſſet petm ĩ
vigilante.erit ꝗ̊ pcẽᷣm in doꝛmiente.¶. Item Leui.xv. vir
ꝗ patit᷑ fluxum ſeminis immũdus erit.⁊ tunc iudicabit᷑
huic vicio ſubiacẽ:gꝗ pollutio apellat᷑ vicium ⁊ ita pctm
Ad qð dõm.ꝙ pollutio qᷓ eſt ex ꝑte carnis eẽntialiteꝛ
non ẽ culpa:ſᷣ eſt pena culpe in doꝛmiẽte: nec in vigilãte

cũ inuolũtarie fit· Si vðᷣo volũtarie ↄcomitat᷑ culpã. Si
aũt querat᷑ de cauſa ĩmediate antecedẽte ipᷣam pollutio
nem carnis.diſtinguendũ eſt ſᷣm greg.aut fit ex infirmi
tate vel debilitate.aut ex ſuꝑfluitate ſemis ſiue nutrimẽ
ti nõ tamen ſciẽter aſſumpti.⁊ tunc nec qtum ad ſe nec
qᷓtum ad penã eſt peccatũ ſed pena.Si vo fuerit ex cra⸗
pula vel illuſione vel er imũda cogitatõe ratõne crapu⸗
le vel immũde cogitatõnis ꝓgrediẽtis ad conſenſuʒ vel
delectatõeʒ:dicet᷑ ipa canſa peccatũ.⁊ ratione cauſe di⸗
cetur eſſe peccatũ.qꝛ ex peccato: nõ qꝛ in ſe ſit pcm. Si
ðᷣo ex illuſione niſi aſſit aliquis motꝰli.ar.nõ eſt peccatũ
Attendẽduʒ eſt etiã ꝙ eſt quedã pollutio que oĩno fit
in ſomno. Eſt alia que fit⁊ inchoat᷑ in ſomno ſed cõſu⸗
maturã vigilante. Eſt alia que eſt oĩno ĩ vigilãte. Si ꝗ
pollutio ẽ in doꝛmiẽte ⁊ nõ eſi ex culpa.nõ dicet᷑ eſſe pec⸗
catum m ſe.nec ratõne radicis:ſed im̃ pena.Si aũt eſt
in vigilãte oĩno ⁊ egredit᷑ a voluntate põt dici peccatuʒ
vel cõcomitans ipᷣm. Si aũt conſumat᷑ in vigilãte⁊ ini⸗
tiatur in doꝛmiente.põt eſſe cũ peccato vel ſine ꝑeccato.
NMam ſi ex delectatõne libidinoſa li.ar. cui placet conſu
metur tunc eſt peccatũ vel cũ peccato.Si aũt non ex bac
radice pꝛocedit. nõ videtur dici peccatũ.¶ Ad obiecta
autem reſpondẽdum. ꝙ cum dicitur pollutio peccatum
cum homo pᷣuenitur immũda cogitatõne.Dicenduʒ eſt
ꝙ hoc intelligitur ratione cauſe ue radicis.4 Ad illð

vo quod dicit beatus grego. Dicendũ ꝙ aliud eſt loqui

de ipa immũda cogitatõne pꝛoducente ad conſenſum.et
aliud eſt loqui de ipſa pollutione.immũda em̃ cogitatõ
pꝛoducens ad conſenſuʒ reddit indignuʒ ſocietate fide⸗
lium. pꝛiuat em̃ caritate ſeu gr̃a. Si vo fuerit immũda
cogitatio de qua neſcit᷑ vtrũ ꝑducat ad conſenſuʒ. repu⸗
tet ſe indignũ.pollutio aũt ipſa ſequens in carne nõ ꝓpt᷑
hoc eſt peccatũ ſed ſequela peccati.¶ Ad illud pᷣo quod
dicit augu.in li.de anima? ſpiritu.dicendum ꝙ licet vi
deatur eſſe etiã differentia inter motũ doꝛmientiũ ⁊ cõ⸗
mixtionem vigilantiũ.qᷓ;ẽtum ad apparitionẽ imaginan⸗
tem tamen non eſt differentia.in comixtione em̃ põt eſſe
peccatũ ⁊ eſt niſi excuſet᷑ ꝑ mr̃imoniũ.in cõmixtione vᷣo
imaginatiua ſic eſt in ſomno nõ eſt in ſe peccatũ licet ꝓ⸗
cedere poſſit ex pcto.¶ Adillud ðo qð dicit᷑.xv.leuit.q;
viciũ ibi accipit᷑ ꝓ pena nõ ꝓ culpa.ſᷣm ꝙ viciũ ad quã

dam coꝛruptõeʒ nature ꝑtinet.ſicut &̊ pollutõ licet ñ ſit

peccatũ in doꝛmiẽte:ſignu tñ eſt culpe aliq.⁊ licet nõ
ueniat ex immũda cogitatõne:tamẽ ſicut dicit Yſi.flen⸗
dum eſt. dicit eĩ qui nocturna polluit᷑ illuſione.qᷓuis ex
tra memoꝛiã turpiũ cogitationũ ſeſe ſentiat: inquinatũ
tamẽ hoc vt temptaret᷑ ſue culpe tribuat.ſuãq; immũdi⸗
tiam ſtatim fletibus tergat.quia ſicut dicit greg. bonaꝝ
mentium eſt ibi culpam agnoſcere vbi culpa non eſt. hec
autem agnitio eſt pena. dicit em̃ Job. Si iuſtus fuero
ignoꝛabit hocipſum anima mea.

MRuerituepoſtea S. uij.

aliquis pollutus eſt in ſomno. paſtmoduʒz excitatur. pla
cet ꝙ ſic ſibi accidit.querit᷑ ergo vtꝝ ꝑ placentiã pollu⸗
tionis pᷣcedentis poſſit fieri pᷣcedens peecatũ. nõ vi⸗
cætur.ante em̃ q eſſet placẽtia.iam erat ↄpleta pollutio.
erat penalis tm̃.ſed qð iam totalit eſt ↄpletũ:ꝑ aduen
tum ſubſequẽtis nõ tranſmutat᷑ de ſpẽ in ſpẽm. ſiue ve
niat placẽtia poſtmodũ ſiue nõ.nõ fiet illa pollutõ de pe
nali tm culpabilis.¶ Querit᷑ etiã ſi alicui placeat ꝙ ſic
ſibi accidit.vtxꝝ illa placẽtia ſiue ↄſenſus ſit pctm vel nõ
⁊ ꝙ perm ſit videt᷑.ↄſtat em̃ ꝙ illa pollutõ ꝗdã motꝰerat
inoꝛdniatꝰin ipᷣo polluto.tale aũt placẽ non debuit.ſed
placẽtia eiꝰqð placere nõ debuit magis mala eſt:quare
videbit᷑ peccatũ eſſe ↄſenſus ille.¶ Sedotra. cõſenſus
ſiue placẽtia nõ dicit᷑ bona vel mala:niſi ex ꝑte eiꝰſuper
qdð tranſit.vnde ſi ↄſentimꝰbono faciẽdo eis modis ꝗbo
debz fieri. bonꝰeſt ↄſenſus.ſi aũt malo malꝰ eſt.&ſi pol⸗
lutio illa carnis q pceſſit ante fuit indifferẽs qddaʒ aũt.

cxxij.

¶ Queſtio

Polutn⸗ bonũ quia penale fuit.penale aũt ſᷣm ꝙ bmõi bonuʒ eſt hmõi vſq; ad rationem. ⁊ ideo tunc anima mota circa ta
riſimi patienti aĩe.videt᷑ ꝙ placentia illa ſuꝑ pollutionẽ pᷣteri⸗ lia fantaſmata eſt tota cauſa hmõi pollutionis.quod nõ
Nutrins tam nullo modo fuerit mala.⁊ ita neq; peccatũ.4l Pꝛe fuit in aliqua aliaꝝ dꝛaꝝ.vñ bec eſti maioꝛ. .

ndſenee

terea ex aliqua cauſa bona põt eſſe ꝙ placeat illi ꝙ fuit

¶Queritur poſtea S. inj.

ltercna⸗ pollutus.ſicut foꝛte placet illi qui pꝛius ſentiebat ſe gra
egapn⸗ uatum nũc aũt ſentit ſe exoneratũ ſi ergo bec nõ ſunt ni vtrum pollutio poſſit dici naturalis ſᷣm naturam in pꝛi
enſiztel ſi bona.quare erit illa placẽtia mala.¶ Sol.ad pꝛimũ mo ſtatu manentẽ.Et ꝙ ſic videt᷑alie em̃ eiectiones ſuꝑ
cunſedi⸗ dicimus ꝓᷣ ſecus eſt de conſenſu pᷣcedente actum.⁊ de eo fluoꝝ ſᷣm vim expulſiuam naturalr poſſent fieri in pᷣmo
ein.S qui ſequit.conſenſus eĩ pᷣcedens cauſa eſt actus qui ex ſtatu. vtpote ꝑ os.ꝑ narcs ⁊ hmõi: ſi is fuit oꝛdo vt ſu⸗
kpercntf ipſo conſequit᷑.⁊ ideo ⁊ bonitatem ⁊ malitiaʒ eandẽ vel Eꝑfluum nutritiue cedẽt in augmentatiuam. ⁊ ſuꝑfluum
eoinofi conſequentẽ pñt ſoꝛtiri actus ⁊ conſenſus ille ſiue place augmentatiue in generatiuã.⁊ ita eſſet reuera ſi iſte ope
ſodcoͤſn tia. ſed conſenſus qui ſequit᷑ actum. cum iam oĩno actꝰ rarent᷑ ſucceſſiue ſolum. ita ꝙ tm̃ vna ptꝰ alteram.2 vlt
te.Gi; ille ꝑfectus ſit anteꝙᷓ placentia illa veniat: nõ eſt cauſa generatiuam non eſt altera vis ad quam cedat ſuꝑfluũ
ſep illius actus.⁊ ideo ille actus ſiue bonus ſine malus ſit generatiue.hoc ſolum relinquit᷑ vt videt᷑ etiam ſᷣm natu
iaite actui pᷣcedenti nõ imponit malitiam vel bonitatẽ.vnde ram bñ inſtitutam vt ſupfluum ipſiꝰgeneratiue.natura⸗
Ncenne concedimꝰbene ꝙ ex conſenſu illo nõ ſit pollutio pꝛece⸗ liter eijciat vi expulſiua.ᷣ at fit ꝑ pollutõʒ.eſſet &̊ pollu⸗/
ie i⸗ dens peccatũ ſicut obijciebat.¶¶ Ad illud aut q̃ querit tio naturalis in pᷣmo ſtatu. Pꝛeterea illud idem qð eſt
fetun vtrũ conſenſus reſpectu iam facti peccatũ ſit.dicimꝰ ꝗ recte ad geneꝛatõz dum effundit indebitum vas.pollutõ
“K põt eſſe ſic vel aliter. Si em̃ fuerit pollutio ex debilitate eſt e debitum vas effuſum. p̊ etiam manente natura in
caſt nature vel infirmitate.⁊ poſtmodum ei cui accideret ex pᷣmo ſtatu ꝙ adhiberet᷑ debitum vas aut non.h̊ erat acci
nerher citatio placeat ꝓpter hoc ꝙ melius ſeruiet deo:nõ credi dentale vnde poſſibile fuit ꝙ non adhibeꝛet᷑.q̃re ⁊ poſſibi
dohieen mus talem cõſenſuʒz eſie peccatũ.ſi etiã placeat ꝓgter ex le fuit pollutõʒ ↄtingere etiam ᷣm pᷣmum ſtatum nature
tcamm onerationem nature tm̃ vtpote quia pꝛius erat grauatꝰ ed ↄ pollutio omnis hʒ delectationem oꝛientem ex
nſtzel modo ſentit ſe alleuiatũ.⁊ dico tĩ vt nullam velit ibi de ↄcupia carnis ðᷣ ſpm̃. de q̃ ad Gallł.v.ſ̊ omne qð hmõi
Ndils lectationem eſſe adhuc nõ credimꝰpoc eſſe peccatũ. Si eſt:ex coꝛruptione nature pᷣmitus inſtitute eſt.non ꝗ̊ erat
ſtooni aũt excitato placeat nõ ſicut dictum eſt.ſed placeat ei de poſſibilis pollutio 'm naturam pꝛimitus inſtitutam.
füune lectatio in vigilando quã habebat aliquo modo ſenſua⸗ Ad h̊ dicimꝰ ſᷣm Alug. ꝙ ſᷣm naturam in pᷣmo ſtatu
ogitai⸗ litas in doꝛmiendo.dum ↄſũmat᷑ pollutõ in vigilia q in⸗ omnia q̃ erant in homine:ita erãt ine bedientia ſui ſuꝑio
teſide choata fuerat in ſomno.ſicut accidit cuʒ aliquis in pol⸗ ris.vnumqðq; reſpectu alteriꝰ:vt tandem omnia regene
nmüca luendo excitat᷑ pꝛius doꝛmiẽs:tũc põt eſſe peccatũ ⁊ hoc rent᷑ ⁊ obedirent imꝑio ⁊ intentioni ſupᷣmi regentis ſiue
tepn Fm duos modos.aut em̃ cum excitat᷑ quis⁊ habet pla⸗ im ꝑantis.vnde tũc nihil erat poſſibile accidẽ in coꝛpoꝛe
noͤpt centiam circa hmõi delectationẽ que oꝛta fuerat doꝛmiẽ⸗ humano qð non intendẽt rõ.ſᷣ in pᷣmo ſtatu nunqᷓ vellet
oqlol do. eſt motus quaſi ſubitꝰvel repentinꝰ tm.ita ꝙ non ex rõ niſi bonum nec intendẽt. vnde q;tum ad omnia q̃ ſpe⸗
icetti deliberatõe ↄſentit delectatõi illi.etſi deliberaret nõ cõ⸗ ctabant ad vim generatinam nihil intendẽt niſi genera⸗
rc, ſentiret:⁊2 ſic ẽ veniale pctm rõne cõſũmatõis fete in vi⸗ re ꝓlem.⁊. G̊ ad cultum dei.hec at᷑ vicʒ ꝓlis generatio nũ
nan⸗ gilia.Aut mouet᷑ nõſolũ repente ſed etiã conſentit dele⸗ qᷓ fuit ꝑ pollutõeʒ cum deſit debitum vas.⁊ etiam quod
eſe ctatõni que obrepſerat ĩ ſomno.qð etiã placeret ſibi ha⸗ plus eſt.ſi eſſet debitum vas ⁊ eſſet generatio: non tñ ad
do bere cas debitũ receptõnis talis materie in qð refunde cultum dei:adhuc non eſſet h̊ ſᷣm naturam pᷣmam inſti/
ret illam. hoc ex deliberatõne. tũc tale qᷓuis initiatum tutam.cum ꝙ tunc nibil accidẽt pᷣter nature intentõʒ: pa
1 ſit doꝛmiendo:fit tamẽ moꝛtale peccatũ ꝑ hmõi cõſũma tet ꝙ non poſſet tunc pollutio accidẽ.¶¶ Ex qͥ patʒ ſolutõ
gs tionem in vigilia.vnde ANath.v. nõſolũ dicit᷑ peccatuʒ ad ſcðᷣm obiectum.manente em̃ natura in pmo ſtatu.nũ
nſir mechari exterius nec ſolũ ↄcupiſcere:ſed etiã videꝛe ad ꝙ̃ effundet e vas debituʒ.¶ Ad illud at̃ qd pmo obijcit
nop cõcupiſcendũ etiã moꝛtale. a ita cũ hoc ſit pluſe videre ꝙ alie ſuꝑfluitates poſſent eijci naturatr. dicimꝰ ꝙ foꝛte
en 90 ↄcupiſcendũ.ex cõſenſu facto ĩ vigilia erit bmõn moꝛ in pᷣmo ſtatu nulla eſſet omnino ſuꝑfluitas eijcienda in
*“ tale. Unde is erit oꝛdo.vt in ſomno bm ꝙ hmõi nullum coꝛpoꝛe humano.qð ſi eſt veꝝ:tũc falſuʒ ſupponebat iſta
* ſit peccatũ etiã ſi ſit ibi aliqua ſenſi ualis dvelectatõ. In vi rõ.tñ ſuppoſito ꝙ eſſent ille ⁊ eijci poſſent:adhuc dicimꝰ
nii gilia aũt ſi ibi ↄſũmet᷑ pollutio.r ſit placeẽtia delectatio⸗ ꝙ non eet ſimile binc ⁊ inde.ſuꝑfluitas em ſeminis tota
8 nis repentina: ſol tũc veniale.ſ̃ i aüt ſit plenus ↄſenſus liter debebat eſſe ad generatõez: vñ etiam tunc non eſſet
r tunc moꝛtale. Et ſic poteſt videri qdð ſupꝛa pꝛomittebat᷑ aliqð ſemen qð non eſſet aptum ad geneꝛatõʒ ·q̃liter nũc
ſen videlicet qtũ ad quid pollutio in ſomno poteſt fieri pec accidit in multis hominibo ⁊ mulieribo.⁊ ſic accidit de
catum. vtpote q;tum adↄſũmationẽ in vigilia ? quale. ouis auiũ ſine ↄmixtione fotoꝝ ex ꝗbo non pt ꝓduci aĩal
, Ex his etiam que dicta ſunt poteſt videri quoddã qdð ſi ̊ tunc eſſet ſuꝑfluitas ſeminis ex qͥ nõ fieret generatõ.
n poſſet queri.ſ.de comꝑatione illarum pollutionum.ſcʒ ſuꝑfluitas illa eſſet pᷣter intentõʒ nature ⁊ rõnis.qð nõ
4 que maioꝛ? que minoꝛ. hoc eſt que magis accedit vel re poterat eſſet pᷣmo ſtatu durante.⁊ ideo nunq potuit pol
e cedit a peccato. dicimus em̃ ꝙ minima eſt que fit ex in⸗ lutio accidẽ niſi ptnature coꝛruptõʒ. ex q̃ oꝛiginałr oꝛ⸗
n n mieate vel lilugꝛr poſtmoaum illa que fit ex ſuper tum habebat.
o uitate nutrimenti non ſcienter ſumpti. deinde vᷣo illa
ntio⸗ que eſt ex crapula. Sed tamen intelligend eſt. ꝙ ex cꝛa neritur poſtea .S. v.
Auen pula potuit eſſe du pliciter.aut em̃ fuit ſolũmodo pollu⸗ inter omnes peccantes q maxime excuſabiles ſunt. ſunt
eſt tio ex ſuperſfluitate nutrimenti ſumpti ad crapulã. aut ꝗ peccant er infirmitate.aut ſaltem ſi non maxime excu⸗
afe non ſolũmodo ex illa: ſed etiaʒ libido que mouit ad cra ſari tñ deberẽt pluſꝙ alij.ꝗ non ex infirmitate.⁊ qto in⸗
gt pulam:mouit quodãmodo 40 pollutionẽ ſiue delectatõ firmioꝛes tanto excuſabilioꝛes bis ꝗ minus. Si inter
lno nem talem in ſenſualitate ex cogitatione quaʒ habebat omnes vires maxime coꝛrupta eſt generatiuaĩ homĩe.
an delectatio gule ad delectationeʒ luxurie. vt ſicut venter excuſabilis videt᷑ eſſe magis in executione actuum ſuo⸗
ſe⸗ in genitalia fuerit ꝓrima:ita delectatio ſᷣm hee ⁊ ſᷣm il⸗ rum ĩᷓ alie.ergo ꝙ ꝓdeat in actum ſuum minus imputa
r la.⁊ tunc pꝛioꝛ pollutio minoꝛ eſt:ſequens autem maioꝛ bit᷑ a peccatum circa ipſam qᷓ circa alias. ſ̊ nutritiua
1 Anar in hac remota cauſa.ſ.ipſa libido peccatum eſt. 7 qaugmentatiua pñt ꝓdire in actus ſuos abſq; pct᷑is.
4 . tima autem maioꝛ eſt que eſt ex turpi imaginatione. ergo ⁊ ipſa generatiua poterit.cum ergo vnum operum
n ⁊ ſpecialiter quando eſt ab homine illa turpis imagina ſuorum ſit emittere ſuperfluitatem per pollutionem.
tiua quia fit ſtatus in ipa imaginatiua.ĩmo etiã trãſeat videtur ꝙ pollutio poterit fieri in ſomno? in vigilia

abſq; peccato. ¶ Ad q dicimꝰ. ꝙ ẽ quedã infirmitas
que eſt penalis tin.⁊ eſt alia que eſt penalis ⁊ vicioſa.de
illa que eſt penalis tm̃ veru eſt ꝙ quãtomaioꝛ eſt tanto
ereuſa bilioꝛem reddit illũ in quo eſt.ſi peccet ratõne il⸗
lius.ſed de illa que penalis eſt?⁊ vicioſa nõ eſt verum.· q;
quãtomaioꝛ eſt tanto excuſabilioꝛ reddatur infirmitas
illoꝝ. ⁊ hoc patet maiĩfeſte hoc exemplo. aliquis exiſiẽs
in gratia peccat.peccans infirmatur. ex illa impoten⸗
tia occaſionaliter cadit in aliud peccatũ.⁊ er illo infir⸗
mioꝛ eſt? ſic deinceps.cum licet ſit modo infirmioꝛ: no
tamen excuſabilioꝛ. qui peccat ex conſuetudine licet ſit
infirmioꝛ qᷓ qui ſemel peccauit tm̃ ip̃a enim infirmitas
ſua vel ex quo infirmabatuꝛ erat er peccato ipᷣo. dicimꝰ
ergo ꝙ penalitas ſine coꝛruptio que eſt ĩ generatiua nõ
eſt penalis tm̃.ſed ẽ penalitas vicioſa.vtpote que c cau⸗
ſa oꝛiginalis peccati in poſieris. Iuit em in ipſa duplex
coꝛruptio.vna in ſe que erat impotens reſiſtere malo.⁊
pꝛonus ad peccatũ.a hec fuit coꝛupta ſicut ⁊ alie.Alia
autem fuit eo ꝙ habebat coꝛruptionem non ſolũmodo
in ſe ſeo ad tranſfundendum in alijs. quod non habuit
aliqua aliarum. qtum ad hoc dicitur magis coꝛrupta
vel infirmioꝛ ꝙᷓ alie.¶¶ Qð ergo dicitur ꝙ infirmioꝛ vis
magis debet excuſari.hoc intelligitur eſſe verum quan⸗
Coille exceſſus infirmitatis in ipſa inſirmioꝛi eſt in eo⸗
dem genere in quo fuit infirmitas aliaꝛum.ſic autẽ non
fuit hic.maioꝛitas enim infirmitatis qua habundat ge
neratiua a ceteris non fuit in eodem genere in quo fuit
aliarum infirmitas ſicut viſum eſt. 4 Sed adhuc obijci
etur.abſtracta illa coꝛruptione que eſt ipſius generati⸗
ue reſpectu tranſfuſionis in aliquos.nunquid adhpuc in⸗
firmioꝛ eſt in ſe qᷓ alie vires? Ad quod dicimus ſᷣm pꝛi⸗
mam diſtinctionem.ꝙ etſi infirmioꝛ ſit: tamen infirmi⸗
tas iſta non ſolum ẽ penalis:ſed penalis ⁊ vicioſa.⁊ re

nera in tantũ infirma eſt. ita vt ipſa non poſſit exire in

actum ſuum ſine vicio loquendo abſolute.niſi excuſetur
vicium per aliquod bonum. ⁊? ratio huius eſt ſicut iam
dictum eſt in queſtione de oꝛiginali peccato.quoniã cuʒ
natura tota peccaſſet in adam peccante. debuit coꝛrum
pi actus ipſius nature.non ſolũmodo coꝛruptõne pena
li ſicut alij actus qui erant naturales.ſ.actus nutritiue
⁊ augmentatiue:ſed coꝛruptõne vicioſa.vnde ꝓpter hoc
ꝙ debita erat hec vis nature ſpãlius qᷓ; alie nature con⸗
muni.dico ↄmuni ꝓpter peccatum nature ſpãliter infli⸗
ctum eſt buic potentie 2 non aliene vt non poſſet exiꝛe in
actum ſuum ſine peccato.niſi excuſaretur aliquo bono.
quod nõ fuit in alijs viribus que coꝛrupte fuerunt.tan⸗
tumodo coꝛruptione penali ſed non vicioſa.

Dltimo queritur S. pj.

cæ cauſalitate ipſius pollutonis m ꝙ cauſa dicit eſſe i⸗

dignitatis ad ſacramentum altaris. videtur em̃ ꝙ non
cbeat accedeꝛe ad ſacramentum hmõi qui pollutus eſt
nocte.per illudqð dicitur.j.Reg.xxj.Dicitur em̃ ꝙ cũ
veniſſet dauid ad abymelech ſacerdotẽ ⁊ petiſſet panes
Apoſitionis.noluit abymelech dare niſi mũdi eſſent pu

eri a mulieribus.ſi ergo illud fuit figura ſacramenti al⸗

taris a qua ꝓhibebat immũditia coꝛpoꝛalis:multoma⸗
gis immũditia coꝛpoꝛalis ꝓhibet acceſſum ad veritatẽ

ipſius ſacramenti.¶ INem actus vxoꝛis qui meritorie

poteſt fieri ꝓhibet de congruo hominem accedere ad h̊
ſacramentum. cuius eſt ratio: quia in hoc ſacramento

mayime debet homo eſſe conuerſus ad ſpualitateʒ in ꝑ⸗
cipiendo illud.in hoc autẽ actu maxime efficitur homo

caro.valde ergo diſcõueniunt hmõi⁊ ꝑceptio ipſius ſa

cramenti.multomagis ergo ipᷣa pollutio debet repelle⸗

re a ꝑceptione iſta cũ non poſſit fieri meritoꝛie.⁊ ſit ibi
maioꝛ feditas ſiue inquinatio qᷓ; in actu vxoꝛio. ed
contra hec eſt autoꝛitas grego.in qua dicitur.ꝙ illuſio
per crapulam factam a ꝑceptione ſacri miſterij ꝓhibe⸗

re nõ debet:ſᷣ ab imolatione ſacri miſterij(vt arbitroꝛ)

cato actuali in

—

abſtinere debet humiliter. 4 Sed ſimiliter videtur ꝙ de
bet abſtineꝛe a ꝑceptione.dẽ em ſuꝑ illud Deut᷑.xxiij.vbi
dẽ. ꝙ debent ferri immũditie er caſtra reddit᷑ cã.q; dñs
in medio caſtroꝝ ambulat.ſi ꝗ̊ᷓ hec erat eauſa.cum mul⸗
tomagis dñs in ſacr̃o altaris poſſit dici eſſe in medio ca

ſtroꝝ. Eſt em̃ ibi ipſa diuinitas vere.⁊ ipſa humanitas

rõne coꝛꝑis ⁊ anime.nullo q̊ modo dʒ accedẽ pollutꝰad
ꝑcipiendum. IJbi etiam diẽ Glo.ꝙ etiam coꝛꝑalem mũ⸗
diciam diligit deus.¶ Item plus vnitur a incoꝛꝑat᷑ ali⸗
ꝗs xpᷣo in ꝑceptione ſacr̃i altaris ꝙᷓ in ↄſecratione.pt᷑ em
exñs in moꝛtali ↄſecrari non tñ incoꝛpoꝛari.cum g̊ ma⸗
gis ſit illud in quo fit incoꝛꝑatio: dʒ abſtinẽ a ꝑꝓceptõne
¶ Ad qð rñderi pt. ꝙ dupliciter dẽ debitum vel iu ſlicie
vel ↄgruitatis.qᷓtum eſt de debito iuſticie:non ꝓbibet il⸗
le ꝗ pollutionem babuit ꝑ ſuꝑfluitatem nutrimenti alſ⸗
ſumpti a ꝑceptione ſacri miſterij. pᷣceſſit em in pᷣcedenti
ipſa ſuꝑflua ſumptio.⁊ potuit purgari per penitentiam
vñ remanet tm̃ pollutio ſic pena.q́;tum autem eſt de de⸗
bito ↄgruitatis abſtinẽ dʒ ab immolatione ſacri miſterij
niſi fuerit maxima neceſſitas. vt ſi teneat᷑ celebꝛare qᷣti⸗
die nec habeat quem ſubſtituat. vel ſolẽnis fuerit dies
ita ꝙ ſcandalum cſſet ſi nõ celebꝛaret.⸗ Pꝛime due rõ⸗
nes intelligende ſunt ſic.vt ſi immũdus fuerit a mulieri
bus non accedat eo ꝙ indignus eſt ꝓter pctm.⁊ tenetur
abſtinere manente pcto. non autem ſic eſt de pullutione
qpt fieri ſine pcto.ſi vo eſſet cum pctĩo ſimiłr abſtinendũ
eſt. ¶¶ Ad aliud dicendum.ꝙ aliud eſt de actu vxoꝛio ⁊ de
actu pollutõnis.in actu enim vroꝛio licet meritoꝛie poſ⸗
ſet fieri tñ de difficili fit ſine pcto aliquo.eo ꝙ immiſcet
ſe libido. ideo in ꝑtibo illis vbi ſacerdotes hñt ↄiuges

ſiẽ eſt in ꝑtibo oꝛientalibo. ꝓpter honeſtatem non accede

bant cum cognouiſſent vxoꝛes.pollutio autem ſine pec⸗
cato pr fieri.⁊ licʒ cauſata ſit feditas in carne non tñ in
anima. 4 Ad tercio vᷣo obiectum dicendum eſt. ꝙ illud
xxiij. Deut᷑.in figura intelligebat᷑.Vñ qui habent immũ
ditiam ſpũalem moꝛtalem qꝗᷓ vere eſt immunditia: nõ ac⸗
cedant ad ꝑceptionem ſacmenti.qꝛ dominus eſt in me:
dio caſtroꝝ.cuius ſunt oculi mũdi ⁊ ad iniquitatem re⸗-
ſpicere non pt ſic̃ dz.j.Abac. Si vo fiat ſᷣmo de coꝛꝑali
mũditia illam etiam diligit eus. vñ nullatenus facien⸗
da eſt in caſtris.caſtra autem ſpũalia ſunt ipᷣe ecclie.vñ
non ↄuenit miſtris eccłie iacere intra eccłias dedicatas
ꝓpter immũditias coꝛꝑales que eis accidunt ſi aliter fi⸗

eri poſſit. ¶ Ad vltimuin vpo dicẽdum. ꝙ aliud eſt de ꝑce⸗

ptione ⁊ aliud de ↄſecratõe.ↄſecrare em ſacerdotum eſt.
ꝑcipere ðo eſt clericoꝝ ⁊ laycoꝝ.ↄſecrãs etiam oꝛdinat
ſe ac ꝑcipiendum ⁊ non ecouerſo: ideo maioꝛ dẽ actus.
multa autem repellunt a maioꝛi que non repellunt a mi
noꝛi.vñ multa ſunt illicita ſacerdotibo ꝗᷓ licita ꝓpło.ꝛ li⸗

cet incoꝛpoꝛet᷑ aliquis xpᷣo in ꝑceptione digna ſ⸗ acramẽ⸗

ti altaris.pollutio penalis tm̃ non omnino reddit indi⸗
gnum. AUnde diſtinguendum eſt. ꝙ quedam eſt penalis
tm in ſe ⁊ in oꝛigine ſua.quedam vo eſt penalis ⁊ vitio⸗
ſa ratione oꝛiginis. aliquando comitatur peccatum ali⸗
quando antecedit. cum ↄcomitat᷑ de cõgruo videtur eſſe
abſtinendum: quouſqʒ fiat purgatio a vitio vel per ↄtri⸗
tionem vel etiam per ↄfeſſionem.ſi vᷣo veniale peccatum
fuerit ↄcomitãs ⁊ neceſſitas enimeat celebꝛãdi nec ſit eui
ↄfiteat. ipᷣa neceſſitas excnſat.

Queſtio. cxxiij. De pec

mmuni gd ſit.

Ompleto tractatu

de oꝛiginali peccato.adiunante domino
tranſeundum eſt ad conſiderationem
actualis peccati: in quo perſona coꝛrũ⸗
pit perſonam. Pꝛimo ergo videndum
eſt de dininitõthus actualis peccati.Secũdo de diuiſio⸗
nbo. MPoſtea ſuo loco de ſpeciebo in qſtionibo ſeqntibo.

—

—— —

——— ¾ — - „ 4dNiB A

ed
rizeb
gdig
Imu
ecioct
Ghitag
luthh
en ni⸗
bieni
lng⸗
Pptöte
llicte
beril⸗
ſtial⸗
genti
tiamn.
NN⸗
illoi
ſe ur
t dies
ero⸗
ulieri
netur
none
ſendi
01de
epoſ⸗
niſcer
iuges
cede
epee
thin
luck
nmi
14.
nme⸗
fe⸗
gli
n⸗
dn
os
ſi⸗
Nee⸗
neſ
linet
s
ni
ln
ni
ndi
lis
lio⸗/
hli⸗
eſſe
ri⸗
n

Contra ſecundam S.j.

embenm primum

Am autem plures ſint diminitiones que
date ſunt a ſanctis de actuali pcto q̃ſdam
tangemꝰqᷓ pꝛincipalłr ↄogruunt pñᷣti tracta⸗
ui. Dicit em Aug. ꝙ pcĩm eſt conuerſio
voluntatis indebita ad commutabile bonum. 4l Item in
li.de li.ar. pctm eſt ſpꝛeto incommutabili bono adherẽ
commutabili bono.¶ Item Amb. per̃m eſt pᷣuaricatõ le
gis dinine. ⁊ celeſtium inobedientia mandatoꝝ. Ytem
Aug. in li. de veꝛa reli. Perm eſt appetẽ qð rpᷣc ↄtempſit
vel fugere q̃ xpᷣc ſuſtinuit.¶ Ytem in ij. ſen. di. xxxv. Pec
catum eſt dictum vel factum vel ↄcupitum g legẽ. Itez
Aug.in li. li.ar. ctm eſt affectio mala voluntaria.
4Item Augꝰ. pctm eſt actus incidens ex defectu boni.

yItem Anb. Pctm eſt carentia debite iuſticie ex ꝓpꝛia

voluntate ꝓcedẽs.ſic em̃ diuidit᷑ actuale pexᷣm 5 oꝛigina⸗
le:oꝛiginale em̃ pctm eſt carentia debite iuſticie aliunde
2tractum. Cum tot ſint diffinitiones peti. ſic pñt inter
ſe diſtingui ſᷣm com patõzʒ ad cauſas diuerſas vel T unt
peti vel ſui oppoſiti. Pctm em̃ in puatõe oſiſtit. Dimnit
autem pctᷣm actuale penes materiam multipliciter. Eſt
em̃ materia in q̃.⁊ ẽ materia ex q̃ͥ ⁊ eſt materia circa quã
Eſt materia in q vei ex q̃ determinat᷑.cum dẽ pctm ẽ af⸗
fectio voluntaria. affectio em voluntaria eſt id in qͥ fun⸗
dat pᷣmo petjm actuale. ANateria vo circa quam notat᷑
cum dẽ.pct̃m eſt dictum vel factum ⁊c̃.circa em̃ hoc ↄue
nit eſſe pcẽm. Materia vo ex q̃ notat᷑ cũ dẽ. pctm eſt actꝰ
incidens ex defectu boni.nam cum dẽ ex defectu boni:no
tari pt efect potentie vel ſcientie vel bonitatis. ꝓut dẽ
pet᷑m aliud eſt ex infirmitate ⁊c.Diffini etiam petm pe⸗
nes foꝛmam ſuam.ſ.pᷣnationem. cum dẽ pcẽm eſt caren⸗
tia de bite iuſticie ⁊c.⁊ adiungit᷑ cauſa ꝓpꝛia efficiens cũ
dẽ ex pꝛia voluntate ⁊c. Diffinit᷑ etiam reſi pectu cauſe fi
nalis ſiue reſpectu finis ipſius pct̃i.cum dz. pcẽm ẽ ↄuer
ſio voluntatis indebita ad commutabile bonum. Biffi⸗
nit᷑ etiam reſpectu cauſe finalis a qᷓ deficit cum dẽ. perm
eſt auerſio ab incom mutabili bono ſiue ſpꝛeto incommu
tabili bono ⁊c̃. Diffinit᷑ etiam reſpectu efficiẽtis a qͥ̊ defi
cit cum dꝛẽ.pctm eſt pꝛiuatio legis ⁊c. Diffinit᷑ etiam re⸗
ſpectu exemplaris a quo deficit cum dzẽ. petm eſt appete⸗
re que rpᷣe ↄtempſit ⁊c. Sic ̊ pt᷑ diffiniri ⁊ ꝑ cauſas ꝓpꝛi
as. 7 defectus cauſaꝝ ipſius boni. Quedam autem
diffinitiones ſunt communes veniali pcto ⁊ moꝛtali. vt
perm eſt affectio mala ⁊ voluntaria.⁊ petm eſt actus in⸗
ci ſens ex defectu boni.⁊ petm eſt ouerſio voluntatis in⸗
debita ad commutabile bonum. Quedam vo ſunt ꝓPꝛie
actualis moꝛtalis. vt petm eſt pᷣuaricatio legis diuine.
2 pctm eſt dictum vel factum vel ↄcupitum ) legem dei.
⁊ petm eſt appetere ⁊c.tñ ⁊ illa poſſet eſſe venialis pecca
ti.⁊ pctm eſt carentia debite iuſticie que conuenit actua
li moꝛtali.ſᷣm ꝙ debita iuſticia dẽ eſſe in perſona ̃m ſe.
nam ſi referat᷑ ao actum tm̃: pt dici ꝙ veniale pctm ẽ ca⸗
rentia debite iuſticie.¶ Poteſt tñ obijci de illa diffinitõ
ne. Pctm eſt conuerſio ⁊c. Indebitum em̃ dẽ qð eſt con⸗
trarium debito.ſᷣ̊ veniale pctm non eſt ↄuerſio ad muta
bile bonum ↄtraria debito. pt᷑ em̃ ſimul ſtare veniale pec
catum cum vᷣtute vel gra.ꝗ non eſt illa diffinitio commu
nis pct᷑i actualis venialis 2 moꝛtalis.¶ Ad quod dicen
dum. ꝙ indebitum pr dupliciter dici vel defectum a de⸗
bito aliquo.vel contrarium vniuerſałr.ſi pᷣmo modo:ſic
p ↄuenire veniali pcto.q em̃ venialiter peccat in locutõ
nis illo actu deficit a rectitudine locutionis nihilominꝰ
tñ pt᷑ hie modeſtiam virtutem. ſᷣm quaʒ pr᷑ elicere alios
actus rectos. J

diffinitõem obijcit᷑ perm eſt ſpꝛeto incommutabili bono

⁊c.pt queri cum idem ſit pctm ⁊ malum vtrum ex eadeʒ
rõne dicat᷑ malum ⁊2 petm. vel malũ qtum ad auerſionẽ

vtrũq; fieret:nõ dicerent᷑ duo m

ſiue ↄtemptum: peccatũ do qtum ad cõuerſionẽ. æ vide
tur ꝙ ſic. Peccatũ em̃ trahit᷑ in ſ pecies ex ꝑte conuerſio⸗
nis. ex illa vᷣo ꝑte debet accipi genus ex qua pte ſpecies.
ergo er pte cõuerſonis habet eſſe in genere. ¶¶ Item nul
lus vult malum. ſed aliquis vult conuerti ad mutabile
bonum. ſed nullus vult auerti a ſũmo bono.ergo malũ
non eſt m ſuam ratõnem in conuerſione ſed in auerſio
ne. ¶ Contra videtur ꝙ peccatum magis teterminetuꝛ
in auerſione. peccatum em̃ ↄmune eſt oꝛiginali actua⸗

—

li. ſed conuerſio nõ eſt mune vtriq;.auerſio em̃ paſſiue

dicta cõmune eſt vtriq;. ergo peccatum conſiſtit in auer⸗
ſione. Pꝛeterea conuerſio ad mutabile bonum nõ di
cit de ſe malum. peccatum vᷣo dicit de ſe maluʒ. ergo pec
catum magis determinat᷑ in conuerſione. 4 Sumiliter
videtur ꝙ malum ↄmuniter ſe habeat ad auerſionem et
conuerſionẽ.ꝑ hoc qð dicit᷑.ij.hiere. Duo mala fecit po
pulus meus. me vereliquerũt fontẽ aque viue. ecce auer⸗
ſio.⁊ foderunt ſibi ciſternas diſſipatas ecce conuerſio.
⁊ vtrũq; eſt malum. ergo malum conſiſtit in conuerſio⸗
ne.¶ Item peccatum veniale cõſiſtit in cõuerſione 7 nõ
in auerſione ſiue cõtemptu.⸗ peccatuʒ veniale eſt malũ
ergo malum conſiſtit in cõuerſione.¶¶ Pꝛeterea querit
vtrum auerſio a bono incõmutabili ⁊ conuerſio ad bo⸗
num omutabile ſint vnꝰmotus aut diuerſi.⁊ videt᷑ ꝙ ſic
ꝑ hoc quod dicit᷑ij.hiere. duo mala fecerũt xpkus meus
ſed duplex malitia nõ fundat᷑ niſi ſi up duplicem motum
ergo ↄuerſio ⁊ auerſio ſunt duo motꝰ.¶ Cõtra receſſus
ab vno termino ⁊ acceſſus ad alterũ terminũ nõ dicunt
duos motꝰ.idem em̃ motꝰ eſt quo redit᷑ a ſa neto dyoni.
⁊ itur pariſiꝰ.cum q̊ conceptꝰ ſiue auerſio ſit receſſus a
ceo. cõuerſio vᷣo ſit acceſſus ipᷣiꝰ volũtatis ad creaturã:
erũt ↄuerſio ⁊ auerſio idẽ motꝰ.cũ ſic referunt᷑ ad duos
termios. ¶¶ Pꝛefea vno ⁊ eodẽ actu.ſ.actu moꝛtalis pec
cati fit ↄuerſio ab incõmutabili bono ⸗ ↄuerſio ad ↄmu
tabile. ſunt vnꝰmotus. ¶ Ad qð dicendũ. ꝙ licʒ pcrmn
⁊ malũ reſpiciãt vtrũq;:in pctm actuale reſpicit plus a
ꝑte ↄuerſionis indebite:malum vo plus ex ꝑte auerſio/
nis.. Ad obiectũ aũt dicendũ.ꝙ licʒ pcto actuali ⁊ oꝛi
ginali ſit ↄmũe aueꝛſio.nõ ꝓpt hoc pctm actuale inq;tuʒ
actuale ↄſiſtit plus in auerſione:ſᷣ inqtuʒ ẽ moꝛtale.hic
aũt loquimur de pcto actuali inq;tuʒ actuali. Pꝛetea ſi
cut petm actuale duo dicit᷑ habere in ſe.ſ.carẽtiã 2 cõcu
piſcentiã: ita pctm actuale moꝛtale auerſionẽ 2 ouerſio⸗
nem.¶l Ad ſcõm vo dicendũ.q; licʒ ↄuerſio ↄmũiter di⸗
cta nõ dicat de ſe malũ.cõuerſio tñ ꝓutẽ in ratõne pcti
dicit ↄuerſionẽ indebitã.⁊ ſic eſt malũ 7 petᷣm. Ad il⸗
lud dᷣo quo querit᷑ etrũ ↄuerſio⁊ auerſio ſint idem motꝰ
vel idẽ malũ.dicendũ eſt.ꝙ cuʒ dicit᷑.ij.hiere.duo mala
⁊c̃.intelligendũ eſt ſic.vt delictuʒ ⁊ cõmiſſum ſint duo
mala. qdã em̃ põt erelinquere deũ 2 nõ cõuerti ad ido
la ⁊ eſi vnũ peccatũ ⁊ vnũ malũ.quidaʒ vᷣo conuertũtur
ad idola ⁊ ita addunt malum malo. Si dᷣo vnico actu
ala ratõe duoꝝ ſubiacẽ
tium.ꝑᷣ duplex malũ ratõe diuerſoꝝ termĩioꝝ.⁊ hoc mõ
eſt ĩ peccato actuali moꝛtali. VUnde vnicꝰ eſt motus. ſed
ille motꝰer comꝑatõe ad diuerſos termĩos: diuerſa 3 re⸗
it denoĩatõeʒ vt dicat᷑ receſſus 7 acceſſus.

ſpici — —eS
Contra tercl diffi. S.ij.

nitionẽ obijcit.videt᷑ ꝙ nõ cõueniẽter ſit afſignata idez
em̃ videiur deſignari ꝑ pᷣuaricatõeʒ legis ⁊ ꝑ inobedien
tiam mandatoꝝ.quicũq; em̃ pᷣuaricat᷑ contra legem in⸗
obediens eſt reſpectu mandatoꝝ ⁊ ecõuerſo.¶ Item di⸗

cit augu.ſuꝑ leuiti.quedã ſunt ꝓhibita qꝛ mala. quedꝗ

vo mala q; ꝓhibita.fiat ̊ mo de malo ante ꝓhibitõez

.

in tali nõ eſt pᷣuaricatio legis nec inobediẽtiq mandato
rum:⁊ in ꝑpetratõne illiꝰfit pctm. ergo nõ eſt vlis diffi⸗
nitio pcti.peccatũ eſt puaricato ⁊c.¶ Itẽ põt ſic argui

ↄtrariũ nõ cõuertitur cũ ↄtrario SApolitum nõ ↄuerti⸗

tur cũ ꝓpoſito.ſed obediẽtia nõ vuertit᷑ cũ virtute. in⸗

obedientia nõ conuertit᷑ cum peccato. (Za quod dicẽ⸗
dum. ꝙ illa duo poſita in dininitione pcti ẽm Ambꝛo.
ſic diſtinguunt quemadmodum diſtinguunt᷑ lex æ man⸗
Data.cum em pcipit᷑ tunc eſi mandatum. cum at᷑ ſtatuit
tunc eſt ler. Aliud autem eſt iuberi 2 ſtatui. ideo differt
p̃uaricatio legis ⁊ inobedientia mandatoꝝ. Gel alit vt
lex dicat᷑ in declinatione a malo ſm ꝙ lex dẽ in declinan
dis malis.ſancta p̃ceptio.mandatum vᷣo ptineat ad illa
ꝑtem iuſticie q eſt in faciendo bonum. ⁊ ſic diſtinguit p⸗
uaricatio ⁊ inobedientia ꝓut ad iſta referunt᷑.¶. Ad ſecũ

dum dom ꝗꝙ illud qð dic Aug.intelligit᷑ ee expᷣſſe/ phibi

tis.q̃d am em qꝛ expſſe ſunt ꝓpibita mala ſunt.q Fin ſe eſ
ſent indifferentia. alia ᷣo qꝛ ſunt mala: ſunt expᷣſſe ꝓhi⸗
bita. hic autem Fᷣm ꝙ accipit᷑ hec diffinitio intelligit᷑ lex
ↄmuniter adlegem nature ? ad legem ſeptam. vtraq; ei
eſt lex diuina. B̊ modo nullum eſt pcẽm qðs non in aliqᷓ

lege ꝓhibeat᷑. ¶· Ad tercium doᷣm. ꝙ licet obedientia nõ

conuertat᷑ cum vᷣtute. inobedientia tñ pt eſſe comitans
omne pctm. Sʒ inobedientia accipit᷑ duplicit᷑. Vno mõ
cum aligꝗs non facit qð p̃cipit᷑.vel facit qd ꝓhibet᷑.⁊ hoc

mõ ↄcomitat᷑ pctm.alio vᷣo modo accipit᷑ inobedientia cũ
non facit illud ad quod p̃cipit᷑ reſpiciendo a ð pᷣceptum.
vel cum facit id quod pꝛobibetur reſpiciendo ad pꝛohi⸗

bitionem.

(Kontrg quartam S. lij.

diſſinitionem obijcii.ſicut diẽ Aug.in li. de li.ar.libido

eſt radix omnium maloꝝ ⁊ cã.libido at̃ eſt amoꝛ indebi
tus.g̊ᷓ omne pctm eſt in apetitu.ſuꝑfluum ꝙ fuit ponere

alteꝝ membꝛoꝝ qð ↄſiſtit in fuga.i¶ Item fugẽ q rpᷣe ſu⸗
ſtinuit eſt timoꝛis. axpetẽ q̃ xpᷣc ↄtempſit ẽ cupiditatis:
Hᷣ nõ omne petm ẽ cupiditas vel timoꝛ.ſiẽ foꝛnicatio q̃ di
uidit᷑ ↄ cupiditatem. non eſt hec diffinitio vmuerſałr
ↄueniens omni pcto. Contra fuga dẽ eſſe triſtium.ap⸗
petitꝰ delectabilium. delectabile at triſte circueũt mo⸗
tum in volũtatibo.g̊ omnis volũtas eſt in apetitu vel fu

ga. pctm at᷑ eſt volũtas vel nõ ſine volũtate. Sᷓ om̃e pccm

ↄpᷣbendit᷑ ſub aliqͥ iſtoꝝ mẽbꝛoꝝ: appetẽ q̃ xpc ↄtemplit.
vel fugẽ qͥ ſuſtinuit.¶ Quod eſt ↄcedẽdum. Sicendum
eſt igr ad pᷣmum obiectum. ꝙ licet omne petm reducat᷑

ad libidinem tanqꝙᷓ ad radicem ⁊ cãm. libido at pꝛincipa

liter ſit in amoꝛe indebito ſiue ĩ appetitu indebito: nihil⸗
ominꝰ qdᷣdam pctm eſt in amoꝛe male accẽdente. qðᷣdaʒ
ex amoꝛe male humiliante ⁊ ſm hoc accipit᷑ hec diſffinitõ
libido em̃ accipit᷑ ↄmuniter vbi vult qð non eſt volendũ.
vel vbi reſpuit qð volendum eſt.¶¶ Ad ſecundum vo dicẽ
dum ꝓ licet non omne pctm ſit cupiditas aut timoꝛ.Fᷣm
pꝛic accipiunt᷑:tñ ſᷣm ꝙ cupiditas ⁊ timoꝛ large acci
piunt᷑: omne petm ex his oꝛit᷑ cauſis.

Contra quintam „S. iij.
diffinitõʒ obijcit.diẽ Ang.in li.de ſpũ ⁊ lit.ullũ petm
eſt qð non ↄcupiſcendo ↄmittit.ꝗ̊ omne pctm eſi ↄcupitũ.
G alia duo ſuꝑfluunt.ſ.dictum vel factum. 4¶ Item non
exiſtente dicto vel facto vel ↄcupito remanet pcĩm in aĩa
actꝰ em̃ traſit ⁊ macula remanet. non omne pet̃m eſt di
ctum c. ¶¶ Iem q̃rit᷑ ſi ↄueniat pctᷣo veniali ⁊ videt᷑ ꝑ h
ꝙ dr. vij. ad Ro.ↄcupĩam neſciebam.miſi lex dicẽt.Qon
ↄcupiſces.⁊ loꝗt᷑ ibi de ↄcupia veniali.ↄcupia ꝙ̊ venialis
cadit ſub ꝓhibitõe legis. ꝙᷓ petm veniale ẽ dicin vel fcĩm
vel ↄcupitum ↄ legem dei.q̊ᷓ hec diffinitio ↄuenit veniali
pcto.¶ Item ad idem. ex lege ꝑcipit᷑ ⁊ cognoſcit᷑ ꝙ con⸗
cupiſcẽ᷑ non debemꝰ.⁊ ꝙ pᷣmus motus malus eſt. ſᷣ̊ qð
pcipit᷑ ex lege:cadit aut ſub rõne mandatoꝝ. aut ꝓmiſſi
onij.ant,pꝓhibitionum. aut ↄminationum: ſed ↄcnpia nõ
cadit ſub mandatis qm mandata ſunt de bono faciendo
nec ſub.pꝓmiſſis qꝛ ꝓmiſſa ſunt de bono futuro habendo.

nec ſub ↄminationibo qm̃ ↄminatées ſunt de malo pene

vitando.g ſub/pbibitionibo legis cadit petm veniale. S
eſt legem dei. 4 Ag idem eadem eſt ratio circuli maio⸗

¶Cixrcaſ

ris 2 minoꝛis.ergo ſiłꝛ eadem erit ratõ iuſticie maioꝛis

q mĩoꝛis.ſed vemiale pcẽm fit ↄtra minoꝛem iuſticiã.qmm̃

peccãs venialiteꝛ nõ reddit deo honoꝛẽ debitũ:licet ipᷣm
nõ dehonoꝛet.peccatũ aũt moꝛtale fit ↄtra maioꝛem iu
ſticiam.quia peccans moꝛtaliter inqᷓtuʒ bmõi deuʒ de⸗
honoꝛat.ſi ergo eadẽ ſit ratõ maioꝛis iuſticie ⁊ minoꝛis

erit peccatũ veniale ↄtra tei iuſticiã ſicut ⁊ moꝛtale.ſed

omne quod fit contra dei iuſticiam fit contꝛa legem dei.
ergo peccatũ veniale fit contra legem vi. ¶ Ad qð di⸗

cendum.ꝙ bec diffinitio cõuenit tm̃ actuali moꝛtali pec
cato.4 Ao obiectum aũt pꝛimo dicendũ. ꝙ licet omne

peccatum cõcupiẽdo cõmittat᷑ tanqꝗᷓ ex pꝛima radice:ni⸗
hilominꝰtamen dicendo peccatũ ꝑ materiã circa quaʒ:
erit quoddã peccatũ dictũ quoddã factũ.quoddã concu
pitum.4l Ad ſcõm vᷣo dicendũ.ꝙ peccatũ oiffinit᷑ hic p
ut eſt actus.actus em̃ aliquo iſloꝝ modoꝝ ꝑpetrat᷑.pee
catum em̃ aut eſt coꝛdis aut oꝛis aut oꝑis.peccatũ autẽ
ꝓut eſt macula ſiue habitꝰ in aĩa.ſᷣm ꝙ dicit aug.in li.
de natura? gratia. Peccatuʒ eſt mala qualitas mẽtis:
ſic remanet tranſeunte actu.⁊ hoc modo nõ diffinit᷑ bic
niſi intelligat᷑ peccatuʒ actuale moꝛtale aut fit median⸗

te dicto aut facto⁊ ſic de alijs.¶ Ad tercium dicendum

ꝙ eſſe contra legem dei ꝓpꝛie dicitur de actuali moꝛtali.

ilud em̃ eſt quod m ſe pꝛohibet᷑.veniale aũt non pꝓhi⸗

betur ſm ſe:ſed ne ducat ad moꝛtale ꝑ cõtemptũ. Vnde
cum dicit᷑ non concupiſces.ſenſus eſt. concupiſcẽtiã nõ
duces ad conſenſuʒ ratõnis.quedã ergo ſunt directe
contra legẽ dei que ſunt ſimpliciter ꝓbibita. quedã vo
indirecte:⁊ hec nõ ſunt ſimpliciter ꝓhibita.ſieut eſt cõ⸗
cupiſcentia venialis.de qua dicit᷑.xviij.ecc̃i.poſt concu⸗
piſcentias tuas nõ eas ⁊ a voluntate tua auertere.ſi em
pꝛeſtas concupiſcentias aĩe tue:in gaudiũ facient te ini⸗
micis tuis.¶ Aoquartum vᷣo dicendũ.ꝙ quicquid pꝛe⸗
cipitur ex lege.directe cadit ſub aliquo iſtoꝛuʒ quatuoꝛ.
pꝛimus vo motus concupiſcentie implicite cadit in his

que ſunt legis. ⁊ ideo non opoꝛtet ꝙ ſit mandatum aut

pꝛomiſſum. aut pꝛohibitio.aut cõminatio: ſed quod ad
aliquod iſtoꝛum oꝛdinetur.¶ AVd quintum dicenduʒ ꝗ
licet actus venialis ſm ſe nõ ſit oꝛdinatus ad deuʒ .non
tamen peccans venialiter iuſticia pꝛiuat᷑ ſicut peccans
moꝛtaliter. hoc eſt: quia actus venialis peccati nõ de⸗
foꝛmat ſubiectum ſiue ꝑſonam.licet defoꝛmet actum. et

ideo nõ dicitur eſſe ↄtra legem dei. Etſi obijciat᷑ ꝙ pec⸗

catum veniale ponit ↄmunẽ cæfectũ in ſubiecto median
te actu: hoc nõ eſt ꝙ ponat defectuʒ ſũmi boni.ſ̊ alicuiꝰ
boni inferioꝛis.i¶ Ad illud vo qð obijcit᷑.ꝙ eadẽ ẽ ratio
maioꝛis iuſlicie ⁊ mioꝛis.dicẽduzʒ ꝙ hoc verũ eſt cum ex

eadẽ ꝑte accipit᷑ iuſlicia.pctm aũt veniale nõ ponit defe⸗

ctum in ꝑſona reſpectu rectitudinis que eſta deo. niſi qͥ
ad illu actum. ſed nõ ſimpliciter:ſed ponit defectũ recti

tudinis vel quo ad bonũ interiꝰvel quo ad bonũ exteri⸗

us in ꝑte nõ in toto.

tionẽ querit᷑.dicit᷑ em̃ ꝙ pctm eſt affectio volũtaria ma⸗
la.põt ergo obijei de eo ꝙ dicit pctm eſt affectio.videtuꝛ
em̃ ꝙ peccatũ ſit nõ res.ꝑ hoc qð dicit augu.in li.de na
tura ⁊ gratia.peccatũ dicimꝰnõ eſſe ſubſtatiaʒ.ſicut ab⸗
ſtinere a cibo nõ eſt ſubſtãtia.⁊ ſicut dicit᷑ ꝙ claudicatõ
eſt nõ res.ſed affectio ẽ res.̊ pctm nõ eſt affectõ.¶ Itẽ
aug.in li.de natura ⁊ gra.peccatũ eſt actꝰ perperã facti
ſed actus diuidit᷑ ↄtra affectionẽ.ergo pctm non eſt affe⸗
ctio.¶ Item ha bitꝰ affectio diuidaũtuꝛ ex oꝓpoſito.pec
catum aũt ĩ aĩa eſt habitus malus.ꝗ̊ pcim noẽ affectio.
4l Pꝛeterea addunt᷑ due differẽtie.ſ.ꝙ eſt voluntaria ⁊
mala.põt queri a quibo opoſitis ſeꝑant ille differẽtie.
d qð dicendũ ꝙ peccatũ eſt affectio.¶ Ad hoc aut
qð obijcit᷑ ꝙ peccatu eſt nõ res.intelligit᷑ ratõne defeciꝰ
qui adiungitur affectioni ratõne illius comꝑat᷑ clau⸗
dicationi et alijs defectibus.¶ Ad ſecundum vo dicen⸗

.„

miote
ſäi
lcetſon
oen in
Agde
Ninons
tale ſed
end,
dgöd⸗
talt de
ctonne
ciceni⸗
qncz:
lconan
khiep
glpee
ante
Ginli.
inithie
nedian
eydunn
lortolt.
Nn phi⸗
Gnce

nnünd

directe
tzd.
teſtco⸗
conen
liſteñ
tte ini⸗
iopre
gtpoꝛ.
ho
out
dao
g
ſon
ms
et
peo⸗
dian
icns
ratio
nmer
tdſe
niſi
rten
ten

v.
man
getn
dn
tab⸗
ui
N
ſ
f
e
0
17
6

Queſtio

dum. g illud qð peccatũ dicit᷑ eſſe actus.nõ re ugen ei
ꝙ dicit᷑ peccatũ eſſe affectio. actus em large umit᷑ pro
actu interioꝛi vel exterioꝛi.⁊ ſicut actus diuidit᷑ contra
ſubſtantiã:ita affectio contra naturã. Vnde aug-in li-
æ li.ar.nõ peccatũ nec ſuppliciũ peccati nature quedaʒ
ſunt: ſed affectiones naturaꝝ. peccatum em turpis c af⸗
fectio voluntaria: cui ꝓpterea penalis adbibet᷑ vt oꝛdi⸗
net eam nili tale eſſe non turpe ſit 2 decoꝛi vniuerſitatis
congruat vt peccati dedecus emũdet pena peccati.⸗
tereium dicendũ.ꝙ affectie aliquãdo ſumit᷑ ꝓ paſſione
in genere qualitatis.aliquãdo vo pmuniter ſumit ꝓ eo
qð in vi affectiua.affectio aũt pꝛout dicit᷑ eſſe in genere.
diuidit᷑ contra diſpoſitionẽ ⁊ habitum.ꝓnt aut dicituꝛ
illud qð eſt in via affectiua per modum diſi poſitõnis vel
babitus.ſm hoc non diuidit᷑ contra babiiuʒ. ⁊ ſic ẽ pec
catum affectio.il Ad vltimũ dicendum.ꝙ due ponutur
diſſferentie ſuꝑ genus affectõnis ſiue ſuꝑ affectionẽ tan⸗
q̃ᷓ materiã in qua quarum vna.ſ.hec di ferentia volũta⸗
ria:ſegregat ab affectione penali.hec aũt differẽtia ma⸗
la ſegregat ab uffectione voluntaria bona.que eſt ĩ actu

virtutis.

ontra ſeptunu S. vj.

diffinitõez que eſt. peccatũ eſt actus incidens ex deſectu
boni.poteſt obijci ratõne eius qð dicit᷑. ꝙ peccatũ dicit
actus incidens.cuʒ em̃ ille qui peccat intendat illũ actũ
non videt᷑ eſſe incidens. Incidens em̃ dicitur caſuale vł
foꝛtuitum.qdð non eſt autoꝛitate vel natura.⸗ Item cuʒ
dicitur ex defectu boni.poteſt queri quod ſit illud bonũ
videtur em̃ ꝙ ſit illud bonũ quod opponit᷑ peccato. pec⸗
catum em̃ eſt pꝛiuatõ boni.ſed ſm hoc poteſt dici ipᷣe de⸗
fectus boni.⁊ non /ꝓꝛie actus incidens ex defectu boni.
Ao quod dicendũ.ꝙ peccatũ dicit᷑ actus incidẽs.nõ
ia caſualiter incidat:ſed quia nõ ex neceſſitate ſed cõ
tingenter ꝓuenit ex voluntate.in volũtate em̃ eſt pecca⸗
re vel nõ peccare.⸗ Ald ſcdᷣm dicendũ.ꝙ defectꝰboni di
citur duplicit vel vt notet cauſaʒ ipius actus ↄtingẽtis
ex volũtate.Aolũtas em̃ aliquãdo ex infiꝛmitate aliqñ
ex ignoꝛãtia aliqñ ex certa malitia peccat. Uel põt defe
ctus boni dicẽ pꝛiuatõeʒ quadaʒ boni qð eſt virtꝰ.⁊ Fm
h hec pᷣpoſitõ ex.nõ notat cãm materialẽ ſ̊ cãm foꝛmalẽ
vt ſic ſit ſenſus.peccatũ eſt actus deſoꝛmatus.

¶ DMltiode üla diff. S. vyj.

finitõne peccatũ eſt carẽtia debite iuſticie ⁊c.põt eĩ que⸗
ri quid dicat᷑ inſticia.ſicut em̃ pctm eſt carẽtia iuſticie.
ita eſt carẽtia alteriꝰ virtutis.⁊ ita videt᷑ ꝙ nõ vłꝛ diffi⸗
niatur.¶! Pꝛeterea querit᷑ vtrũ ↄueniat veniali peccato
qui em̃ venialiter peccat.põt adhuc manere iuſtꝰ.g pec
catum ꝓut eſt omune moꝛtali? veniali. non eſt ↄmune

debite inſticie.il Pꝛetea ꝙ addit᷑ ex ꝓpꝛio arbitrio ꝓce⸗

ex li.ar.ꝓcedit.(¶ Ao qð dicendũ:.ꝙ iuſticia nõ accipit
ibi ꝓpꝛie ꝓ vna virtute:ſeo ↄmuniter ꝓ rectitudine vo⸗
luntatis. que attendit᷑ ̃ᷣm quãcũq; virtutẽ.¶ Ad ſcom
vo dicendũ.ꝙ pctm veniale nõ pꝛiuat ꝑſonam a iuſticia
vłꝛ ſed a rectitudine ᷣm illũ actũ.vnde ẽ ꝓpꝛie diffinitio
pct᷑i aciuali moꝛtalis.¶. Ad terciũ dicendũ.q hoc ꝙ di⸗
citur ex ꝓpꝛio arbitrio ꝓcedẽs. diſtinguit actuale moꝛ⸗
tale a moꝛtali oꝛnginali. oꝛiginale em̃ et ſi ſit ex li.ar. ꝓp⸗
prio ipſoꝝ parentũ.nõ tñ eſt ex ꝓpꝛio arbitrio ꝑuuloꝛũ
qui ↄtrahunt petm oꝛiginale er pᷣmis parentibo. ¶ Oc
caſione pᷣdictoꝝ querit᷑.cum pctẽm actuale pluribo nomi
nibo nomiĩet᷑.quõ differat ratõnes inter ſe.dicit᷑ eĩ pcem
macula.xiciũ.crimẽ.culpa.ſcelus.nephas.¶ Ad quod
Dicendũ.ꝙ macula dicit cefoꝛmitatem ꝑtis ſuꝑioꝛis vel
inferioꝛis aĩe.⁊ ita ponit deſfectũ gre. viciũ vᷣo ponit de⸗
fectum boni nature.peccatũ vᷣo dicit ↄuerſionẽ ad appa⸗
rens bonũ quod nõ eſt bonũ.crimen vᷣo ⁊ culpa reſpic⸗
unt ad exterius:crimen em̃ eſt peccatũ accuſatõe dignũ

dens. nõ facit 83 reſpectu alicuiꝰ.om̃e em̃ pctm

.cxxiij.

culpa vᷣo eſi pene obligatõis. ſcelus vᷣo ⁊ nephas aggra
uationeʒ dicunt ſuꝑ peccatũ.vt ſcelus dicat᷑ qð ſpeciali
ter eſt in iniuriã dei cum maxime.ſ.deus offenditur.ne
phas vᷣo cum maximũ illicitum eſt ꝑſone.phas em̃ idem
eſt qð licitum.ſcelus engo reſpicit deum queʒ offendit:
J has pᷣo pſonam que maxime delinquit.

dhucetiꝗ queri S. vuij.

ℳ

tur de hoc ꝙ omne peccatum dicit᷑ eſſe mendaciũ. ſicut
habetur ſuꝑ illud p̃s.quia delectaſti me domine in factu
ra tua.glo.omne peccatũ mendaciũ eſt quia contra legẽ
7 veritatẽ eſt.¶ Pꝛetea dicit augu.ↄtra maniche. Pec
care quid aliud eſt: niſi in veritatis preceptis errare.q̊
peccatũ eſt Aror⸗ omira mendaciũ ⁊ erroꝛ ſũt in ra⸗
tione.peccatũ aũt in volũtate.ergo pctm nõ eſt erroꝛ vł
mendaciũ.¶ Pꝛetea mendaciũ eſt ſpẽs pcti.q̊ nõ ↄuerti
tur. ꝗ4 IOtem erroꝛ eſt pena pct᷑i ſicut dicit aug. erroꝛ nõ
eſt natura homiĩs inſtituti ſed damnati Arasu

—

nõ eſt erroꝛ. Pena em̃ diſtinguit᷑ a culpa. d qð di⸗
cendũ.ꝙ mendaciũ accipit᷑ dupliciter.vno modo pꝛout
diffinit augu. Aldendaciũ eſt falſa vocis ꝓlatio cum in⸗
tentõne fallendi.⁊ ſic eſt ſpẽs peccati.Alio modo mẽda⸗/
cium dicit᷑ defectus a ſũma veritate.⁊ hoc modo pctm
dicit᷑ mendaciũ.omms em̃ peccans a ſũma veritate de⸗
ficit ſicut deficit a ſũma bonitate.q⸗! Ad aliud dicẽdũ.q;
peccatũ dicit᷑ erroꝛ.nõ foꝛmaliter ſed ꝑ quãdam ↄcomi⸗
tantiã.peccatũ em̃ in voluntate comitat᷑: erroꝛ in ratio⸗
ne. Vnde ꝓuerbᷣ.xiiij. Errant omnes qui opant᷑ malũ.
4 Ad obiecta aũt dicendũ.ꝙ illa ratõ qua dicit᷑ ꝙ men
dacium ⁊ erroꝛ ſunt in ratõne.nõ arguit niſi ꝙ pctm nõ
eſt mẽdaciũ vel erroꝛ foꝛmalit᷑: h̊ nõ negat quin hec ↄco
mitant᷑ pctᷣm. dicendũ etiã eſt.ꝙ licet erroꝛ ſit pena: ni⸗
hilominꝰalio mõ dicit᷑ diſpoſitõ ad culpã.⁊ illo mõ ac⸗
cipit᷑ in pᷣdicta ratõne.⁊ accipit᷑ vt diſpoſitõ ↄiũcta cul⸗
pe.Aliter em̃ accipit᷑ erroꝛ cũ dicit᷑: ꝙ adã errauit ĩ cre⸗
dendo eſſe veniale qð erat moꝛtale grauiſſimũ.⁊ cũ dr:
ꝙ erroꝛ eſt pena ſequẽs ex oꝛiginali pctẽᷣo.q Cũ aũt dici
tur pcẽm eſi errare in pᷣceptis veritatis.accipit᷑ erroꝛ ꝗ
eſt in ratione.cum peccatum eſt in voluntate.

cundo queritur de diniſionibo actualis
peccati· Ponunt᷑ autẽ plures diuiſiones.
quarũ vna eſt peceatum aliud eſt moꝛtale
aliud veniale. 4 Rein peccatuʒ aliuo coꝛ⸗
dis.aliud oꝛis.aliud oꝑis.⸗ Item pctᷣi aliud ſuꝑbia.
aliud inuidia ⁊c.4¶. Stẽ pcẽm aliud ex infiꝛmitate.aliud
ex ignoꝛãtia. alið ex induſtria ſiue certa malitia. 4 Itẽ
petm alið ex timoꝛe male hũiliantealiud ex amoꝛe ma
le accẽdẽte.¶ Item om̃e pctm ex concupiſcentia carnis.
vel oculoꝝ.vel ſuꝑbia vite.¶ Item aliud in deuʒ.aliud
in ꝓximũ.aliud in ſeipᷣm.¶ Item pcetẽᷣm aliud cõmiſſuʒ
aliud delictũ. Cum g̊ octo ſint diuiſiones attendendum
eſt qualiter inter ſe diſtlinguũtur. ¶ Diſtinguũtur autẽ
ſic diuiſiones.vt quedã accipiant᷑ penes materiaʒ.que⸗
dam penes foꝛmã.quedã penes affectõnes reſpiciẽtes fi
nem vᷣm ꝙ eſt pꝛincipiũ motus.quedã vo ᷣm ↄditões ex
ꝓte eiꝰin quẽ peccat᷑.quedã vᷣo ex ꝑte efficiẽtis. Erx ꝑ⸗
te materie accipiũtur tres diuiſiones.eſt eĩ materia cir⸗
ca quã:⁊ penes illaʒ accipit᷑ duplex diuiſio. vna que eſt
in veniali ↄmunis:⁊ veniali ⁊ moꝛtali.cum dicitur pec
catum coꝛdis.oꝛis.⁊ operis.vel cogitationis. locutio⸗
nis.⁊ operationis. Alia eſt pꝛopꝛia moꝛtalis peccati cũ
dicitur delictum ⁊ cõmiſſum. delictum em̃ eſt certa non
facere quod tenet᷑ facere.cõmiſſuʒ vᷣo certa facere quod
tenet᷑ non facere.⁊ hec diuiſio eſt reſpectu eiꝰ quoo pci⸗
pitur. Alia vᷣo diuiſio eſt penes materiam ex qua.cũ di⸗
citur peccatum aliud ex infirmitate ⁊c. Diuiſio vᷣo ſᷣm
ſpeciẽ attendit᷑ dupliciteꝛ.vel ſᷣm ſpeciẽ foꝛmalẽ.cũ dicit᷑
moꝛtale veiale. hec ei dꝛntia ẽ Fm reatꝰ.vlł ſᷣm ſpẽʒ ma⸗

cerialem cũ dicit᷑ aliud ſuꝑbia ⁊c̃. Diuiſio em̃ hec atten
ditur ſᷣm actus virium: diuiſio vᷣo que attendit᷑ reſpe⸗
ctu finis eſt cũ dicit᷑.aliud eſt ↄcupiſcẽtia oculoꝝ ⁊c̃·at⸗
tenditur em̃ ᷣm diuiſionẽ ↄcupiſcibiliũ ſicut dicit aug⸗
omnis em̃ peccans aut conuertit᷑ ad exteriꝰ bonum.aut
ad interius.hmõi aũt bona apparentia finis dicunt᷑ pec
cati.Ex ꝑte pᷣo efficientis ſumit᷑ illa diuiſio.Peccatum
aliud ex timoꝛe male humiliante ⁊c.timoꝛ enim ⁊ amoꝛ
ſunt diſpoſitiones efficiẽtis cauſe.Fᷣm quas ꝓducit᷑ pec
catum. Penes vo illum in quẽ peccat᷑ ſumit᷑ illa diuiſio
peccatuʒ aliud in deum ⁊c̃. omꝑant᷑ aũt he diuiſio
nes reſpectu diffinitionũ ſupꝛadictaꝝ. Diuiſio em̃ hec
aliud coꝛdis ⁊c̃᷑.ſiue cognitõnis ⁊c.accipit᷑ penes illam
diffinitionẽ. peccatum eſi dictum vel factum ⁊c. Diuiſio
aũt illa aliuo delictum ac.iuxta illam diffinitionẽ. ec
catũ eſt actus incidens ex defectu boni ⁊c̃. Diuiſio aũt
illa.peccatuʒ aliud moꝛtale aliud veniale.accipit᷑ iuxta

illam diffinitionem. peccatũ eſt auerſio indebita ad mu

tabile bonum.vel potius ad illã que ponit᷑. Peccatum
eſt meritũ pene.nam ſᷣm ꝙ cõuerſio eſt indebita ad mu⸗
tabile bonũ.poteſt eſſe dupliciter.aut ſub deo:⁊ ſic ẽ ve⸗
niale.aut pᷣferendo deo ſiue contra deũ:⁊ ſic eſt moꝛtale
Inqtum aũt moꝛtale dicit reatum pene eterne: veniale
vᷣo reatum pene nõ eterne quãtuʒ eſt de ſe.ſᷣm hoc cõue⸗
nit ipſam accipi iuxta iſtam peccatum eſt meritũ pene.
que nõ ſupᷣpoſita eſt: eo ꝙ nõ inuenit᷑ a ſanctis ſeo ẽ ma
giſtralis. Illa vᷣo diuiſio.peccatũ aliud ſuꝑbia ⁊c·acci⸗
pitur iuxta illam diffinitionẽ peccatũ eſt affectio volun⸗
taria mala ⁊c. affectio em diuidit᷑ ᷣm vires que afficiũ⸗
tur vel ſm ea a quibo afficiunt᷑. Ala vo diuiſio peccatũ

aliud eſt ex cõcupiſcentia oculoꝝ ⁊c.accipit᷑ ſᷣm illaʒ di

uiſionem. peccatum eſt ſpꝛeto incõmutabili bono ⁊c̃.ſic
em̃ diuidit augu.in li.de li.ar.pꝛius poſita diffinitione
Vnde coartat cõcupiſcentiã oculoꝝ ⁊ alia:ad concupi
ſcentiam illã qua auertit᷑ animꝰ ab incõmutabili bono.
poſſet tamẽ ↄmuniꝰaccipi.Illa vᷣo diuiſio peccatũ aliud
eſt ex timoꝛe male humiliate ⁊c.ſumit᷑ circa illã diffini⸗
tioneʒ peccatũ eſt appetere que xpᷣc ↄtempſit ⁊c̃. Illa vᷣo
diuiſio pctm aliud in deũ ⁊c.ſumit᷑ iuxta illã pctm ẽ ca⸗
rentia debite iuſlicie ex voluntate ꝓpꝛia ꝓducta. Juſti⸗
tia em̃ dicit oꝛdinẽ ad deũ ⁊ ad ꝓximũ ⁊ ad ſeipᷣm.qua
caret qui iniuriat᷑ deo vel ꝓximo vel ſibipſi.

ueſtio.cxxuiij. de pec/

un
cato veniali in ↄmuni.

, ℳ.
Is viſis cõſequen
ter ꝓcedendũ eſt ad pꝛimã diuiſionem
peccati actualis que eſt.peccatũ actua⸗
le aliud ẽ veniale aliud moꝛtale. Pꝛĩo
dicẽduʒ ẽ de veniali.Illud em̃ ẽ mioꝛis
culpe.a mĩoꝛibo aũt ꝓcedamꝰovſq; ad maioꝛa. Mã poſt
oꝛigiale pctm in ꝑpuulis:ſurgũt ex natura coꝛrupta pꝛiꝰ
venialia.⁊ poſtea moꝛtalia.Circa vᷣo veialia pᷣmoꝛlſide
randũ ẽ in genẽ.deinde dicendũ ẽ de ipᷣis ĩ ſperie Wir⸗
ca vᷣo ↄſideratõeʒ eiꝰin genẽ hec ſunt querẽda.Pꝛimũ ẽ
quid ſit veniale.Scðdo de differẽtia eiꝰ⁊ cõuenientia ad
moꝛtale.Tercio an veniale poſſit fieri moꝛtale. Quar⸗
to vtrum aliqua ꝗpoꝛtio ſit venialis ad moꝛtale.Quin
to queꝛit᷑ de radice venialis pct᷑i. Sexto in quo ſit venia
le petm. Septimo vtꝝ aligs poſſit eſſe ſine veniali pcto
vel nõ.Octauo cui oꝓponit᷑ veniale pctm. Mono ꝗd de⸗
beat᷑ veniali pcto.vtꝝ tm̃ pena tꝑalis aut etiam eterna
Decimo vtrum aliqua venialia remaneant poſt moꝛteʒ
in ipſis iuſtis ratione culpe. L

(Membꝛũ primũ
Irrca pꝛimum querunt᷑ tria.Pꝛimo vtruʒ
veniale peccatum ſit macula. Secundo ſi
eſt voluntariuʒ malum. Tercio quare di

ſ.
4 4 tariũ maluzʒ.qð videtur per hoc qð dicit au⸗
Agul. in li. de vera rel. Peccatum adeo volun

catur veniale.

ticulus primns

Dpꝛimũ ꝙ ſit macula.videt᷑ ꝑ h̊ qð die gꝛeg.
diſtiguẽs inter crimẽ ⁊ culpa.culpa polluit
Erimen extinguit.ſed veniale peccatũ eſt cul
pa:ergo polluit.quod aũt polluit eſt macula.ergo vem
ale peccatũ eſt macula.q¶ Cõtra ſi macula eſt defoꝛmat

mat imaginẽ dei.ergo tollit gratiã.manente em̃ gr̃a gra

tũfaciente defoꝛmat᷑ imago dei.¶ Ad hoc diceret aligs
ꝙ dupler eſt conuerſio li.ar.vna ad deum qut eſt bonuzʒ
ſupᷣmũ.altera ad inferiꝰvt ad carnem que regi debet ab

anima.a ꝑte voo ſuperioꝛi eſt li.ar.ad imaginẽ dei.a par
te dᷣo inferioꝛi nõ dicit᷑ eẽ ad imaginẽ dei.ex illa vᷣo par⸗
te ineſt ei veniale peccatũ.vnde veniale peccatũ nõ defoꝛ
mat li.ar.ſᷣm ꝙ elt ad imagineʒ dei.¶ Contra obijcit᷑ ꝑ

autoꝛtatẽ augu.in li.de tri.dicentis.cum ratõ ad inte⸗

illud in quo eſt:ſeo in li.ar.eſt. ergo defſoꝛmat li.ar.ſed
liberũ ar.eſt conditũ ad imaginẽ dei.ergo veniale defor

rioꝛa ſiue ſuꝑioꝛa ꝑcipienda.que nõ pꝛiuatim ſed mu

niter ab omnibo que talia diligũt ſine vlla anguſtia vel

inuidia:caſto poſſident᷑ amplexu vel ſibi vel alijs conſu

lit.⁊ ſi fallit᷑ in aliquo ꝑ ignoꝛantiam tꝑaliũ/quia ⁊ hec
tꝑaliter gerit ⁊ modũ agendi nõ tenet quã habebat: bu
mana eſt temptatio ſed humana temptatio eſt veniale

peccatũ.ergo in ſuꝑioꝛi ꝑte li.ar.erit veniale peccatum.
4 Stẽ aliꝗs ꝑ ſurreptõʒ cogitat inoꝛdiate de coꝛꝑe rpᷣi:

h ↄoſtat ꝙ illa cogitatõ ẽ de ſuꝑms.oↄſi deratõ aũt de ſuꝑ⸗
nis ſpectat ad ſuꝑioꝛẽ ꝑtẽ li.ar.ſ.ad ſuꝑioꝛẽ ꝑteʒ ratoõis
ergo veniale peccatũ põt eſſe in ſuꝑioꝛi ꝑte li.ar.
quod rñderi põt ꝙ macula põt accipi vel coĩter vel pꝛo⸗
pꝛie ᷣin q defoꝛmat᷑ imago dei.ſi accipiat᷑ mũiter: ſᷣm
hoc poteſt dici macula veniale peccatum. minuitur em̃
rectitudo eius quo ad aliquem actum. ſi pᷣo accipiatur
Apꝛie ſᷣm ꝙ defoꝛmatur imago diuina.ſic non dicit᷑ ma⸗
cula veniale peccatum. Et poteſt poni tale exemplũ.ali
quando em̃ intantuzʒ denigratur aliqua im ago depicta
vt videri nõ poſſit.aliquãdo vo ita obſcuratur vt plene
nõ poſſit dicerni.⁊ ideo ponit beatꝰgreg.talẽ differẽtiaʒ
inter veniale ⁊ moꝛtale:ꝙ veniale obſcurat moꝛtale ob⸗
tenebꝛat. 4 Ad illud vo qð obijcit᷑.ꝙ veniale ſit in ſupe
rioꝛi ꝑte ratõnis vel li.ar.dicendũ eſt. ꝙ ſi ſit ibi hoc eſt
in com ꝑatione ad infeꝛioꝛa.ex qua ꝑte veniũt fantaſma
tice cogitatões.nõ ex ꝑte dei qui ip̃aʒ aĩaʒ illuminat ad
recte cognoſcendum.
6

Arti

Veritur vtrum peccatum veniale ſit volun⸗

— ric-

tarium eſt quod ſi nõ ſit voluntariũ nõ eſt peccatuʒ.ſed

veniale eſt peccatũ ergo eſt voluntariũ.¶ Item peccatũ

eſt eoꝝ que ſunt in nobis.ſed ea que ſunt in nobis volũ ·

taria ſunt.voluntariũ em̃ eſt cuius pꝛincipiũ eſt in ipſo
ergo peccatũ veniale ẽ volũtariũ.⸗ Item volũtate libe
ra differimus a bꝛutis.ſed peccatum eſt in illo ſolum in
quo differimus a bꝛutis.ergo peccatum eſt in libera vo⸗
lütate. Kaner ſuꝑ illud. xxiiij. ꝓuerb. Septies ĩ die
cadit iuſtus.glo.ꝑ ignoꝛantiaʒ ⁊ obliuionẽ.vel ꝑ ſurre⸗
ptionem. vel ꝑ neceſſitatẽ.vel ꝑ fragilitatẽ caꝛnis.ſingu
lis diebo vel inuiti vel nolentes frequenter peccamus.
ſed illud quo peccat homo inuitus eſt inuoluntariũ.er⸗
go cũ hoc non ſit ibi dictũ niſi de veniali. erit &̊ veniale
inuoluntariũ.q Item.vij.ad Ro.qð nolo hoc ago.⁊ in
telligitur de veniali.ergo actus peccati venialis non eſi
voluntarium. Item augu.in li.retracta.Ille qui concu
piſcit aduerſus ſpiritum carne.nõ ea que vult facit.con
cupiſcit quið nolens. Eofenpiendo peccatur ſicut dicit᷑
in glo. vij. ad Ro. Hoc autein concupiſcere non eſt niſi
veniale peccatũ.ergo aliquod peccatũ veniale eſt malñ

AARr—
2

–

lel,
.
apnl
pn ee.

ſgg
Polnir
eſtal
Popen
ſat
ledſer
Gage
ſtälee
bonn
Aheteh
rieg Pr
iopen
höafe
Minte
edonnn⸗
tinel
Gconſu⸗
11 ber
nübir
enigle
gtum.
Krßi:
N ſap⸗
ratois
8
elpeo⸗
eren
wre
latue
mna⸗,
igli
eta
ene
tiaz
ob⸗
ſupe
ceeſ
na
10

Cnn
ati

N

goli⸗

¶ Lueſtio

non voluntariũ.¶ Ao qðs dicendũ.qꝙ om̃e pcim venia⸗
le dicit voluntariu. vel volũtate mouente ad boe. vel vo
luntate ꝑmittẽte ſiue nõ cohibente. Poteſt etia dici vo⸗
luntariũ malũ.quia ꝓcedit ab appetitiua quã debet re⸗
gere ratio..¶ Ad obiectũ aũt pꝛimo dicendũ eſt.ꝙ inui⸗
tus dicit᷑ aliquis peccare multipliciter. vel qꝛ nullo mõ
ſit a voluntate remota vel ꝓpinqua. eliciente vel ꝑmit⸗
tente ſiue nõ cobibente.⁊ ſᷣm hoc nullꝰ dicit᷑ peccare in⸗
uitus.Alio mõ dicit᷑ inuitꝰ peccare.qꝛ nõ ex toto in vo⸗
luntate.⁊ ſic põt aliquis inuitꝰ peccare.¶. Ad ſcðm vᷣo
dicendũ. ꝙ illud.vij.ad Ro.intelligi põt ſic: ꝙ actus ille
dicit᷑ inuoluntariꝰ.qꝛ eſt contra ratonem quo ↄcupiſcit
caro aduerſus ſpm̃.ſcʒ contra ratõeʒ rectã. EUnde ꝑ boc
vult oſtendere ↄtrarietatẽ motuũ inter legem mentis et
legem carnis.⁊ ratõeʒ ⁊ ſenſualitatẽ.⸗ Ad tercium di⸗
cendum ſᷣm eundẽ modũ. illud em̃ quod dicit aug.in li.
retract.eſt ad expoſitionẽ verbi pᷣcedentis.Si do obijci⸗
atur ꝙ nullꝰvult malũ.vnde dicit dyoni.in li.de di.no.
malũ eſt pꝛeter ratõeʒ voluntatẽ ⁊ cauſaʒ. Dicenduʒ eſt
ꝙ boc intelligit᷑ ratõne defoꝛmitatis quã nullus vult. li
cet velit ip̃am delectationẽ ad quã cõſequit᷑

Articulus tercins.

Einde querit᷑ quare dicat᷑ veniale.cũ nulluʒ
malũ ſit impunitũ.nullũ malnʒ eſt venia di⸗
gnum.ergo pctm nõ recte dicit᷑ veniale.vt ſu
matur differẽtia pcti actualis.¶ Pꝛetea differẽtie cõdi⸗
nidentes debent accipi pᷣm ↄſilem modum. ſed moꝛtale
peccatũ dicit᷑ cui debet᷑ moꝛs eterna.ergo differẽtia con⸗
diuidẽs debet reſpicere aliquã penã ↄtra reatum pene
eterne.ſed veniale ſub hoc noie dicit relaxationẽ a pena
ergo nec recte diuidit᷑ veniale ↄtra moꝛtale.Nec accipi
tur hic veniale ſicut pcẽm moꝛtale dicit᷑ veniale ꝑ penitẽ
tiã:ſic em̃ nõ differt eſſentialit᷑ veniale a moꝛtali.¶ Ad
quod dicẽdũ ꝙ veniale ſub hoc noĩe nõ dicit pꝛiã diffe⸗
rentiã diuidentẽ ↄtra moꝛtale:ſed circũloquit ꝓpꝛiã dif⸗
ferentiã.qꝛ oñ illud pcẽm qð diſponit᷑ ex aliqua oↄditõe
r &n vele/ ad rel axationẽ. licet de ſe nõ ſit termĩabilei tñ ex aliqua
ↄditõe termĩat᷑ niſi ei adiũgat᷑ moꝛtale ꝑ qð fiat ĩpemi⸗
tentia finalis.venialis dicit᷑ cui ꝑ ſe debet᷑ pena termi⸗
nabilis.⁊ in hac ratõe diuidit ↄtra moꝛtale.de bimʒ em̃
pene intermiabilis ? pene termĩabilis q̃ntuʒ eſt de ſe in
vnã ↄcidunt diuiſionẽ/ ? ſicut moꝛtale põt fieri venia di
gnum ꝑ penitẽtiã:ita ex oꝓpoſito veniale fit dignũ pena
intermiabili ꝑ ipenitẽtiã finalẽ.ponit aũt augu.talẽ ra
tionẽ.veniale eſt qð hoĩeʒ vſq; ad reatuʒ ꝑpetue moꝛtis
nõ grꝗuat ſed 2 penã meret᷑ ⁊ ſi facile indulgetur.

„
mbꝛu ſecudũ
cCEæcundo querit᷑ de differẽtia 2 ↄuenientia
. venialis ad moꝛtale. videt᷑ em̃ ꝙ ſit moꝛta
le illud qð dicit᷑ veniale. dicit em̃ augu.in
li.lxxxiij.q: hoc totũ? ſolũ homĩs malum
elſt frui vtendis ⁊ vti fruendis:ſed nõ eſt vti fruendis cũ
boc ſemper ſit moꝛtale.ergo eſt frui vtendis.ſed frui eſt
amoꝛe inberere alicui rei ꝓpter ſeip̃am.hoc aũt eſt moꝛ⸗
tale. ergo veniale eſt moꝛtale.4! Item petm actuale eſt ĩ
conuerſione ad mutabile bonũ.ſed cum duo ſunt termi
ni bonũ incõmutabile 2 bonũ cõmutabile.quãto axpꝛo⸗
pinquat plus ad vnũ:tanto recedit plus ab altero.eꝛgo
quãto plus cõuertit᷑ ad cõmutabile bonũ.tantomagis
auertit᷑ ab incõmutabili bono. ergo ꝑ pctẽᷣm vemale fit
auerſio ab incõmutabili bono ſed quãdo fit hec auerſio
eſt petm moꝛtale.ergo peccatũ vemale ẽ moꝛtale.: Itẽ
ſi differt veniale ⁊ moꝛtale.aut differt ratione pꝛincipij.
out ratõne finis.vel ratõne modi. Ratõne pꝛincipij non
videt᷑.ſQã idem pꝛincipiũ eſt vtrobiq;.ſ.mala voluntas
Ratõne finis nõ videt᷑.nam finis vtriuſq; eſt delectatio
in creatura. Mec ratõne modi.vtrobiq; eſt em̃ indebita
cẽuerſio ao mutabile bonuʒ. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ

riey

4
.

—

— %½„% %

cxxuij.

peccatũ veniale eſt libido ſine voluptas ĩ creatura citra

cxũ.circa moꝛtale vo eſt libido ſiue voluptas in creatu⸗

ra ſupꝛa deũ vel eque dro:põt em̃ creatura bene diligi

male.bene cum ꝓpter deũ eo modo quo debet.virtus em̃

eſt oꝛdo amoꝛis.ſi pᷣo creatura diligit᷑ nõ ꝓpter eũ oĩno
aut hoc eſt ꝓpter vtilitatẽ ſibi neceſſariã: ⁊ ſic poteſt di⸗
ci naturalis dilectio.⁊ hec etiã oꝛdinat᷑ ad deũ.licet ho⸗
mo nõ referat. Si aũt ibi querit᷑ voluptas ꝓut diffinit
augu.in li. v.reſponſionũ.tũc eſt altero pᷣdictoꝝ modo⸗
rum duoꝝ.⁊ ſic patet differẽtia venialis a moꝛtali. Cũ
gũt valde vicina ſunt in eodem genere materie.difficile
eſt dicere vſq; ad quid extendit᷑ veniale peccatũ:a quan
do incipit eſſe moꝛtale.¶ Ao obiectũ aũt pꝛimo dicẽduʒ
ꝙ illud dictũ augu. intelligit᷑ totũ malũ.i.ꝑfectũ malũ.

quod.ſ.eſt moꝛtale.⸗ Ad ſcðm vo dicendũ. ꝙ diffinitio
illa in qua ponit᷑ auerſio ab incõmutabili bono. ꝓpria ẽ

moꝛtali peccato ſicut dictũ eſt.nec ſequit᷑ quãtuʒ ↄuerti
tur aliquis ad cõmutabile bonũ tanto auertit᷑ ab immu
tabili bono:ſed hoc habet quãdaʒ ꝗꝓpoꝛtionemĩ moꝛtali
peccato.¶ Ad tercium dicendũ.ꝙ differẽtia venialis ⁊

moꝛtalis nõ eſt penes pꝛincipiũ neq; penes finem. vᷣ pe⸗

nes modũ ipᷣius actus ſpalem. Hoc aũt quod obijcitur
in contraꝛiũ.ſ.ꝙ vtrobiq; eſt cõuerſio indebita.dicendũ

eſt ꝙ tangit᷑ modus geneꝛaliteꝛ:ſed modi ſpeciales ſunt
oↄuerſio citra deũ vel ſupꝛa deũ indebita vel eque.

¶Mem bꝛuterciuz

Avlbbito quid ſit veniale 2 ꝙ differt a moꝛ⸗
tali:tercio querit᷑ vtꝝ veniale poſſit fieri

pinrte ene

—. 1 .

moꝛtale.Et videt᷑ ꝙ ſic.aug.nihil adeo ve
niale eſt:qð nõ poſſit fieri moꝛtale duʒ pla

cet. quare vlder ꝙ illud qð fuit veniale poſſit fieri moꝛ⸗

tale.4. IJtem aug.in li.de penitẽtia ⁊ loquit᷑ de venialiba
oĩa hec ſimł aggregata quo plura ſunt:velut ſcabies ne
cant aut decoꝛẽ faciei extermiant.ſed nõ diſiũgeret ita.

niſi aliquãdo ↄtingeret hoc aliquãdo illud.ergo aliquã

do venialia ſimul aggregata faciũt vnũ moꝛtale.ſed to
tius aggregati⁊ ꝑtiũ aggregatõis nõ eſt alia ſu bſtantia
ſed eadẽ.̊ veniale ⁊ moꝛtale eadẽ poterũt eſſe in ſubſtã⸗
tia. 4¶ Item p̈s.expectãs:multiplicate ſunt ſuꝑ cap.ca.

m. glo.aug. caue ſi vitaſti grãdia ne obꝛuaris arena mi⸗
noꝝ pctoꝝ. & minoꝛa pcta.ſ.venialia poſſunt obruere h̊

rF ie

hoc nõ eſt niſi fiãt moꝛtalia.⸗ Itẽ.j.ioh.j. Si dixerimꝰ

qꝛ petm nõ habemꝰ.ibi aug:in omeł.vel epla ſup illud.
multa leuia faciũt vnũ graue.multe gutie implẽt flumẽ.
multa grana vnã faciunt maſſaʒ.4 Item diſpoſitõ põt
fieri habitus ſubſtatia manẽte eadem.ſi em̃ qð eſt facile

mobile fiat difficile mobile.non ꝓpter hoc mutat᷑ ſuba qᷓ
ſubeſt illis diſpoſitõnibo.quare ſi veniale eſt ſic diſpoſi

tio moꝛtale ſic habitꝰ.manẽte eadẽ ſuba poterit veniale

fieri moꝛtale.¶ Sed oↄtra.cũ tu dicis ꝙ veniale põt fie

ri moxꝛtale.in peto veniali ⁊ moꝛtali duo ſunt actꝰpct᷑i:

2 macula ſequẽs erinde derelicta in aĩa. cũ ᷓ tu dicis ꝗ;
veniale põt fieri moꝛtale. aut tu intelligis q;tuʒ ad actñ
aut qᷓ;tuʒ ad defoꝛmitatẽ derelictã.ſed de actu hoc nõ pt
eiſe.ſi em̃ actꝰiſte venialis fuit ⁊ fiendo tꝛanſit:venialis
tranſit.ſed poſtq; tranſinit nec iterũ fit vemialis nec moꝛ
talis.qꝛ nunqᷓ; ampliꝰeſt.⁊ ſimiliter põt oꝓponi de quoli
bet actu veniali.Si dicat᷑ de macula ↄlſequẽte ad actuʒ.
adhuc nõ põt hec fieri illa.qm̃ macula defoꝛmans ima
ginem nõ dereliquit᷑ niſi ex actu moꝛtali. ̊ quecũq; ſint
venialia dũmodo nõ pceſſerit moꝛtale ñ fiet macula ani⸗
mam deſoꝛmas.⁊ ita quo ad maculã derelictã ex pecca⸗
to nõ poterit illud eſſe verum.¶ Rñdendũ cõcedimus
bene ꝙ vemiale nũqꝙᷓ fit moꝛtale vt intelligatur idem ᷣm
ſubſtantiã qð pꝛius fuit veniale moꝛtale fieri. neq; quo
ad actum neq; quo ad maculãverũ tamen eſt ꝙ veniale
quando inſurgit.ſi nõ cohiberetur:poſſet pꝛogredi vſq;
ao moꝛtale:nõ qꝛ ipᷣm in ſubſtãtia fieret moꝛtale:ſed qꝛ
ex ipᷣo occaſionaliter fieret moꝛtale pgꝛediẽdo.⸗ Qð ꝗ

—

.
at a. rn

rium accipiuntur ſᷣm mo
nalem. †P re ſor Hertian

dicit augu. NQibil adeo eſt veniale qð nõ fiat moꝛtale dũ
placet.põt eſſe ꝙᷣ cum aliquis diligeret aliquid veniali⸗
ter.quia etſi inoꝛdinate ſub cœo tñ:ꝙ pꝛogredeꝛetur illa
inoꝛdinatio donec eſſet iam ſupꝛa deum.tunc ergo ex ve
niali fieret moꝛtale.nõ quia illa placentia ſub deo vel ĩ⸗
oꝛdinatio facta ſit ſupꝛa deum. neq; illa que ſupꝛa deuʒ
eſt fuerit aliquando ſub deo:ſed quia occaſionaliter vel
ꝓgreſſiue ꝓuentũ eſt ab illa que erat ſub deo ad illam
que eſt ſupꝛa deũ.quia ergo placere dicit quietionẽ vo⸗
luntatis ſupꝛa aliquid:ita intelligẽda eſt autoꝛitas.iQi
hil adeo veniale eſt quin fiat moꝛtale dum placet.hoc ẽ
dum quietatur voluntas:non ſuꝑ ipſum veniale.ſed ſu
per illud ad quod veniale erat diſpoſitio.vt pꝛogꝛediẽs
ex ipſo.¶ Qð autem obijcitur poſtea.omnia hec ſimul
congregata necant ⁊c̃. dicimus ꝙ nunqᷓ intelligendum
eſt ꝙ venialia quotcũq; ſint neq; per ſe neq; per ſuã mul
titudinem necare pñt quàtuʒ eſt ex ſe.quia tamẽ freque⸗
ter conſueuit cõcomitari aliquod moꝛtale vbi tot fueꝛũt
venialia:ideo poteſt dici ꝙ ipᷣa necant ex adiuncto.⁊ ſi⸗
militer poſſunt dici exterminare decoꝛeʒ faciei nr̃i.lel
pñ̃t intelligi illa dici diſpoſitiue et non effectiue. r ge⸗
catur exterminãt.i.diſponunt ad exterminationeʒ ꝙ lie
ret moꝛtale ſi vſq; ad illud ꝑmitteret pꝛogꝛedi.¶ Uoil⸗

lud qð dicit aug. caue ne obꝛuaris arena.dicimus ꝙ ſi⸗

militudinarie loquit᷑ ibi.nec eſt ꝓgꝛia ſimilitudo ex toto
tamẽ quia ad terrendũ loquebat᷑:maluit vti minꝰ ꝓpꝛia
ſimilitudine qᷓ; nõ inducere timoꝛẽ reſpectu habũdantie
venialiũ.bene eſt ergo ſimilitudo q;tum ad hoc.ꝙ in ge
nere ſicut arena dicit᷑ leuis reſpectu grandiũ lapidum:
ita ⁊ veĩiale reſpectu moꝛtalis.tamẽ nõ eſt ſiłitudo ꝓpꝛia
quia arene multe ↄgregate nõ ex adiuncto ſed ex onere
ꝓꝛio pñt ſubmergere nauẽ. venialia aũt etiã ↄgregata
nõ pñt ſubmergere nauem aĩe nr̃e pondere ſuo:niſi fiat

exitꝰa genere venialis ſiue a ſpecie.¶¶ Et eodẽ mõ ſolui
tur qð dicit᷑ poſt multa leuia faciunt vnũ graue ⁊c̃.dici

mus ꝙ nunqꝙᷓᷓ manet eadem ſubſſãtia ſubiecta trãſmuta
tioni vt ex hoc fiat vel ex his.ſed ſemꝑ qᷓdtum ad ꝓgreſ⸗
ſionẽ in moꝛtale intelligẽda ſunt illa. 4¶ OQð aũt obijcit
ꝙ diſpoſitõ põt fieri habitꝰdicimꝰq hoc eſt verũ:ſed hẽ
de diſpoſitione oꝛdinata ad habitum in eodem genere.
vnde ſi ex veniali qð erat ſicut diſpoſitio fit habitꝰ.hic

eſt habitus nõ exiens genus venialis.

embrum quartũ

celbgit delectatõʒ venialis. cũ delectatõ pec
ati moꝛtalis ſit finita. finiti aũt ad finitũ in eodem ge⸗
nere eſt ꝓpoꝛtio.delectatio aũt mala cũ alia delectatõne
mala eiuſdem generis eſt. ergo peccatũ veniale ⁊ moꝛta

into queꝛi᷑ ð radice venialis pct᷑i.Et q̃⸗
ritur ſi illa radix ſit libido.⁊ videt᷑.libido
em̃ ſicut dicit aug.eſt impꝛoba voluntas.
ſed ex volũtate ĩpꝛoba pcedit veniale pec⸗

Neatumero libido eſt radix venialis peccati.⸗ Itez au

Varto querit᷑ de ꝓpoꝛtione venialis pecca
ti ad moꝛtale.Et videt᷑ ꝙ ibi ſit ꝙoꝛtõ de⸗
lectatio peccati moꝛtalis nõ in infinitũ ex

le erunt ꝓpoꝛtionalia.q¶ Contra delectatio peccati moꝛ

talis eſt in pferendo bonũ cõmutabile deo vel equando.

delectatio vᷣo peccati venialis ẽ in bono cõmutabili ſub
co.illicite tamen.ſed nulla eſt ꝓpoꝛtõ peccati moꝛtalis

in quo p̃fertur vel equat᷑ aliquid deo reſpectu venialis.

Item peccato moꝛtali debet᷑ pena eterna.peccato ve⸗

niali quatuʒ eſt de ſe nõ debet᷑ niſi pena tꝑalis.pene aũt

tꝑalis ad eternã nulla eſt ꝓpoꝛtio. ergo nulla eſt ꝓpoꝛtõ
peccati venialis ad moꝛtale.¶ Ad quod rũdendũ. eſt
accipere com pationem peccati venialis ad moꝛtale pᷣm

ipᷣam delectatõeʒ. ⁊ ſic põt eſſe ꝓpoꝛtõnabilis ſᷣm modũ

xelectatõis qui eſt ſupꝛa deũ ⁊ ſub do.⁊ ſic nõ eſt ꝓpoꝛ⸗
tio.itẽ nec roõne reatus qui ſequit᷑ ad hunc moduzʒ.¶Et

per hoc poteſt patere qualiter ad obiectum eſt reſpõdẽ⸗
dum. Pꝛima em̃ ratio pꝛocedit 'ᷣm ipᷣ̃am ſubſtantiã de⸗
lectationis. pꝛout finita eſt ipᷣa delectatio egrediẽs a vo

luntate rationali.Oue conſequentes rationes in cõtra⸗
um vel reatum in pꝛopoꝛtio⸗

gu.in y pono.Omne qð male libet libido eſt.ſed venia⸗
le eſt male libitũ.ergo reducit᷑ ad libidinẽ tanqᷓ ad radi
cem. ¶ Contra augu.in li.de mendatõ. libido eſt appeti
tus animi quo eternis tꝑalia pᷣponunt.ſed nullũ venia⸗
le a tali ⸗ ꝓcedit.ergo libido nõ eſt radix venialis
peccati. Ad quod dicimꝰꝙ ſicut vult augu.xiiij.de ci.
dei. libido tripliciter põt dici. Vno em̃ modo põt dici li
bido omnis inoꝛdinata vißir. centia ſiue ſit reſpectu ve
nialis ſiue moꝛtalis.⁊ de hac verũ eſt ꝙ eſt cũ oꝛiginali
in nobis. Alio aũt modo dicit᷑ libido nõſolũ inoꝛdina⸗
ta ↄcupiſcentia alicuiꝰ:ſed etiã inoꝛdinata cõtra deum.
Tercio aũt modo dicit᷑ ſᷣm ꝙ apꝓpꝛopꝛiat᷑ libido ad inoꝛ
dinatã concupiſcentiaʒ ſᷣm vim generatiuam tm̃.ſᷣm ꝙ
dicit augu.ꝙ oꝛiginale peccatũ tranſmittit ad poſteꝛos
nõ ꝓagatio ſed libido. Pꝛimo ergo modo dicta libidi⸗
ne põt eſſe radix.nõſolũ moꝛtalis ſed etiaʒ venialis.ſe⸗
cundo aũt modo radix eſt moꝛtalis im̃ 2 nõ veialis.⁊. B
mõ ↄuenit ei pᷣdicta diffinitõ aug.⁊ nõ pꝛimo modo.

¶ Mlembꝛuz ſextũ

Erx to querit᷑ in quo veniale peccatũ ſit tã⸗
4 2 . . .7 a,
. ᷓ in ſubiecto.In.ij.ſen.diſ.xxiiij.c.nũc ſu
— per eſt. videt᷑ ſm diſtinctõeʒ aug. ꝙ in ſen⸗
—ſualitate habeat fieri veniale.⁊ ſumit᷑ ab
ipᷣo augu. in. xij. de tri. In ſupᷣma aũt ꝑte rationis ſemꝑ
moꝛtale. In inferioꝛi aũt ꝑte ratõnis aliquãdo ↄtingit

veniale aliquãdo moꝛtale.4 Sed obijcit qm̃ ſicut dictũ

eſt ſupꝛa.ↄtingit ſᷣm ſupᷣmã ꝑtẽ ratõnis ꝑ ſurꝛeptõeʒ ma
le cogitare de coꝛꝑe xpᷣi.ↄſtat aũt ꝙ hoc moꝛtale non de⸗
bet dici. ergo in illa ſupᷣma ꝑte ratõis poterit eſſe venia
le. ¶ Item ꝓuerb.xxiiij. Septies in die cadit iuſtꝰ.glo.
ibi de leuibo peccatis agit.ſine quibo hec vita nõ ducit᷑
ꝓ ignoꝛãtiaʒ em̃.vel ꝑ obliuionẽ.vel ꝑ ſurreptionẽ.per
neceſſitatẽ.ꝑ fragilitatẽ carnis.ſingulis diebo vel inuiti

vel nolentes peccamꝰ.ſi ergo leuia ſunt peccata que peꝛ

iĩgnoꝛãtiazʒ vel ꝑ obliuionẽ vel ꝑ ſurꝛeptionẽ fiunt aliqũ
hec pñt incidere in ſupᷣmã ꝑtem ratõnis.videt᷑ ꝙ non
ꝑ boc diſtinguet᷑ veniale a moꝛtali: ꝙ non poſſit veniale
incidere in ſup̃mã ꝑtẽ ratõnis.¶ ¶ ð ↄcedimꝰdicètes.
ꝙ reuera bene põt eſſe in ſupᷣma ꝑte ratõnis. ſicut ſi per
ignoꝛãtiã.nõ eiꝰ ad qð tenebat᷑:ſed alicuiꝰ facti.vel per
ſurreptionẽ vel aliquid hmõi jd qð nõ deberet:velit vel
cogitet. Dicimꝰ ergo ꝙ diſtinctio venialis a moꝛtali nõ
ſolum attendẽda eſt ex differentia potentiaꝝ vel poꝛtio⸗
num in quibo ſunt.ĩmo etiã ex ꝓpꝛijs generibo actuum.
vnde in quodã genere actus põt eſſe veniale in qualibet
pte. ¶ ergo dicit aug.? habet᷑ in ſenten.ſicut pᷣdictũ
eſt.dicit com ꝑando peccatũ humanũ ad peccatũ pinoꝝ
parentuʒ. vt ſicut ibi fuit ſerpens qui nõ peccauit.⁊ mu⸗
lier que peccauit.⁊ vir qui conſenſit ⁊ guſtauit.⁊ tũc cõ
pletum eſt totaliter peccatum illud:ita in nobis eſt ſen⸗
ſualitas poꝛtionata ſerpenti.quia hec minume peccat.
MPoꝛtio inferioꝛ rationis mulieri que credidit ſerpenti.
qũẽ ↄſentit carni ſiue ſenſualitati.ſuperioꝛ po pars ipi.
viro que cum conſentit ad actum cõſumatum eſt petm.
nõ ergo iſta diſlinctõe vult dicere augu.ꝙ cuicũq; actui
illicito conſentiat ꝑs ſupᷣma ideo ſit illud moꝛtale.d lo⸗
quitur ᷣm ꝙ vires vel potẽtie vel poꝛtiones ipᷣiꝰ aĩe.ra⸗
tione ſue perfectõnis.magis apte ſunt ad hoc vt ex ipᷣis
eliciatur moꝛtale vel veniale ratione ſue imperfectõnis
vnde ſi alicubi erit veniale hoc maxime erit in ipſaſen⸗
ſualitate. Si aũt moꝛtale erit in ſupᷣma parte.non quia
ſemꝑ ibi ſit quilibz actus illicitꝰmoꝛtale:ſed quia ſi ali⸗

avt Ar

—

vern hαμιαια

vt⸗ ſi Wetg

4. weia

y,

vr deet f

6

——— ——WCũł

— ———

ecwte

E 6
idi⸗
volvnn.
higlepe⸗
zun
denin
Padraa;
lüvenin
erebialis
otdicili
bectu ve
uginali
norgina⸗
adum.
oad ino
poſtenos
tahbid⸗
iolis ſe⸗
lis⸗78
noco.

¶ Lueſtio

eubi debeat eſſe:hoc maxime erit in vi illa vel ꝑte qᷓ ma⸗

xime debeat eſſe ꝑfecta.⁊ ideo grauiꝰerit peccatũ in ipᷣa

In inferioꝛi at᷑ ꝑte ratõis ſᷣm ꝙ ↄuertit᷑ ad ſenſt nalitatẽ.
erit veniale. m aũt ꝙ ad ſuꝑioꝛẽ ꝑtem ratõis moꝛtale.

(Membꝛü ſeptunnz

Eptimo querit᷑ vtrũ aliquis poſſit eſſe ſi⸗
ne veniali peccato vel nõ. ſic videt᷑. ve⸗

Cut

velle 2 nolle. untn
ceſſaria in nobis.ergo nõ eſt neceſſe veniale eſſe pctm in
nobis.⸗l IJtem ponat᷑ ꝙ aliquis adultus ſit baptiʒatus
qui multa egit moꝛtalia 2 venialia. baptiſmus velet et
culpam a penam. ergo in inſtanti quo baptiʒatꝰeſt nul⸗
lum habet veniale peccatũ. ergo aliquis põt eſſe ſine ve
niali peccato.⁊ fit ſermo de his qui habuerũt naturam

rijs autẽ cauere poſſumꝰcum in nobis ſit

coꝛruptã. 4: Itez ſit ita ꝙ aliquis ↄmiſit quatuoꝛ venia

lia ⁊ nõ plura.⁊ conterat᷑ ſuꝑ illis.in contritõne autem
dimittit᷑ culpa.ergo nullã habet illarũ.ergo eſt ſine ve⸗
niali peccato.4 IOtem.xxiiij. ꝓuerb. Septies in die ca⸗
dit iuſtus ⁊ reſurget.⁊ loquit᷑ ibi de venialibo.ergo iu⸗
ſtus reſurgit a veniali.ſed cum reſurgit nõ habet venia⸗
le.ergo iuſtus põt eſſe ſine vxeniali. vnde dicit᷑ in glo.ibi

ſi malum eſt ꝙ cadunt.ne habeant in malo citius reſur
gunt. 4 Iem peccatũ ⁊ gratia opponũtur.ergo veniale

vt dirt mp“peccatũ ⁊ aliqua gratia. ſed põt aliquis habere illa gra⸗

gtüſitti⸗
c huͤeſe
ginſan⸗
ſumtteb
iigſeng
Ntine
Utdici
dezina
on ⸗
ſenia
glo.
ucit
per
noitt
epe .
alci hahvrte
toton
ſnilr
Nlics
tie
per
ſicl
egln⸗
Hottid
gliba .
nee ,
ts pen⸗
titttccd
ceelt⸗ er
hen
GA
N 4 6 ℳ
0%
e
s
s
,
gia
ͦ

w———

tiaz. ergo põt eſſe ſine veniali qð opponit᷑ illi gre.(¶ Cõ⸗
tra ꝓuerb.xx. quis põt dicere mũduʒ eſt coꝛ meũ.punꝰ
ſum a peccato. ſed ſi aliquis põt eſſe ſine veniali.poſſet
vere dici.ergo nullus põt eſſe ſine veniali oĩno.⸗ Item
ſuꝑ illud pᷣs.i Qon em qui oꝑant᷑ iniquitatem. habet᷑ in
glo. fomes qui eſt languoꝛ nature. cõmouet illicita deſi⸗
deria.⁊ ita ſine peccato nõ ſumus.j.ioh.j. Si dixerimꝰ

ꝙ peccatũ nõ habemꝰc.q¶ Item aug.ſuꝑ illã cano.Jo.

Smpoſſibile eſt aliquẽ hominẽ minimis nõ cadere pec⸗
catis: ergo neceſſe eſt eſſe ſub illis.⁊ illa ſunt venialia.
ergo neceſſe eſt habere venialia.¶ Item augu.de ſpũ 2
lit. Sicut nõ impediũt a vita eterna iuſtũ quedã venia⸗

lia peccata ſine quibo vita iſta nõ ducit᷑:ſic ad vitã eter
nanm nihil proſunt impio alia bona oꝑa.ſine quibo vita

cuiuſlibet peſſimi difficile inuenit᷑.ergo vita iuſti nõ eſt
ſine veniali peccato.q¶ Stem aug.in li.retract. Querit᷑
vtrũ ꝑfectio iſta ſic poſſit intelligi.vt cam verũ ſit nemi⸗
nem iam vtentẽ voluntatis arbitrio hic viuere ſine pec⸗
cato.a quo em̃ vſq; ad vnũ apicem lex ꝑfici põt. niſi a q̊
fiunt vniuerſa diuina mãdata.Ex his colligit᷑ ꝙ bomo
quilibet naturã coꝛruptã ſibi relictus nõ poteſt eſſe ſine
veniali peccato.(¶¶ Ad quod dicendũ.ꝙ eſt loqui diffe⸗
renter de tota vita homis habente naturã coꝛruptã.cuʒ
iam ꝑuenit ad etatem adultã in qua viget voluntas ra⸗
tionalis.2 eſt loqui de aliqua ꝑticula vite. Si fiat ſᷣmo
de tota vita ꝙ ſit ſine veniali peccato.hoc eſt de excellen
ti gratia ⁊ ſingulari.ſicut videt᷑ beatus auguſ.dicere de
beata virgine. Si dᷣo fiat ſermo de aliqua paꝛticula vite
poteſt aliquis eſſe ſine veniali peccato.Vnde conceden⸗
dum eſt ꝙ aliquis poteſt eſſe ſine veniali peccato.ql Ad
obiecta autem reſpondẽdo dicendum eſt ad pꝛimũ ꝙ in
telligendum eſt ꝙ hec ꝓpoſitio quis poteſt.aliquãdo ſu⸗
mitur † impoſſibili.aliquãdo ſumit᷑ ꝓ difficili.diffici⸗
le em̃ eſt vt homo habeat mũduʒ coꝛ. ſm illud.v.math.
beati mundo coꝛde.per hoc etiam ꝙ dicit quis poteſt di
cere:intelligitur ꝙ temerarium eſt ſe laudare vel iuſtifi
care.VUnde alia tranſlatio expꝛeſſius dicit.quis gloꝛia⸗
bitur caſtum ſe habere coꝛ.aut quis gloꝛiabitur mũduʒ
ſe eſſe a peccato.⁊ loquitur de gloꝛia apud hoĩes.4⸗! AUd
ſcᷣm vᷣo dicendũ ꝙ illud qð loquit᷑ ſuꝑ pᷣs.ꝙ nõ ſumꝰ ſi
ne peccato. intelligit᷑ ꝙ vix ſum? vel de tota vita habente
naturã coꝛruptã ſibi relictã intelligit᷑. YOllud etiam pꝛi⸗
ma Joh.j. Si dixerimꝰ⁊c̃.poteſt intelligi ſicut illud ꝓ⸗

niale em̃ peccatũ voluntariũ eſt.a volunta-

a quibo ant cauere poſſumꝰilla nõ ſunt ne

*

1

culpe ꝑ

77775

cxxuij.

uerb.xx.vel de tota vita vnde glo.qꝛ ſine peccato in hac
vita eſſe nõ poſſumꝰ pꝛima ſalutis ſpes eſi cõfeſſio ißa.
Fm aũt interlinearẽ que dicit elati de aliqua iuſticia no
ſtra.idem eſt ſenſus cum illo qui dicit᷑ in li.ꝓuer.i¶ Ao
tercium dicendũ ꝙ illuo qð dicit᷑. impoſſibile eſt ſanctũ
aliquem ⁊c̃.hoc eſt de neceſſitate coꝛruptõnis humane.
ſed nõ de neceſſitate ſimpliciter. Eſt etiam quedã neceſſi
tas ad veniale vt ad pᷣmos motus:nihilominꝰtñ põt ca⸗
uere hoc veniale vel illud determiate.¶ Ao quartuʒ ðvo
dicenduʒ.ꝙ illud qð dicit aug.in li.de ſpũ ⁊ lra.intelli⸗
gendũ referendo ad totã vitã poſt coꝛruptionẽ inolitam
4l Ad quintũ dicenduʒ de eo ꝙ dicit᷑ in li.retract.qꝙ hoc
intelligit᷑ de pꝛonitate li.ar.poſt coꝛruptionẽ.reducente
in actum qð pꝛius fuit in potentia dum erat in minori
etate.fomes em̃ ꝑuulum reddit concupiſcibilem.adultũ
reddit concupiſcentem.vel hoc intelligitur ꝙ vix eſt ho⸗

mo ſine peccato poſtꝙᷓ vtitur li.arbi.⁊ ideo in oꝛatione
cminica dicendum eſt dimitte nobis debita noſtra.

¶ Membrũ octauum

. Ctauo querit᷑ cui opponatur veniale pec⸗
catum. vtrum. ſ.gratie.ſiue caritati perfe
cte vel imperfecte. aut etiam pene. hoc eſt
VyVytrum pena ᷣm ꝙ bmõi poſſit tollere ve⸗
iale.:. E ergo opponit᷑ veniale gratie ecõuerſio ptʒ
ſic.malo opponit᷑ bonũ ſimpliciter loquendo. vnde ⁊ de
ſcendendo ſimpliciter poſſumꝰ dicere.ꝙ omni malo cul
pe oponit᷑ bonũ gratie.ſed veniale malũ eſt culpe.ergo
ei oꝓponit᷑ bonũ gratie ſiue gratia.quẽadmoduʒ diceba
tur gratia opponi peccato moꝛtali quia erat malũ culpe
4Quo ſuppoſito videlicet ꝙ; gratia oꝓponitur veniali ⁊
ipᷣm deleat:cum triplex ſoleat ĩ homine eſſe gra.quedaʒ
in baptiſmo que dicit᷑ gra baptiſmi.quedã in penitẽtia
poſt lapſum ĩ actuale peccatũ:⁊ hec dicit᷑ gra iuſtificãs.
quedã in fine ꝑſeuerantie ⁊ hec dicit᷑ gra fiualis.querit᷑
an quelibet iſtlarum gratiaꝝ deleat veniale. aut que ſic
7 que non:querit᷑ ergo de baptiſmali.uerunt aũt qui⸗
dam qui voluerunt dicere.ꝙ gratia baptiſmalis non de
neceſſitate tollebat omne vemale.⁊ ad hoc etiam poteſft/
adduci ratõ talis. Aliquis habẽs inoꝛdinatã delectatõ l. drlertio⸗
nem vxoꝛis ſub deo tñ:accedit ad baptiſmũ ⁊ dum acce⸗
dit ad baptiſmũ ⁊ ſuſcipit ipᷣm baptiſmũ.adhuc eodem
inoꝛdinato amoꝛe diligit vxoꝛẽ ſuã quo pꝛius.q̊ adhuc ẽ
in ipᷣo illud veniale:recipit tamẽ graʒ baptiſmalẽ. Iſið
ronſtat ergo gratia baptiſmalis nõ delet ſemꝑ omne ve

niale. d oↄtra.gratia ꝑ ſe non oꝑonebat᷑ pene.ĩmo
pene aũt non niſi ꝓpter culpã. ſed gra baptiſ⸗
malis in baptiſmo tollit omnẽ penam debita ꝓ actuali
peccato.ergo ſi rectius opponit᷑ culpe:multomagis tol⸗
lit omnẽ culpã. aũt in baptiſmo ꝑ gratiaʒ tollat᷑ oĩs
pena debita ꝓ actuali peccato.pena dico ad quã ſoluẽ⸗
dam obligatus erat baptiʒatus iſtud dicit᷑ muniter ⁊
dico pena actualiũ:ad differentiã penaꝝ ↄtractaꝝ qui
nõ tollũtur a baptiʒato quia ſunt ad exercitiũ.ſic vult
aug. vt moꝛs ⁊ miſeria ⁊ cetere penalitates nature que
ſanl oͤtrocte. Item ſi ſuo modo reſpondet pulchritu⸗
do gloꝛie pulchritudini gratie ⁊ econuerſo.ſicut ſponſa
xp̃ᷣi in gloꝛia nullã penitus nec paruã nec magnã habet

macula miſerie:ita videt᷑ ꝙ qñ ſponſa per graʒ aſcendit

⁊c lauacro baptiſmi.nulliꝰ modi maculaʒ peccati debet
habere.quare aut nõ reddet᷑ aĩa tota pulchꝛa ꝑ baptil⸗
mum. aut in baptiſmo tollet᷑ om̃e veniale de neceſſitate.
¶ Qò ↄcedimꝰ, dicẽtes ꝙ in eo qui recipit graʒ baptilſ⸗

malem. ⁊ hoc ſi nõ fictus accedit:delet᷑ ois culpa taʒ ve
nialis q; moꝛtalis.ſed dicimꝰꝙ ad hoc ꝙ fictꝰnon acce⸗

dat poſtq; adultꝰ eſt:exigit᷑ ꝙ ↄterat᷑ de pctis moꝛtalibo
quoꝝ habet noticiã ſen memoꝛiaʒ.⁊ etiam de venialibo

ſalteʒ in genere dolendo qð ipᷣe fecit.aut habet aliquodð

veniale.ſi enim non ita faceret:dicimus ꝙ fict accedẽt
id eſt non reciꝑet gram baptiſmaleʒ. ſed hoc facto vide⸗

licet habita dicta contritione? doloꝛe. dicimꝰ ꝙ gratia

baptiſmalis ⁊ ſi ſpecialiter eſſet ad culpam oꝛiginalem

tollendã.tamẽ poſtqᷓ; pceſñt ille doloꝛ ? adeſt baptiſma⸗
lis gratia.nõſolum tolletur oꝛiginale.ſed ⁊ actuale nõ⸗
ſolum moꝛtale ſed 2 veniale. nec tm̃ quo ad culpam ſed
etiam quo ad penam ꝓ illis debitam. cuiꝰ cauſa.qꝛ poſt
ꝙᷓ ſolutus eſt ab oꝛiginali contra qð erat ꝗra baptiſma⸗
lis.a mediante contritione ab ipſis actualibus.cum ba
ptiſmus virtutẽ baberet ex paſſione xp̃i.bene fuit moꝛs
xp̃ᷣi ita ſufficiens pᷣcium.vt ex ſolutione paſſionis illius
a quo virtutem habet baptiſi mus.abſoluatur baptizatꝰ
nõſolum ab omni culpa ſed ab omni pena debita ꝓ cul
pa ſua. et ideo aſcendit anima tota pulchꝛa 2 munga ſi
recipitur gratia baptiſmalis. tamen ꝙᷓuis ex ſolutione

moꝛtis xp̃i dimitti dicatur in baptiſmo omnis pena.e

ipſa paſſio fuit ſufficiens pᷣcium: non tamen in telligen⸗
dum elſt ſimilit in ſacramẽto penitẽtie. vt qᷓuis habeat
virtutem ex paſſione xp̃i.nõ tamen ſit amplius penites
cebitoꝛ pene. quia nõ eſt ſic inſtitutũ illud ſacramentũ
quin cum paſſione xpᷣi exigatur ꝓpꝛia pena ſatiſfactoꝛia
ab ipſo penitente.qᷓuis ipa paſſio xp̃i poſſet ſi ufficere
pena omniũ peccatoꝝ. ¶ G: ergo obicit de illo qui ni⸗
mis diligit vroꝛem ſuam ſed ſub deo tñ.⁊ accedit ad ba
ptiſmum ⁊c. dicimꝰꝙ cum teneat᷑ de omni veniali conte
ri ſaltem in genere.cõteritur de hoc ſaltem in genere cũ
alijs. vnde dicimꝰꝙ ei dimittit᷑ in baptiſmo.¶ Quod ſi
obijcitur quõ volenti dimittitur veniale.poteſt enim ita

eſſe ꝙ ipe non vult penitere de illo.ĩmo adbuc bene ꝓpo⸗

nit ꝙ diliget ſicnt ⁊ pꝛius.⁊ hoc cogitat dum baptiʒat᷑.
Dicimus ꝙ iᷓuis adhuc placeat ei actus iſte.cum tamẽ
nõ placeat quia peccatum:ſed quia hic actus.ĩmo mal⸗
let nõ eſſe peccatũ.eo ꝙ diſplicet ei omne peccatũ in ge⸗
nere.⁊ G etiã diſplicet ei.⁊ iſtud ſᷣm ꝙ pctm.iſtud auteʒ
dicimꝰꝙ ſufficit ad hoc ꝙ remittit᷑ ei in baptiſmo.

(Mueriturpoſtaa §. ſ.

de ißa gratia iuſtificante vtrũ opponit᷑ veniali.Et ꝙ nõ
videtur.quia ſi peccato oponit᷑ gratia.⁊ diuerſis gene
ribus peccatoꝝ diuerſa gra.ſi diuerſa ſunt genera pec⸗

catoꝝ veniale ⁊ moꝛtale.ergo diuerſe eis gr̃e ogꝑonunt᷑.

ſed gra iuſtificans eſt que oꝓponit᷑ moꝛtali.inſtꝰ em dici
tur qui ſine moꝛtali eſt coĩter loquẽdo.ergo eadẽ nõ op⸗
ponit᷑ veniali.¶ Ad quod dicimꝰ.ꝙ hec foꝛma argumẽ
tandi nõ valet.peccata ſunt multa vel mala:ergo bonũ
illis oꝑpoſitũ erit multiplex.quia etiam vᷣm phᷣm cũ bo
num teneat ratõeʒ medij? ita indiuiſibilis eſt.malũ ra⸗

tionem extremi ⁊ ita diuiſibilis:nihil ꝓhibet mali N,

multiplex oppoſito vnico bono. VUnde etiaʒ ſᷣm phᷣm bo⸗

num eſt vno mõ.malũ aũt multiphariã gra q̊ non oꝑtet

ꝙ; multiplicet᷑. quia ſufficit vna gra ad totũ mũdandũ.
qꝙᷓuis em multiplices ⁊ varie ſint auerſiones ipoꝝ peto⸗
rum:tamen gra non dicit᷑ qua poteſt homo tm̃ ꝑticula⸗
riter mũdari ab hoc vel ab illo. vel que poteſt mundari
banc pꝑtem anime ſolã vel illã.ſed que totã aĩiam.i.quã⸗
libet eius ꝑteʒ poteſt gratificare tollendo omne peccatũ

2 ideo gr̃a nõ eſt niſi vna que culpã deletſed qꝛ gra iuſti

ficans nõ delet niſi ea quoꝝ eſi cõtritio.dũmõ illoꝝ ha⸗
beatur memoꝛia.ꝗ hoc dicimꝰ:qꝛ ſi nõ habeat᷑ illoꝝ me⸗
moꝛia aut dñs reducit in illoꝝ memoꝛiam aut dimittit.
ſicut dicit glo.ſuꝑ.viij.math.ideo dolere debet de quoli
bet moꝛtali ⁊ de venialibo ſaltem in genere.⁊ etiam foꝛ⸗

moꝛiam. vt ſicut multiplicant᷑ peccata multiplicent᷑ do⸗

te de maioꝛibo venialibo in ſpeciali ſi habeat illoꝛuʒ me⸗

loꝛes de illis.vnde q;uis vna gratia ſufficiet.non tamen

vnus doloꝛ ꝓ hoc ſiue ꝓ illo. VUnde etiã ↄtritio dicitur
quaſi multe tritiones cõgregate hoc eil multi doloꝛes et
quia gratia nõ delet penã totaliter.quin adbuc ſit debi⸗
toꝛ pene.ſicut multi doloꝛes erant in remittẽdo ita mul⸗
te debent eſſe pene in ſatiſfaciendo.vna tamẽ gratia ſuf⸗

ficit.vnde etiam quẽadmodum licet plura peccata mor

talia differẽt in ſpẽ peccati.non tñ requirebant᷑ plures
gr̃e.ſed vna gra cũ pluribo doloꝛibo. ita poteſt eiſe ⁊ eſt
ïtum ad veniale 2 moꝛtale.

(Mueritur poſtta S. ij.

vtꝝ caritas opponat᷑ peccato veniali. ⁊ qd ſic videt᷑.con
ſtat em maioꝛ ẽ diſcõueniẽtia vniꝰdoni dei ad quodcũ
q; pctm ꝙᷓ vniꝰdoni ad alterũ.ſed caritas nõ ſe compati

tur timoꝛi ſeruili qui ẽ donũ dei ſicut vult aug.̊ multo⸗
minꝰcompatit nenann e qð dicimꝰ ꝙ bene cõpatit
ſecũ caritas veniale.¶¶ Oð aũt obijcit᷑ ꝙ nõ patit᷑ ſecum

timoꝛẽ ſeruilẽ.dicimꝰꝙ quẽadmodũ vult aug.in li.ↄtꝛa
epłaʒ fundamẽti.cũ dicit᷑ natura coꝛrupta duo dicunt᷑.
vel actio mala ſiih ꝙ natura vel actio.⁊ ꝙ coꝛrupta vel
mala ⁊ ſilłꝛ in alijs hmõi. ita dicimꝰ ꝗ; in timoꝛe ſeruili
duo dicũt᷑.ꝙ timoꝛ ẽ.⁊ ꝙ ſeruile inchiuz timoꝛ eſt: do
num dei ẽ.⁊ in hoc nõ repugnat caritati.inqtuʒ aũt ſer
nilis:ſic nõ eſt donũ.ĩmo ſecũ impoꝛtat fomitem in actu
qꝛ ibi viuit volũtas peccãdi.⁊ peccaret nõſoluʒ vemalit᷑
ſed ⁊ moꝛtaliter ſi ſperaret᷑ impunitas.⁊ ex hac parte re
pugnat magis caritati qᷓ; veniale quodlibʒ.vnde ex hac
pte non ſe compatit᷑ caritas illi. vnde argumentũ pꝛedi
ctum eſt a minoꝛi deſtructiuũ. non em̃ ſequitur ſi expel⸗
lit illuo cui magis opponitur ꝙ expellat illud cui minꝰ
opponitur.

(S ed queritr .§. i.

tũc vlteriꝰcũ veniale nõ opponit᷑ caritati ſimplicit.vtrũ
caꝛitati ꝑfecte ogonat᷑.Et ꝙ ſic videt᷑.qm.j.ioh.iiij.dĩ.
ꝙ ꝑfecta caritas foꝛis mittit timoꝛẽ.⁊ ̊ nõ dẽ de ſeruili
tm.illũ em̃ eijciebat etiã caritas imꝑfecta. Eñ de initia⸗
li intelligit᷑ q̃re ſi ille timoꝛ erat donũ dei.⁊ quo bñ ↄtin
gebat vti ꝙ; ad vtrũq; ꝑtem ſui.⁊ tñ ꝓpter ſua impꝑfectõʒ
foꝛas mittebat᷑ a caritate ꝑfecta.młtomagis veĩale qð
plus ſonat ĩ im ꝑfectõezʒ:videbit᷑ plus repugnare carita
ti ꝑfecte.⁊ ita caritas ꝑfecta nõ poterit ſtare cũ veniali.
YItẽ dyo.ad iohᷣ.euage. Si illi qs dicis ſctos diligũt
ea q̃ ſunt ſuꝑ terrã ab inherentibo male zelata a diuino
oĩno ceciderũt amoꝛe.⁊ non noui quõ vocent᷑ ſcti. Si g̊
ſancti dicũt᷑ ꝑfecti in caritate.⁊ nõ licet eis amare ea qᷓ
ʒelant᷑ ꝗ inherẽt terrenis.ſ.iſta tꝑalia.quin cadant a di⸗
uino amoꝛe. amare aũt iſta tꝑalia ?ᷣm ꝙ hmõi non dice
bat niſi veniale. videt᷑ ꝙ ꝑfectõ caritatis ñ poſſit ſecũ
pati veniale. Sʒ ↄnla ꝙ h eſt falſuʒ. ſic em̃ dictũ ẽ in.q.
pᷣcedẽti.quẽadmodũ dic aug.ſuꝑ pᷣmazʒ canonicã Yohᷣ.
im poſſibile ẽ ſanctũ aliquẽ aliqũ in mimis nõ cadẽ pec⸗
catis.oↄſtat aũt ꝙ aliꝗs ſanctꝰ hʒ caritatẽ ꝑfectaʒ.quõ g̊
habebit veritatẽ illuo verbum dyoni. ꝗꝓpter h̊ põt aligs
dicẽ᷑.ꝙ nec cuilibet caritati ꝑfecte oꝑponit᷑ veniale.ſed ſo
lum ꝑfecte caritati ↄfirmate.¶¶ Sʒ adhuc ꝙ h̊ nõ ſit ve e *
rum videt᷑.qꝛ cuʒ dicit᷑ gr̃a ↄfirmata q̃ pꝛiꝰdicebat᷑ ꝑfe⸗ .a
cta.nihil addit᷑ ad ꝑfectõeʒ pꝛioꝛẽ niſi ꝑſeuerãtia. Si ꝗ̊
ratio tempoꝛis aut durationis dũmodo ſit equa perfe⸗
ctio caritatis ſicut et pꝛius)nihil facit ad abijciendum
veniale pluſqᷓ; pꝛius.patet ꝙ etiam habens finalem ca⸗
ritatem etiam perfectam:poterit habere veniale ſicut 2
ſi non haberet finalem. ¶ Ad quod dicimus. ꝙ reuera
caritas perfecta multipliciter poteſt dici.Cum enim ca
ritatis ſit liberare vel ducere in libertatem. pꝛimo qui⸗
dem Em ꝙ oꝛdinat auguſti.gradus liberationis ſuper
illud Johᷣ.viij. Si filius vos liberauit ⁊c. liberat cari⸗
tas a moꝛtali.ſed non dum plena eſt hec liberatio:quia
iterum poteſt cadere liberatus in moꝛtale.Si autem in
tantũ ꝑficiatur caritas vt iam nõ poſſit cadeꝛe in moꝛta
le habens ipᷣamtunc ꝑfectioꝛ eſt qᷓ pꝛius.ſed adhuc im⸗
perfectio remanet: quia poteſt cadere in veniale. ER ſi
adeo perficeretur vt nec in veniale caderet.adhuc non
eſſet plena liberatio: quia remaneret fomes. Sed ad⸗ Prz
10

—˙ - — — — — —— — — —

“
der rt
V

huc extincto fomite adbuc ſupereſt vnus gradus ſcili⸗ Pya

–

NN1

Gr

Solet avet

Mueſtio

cet amotio fomitis ⁊ omnis miſerie.qui gradaus erit in
glia:⁊ tũc demum erit liberatio completa ⁊ plena liber
tas. MPoteſt ̊ dici perfecta caritas ad pñs tripliciter.
Vna ꝓut eſt in ſanctis iam gloꝛificatis.etſi de bac intel⸗
ligeret᷑ infoꝛmatus eſſe ſanctus cum diẽ Dyo. Si aliq̊s
dicis ⁊c.tunc non hʒ dubitatõʒ autoꝛitas dyoniſij.ↄſtat
em̃ ꝙ neq; ſanctꝰ iam gloꝛificatus neq; etiam in pnti vi⸗
ta confirmatus vt nõ poſſit peccare nec veniałr nec moꝛ
tatr.pt᷑ nimis diligere iſta terrena ſiue materialia ⁊ tem
ꝑalia.Alio modo pt᷑ dici ꝑfecta caritas ꝓut etiam eſt h
in bennibo in terra poſitis.⁊ h̊ duplicit.vel ſᷣm actum vł
Fſm habitum.Fm actum cum totalr tlectat᷑ caritas ali⸗
cuiꝰin amplexu ſpõſi.ita vt nihil aliud amplexet/⁊ buic
ꝑfectioni caritatis 'm actum bñ vexꝝ eſt ꝙ oponit᷑ veni⸗
ale. Si em̃ aliꝗs inoꝛdinate diligit aliꝗd licet venialr:
tñ cum deſcendit ad illud ſub deo.iam non totalłr adbe⸗
rebat affectus eius deo.⁊ ita cadit ꝑfectio caritatis qᷓtũ
ad actum. remanere tñ pt qᷓtum ad habitum. De iſta S
ꝑfectõne ſeda q eſt ſm actũ.pr intelligi illud qð dic dyo.
ꝓꝙ ſancti.i.bñtes hanc ꝑfectõʒ caritatis non diligunt ea
qꝗq ſunt ſuꝑ terram. Tercia at᷑ ꝑfectio eſt ſm habitum. vt
vicʒ qñ mens etſi non ſemꝑ ſm totũ affectum ſuum actu
alem dirigat᷑ in um. tñ vt freqnter facit.⁊ apta eſt ad
illud.⁊ huic ꝑfectioni 'm habitum non repugnat qn li.
ar.aliq poſſit moueri motu veniali ᷣm actũ. Uñ bmõi
ꝑfecta caritas non foꝛas mittit veniale. foꝛas tñ mittit
timoꝛem etiam initialem. Etſi querit᷑ quõ hoc ẽ. rñdemꝰ
y quemadmodum dic glo.ſuꝑ illud ps. beati omnes 4
timent dñm.timoꝛ initialis duos hʒ oculos. vnũ adp̃ᷣ⸗
mium reliquum ad penam.qtum ad oculum reſpicien
tem penam ſiẽ quam timet.mittit ſoꝛas ꝑfecta caritas ti
moꝛem initialem.qᷓtum at᷑ ad alium non eijcit ipᷣm ſ cõ⸗
ſummat. reqrit em̃ ꝑfecta caritas vt quẽadmodũ dilige⸗
bat eum ita totaliter hẽbat oculum ad ipſum.cum q dẽ
tollit initialem ꝗ tollit veniale.non ſeqt᷑.eſt em a maioꝛi
ↄſtruendo ⁊ a minori deſtruendo. Nam ſi volumꝰ recte
ↄſiderare.plus opponit᷑ motus ipſiꝰ timoꝛis initialis qᷓ⸗
tum ad oculum quem habebat ad penam ipſi ꝑfecte caꝛi
tati:qᷓ; motus venialis pcti:qð patʒ. motus em̃ caritatis
pfecte erat totalr in drum dvirigi ſiue totatr circa ip̃ᷣm af
fici.ex h̊ auteʒ ſeqbat᷑ non affici circa aliud.qᷓto afficitẽ
anima circa magis diſtans a ſummo bono:tantomagis
diſtat ille motus a motu caritatis ꝑfecte.Sed oſtat ꝙ in
genere eoꝝ q̃ ſunt!qð maxime diſtat a ſummo bono eſt
pena eterna: qꝛ hec eſt q̃ſi ſummum malum ſm ꝙ eſt po⸗
nere ſummum in genẽ mali pene. Vnde a plus diſtat qỹ
qðlibet bonum temꝑale a ſummo bono.qꝗ affici circa pe⸗
nam eter nam timendo ipᷣam plus diſiat a motu ꝑfecte ca
ritatis.qᷓ inoꝛdinate diligẽ ſub deo qð ↄtinet bonum tẽ⸗
ꝑale.ſ̊ pmus motus fuit ipſius timoꝛis initialis q;tum
ad eius imꝑfectõʒ. quam dicebat᷑ foꝛas mittere caritas
fecta.ſecundus at᷑ fuit motus venialis peti. VUnde patz
ꝙ pluſlonge repugnat timoꝛ initialis q̈tum ad illam ꝑ⸗
tem ſui ꝗ eſt timere illam penaʒ:ipſi caritati ꝑfecte q; ve
niale. Vnde non ſeqt᷑ ꝙ ſi foꝛas mittit qdð plus ſibi repu⸗
gnat.ꝙ foꝛas mittat üllud qð minus eſt.vñ etſi ꝑfectam
bñs caritatem nunqꝙᷓ moueat᷑ motu timoꝛis reſpectu pe⸗
ne eterne tñ pt᷑ peccare venialłr. Concedimꝰtñ bene cũ
peccat venialr ſᷣm actum.non hʒ tunc actu motum cari-
tatis ꝑfecte.ſᷣ tñ retinet habitum ipſius ꝑfectõis Pꝛe⸗
terea timoꝛ initialis qtum ad illud qð eſi timere penam
eternam. ꝓ ſe non pr eſſe: niſi vel qũ ninet᷑ de moꝛtali.vel
qñ timet᷑ vt non piene ſit ſatiſfactum. ſ nihil hox in ca⸗
ritate pfecta timet᷑.vnde ptʒ ꝙ non pt hẽe caritas ꝑfecta
ſecum motum timoꝛis initialis qum ad illaʒ ptem. Sʒ
diu in vita iſta eſt qtumcũq; ſit ꝑfecta caritas. niſi de
pãli gra aliter dñs diſpenſet:nihil ꝓhibet gqn aligs inoꝛ
dinatus motus venialis ſiue ꝑ ſurreptõz ſiue alio modo
poſſet ſurgere. 4 Sed adhuc obijcit.diẽ em Augo. ꝙ ſiẽ

ε7g „

gutta aque in camino.ita veniale peccatuʒ in viro ꝑfecto
pᷣ gutta aque non cũ ſtat camino ignis.eꝛgo neq; veniale
cum caritate viri ꝑfecti.quod ſoluitur. ꝙ non facit pfe⸗
cta caritas.vt veniale non ſit aliqũ vel non incidat. ſed
facit vt non duret quemadmodum caminus ignis non
faciebat vt non apponeret᷑ ſibi gutta aque. h̊ facit vt ap⸗
poſita non duret immo citius deſtru at᷑.pfecta eĩ caritas
ſtatim inflammat hominem vt doleat⸗ peniteat. im ꝑfe⸗
cta vᷣo caritas non ſtatim inflammat ad penitentiam de
veniali.ſed dimittit poſi vnum venire aliud. VUnde quã⸗
do ſic aggregant᷑ venialia multa latent in anima ſimul/
fit maioꝛ diſpoſitio ad pſtractionem nec dẽ ſtatim reſur
gere iuſtus a caſu ſuo.

Q neritur poſtea

dicitur Hiere. xlviij. ANdaledictus qui facit opus tei ne⸗
gligenter. alia lr̃a fraudulenter ibi.glo.ꝛego. DBeſidia
p toꝛpoꝛem naſcitur.fraus per pꝛiuatam electationem
illam minoꝛ amoꝛ dei exaggergat:hanc ꝓpzius amoꝛ ſui
excitat. ex quo videtur ꝙ in negligentia operis tei faci⸗
endi minuitur amoꝛ dei.ſed negligentia quoddam veni⸗
ale kes⸗ amoꝛ di ſiue caritas non minui poteſt per

veniale ſed eodem modo minuitur caritas tollitur to⸗
taliter.ſicut enim dicitur commumter.minui non poteſt
caritas niſi totaliter tollatur. aut ſi non ſuſtinetur oppo
ſitõ iſta. ⁊ tamen verum eſt indubitanter ꝙ; eodem quo
minuitur caritas modo. tolli poteſt tempoꝛis ſucceſſio⸗
ne.diminutio enim via eſt ad totalem abiectionem. qua⸗
re erit verum.aut ꝙ veniale non ſiat cum caꝛitate:aut
veniale ſᷣm ꝙ huiuſmodi poteſt tollere caritatem ex toto
quoꝝ vtrumq; falſum videtur. ¶ AVd quod dicimus.ꝙ;
gloſa ⁊ textus illi loquuntur de negligentia moꝛtali ? nõ
veniali.⁊ hoc patet per hoc ꝙ ibi dicitur maledictus.ma
ladictio enim non ſolet comminatoꝛie indici niſi ꝓ moꝛ⸗
tali in ſcriptura.Si ergo queritur quomodo ibi dicitur
minoꝛ amoꝛ dei.dicimus ꝙ amoꝛ ille qui ibi dicitur eſſe
minoꝛ. non accipitur pꝛo amoꝛe caritatis.ſed ꝓ amoꝛe
natur ali ſiue ꝓ amoꝛe voluntatis nature conſentanee.⁊
boc pt minui ꝑ perjm moꝛtale 7 qtum ad actum ⁊ q;tum
ad habitum foꝛte.

neritur poſtaa S. v.

cum moꝛtale ⁊ veniale genere differant 2 ratione pecca
ti. videt᷑ ſimilr ꝙ deletiuum vtriuſqʒ aut ſunpliciter ſit
diuerſum aut ſaltem ſi idem eſt in ſubſta ntia:quo ad di⸗
uerſos effectus ſit deletiuum huius illius.quapꝛopter
ſi gratia eſt deletiua moꝛtalis. aut non erit deletiua ve⸗
nialis.aut non ᷣm eundem effectum ſᷣm quem eſt deleti⸗
uum moꝛtalis. Et hoc concedi ſolet.⁊ ponimus exem⸗
plum tale.ſol ⁊ deſtruit tenebꝛam noctis.deſiruit etiam
nubem aliquando.que etiam nubes etiam erat cum ipᷣo
die. ſed hoc dicitur eſſe ſm duplicem naturam in ipſo
ſole: dicitur enim caler e⁊ lucere.⁊ ſᷣm ꝙ lucet deſtruit
tenebꝛam: Pᷣm autem ꝙ calet diſſoluet nubem. 2 ſimili⸗
ter ſolet dici ꝙ gratia ſᷣm ꝙ illuminans purgans eſt
moꝛtale. ſm autem ꝙ feruens purgat veniale. ¶ Sed
obijcit᷑ qm̃ ſi nubis natura non eſſet humida ⁊ diſſolubi
lis ratione aquoſita tis.ſed ſolum haberet naturam ob⸗
ſeuritatis:non ratione alterius actus expelleret ſol nu⸗
bem ꝙᷓ tenebꝛam. ſed ratione eiuſdem. ⁊ ſi ſ̃m magis 2
minus intenſi.ſed ſicut vult ꝛego.moꝛtale obtenebꝛat
⁊ veniale obſcurat. ergo ſi ſic eſtqratia hec.non pᷣm ali⸗
um actum opꝓponet᷑ veniali ⁊ ſᷣm alium moꝛtali. ſed dif⸗
ferentia erit ſolum ſᷣm maioꝛem ⁊ minorem intenſio⸗
nem eiuſdem octuo Ce nons concedimus dicentesꝙ qᷓ
uis aſſignetur ꝓpoꝛtio inter ſpi ritualia ⁊ coꝛpoꝛalia.⁊
per inſpectionem coꝛpoꝛalium quodammodo manudn⸗
camuur in ſpiritualia: non tamen vſq;quaq; eſt conue⸗
niens vel vnifoꝛmis ſimilitudo que pꝛoponitur inter

Aazes

ek e

¶ Queritur ergo

ſolum in genere/ dicimꝰ g. ꝙ ad dele

coꝛꝑalia 2 ſpiritualia.cum ergo pꝛeponit᷑ ſimilitudo de
ſole materiali ad tenebꝛam ⁊ nubem. ⁊ de ſole ſpũali ad
veniale 2 moꝛtale. bñ eſt ſimilitudo in genẽ ꝙtuʒ eſt ad hᷣ
ꝙ ſic maioꝛ qdammodo vᷣtus ſolis exigit᷑ ad expellendũ
nubem ᷓ; tenebꝛam. qd patzʒ. qꝛ nubes poterat ſtare eti⸗
am expulſa tenebꝛa cum ipſo ſole: ita qd ammodo maioꝛ
actus gre vel gra ad plura extenſa reqrit᷑ ad expulſionẽ
venialis q; ad moꝛtalis expulſionem.ſiẽ iaʒ videbit· bñ
tñ eſt da ꝙtum ad G.ꝙ ſol materialis cã eſt generatõis
nubis.⁊ etiam cã eſt diſſoluendꝭ eandem generatõz. ſol

at̃ ſpũalis.ſ.gr̃a nunqᷓ fuit cã generationis venialis. vñ
etiam nec foꝛte q̊ͥ ad hec ſimilitudo eſt.vt opoꝛteat alium.

eſſe actum qͥ expellit gr̃a veniale 2 qͥ expellit moꝛtale.ſe
eundem ad alia ⁊ alia extenſum foꝛte ſiẽ iam videbitur.
Quod g̊ obijcit᷑ ꝙ ſi ſpẽ vel gen ere dꝛñt veniale ⁊ moꝛ

tale:dẽnt ⁊ eoꝝ eletiua.dicimus ꝙ h̊ non ſegt . qĩ ſicut·

multoꝝ moꝛtalium ſpẽ differentium ſpẽ pĩ eſſe vna dele⸗
tiua ⁊ non coiuſlibet ſua ꝓpꝛia:ita ⁊ moꝛtalis ⁊ venialis
pr eſſe eadem deletiua. ſ differat᷑ ſolutio bui⸗ vſq; polt⸗

modum vbi meliꝰvidebit᷑. .
S.vj.

ratione dictoꝝ.ſi gra regrit ad tollendum moꝛtale ?⁊ ad
tollendum veniale. Itrum maioꝛ regꝗrat᷑ ad tallendum
moꝛtale ꝙᷓᷓ ao tollendum veniale.⁊ econuerſo. maioꝛ
ad moꝛtale minoꝛ ad veniale. videtur ex ratione ꝓpoꝛ⸗
tionis.ſic em̃ ſim pliciter loqndo pcto ogonit᷑ gra.j̊ ma
ioꝛi maioꝛ.⁊ minoꝛi minoꝛ.ſᷣ moꝛtale maius eſt ꝙᷓ; venia
le in genere pct᷑i.¶¶ Sed gᷓ eſt.qm̃ cum aduenit gra q tol⸗

lit moꝛtale.adhuc ſublato moꝛtali remanet veniale.qᷓ vrſi

cx?᷑ q; non tanta ſuſfficiat ad tollendum veniale q̃nta ad
tollendum moꝛtale.¶Zid qð dicimꝰ ꝙ in pcto ſunt duo
cõſideranda:culpa ⁊a pena/ad deletionem culpe in pcto
adulti reꝗrit᷑ gra cum ↄtritione.⁊ h̊ tam in moꝛtalibo ꝙᷓ

in venialibo.cum in reſpectu venialium ſufficiebat foꝛte

ↄtritio in genẽ. reſpectu autem moꝛtalium exigebat᷑ nõ
. Si 9 5. , endum gcqd erat cul⸗
pe ⁊ in moꝛtali ⁊ in veniali cum ↄtritõne debita:minima

ſufficiebat gra vt ita dicam q vna ⁊ eadem. vnde quem

admodum plura moꝛtalia diueꝛſoꝝ geneꝝ potuit vnica
gra delere.ita eadem gra fuit eletiua moꝛtalis ⁊ venia⸗
lis q;tum ad illud ꝙ habebant culpe.vnde nec maioꝛ nec
minoꝛ qtum ad vnum q q;dtum ad aliud reqrit᷑.ſᷣ̊ qꝛ ptꝰ
deletionem culpe erat nibilominus abſoluendus pctoꝛ
areatu pene ꝑ ſatiſfactõnem.ex iſta parte dicimꝰ.ꝙ etſi
Stia eadem ſu fficiat ad tollendum culpam vtrobiqʒ: tñ

ex parte pene maioꝛ ſatiſfactio reqrit᷑ ad moꝛtale ꝙveni

ale. Fm ꝙ diẽ Aug. in encheridion ⁊ hx in ſen.li.iiijdi.
xvj.c.vlt. ꝓ pctis quotidianis bꝛeuibo leuibuſq; ſine
ꝗbo hec vita non ducit᷑ quotidiana oẽo fidelium ſatiſfa⸗
cit.eoꝝ em̃ eſt dicere pꝛẽ nr̃ ꝗ es in celis ⁊c̃.⁊ delet hec oꝛo

minima quotidiana pcta.talis autem ſatiſfactio non ſuf
ficiebat maioꝛibo.Similr autem ⁊ de ipſa ↄtritione dici

mus.ſẽm ꝙ ipſa fuit ſatiſfactoꝛia intra.quemadmodum

alia oꝑa pnie fuerunt ſatiſfactoꝛia er)de ipᷣa inquam co

tritione dicimus.ꝙ maioꝛ debuit eſſe reſpectu moꝛtaliã
ỹ̈ reſpectu venialium.

Qnueritur poſtea S. vij.

poſſibilitate motus venialis ⁊ motus caritatis.hoc ẽ
vtꝝ pñft ſimul ſtare in eodem.⁊ ꝙ in eodem m diuerſas
vires non eſt difficile ꝓbare vt videt᷑.qm̃ ſi diuerſe vires
ſimul pnñt mouere nihil ꝓhibet vt videt᷑. rõnalem ꝑtem
moueri motu caritatis: aliam autem motu inoꝛdinato
ſiue veniali. Sed vlteꝛius eſt.q.vtꝝ ſᷣm eandem vim pñt
ſimul ſtare duo motus.alter ex caaitate.⁊ alter venialis
⁊ ꝙ non videt᷑.iQam ſi vis in q̃ eſt motꝰcaritatis vis ſim
plex eſt. imꝑtibilis eſt.⁊ qð eſt ꝑtibile non ſm ꝑtem ⁊ ꝑ⸗

tem ↄueꝛtit᷑ ad multa. tũc videt᷑ ꝙ nõ poſſit ſimul ↄuerti

ad multa vis iſta.ſᷣ aliter non poterant eſſe motꝰ plurea

ſimul.quare videt᷑ ꝙ non poterant ſimul ſtare motus ve
nialis 1⁊ motus ex caꝛitate in eadem vi. Sed adbuc ſi H̊
eſſet verum.quero vlterius.vtrum in eodem motu poſſʒ
incidere quod eſſet ex caritate.⁊ q; eẽt venialis.vel in eo⸗
dem actu.⁊ adhuc videt᷑ ꝙ ſic.qñq; ponit᷑ ꝙ aliquis pᷣdi⸗
cet ex bona intentõne ⁊ ex caritate.⁊ actus caritatisẽ.
ponat᷑ ̊ ꝙ in aliq̃ ꝑte ſui incidat vana gloꝛia aliq̃ntula.
tunc ↄſtat ꝙ veniale eſi.querit᷑ ſi veniale nõ eſt ſine actu
ibi autem non fuit niſi vnicꝰ actus vt videt᷑:tunc nonſo⸗
lum in eadem vi ſᷣ etiam in eodem actu eiuſdem vis.vi⸗

det᷑ ꝙ pñt concurrere motus caritatis ⁊ motus venialis

⁊ ꝙ iſte caſus ꝗ poſitus eſt accidat hẽ ex euangelio vnde
Lu.x.dẽ etiam pulueꝛem ꝗ adheſit nobis de ciuitate vꝛa
extergimue in vos.Et ſimiłr Math.x. Excutite pulue⸗
rem de pedibo vꝛis.Et illud idem diẽ glo.ſuꝑ illud Jo⸗
hannis.xiij.lauit pedes diſ.ſuis.Quod ſi concedeꝛet᷑:in
contrariuʒ eſt.qm ſi ille motus eſt ex caritate.eſt merito
rius.ſ̊ ſi venialis eſt malus eſt.quomodo autem poterit
dici idem actus meritoꝛius ⁊ malus.4. Pꝛeterea.j.ad
coꝝ.iij.dicit apłus vel accipit᷑ ex verbis eius.ꝙ alij ſuꝑ⸗
edificant lignum fenum ? ſtipulam. alij auꝝ ⁊ orgentu.
⁊ lapides pᷣcioſos.querit᷑ ſi diuidit᷑ inter hec duo: ñ erit
idem motus quo ſupedificabit᷑ vtrũq;. ¶ Solutio. ỹtũ

A d pᷣmum concedimꝰ bene ꝙ motus caritatis ⁊ motꝰve⸗

nialis ſtare pñt in eodem ᷣm vires diuerſas. Si autem
querit᷑ vtꝝ pᷣm eandem vim ⁊ etiam vtrum ſᷣm eundem

actum eiuſdem vis.tunc diſtinguimus.qm̃ aut actus illi

contrarij ſunt ſiue oppoſiti aut diſꝑati tmn.ſi diſꝑati tm̃ ⁊
tunc dicimꝰ ꝙ bñ pñt ſimul ſtare in eadem vi.pbi gr̃a.di

ligere deum ex caritate 2⁊ vroꝛem venialłr. Si at᷑ ſint con

trarij actus.tunc non pñt ſil ſtare in eadẽ vi.⁊ dicimꝰ eẽ
vꝛios qñ að eundem actumſiue circa idem ſubiectũ mo⸗
uent᷑ cõtraꝛie radices.pᷣbi gra.diligẽ deum ex caritate ⁊

vxoꝛem venialłr non erant ↄꝛia.qꝛ non circa idem.ſᷣ mo⸗

ueri circa vxoꝛem motu caritatis.⁊ etiam circa eandem
motu veniali nimium diligẽdo h̊ ſub deo. hec duo ſimul
ſtare in eodem non pñt.Si em̃ circa diuerſa vel diuerſis

uffectõibo potuit ſimul affici vna vis ↄꝛijs tñ non potuit.

Ad illud at qd obijcit᷑.ꝙ ipſa vis cum ſit ſimplex ⁊ im

ꝑtibilis.ſimul ↄuertit᷑ ad pła.dicimꝰ ꝙ illud non obſtat

ĩmo argumentũ illud magis eſt ad opoſitum ꝗ; ad ꝓpo⸗

ſitum.qᷓto em̃ im ꝑtibilioꝛ eſt vis ⁊ ſimplitioꝛ eſt ſ̃m eẽn⸗

tiam:tantomagis ↄuerti pt᷑ ad pluꝛa.ↄcomitabant᷑ enim

ſeſe hec duo ſimplicitas eẽntie ⁊ multiplicitas.⁊ intẽſio

potentie in eodem.vt q;omagis eſſet de pmo.ſ.de ſimpli
citate eẽntie: tantomagis eſſet de intenſione ptatis ⁊ extẽ
ſione.vnde qᷓto ſimplitiꝰ eſt tanto potentiꝰ eſt ⁊ etiam in

plura vel ad plura. 4 Ad illud qð obit᷑. vtx in eodem
actu. Rñdemus ꝙ in eodem actu ita ꝙ vtrũq; denomi⸗
net actum illum impoſſibile eſt. ̊ vt motꝰ ille ſit merito⸗
rius pᷣncipatłr.⁊ q;tum ad appoſitionem alicuiꝰ indebite
circumſtantie.vel qᷓtum ad omiſſionem debite circũſtan
te incidat veniale:hoc bene ↄtingit.vnde ſi aliquis ex ca
ritate p̃dicat.actus quidem iſte pᷣdicare dicendus eſt me

ritoꝛius ⁊ caritate foꝛmatus. Si autem incidat ibi va⸗
na gloꝛia.hoc eſt quia aliquantulum declinat a recti tudi
ne intentionis.ſ̊ non ꝓter hoc denominandus eſt nunqᷓ;

actus ille venialis.neq; dicendus eſt eſſe demeritoꝛius.

veꝝ eſt tñ ꝙ relingt᷑ aliqua diſpoſitio in p̃dicante que fu
it meritoꝛia pene.S̊ non ſᷣm actũ illum pꝛincipalem fu⸗

it ita diſpoſitio: immo ſm aliquid circũſtans illi actui.

pᷣbi gra.pdicare iſte actus fuit meritoꝛius.ſ̊ vane gloꝛia
ri de pdicatione fuit quidam non debitus actus.cedens
in indebitam circũſtantiam ipſius pᷣncipalis actus pᷣdi⸗
candi.cum & ipſe pꝛincipalis actus pᷣdicandi nunqᷓ exe/
ata rectitudine ſue oꝛdinationis. quin ſemꝑ ipſa foꝛmet᷑

etſi aliquantula ſit ibi declinatio: ideo ſemꝑ dicendus ẽ

meritoꝛius ⁊ nunꝙᷓ demeritoꝛius.Si &̊ ibi motus carita
tis ⁊ veniale circa idem ſint. non tñ idem poterit dici ee
vtrũq; ꝑ denominationem.ſᷣ alteꝝ eꝛit ibi ꝑ rectitudinẽ

e

obierbw

ſ
1

———, — —ʒ—N

— –⏑

—VN — —

oe. ¶ vd

— — —. —

Nueſtio cxruij.

e
eſi; alterum vᷣo oblique. vt dicatur ꝙ circa actum caritatis d limbo qui dicitur poruuloꝛum decedentiũ non bapti⸗
poß poteſt incidere veniale. ʒatoꝛum.⁊ non de limbo qui dicit᷑ fuiſſe antiquoꝛum pa
neg SS trum.in quibo non fuit carentia viſionis dei niſi ad tem
en emn brum nonum pus. æ etiam alterius modi carentia ꝙᷓ in ꝑuulis hmõi.
si. S Bno querit᷑ quid debeatur veniali pecca⸗ ibi enim eꝛat defectus ſolutionis pꝛecij.ſed de bis als di
n to. vtrum tm̃ Pend tenboralis an ttiam cemns:.
eteꝛna.Et pꝛimo oſtendit᷑ ꝙ non poſſit eteꝛ 4 MI b d 4
ſo⸗ naliter nirt⸗ qm̃ ſi eus lultne iudex eſt em ruᷣ mdecimum
6 i veniali non debeatur niſi pena tempoꝛalis. cum eter⸗ Eecimo queritur vtrum aliqua venialia re
ials na impꝛopoꝛtionabilis ſit tempoꝛali.iniuſte videretur maneant poſt moꝛtem in ipſis iuſtis ratio⸗
fnge agere deus ſi puniret veniale eternaliter.¶ Sed conrrra ne culpe. Ad quod ſic. aliquis contritus
eſig ſi non eſt puniendum eternaliter. ergo aliquando ceſſaa . erat modo ſuper venialibo moꝛtalibo 2
hr⸗ Sit wo/ bit puniri.ſimus modo in illo inſtanti/ceſſauit pena.ſed dimiſſa ſunt omnia.deinde ante moꝛtem committit ali⸗
do⸗ non tollitur pena niſi ſublata culpa:ergo ſublata eſt cul quod veniale. de quo non contritur ſic moꝛitur.querit᷑
kin pa iſta in iſto quam attulerat in inferno ſecum. ſed hoc vtrum cleatur iſtud veniale hic in pꝛeſenti aut tranſeat
rito falſum. quoniam in inferno nulla fie t teletio culpe nec cum ipſo in purgatoꝛium. Si dicitur ꝙ cum illo tranſit
en etiam venialiter poſt moꝛtem. ¶ Ad quod dicimus. ꝓ in purgatoꝛium:hoc non videtur.ibi enim nõ poſſet am
iec reuera decedens in moꝛtali ⁊ veniali ꝓ vtroq; eternałr plius purgari illud peccatum vt videtur. quia nec noua
ſo punitur. cuius cauſa eſt. quia ſicut vult Gꝛegoꝛiꝰ. quia gratia ibi datur nec eſt locus merendi. Unde poſt moꝛ:
nti. cum peccauerit peccatoꝛ in ſuo eterno qui in fine grati⸗ rem non fit aliquid alicui ſicut vult Oꝛegoꝛius. niſi ᷣm
jenit am non habuit.ſicut fuit eternitas ſuo modo in volunta ꝙ meruit in vita preſenti. vnde ibi eſt tm locus vbi ali⸗
i te peccatoꝛis qtum ad moꝛtale:ita eſt qtum ad veniale. quis poſſit ſoluere penas debitas.opoꝛtet ergo ꝙ tollat
NAH vnde ſi hmõi peccato reſpondebat pena eterna. patet ꝙ; illud veniale in pꝛeſenti vita.Sed tunc queritur a quo:
en itum ad eternitatem pene non erit dẽa inter moꝛtale ⁊ Si dicit᷑ a gratia finali.Contra.ibi non fuit contritio.
ſen veniale ſed quia illud fuit ſub deo ⁊ illud contra deum: ſi autem gratia ſine contritione poſſet ſu fficere ad dele⸗
ili erit differentia in pene acerbitate. vt minoꝛ fit pena illa tionẽ venialium: tunc poſſent multotiens dimitti pecca⸗
que eſt/ ꝓ veniali qᷓᷓ que eſt ꝓ moꝛtali.vnde ſi idem ſit ꝗ ta venialia quando non dimittunt᷑.cum multi habentes
patit᷑ ab eodem igne.tñ ſicut vult Gꝛeg. ſuper illud Job gratiam habeant ⁊ vemalia. ergo ſi hec gratia finalis eſt
* x.terram miſerie ⁊c.⁊ eum confoꝛmabit ſe ignis punieẽ⸗ eadem que erat ante penultimum inſtans. dimiſſa fuiſ⸗
c dis non equaliter n heſel micuich meritis. neq; ſent ei peccata vemalia quod ſi non eſt verum. patet ꝙ ñ
no n quibuſcunq; meritis in eõdeni equaliter.ſed qtum ad q̃ ſufficit ſola gratia ad deletionem venialis. ergo erquo
nt 60 dam magis acerbe: qtum ad quedam minus puniet. iſte non conteritur in vltimo inſtanti vite ſi ue: non delebi⸗
o 4O ergo obijcitur ꝙ deus ageret iniuſte ſi tempoꝛali tur illud veniale a gratia finali.(¶ Ad quod dicimus ꝙ
* pena dignimm. puniret eternaliter ⁊c. Rñdemus.ꝙ veni diuerſe ſi unt de hoc opiniones vtrum huinſmodi veniale
l ale coniunctum moꝛtali ſi aſſit finalis impnĩa.non am⸗ celeatur hic vel in futuro. 7 vtranq; opinionem recitat
. plius eſt tempoꝛale. immo iam tranſit in perpetnum. qꝛ magiſter in.iiij. ſententia di. xxj. Sine pꝛeiuditio tamẽ
poſt moꝛtem non eſt locus dimittendi peccata neq; tem⸗ dicimus,/ꝙ veniale omne delet᷑ in pñti vita. Vnde ſicut
us.⁊ ideo fuit dignum puniri 2 pena eterna. vult Dusuſti. de e te dei. credimus ꝙ homini poſt
. vitam iſtlam non additur nouum meritum nec noua re⸗
1 ueritur poſtea S .R. miſſio culpe.ſed datur ei pena vel meritum ſᷣm meru⸗
⸗ de aliquo exiſtenti in oꝛiginali peccato.ponatur ꝙ non it in vita iſta. Unde in purgatoꝛio poteſt eſſe abſolutõa
purgetur ab illo.poſtea adultus factus ſuperaddat oꝛi⸗ pena:ſed a culpa non. deletur ergo veniale illud de quo

querit᷑ in pnti.ſi querit᷑ a quo:tunc dicimus ꝙ a gratia

Ginali aliquod peccatum veniale 2 nullum moꝛtale.que ueri⸗ .
ſo finali. AUnde Augin oꝛiginali ſuꝑ Jo.viij. vbi dicſt. Si

ritur tunc vbi iſte punietur. Qam ſi dicitur in limbo.Gᷣ

pi non videtur. ibi enim non erat locus puniendi aliquod filius vos liberauit ⁊c. accipiens illud quod dicit᷑ Ro. ſ vararls-
n actuale peccatum commiſſum. Si autem dicitur p in in vij. carne ſeruio legi peccati/ vult dicere. ꝙ ſeruitus iſta? eſpe veia
unn ferno actualis pene.hoc non videt᷑ quia ibi eſt locus pu⸗ qᷓdiu viuimus in nr̃is anim abo eſt. niſi dominus aliter / n E veraſe
en niendi tm̃ habentem actualia peceata moꝛtalia vt videt᷑ diſpenſet ꝑ ſpalem gr̃am.ſed tñ ſemꝑ diminuunt᷑ in ha⸗
nn quoꝛum nullum iſte habet.neq;ʒ poteſt dici.ꝙ hic ꝓ oꝛigi bentibo caritatem. ꝙdiu tñ viuit᷑ non eſt ꝑfecta liberatõ
1 nali ⁊ ibi ꝓ veniali cum idem non poſſit eſſe in diuerſis ſiue libertas ab hac ſernitute.quia coꝛpus quod coꝛrũ⸗
locis.¶ Ad quod dicimus q; ꝓpte as puniendoꝝ nõ pit᷑ aggrauat animam ſapᷣ.ix.vnde cum ad boc deuemt᷑
n opoꝛtet ponere diuerſa loca ſᷣm ſäbßRanrtam dꝛa in in⸗ ꝙ anima ſoluit᷑ a carne cuʒ gratia finali. fit anima ſpũa
vaüH ferno.in eodem ergo loco inferni quo puniuntur anime lis ⁊ libera ab illa ſᷣuitute/vnde tũc gra eo ꝙ finalis eſt
Ne repꝛoboꝝ:ſicut enim anima petri ibi exiſtens non pate⸗ ⁊ ita q̃ſi ĩ dam ſummo.non tñ ſummo intenſionis ſᷣ tñ
ret᷑.ita quelibet anima ibi adueniens differenter punit᷑ q̃ſi in qdam complemento pᷣualet ſupᷣ ipſum veniale.7
H Fm rõnem differentis cremabilis. Vnde in eodem loco delet illud in ipſa diſſolutione anime a coꝛpoꝛe.q;uis nõ
ni ⁊ in eodem toꝛmento nihil ꝓhibet diuerſos differenter ſit motus ↄtritionis ad illud directus. delet inquam ex
pati ſm diuerſas cauſas.ſicut vult etiam Sꝛego.ſuprr vᷣtute ſue complexionis ⁊ ſui ſtatus.⁊ boc qtum ad cul⸗
et illud Yob. x. terram miſerie 2 tenebꝛarum. Ende cum pam ⁊ non qtum ad penam. immo illa ſoluet᷑ in purga⸗
dicuntur paruuli non baptiʒati decedẽtes eſſe in limbo. toꝛio. Si qreret᷑ ꝓpter gd gratia alio tꝑe ſine ↄtritõne
6 illud magis pt ineeilig dꝛa pene q; dꝛa loci.in eodem ei non deleuit veniale ſic ⁊ nunc.patet ſoło: qm̃ non erat ſi
6 loco quo puniunt᷑ ſenſibiliter adulti. exiſtentes paruuli milis diſpoſitio gre ipſius quo ad ſtatum ſui complemẽ
9„ non punirent᷑ eodem toꝛmento.quia non habent eadem ti.neq; etiam ſimilis liberatio ipſiꝰ anime a pᷣuitute ſup̃
92 cremabilia que etiam illi. Ende ᷣm hoc videtur dicere G dicta. Si at moueret aliquem qð dꝛ. j coꝝ.iij. ꝙ ignis „ —
6 Aug. de fide ad Petrum.ꝙ firmiter credat a nullatenꝰ purgabit ⁊c̃. ex quo qdam voluerunt acciꝑe ꝙ; venialia?adruha⸗
4 dubitet. paruulos eſſe in igne inferni.i.in loco in quo eſt cremabunt᷑ in purgatoꝛio.dicinius ꝙ iſta cremabilia ñ
2 velale ignis. IJlle ergo qui diſceſſit in oꝛiginali aliquo in infer⸗ M ſunt pcta venialia remittenda q̊ ad culpam.ſ̊ tm̃ reatus
no exiſtens puniet᷑.⁊ pena oꝛiginali debita.⸗ pena veni iam remiſſoꝝ que ibi ſoluunt᷑
ali perpetuato.quod cum diximus de limbo intelligimꝰ

Prum wotn zd ſu

Mueſtio. cxxv. De pru
Actum eſt de veni

is motibo.

ali peccato in generali.dicendum eſt xe
ipſo in ſpeciali. Et pᷣmo de pᷣmo motu.
Secundo de delectatione non moꝛoſa.
Tercio de ocio. Quoꝝ pᷣmum reſpicit
ſenſualitatem. q̃ eſt motiua ſenſibil is interioꝛ.ſcdᷣm re⸗
ſpicit motiuam rõnalem interioꝛem. tercium motiuam
rõnalem exterioꝛem. Circa ðdo pᷣmum motum hec pñt
ↄſiderari.ſ.qꝗd ſit pᷣmus motꝰ. Scðdo vtx ſit pctm. Ter⸗
cio vtx ſit in omni vi motiua ipſius anune. Quertoa q́
bʒ pᷣmus motus pctm. Quinto vtꝝ ſit neceſſitas ad pꝛi⸗
mos motꝰ. Sexto vtꝝ pᷣmi motus cadant ſub phibitõne
Septimo vtꝝ ſion peccet ſi nõ repᷣmat motus in ſenſua⸗
litate. Octauo de oppoſito pᷣmi motꝰ.iQono an pᷣmi mo⸗
tus ſint eq̃les in eadem pꝑſona vel in diuerſis. Decimo
vtrum pena infligatur a deo pꝛo pꝛimis motibo. VUnde⸗
cimo annectit᷑ de delectatione moꝛoſa an ſit pem.

(Mlembzum primn

— Dpꝛimum ſic.Pꝛimus motus ſic diffini⸗
= tur. O eſt motus ſenſualitatis ſᷣm impul⸗
fſum fomitis tendẽs impetuoſe ad fruitõzʒ
creature delectabilis. ꝑ B̊ ꝙ dẽ ſenſualita⸗
— tis tangit᷑ cã materialis.ſiue ſubſtantia.ſenſualitas em̃
eſt ſubiectum in qͥ eſt pᷣmus motus. Motandum tñ ꝙ ſen
ſualitas dupliciter mouet᷑.aliqñ em̃ mouet᷑ ſm regimen
rõnis ad ſuſtentatõʒ nature:⁊ talis motus non eſt inoꝛ
dinatus nec vituꝑabilis.aliqũ mouet᷑ ſᷣim impulſum fo⸗
mitis:⁊ ille eſt pᷣmus motus de qͥ logqmur ⁊ eſt motꝰ inoꝛ
dinatus.ad dꝛam & illius motꝰ ſenſualitatis ꝗ fit ̃ᷣm re⸗
gimen rõnis ax ſultentatõʒ nature: addit᷑ 'm impulſum
Senteler in h̊ tangit᷑ cã efficiens ꝑ h̊ qdð ſegꝗt᷑ tendens im
petuoſe notat᷑ cã foꝛmalis:q eſt immoderatio ſiue impꝛo
bus impetꝰ libidinis. ꝑ hoc qð ſeꝗt᷑ ad fruitõʒ ⁊c.notat᷑
cã finalis.i. Quid at᷑ ſenſualitas ſit ⁊ quot modis dicat᷑
dictum eſt in pᷣma diuiſione virium amme.tñ ad pñs no
tandum eſt.ꝙ ſic ſe hʒ ſenſus ad rõnem ſᷣm vim cogniti
uam lita ſe hʒ ſenſualitas ad vim rõnabilẽ ſiue volutatẽ
ſiue li.ar.qð idem eſt ᷣm viaz motiuaʒ.vñ ſicẽ agꝛehen
ſio ſiue cognitio q̃ eſt ̃m ſenſum:pᷣcedit eam qᷓ̃ eſt ſm rõ⸗
nem.motus ſenſualitatis pꝛioꝛ eſt qᷓ; motus ꝗ eſt ſᷣm vo⸗
luntatem.⁊ ideo recte dictum eſt ꝙ pmꝰ motus eſt motꝰ
„ fſfenſu alitatis. ¶ otandum etiam ꝙ ſenſualitas nomẽ
afnt ſuiαα eſt vis ſenſibilis oꝛdinate ſub rõne. a ideo ſenſualitas eſt
in bomine ſolo.ſenſibilitas in bꝛutis.(¶ Contra pᷣdictaʒ
rõnem ſic obijcit.vij.ad Roma. Video aliam legem ⁊c.
Blo.lex carnis vel membꝛoꝝ eſt pᷣmus motꝰ ↄcupiĩe.ſed
lex membꝛoꝝ idem eſt ꝙ ſomes.q̊ᷓ non eſt actꝰ fomitis vł
Fm impulſum fomitis.i¶ IJrem ſic ſenſualitas fuit coꝛru⸗
pta:ita ⁊ ratio ꝑ pctẽm oꝛiginale. ſic ex coꝛruptõne ſen⸗
ſualitatis ſurgit pmꝰmotꝰ:ita ex coꝛruptõne rõnis.q̊ nõ
omnis pᷣmꝰmotꝰ ẽ motꝰ ſenſualitatis.¶ Item aligs mo
tus natura lis pt᷑ eſſe cum impetu.q̊ᷓ non tm̃ pᷣmꝰ motꝰ ẽ
tendẽs inpetuoſe.¶¶ Item ſenſualitas non eſt nobis cõ⸗
munis ⁊ bꝛutis. & eſt vis rõnalis. ſ̊ vis rõnis non agit
cum impetu. ſenſualitas non agit cum impetu.g pᷣmꝰ
mot? non ẽ cum impetu d qð dᷣm. ꝙ cum dẽ lex car
nis ⁊ membꝛoꝝ ẽ pᷣmꝰ motꝰ.dꝛ ꝑ cãm.lex em̃ carnis vel
mem bꝛoꝝ eſt ca pᷣmnoꝝ motuum. Ad ſcdᷣm doᷣm pᷣmꝰ
motꝰ? de qͥ logmur h̊ eſt ſenſnalitatis 2 non eſt rõnis niſi
qdᷣammodo. lñ tm̃ eſt ĩ ipſa ſenſualitate oꝛdinata ad rõ
nem. ¶¶ Ad tercium vᷣo dõm.ꝙ licet motꝰnaturalis ali⸗
qñ fiat cum impetu mihilominꝰmotꝰ ſenſualitatis g4 E vi
cioſus fit cum impetu.h̊ em eſt ↄñe vtriq;. nõ ex ꝑte rõis
H ex Ete ſenſibilis anime. Ad q̃rtum dðᷣm ꝙ non ſegt
ſenſualitas non eſt communis nobis 2 bꝛutis.vᷣ ꝓpꝛia eſt

*

hominis: q ꝓpter hoc ſenſualitas agat cum deliberatio⸗ G

ne.ſenſualitas em̃ eſt ꝑtis ſenſibilis oꝛdinate ad ratio⸗
nem.2 ꝓpter illum oꝛdinem non eſt communis nobis ⁊

Membrum ſecundum

do querit᷑ vtrum pmꝰ motus ſit pctm
NDð videt᷑.vij. ad Ro. lſuꝑ illud. Mon ego
operoꝛ ſ̊ ꝗ habitatĩ me ⁊c. Glo.qð apłus
nolebat ⁊ iñ faciebat ↄcupia eſt. ꝗ eſt in p⸗
mo motu qð eſt veniale pctm.g̊ pᷣmus motus eſt veniale
petm.¶ Itim.vij. ad Ro.diſtinguit᷑ tripler velle.nature.
gre 2 culpe. motus at᷑ pᷣmus eſt a velle culpe ſiue vicij.
pmꝰmotꝰ ẽ pctm. Itẽ ſuꝑ ꝓlogum ps.dẽ.cogitatio lar
accepta tria amplectit᷑.ſ. pmum motum mentisgꝗ eſt
venialis culpa. ᷓ pᷣmꝰmotus eſt veniale perm. ¶ Contra
Aug.de coꝛrectione ⁊ gra.ꝗs peccat in eo qð vitare non
pt᷑ q.d.nullus.&ᷓ ſi pmus motus vitari non pt᷑: pᷣmꝰmo⸗
tus non erit pctm. ¶ Item omne petm eſt voluntarium.
ita ꝙ ſi non eſt voluntarium non eſi pctm:bᷣ pᷣmus motꝰ
non eſt ꝗd voluntarium. non eſt pctm. E non ſit volũ
tarium patzʒ ꝑ G̊ qð dꝛ.vij. ad Ro.qð nolo h̊ ago.⁊ loqꝗt᷑
de pᷣmo motu.i̊ pmus motꝰnon eſt pct᷑m.¶ Item Auge.
in li. ci.dei. Si ↄcupia que pᷣter legem nr̃e voluntatis
mouet᷑ abſq; culpa eſt in coꝛꝑe doꝛmientis.qtomagis in
coꝛꝑe nõ ↄſentientis.¶ ANtem ſuꝑ illud. Jraſcimini ⁊ no
lite peccare. Glo.ſciendum ꝙ pᷣmus motꝰ non eſt in pfa⸗

te nra.ſ̊ qð non eſt in ptate nr̃a non eſi pcẽm.¶ Itẽ glo.

ibidem.pᷣmo motu iraſcimini qð eſt inumcibile.̊bmoi
motꝰ ſunt ininncibiles.&̊ non ſunt pctm. 4¶ Neẽ ſuggeſtio
q̃ eſt a dyabolo ſiue temptatio nõ eſt pctm.cum & ſit dya
bolus foꝛtiꝰimpellens. temptatio q eſt ex caꝛne q minꝰ
impellit:non erit pctm. (Aa qð dom. ꝙ gdam diſtin⸗
guunt inter motum pᷣmo pmum: a motum ſcðo pᷣmum.
pmo pᷣmꝰmotus eſt.ꝗ repente inſurgit.⁊ ille non ẽ pctm
ſecundo pᷣmꝰmotus eſt:ꝗ ptꝰillum occurrit ⁊ illeẽ petm.
qꝛ debebat repmi ex qͥ ſentiebat᷑ pᷣmo pᷣmꝰ. Alij ðᷣo dicũt
ꝙ omnis pᷣmꝰmotus eſt pctm. ̊ non dẽ pꝛimꝰmotꝰ qͥuſq;
voluntatem attingit. p̊ ipſi diſtinguunt duplicem ſenſibi
litatem. bꝛutalem ⁊ humanam. in bꝛutali non eſt pctm.
in bumang eſt pcẽm. MMelius tñ pt dici ꝙ ẽ ſenſualitas
in homine coꝛrupta ꝑ oꝛiginale pctm.⁊ inoꝛdinata dele⸗
ctatio ſiue libidinoſa qᷓ ex ea pcedit inqtum coꝛrupta dẽ
pꝛimꝰ motus:⁊ eſt pctm. qꝛ debebat eſſe ſubdita rõni.⁊
ipſa mouet᷑ indebito modo p̃ter rõem. ⁊ attingit᷑ aliqͥ mõ
a rõne:non faciente ̊ ꝑmittente a radicem eius non op⸗
pmente. ¶ Ad pᷣma ꝗꝙᷓ dom. ꝙ vno modo pĩ vitari pꝛimꝰ
motus.potuit em rõ vitare iſtum pꝛimum motum ⁊? illũ
2 üllum.? ita de ſingulis:licet nõ poſſet vitare de ſe oẽm.
ita pᷣmus motus eſt ꝗ vitari pt᷑ ſm rõnem iamdictam.
Ad ſcõm vᷣo dicendum.qꝙ voluntarium dẽ dupliciter.
vel quod eſt a voluntate faciente.vel quod eſt a volunta⸗
te permittente ſiue radicem non compꝛimẽte.primo mõ
non eſt pꝛimus motus voluntarium.ſecũdo modo vel ter⸗
cio eſt. ¶ Ad tercium dicendum.q; dupler eſt conſenſus.
factiuus:⁊ abſqʒ tali eſt pꝛimꝰ motus.⁊ eſt ꝑmiſſiuus:⁊
ſine tali nõ eſt pꝛimꝰmotꝰ. licet em non ſit ↄſenſus actu.
eſt tñ habitu. Ad q̃rtum dicendum.ꝙ pꝛimꝰmotus ſic
eſt in ptate nr̃a.vt iſte vel ille non ſurgat. ſ̊ nõ qn aligs
ſurgat.niſi hoc eſſet ex excellenti gra. Eodem modo di⸗
cendum eſt ad quintum. inuincibile em̃ dicitur duobo
modis aut in vniuerſali aut in particulari.¶¶ Ad vltimũ
dicendum.ꝙ licet dy abolus ſit foꝛtioꝛ impellens ꝙᷓ caꝛo
tamen caro plus allicit ad peccatum ꝓpter ſui coheren⸗
tiam cum ratione.⁊ ideo non ſequitur.ſi temptatio que
eſt a dyabolo non eſt peccatum. ꝙ ꝓpter hoc temptatio
q̃ eſt ex carne.

unt
nn
gen

gl

ſen

—

SN,
4 r oit

ſ t

tn
ken
pl
Knft P
tio
Fhee el
A.

lture.
ni
folar
gell
ntra
enon
Pmno⸗
fium.
mots
tpoli
zloge
g..
tan
isin
ino
ptn
n
eſto
tore
ins
ſin⸗
um.
Atn
n.
cit
bi fpent
.
1
Ne⸗
R
i4
no
op⸗
ins
ila
n
am.
ter.
to
n
ter
is⸗
67

woff O

Ercio querit᷑ vtrum pꝛimus motus ſit in
omni vi motiua anime. Quod videt᷑. oĩs
em̃ vis aĩe coꝛrupta fuit ꝑ oꝛiginale petm
xex illis ſic coꝛruptis alig motus pᷣmo oꝛi
unt᷑ ꝑ excitatõʒ carnis ſiue ſtimuli.⁊ motꝰ hmõi dẽ pꝛi⸗
mus motꝰ.ꝗ in omni vi pt eſſe pᷣnꝰ motus.¶ Item vna⸗
queq; pt᷑ peccare ex ſurreptione.̊ cum pᷣmꝰ motꝰ dicat᷑
q eſt ex ſurreptione: vnaqq; p᷑ peccare pᷣmo motu. Itẽ
aliꝗs ſine deliberatõe pᷣcedente ⁊ ſubito ex vicio rõis du⸗
bitat de aꝛticulo fidei.⁊ ſtatim reijcit.talis motꝰeſt pc᷑m
veniale.x nullus motus pᷣceſſit illum.& eſt pᷣm motus:⁊
eſt in ſuꝑioꝛi ꝑte rõnis.&̊ pᷣmꝰmotus pt eſſe in lraic,

te rõnis.multofoꝛtiꝰ in inferioꝛi ⁊ ita in omni vi.¶ Cõ

pcx᷑i. glo.lex membꝛoꝝ vel carnis moꝛbidꝰ gꝗdam affect?

q mouet illicitum deſiderium.vbi notat᷑ ꝙ pᷣmi motus
ꝗ dicunt᷑ illicita deſideria ſunt ex lege carnis. ſ iſta ime⸗
diate ↄiungunt᷑ ſenſualitati.qᷓ pᷣmi motus tm̃ ſunt in ſen
ſualitate.ex rõne ſupᷣdicta ipſiꝰpᷣmi motus pt᷑ idem hꝛi.

dq qð dicendum.ꝙ pᷣmomotusm ꝙ ſupᷣdictum eſt:
tm̃ eſt in ſenſualitate.¶ Ad obiectum at dicẽdum . licʒ
„ xynaqueq; vis ſit coꝛrupta vel inoꝛdinata:nõ tñ ex ea ſur
6 ret pſie git pmus motꝰ ſᷣ pr eſſe veniale pctm ⁊ G̊ rõne coꝛruptõ
nis. non qꝛ omnis motus ſit petm veniale ꝗ a vi q̃libet
egredit᷑ non em̃ ſufficit ꝙ ſit pᷣmꝰmotꝰ alicuiꝰ potentie:
Bꝙ ſit motus ſenſualitatis m impulſuʒ fomitis.4 Ad
ſcðm dicendũ.qꝙ; ⁊ ſi peccet vis q̃libet aliqũ ſᷣm ſurreptõ
nem.non tñ eſt pᷣmus motꝰ de qͥ logmur h:ſłᷣ vemale pec⸗
catum..Ad tercium vᷣo dicendum.ꝙ licet aligs dubitet
de aliquo articulo fidei ſine deliberatõne.non tñ illa du

ſck in⸗ bitatio eſt pᷣmus motus. eſt em in rõne ꝑ ſi urreptõnem.
Es, aſt ſed oꝛitur ex fantaſmatibo ꝗbo inoꝛdinate admiſcet᷑ rõ.
4 *

rr. mbrum quartum
aꝛto querit᷑ a quo hʒ pᷣmus motus pctm.
aut em̃ hʒ ̊ ab oꝛigine.aut a fine.autq Z
legem dei. aut a ↄſenſu rõnis.¶ Si hʒ illud
ab oꝛigine.i. ſczʒ a fomite. Cont᷑ fomes ptꝰ
baptiſmum non eſt petm ̊ pena. Si gᷓmotus pmꝰ eſt a
fomite.motꝰpᷣmus ptꝰ baptiſmũ non eſt mſi pena.¶ Si
ðo hʒ a fine.qꝛ eſt ad illicitum:gꝗ̊ pmꝰmotus ꝗ eſt in vxo⸗

E

rrenm non eſſet petm E eſt perm: qꝛ eſt z legem dei Contra
vitari eſt impoſſibile.q̊ deus pᷣmum motum nõ phibuit.
ſNe Krenm
eſt ᷣmus motus ð legem dei.¶ Si vᷣo eſt pcrm ꝓpter con⸗
KEna, B ago. 6non bʒ a oſenſu ronis q; ſit malum. Ad q rñ

SGyg moſt ait Dieꝛo. anathema ſit ſigs ait deum aliꝗd impoſſibile
, pᷣcepiſſe. eodem modo nccium ꝓhibuiſſe.pᷣmum at᷑ motũ
X
¶ Pꝛeterea ſi pᷣmꝰmotus eſſet ð legem dxi.multofoꝛtius
alia pctᷣa venialia eſſent ð legem dei.q̃ cum non ſint:non
23 . 71 ſeſſum rõnis. Contra.pᷣmus motꝰ inſurgit ð voluntateʒ
t s pen ſ rõnis. 7 tñ eſt malum. ſic dz. vij. ad KRo.qð nolo malum
10 ſen⸗ 0
eVvngdum. ꝙ pᷣmus motus hʒ eſſe pctm: 5 rõne Oꝛiginis. 7

olß⸗ a rõne inoꝛdinatõis ad finem. ¶ Ad obiectum at᷑ in ↄtrari

uun pmo. dicendum ꝙ licet fomes ptꝰ baptiſinum ſit pe⸗

na tm̃.nibilominꝰ poteſt ex bmõi coꝛrupta radice ꝓgre⸗
di motus ꝗ eſt pctm. cum hoc em̃ ꝙ fomes ẽ pena: rema⸗
net qdam cauſalitas ſiue inclinatio ad culpam.roe cuiꝰ
motus ille ꝗ eſt in potentia ↄiuncta radiq

tu ex rõne potentie non eſt ↄſideratio hmõti circũſtantie
qð ſit in vxoꝛem.ſᷣ̊ pᷣmus motus tm̃ reſpicit ꝙ in mulie⸗
rem. vel foꝛte hanc circũſtantiam non reſpicit.h̊ tm ꝙ ex⸗
pleat᷑ delectatio carnalis non ponendo circũſtantiam ex
ꝑte ꝑſone in quaʒ vel cum q̃:eſt ̊ in pmo motu inoꝛdina
tio actꝰad finem licitum. ex duobo ̊ pdictis cum motus
eſt in ſenſualitate. dẽ eſſe pctm.
AliX 5 o ſ 5 dicda e9 1 no ſolenr⸗

i,

tra ſup illud.vij.ad Ro.captiuum me ducentem in legẽ Finnoles

xv „

111

voed in ꝓhibitõne. Item pmi motus non ſunt in nra ptate.

B adicy: 7 exijt a tali .
radice eſt pctm. ¶ Ad ſcdᷣm vo dicendum.qꝙ in p̃mo mo⸗ n

(Membrum quintum.

Vinto querit᷑ vtrum ſit neceſſitas ad pꝛi⸗
mos mot“. videt᷑ hoc qð dẽ ſuꝑ illud
aad Ro. vj. Neq; exbibeatis membꝛa vẽa.
BBPlo. boc non phibet ocupiam q̃ᷓ eſt in pꝛi⸗
mo motu.qꝛ non eſt in pt̃ate nẽa ꝗn ſuꝛgat. IJtem ſupeꝛ
iliud. iiij.ad ephe. Iraſcimini a nolite peccare. glo. inui⸗
tus tolero qð vitari non pr. ſi ᷓ ſurgat motus animiꝗ
am ꝓpter penam pcti non eſt in pr̃ate nr̃a. ſaltem non ei
Iſenriat rõ. ꝙ̊nccitas eſt ad pmos motus. Kontra qð
neceſſitatis eſt.non imputandum eſt pctm. niſi ipſe ho⸗
ino cauſa ſit illius nccitatis.ſic eſt in pcto ↄſuetudinis.
hſ ipſe homo ꝗ peccat non eſt cã nccitatis ad veniales mo
tus. ¶¶ Ad quod dicendum eſt. ꝙ vno mõ eſt nccitas ad
pmos motus.a alio modo nõ.non em̃ eſt nccitas ad hũc
pᷣmum motum vel illum:licet ſit nccẽitas ad aliquem ma
nente coꝛruptione in ſua cauſalitate. poſſet eim manẽ coꝛ
ruptõ:ſ̊ tolli cauſalitas ex vᷣtute gre. nen iR

Membrum ſextum

Exto querit᷑ vtꝝ pꝛimi motus cadant ſub
ꝓhibitione.qð videt᷑.vij. ad Ro. Concu⸗
piſcentiam neſciebam niſi lex dicèt non cõ
cupiſces.⁊ loquit᷑ ibi de ocupia q̃ eſt in pꝛi⸗
mo motu.ũᷓ cadit ſub. ꝓhibitione illa q̃ dẽ non ↄcupiſces.
Item ſuꝑ illud.vij.ad Ro.iQon ego operoꝛ.ſᷣ q ⁊c.in⸗
fra in glo.attende quõ Aug.hic dic legem nolle.qð nole
at apls.ↄcupia eſt q eſt in pᷣmo motu. nolle autem legẽ
nihil aliud eſt qᷓ; ꝓhibere. pᷣmus motus cadit ſub phi⸗
bitione.¶¶ Item dẽ ibidem in glo.quod nolo facẽ facio le
ge ꝓhibente.⁊ loꝗt de pᷣmo motu. q̊ pmus motus eſt ſub
ꝓhibitione.¶ Item eſt aliqð pᷣceptum affirmatiuum g½
non pt impleri in via.vt diliges dũm deum ꝛc. ꝗ ſimilit
bet eſſe aliqð pᷣceptũ negatiuum qð ſimilr non pt im⸗
pleri in via. hoc autem eſt non ↄcupiſces.ſ̊ qð non pt im
niſᷣ/pleri hoc non eſt rõne pᷣmoꝝ motuum. qᷓ pmi motꝰ ſunt
ſub ꝓhibitione.¶ Contra.iiij.ad ephe.ſupᷣ illud Yraſci
mini ⁊ nolite peccare.glo.ꝓmittit apls iraſci qð eſt hu⸗
mana temptatio:ſ̊ ꝓphibet iram ad effectum ducere.Ira
ſei autem accipit᷑ ibi ꝓ pᷣmo motu.ducere vdᷣo iram ad ef
fectum ꝓ moꝛtali pcto.̊ pᷣmus motꝰ eſt in ꝑmiſſione nõ

Axgtarsnet er rlehat

2 qð non eſt in nr̃a pfᷣate nec cadit ſub ꝓhibitione.ꝗ̊ pꝛi⸗
mus motus non cadit ſubꝓbibitione. IJtem Aug.in li.
de pᷣſcientia dei. Inobedientia ↄcupie habitat in carne
moꝛtali q̃ fit vt eanadem membꝛa etiam pᷣter volũtatis mo
ueant᷑ arbitrium.ᷣ phibitio eſt eoꝝ q̃ ſubſunt li.ar.q in⸗
obedientia ↄcupie non eſt in ꝓhibitione. ſ̃ illa eſt pᷣmus
motus.̊pᷣmus motus non eſt ſub ꝓhibitõne. ¶ Ad qð
dicendum.ꝙ eſſe ſub ꝓbibitione dẽ eſſe duobb modis.vł
illud qð ꝓhibet᷑ directe.⁊ ſic pᷣmus motus non eſt ſub ꝓ⸗
hibitione.vel qð ex ꝓhibitione oñdit᷑ indirecte eſſe malũ
ſiẽ accidit cum ꝓhibet᷑.xviij.ecci. Sre ptꝰ ocupias eſt di⸗
recte ꝓbibitum. ſᷣ ↄcupia oñdit᷑ eſſe malum. Vnde.vij.
ad Ro. bꝛ in glo.legem omntum illicitam ↄcupiam nol⸗
le. ̊ aliter nolle ↄcupiam q eſt in ᷣmo motu. aliter nolle
ↄcupiam delectatõis ⁊ conſenſus.illam quippe non vult
i.repꝛobat ⁊ deteſtat᷑ ⁊ pctm eſſe oñdit.hanc vᷣo non tm̃
„oññqdit eſſe pctm: verũetiam ꝓhibet. ex his g̊ bẽ ꝗ; nõ ꝓpꝛie
dicitur lex ꝓhibẽ pᷣmum motum ſ̊ nolle.i.deteſtarę vłre
pꝛobare.⸗ Ad obiectum at᷑ in ↄum dðm.ꝙ non ſegt᷑ ſi
neſcibat apts ↄcupiam q eſt pᷣmꝰ motꝰ eſſe malũ niſi lex
dicẽt non ↄcupiſces:ꝙ pᷣmus motus ſit ſub ꝓhibitione.ſRᷣ
pmus motus ſit malum oñndit᷑ ex ꝓhibitione. ꝓhibet
em̃ ne concupiſcentia ad effectum ducat᷑.¶ Tld ſcdᷣm vo
dyno vicendum. ꝙ non ſequitur ꝙ ſi lex repꝛobat concupiſcen wa eſt ern
hact q tiam pꝛimum motum ꝙ ꝓpter boc pꝛohibet.4 Zld terei? N N
um dicendum. illud pꝛeceptum negatiuum non ↄcu⸗

vbi e poſt rupas

e⸗

Rapt la' s Fpes is dhC N.
e ore. 1. ⸗ 1

p†ite ſt Gmaharenm erg

CECE Hor tentione rn F. Aret tencat teroe

Ser &Ss nea Fbin iNncdte
Wirgat m S r Eſa⸗ no poſſg e
— ner ruptas ,alas lat

.

piſces. non poteſt omnino impleri in via ẽtum eſt de po
teſtate li.ar.in ſe.hoc aute m dẽ ꝓpter venialia peccata:q

da ᷣm poſſibilitatem humanaz.aliter tñ dẽ pᷣceptum de

diligendo deo ex toto coꝛde non poſſe impleri in via. ills

em̃ dicit᷑ ratione circumſtantie que eſt ex toto coꝛde. i. ſtð

= licet non ꝓhbibeant᷑ directe:tñ mala eſſe oñdunt᷑ 7 cauen

rjũf

ðo dicitur diſpoſitionis que ſubintelligitur ante conſen

ſum rationis.

embeum ſeptimũ

timo querit᷑ vtꝝe ratio peccet ſi non re⸗
pᷣmat pᷣmos motus. Aut em̃ tenet᷑ repᷣme
aut non. ſi tenetur: ᷓ peccat moꝛtaliter ex
obmiſſione ſi non repᷣmit. e autem tene⸗
ak. videt er hoc ꝙ pceptum elt ei ne eat ptꝰcupiſcẽtias.

PH non repmere eſt ire ptꝰ ↄcupias &ᷣ tenet repᷣmere. Itẽ

ſi ſuꝑioꝛ ꝑs rõnis non repᷣmet delectatões inferioꝛis ꝑ⸗
tis.peccaret moꝛtałr.ſic fuit in ᷣmis parentibo.ex eo ꝙ
adam non cohibuit euaʒ. ſic autem eſi in interioꝛi bomi⸗
ne ſiẽ in exterioꝛi.ꝓut diẽ Aug. in li.de tri.̊ cum ſuꝑi⸗
oꝛ pars teneat locum viri.inferioꝛ locum mulieris:ſuꝑi⸗
oꝛ tenet᷑ cohibere illicitas delectationes inferioꝛis/g a ſi
mili rõ tenet᷑ cohibere delectationes ſenſualitatis.mRatõ
em̃ ᷣm Gꝛeg. tenet locum viri.ſenſualitas locum mulie
ris.¶ Eontra dic Aug.in li. de tri.loquens de inferio⸗
ri parte rõnis.ſi inferioꝛ pars rõnis ↄſenſerit ita yt ſol⸗
cognitionis delectatione ſine voluntate ꝑficiendi tenea
J non diu. mulier ſola manducauit: 2 eſt veniale pctm.
non tenet᷑ inferioꝛ pars rationis repmere motus ſenſua
litatis.¶¶ Item nullus tenet᷑ ad impoſſibile.ſ̊ motus ſur
gunt in ſenſualitate nolente rõne ? ĩpotente repmere. S
non tenet᷑ repᷣmere motum ſenſualitatis.¶ Ad qð dicen
dum ꝙ rõ non tenet᷑ repᷣmere pꝛimos motus moꝛtalium
pctoꝝ ne ſurgant/̊ ne ꝓducant᷑ ad ↄſenſum ſuꝑioꝛis ꝑ/
tis.hoc eſt.tenet᷑ nõ oſentire ᷣm ſuꝑioꝛem partem vel eti

am ᷣm inferioꝛem. cum iam ꝑuenit᷑ ad iudicium ipſius

Diffinitiuum.¶. Ad obiectum at᷑ in ↄꝛium dom eſt ꝙ illð
qð dꝛ in Ecco.ꝙ rõ tenet᷑ non ire ptꝰ ↄcupĩas. hoc intel⸗
ligit᷑ de via ↄſenſus in actum moꝛtalis petr̃i ex titilatione
pᷣcedente.¶l Ad ſcom dom.qꝙ non eſt ſimile in ↄiunctõne
ſuꝑioꝛis ꝑtis rõnis ad inferioꝛem.⸗ in ↄiunctione infe⸗

ſerhito 21

rioꝛis ad ſenſualitatem. am inferioꝛ ꝑs rõnis ita oꝛdi

nata eſt ad ſu ꝑioꝛem.ꝙ ſubiecta ſit ei vel eſſe debeat.ſen
ſualitas pᷣo ex pena oꝛdinata eſt vt repugnet. ⁊ ideo licʒ
teneat᷑ rõ ſuꝑioꝛ ad cohibendum delectationes illicitas
inferioꝛis ꝑtis.non tñ tenet᷑ ad cohibendum cælectatio⸗
nes illicitas inferioꝛis ꝑtis ſenſualitatis. Inferioꝛ enim
ps rõnis vno mõ ſubiecta eſt ſuꝑioꝛi.⁊ alio mõ non. In
hᷣ autem ẽ ſubiecta ꝙ non pt ↄſentire inferioꝛ ad ꝑficiẽ⸗

dum pcxᷣm abſq; ſuꝑioꝛi. In h̊ at non eſt ſubiecta ꝙ ↄde⸗

lectari pt᷑ ipſi ſenſualitati ſine ↄſenſu rõnis.q Pꝛeterea
inſeꝑabile eſt uis matrimonij inter inferioꝛem ꝑtem rõ⸗
nis q eſt ad modum mulieris:⁊ ſuꝑioꝛem q̃ eſt ad modũ
viri.non at᷑ eſt matrimonium inter rõem ⁊ ſenſualitateʒ
Fm ꝙ ſenſualitas tenet locum ſerpentis.⁊ ideo licet tene

atur ſuperioꝛ pars rationis cohibere inferioꝛem: inferi⸗

oꝛ tñ non tenetur omnino cohibere ſenſualitatem.

Mlembrum octanun
CLCLltauo querit᷑ de oppoſito pᷣmi motꝰ ꝗd ſit
illud.⁊ videt᷑ ꝙ hec ſit gr̃a.gr̃a em̃ ⁊ pctᷣm
opponunt᷑ ̊ pᷣmus mot eſt veniale petm.g
— gra ⁊ pᷣmus motꝰopponunt᷑.¶ Contra op⸗
poſita nata ſunt fieri circa idem ſubiectum. ſ̊ pᷣmꝰmotꝰ
eſt in ſenſualitate ſic in ſubiecto.gr̃a pᷣo in volũtate rõna
li ſiue in ratõe.q̊ non opponunt᷑. Poteſt qri ꝗd aliud
ſit oꝑpoſitũ pᷣmo motui.q; nec videt᷑ gra opponi pᷣmo mo
tui q delet veniale peim vel q̃ delet mõoꝛle. ꝓpter h̊ dixer̃t
aliꝗ ꝙ Gra non oponit᷑ pᷣmo motui ſ̃̊ vᷣtus. Contra qð
ſit. Uirtus ſic diẽ pho.non eſt ſine volũtate.ſ̊ pmꝰmotꝰ

i

ſuꝑ Eʒzech. deus pᷣmos ⁊ ſcdos ſtimulos cogitationum

ð

eſi ſine volũtate.g non ſunt circa idem.¶ Si vo dicat᷑ ꝙ
nec gra nec vᷣtus oꝓponant᷑.obijcit᷑ ſic.aligꝗs ↄterit᷑ ſuper
pet᷑is ſuis ⁊ moꝛtalibo ⁊ venialibo ſiue ſint pᷣmi motusſi
ue alij. ꝑ ↄtritõʒ autem delent᷑ pcta.h̊ autem non ẽ niſi / ve t
gr̃am. gra oponit᷑ pᷣmis motibo ⁊ ꝑↄñs virtus. Ad
qð ddðm.ꝙ gra opponit᷑ ſᷣ non qᷣcunq;:bſᷣ gra intantum in

ualeſceno:vt poſſit liberare a lege pcti.ne.ſ. motus ſur⸗

gant.aut ſi ſurgunt:ſtatim decidant.⁊ ideo dic apłs ad
KRoma. Infelix ego homo gꝗs me liberabit de coꝛꝑe moꝛ⸗
tis huiꝰ.⁊ poſt ſubdit᷑:gr̃a dei ꝑ ihᷣm xpᷣm. Ad obiectũ.
autem dm. ꝙ licet gra non ſit in eodem ſubiecto pᷣmo. eſo
tamen effectus eiꝰ extendit᷑ vſq; ad ſubiectum pᷣmi mo⸗
tus.ſ.ſenſualitatem. refoꝛmata em̃ rõ ꝑ gram aliqũ re⸗
foꝛmat N ſenſualitatem.

Ono querit᷑ an pᷣmi motus ſint eq̃les in eaa
dem pſona vel in diuerſis.⁊ videt᷑ ꝙ non
ſunt eqles.ꝗdam em̃ ſunt ꝓnioꝛes ad incõ
Atinentiam ẽ alij. ⁊ ita ꝗo pmos motus in- penm mot
continentiè non ſunt eq̃les in illis.Similr pꝑt dici de pꝛi V
mis motibo gule.¶ Contra oꝛiginale pctm eqᷣle eſt in di⸗
uerſis.&̊ ⁊ ipſa pena oꝛiginalis pcti.ſ.ſfomes.q̊ ⁊ ipe mo
tus ꝗ/ ꝓcedit a radice bmõi.ᷣ ille motus eſt pᷣmus motꝰ.
& pᷣmi motus ſunt eq̃les.(¶ Ad qð dicendum.qꝙ pᷣmi mo
tus ſunt eqles q;tum eſt de radice. vᷣ non ſunt eq̃les qtũ –
eſt ex ꝑte ſubiecti in qͥ eſt radix. AUñ maioꝛ ꝓnitas dẽ du⸗ e,
obo modis.vel rõne ipſius fomitis. vel rõne diſpoſitöis

in ſubiecto.
embrumrr.

Ecimo querit᷑ vtꝝ pena infligat᷑ a deoppᷣ⸗ &bers xle⸗
mis motibo.qð videt᷑ nullum pctᷣm eſt im⸗
punitum.primus motus eſt peccatum.er⸗
go non eſi impunitum. ¶ Contra Hiero.

— FbA 2 9f
quos greci ꝓpateos vocant:⁊ ſine quibo nullus hominũ
eſſe pt.non punit.ſ hi ſunt pᷣmi motus. deus nõ punit
ꝓ pꝛimis motibo.¶ Item qn cham peccauit videns nu⸗
ditatem patris. non ipſe ſed filius eius recepit ſnĩam
maledicti.ſed ꝑ cham ſignat᷑ ᷣmus motus: ꝓꝑchanaam
delectatio in inferioꝛi parte rõnis.̊ deus non punit pꝛi⸗
mos motus ſed delectationes ſeq̃ntes ex illis.(Zld qð
dicẽdum.ꝙ pᷣmus motus eſt pctm. ⁊ punit᷑ tempalr ſed
non eternaliter qtum eſt de ſe.⁊ ideo dẽ ꝙ deus non pu⸗
nit.ipſi etiam pꝛimi motus in ſe ſunt pene.ſᷣm hoc quod
dicu Angultinus. M omnis motus inoꝛdinatus pe⸗
na eſt.

(Membꝛum. xj.
uit᷑ de delectatione moꝛoſa ⁊ queritur
an ſit peccatum. deinde an veniale vel moꝛ
tale. Circa pᷣmum ſic duplex eſt delectatõ.
Ana qua delectamur in co. de hac nibu
ad pñs.Et eſt delectatio in creatura d qua queritur an
ſit peccatum. O ſic ꝓbat᷑. Qam dicimus in confeſſione
peccaui cogitatione.delectatione ⁊c & delectatio eſt pec⸗
catum. 4 Contra non eſt voluntarium non eſt peccatũ
¶ KRñdeo. E ſt delectatio naturalis: ⁊ eſt delectatio vo⸗
luntaria.x eſt delectatio vitioſa. Delectatio naturalis ũñ
eſt laudabilis nec vituperabilis. ſicut cum delectatur
vnaqueq; vis anime in ſuo obiecto.vt ratio in cognitio⸗
ne veri.viſus in coloꝛibo maxime medijs. auditus in ſo⸗
nis mediocribo.⁊ ſic de alijs. Voluntaria alihan rez

licitam 2 illicitam. ſi in rem licitam. aut eſtioꝛdinata
aut oꝛdinata vt.ſ.velit delectari in quo debet.⁊ qtum
tebet. 7 pꝛout debet. pꝛimo modo peccatum eſt ſed non
ſecundo modo ſed ſi in rem illicitam peccatum eſt. hec ẽ
vitioſa ⁊ ex vicio fomite mouente. Et diſtinguendumẽ.

Wam ectatio tali illecebꝛa ex qua
Nam aut lectatio talis appellatur il leecli qua- Ae ſeae

P Li tyj

ſee

ſure
1
gv⸗

n
i

datg
tſipe
nornsſi⸗
96, e
Ntumin
Nnsſar⸗
anded
penon
obieni.
pn, o:
Aliginn

ſesna⸗
eigeon
adint⸗
ſiade
eſtindi⸗
Liöeno
emino⸗
es i
8Di de
dolidis

rop;
eſlim
m.er⸗
ien. 4 6
un
ninĩ
vnit
8nu⸗
ſiam
naann
tpei
Nas
Arſes
vonpu⸗
xqnol
no e

verint
pelno“
ectai⸗
eniti
ſturen
nt
te⸗
Nccntl
tom
glon

nin
n⸗
n
n
eet
n.

—

ſurgit motus.i

it apellat wor ipſe Pin

5e pꝛio mõ nõ eſt perm. ĩmo paſſio

Tode pehmj vel pena oꝛiginalis peti eſt ſicut et primus motꝰ.¶ Se

—

quit᷑ an delectatio inoꝛdinata in eo ꝙ eſt in illicitũ ꝓtẽ⸗
ſa ſit pcẽm veniale vel moꝛtale: Ad qð rñdet᷑.qm eſt de⸗
lectatio moroſa:et iſta eſt perm mortale.et eſt delectatõ
nõ moꝛoſa et iſta pcim veniale. ¶ Sed adhuc queritur
quanta moꝛa regrit᷑ ad ̊ ꝙ ſit moꝛtale pcrm. Et ad hoc
notãdũ ꝙ dicit᷑ in.ij.ſentẽ.vbi agit᷑ de ſenſualitate.ã
ſicut in temptatõe hoĩs primi tria ſunt.ſerpens. vir et
mulier:ſic ſpũaliter ẽ in temptatõe hoĩs.iIã ſerpẽs eſt
ſenſualitas. Inferioꝛ ꝑs rõis mulier.ſuꝑioꝛ vir.ſerpẽs
intendit deciꝑe mulierẽ cibo illicito cũ ſenſualitas ille⸗
cebra voluptatis inferioꝛẽ ꝑtem rõis pulſat.Sola mu⸗
lier comedit:qñ inferioꝛ ꝑs rõnis ſine volũtate ꝑficien⸗
di ↄſentit delectatõni.Vir comedit qñ ſuꝑioꝛ ꝑs ratõis
plenã volũtatẽ ꝑficiendi apponit.Cñ & inſenſibili motu
pct᷑i illecebra teneat᷑ veniale ⁊ leuiſſimũ pctm eſi.tũc vᷣo

mulier ſine viro guſtat cũ ita delectatõe cogitatõis tene

tur pet̃m. vt nõ faciendũ decernat᷑. Si ergo pctẽm nõdiu
teneat᷑ in cogitatõne delectatõnis.ſᷣ̊ ſtatim vt mnliereʒ
tetigit recedit viri auctoꝛitate.pctm veniale eſt. ſi vᷣo in
delectatõe teneat᷑ diu:et ſi volũtas ꝑficiendi deſit ẽ moꝛ
tale.cũ vᷣo vir.i.ſuꝑioꝛ pars rõnis illecebre ↄſentit.̊ eſt
cũ adeſt plena voluũtas ꝑficiẽdi.moꝛtale ẽ ſꝑ et guiſſimũ
¶ Sʒzʒ dubitat gd eſt ꝙ dẽ diu tenet. aut illud intelligi

A

teporis te diut᷑nitate tẽptatõnis.aut de diut᷑nitate deliberatõis

α

rõisſõ tꝑis.qꝛ quãtũcũq; diu ẽ delectatõ:dũmõ nõ ppo
nat᷑ delectatõi q̃ ẽ in deo vel equat᷑: nũqᷓ; eſt moꝛtale pec⸗
catũ nee deliberatõis.qꝛ quantũcũq; deliberatũ ſit dũ⸗
mõ nõ ſit ↄſenſus:peccatũ moꝛtale nõ eſt.⸗.Reſpondeo
ſine pꝛeiudicio.illud intelligit᷑ de diuturnitate delibera
tõnis rationis.cum em̃ tdeliberat ratõ illicitam eſſe dele

2 — — . 1 — . . *
hberg, ctatõem.et poſt electatõem ↄſentit.auerſa a lectatio

Ao n

ne que eſt in deoo ꝑ ↄtemptũ illicite delectatõi q̃ eſt in cre

atura adheret.et ideo peccat moꝛtaliter.⸗ Ad illud vo

quod obijcit᷑.diſtinguendũ eſt.ꝙ eſt ↄſenſus ad delectan
dum.et eſt ↄſenſus ad opus.ſi opus ſit de genere reniał
ſicut eſt mendaciũ iocoſum ⁊ ei ↄſentiat᷑ inq;tũ tale. ve⸗
niale peccatũ eſt.ſi opus ſit mortale vt foꝛnicari et hu⸗
iuſinodi moꝛtale eſt. Conſenſus etiam eſt ad delectãdũ
ꝙ ſi de lectatio veniali actui reſerat᷑ veniale eſt.ſi moꝛ⸗
tale diſtinguendũ: qꝛ aut ↄſenſus ille eſt ſubitus non pᷣ⸗
habita deliberatõne.et ille appellat᷑ ſurreptõ: et ꝓcedit
ex coꝛruptõe ratõnis et eſt veniale.et tunc mulier come⸗
dit.ſcʒ inferior ꝑs rõnis.et nõdiu tenet᷑ pctm in delecta⸗
tione.ſed ſtatim recedit cũ a viro repꝛimit᷑. Et eſt ↄſen⸗
ſus ad vlectandũ ex precedẽte deliberatõne rationis.et
tunc diu tenetur peccatum in delectatõne eſt mortale.li
cet veſit volũtas plena ꝑficiendi.¶ Subitat᷑ de hoc qd
dicit᷑ ſupra.ꝙ cũ plena volũtas pficiendi adeſt.tũc vir
ꝗeſt ſuꝑior ꝑs ratõnis comedit.i Aã dicit aug. ꝙ inferi
or ꝑs oĩa inferioꝛa diſponit.ſuꝑioꝛ ad ſuꝑioꝛa ↄtemplã
da reſpicit.plena ͤ voluntas vt aliqð peccatũ ducat᷑ in
actũ ad inferiorẽ ꝑtem rationis ꝑtinet.4. Reſponden⸗
dum y ꝓprie loquẽdo vera eſt ↄcluſio.dicit᷑ tiñ imprope
ratõnis ſuꝑioꝛis.eo ꝙ nõ cohibeat inferioꝛẽ ꝑ legem na⸗
ture que ſcripta eſt in ea ſᷣm ꝙ ipa dici᷑ imago ci in co

gnitõe veri et amore boni. vel qꝛ eadeʒz eſt inferior ratõ . ¶ woꝛl

et ſu⸗ ior Fm rem. differẽs tamen 'm rationem.
Nueſtio.cxxvj.de ocio.
quitur de ocõ qᷣ

reſpicit opus. Bicitur em̃ ociuʒ quies
vel ceſſato ab opere bono. Poteſi eꝛgo
primo queri.ſi eſt peccatum. Secundo
vtrũ ſit peccatũ veniale tm̃ an aliquan
. ale. Tercõ ſi reſpiciat aliqðᷣ pceptum vł phibi
tionem.Quar to vtrũ equaliter ſit culpabile ociũ in ſer
mone et oꝑe. Quinto cui opponitur. Sexto vtrũ religio
ſi teneant᷑ ad opus manuale.

7

embꝛum primum

xvij.Eʒech. hec fuit iniquitas ſodome ſo⸗
oꝛis tue.ſuꝑ

ꝙ; de om̃i ocioſo verbo reddenda eſt ratio.ſed nõ eſt red
denda ratio niſi de peccato.ergo ipᷣm eſi peccatũ.4¶! Itẽ
leo papa.teꝛꝛa carnis noſtre niſi aſſiduis culturis fuẽit
exculta:ocio ſpinas ⁊ tribulos ꝓducit.ſed per ſpinas ⁊2
tribulos deſignant᷑ pctoꝝ fructus.ergo ocium eſt pecca
tum. Toncgaearea⸗rit ſanctũ querit caritas veri⸗
tatis.negocium iuſtum ſuſcipit neceſſitatis ceritatis.&̊
ocium nõ eſt peccatũ ſᷣm ſe:dum quoddã ocium ſit ſan⸗
ctum.quoddaʒ non.4 IOtem in ocio nõ iners vacatõ de⸗
lectare debet. ſed vel inꝗſitio vel inuẽtio veritatis.eꝛgo
ocium de ſe nõ eſt malũ.ergo nõ eſt peccatum.⸗. SPrete⸗
rea mathei.xxiiij.duo in lecto vno.glo.in ocio.ergo oci
um eſt indifferens.cum quidã aſſumant᷑ quidam relin⸗
quunt᷑.¶ Ad quod dicendũ.ꝙ ocium multipliciter dici

Dpꝛimũ ſic oſtenditur ꝙ ſit peccatum., di
citur em ſuꝑ illud.j:ad Chi.ꝰ. Simul at
et ocioſe.vbi arguit viduas de pcto.⸗¶ Ytẽ

ia abundantia panio ocium.cum ergo
ociũ ſit iniquitas.erit peccatum.⸗ Item math.xij.dicit

E Hobafſeltills wef; tgrenz Serene

tur.dicit᷑ em̃ ociũ ſᷣm grego.qdð caret ratõne iuſte neceſſi

tatis vel intentõe pie vtilitatis.et ſᷣm hoc ocium non eſt
bonũ ſed eſt peccatũ vel diſpoſitõ ad illud. Alio vo mo⸗
do dicit᷑ ocium vacatio ab his que ſunt ꝓprie actiue vi⸗
te.Fᷣm ꝙ dicit᷑.x.luce.Aldartha ſolicita es ⁊ c. ¶Maria
vo optimã ⁊c.et hoc eſt ociũ ↄtemplatõis.et hoc mõ eſt
bonum qñ fit iuſta de cauſa. Tercio dᷣo mõ indifferẽs.
Fm hoc ꝙ vacare ab his q̃ ſunt actine poteſt fieri vel bo
no fine velvũ bono fine.Sic g oſtendit᷑ ꝙ vno mõ ẽ pec⸗
catum et ſᷣm hoc accipiũtur auctoꝛitates que hec ↄclu⸗
dunt:due vᷣo ſequẽtes accipiunt᷑ pro ocio bono.vltima
vo pro indifferenti.

embꝛũ ſecundũ

niale. Et videt᷑ eſſe veniale. Vnde grego.
quis nõ inueniri poteſt qui quatũlibet ꝑ⸗
fectus ſit.de ocioſo tñ ſermone nõ peccet.

Eecundo queritur. vtrũ ſit moꝛtale vel ve⸗

ſed ꝑfectõ nõ poteſt ſimul ſtare cum peccato moꝛtali. er-

go ocium nõ eſt peccatum moꝛtale:ergo veniale.¶¶ Iteʒ

grego.ſi ratio de ocioſo ſermone exigit᷑.penſanduʒ eſtꝗq.¶

pena iſiud multiloquiũ ſequit᷑ in quo ſuꝑbie verbo pec⸗

catur.in quo innuit᷑ ↄꝑatio peccati venialis ad morta⸗
le in genere locutõis.ergo verbũ ocioſum eſt veniale pecc
Q

catum. et ita ociũ eſt veniale peccatũ.

tra aug. de
ei.de i.Oy abolus ocio bominẽ occupa uit et poſſedit.̊

nullus venit in poſſceſſionẽ dy aboli niſi per moꝛtale pec
catum.ergo ociũ eſt moꝛtale peccatum. ¶m1Q enWtem Hern⸗

ad eugenii. Quge in oꝛe ſacerdotis ſunt blaſphemie. in
terduʒ ſi incidant ferende fortaſſis:referende nunꝗ;.cõ

ſecraſti os tuum euangelio talibus iam aperire illicitũ
eſt.aſueſcere vᷣo ſacrilegium eſt. cum ergo blaſphemia
ſit moꝛtale peccatum.erit ocioſitas huiuſmodi mortale
peccatum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ocium ſm ꝙ dicit
impꝛoba voluntas quieſcendi ab opere iuſte neceſſita-
tis et pie v

quo quod eſt citra deum.quoo eſt aparens delectabile.
moꝛtalis ðᷣo cum preponitur aliquod commutabile bo⸗
nũ incommutabili.¶ Scdðm hoc accipiuntur auctoꝛita⸗
tes predicte.illa enin pꝛima auctoritas non loquitur ðᷣ
omni ocio quod eſt ſermonis. ſed de illo ꝙ eſt in viro ꝑ⸗
fecto ex aliquo lubrico lingue.¶ Secunda vᷣo auctori⸗
tas dicitur de ocio quod venit in ſermone. ex hoc ꝙ ho⸗

mo ſᷣm ſtatum nature coꝛrupte vi poteſt cuſtodire ſe a

peccato lingue.m illud.iij. Ya.Cinguam hominũ nul⸗
lus domare poteſt. et Ecci.xij. Meatus vir qui non eſt
lapſus er oꝛe.et ideo dicit᷑ in Ecci.xxij. Quis dabit ori

meo cuſtodiam.et ſuper labia mea ſignaculũ certum.vt

ilitatis. quandoq; veniale peccatum eſt. quõ
doq; moꝛtale.veniale peccatum eſt:cũ ſit delectatio ĩali

—

vel ⸗

non cadam in ipſis. In quo notatur veniale. et tingua Aiiinto querit᷑ cui oponit᷑ ociũ. Et primo
mea nõ perdat me in quo notatur mortale. Alie vᷣo rati querit᷑ vtrũ owonat᷑ caritati. Scðo vtruʒ .
ones que ſi unt ho oppoſituʒ non arguunt. ꝙ omne ociũ bpconat foꝛtitudini. . aüũt opponat᷑ cari
ſit moꝛtale.ſed quoddam.⁊ in quodam ſtatu ꝑſone. — aati videt᷑ ꝑ ̊ qð vicit be.gre.Caritas oci .
embrum tercium ola nõ eſt. aut em̃ ꝓficit aut deficit.̊ caritati opponitur
4 —NtsaiioSz, ocium. 4 Itẽ criſoſt. Adagnũ eſt amor. et ipo igne vehe
Ercio querit᷑ vtrũ ocium reſpiciat prece⸗ mentius ⁊ ad ipᷣm reducit celuʒ. et nulla eſt prohibitio
ptum vel prohibitõem. Et videt᷑ ꝙ reſpici q̃ eius impꝑetuz detinere poſſit.ꝗ caritas non ſi imul ſtat 1
at pꝛecepiũ.dicit᷑ em̃.v.deutro. Sex dieb⸗ cũ deio Nontra greg. moꝛa.Quis nõ inueniri põt. ¹
operaberis ſeptimus dies eſt ſabbati.idẽ qui quãtũlibet ꝑſectus ſit:de ocioſo ſermone tñ nõ pec⸗ .
requietionis.ociũ ergo cum ſit ceſſatio ab oꝑe.reſpiciet cet. In multis em̃ offendimus om̃es Yacobo teſtante. 5
boc preceptũ.vt qui ocioſus eſt tempoꝛe quo tenet᷑ ope⸗ ociũ põt ſimul ſtare cũ caritate.¶ ¶ Ad qð dicẽdũ.qꝙ au
rari peccet moꝛtaliter:non faciendo quod tenet᷑ facere. toꝛitas gꝛeg.intelligit᷑ ſi nõeſt ocioõ a. i.moꝛoſa ĩ ocio.qꝛ
¶ E aũt non recipiat pꝛeceptum vel pꝛohibitionem vi⸗ etſi bñs caritatẽ aliqñ cadat ĩ ociũ.tñ caritate cito exci⸗ 1
detur per boc. ꝙ ocium inter venialia peccata cõputat: tat᷑. Si vᷣo fieret vis in h̊ ðᷣbo rinim liciter dicen 4
veniale aũt peccatum nõ reſpicit pꝛeceptum vel pꝛobibi dũ eſſet ꝙ caritas nõ eſſet ocioſa vel etiã plena ocio.ᷣba 5
tionem. 4 Preterea. apoſiolus cum loquitur de opere. em̃ hmõi in pulehritudinẽ ſonãt.¶ Ad illud vo qð dicit Plena Re, 4
nõ ponit ſub forma pcepti dicẽs.Denunciamus vobis criſoſt.dicendũ eſt.ꝙ ſicut ignis er gutta aque nõ extin⸗
am ſi ꝗs nõ vult oꝑari nõ mãducet audiuimus em̃ qͥſ⸗ guit᷑ quo ad aliquẽ effectum.ſic accidit caritati que igni *
dam ambulantes in quiete inter vos.nibil oꝑantes ſz ↄꝑatur ꝙ nõ extinguit᷑ ꝑ ocium. ſᷣm ꝙ eſt veniale pecca⸗
curioſe agentes.et ꝓpoſuit ſe in exemplum eis. Reſtat tu.ſed aliqñ feruentioꝛ reddit᷑ poſt ocium. vnde eius im
ergo ꝙ ocium nõ reſpicit pꝛeceptum vel pꝛobibitõnem. petus nõ detinet᷑. (WBeinde videt᷑ ꝙ opꝓponat᷑ fortitudi⸗
d quod dicendum.ꝙ; ocium ꝓut eſt veniale pecca⸗ ni. qð videt᷑ ꝑ h̊ qð dicit aug.in li. de ↄflictu vicioꝝ ⁊ v: -—
tum nõ reſpicit pꝛeceptum vel ꝓhibitionẽ m aũt ꝙ eſt tutum. Dicit᷑ em̃ ꝙ contra virtutis exercitiũ eſt toꝛpoꝛ ſi Ae
moꝛtale reſpicit et opponitur precepto quod eſt de opere ue ignauia.quid aũt aliud eſt ignauia qᷓ ociũ.¶ Itẽ for
et pꝛecepto quod eſt de ſabbato ſancto.eſt em ſabbatum titndo virtutis eſt.et eſt media inter ocium ⁊ pcipitatõ⸗
ꝛiõ ſanctum quod eſt in ocõſis bominibo. VUnde dicitur nem.mediũ aũt opponit᷑ extremis.¶ Itẽ yſido.in li.de
in trenis.ſuꝑ illud.viderunt hoſtes et deriſerũt ſabba⸗ ſummo bo.dicit.ꝙ accidie opponit᷑ fortitudo.ſub acci⸗
ta eius.maligni ſpiritus vacationis noſtre ocia ad cogi dia vᷣo videt᷑ ↄtineri ociũ.̊ ociũ opponitur foꝛtitudini.
tatões illicitas pertrabunt.et ſic deludunt: quod cano⸗ Contra.timoꝛ malus opponit᷑ foꝛtitudini.plura aut ñ
nicis et monachis et omnibo dei miniſtris valde cauen- opponunt᷑ eidẽ ſᷣm vnũ genus oppoſitionis. cũ gᷓ oppoſi⸗
dũ eſt.ne non ſolum ab interne radice ſabbata eoꝛuʒ re tio vicij ⁊ virtutis ſit ᷣm ↄtrarietatẽ.nõ opponet᷑ fortitu
probentur ſed etiam ab hoſtibo irrideantur.Si autẽ de do ocio ↄtrarie nec alio genere opoſitõnis:⁊ ita nõ op⸗ Prer
vanis cogitationibo noſtris ſabbata irridẽtur: quid de ponetur.¶ Ad quod dicendũ q; foꝛtitudo et timoꝛ ma⸗ ⸗
illis putandũ eſt:qui cum deo vacare debent etiam fla⸗ lus ꝑ ſe et primo ogonuntur ᷣm modum virtutis ⁊ vi⸗
gitioſa committere nõ formidant. cij. ſunt enim circa eaſdem paſſiones. Oè autem ociũ di
v auarti cit᷑ ooni foꝛtitudini hoc eſt rõne ↄcomitantis foꝛtitu⸗
eEEaltn dinẽ nec eſt dicenduʒ ꝙ ocioſitas idẽ ſit oĩno qð toꝛpor
— arouerien. vtrum equaliter culpa vel accidia.
ile ocium in ſermone ⁊ oꝑe.et videtur b ſe
ocium opis ſit magis culpabile. Si eni 5 (Membrumſextum
opus melius eſt ꝙᷓ verbũ:ergo ocium ope Ccaſione pᷣdicte q̃ſionis de ocio ſiue oci⸗
is eſſ magis culpabile ꝙᷓ ociuʒ ſermonis. 41 Contra. di⸗ oſitate qᷓrit᷑. vtrũ religioſi teneant᷑ ad opꝰ
cit grego.quanto ſunt leuiora precepta tãtomaius ſup⸗ manuale? Oð videt᷑ ꝑ ſiłe.ſicut em̃ ab illa
plicium eſi his qui nõ obſeruant. ſed leuius pꝛeceptum lege q̃ dictũ ẽ in.iij.geñ. cũ doloꝛe ꝑies nul
eſt de vtili ſermõe ꝙỹᷓ de vtili Plecepto. ſicut ſermo leuior la mulier eſt excepta pꝛeter beatam virginem. que nõ cõ
eſt ꝙᷓ opus:ergo pena nõ obſeruantis maior:ergo trãſ⸗ cepit de viro ſed de ſpi ituſancto. Similiter ab illa lege
greſſio maior:ergo magis culpabile eſt ociuʒ ſermonis In ſudoꝛe vultus tin veſceris ⁊c̃.nullus ⁊æbet excipi. S
ꝙᷓ operis.(¶ Ad qð dicendũ.ꝙ ocium ſermonis dicituꝛ omnes tenent᷑ laboꝛare.4 Item act. xx.ſuꝑ illud.ad ea
dupliciter. vel cũ hõ loquitur inaniter. inanis autẽ ſer⸗ que neceſſe erant mihi.glo.exemplum oꝑa ndi eſt epiſco
mo dicit᷑ qui nõ fit pro iuſta neceſſitate vel ꝓ pia vtilita- pis quo diſcernunt᷑ a lupis. ſi nõ laboꝛãt nõ diſcernun
te. Aliquado vᷣo dicit᷑ ocium ſeꝛmonis cũ homo nõ loqꝗt tur a lupis.ꝑ lupos anteʒ ſignant᷑ peccatoꝛes. ergo pec⸗
loqui deberet,.altera iſtarum cauſarum ſcum ergo ho⸗ cant ſi nõ laboꝛãt.4l! YItẽ. ij.ad Lheſſa.vlti. Audiuimꝰ
mo abſtinet ab oꝑe bono ociando.⁊ a bſtinet a ſermone quoſdam inter vos ambulare nmaquiete.nihil oꝑantes vſᷣ
bono ociando: quãtũ eſt ex pte eius a quo abſtinet pari⸗ curioſe agentes.bis autẽ qui hmõi ſunt precipimus et
bus exiſtentibo alijs circumſtantijs magis eſt culpabile obſecramus in domino hieſu rp̃o. xt cum ſilenuo labo⸗
ocium oꝑis qᷓ ſermonis.quantũ aũt eſt ex ꝑte diſpoſitio rantes panem ſuum manducent.ᷓ doctrina aplica tene⸗
nis in abſtinente.maius ? ociũ ſermonis q; oꝑis. at tur oꝑari manualiter. 4 Quidam vo intelligi volunt de
ociũ ſermonis tegat᷑ ꝑ bonã oꝑationẽ:et ita pᷣferat᷑ oꝑa⸗ opibus ſpũalibo quod nõ videtur.tum ꝑce emplũ ipᷣius
tio locutionis:ptʒ ꝑ boc qð dicit beatus greg.ſuꝑ illuꝰ apli: tũ ꝑ verba etiam ipᷣius pꝛecepti. annre dicit
Job. Aſdanũ meã pondà ⁊c.Aſanũ ſuꝑ os ponere:ẽ vir⸗ in euãgelio.dignus eſt operarius mercede ſua.ſuꝑ quo
tute boni oꝑis culpas tegere incaute locutioms.ꝙ aũt dr.apparet nõ eẽ iuſſa ̊ pmiſſa.¶¶ Iteẽ ↄtemplatiua vita
maioꝛ culpa eſt in locutõe qᷓ in oꝑatõe.ptʒ ꝑ h:ꝙ plus i potior eſt actiua. religioſi tenẽt᷑ ad ↄtẽplatiua. ꝙ actu .
ptãte nr̃a eſt ſermo ꝙ; opusvtroq; aũt modo ↄtingit pec otemplatiue dimittere tenẽt ea que ſunt actiue.ſed ope⸗
care ꝑociũ.ſicut habet᷑ ſuꝑ illud Sudicũ.cũ pugnaſſent rari manualiter ꝑtinet ad actiuam. ergo dimittendũ eſt
ↄtra madianitas.inanis eſt oĩs actus et ſermo.in qͥ non a religioſis pro actu contemplatiue.non ergo tenentu
(Mie⸗ aliquio ꝓ deo vel dei mandato. Item dominus dicit in elte illi qui volebat ſeze⸗ 2 *%½ r
lire patrẽ ſuum. ſine mortuos ſepelire ⁊c.tu autem an,: ro⸗ .
Uembꝛüquintum . nuntla regnum dei. ergo mirus vond dimittendum eſt T. Elra,9 UV

. ꝓ maiori bono.ſed maius bonũ eſt oꝛatio ꝙᷓ manuum eſehat v
opatio. a religioſis dimittendum eſt manuũ operatig erc PeS
2— —

0

ino
u
ani
oct
hitur
ehe
biti⸗
llar
dot.
pe⸗
ne
Han
ſoq:
exci⸗
lcen
üb Por
Neit fen
ruin⸗
tigni
eccc⸗
nsinn
ltudi⸗
e1.
hoꝛſi
lifor
lato⸗
llde
44
aecl
dini.
gütii
woſi
Drtin
op⸗
emna⸗
1,i⸗
io
ltu⸗
or.

Mueſtio

oꝛatione ⁊ huiuſmodi actibo ſpũalibo. non tenẽtur
Ad quod dicendũ· ꝙ religioſi quida ſunt.in q regu
la exprimit᷑ ce laboꝛe manuali. Quidã ſunt in quoꝛum
regula nõ exprimit᷑ ꝙ tenent᷑ vbi aũt expᷣmitur ꝙ tenea
tur:de illis planũ eſi. bi aũt nõ expꝛimitur ꝙ tenean
tur:generaliter põt eſſe ꝙ teneant᷑ ĩ certis caſibo. Si 2
religioſi ſunt quibo ↄmittit᷑ officiũ pᷣdicatõis.ne grauet
auditoꝛes in adminiſtratõe reꝝ ſuaꝝ maxime tali gra⸗
uamine.ꝙ faciat eos reſilire ab auditu predicatõnis ſi⸗
ue a doctrina fidei.nihil debent ab eis acciꝑe ſeo ꝓprijs
manibo laboꝛare vel mẽdicare.De hac cauſa Derang.
in li.de verbis euãgelij. Alia ratõ eſt. vt alios ꝗ ꝓni ſfüt

ad ociũ ad laboꝛẽ excitẽt. AVñ aug. d oꝑe monacboruz ꝗ⸗

AVtinã iſti qui vacare volunt manibo vacaret et linguis
ne multos ad imitatõem ocij inuitarent. Tercia ratio ẽ
ad vitandũ ſcandalum hoĩm infirmoꝝ. poſſent em̃ aligꝗ
dicere iſti intranerũt religionẽ ne manibo laboꝛẽt. et ſic
ſuauiꝰ viuerẽt ſimpliciter tñ nõ tenent᷑ nec vniuerſalit.
qꝛ debent vacartoꝑi meliori cmi ꝓ xpᷣoſe dedicauerunt.
Ad obiecta autẽ reſpondenduũ · ꝙ illud quod dicitur
in.iij.geñ. In ſudoꝛe vultus tui ⁊c· nõ intelligit᷑ tm̃ la ⸗=
boꝛe manuũ.ſᷣ de qͥcunq; oꝑe laboꝛioſo.a ꝗbo nõ abſol⸗
uunt⁊᷑ religioſi ꝙ ſi quis eſſet ita ↄtemplatinus/ꝙ nõ ad
actionem laboꝛioſam deſcenderet: nibilominus illa lex

„ D ,„Ʒ B ☚ „ „72 — — — . — — —
o Anagque dicit᷑ in. iij: geñ. ad ſtatũ hoĩs refert᷑. ſi em̃ ipᷣe nõ la⸗

hber

boꝛaret:alius tn ꝓ ipo laboꝛaret.in penã em̃ hoĩs datũ
eſt illud.¶. Ad ſcom dicendũ.qꝙ illud qð dicitur act.xx·
Si intelligat᷑ de oꝑe manuali:ad caſum illum refert. ne
ipi rapiãt bona ſubditoꝝ et cõſumãt.illi eniʒ per lupos
rapaces intelligunt᷑.de quibo ibi fit ſermo. et loquit᷑ ibi
t platis nõ de religioſis.¶ Ad terciũ vo dicendũ.ꝙ il⸗
lud quod dicit᷑ ad theſſ.intelligit᷑ ꝙ apłs pᷣcipit operaꝛi
„ 20 tollendã ocioſitatem et ſ. candalũ ipoꝝ infirmoꝝ la⸗
boꝛantiũ. q defacili poſſent ſcandaliʒz aꝛi. 4 Ad illud vo
gq 5 dicit᷑ in enãgelio.ꝙ dignus eſt oꝑarius mercede ſua
intelligendũ ꝙ hoc refert᷑ ad acceptpem ſumptuũnõ ad
opus quoꝝ ſumptuũ æſt accepiatoſn pepmiſſione nõ in
preceptõe.i Ad vltimũ dicendũ ꝙ licet religioſi teneã⸗
tur aliquando vacare ↄtemplatõni qui eſt actus melioꝛ
nibilominus tenent᷑ ↄdeſcendere actõni ꝓpter ſuã neceſ
ſitatẽ vel alioꝝ vtilitatẽ.ſed actio multiplex eſt.non em̃
ſolum eſt actio in oꝑe manuali.

(Mueſtio. cxxvij. de pec/

cato mortali.

Ompleto tractatu
de veniali peccato qᷓtũ ad quedam ma
nifeſtiora ſunt em̃ quedã alia que non
Eticipãt omune cũ moꝛtalibo.ſicut ẽ de
Eula.·q aliqñ eſt venialis aliqũ moꝛtatł
Conſequenter didendũ eſt de moꝛtali.Primo aũt ↄſide
randũ eſt de moꝛtali in genere deinde de ſpeciebo eiꝰ for
malibo et materialibo.¶ Pꝛimo aũt querit᷑ quaꝛe dica
tur mortale. Secundo de differẽtia vel cõueniẽtia eius
ad criminale.Lercio de ↄꝑatõne venialis ad mortale.
vtrũ ſit ibi aliqua ꝓpoꝛtio.Quarto vtrũ mortale reci⸗
piat magis et minus. Quinto de effectu mortalis pcti
m diuerſum ſtatum pſone. Sexto vtrum diuturnitas
beckael inducat moꝛtale. Septimo ð pena moꝛtalis pec
wbrũ pꝛamũ
ODprimũ ſic.mortale dicit qdð eſt dignum
morte.vel qð mortẽ inducit. NPoteſi ergo
queri de qua moꝛte intelligit᷑. Eſt em mul
tiplex vita.nature.gratie et gloꝛie.et toti⸗

dicit᷑ moꝛtale a moꝛte nature.ſm hoc nullũ dicet᷑ moꝛta-
le:mſi ad qð ↄſequeret᷑ ex debito moꝛs nature:et illð tñ
videt᷑ oꝛiginale. oꝛiginale im̃ eſt moꝛta leſpoteſt que⸗

/

cxxvij.

ri. ſariginali ſrher moꝛs natie⸗ quare nõ ſi ne ipſi
actuali moꝛtali:cũ in vtroq; ſit inobediẽtia.¶ Si vðᷣo di ⸗
cat᷑ mortale a moꝛte gehenne hoc nõ videt᷑ ↄmuniter. pt uh gado
em̃ aliquod pctm eſſe moꝛtale qdð poſtea ꝑ pemitentiamꝰ
celet. et ſie nõ dicet᷑ moꝛtale.qꝛ ſequatur moꝛs gehenne.
ergo ↄditiõaliter dicet᷑ moꝛtale.ſcʒ ſi nõ ſequatur penin
finalis.quod cum nõ ſit eo ꝙ moꝛtale dicit᷑ in ſuo gene⸗
re.nõ dicet᷑ moꝛtale a moꝛte gehenne.4 Preterea.nec
mors gehenne videt᷑ dici moꝛs.in illa em̃ viuit hõ ſentit
et intelligit.hec om̃ia atteſtant᷑ vite.ſi &̊ nõ recte dicitur
mors cum ſit ibi vita ꝑpetua:ꝑpetua autem vita non eſt
cõpoſſibilis cum moꝛte.nec recte dicetur moꝛtale ab il⸗
la morte.⸗! Si ðᷣo dicat᷑ a moꝛte culpe.nec hoc videt᷑ di
ci.differẽtie em̃ oppoſite reſpectu ↄſimiliũ debent accipi.
ſi ergo veniale nõ reſpiciat niſi oꝑpoſitum pene eterne. ſer go 5 Pe . rahye
mortale nõ dicet᷑ niſi reſpectu pene eterne ¶q Preterea S„.*
cũ moꝛs dicatur ſeꝑatio a principio vite. ꝓpter ꝗd ma⸗
gis dicit᷑ ſeꝑatio a principio vite ꝑ vnum peccatum qᷓ; ꝑ
aliud? videt᷑ em̃ ꝙ tm̃ debet dici moꝛs quàdo fit ſeꝑatio
a fide.dicit᷑ em̃ ad Ro. Juſtus ex fide viuit.ſi g̊ fides eſt
vita anime:tũc tm̃ dicet᷑ eſſe mortale:cum pꝛiuat᷑ fides.
d qð dicendũ.ꝙ moꝛtale pctm dicit᷑ reſpectu dupli
cis moꝛtis.reſpectumꝛtig culpe ⁊ reſpectu moꝛtis ge⸗
henne. ſed reſpectu illius canſa eſt ſimul eũ cauſato. re⸗
ſpectu abius 3 cahſa eſt pꝛior cauſato. eũ aũt dicit pecca⸗
tum moꝛtalẽ ſpectu moꝛtis gebenne. intelligit᷑ ꝙ quã⸗
tum de ſe eſt cauſa eſt.vñ niſi deſtruat᷑ ipᷣm peccatuʒ: ta

lis pena pꝓſequitur. Reſpectu aũt mortis culpe eſt cauſa

ↄiuncta.cũ em peccat aliquis hmõi peccato.anima ſeꝑa
tur a deo:vel prius ſeꝑata elongatur. Unde ſic intelligi
tur vno modo illud. In quacunq; die comederis morte
moꝛieris.quocũq; em̃ die comedit homo ꝑ delectatõem
que eſt ↄtra deũ.morte enlpe morit᷑.¶ Ad obiecta autẽ
dicendũ.primo ad id qð dicit᷑.ꝙ pcto origiali moꝛs de⸗
bet᷑ nature.vtrũ ſimilit᷑ actuali.Rñdendũ eſt.ꝙ obliga
tio moꝛtis ſequit᷑ ex vtraq;.nõ dico cuiuſcũq; actualis:
ſ illius actualis qð fuit primoꝝ ꝑentum. Ade em̃ in q̊

fuit tota natura hũana poſita fuit illa lex. In quacunq;

die come.ac.Et rõne eius obligata fuit poſteritas:non
tm̃ ad moꝛtem culpe:ſed etiã ad mortẽ gebenne. VUnde
aug.in.xiij.de cini.dei.cũ querit᷑. quã moꝛtẽ deus pᷣmis
lo faerit oininats ſi ab eo mandatũ tranſgrederẽt
acceptum.vtruʒ aĩe:an coꝛꝑis:an totius hoĩs:an illã q̃
appellat᷑ ſca: Rñdendũ eſ oẽs.et Pon ſegtur. nõ tm
rime moꝛtis ꝑtẽ prlòꝛeʒ vbi aĩa priuat᷑ deo.nec tm̃ po⸗ 3, wore,
Rerrorem vbi cbepne pꝛiuat᷑ aia.nec ſolũ ipam totã i⸗-xr⸗ Fve o-
mã niſi aĩa a deo ⁊ a corꝑe ſeꝑata punit᷑:ſᷣ quicꝗd mor⸗
tis eſt vſq; ad nouiſſimã que ſcdᷣa dicit᷑.q̃ eſi nulla poſte
rior numẽratio illa ↄplexa eſt.nõ negatur tñ quin alij
actuali moꝛtali ſi ꝑmaneret deberet᷑ mors.4 Ad ſcðm
vᷣo qð obijcit᷑ de moꝛte gehenne.dicendum eſt.qꝙ moꝛtali
peccatoſi ꝑmaneat debet᷑ pena gehenne.ablata em caun
ſa nõ eſt mirũ ſi nõ ſequatur effectus.4¶. Ad illud vo qð
obijcit᷑ q moꝛs gehenne non recte dicit᷑ moꝛs ꝓpter vite
ꝑpetuitatem.dicendũ ꝙ nõ dicit᷑ moꝛs oppoſita vite na-

ture. oppoſita vite gloꝛie. Nec eſſet mors ꝑpetna gebẽ

ne: niſi eſſet vita nature ꝑpetua.Vñ aug.in li.de ci.dei.
In damnatõe nouiſſima quis homo ſentire nõ deſinat
tñ qꝛ ſenſus ipᷣe nec volũtate ſuauis nec quiete ſalubris
ſed doloꝛe penalis eſt:nõ immerito moꝛs eſt potius ap⸗
pellata q; vita.¶l Ad vltimũ vᷣo dicendũ videlicet quod
obijeit᷑ de moꝛte cnlpe.qꝙ licet moꝛs culpe ſequat᷑ ex illo
peccato quod dicit᷑ moꝛtale.quia ibi auertit ſe bomo a
deo.proprijſſime tamen dicit᷑ infidelitas peccatum moꝛ
tale.quia aufert omne quod vita eſt ſpiritualis. ſᷣm ꝙ;
dicitur.iuſtus ex fide viuit.Alia vᷣo peccata cum quibo
ſaluatur ſides informis. et ſi vitam gratie gratumſaci⸗

yens dicit᷑ moꝛs.a qua ergo moꝛte dicit᷑ motale:¶ Dam ſi orit entis auferunt. non tamen totum quoo eſt gratie.

(Membꝛum ſecudum

—————-—-— EEE

cundo querit᷑ de differentia eius vel cõ⸗
uenientia ad criminale. Et videt᷑ ꝙ cõöuer
tantur. VUnde hiero.criminis appellatio
late patet ↄplectens omne peccatum qð de
dit. ſed tale eſt peccatũ moꝛtale. crimia

ꝓoluntate

le et moꝛtale ↄuertunt᷑.¶ Itẽ ſuꝑ illð.xxxj.Job.̊ em̃ ne⸗

oin

Brat

phas eſt.glo.pᷣeccatũ polluit.crimen extinguit.ſed hoc
facit peccatum moꝛtale.ergo peccatũ moꝛtale et erimen
ↄuertunt᷑.¶ Item hugo ⁊ ſancto vict.crimĩalia dicun⸗
tur q vel leſionẽ indncũt vel turpitudinẽ ingerunt in ꝗ⸗
bus deus vel ꝓrximus multũ offenditur.vel ipᷣe qni facit
maculatur:ſed hec ratio ↄuenit moꝛtalibo pctis.̊ moꝛ⸗
talia ⁊ crimialia ↄouertunt᷑. ¶ Contra.aug.ſuꝑ vohez
Crimen eſt pcẽᷣm graue ⁊ accuſatõne ⁊ damnatione di⸗
gniſſimũ.ſ̊ nõ om̃e peccatũ moꝛtale eſt tale: ergo pecca⸗
tũ moꝛtale ⁊ crimẽ nõ ↄuertunt᷑.q¶j Itẽ dicit᷑ in epłla ad
thimo.oportet epᷣm eſſe ſine crimine nõ ait ſine peccato.

Fm hoc em̃ nullus vel pauci ordinarent᷑: ergo non ↄuer

tunt.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ crimen accſpit᷑ dupliciter.cõ
muniter et ꝓprie.Cõmuniter accipiendo ↄuertunt᷑ cri⸗
men ⁊ mortale pctm. Vnde yſið.vnum ꝓ altero accipit
dicens.multi a crimie coꝛruũt in crimen. qui diſtinguẽ
ſua facta minoꝛa ↄtemnũt.qui dei cognitõnem hñtes ti⸗

moꝛẽ eius negligunt.et pᷣmittit᷑ de eudẽ experinento mi

noꝝ pctoꝝ.maioꝛa cõmuitunt᷑ peccata vt durius ferian
tur. Si vᷣo accipiat᷑ ꝓprie crimen.Fᷣm rationẽ pꝛedictaʒ
omne erimẽ eſt pctẽm moꝛtale.ſed nõ ↄuertit᷑. et ſᷣm hoc
ſupꝛadicte auctoritates ſunt intelligende.

Ercio queritur de cõꝑatione venialis ad
moꝛtale.Vtrũ ſit ibi aliq̃ ꝓpoꝛtio.et videt
ꝙ nõ. Infiniti em̃ ad finitum nulla eſt ꝓ⸗
poꝛtio. ſed pena eterna eſt infinita: pena
tempoꝛalis eſt finita: ergo nulla eſt propoꝛtio. ſed ſicut
ſe habet pena ad penã:ita ſe habet culpa ad culpam.ra
tione cuius eſt reatus pene.ᷓ peccati mortalis ⁊ venia⸗
lis nulla eſt ꝓportio.q¶ Preterea.peccatũ veniale eſt de

lectatio inoꝛdinata ſub deo.peccatuʒ vᷣo mortale eſt ſup

deũñ vel ↄtra.Si ergo ſummi boni quod deus eſt: nulla
eſt ꝓpoꝛtio ad bonũ creatũ.ergo nec peccati moꝛtalis.
vbi aliquid pᷣponit᷑ ce vel ꝑificatur.nulla eſi ꝓpoꝛtõ ad
veniale.quod amenſurat᷑ alieni bono mutabili et ita bo
no creato
cato eſt fimita:finiti vᷣo ad finitum poteſt eſſe ꝓportõ.ſi
in eodem genere accipiant᷑.ergo pꝛopoꝛtio poteſt eſſe ve
nialis peccati ad mortale.⸗! Iteʒ acerbitas pene que de
betur moꝛtali peccato finita eſt in magnitudine. pena
autẽ venialis pct᷑i in acerbitate poteſt creſcere vt aliquã
ha beat ꝓpoꝛtõem ad penam moꝛtalis pct᷑i in acerbita⸗
te.ergo aliqua pꝛopoꝛtio poteſt eſſe venialis peccati ad
moꝛtale. ¶ Ad quod dicendũ.ꝙ eſt loqui de quantitate
telectationis in vtroq; peccato.et ſᷣm hoc poteſt eẽ ꝓpoꝛ
tio peccati ad peccatum er pte delectationiseſt iterũ .o
qui de deformitate:et ſᷣm hoc nõ eſt propoꝛtio.defoꝛmi⸗
tas enim menſurat᷑ reſpectu boni ſiue commutabilis ſi⸗
ue eius in quem peccat᷑.delectatio ᷣo ſᷣm actum ipᷣius
peccantis et ꝗpter hoc pena debetur moꝛtali peccato.ex
vna parte finita magnitudine:ex alia ꝑte infinita Alre
etione.veniale etiã peccatũ licet quãtũ eſt de ſe nõ hbabe
at reatum niſi pene tꝑalis.ex adiũctõe tñ moꝛtalis põt
habere penam eternam.cuʒ em eins defoꝛmitas eſt ſine
fine:defſoꝛmitati auteʒ ſine fine rñdet pena ſine fine.ſᷣm
hoc ſoluunt᷑ ratões ſupradicte.ille enim que oſtendunt
impropoꝛtiona bilitateʒ ex parte defoꝛmitatis ᷣm ſnum
genus.aceipiuntur vel ratione eius in quem peccatur.
alie ðᷣo ſumuntur m menſuram dtelectationis ex parte
delectantis.

(Membeu quarti

5
aνα eius: nõ recipit magis et minus. ſed ab hac moꝛte dicit og
mortale peccatũ.ergo moꝛtale nõ dicit᷑ ſ̃m magis ⁊ mi⸗ 15 da ,

ſeheſ

ontra quelihet delectatio in moꝛtali pec⸗ xbe

Aeaar to querit᷑ vtrum moꝛtale recipiat ma
3 gis et minus.ꝙ nõ videt᷑. Mors em̃ natu

2. mind eſt. nec recipit magis et minus. ergo

ſimili moꝛs ſᷣm ꝙ eſt ſepatio anime a deo qui eſt vita

nus. ⸗l Contra.adulteriũ dicitur maius peccatũ qᷓ; foꝛ: 9
nicatio.et homicidiũ qᷓ; adulteriũ.et vnũqðq; eſt moꝛta-
le.ergo vnũ eſt excedens alind in quantitate moꝛtalis.
ergo moꝛtale dicit᷑ ßᷣm magi⸗ et minus. quod di
cendũ ꝙ alind eſt dicere maius peccatuʒ moꝛtale et mi⸗
nus:et aliud eſt dicere magis et minus moꝛtale.cũ eniʒ
dicitur maius et minus ad quantitatẽ peccati refert᷑ in
geuer⸗ peccati.et maioꝛ etiaʒ acerbitas pene reſpondet
in menſuram libidinis.cum aũt dicit᷑ magis et minus
moꝛtale:ad ipᷣam ſeꝑationem a deo l eſt vita reſertur

et inqᷓtum ei pena eterna reſpondet ſicut ergo eſt in eter o

nitate pene nõ eſt magis et minus:ſic nec in ſeꝑatõe eſt o ag ſpolac

magis vł minus.Vel poteſt dici ꝙ moꝛtale peccatuʒ in
eo ꝙ moꝛtale reſpicit moꝛtem gebenne. in moꝛte vo ge⸗
henne aliquid eſt quod dicitur ſᷣm magis et minus. vt
magis dicicur puniri iſte qꝙᷓ ille.⁊ aliquid non dicit᷑ ma⸗

⸗
gis et minus.quia vtrũq; eternaliter dicet᷑. ergo pecca⸗ des

tum moꝛtale quo ad aliquid magis et minꝰ:quo ad ali⸗
quid non dicetur ſᷣm magis et minus.et peꝛ hec poſſunt
ſolui obiecta.

Membꝛũ quintum

Vinto queritur de effectu mortalis pecca
ti ᷣim ſtatum perſone.queritur ergo ſi pec
cati moꝛtalis effectus eſt ſeꝑare a deo ſiue
ſubtractio gratie quocunq; tempoꝛe inſit.
fit ergo ita q aliquis pctor iteꝛet idẽ genus peccati moꝛ
talis.illud pctm iteratũ mortale efficit aliquid.ſed effe⸗
ctus eſt ſe ꝑatio a deo vel e ſ ctio.ergo ſeꝑat a
eo vel ſubtrahit gratias Contra.iam ſeꝑatus fuita
cæo ꝑ pꝛecedens moꝛtale.ſepatus dᷣo ſeꝑari non poteſt.
Similiter ab eo qui nõ habuit gratiã nõ potuit ſubtra⸗
hi gratia.ergo pctm ſcðo loco ↄtingens non efficit illud
quod primũ faciebat.ergo nõ om̃e peccatum moꝛtale ſe
parat a co vel ſubtrahit gratiã.quis ergo effectus ẽ cõ
munis om̃is peccati moꝛtalis inĩtũ eſt moꝛtale?¶ Ao
quod rñdendum.qꝙ effectus omnis peccati moꝛtalis eſt
coꝛrum ꝑe bonũ naturale ſubiect. et in illo effectu non
differt peccatũ.ſiue primo adueniat ſiue ſcðo ſiue tercõ
Item eſt alius effectus qui dicit᷑ ſeꝑatio.et ille effectus
dupliciter accipit.aliquando em̃ accipit᷑ ꝓ elongatõne
cum em̃ dicit᷑ yſa.lix.peccata veſtra diuiſerũt inter vos
et deũ. diniſio aceipit᷑ ibi ↄmuniter ad pꝛimã ſeꝑationẽ
a deo ⁊ ad elongationẽ. Vnde ſeꝑatio nõ dicitur tm̃ piũ
ctoꝛum: ſed elongatõ iam ſeꝑatoꝛum.ſeꝑare em̃ eſt ſeoꝛ⸗
ſum ſe parare.qui ðo iniuſticia ⁊c̃. peccat mortaliter ſe
oꝛſum a de ſeꝑat.cũ iterum peccat moꝛtaliter ſeꝑat.h
eſt elongat.Vnde alicubi in ſcriptura inuenitur ꝙ pec⸗
catum elongat bominem a deo.ſᷣm ꝙ dicit᷑ longe a pec⸗
catoꝛibo ſalus.et.ij.hiere. Elongauerũt a me ⁊ ambula

A vanitatem.

Exto queritur vtrum diuturnitas pecca⸗
ti inducat moꝛtale.quod videt᷑ ꝑ hoc qð
dicit auguſti.in libro de igne purgatoꝛio.
vbi enumerat peccata mortalia. dicit em
ꝓꝙ iracundia ſi longo tempore teneatur. et ebꝛietas ſi aſ
(ſidue fit:in eorum numero cõputatur.cum ergo iracun
dia vel ebrietas non vniuerſaliter ſit moꝛtale peccatum
Nam ſi eſſet non opoꝛteret addere illam conditionem
Adiuturnitate vel de longitudine tempoꝛis aut aſſidui
tate.ergo diuturmitas inducit vel efficit. ꝗ Contra.
albedo magis et minus durans non diuerſificat ſpe⸗

2
2

. woten &
re ſᷣm ꝙ eſt ſeꝑatio anime a coꝛꝑe in ter⸗ S

SeS

29

%

5 e

,,— ——

eeeeumr ,— — .K

=

6

=

tme
ego
dick n
umd Ge⸗
Pſon 4
ta⸗
alis.
ddi
tmi⸗
enz
ttin
det
109
tur
ter ge
n
zn eih
Ge⸗ ſergn
S
na⸗
c ,H
ali⸗
lun

ced
hee
e
0
,
4

= ☛

S= —— —— = —

—

–

E tpali.

νοναο οειι peccato tpali.

viſi

Mueſtio

ciem. ſimiliter eſt in alijs accidentibo.ergo diuturnitas
peccatũ nõ inducit vel efficit moꝛtale.¶ Ao qð dicẽdũ.
ꝙ dinturnitas et aſſiduitas rõne ſui nõ inducit pecca⸗
catũ mortale.ſed ratõne eius ꝙ ratio cũ habet ſufficien
ter tp̃s deliberatõis tenet᷑ repꝛimere motus veniales ne
ꝓcedat regimen peccati ſiue dnium. et ideo dicit augꝰ,
Quicũqʒ; aliqd de iſtis in ſe dnñare cognouerit. niſi di⸗
gne emẽdauerit.et ſi habuerit ſpaciuʒ longo tꝑe pmiam
nõ egerit.et a peccatis ipᷣis nõ abſtinuerit:illo tranſito⸗
rio igne de quo aplus ait purgari non poterit.ſ̊ eterna
illũ fiãma ſine remedio cruciabit/ cũ & dicit᷑ iracũdia ſi
longo tꝑe ⁊c̃.nõ ꝓ diuturnitate ↄputat᷑ moꝛtale pecca⸗
tũ:ſᷣ ꝑ manifeſtũ dat᷑ intelligi occultũ.ſ.ipᷣe ↄtemptꝰra⸗
tõnis.qui eſt in ira ⁊ in iracũdia.⁊ eodẽ mõ intelligen⸗
dũ eſt in ↄſimilibo.et ideo dicit apłus.iiij.ad ephe.Sol
non occidat ſuꝑ iracundiam veſtram. H
Eptimo querit᷑ de pena mortalis peccati
cũ em̃ actio moꝛtalis pcti ſit temporalis:
9 quãtitas aũt pene debeat reſpõdere quãti
tati culpe.nõ debet᷑ pena eterna ꝓ actõne
ꝓ dectõe peccati mortalis ñ ↄſeꝗt᷑ iuſte pena eter
na Si foꝛte dicat᷑ ꝙ non ꝓ actione tꝑali. inqᷓtũ eſt tꝑpa
lis debet᷑ pena eterna:ſed rõne macule que remanet ſine
nne. ſutelligatp impoſſibile ꝙ aliꝗs ꝑpetraret aliqueʒ
actũ mortalem.et nõ cointelligat᷑ macula in anina.nun
ꝗqd ꝓ illo actu puniendus eſt tꝑaliter:pᷣ hoc ideʒ genus
pene deberet᷑ actõni peccati moꝛtalis ⁊ actõni pcti veni
alis.quod nõ eſt poſſibile.¶ Preterea.exñte actõe mor
tali ſi nõ ↄſequetur macula.nunquid pene meritũ debe
ret᷑ macule aut ipᷣi actõni moꝛtali.ꝙ ſi debet᷑ ip̃i actõni.
eo ꝙ ſᷣm actõem eſt meritũ vel emerituzʒ. ᷣm boc redit
qᷓſtio ſupradicta:quõ ꝓ actõe tꝑali punitur aliquis et
naliter: Si vo diceret᷑ ꝙ qꝛ ipᷣe hbomo peccanmit in ſuo et⸗
no:ideo deus punit eũ in ſuo eterno. hoc qualiter intel⸗
ligendũ eſt.cũ poſſit ↄtingẽ ꝙ ſemel peccauerit hõ mor⸗
taliter et tñ eternaliter pumat᷑. ¶1M–Ue⸗oebd diceret aliquis
ꝙ ille ꝗ in peccato moꝛitur in infinitũ peccaſſet ſi in infi
nitũ vixiſſet.ſed hoc qualiter veꝛũ eſt.poteſt em̃ ↄtingeꝛe
ꝙ aliꝗs peccet ſemel moꝛtaliter. nec decetero habeat vo
luntatem peccandi in illo genere peccati: et mñ eſt in illo
pctᷣo.nõ ergo in infinitũ peccaſſet ſi in infinitũ vixiſſet il
lo genere peccati.videt᷑ ergo ꝙ non debeat᷑ pena eterna

–

facit vt pctimn eternaliter puniat᷑ſſed circũſtãtia illius in·
quẽ peccat᷑.qui cũ ſit eternus ↄplentibo mandata ꝓmit⸗
tit bona eterna.iranſgreſſoꝛiba ᷣo ↄminat᷑ penas et᷑nas/
vt qui in ſuo eterno iudicẽ offenderint:in eius eterno et

„.

¶ Aoqs zunieſ circũſtãtia tpis non

no oue enter p

–—
—

naliter crucient. ¶¶ Ad illud vᷣo qð obijcit.vtrũ poſſit el.·
ſe actio moꝛtalis ſine macula:Dicendũ eſt ꝙ nõ. vtriq; e.

tñ de bet᷑ pena eterna.⁊ licet ip̃a actõ tranſeat.tñ volun
tas habitualis ꝑmanendi in peccato manet.et ideo di⸗

I u gelen do e cit be. grego.qui eternaliter pcto ꝑfrui volunt.eternam

penam inueniũt.et quoꝝ volũtas nõ habuit finẽ peccã⸗
di.nõ habebit finem torquendi/Et ſi dicat᷑ de aliquo ꝗ
peccauit pcto foꝛnicationis et nõ vult vlterius peccare
illo peccato ꝙ nõ peccat in ſuo eterno.dicenduʒ eſt ꝙ in
boc peccat in ſuo eterno:ꝙ nõ vult penitere de illo.⁊ ita
ratõneę fornicatõnis cũ impñia debetur ei pena eterna.

¶Wueſtio. cxxvin. De ge⸗/
AIcto de peccato

in generali ſequitur d ſpẽbo eius. Eſt
auũt vna diuiſioperießf. alind delictuz.
aliud ↄmiſſum. Selictũ em̃ eſt in nõ fa⸗
ciendo qð debet᷑ facere.ↄmiſſum vo eſt
in faciendo quod tenetur nõ facere.que differẽtia notat
ſuꝑ illnd ꝑps.Delictum meũ cognitũ tibi feci.et iniuſtici

,. ſ„°

5r7

cxxviij.

— o 8⸗
am meam nõ abſcondi.glo.delictum ꝙ dimiſi facienda.
iniuſticiam ꝙ non facienda feci. VUnde iniuſticia accipi
tur ibi pro ↄmiſſo( Poteſt ergo queri de delicto ⁊ dein⸗
de de om oe delicto aũt primo dicendũ eſt in gen.
deinde in ſpecie.(¶ Querit᷑ ergo primo.quare dicat᷑ de⸗
lictũ. Scðo vtrum delictum opponat᷑ commiſſo.Lercio
vtrum maius peccatum ſit delictũ qᷓ; ↄmiſſum. Quarto
vtrum delictũ ſit ſimul cum ↄmiſſo.Quinto vtrũ omne
delictũ ⁊ omne commiſſum reducantur ad vnam cauſaʒ
ↄmunem.

Wembꝛum primum
yy S primũ ſic.delictũ dicitur q̃i derelictum
ſic em̃ exponit aug.ſed derelictõ non videt᷑

diſtinguere inter pct̃a moꝛtalia. In vno

em̃ peccato moꝛtali eſt dei derelictio. &
netur vna ſpẽs moꝛtalis pct᷑i. 4 Item
augin li.de natura boni.peccatum nõ eſt apetitio reꝝ
malaꝝ ſed deſertio reꝝ melioꝝ.deſertio aũt quid eſt ni⸗
ſi derelictio.ergo om̃e peccatũ moꝛtale de quo loꝗt᷑ ibi ẽ
delictum. ¶ Ad quod dicendũ.ꝙ delictũ eo dicit᷑ dere⸗
lictum:qꝛ derelinquit᷑ illud qð fa ciendũ eſt. nõ qꝛ dere⸗
linquit᷑ deus.ſic em large accipꝑet᷑ delictũ et nõꝓprie.ſᷣm JCaerd
; diuidit᷑ ↄtra ↄmiſſum hoc aũt mõ accipit᷑ in illa rati derxe lho
one peccati. Peccatũ nõ eſt apetitõ ⁊c.et dr peccatũ
non eſt appetitio reꝝ malaꝝ.qꝛ res accipit᷑ ibi ꝓ natura
nulla aũt natura mala eſt. ſed deſertio dicit᷑ reꝝ melieꝝ
qꝛ homo peccando mortaliter deſerit deum: deſerit etiã
bona ſpũalia ↄdherendo tranſitorijs.Qec eſt hoc ↄtra⸗
rium qð ali bi dicit᷑ ꝙ peccatũ eſt appetitio rei mutabi⸗
lis.vel ꝙ peccatũ eſt apetitus rei male.res enim accipi
tur Alectabllt nlieto Scfame

Mlembꝛu ſecungu

—

do qᷓrit rtrũ delictũ opponat᷑ ↄmiſſo

quis intelligit. delictũ em̃ ↄtinet in ſe oc⸗
culta ꝓpria ⁊ aliena.ſ̊ omia pcta pñt dici

talia. & ome peĩrm eſt delictũ.et ita nõ opponũt᷑ delictũ ⁊

ↄmiſſuʒ. . Contra.xvj:leui.Confiteant᷑ omes iniquita-
tes filioꝝ iſrł vniuerſa delicta atq; peccata.ꝗᷓ diuidit᷑ cõ
tra peccatũ.Silr.xiij.iob. Quantas habeo migtates et
peccata.ſcelera mea atq; delicta oſtende mihi. Silit dẽ
in leui.vij.⁊.vj:ꝙ offerat᷑ ſacriſiciũ ꝓ peccato ſicut ꝓ de
licto.&̊ delictum diuiditur ↄtra peccatum. et peccatum
accipit ibi ꝓ ↄmiſſo.4¶l Stẽ due ſunt ꝑtes iuſticie.declia
re a malo ⁊ facere bonũ.quibo duabo opponunt᷑ delictũ
2 ↄmiſſum. delictũ ⁊ ↄmiſſum inter ſe ogꝑonũt.¶ ARo
quod dicendum ꝙ delictum ꝓut opponit᷑ illi parti iuſti⸗
cie que eſt facere bonum.diuidit᷑ ↄtra ↄmiſſum:que op⸗
ponit᷑ iſti ꝑti que eſt declinare a malo/delictum auteʒ ꝓ⸗ —
ut dr̃ a delinquẽdo ↄne eſt ad pctm. et ſic aliqũ aecipite rpi⸗

Beg ad boc queri/ S. ſ.

tur vtrũ delictum 2 ↄmiſſuʒ ſufficiẽter diuidãt peccatuʒ
mortale ꝑ immediata.qð videtur ex iam dictis. Sed vi
det ↄtrariũ ꝑ hoc qð dicitur in.vꝰ.leuit.vbi dicitur.ꝙ de Nlenne⸗
lictũ eſt qð ↄtra ſolum preſunut᷑ deuʒ vt in factis vel iu⸗-
ramentis.Delictũ aũt hoc modo acceptuʒ cũ ↄmiſſo:nõ
ſufficienter diuidit peccatũ moꝛtale.⸗ Preterea. dicit᷑
ibidem.vbicunq; cognitio peccati ſiue pꝛeferat᷑ ſiue ſub⸗
inferatur delictum vocatur.ergo delictũ nõ ↄtinet pctm
igrãtie.nec ↄmiſſũ ↄtinet pctm igꝛãtie.& tres ſunt dꝛũtie
pct᷑i moꝛtalis.delictũ.pctᷣm ignoꝛãtie ⁊ ↄmiſſuʒz.¶ Ad
qð dicendũ ꝙ illa duo ſufficiẽter diuidunt peccatũ actu
ale.mortale.Inde auguſtinus in libro de perfectõe iu⸗
ſticie.Ouobus enim modis fieri conſtat omne peccatũ.
ſi aut illa fiant que ꝓhibentur aut illa non fiant que iu⸗
bentur.et hec duo ſunt delictũ et commiſſum.¶. Ad ob⸗
ieciũ autem in ↄtrarium dicendum eſt.ꝙ delictũ aliqua
do coartatur ad illa gbus pꝛoprie delinquitur in deuʒ

Et videt᷑ ꝙ nõ.ꝑ hoc qð dicit᷑ ibi. Delicta vvj eſt 7 larse u alicle

ad povtes.

et m hec currit illa diuiſio. peccatum aliud in deũ. ali⸗
nd in pꝛoximũ.aliud in ſeipᷣm. hoc autem modo nõ acci
pitur delictum 'm ꝗꝙ; diuiditur ↄtra commiſſum:ſed di⸗

cit᷑ delictum cum nõ fit quod factendũ eſt. ¶ Similiter Qeea
it lictu e arnt

reſpondendũ eſt ad ſecundũ.de lictum em̃ aliquando cõ
artat᷑ ad illud peccatũ quod ſcienter fit. vel quod ſcit cũ
factũ eſt. et hoc modo nõ diuiditur ↄtra ↄmiſſum ſed di
uidit contra peccatũ ꝑ ignoꝛantiam ſiue qð ignoꝛanter
fit. Alio vo modo delictu accipit᷑ muniter. quando nõ
fit ad quod tenetur. a fieri dicatur large ad ſcire. et ßm
hunc modũ delictum ↄtinet in ſe peccatum ignoꝛantie.
peccatum em ignorantie eſt cum nõ ſcit quod tenet᷑ ſci⸗
re. et hoc modo delictum immediate ſe habet ↄtra com⸗
miſſum.continet em̃ in ſe peccatum ignorantie omiſſio⸗
nis ⁊ negligentie.Alio vpᷣo modo accipitur ſuꝑ illud Pe.
Delicta iuuentutis mee et ignoꝛãtias meas ne me.e⸗
licta em dicunt᷑ qñ via veritatis ſcienter delinquit. igno
rantie vᷣo peccata que ignoꝛanter fecit vel anteꝙᷓ crede⸗

deret p
Membrum tercium

Varto querit᷑ vtrum delictum ſit ſimul cũ
commiſſo. quod videtur. Qui enim non
facit quod tenet᷑ facere.hoc eſt quia aliꝗo
aliud facit quod diſtrahit affectuzʒ ab illo
tem qui facit quod nõ tenetur facere cobimittit ill
ad quod tenet᷑ qui enim foꝛnicat᷑ tenetur ↄtinere ⁊ non
continetergo delictum ſimul eſt neceſſario cum commiſ
ſo.¶ Ao quod dicendũ. ꝙ delictũ aliqnod eſi reſpectu
actus.qui directe onztur e quod ꝓbibetur. vt ſe ba
bent continere ab illicitò ⁊ foꝛnicari.et in talibus com⸗
miſſum ſequit᷑ delictum ſed noõn cronuerſo niztiam
alij actus reſpectu quoꝝ dicit᷑ delictum: in tali

ti ꝓ tempoꝛe et loco et nõ dat.et ex hoc delinquit.nõ ta⸗
men ↄmittit. Preterea.ille dat cui nõ debet et ita ↄmit⸗
tit. nec tamen obmittit.poteſt enim dare et cui nõ debet.
et cui debet.et ita ex vna ꝑte tranſgredi. et ex alia parte
nõ derelinquere.ſic ergo patet qualiter ſeꝑantur delictũ
et commiſſum ⁊ qualiter non ſeꝑatur.

Membꝛu quintum

qm iudiciũ eſt dei.⁊ poſtea ſeqꝗt.an iqras.
glo. Ignoꝛãtia in eis ꝗ intelligẽ noluerũt

. „
ð r’r’
—

F uis po
teſt eſſe delictum ſine ↄmiſſo.vt tenetur ille dare indigẽe

ſ:- et

Ercio querit᷑ vtrũ magis peccatũ ſit cxli⸗ Anmo querit᷑ ratione delicti et cõmiſſi. ſi
ctum ꝙᷓ; ↄmiſſum.quod videt᷑. Delictũ em om̃e delictum reducat᷑ ad vnũ ↄmune ſiue
in leuitico magna indigebat expiatione. ad vnã cauſaʒ ↄmunẽ et om̃e ↄmiſſuʒ ſimi
ſicut dicit᷑.v.leui.ergo maius peccatũ fuit iter/ qð nõ videt᷑.diſtincte em̃ ſunt ꝓhibi⸗
delictũ ꝙᷓ ↄmiſſum.¶ Preterea.facere bonu eſt melior tiones ab inuicem ? iuſſiones ſiłiter.&licta et ↄmiſſa
ꝓs iuſticie ꝙᷓ declinare a malo.ergo de lictũ 35 oppoi⸗ ſunt circa actus pticulares nõ & erit delictũ vnũ ↄmũe
tur ei quod eſt facere bonuʒ hoc em abſtinere eſt a bono omibo delictis.nec preceptuzʒ ad oĩa pᷣcepta.neq; omnia
vel deſertio boni.ſicut dicit᷑ leuit.vj.ſuꝑ illud.ſicut pro reducent᷑ ad vnũ vtrobiq;. ¶ Cõtra.aug.in li.de ꝑfectõe R
peccato offert hoſtiatcõmiſſum vo opponituꝛ ei quod eſt iuſticie. generalis ꝓhibitio eſt nõ ↄcupiſces. et genera
clinare a malotbhoc em̃ eſt facere malũ)ergo delictuʒ iuſſio. diliges.qð bꝛeuiter aptus ↄplerus eſt dices. No⸗ D
eſt maius peccatũ Fomiflum. Cwrontra⸗viget equa⸗ lite ↄformari huic ſeculo.ſᷣ refoꝛmamini in nouitate ſen (,nd⸗
le ꝑ boc quod dicit᷑ leuif. di Sicut ꝓ peto offert hoſtia ſus vri. ꝓhibitio em̃ eſt.nolite ↄfſoꝛmari. Juſſio ẽ.refor⸗ R
ita pꝛo delictoivtriuſq; hoſtie vna lex erit.ſi ergo vna eſt mami. cũ ̊ delictũ et ↄmiſſuʒ attẽdant᷑ pᷣm iuſſionẽ ⁊ ꝓ⸗
lex. vna eſt lex ſacrificij ꝓ peccato ⁊ ꝓ delicto.ergo ſunt hibitõem.erit delictũ et ↄmiſſuʒ ad generalia reducere.
ↄlſimilis culpe.] Item grego.in oꝛiginali ſuꝑ illud.ſce⸗ cũ em̃ aliquis delinꝗt tenet᷑ aliquis refoꝛmari in nouita
lera mea atq; txlicta oſtende mibi. boc intereſt inter ſce⸗ te vite.et nõ refſoꝛmat᷑ celinquẽdo:cũ aũt aliquis ↄmit⸗
lus et delictum:ꝙ ſcelius pondus peccati tranſcẽdit. de⸗ tit tenetur non ↄfoꝛmari huic ſeculo.et ↄfoꝛmat᷑. d5
lictũ ᷣo nõ.qꝛ cum offerri ſacrificiũ ꝓ peccato iubetur. qð dicendũ eſt ꝙ eſt reducere ſicut dictũ eſt ad pᷣdicia ge
nimiꝝ ꝓ peccato dicitur ſicut ꝓ cxlicto: ergo ad paria neralia qᷓ ſunt tanꝙᷓ radices pᷣceptoꝝ ꝓhibitionũ. vt pautrlavin
iudicant᷑ peccatũ et delictum. ſed hoe dicitur cõmiſſum. ꝙ iſta ſint vniueꝛſalia pceptoꝝ nõ ꝓhibitõnũ ꝑtieulaꝛin et ſcre
ergo delictũ et ↄmiſſum ad paria iudicant᷑. Ne⸗ auteʒ ſta vha ſᷣ ſicut nõ cupiſcẽ et diligere ſunt radices ita nolite cõ⸗ repoze en
delictuzʒ ſit minus q; omiſſum arguitur.difficilius enin formari ⁊ refoꝛmari ſunt ↄñtia. et ſic ꝗcũq; delinꝗt vel —
fit obſeruatõ ab omiſſo qᷓ; commiſſo.que vo ſunt huiuſ⸗ 2uobopſomitti radicitus peccat in illis vel ex ↄſequẽti. e
modi.alijs paribo minoꝛa ſunt peccata. antem diffi HE ſt O. ( e fe /
cilioꝛis ſit obſeruatõnis patet ꝑ hoc.ꝙ plures ignoꝛant deoger neiti Crxivr . de if eI
obmittunt ſiue declinauerunt ꝙᷓ committunt.4! Prete⸗ Oretijs delicti qᷓ ſunt ignorantia.obmiſſio.negligentia. et
rea ures ſunt rilltiones brerepta⸗ H ſz primo de ignorantia.
in tranſgrediendo ꝓhibitõnes fit cõmiſſum. nõ acien 4 8 A. d G 6&ς
do pꝛecepta fit velictum:ergo pluries fit ↄmiſſum ꝙᷓ de⸗ Acto ede icto m
lictum d quod dicendũ.ꝙ delictum m ꝙ immedi⸗ m⸗ genẽ ſegtur de tribo diffeꝛẽtijs delicti q̃
ate ſe habet ↄtra ↄmiſſum et ſufficienter diuidit peccatũ ſunt iqrãtia.obmiſſio.negligentia. deli
actuale moꝛtale: maius peccatũ eſt in genere cõmiſſum 4 ctũ em dr derelictio boni faciẽdi ad qð
ỹ delictũ: qꝛ maius malũ eſt facere mnalum. q́; nõ facere tenet᷑ hõ. Honũ aũt illud autẽ in ſcire.
bonũ.ſᷣm aũt ꝙ celictum reſpicit ꝑ ſe in iniuriã dei.ma aut in agẽ. In agẽ vᷣo duplicit᷑.vel q̊ͥ ad genꝰ actꝰ debiti.
ius eſi peccatum. xet ſic accipit᷑ qñq; in leuitico/cũ mmaioꝛ vel qͥ ad circũſtãtiã debitã.primũ ẽ ignoꝛãtia q̃ eſt circa
requirit᷑ expiatio.¶¶ Ao illud vo quod obijcitur ꝑ com⸗ ſciẽdũ.ſcdᷣm ẽ obmiſſio q̃ ẽ deſertio actꝰ debiti.teꝛciũ ẽ ne
patõnem delicti commiſſi ad partẽ iuſticie. dicendum gligẽtia q ẽ deſertõ circũſtatie debite.prĩo ̊ dicendũ eſt
eſt. ꝙ licet maius bonũ ſit facere bonũ q; non facere ma e irãtia. Kröno mõ q̃rit᷑ vtꝝ igrãtia ſit pctm ali
lum. nõ tñ ſic eſt in oppoſitis vt maius ſit malum abſti⸗ q̊ mõ. Scðo ſi aliqͥ mõ nõ ẽ pctm:an ſit pena pcti. Ter⸗/
nere a bono ꝙᷓ facere malum.ſed attendenda eſt ibi oſe⸗ cio q̃ drñtia ſit igrãtie ⁊ erroꝛis. Quarto ſi ↄcomitetn-
quentia in ↄtrario.¶¶ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de parita⸗ qðcũq; pctm. Quito cũ dr eẽ pctm vł cũ pcĩo.vtꝝ ſit oꝛi
te ꝑ hoc quod dicit᷑ leuit.intelligendũ eſt q; illa paritas ginale vel actuale vel mediũ. Sexto vtꝝ petm igrãtie ſit Ee
attenditur quo ad legem hoſtie inꝙtum reſpicit ſoceꝛdo uiſſimũ.Septio vtrũ excuſet igꝛantia a pcto vł ñ excu⸗
tem. Vnde dicit᷑ ibidem.ad ſacerdotẽ qui eaʒ obtulerit ſet.Octauo de excuſantibo q̃ magis excuſent. Mono de
et ꝑtinebit. 4 Ad illud vo quod dicit beatus greg. dicẽ⸗ cõparatõne ip̃ius ad alias cauſas excuſationis.
dum eſt.q quo ad hoc attendit᷑ paritas.ꝙ ſcelus traſcẽ⸗ b
dit vtrunq; in malicia. G em TrIm prunn; ⸗ 8
— SBprimũ ſic drĩ ad Ro.j:ſuꝑ illð. Scimꝰ ſürcz

d
wn,

8 een

̃ Nueſtio

. ¶ vpoctm ?. ¶ Ite yſido.· in li. de ceecliaſtica in ſtitutõe. Aull⸗
. . in culpa maioꝛ ẽ ꝙᷓ ille ꝗ deũ neſcit.¶ INẽ.I. O coꝝ.xiuj.

eln=AIgnoꝛans ignoꝛabituꝛ et repꝛobabit᷑. ſᷣ repꝛobatio non
7 niſi ꝓpter culpã.ergo ignoꝛãtia ẽ culpa.¶ Item aliqð
nomẽ ſciẽtie cõmune eſt cũ virtute. per oppoſitũ aliqð
nomen ignoꝛãtie cõmune eſt cũ peccato.ſicut ergo ſcien
tia ſiue pꝛudentia dicitur eſſe virtus: ita ignoꝛantta dia
cetuꝛ eſſe peccatum. ¶ Qõtra ſicut dicitur in ench. ouo
ſunt inflicta ꝓpter peccatũ.ignoꝛantia rerũ agẽdarũ.et
cõcupiſcentia rerũ noxiarũ.ſed quod inflictũ eſt inqtũ
hmõi tenet rõem pene nõ peccati.ergo ignoꝛatia non e
peccatũ. ¶¶ Item ignoꝛantia ⁊? ſciẽtia nata ſunt in intel⸗
lectu. virtꝰaũt et peccatũ in voluntate.intellectus vo
voluntas ſunt diſꝑata. ſcientia ⁊ virtus.ergo ignoꝛa
tia et peccatũ ſunt diſꝑata. ergo hoc nõ eſt illud. s
quod dicendũ.ꝙ ignoꝛãtia multipliciter dicit᷑ aliquan
do em̃ dicitur defectus cognitõis nature.aliquando de⸗
fectus ſcientie debite ſiue ad quã tenet᷑ bomo. aliquãdo
viciũ vel peccatũ ex voluntate neſciendi ea que ſunt ad
ſalutem neceſſaria.vt ſunt fides et moꝛes/voluntas er⸗
go neſciendi in his vel non apponendi curã vt ſciantuꝛ
eſt peccatũ.pᷣs. Qoluit intelligere vt bene ageret. ſʒ no⸗
luit:⁊ ita veniã nõ habet.impꝛudentie em̃ et ignoꝛantie
aliqñ venia datur. voluntati autẽ male ſemꝑ pena. Ex
iam dictis patet quõ eſt peccatũ quõ non.¶¶ Et per h
poteſt reſponderi ad obiecta.cũ em̃ dicitur ignoꝛantia
eis qui intelligere noluerunt eſt peccatũ.ſi eſt pᷣdicatio
Fm eẽntiam:accipitur ibi ꝓ voluntate neſciendi vel non
curandi ſcire.i.incuria vel voluntas ſciendi eſt peccatũ
et hoc eſt verũ.¶ Ad ſecunduʒ dicẽdum ⁊.ꝙ iſte dicitur
eſſe in culpa qui neſcit deuʒ.nõ quia neſcire ſit culpa:ſᷣ
quia nõ aſſentire eſt culpa.infidelitas em̃ eſt peccatum
4 Ao terciuʒ dicẽdum ꝙ ille qui ignoꝛat dicit᷑ ignoꝛari
vel repꝛobari.Fm illuo quod dicitur in li.de natura et
gratia.nõ tibi deputatur ad culpam quod inuitꝰ igno⸗
ras:hᷣ ꝙ negligis querere quod ignoꝛas.neq; ꝙ vulne⸗
rata mẽbra nõ colligis:ſ̊ ꝙ ſaluare volentẽ cõtemnis.
Et iteꝝ.aug.in.q.no.tel.hic qui potuit diſcere etnõ de
dit opam. remiſſe fecit.erat ei qð diſceret ⁊ a quo diſce⸗
ret. Ad quartum dicendũ.ꝙ nihil phibe: nomẽ eẽ cõ
mune ignoꝛãtie que eſt in intellectu et peccati.ſic ſcien⸗

CE:

tia in intelleetu et virtutis.fllud vᷣo quod dicit᷑ ignoꝛan
tiam eẽ inflictam:et excuſare peccatum de pena intelli⸗
gitur. YJllud etiã quod dicitur ignoꝛãtiam eſſe inflietaʒx
atu eẽ in intellectu ſicut ⁊ ſciam.nõ in⸗
telligitur de ignoꝛantia 'm ꝙ ẽ nomen peccati.
Membeumſecundu
—RrW Ecundo queritur ſi ignoꝛãtia aliquo mo⸗
do nõ eſt peccatũ:an ſit pena peccati.ꝙ at᷑
ſit pena peccati.patet ꝑ hoc ꝙ dicit hug.
de ſanc.victo.Viciũ coꝛruptõis humane
duplici coꝛruptione naturã inficit.ignoꝛãtia menteʒ.et
cõcupiſcẽtia carnẽ. Hec duo mala in pꝛimo ꝑente pena
fuerunt pᷣcedentis culpe.ergo ignoꝛantia eſt pena.⸗. It
:ad ro.ſuper illud. Scimus qm̃ iudiciũ ⁊c̃. Ygnoꝛãtia
in eis qui intelligere nõ potuerunt ẽ pena peccati.i¶ It
aug. in ench. Erroꝛes in hmõi falſitatibo quibo falli⸗
mur ſalua fide ⁊ via nõ relicta que ducit ad illã æſi pcc
cata nõ ſunt:tñ in mał huius vite deputandi ſunt.⁊ ſic
re cũñ erroꝛ ſit ignoꝛantia vel cũ ignoꝛantia:erit ignoꝛãtia
TFbat 92 pena. (Sed ꝙ; ignoꝛantia nec ſit culpa nec pena ̊ cau
ſa vtriuſq;:videtur per hoc.ꝙ eua peccauit ex ignoꝛan
tia quia ſeducta fuit.ſicut dicitur.j.thi.ij.ſed illa igno
rantia nõ fuit pena:nõ em̃ pceſſerat culpa.nec fuit cul⸗
pa.quia idem nõ eſt cã ſni:eꝛgo ignoꝛantia nõ eſt culpa
nec pena. Item hugo.naſci ſine cognitõne natura eſt
rA e—νασ☛ονα no culpa. ſed in eo viciò naſci quo poſtea a cognitione
veritatis fit impedimẽtum:culpa eſt.i.cauſa culpe.er⸗

go ignoꝛantia ſiue dicatur defectus cognitõis ſiue quo
ſit impedimentũ cognitõis.cauſa eſt culpe.cauſa autẽ

Ercio queritur que differentia ſit ignoꝛi

per eſſentiam. ſed per concomitantiam ſiue per cau⸗ Fae d 1

iʒ ala deficit volẽdõ:tũc rõ deficit in eligẽdo ·ſ̊ defeetꝰĩ elect † ns algi

cxrxrix.

culpe pᷣcedit culpam et penam.ergo hmõi ignoꝛãtia nõ
eſt culpa nec pena.¶¶ Quod etiam patet in angelis. an⸗
geli em̃ quida boni ignorauerũt miſteriũ paſſionis. ĩ il
lis aũt nec erat culpa nec pena.ergo aliqua ignoꝛantia
non eſt pena. n quod dicendum.qꝙ ignoꝛatia multi
pliciter ſumitur.aliquando em̃ ſumitur ꝓ neſcientia.et
hoc mõ poteſt eſſe ꝙ nec ſit culpa nec pena:nec etiã cau
ſa culpe vel cõcomitans.ſicut fuit in angelis.et ad huc
ẽ reſpectu alicuius cognoſcibilis.ſicut reſpectu diei iu⸗
dicij.xxiiij.mat᷑.de die illa nemo ſcit nec ãgeli dei/aliqũ
ðo illa neſcientia eſt occaſio culpe.et hoc mõ fuit neſciẽ
tia in euaſaliqñ vᷣo eſt cõcomitans culpã ſicut cũ dicit᷑ .
omnis malus ignoꝛatſaliqñ vᷣo ẽ pena inflicta ꝓ culpa
oꝛiginali vel actuali.q¶¶ Et ſᷣm hec pñt ſolui ea que obie⸗
cta ſunt.Qam pꝛime rõnes attẽduntur q;tum ad igno⸗
rãtiam ᷣm ꝙ eſt pena:ſequẽtes vᷣo q;ẽtum ad ignoꝛanti
am que eſt cocomitans culpã vel occaſio culpe.vltia vᷣo
attenditur q;tum ad neſcientiam que nec ẽ cõcomitans
culpam nec occaſio culpe.

ttiie ⁊ erroꝛis.⁊ ad bhoc ſic.Erroꝛ em̃ ẽ pce
. 1 catum quod oꝓponit᷑ fidei. Ignoꝛantia vᷣo
SFzFm ſuã rõem nõ eſt peccatũ.ergo erroꝛ ñ
eſt ignoꝛãtia. aũt erroꝛ ſit peccatũ patet ꝑ hoc qð di
cit aug quis niſi errãs malum neget oppꝛobare falſa ꝓ ℳ . .
veris. aut impꝛobare vera falſis. aut habere incerta erta Pro meztie
ꝓ incertis. ſed hec apꝛobare eſt errare. hoc aũt põt eſſe Xν‿νâseνα P defe
in his que ſunt circa fidem.cũ aũt ſic eſt appꝛobatio pec W
catũ eſt.ergo erroꝛ eſt peccatũ.Reſtat eꝛgo ex pᷣdictis q;
erroꝛ nõ eſt ignoꝛãtia.¶ Cõtra.aug.in ench.erroꝛ cauẽ Moer 5
dus eſt.nõ ſolũ in maioꝛibo verũ etiã ĩ minoꝛibo.nec ni
ſi rerũ ignoꝛãtia põt errari:nõ tñ ↄſequẽs eſt vt ↄtinuo
erret quiſquis aliquid neſcit:h̊ quiſquis eſtimat ſe ſciꝛe
quod neſcit.ꝓ ðoo eĩ apꝛobat falſum qð ẽ erroꝛis ꝓpꝛiũ
ergo erroꝛ eſi ignoꝛãtia ſed nõ ecõuerſo.¶ Itẽ omnis er
roꝛ malum cuſpe eſt vel pene.ſed ignoꝛãtia aliquando .
ẽ neutrũ illoꝝ ĩmo bonũ.vt videtuꝛ.ſᷣm ꝙ dicit aug.ſũt bontnte enaſtonali
quedã q̃ neſcire qᷓ; ſcire eſt melius.ergo ignoꝛatia ẽ vni
uerſalioꝛ q; erroꝛ¶ Item ignoꝛantia ẽ ĩ adultis et ꝑuu⸗
aer e in adultis tm̃ ergo ignoꝛãtia ẽ cõmunioꝛ eꝛ

roꝛe.¶¶ Ad quod dicendũ ꝙ ignoꝛantia ẽ cõmunioꝛ qᷓ;
erroꝛ..vbi aũt inſimul cõcurrũt in hoc diſtinguũtur.q;
erroꝛ d eſſe in aſſenſu ⁊ diſſenſu.ignoꝛantia vo in defe⸗
ctu cognitõis debite. Vñ erroꝛ opponitur cõtrarie ipſi
ſciẽtie vel fidei ſi ſit circa N
tiue.¶ Per hoc põt ſolui qð obiectũ eſt.cuʒ em̃ dicitur
ꝙ errare eſt aꝑꝛobare ⁊c̃.apꝓpꝛobatio ſonat in conſenſu
ignoratin ðo ſiͤer, ĩ eo qui ens naens ſcire. vł
qui habet poſſibilitatẽ ex natura ad ſciẽdum.ſi ergo in — — 76 e e
entatnralle erroꝛ eſt ignoꝛantia. non dicituẽ boc * De oo⸗lin pe Srs S4

lam.

¶ Membrũ quartüů

Varto queritur ſi ignoꝛãtia cõcomitetur
quodcũq; peccatũ.qdð nõ videtur.aligs ei xbat p 9 3
ſciẽter peccat.̊ ñ ẽ ibi ignoꝛantia q̃ igsrat
eẽ peccatũ.nec ẽ ignoꝛãtia ĩ ↄʒditõibo ꝑſo⸗: reté
e aut actus. Põt em̃ cõtingere ꝙ habeat ſciam harũ
et illarũ. ignoꝛãtia nõ cõcomitatuꝛ quodcũq; peccatũ
Cõtra.dicit phᷣs .ꝙ oĩs malus ignoꝛat loquit᷑ ð ig⸗
rãtia cõcomitãte peccatũ. ẽ ignoꝛãtia cõcomitãs om̃e
peccatũ Itẽ volũtas ⁊ rõ ita cõiũcta ſũt.vt cũ volũtas

FTht 20396
Fgann F. nis ssizvali

neẽ ignoꝛãtia.defectus aũt ĩ volũtate ẽ pctm.ᷓ ignoꝛã⸗
tia cõcomitat᷑ peccatũ.¶¶ Ad qð dicẽdum ꝙ ignoꝛãt ia
vno mõ cõcomitat᷑ peccatũ.⁊ alio mõ nõ.ſᷣm ei ꝙ igno⸗
rãtia eſt in ſpeculatiuo intellectu nõ ẽ neceſſe ignoꝛanti
am eẽ ſemper cum peccato.ſicut ĩi theologis ꝗ ↄgnitoʒ

habent faciendoꝝ ⁊ nihilominus peccant Eſt aut alia
ignoꝛãtia que eſt ĩ intellectu pꝛactico.ſm ꝙ aliquis cũ
peccat nõ habet experientiã boni.vel nõ habet electõeʒ
boni que pcedit exꝑientiã.⁊ hoc mõ oĩs malus ignoꝛat
q ſic intelligit᷑ illud phᷣi.Ex hoc etiã patet illud qð po⸗
ſtea obiectũ ẽ. Vñ ſᷣm hunc modũ ignoꝛãtia cõcomitat᷑
peccatũ.ſᷣm aliũ modũ ẽ qnoddam peccatũ ex ignoꝛan⸗
tia.et non omne. —
embrum quintũ
Vinto queritur cuʒ dicit᷑ eẽ peccatũ igno
rãtia vel cũ peccato.Vtrum ſit oꝛiginale
vel ſioꝛtale vel mediũ.Et oñditur ꝙ nõẽ
oꝛiginale.oꝛiginale eĩ tranſit reatu ⁊ ma⸗
et actu poſi baptiſmũ.̊ ignoꝛãtia in peccante poſt ba
ptiſmũ remanet in reatu ⁊ actu.ergo non eſt oꝛiginale
peccatũ.ſuppoſito ꝙ oꝛiginale nõ redeat ignoꝛãtia autẽ
põt rediꝛe. Itẽ ignoꝛãtia ẽ peccatũ in his qui intellige

ſ◻

re noluerũt.⁊ oꝛiginale peccatũ ẽ ſiue velit ſiue nolit.qᷓ

actuale em̃ peccatũ tranſit actu ⁊ remanet reatul igno⸗
rantia dᷣo aliqñ manet actu ⁊ tranſit reatu.ſicut ẽ in ſa⸗
cerdote qui tenebatuꝛ ſcire ꝑtinentia ad officiũ ſuum ⁊
nõ ſciuit cũ ebuit. ⁊ penituit ſuper hoc ⁊ aghug neſcit
ignoꝛãtia ĩ illo trãſit reatu.⁊ remanet actu.ergo nõ eſt
peccatũ actuale.¶¶ ꝛ aũt ſit actuale patʒ ꝑ hoc.ꝙ de⸗
lictũ eſt actuale peccatũ:ignoꝛãtia vo ſub delicto cõtine
tur.ergo ignoꝛantia eſt actuale peccatnm.¶ aũt ſit
oꝛiginale peccatũ.videt᷑ ex verbis hug.de ſancto victo.

pa ſimul ⁊ pena oꝛiginalis.ergo ignoꝛãtia eſt oꝛigialis
culpa. ¶ Ad quod dicẽdum.ꝙ ignoꝛãtia vno modo dr
eẽ peccatũ actuale.in eo qui nõ curat ſcire quod tenetuꝛ
ſcire.⁊ ſic cõtinetur ſub actuali peccato ꝓut ẽ a volũta⸗
te nõ curandi/Alio vpᷣo modo dr ignoꝛantia oꝛiginalis
culpa pᷣm hug. ꝓut oꝛigiale peccatũ reddit li.ar.culpa⸗

ſcentiã ex parte voluntatis:et hec eſt intentio hugonis
ſm q trahimus ex pꝛimis parentibo oꝛiginalẽ cõcupi⸗
ſcentiã cũ ignoꝛãtia.Lercio ðᷣo modo dr ignoꝛãtia ha⸗
bere quãdam cõueniẽtiam cũ oꝛiginali.⁊ aliã cõueniẽ⸗

ſit actu ⁊ remanet reatu.vt ĩ illo qui voluit neſcire⁊ po
ſtea addiſcit:ſed nõ cõterit᷑ de voluntate pꝛioꝛi culpabi
li.tranſit actuũ quia nõ remanet iaʒ ignoꝛãs:⁊ manet

becn lieer ſub actuali peccato ſimpliciter cõtineat᷑ ſm
ce Pe

Exto queritur vtrũ peccaiũ ignoꝛãtie ſit
grauiſſimuʒ petm. qð notat᷑ ad ro.ij. An
ignoꝛas qm̃ benignitas dei ⁊c̃.Et dic am

bꝛo.peccas homo dum impunitatẽ tibi p
ittis. grauiꝰcũ dei bonitatẽ cõtemnis:grauiſſime cuʒ
ignoꝛas.et ſunt gradus peccatoꝝ. grauiſſimũ pctm ẽ
ignoꝛãtie. ¶. Cõtra.qug.in li.de bap.õð donatiſtas. Ve⸗
riſſimũ ẽlongegᷓuius eẽ pctm eiꝰꝗ ſciẽs.q eiꝰꝗ neſciens
peccauit.̊ᷓ peccatũ ignoꝛãtie minꝰẽ. Silr aug.in li. de

ignoꝛãtia nõ ẽ oꝛiginale peccatũ.iQAec ẽ actuale peccatũe

qui dicit.ꝙ ignoꝛãtia ⁊ cõcupiſcentia ſunt in nobis cul⸗

grnc

S

bile quo ad ignoꝛãtiam ex ꝑte rõnis.⁊ quo ad cõcupi⸗ Fr

tiam cu actuali. aliqnãdo eĩ traſit reatu ? remanet actu neſne
vt in ſacerdote de quo diximus cõtrito.aliquãdo vo tꝛã c velle

reatu quia adhuc remanet culpa.⁊ hoc mõ hʒ mediaʒ

ciui.dei.aſilem ſnĩam poit.ex ꝗbo colligit᷑ ꝙ peccatum
ignoꝛãtie nõ ẽ grauiſſimũ. Itẽ yſido.iQeſcire/ſimpli⸗
citer ad ignoꝛantiã ꝑtinet.noluiſſe ſcire ad ſuꝑbi ⁊ cõ
tumacẽ voluntatẽ. ¶ Ad quod dm ꝙ peccatũ ignoꝛã
tie dicitur multipliciter.vel cum peccat aligs⁊ nelcit ſe
peccare.⁊ tũc dicit᷑ peccare ex ignoꝛãtia.vel cũ neſcit et

ctu culpe ⁊ pene.ẽ ̊ ignoꝛãtia diſponẽs ad pctm ſeq̃ns
⁊ ignoꝛãtia materia ipius peccati ſiue circa qð ẽ petm
7 ignoꝛãtia ↄns peccatũ aggrauãs ipᷣm.hoc vltio mõ

no curat ſe ſcire.vel peccat qui peccato ⁊ poſtea nõ ſen⸗
tit ꝙ guiter peccauit.immo reddit᷑ q̃i inſenſibilis reſpe·

7

dicitur illa autoꝛitas amb.grauiſſime peccat q ignoꝛat
id ẽ ꝑiculoſiſſime.quia ſi ſentiret peccatũ ac penã pecoea
ti.ad medelã cõfugeret qua curaꝛet᷑ a pcto.⁊ ſicẽ de illo
ꝗ nõ habet ſenſum moꝛbi ſui. Yllud aũt qð dicit ug.
ꝙ; peccata ſcientiũ pᷣferũtur peccatis neſciẽtiũ: intelligi
tur de ignoꝛãtia antecedẽte peccatum ſic em diminuit.
Quod aũt dic̃ yſido.Qelſcire ſimpliciter ad ignoꝛan
tiam ꝑtinet.noluiſſe nec ſcire ad ſuꝑbiam ⁊ cõtumaceʒ
voluntatẽ:intelligitur de peccato ignoꝛãtie ſᷣm ꝙ igno⸗
rãtia ẽ illud circa quod ẽ peccatũ.⁊ hoc mõ graue ẽ pec
catum. Vñ dicit yſido:ibidẽ.volũtate ꝓpꝛia deum ne⸗
ſcire velle.quid aliud eſt ꝙᷓ velle ſuperbiendo dominuʒ
contemnere. L

¶dbuc etiam que. S. j.

ritur de peccato eue cũ eẽt ex ignoꝛãtia (ſicut dic y ſido)
qualiter tamgraue fuit peccatũ 2 grauiſſime punitum.
videtur em ꝙ boc peccatũ maius eẽt alijs peccatis:a tñ
fuit peccatũ ex ignoꝛãtia)nullũ em aliud peccatũ actu,⸗
aAle ita grauiter punitũ ẽ.cũ ergo mẽſuꝛa pene ſit jm mẽ
ſurã culpe.nullũ peccatuʒ videt᷑ eẽ ita graue.( ¶ Ao qð
poteſt rñderi.ꝙ dicitur aliquod peccatũ eẽ ex ignoꝛan⸗
tia. vel quãdo aliquis ignoꝛat vtrũ fuerit pᷣceptum vl ꝓ
hibitũ.⁊ delinquit vel cõmittit.⁊ hoc modo nõ fuit pec
catum eue ex ignoꝛãtia.nouit em̃ eẽ pᷣceptuʒ a dño. Eſt
iterum ignoꝛãtia qua neſciuit eẽ verũ quod ei ſuadebat᷑
a dyabolo:et tñ aſſumpſit.⁊ iſta neſcietia nõ diminuit
culpã nec tñ ꝓpter illã pꝛincipaliter aſſignat᷑: ſed ꝓpter
hoc ꝙ appetendo eẽ ſicut deus totũ genus humanũ obli
gauit ad peccatũ:guſtando de fructu vetito.vnde omes

fzZe

in illis pꝛimis ꝑentibꝰ peccauimus.

brüſeptimuz

Eptimo queritur vtrũ ignoꝛantia excuſet
a peccato vel nõ excuſet. Et videt᷑ ꝙ excu⸗
ſat.ꝑ hoc quod dicit aug.iĩ.q.no.te. Qui
ignoꝛat nõ ſuo vicio.nõ em̃ fuit a quo di⸗
ſceret:nec rumoꝛe cõpeꝛit opinionẽ doctrine: immunis
7 a cõdemnatõe.ergo ignoꝛantia excuſat.4! Ytẽ.iij. act.
Scio ꝙ ꝑ ignoꝛãtiam feciſtis.cõuertimini ergo vt dele⸗
antur peccata veſtra.ergo ꝑ ignoꝛantia minuebat᷑ pec⸗
catũ. IJtem aug.in.q/ Quõ reus cõſtituitur ꝗ
neſcit quid fecerit.ergo ignoꝛantia excuſat.¶ YIez apo⸗
ſtolus.j.ad thi.j.miſericoꝛdiã cõſecutus ſuʒ quia igno
rans feci.ergo ignoꝛantia excuſat.et ſi nõ a toto tamen kn c d

a tanto. Cõtra. aug. ſupilludſri: luc. Qui no⸗ cogno
uit et fecit digna:plagis vapulabit paucis.glo.ignoꝛãa⸗
tia que nõ ẽ S qu ſcire volunt ſed eoꝝ qu⸗ neſeiũt ne nes t
minẽ ſic excuſat vt ſempiterno igne ñ ardeat.ergo igno
rãtia hmõi nõ excuſat.¶ Itez Aug·in. q.no.te.¶ oiiis
ignoꝛãs immunis a pena ẽ.hic em qui potuit diſereet ”
nsõ tedit oꝑam remiſſe fecit. negligẽtioꝛ aũt luxu Aaut
ʒce Ral iuolẽtia inexcuſabilis eſt a crimine.4 Jtem Ilido.
Sunt qui ſciẽter peccant et qui ꝑ inoꝛatiã cxcuſatõem

re . 1 , , —
querũt vt minus culpabiles habeant᷑.qui tñ ſeipos nõ Re ſe⸗ ,
minuũt ſed magis decipiũt:ergo bmõi ignoꝛatia nõ ex⸗ S Arr.
cuſat. Iem ſup illud ps. Loluerunt intelligeꝛe vt be * &
ne ⁊c̃.glo.volũtati male ſempeꝛ pena debetur.ergo iſta
ignoꝛatia addita alteri culpe.nõ diminuit aut excuſat
ſed magis auget. ¶¶ Iem cecitas inducit peccatũ. ſicut erſionet
atet in lamech. qui cecus effectus ſagitta occidit caym
ed ſicut cecitas ẽ in coꝛꝑe:ita ignoꝛantia in ania. ergo
ignoꝛantia facit ad eſſe peccatum.quod non eſſet ſi non
ignoꝛantia eſſet.ergo ignoꝛantia nõ excuſat peccatum.
quod dicendum ꝙ ignoꝛantia quedam excuſat. “ Dri

et queda nõ excuſat.Eſt em ignoꝛantia inuincibilis ex
caſu.in qua non incidit homo ex ſua culpa ſed ex debili
tate:et hec excuſat.Eſt iterũ ignoꝛantia iuris diuini et
canonici.et bec excuſat ſinplices quo ad quedã que nõ

ſunt neceſſaria ad ſalutẽ eẽntialiter. Ecõtrario vo ẽ ig⸗
rantia que nõ excuſat quo ad deum:vtpote ignoꝛantia

— — — — — — — — — — — —

—— — —⏑

N
a⸗
,
h.
dan⸗
10,
⸗
/

4

9)
n.
i
u⸗
ni/
5
An
p⸗
bee⸗
Eſ
at
nit
ter
bli
ſes

ſupina ſiue afſectata.a ignoꝛãtia eoꝝ ad que tenet᷑ hõ.

e Z Ignoꝛãtia negligẽtie. ider hoc pi rdere ad obiecta

Cũ em dicitur.q ignoꝛãtia excuſat vel ſimpliciter vel ĩ
parte.intelligitur de ignoꝛãtia immutabili.⁊ ð ignoꝛã
tia ſimplici:nõ dico eoꝝ que ſunt ad ſalutẽ.⁊ de ignoꝛã
tia facti.Illa ergo autoꝛitas qaug.in li.de.qno.te.de ig
rantia immutabili.intelligit᷑ m ſtatuʒ perſone ⁊ loci.
Illa vo autoꝛitas in li.act᷑. Scio ꝙ ꝑ ignoꝛãtiam feci
ſtis.nõ intelligitur de ignoꝛãtia que excuſat a toto. ſed
que excuſat a tanto.dicitur eĩ in eugelio ioh.xv. Nũc
aũt excuſatõem nõ habent de peccato.ſed in quibuſdaʒ
etiã eoꝝ poterit eẽ ignoꝛãtia negligẽtie:⁊ illa nec excu⸗
ſabit a tanto nec a toto.ñ de talibus dicit ang. cũ pᷣ⸗
dicaretur veritas.vt eã addiſcerent oꝑam nõ dederunt.
ſᷣ ꝑ ignoꝛantiã actoꝛem eius occiderũt. Tercia vo au
toꝛitas aug.in.q.ve.teſ.intelligitur ð ignoꝛantia inuĩ⸗
cibili ex caſu. VUñ dicit. aliquos ſcimus ſubito demẽtes
factos ferro.fuſta/lapidibus.moꝛſibus.multos nocuiſ
ſe captos aũt induſtria ⁊ iudicibus oblatos minime re
os factos.eo ꝙ non voluntate ſ impellente vi.neſcio qᷓ
hec geſſerunt neſcientes..¶ Quarta vᷣo autoꝛita s intelli⸗
gitur de ignoꝛãtia que nõ excuſat a toto ſed a tãto. que
fuit in aplo paulo arbitrabatur ſe obſequiũ pᷣſtare deo
zmmſſibt legis emulatoꝛ exrñs.et iõ peccatũ eius veniale fuit.euʒ
ad miſericoꝛdiam confugit, licet eẽt in genere moꝛtalis.
Ad autoꝛitates vo que ſunt ex alia parte dicendum
eſt.ꝙ illa autoꝛitas aug.in.q.no.teſeintelligitur de iq⸗
rantia negligẽtie.que quo ad hoc nõ excuſat ſed multo
magis cũ fuerit ex maliuolentia. Illa ðo qᷓ ponit yſi.

intelligitur de ignoꝛantia affectata/ſimiliter illa qᷓ po⸗
nitur ſuper illud ps. Qoluit intelligere vt bene ageret
Illa vᷣo que ponitur ab aug. ſuper illug. xij.luc. Qui
nõ cognouit ⁊c.intelligitur de illa ignoꝛãtia que nõ ex⸗
.⸗ euſet Atoto licet excuſet a tanto.et io dicitur neminem
ſi exeuſ⸗ at ⁊c.¶ Ad quartũ no dicẽdũ ẽ.ꝙ in ꝑte ſimile
ẽ de cecitate et ignoꝛãtia ⁊ in ꝑte diſſimile.quo ad hoc ẽ
. onmſtonud ſimile.ꝙ ſicut cecitas inclinat ad peccatũ.ſic etiã igno⸗
rantia.quo ad hoc pᷣo diſſimile:ꝙ cecitas tm̃ pena eſt:
ignoꝛantia Poteſt eſſe culpa.

Ctauo querituꝛ de excuſantibo peccatum
que magis excuſant.que ⁊ ẽ comꝑatio igᷓ
rantie ad ignoꝛantiã.Eſt aũt quedã diui
ſio ignoꝛantie.ex parte materie cũ dicituꝛ
alia eſt iuris alia facti. Ignoꝛãtia vᷣo iuris.alia ẽ iuꝛis
naturalis.alia eſt iuris diuini.alia iuꝛis canonici.alia
iuris ciuilis.Poteſt ergo queri que ignoꝛantia minꝰex
cuſat et que no. ¶ Ad qð rñdendum.q; ignoꝛantia iu⸗
risſi excuſat aliquã perſonã. vtpote ſimplices qui non
habent facultatem ꝑueniendi ad iuris ꝑitiam. vt ſunt
ꝑuuli.ruſtici.⁊ mulieres minus excuſat qᷓ ignoꝛãtia fa
cti. Ignoꝛantia em̃ iuris in his que ſunt ad ſalutem mi
nus excuſat:vtpote ignoꝛantia iuris canonici vel diui⸗
ni ꝙtum ad quedã pᷣcepta.naturalis vo iuris minime.
canonici vᷣo iuris plus excuſat quaſdam perſonas: ci⸗
uilis vᷣo plus.quto em̃ plus tenetur homo ad cognitõ
nẽ iuris:tãto minus excuſatuꝛ.quia ᷣo vnnſquiſq; tene
tur adſcientiã iuris naturalis.iõ nullus adultus excu
ſatur. nulli em adulto licet legem naturalem ignoꝛare
qm ipᷣa ſcribitur in coꝛde humano naturaliter.Eſt ⁊ ſei
entia iuris diuini.ſ.legis ⁊ ꝓhetaꝝ eugelice ⁊ apłice
doctrine.⁊ iſtã tenentur epi ſcire et plati maioꝛes: qui
tenetur omni poſcenti reddere ratõnem de ea que eſt in
eis fide ⁊ ſpe.ñ ab eis requiritur ſcientia noui teſta.
layci vᷣo tenẽtur ad noticiã vcalogi et eoꝝ que ꝑtinent
ad fidem ꝓut cõtinetur in ſymbolo apoſtoloꝝ. Ignoꝛã
tia vᷣo quo ad quedam iuris diuini eos excuſat ſi implici
ter.qᷓtum ad quedam vo excuſat a tanto etſi non a toto
Eſt et iteꝛum noticia iuris canonici quod cõtinet ↄſtitu

cxxix.

tões eccleſiaſticas ad intelligenda peccata.⁊ ad bãc te⸗
nẽtur ſacerdotes curam aĩarum habentee 7 cõfeſſoꝛes.
Ignoꝛantia huius iuris quoſdam alios excuſat etſi nõ
a toto tñn a tanto.nõ em̃ omnes clerici tenẽtuꝛ ad notiei
am oĩm que ſunt in iure canonico etſi teneantur ad no⸗
ticiam quoꝛũdam. Eſt iterum ignoꝛantia facti. et hec ẽ
duplex. vel in differentijs ad ſaluteʒ ⁊ ad officiũ.⁊ bec
ercuſat ſicut habetur.j.ad coꝛinth.x. omne quod in ma
cello venit mãducate nihil interrogãtes pter conſcien
tiam. Eſt autem factum neceſſarium ad ſalutem vt ꝙ;
rpᷣe paſſus eſt.et eſt faectum neceſſarium quo ad officiuʒ
vt in ſacerdote ꝙ facta fit ei manuum impoſitio. ꝙ pol
licis et indicis conſecratio.Et circa neceſſarium ad ſa
lutem diſtinguendum eſt.quia aut non poteſt vitari ig⸗
rantia ſicut in illoqui a natiuitate ſua caret vſu ratio⸗/ Itra
nis:et hec excuſat.aut poteſt vitaꝛi ſicut in iudeis et pane
ganis:⁊ hec non excuſat.¶ Eſt iteruʒ alia diuiſio igno
rantie.quia alia eſt ſimplex.alia eſt craſſa. alia affecta⸗
ta. Simplex eſt quando aliquis neſcit quod tenetur ſci⸗
re facit tamẽ aliquid ſed non quicquid poteſt: et hec ex
cuſat a tanto etſi non a toto.Ignoꝛantia craſſa eſt quã
do aliquis negligit ſcire quod tenet᷑.nec tñ vult ſe neici⸗
re.hec minus excuſat ꝙᷓ ſupꝛadicta.aliquando tamẽ ex
cuſat non a toto ſed a tanto. IJgꝛantia affectata eſt quã
do aliquis negligit ſcire ea que tenetur ſcire.et placʒ ei
neſcire:et hec accuſat ⁊ ñ excuſat. Item ẽ alia diuiſio
ignoꝛantie.quia quedam inuincibilis quedam eſt vinci
bilis. Illa que eſt inuincibilis.alia eſt inuincibilis per
naturam vt in puero qui non poteſt vti ratione.etĩ de⸗
crepito qui non poteſt diſcernere.et in eo qui naſcitur
amẽs.et hec excuſat a toto.Alia inuincibilis ex caſu.2⸗
bec contingit dupliciter. aut quia incidit ex ſua culpa.
aut qꝛ non incidit ex ſua culpa.ſi non incidit ex ſua cul⸗
pa excuſat a toto.ſi vᷣo incidit ex ſua culpa ſᷣm quoſdã
non excuſat a toto.ſᷣm alios excuſat:quia iam non ha⸗
bet liberum vſum rationis. ſed pꝛius non excuſabatur
ſiue de pꝛioꝛi.q¶¶ Item ignoꝛantia diuiditur ex parte el⸗
ficientis.quia alia eſt voluntaria.alia inuolũtaria.vo⸗
luntaria eſt duplex. alia eſt volentium neſcire.⁊ hec eſi . %.oö.
affectata ſimpliciter et non excuſat.Alia eſt nolentium neg hte
ſcire et hec eſt affectata ſm quid.⁊ hec ſimpliciter accu
ſat.ſed non tantum quantum pꝛecedens. Inuoluntaꝛia
dᷣo:aut fuit a pꝛincipio inuoluntaria:et hec eſt pena nõ
peccatum ſimpliciter.⁊ hec excuſat a toto.aut fuit a pᷣn
cipio voluntaria et poſtea facta eſt inuoluntaria.⁊ hec
excuſat a tanto etſi non atoto.

His cognitis adma/ S. j.

ioꝛem euidentiam ponendi ſunt quidam caſus de igno/
rantia. Queritur enim de puero qui ab infantia inclu⸗
ditur in carcere ſaracenoꝛum.vtrum ignoꝛando ea que
ſunt fidei peccetſquod non videtur. non em̃ poteſi babe
re eum qui eum inſtruat.nec per ſeipſum poteſt habere
cognitionem. ergo non poteſi non ignoꝛare.ergo nõ pec
cat.nullus em̃ peccat in eo quod vitare nõ poteſt.qiCõ⸗
tra ad hebre.xj. Sine fide impoſſibile eſt placere deo.
quod reſpondendum ꝙ talis cum peruenerit ad
ultam etatem habet potentiam credendi omnino.ꝗa
ſi facit quod in ſe eſt:dominus illuminabit eum per oc⸗
cultam inſpirationem. aut per angelum. aut per hbomi
nem. videtur tamen per hoc ꝙ dicit aug:in.qno. tel.qꝙ
ſi non fuit a quo diſceret nec ad eum aliquo modo ru⸗
moꝛ doctrine peruenerit:ꝙ tunc non ſuo vicio ignoꝛat 2
immunis eſt a condemnatione. Sed intelligendum eſt
tunc de diſciplina vᷣm ꝙ fit per doctrinam exteriorẽ vel
per doctrinam interioꝛem. opoꝛtet ànteʒ ꝙ faciat quod
in ſe eſt.facere autem quod in ſe eſt vti ratione ꝑ quam
põt cõpꝛehendere deum eſſe et inuocare adiutoꝛium tei
Diẽ em̃ beda:qꝙ vnuſquiſq; põt intelligere deum eſſe et

¶ Atem queritur de S. uj.

iudiciũ vẽturũ.de ĩcarnatiõe aũt? redẽptõe ſi aptet in⸗
tellectũ ſuũ q;tum in ſe ẽ:vocabitur vocatõe interioꝛi ⁊
ſi non exterioꝛi.

vtꝛũ quilibet catholicus teneatur ſcire de quolibet moꝛ
tali ꝙ ſit moꝛtale.qð videt᷑.nõ põt vitari malum niſi co
gnitũ.quilibet aũt tenet᷑ vitare moꝛtale peccatuʒ·ergo
quilibet tenetur ſcire de quolibet moꝛtali ꝙ ſit moꝛtale
¶ Cõtra.doctoꝛes dubitãt in caſibo ſubtilibo ſy monie æz
hmoi pctoꝝ.ergo nõ pñt ſciri a laicis.eꝛgo nõ tenentuꝛ
Rmñndendum eſt ad hoc.ꝙ quilibet tenet᷑ ſcire implici
te vel explicite.ꝑticulariter vel adminꝰgeneraliter.ſub
illa.ſ.ratõe generali qua dictat natura ſ̊ laici nõ tenen
tur ſcire & quolibet moꝛtali expliciteſlicet teneant᷑ viia
re in pꝛopꝛia ratione.

,,0⸗

ſacerdote qui accedit ad oꝛdines.⁊ nõ poteſt addiſcere
canones.⁊ ita nõ põt ſciꝛe: tenet᷑ ad ĩpoſſibile.¶ Cõtꝛa
dic hiero.aledictꝰ hõ ꝗ dicit deũ pcepiſſe iĩpoſſibile.
Siſte nõ tenet᷑ ad ĩpoſſibile.¶ Querit᷑ etiã de illo ſacer
dote ĩ qͥ peccat.nõ qꝛ vult ſuſcipe oꝛdines qꝛ in ſe bonuʒ
ẽ. nec in eo ꝙ neſcit.qꝛ adhuc nõ tenet᷑ ſcire.ergoĩ nullo
peccat cũ nõ ſint plura.¶¶ Ad qð rñdendũ.ꝙ peccat in
eo ꝙ vult ſuſciꝑe oꝛdies cũ neſciat nec addiſcere poſſit.
Ad aliud dðm. ꝙ licet teneatur ad ſciẽdũ canões ex
hoc ꝙ eſt ſacerdos ⁊ nõ poſſit addiſcere:nõ tenet᷑ ꝓpter
hoc ad impoſſibile.tenet᷑ em ex hoc nõ ſuſciꝑe cura aĩa⸗
rum. nõ ſuſcipere officiũ audiendi cõfeſſiones ⁊ iniũ
endi penitentias.in quibus eſt periculoſum iudicium
ESe⸗ adhuc videtur ꝙ in potẽtia ſciendi excuſet illũ
Plimile.qui em̃ cadit in pauꝑtatem ⁊ impotentiã dan/
di:excuſatur ſi nõ dat pauꝑi in extrema neceſſitate.ea⸗
dẽ eꝛgo rõne inpotentia addipndi excuſat eũ in hoc ca⸗
ſu.¶ Ad qð dicendũ ꝙ nõ ẽ ſimile.ille em immiſit ſe in
impotentiam curã babendi per defectum ſcientie. h ne⸗
mo põt ſe ĩmittere in impotentiã dandi.quia ⁊ ſi nõ ba
bet pecuniã.poteſt dare bonã voluntatẽ que magis pla
cet deo.nõ ſufficit autẽ iſti ſacerdoti curã habenti bonã
habere voluntatem d ſciendo vel ð curãdo.ſed opoꝛtet

Veé.

60

ꝙꝙ iße ſciat et curet.¶ Nẽ queritur de illo cui aparet ſa

thanas tranſfigurans ſe in angelum lucis.⁊ ipe credit
ꝙ ipᷣe ſit bonꝰangelus.⁊ apponit oẽz diligentiã quã põt
ita adoꝛat eũ.videt᷑ ꝙ ignoꝛãtia excuſet eum:eoꝙ ap⸗
ponit diligẽtiam quã potuit.¶ Cõtra adoꝛat quẽ nõ de
bet adoꝛare ergo peccat.¶ Rñdeo nõ apponit omnẽ di
ligentiã quã pot.⁊ ſi ꝗponeret.vel ꝑ ſe cognoſceret vel
deus ei reuelaret. ¶ Similiter queritur de ceco a quo
vxoꝛ querit debitum.et ipᷣe duhitat an ſit vxoꝛ ſua vł ali
ena.ſi ergo cognoſcit omittit ſe diſcrimini.ergo peccat
moꝛtaliter.ſi nõ cognoſcit exponit eã diſcrimini.eꝛgo ei
imputatur ſi illa adulteꝛet᷑.¶ Ad qð dicẽduʒ ·ꝙ ſi agꝑo
nit diligentiã quaz debet poterit ꝑ aliqua ſigna cogno⸗
ſcere ipᷣam eẽ ſuã vxoꝛẽ:et ita aufertur dubitatio.Si vᷣo
ꝑ nulla ſigna poterit cognoſcere nec ei deꝰreuelat.mo⸗
nenda eſt vxoꝛ ad hoc vt cõtineat ad tempꝰquouſq; poſ
ſit ab eo auferri dubitatio.ꝙ ſi noluerit:ipſa ſe ↄmittit
diſcrimini ⁊ nõ peccat vir:ſi ipa cũ alio coeat.¶ Simi
liter queritur de illo ꝗ dubitat de aliquo vtrũ ſit ſymo⸗
nia vel nõ.eo ꝙ quida iuriſperiti dicũt eẽ ſymoniã ⁊
dã nõ.quid eꝛgo faciendũ eſt cum ignoꝛat.Ad quod re

ſe diſcrimini. melius em̃ eſt vt incidat ĩ damnũ tꝑale qᷓ
in damnum ſpirituale.i.minus malum.

Ono queritur de ↄꝑatõne ignoꝛantie ad
alias cauſas excuſatõis. eſt em vna liga⸗
io rõis ꝑ ebrietatẽ ſicut fuit ĩ loth. Geñ.
xix. alia ligatio ꝑ naturalẽ ſtoliditatẽ.ter

ſpondendũ ꝙ abſtinẽdũ ẽ ab hmõi ↄtractu.ne ↄmittat
S

cia ꝑ freneſim ſiue ꝑ infirmitatem ꝑiculoſam bmõi. eſt
quaꝛta ligatio per doꝛmitõem.eſt quinta ligatio ꝑ igno

rantiã ſicut dictũ eſt.ẽ ſexta per ſtupoꝛem. Poteſt eꝛgo, 4
queri vtꝛũ equaliter excuſetur peccatũ in omibo pecca⸗

tis iſtis.vel amplius excuſetur ꝑ vnã ligatõem ꝙ ꝑ ali⸗

in li.de li:arbi. Inſanis.infantibus.doꝛmientibus. ni⸗
hil qð faciunt in bonũ vel malũ imputatur.ꝙ nimiruʒ
ſicut nõ ſunt cõpotes ſue rõis.ſic nec vſum tenent ꝓpꝛie
voluntatis.ac ꝑ hoc nec iudicium libertatis. De loth
ðᷣo dic amb.huius culpam dicimꝰ.nõ quãtũ inceſtus ſᷣ
quãtũ ebrietas meretur. ergo peccatũ nõ ẽ imputandũ

tas eſt oꝛigo inceſtuoſi cõcubitus peſſime generatricis
ꝑtis terioꝛ.ergo quo ad ebrietatẽ peccauit ⁊ quo ad
inceſtuʒ.¶ Item dicit phs de ebrioſo qui occidit.qꝙ du⸗
plices maledictões ei debentur.ergo ligatio rõnis que
ꝓuenit ex ebrietate:nõ ita excuſat ſicut in pᷣdictis.eꝛgo
nõ omnis ligatio rõnis equ aliter excuſat vel facit vt nõ
imputetur peccatũ.q¶ Similiter poteſt queri de pertur⸗
batõne qu habuit loth cũ dixit.habeo duas filias ab⸗
utimini eis.et de illo qui recipit leuitã.xviij.iudic.cum
dixit habeo filiam virginẽ.et hic homo habet cõcubinã
Ducã eas ad vos vt humilietis eas ⁊ vꝛam libidinem
cõpleatis:tm̃ obſecro vos ne ſcelus hoc cõtra naturam
oꝑemini.cũ em ꝑturbatio eẽt ſicut dicit aug.nõ erat ibi
cæliberatio rõnis. Vbi aũt nõ eſt deliberatio rõnis nec
eſſe poteſt.peccat moꝛtaliter.ergo illa ligatio ratõnis qᷓ
fuit ex hmoi ꝑturbatõe ipᷣm loth excuſabat in eo q; ᷣm
ſe erat moꝛtale.vel ſi nõ erat ibi tanta ligatio rationis
que excuſaret a moꝛtali non omnis ligatõ eque excuſat
ſed quedam plus quedam minus. ¶ Quod conceden⸗
dum eſt. vnde in quibuſdam eſt omnimoda ligatio Fm
omne tempus.⁊t illa omnino excuſat a peccato.ſicut eſt
in eo qui a pꝛincipio factus eſt extra mentem.? in mo⸗
rione.que vᷣo non eſt omnimoda ligatio:ſed accidit ſᷣm
aliquod tempus ſicut in ſenibus ex debilitate nature.
et illa pꝛo tempoꝛe illo excuſat. Quedam vo ex infirmi

loth niſi qᷓtum ad ebrietatẽ. ¶ Sed dicit iterũ ꝙ ebrie⸗
Feſſis ſch

qʒ contingit ꝙ infirmitas impedit imaginatonem. quã⸗

tate accidit ⁊ hoc poteſt fieri multipliciter. quia quãdo . Paaz fwraſtan

qʒ memoꝛialem.quandoq; logiſticam. quando vo lo⸗ vtatt ſen

. auũt nõ equaliter. videtur per hoc quod dicit᷑ . 5
O) E. .
cTteʒ S5

giſtica impeditur quandoq; ſunt lucida interualla quã NtnA

dq; non. Cum ligatur ratio cõtinue ex infirmitate non

ex culpa pᷣcedenti.omnino excuſatur ſm illud tempus.
Si vᷣo lucida ſunt interualla.poteſt ſibi pᷣuidere.et iõ
non omnino excuſatur Aliquando vo ligatur ratõ ad
hoꝛam ſicut in ſomno ex fatigatõne nature vel ex ebrie
tate.que accidit ex voluntate pambula vel ex ſtupoꝛe.ſ.
ex inſolita imaginatõe vel ex impꝛemeditatõne ſicut ex
perturbatione.ſi pꝛimo modo:nõ imputatur ei.niſi ꝗqa
potuit pꝛeuidere.ſi ſecundo modo imputatur ei quia ꝑ
culpam ingeſſit ſe in illam. Si vo tercio modo talis fu⸗
it cauſa que abſoꝛbuit vſum rõis ᷣm hoc excuſatuꝛ.aut
talis fuit que non debebat abſoꝛbere vſum rationis. et
talis non omnino excuſat. Si vᷣo fuit ex perturbatione
ad hoꝛam ligatio.quia non admittenda eſt flagitioꝛum
compenſatio:non omnino excuſatur. et ſi aliquantum
habeat excuſatõis. Unde loth peccauit moꝛtaliter ſi
minus qᷓ ſi imꝑturbatus diceret.

Einge querituꝛ de

omiſſione.Circa ipᷣam plures incidãt
dubitatões. Pꝛimo ergo queritur vtꝝ
omiſſio ſit peccatum. Secundo vtrum
ſit peccatum actuale.Tercio vtruʒ ſit

—

peccatum a tranſqr .
tiplicetur per ſpecies peccati.Quinto vtrum teneatur
aliquis ad impoſſibile. Sexto de com ꝑatõe eius reſpe⸗

8 23 5F

anſgreſſione ſeꝑatum. Quarto vtrũ mul

1
e e
.

fſſſech

17 4en
4 1

15

lle )ſeraſy
lo o velnz

Po⸗ .
—

3 d

—.

¶ Lueſtio

ctu alioꝝ moꝛtaliũ qtum ad quãtitatẽ peccati. Septio
qñ dr ꝑpetꝛari omiſſio.hoc ẽ quo tꝑe.Octauo de oꝛdie
ipᷣius omiſſionis ad cõmiſſionẽ.Qono ſi quatũcũq; ſit

homo pfectus ſꝑ omittit. Decimo de pena que debetur

in futuro peccato omiſſionis.

Vantũ ad pꝛimũ querit᷑ vtrum omiſſio ſit
peccatũ.Et oñdituꝛ ꝙ nõ.qm̃ dic aug:in

li. de veꝛa relig. Peccatũ ita ẽ volütariũ

llud dr malũ volũtariũ ſuꝑ quod quieſcit volũtas.ſed

E 2, bolũtas nõ quieſcit ſuꝑ aliqð ĩ omiſſioneqm̃ in pecca⸗

to ſunt duo.ſ.auerſio ⁊ cõueꝛſio lqm peccatũ ẽ ſpreto ĩ⸗
cõmutabili bono. bono mutabili glherere voluntas
in peccato nõ quieſcit ſuꝑ auerſionẽ ĩmo ſuꝑ ↄuerſionẽ
ſiue ſuꝑ bonũ cõmutabile ad qð fit cõucꝛſio. Si ergoĩ

omiſſione nõ fuit buius cõuerſio.ergo nõ quieſcit volã

tas ſuper aliquid in omiſſione.ergo omiſſio nõ ẽ malũ

cxxx.

ad mutabile bonum quietans appetitum dicitnr volũ⸗
turium.ſic autem nõ dicitur peccatum omiſſionis ꝑ ſe⸗
ipm voluntarium. Alio vpᷣo modo dicitur voluntarium r
comuniter cuius pꝛincipium eſt in ipo.quia vᷣo in ipſo 54
ẽE velle ⁊ nõ velle.facere et non facere.peccatum autem
omiſſionis eſt in non velle vel non facere quod tenetur
⁊ ſic peccatum omiſſionis hoc modo dicitur voluntari
um. ¶ Ao ſecundum dicendum eſt ꝙ vno modo dicitu
he⸗ volitum pꝛopꝛie quod cõſiſtit in poſitione.et ſic nõ dici Nr F.
5 tur voluntarium. Alio modo dicitur volitum quod cõ

qð ſi nõ ẽ voluntariũ:ñ ẽ peccatũ ſᷣ omiſ e ſiſtit in negatõne vt dicitur velle non facere pꝛout dicit
Io nõẽ malũ volũtariũ.ergo nõ ẽ peccatũ.minoꝛ patʒ. or· in glo.ꝗ

Oro:quod operoꝛ et non operoꝛ ſunt ꝑtes eius
29 qð eſ elor tſie deitur omettere velle nõ ceA
39 tercium dicendum.qꝙ pꝛout peccatũ dicitur auerſio ad
mutabile bonum. mutabile bonum dicitur cõmuniter
ad facere et non facere.¶ Ad quartum dicendum ꝙ nõ
eſt ſimile de peccato ⁊ iuſticia. Juſticia em̃ vt ſic requiꝛi
tur vtrũq; declinare a malo et facere bonum. Peccatũ
ðᷣo vt ſic non requirit niſi tdefectum alterius illoꝛum.ſ.
cum declinatur a bono fit malum.¶ Ad quintum dicẽ⸗

voluntariũ ? ita nec peccatũ.¶ Si dicat᷑ ꝙ pcem omiſ⸗ dum eſt. ꝙ facere malum dicitur vno modo pꝛopꝛie.ſcʒ

ſioms ẽ q aliquis nõ vult faceꝛe illud ad quod tenet᷑.
et ſic ſuꝑ banc negatõem nõ velle facere ad quod tenet᷑
hõ:quieſcit voluntas.In cõtrariũ obijcituꝛ.iſte tenetuꝛ
velle facere illud bonũ ⁊ nõ vult.cõſlat ꝙ hoc ẽ ex defe⸗
ctu voluntatis cũ dico nõ velle facere.ergo hic nõ quie⸗
ſcit voluntas ſuper aliquo: ̊ hic ẽ omiſſio.̊ᷓ in omiſſi⸗
one nõ quieſcit voluntas ſuꝑ aliquo.quare nõ ẽ pecca⸗
tũ.q¶ ercia rõ ſic patet ex pᷣdicta diffinitõe.Peccatuʒ

Fm ꝙ tranſgredi dicitur facere malum.cum ſit aliquid
cõtra pꝛeceptum affirmatiuum.⁊ hoc omittere non eſt
facere malum.Alio modo dicitur cõmuniter ſiẽ̃ habe⸗
tuꝛ.vij.ad ro.ſuper illud.quod em̃ operoꝛ non intelligo
glo. dimittere bonum et facere malum. ſunt partes eiꝰ
qð eſt oꝑari malũ.q¶ Ad ſextum dicenduʒ.q ulla diffini
tio.peccatum eſt dictum vel factum ⁊c.ſᷣm ꝙ conuenit
omiſſioni ſic intelligitur.vt dictum et factum ⁊ concupi

ẽ cõueꝛſio ad mutabile bonũ.videpenes hoc dicitur ra tum cõmuniter accipiantnr ad dicere ⁊ non dicere. fa
tio peccati:ß hec cõuerſio nõ ẽ in omiſſione.ergo nõ ba cere et non facere.ſicut ex pꝛedicta glo.habetur ꝙ ſi nõ

bet rõem peccati.¶ Quarta rõ due ſunt partes iuſticie
ſcʒ declinare a n:alo ⁊ facere bonũ.ps.declina a malo

ſic accipitur:pꝛopꝛia eſt diffinitio tranſgreſſionis.
(Membeumſecundu HS

mrelli 2 fac bonũ.Per has aũt qntur inſtrui ita ꝙ nõ ẽ ꝑfecta 4 .
iuſticia ſine hbis duab.EIñ nulli iſtaꝝ ↄuenit ꝑ ſe ratõ „7 KEcundo queritur vtruʒ omiſſio ſit pecoea E ſparifen 70 prſe Ppe 4 9 oricale
iuſticie.ergo ſimiliter due ſunt partes ꝑ quas dvturrdl — tum actuale.peccatum em actuale deter⸗ p ſa Algt adus
tio iniuſticie ſiue peccati.ſ.declinare a bono ⁊ facẽ ma⸗ minatur penes actum:ſed omiſſio nõ ier
lnm.⁊ neutra habebit rõnem peccati vel iniuſticie.De 3 nminatur penes actum ſed penes amotio⸗
clinare ergo a bono ꝑ ſe nõ habebit rõem peccati.ſᷣ̊ de⸗ nem actus. ergo omiſſio nõ eſi actuale peccatuʒ. Pꝛe
clinare a bono ẽ omittere.ergo omiſſio nõ habet rõneʒ terea.ſi eẽt ſpecies actualis peccati diuerſa a cõmiſſiöde
peccati.imo ſolũ eſt pars rõis peccati ſiue conditio pec penes actum diuerſum opoꝛteret determinari:ſed non n
cati.⁊ nõ dicetur eſſe peccatũ.¶ Quinta ratio pᷣceptuʒ – terminatur penes actum diuerſum.ergo nõ eſt actu⸗
ſtricte ſumptũ non ẽ ꝓhibitio ſtricte ſumpta.licet idem eale peccatum. ñiſio.dicẽdũ ẽ ꝙ actuale peccatũ di⸗
ſint large accipiendo pᷣceptũ.ꝓut.ſ.eſt ð faciendo ⁊ nõ ccituz ꝛopter hoc actuale.quia ex actu pꝛopꝛie volunta-
faciẽdo.ſed ſumamꝰſtricte vt ſit pceptum de faciendis. tis PBedinean em̃ teneatur facere aliquid.cum ĩ vo⸗
Pbibitio aũt de nõ faciendis.ex hoc ergo arguitur.nul luntate ſit non facere.ſi non facit:actuale peccatum di
lũ pᷣceptũ eſt pꝛohibitio.ſed facere bonu pertinet ad pᷣ⸗ citur eodem modo cum tenetur velle et non vult.quia ĩ
ceptũ.declinare a malo ꝑtinet ad ꝓhibitõnem.quia ad voluntate etiam eſt velle ſicut ⁊ nolle.non ergo ab hoc
hoc eſt ꝓhibitio.vt.ſ.homo declinet a malo.eꝛgo faceee actu exterioꝛi dicitur actuale peccatum.ſed ab actu in⸗
bonũ nõ eſt declinare a malo.ergo ꝑ oppoſitũ facere ma veigioe terioꝛi.et ita licet ſit remotõ actus exterioꝛis:nihilomi
lũ nõ eſt declinare a bono.ſed declinare a bonoẽ omit⸗ nus eſt potentia actus interioꝛis in omiſſiõe.q Ad ali⸗
tere.ergo omittere nõ eſt facere malũ.ſ̊ peccatũ ẽ ꝑ in⸗ ud vᷣo obiectum dicendum ꝙ omiſſio ⁊ cõmiſſio penes
terpᷣtatõem mali.ergo omittere nõ ẽ peccare.i Itẽ dicit alium et alium actum determinatur.velle em̃ nõ facere
aug. ꝙ peccatũ ẽ dictũ vel factũ vel cõcupitũ cõtra legẽ quod tenetur facere.⁊ velle facere quod tenetur non fa
dei.ſed in omiſſione nõ ſubſternitur aliquod iſtoꝝ.im⸗ cere ſunt actus diſparati.et ita omiſſio eſt actuale pec⸗
mo eſt ipo motio wn eneiergs niſo an eſt catũ aliud a tranſgreſſione ſiue a cõmiſſione.
peccatũ d oppoſitum habetur.iiij.iacobi. Scienti Wom b N fFore
bonũ et nõ faciẽti peccatũ ẽ illi.ſed oe non eſt niſi pec R Em rn tercinz
catũ omiſſionis.quia eſt peccatũ ex boc ꝙ nõ facit bo⸗ Ercia queſtio eſt vtrum omiſſio ſit pecca
nũ quod ſcit.⁊ hoc eſt omittẽs.ſ.nec facere.cũ ergo pec⸗ tum ſeꝑatum a tranſgreſſione:an ſeſe cõ⸗
cet ex nõ faciendo.cõſtat ꝙ peccat omittẽdo.ergo omiſ comitentur. Ad quod ſic aug.dicit.dua⸗
ſio eſt peccatuʒ.¶ Item aug.in ench.duabus ex cauſis bus ex cauſis peccanemus.aut uondum
peccamꝰ.aut nõdũ vidẽdo quod faceꝛe debeamus.aut vigdendo quid facere debeamus. aut nõ faciendo quod
nõ faciendo quod debere fieri i gidemꝰ.ſed hoc ẽ omit cbere fieri videmus.ſi g hec eſt ſuffitieneſdiuiſio.trãſ⸗ iptni
tere.ergo omittere ẽ peccatũ.¶ Ad quod dicendum ꝙ; greſſionis:&̊ altero iſtoꝛum duoꝝ modoꝛum erit. ſ̊ non
omiſſio ẽ peccatũ.¶ Ad obiectũ qutẽ pꝛimo dicẽdum.q; Bmo cũ illud ſit peccatũ ignoꝛãtie. eꝛit ſecũdo mõ.ſed
vo,,) o ong voluntariũ dicitur in peccato actuali moꝛtali.vno mõ cmm ſſio ill ẽ omiſſio: trãſgreſſio ẽ omiſſione¶ Itẽ cũ aligs
r, pꝛopꝛie illud cuius pꝛincipiũ eſt in ipo volente.⁊ trahbi· tenet᷑ nõ foꝛnicari ⁊ foꝛnicat᷑traſgredit᷑ ⁊ ſimul omittit
45 reᷣètur voluntas ex determmato appetibili in quo quieſcit. qꝛ tenetur reſiſtere temptatõni foꝛnicatõnis et non reſi⸗

⁊ Fm hoc peccatum tranſgreſſionis in quo fit cõuerſio
. „ heſl⸗ 15vo

— —–— 9—

ſtit.ergo eodem actu peccat peccato tranſgreſſionis et

onꝛiſſionis.̊ vnũ cõcomitat᷑ aliud. Iteʒ quicũq; facit
aliquod malũ opus deficit ĩ genere boni oꝑis vel in cir
cũſtãtia.ſᷣ̊ qñ deficit inomiſſione vł in circũſtãtia omit
tit vel negligit.ergo alterũ iſtloꝝ cõcomitat᷑ tragreſſio?⸗
¶Cõtra.vj.leui.diſtinguũtur adinuicẽ delictũ ⁊ pecca⸗
tũ.delictũ em̃ dicitur deſertio boni.peccatuʒ ꝑpetratio
mali.⁊ hec diſtinguũtur.̊ omiſſio ⁊ cõmiſſio diſtiguũ
tur. 4 YItem differuͦt adinuicẽ pcepta ꝓbibitões.bᷣ pe⸗
nes defectũ pceptoꝝ ẽ omiſſio:penes deſectũ ꝓhibitio⸗
nũ ẽ tranſgreſſio. inter ſe ſeꝑantur quẽadmodũ et illa
¶ Ao qð rñdendum.· ꝙ illa diuiſio peccati quam facit
aug.ad hoc tendit vt ondatur differẽtia inter defectum
ex ꝑte cognitiue ex ꝑte oꝑatiue.AIñ ꝓpꝛie loquendo ſe
ꝑat peccatũ omiſſionis a peccato ignoꝛatie.Peccatum

em̃ ignoꝛãtie ẽ.cũ nõ videmus qð facere debemus.pec
catũ omiſſionis cũ nõ facimus quod videmus debẽ fie⸗
ri.poſſet tñ large accipi illud membrũ vt nõ facere cõ⸗
muniter accipiatur a debitũ ſimiliter.⁊ ſᷣm hoc ſub il⸗
lo mẽbro cõtinerẽtur omiſſio ꝓpꝛie dicta ⁊ trãſgreſſio.ꝗq
em̃ tranſgreditur nõ facit qð debet fieri.¶ Ad ſecũdum
vᷣo dicendum.ꝙ omiſſio accipituꝛ cõmuniter ⁊ ꝓpꝛie.ſi
pꝛie accipitur diſtinguitur a traſgreſſione.ſi comunit᷑
ad trãſgreſſionẽ ſequitur omiſſio.nõ tñ ſicut genus ſex
ſicut cõcomitãs. Ao terciũ dicẽdũ m eandẽ rõem d⸗
ficere em̃ a genere oꝑis vel a circũſtãtia oꝑis dic omilſ⸗
ſionẽ vel negligẽtiã cõmuniter ⁊ nõ ꝓpꝛie.
(Mlembrum quartim
Varto queritur vtrũ omiſſio multiplicet᷑
ꝓ ſpecies peccati.vt dicatur quedã venia
lis quedã moꝛtalisſ⁊ iteꝝ ſi ples ſunt ſpe
cies omiſſionũ moꝛtaliũ.Oꝛ aũt quedam
omiſſio ſit venialis quedã moꝛtalis.videt᷑ per hoc ꝙ ali
qñ nõ facit hõ qð tenetur facere.aliqñũ nõ facit quod ex
pedit fieri.⁊ vtꝛoq; mõ ẽ omiſſio.Si vᷣo nõ facit quod te
netuꝛ facere moꝛtalis eſt culpa.Si vᷣo nõ facit qð expe/
dit fieri venialis ẽ culpa.ergo omiſſio quedã erit venia
lis quedã moꝛtalis.¶ Ad ſecũdum vᷣo videtur ſic aꝛgui
illa ad que facienda tenetur bomo diuident᷑ ꝑ ſpecies.
ſicut ea ad que nõ facienda tenetur hõ diuiduũtur ꝑ ſpe
cies.eꝛgo ſicut traſgreſſio habet ſpẽs moꝛtaliũ peccato⸗
rñ ples.ita omiſſio habebit ſpecies moꝛtaliũ peccatoꝝ
płes.¶ Ad pꝛimũ dicẽdũ ꝙ ſi omiſſio accipiat᷑ cõmum⸗
ter reſpectu debiti vel expediẽtis:tũc poſſet eſſe omiſſio
aliqñ venialis aliqñ moꝛtalis.ſed qꝛ ↄſuetuʒ ẽ accipere
reſpectu debiti.di omiſſio tm̃ moꝛtale peccatũ.⸗ Ad ſe⸗
cũdũ vᷣo dicẽdũ.q omiſſio aliter dimdit᷑ qᷓ trãſgreſſio.
tranſgreſſio em ẽ cũ ſit malũ.Aſdalũ aũt poteſt eẽ multi
pliciter:et circa diuerſum actũ ⁊ circa eundẽ. VUñ vtro⸗
qᷓ; mõ põt habere ſpecies.omiſſio.hẽè ẽ deſertio actꝰbo⸗
ni.bonũ aũt nõ diuiditur ꝑ ſpecies niſi ſᷣm diuerſitatẽ
actuũ.circa em̃ eundẽ actum nõ ẽ bonũ niſi vno modo.
vñ omiſſio nõ tot modis multiplicat᷑ quot modis tꝛanſ
greſſio.põt em̃ trãſgreſſio eẽ ſᷣm ſuꝑfluũ ⁊ diminutum:
omiſſio pᷣo nõ habet hmõi differẽtias.ſed cũ boni qð ẽ
virtꝰſint differẽtie ſm actus in ſpecie differentes: omi
ſio ſᷣm illa materialiter dinerſificatur.
um quntũ

Allinto queritur vtru aliquis teneatur ad
impoſſibile.et ex hoc omittat cũ ad illud
tenetur qð videtur.aliqua em̃ vouit virgi
nitatẽ ex voto:ergo cõtinere tenet᷑. Dit ꝙ

—

6 foꝛnicetur vel ꝙ cõtrahat matrimoniũ.cõſtat ꝙ pꝛi

tenebatur ad virginitatẽ ⁊ ꝑ culpã nõ abſoluit᷑ a tentõe
ſic em̃ de peccato repoꝛtaret lucrũ.ergo ad hoc tenetur.
bᷣ ẽ impoſſibile.ergo tenet᷑ ad impoſſibile.¶ Item iſte te
netur repꝛimere motũ libidinis.eꝛgo aut anteq ſit moꝛ
talis vel poſtq; ſit moꝛtalis.ſed nõ videtur ꝙ ante:quia

ante venialis ẽ.nõ tenetur aũt declinare a veniali.nõ ei

veniale eſt in phibitõne. Si vo tenetur repꝛimere cũ eſi

moꝛtalis et poſt. hoc eſt impoſſibile.quia cũ eſt moꝛtał:
nõ poteſt nõ eſſe moꝛtalis.et poſt neceſſe ẽ fuiſſe.ergo te
netur ad impoſſibile. ¶¶ Item iſte tenetur nũqᷓ; foꝛnicaꝛi
quia ꝓhibitiones obligant ad ſemper.ergo tenetur nõ
foꝛnicari in a.Poſito ergo ꝙ foꝛnicetur ĩ a.ipᷣm nõ foꝛ⸗
nicari in a eſt impoſſibile.et ad hoc tenetur.ergo tenet
ad impoſſibile.¶ Cõtra omne illud ad quod tenemur
ẽ ſub pꝛecepto vel ex ꝓhibitõe.ſed quod ẽ ſub pᷣcepto vł
ꝓbibitõne ẽ voluntarium.quicquid aũt eſt voluntariũ

Alm/ſubeſt li.arbi.ergo à pꝛimo:omne illud ad qð tenemur

ſubeſt li.ar.ſed nullũ impoſſibile ſubeſt li.aꝛ.̊ ad nul⸗
lũ impoſſibile tenemur.¶¶ Item omnis tentio ẽ reſpet᷑u
futuri.impoſſibile vpᷣo ꝑ accidẽs ꝓ tꝑe quo eſt impoſſibi
le nõ eſt futurũ.impoſſibile aũt ꝑ ſe ꝓ nullo tempoꝛe eſt
futurũ.¶ Itẽ ꝙ homo nõ teneatur ad veniale euitaãdũ
facit infirmitas. Adam em̃ añ infirmitatem tenebatur
ad euitandũ motus illos in genere qui mõ ſunt venia⸗
les.infirmitas ergo q;uis homo ingeſſerit ĩ eam er cul⸗
pa facit ꝙ nõ tenemur ad illos mot?euitandos vniuer⸗
ſaliter. ergo młtofoꝛtius impoſſibilitas ſoluit nos a tẽ⸗
tione:quis ex culpa nr̃a in eam incigamna A. :nina
gratia queritur quid ſit tentio.⁊ ex ꝗbo cauſis hõ tenea enn;
tur. deinde que ſoluũt tentõem. Poõt ergo dici ꝙ tentio m
aliquando eſt ratione pꝛecepti vel. ꝓhibitionis.aliquan
do ratione pꝛopꝛij conlenſus ſicut in conctractibus. vo
tis.iuramentis.et pꝛomiſſis.aliquando ratione pecca⸗
toꝛum ſicut homo tenetur ad penam. Tentio ergo ſic
poteſt deſcribi?ex vi alieni pꝛecepti vel ꝓhibitõnis vł ꝓ
pꝛij aſſenſus vel culpe ad agendum vel non ad nõ agen
du. vel ad vtrũq;. vel ad patiendum obligatio/ad agen⸗ ⸗
dum ratõne pꝛeceptoꝛum ad nõ agenduʒ ratõne ꝓhibi⸗
tõnum.ad vtrũq; ratõne Apꝛij cõſenſus.ad patiendum
ratõne cu lpe ¶ Habito ergo quid ſit tentio et ex quibo
cauſis:ſequitur de his que ſoluunt tentionem.hec autẽ
dicũtur eſſe tria. IOmpoſſi bilitas.diſpenſatioet peniten

differre. vt penitentia ſoluat tentõem ex parte eius qui
tenetur.a ſic generaliter poſſet dici ſolutio debiti. Di⸗
ſpenſatio vᷣo ex parte illius cui fit obligatio vel a quo ẽ
obligatio. Impoſſibilitas vᷣo ex paꝛte rei ad quã obli⸗
gatur.¶ Sed poteſt queri ſi impoſſibilitas ſoluat bo⸗ ..
minẽ a tentione. ꝙ non videtur. tentio em̃ nõ eſt ratõne /t
pꝛecepti ant ꝓhibitõis ſiue ꝓpꝛij conſenſus.ſed impoſſi⸗
bilitas nõ aufert has cauſas.ergo nec effectũ emum ſi
ſunt he cauſe ſufficiẽtes.ſed tentio ẽ effectus ſufficiens
ab iſtis cauſis ꝓcedens:ergo nõ ſoluitur per impoſſibi⸗
litatem. ¶¶ Item dicit hiero. Anathema ſit qui dicit deũ
pꝛecepiſſe impoſſibile.et accipitur ibi pꝛecepiſſe comu
niter. ergo deus nõ pꝛohibuit aliquid quod nõ poſſit ñ
fieri.ſicut nõ pꝛecepit aliquid quod nõ poſſit fieri:non
ergo circa idem ſunt tentio et impoſſibilitas.aut ̊ nũq
tenebatur.aut ſi tenebatur:inõ tenebatur niſi ad impoſ
ſibile fieri.¶ Ytem aut incidit in impoſſibilitatem illaʒ
ex culpa aut ſine culpa.Si ex culpa ſicut ſacerdos qui
ignoꝛans officium ſuum ⁊ tenetur quottidie dicẽ.⁊ lu⸗
dens ad talos amittit librum ſuum:ex culpa non debet
repoꝛtare comodum.ergo non ſoluitur per impoſſibili⸗
tatem a tentione.Si vᷣo non ex culpa nec ſic ſoluitur ꝑ
impoſſibili tatem.ſicut accidit in ſacer dote infirmo qui
non poteſt celebrare et tenetur ex officio vel pꝛomiſſo ce
lebrare.non enim tenebatur miſi debitis conditõnibus
exiſtentibus in perſona.debita autem conditio ell ꝙ ſit
ſanus vel adminns potens celebrare.et ꝙ habeat ea qꝗᷓ
neceſſaria ſunt ad officium.¶ Similiteꝛ de diſpenſato
ne poteſt queri. oteſt enim queri ſi aliquis poteſt di⸗
ſpenſare contra pꝛeceptum nature.4! Similiter querit᷑
ſi quis poteſt diſpenſaꝛe contra pꝛeceptum ſummi pon
tificis.vel contra pꝛeceptum pꝛopꝛij pontificis.ðᷣbigr̃a.
Eſco contra pꝛeceptum archiepiſcopi cũ par vi⸗
Ann

tia.põt ergo queri ratione iſtius numeri.et videntur ſie Ei 1ei ſ. fFen

7

4

*ye

2 2£

,
17
Nn

e ß
ſi
n6
bi⸗
tß
ſ
4
3
ni
l

nü eſt bſewar Pcepta *

ueſtio

detur eſſe dignitas.nulla aũt ſit maioꝛ ꝙᷓ ſit pontiſica⸗
lis. ¶ Ad quod dicendũ. ꝙ nullus tenet ad impoſſibi⸗
le vᷣ ex impoſſibilitate ſi in eã incidit ex ſua culpa:tene
tur ad aliud ꝓpter illud ad quod prius tenebat. vt ad
ſatiſfactionẽ d culpa 71 damno.4l Ad obiectũ aũt pri⸗
mo dicendũ. ꝙ illa que tenet᷑ ex voto ad virginitatem.
aut foꝛnicat᷑ aut ↄtrabit matꝛimoniũ. ſi foꝛnicat᷑ tene⸗
bit᷑ adhuc ? impoſteꝝ ad ↄtinentiã: ⁊ tenebit᷑ ad ſatiſ⸗
factõʒz de culpa.Si vᷣo otrahit matrimonialit: tenetu⸗
ad agere pniam de voti tranſgreſſione:⁊ tenet᷑ nõ petẽ
debitũ lʒ teneat᷑ reddere.G.n.ſue poteſtatis ẽ.illud po
alieni iuris.l Ad ſecũduzʒ vpᷣo dðᷣm.qꝙ cũ dicit᷑ tenetuꝛ
reprimere motũ libidinis.ſenſus eſt. tenet᷑ nõ ↄſentire
vel ſimpłr vel ꝑ dñatõʒ motui libidinis moꝛtalis. Cũ
g̊ querit᷑. vtꝝ teneat᷑ reprimere anteqᷓ ſit moꝛtalis vel
cum eſt. Dicendũ eſt. ꝙ bec determiatio añ vel cũ põt
referri ad hoc verbũ tenet᷑.vel hoc verbũ repꝛimere. ſi
ad hoc verbũ tenet᷑:verũ eſt ꝙ añ tenet᷑ ꝙᷓ ſit moꝛtalis:
Si vo determiat ̊ verbũ reprimere:nõ tenet᷑ reprimẽ
ante.qꝛ nõ tenet᷑ nõ ↄſentire añ:niſi
tale eſt m om̃e tempꝰ. ſp̃ ſi eẽt determinatũ ᷣm certum
tempꝰ:nõ teneret᷑ reprimere añ.Elel põt dici ꝙ tenetuꝛ

reprimere añ.Ad quod obijcit᷑ añ eſt veniale ⁊c. di

cendũ ꝙ nõ tenet᷑ reprimere inqtuʒ veniale:̊ qʒ fieꝛet
moꝛtale niſi reprimeret᷑.¶ Ad terciũ dᷣo dicendũ.q cũ

foꝛnicat᷑ aligs.vtpote in a:tũc nõ tenet᷑ ad nõ foꝛnican

dũ in a.ſᷣno ad foꝛnicanduʒ impoſte G illud pᷣo
qð poſtea queꝛit᷑.vtꝝ aliquis ꝑ impoſſibilitateʒ ſoluat᷑
tentione? Dicendũ ꝙ nõ ꝓprie dicit᷑ illud: ̊ ꝑ boc dat᷑
intelligi ꝙ nõ eſt tentio niſi eius qð poſſibile eſt fieꝛi.?

eius qui põt ꝓ tꝑe ꝓ quo põt.vnde cũ ex euentu fit ali
quid impoſſibile ñ ꝓ illo temꝑe tenet᷑:ſ̊ ad aliud tene

tur quod poſſibile eſt ſi manet ex ꝑte ipſiꝰ poſſibilitas
ſi ðᷣo nõ manet ex ꝑte eius poſſibilitas ſicut eſt in eoꝗ
incidit in furiã ꝑpetuã: tũc ſoluit᷑ a tentõnelniſi ĩ eam
incideret ex culpa ſua:⁊ tũc ſᷣm quoſdã teneret᷑ ad pe⸗
nam ex impoſſibilitate in quã incidit ex culpa. ſᷣm ali⸗
os vo ſimplr abſoluiſ᷑ ꝓ illo temꝑe.¶. Per hoc p⸗t eſſe
manifeſiũ illud quod obijcit᷑.naʒ tentio nõ eſt niſi eius
qui poſſi bilitatẽ hʒ ꝓ temꝑe ꝓ quo hʒ.⁊ ita intelligit
quod dicit b. DHiero. Si.n.ñ poſſet hõ implere aliquo
modo faciendo vel nõ faciẽdo.nõ pᷣciperet᷑ a deo vel ꝓ⸗

hiberet᷑.¶ Ad aliud vᷣo dᷣm. ꝙ aliud eſt de impoſſibi

litate ex ꝑte rei ad quam obligat᷑ in euentu temꝑis. ⁊
aliud ex ꝑte ꝑſone. Qaz illa que eſt ex ꝑte ipius rei ex
temꝑe.nõ abſoluit boĩeʒ manente apud ipᷣm poſſibili⸗
tate.ſ̊ tenebit᷑ ad illud vel ad aliud ex defectu ſolutõis

illius.ſ̊ᷣ ſi aufert᷑ poſſibilitas ex ꝑte ꝑſone:tũc abſolui

tur a tentione qua prius tenebat᷑. Ad illð qð queꝛit᷑
de diſpenſatiõe. Rñndendũ eſt ĩ ꝑte illa vbi aget᷑ de iure

rationes iuris coĩs eſt agendum.

MWẽbx. pj.

Exta eſt de .atõne omiſſionis ad com⸗
miſſionẽ qtũ ad quantitatẽ pcti. aũt

ditẽ ſuꝑ illud pᷣs.declina a malo⁊ fac bo⸗

ni. dicit glo. duo bona ſunt diuerte a malo.⁊ fac bonũ

illud vitat culpã.ſ.declinare a malo. hec meret᷑ palmã
ſeʒ facere bonũ. maius aũt eſt illud bonũ quoq meret᷑
palmã ꝙ illud quod vitat culpã. ꝗᷓ ex ꝑte iuſticie maiꝰ
eſt bonũ facere bonũ ꝙᷓ declinare a malo.ꝭ ciꝰ oppoſitũ
quod eſt facere bonũ.ſ.malũ facere:eſt maius malum
ex ꝑte iniuſticie ꝙ; opoſitũ eius qð eſt declinaꝛe a ma⸗
lo.ſ.dclinare a bono.⁊ ſic maius malũ eſt facẽ maluʒ
ꝙᷓ cclinare a bono. cum penes veclinare a bono ſu⸗
mat᷑ perm omiſſionis:relinquit᷑ ꝙ inaius eſt peccatuʒ
cõmiſſionis ꝙᷓ eninie 1 oppoſitum.maius bo⸗
pibita. qꝛ nõ ꝓpter obfua⸗
A“⅛ A πna

6oſentire moꝛ

naturali ⁊ poſitiuo.ibi.n.de diſpenſatõibo qͥ ſunt rela⸗

omuſſio ſit magis pctm q; omiſſio ſic oſtẽ

Crrxr.

tionez ꝓhibitoꝝ babebit homo gloꝛiã: ̊ vitabit penã.
Apter obſeruationẽ vᷣo pᷣceptoꝝ ha bebit gloꝛiã ſicut di
cit glo.predicta.ſ̊ omiſſio eſt ↄtra obuatõʒ pceptorũ
oↄmiſſio eſt contra obuatõzʒ ꝓhibitoꝝ. cum maima
lũ ⁊ maius bonũ opponũt᷑:maius peccatũ erit omiſſio
ꝙᷓ ↄmiſſio.¶ Rñdendum ꝙ peccatũ omiſſionis ⁊ com⸗

miſſionis in diuerſis qᷓtũ ad quantitatẽ pcti ſe habent

vt excedentia ⁊ exceſſa.quia aliqñ eſi maius peccatuʒ
omiſſio q; ꝛmiſſio.aliqñ ecõuerſo.Si vo fiat com ꝑatõ
vniꝰ ad alteꝝ in geneꝛe:maius malũ ẽ ↄmiſſio qᷓ; omilſ⸗

ſio. Nam ar boꝛ que fructũ malũ facit plus nocet q; il⸗ vien ſe —
la que nullũ fructũ facit.omiſſio aũt eſt ſicut arboꝛque Wias ſ. Fi*du wen ſſio

fructũ malũ facit:omiſſio autẽ ſicut arboꝛ que nõ facit

fructũ bonũ. vtraq; aũt excidet᷑ 2 in ignẽ mittet᷑.ſibi⸗
lominꝰ tñ ad drñtiã paruuloꝝ nõ baptiz atoꝝ qui ñ fa e⸗d . —
or Ach p olmiſſls w*d ſut Si⸗,

ciũt fructũ bonũ:qꝛ nullũ faciũt.dicũt᷑ omittẽtes face⸗ vi Su * P
re fructum malũ.nã nõ facere cũ debet ⁊ poſſit eſt frn,. manſſto CραN˖ ent ari Bovo „
ctus malus.ſed nõ ſic ſicut facere malũ directe ad cuiꝰ miſſᷣ F ope .S E& νau
otrariũ tenet᷑. ¶ Ad illud vo quod obijcit᷑ in cõrrarüü Pont Heir- ſs t Nlnd n anado.

dðm eſt. ꝙ tenet oñtia in ↄtrario nõ ↄſequẽtia in ipſo. —
„ . — —– .
NMaz ſi facere malũ opponit᷑ ei quod eſt facere bonũ. ? lo r paſſa mn ddet ae ,.
clinare a bono:ei quod eſt declinare a malo.declina crſe ve⸗ t al ſecn
facere malũ eſt minꝰ malũ q; declinare a bono.ſᷣ econ⸗
uerſo.
(Mebru vij
ri.i.quotemꝑe.⁊ ponat᷑ exemplũ d aliq̊
qui doꝛmit? tenet᷑ ſurgere ad matutinas
nõ debet dici omittere qñ nõ ſuꝛgit:qꝛ tũc doꝛmit:p nul
luʒ peccatũ fit a doꝛmiente. tũc nõ omittit. ec omit
euigilet hoꝛa debita ⁊ ſurgat. ec poſt doꝛmitanoneʒ
omittit:qñ.ſ.euigilabat.tũc eni dicte ſunt matutine.ᷣ
tur omiſſio ꝑpetrari. q aliquis aꝓplicat ſe ad aciũ illi
citum impoſſibileʒ cum illo actu ad quẽ tenet. vt ſi iſte
infructuoſo.2 ita d alijs. ꝓpter quod nõ ſuꝛgat ad ma-
vutinas:tunc omittit.Si vo applicat ſe alicui aciuibo⸗
nõ omittit. Si vo fuerit actus indifferens tñ quia im⸗
peditiuus eſt eius ad quod tenet᷑:a lic omittit.ſed po-⸗ Mo ter

re aũt a malo ſit minus bonũ qᷓ; facere bonũ.nõ ꝓpt h
Eptimo querit᷑ qñ dicit᷑ omiſſio ꝑpetra⸗
2 7 nõ ſurgit. Querit᷑ ̊ qñ iſte cõmittit.qa
tit qñ ſe oꝛdinauit doꝛmitõni: qꝛ põt adhuc ↄtingeꝛe ꝙ;
nullo tꝑe omittit.¶ Ad quod reſpondẽdũ. ꝙ tũc dici
tenet᷑ ire ad matutinas ? inebriet ſe.vel ſit ĩ colloquio
no ad quem tenet᷑.⁊ ex illo feſſus doꝛmiat ⁊ nõ ſurgit:⸗ —
ſito ꝙ teneat᷑ ſurgere ⁊ nõ ſurgit. nec hoc eſt ex aliq cã

5Pcedenti que in ipſo ſit: ̊ tm quia ligata eſt vis ſenſibi .ſr · Nr amſio
Pre lis. nũquid omittit doꝛmiendo:? Dicendũ eſt ꝙ nõ. ſub⸗

intelligendũ eſt enim ꝙ tenet᷑ ſurgere cum audierit ſi⸗
gnũ ſurgendi.ᷣ ſi nõ ſurrexerit ex cauſa que ſuit in ipᷣo
tuc omittit.cũ canſaz ppetrat.

(Mébx. vn.

CTtauo queri? de oꝛdine omiſſionis ad cõ

miſſiont᷑. Ad quod ſic. dicit᷑ in p̃s.ſuper
illud. Incẽſa igni ⁊ ſuffoſſa.qð duplex ẽ
— radix peccati:amoꝛ male incendẽs. 2 ti⸗
moꝛ male humiliãs. timoꝛ vᷣo ad amoꝛẽ reducit᷑ ſi dic
aug-in li.æ li.ar.ſi &̊ omiſſio eſt ex tioꝛe male humili⸗
ante.ↄmiſſio ex amoꝛe male incẽdente.quẽadmodũ ti⸗
moꝛ radicat᷑ i amoꝛe ſiue ſit bonus ſiue malꝰ: omiſſio
radicabit᷑ in ↄmiſſione.. Ad oppoſitũ ſicut diẽ »höus har 93
tria ſunt in oꝑatõnibo virtutũ.ſ.ſcire.velle.⁊ firmiter
oꝑari:vnde pꝛius eſt ſcire.⁊ poſtea velle.⁊ poſt ẽ oꝑaꝛi
hũc oꝛdinẽ hñt peccata que ſunt circa iſtos actꝰ. ſed
ignoꝛantia eſt ↄtra primũ actum. cum.ſ.tenet᷑ aliquis
ſcire aliquid ⁊ nõ ſcit illud.omiſſio aũt eſt ↄtꝛa ſecũdũ
actũ.qñ ſcʒ tenet᷑ aliquis velle aliquid ⁊ nõ vult illud.
Sed ↄmiſſio ↄtra ipᷣm oꝑari eſt.qñ ſcʒ aligꝗs facit ali⸗
quid quod tenetur non facere.qᷓ ignoꝛantia ẽ ↄ priorẽ

SParcFe kbet,

De:Fe E N

Prepio zmſe

oꝛ eſt omiſſio qᷓ; ↄmiſſio. nſio.dðm eſt ꝙ omilſio ĩ
oꝛdine peccatoꝝſicut otingit oꝛdinẽ dicẽ prioꝛ ẽ omiſ⸗
ſio ꝙᷓ; omiſſio.¶¶ Ad obiectnʒ in ↄtrariũ dðᷣm.ꝙ radix
omilſionis nõ ſemꝑ eſt timdꝛ ̊ amoꝛ ⁊ libido. ſicut enĩ
ex amoꝛe male accendẽte aliquis facit malũ quod tene⸗
tur nõ facere:ita aliquis nõ facit bonũ quod tenet᷑ fa⸗
cere. vnde penes illas duas radices nõ diſtinguũt᷑ eẽn
tialiter omiſſum 72 ↄmiſſuʒ.

Ono querit᷑ vtꝑ quilibet ꝑfectus ſempeꝛ
omittat.dicit.n.Orig.ſuꝑ exo. Quantũ

actũ q; omiſſio: ne hia qᷓ ↄmiſſio. ̊ pri

quia tenet᷑ tantũ facere quantũ debet⸗? ñ facit.¶ Item

xiij .ad Roma.ſuꝑ illud: Plenitudo legis eſt dilectio.

Dlo.caritas ꝙᷓtomagis ſoluũ it᷑ tantomagis debetur.
quanto quis magis diligit:tanto magis diligeꝛe tene⸗

tur.minus ̊ diligit ſemꝑ ꝙᷓᷓ deheat. ſemp omittit.

l Item. xvij.luẽ. Cum omia bene feceritis: dicite qm̃
ſerui inutiles eſtis.ſed ſeꝛuus inutilis nõ adimplet qð
tenet᷑.ꝗ̊ cum omia benefeceritis nondũ quantum tene⸗
mini adimpleuiſtis.g̊ omiſiſtis.¶ Ad primũ dicẽduʒ
ꝙ cum dicitur:quantũ quis poteſt boni tantum debet
intelligendum eſt ꝙ duplex eſt debituʒ. ratõne accepti
⁊ ratõne precepti. KRatõne accepti eſt hoc veruʒ quod
dicit᷑:quantum quis poteſt boni tantum debet. hoc eſt
ex quanto poſſe vel ratõne quante potentie.Si vo ra⸗
tione precepti:ſic hoc nõ eſt verum: quantũ quis boni
poteſi tantũ dbet.vel quod boni quis poteſt hoc debʒ.
Cum auteʒ ſubdit᷑:nullus poteſt tantum facere quãtũ
cebet: ᷓ omittit. intelligendũ eſt ꝙ omiſſio nõ reſpicit
cebitum ex accepto ſᷣ̊ ex precepto.poteſt autẽ vnuſꝗſqʒ
facere quod debet ex pꝛecepto:a ita nõ omittit.omĩiſſio
etiazꝝ ſicut dictum eſi non reſpicit cireumſtantiam ſed
genus actionis m ꝙ eſt in precepto. ¶. Ad ſecunduʒ
vᷣo dicendum.ꝙ illa ratio non concludit ꝙ homo omit
tat:ſ ꝙ homo impfectus eſt in diligendo duʒ eſt ĩ via.
non enĩ poteſt diligere oĩno ex toto coꝛde ⁊ ex tota aĩa
ex tota mente.⁊ iqeo dicit augꝰ.in li.de ꝑfectõne iu⸗
E. ſticie.cur non precipetur homi iſta ꝑfectio: qᷓuis eam
in hac vita nemo habeat. non enim recte currit᷑ ſi quo
currendum eſt neſciatur.qũo aũt ſcitur ſi in illis pꝛec

7 premitiit cum adhuc aliquid carnalis ↄcupie eſt qdð
ↄtinendo refrenetur nõ oĩmode er tota aĩa diligit᷑ deꝰ.
2 ideo nõ ſequit᷑ ꝙ omittat ſi minus diligit qᷓ debeat:
ſicut ſi nõ diligeret. ¶ Ad terciũ no doᷣm. ꝙ reputatio
ſerui inutilis non eſt quia nõ facit quod tenet᷑ facẽ vel
quantum: ſed dicit᷑ ſeruus inutilis quia nõ veĩt ad ple⸗
ctum. Alio dᷣo mõ dicit᷑ ſeruus inutilis qui nõ fac q8ᷣ
ſacere tenet᷑.⁊ ſic nõ accipit᷑ ibi.quod pʒ ꝑ h̊ quod ad⸗
dit᷑:quod debuimꝰ facere fecimꝰ.q.d.in pceptis nõ de⸗

quis poteſt tantũ dvæbet.ſ̊ nullus põt tan-
tum ſacere quantũ & bet/q̊ ſemꝑ omittit

actu volũtatis peccauit ibi.ꝗ Silr dicim! ĩ omiſſiõe.
ꝙ ẽ reſpectu actꝰ volũtatis interioꝛis ꝗ geſcit ſuꝑ ipᷣm

. b, us ꝙ peccatũ ipius omiſſionis in actu ꝑpetrata de⸗
ptis oſtendepetſic ergo curramus vt cöprebendam cEate⸗ .
iti

peccati.omiſſio aũt eſt actuale peccatũ.⁊ drñtia ẽ int
puiaʒ peccati actualis ⁊ peccati oꝛigialis.quia oꝛigi⸗
nali debet᷑ carẽtia: actuali peccato actualis pena. ergo
peccato omiſſionis debet᷑ actualis pena.̊ hec eſt pena
ſenſus. ¶ Solutõ.dðm eſt ꝙ peccato ↄmiſſiõis ⁊ omiſ
ſionis debet᷑ pena ſenſus.⁊ noſolũ pena damni ſiue ca⸗
rẽtia viſionig dei. ⁊ hoc pʒ ex illo verbo dñi math. vij.
Omis ar boꝛ que nõ facit fructũ bonũ excidet᷑ ⁊ ĩ ignẽ
mittet᷑. ecce ꝙ tagit᷑ hic pena ſenſus que ẽ pena gebẽne.
ar boꝛi nõ faciẽti fructũ bonũ.nõ facere aũt fructuzʒ bo⸗
nũ iſtud eſt cõmune omiſſioni ⁊ cõmiſſioni.qꝛ nõ face⸗
re bonũ eſt duplex.vel ñ facere fructũ bonũ ſolũ vt ibi
quieſcat voluntas.vel nõ facere fructũ bonũ qꝛ fac cõ⸗
trariũ.ſ.fructũ malũ.pᷣmo ̊ modo ↄuenit omiſſiõi nõ
facere fructũ bonũ.ſcdðᷣo mõↄmiſſioni.qᷓ ex ̊ bo patz Sen
ꝙ vtriq;.ſ.omiſſioni ⁊ ↄmiſſioni debet᷑ pena afflictiõis
gehenne que eſt pena ſenſus. Sitłr illud pʒ ex alia ra⸗
tione.qm impaſſibilitas put eſt dos redditur facienti
bonũ fructũ finalit.facere aũt bonũ fructũ bʒ duo op⸗
poſita.ſ.nõ facere fructũ bonũ cũ teneat᷑: ⁊ ẽ omiſſio⸗
nis.⁊ facere fructũ malum:z hoc eſt cõmiſſionis.ergo
vtriqʒ.ſ.omiſſioni ⁊ cõmiſſioni debet᷑ paſſibilitas ge⸗ *
henne:⁊ ita pena ſenſus.¶ Et ſi obijciat᷑ vt priꝰ. ꝙ ille
qui omittit non facit aliqd malũ. Dicendũ ꝙ falſum ẽ m (⸗
Fm ꝙ ſuꝑius dictũ eſt facere malũ/ vel ꝓ nõ facẽ bonũ/ e
tenet᷑. vel ꝓ facere malũ ↄtrariũ bono. ita diffinit HM
oꝑari malũ ſuꝑius.ipſe aũt omittens lʒ nõ faciat ma⸗ e
lũ ↄtrarium bono: tñ oꝑatur malũ quia nõ facit bonũ
⁊ ſic peccatum vninſonis perarinope-, ꝓ relatõeʒ ſer gqnnſſtörs
ad opus veterminat᷑ virũq;·ſed vnum ceſſando a bono
oꝑe:aliud ꝑpetrando opus maluʒ pᷣm glo.predictam.
Ad ſecundũ vᷣo dicendũ. ꝙ omittẽs peccat actu ⁊ iõ
punit᷑ pena ſenſus ſiue ſenſibili.verbigra.ſi aligs paꝛ⸗
uulus decederet nondũ baptiz atus: ipſe ſolũ puniret᷑
pena damni ſiue carentie.⁊ nõ pena ſenſus:qꝛ non ba aleben
buit vſum voluntatis nec actũ.vnde nõ peccauit actur 4
ſᷣ ſi ecederet adultus: qui haberet vſum ⁊ actũ volũ⸗
tatis ſi nõ baptiʒ aret᷑ puniret᷑ pena ſenſus. quia habʒ
vſuz arbitrij.in voluntatè ſuã fuit ꝙ ñ baptiʒ abat᷑. vñ

nõ facẽ. vñ dicit omittẽs polo nõ facẽ vel nõ volo facẽ.
velle aũt ⁊ nõ volle ſunt actus ipius volũtatis. iõ dici⸗

terminat᷑.hoc eſt in actu voluntatig interioꝛi.⁊ nõſolũ
in ipſo defectu vel carẽtia boni.quiã ipſe vtit᷑ actu ſue 9
volun tatis ſiue arbitrij.

¶ Lueſtio. cxxxj. de negli
gentia. .
Deſtio eſt de negli

gentia. Et primo querit᷑ vtꝑ negligẽ⸗
tia ſit peccatũ. Secũdo vtx ſꝑ ſit ve⸗

ſecim. eceg⸗ Nliornd adimpleuun. — niale vel ſꝑ moꝛtale.vel aliqñ hoc ali⸗
O qñ illud.Tercõ de drñtia eiꝰ ad alia
pcxa cũ ꝗquibo didet᷑ hr̃e ↄuenientiã. Quarto.vtꝝ ſit ð

Ecimo querit᷑ e pena que debet᷑ in futu⸗ generalib vel capitalibo vel pᷣmis pct᷑is. vel ad aliq
ro peccato omiſſionis. Et querit᷑ viꝑ de⸗ reducit᷑. Quito ð radice ⁊ cã negligẽtie quã aſſigt gg·

beat᷑ ei pena ſenſus: vel ſolũ pena carẽsie xlviij.hiere.Sexto.circa qͥs actꝰ ſiue oꝑa dicatx eſſe ne⸗

Pena ſ 92 riſhrte P s eperit

viſionis dei. Ad qð ſic. Ille gq omittit nõ
facit aliqð malũ:qꝛ nihil facit.dicit᷑.n.omittere ga de⸗
ficit a bono. ꝓ malo ope vebet᷑ pena ſenſus. pecca⸗
to omiſſiõis ñ debet᷑ pena ſenſus ̊ pena carẽtie. ¶ Itẽ
pena debet ꝓpoꝛtonari culpe.ᷓ ſi culpa omiſſiõis dicit

fem. penes defectũ 2 caꝛentiã boni oꝑis.qꝛ ille dicit᷑ omittẽ

g caret bono ope. ei debet rñdere pena ꝗꝓpoꝛtõnalis.
q̃.ſ.ẽ carẽtia boni.ſ. viſiõis dei.qꝛ bin Poꝛtõʒ rectaʒ ꝗ
tenet facere bonũ 2 ñ facit:tenet᷑ carẽ bono 7 nõ affligi
malo. ( oppoſitũ.pena carẽtie eſt pena oꝛiginalis

gligẽtia. vtꝝ ſit eq̃lit circa oẽs. Septio.cũ negligentia
ſpẽalit dicta ſit circa circũſtãtias actuuzʒ. vtꝝ ſit eqᷣlit
circa oẽs. Octauo.vtꝝ pctoꝛ ſꝑ negligat.Qono.quid
eſt illud quod eſt principaliter oꝑoſitum negligen⸗ leer
tie.

WMembzüpzimm ê

– ni ſic. diligẽtia ⁊ negligẽtia ſũt op⸗
vpon

poſita.qm ꝗs dr diligẽs ĩ bono oꝑe: qun
Eeei cure q ⁊ qũo ⁊ vbi faciat opus ſuũ

„
— N

.

l⸗

Lueſtio

ꝑ oppoſituʒ huius dicit᷑ negligentia. B diligentia nõẽ

virtus immo diſpoſitio ↄcomitãs viuꝛtutẽ. circuiẽs oẽs
virtutes. ſiłr negligentia nõ erit peccatũ.immo erit
diſpoſitio que eſt comes peccati.& nõ eſt peccatũ.ſᷣ cir
cumſtantia peccati.ſiue diſpoſitio ↄcomitãs peccatũ.

cxxxj.

catũ moꝛtale. ¶ Item hoc videt᷑ ex eadeʒ auẽte. qꝛ com
pat hiero.in illa aucte ipſaʒ negligentiã ſacrilegio.⁊
ita li ſacrilegiũ eſt peccatũ moꝛtale:⁊ negligẽtia.¶ IYẽ

”ratio. puer.xij.mulier diligens coꝛona eſt viro. hẽ di⸗

ctum ꝙ ei debet᷑ coꝛona ꝓpter diligentiã.ſed diligentia

¶ Item phus dicit/ ꝙ ꝓhereſis ideʒ eſt ꝙ eligẽtia. ſed negligentia opoonũt᷑. ſi coꝛona meꝛet᷑ diligentia.re
eligentia recta opponit᷑ negligẽtie.qm̃ negligere eſt nõ linquit᷑ ꝑ oppoſitum ꝙ negligentia ipᷣm ſuppliciũ mere⸗
e eligere.vñ eſt priuatio ipius eligẽtie.łᷣ fᷣm phm eligen tur: cum ſit ↄtarium eius.ſed ome tale eſi moꝛtale pec
1 tia nõ eſt virtus ſ̊ principiũ viꝛtutis ↄſuetudialis ſiue catũ. negligentia eſt moꝛtale peccatũ¶ Ntem ꝓuerbi.
6 moꝛalis.q̊ ꝑ opoſitum ipſa negligentia que eſt priua⸗ xix. Qui negligit vitam ſuaʒ moꝛtificabit᷑.⁊ loquit᷑ de
bi tio nõ eſt pctm p̊ comes peccati: ſicut nec eligẽtia viꝛiꝰ moꝛtiſicatõne que eſt in gehenna.ſed hbec non debet᷑ ni⸗
5 h comes virtu tis. ¶ Ad oppoſitũ.xlviij.hiere.dẽ.male ſi peccato moꝛtali:⁊ hec debetur ꝓpter negligentiaz.
dictus homo qui facit opus dei negligenter.ſᷣ maledi⸗ negligentia eſt peccatũ moꝛtale. A oppoſtum oſtẽ
ctio nõ dat᷑ niſi rõne peccati ſᷣm interptatõʒ ſeripture. ditur qꝙ; ſit peccatum veniale ⁊ nõ moꝛtale ſꝑ. qm̃ que⸗
ſᷣ conſtat ꝙ non datur bec maledictio oꝑis dei:qm̃ fa⸗ dam eſt negligentia in ſermonibo.ſᷣ hec nõ eſi peccatuʒ
cere opus dei ñ eſt peccatũ.qᷓ datur hec maledictio ra moꝛtale veniale. &negligentia quedaʒ eſt peccatũ ve⸗
1 tione eius quod eſt facere negligent.g negligẽtia ẽ pec niale.nõ ̊ ſemꝑ peccatũ moꝛtale. aũt illa negligen
. catum. 4. Item hiero. Qui claudã vel quaſi ſoꝛde ma⸗ tia ſit peccatum veniale patet aug. in li. de na tura 7
culatam offert hoſtiam reus eſt ſacrilegij.quãtomagis gratia: accipientis illud verbũ Yaco.iij. lingus hoim
0 qui ꝑtem ſui coꝛꝑis ⁊ illibate aĩe puritatẽ amplexibꝰ nullus domare põt.⁊ dicit: nõ hoc ideo dicit apoſtolꝰ
regis parat ſi negligens fuerit:puniet᷑.nõ aũt punituꝛ Yaco.vt hmõi in nos mali dnatõeʒ ꝑ negligentiã ꝑma⸗
D niſi peccatum. ſi punit᷑ quia negligẽs fuerit: patet ꝙ; nere patiamur: ̊ vt ad domandũ lingua diuine gratie
„ negligentia ẽ peccatũ.¶ Ad primũ doõm. ꝙ diligentia poſcamꝰ auxiliũ:vt qð nos noſtris viribo nõ valemus
. pficta) aliqñn nomiat diſpoſitõz ↄcomitantẽ virtutes generali adiutoꝛio dei ſuppleamꝰ. Ex hac auẽte pʒ. ꝙ negligen
N. RAE ter.aliqñ aũt nomĩiat virtuteʒ.vt cum dicit᷑: mulier di tia in ſermone quotidiano ſanuâda: ſit ſupra vires no⸗ vitande
ligens coꝛona eſt viro.xij. ꝓuer. nã diligentia quandã ſtras ad hoc vt ipᷣam vitemꝰ. p nulluʒ peccatũ moꝛtale

E. ll. mem dicit 7 impoꝛtat ſolicitudinẽ. ſ poteſt dicere ſolicitudi
nẽ ex ꝑte ipſius ratõnis vel intellectus vel ex ꝑte volũ

eſt ſupra vires noſtras vt ipᷣm vitare poſſimꝰ: ĩmo aĩa
fryſe tatis.ſicut cum dicimus:homo diligit eẽ ſolicitꝰ circa

hʒ poſſe ↄtra moꝛtalia vt ipſa caueat lʒ nõ ↄtra venia⸗
lia.hoc eſt quin ſurgat aliqð veniale.q̊ negligẽtia que
eſt in ſermone quotidiano cuſtodiendo nõ eſt peccatiũi mite Pfe re Jo
moꝛtale:ĩmo veniale.cũ ipſaʒ nõ poſſumꝰ vitare.ſicut
ec lapſuʒ lingue in ſermonibo Heez ecei. vij/ de negli ſap illo
gentia purgate cũ paucis.⁊ dicit glo.quis oblatõ par
ua ſit in mente humili? pura dilectõne facta.multoꝛũ
clictoꝝ purgat negligentias.qꝛ caritas oꝑit multitu
dinẽ pctoꝝ.ſi ̊ pauca oblatione puꝛgat᷑ negligentia:q̊
ipſa non eſt peccatũ moꝛtale ſ̊D ſolũ veniale.¶ Ytez ſta⸗ P rSh
tuta fuerũt ſacrificia ĩ lege ꝓ pctis moꝛtaliboĩ genere.· ee, dar er ſſeen l, g. gelut⸗
hec erãt q̃i confeſſio in oꝑe.ſicut pʒ leuit.iiij.v.⁊.vj. Pfir nſhtece Gh ven *. .

bonũ pᷣm ꝙ dicit ſolicitudinẽ ex ꝑte voluntatis ad bo⸗
nũ:ſic diligentia eſt virtus.⁊ hoc modo negligentia eſt
ei oꝓpoſita ex ꝑte voluntatis.ſiliter ꝓut diligit mia nõ
eſſe ſolicita ad bonum. ⁊ hec negligentia eſt peccatuʒ.
. Si aũt dicat diligentia ſolicitudinẽ ex ꝑte rationis vł
. Trnenr=t snu† intellectus. boc modo non eſt virtus comes virtutis
vnde hoc modo diſꝑatur ſiue ſeꝑatur a virtute ſic ſcia
diſpatur a virtute.⁊ hoc modo ſimilit negligẽtia ei op
poſita non eſt peccatum.Añ.ij.ad Ro.ſuꝑ ilð.Igno⸗
ras qm̃ benignitas dei ad pniaʒ adducit.dicit glo.gꝛa

Seldt,;

niſſime peccas.quia ignoꝛas te contemnere. ſic dom ẽ
de negligentia ꝓut eſt in ratione vel intellectu non eſt
peccatum:immo magis comes ſieut diſpoſitio quedã
vel pena ex peccato.ſᷣ pᷣm ꝙ eſt in voluntate peccatuʒ
eſt. hoc eſt m ꝙ eſt xefectus illius ſolicitudinis vel at⸗
tentionis in voluntate quam nominat diligentia vir⸗
tusFm qð defectus ſolicitudinis illiꝰ in rõne ñ. ¶ Ad
ſecundam rõnem qua obijcit᷑ de eligentia:ſimilit᷑ dicẽ⸗
dum eſt. ꝙ eligentia ꝓut eſt ratõnis:ſi
comes virtutis. ſie negligentia oppoſita negligrte co⸗
mes eſt peccati. vel poteſi dici eligentia ipſa
eligendi bonũ ⁊ repellendi malum. ⁊ hec eſt in volũta
te. ⁊ hec eſt virtus.⁊ ꝑ oppoſitum negligentia ipſi op⸗
poſitꝗ dicit᷑ eſſe peccatum. ⁊ hec negligentia dicit᷑ eſſe
voluntas eligendi malum ⁊ repellendi bonum.hec enĩ
eſt peccatũ. ⁊ hec eſt negligentia. vnde patet ꝙ negligẽ

tia ſm ꝙ eſt oppoſita eligentie virtuti:dicitur eſſe pec⸗

catum.

c nõ eſt viꝛtus E

voluntas

ſᷣ nullũ fuit ſtatutũ ſacrificiuʒ ꝓ negligentia.relinqt᷑ ꝗ
ꝙ ipſa nõ reputat᷑ inter pcta moꝛtalia.· ¶ Sʒ videt᷑ ꝙ
aliqñ ſit moꝛtale aliqñ veniale.qm̃ ſicut dictũ ẽ.omiſ⸗
ſio aliqñ eſt actus debiti ꝗ ẽ ĩ pcepto.aliqñ ẽ actus ex⸗
pediens ꝗ nõ eſt in p̃ᷣcepto.⁊ primo mõẽ petin moꝛtale
ſecũdo mõ veniale.ſᷣ ſicut circa aciũ ↄuemit eẽ bãc du⸗
pliceʒ drñtiaʒ.ſ.debitũ ⁊ expediens:ita ⁊ ciꝛca circum
ſtantiã vt ſit aliqua ctrcũſtantia debita aliq̃ expediẽs.
⁊ ita cũ ſit negligẽtia ipſius circũſtãtie:põt eẽ negligẽ⸗
tia ipſius circũſtantie debite vel expediẽtis.etſi eſt ciꝛ⸗
cũſtantie debite erit moꝛtale pctm. ſi expediẽtis veĩale
ſicut eſt in omiſſiõe reſpectu actus.ᷓ negligẽtia aliqũ
eſt pctm moꝛtale ⁊ aliqñ veniale.¶ Ald oppoſitũ videt᷑
ꝙ non ſemꝑ ſit moꝛtale peccatũ vel veniale ſ̊ ſolũ idif⸗
ferens aliqn.qm̃ aliquis põt ſe circa actum negligẽteʒ
indifferent hr̃e.⁊ ſicut actus ille indifferẽs ẽ:ita ⁊ cir⸗
cũſtantia eius erit indifferẽs. cũ circũſlantia ſequatur
actũ ſicut pʒ ĩ h actu mãducare.g negligẽtia circa hꝰ⸗

modi circũſtantiã eſt indifferẽs ⁊ n veniale ⁊ moꝛtale.
ita aliqñ ſe bʒ ꝑdrñtiã ad veniale ⁊ moꝛtale.¶ So⸗
lutio.dðm ẽ ꝙ negligetia aliqñ ẽ moꝛtale pctm. aliqũ 2=WWU
veniale.moꝛtalis eſt negligẽtia q.ſ.eſt circa circũſtan —- —
tiã de bitã q eſt in pᷣceptoſſicutẽ ꝙ aliqꝗs tenet᷑ dare ele⸗ AI. el & mwelee Be lebende L K..

embꝛũ ſecũgdum
Ecũdo quer it᷑.vtꝝ negligẽtia ſit ſemꝑ ve
niale vel ſemꝑ moꝛtale. vel aliqñ veniale
aliqñ moꝛtale vel nrureſ ondit᷑ ꝙ ne⸗

4 gligentia ſit ſemꝑ moꝛtale petm. dz hier̃. moſinã indigenti.⁊ qñ neceſſe eſi dare elemoſinã ẽ qdã vè⸗ 6επι nαα νεαrαα 1 ally
ykhere rlviij. MMaledictus homo qui ſacit opuc oe eie acrocircuſtaie aäͤt etttmiat * indigẽti:⁊ e ꝙ enr , Rte) 3, An ob m e Fareslig
Aa ſed maledictio in ſcriptura nõ attribuit᷑ niſi moꝛta eſt in tꝑe nccitatis:ſiue qn ẽ ncce.he circũſiãtie debite
R 0. li. negligentia eſt moꝛtale peccatuʒ. ¶ Ytem er auẽte ſunt ⁊ in pᷣcepto negligẽtia circa ipſas dʒ dici moꝛta — „ „
e. pᷣcedenti ſuꝑ illud Malach.j.aledictꝰ hõ qui bʒ ĩ lis. Silr dic apłs.j.coꝝ.vlt.oĩa vra ĩ caritate fiãt. llu Netu alle Jaa ec te a ſcoto

gge ⁊c̃.dic hiero.qui claudaʒ ⁊ q̃i maculatã ſoꝛde ⁊c.
ey qua auẽcte habet᷑ ꝙ negligẽtia punit᷑.ſᷣ puiꝛi niſi ſim
plicit ſumi?᷑ dicit᷑ ꝓ peccato moꝛtali.qᷓ negligẽtia ẽ pec

circũſtãtia pceptoꝝ affirmatiuoꝝ. hec circũſiãtia eſti E 22 SEeenn —
pepto. negligentia circa hmõi circſantiaʒ dicet ee ſ r9 eſet w, aſarse r Bulpenehe

—. L 2—- „—. In s „Prav ge neuo mere 6A
petm moꝛtale. Iteʒ aliqũ ẽ negligẽtia venialis.ſicut 5 S : SE

eS ro s zirr — Ffend

Jo A½ vergle

C d le

i

,(5
* W„°

vV. frht mbe

qñ eſt cirea taleʒ actũ vbi de natura actus ñ ſeqt᷑ pcẽm
moꝛtale.ſicut qñ ẽ circa loꝗ ꝗ actꝰ ponit᷑ in lubrico lin
gue.vñ qꝛ difficile ẽ cauẽ ab bmõi lubrico ligue.ſᷣm ꝙ
babe⁊᷑ ecẽi.xiiij.beatꝰ vir ꝗ ñ ẽ lapſus verbo ex oꝛe ſuo
cũ h̊ dicat᷑ ꝓpt difficaltatẽ cauẽdi.iõ dicimꝰ ꝙ ẽ veĩale
pcĩm circa ipᷣm actũ locutõis ꝓut eſt in lu brico lingue
Nã ex h̊ ꝙ difficile ẽ ad cauendũ hmõi lingue lubꝛicuʒ
hʒ rõneʒ venialis pcti:qdð difficile ẽ cauẽ/verũtñ reſpi
ciendo ad ipſaʒ matem ñ ad genꝰ actus:ↄtingit bñ ꝙ
negligẽtia circa locutõʒ ſit pcẽm moꝛtale.ſicut ſi aligi
digerent vᷣbo pᷣdicatõis:⁊ aligs negligeret in tꝑe in lo
co cũ eẽt ncce oñdẽ ⁊ aꝑire verbũ veꝛitatis. pt hmõi
defectũ ⁊ negligentiã oñſiõis veritatis diceret᷑ ip̃e pec
care moꝛtalit. vñ hmõi negligẽtia eẽt peccatũ moꝛtale
hoc rõne materie:nõ rõne ipᷣius generis actꝰ ſiue lo⸗
cutõnis:qm̃ talis negligeret qtũ ad ciꝛcũſtantiã debi⸗
tã ipſius actus.cuʒ eſſet tpᷣs ⁊ locus neceſſariꝰydoneꝰ
7 ipſi auditoꝛes indigẽtes deſiderarẽt audire.vñ quia
omitteret in circũſtantia debita eẽt moꝛtalis eiꝰ negli⸗
gentia. rõne aũt ipius ſermonis quotidiani ꝗ defacili
nõ põt vitari:oẽ veniale.⸗. Ad rõnes pʒ rñſio ex pꝛedi
ctis.4! Ad vltimã rõneʒ doᷣm. bñ põt eẽ negligentia
circa circũſtantiã indifferentẽ.⁊ tũc nõ erit veiale neq;
moꝛtale:ſ̊ tũc dicit᷑ eẽ moꝛtale qñ eſt ext᷑ circũſtantiam
actus debitã vt fiat.veniale aũt eſt qñ eſt circa circũſtã

tiã expedientẽ.⁊ G̊ mõ de impotẽtia logmur nõ ꝓut eſt

— . — . .
Erc ẽ de drñtia negligentie ad
alia pcta cũ ꝗbo videt᷑ hre ↄueniẽtiaʒ.ſic
ad dæſidiã. toꝛpoꝛẽ. vel pigriciã. vel igna⸗
niã. ad omiſſiõʒ. Querit᷑ & qũo differ̃t.
Solo. dom eſt ꝙ negligẽtia hʒ oppoſitõz ad diligen
tia.vñ ſicut diligẽtia dẽ eſſe in volũtate eligẽdi recte/p/
ut eſt virtus: ita ꝑ oppoſitũ negligẽtia ei oppoſita dicet᷑
eſſe ⁊ ſiſtere in volũtate.⁊ ſicut negligẽtia reſpicit ipaz⸗
volũtatẽ inteꝛioꝛẽ vt dicat᷑ negligẽtia volũtas eligendi
nõ recte:ſiue volũtas nõ eligedi recte. Ipſa at᷑ deſidia
7 pigricia reſpicit opus ext᷑.vñ ſunt reſpectu oꝑis ex⸗
terioꝛis a voluntate egredientis:bᷣ drñter.qm ipſa pig
cia eſt reſpectu boni oꝑis fiendi. deſidia autẽ reſpectu
oꝑis boni ↄtinuãdi.vn qn nõ vult hõ facere bonũ opꝑꝰ
dẽ piger. ꝓuer.xr. ꝗpter frigus piger arare noluit.Et
ꝓuer.xix. Abſcondit piger manũ ſuã ⁊c· ſic ẽ̊ pigſicia
dicit᷑ reſpectu boni fiendi.x deſidia dicit᷑ reſpectu boni
opꝑis ↄtinuãdi ſiue ꝓᷣſequẽdi.ſicut q aliꝗs videt dim̃⸗
cultatẽ in bono oꝑe ↄtinuãdo ⁊ ꝓſeqnẽdo deſiſtit? ceſ⸗
ſat ab illo oꝑe.vñ dicit᷑ talis deſidioſus:qꝛ dẽ deſidia a
deſinẽdoſſ egligẽtia aũt eſt reſpectu eligendi illud qð
ebet eẽ extra.vn pᷣcedit hec negligẽtia alia vicia:lʒ a⸗
liq in ſcriptura vnũ ꝓ alijs accipiat᷑: tñ he ſunt ꝓprie
rõnes iſtoꝝ. ¶ Sʒ querit᷑ de drntia omiſſionis ? ne⸗
gigentieli videt᷑ negligẽtia eẽ omiſſio.qm̃ dic augꝰ.
in li.de pfectõe inſlicie boĩs. Om̃e pctm ẽ:ſi aũt uᷣla fi⸗
ant que ꝓbibẽt᷑:aut illa nõ fiẽt q iubẽt᷑.ſ̊ primũ eſt cõ⸗

mjraleg

miſſio ſecũdũ omiſſio.̊ ome peccatũ actuale ẽ omiſſio

vel ↄmiſſio.ł̊ negligẽtia eſt actuale pctm.ᷣc omiſſio vł
ↄmiſſio.ſ̊ nõ eſt ↄmiſſio:qꝛ cũ ꝗs negligit ñ fac̃ ea q̃ ꝓ⸗
hibent᷑.&̊ eſt omiſſio.ſic ꝗ̊ nõ differt pctm negligentie
⁊ omiſſiois.⸗! Ad oꝓpoſitũ.bonũ i r 7 bonũ ex ciaꝛ⸗
cũſtãtia diſtinguũt᷑.ſ̊ negligentia eſt ex defectu boni ex
circũſtantia.omiſſio eſt erx defectu boni in genere.ergo
omiſſio nõ eſt negligetia.¶ Iteʒ omiſſio eſt cũ ñ fit opꝰ
dei qð ceberet fieri.negligẽtia aũt cũ eiꝰ opꝰ fit ñ ſicut
dʒ ſieri.̊ negligẽtia ẽ omiſſio.¶¶ Soko. dom ꝙ negli⸗
gẽtia ñ ẽ omiſſio ĩmo differũt ꝓut ſunt pcta moꝛtalia 2
ꝓut ſunt venialia.ꝓut aũt ſunt pct̃a moꝛtalia ſic diffe⸗
rũt:qm omiſſio ꝓprie dicit᷑ reſpectu actus debiti.negli
gentia aũt reſpectu circũſtãtie debite: vt reſpectu tꝑis

—

vel loci vel finis debit i. Iẽ qñ vtꝛũq; ẽ veniale diffet.
qm̃ omiſſio dicit᷑ reſpectu actꝰ expediẽtis: negligẽtia
aũt reſpectu circũſtantie expediẽtis.

72

C Membꝛu un.

1 AVlarta queſtio eſt. vtꝝ negligẽtia ſit ðᷣ ca

pitalibo ⁊ generalibo pctis pᷣmis: an ad
aliqð illoꝝ reducat᷑. Ondit᷑ aũt ꝙ redu⸗
cit᷑ ad accidiã:qm̃ greg.noĩat eã inter ſi⸗
lias accidie dicẽs:de triſticia naſcũt᷑ malicia.rãcoꝛ.pu
ſillanimitas.deſperatio.toꝛpoꝛ circa pᷣcepta: ſᷣ toꝛpor
circa pᷣcepta nihil aliud ẽ qᷓ; negligẽtia.̊ negligẽtia na
ſcit᷑ ex triſticia ſiue accidia quod ideʒ ẽ.g eſt filia acci⸗
die:⁊ ſic reducit᷑ ad accidiã.¶ aũt reducat᷑ ad im/
prudentiã oñdit᷑ ſic:qm̃ dicit᷑ ecci.xx.Laſciuꝰ⁊ impꝛu
dens nõ ſeruabũt tempꝰ.ſᷣ nõ ᷣuare tp̃ᷣs h̊ eſt negligeꝛe
hoc ẽ imprudẽtia. negligẽtia ad imprudẽtia redu⸗
cit¶ Iteʒ diligentia reducit᷑ ad prudẽtiã.̊ ꝑ oppoſitũ
negligentia ad impꝛudentiã ſiue ad ſtulticia: que ẽ rezʒ
nitandaꝝ ⁊ appetendaꝝ ignoꝛãtia.vt dic aug.in li.de
li.aꝛ.⁊ hec eſt rõ negligẽtie.̊ negligentia reducit᷑ adĩ⸗
prudentiã. ¶ Ad oppoſitũ.videt᷑ ꝙ; Wreat ad aliqð
ſpãle pctm:ſ̊ circueat omĩa pcta.qm̃ negligẽtia nõſolũ
accipit᷑ ſᷣm circũſtãtias illiꝰ actus debiti a qͥ defic ac⸗
cidia vel ĩprudẽtia.ĩmo ſᷣm circũſtãtias ⁊ illoꝝ actuũ
a quibo deficiũt.inuidia.ſuꝑbia.auaricia.⁊ ſic ð alijs
vicijs.ᷣ relinꝗt᷑ ꝙ circuit oia vicia: ⁊ ita ñ reducit᷑ ad
aliqð uloꝝ.cũ omiĩa pcta deficiãt ab aliqͥ ꝓrio actu ⁊
circũ ſtantijs debitis.⁊ ſic dicit᷑ in circũſtãtijs aliorũ a
quibo deficiũt alia vicia ¶ Itez aug.ĩ li.de li.ar.vᷣſus

—
„

7. &J .

finẽ dicit: pcti ⁊ malũ eſt in negligentia vel ad accipi⸗ rez. . F.

endũ pᷣceptũ dñi.vel ad obſeruadũ vel cuſtodiẽdũ cõ⸗
templatõʒz ſapie.̊ maluʒ in iſtis duebus eſt cõmune ad
oĩa pcta.ꝙ̊ᷓ negligentia nonſolũ determinat᷑ ex defectu
circumſtantiaꝝ que ꝑtinẽt ad defectũ accidie: ſet᷑ oĩm
peccatoꝝ.: ꝗ̊ circuit omĩa peccata ⁊ ñ reducit᷑ ad aliqð
illoꝝ.¶ Solo. doᷣm ꝙ negligentia generalit᷑ ↄſiderata
ↄcomitat᷑ diuerſa genera pctoꝝ.⁊ ſic accipit᷑ in auẽte ß
dicta aug. vnde negligentia ſic generaliter ſumpta eſt
ce circueuntibus ipᷣa peccata. Aliter auteʒ eſt loqui de
ipſa negligentia ſpecialiter.⁊ hoc videtur: quia aliqñ
dicitur negligentia m ꝙ bomo negligens faſtidit bo⸗
na ſpiritualia.cum ergo accidia ſit taſticia de ſpiritu⸗
ali bono: hoc modo dicimus ꝙ accidia generat negli⸗
gentiam ad eligendum ⁊? toꝛpoꝛem ad faciendũ. Stem
aliquando contingit negligentia:vt quando homo ẽ in
magna ꝓſperitate.⁊ ex boc fit negligentia ad eligẽduʒ
bonum ⁊ vitanduʒ malum. ⁊ ſic comes eſt negligentia
cupiditatis vel auaricie.vnde hec negligentia ex auazi
cia naſcitur ⁊ ad ipſam reducit᷑. vnde hiere.xxxij. In⸗
greſſi ſunt ⁊ poſſederunt terram ⁊c.dicit glo.nihil me
dium eſt inter poſſeſſiones ⁊ inobedientiaʒ.vbeꝛtas eĩ
ſecuritatem:ſecuritas negligentiam: negligentia ↄtem
ptum parit. ita reducitur negligentia ad cupiditatez
vel ad auariciam. Fm auteʒ ꝙ generaliter accipitur ⁊
circuit diuerſa genera peccatoꝛum: ſic reducit᷑ ad im⸗
prudentiam. qm impꝛudentia circuit ⁊ concomitatur
diuerſa genera peccati ſicut prudentia diuerſas virtu⸗
tes:quia ipſa eſt auriga virtutum:vt dicit berñ. vnde
imprudentia circuit alia genera peccatoꝝ.nazʒ impru⸗
dens dicit᷑ qui non obſeruat circũſtantiã in ſuis opibo. T.
ſic & negligentia eſt comes imprudentie ⁊ circuit alia. 7
7 ſic negligentia naſcit᷑ ex diuerſis pctis.nihil aũt ꝓ⸗
hibet ᷣm diuerſa motiua vnũ pceĩm ex pluribo naſci.⁊

Ehec ꝑʒ rñſio ad rõnes.

. .

„*
3

Vinta queſtio eſt de radice cauſa negli⸗
gentie quam aſſignat VBregoꝛiusc viij.
hiere:ſuper illud: Maledictus homo ꝗ

6 ne

. nod , Xe
,. vrm 9α0ο er
vnn h ſer
1
1
4 8.
peſe
1
4
8
1
4
8
egnen’
1S.

¶ Lueſtio

facit opus tei negligent᷑.Et ſuꝑ illud Yob.ix.verebaꝛ
omĩa oꝑa mea ⁊c ponit deſidiã ꝓ negligentia dicẽs.
deſidia.i.negligentia ꝑ toꝛpoꝛẽ nalcit᷑. fraus ꝑ priua⸗
tam dilectioneʒ. illam mino? imoꝛ exaggregat:bac ꝓ⸗
prius amoꝛ ſui excitat.vult ̊ diceꝛe.ꝙ minoꝛ amoꝛ dei
facit negligẽtiã vel deſidiã.ꝓprius autẽ ſiuenunꝰ amoꝛ
ſui vehazfaerk an ſicut dicit aug.iĩ li.de li.ar.ꝙ aĩa
aut ↄuertit᷑ ad ſummũ bonũ. aut auertit᷑ a ſummo bo⸗
no. Si ↄuertit᷑ ad ſummũ bonũ bene oꝛdinata ẽ. ſi aũt
auertit᷑ a ſummo bono ⁊ ↄuertit᷑ ad bonũ cõmutabile
tũc peccat.⁊ tunc diſtinguẽdũ:quia aut ↄuertit᷑ ad ꝓ⸗
priũ bonũ diligendo ſuam excellentiã:aut ad bonũ ex⸗
terius ſicut ad temꝑales diuitias: aut ad bonũ interiꝰ
quod ẽ bonũ carnis.⁊ ſᷣm hoc ſumũt᷑ ille tres radices
peccatoꝝ quas ponit b.iohes ĩprima.c.ij.dicẽs.ome
quod eſt in mũdo aut eſt ↄcupiſcẽtia carnis aut ↄcupia
oculoꝝ aut ſuꝑbia vite.vnde ipſe dicit ĩ li.de li: ar.vo⸗
luntas adherens cõmuni atq; incõmutabili bono. im⸗
petrat pꝛima ⁊ magna hoĩs bona cũ ipſa ſit mediũ qͥd⸗
daz bonũ.voluntas aũt aduerſa ab incõmutabili 2 cõ
muni bono ⁊ ↄuerſa ad ꝓprin bonũ.aut ad exteriꝰ aut
ad interius peccat.ad ꝗꝓpriũ ↄuertit᷑ cũ ſue ptãtis vult
eſſe.ad exterius cũ alioꝝ ꝓpria vel quecũq; ad ſe nõ ꝑ⸗
tinent cogitare ſtudet.ad interius cum voluptatẽ cor⸗
poꝛis diligit.atq; ita homo ſuꝑbus ⁊ curioſus ⁊ laſci⸗
uus effectus excipit᷑ ab alia vita.que ĩ ↄꝑatõe vite ſu⸗
ꝑioꝛis eſt moꝛs. Hec tñ omĩa reducit aug.ipᷣe ad amo⸗
rẽ ſui indebitũ:qui eſt radix oĩm peccatorum.⁊ vocat
ipſum libidinẽ.i.improbum amoꝛez ſui.vnde augꝰ:in
li.ð ci.dei dicit:q; amoꝛ dei facit ciuitatẽ hierlm.amoꝛ
vo ſui facit ciuitatẽ babilonis.ꝓpꝛius &̊ amoꝛ ſui ẽ cau
ſa ⁊ radix oĩm peccatoꝝ.ꝗ̊ ad ipſum tanqᷓ ad radicem
reducit᷑ negligentia ⁊ fraus.̊ nõ diſtinguũt᷑ ꝑ ilaʒ di
ſtinctõeʒ.qm̃ vtrũqʒ facit ꝓprius amoꝛ ſni. ¶ Ieʒ qm̃
minoꝛ amoꝛ dei ſupponit? ponit amoꝛẽ dei.⁊ maxiĩe cũ
caritas nõ remittit. ↄſtat ꝙ ſequit᷑ ſi eſt minoꝛ ainoꝛ dei
ꝙ ſit amoꝛ? ci.⁊ ita caritas.ſed caritas ñ ↄpatit᷑ ſecũ
moꝛtale peccatũ. vñ nõ poteſt fieri infoꝛmis nec remit
ti.̊ ſi minoꝛ amoꝛ dei eſt cauſa negligẽtie: ↄſtat ꝙ ne⸗
gligentia nõ eſt moꝛtale peccatũ.ſᷣ̊ hoc eſt falſuʒ.ipᷣa eĩ
negligentia eſt digna maledictõe hiere.xlviij. ⁊ tale eſt
peccatũ moꝛtale. male Grego.ponit minoꝛẽ amoꝛez
dei eſſe cauſaz negligentie. (Baro. dðm ꝙ vtruq; eſt vey
in vtroq;. vñ 2 neglgentia ⁊ frauduletia ſunt bec vuuo
ſcʒ minoꝛ amoꝛ dei:⁊ nimius vel ꝓpꝛius amoꝛ ſui.qm̃

Xx

gi Eibi eſt auerſio a eo ↄuerſio ad bonũ omut abile Eaz F5

ꝑ appropriatõeʒ rñdet negligentie ꝓ cauſa mior amor
ci.fraudulentie aũt nimiꝰ vel ꝓprius amoꝛ ſui.⁊ h ẽ:
qm̃ cum defiit in hoie feruoꝛ caritatis tũc negligit fa⸗
cere bona.vnde ex defectu caritatis in deũ feruẽtis ↄſe⸗
quet᷑ homo negligentiã.qꝛ ſi eẽt homo feruẽs in den:ñ
eſſet negligens circa oꝑa dei. ſicut circa pſallere deo ⁊
oꝛare.⁊ hmõi.Silr ꝑ appropriatõz dicit᷑ ꝙ fraudulen
tiam facit ꝓprius amoꝛ ſui.⁊ vocat hoc amoꝛeʒ ſui ni⸗
miũ vel ꝓpriũamoꝛeʒ tẽꝑaliũ nimiũ.talis.n.fac frau⸗

beg⸗

1
Gnz

/

m. qñ ſcʒ homo intendit illud bonũ ⁊ pᷣponit ipſum 1

ſummo bono quod debet intendere ⁊ habere pꝛo fine.
vnde tunc eſt fraudulentia.⁊ hoc eſt quod dicit grego.
in pdicta glo.dicens. fraudẽ quippe in dei oꝑe ꝑpetrat
qui ſe inoꝛdinate diligens ꝑ hoc ꝙ recte agit:ad remm
neratõnis tranſitoꝛie bona feſtinat. ⁊ hec fraudulẽtia
eſt in oꝛe.coꝛde.⁊ oꝑe.q.ſ.qs dicit vel cogitat vel opa
tur in quo pᷣponit bonum temꝑale ⁊ minꝰ intẽdit ſum⸗
mũ bonũ:ſed deſidiam.i.negligentiaʒ facit mioꝛ amoꝛ
dei.vnde dicit ibi:ſepe deſidia.i.negligentia interueni
ente oꝑa bona deficiũt: ⁊ frigeſcente amoꝛe calefiunt.
vnde pʒ ꝙ reducendo ad cauſas ſiue radices pꝛopꝛia
ipſius negligentie cauſa eſt minoꝛ amoꝛ dei. hoc eſt mi
noꝛ feruoꝛ caritatis qñ frigeſcit homo ſᷣm ꝙ habetur

2 2% æ

math.xxiiij. Refrigeſcet caritas multoꝝ.radix autem

cxxxſ.

fraudulentie ꝓrius amoꝛ ſui ſiue nim . A Ad pmaz
Sratõʒ in ↄtrariũ dicimꝰ:ꝙ quedaʒ aſſignat᷑ radix co⸗ r. atg
munis peccatoꝝ.quedam aũt ſunt radices ꝓprie ꝓp⸗

X

pinque.amoꝛ g ſui inoꝛdinatus queʒ vocat aug.libidi v Rat Ini 4 Cxy

nẽ:eſt cauſa ⁊ radix cõmunis oĩm peccatoꝝ:q ad ipᷣm
omiĩa peccata reducũt᷑:ſicut vult aug. Sunt tñ alie ra
dices peccatoꝝ ꝓpꝛie ⁊ ꝗꝓpinque: ſicut timoꝛ male bu⸗
milians:⁊ amoꝛ male incendẽs.vt habet᷑ ſuꝑ illud pᷣs.
Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa.vnde ꝑ apropꝛiatõʒ ẽᷣ quoddã
peccatũ ex timoꝛe male humiliãte:quoddã ex tioꝛe ma
le intendente.tñ generalit᷑ om̃e peccatuʒ eſt ex amore
ſui illicito.vnde timoꝛ ad amoꝛeʒ reducit᷑: qꝛ nõ timet
aliquis inoꝛdinate ſiue male: niſi qꝛ amat ſe inoꝛdiate
Dicimꝰ ꝙ reducendo ad generaleʒ radicẽ ↄcedimus
bene ꝙ nimius amoꝛ ſui eſt cauſa negligentie.tñ ꝑ ap⸗
propriatõʒ:⁊ accipiendo q̃i ꝓpinquam ⁊ ꝓpriã radicẽ.
dicemus ꝙ minoꝛ amoꝛ di eſt cauſa eius ſicut dictũ ẽ.
amoꝛ tñ ülicitus ſui ẽ prima eius cauſa ⁊ radix.¶ Ad
ſecũdum dicimꝰ. ꝙ triplex eſt dilectio dei a creatura.

Ana eſt naturalis qua diligit bomo deũ naturaliter.ꝰ/ delikznnne

Alia eſt voluntaria ſiue ꝓcedẽs ex voluntate delibera
t.ſicut qñ homo deliberat in ſe ꝙ deus hoc fecit illi ⁊
hoc ꝙ talis eſt,ex hac deliberatõe ſurgit ĩ ipſo dilectio
dei. Tercia dilectio eſt ꝓcedens ex voluntate gtuita.
iſta dilectio eſt caritatis.cuʒ ̊ dicit᷑ ꝙ mioꝛ amoꝛ dei
facit negligentiã.amoꝛ nõ ſtat ibi ꝓ caritate.vñ h̊ qð
eſt minoꝛ.nõ minuit ibi amoꝛeʒ ꝓut eſt caꝛitas:qꝛ non
eſt caritas cum negligentia moꝛtali. h̊ ſtat ibi amoꝛ cõ⸗
muniter ad amoꝛẽ naturaleʒ 2? deliberatiuũ. ⁊ illð qð
Diminuit᷑ ibi nõ eſt caritas:ſed dilectio volũtatis deli⸗
berate ꝑrincipalit.que potuit foꝛmari ꝑ caritatẽ ⁊ fu⸗
it foꝛmlis ab ipſo:que tamẽ minoꝛat᷑ ꝑ peccatũ.cari⸗
tas aũt nõ minueret᷑. ĩmo aut tota ibi erit aut tota re⸗
cedet.nõ eſt aũt aliquo mõ cum pcto moꝛtali:qð nõ pᷣt
eſſe dilectio deliberatiua ſiue voluntatis delibeꝛatiue
¶ Sea querit᷑ iuxta hoc.hieꝛe.xlviij.habet᷑: ꝙ maledi
ctus hõ qui facit opus dei fraudulẽter. ⁊ dicit alia lr̃a
negligent.vñ dicit glo.ſꝛaudulent᷑.i.veſidioſe.⁊ ſumit
ibi deſidiam ꝓ negligẽtia.querit᷑ ̊ quare potius attri
buit᷑ maledictio negligẽtie ꝙ; alij pcto ibi:qm̃ alia pec⸗
cata ita digna ſunt maledictõne ſicut negligẽtia.¶ ¶
quod dicendũ.qꝙ rõ hꝰ pʒ ex mateꝛia de qua loquit᷑ ibi
Apheta.vñ ex ↄgruentia materie:quia ei ↄuenit ex hoc
ꝙ eſt ibi poſita maledictio negligentie.volũtas.n.dñi

C

de Pite

fuit vt nabuchodonoſoꝛ affligeret ip̃m iſił ad eiꝰ coꝛe vel pon moa litn ad Horet,,

ctionẽ.vnde opus illud fuit dei ↄmittẽtis.fuit aũt ipᷣiꝰ
nabuch.ſolum tanqᷓ; ꝑſequẽtis. illud aũt qð dñs fecit
ꝑ illum nõ deo actoꝛi:ſ̊ ſibi aſcripſita in hᷣ exceſſit. vñ ctin
eſa.x.habet᷑ de Sennacheꝛib qualiter dicit dñs ꝗ ſi at⸗
tribuit ꝙ fecit.⁊ qualiter ꝑ ſuꝑbiaʒ ſuã excedit in oꝑe
ſibi ↄmiſſo a dño.vnde dicit ibi de ipſoad gentẽ falla⸗

cem mittã eum plenũ fuꝛoꝛis mei.mãdabo uli vt aufe⸗

rat ſpolia ⁊ diuidat predaʒ.⁊ poſt ſequit᷑: ipſe aũt nõ
ſic arbitrabit᷑.q.d.totum ſibi aſcribet ⁊ nõ mihi:⁊ coꝛ
eius nõ ita eſtimabit ̊ ad ↄoterendũ erit oꝛ eiꝰ ſille aun
teʒ nnõ deo b̊ ſibi aſcribit factum ſuũ: ⁊ io negligẽt fec.
ꝓpter tales attꝛibuit᷑ maledictio negligentie.⁊ tales
nõ faciũt opus cei vt debent. vñ negligũt circa opꝰei.
⁊ rõne taliũ dicit᷑ hiere.xlvii.maledictõ negligẽtie. qꝛ
de talibo loquit᷑.ipſi aũt maledicti ſunt:⁊ iõ maledicta ⸗
ibi negligentia.vnde ʒach.j.dicit dñs.ʒelatꝰ ſuʒ hbieen
ſalẽ ee ſyon zelo magno: ⁊ ira magna ego iꝛaſcoꝛ ſup /t Ph et
gentes opulentas.quia ego iratus ſuʒ paꝝ:ipi ðo ad⸗ R.
iuuerũt ĩ malũ:ex hoc ſũt maledicti. Et iõ ꝓgha loq̃ns
de hbis maledicit negligentie.nõ qꝛ alia pcta nõ ſunt di
gna maledictõe:̊ qꝛ ̊ ↄpetit ſue malicie/alia.n.pecca
ta ſunt ⁊ digna maledictõe.ſicut pʒ in li.ſapᷣ.xij.ð pec⸗
catoꝛibo: ꝙ naturalis erat malicia eoꝝ. ſemen.n.erat
maledictum ab initio.hoc eſt maledictõ ꝓ pcto oꝛigĩa⸗
li.Silr deut.xxvij.habet᷑ maledictõ pctẽoꝝ actualiuʒ

* *
2 mo H
ſicut patʒ de maledictõnibo impoſitis.⁊ ſic pʒ ꝗ et iſti pteʒ infeꝛioꝛẽ qñ debet cohibẽ ad h̊ ꝙ bñ dicat: tũc ẽ c⸗
peccato ⁊ alijs debent᷑ maledictõnes.ſᷣ iſti ſpẽalit ĩ ũ⸗ temptꝰ ⁊ ẽ pctm moꝛtale illa negligẽtia.⁊ dicimꝰꝙ nõ ce
lo loco hien =ð valet rõ in ↄtrariũ.qꝛ ſic gutta aque ñ cauat lapidẽ: ſᷣ 4.
1 42ſ qñ młtotiẽs ⁊ frequẽter cadit ſuꝑ ipᷣm hec ⁊ illa ꝑ fre⸗ 1
1. 9) quentiã ipſuʒ cauat.⁊ etiã gutta aque ñ ſubmergit na
a queſtio eſt cica quos actꝰ ſiue oꝑa uim: tot tñ poſſent incurrẽ ꝙ ſubmergeret.ita ẽ h ꝙ lʒ e
dicat᷑ eſſe negligẽtia. Ad qð ſic obijcit᷑. negligẽtia ĩ dicẽdo ſemel vel bis hoꝛas ſuas ñ ſit moꝛ⸗ dl
1 ſicut quoddà opus ẽ meritoꝛiũ.quoddã tale ſi ñ fiat h̊ ex ↄtemptu: põt tñ accidẽ ꝙ er frequtia OWUMU ſ
demeritoꝛiũ.⁊ qddã indifferẽs.Si opus ⁊ ↄſuetudine ducit᷑ hõ ad hoc vt ↄtemnat bñ dicẽ ⁊ nõ .
eſt indifferèens circa illud nõ facit negligentia peccatũ. curet.⁊ cadet in pctẽm moꝛtale.nõ qꝛ veniale fiat moꝛta
Hᷣ negligentia eſt peccatũ.ꝗᷓ nõ ẽ circa opus indifferẽs. le: ̊ ex ↄſuetudine venialiũ decidet in moꝛtale ꝑ cõotem
N Itez nõ eſt circa opus demeritoꝛiũ: qꝛ negligentia ẽ ptũ.vñ ecci.xix. Qui ſpeꝛnit modica paulatim decidet
circa opus dei ſicut pʒ hiere.xlviij. Maledictus ꝗfac ſic pʒ qñ eſt peccatũ moꝛtale ⁊ qñ nõ. ꝓ hec ptʒ rñſio .
opus dei negligeter. ̊ opus demeritoꝛiũ nõ eſt opꝰ dei ad obiectiones. ſ

nõ eſt circa illud. Item non eſt circa opus merito⸗
riũ:qm opus meritoꝛiũ tollit omẽʒ negligentiã.ᷓ nõ ẽ
circa aliqð genꝰ opatõnis... OPreterea.ponat᷑ ꝙ aligs
male dicat hoꝛas ſuas. nundd circa iſtũ actuʒ erit ne/
gligentia? videt᷑ ꝙ nõ.qm̃ negligètia cadit ſub maledi⸗
ctõne.̊ᷣ iſte nõ ꝓpter hoc eſt maledictus lʒ ñ dicat ho⸗ gligentie ciꝛca illas:an maioꝛ ſit negligẽ
ras ad tempus vel huiꝰ aliqñ. & circa iſtũ actũ ñ cadit tia ciꝛca vnã ꝗ; circa aliaʒ? Ad quod ſic.finis denoĩat
negligẽtia.̊ nõ cadit circa oꝑa omĩa dei.4 Silr po⸗ den e opus bonũ.vnde etſi ſint alie circũſtantie 2 finis defi⸗
natur ꝙ aliquis dicat aliquod veꝛbũ impꝛouide.nũꝗd &&νααe ciat: nõ poterit eſſe opus bonũ.qm fiuis imponit ncci⸗
pter hoc dicit᷑ ; cũ non ſit maledictꝰ.⁊ ita ñ tateʒ oꝑi.̊ bonũ principalit᷑ determinat᷑ ſᷣm finem. 2

Eptima queſtio eſt. vtꝝ negligẽtia eqlit
ſlit circa omẽs circũſtantias actuũ. qꝛ co⸗
tingit omẽs deficere.ſunt ne g̊ pares ne⸗

Wiembꝛuſeptinnz

—

P eſt circa omia oꝑa.¶ QDuerit᷑ iuxta h. vtꝝ circa oĩa h etiã pʒ de rõne boni: qm dicit᷑ bonũ in ↄpatõe ad fi⸗
oꝑa di poſſit eſſe negligentia que eſt peccatũ moꝛtale nez. int oẽs defectus circũſtãtiaꝝ defectus finis ma⸗
que.ſ.eſt digna maledictõne.Et obijcit᷑ ſic. Iſte ſemel

dicit male ? negligẽter hoꝛas ſuas. hec negligẽtia ẽ ve
nialis.q̊ᷓ ſi decies male dicit hoꝛas ſuas nõ dicet᷑ pecca
re moꝛtalit:cũ negligentia illa ſit venialis.& nõ ẽ illð

circa opus dei.Silr eſt de alijs:ita ꝙ nõ erit circa illa

lis ⁊ q venialis circa oꝑa xi.¶ Solo. dom eſt ꝙ ñ
debet illa diuiſio hic ſumi vt dicit negligẽtia aut ẽ cir⸗
ca opus meritoꝛiũ.vel demeritoꝛiũ.vel indiffeꝛẽs.quia
nullũ iſtoꝝ illi ſubſternitſſ̊ debet dici ꝙ ẽ quoddã bo⸗
nũ in genere.ſicut pſallere.oꝛare.elemoſinã dare ⁊ ho⸗
modi.quoddã aũt eſt bonũ ex circũſtantia.q ꝗᷓ dicit᷑
maledictus ꝗ facit opus dei negligẽter. q̊ opus dei non
ſupponit ꝓ oꝑe meritoꝛio:qꝛ illud tollit oẽʒ negligẽtiã
hᷣ ſupponit ꝓ bono in genere cuʒ ſuis circũſtantijs.ali⸗

negligentia moꝛtalis.querit᷑ ̊ hig don moꝛta
S

ioꝛ eſt ⁊ principalioꝛ. ̊ negligẽtia circa finẽ maior ẽ ⁊
principalio oppoſitũ ondit᷑ ꝙ negligẽtia ciꝛca te
pus oꝑis ſit maxia.qm̃ h̊ vult etiã oñdere Seneca. ꝙ;
negligentia tꝑis prĩcipalis ſit:qꝛ irrecuꝑabilis eſt.vn
dicit: turpiſſima negligẽtia eſt que ꝑ iacturã tẽꝑis fit.

illa.n. irrecuꝑabilis ẽ. negligẽtia ̊ᷓ tẽꝑis ĩ actõne ma⸗

ioꝛ eſt inter aliag.⁊ ita ñ ẽ equalis negligẽtia circa oẽs
circüſtantias CSolo von ꝙ verũ ẽ ꝙ a fine denoĩat᷑
actio bona ⁊ a tefectu finis debiti mala pꝛincipałr. po
teſt tñ eẽ in his plus vt ſᷣm diuerſas ↄditiões ⁊ diuer⸗
ſas ↄſideratões dicat᷑ negligẽtia tꝑis maioꝛ. aut qꝛ eſt
magis damnoſa.aut qꝛ eſt circa circũſtantiã melioꝛẽ ⁊
ꝑ quã determinat᷑ bonitas in actõe.ſi ̊ dicat᷑ negligẽ⸗
tia maioꝛ quia eſt magis damnoſa: h̊ mõ põt dici ne⸗
gligentia tꝑis maioꝛ.qꝛ illa valde damnoſaẽ: eo ꝙ ir⸗

— —

le

qua tñ vł aliquibo deficientibo ex aliquo defectu dicit recuꝑabilis ẽᷣ. ⁊ ꝓpt᷑ Hͥ dicit Seneca ꝙ' ẽ indecẽtiſſima A
eſſe negligẽtia.ſicut ptʒ pſallere deo ſiue oꝛare ſuas bʒ 7 valde damnoſa. Silr etiã põt eſſe aliqũ ſᷣm hũc mo⸗
circũſtantias.quia debet fieri ſapiẽter ⁊ deuote ⁊ intẽ⸗ dũ negligentia loci maioꝛ:qꝛ maius infert damnũ. ſi?e.e gun
Trngdo ipᷣm ſummũ bonũ.ſi ꝙ̊ nõ pſallit ſapiẽter ⁊ ꝙ nõ ſi aligs iaciat negligẽt lapidẽ in loco cõi aliqͥ ⁊ occidat Nc
intendat ad illud quod dicit deficit vna circũſtãtia de⸗ hoĩeʒ.ille negligent iecit lapideʒ. hec negligẽtia infert iee
bita.⁊ dicit᷑ fieri negligentia circa illũ actũ. Sitr etſi magnũ damnũ.ſ̊ ſecũdo mõ dicit᷑ eẽ maioꝛ ⁊ principa UEr e

nõ faciat illud deuote intendendo illud ad quod ẽ. iſte
defectus facit vt ipſum pſallere nõ ſit meritoꝛiũ.nõ tñ
ipſi negligentie ꝓpter hoc ſubſternit᷑ opus demeritoꝛiũ
immo opus bonu in genere.quod ex hoc ꝙ fit negligẽ
ter fit demeritoꝛiũ.⸗! Ad illud quod querit᷑ qũ ⁊ circa
que fit negligentia moꝛtalis ⁊ venialis. Dicendum q;

liter circa finẽ.vñ ↄpando bonitatẽ circũſtantie ad bo⸗
nitatẽ circũſtantie hec eſt maioꝛ que eſt negligentia fi⸗
nis: cũ ab ipſa principalit᷑ determinet᷑ bonitas actõis
7 hoc oſtendit phᷣus.⁊ ſic ex ꝑte bonitatis circũſtantie
hec ſemꝑ eſt pꝛincipalit ⁊ maioꝛ.tñ ex ꝑte damni quia
ſcʒ eſt magis damnoſus defectus alicuiꝰ circũſtantie

quedaʒ ſunt oꝑa priuilegiata ſicut eſt opus eukariſtie poteſt eſſe alia maioꝛ?Mea:
ſiue celebratõnis miſſe ⁊ opus pᷣdicatõis ⁊ hmõi.hec
enĩ oꝑa debet fieri cũ magna diligẽtia ? cũ magna cir Eb
cũſpectione circũſtantiaꝝ.vnde in his oꝑibus debʒ hõ E rum 0 cta nnum— n
eshsr α*Cerptn Diligẽter ſuas circũſtantias circũſpicè vt faciat qð dʒ. Ctaua queſtio eſt. vtrum peccatoꝛ ſem⸗ 14
= . per peccet peccato negligentie duʒ eſt in

alißs oril) Marte 7 ſicut debet.⁊ circa talia oꝑa dicimꝰeſſe negligentiazʒ
oE&αααρ ναι de — gquue eſt moꝛtale peccatũ: qñ deficit aliq circũſtàtia de⸗ peccato ſuo. Et videtur ꝙ ſic. quoniam „ n

— 9ας bita. Quod obijcit de hoc oꝑe quod ẽ pſallere vel di⸗
e⸗ X 2 eE

cere hoꝛas negligent dm. ꝙ qñ ↄſuetudo negligentie
circa illud opus ducit hoĩeʒ in ↄtemptũ:tũc negligen⸗
tia iſta eſt peccatũ moꝛtale. ſicut p̃t accidere ex oſue⸗
tudine quaʒ hʒ homo negligent pſallendi ↄteinnit 2
curat dicere bene hoꝛas ſuas.naʒ rõ bʒ duas poꝛtiões
id eſt ſuꝑioꝛeʒ 2 inferioꝛeʒ.qũ ꝑs ſu pioꝛ rõnis ñ acꝗ⸗
eſcit inferioꝛi ꝑti in nõ bene pſallendo ſiue negligenteꝛ
nõ dicit᷑ eſſe ↄtemptus.⁊ tũc põt eẽ ꝙ negligentia illa
nõ ſit moꝛtale.ᷣ qn ipſe acquieſcit ⁊ non cohibet ipſaz

*

homo ſemper tenetur conteri vel atteri ð
pe ſuo poſtꝙ; peccauit.⁊ indifferenter tenetur ad
hoc in quolibet inſtanti taʒ in hoc qᷓ in illo. quia deus
offert gratiam ſuam ad hoc ⁊ ad proficiendum vlte⸗
riuns indifferenter in quolibet inſtanti. dolere ergo de
peccato non plus determinat hoc tempus q; illud. Si
ergo homo poſtq; peccauit non dolet de peccato ſuo
ſemper ⁊ in quolibet inſtanti. ergo non facit ſicut
tenetur facere. ergo eſt negligens contra illud. ſed
talis eſt homo ꝗ durat in peccato ſuo qꝛ nõ cõterit᷑ qñ

c⸗
. 10
;
fre⸗
na⸗
3
1
la
n6
Na⸗
en.
ſe
1

=

XNX — — — —¶—

Mueſtio

debet cõteri.ergo oĩs ꝗ ſtat ĩ peccato ſuo peccat cũ h̊ pec
cato negligẽtie qꝙᷓdiu durat ĩ ſuo peccato.¶ Item Yoh.
Criſ. Ponat᷑.ꝙ ſeruus offendat dominũ ſuũ ſi hʒ ami⸗
cos ĩploꝛat eos ⁊ rogat de recõciliatiõe cũ domĩo ſuo.⁊
dat ianitoribo de ſuo ⁊ deprecat᷑ vt ĩtret.et ita omnẽ di⸗
ligẽtiã adhibet vt cũ ipſo recõciliet᷑. nec expectat de die
ĩ diẽ.de hoꝛa ĩ hora.de inſtãti ĩ inſtãs vt recõciliet. qto
ergo magis ille ꝗ offendit deuʒ celi dʒ hoc facẽ.Vñ ipſe
dicit de negligẽtia confeſſionis.qui neq; qð peccaſti vis
ſcire.ꝓ quibs delictis deũ rogabis. pro his que neſcis.
hominẽ exacuẽs amicos ⁊ inimicos vicios ianitores de
precares vt ſic recõliari poſſis.deũ autẽ celi offendiſti.
deſes id ẽ negligẽs efficeris.⁊ dicit.ſi deſides fuerimꝰ
neq; ꝑ aliquos ſaluari poſſimꝰ. ſi auteʒ vigilauerimꝰ ꝑ
noſipſos hoc poterimꝰ. NHoc dico nõ vt nõ deprecemur
ſanctos.ſed vt nõ deſides ſumꝰ.neq; dormiẽtes alijs di
mittamꝰ q m nos ſunt.Ex hac autoritate patet.ꝙ hõ ĩ
quolibet inſtãti tenet᷑ dolere ⁊ cõfitere de peccato ſuo.
ita ꝙᷓdiu ſtat ĩ peccato ſuo negligit.¶ Juxta h̊ aũt que
rit᷑.ponat᷑ ꝙ aliquis ſit ĩ peccato negligẽtie moꝛtali. ſt iẽ
aliquis negligit i celebrãdo miſſam.poſtea ipſe negligit

dolere ⁊ cõfitere de iſta negligẽtia.q̃ ergo iſtarũ negligẽ

tiarũ ẽ maioꝛ.vel prĩa vel ſcðᷣa.Et obijcit᷑.ꝙ pria ſit ma⸗
ior.qꝛ potuit iſte magis reſiſtere prĩe negligẽtie qᷓ; ſcðᷣe.
eo ꝙ tũc habebat adiutoriũ gratie quãdo decidit ĩ illaʒ
a cecidit ab alto.mõ autẽ ẽ fragilioꝛ qꝛ poſtqᷓ cecidit hõ
in peccato fragilioꝛ efficit᷑ ad reſiſtendũ alij peccato.nec
etiã habet mõ auxiliũ gratie gratũfaciẽtis ſicut priꝰ.q
minus põt reſiſtere.⁊ ita minor ẽ ſcdᷣa negligẽtia qᷓ; pꝛi⸗
ma.. Ad oppoſitũ dicit Joh. Criß. Meq; qm nõ doles
ctũ pecces neqlige vel contẽne. ſed ꝗpter hoc ipſum ma⸗
xime ĩgemiſce.qm̃ nõ ſentis doloꝛẽ.nõ eni qꝛ nõ mordet
peccatũ cõtingit hoc.ſed qꝛ iam delinquẽs iĩſenſibilis ẽ.
⁊ poſt dicit.nõ dolere eos ꝗ peccãt magis quã peccare.
deũ facit irritare ⁊ iraſci.ergo magis offendit᷑ deꝰ de ñ
dolẽdo de peccato.ꝙᷓ de ꝑpetrãdo peccatũ. ergo maioꝛẽ
negligẽtia ⁊ gꝛauior que ẽ ĩ nõ dolẽdo de peccato ſqᷓ illa
que ẽ in ien peccatũ.a ita maioꝛ ẽ negligẽtia ſcðᷣa
P

. ꝙᷓ prima.¶ Sed vlteriꝰ querit᷑ iurta hoc. vtꝛũ peccatoꝛ
obn, ſal peccet ſimul pluribo negligẽtijs.⁊ oſtẽditur ꝙ ſic.Qam̃

tres ſũt vires ĩ aia.quarũ quelibet hʒ ſuũ actum cõtra a

hpeccatũ ad quẽ tenet᷑ipſa enĩ iralcibilis tenet᷑ ĩſurgere
Eteſtomi ctra peccatũ. Elñ. p̃s. JAaſcimini ⁊ nolite peccare. ⁊ iõ

—
3

6 e

.
at no
deligit r

re qð malũ ẽ.x2 illð bonũ qð tenet᷑ eligere poſt peccatũ
eſt bonũ penitẽtie. Similit ipſa tenet᷑ cogitare ꝙᷓmaluzʒ
ſit peccatũ ⁊ fugere illð Hiere.ij. Vide vias tuas in con
ualle. ita dicit᷑ aie peccatrici.q.d.cogita peccatã tuuʒ.
Vnaqueq; ergo vis tenet᷑ ad actũ ꝗꝓpriũ cõtra peccatuʒ.
⁊ quelibet tũc ẽ negligẽs circa actũ ſuũ cum peccat.⁊ dif
fert vnus actꝰ ab alio.ergo plures ſũt ibi negligẽtie. er⸗

go peccatoꝛ exiſtẽs ĩ ſuo peccato peccat ſimul uitene
actin⸗

gligetijs. ¶ Ad primũ dicẽdũ. ipſa diuturnitas act
onis de peccato ⁊ peccati manifeſlãdi actu bene aggra⸗
uat peccatũ.ſed nõ dico.q; Iꝓpter hoc aggrauetur nouũ
peccatũ negligẽtie.⁊ cõcedo ꝙ homo tenet᷑ ĩ quolibet in
ſtanti cõteri vel atteri de peccato ſuo.⁊ꝛ ſi nõ actu ſaltem
habitu.licet ergo nõ ſemper atterat᷑ actu.nõ tamen no⸗
. — — . — —,.ς.
nteri grauatur ſuũ peccatũ.quia nõ tenet᷑ cõfiteri ſemꝑ actu
ſiue pꝛo quolibet inſtãti.⁊ iõ nõ ſequit᷑ ꝙ ſemꝑ negligat.
ſed ſi ita ſit.ꝙ peccator cogitet de peccato ſuo ꝙ fit tãtũ
malũ ⁊ tagraue ⁊ ↄuertat᷑ ſuꝑ ipᷣm vt excitet᷑ a gratia di
ad cõterendũ.quia hoc mõ ipᷣm excitat quãdo facit pec⸗
catorem cogitare de ſuo peccato.dico ꝙ tunc tenet᷑ actu

dolere pro illo inſtanti. 2 ſi non conterat᷑ tunc peccoatt·

negligentiam. ⁊ innouaĩ aliquod peccatũ in ipſo quod
eſt negligentia. dico tamen quia aſi ſem per doleret ho⸗

T dicit apts Ephᷣ.iiij. Sol nõ occidat ſuꝑ irgcũdia veſtrY.
IZpſa vo cõcupiſcibilis tenet᷑ dolere ⁊ cõteri de peccato.
rrerY. Ypſa do rationalis tenet᷑ diligere illð qð bonũ ẽ.⸗ fuge

num peccatũ ex hoc generat᷑.ſed er hac diuturnitate ag⸗

cxxxj.

mo actu de peccato ſuo.illud eſſet perfectionis.⁊ quan⸗
do loquitur Criß.de hoc.nõ dicit hoc.ꝙ homo teneat᷑
ad hoc pro quolibet inſtanti vt actu conterat᷑.ſed qꝛ hoc
eſt perfectiõis. Unde iᷓtum ad ſtatũ perfectiõis loquit
ipſe nõ aliter. ⁊ ꝓpter hoc nõ peccat bomo mortaliter P
negligentiã ſi nõ actu ſemꝑ cõteritur niſi cogitet de pec
cato ſuo.⁊ ſic excitatus a gratia dei vt peniteat de pecca
to ſuo.quia ſi deus ipſum excitat ⁊ tunc nõ cõteritur be
ne ſequitur.ꝙ tunc peccat negligentia mortali.vel ſi ita
eſſet ꝙ nunqᷓ cõteretur quã tocunq; excitatus. Secus ſi
abſq; eo nõ cõterit᷑ ſemꝑ actu.nõ peccat mortaliter ex H
ſed ex hoc ſuũ peccatũ aggrauat᷑. Et ſi obijcitur. ꝙ tene⸗
tur conteꝛi in quolibet inſtanti.dicendũ.ꝙ veꝛũ eſt. ſed
nõ tenet᷑ conteri pro quolibet actu. quia hoc eſt ei ĩpoſ⸗
ſibile ꝙ tñ in quolibet nõ cõteritur. boc eſt ei pro pecca
ti aggrauatiõe.X! Ad illud ergo qð ſcdo obijcituꝛ de au⸗
toritate Criſ.dicenduzʒ ꝙ nõ dicit hoc.qꝛ hec ſit neceſſi
tas ad quã teneat᷑ homo.ſed quia hoc eſſet perfectionis
vt ſemper homo poſt peccatũ deprecaret᷑ deũ.2 facẽt qd
in ſe eſſet ad hoc ꝙ recõciliaretur ipſi.4: Ad ſcðdo queli⸗
tum dicendũ.ꝙ nõ dolere dicituꝛ multipliciter.vno mõ
dicit᷑ nõ dolere inſenſibilẽ eſſe ſiue obſtinatũ eſſe in pec⸗
cato.⁊ de tali loquit᷑ Crib. ſicut patet per verba ſua qa
dicit pꝛopter hoc ipſum marie ingemiſce quia nõ ſentis
dolorẽ.ſi ergo negligẽtia ſcõa ſit in nõ dolẽdo, hoc mo⸗
do bene concedo ꝙ grauioꝛ ẽ ac peioꝛ q; prima.Alio mo
do dicit᷑ nõ dolere magis cõmuniter.vt dicatur nõ dole⸗
re quãdo aliquis actu nõ dolet nec conterit᷑ ſuꝑ peccatũ
ſed negligit.⁊ hec negligẽtia ſedᷣa nõ eſt maioꝛ q; prima.
Ad tercio queſitũ dicenduʒ . ꝙ licet tres ſint potentie
anime.ſunt tamẽ adinuicẽ oꝛdinate ita ꝙ vna cooꝑatur
alteri in ſua opatione. ⁊ inuicem ordinate ſunt earũ ope
rationes.vnde eiuſdẽ perſone ſunt actus. ⁊ etiam ſunt

circa eandẽ rem. vnde ad vnũ ordiãtur. vnde dicit᷑ vnũ

meritũ vel demeritũ.quia vna alteri cooperatur. eoꝝ
actus oroinati ſunt ⁊ ad vnũ operantur.⁊ ideo non de⸗
bet dici triplex peccatuin m tres actus eorũ ſed vnum.
2 ſimiliter negligentia debet dici vna.

Uembruz nonum

Ona queſtio eſt de oppoſito negligẽtie.quia
dicit.vij.ecẽs.Qui timet deum nihil negli⸗
git. Qu are ergo potius dicit de timore q;
oꝑpponit᷑ negligẽtie.⁊ ꝙ remouet ipſam qᷓ; ð

BNe:

tio negligẽtie q; timori.vt magis dicat᷑ qui prudens eſt
nihil negligit.quia prudẽtia dat memoriã preteritorũ.
prouidẽtiã futurorũ ⁊ ĩtelligentiã p̃ᷣſentiũ .

dẽtia ⁊ pᷣſentiũ.vñ dicit᷑ prueẽtia a.b. Merũ. ꝙ prudeu

tia nõ tã ẽ virtꝰ qᷓ; auriga virtutũ.vñ ipſa dirigit ⁊ debʒ
circũſpicere circuſtãtias omẽs.qꝛ aurige ẽ circũſpicere.
ipſiꝰ ꝙ̊ prudẽtie ẽ ꝓuidere defectus.ſʒ talis nihil negli⸗
git. ergo magis ꝓprie dʒ dici prudẽtia remouere negli⸗
gentiaʒ ꝙᷓᷓ timoꝛ.¶¶ Preterea.vr ꝙ caritas magis ꝓprie

. — 00 —

4 . — . . ‧„ — ‧
alio / videt᷑ enĩ ꝙ potiꝰ debet attribui ipſi pꝛudẽtie remo

SFaio 72„ 70
F e

H

remoueat ipᷣam negligẽtiã qᷓ; tior.qm caritas oꝑit multi

tudinẽ peccatorũ.ſic hr̃ ꝓuer.x.⁊ Jacobi vlt. ̊ opit ne⸗
gligẽtiã.ſed iſtud oꝑire nihil aliud ẽ qᷓ remouere.ẽ pro⸗

prie ipſa remouet negligẽtiã. . Scða rõ ad hoc ẽ.qm ca⸗

ritas iportat in ſe qᷓdam circũſpectionẽ ſpiritualẽ quia
ipſa caritao ẽ lux ſpiritualis que dirigit oculum mẽtis
ſpiritualẽ. vnde Aldath.vj. Si oculꝰ tuus fuerit ſimplex
⁊c̃.dicit glo.vnus oculꝰ ⁊ ſimplex eſt.ſ.caritas.que mo
do lucet in fide ſicut lux inteſta.⁊ ibidẽ.alia glo. ſuꝑ il⸗
lud.lucerna coꝛporis tui eſt oculus tuꝰ dicit. ſicut ocu⸗
lus að operandum membra dirigit.ſic intentio ⁊ lux fi⸗
dei omnes virtutes.lucerna eſt lumẽ in teſta ſic caꝛitas
in fide cum fides ceſſabit ſola caritas lux erit. ipſius er⸗
go caritatis ẽ dirigere mentem ⁊ circumſpicere circum⸗
ſtantias actuum. eꝛgo proprium eſt ipſius expellere ne⸗
gligentiã.qua re ergo potius appropriatur iſtud timori

2

μ n wer n

pſu nilpe ſ mala rax

——

.
4

Sỹ caritati vel pꝛudẽtie. — dicenduʒ. ꝙ rõ buiꝰ
quare dr timoꝛ expelleꝛe negligẽtiaʒ hr YJob ix. qꝛ di⸗
cit verebar omnia oꝑa mea.i.cuũ timoꝛe exam inabã. ſci⸗
ens ꝙ nõ ꝑceres delinquẽti ſupple ĩ die iudicij. Iſte eniʒ
timor iudicij ĩ quo fiet omniũ examinatio vſqʒ ad mini⸗
mum. c pꝛicipale ⁊ pꝛimũ faciens. vt hõ examinet facta
ſua.⁊ ñ ſit negligẽs ĩ circũſpiciẽdo illa.⁊ iõ dicebat illð
Job. iõ dici?.ꝙ timor expellit negligentiã. Et qð obij
citur de alijs.dicimꝰ ad G q principin ꝓinquũ põt eſſe
prudeẽtia 2 ſimilit caritas expellẽdi negligenti. ſed pri
mum pricipiũ ⁊ pricipale ẽ timor iudicij ſiue timor dei
in iudicio.qm̃ ſic habet᷑ ꝓuer.xv.pꝑ timorẽ declinat oĩs
a malo ⁊ maxime ab hoc defectu qui ẽ in negligẽtia.ĩ cia⸗
cumſpiciẽdo oꝑa ⁊ examinãdo/ꝗ ꝑ boc patet reſponſio

ad rationes. “
¶Uneſtio. cxxxii de com

miſſione. 3
Icto de omiſſione
cõlſequẽter dicendũ ẽ de trãſgreſſione ſi
une cõmiſſione. Et põt queri Prio vtx
vna ſit trãſgreſſio volũtatis ⁊ oꝑis an
plures.⁊ ita plura peccata. Scðo ſi ꝓ
pter diuerſarũ legũ tranſgreſſiões debeat dici vnũ pec⸗

catũ vel plura.Zercio querit᷑ ſi cõmiſſio ẽ trãſgreſſio le

gis im. Quarto.vtrũ ſit diuiſibile in ſpẽs formales aut
non ſit diuiſibile.

¶ Wembrũ primũ

qʒ cõtingit eſſe trãſgreſſionẽ. cũ vult qð te⸗
ct᷑ᷣ nõ velle.⁊ facit qð tenetuꝛ nõ facẽ.eꝛgo
cõmiſſa.ergo diuerſa peccat

iuerſa eruͦt

ſces vxorẽ ꝓximi tui.⁊ ſimilit alia ẽ ꝓbibitio non fura⸗
beris ⁊ nõ cõcupiſces rẽ ꝓximi tui.ſed vna eſt ꝓhibitio
actꝰ altera ẽ ꝓhibitio volũtatis.ergo diuerſa erũt cõ⸗
miſſa.ergo diuerſa peccata.multiplicat᷑ enĩ res generis
ſᷣm multiplicationẽ rerũ ſpeciei.q Itẽ ĩ glo.ſuper illus
Exo.xx.Qui opus adijcit volũtati. iniquitatẽ adijcit ĩ⸗
iquitati.ergo diuerſe ſunt iniquitates. ergo diuerſa ſũt
plerntn Cl Sera vni ũ nü
bile. vnica autẽ exiſtẽte aduerſiõe ẽ vnũ peccatũ.g ſunt

— „on vnũ peccatũ. 4 Itẽ peccatũ a volũtate dĩ peccatũ.ſʒ vna
P⸗ H R mbet ant ſſ· 2 volũtas. ergo vnũ dicit᷑ peccatũ nõ niſi ĩ ſpẽ traſgreſlio⸗
e 5 nis.ergo vna ẽ trãſgreſſio.¶ Ad quod reſpõdenduʒ.ꝙ

iacẽtia.⁊ ſᷣm pᷣuaricatiõmi ꝓbibitione ⁊ ſic ᷣm hoc vbi
ſunt diuerſarũ pᷣuaricat Gis bibities gieu⸗ diuer⸗
ſa peccata.vbi po ẽ vna ꝓhibitio.dicet᷑ vna pᷣuaricatio
⁊ ita vnũ peccatũ.ſicut cũ dicit᷑.iõ falſum teſtimoniuʒ
dices vna ẽ ibi ꝓhibitio volũtatis ⁊ oꝑis.⁊ quo ad hoc
dicet᷑ vna puaricatiol Si pᷣo babeat᷑ reſpectꝰ ad ſubiacẽ⸗
tia dicunt᷑ eſſe plur peccata/Si vo ad motiuũ qð incli⸗
nat volũtatẽ ⁊ penes qð ẽ pricipalis defoꝛmitas. dicet᷑
eſſe vnũ peccatũ ⁊ vnũ cõmiſſum. Ex bis patet reſpõſio

ad ohiecta.
mbrumſecundum

ũdo querit᷑ ſi ꝓt᷑ diuerſaaij legis tranſ⸗
greſſiões debeat dici vnũ peccatũ vel pluꝛa.
Et videt᷑ ꝗq plura.peccatũ eni ẽ pᷣuaricatio
Hlegis diuie.ſicut dicit Ambro. multiplica⸗
ta ergo pᷣuaricatiõe multiplicat᷑ peccatũ.ſʒ cõtingit mi⸗
tiplicare pᷣuaricationẽ pᷣm multiplicationẽ legis. Eſt ei
lex naturalis.⁊ lex moyſi.⁊ lex ge.⁊ ĩ vno eodẽ põt fieꝛi
pᷣuaricatio vniuſcuiuſq;.mechia enĩ ĩ oibus ꝓhibet᷑.er⸗

tẽ alia p⸗ Ebar “⸗
hibitio ẽ in decalogo nõ mechaberis ⁊ alia nõ concupi⸗ 7

vnitas peccati vel pluralitas põt attẽdi 'm diuerſa db Sl .

BPprimũ ſic Colũtas ⁊ opꝑatio ſunt diueꝛſa por ⸗5
ĩ ſubſtãtia.quoꝛũ vnũ ẽ ſine altero.⁊ ĩ vtro

ca ẽ cõnerſio ad vnũ nũero delecta Thar, .

o,

go creſcũt pᷣuaricatiões ⁊ ita tria peccata.⸗l Cõtra pecxget 63
nona pezarf.

catum ⁊ actus incidẽs ex defectu boni.ſed vnꝰ ẽ actꝰ ici⸗
dens ex defectu boni.ergo vnũ ẽ peccatũ nõ niſi ĩ genere
cõmiſſi.ergo vnũ eſi cõmiſſum.(¶ Ad qð dicendũ.ꝙ nõ 4
multiplicat᷑ cõmiſſuʒ ſᷣm ſubſtãtia.cũ multiplicatur lex 1
Fᷣm quã ? ꝓhibitioſſed ex hoc q; ẽ augmentũ peccati.vn ſ⸗ e .
de licet multe ſint pᷣuaricatiões.nõ tamẽ ſunt multa pec R e

cata niſi cõfundantur ĩ diuerſis actibus ſpecie vel nũe⸗
ro.ſed maiꝰ eſt peccatũ.qꝛ ꝑpetrãdo illud facit cõtra du
plicem legẽ vel triplicẽ.⁊ iõ dicit᷑ ĩ Eʒech.xxj·duplicet᷑ .
ac triplicet᷑ gladius interfectorũ. pena enim reſpondet
Fᷣim quãtitatẽ pᷣuaricatiõis maioꝛis.

Membruz tercinz

Ercio querit. ſi cõmiſſum ẽ tranſgreſſio le⸗
gis ꝓhibentis.Lex autẽ diuidit᷑ cõtra con
ſfuetudinẽ ⁊ naturã.lex enĩ ẽ ius ſcꝛiptũ exi⸗- r
ſtens honeſtũ ꝓbibens contraꝛiuzʒ.ergo nõ
videt᷑ cõmiſſum lſieri cõtra naturam vel conſuetudinem.
Contrariũ habet᷑.jiad Ro.vbi dicit᷑.ꝙ tradidit illos
deus ĩ paſſiones ignominie.nã femine eorũ mutauerũt
naturalẽ vſum in eũ qui ẽ cõtra naturam.ſimiliteꝛ⁊ ma
ſculi.⁊ ſimiliteꝛ ſunt cõſuetudines honeſte ⁊ cõprobate
in eccleſia dicende.qm̃ conſuetudo eſt altera lex ſcripta
in coꝛde.cõmittit᷑ autẽ duplicit᷑ cõtra legem exteriꝰ ſcri
ptam honeſtã ⁊ appꝛobataʒ in eccleſia. cõtra quas ſi fi⸗
at peccat᷑ a mĩſtris eccleſie.ergo nõ tĩ fit cõmiſſum cõ⸗
tra legẽ.ĩmo contra naturã ⁊ cõſuetudinẽ ((Ao quod
reſpondendũ.ꝙ illud quod fit cõtra naturã fit contra le
gem nature ꝓut habet᷑.ij.ad Ko.cũ gentes que legeʒ nõ
habẽt naturaliter que legis ſunt faciãt.ipſi ſibi ſunt lex
qui oſtendũt opꝰ legis ſcriptũ ĩ cordibo ſuis.ergo quod
fit cõtra naturã fit cõtra buiuſmõi legẽ.que licet nõ ſit
extra ſcripta:.ẽ tamẽ ſcripta ĩ corde. Cõmitti autẽ dicit᷑
duplicit cõtra legẽ exteriꝰ ſcriptã.quedã enĩ ꝓbibet ler 0 e
q́;tum ad oẽ tempꝰ.⁊ quedã qᷓ;tum ad tẽpus determina⸗ vtre
tu.cõtra legẽ ergo peccat᷑ ſi fit aligd qð ꝓbibet᷑ ßᷣm omẽ
tẽpus.cõtra legẽ iterũ cõmittit᷑ ſi fiat aligo ꝓ tꝑe ꝓ quo
hoc ꝓhibet᷑.¶ Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ de cõſuetudie. dicẽ⸗
dũ eſt ꝙ cõſuetudo ẽ altera lex.ſicut enĩ lex eſt mos ſcri⸗
ptus ⁊ dicit᷑ cõſtitutio. ſic cõſuetudo ẽ mos nõ ſcriptus
7 tenet vim legis cũ ẽ cõſuetudo honeſta aprobata ⁊ an
tiqua.cõmittit᷑ ergo ſi fiat cõtra huiuſmõi cõſuetudineʒ
Sed attẽdendũ ẽ.ꝙ quedã cõſuetudo ẽ circa honeſtũ.2⸗
quedã circa vtile.ſi fiat ↄ ↄſuetudinẽ circa honeſtũ pecca

— —

tur.ſi Zᷣo fiat cõtra cõſuetudinẽ circa vtile ẽ occaſio pec⸗ alanz.
cati.quia impedimentũ ꝑfectionis. iſt⸗

embruʒz quartuz
Varto querit᷑.vtrũ ſit diuiſibile in ſpecies
foꝛmales aut nõ ſit diuiſibile quęadmoduʒ
delictũ. O nõ videt᷑.delictũ enĩ diuidit᷑ per
defectũ ſciẽtie.⁊ ꝑ defectũ actꝰ ⁊ ꝑ defectum
cũſſantie debite.cõmiſſio autẽ nõ ſic.nulla eni cõmiſ⸗
ſio ẽ in hoc ꝙ ſcit que nõ tenet᷑ ſcire.ſʒ tm̃ cõſiſtit circa fa
ctũſſi ergo foctũ nõ diuidit᷑ niſi materialit factũ ta: e⸗ Prrf N
le aut tale.nõ erit diuiſio cõmiſſi niſi ꝑ ſpecies materia H„&τ
les.¶ Cõtra cõmiſſum diuidit᷑ ꝑ ſuꝑbiã inuidiã ⁊ buiꝰ⸗ ⸗
mõi.⁊ he dicunt᷑ differẽtie foꝛmales.cuiꝰmõi non babet
delictũ.ergo amplius extẽditur ſᷣm diuiſionẽ peccatuʒ
cõmiſſionis q; peccatũ delicti.¶¶ Itẽ ſic cõtingit nõ cre⸗ r⸗
dere que credẽda ſunt? ita deliquere.ita cꝛedere q non æ .
ſunt credẽda ⁊ ſic cõmittere. ex quo videt᷑ ꝙ conſimilis
diuiſiõis ſint :ſta duo genera peccatorũ.¶ Ad qð dicẽ⸗
dũ.ꝙ alit attẽdit᷑ diuiſio cõmiſſionis ⁊ delicti.i Aa diui⸗
ſio delicti attẽdit᷑ pᷣm defectꝰ illꝛũ ĩ quiboẽ priꝰ poſte⸗
riusſſcire velle ⁊ oꝑari ĩ circũſtantijs debitis. cõmiſſio
vo nõ ſic diuidit᷑ſz hm differẽtias actionum ĩ ſpecieim „
differẽtias etiã boni 1 mali ꝓut quidam actꝰ ſunt reſpe sſio-
ctu boni quidã reſpectu mali.⁊ nibil probibet has 7 il⸗
las elſe formales. leo alio ꝛ alio mõ. Ad illð vo qnod

ebie,
Rher⸗
urler
lapee ln
J. I. m
nle⸗
trade
plieek
onet

ſole⸗
negn⸗

Gon
inen.
tillos
herit
ena
bore
pe
iſi
c⸗
no
fale⸗
gn
gtler
vod
öͤſit
diat
le g
ma⸗ VrR
9o0
e⸗
ri⸗
us
tan⸗
nez
hi
llt

è9
M
d
M

DVMWV A
4 69

e
e

ſine⸗

Muveſtio

obijcit᷑ ꝙ ſimil deberẽt eſſe diuiſiõis.dicendũ ẽ. ꝙ G̊ ve⸗
rũ ẽ qtum ad aliquos actꝰ circa quos ĩdifferẽter ſe hñt
cõmiſſio ⁊ delictũ.ſicut ẽ de actu credendi.⁊ ſimilit᷑ põt
eẽ de actu timẽdi ⁊ diligẽdi.cõtingit enĩ deliquere nõ ti⸗
mẽdo que timẽda ſũt.⁊ cõmittẽ timẽdo q timẽda ñ ſunt
ita de alijs.

¶ DVueſtio. crxxxii. de pec⸗

cato cogitationis.

.

Abita diuiſione a/

ctualis peccati ĩ delictũ ⁊ cõmiſſuʒ· con
ſequẽter dicẽdũ ẽ de diuiſiõe actual pecc
cati ꝓut diuidit᷑ ĩ peccatũ.cordis.oꝛis
oꝑatiõis.Et ſumit᷑ iuxta illã diffiniti
onẽ.pec tũ ẽ dictũ vel factũ vel cõcupitũ cõtra legẽ ði.
Peccatũ autẽ coꝛdis pᷣambulũ ẽ reſpectu peccati oris ⁊
oꝑis.⁊ iõ prĩo dicẽdũ de illo.peccatũ autẽ coꝛdis velẽ
cogitatiõis vel iudicij vel cõſenſus ſiue aſſenſus. prĩo eĩ
cogitat rõ.ſcðo iudicat ſiue diffinit.tercio cõſentit ſiue
aſſentit. ¶ Prio autẽ dicendũ de peccato cogitationis.
Circa qð prio querit᷑.vtrũ pctm̃ ſit i cogitatiõe. Scðo.
vtrũ ſit moꝛtale.an tm̃ veniale.Lercio ð comꝑatiõe hꝰ
peccati ad illa que ſũt oris ⁊ oꝑis. Quarto.vtrũ peccet᷑
in ſenſibꝰ ex quibꝰ ꝓdeũt cogitatiões ĩtellectꝰ. Quinto
de differẽtia huiꝰ peccati reſpectu rerũ preteꝛitarũ pre⸗
ſentium futurarũ.

Wlembrũ primũu

Irca primũ ſic obijcit. ꝙ ĩ cogitatiõe ſit pec ae ⸗e

catũ.dicit᷑ enĩ Ja.j.auſerte malũ cogitati⸗ q
onũ veſtraꝛũ ab oculis meis.ergo peccatuʒ
O eĩ cogitatõe. Ytẽ Yln magna oblernãtia ciꝛ
ca coꝛ dis cuſtodiã ẽ adhibẽoa.qꝛ autem bone aut male
rei ibi cõſiſtit origo.nã ſcriptũ ẽ de corde exeũt cogitati
ones male.qꝗ̊ ĩ cogitatiõe ẽ peccatũ.¶ Itẽ.xxxj. Job.pe⸗
pigi fedꝰ cũ oculis meis.vt nõ cogitarẽ de virgie.qua eĩ
partẽ haberet ĩ me deꝰ.ex quo colligit᷑ ꝙ ĩ cogitatiõe eſt
peccatũ.i Itẽ ſuꝑ illð eccẽo.x.muſce moriẽtes perdunt
ſuauitatẽ vnguẽti.Greg.ĩ moralibꝰ cogitatiões ſuꝑflue
que aſſidue ĩ aĩo carnalia cogitãte naſcunt᷑ ⁊ deficiunt.
eã ſuauitatẽ qua vnnuſꝗſqʒ ꝑ ſpiritũ ĩtriſecꝰ vnctꝰ ẽ per⸗
dũt. Yreterea ĩ cõfeſſiõe generali accuſat ſe hõ de pec
cato cogitatiõis.̊ ĩ cogitatiõe ẽ peccatũ.¶ Cõtra cogi⸗ pbar /
c* tatio p̃uenit volutatẽ.ſʒ añ volũtatẽ nõ ẽ peccatũ.q̊i co ⸗9 ⁹
gitatiõe ſola nõ ẽ peccatũ. Itẽ Grego.Aſdentẽ nequa⸗

P'et &cogitatio ĩmũda ingnat cũ pulſat. YIte Ylið. Mõ eſt

arbitrij noſtri cogitatõis praue ſuggeſtõibo pᷣueniri. Ja⸗
cere autẽ ĩ aĩo cogitationẽ noſtre attinet volũtati.illud
ad culpã nõ redigit᷑.iſtud culpe pꝛie ĩputat᷑.cogitatio
ergo ſola nõ imputat᷑ ad peccatũ.¶ Itẽ cogitatio bona
nõ ſufficit ad meritũ.ergo nec cogitatio mala ſufficiẽs
ẽ ad demeritũ.ergo nec ad peccatu.¶ Ad qð dicendũ ẽ
Hᷣ ẽ cogitatio ſpeculatĩa.⁊ ẽ cogitatio practica.cogitati

Ae onẽ autẽ practicã dico que ꝓcedit vſq; ad cõſenſuʒ.cum
1.

vei cogitationi adijcit᷑ deſideriu.prĩo ̊ mõ cogitatio nõ eſt
peccatũſſedᷣo mõ ẽ peccatũ.ð illa dicit Iſidð.cogitatio pᷣ⸗
ua delectationẽ ꝑit delectatõ cõſenſionẽ.Et greg. Tur
bis cogitatõnũ caꝛnaliũ ad ima coꝛdis ſũt depᷣſſa.vt ad
getis ĩtie ñ leuẽt᷑ deſideriũ.Et ꝑ h̊ ſoluũt᷑ ea que ex vtꝛa
qᷓ ꝑte ſũt q̃ſita.iõ dic.b.Greg.hũana tẽptatio ẽ q̃ pleꝛũ
q; ĩ cogitatiõe tãgimuꝛ nolẽtes.q.n. illicita ad aim ve⸗
niũt ex hũanitatis corꝛuptibilł põdẽ hẽmꝰ. demõiaca ãt
tẽptatõ ẽ cũ ad h̊ ꝙ carnis coꝛruptibilitas ſuggẽit.ꝑ cõ⸗ —
ſenſũ ſe aimus cõſtrigit. Ad obiectũ ãt prĩo rndẽdũ ẽ. toſt
ꝙ cogitatio añ cõſenſũ ẽ ſpeculatia ⁊ tał nẽ peccatũ.lʒ
ſit pcti occaſio.¶ Ad ſcðᷣm vo dicẽduʒ.ꝙ cũ cogitatio pᷣ⸗
ua pulſat aim aliqñ mẽs renitit᷑ ⁊ ñ ẽ peccatuʒ.aliqñ vo
E deſideriũ ducit.⁊ tũc d; eẽ peccatũ ꝓpt ipam delecta⸗ 1 ſnt
tionẽ adiũctã. Ad terciũ vᷣo dicẽdũ.ꝙ iacẽ dr cogitatõ

cxxxij.

ĩ aĩo cũ ĩ ea fit delectatio ⁊ tũc ad culpã ꝑtinet.¶ Ad qr
tũ vo dicẽdũ ꝙ nõ ſequit᷑ vlłr.ſi cogitatio bõa ñ eſt ſuffici
ens ad meritũ. q; mala ñ ſit ſufficiẽs ad demeritũ. plu⸗
ra eĩ exigũt᷑ ad meritũ qᷓ; ad demeritũ.ſi tñ vtrobiq; acci

piat᷑ cogitatõ ſpeculatia quo ad hoc pariſicant᷑.
C Nembeum ſecundun
‚K:⸗ũ Ecũdo querit᷑.vtrũ cogitatõis peccatuʒ ſit
4 moꝛtale an tm̃ veiale.⁊ vr ꝙ ſit veĩale.cogi⸗
— tatio eĩ mala ren delectationẽ. ſi in iba &andgh, verzal vu Ptetarg
delectatiõe ẽ vẽiale peccatũ.multofoꝛtiꝰ ĩ co
gitatiõe pᷣcedẽte.¶¶ Itẽ greg.Oõ nũqꝙᷓ ipulſu cogitatiõis
illicite affligimur.qꝛ ĩ gbuſdã iterne cõuerſatiõis actibo
ꝙᷓuis licitis libent᷑ occupamuꝛ.⁊ iõ ſacdos legis.pẽedes
atq; ĩteſtia hoſtie iubet aqua diluere.&g cũ hꝰmõi cogita
tio illicita ſit veniał.veĩale erit peccatũ.i¶ Cotra JYlið. bar 9es⸗
Siẽ viꝑa a filijs ĩ vto poſitis laceꝛata punit᷑.ita nos o
gitatiões nr̃e itra nos enutrite occidũt.g̊ cogitatio ma⸗
laẽ moꝛtale peccatũ.nihil eĩ occidit niſi mortale pecca⸗
tũ.¶ Itẽ greg:plerũq; cõtingit vt nõdũ pcedat ĩ oꝑe mo
tꝰ mẽtis.⁊ ia ꝑfecta ẽ culpa ex ipᷣo reatu cogitationis.q̊
cogitatio facit aĩam reã.ſʒ reatꝰ ꝓpꝛie d; moꝛtale pctm̃.
cogitatio mala ẽ moꝛtale peccatũ.¶ Itẽ greg.Cũ deſi⸗
deriorũ cogitatiões ſꝑ dyabolũ ſequat᷑ ĩ oꝑe.valõð ſe tñ
obligãt ĩ cogiiatiõe.ex ꝗbus colligit·ꝙ cogitatio illicita

ẽ moꝛtale peccatũ. Vd qð rñdedũ.ꝙ cogitatiõ eſl qu⸗
plex. vel ð veĩali vel ð moꝛtali.ſi ſit cogitatio ð vei “

gꝛediẽs vſq; ad delectationẽ vel cõſenſuʒ. dicet᷑ mortale
peccatũſnõ ꝓpter cogitationẽ pricipalit.ſʒ ꝓpt ↄſenſuʒ.

lembrũ tercium

Exꝛcio qrit᷑ ð com ꝑatiõe hꝰ peccati ad alia
que ſũt oris ⁊ oꝑis.vr ei eẽ cã aliorũ pecca⸗
toꝛũ.ꝑ h̊ qd drĩ math.xv.de coꝛð exeunt ⁊c ſic
cogitatio ẽ pricipiũ alioꝛũ peccatorũ. Vnð
7 comꝑat᷑ arbori male q ꝓducit fructũ malũ.ſed cã ĩ bo
nis melioꝛ ẽ ſuo cauſato.ergo cà ĩ malis ſimilit᷑.ergo de⸗
teriꝰ ẽ peccatũ cogitatiõis q; oris ⁊ oꝑis. Itẽ ſuꝑ illð
xviij. Job.deoꝛſum radices eiꝰ ſiccent᷑.ſurſum autẽ atte
rat᷑ meſſis eꝰ.greg.nomiè radicũ que ĩ occulto ſi ſint ſic
cecogitationes accipimꝰ.meſſis vðᷣo noĩe aperta oꝑatio
deſignat᷑.que ex latẽti radice ꝓducit᷑.per h̊ ergo ꝙ radi
ces ſiccant᷑ meſſis atterit᷑.qꝛ dũ cogitatiões ſuas ĩ infi⸗
mis rebo ponit.⁊ ſempitne viꝛiditatis gaudia appetẽ ne
gligit.oĩs oꝑatio ſuꝑno iudicio q̃ſi nihilũ reputat᷑. ſic g&
ſic ĩ radice ẽ tota virtꝰ arboꝛis.ita ĩ cogitatiõe pᷣcedente
ad cõſenſuz ẽ tota virtꝰ peccati.&̊ maiꝰ vr eſſe peccatum
coꝛdis q; oris ⁊ oꝑis. ſonr⸗ ſuꝑ illð.iij. JYob. Quare xbat 9
ñ ĩ vulua mortuꝰ ſuʒ.ibi diſtiginn peccatũ q̃tuor mõis ĩ
corð.⁊ qᷓtuor modis ĩ oꝑe.⸗ Aenar ibi ꝓgꝛeſſus ĩ pec
cato. Vñ dic̃ greg.ĩ peccato cõcẽptũ foras delectatio ra
puit.ſʒ vtinã ĩ ea delectatiõe occũ beres.ne vſq; ad oꝑis
cõſenſuʒ deſiperexceptꝰ ẽ genibo.qñ ꝑ ↄſenſuzʒ ſpũs oi
bus ſenſibo ſubiectis qi genibo culpã ↄſũmauit.⁊ ita ꝓ⸗
greſſuʒ peccati deſignat.ſʒ qᷓto maioꝛẽ ꝓgreſſus.pecca
ti.tãto maior ẽ culpa.̊ peccatũ oꝑis vel locutiõis maiꝰ
ẽ qᷓ peccatũ coꝛdis. Eodẽ mõ põt haberi ꝑ verbũ AYſi.
ꝗq dicit.cogitatio pᷣua delectationẽ parit.delectatio ↄſen
ſuʒ.cõſenſus actionẽ.actio cõſuetudinẽ.ↄſuetudo neceſ
ſitatẽ.ſic ̊ peccatũ oꝑis ẽ peccatuʒ maiꝰ q; pctm̃ cordis
vel locutiõis.(¶ Ad qð rñdendũ. ꝙ peccatũ oꝑis maiꝰ
ẽ qᷓ; cogitatiõis vel coꝛdis.cũ ad illð ordinãt᷑.poſito eim
peccato oꝑis ponit᷑ peccatũ cordis ⁊ ñ ecõuerſo(Mec Hh
ẽ cõtrariũ.ꝙ illð dr eẽ c illiꝰ.nõ eĩ ſequit᷑.ſi cã ẽ ꝙ tota
malitia oꝑis ſit ĩ cogitatiõe.ſed ecõuerſo.cã eĩ aliqñ ba
bũdat ſuꝑ cauſatũ ĩ malitia.aliquãdo vᷣo ecõuerſo cum
ſq canſatum habet aliquam malitiam preter illam quã
contrahit a cauſa.malitia vo operis habet preter mali⸗
tiam cordis ⁊ malitiam ſui generis.

embrum quartu

Vrto querit᷑ vtruʒ peccet᷑ ĩ ſenſibꝰ ex gabus

N— cupiſcendũ eã iã mecbatꝰ ẽ ĩ coꝛde ſuo. Et
dicit᷑.ix. Jere. Aſcendit moꝛs ꝑ feneſtras noſtras. fene
ſtre autẽ dicunt᷑ ſenſus.mors aũt dicit᷑ peccatũ.ergo pec
catuꝛ ꝑ ipſos ſenſus. IJtẽ greg. Alecebꝛatꝰ animꝰ ad⸗
uerſus ſuos ſenſus corpoꝛeos familiari more tyrãni ex
igit ſuis voluptatibo oculos ſeruire cõpellit. atq; vt ita
dicã feneſtras luminis ad tenebꝛas aꝑit cecitatis. Si⸗
militer dicit alubi ipſo cõſpectu animꝰ cõcupiſcẽtie gla⸗
dio cõfodit᷑.nõ enĩ dauid vrie vxoꝛẽ.iõ ſtudioſe reſpexit
qꝛ cõcupierat.ſed iõ cõcupiuit.quia incaute reſpexit.
ſiue ſenſus famulent᷑ cõcupiſcẽtie ſiue ꝓuocẽt cõcupiſcẽ
tiam.videt᷑ ex ᷣbis greg.ꝙ peccet᷑ ꝑ ipſos ſenſus.4.: Jtẽ
dicit greg. ꝓuidendũ nobis ẽ qꝛ no licet ĩtueri qð nõ li⸗
cet cõcupiſci.ſed ſi illicitũ eſt ĩtueri peccatũ eſt. ergo ipᷣo
viſu peccat᷑. Itẽ Criſ.qui ſtudet videre pulchros viſus
maxime caminũ paſſionis accẽdit.⁊ animã captiuã fa⸗
cit.⁊ velociter ad actũ venit.ſed facere animã captiuaʒ
nõ eſt niſi ꝑ peccatũ.ergo ipſo viſu peccat᷑. Similit᷑ qui
ſtudet clara coꝛpora circũſcrutari ⁊ fouere inſpectione
aĩaz. et infigere oculos bonis faciebus iã adulterauit.
ergo ipſo vilu fercnur Aöuain irrationalẽ ꝑtẽ nõ
eſt peccatũ.ſed ꝑs inſenſibilis ẽ paꝛs irrationalis.ergo
Fm eã nõ eſt peccatũ. Itẽ axpꝛehẽſio pᷣcedit deſiderium
appꝛehẽſio vᷣo ſenſibilis ĩtelligibilẽ. Si ergo ĩ appꝛehenſi
one ĩtelligibili ſᷣm ſeipſam nõ eſt peccatũ.in appꝛehenſio
ne ſenſibili nõ erit peccatũ.¶ Preterea ſi ipſis ſenſibus
eſſet peccatũ.cũ nolentes aliquãdo videamus. eſſet pec⸗
catũ vbi nõ eſſet volũtas.qð cũ verũ nõ ſit.nõ erit ĩ iſis
ſenſibus peccatũ.¶¶ Ad qð reſpõdendũ.ꝙ ſenſus aliqñũ
pᷣcedit deſideriũ.aliquãdo ſequit᷑ ſicut dicit Grego.Se
pe tẽptatio ꝑ oculos trahit᷑ ⁊ nõnũqᷓ; cõcepta ĩtrinſecꝰ
cõpellit ſibi extriſecus oculos deſeruire.cũ ergo ſenſus
pᷣcedũt deſideria. occaſiones ſũt peccatoꝛũ.ſʒ nõ ĩ ipis
peccat᷑.⁊ ſic ĩtelligit᷑ illð.ix.hiere.Ingreſſa ẽ moꝛs ꝑ fe⸗
ſtras noſtꝛas.nõ ꝙ moss ſit ĩ ipſis niſi occaſionalit᷑. ſed
P ſe ĩ ipis deſiderijs illicitis.cũ autẽ oculꝰ mouet᷑ ad nu
tũ volũtatis ſiue coꝛdis.tũc ipſis peccatuꝛ.⁊ iõ qr.xxxj.
Job. Si ſecutꝰ ẽ oculꝰ meꝰ coꝛ meũ ⁊ ĩ manibo meis ad
heſit macula.ſerã ⁊ aliꝰ comedat. Preterea.aliquando
eſt deſideriũ illicitũ cũ ipſo ſenſu.⁊ tũc peccat᷑.aliquan⸗
do voo deſideriũ illicitũ ſequit᷑ ſenſum. ⁊ tũc poſteriꝰ eſi
peccatũ iplſo ſenſu.¶ Per hoc põt ſolui illud qð obiectũ
ẽ.cũ eni dicit᷑.v.math.q viderit ⁊c.ĩtelligit᷑ deſideriũ cũ
viſu quo.ſ.inſigit oculu ⁊ ꝓuocat cõcupiſcẽtiã interio⸗
rem.⁊ hoc mõ peccat᷑. Vñ ẽ cõcupiſcẽtia infigẽs oculũ.
⁊ eſt cõcupiſcẽtia ſᷣm quã cõſentit᷑ ĩ actũ.⁊ vna ẽ cõcomi
tans ſenſum ⁊ ẽ peccatũ.qꝛ a rõnali ꝑte ꝓuenit.Et ẽ cõ
cupiſcẽtia ſequẽs.⁊ illa ẽ maioꝛ ad quã minoꝛ ordĩat. et
iõ dicit᷑ qui viderit ad cõcupiſcendu.Vñ dicit Criſ.ꝗcũ
q; ſibipſi cõcupiſcentiã colligit.qui nullo cogẽte feram
hanc inducit cogitationi quieſcẽti hoc nõ ampliꝰ ẽ pec⸗
catũ nature ſed deſidie. Ad illud vᷣo qð dicit Greg. q;
ipſo cõſpectu cõcupiſcẽtie gladio animꝰ cõfodit᷑. dicẽdũ
eſt. ꝙ cõſpectus dicit ibi occaſionẽ. ipſa vo cõcupiſcẽtia
dicit cãm.⁊ ideo in ipſa cõcupiſcẽtia peccat᷑.a iõ dicit᷑.

xxiij.eccleſiaſtici.omne deſideriũ pꝛauũ anerte a me.Et

ĩ p̃s. Nuerte oculos meos ne videãt va.Zd illð vᷣo qð
dicit Breg. nõ debet ĩtueri ⁊c. ĩtelligit᷑ hoc de ſtudio
deſigedi oculũ ad cõcupiendũ.a iõ dicit Crip. Semel ⁊
bis vidẽs foꝛtaſſis poteris cõtinere. Si autẽ ↄtinue boc
feceris⁊ atẽderis eã.caminũ capes omnino.¶Ad illð
vᷣo qð dicit Criſ.dicendũ.q nõ ꝓhibet᷑ viſus ſimplici⸗
ter.ſed ſtudiũ defigendi oculũ.vn attẽditur paſſio cõcu
piſcẽtie.hoc eſt quia cauſa cõinncta ẽ ad peccatũ.⁊ ipᷣm
ſtudiũ ab ipſa ratione male diſpoſita deſcendit.

ꝓcedũt cogitatões ĩtellectꝰ.qð videt᷑ ꝑ hoc
ꝙ dicit᷑.v.math.Qui viderit mulierẽ ad cõ

*

Miembrum ꝗquinti
Aimto queꝛit᷑ de differẽtia huiꝰ peccati re⸗

D ſpectu rerũ pᷣteritarũ pᷣſentiũ ⁊ futuꝛarũ.po
¶teſt enĩ queri.vtrũ omnibo his modis pecce

–

tarũ.quo ad intuitũ Sannii ano ad pᷣcognitionẽ futuꝛo⸗
rũ. O. videt᷑ ꝑ hoc qd dicit Gregeita fit. vt qð priꝰ egit ce/d9
in coꝛꝑe hoc im ꝑtuna cogitatiõe poſtmodũ verſetĩ mẽ⸗
te.ergo peccat᷑ ꝑ recordationẽ. Similiter põt patere de
alijs ergo omnibus illis modis peccat᷑. 4. Itè omnibo il
lis modis naſcit᷑ delectatio illicita.⁊ vbi eſ delectatio il⸗
licita ibi erarm ere omnibo illis modis cõtingit
.

peccare.¶ Cõtra. ſola volũtate peccatnõ niſi cũ p̃ſens læt 2,4

—

tur cogitatiõe.quo ad recoꝛdationẽ pꝛeteri .

eſt ergo yno tm mõ peccat᷑ ꝑ cõuerſionẽ.ſ.ſuꝑ rem pᷣſen⸗
tein. C in quod reſpõdendũ.ꝙ illis trib modis pecca
tur tanꝗᷓ diſpoſitionibo tribo. ſunt tres diſpoſitiones
differẽtes ſᷣm cõditiones tẽporis in ipſis rebo.vno tamẽ
modo peccat᷑q; ſemꝑ motiuũ volũtatis ẽ pᷣſens aliquo
modo in aĩa ꝑ ſpeciẽ ſiue ſimilitudinẽ.ſiue ſit de re pᷣte⸗
rita ſiue pꝛeſenti ſiue futura. 1
211 rIa
uo iudicio ſuſpicionis. Paſ ttr De ntn
VOnſequẽter dicen
dũ ẽ de pꝛauo indicioquo peccat᷑ ĩteriꝰ
prĩo.⁊ poſtea exteriꝰ ĩ oꝛe vel oꝑe ex ac⸗
ceptione perſonarũ prio ergo dicendũ
de prauo iudicio ĩterioꝛi.ſiue ſequatur
iudiciũ exteriꝰ ſiue nõ Scðdᷣo de acceptiõe ꝑſonarũ inte
riori.ex qua ſequit᷑ indiciũ acceptionis exteriꝰ. Eſt aũt
triplex indiciũ prauũ.iudiciũ ſuſpicioſum. iudiciũ vſur
patũ.iudiciũ temerariũ ſiue ꝑnerſuʒ cũ nõ fit debitis cõ
ditionibo iuſticie ab illo qui hʒ poteſtatẽ.⁊ vocat᷑ iudici⸗
um extraoꝛdinariũ.i.extra ordinẽ iuris factuʒ.⁊ diſtin⸗
guunt᷑ hec tria.vt iudiciũ ſuſpicioſum attendat᷑ ᷣm mo⸗
tiuum ĩ iudicio ſiue ꝑ qð nõ recte ſiue im ꝑfecte fit iudi⸗
ciũ. Judiciũ vᷣo vſurpatũ ſumat᷑ ex ꝑte ipſiꝰ ꝑ quẽ fit in
diciũ. Judiciũ vᷣo extraordinariũqð ⁊ aliquando dicit
cõtentioſum penes modũ ꝓcedendi in iudicio. ri⸗
mo ergo dicendũ eſi ð iudicio ſuſpicioſo. Circa qð prio
querendũ ẽ.quid ſit ſuſpicio.⁊ vtrũ ſit idẽ qð iudiciũ vł
nõ. Secũdo.vtrũ ſuſpicio ſit malũ vel bonuʒ. Tercio·.
vtrũ ſit malũ culpe vel pene.Quarto.vtrũ iudiciũ ſuſpi
cionis ſit moꝛtale tĩ aut veniale tm̃.aut aliqñ moꝛtale.
aliquãdo veniale.Qnito ſi ſuſpicio ẽ malũ pene ex qua
cã.Sexto.vtrũ ſuſpicio ſit homis ſᷣm ſtatũ ĩnocẽtie vel
angeli.vel tm̃ homis ᷣm ſiatũ nature coꝛrnpte. Septio
ex qua ſuſpiciõe põt eſſe iudiciũ rectũ et ex qua ñ. Octa⸗
uo de quibo põt eſſe iudiciũ huiuſmodi ⁊ de ꝗbus nõ.

Membru pruunz

Iffinit᷑ autẽ ſic.ſuſpicio ẽ mala opinatio ſi⸗
cut dicit ZLulliꝰ.Ouerit᷑ ergo.vtrũ iudiciũ
idẽ ſit ꝙ ſuſpicioſqð videt᷑.vtrũq; enĩ ad ra-
tionẽ ꝑtinet? diſtinguit᷑ a ſciẽtia.neq; eniʒ
qui ſuſpicat᷑ ſcit.neq; qui indicat ex ſuſpiciõe ſcit ſʒ opi⸗
nat᷑ ĩ eodẽ ergo genere vident᷑ poni? eandẽ babere dif-
ferentiã.ſᷣm ꝙ bic intẽdimꝰ de ſuſpiciõe iudicio..Cõ
tra.ſuꝑ illð.j.ad Cori.iiij. Qolite ante tempꝰ iudicare.
gloſt ihſ piciões vitare nõ poſſumꝰ qꝛ homies ſumꝰ.iu
dicia iñ vt diffinitiuas ſentẽtias cõtineꝛe debemꝰ.q̊ indi
ciũ nõ eſt ſuſ Hico. ai- qd dicẽdũ.ꝙ ſuſpicio nõ eſtiu
diciũ.ſᷣm ꝙ ſuſpicio dicit᷑ acceptio vniꝰ ꝑtis cũ foꝛnidi
ne alteriꝰ. iudicium aut ſentẽtia firmata/ſuſpicio tñ di⸗
ſponit ad indiciũ.⁊ Fʒ ̊ itelligit᷑ autoritas pᷣdicta. Eſt
tn ſuſpicio que relinquit᷑ ex indicio.cũ aligꝗs bʒ rõneʒ le⸗
uem vel ꝓbabilẽ.⁊ Fm illã iudicat.ex illo iudicio relinꝗ
tur Hcig aliquado põt dici illa ſuſpicio indiciu ma

7 %

“Sy

–

ſy er Sr⸗

—
m1οner
Ae an
ſrio

füſ⸗
i0
gici
mid
mia

ren⸗
Utno⸗

ine⸗
rede
tiol⸗
ingit
ſens geh
ſen⸗
cca⸗
neo⸗
me
quo
Pte⸗

ur⸗

0

.

egt g,

¶Mueſtio

terialii᷑ ſuſpicio autẽ aliquãdo põt ſũmi ꝓ rõe ꝑ quam
fit ſuſpicio.⁊ H̊ mõ dicit᷑ iudiciũ ſuſpicioſuʒ/aliquando
ðo pꝛo ipſo actu animi.⁊ ſic eſſet oppoſitio ſi diceret in⸗
diciũ ſulſpicioſuʒ.2 eſſet ſenſus firma ſentẽtia vbi eſt foꝛ
mido.ſed ſi diceret᷑ ſirma ſententia vbi deberet eſſe forꝰ
mido.ſic poſſet dici iudicium ſuſpicionis.

Mlembruz

ſecugnz
cũdo querit᷑.vtrũ ſit malũ vel bonũ/ vi⸗
det᷑ ꝙ ſit bonũ. ſuſpicio enĩ ẽ in genẽ opini⸗
onis.⁊ põt eſſe de malo ꝙ ſit malũ.⁊ de bo
noꝙ ſit bonũ.ergo ſuſpicio põt eſſe bonuʒ.
lContra ſuꝑ illud pᷣs. Amputa obpꝛobriũ meũ qð ſu/
ſpicatus ſum.glo.maximũ viciũ hũanitatis ẽ ſuſpicio.
ergo ſuſpicio ẽ malũ.¶ Ad qð dicendũ. ꝙ ſuſpicio põt
accipi cõiter. ꝓut dicit᷑ eſſe opinio vel de malo vel ðꝭ bo
no.⁊ ſᷣm hũc modũ põt eſſe ſuſpicio bonuʒ ĩ genere. Si
ðᷣo appropriet᷑ ad opinionẽ malã.ſin q opinio mala eſft
de bono ꝙ ſit malũ vel ecõnerſo.ſᷣm hoc dicit᷑ viciũ hůa
nitatis ſuſpicio.⁊ dicit᷑ malũ ꝓut dicit᷑ pᷣs.de neceſſita⸗
tibus meis erue me.glo.ifinite ſunt necelſitates.vt neſci
re cor alteriꝰ.ſuſpicare bonũ de amico ĩfideli. maluʒ de
amico fideli.⁊ vocat᷑ ibi neceſſitas miſeria pene.

Ercio querit᷑.vtrũ ſuſpicio ſit malum culpe 9
vł pene.⁊ videt᷑ ꝙ ſit malũ pene.ꝓ hoc ꝙ iã yy,

Molite ãte tempꝰ iudicare.de hominibo ali
quãdo,ĩmo aſſidue nõ vera ſentimꝰ.quod ad humanaʒ
temptationẽ ꝑtinet ſine qua vita nõ ducit᷑.ergo ſuſpicio
endaz eſt malũ pene.lE autẽ ſit malũ culpe videt᷑ ꝑ hoc ꝙ ca
EE git ſub ꝓhibitione.vij.math. Nolite iudicare.Et.ij.ad
ſuſee Mo. In quo alterũ iudicas teipſum condenes. Sup il⸗
lud.xiiij.ad Ro.tu ꝗ es ꝗ iudicas alienũ ſeruũ.glo.ð ꝗ
bus incertũ ẽ quo aĩo fiũt ſine piculo nemo iudicat.⁊ i
lud habet᷑.v.math.ĩ glo.¶ Reſpõdẽdũ ẽ. ⁊ malũ cul⸗
pe põt eſſe ⁊ pene.malũ culpe ꝓpter volũtatẽ inordiataʒ
iudicãdi de alio qð nõ expedit nec de aliorum occultis
malũ ſuſpicari.Añ prauũ iudiciũ põt dici ex erroꝛe pꝛo
cedẽs temeraria ſententia vel ſuſpicio mali de occultis
aliorũ.malũ do pene dicit᷑ pᷣter ꝓnitatẽ opinandi male
de ꝓximo.ſicut enĩ approbaꝛe falſa ꝓ veris nõ ẽ natura
homiĩs bene ĩſtituti ſed pena danati. ita huiꝰ opinatio
ex corꝛuꝑtione nature procedit.

embruz quartuz ⸗
is ſit

Varto querit᷑.vtrũ iudiciuʒ ſuſpici
mortale tm̃.aut aliquãdo veniale.aliquan⸗
do moꝛtale.Et videt᷑ ꝙ ſit veniale tm̃.ꝑ hoc
ꝙ dicit᷑ i p̃s.neceſſitas. neceſſitas aute nõ ẽ
moꝛtale peccatũ.g huiꝰmõi ſuſpicari vel ſuſpicioſe iudi
care nõ ẽ moꝛtale peccatũ.⁊ ẽ mortale vel veniale.eꝛgoẽ
veniale peccatũ. lCoõtra dicit Aug.ſuꝑ illð.Nolite an
te tempꝰ indicare.Si ſuſpiciões vitare nõ poſſumꝰ. iu⸗
dicia tñ vitare dẽmꝰ. iudiciũ ẽ moꝛtale peccatũ. IJIt(eʒ
glo.ſuꝑ illð.j.ad Coꝛin.iiij.ꝓhibet nobig aplłs iudicia.
qꝛ occulta ſunt nobis coꝛda bominũ. ¶ Reſpondeo.;
differũt ſuſpicio ⁊ iudiciũ.ſᷣm ꝙ iudiciũ ꝓprie dicit put
dicit.b. Hiero.de dubis nõ diffinias ſʒ ſuſpẽſaʒ tene ſẽ⸗
tentiã.⁊ Hͥ mõ iudiciũ ẽ ꝓhibitum ⁊ ẽ mortale.ſuſpicari
tamẽ vel ex quadã ꝓnitate ſiue leuitate dicẽ malũ de bo
no ſed nõ firmare.veniale peccatũ reputet᷑. Suſpicio ꝗᷓ
cũ nõ ꝓgredit᷑ in ſententiã firmã ? diffinitiuam veniaſe
põt eſſe peccatũ.cũ autẽ ꝓgredit᷑ eſt moꝛtale.cũ eniʒ ho⸗
mo mouet᷑ ex cõiectura ad opinandũ.⁊ nõ plus extendit
qᷓ cõiectura exigat:tũc ẽ hũana tẽptatio. cũ autẽ nimis
amat ſuã ſententiã ⁊ plꝰ foꝛmat ſibi ex malitia libidino.
ſe volũtatis:dyabolica videt᷑ temptatio. -⸗rmo: le

FS

dictũ ẽ.dicit᷑ etiã.j.ad Corin.iiij. ſuꝑ illud. ¶ye ⸗

. cxxxnü.
embꝛum quintum

Vinto queꝛit᷑ſi ſuſpicio ẽ malũ pene er qua
cauſa.vtrũ ſit ex originali peccato.ꝙ videt
hoc ꝙ dicit.amputa obprobriũ ⁊c. Dici⸗
— tur ĩ glo.hoc ẽ obprobriũ ſuſpiciõis.ꝙ nos
de falſis vera iudicamꝰ.ſed hoc obpꝛobriũ de origina⸗
li peccato deſcendit ſicut ⁊ ignorantia.ergo eſt pena ſe⸗
quẽs ex originali peccato. Videt᷑ etiã aliquãdo ſequi ex
peccato actuali ſicut enĩ aliqui d'cunt᷑ in cõſuetudinem
iurãdi ⁊ ꝑ hoc defacili peioꝛant. ita aliqui ꝓprio motu
ducunt᷑ in cõſuetudinẽ ſuſpicãdi vel iudicãdi temere.et
ita temere ſuſpicant᷑ vel iudicãt.ꝓuenit ergo aliquãdo
ex actuali peccato. ¶ Quod cõcedendũ eſt vt nõ tm̃ ſit
pena oꝛiginalis peccati.ſed etiã pena actualis in pᷣſenti
e ⁊ diſponẽs vlteriꝰ ad culpã. ſicut ẽ de ignorãtia que ꝓ⸗
uenit ex originali peccato.⁊ aliquando ex actuali.⁊ di⸗
ſponit vlteriꝰ ad culpã aliquãdo venialẽ.aliquàdo moꝛ
talẽ. Augu. Aõ errat᷑ ĩ rebo vt recta ſit impꝛobatio vici⸗
orũ virtutũq; aꝓꝛobatio. ꝓfecto ſi errat᷑ ĩ homĩbo hũa⸗
na tẽptatio ẽ venialis.qð autẽ ꝑnitioſum ẽ phibet apo
ſtolꝰ dicẽs.Qolite ãte tempꝰ iudicare.⁊ hec alubi dicit
dy abolica tẽptatio.cũ ex odio animi ꝓcedit.⁊ ĩ alteriꝰ

nocumentũ intẽdit.
z ſextuʒ

11
o querit᷑.vtrũ ſuſpicio ſit homĩs ſᷣm ſta
tũ iĩnocẽtie vel ãgeli.vel tm homis ſᷣm ſtatũ
nature coꝛrupte qð videt᷑.dẽ.xlj.hiere. In
ꝑſona angeloꝛũ curauimꝰ babilonẽ ⁊ nõ eſt
ſanata. dereliquamꝰ eã ⁊ eamꝰ vnuſꝗſq; ĩ frã ſuã. Aut
B ꝙ dixerũt dereliquamꝰ dixerũt ex certa ſcientia.aut
ex eſtiatiõe ſiue ſuſpiciõe.iQOõ ex certa ſciẽtia qꝛ de nemi
e deſperãdũ ẽ dũ ẽ ĩ via.& fuit ex eſtiatiõe ſiue ſupiciõe.
Sĩ agelis bonis põt cadè ſuſpicio.Pari rõe potuit eſſe
ĩ adã.cũ eĩ nõ cognoſcẽt occulta cordiũ h̊ ẽ eni ſoliꝰ dei.
potuit cognoſẽ vel ſuſpicari bõitatẽ volũtatis ĩ aliqͥ er⸗
go potuit cadẽ ĩ ipᷣm ſuſpicio. Cõtra ſuſpicio ẽ pẽa.pe
na autẽ nõ fuit nec ĩ ãgelo bono nec ĩ hoĩe ĩſtitu⸗
l

—

—
2*

N.

)

to.& ſuſpicio ñ fuit ĩ iſł nec ĩ angeł bonis.¶ Rñdeo ſu⸗
ſpicio põt dici opinio boni vel mali vera vel falſa.ĩ ange
lis ãt bonis cõfirmatis ñ ẽ opinio ſᷣm ꝙ ſuſpicio ẽ acce⸗
ptio vniꝰ ꝑtis cũ formidie alteriꝰ. Eñ nec ſuſpicioſi an
gelis tñ malis põt eẽ opinio vel ſuſpicio.¶ Ad h̊ ̊ quod
obijcit᷑ de illo verbo hiere.curauimꝰ babilonẽ ⁊c̃. dicen
dũ ẽ.ꝙ ceꝛta fuit ſciẽtia ĩ eis ð re pᷣterita.ð futuro ᷣo co
Enouerũt.ꝙ niſi auxiliũ ſuꝑioris medici .ſ.dei ſuꝑueni⸗
ret nõ curaret᷑.̊ autẽ ceꝛtũ fuit apð eos ꝑ diligentiã quua
appoſuerãat.nõ tñ oĩno deſperabat qꝛ de nemine deſperã
dũ ẽ dũ ẽ ĩ via.ſʒ de ſua ſufficiẽtia ad hec nõ pᷣumebãt.
⁊ de inobediẽtia ipſiꝰ egꝛoti erãt certi q́;tuʒ ad ſe. In hbo
mie vᷣo primitꝰ iſtituto nõ erat ſuſi picio hſm ꝙ iportat pe
nã.ſi dᷣo dicat᷑ opinio acceptio vniꝰ ꝑtis nõ ꝑ certiſſimã
rationẽ.nõ dico cũ formidie alteriꝰ ꝑtis.ſʒ hec poteꝛat
eſſe opinio.⁊ ſi nõ fallax opinio q̃ dicit᷑ eſſe ſuſpicio.

Eptimo queritur.ex qua ſuſpicione poteſt
dici iudicium rectum ⁊ ex qua nõ.videt᷑ enĩ
— ꝙ iudicium ex ſuſpicione vniuerſaliter nõ
Vſit rectum. per Aug:autoritatem. Si ſuſpi⸗
ciones vitare nõ poſſumꝰ qꝛ bomines ſumꝰ iudicia tũñ̃
vitare debemꝰ. ergo videt᷑ ex h.ꝙ omẽ indiciũ ex ſuſpici
one ſit nõ rectũ.¶ Sʒ vr cõtrariũ.põt enim aligs hꝛe ve
hemẽtẽ ſuſpicionẽ.cũ pluria ſũt ſigna mali.⁊ ſᷣm bec iu
dicare.ſicẽ videbat᷑ aplłs ĩ act.xxiij.cũ dicit pricipi ſacer
dotũ.ꝑcutiat te deus paries dealbate.Et.iij.math.dixit
JYo. h geimĩa vipꝑarũ ꝗs ⁊c.¶ Ad qð dicẽdũ ẽ.ꝙ ẽ iudi
ciũ quoddã eorũ que occulta ſùt ĩ coꝛde.⁊ ẽ iudiciũ aliud
corũ que ſunt ĩ opere.⁊ illorum que ſunt in opere quo⸗

rundã põt eſſe ꝓbatio.⁊ quorundã nõſoccultorũ. cor⸗
dis a occultoꝛũ ſimplicit᷑ oꝑis nõ ẽ faciendũ iudicium ꝑ
ſuſpiciões.vt hõ ſolũ ſuſ⸗ piciõibo innitatur.vbi vᷣoẽ opꝰ
qõ ꝑ ſigna ꝓbari põt. diſtinguẽdũ ẽ. Eſi eni ſuſpicio tii
plex.temeraria quado ſunt młta ſigna boni.pauca ma⸗
li.⁊ tũc iudicare ex ſuſpitiõe ⁊ cõdemnare ẽ moꝛtale pec
catũ ſi fiat cũ deliberatiõe.Si vᷣo fuerit ſuſpitio ꝓbabi⸗
lis quãdo multa ſunt ſigna mali boni pauca. tũc iudica
re er huiuſmõi peccatũ ẽ.ſed nõ ita gꝛaue ſed veniale dũ
ſtat ĩ ſuſpiciõe.ſi vᷣo veniat ad aſſertionẽ firmã.tũc ex ꝑ⸗
tinacia pᷣſumit᷑ eſſe moꝛtale. Eſt iterũ ſuſpicio violẽta.
cũ ommia ſigna mali apparẽt nulla boni.⁊ tũc non ẽ pec⸗
catũ. Ad obiectũ autẽ in cõtrariũ dicendũ ẽ.ꝙ illð iu⸗
diciã qʒð fuit apłi vel.b. Johᷣ.ex inſpiratiõe credendum
? eſſe.pel fuit verbũ cautele.⁊ nõ aſiertionis. q̃ſi di.ſies
talis ꝑcutiet te dñs.r ſimiliter intelligẽdũ de pᷣdicãtibo
quoꝛũ ẽ dicere in vłi 2nõ ĩ pticulari ne determiata ꝑſo
na ſcãdaliʒet᷑.vel occaſione illius alij ſcãdaliʒent᷑.

lembrũ octaunmm

Ctauo querit᷑ de gbus põt eſſe iudiciũ hui⸗
uſmõi ⁊ de hng 6.põt enĩ aligs ex ſuſpici
one aſſerere de qð ſit bonũ.⁊ põt aſſe
rere ex ſuſpiciõe de bono qð ſit malꝰ.cũ ap⸗
parẽt plura ſigna malitie vel bonitatis.Querit᷑ ̊. vtrũ
vtroq; mõ peccat᷑. OQð videt᷑ ꝑ boc qð dicit᷑.v.Iſa. ve ꝗ
dicitis bonũ malũ ⁊ malũ bonũ ponẽtes tenebꝛas lucẽ ⁊
lucẽ tenebꝛas.⁊ ponit glo.exemplũ de perſonis ſicut de
xpᷣo ⁊ barraba.ergo vtꝛoq; mõ peccat᷑ moꝛtaliteꝛ.ve.n.
nõ eſt mſi cõmĩatio pene eterne q̃ debet᷑ peccato morta⸗
li.¶ Cõtra de quolibet pᷣſumendũ ẽ. ꝙ ſit bonus donec
ꝓbet᷑ cõtrariũ ſiue appareat ↄtrariñũ.⁊ tamẽ põt eſſe ma
lus ſiue peccatoꝛ.⁊ ita de eo ꝗ malꝰ ẽ nõ ẽ peccatũ diceꝛe
ꝙ; bonꝰ ſit.¶ Preterea.aliqua pᷣeminẽtia ẽ ĩ vnoquoq;.
ꝓteꝛ quod dicit apoſtolꝰ ꝙ arbitremur alios ſuꝑiores.
ſi ergo ex illa ſuſpiciõe dicamꝰ illos eſſe bonos. nõ erit
peccatũ.¶ Vreterea.in quolibet iſtanti põt quis cõöuer
ti ad dom inũ ſi vult.⁊ ſi cõuertat᷑ bonꝰ ẽ.ꝓnioꝛes auteʒ
debemꝰ eſſe ad bonũ qᷓ; ad malũ.ergo ſi dicamus vel ſu⸗
ſpicemur de iſto bonꝰ ſit.nõ erit peccatũ.¶ Ad quod
dicendũ.ꝙ aliter ẽ in ꝑte cũ iudicat᷑ ſiue dicit᷑ eſſe malꝰ.
2 cũ iudicat᷑ ſiue dicit᷑ eſſe bonꝰ.⁊ in ꝑte ẽ ſimile.ſicut eĩ
de eð de quo cõſtat eſſe bonũ nõ ẽ iudicandũ eſſe maluʒ.
ſic de eo de quo cõſtat eſſe malũ nõ ẽ iudicanduʒ eſſe bo⸗
num.⁊ ſi iudicat᷑ vel dicit᷑ eſſe bonũ dicit᷑ eſſe peccatum.
vbi vo nõ cõſtat diſſimiliter ẽ.ibi enĩ habet locũ qð dici
tur.ꝙ pᷣſumendũ ẽ de quolibet ꝙ ſit bonꝰ donec conſtet
vel apareat cõtrariũ.⁊ cũ põt ↄtingere ꝙ ille ſit malꝰ*.
nõ autẽ de quolibet pᷣſumendũ ẽ ꝙ ſit malꝰ.dõec ↄſiat ꝰ⸗/
riũ.⁊ tñ ꝓnioꝛ ẽ nata hoĩs ad malũ q; ad bonũ. Adil
lud vᷣo qð obijcit᷑.ꝙ arbitradi ſunt alij ſuꝑioꝛes nobis.
hoc ẽ ad inſtructionẽ noſtre humilitatis.qð dicit apłs
2 qꝛ quantũ bonũ attulerit deꝰ alij neſcimꝰ.nõ tamẽ ſi cõ
ſtet de malitia actuali ꝓ tꝑe illo debemꝰ illum iudicare
bonũ.i Ao illud vo qð obijcit᷑.ꝙ in quolibet inſtãti põt
penitere.dicendũ ẽ.ꝙ ſi poſt actũ peccati moꝛtalis aa
reãt ſigna penitẽtie.ſuſpicandũ ẽ ipᷣm eſſe bonũ Aliteꝛ
eſt etia ĩ bono ⁊ ĩ malo.qꝛ ꝓ vno malo de quo cõſtat põt
dici malꝰ.ꝓ vno vo bono ð quo cõſtat nõ põt ꝓpter hoc
iudicari ſiue diffiniri bonꝰ.bonũ eni eſt vno mo. malnz
autẽ multifariũ /aliter autẽ eſt iudiciũ de actibus qᷓ; ð
ſonis.i Aã in actibo iudiciũ attendit᷑ quo ad paria.vt ſi
de malo actu iudicet᷑ ꝙ ſit bonꝰ vt de ſoꝛnicatioe.⁊ ð bo
no actu ꝙ ſit malus.vtrobiq; cõſimilit peccat᷑.

cio pꝛeſumptiõis vel vſurpato.

Onſequenter dicẽ

dũ ẽ ð iudicio vſiꝛpato qð alij vocãt pᷣ⸗
ſũüptuoſuʒ. qꝛ pᷣſumit id qð ad ſe nõ ꝑti⸗
net. vſurpat aũt aliq iudiciũ qð ẽ dei.
4 aliqñ iudiciũ qð ẽ homis. uerẽdũ
ꝭ̊ prio ð vſurpatiõe iudicij diuini qð dicit᷑ indiciũ ho⸗
mis vſurpatũ.Scðdo de vſurpatiõe hũani iudicij a moy--
ſe ⁊ phinees.Tercio ð iudicio vſurpato ab eo ꝗ hʒ pta⸗

ð
l

tẽ diſꝑatã.Qẽto ð iudicio ꝓut ẽ ĩteꝛ ecclaſticas ꝑſonas.
Klembrũ prinui

Rimo querẽdũ ẽ.vtrũ ſolius dei ſit iudica
re de occultis coꝛdis.Scðo.vtruz hõ poſſit
iudicare occulta coꝛdis ꝓpꝛij. Tercio ſi nõ
J de occultis alioꝛũ ſed de manitfeſtis vtrũ ð
omnibo manięfeſtis põt fieri oĩno indiciũ. Quarto ſi nõ
de nldn⸗ poſſumꝰ iudicare.vtrũ in ꝑtem vtrãq; ĩdifferẽ⸗
ter ſit interpᷣtandũ.an tm̃ in melioꝛẽ ꝑtem vel aliquãdo
in deterioꝛem.

Articulus primꝰ
Irca primũ ſic dicit᷑ ij.ad Ro. Soliꝰ dei eſl lr j ſe;
iudiciũ noſſe occłta coꝛdiſ.j.reg.xvj.hõ vidʒ
et᷑ ea que paꝛẽt dñs ãt ĩituet᷑ e il dẽ Ack.

„

itu ſoluenaſt coꝛda filioꝛum bominũ.Ex his accipit᷑
ꝙ ſoliꝰ ði ẽ iudicare ð occłtis.i Itẽ ſuꝑ illð.xiiij:ad ro.
ij26 ĩ diſceptatiõibo.glo..i⸗õ ekra diiudicare cogi½

tatiões alioꝛũ.ſʒ ðo pbeamꝰ.¶ Cotra ꝓuer.xxvij.quõꝰ
Tagꝗs reſplẽdẽt vultꝰ ꝓſpiciẽtiũ ſic corda hominũ mani⸗
feſta ſũt pꝛudẽtibo.&̊ hõ põt cognoſcẽ occłta coꝛdis.⁊ Fʒ
noticia ⁊ iudiciũ.̊ põt iudicaꝛe. Itẽ ecci.xix. Ex viiin
cognoſcit᷑ vir⁊ ab occurſu faciei ſenſatꝰ.cũ &̊ ſʒ noticia
fit iudiciũ.põt iudicari ꝑ ea que exteriꝰ ſunt ð occultis
coꝛdis.q¶ Pretea.vij.math.dẽ . A fructibo eoꝛũ cogno⸗
ſcetis eos.⁊ loqꝗt ð y pocritis.̊ coꝛda ypocritarũ pnt oo
gnoſci ꝑ fructꝰ exterioꝛes.ſʒ ſic pñt cognoſci.ita iudica
ri. ð occultis põt eſſe hũanũ iuoiciũ.¶ Rñdẽduʒ ẽ d
hoc.qꝙ ſoliꝰ Sdi ẽ iudicare de occultis iudicio certitudis.
4Ad illò vo qð obijcit᷑ ĩ cõtraꝛiũ dicẽdũ ẽ.ꝙ illa maife
ſtatio q coꝛda dicũt᷑ eẽ maĩfeſta pꝛudẽtibo.ñn ẽ niſi qdam
noticia ſᷣm ↄiecturã.ꝓpt᷑ quã ñ dʒ ꝓcedẽ iudiciũ bõita⸗
tis aut malitie m certitudinẽ.ſʒ ex h̊ põt oꝛiri qdã pſũ
ptio.q¶ Silr dicẽdũ ẽ ð eo qð dictũ ẽ. xix.ecci.ↄiectura eĩ
capit᷑ ex indicijs exterioꝛibo eorũ que latẽt ĩ coꝛoe.. Ad
fciũ vᷣo dicẽdũ ẽ.ꝙ fꝛuctꝰ dicũt᷑ illa indicia maifeſta per
que põt eẽ ↄgnitio pᷣſũptiõis ñ ceꝛtitudis/vł ſi fructᷣ di
cũt᷑ pcta.ſic vr ce uglteriiad Hornannedſte ñ iu⸗
dicet. vbi dr maifeſta ſũt que n pnt bono aio fieri.vt ſũt
blaſphemie furta ⁊ hꝰmõi.ð ꝗho dr̃.vij.math.a fꝛuctibo
eoꝛũ ↄgnoſcetis eos.tũc ð ilt ⁊ ꝑ illa iudicaꝛi ꝑmitti?᷑.ſi
eĩ oꝑa ſũt hꝰmõi.bñ iudicãdꝰ è eẽ pctor ſiue malꝰiĩ corde

Ecundo querit᷑.ſi hõ põt in

dicare ðoccuitis
coꝛdis ſuiſqð vꝛ ꝑ h̊ qð dẽ.j.ad Cor᷑.ij. Quiſ

. pus hoĩs ſcit que ſũt ĩ ipo.⁊ ð ꝗbo ſcit hõ ð his põt
iudicare.i.diſſinire. hõ põt iudicare ð occultis coꝛdis
ſui.¶ Itẽ ibidẽ dr.ſpuᷣalis hõ oĩa iudicat. ſʒ que ſũt illa
oĩa niſi que aand ſpũñᷣał hõ põt iudicare de oc

= R

cultis coꝛdis ſui.(¶ Cotra ſuꝑ illð pria ad Cor᷑iiij.¶e
q; meipᷣm iudico.glo.ꝑiculoſuʒ ẽ nob ð occultis coꝛdis
noſtri vel aliorũ iudicare.tãta enĩ ꝓfunditas credenda
ẽ ĩ ipſo hoĩe.q lateat ⁊ ipᷣm bominẽ.⁊ H oſteẽdit ꝑ petrũ
ꝗ dixit. Et ſi oẽs ſcãdalizʒati fuerit ĩ te ego nũqᷓ ſicadali⸗
ʒaboꝛ.⁊ tñ ſcãdalizatꝰ fuit.¶ Ad qð dicẽdum .q; eſt du
plex iudiciũ.diffinitiõis de rè pñti vel pᷣterita vel futu⸗
ra. Item eſt iudiciũ examĩatiõis.põt ergo homo de ſe iun
dicare iudicio examinatiõis preſentia preterita ſque

ſcit hominũ que ſũt hoĩs niſi ſpũs hoĩs q ĩ ipo =

ae
nd
16;
iin
ieiß
ltis
No⸗
tco⸗
ca
00

.

e⸗

tu⸗
Pü⸗

Nxa'Pr ng

απι

A

E:
⸗

o 16

¶ Nueſtio

licet ſint in genere ſuo occulta. tñ ipſi homini ſunt mani
feſia. VUnde dr.j.ad coꝛin.rxij.Si noſipſos iudicaꝛemus
nõ vtiq; diiudicaremur.Eſt aũt iudiciũ diffinitõis de p
ſentitet de re futura. de pnti po aut de ꝑſona aut xx ſcto
ſi de futura re:qᷓtuzʒ ꝑtinet ad fragilitatẽ ſatis põt de ſe
certam facere ſniam verã iſi po de pñti qtum ad factum
certã põt daꝛe ſniam quo ad genꝰboni vel mali vel indif
ferentis Si vᷣo quo ad ꝑſonãa. de malo põt iudicaꝛe: ſed
te bono nõ. niſi fuerit ex ſpãli gra data a dño. ſicut qn
dixit apłs.Certus ſum ꝙ neq; moꝛs neq; vita neq; pre⸗
ſentia neqʒ futura ſeꝑabũt me a caritate queẽ in xpᷣo ibe
ſu.¶ Ad illud pᷣo quod obycit᷑. ꝙ ſpũalis hõ om̃ia iudi⸗
cat:intelligendũ eſt de iudicio examinatiõis eoꝝ que ꝑ⸗
tinent ad ſalutẽ m ſufficientiã i¶ Zeq; eſt ↄtrariuʒ ei qð
alubi dicit apłs.neq; meipᷣm iudico.h̊ enim ẽ de iudicio Idrt
ſpectãte ad futurũ vel ad pns ſᷣm rõnem boni.quaſijnõct
diffimo me eſſe bonũ.et ſi non hbabeam ↄſciam mali.po
teſt tñ hõ habere certitudinem ↄfidentie de futuris et ſi
nõ certitudinẽ iudicij.vñ.j.ioh.iiij. Si em̃ coꝛ noſtrũ nõ
repᷣhenderit nos:fiduciã habemus ad deũ. et quicquid
petierimus accipiemus.

terciuns
Ercio querit᷑ ſi nõ de occultis alioꝝ Rᷣ dema
nifeſtis:vtrum de omibo manifeſtis põt fieri
oĩno iudiciũ.qð videt᷑.dicit᷑ em̃ ſuꝑ illud.vj·.
olite iudicare.glo.de manifeſtis licitũ eſt iudica⸗

„„„

re.Et ſuꝑ illud.xiiijiad Ro.manducantem nõ iudicet.
manifeſta ſunt q̃ nõ pñt bono aio neri: de quibo nob iu
dicare ꝑmittit᷑.¶ Contra.videt᷑ ꝙ nõ de omibo apertis
vñ ſuꝑ illud.xiii:ad Ro.ion ampliꝰinuicẽ iudicemꝰ.
glo.nõ rephendamꝰea q̃ neſcimꝰqͥ nĩo fiũt.vel etiã ſi aꝑ⸗
ta ſint nõ ita rephendamꝰvt de ſaĩtate veſperemꝰ.⁊ acci
pit᷑ ibi rep̃hendẽ p iudicare.gᷓ nõ de om̃ibo maĩſfeſtis ptẽ
fieri iudiciũ.(¶ Ad qð rñdendũ.ꝙ de maifeſtis pt᷑ fieri
iudiciũ ꝓut ſup determĩatũ eſticũ fit ab eo a qͥ dʒ fieril⁊
cũ eſt maĩſfeſtũ eo mõ quo debet eſſe manifeſtũ. hoc autẽ
eſt iudiciũ diffinitõnis. Judiciũ aũt ↄdemnatiõnis ĩ fu⸗
turo nullatenꝰeſt faciendũ.⁊ hoc mõ intelligit᷑ illa gucto/
ritas ſi aꝑta ſunt nõ ita rephendamꝰvt ð ſe itcteel pe⸗
mus, eranorn huiꝰquerit᷑ vt licitũ ſit nobis iudica
re vel deſperare de antixpᷣo xel de aliquibo alijs.et videt᷑
ꝙ nõ.ꝑ auẽtem iaʒ dictà.¶¶ Preterea.de nemie deſꝑan⸗
dũ ẽ dũ ẽ in via: nec de antixpᷣo. Cont᷑.v.ad eph.ſuꝑ
illud. Qui oꝑatur in filios diffidentie.glo.te quibo dif⸗
ſidimus: aliqui ſunt de quibo poſſu modiffidere vel de⸗
ſperare.¶ Preterea videbant᷑ angeli diffidere de ſalute
babilonis.cũ dicebãt.migremꝰde his ſedibo vei eamus
et derelinquamꝰ ⁊c̃.ꝗa ſili pñt hoĩes diffidere de ſalute
alioꝝ:et ita iudicare iudicio ↄdemnatõis.4 Pꝛeterea.
medicꝰcũ deſꝑat de egro cũ eſt egritudo incurabilis.nõ
peccat iudicado ipᷣm ad moꝛtẽ.ꝭ pari rõne erit de medi⸗
co ſpũali.Vñ oꝛige.lj.hiere.ſuꝑ illud curauimꝰ⁊c.acci
dit tibi qdð accidit deſperãtibo medicis:&q̊ ſi licitũ eſt me
dico relinquere egrũ et ita deſperare d ſalute coꝛpoꝛali
ſitr deſpandũ eſt de ſalute ſpũali.(¶ Ao qð dicenduʒ.qꝙ;
nemie deſperandũ eſt in via ſimpłr q̃ntũ eſt de ↄditõ⸗
ne viatoꝛis.nec de aliquo iudiciũ ↄdemnationis eſt ꝓfe⸗
rendũ.relinqtur em̃ in omibo poſſibilitas li.ar.ad bonũ
et ideo dicit.iiij.danieł᷑.redime pctᷣa tua ełys.et ſequit᷑:
foꝛſitan de milerebit᷑ tui.qtũ &̊ ad potentiã ſummi me⸗
dici vel qͥ ad poſſibilitatẽ li.ar.non eſt deſpandũ.maioꝛ
em̃ eſt potentia medici qᷓ; magnitudo moꝛbi.¶. Ad h̊ aũt
quod obijcitur de glo.v.ad epb.dicendum eſt.ꝙ habita
conſideratõne multoꝛum ſignoꝛũ ex ꝑte peccatoꝛis.difſi
ditur de obedientia ex ꝑte ipſius vel de potentia ex paꝛte
fragilitatis humane in illo cuius eſt coꝛrigere:nõ tamẽ
ſimpliciter. ¶ Ad illud vᷣo quod obijcitur per ſimile de x
angelis. dicendum eſt ꝙ nec ipſi angeli deſperabant ſed Rry
Fm quid.quia erant repugnantes coꝛrectõni ſicut eſt de

—

crxxxv.

medico qui derelinquit egrum repugnantẽ curatõni.ne
erſpiret inter manus ſuas ⁊ reus videat᷑.¶ Silr dicen⸗
dum eſt ad illud de medico coꝛꝑali.ꝙ licet medicus coꝛ
poꝛalis conſiderãs cauſas inferioꝛes diffidat de ſalute
egroti.et ᷣm illas cauſas iudicet illũ ad moꝛtem:nõ tñn
ſic bet eẽ d iudicio ſpũali.eius em̃ eſt pꝛincipalit᷑ at⸗
tendere cauſas ſuꝑioꝛes.ſᷣm quas datur curatio vł da⸗
ri poteſt.vnde nõ eſt quis iudicandus ad moꝛteʒ eterna

niſi conſtaret de finali impenitentia.
rticulus qnartus

—

Varto querit᷑ ſi nõ de dubſapot umiudica⸗
( rre.vtrũ in ꝑtem vtrãq; indifferenter ſit inter
re pꝛetãdum.aut tm̃ in melioꝛẽ ꝑtem vel aliqñ
hin dæterioꝛẽ ꝑtem.qð ſic dicit be.ſuꝑ illð math.vij. ¶ Jo⸗
lite iudicare. Item.xiiij.ad ro.mducantẽ nõ iudicet gl.
dubia in melioꝛẽ ꝑtem ſunt interpꝛetãda.¶ Cõtra.xx.
math̊.MNulti vocati pauci vᷣo electi. Et gen.viij. pꝛoni
ſunt ſenſus homĩs ab adoleſcẽtia ſua in malũ.ergo plu⸗
ra fiũt mala intentõne ꝙᷓ bona et hoc ſcimus.ergo polſ⸗
ſumus interpᷣtari. Item in yſa.v. Ve qui dicitis bo⸗
num malũ.gl.ve qui dicit de eo qui malus eſt ꝙ bonus
ſit et ecõuerſo.¶¶ Itẽ aſſerere ð quo quis dubitat ẽ pc᷑m
ergo et interpᷣtari.q¶ IRẽ nos tenemur diligere ꝓximos
ſicut noſipos.q̊ cum de factis ꝓpꝛijs debeamꝰ interpᷣtaꝛi
in deterioꝛẽ ꝑtem vt ha bet᷑ ꝓuer.xviij. Juſtus prioꝛ eſt
accuſatoꝛ ſui.et grego.bonaꝝ mentiũ ẽ ibi culpã agno⸗
ſcere vbi culpa nõ eſhq̊ de factis ꝓximoꝝ Similit ſunt
dubia in deterioꝛẽ ꝑtem interpᷣtanda.q Iteʒ cũ aliquis
confitetur de dubio inter moꝛtale et veniale. tam ille ꝗ
cõfitetur qᷓ; cõfeſſoꝛ interpᷣtari debẽt deterioꝛẽ ꝑtem iniũ
gendo 2 ſuſtin40 pnĩam.ꝗ dubia in deterioꝛẽ ꝑteʒ ſũt
inteꝛpᷣtanda. ¶ Sed ꝙ in neutrã ꝑteʒ ſunt inter pᷣtanda
vigdet᷑ ꝑ aug:qui dicit. Ille pie et iuſte viuit.qui reꝝ inte
ger eſt eſtimatoꝛ neutrã ꝑtem væclinãdo.& equitas ẽ ſer

— —
I aꝛq zeltio 9α.

uonda in iudicio. et ita nõ eſt in alterã ꝑtem declinare.

qð dicendũ ꝙ dubia facta ꝓpꝛia:in deterioꝛẽ ꝑtẽ
ſunt interpᷣtanda.ſic dictũ eſt in cõfeſſionei⁊ hoc eſt quo
ad ſuſceptõem penitentie.et ſic intelligit᷑ illud greg.bo⸗
naꝛũ mentiũ ⁊c̃.vnde hoc interpꝛetari nõ eſt affirmare
vel iudicare ſimpliciter:ſed ſe gerere ⁊c.dubiũ actuzʒ ac
ſi deterius cõtigiſſet.¶ Et ꝑ hoc ſoluit᷑ illud qdð obiectuʒ
eſt ꝙ aſſerere ð quo quis dubitat eſt peccatum.et ſimili
ter illud ꝙ dicitur ve illis qui dicunt bonũ malum vel
ecõuerſo.non em̃ qui ſic interpꝛetatur: affirmat vel aſ⸗
ſerit de quo dubitatEt licet ſint plura mala qᷓ; bona et
ꝓnioꝛ ſit homo ad malum qᷓ; ad bonũ.de factis ꝓximo⸗
rum non debemus interpꝛetari in deterioꝛem partẽ vbi
dubium eſt te vtraq;: ſed in melioꝛem. hoc enim eſt in
laudem liberalitatis diuine qui poteſt inclinare in bo⸗
num cum vult. (S aũt queratur ex qua cauſa debet
interpꝛetari homo in melius quod dubium eſt in pꝛoxi
mo.cum dubium qtum eſt de ſe in neutram partem in
clinet. Reſpondendum eſt ᷣm ꝙ dicit Seneca.qꝛ ex bu
manitate tebemus interpꝛetari in melius. Sapiens em̃
quicquid accidit bene illud interpꝛetando leuat.i.ma⸗
gnificat.quicquid dubium eſt ex humanitate inclinat ĩ
melius.i! Si vo queritur quid ſit iſta humanitas an ſit
virtus vel non. Reſpondendum eſt ꝙ non. cõmunis eſt
em̃ bonis et malis.ſed eſt vis inſita hũane nature a pꝛi⸗
cipio.ſicut em̃ ꝑ ſindereſim fit reſpectus ad pꝛopꝛiaʒ ſa
lutem:ita ꝑ bunc habitum nature fit reſpectus ad ea q̃
ſunt pꝛorimi.ſed hec debilioꝛ ẽ.quia magis declinamur
ad bonum noſtꝛum ꝙᷓ; ad bonũ ꝓximi.q Ad illud vᷣoqð
obijcit᷑.ꝙ cũ dubia in noſᷣ interpᷣtari debeamꝰin deteriꝰ
et ita ſimiliter ea que ſunt pꝛoximi.dicendũ eſt ꝙ nõ eſt
ſimile.dubia em̃ in nobis interpꝛetanda ſunt in parteʒ
teterioꝛem pꝛopter timoꝛem et cautelam. et ideo dicit.
ix· Job. Verebar om̃ia opera mea ſciẽs ꝙ non parceꝛes
delinquenti.hoc eſt cum timoꝛe ponderaui.ea vo q̃ ſunt

6ρ τ

proximi ex bono humanitatis in melius interp̃ᷣtemur.
AAo illud pᷣo qð dicit aug.ꝙ ille iuſte et pie ⁊c. Dicen⸗
dum eſt. ꝗꝙ boc attendit᷑ in iudicio ↄtentioſo in quo conſi
cerande ſunt om̃s circũſtantie et ꝑſone et facti.nec decli
nare debet a veritate cum dicat᷑ roari Haannerl nõ
miſereberis in iudicio.et in ceutro. Yon accipies per⸗
am

Equit᷑ de iudicio cum.ſ.bomo vſurpat iu⸗
diciuz qð eſt ali i. hoc aũt põt ↄtingere
dupliciter. vel cum nõ hʒ iuriſdictõeʒ. vel
ſi habet nõ extendat᷑ ſua iuriſdictõ ad illð
qð eſt alteriꝰ:ſᷣ ſeꝑate ſunt iuriſdictiões nõ ſubalterne.
ꝓpter pꝛimã vſurpatõneʒ obijcit de moyſe ꝗ vidit virum
egiptiũ ꝑcutientẽ quẽdã de hebꝛeis quẽ ꝑcuſſum abſcon
dit in ſabulo. Videt᷑ em ꝙ; nondũ ↄſtitutus eſſet iudex a
dño ad puniendũ delinquẽtes.q; vſurpauerit iudicium
cum em̃ duo ꝑtineãt ad officiũ pꝛelati.ſ.ſubiectis poſſi⸗
denda iuſte diſpenſare et eos ↄtra iniuſticiaʒ defendere.
videt᷑ illam ꝑtem vſurpare officij qᷓ ꝑtinet ad ſeueritatẽ.
lPꝛeterea dr.xiiij.ad Ro. tu ꝗs es ꝗ iudicas ſeruũ alie
numſſuo dño ſtat aut cadit.ex quo videt᷑ ꝙ officium in⸗
dicij vſurpauit/ dicit etiã in euãgelio math.xxvj. omnis
q acceꝑit gladiũ gladio ꝑibit.accipꝑe aũt gladiũ videba
tur cũ nõ eſſet oſtitutus in iudiciaria ptate.dicit qautem
aug. ↄtra fauſiũ ille vtit᷑ gladio qĩ nulia ſupioꝛe ac legit
tima pkate vel iubente vel ↄcedente in ſanguineʒ alicuiꝰ
armat᷑:̊ moyſes ſic accipiendo gladiũ.i.poteſtatẽ pec⸗
cauit. ¶ Sʒ videt᷑ ↄtrariũ ꝗ; non peccauit vſurpando ſi
bi ptᷣateꝭ iudiciaria.ꝑ hoc qdð dicit amb.in li.de officijs.
non inferenda ̊D depellenda iniuria lex veritatis eſt.qui
em̃ nõ repellit iniuriã a ſocio ſi põt:taʒ eſt in vicio q ille
qui facit. Ande ſcẽs moy.hinc pꝛius ẽ oꝛſus temptamẽ⸗
ta imbecillis foꝛtitudinis.i Zam cũ vidiſſet hebꝛeum ab
egiptio imuriã accipientẽ defendit:ita vt egiptũſpſterne
ret atqʒ in arena abſconderet. ex qͥ accipit᷑ ꝗ licitum eſt
epellẽ iniuriã a ſocio eti nocendo alteri.et ita nõ pec⸗
cauit moyſes. Item in eodẽ li.foꝛtitudo q bello tuetuꝛ
a barbaris patriã.vel domi defendit ifirmos vel a latro/
nibus defendit ſocios.plena iuſticis eſt. Sed moyſes q̃i
domi defendit infirmũ:q̊ plenã iuſticiã exercuit.ergo nõ
peccauit vſurpãdo iudiciũ alienũ.⸗ Idem videt᷑ ex ver⸗
bis beati ſtephani in li. act.vij.ꝙ diuinitꝰfuerit ei inſpi⸗
ratum.dr em̃ ibidem cũ vidiſſet quẽdaʒ iniuriã patien⸗
tem vindicauit eũ.et fecit vltionẽ ei ꝗ iniuriã ſuſiinebat
ꝑenſſo egiptio eſtimabat aũt intelligere fratres. qm deꝰ
ꝑ manũ ipſiꝰdaret ſalutẽ iſrahel.ex quibo verbis videt᷑
intelligi ꝙ ipſe diuinitus hoc fecit.et ꝙ credebat hoc ab
alijs intelligi et p̃figurari ꝙ eſſet futurꝰ inder ꝓ ꝓplo iſ⸗
rahelition et ̊ videt dicere aug. in queſtoibo Exo. cũ di.
cit.ꝑ hoc teſtimoniũ videt᷑ moy.diuinitꝰãmonitꝰqð ſcri
ptura eo loco iacet h̊ audire potuiſſe· ex q̊ videt᷑ diceꝛe ꝙ
h fecerit diuinitꝰ:licet ſcpᷣtura nõ expᷣſſe dicat. Hoc etiã
videt᷑ aug:dicẽ ↄtra fauſiũ cũ dicit in ꝑſona ꝓphetica.ad
hoc diuinitꝰfieri ꝑmiſſuʒ ẽ vt futurũ ea et lo⸗

qtur de pcuſſione egiptij facta a moyſe.¶ Ad qð dicen⸗
dum. ꝙ licet moyſes fecerit hoc ad defenſionẽ ipſiꝰiſra⸗
helite.nõ tñ excedere debebat modũ.exceſſus aũt fuit in
occidendo qð pʒ ꝑ hoc qð dĩc aug.loquẽs de moy.et pe⸗
tro vterq; non deteſtabili inmaniiaſte ſed emendabili aĩ⸗
moſitate iuſticie regulaʒ exceſſit.Et in queſtõnibo Exo.
or.nõ videt᷑ ipᷣm factũ iuſtificandũ ⁊ pᷣmittituꝛ ſic nobis
terꝛa añ vtilia ſemĩa quaꝛũdazʒ herbaꝝ inutiliũ fertilita
te laudat᷑:ſic ille animi motꝰqͥ moyſes ꝑegrinũ fratrem
a cine impꝛobo iniuriã ꝑpetientẽ.nõ obſeruato oꝛdie p.
teſtatis inultum eẽ nõ ꝑtulit.nõ virtutum fructibo inuti

lis erat:fᷣ adhuc incultꝰvicioſa quidẽ:ſᷣ magne fertilitia

tis ſigna gerebat.ſic ꝗ̊ peccauit moyſes cũ adhuc nullã
legittimã ptᷣatem gereret.nec diuinitꝰacceptam nec hu⸗

7

mana ſocietate oꝛdinatam. 4 Ad obiectũ aũt dicendum
eſt. ꝙ licet non peccaret defendendo hebꝛeũ: peccauit tñ
ercedendo. Illud aũt qð dicit᷑ in. xxiiij. ꝓuer. Erue eos
q ducunt᷑ ad moꝛtẽ. intelligit ſalua iuſticia: hoc em dicit
in pᷣdicta auẽte.¶ Ad illud vᷣo quod dicit᷑ in ack. dicẽdũ
eſt. ꝙ ex hoc nõ dat᷑ intelligi ꝙ ipſe diuinit? accepta pta⸗
te hoe fecerit:ſᷣ pᷣfſigurat᷑ quodãmodo in eo accipiẽda po
teſtas et quedã ydoneitas future ptatis: in qua poterat
ꝓyls pᷣſentire ptatem ſibi ↄferendã.·4 Ad terciũ dicendũ
ꝙ boc nõ dirit aug.aſſerendo ſed futurũ ꝗd pᷣſignando.
boc em̃ pʒ per ea q ſequunt᷑.videtañ aug:quali dupliceʒ
ponere opinionẽ. aut ꝙ diuinitus acceꝑit ptatem qð tñ
ex ſcriptura nõ hr̃ aut ꝙ animolitatis eſſet indiciũ /non
accepte ptatis.non em̃ in hoc facto moyſes laudat᷑ ſin
pliciter ſicut nec petrus a dño.vterq; iñ odio improbita
tis aliene fecit.ſᷣ ille fraterno:iſte dnico licet adbuc car⸗
nali amoꝛe tñ peccauit ſicut dicit aug.

(Weinde queriturde S. j.
phinees fitio eleaʒ aꝛi.vtꝝ peccauerit ĩterficiẽdo iſrabe⸗
itẽ coeũtẽ cũ madianitide Cidet em vſuꝛpaſſe poteſtatez · piae
qcceperat em̃ pr̃ eius ſacerdotalẽ pr̃atem.nõ legit᷑ autem sgramt pe
accepiſſe ptatem a pr̃e ſuo nec a dño. vſurpauit. legit 6
em̃.xxv.nũeri:ꝙ dñs dixit moy.ꝓ illo pcto ꝓpli ꝙ ſuſpet
deret pᷣncipes ꝓplłi in patibulis.Moyſes etiã dixit iudi
cibo iſrabel ꝙ occigeret vnuſqſq; ꝓximũ ſuum g iniciatꝰ
eſt belphegoꝛ.nõ ẽm er mandato dñi nec ex mãdato mo⸗
yſi interfecit ipᷣm iſrahelite: et ita vſurpauit poteſtatem ,
Contra.dñs ibideʒ ↄmendat ipᷣm dicens.phinees fi Condſie
lius eleaʒari auertit iram meaʒ a filijs ilrł.ꝗqa zelo meo
ↄmotus eſt ↄtra eos.idcirco loquere ad eum. ecce do tibi
pacem federis mei.4! Preterea dĩ in .j.mach. ij. zelatus
eſt legẽ ſicut fecit ppinees d filio ſalomi.Et in pᷣs.

NReputatũ eſtei ad iuſticia.(¶¶ Ad qð dicendũ.ꝙ licʒ eo R'tarin 4&
dem ʒelo ꝑcuſſit petrꝰ quo et phinees ſicut dicit᷑ in gloo.
ſuꝑ luc.tñ nõ erat oĩno idem ʒelus.ʒelus em̃ erat in pe⸗
tro carnalis dilectõnis dñi. zelus pᷣo in phinees vt vĩdi⸗
caret iniuriam dñi quã intulerãt ydolatre:et ita nõ ſim
pliciter ent idem ʒelus.¶ Pꝛeterea licet nõ eſſet ſummꝰ
ſacerdos:tñ ſacerdos erat et filius ſummi ſacerdotis.⁊ ſx
ſacerdotibo ne iuſticiaʒ exequerent᷑ in bomicidas perſo a.
naliter vel etiã in malefactoꝛes. In petro autem hoc fu⸗
it oſtenſum ꝙ ſecerdotes euangelici nõ ſunt executoꝛes
huiꝰlegis. Vnde dictum eſt ei.oueꝛte gladiũ tuum in va
ginam ¶ Item obijcit᷑ de daniele qui non babuit legitti⸗
mam ptatem: et tñ iudicauit iudices illius tẽpis ſenes.
videt᷑ &̊ q vſurpauerit iudiciũ et marime reſpectu illoꝛũ
qui ſuꝑioꝛes erant ↄſtituti.¶ Nð etiã videt᷑ ꝑ hoc ꝙ da⸗
uid cum pcidiſſet Hoꝛã clamidis ſaul.pꝑcuſſit coꝛ ſuuʒ.in
q̊ notat᷑ (ſicut dicit greg.) ꝙ inferioꝛis nõ eſt iudicare vlł

———————-ʒ —

ad iuſticiã ei reputabat᷑.non enim temꝑe illo ꝓbibebat᷑ E,fa

repᷣhendere facta ſuꝑioꝛũ.̊ daniel vſurpauit iudicium
iudicando illos ſenes. Ad quod rñdendũ.ꝑ hoc qð di⸗
cit᷑ in canone.ij.q.vij.nos qui in competenter 7c. miracu
la et maxime vet.teſta.ſunt admiranda:non in exemplũ
noſtre actionis trahenda.multa enim concedebant᷑ que
nunc pꝛohibentur.tunc ſamuel agag regem pinguiſſimũ
amalech in fruſta concidit. nunc nulli eccleſiaſticoꝛum
iudicium ſanguinis agitare licet.tunc phinees iudeum
coeuntem cum madianitide interfecit. et reputatum eſt
ei ad iu ſticiam: hodie ſacerdotibus in pernitionem ſui
verteretur officij. In figura ergo contigit ꝗ DSaniel pu⸗
er ſenes iudicauit.prefigurauit enim chriſtum puerum
qui ſcribas et phariſeos iudicauit.de ipſo enim Dicitur
in Ylaie.xvj:prepaꝛabitur in miſericordia ſolium.et ſe
debit ſuper illud in veritate iudicans et querens indici:
um. et velociter reddens quod iuſtũ eſt. et dicitur in hie⸗
re.xxiij.regnabit rex et ſapiẽs erit et faciet iudiciũ et in⸗
ſticiã in terꝛa.¶ Qð obijcit᷑ ꝙ nõ habuit poteſtatem ⁊c.

o αndtAa *ναα

Eaa

.

G
ter⸗ t.

eerer
o ſp ſhier

in
09
at
gi
⸗

o.

e⸗
l .
e
/

—

—2 =

—. —

AW,NAl
Ral er

E

E Ac

¶Lneſtio

dicendũ ꝙ immo a dño qð patet per textuʒ dañ.xiij. vbi
dicit ſuſcitanit dñs ſpiritum pueri iunioꝛis ⁊c·

Membrum tercin
Dnſequẽter dicendũ eſt de iudicio vſurpa
foar eo aui habet Raien diſ wram ſeut
legit᷑.ij. pał.xvj.de Ozʒia rege ꝗ vſurpauit
ſihi ſacerdotiũ. Vñ dictũ eſt ei.nõ em̃ tui
officij eſt vt adoleas incenſuʒ dño ſed ſacerdotũ. et ſimi⸗
liter legit᷑ de hieroboam ꝗ alcendit ſuꝑ altare vt adolẽt
incenſum.iij.reg.xiij.¶ NPoteſt aũt queri ſi ptᷣas eccleſi⸗
aſtica vſurpet ea que ſunt pfatis ſecularis vtrum peccet
vel nõ.Scðdo querit᷑ ſi vſurpatio ſit iudicij nõ tm̃ qtum
ad ptatem ſ et qtuʒ ad ſciam et bonitatẽ.vtpote ſi igno
rans vſurpat ſibi iudiciũ ac ſi eſſet ſciens.vel malus acſi
eſſet bonus. Tercio queritur ſᷣm quos et quot modos
ſit vſurpatio indicij.

Pe re.
Irca pꝛimũ ſic.ptas eccleſiaſtica vel ſecłlaris
e diuerſo diuidũtur.ſic diuidũt᷑ vita terrena
ven telnen et. et vita ſpũalis: ̊D vita terꝛena nõ eſt ſub ſpũa
. Aαπ linec ecoõnerſo. nec pras ſub ptate. pras eccleſiaſtica
eA⸗ ſinỹtum hmõi ſi dictat vel exequit᷑ iudiciũ ſeculare vſur
14 200 pat 2 vſurpãdo peccat. Ytẽ in illo veꝛbo euãgelij AMNDa⸗
Apqr the. xxij. Reddite q̃ ſunt ceſaris ceſari et qᷓ ſunt dei deo.
cxſignat᷑ diſcretio ptatis ſpũalis a terꝛena/ eccleſiaſtice
a ſeculari.ſic̃ &̊ ſecularis ptᷣas ſi extenderet manũ in eos

. . . . 4
ꝗ ſubſunt ecclie:vſurpat qð eſſet pratis eccleſiaſtice: it alene

ccõueꝛſo. ꝙ aũt ſicſit videt᷑ ꝑ hoc qð dic hug. Spũalis gr⸗/
ſigdẽ pras nõ ideo pᷣſidet vt terrene in ſuo iure piudicii ?

faciat:ſicut ipᷣa terꝛena pt̃as qð ſpũali debet᷑ nunqᷓ ſine

net ad ptatem ſecularẽ.et ſpũalis ad eccleſiaſticazʒ.ſicut
gladius ſpũalis nõ arꝛipit᷑ a ptate ſeculari.ſic nec gla⸗
dius materialis arꝛipi dʒ a pfate eccleſiaſtica: &ᷓ ſi arri⸗
pit vſurpat. Arguit᷑ ꝙ diſtincta ſunt iudicia ſecularia
Iy ſulieto et eccleſiaſtica ex diſtinctõne officioꝝ. Ande ciprianus.

. D ι ediatoꝛ dei 1 boĩz xpc. ꝓprijs actibo 2 digtatibo diſti
ctis:officia ptatis vtriuſq; decreuit ꝓpria volẽs medicia
li humilitate ſurſum offerꝛi:nõ hũana ſuꝑbia rurſum ĩ
infernũ demergi.vt xpᷣiani im ꝑatoꝛes ꝓ eterna vita pon
ne hh G tificibo indigerent.et pontifices ꝓ curſu tꝑalium rerum
nnPl tim̃modo in ꝑſonalibo legibo vterent᷑. ¶ Ztem gelaſiꝰ pa⸗
pa.duo ſunt quibo pᷣncipalr bic mũdꝰ regit. auctoꝛitas
ſacra pontificũ et regalis pr̃as.in quibo tanto grauiꝰeſt
pondus ſacerdotuʒ.quãto ꝓ ipᷣis regi hoĩm in diuino
ſunt reddituri roni examine.⸗ Beaer ꝑ hoc ꝙ dẽ.
xxij.diſ.in can.omes ſiue patriarche ⁊c.eccłiaʒ ipſe ſolꝰ
fundauit et ſup petrã fidei mox naſcẽtis erexii.qui bea⸗
to petro eterne vite clauigero terꝛeni ſimul et celeſtis im
perij iura ↄmiſit.Et dicit greg. Mos ſanctoꝝ pᷣdeceſſo⸗
rũ ſtatuta tenentes.eos ꝗ fidelitate ꝗ lacſo ercoicatis ras
ſuntoſtricti.apłica auẽte a ſacrbnbi⸗ imus. et ne ſibi

c
. . — — „ u
Iy vere lege fidelitatẽ ſeruent omibo modis ꝓbibemus. 4 Item ipſe
H dñs in ſeipo vtrũq; iudiciũ exercuit.cũ vendentes ⁊ emẽ
tes eiecit de templo.cuʒ adulterã abſoluit.ex quo videt᷑
deſignaſſe ↄiunctõem vtriuſq; ptatis in vna ꝑſona futu
ram ſhoc etiã arguit᷑ ex moyie qui vtrũq; exercuit quod
Ss ha nona k- eſt pᷣncipis et qð eſt ſacerdotis. Cum enim vnxit aaron
S ters u. officiũ geſſit ſacerdotis.cũ aũt ↄſtituit tribunos et cẽtu⸗
N Tones officiũ geſſit pꝛincipig. ex quo videt᷑ cõi ungi offi⸗
2 cium vtriuſq; poteſtatis et i in vna ꝑſona. ¶ Co⸗
. b tra.ſpũalis ptas maioꝛ eſt dignitate ſeculari.qdð ſic ꝓpba
A tur: quẽaqmodum bʒ ſe coꝛpad aĩam. ita ſe habet ptas
WWrs al ſſpũàlis ad ſecularem: aĩa põt ſup coꝛpꝰnõ ecõnerſo.
ſᷣle ſpũalis põt ſuꝑ terrenam et eccleſiaſtica ſuꝑ ſecularem.
Pꝛeterea a tro pꝛimũ ſacerdotiũ eſt inſtitutũ.ꝑ ſacer⸗
dtium vo iubente deo regalis ptas eſt oꝛdinata ſic ha⸗

212 %

culpa vſi urpat. 4 Ytem ĩenãgelio.xxij.luc.d.Ecce duo .
gladij.et dñs dixit ſatis eſt.ex qͥ ſumit᷑ ꝙ ſecularis ptᷣas 2,3
e diuerſo ẽ ↄtra eccleſiaſticã.gladius em̃ materialis ꝑti- enian.

cxxxv.

betur in illo.j. Reg.x. Saule inuento a ſamuele et con⸗
ſtituto rege. ¶ Pꝛeterea ſacerdotalis dignitas benedi⸗
cit regalem. maioꝛ aũt eſt qui benedicit ꝙ ꝗ benedicitur
eꝛgo ſubeſt ſecularis ptᷣas eccleſiaſtice.¶ Pꝛeterea.ſi tm̃
gladius ſpũalis eſſet ipſius pratis eccleſiaſtice.cũ dictũ

fuit in euagelio.Ecce duo gladij hiciqnon rñdiſſet dñs ſa/
tis eſt. In hoc em̃ innuit ꝙ vterq; gladiꝰeſt eccleſiaſtice-

nec dixiſſet petro ↄuerte gladiũ in vaginã de gladio eniʒ
materiali intellexit dñs.eius aũt eſt ↄuertere qui habet
ptatem.cum & petrus typuʒ gerat pᷣ

—

neg pati eccleſiaſticũ reſidet poteſtas gladij materiał.

2

uiſe ſunt abinuicẽ ꝙtum ad exercitiũ ſoiuile etiam ſunt
qᷓtum ad imperiũ 8. nõ diuiſe ſunt ꝙtum ad meritũſali⸗

lati eccleſiaſtici pe,

qñ etiã ſunt ↄiuncte q;tũ ad impeꝛiũ.cuz.ſ.pᷣncipes terꝛe

ni ↄcedũt non tĩ vtilitatẽ ecclie ſ̊ etiam ptatem: nihilo⸗
minus tñ reducende ſunt iſte prates ad diuerſas ratões
ꝑſonaꝝ.Cum g queꝛit᷑ vtrum pꝛas eccleſiaſtica vſurpet
iudiciũ qð eſt ſecularis pr̃atis?: Dicenduʒ eſt.q vſurpat
ſi exerceat iudiciũ ſeculare ꝑ ſeipſum.cum aũt eſt ecclie
collata poteſtas a pᷣncipe terꝛeno.exercitiuʒ iudicij ſecu⸗
laris ſpectare debet ad laicas ꝑſonas:poteſtas aũt con⸗
ſtituendi illas põt tunc ſpectare ad ecclłliam. VUnde dicit
hug.licet ecclia fructuʒ terꝛene ptatis poſſeſſionis vſum
accipiat.ptatem tñ exercende iuſticie ꝑ eccleſiaſticas ꝑ⸗
ſonas añ iudicia ſecularia exereere nõ põt.põt tñ mini⸗
ſtros habẽ laicas ꝑſonas:q; per iura ⁊ iundicia ad terꝛe⸗
nã ꝑtinentia ptatem. ſᷣm tenoꝛem legis et debituʒ iuris
terꝛeni exerceat.cum aũt diuiſe ſunt ptates in perſonio

nõ eſt vſurpatio:ſi nutu poteſtatis eccleſiaſtice fiat exer

citiuũ a ptᷣate ſeculari.Elñ dicit berñ.iiij.ad eugenium.
EAterq; eſt ecclłie et ſpũalis.ſ. gladius et materialis:ſed
is quidẽ ꝓ eccłia:ille pᷣo ab ecclłia exercendus.ille ſacer⸗
dotis iſte militis manu: ſ̊ ad nutum ſacerdotis et iuſſu
imꝑatoꝛis..¶l Ex his patet qualiter rñdendũ eſt ad obie⸗
cta.ↄcedendum eſt em ꝙ diſtincte ſunt pr̃ates maxĩe qᷓ⸗
tum ad exercitia et qᷓtum ad imperia.ſicut quidã rõnes
ꝓbant:nihilominꝰnõ eſt ↄſimilis ↄꝑatio ptatis ſecula⸗

ris ad eccleſiaſticà ſicut eccleſiaſtice ad ſecularẽ.eccleſia

—

ſubeſſe eccleſiaſtico.ſicut ſequẽtes oſtendũt rõnes.Vñ
licet ad eccleſiã ꝑtineat poteſtas ↄſtituendi eos ꝑ quos
ſiant iudicia ſecularia.et exerceat᷑ gladius materialis:
nõ tñ ad ptatem ſecularẽ ꝑtinet ↄſtituere eos qui vtunt᷑
gladio ſpũali inqᷓtum hmõi vel vſum demandare.⁊ iõ
ex vna ꝑte põt eſſe vſurpatio aliquo modo.quõ non erit

ex alia
ticul?ſecundus

cundo querit᷑ ſi eſt vſurpatio indicij ꝙᷓtum
ad ſcĩam.vel bonitatẽ ſicut quo ad poteſtatẽ.
Nð videt᷑ ad iudiciũ em̃ rectũ ↄcurꝛũt pt̃ᷣas.
ſcia. et dignitas q̃ eſt ex bonitate vite.ꝗᷓ ſi p̃ᷣſumat aliꝗs
iudicare in quo aliquid RMR teficit:erit iudiciũ vſurpa⸗
um. 4 Ad idem iudiciũ eſt de notis nota aũt ſm ſciam

4

—

ſtica in nullo ſubeſſe dʒ ſeculari:h̊ ſecularis in nliez.

t⸗

nõ eſſe debent.ſi ̊ nõ ſit ſcientia ↄſequẽter nec erit iudici

um facto.vñ hieꝛ.repᷣhenſibile valde ẽ ð ñ bene cognitis
ꝓferꝛe ſniam.et dicitur.xxix.iob.Cauſam quã neſciebã
diligentiſſime inueſtigabã.ſi ergo aliquis ꝓcedit ad iu⸗
diciũ non pᷣhabita ſcia eoꝝ que neceſſaria ſunt ad iudi⸗
ciũ:vſurpat iudicium. ¶ Item dicitur in.viij.ioh. Qui
ſine peccato eſt pꝛimus in eam lapidem mittat. Super
quo dicit beatus augꝰ.docet nos auditis alicuius malio
non temere iudicare: ſed prius digito diſcretionis nolſ⸗
metipᷣos diſcutere.ſicut illis dicitur qui ſine peccato eſt

quaſi prius ſitis iuſti poſt ream puniatis.ſi enim lex iun

bet pumire reos.non tamen a ſimiliter puniendis: ergo
temerarium eſt iudicium ſi non precedat diſcretio ⁊ vi⸗
te dignitas.. Item idem.non ſimpliciter iubet vniuer⸗
ſa peccata non iudicare ſed bis qui decem milibus ple⸗
ni ſunt malis. Item Criſoſt. videre feſtucam et eijcere

d quod dicendũ eſt. ꝙ poteſið ille ſupᷣdicte due di

gfucten tibus

nõ eſt oĩm ſed doctoꝝ ſnec hoꝝ omniũ ſed iuſtoꝝ:ex quo
accipit᷑ ꝙ ꝓꝑſumptuoſum eſt iudiciũ ſiue vſurpatũ cũ nõ
eſt ſcia vel dignitas. enrabea iudicãdi penes in
dicem ipᷣm reſidet & iudicat de his q̃ ad ipᷣm ꝑtinẽt.q̊ nõ
vſurpat iudiciũ.¶ W quod dicendũ. ꝙ aliud ẽ de pta⸗
te et de ſcĩa ſiue digſitate.poteſias em ꝑtinet eſſentialit:
ſed alia duo ꝑtinent ad ↄgruitateʒ ſiue opoꝛtunitatẽ.⸗
prie aũt eſt vſurpatõ iudicij qͥ ad pratem: temeritas auüt
vel pᷣſumptio põt dici q;tum ad alia duo.

Ercio querit᷑ im quos modos ⁊ quot fit vſur
patio indicij. Ad qð põt dici ꝑ hoc qð dic hu
go. ꝙ aligd dicit᷑ eſſe illicitũ ſᷣm ꝑſonaʒ. vt ſe
culari iudici manũ mittere in clericũ non licet ſupple ad
iudicandũ Otem ᷣm cauſam aliqð eſt illicituʒ.vt ſpũa⸗
lia et eccleſiaſtica negocia a iudice ſeculari examinent᷑
Fſᷣin menſurã etiã pene ⁊ qualitateʒ pene.vt nõ licet ſecka
ri iudici ſpũali gladio vyti ſm locum.vt ſi loca ſacra vio⸗
lare pᷣſumeret et ↄfugibilibo ad illa etiã reis inoꝛdinate
moleſtiã inferꝛe temptaret.Fm tpᷣs ſi ſacris et ſolennibo
dieho reuerentiã nõ exhiberet ſed indifferenter ſua iudi⸗
cia exerceret.his q̊ modis fit iudicij vſurpatõ apud iudi
cem ſeculareʒ.et ſi em̃ als habeant ptatem: limitata tñ
eſt eißras e quo ad cauſam.et quo ad moduʒ pene ſiue
qualitatẽ.et quo ad locũ et qͥ ad tpᷣs.¶ Quo ad ꝑſonam
vo eccliaſticã vſurpatio eſt ꝙtum ad quendã moduʒ pe⸗

ne.et qtum ao quendã modũ cauſe:ſicut ẽ cauſa ſangui

—
git duplr vel in foꝛo cauſe vel in foꝛo pnie
Nuerit᷑ ̊ de vſurpatõne in foꝛo pnĩe vtrũ

ſibi vendicẽt.¶¶ Pꝛeterea licitũ eſt egroto et ratõnale:di

nis cuiꝰexercitiũ nõ ꝑtinet ad eam.q;tum ad quoddam
tpᷣs.qᷓtum aũt ad ꝑſonas et loca dummodo ſeruet᷑ bone
ſtas in loco põt attendi generalitas.perſona em̃ eccleſia
ſtica et ſecularis ſubeſt iuriſdictõi eccleſiaſtice.locus et
ſacer ⁊ non ſacer põt eſſe in qͥ tractet᷑ negociũ eccleſiaſti⸗
cum:magis tñ ogruit locus ſacer.

¶Wembꝛum quartum

Einde querit᷑ de iudicio vſurpato ꝓut eſt
inter ececleſiaſticas perſonas. Et hoc ↄtin

ſit ũlicitũ vni ↄfeſſoꝛi audire in ↄfeſſione et pniam iniun
gere ſubdito alteriꝰ. Qð videt᷑ ꝑ hoc ꝙ dicit᷑ in deu.xix.
126 aſſumes nec trãſferes termios ꝓximi tui: ̊ trãſfert
ille terminos:ꝗ ſuã iuriſdictõneʒ dilatat 2 alet coartat.
4 Pꝛeterea dr in ꝓuer.xxrij. Me tranſgrediaris termios
antiqͥs qͥs poſuerũt pr̃es tui:ſ antiꝗ pres poſuerũt limi
tes iuriſdictõnis ipᷣis ↄfeſſoꝛibo.q̊ ꝗ iudicat ſubditũ alte
rius in foꝛo pnie vſurpat iudiciũ. hoc etiã dic Calixtus
papa.ix.q.ij. Qulłꝰtermĩos alteriꝰ vſurpet.et.ix.q.ij.
de pe.diſ.vj.placuit vt deinceps nulli ſacerdotum liceat
quẽlibet ↄmiſſum alteri ſacerdoti ad pniam ſuſciꝑe ſine
eiꝰↄſenſu cui pꝛiꝰſe omiſit:niſi ꝑ ignoꝛantiã illiꝰcui peni
tens pꝛiꝰofeſſus eſt. Qui vo ↄtra hoc ſtatutũ facere tem⸗
ptauerit.gradꝰſui ꝑiculo ſubiacebit.(¶ Comra. dicit ge
laſiꝰxvj.q.j. Si quis monachꝰſuerit ꝗ venerabilis vite
merito ſaceꝛdotio dignꝰpꝛeuideat᷑.ſi placeat ſuꝑioꝛi ſuo
oĩa que ad ſacerdotij officia ꝑtinent epi electõe ꝓuide ac
iuſte agere põt.¶Silr in eiſdẽ greg. MModeramie apli⸗
ce auẽtis decernimꝰ vt monachi ſi p̃ibiterij bonoꝛe ſint
dedicati.cũ ligandi ſolnẽdiq; ptate:decimaꝝ ⁊ oblatio⸗
num poꝛtoneʒ nõ minus qᷓ ceteri ſacerdotes laudabilit

ſcretioꝛẽ medicũ eligere ne de vita coꝛꝑali ꝑiclitet᷑: lici⸗
tum eſt pctoꝛi ꝗ egrotat ſpũaliter diſcretioꝛeʒ ofeſſoꝛẽ eli⸗
gere ne de vita ſpuali ree quod dicendum
ꝙ aliud eſt ꝓpria voluntate iudicinʒ huiuſmodi aſſume⸗
re.et aliud eſt er obedientia ſuꝑioꝛis vtpote illius ꝗ ba
bet poteſtatem ſpecialem vel generalem ſuꝑ illum ꝗq con
fitetur. Ratõnes ergo ille vel auctoꝛitates qᷓ inducũtur
ad hoc ꝙ non aſſumat aliquis iudicium. intelligunt᷑ de

illo qui propꝛia voluntate hoc facit. talis enim dicitur
vſurpare.ſi vᷣo fiunt ſuꝑioꝛis auẽte vel ingruente neceſ
ſitate.ſicut in articulo moꝛtis:vel ꝓpteꝛ ignoꝛantiam al⸗
terius ofeſſoꝛis.non vſurpatur iudicinin. Ende dicẽdũ
eſt. ꝙ aliud eſt ex ſua pᷣumptione.et aliud ex obedientie
iniũctione vel ex alterius neceſſitate vel ignoꝛantia ĩ co
ſeſſione huiuſmodi iudicium crequi vno modo fit vſur⸗
22

atio alijs vo modis non ſit. .

ijtum ad ſoꝛum cauſe vtrum illicitum ſit vel licitum ali⸗
cui pᷣlato iudicare ſubdituʒ alterius. Oꝛ nõ:videt᷑ ꝑ hoc
qð dicit Calixtus.ix.q.ij. Aullus alteriꝰꝑrochianuʒ iu
dicare vel oꝛdinare vel excoĩcare pᷣſumat.qm̃ nullꝰ alte⸗
Rnoralins

rius iudicis niſi ſui ſententia tenebi᷑ aut damnabitur.
Item ſicut oꝛdinatio alteri pᷣlato ꝓhibet᷑ ita iudicatio
et align rerũ diſpoſitio. Iteʒ ex anthiòceno ↄcilio.epi
extra ðyoceſim ad eccłias que extra eoꝝ terminos ſunt
non accedunt ex qͥ derelinquit᷑ ꝙ ſi hꝰmõi acceſſus fiant
iudicij erit vſurpatio.Contra.xxiij.deutr.ſuꝑ illuo.In⸗
greſſus in vinea ꝓximi tui:glo.in ecclia alteriꝰepi pot al
ter aliqͥs coꝛrigere vel ↄfirmare. Item ex ↄcilio anthi⸗
oceno ꝑ ſingulas ꝓuintias ep̃os ſcire opoꝛtet metropo⸗
litanam qui pᷣeſt eurã et ſolicitudineʒ ꝓuincie ſuſcepiſſe
pter ꝙ ad metropolitanaʒ ciuitatẽ ab bis ꝗ cauſas ha⸗
bent ↄcurꝛatur.¶ IStem rõne delicti vel ↄtractus ſoꝛtitur
gquis foꝛũ alterius.m.q.vj.ca.fi:ex his colligit᷑ ꝙ nõ fit
vſurpatio iudicij ſi ꝗs ferat iudiciũ de ſubdito alteriue
in foꝛo exterioꝛi.(¶ Ad quod dicendũ. regulare eſi ꝗ;
nullus iudicet ſubditũ alterius. habet tñ inſtantiam in 1. 9
certis caſibo.põt em̃ de ↄſenſu illius cuiꝰ ſubditus eſt in . R.
minoꝛibo iudiciũ ferꝛe.et hoc modo intelligit᷑ illud deu. M⸗ ſ⸗
vnde ſequit᷑ totam plebẽ nõ licet ei regere vel magna ne⸗ ei
gocia tractare.in caſu etiã illo vbi ꝑ aꝓpellatõneʒ ⁊ ne ,/
gligentiã uoluit᷑ ius ad ſuperioꝛẽ ſicut ẽ de metropoli⸗
tano.⁊ ſic intelligituꝛ qð de metropolitano dr.niſi foꝛte
cauſa fuerit ↄmiſſa a ſummo pontifice.rõne etiã delicti.
vel ↄtractus põt ſubiacere iuriſdictõni alteriꝰ et his ma
dis nõ fit vſurpatioſhis intellectis de iudicio ſuſpitioſo
et vſurpato:dicenduʒ eſſet e indicio contentioſo: ſed de
illo dicetur in pꝛoprio tractatu de pꝛeceptis iudiciali⸗
bus.ſe ve a

90 1
4

¶ Mueſtio. cxxxvj. de acce

erſonarum.

uitur de perſo⸗/
naruʒ acceptõne. Pꝛimo ergo videndũ
eſt quid ſit ꝓęſonarum acceptio. Secun
do cum tres ſint differentie acceptõnis s
FV plſonarum: quomõ peccatur vnoquoq;
querit᷑ qua de cauſa dicatur acceptio ꝑſonaꝛuʒ.
ſpecialiter ꝑſonaꝝ acceptõ

Ter
Quarto quare remouet᷑ ita
a co in ſacra ſcriptura.

Membrum prunum
Iffinitur autem ſic. acceptio perſone eſt =
iuſticia qua pꝛefertur perſona perſone ꝓ⸗ e inn
pter cauſam indebitam.ꝙ enim opponat᷑
iuſticie patet per hoc quod dicitur.xix.le⸗
uitiei.ſtatim enim poſtq; dictum eſt non facies quod ini⸗
quum eſt nec iniuſte iudicabis ſubiungitur. Mon conſi⸗
deres perſonam pauperis nec honoꝛes vultum potẽtis.
4Similiter in. xvj. eutrono.Cum dicitur. Judices co
ſtitues in omnibus poꝛtis tuis vt iudicẽt ptin iuſto iu⸗
dicio.et ſubdit᷑.nec accipies ꝑſonã nec mũera. ¶ Eont
hanc diffinitõeʒ põt obijci ꝓpter hoc ꝙ acceptio perſone
videtur eſſe actus coꝛdis.ſicut patet ex coniugato cũᷣ di⸗
citur hoc acceptum eſt mihi. prelatio vᷣo qua prefertur

„

.

50,
Gn

,

vunt
ant
In
Ntal⸗
tbe⸗
po⸗
lſſe
ha⸗
twr
fit
o
i
in ah
ne d
1
.
.
i.

„
1

=

=

ℳ 7

*
¶ Nueſtio

ꝑſona perſone eſt exterius: non recte diffinitur. A¶ Pꝛe
terea põt queri q ſit cauſa indebita. ſi em ↄſideret᷑ pauꝑ
rõne ſue pauꝑtatis.et ex ̊ moueat᷑ aliquis ad plus cõ⸗
patiendu ſic prefert᷑ ꝑſona ꝑſone.ꝗ̊ ↄſiderat᷑ ꝑſona pau⸗

peris.nec dicit᷑ acceptio ꝑſone:q̊ nõ quecũq; pᷣlatio per⸗ pofns ef⸗

hoc eſſet ꝓpter cauſam indebitã ſterea ꝓpter qd magis
dr acceptio ꝑſone q́; acceptio alterius rei.Cũ em dicitur
acceptio munerũ res dterminata dicit᷑: pter quid eꝛgo
dicit᷑ ꝑſone acceptio.¶ ¶ Ad qð dicendũ.q licet ꝑſone ac⸗
ceptio dicat pᷣmo actũ interioꝛẽ:nihilominꝰ ꝓ poſterius
dicit actũ erterioꝛem. Et ſilłr dicit᷑ er ꝑte diffinitõnis.pᷣ⸗
fertur em̃ pᷣmo ꝑſona pꝑſone in indicio interioꝛi. et dein⸗
ceps in actu exterioꝛi.et ſᷣm hoc intelligit᷑ acceptio ꝑſo⸗
ne. ¶ Ao ſcᷣm vo dicendũ.ꝙ ↄſideꝛatio pauperis ꝑſone
4 'ſu aled qꝛ pauꝑ eſt nõ eſt acceptio ꝑſone:lʒ ↄſideratio diuitis i⸗
Jan q̈tum diues ſit acceptio ꝑſone.nõ em̃ quecũq; peiminen
tia ꝑſone ad perſonã in iundicio eſt nerehtio ꝑlone etiã ꝓp⸗
pter cm indebitam. vt in illo genere: ſ cum er cõditone
pemineẽti in ꝑſona mouet᷑ ad pferendũ:vt ↄditio diuitia⸗
rũ.et ptatis terꝛene.et cognatiõis carnalis et hmõi. hec
em ſunt ↄditõnes qᷓ in indicio boĩs p̃ferunt᷑.4¶: Ad terci⸗
um vo dicendũ. ꝙ; aceeptio ꝑſone dr cuʒ attendit pſona
D F. eſ no ꝓpter id ꝙ eſt diuinũ in ea: b ꝓpter ea q adiacent ꝑſo⸗
erual ne. pſona em ſic accipit᷑ in hoc loco ad ſiłitudineʒ ꝑſone
in teatꝛo q laꝛuata dicebat᷑.vñ dicit gꝛego. Suꝑbia nr̃a
retundit᷑ qa in hoĩbo non naturã qua ad imaginẽ dei fa⸗
cti ſunt:ſᷣ honoꝛes et diuitias honoꝛamꝰ. Item idẽ. In⸗
crepat᷑ nr̃a ſnꝑbia que neſcit penſaꝛe hoĩes niſt igpter bo⸗
noꝛes. ſola qᷓ circũſtant hoibo penſat:naturaʒ nõ aſpicit
bonoꝛẽ vi in homibo nõ agnoſcit. er iam dictis patet ꝙ;
accipere ꝑſonam eſt peccatuʒ. vñ.rlij.ecci.i Ae accipias

ꝓſonam vt telinquas. . — ,
Becaſione etiam ... j.

dictoꝝ querit᷑. vtrum ſicut in ꝑſona ꝝ acceptione eſt pec
catũ:ita in ꝑſonaꝝ ↄtemptu qð videt᷑. Sic em̃ in pferen
do nõ pferendũ eſi pcẽm: ita in ↄtemnẽdo nõ ↄtẽnenduʒz
vñ ſuꝑ illud.ij. iocabi. Qolite in ꝑſonaꝝ acceptõne ba⸗
bere ſidem. glo. quicũq; diuitem ꝓpter diuitias eligit. et
pauperẽ ꝓpter pauꝑtateʒ abicit: vtrohiq; peccat.querit᷑
8 vtrum ſint duo pcra.etſi Vtrum ſpectat ad acceptõneʒ
ſone:an alterũ tm. Oꝛ aũt ſit vnũ peccatũ et ad accepti⸗
oneʒz pſone vtrũq;ʒ ſpectet:videt᷑ ꝑ hoc qð dicit aug. nõ ẽ
putandũ leue petm in pꝑſonaꝝ acceptione br̃e fidem dñi

ſone ad perſonã dicit᷑ eſſe duklahen one. Ponat ꝙ

gloꝛie.quis em̃ ferat diuitẽ eligi ad ſedeʒ honoꝛis ecclie
otempto paupere inſtructoꝛe et ſanctioꝛe.cuʒ qnt vnum
Ppfert:alterũ ↄtemnit eoipſo mulei eſt pctm. 4¶. Contra
duo ſunt actus oppoſiti.et penes dr̃as actuũ attendunt᷑
peccata.ꝗ duo ſunt pcta.et penes vnũ attendit᷑ acceptio
ꝑſone nõ penes alterũ.iQullus em̃ dicit occeptã eſſe pſo
nam q temnit᷑.¶ Ao qð dicendum.ꝙ licet ſint diuerſi
actus:tn qnia vns ↄſequitur ad alium. cuʒ em̃ pfertur
iſte ↄtemmit᷑ ille: ꝓ vno pcro reputant. et ad illud qð pᷣn⸗
cipalius eſt referunt᷑.et boc eſt pcẽn acceptõnis qð pꝛo⸗
hibetur. et ꝑ ↄñs aliud intelligit phitum.
1.

. cundum
Ecũdo querit᷑ cuʒ ſint tres dr̃e acceptõnis
ꝑſonaꝝ quõ peccat᷑ vnaqueq; Eſt aũt ac⸗
2 ceptio in pmotõne ad dignitates de q ĩtel⸗
VRligit illud. j. reg. xj. Dixit vñs ad ſamue⸗
lem non reſ icias vultũ eiꝰnec altitudinẽ ſtature eiꝰ. qm̃
abieci eñ./ Et dicit yſi. Qui oſanguinitatis vel amicicie
ſanoꝛe iudicẽ puertunt. in xpᷣm ꝗ eſt veritas peccare no⸗
ſcunt᷑. Eſt iterũ acceptio pſone in executõne iudicij.xvj.
uut. NQon accipies perſonã vel munera. Et dicit᷑. vj.ad
eph.ſup illud. · eſt acceptio perſ. onaꝝ apud deũ.iuſiꝰ
iuder cauſas diſcernit nõ perſonas/ Eſi iteruʒ acceptio
ꝓſone in exhibitõne honoꝛis.ij:iacobi. Lolite in pſona⸗

cxxxvj.

rum acceptõne habere fidẽ dũi nr̃i ihu xp̃i. ¶ Queritur
vtrũ ꝓmouere ꝓpter ↄſanguinitateʒ ſit acceptõ ꝑſone.
ponat᷑ em ꝙ duo ſunt equalis meriti et ſciĩe.et vnꝰ eoꝛuʒ
eſt oſanguineus vel nepos epi. et ei ↄfertur beneficium:
vtrũ eſt acceptio pſone.et vtrum peccat ſic ↄfeꝛendo /Et
videt᷑ ꝙ ſic. quia p̃fert eũ ꝓpter ↄlanguinitatem et ita ꝓ⸗
pter cam indebitam.ꝙ em̃ cauſa ſit indebita pʒ ꝑ ſimile
Biclt em̃ yſið.amoꝛe coꝛrumpit᷑ iudiciũ dum amico vel
Ainquis pᷣſtare ↄtendimus. ſicut q̊ oſanguineitas ẽ cã
indebita ꝓpter quã coꝛrumpit᷑ iudiciũ:ita eſt cauſa inde
bita ꝓpter quã ofertur beneficiũ. Preterea.in conferẽ⸗
do beneficio ſpuali attendenda eſt cauſa ſpũalis: ̊ ↄſan⸗
guineitas nõ eſt cauſa ſpuaiis:ꝗᷓ indebita cauſa eſt pro⸗
pter quã debeat ↄferꝛi beneficiũ.¶ Item oꝛig.ſuꝑ li.nũe
roꝝ. MQulla ẽ ꝓpterea acclamatõ. nulla ↄſanguineitatis
ratio.nulla ẽ habita ↄtemplatio ꝓpinquitatis: et fit ſer⸗/
mo de electõne ioſue.ex quo pʒ ꝑ ſimile.ſic̃ in electõnibo
ita in collatõnibo beneficioꝝ no attendendã rõnem con
ſanguinitatis. YItem berñ. O infinita ambitio et inſa⸗
tia bilis auaricia.cuʒ pᷣmos honoꝝ gradus meruerint:
meruerint at᷑ vite merito vel merito pecunie ſiue carnis
et ſanguinisꝗᷓ regnuʒ dei nõ poſſidebũtpᷣrogatiuanõ iõ
Wi coꝛda quieſct. ex q̊ accipit᷑ æ illud meritũ qð eſt er pro⸗
gatiua carnis vel ſanguinis:eſt repꝛobabile apud deũ.
Seſt cauſa e g nan en krencus:Keſt acce

ptio pſone.¶Cont᷑.oꝛdinata caritas magis diligit do⸗
meſticos qtum ad effectũ.m illud vlt.ad galł.maxrxime
aũt ad domeſticos fidei. Sʒ qð videt᷑ ex caritate oꝛdina-⸗
tum eſt. in collatõne bñnficij põt attendi ratio conſan⸗
guinitatis.¶ Item dicit᷑.j.ad thimo.v.Si quis ſuoꝛum
et maxime domeſticoꝝ curam nõ hʒ:fidem negauit. Do⸗
meſtici aũt dicunt᷑ qui in ↄſanguinitate attinent.ꝗqᷓ ratio
conſanguinitatis attendi poteſt in beneficijs conferen⸗
dis . Hoc etiam videtur ꝑ hoc quod dicit᷑ a beato Am⸗
bꝛo.ꝙ oꝛdo caritatis attenditur quo ad effectum in bhis
qu attinent linea conſanguinitatis.4 Pꝛeterea.pares
ſint circumſtantie et adqitur hec conditio que non vi⸗
detur diminuere.et ſufficit ꝙ conferatur bono ſicut ha⸗
betur ey canone ergo non peccat conferendo conſangui⸗
neo: ſed acceptio perſonarum eſt peccatum. ergo in boc
non eſt acceptio perſ. oneſeicketur tamen contrarium per
hoc ꝙ ſcandalum vitandum eſt in beneficijs conferẽdis.
ſtandalizantur autem multi cum confertur beneficium
conſanguineo.credunt enim ꝙ hoc ſit pꝛopter conſãgui
nitatem licet alie ſint conditiones bone. ergo huiuſmo⸗
di conditio non eſt attendenda.¶. Pꝛeterea dicitur. iij.
Aich. Ve illis qui edificant in ſanguinibus: ſed edifi⸗
care ſyon in ſanguinibus eſt collocare in eccleſia perſo⸗
nas ratione conſanguĩtatis. ergo buiuſmodi ordinatio
non eſt attendenda: ergo peccatur hoc modo in benefici⸗
oꝛum collatione.¶ Ad quod dicendum. ꝙ ſunt benefi⸗
cia ſpiritualia et ſunt coꝛpoꝛalia ſiue tempoꝛalia In col
latione tempoꝛalium vbi ſpirituale non eſt annexum li⸗
citum eſt conferꝛe conſanguineo ſi bonus eſt ex intentõ⸗
ne conſanguinitatis. Si vo temporale eſt annerum ſpi⸗
rituali. licitum eſt ei conferꝛe non ex ratione conſangui⸗
nitatis principali ſed ſecundaꝛia vt non egeat:ſed no ita
vt lururietur. Si vo eſt ſpirituale beneficium. nõ atten⸗ pat⸗
denda eſt ratio conſanguinitatis vel ratio carnis:ſed ra-
tio ſpiritualis.Si vᷣo alie conditõnes ſunt pares.poteſt
ex illis conditionibus moueri ad conferendum conſan⸗
guineo. dummodo non ſit ſcandalum paſſiuum ex hoc.
in huiuſmodi enim aliqua dimittenda ſunt pꝛopter ſcan k
dalum. tunc autem ſolum eſt acceptio perſone cum p̃fer? rk
tur ratõne conſanguinitatis in ſpiritualibus beneſicijs
ſic enim eſt cauſa indebita.¶ Per iam dicta poteſt vide
ri qualiter reſpondendum eſt ad obiecta. Ratõnes eniʒ
prime ad hoc tendunt vt in beneficijs ſpiritualibus non
ſit ratio conſanguinitatis mouens. rationes vᷣo que ſüt
in contraꝛium reſpiciunt pꝛeeminentiã in benficijs tem⸗

S
gανπο

poꝛalibo.in quibus poteſt bene attendi ratio conſangui
nitatis alijs exñtibo cincũſtantijs bonis.ſic em̃ intelligit
illud ad gał. ſm vnã expoſitõeʒ ſᷣm aliam expoſitionem
p̃eminentia attendit᷑ rõne fidei: et tũc eſt ratio ſpũalis:
IYllud vo qdð dicit᷑.j.ad thi.v.attendenduʒ eſt in conſi⸗
lijs et ncciorũ ſi buentene vbi põt attendi pᷣeminẽtia co⸗
gnitõnis.Silr põt atłendi illud amb. Si vo ſunt paꝛes

circũſtantie ſicut dictũ eſt ex ↄſideratone illaꝝ licitũ eſt
lerꝛe niſi ex alia ꝑte ſcandaluʒ multoꝝ timeat᷑.

tiaz quer S. j.

ſi ↄditõnes ſunt excedentes et exceſſe. vt ſi vnus eſt bene
litteratus ignobilis.alter vᷣo nobilis ſed minꝰlitteratus
vtrũ ſit acceptio ꝑſone in p̃ferendo nobilem?qð videtur
quia nobilitas nõ eſt cauſa ſpũalis:̊ non videt᷑ attendi
in beneficijs ſpũalibo ↄferendis. Ande dicit berñ.q̃ſi re⸗
pꝛobans hmõi vocationes.illum pᷣpoſitus aut decanꝰ vt
ſibi ſuccederet pluſꝙᷓ materno educauit affectu. ille di⸗
gnus archidiaconatu vtpote filiꝰpᷣncipis.magis autẽ vt
ſit ep̃s alius circuit ſedulus erploꝛatoꝛ.blandit᷑.obſequi
tur. ſim łat et diſſimłat.miſeraq; ſuffragia mendicaꝛe ñ
erubeſcit ſi quõ ingerere ſe valeat in patrimoniũ cruci⸗
firi.Ex quo videt᷑ ꝙ indebita cauſa eſt ↄſideratio nobili
tatis. ꝗ Pꝛeterea. cũ ſit illitteratꝰnõ hʒ virtute ſcĩe pka⸗
tem generandi filios deo. ꝓhibetuꝛ aũt in dent᷑.ꝙ eunu⸗
chus nõ intrat eccliaʒ. eunuchꝰaũt dr ꝗ non habʒ ſemen
verbi dei: ergo talis non eſt idoneꝰad regimẽ eccłie dei.
Contra. in diſpenſationibo ſummꝰpontifex attendit
nobilitatẽ ꝑſone ſicut hr̃ in decretali circa ſublimes ꝑſo⸗
nas et l̃atas.q maioꝛibo ſunt bnficijs bonoꝛande.cum
ratio poſtulauerit ꝑ ſedem apticam poterit diſpenſari.
&nobilitas ẽ vna ↄditio magis attendenda in collatiõe
bñficij eccleſiaſtici.¶ Meterea talis magis põt vefendẽ
eccłiaʒ.in coꝛpe aũt eccłie nõ tm̃ debet eſſe oculus h̊ etiã
manus.̊ hmoi ꝑſona põt pᷣferꝛi in collatõne bñficij: ñ
eſt acceptio ꝑſone.¶ ꝛeterea.diſpenſatõ fit cauſa neceſ
ſitatis vel vtilitatis eccleſiaſtice: ſ̊ vtilitas eccleſiaſiica
oↄſiſtit in ꝓmotõne bhmõi ꝑſonaꝝ que frate ſunt: nõ eſt
Pog pſone ſi hmõi ꝓ loco et tꝑe ↄferant᷑ beneficia.
4

Ad quod dicendũ.ꝙ licet latura ſiue ſcia ſit pᷣferen⸗
ſimptr nobilitati.eo ꝙ ipſa neceſſaria eſt in regimĩe
eccłie:nihilominꝰotñ in caſu p̃ferꝛi põt ipᷣa nobilitas ꝑſo
ne.ad hoc vt arceant᷑ lupi qui nõ tiñ pacẽ tꝑalem imo et
ſpualem eccłie pacẽ impediunt. et in boc caſu vt diuerſa
ſunt membꝛa in coꝛpꝑe eccleſie q̃ pacem eius ſeꝛnant:pñt
nobiles ꝓmoueri dumodo moꝝ boneſtas ſubſternatur.
Et ꝑ hoc põt ſolui illud qð obqcit᷑ de eunucho.lʒ eniʒ
nõ poſſet generaꝛe filios deo ratõne eminẽtis ſciĩe: poteſt
tñ rõne vite.et talis nõ dicit᷑ eunuchꝰſicut hr ibi in glo.
eunuchꝰeniz dicitur ꝗ nõ bʒ ſemen verbi dei: nec ꝗ bona
a facit ꝓduci.

ſtaueri S. ij.
te electone ſi pꝛeferatñ minꝰbonus magis bono ſcienter.
vtrum ſit acceptio ꝑſone.qð videt᷑ ꝑ hoc quod dicit᷑.viij.
Ceui.vbi agitur de oꝛdinando ſacerdote. Dicit hiero.qꝗ
pſtantioꝛ eſt ex omi populo.ꝗ doctioꝛ. qui ſanctioꝛ. quiĩ
om̃i virtute eminentioꝛ:ille eligat᷑ ad ſacerdotiũ. et hoc
aſtante populo ne qua poſtmoduʒ retractatio ne ꝗs ſcru
pulus reſideat:ergo in electione optimus pꝛeferendꝰ ẽ.
Item leo papa ex pᷣſbiteris eiuſdem eccleſie vel diaco⸗
nibus optimus eligetur. ¶ Item gelaſius cuiuſlibet vti⸗
litatis cauſa vel pᷣbiterum vel diaconum non his pꝛefeꝛ
re audeant.qui ante eos fuerunt oꝛdinati: ergo melioꝛẽ
kfant iie⸗ pꝛioꝛ.ſi ergo non preferatur eſt acceptio

perſone. ¶ Contra videtur ſufficere. ꝙ ſit bonus ꝑ boc
ꝙ dicit gelaſius. ſi de vita vel ð monbus nibil eſt quod
contra ſtatuta canonum veniat ſupꝛaſcriptum pᷣſbiteri
decoꝛabis honoꝛe.ex quo ſufficit hominem bonum elige
re qui ſufficiens ſit ad regimen animarum. ſi ergo talis
pꝛeferatur in electione non erit peccatum. ¶ Ad hoc di

cendũ. ſolet diſtingui ꝙ aliud eſi in maioꝛi dignitate
aliud eſt in minoꝛibo bnficijs. ꝛetẽa aliud ẽ cũ eligit
de gremio illius ecclie:et cũ eligit de gremio alteriꝰ ec.
deſie ſiue poſtulat᷑.cum &̊ eſt electio facienda ad epiſco
palem dignitatem reqrit ꝙ Fm conſcĩam cligatur vtili⸗
oꝛ. In mĩoꝛi Zᷣo beneficio ſufficit ꝙ bonꝰ. Silr ſi fiat po
ſtulatio:maioꝛ reqrit᷑ diligẽtia. Vñ ſi nõ ſm ſciam vel
credulitatem eligit melioꝛẽ aut vtilioꝛem. peccare vide-
tur.

(Deinge quentur §. in.
de acceptione ꝑſonaꝝ in executõne iudicij.vtrũ pauper
poſſet pꝛeferri diuiti ex compaſſione. E nõ:videt᷑ ꝑ boc
qð dicit᷑.xxiij.exo.nõ declinabis in iudicium pauperis
Et.xix. leui.iſ 26 cõſideres ꝑſonã pauꝑis.¶¶ Iteʒ Criß.
ꝓ nulla re coꝛrũpamus iuſticia: oĩa ꝓ hac faciamus:
ſiue mops ſiue diues fuerit quis:nõ ꝑſonas attendamꝰ
ſed res ſcrutemur. iuij

Cõtra ecci.iiij. Eſto puſillis miſe⸗
ricoꝛs vt pr. Et.j.yla.Querite indiciũ ſubuenite opꝛeſ
ſo iudic ate pupi 1. C o qð dicendũ ꝙ in indicõ debet
eſſe equitas vt nõ occalſione buiꝰ ꝑſone vel illiꝰ ſit decli
natio a veritate. Aec eſt cõtraꝛiũ qð dicit in eccłiaſtico
vel in yſa. boc em eſt vt inder miſerabiles pſonas tueat᷑
ab oppꝛeſſione diuitũ et potentuʒ. et ſi amoꝛe vel timoꝛe
potenter vel ſola rone pauptatis defuerit pſone que ne⸗
ceſſarie ſunt ad inſtructionem cauſe pauperis et ꝑſone
miſerabilis: iudex er officio tenet᷑ ſubueniꝛc.in veꝛitate
aũt ſinem neutri parti debet parcere.

—1ä11ä1

Deinge quentur S. iij.

acceptione ꝑſone cũ HS honoris.circa qð que⸗ 7 h* S gle,
ritur vtrũ ſit acceptio ꝑſone ſi pꝛelatus malus honoꝛet᷑ og. r=
¶ quod videt᷑ ꝑ hoc quod dicitur a hieꝛo.ſuꝑ olee. In exẽ⸗
plum culpa vehemẽter extẽditur. cũ ꝓ reuerẽtia oꝛdinis
peccator bonoꝛatur.4PBs. Mon poſſumus ob hono⸗
res reuerendos iudicare: quos ip̃i bonoꝛibo reputamꝰ
indignos. ¶ Contra ſuꝑ illud.iiij. tren.facies dñni diui⸗
ſit eos.glo. acerdotes ꝗuis ſint mali.non ſunt tamẽ cõo⸗
temnendi: ſed ille in eis reuerendus eſt atq; colendus a
quo ſunt miſſi.¶¶ Pꝛeterea.cum dicitur in.xx.exo.hono
ra patrem tuum. dicit glo.ꝙ ꝑ patrẽ intelligitur pꝛela⸗
tus. ergo cñ vnuſꝗſq; teneat ad illud pꝛeceptum. tenet
ad exhibitõem honoꝛis ſuo pꝛelato licet etiam malus ſit
Sitr dr ĩ eccłiaſtico. Pꝛeſbitero huilia aĩaʒ tuã.⁊ ali
bi.honoꝛifica ſacerdotes. Ad qð dicendũ.ꝙ honoꝛ ex
hibendus eſt platis rõne qua a wo acceperũt poteſtatẽ
Ad illud aũt qð dic hiero. dicendũ eſt ꝙ hoc intelligi
tur cum ꝗs peccatoꝛ honoꝛat᷑ indebite a maioꝛe a q̊ debe
ret coꝛripi.Vñ dĩc hiero. Epiſcopꝰ ꝗ taliũ crimĩa ñ coꝛ
ri is dicendꝰ eſt canis impndicꝰ ꝙᷓ ebus.

it. magi
queri plato ſeculari.vtrũ ſit acceptio ꝑſone ſi Pplatus ſeri⸗ Prlen
malus ꝓpt᷑ potẽtiã honoꝛet᷑. nõ:videt᷑.dicit em̃.j.pe. „
ij. Serui ſubditi eſtote dñis vris.nõ tm̃ bonis ⁊ mode⸗
ſtis. ſᷣ etiã diſcolis. Et dẽ.xiij.ad ro.vbi loqt᷑ de ptatibo
ſecularibo.cui honoꝛẽ honoꝛẽ.⁊ logꝗt᷑ cõiter de bonis et

ce malis donne reuerentia honoꝛis exhibẽda ell, M⸗

bis et illis. ¶ Contra habet᷑ in.iij. heſter.ꝙ imperato
pꝛeceperat ꝙ dm̃es flecterẽt genua et adoꝛarẽt amon. ſo
lus aũt mardocheꝰ nõ flectebat genua nec adoꝛabat. et
in hoc videbatur cõmendabilis.ſi ergo adoꝛaſſet pec
caſſet indignam ꝑſonam accipiendo. ita nõ videtur pᷣ⸗
latus ſecularis cum malus eſi eſſe honoꝛandus.¶¶ Ad
qð dicendum.ꝙ honoꝛandꝰ eſt licet ſit malꝰ ſed non o
noꝛe vel reuerentia que debetur deo vel cuʒ conſcia di/
ctante contrarium. videtur aũt ꝙ tunc temꝑis hmõi ho
noꝛ deo exbibet᷑ ꝑ hoc ꝙ dicit᷑xiij. heſter.i on lupeꝛ
bia vel cõtumelia vel cupiditate gloꝛie feci boc vt non
adoꝛarem amon. libenter enim pꝛo ſalute iſrahel veſti⸗
gia pedum eius deoſculari paratus eſſem: ſed timui ne

ſoo⸗
il
⸗
el
ſ

18

⸗
ne

cli⸗
o

N àà

vt latxi

bonoꝛẽ dei mei trãſſerrẽ ad hoĩeʒ et nequaqᷓ; quãqꝙᷓ ado⸗
rarẽ excepto deo meo.⁊ dẽ ð adoꝛatõne latrie.talẽ ei vi⸗
detur amon queſiuiſſe ꝑ hoc qð dicit glo.potẽtes ſeculi
qui beneficijs diuina pietate collatis abutẽtes.qͥs cõſoꝛ
tes babent nature: dedignãtur hr̃e cõſoꝛtes gre.et hono
rem et reuerentiã quã ſoli teo debuerũt in ſeſe trãſferꝛe
cotendũt.nõ em̃ hac cõſcia peccauit mardocheꝰ nõ ado
rando ipᷣm licet a rege pᷣceptũ.ſic em̃ habet᷑ in lr̃a pꝛece⸗
ptũ illud ertendebatur ad ſeruos regis qui erant in fſoꝛi
bus pallacij.

nde —§..

vtrum diuites honoꝛãdi ſint ꝓpter diuitias.ꝙ nõ videt᷑

ꝓpter illud qð dicit᷑ ſuꝑ illud.ij.iaco. Qolite in ꝑſonaꝝ

acceptõe ⁊c. Quicũq; diuitẽ ꝓpter diuitias honoꝛat pec
cat. ꝓpterea qui honoꝛat ꝓpt᷑ diuitias:accipit homineʒ

. nõ exr eo ꝙ hõ ẽ:ſ̊ ex rebo adiacẽtibo.̊ talis eſt acceptoꝛ

ſonaꝝ ſicut dĩc greg.q̊ talis peccat.¶ Contra aug.Si
Banc dinantis ſedendi et ſtandi ad honoꝛes eccliaſſicos
referamꝰ:nõ eſt putandũ leue peccatũ in ꝑſonaꝝ acce⸗
ptõne hr̃e fidem in noĩe dñi gloꝛie quis em ferat diuitꝭ⸗
eligi ad ſedem honoꝛis eccłie cõtempto pauꝑe inſtructo
re et ſanctioꝛe: Si aũt qͥttidianis ſenſilv loquit᷑ gs non
hic peccat:&̊ ſi fiat ſermo de honoꝛe publice erxhibito di
uitibo nõ eſi peccatũ.¶.¶ Pꝛeterea.qð nõ eſt peccatũ debe
mus facere ꝓ ſcandalo vitando.ſᷣ ſi diuites nõ honoꝛe⸗
mus ſed eis pᷣferemꝰ pau ꝑesſcandaliʒzant᷑:ꝙᷓ honoꝛãdi
ſunt. ¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ ſi tm habet᷑ intuitꝰ ad diuitias q
tãtomelioꝛ qtoditioꝛ videat᷑:pctᷣm eſt.et ſi de exhibitõne
bonoꝛis eccłiaſtici hoc intelligat᷑.ſic dicit aug.ſi tñ hoc
fiat ꝓ vitatõne ſcandali.ita tñ ꝙ pauꝑ nõ cõtemnat᷑ vel
diues in peccato ſuo nõ foueat᷑:nõ peccat.

—
Ercio querit᷑ qua de cauſa dꝛ acceptio ꝑ⸗
ſonarũ.ſi em̃ ꝑſona attendit᷑ hic ᷣm ca q̃ bedee
ArA α

adiacent homiĩ.ſic̃ dĩc gꝛeg.ĩ omel.de filio
reguli et ſeruo cẽturionis.et ſuꝑ illud luc.
cni multũ datum eſt multũ queꝛet᷑ ab eo. dicit li.moꝛal.
xxv.plerũq; hoĩem nõ ex eo ꝙ ipᷣe:ſed ex hbis q̃ circa ipʒ

ſũt veneramur.cũq; nõ intuemur ꝗd ipe ſit ſed ꝗd poſſit
in acceptõne ꝑſonaꝝ nõ ex ꝑſona ſed ex rebo adiacẽtibo

ducimur. ſm hec potẽtia:diuitie.et oĩa hmõi dicũt᷑ adia-
centia et penes omia dicit᷑ acceptio ꝑſonaꝝ.Si vo aliq̃
iſtoꝝ dicũt᷑ eſſe adiacẽtia et alia nõ.que poteſt eſſe rato
cum poſſint eſſe et abeſſe tanq extrinſecꝰ cõtingentia et

bona foꝛtune dicũtur. Et ſicut pt̃as dat᷑ a dño:ita 2 di,

itie dantur a dño et alia bona que dicũtur foꝛtune. Et
ſicut honoꝛaꝛi pt᷑ dñs in bono potẽtie dato:ita ĩ bono di

nitiaꝝ. et ſic in alijs bonis.Cum g nõ dicat᷑ acceptõ ꝑ⸗
ſone ſi honoꝛat᷑ deus potẽs in homie potente:ſic nõ dice
tur acceptio ꝑſone ſi honoꝛet᷑ deus diues in hoĩe diuite
et deus nobilis in homie nobili.¶ Ad qð dicendũ eſt.
ꝙ aliter dicendũ ẽ d poteſtate et de diuitijs ⁊ hmõi bo⸗
nis foꝛtune.ꝑ poteſtatem em̃ gerit homo vicem dei.et ſi⸗
ne poteſtate oꝛdinata nõ regitur vniuerſitas: et ideo ei
Eſe debetur reuerentia.diuitie aũt quaſi ex quadã vſur
patione ꝓuenerunt ſᷣm ꝙ dicit hiero. Omnis diues eſt
iniquus vel beres iniqui.ex lege em nature om̃ia erant
cõmunia. Eſt tñ conſiderare poteſtateʒ dupliciter vł in⸗
tum oꝛdinata eſt ſub deo.vel m̃ inqᷓtum eſi ſuꝑ bomi
nes. Si vltimo mõ vanitas eſt in poteſtate ſicut in di/
nitijs.et illo mõ poſſet eſſe acceptio ꝑſone. Ad illð po
qð obijcit᷑ ꝙ vtrobiq; deus pt᷑ honoꝛari ĩ bonis ſuis.di⸗
cendum eſt ꝙ honoꝛ quo honoꝛatur deus in donis ſuis
non eſt acceptio ꝑſone:ſed honoꝛ quo honoꝛatur perſo⸗
na ratione adiacentium ſibi non relatione ad denm.

(Membꝛũ quartuʒ

cxxxvij.

Varto queritur quare ita ſpãliter remo⸗
uetur ple Snar acceptio a deo in ſacra ſcri⸗
ptura.Dicit᷑ em̃.ij.ad ro.Non eſt ꝑſona/
rum acceptio apud deum. et loquitur ibi
iudeo et greco.Silr ad gal.ij.dicit᷑ deus ꝑſonã non
accipit.et loquitur ibi de dno et ſeruo.et idem dicit᷑ vl.
ad eph. Sitr dr.j.pe.j.Sine acceptõe iudicat.⁊.x.act᷑.
nõ eſt ęꝑſonaꝝ acceptoꝛ deus.nõ eſt ergo acceptõ ratone
ritus vel conditõis et alioꝝ que ſunt circa ꝑſonã. SPõt
ergo queri quare tanta laus attribuitur deo in ſcriptu⸗
ris rõne buiꝰ conditõis:cũ tñ in quibuſdam videat᷑ cõ/
trarium.elegit em̃ ꝓpłm iſrabeliticuʒ ſicut habet᷑ in.vij.
deut. Te elegit dñs deꝰ tuus vt ſis irud renkieni
elegit etiam qnoſdam filios patriarchaꝝ.quoſdam re⸗
pꝛobauit.quibuſdam etiam pꝛedicauit et quibuſdã nõ
ergo videbat᷑ ꝑſonaꝝ acceptoꝛ.¶ Ad qð dicendum eſt
ꝙ duplex eſt iuſticia:ſeueritatis et liberalitatis. Juſti⸗
cia aũt liberalitatis magis ꝓpꝛium eſt diuine bonitatis.
buic aũt oꝑpoonitur acceptio ꝑſone.quia ergo tim deꝰ cõ⸗
mendatur ĩ iuſticia liberalitatis: ꝗꝓpter hoc remouetur
in ſacra ſcriptura ab eo acceptio perſone. Juſticia autẽ
liberalitatis deſcendit in omnes.et rõne ſexus et rõne
ↄditõis.et rõne ritꝰ.iõ dꝛ.iij.ad gał.i 2õ ẽ iudeꝰneq; gre
cꝰ⁊ nõ ẽ fuus neq; liben nõ ẽ maſculꝰ neq; femĩa oẽs vos
eſtis vnũ ĩ głia ihu.et.iij.ad colocen. Induẽtes hoĩem
nouũ ꝗ renouat᷑ ĩ agnitõe dei ᷣm imaginẽ eiꝰ ꝗ creauit
eũ vbi nõẽ cule et femia gẽtilis et iudeꝰ circũciſio 2
p̃puciũ.barbarus et ſcita.Fuus et liber.ſᷣ oĩa ĩ oĩbo.Et
ad thi.ij.q̊ ẽ bonũ et acceptũ coꝛã deo ſalutari nr̃o.ꝗ
oẽs hoĩes vult ſaluos fieri et ad agnitõem veritatis ve⸗
nire.eſt g̊ qtũ in ipᷣo eſt liberalitas in omes deſcẽdens.
M aũt dẽ eſſe electio dina quoꝛũdã vel rõne gentis vel
ꝑſone.hoc eſt ex gratia et nibilominꝰ ex puiſione occul⸗
tiſſimoꝝ meritoꝝ:qͥ̊ꝝ tñ meritoꝝ ẽ pꝛicipiũ gr̃a licet li⸗
berũ arbitriũ cooꝑat᷑. Dic etiã aug.ꝙ volũtas dĩna e
rõe ẽ:cuiꝰ tñ rõis altitudiĩeʒ ignoꝛas apls exclamat di⸗
cẽs.O altitudo di.ſa.⁊ ſcĩe dei ⁊c.dicẽdũ .ꝙ ĩ hmõi ele
ctõe nõ ẽ acceptõ ꝑſone.nõ em ẽ ꝓpt᷑ cãm indebitã.̊ cuʒ
oẽs deſcẽdẽtes a maſſa peccatrice:de iuſticia poſſent oẽs
dãngꝛi:ex gꝛa ẽ.ſ.ẽtuita boĩtate ꝙ qdã eligũt᷑.ex iuſticia

ðvᷣo ditut᷑ repꝛobari.bonũ a deo ẽ.malũ vo ab homiĩe.

¶ Nueſtio. cxxxvii.de pec

cato ↄſenſꝰcꝰgra q̃rit᷑ de ↄſcia recta et erronea ⁊ pplexa

Onſequenter poſt

tractatũ de pcro cogtõis ⁊ iudicij dicẽ⸗
dũ ẽ de pcto ↄſenſꝰ.ↄſenſꝰ em̃ ſegꝗt᷑ indi⸗
ciũ:iudiciũ vᷣo cogitatõzʒ (Pꝛĩo g dicẽ 8
d ſit ↄſenſo 2 q̃ dr̃e ↄſenlꝰ. Scðdo cuz
ſit duplex ↄſenſꝰ vtꝝ ſᷣm vtꝛũq; ſit moꝛtale pctʒ.an veia
le aliqñ. Lercõ ſi ↄſeſꝰ ẽ moꝛtale pct᷑ʒ cũ ẽ ↄ oſcĩaʒ rectã
qrẽdũ ẽ de his q̃ ſpectãt ad ↄſciaʒ ꝓut aliꝗd fit ð ↄſciaʒ
fto qd agedu ĩ ꝑplexitate ſciel ſiẽ aliq ꝑplexiias.
Nẽbruũ pꝛimnũ
Iffinitur aũt ſic conſenſus a beato berñ.
Conſenſus eſt mòtus voluntatis ſponta⸗
neus vel matus animi liber ſui.nibil em̃
ita eſt in poteſtate animi ſicut conſentire
vel non conſentire.Suppoſita hac ratione attendenduʒ
eſt ꝙ duplex eſt conſenſus.Eſt conſenſus in opus.et cõ
ſenſus in delectationem. ſicut dicit aug.in li.de tri. Cõö⸗
ſenſus enim aliquando ſola animi delectatione conten⸗
tus eſt.ſuperioꝛis vo auctoꝛitate conſilij membꝛa reti⸗
nentur.vt non exhibeantur mem bꝛa iniquitatis pecca
to. Eſt iterũ conſenſus vt ſi poteſtas ſit. ꝙ etiam opere
compleatur. Poteſt queri vtrum conſenſus ſit rationis
aut voluntatis.Et videtur ꝙ ſit rationis.ꝑ hoc quod di

cit augu. in li. de tri. ꝓſuperioꝛ poꝛtio rationis eſt que

A étαναρ

Lxvn/

ſe ANNnοαα

ſuꝑnis cõſpiciẽdis et cõſulendis inhereſcit.huiꝰ aũt eſt
diſcernere faciendũ:et cõſentire vt fiat. cõſenſus ẽ ipiꝰ
rõnis. Eli rant eſſe ißius volũtatis ꝓgter ſupᷣdictam
berñ. rõne i. Et dicegu ẽ. ꝙ vtriuſq; Fm ꝙ dic berñ.
cõſenſus òb voluntatis mm amiſſibilem libertatẽ. et rõis
indeclinabile indicium li.bicitur âr: liben ꝓpter volun⸗
tatem: iudex ſui ꝓptey. rõem. ¶ Queritu etiã ſi cõſenſꝰ
ſit ſuꝑioꝛis ꝑtis nisau inferioꝛis aut vtriuſq; ſet vi⸗
cætur eẽ inferioꝛis ꝑtis.cõſenſus em̃ cõtentus ſola dele⸗
ctatöne aĩmi.eſt inferioꝛis ꝑtis rõis.&̊ cõſenſus dicitur
inferioꝛis ꝑtis.¶ Oꝛeterea.eius eſt conſentire illecebꝛe
carnali.¶. aũt ſit ſuꝑioꝛis ꝑtis habet᷑ ꝑ hoc qð dicit
aug. eius em̃ eſt cõſentire inferioꝛi ꝑti rõnis vel nõ con
ſentire.tenet em̃ locũ viri:eius etiã eſt ꝑ voluntatẽ coꝛꝛ
bere vel nõ cohibere mẽbꝛa.ergo penes ipᷣam reſidet pꝛi
cipaliter conſenſus. (28 concedendũ eſt. vtriuſq; em̃
eſt decernere.vtriuſq; eſt conſentire.in vtraq; em̃ conſti
tuitur pctm:ſ differeter ſicut dic aug:in li.de tri.et reci
tat illud magiſter in li.ſentẽtiaꝝ.

MWembeum ſecundum

Ecundo queritur cũ ſit duplex cõſenſus.
vtrũ ſm vtrũq; ſit moꝛtale pcẽm an venia

pte. ꝑ h̊ qd dic aug. Si cũ cogitatõe mẽs
oblectat᷑ illicitis.nõ tecernẽs eẽ faciẽda:tenens en 2 vol
uens libẽter.que ſtatim vt attigerũt aim reſpui debuer̃t
nõ negandũ ẽ eẽ pctz. ſ̊ longeminꝰ ꝙ; ſi oꝑe ſtatuat᷑ im⸗
plendũ.et ideo de talibo cogitatõibo venia ẽ petẽda pe⸗
ctuſq; ꝑcutiendũ atʒ dicendũ dimitte nobis debita nr̃a.
ſed ad venialia quedã pcta delenda dicit᷑ valere oꝛo dñi
ca.eſt ̊ hmõi veniale pcrm.¶ Sed videt᷑ cõtrariũ ꝑ hoc
qð ſubiũgit aug.vna ꝑſona vnuſq; homo totꝰ damnabi
tur niſi hecque ſine volũtate ꝑpetrãdi.ſi tñ cũ volunta⸗
te aim talibo oblectãdꝗ ſolius cogitatõis ſentiũtur eſſe
pcet̃aꝑ mediatoꝛis gram remittãt᷑.ſᷣ damnatio nõ ẽ niſi
ꝓ moꝛtali pcto.ꝗ̊ huiꝰ fit moꝛtale pctm.4.!. Silr pᷣmittit᷑
ibidẽ ſi mulier ſola cibũ edidiſſʒ illicitũ.ſola moꝛtis ſup⸗
plitio plecteretur.nõ ita dici pt᷑ in homie vno.ſi celectateib

bilins illicitis a quibo ſe cõtinuo debet auertere:cogita⸗

tio libẽter paſcat᷑ ſola.nec faciẽda decernãtur mala:ſed
tm̃ in recoꝛdatõe ſuauiter teneãtur.q̃ſi mulierẽ ſine viro
poſſe damnari.ex quo accipit᷑ ꝙ ꝓ hmõi pcto debet᷑ dã⸗
natio.damnatio aũt nõ ſolet accipi in ſcriptura niſi pꝛo
moꝛtali pcto.̊ hHinõi ẽ moꝛtale pctm. ¶¶ Item in ſuꝑioꝛi
ꝑte rõis queri?᷑ vtrũ fiat veniale pctm.qð nõ videt᷑. In
illa em̃ ꝑte eſt cõſũmatio pcti.cõſũmatio aũt pcti eſt cuʒ
eſt moꝛtale pct᷑ʒ.& in illa ꝑte eſt tm̃ moꝛtale pctm.¶ Pꝛe
terea.magr in li.ſen. Si aſſit plena volũtas ꝑficiẽdi.vt
ſi aſſit facultas ad effectũ ꝑducat᷑viꝛ mãducat qꝛ ſuꝑioꝛ
ꝑs rõnis illecebꝛe cõſentit.tũc ẽ damnabile et graue pecc
ſuꝑioꝛi & ꝑte tm̃ videt᷑ eſſe dꝛñtia moꝛtalis pcti.
t

Ad qð dicẽdũ ꝙ et ĩ inferioꝛi ꝑte pꝑt᷑ eẽ.et moꝛtale pec
u et denialeſen nes oblectat᷑ in cogitatõe ĩ illicitis.ñ
decernẽs tñ eẽ facieda ſed repellit᷑ a ſuꝑioꝛi ꝑte rõis ve⸗
niale eſi.et in remedium huiꝰ pcti valet tonſio pectoꝛis
cum oꝛõne dnical Si aũt ꝓgrediat᷑ vt nõ a ſuꝑioꝛi paꝛte
poſt deliberatõem ſuſficiẽtem non cohibeat᷑dẽ moꝛtale
pctm:qñ verſatur delectatio circa genus moꝛtalis pcti.
et hoc mõ intelligit᷑ illud ꝙ mulier nõ ſine viro danat᷑.
Yam em̃ ẽ cõſenſus ſuꝑioꝛis ꝑtis vere vel interpᷣtatiue.
difficilimũ tñ ẽ in hac ꝑte fines venialis pcti ⁊ moꝛtalis
diſtiguere ĩ ſubiecta materia.et iõ volebat aliꝗ diceꝛe q;
dũ eſt ↄſenſus ad delectãdũ.et nullatenꝰ ad ꝑpetrãduʒ
oꝑe:eſt veniale petm.oãnatõʒ vᷣo exponebat viri cũ mu
liere ꝑ puĩtõʒz in huiꝰ.vt puniẽda ſit ſuꝑioꝛ ꝑs in pñti ſi
ne pena tꝑali:qꝛ nõ cohibuit delectatões ĩferioꝛis ꝑtis
ſicẽ buit tũc aũt danat᷑ vir cũ muliere dãnatõe moꝛta⸗
lis pcti: cũ adeſt cõſenſio male vtẽdi rebo q ꝑ ſenſuʒ coꝛ
poꝛis ſentiũt᷑ et decernit᷑ pctm vt ſi poteſtatis ſit oꝑe cõ⸗
pleatur.tunc em̃ eᷣm aug.mulier intelligẽda eſt dediſſe

tur de ſuperioꝛi ꝑte rationis.dicendũ eſt.ꝙ aut ſuperioꝛ

do mem bꝛa moꝛtale eſt peccatũ

damnabile et graue eſt peccatum. .

le aliqũ.Et videt᷑ ꝙ veniale ſit ĩ inferioꝛi Pleri

Que

=
.

⸗ „

viro ſecũ ſimul edẽdũ illicitũ cibũ.4 Ad illud q abijei

pars rationis verſatur circa genꝰ venialis pcti.aut cir⸗
ca genus moꝛtalis pct᷑i. Si verſatur circa genus venia⸗
lis peccati.vt ſi conſentit non cohibendo ſe ab oioſo ſer
mone vel facto: eſt veniale peccatuʒ. ſi verſatur circa
genus moꝛtalis peccati conſentiẽdo vt fiat.nõ cohiben⸗
2 rcatu5 aüt dicit aug. in ſu—
perioꝛi parte eẽ damnahile et graue peccatum.intelligi
tur per quandam coartationem circa genus moꝛtalis.
hec em̃ nomie illicitoꝝ intelligunt᷑ et qꝛ circa iſta erat.

differentia ſenſualitatis inferioꝛis partiset ſuperioꝛis
m veniale et moꝛtale.Qam in ſenſualitate veniale ti ⸗
. . . . . . . — NR; = ,
in inferioꝛe veniale et moꝛtale.in ſuperioꝛe moꝛtale tin ⸗⸗ S
ſicut dicit magr in li.ſen.ideo ĩ ſuꝑerioꝛi parte dixit tm̃ S .
. 7 1

Membzütercium AA
Ercio q̃rit᷑ de cauſa peccati interioꝛi moꝛ⸗ .
talis.que eſt qñ aliquid fit ĩ cõſenſu cont᷑
conſciam rectà. Et ad hmõi explanatõem
Paiꝛimo queritur vtrũ cõſcia liget ſiue ſit
recta ſiue erronea.Secũdo vtrũ magis liget ꝙ; pᷣceꝑtuʒ
pꝛelati vel non. Lercio circa que liget et circa que non.
an circa omia.Quarto vtrũ meritũ ſit in agendo Fᷣm co
ſciam ſicut demeritũ in agendo contra conſciam. Quin
to verumin omni peccato ſit fieri cõtra conſciam.

¶Articulus pꝛiuus
D pꝛimũ ſic dicit damalſ.ꝙ conſcia eſi lex in: Mt q Ek
tellectus nr̃i.ſed lex intellectus nr̃i dictat eeẽ &f
Afaciẽdũ qð eſt faciendũ.et qð nõ eſt faciendũ
ictat nõ eſſe faciendũ.cum ergo lex liget:conſciẽtia li⸗
gabit. ¶ Pꝛeterea.ſuꝑ illud.ij. ad Ro.cum gentes que
legem nõ habent naturaliter ea que legis ſunt faciunt.
glo. etſi nõ habent legem ſcriptam: habent tamen legezʒ
naturalem. qua quiſq; intelligit et ſibi conſcius eſt ꝗd
ſit bonum et quid ſit malum. et ſicut ſcia ligàt ipᷣm intel
lectum ad eęa que egrediuntur a pꝛincipio ſcibili:ita cõ
ſcientia ligat intellectũ pꝛacticũ ad ea que ſciũt᷑ ab ipſo.
Er conſcĩa eſt iudex ſicut habetur.vij.ecci.ſuꝑ illud
Scit em̃ conſcia tua.Judex aũt ligat illũ ſiue obligat ꝗ
ſubeſt iudicio ad faciendum quod iudicatum eſt.̊ con⸗
ſciẽtia ligat ad id cuiꝰeſt conſciẽtia. Item.xiiij.ad ro.

Vechfs

om̃e qð nõ eſt ex fide peccatũ eſt.et exponitur qð eſt con
tra conſciam. ergo conſcia obligat ad nõ facienduzʒ ſi=r
ad faciendũ.¶ Item oꝛig.ſuꝑ illud.Deſides aias aſtri
git aplus vt nibil ſine fide agant vel dicant vel cogitẽt.
ſi ergo fides eſt conſcĩa nibil agendum vel dicenduʒ vel
cogitandum eſt niſi m conſciam.ergo conſciẽtia ligat.

QAuenturetigz ge „H. f.
6ſcientia erronea ſi ipᷣa obliget.qð videt᷑ ꝑ hoc qð dici
tur in glo.ſuꝑ illud.Om̃e qð nõ eſt ex fide ⁊c. Om̃e qð
ad cõſciam ptinet.ſi aliter fiat:dicit eſſe pctm. q;uis em
fiat qð bonũ eſt.etſi nõ eſſe faciendũ credat᷑ vel nõ ſit fa
ciendũ vt fit.pctm eſt.̊ conſcia erronea etiã obligat.co⸗
ſciẽtia em̃ erronea eſt que dictat de faciẽdo nõ eẽ faciẽdũ
yItem ſicut dꝛ. j.ad coꝝ.viij.quidam cum conſcia ydo
li.q̃ſi ydolaticũ maducabant.et conſcia ipoꝝ cũ eẽt ifir
ma polluebat᷑.ſ̊ nõ eſt pollutio niſi ꝑ petm. hoc aũt non
erat qꝛ comedebãt ydolaticũ:ſᷣ qꝛ conſcia dictabat ydol
eẽ cõſecratũ.dictabat ergo conſciĩa nõ eſtlicitũ.qð erat ĩ
ſe licitũ.et iõ peccabãt ſic faciẽdo.ergo conſcia erronea
ligabat.(¶ Contra conſcĩa eſt in ratione.ratio aũt con
ſiliaria eſt voluntatis.conſilium aũt nõ eſt obligatoꝛiũ
ergo conſcientia ſᷣm quam foꝛmatur conſilium nõ obli
gat.¶ Itez conſcientia aliquãdo foꝛmatur ex oppinatis.
opinio vᷣo ad vtrq; partem ſe babet.Eſt em̃ opinio ve⸗
ra et falſa.vera etiam eſt poſſibilium aliter ſe habere.
conſcientia non eſt obligatoꝛia.cum non fundetur ſuꝑ

ti
ſer

z Nle
N

2R e⸗
An

1* „ . .

ſS vef
S Do e &†

R lif

re certa ſemꝑ ¶ Item peccatũ eſt dictũ vel factũ vel ↄocu⸗
pitũ cõtra legẽ. ergo nõ eſt peccatũ facere cõtra cõlciam
krrones lS vpo dicat᷑ ꝙ cõſcia erronea eſt lex illi cuiꝰẽ
conſcia. Contra omis erroꝛ ẽ dimittẽdꝰ. ergo illa ↄſcĩa
erronea eſt dimittenda. erronea em̃ conſcia dictat petm
faciendũ.ſᷣ nullus tenet᷑ ad peccatũ faciendũ:ĩmo tenet
ad nõ faciendũ.ergo tenetur ad non faciendũ qð dictat
conſciĩa ranear Bo qð dicendũ.qꝙ ſunt quĩq; geneꝛa
operũ.quedã ita bona ꝙ nullo malo fine fieri poſſunt.
vt diligere deũ pter ſe. Et ſunt quedã ita mala vt niło
fine bono fieri pñt:vt fomicari et mẽtiri et hmõi.Sunt
aũt alia hmõi oꝑa que bona ſunt in genere et pñt tñ fie⸗
ri malo fine.vt dare elemoſinã qð pt᷑ fieri cauſa inanis
gloꝛie. Sunt alia que ſunt mala in genere vt ire ad lu⸗
panar qð poteſt fieri bono fine ad coꝛrectõem ſcʒ foꝛni⸗
carie. Sunt aũt quedam indifferẽtia oĩno. In pꝛimis ꝗ
duobo ligat conſcia ad faciẽqũ id qð faciendũ eſt: et non
faciendũ qð non eſt faciendũ.jn alijs aũt nõ ligat oſcia Ses ſe
ſm ꝙꝙ eſt lex intellectus nr̃i:niſi quatenꝰ ad iſta reducu
rvt ligat ad dandũ elemoſinaʒ cũ foꝛmatur debitis
circũſtantijs.et ad nõ eundũ ad lupanaꝛ cuʒ attenditur
ſcandalum. Ad indifferẽtia vᷣo oĩnoligat/conſcia vᷣo er
ronea nõ ligat quo ad duo pꝛima mẽbꝛa ſᷣ erroꝛ conſcĩe
eſt deponendꝰ. Si em conſcia dictat aliqð faciẽdũ ↄtꝛa
legem dei:deponẽda eſt:et abſoluit᷑ bõ ab hmõi vinclo.
n alijs aũt etſi cõſcia erronea iniꝙtũ erronea nõ ligat:
ligat tñ ſub rõne conſcie dum nõ deponitur.ad hoc aũt
pꝛicipaliter ligatur hõ vt erroꝛ deponat᷑. ¶ Ao obiecta
eꝛgo reſpõdendũ eſt.ꝙ conſcia licet ſit i rõe que cõſilia⸗
ria eſt volũtatis.cõſiliũ at᷑ nõ ſit obligatoꝛin: nibilomi
nus tñ conſcia recta obligat.qꝛ ipᷣa determinat quid eſt
eligendum vel nõ eligendũ rõni quid eſt faciẽdũ vel non
faciendũ voluntati.vñ eſt circa pcepta vel ꝓhibita vł qᷓ
ad illa quodãmõ reducũt᷑ ſub aliqua generalitate.ꝙ at᷑
dicit᷑ ratio cõſiliaria nõ ꝓpter aliud eſt niſi qꝛ non cogit
voluntatẽ et quo ad hoc nõ dicit᷑ ↄſiliũ obligatoꝛiũ.i.cõ
pulſiuuzʒ:eſt tamen obligatoꝛium vt ſi nõ fiat peccetur.
¶ Ad vm vo dicendũ ꝙ conſcia licʒ aliqñ ſoꝛmaretur ex
oſłpinatis.ex ꝑte aũt opinionis ſolũ nõ obliget: obligat
th ex ꝑte ſciẽtie ↄiuncta ſibi opinione.vt ſcientia ẽ.i.cer
te acceptõnis ꝙ blaſphemus ẽ duriter caſtigandꝰvł ſᷣm
legem veterẽ interficiẽdus.opinio aũt adiũgitur ꝙ iſte

ex ꝑte ſcie cũ opĩone.et bec pt᷑ dici conſcia.¶ Ad illð vᷣo
qð obijcitur tercio et quarto de erronea conſcia ꝙ; non
obliget. dicengum eſt. ꝙ hoc eſt ex parte erroꝛis.et non
ex parte conſcie cum eſt de his que videntur indifferen⸗

Articulus ſecundus

Ecundo queritur vtrũ conſcientia magis li⸗
get q; keccepttn Pꝛela vel nõ/ Et videtur ꝙ
ſic.qui em̃ ↄtra conſciam facit edificat ad ge
nnã. ꝓ nullo aũt pᷣcepto p̃lati debet quis facere quod
ediſicet ad gehennã.ergo magis ligat conſcia qᷓ; pꝛelatꝰ
¶WItem conſcia iudex eſt ſicut habetur ſuꝑ illð. vij. eccĩ.
Scit em conſcia tua. cõſciẽtia aũt tua recta nullũ habʒ
iudicem ſupꝛa ſe pꝛeter deum.pꝛelatus vᷣo poteſt habeꝛe
iudicem ſupꝛa ſe alium a deo.ergo conſcientia recta eſt
ſuperioꝛ iudex qᷓ; pꝛelatus. ergo magis obligat.manda⸗
tum em̃ ſuperioꝛis plus eſt obligatoꝛium q̃ᷓ a I;
C

inferioꝛis.immo abſoluit a mandato inferioꝛis.Cõ
tra.xriij. math. Suꝑ cathbedram moyſi ſederũt ſcribe et
pharilſei omia que dicunt facite.hoc autẽ non intelligi
niſi de his que non ſunt contra deum.ſi ergo non ſunt
contra deum: ſtandum eſt mandato ſi uperioꝛis. ergo in
indifferentibo nõ eſt credendum conſcientie ſi iubeat cõ⸗
trarium. ¶¶ Item. xiij. ad Ro. om̃is aĩma ſublimioꝛibo
pote ſtatibus ſubdita ſit.glo. mandatum ſuperioꝛis ab⸗

ſoluit a mandato inferioꝛis.pꝛelati autem ſpirituales

ſit blaſphemꝰ.ex ꝑte opinionis ꝑ ſe nõ eſt obligatio:ſed — .

.cxxxvij.

pꝛeſunt ipis animabus ſubditoꝛum.vlt.ad bebꝛe. Ipſi
em̃ peruigilant rationem reddituri de animabus vris.
ergo pꝛeſunt conſcientijs.ſi ergo conſcientia dictet con⸗
trarium in his que pꝛecipit pꝛelatusin indifferentibus
obediendum eſt magis pꝛelatis.ergo magis ligat pꝛela
tus q; conſcientia.¶ Ad bhoc dicendum.qꝙ obedienduzʒ

eſt magis pꝛelato qꝙ; conſcientie in hmõi.Ande glo.ſup h oy ve ⸗

illud.xiij.ad Ro.i on ſolum ꝓpter iram pꝛincipis vel
dei vitandam.ſed etiam pꝛopter conſcientiam ſcilicʒ vt
munda ſit mens noſtra.ergo conſcientia oꝛdinat ad G;
ꝙ obediamus pꝛelatis in indifferentibus. de talibo em̃

Kf -‚

preſte d

loquitur apoſtolus.loquitur em̃ de diſcernentibus ci⸗ Ekrmeluf vdeli,

bos conſequenter et de his que debentur pꝛelatis/ Alit᷑
tamen eſt in ſecularibo et religioſis.ſeculares debent ſe
qui ſententiam pꝛelatoꝛum in his que ꝑtinent ad cathe

dꝛam. ſicut.xxiij.math.ſuper illud.que dicunt vobis fa⸗

cite ⁊c.religioſi ᷣo qui renunciauerunt pꝛopꝛie volunta
ti et pꝛopꝛio ſenſui:tenentur ſequi mandatum ſuperio⸗
ris in his que non ſunt pꝛecepta vel pꝛohibita econtra⸗
rio a deo vel in regula quam pꝛofitentur.vel in conſtitu⸗
tionibus obligatoꝛijs ad culpam que fiunt ab eccleſia
ſuper ipſos vel a capitulo generali cum conſenſu pꝛela⸗
toꝛum. cauere autem debent pꝛelati ne indiſcrete pꝛeci⸗
piant pꝛopter periculum conſcientiaruʒ.¶ Ao obiectũ
autem in contrarium dicendum eſt.ꝙ ſicut qui agit cöo⸗
tra conſcientiam edificat ad gehennam:ita qui agit cõ⸗
tra diſcretum mandatum pꝛelati edificat ad gehennã.
conſcientia autem ſubditi debet foꝛmari ſᷣm diſcretionẽ
pꝛelati in dubijs.pꝛelatus vo non tenetur foꝛmari in
agendis pſᷣm conſcientiam q;dtumcunq; ipſius ſubditi.et
ideo ſtandum eſt mandato diſcreto ipſius pꝛelati. hec
enim dictat conſcientia. Ad ſecundum vᷣo dicendum.
ꝙ licet conſcientia ſubditi ſit iudex.non tamen eſt iudex
immediate ſub deo niſi quo ad ea que pꝛecipit vel pꝛo⸗
hibet deus.habet em̃ pꝛelatum ſupꝛa ſe: ſᷣm cuius di-
ſcretionem foꝛmari debet.ꝙ autem dicitur conſcientia
iudex quo iudice nemo abſoluitur.ĩtelligendum eſt de
illa conſcientia que arguit hominem in pꝛeſenti et con⸗
demnat in futuro.ſcdᷣm enim libeꝛum conſcientie redde
tur iudicium.

Articulus tercms

Ercio queritur circa que liget conſcientia et
1 circa que non. an ciꝛca omnia: Et videtur xbair *
Vconſcientia non liget circa indifferentia. con
ſcientia em̃ eſt lex intellectꝰ nri ſiue mẽtis nr̃e.lex auteʒ
mẽtis nr̃e determiĩata eſi circa faciẽda et nõ faciẽda.ſᷣm
illas regulas.qdð tibi nõ vis fieri ⁊c.⁊ iterũ qð tibi vis
fieri hoc idem alij facias.̊ conſcia determĩat᷑ circa ea q
ſunt determĩate bona vel determiare mala. ſ̊ indifferen &ασ
tia inqtum bmõi nõ ſunt talia. circa indifferẽtia ꝓut
hmõi ſunt.nõ ligat conſciĩa niſi inqᷓtum reputantur faci
enda vel nõ faciẽda.ſed hec reputatio erroꝛ eſt quidam.
erroꝛ aũt non obligat ſimpliciter: ergo nec conſcientia M
ratione ſui.ſed ratione exterioꝛis ſuꝑadditi obligat cir ſłꝑ re
ca indifferẽtia. Pꝛeterea.aliqua ſunt licita que nõ ex
pediũt.ſicut licitu eſt p̃dicatoꝛi acciꝑe ſumptꝰ ab his ꝗ/
bus pᷣdicat.aliqñ aũt nõ expedit.conſcĩa ergo aut ẽ tm̃
licitoꝝ et illicitoꝝ.ant etiam exꝑedientiũ et nõ expediẽ
tium. Oꝛ ſit licitoꝛum et illicitoꝛum videtur ꝑ hoc ꝙ hec

Dol e .

t

ad legem nature pertineant. & autem ſit erpedientinz

et non expedientium videtur per hoc quod dicit apoſto

lus.j.ad coꝝ.viij.loquẽs de illis qͥꝝ conſcia ledebat᷑ cir

ca nõ expedientia:licet eſſent in ſe licita.ergo ↄſcia non
tm̃ reſpicit licita et illicita.ſed etiã erpedientia et ſibi op
poſita E qð dicendũ eſt ꝙ conſcia nõ ligat ad indif
ferẽtia ꝓut hmõi.ſed ad indr̃a ſub rõe differẽti bonoꝛ FAn—
diffinite vel maloꝝ diffinite.hoc em̃ noĩe ſcie impoꝛtat᷑.
nihilomiꝰtñ dicit᷑ eẽ circa indifferẽtia ĩ genẽ ſno⁊ ita ſu
pꝛadictũ ẽ.q¶ Ad ſcdᷣm do dicendũ eſt.q cõſcia ẽ licitoꝝ
ſimpliciter et illicitoꝛum et expediẽtiuʒ vel non expedi⸗

—

—

—
AANDOE

△ͦ

entiuz. que dicũtur licita et illicita in ſuo genere oĩa em̃
aliquo mõ ad legẽ mẽtis reducũtur.ſic em illð qð eſt cõ
ſiliũ in caſu pt eſſe pceptũ.licʒ nõ ſit gener aliter pᷣcepiũ
ſic etiã illud qð nõ erpedit ꝓ temꝑe et loco dicit illicitũ
licet nõ ſit ſimpliciier illicitũ.

¶Articulus quartus

Uarto querit᷑ vtrũ merituz ſit in agendo ſm
ↄſciam.ſic eſt demeritũ in agẽdo ↄtra ↄſciaʒ

Et videt᷑ nõ. xiiij· ad ro.ſuꝑ illud.om̃e q ebe e, I

Hnð eſt ex fide pctm ?. glo. axparet ꝙ licet ome qð nõ ẽ er
fide ſiue cõtra ↄſciaz ſit pctm: nõ tñ om̃e qð er ſide ſiue
qð ᷣm cõſciam agit᷑ eſt bonuʒ. ex quo accipit᷑ ꝙ nõ om̃e
ds m cõſciam agitur eſt bonũ.¶ Cõtra fides dicit᷑ eſſe
cſr fundamẽtũ operũ et ſolũ bonoꝝ.illud ergo qð erit ex fi⸗
Etteerit bonä.⸗C
Wa d et deſtruẽdo. Qd em fit cõtra ↄſciam perm eſt ſiue de
i meritoꝛiu. nõ tñ ome qò fit m ↄſcĩam eſi bonũ et meri⸗
toꝛiũ.fieri em̃ ſᷣm ↄſciam eſt.cũ credit᷑ eẽ bonũ quod fit.
Boc aut nõ ſufficit ad eſſe bonũ. mali ant ſum ſufficiẽs
pꝛincipiũ:boni aũt nõ ſumꝰ ſi ufficiẽs pꝛincipiũ.ſumitur
tñ equiuoce conſciẽtia. ſi em dicat conſcia ꝓ lege mẽtis
nr̃e. ᷣm hoc qð fit ſn conſciam eſt bonũ.nõ tñ ſequitur
ꝙ ſit meritoꝛiũ:meritũ em̃ requirit gram ad hoc ꝙ opꝰ
ſit meritoꝛiũ.hoc aũt nõ eſt niſi a deo/et ideo agere ᷣm
conſciaʒ nõ ſufficit adeſſe meritoꝛiũ: licet ſufficiat adeſſe
bonum bm hunc modũ. Si vo ↄſciẽtia dicatur ſᷣm extẽ
ſionem vocabuli ad credulitatem de agendo vel nõ agẽ⸗
doꝛbm boc nec agere ᷣm cõſciĩam ſufficit adeſſe bonum
nec adeſſe meritoꝛiũ.agere vᷣo cõtra cõſciam ſufficit ad⸗/
eſſe malũ et ad eſſe demeritoꝛiuzʒ. deeſt em̃ vna conditio

boni vl meritoꝛij.
Vinto queritur vtrũ in om̃i pcto ſit fieri cõ⸗
tra cõſciam.qð videt᷑. In omi em̃ pcto actu⸗
— ali fit malũ.de ipo em̃ pꝛimo motu dẽ qð no
lo hoc ago.et ita ↄtra legẽ mentis agit᷑.cui at᷑ repugnat
lex mẽtis repugnat conicĩa. ergo in om̃i pcto etiã venia
li fit cõtra cõſctam. ¶ Cõtra ome qð fit contra cõſciam
edificat ad gebẽnam.̊ ediſicatio ad gebennã nõ fit niſi
ꝑ moꝛtale pctm.ſolo em pcto moꝛtali ↄſtituit᷑ hõ re ge⸗
hẽne. tm̃ ĩ moꝛtali pcto fit ↄtra ↄſciaʒ.¶. Pꝛeterea die
apls.ij. ad ro.teſtioniũ reddẽte ↄſcĩa cogitatõnũ adinui
cẽ accuſantiũ.a loqꝗt᷑ de malis. ſi ꝗ̊ hmõi accuſatio nõẽ
niſi de moꝛtali.erit agere ↄtra oſciam tm̃ ĩ moꝛtali peto
et boc videt᷑ ꝑ hoc qð dẽ ſuꝑ illð Treñ.ploꝛãs ploꝛauit
in nocte.ſuꝑ quo dicit ꝑaſcaſius papa.marxilla aĩe ẽ cõ
ſciẽtia.conſcia vᷣo ꝗ nouit pcta ſua.ſemꝑ debet fonte la⸗
crimaꝝ irrigari. vn dauid.pctm meũ ↄtra me ẽ ſꝑ. alit
nõ ẽ ꝗ ↄſolet᷑ eã.cũ ̊ cõſolatoꝛ dicat᷑ ſpũs.ſeg deficit ſpi⸗ P
. ritus.ſcʒ cũ nõ ẽ hmõi fletus ĩ ↄſcia.hoc at᷑ nõ ẽ niſi vbi
eſt moꝛtale moꝛtale pctm tm̃ eſt illud qð agitur

ↄtra cõſciam.¶ Ad qð diendũ eſt ꝙ aliud eſt agere cõ⸗
tra ↄſcĩiam.aliud pᷣter ↄſciam ẽ agere.Agit᷑ ↄtra:cuʒ fit
qð ꝓhibetur fieri.vel nõ fit qð pᷣcipit᷑ fieri.⁊ G̊ ẽ moꝛta
le petm. Pꝛeter cõſciam fit malũ veniale. cõſcĩa em etſi
nouit eẽ malũ nõ tñ dictat ipʒʒ eẽ pꝓhibitũ.¶¶ Ld obiectũ
aũt in cõtrariũ dicẽdũ ẽ.ꝙ licʒ nõ cõcoꝛdat ↄſcia cũ ve⸗
niali pcto. et ideo dicat᷑ repugnare:nibilominꝰ tñ vᷣm cõo⸗
ſciam regulat᷑ interiꝰ li.ar.circa pᷣcepta et ꝓhibitõnes.
et ideo nõ dicitur tũc regnare peccatum. regnuʒ em̃ pec⸗
cati actualis et moꝛtalis.et regnum conſciẽtie ſimul ſta⸗
re non poſſunt.

embꝛũ quartũ

cto de cõſenſu peccati in quo fit contra
oſcĩam.dicendũ ẽ de pplexitate cõſcĩe.Et
pꝛimo querit᷑ vtruʒ ſit ꝑplexitas conſcĩe.
Secũdo attẽdẽdi ſunt caſus in ꝗbo dẽ eẽ
ꝑplexitas cõſcie.¶ Pꝛimo ergo attendẽdũ eſt ꝙ triplex

d qð dicẽdũ ꝙ nõ eſt ſile in cõſtruen⸗Irr⸗

eſt perplexitas.eſt em ꝑpleritas intelligẽtie derboꝝ ſa⸗
cre ſcripture. Eſt iterũ ꝑplexitas cognitionis faciẽdoꝝ
et vtraqʒ poteſt eſſᷣ in bomibo bonis. Tercia eſt ineui⸗
tabilitas peccandi. Pꝛima ſoluit᷑ ꝑ cõſideratõʒ cauſaꝝx
dicendi in diuerſis locis ſcripture. intelligẽtie em̃ diet e
rum ex cauſis eſt aſſumenda dicendi.vt bylarius.De
cunda vᷣo tollitur neceſſario vnctõne ſpũſſancti que do/
cet de omibus. Tercia dᷣo ꝑ depoſitõem erronee conſciĩe
ce qua ad pᷣſens eſt intentio.

‚ Aleleritur ergo vtrũ ſit hmõi ꝑplexitas.qð vi⸗

detur ꝑ boc quod dicitur.xl. Job. Qeꝛui teſti
culoꝝ eius ſunt ꝑplexi:ſuꝑ quo dic greg · ſug

.

eſnonom illius argumẽta implicitis inuentionibo alli⸗

antur. vt pleroſq; ita peccare faciãt.quatenus ſi foꝛtal
epeccatum fugere appetant:hoc ſine alio peccati laqᷣo
non euadant. Et alibi dicit: argumenta machinationuʒ
illius quo laxantur vt relinquant: eo magis implicant
vt teneant.ex quo accipit᷑ ꝙ aliquis poteſt eſſe perplexꝰ
perplexitate conſcientie.( Contra nullus peccat in eo
quod vitare non poteſt.ergo non eſt ineuitabilitas pec⸗
candi.ergo non eſt perplexitas.¶ Item perplexitas di⸗
citur neſſitas peccandi aliquo modoꝑꝶ. ſed nullus eſt in
tali ſtatu dum eſt viatoꝛ quin poſſit obtinere gratiazʒ. er⸗
go nullus eſt in tali quin poſſit ãmouere perplexitatem.
pꝑplexitas em̃ opponit gratie gratũfacienti. Pꝛeteren
dẽ in pe. Saluaſti de neceſſitatibo aĩaʒ meã. de ſaluat
a nccitibo miſerie.ſᷣ qᷓ ẽ maioꝛ nccĩtas milerie. qᷓ pplexi
tas:?qᷓ deꝰſaluat a ꝑplexitate. Ao idẽ dĩc aug:de nata
et gẽa. ꝙ ex vitio nature nõ ex ↄditõe ſit peccãdi necĩtas
audtat homo atz vt eadẽ nccĩtas nõ ſit dicat xo: ne⸗
ceſſitatibo erue me.q̊ ſi bomo inſtãter oꝛat:eruet en de?
a neceſſitate ꝑeccandi. eruet eum a ꝑpleritate.Ad
qð dieendũ ꝙ duplex ẽ ꝑplexitas(i·dubietas ex qua dẽ
ineuitabilitas pcti. ꝑplexitas ſeʒ iuris et facti.qtuʒ ad
ius nullus ebet eſſe ꝑplerus.nullus em eſt in tali ſtatu
quin poſſit ab eo ãmoueri dubietas iuris.qẽtum aũt ad
pplexitateʒ facti poteſt aliquis ex ꝓpꝛio vitio eẽ ꝑplexꝰ.
vnde ſi pꝛimo abolitũ eẽt vitiũ nõ ſequeret᷑ ꝑplexitas: ſᷣ
manente in tali ſtatu pt eẽ ꝑplexitas. et ſm H̊ dic greg.
Ao illð vᷣo qð dictũ eſt de neceſſitate peccandi.dicẽdu
eſt ꝙ ſi bomo ingerit ſe in neceſſitatẽ nibilomĩꝰ peccat.
pet᷑ʒ eĩ poſſʒ vitaſſe. Eſt ar duplex nccitas. Vno em̃ mõ
dicit neceſſitas idem qð ꝓnitas. et in hanc incidit hõ ꝑ
pꝛimũ peccatũ. Secũdo mõ dicit idẽ qð ineuitabilitas
et in hanc incidit bomo ꝑ ꝛiũ vitiũ dũ manetĩ volun⸗
tate peccãdi.ſi tũ peniteat liberatur a ppleritate. et ſic
patet reſpõſio. Scom hunc modũ intelligitur illud ꝗð
dicit᷑ in po. et qð dicit᷑ in li.d na.et gra.liberat em dns
a ꝓnitate aliqñ ita ꝙ nõ deducit᷑ ad effectũ. Silr 'm ꝙ
neceſſitas dicit᷑ ineuitabilitas pcti. ſi bomo inſtãter pe⸗
teret ꝓut deberet nõ caderet in bmõi neceſſitatem. ꝑmit
tit iñ dñs hoĩem cadere in bmõi neceſſitatem ꝑplexita⸗
tis.vt ſic confundatur homo ſuꝑ pcto ſuo.et reuertatu⸗
ad dñm ꝑ penitẽtioʒ. aliqñ etiã nõ caderet bomo ĩ pple-
xit atem ſj⸗ pꝛiꝰ peniteret.ſiẽ eſt de ſacerdote qui eſt ĩ vo
luntate peccandi moꝛtaliter et celebꝛat vſq; ad cõſecra⸗
tõem. ſi conſecrat in tali ſtatu et ꝑcipit ſacramẽtũ indi⸗
gne:peccat moꝛtaliter. Si vᷣo nõ ꝓcedit ad conſecrãdũ

ſcandaliſat aſſiſtentes ſcandalo grauiſſimo: Si vᷣo du⸗

ctus eſſet penitentia: conſecrare poſſet et non caderet in

bmoõi perplexitatem.
Wrticul nans
Einde dicendum eſt de caſibus de quibo vi⸗
xetur accideꝛe perplexitas conſcientie. Et eſt
quedã ꝑplexitas circa oꝑatoes ſpũales que⸗
dam vo circa oꝑatones coꝛꝑales. de perpleritate no in
oꝑationibus ſpiritualibus ponũt᷑ caſus a magris ſin⸗
ad ſtatum pꝛelationis.ſcit em aliquis ſacerdos ꝙ aliꝗs

f ff f f —0—d—— —. — — — — —

1
i⸗
A
t
Dde⸗
v;
de

̃

Dueſtio

ſubditus eſt in peccato moꝛtali.nec vult penitere.pona
tur ergo ꝙ inſtater petat eukariſtis: ſi dat ei ꝓijcit coꝛ⸗
pus xp̃i in latrinã dyaboli.ſcit etiã ꝙ ille iudicium ſibi
mãducat et bibit.vel adminꝰ pᷣſumit.cũ ergo debeat di
ligere ſalutẽ ſubditi et ꝓpꝛiã.tenet᷑ nõ dare.ſi ðᷣo nõ dat
ſcandaliʒat.ipo etiã facto videt᷑ eſſe ꝓditoꝛ cõfeſſionis

manifeſtãdo peccatũ occultũ ip̃ius ſubditi. &̊ videt᷑ eſſe

ꝑplexitas.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ ſi petat in maifeſto in⸗
ſiãter.nõ eſt ei denegandũ.exemplo xp̃i ꝗ tꝛadidit coꝛpꝰ
ſuũ iude in cena.quẽ ſciebat eẽ in moꝛtali ꝑcto.Et dicit
aug ſuꝑ illud.Aãducauerũt et adoꝛauerũt omes pin⸗
gues terre. glo. nõ ꝓbibeat diſpẽſatoꝛ mãducare ſ̊ exa⸗

ctoꝛẽ moneat timere.nec ipᷣe dicit᷑ tũc ꝓꝛie dare h̊ alius
dicitur raꝑe.Aliter aũt eẽt ſi peccatũ eiꝰ eẽt maĩſfeſtum
ipi eccłie.de hoc em̃ dic aug. Si ꝗs in crimĩe manifeſto
ꝑdurat. ꝓbibẽdus ẽ.occultus ðo monẽdꝰ ẽ. Rõnes at᷑
Apter quas tenet᷑ in maifeſto dare occulto peccatoꝛi in⸗
ſiãter petenti.vidẽt᷑ eẽ tres. Pꝛima ẽ vitatio ſcandali.ſe
cũda ne ſit ꝓditoꝛ peccati, tercia ne tunica dñi incõſu⸗ c
tilis coꝛrũpi videat᷑.eodem mõ ſacerdotes poſſent alios
recuſare.¶ Siłr querit᷑ de ſacerdote ꝓmoto ſymoniace
ad oꝛdiem ſaceꝛdotalem.ꝗ tenet᷑ ex officio ꝑſonaliter ce
lebꝛare.Aut g celebꝛabit aut nõ celebꝛabit. Si celebꝛa⸗
bit indigne celebꝛat.et ita peccat moꝛtaliter.ipᷣo em̃ iu⸗
re ſuſpẽſus ẽ:ſi nõ celebꝛat ſcãdaliʒat cũ ex officio tenea
tur.¶. Ad qð reſpondendũ ꝙ ſi ſymoniace eſt oꝛdinatꝰ
et peccatũ illud eſt occultũlipᷣo iure ſuſpẽſus eſt quo ad
ſe tm̃. Si vo eſt manifeſtũ:ipᷣo iure eſt ſuſpenſus quo ad
ſe et quo ad alios.ſi ẽ in officio celebꝛãdi cũ doloꝛe peni⸗
tẽtiali miſſas ꝑficiat/ſic em̃ vitat maius malũ.ſi vᷣo nõ⸗
dum eſt in officio celebꝛãdi dimittat illud officiũ ꝓpter
qð tenetur celebꝛare ꝑſonaliter.et expectet gr̃am diſpen
ſatõis ſi pt̃᷑ obtinere.In ſecũdo voo caſu nõ celebꝛet ſic eĩ
dicit᷑ ꝙ peccaret et quo ad ſe et quo ad alios quibo gene
raret ſcandalũ. Silr ponit caſum greg.de illo ꝗq/ ꝓmo
netur ad ecclłiaſticũ beneficiũ ſy moniace.ꝑplexus em̃ ẽ
vtrũ teneat vel deſerat.de quo dicit greg:eſſe ſine reatu
crimĩs ex neutra ꝑte videt᷑ ſi aut ſuſceptꝰ ſemel grex re⸗
linquat᷑.aut rurſus ſacra actio ſeculariter empta tenea
tur. ¶ Ad qð dicendũ ꝙ illã ꝑtem cõuenit eligeꝛe vt deſe
rat officiũ ſuſceptũ ſymoniace.ſicut het᷑.xiiij.q.vi:ſi ree
aliena. et er.de reſti.ſpotł.ꝗauis.¶ Item ꝓponſt calꝰ
ꝑpleritatis de illo ꝗ gerit ex voto vita heremiticã.et vò⸗
catur ad ciuitatẽ et dicit᷑ ei a multis ꝙ lucrari pt᷑ conſi⸗
lio ſuo et exemplo multas aĩias deo que diu iacuerũt in
gann lereilei ꝙ debeat exire.nõ em̃ ẽ maius ſacrifi⸗
ciuʒ q; offerre deo aĩas peccãtiũ.¶ Pꝛeterea.dicitur in
cañ.Egrediamur in agrũ cõmoꝛemur ĩ villis.⁊ dẽ h̊ in
ꝑſona eoꝝ qui ſunt in vita cõtemplatõis. ergo bonũ eſt
taliboſad hoc etiã eſt exemplũ.b.hyllarionis ꝗ cũ roga⸗
tus eẽt a quadã matrona vt veiret ad filiã ſuã q uit in
firmabat᷑ noluit:tãdem ad verbũ illiꝰ qͥ dixit ꝙ hic ſexꝰ
peꝑit ſaluatoꝛẽ exiuit et viſitauit filiã illiꝰ.¶ Cõtra. fa⸗
cit cõtra votũ ſuũ.nec interuenit diſpẽſatio ſi upioꝛis.
peccat moꝛtalit᷑ ¶ Pꝛeterea.tenẽdũ ẽ certũ et dimitten⸗
dum incertũ.certum aũt eſt ꝙ pt ꝓficere quo ad ſe in vi
ta ſolitaria.incertũ aũt eſt ſi ꝑficiat qͥ ad alios exeundo

¶ Peeterea. ſi exiret ad vnuʒ vel ad duos ſiłr videret᷑

opoꝛteret exiꝛe ad alios:aut videret᷑ eẽ acceptoꝛ pſona
¶ MReſpõdendũ eſt cũ venire cõtra votũ et Poſeſſlonet
ꝓpꝛia volũtate ſit manũ mittere ad aratrũ et reſpicere
retro.nec ꝓficit ſi totũ mũdũ lucret᷑:detrimẽtũ vᷣo aĩme
ſue patiat.nõ eſt eundũ niſi in illo caũ vbi fides ꝑiclita⸗
retur et crederet᷑ ꝑ ipᷣm releuari vel cõpelleret᷑ a ſuꝑioꝛi
vt papa.¶ Ad obiectũ at᷑ in cõtrariũ dicendũ ẽ. ꝙ illud
q dicit᷑ maiꝰ ſacrificiũ ⁊ c᷑.attendit᷑ in genere ſacriſicio⸗
rum.nõ ſm cõditõem pſone q obligata ẽ ex voto ad con
trariũ ſtatũ.ſic eſt xe illo ꝗ ex voto obligat᷑ ad vitã ſoli⸗
tariã. Pꝛeterea.talis pt᷑ offerre illud ſacrificiũ deo cõſu
lendo ſi ad ipᷣm veniat vel oꝛãdo vel verbũ ſalutis demã
dando. 4l Illud vo qð dꝛ in cañ.ĩtelligitur de p̃lato qui

cxxxvij.

ſe cõuertit ad cõtemplatõem aliqũ.et videt neceſſitateʒ
in cura ſubditoꝝ.vł de religioſo qui habʒ officiũ pᷣdica
tionis generale 2 videt plures fame verbi dei moꝛiẽtes.
Nec illud exemplũ.b.byllarionis compellit. vnctio em̃
docuit eum in illo caſu que mouit eum ad viſitandã fili
am matront ¶ Item alium caſum ponit.b.greg. de il
lo qui renunciãs ſeculo:ſe obligat voto/⁊ pꝛomittit ꝙ ſe
quetur voluntatem ſui ſuꝑioꝛis ꝑ obedientiã in omibo
que nõ ſunt contra deum.ſuꝑioꝛ aũt ſuus pcipit ei age⸗
re que ſunt mundi. ſicut eſt in his ꝗ ſunt in officijs ſecu⸗
laribo.ſubditus eꝛgo penſans que ſit culpa inobediẽtie.
et qð ſit cõtagium ſecularis vite ⁊ obedire trepidatt n e Plar⸗ er
obedire foꝛmidat.ne at᷑ illicitis obtemꝑãs hoc qð ꝓ deo † Fene A
appetit contra deum exerceat.vel non obtemꝑans erit et
quẽ ſuum iudicẽ qſœrat ſuo iudicio ſupponat.⸗ De tali
aũt dicẽdum eſt.ꝙ licet nõ ſit directe cõtra pᷣceptuʒ dñi
poteſt tñ eſſe cõtra illud quod vouit.qdpꝛius fuit ei cõ⸗
ſilium modo eſt ei pꝛeceptum ex ꝓfeſſione regule.ſi ergo
pꝛecipiatur ei a ſuꝑioꝛi aliquid qð ſit contra metas re⸗
gule ſue vel religionis.nõ eſt ſuꝑioꝛi obediendum. non
em̃ pᷣeſt regule pᷣlatus ſed regula pᷣeſt ei quam pꝛofitet᷑.
ſicut dieit bern.Si vo non eſt contra deum vel cõtra re
gulam ſalua vtrobiq; veritate eſt ei obediẽdum. ¶ Be⸗
inde queritur de eo qui eſt in ſeculo qui tenetur honoꝛa
re parentes ſuos.parentes autẽ ſunt pauperes et ita ti⸗
met ſi relinquat ſeculum ne tranſgrediatur illud pꝛece⸗
ptum.honoꝛa pa.et ma.Erx alia parte voto obligatur
ad relinquendum ſeculum:quid agendum eſt ei?ſi relin
quit ſeculum tranſgreditur pꝛeceptum dehonoꝛãdo pa.
et ma.ſi manet in ſeculo:facit contra votum.ergo ꝑple⸗
xus eſt in conſcientia. Ad qnod dicendum ꝙ tenet᷑ ꝓ⸗
uidere parentibus de bonis que babet ꝓut poteſt.ᷣ nõ
dimittere quin votum impleat.Unde dicit hiero.ad be
liodoꝛum.ſolum genus pieatis eſt in hac re eſſe crudelẽ
et alubi.gladium tenet hoſtis vt me ꝑimat.et ego de la⸗
crimis parentum cogitabo:dum ergo poſſunt ſeruari
illa duo ĩſimul et que ſunt voti et que ſunt pꝛecepti:ſer⸗
uanda ſunt.Si vo vnum nõ poteſt ſimul eſſe cum alio.
ei quod plus obligat adherendum eſt. Vnde hiero.ho⸗
noꝛa patrem tuum. ſſed ſi te de vero patre non ſeparat.
tamdiu ſcito ſanguinis copulam iᷓdiu ille ſuum noue⸗
rit creatoꝛem.alioquin canet tibi dauid.Audi filia ⁊ vi/
de:et obliuiſcere popnlum tuũ et domũ patris tui.dicit ?.

. . . . — 2 . 7 . H D — rE –2
etiam dominus in euangelio diſcipulo qui voluit ire ſe⸗ d nnhα ſ jpltm prd

pelire patrem ſuum:ſequere me et dimitte moꝛtuos ſe⸗
pelire moꝛtuos ſuos.de quo dicit greg:pꝛopter patrem
militiam xpᷣi deſeram.cui ſepulturam chꝛiſti cauſa non

Micto ge Pplexuati⸗ .. j.
bus que mergunt in oꝑatõiboſpũalibo. dicẽdum eſt de

his que immergunt in operationibus coꝛpoꝛalibo. Po⸗
natur enim ꝙ aliquis deponat gladium penes aliqueʒ
qui iuramento conſtringitur ei ꝙ reddet ei qñcunq;ʒ pe⸗
tierit.poſtea dñs gladij factus furioſus repetit gladiũ:
ꝑplexus videtur.qꝛ ſi nõ dederit crimen ꝑiurij videt᷑ in⸗
currere.ſi vᷣo dederit:crimẽ incurrit hbomicidij.q¶ Simi⸗
liter queritur de vſurario qui deponit pecuniam ſuam
penes aliquem.poſtea repetit pecuniam.et pꝛeſumitur
vehementer ꝙ ex eo fenerabit:videtur ꝙ ſit perplexus ſi en
nõ reddat arguitur de infidelitate. cõtrectat enim rem
alienam non de conſenſu illius/et pꝛeter hoc videtur
agere contra iuramentum.Si vo reddit exponit animã
fratris ſui ꝑiculo. Si em̃ ꝓ vitãda moꝛte coꝛꝑali tene
bat᷑ nõ reddere gladiũ furioſo:młtofoꝛtiꝰ ꝓ vitãda moꝛ
te ſpũali tenet᷑ nõ reddere pecuniã vſurario.de q̊ͥ pꝛeſu,⸗
mitur ꝙ male vtetur in damnũ aime ſue. A qð di⸗
cendũ ᷣm conſilium greg.in bmõi cum mens int᷑ maio⸗
ra et minoꝛa cõſtringit᷑.ſi non ſit ſine peccato euadendi
aditus:minoꝛa eligantur. quia qui muroꝛum vndiq;
ambitu ne fugiat clauditur. ibi ſe in fugam pꝛecipitet

W.0s e)nze m Do

vbi bꝛeuioꝛ murus inuenit᷑.qꝛ ergo minus ꝑiculoſuʒ eſt
nõ reddere gladiũ furioſo.videtur dicẽduʒ ꝙ nõ redda⸗
tur.et ſubintelligẽdũ eſt in iuramẽto q; reddet ſi poteſt
ſalua pietate reddeꝛe.iuramẽtũ em̃ obſeruãdũ eſt qð nõ
vergit in deteriꝰ: vergit aũt in deteriꝰſi eẽt cauſa homi⸗
cidij. 4¶ Ad aliud dicendũ eſt ꝙ nõ eſt ſimile de vſurario
Si em dñs papa dicit in decretali ꝙ ille qui tenet᷑ iura-
mẽto reddeꝛe vſurã reddat ea. cũ tñ maifeſtũ ſit ꝙ vſuꝛa
nõ ſit vſurarij:multofoꝛtiꝰ reddenda eſt pecunia vſura⸗
rij quã habet aliquis depoſito ſub iuramẽto ¶¶ Ad obie

ctum aũt i ↄtrari dicendum eſt.ꝙ licʒ vſura ſit res d 1. 4
6

ena:tñ ei reddenda eſt ꝓpter iuramẽtũſet cũ ſit com
mentis ſue.nõ eſt firmiter cꝛedendũ quin dñs poſſit mu
tare mentẽ ipius ad hoc yt bene vtatuꝛ.magis aũt cauz
dum eſt ꝓpꝛium perlculuʒ qᷓ alienũ /i ec eſi ſimile de ſu
rioſo qui non eſt compos mentis ſue.nec imputat᷑ ei ad
peccatũ dum eſt in furia:ſed tradenti gladiuʒ. ¶ Simi⸗
liter queritnr de vxoꝛe vſurarij qu quicꝗd habet babzʒ
de vſura.⁊ hoc dictat ei conſcia.videtur ergo ꝙ ſit ꝑple
xa.qꝛ nõ habet alia bona vnde ſuſtentet᷑: et ita ĩmineat
ſibi malũ ſi abſtineat a bonis illis. ſi ᷣo vtatur ũlis ꝑti
ceps eſt vſure ¶ Ad quod dicendũ.ꝙ licet malait it ſub
iecta viro in his q̃ ꝑtinent ad thoꝝ.ſm ꝙ dicit apls.j.
ad Coꝝ. vij. Mulier nõ habet poteſtatẽ coꝛꝑis ſui ſᷣ vir.
tñ nõ de bet cõicare viro in his que ſunt in cõtumeliã ceeꝛ
atoꝛis. EUn abſtinere debet a re fenebꝛi et lucrari opere
manuuʒz ſuarum vel querere ſibi neceſſaria a paretibo
vel aliũde vel ab aliquibo viris bonis mẽdicare. Si vo
cogeret illã ad vtendũ bonis illis illicite acquiſitis po⸗
teſt Rntelcan tẽpus quo ad thoꝝ cauſa foꝛnicatio
nis ſpũalis ¶ Item ꝓponit᷑ talis caſus a grego. de illo
qui iurauit alteri ꝙ ſecreta eius om̃i ſilentio tegeret.et
contingit poſtea ꝙ ille cui iurauit ꝑpetrat adulteriũ et
ꝓeurat homicidiũ ip̃ᷣius mariti adultere.et hoc ſcit qui
iur auit.videt᷑ ꝙ ſit ꝑplexus.qꝛ ſi tacet nõ pᷣmuniẽs aliqͥ
mõ cũ ſit cõſciꝰ videt᷑ ꝑticeps homicidij.ſi vᷣo reuelat re⸗
us videt᷑ ꝑiurij:ſic ergo eſt ꝑplexus ¶ Ao qð dicenduʒ
ꝙ illũ debet ãmonere fraterna coꝛrectõe ꝓut dẽ i math.
xviij. Si peccauerit ĩ te frater tuus ⁊c.ſi noluerit ceſſac
pt dicere in generali illi cuiꝰ ꝓcurat᷑ homicidiũ.aliquis
vult te interficere.ita tñ ꝙ; nõ dep̃hẽdat᷑ ex aliq̃ circũſtã
tia ꝗs ille ſit.ſicut habetur extra. ð offi.oꝛdi.ſi ſacerdos
vel ſi ꝑiculũ ẽ dicere illi ꝑſone:dicẽdũ eſt alicui ꝗ pt᷑ pꝛso
deſſe et nõ obeſſe in generali.vt ſacerdoti ꝙ pᷣmoneat il
lum.vt dĩc aug.in qonibo leui. Mihi videt᷑ ꝙ ab q̊ pec
cati vinculo ſe ſoluat ſi indicet talibo qui magis pñt ꝓ⸗
deſſe qᷓ; obeſſe.hoc tñ ſaluo ꝙ ꝑ circũſtantiã nõ indicetuꝛ
perſona.nec eſt iſte reus periurij qꝛ nõ indicat ſecretum
illius. VUnde in ecc.denudare miſteria amici deſperatio
eſt aime inſelicis. Quent aũt ſi querat᷑ aligs ad moꝛ
tem et fuerit in loco ſecreto domꝰ.ſi ꝓdo ipᷣm pecco moꝛ
taliter.ſi dico ꝙ neſcio vbi ſit.mẽtioꝛ.et ita pecco.nõ em̃
mentiendũ eſt ꝓ vita alteriꝰ ſaluãda.ſiẽ hẽt᷑ ab aug.in
li.de mendacio.ↄmoditas q; cuiuſq; aut ſalus coꝛpalis
nõ eſt ꝑfecte fidei pferenda.et aug.ſuꝑ illud pv. perdes
om̃es qui loquũtur mendacium.nõ eſt mentiendum pꝛo
ſalute coꝛꝑali alterius.ſi vᷣo taceo ex taciturnitate mea
quodãmodo ipm maniſeſto et ita videt᷑ ꝑpler us qui in
tali ſtatu eſt.q¶ Ao quod dicendum ᷣm aug.q nec pꝛoce
dere debet nec mentiri.ſed vel tacere vel dicere Si etiaʒ
ſciret nõ diceret.nullatenꝰ em̃ eſt peccandum contra ve
ritatem ꝓ alterius ſalute ſicut dicit aug.in li.de mẽda⸗
tio.faciat homo ꝓ tꝑali vita vł pꝛo ſalute quod poteſt.
eum autem ad hoc ventum fuerit vt tali ſaluti niſi peceäẽ
vv conſulere non poſſit.iam ſe exiſtimet nõ habere quid

faciet.¶ Queꝛituꝛ etiam ſi aliquis pplexus eſt int᷑ duo
venialia peccata ſicut dictum eſt de ꝑplexitate int᷑ duo
moꝛtalia:verbi gra aliquis pꝛomiſit ſimplici verbo q;
pluſꝙ;ᷓ opoꝛtet comederet.ſi plus comedit venialiter pec
cat.ſi facit contra verbum ſuuʒ venialiter peccat.¶ AðD

quod dicendum.ꝙ agere debet penitentiam de indiſcre

— —

ta pꝛomiſſione nec comedendũ pluſqᷓ ohortet. Dvert—

tur etiam ſi u poteſt cõmittere venialia vt aliter eui⸗

tet moꝛtalequod videtur qꝛ dẽ.ix.ad ro.optabam fieri

anathema ꝓ fratribo meis.ſᷣ̊ fieri anathema nõ ẽ niſi

pꝓ aliquo peccato adminꝰ veniali.ergo pꝛo ſalute ſpiri⸗

tuali alteris poteſt aliquis cõmittere veniale¶ Cõtra

per hoc quod ſupꝛa dicit aug.cum ad hoc ventum fue . 4—

rit vt tali ſaluti ⁊cſet dicit aug.in.q/ſuꝑ geñ.qualit p
triarcha noluit dicere falſũ vt ſaluact pudicitia vxoꝛis
ſue ¶ Ad quod dicendum eſt ſᷣm quoſdam ꝙ perſectus

non debet venialia cõmittere vt alter euitat moꝛtale.ſed

penam poteſt ſuſtinere tem ꝑalem.im ꝑfectus aũt poteſt
Alij vᷣo dicunt q; poteſt aliquis cõmittere veniale etiaz
ꝑfectus vt alius euitat moꝛtale ſed cadit quodãmodo

a pfectione.videtur aũt q; nulla tentio ſit ad veĩale pecc

catum.ſed poteſt eſſe tentio ad ſgꝗluãdum illum a moꝛ⸗
tali peccato et ſi aliter nõ poteſt p veniale.et eſt aliud de
ſalute ſpũali et de ſalute coꝛpoꝛa li ipius ꝓximi.venialę⸗

em non cbetur niſi pena coꝛꝑalis dum homo conſiſtit &αι

in caritate.4l Ad illud autem quod dicit apoſtolus. q;
optabat eſſe anathema ꝓ fratribo.i.pꝛo ſalute fratruʒ.
dicendũ eſt ꝙ anathema accipit᷑ ibi ꝓ pena illa que etiã
aliqñ ĩiuſte infligitur.et tunc nõ ẽ ibi niſi pena tĩ.talis
aũt pena ſuſtinenda eſi:et pꝛo ſalute ſua ſpirituali et ꝓ
ſalute alterius.ſᷣm autẽ ꝙ dicit penam iuſte inflictam.
cointelligit peccatum moꝛtale ſi tota ratio iuſticie aſſit
et hoc modo nõ optabat aplus:nec optabile eſt ꝓ alicꝰ
vel aliquoꝝ ſalute. Ad illð pᷣo quod obijcitur de abꝛa⸗
ham qui videtur mentitus eẽ.dicendũ eſt ſᷣm aug.ꝙ nec
dixit falſum neq; mentitus eſt.nõ em̃ dixit eam non eſſe
vxoꝛem ſuam ſed dixit eſſe ſoꝛoꝛem ſuam.ſoꝛoꝛ aũt dici⸗
tur multipliciter quia filia erat fratris.vel ſoꝛoꝛ pt᷑ dici
ex eodem patre vel ex eadem matre genita.

¶ Nueſtio. cxxxvij. de

peccato taciturnitatis.

Abitũ eſt ſupꝛa de
peccatis coꝛdis.conſequẽter dicendum
eſt de peccatis oꝛis ſiue locutionis. et
dicitur aliquis peccare tacendo:pecca⸗
tum do locutõnis fit pluribus inodis.

veritat
tra veritatem vt in mẽdacio:cõtra bonitatẽ vt ĩ ſcurrili “
tate:cõtra rectitudiem vt ĩ cõuicio vel detractõe.Dicen
dum eſt ergo pꝛimo de pcto taciturnitatis. at᷑ ſit pec⸗
catũ tacere pʒ ꝑ hoc qð dicit greg.diſcrete penſanda ſũt
tẽꝑa ne aut cũ reſtrigi lingua dz iutiliter ſe ſoluat.aut
cũ loꝗ vtiliter pt᷑ ſemetipᷣam pigra reſtrigat.⸗ Poteſt
ᷣ queri pꝛimo vtrũ tacere ſit pececatũ. Scðo vtrũ ſit pec
catũ moꝛtale ſꝑ.aut aliqñ veiale.aliqñ moꝛtale. Lercõ
cæ cõpatõe pct᷑i taciturnitatis ad pctm locutõis.

¶ Klembꝛum pꝛimuz
AVod tacere nõ ſit pctm videt᷑ ome eĩ pcfʒ
eſt acꝰ incidẽs ex defectu boĩ.ſ̊ tacẽ nõ eſt
actꝰ ̊ nõ ẽ pct̃m.¶ Silr arguit᷑ ex illa di
föflinitòe pcti. pctm ẽ dictũ vel factũ vł ↄcu⸗
pitũ ⁊c. Qullũ aũt hoꝝ ẽ tacere.q̊ nõ ẽ pctm.⸗ Itẽ ſi ta
cere eẽt pcẽm eẽt ĩ doꝛmiẽte pctm.moxiĩe ẽ em̃ ĩ doꝛmiẽte
taciturnitas.ĩ doꝛmiẽte aũt nõ ẽ pctm. ᷓ taciturnitas ñ
eſt pertm. ¶ Cõtra aug.ſuꝑ illud Math.xviij. Quotiẽs

— . ☛

dñe ĩ me peccaui

ſiẽ̃ ꝗ penitẽti nõ idulgʒ. tacẽ ẽ pcrm.¶ Itẽ ꝑS. OQm̃ ta⸗

catũ ̊ tacẽ ẽ pct᷑ʒ. Itẽ ſuꝑ illð.xvj.iob. Si tacueo nõ
recedet doloꝛ meꝰ.glo.hocipᷣʒ ãpliꝰ ꝙ tacet genuit qꝛ ſe
tacẽte ꝓuerſoꝝ culpas excreſcẽ ſpirit.Ae⸗ eeer⸗
tacẽdi tpᷣs loqndi.ſi qᷣt acet hõ cuʒ dzʒ loq petm ẽ.vn die

tra bonitatẽ.et cõtra rectitudiem. Cö p. Nr

tfr meꝰ ⁊ dimittã:ñ paſſim iubʒ peccãa S
ti dimittẽ ſ̊ penitẽti.ita peccat ꝗ vidẽs frẽm peccac tac Peqs
dim itte ßᷣ penil ccat ꝗ peccae tacʒ
cui ueterauerũt oſſa mea. Ynueteratõ t᷑ offiũ defect? ẽ ⸗ Sih. 2
ſoꝛtitudis ſpũał.defectꝰ at̃ foꝛtitudis ſpũał ñ ẽ niſi ꝑ bee Ga⸗

he ſen

8
ſe
ei⸗

S

2—
—
—
R

aae
rene/

Elde

–

ſch 1 aer.

„

¶Mueſtio

———

grego. Inmogeratum ſilentum ſi culpa nõ eſſet. ꝓphe
ta nõ dixiſſet. ve mibi qꝛ tacui.¶ Ao qð dicendũ.q ta⸗
cere aliq eſt actus virtutis.vnde dicit grego.os diſere
tum et ↄgruo tꝑe vox aperiat ⁊ ruꝛſum ↄgruo tꝑe taci⸗
turnitas claudat. Aliqñ vo eſt nomen vicij ſicut ſupra
ha bitũ eſt. ¶ Ao illud qð obijcit᷑ ꝙ tacere non eſt actus
Dicendũ ꝙ actus dupliciter accipit᷑.vel ꝓut eſt ↄmune
ad oꝑari ⁊ nõ oꝑari.ſicut babet᷑.vij.ad ro.operor et nõ
oꝑor ꝑtes ſunt eius qð eſt oꝑor. et ſᷣm hoc dicitur tace⸗
re actus.ſed non dicit᷑ actus peccati:niſi inqtum refert᷑
ad voluntatẽ. put aliquis ex volũtate tacet cũ tacere nõ
debet. Si vo accipiat᷑ actus ꝓprie.tacere non eſt actus
nec eſſet peccatũ niſi ꝓut actus volũtatis cadit ſuꝑ ipᷣm
boc patet ſolutio ad ſcðᷣm.¶ Ad obiectũ nᷣo de doꝛmi
ente dicendũ eſt.ꝙ tacere nõ eſt peccatum niſi cũ ↄgruit
loqui ⁊ debet᷑.hoc autem nõ eſt in doꝛmiente..j Si vo q
ratur in quo genere pcti ſit.vtrũ in rõne delicti vel com
miſſi.dicendũ eſt.ꝙ in rõne delicti.tacere aũt nihil alið
eſt qᷓ; nõ loꝗ in eo ꝗ poteſtatem habet pro loco et tꝑe ⁊
alijs circũſtantijs.vnde cũ teneat᷑ loqui et nõ loquit᷑ pec⸗
cat peccato delicti.ſicut qui tenet᷑ nõ loqui ꝓ tꝑe et loco
et alijs circũſtãtijs et loquit.trãſgredit᷑.

embꝛum ſecũdum

Einde queritur.vtrum ſit peccatũ morta
le ſemꝑ.an aliquãdo moꝛtale aliqñ venia⸗
le.Et videt᷑ q aliqñ veniale aliqn moꝛta⸗
le.ſicut loqui aliqn eſt veniale aliqũ mor⸗
tale.¶ Preterea aliqñ tacet homo cũ tenet᷑ loqui.aliqũ
cũ expedit vel cũ cõgruit:ſed cũ tacet in his in quibo cõ⸗
gruit et nõ tenet᷑.vel expedit veniale eſt peccatũ.vel tac,
cũ tenet᷑ moꝛtale.ergo tacere aliqũ eſt veniale aliqũ moꝛ
tale peccatũ.ſicut dictũ eſt ex pꝛecedenti.4 auteʒz ſit
mortale habet᷑ ex hoc qð dicit grego.que corrigere non
valet increpare nõ deſinat:ne ꝓ ſe ꝑticipẽ delinquẽtium
ex ↄſenſu taciturnitatis addicat.⁊ loquit᷑ de illo ad quẽ
ꝑtinet officiũ coꝛrectõis. Item qui tenet᷑ mederi egro
to ⁊ ſubtrabit vſuʒ medicamĩs ꝓ tꝑe et loco peccat moꝛ
taliter.̊ platus dʒ mederi ſubditis cũ infirmãt᷑ ex pcto
ergo cũ tacẽdo ſubtrahat vſum medicamĩs peccat mor⸗
taliter. VUnde grego.Plerũq; nimis taciti dũ quoꝛũdazʒ
mala reſpiciũt et cũ ſilentio hnguã pᷣmũt.quaſi oſpectis
vulneribo vſuʒ medicamis ſubtrahũt.et eo moꝛtis acto

res ſunt:quo virus quod poterãt eijcere loquẽdo nolue

moꝛtis ſpũalis ĩ alio.ĩ ſeipᷣo ↄᷣhit moꝛtẽ.¶ Ad qð dicẽ⸗
dũ ꝙ taciturnitas aliqñ eſt veniale peccatũ.aliqñũ mor⸗
tale. In his em̃ ad que tenet᷑ hõ eſt taciturnitas morta⸗
le pctm.verbi gratia.cũ teneat᷑ ꝓpꝛiũ peccatũ ↄfiteri p
tꝑe debito et alijs circũſtãtijs.et mederi ꝓximo ſᷣmone
medibili ꝓ tꝑe debito ⁊ alijs circũſtãtijs.in his eſt moꝛ
tale peccatũ.Cũ aũt nõ tenet᷑ ſed expedit aut decet: veni
ale eſt peccatũ.qñ aũt hoc fuerit et q nõ difficile eſt de⸗
terminare in ſingulis.ſed ipᷣa vnctio cet que nõ ꝑmit
tit hoĩem ſibi adherenteʒ defacili errare.¶. Ad illud no
qð obijcit᷑ in ↄtrariũ.dicẽdũ ꝙ ille auctoꝛitates b. greg.
intelligũt᷑ de illo ꝗ tenetur ex officio coꝛrigere et mederi
alijs in ver bo correctõis.in talibo aũt ſi fiat omiſſio pro
tꝑe debito erit moꝛtale peccatũ. vnde dicit᷑ in eʒechiele.
xxxiij. Si ſpeculator viderit gladiũ veniẽtẽ.⁊ nõ inſonu
erit buccina ⁊ ꝓpls ſe nõ cuſtodierit: veneꝛitq; gladius 2
tuleꝛit de eis aiam:ille in inigtate ſua captꝰell.ſanguinẽ
aut eius de manu ſpeculatoꝛis requirã. ¶ Sʒ poteſt q;⸗
ri ꝓpter illud verbũ qð dicit᷑.xx.ecci. homo ſapiens ta
cebit vſq; ad tps.qð ſit illud tps.ſi em dicat᷑ tᷣs opoꝛtu

runt. taciturnitas eſt pctm enaaed Noage eſt

nũ eo ꝙ ante illud tpᷣs nõ dicat᷑ eſſe peccatũ.et hoc vide

tur dici ſuꝑ illud.xx.leui.lir qui patit᷑ fluxũ ſeminis
⁊c glo.quid eſt ſermo niſi ſemen.ꝗ dum oꝛdinate mitti
tur mens quaſi vterus impꝛegnat᷑ſi aũt impoꝛtune pol
ec mene⸗ e generãdi ꝑdit vᷣtutẽ.et ri tn om̃i
io eſt tempus ⁊ oportunitap. et.xxy. ꝓuerb.mala

GBo Pret e—. 4 porA n weui
e Pur I Et we

5.

2

nr

2—

ciue/peccatur taciturnitate ab eo cui incũbit officiũ pꝛedica⸗ ſ J.
tõis vel corꝛectõis: ¶ Reſpondendũ eſt.ꝙ aut intelligi Pepona

cxxxviij.

aurea in lectis argenteis qui loquit᷑ verbum in tꝑe ſuo.
glo.qui verbum dei oportune nouit iuxta audientiũ ca⸗
pacitatẽ pᷣdicare.modo extra modo iuxta lr̃am replicat

modo ſuauioꝛes ſpũaliũ ſenſuũ floꝛes pandit.⸗ Sed vi

det᷑ ↄtrariũ ꝑ hoc qð dicit᷑.ij.ad thi.vlt. Predica vᷣbuʒ

inſta opoꝛtune importune. importune eſt pꝛedicandũ
&non eſt erpectanda opoꝛtunitas.qñ ꝗ̊ dicendum eſt ꝙ;

tur oportunitas ex ꝑte aliquoꝝ audientiũ et aliqͥrũ nõ

S Mſpe aut er nulla pꝑte. Si ex parte aliquoꝝ intelligit᷑ oportu⸗

nitas:ex paꝛte alioꝝ nõ:nihilominus eſt predicandũ.⁊

hoc eſt qð dicit predica verbũ inſta opoꝛtune impoꝛtũe.

glo.opoꝛtune qtũ ad eos quibo placet: impoꝛtune nolẽ⸗
tibo. Et dicit Nuguſtiuus.Sonet verbũ tuum volẽtibo
nolẽtibus oportune impoꝛtune.inuenit locuʒ vbi requi⸗
eſcat:terrã vbi germinet.licet aliqui ſunt in terra petro
ſa. Si vo nõ placeat auditoꝛibo tũc cũ audit ꝓdeſſe ni⸗
hilominus poteſt in poſterum:⁊ adhuc dicit᷑ predicare
opoꝛtũe impoꝛtune.Añ glo.tu quið opoꝛtune agis ſed/

importunus videris ei qui libenter nõ audit. hoc aũt at

tendendum eſt ſi credetur ipos eſſe coꝛrigibiles. Si vᷣo
ſunt incoꝛrigibiles.nõ dicit᷑ oportunitas. et tũc eſt tpᷣs
tacendi. Vnde ſuꝑ illud.noli arguere deriſoꝛẽ.aliquoti⸗

ens ab eius coꝛrectõe nõ tue timiditatis ſed dilectõnis

gꝛatia eſt ceſſandũ.Et dicit᷑.vij. math.Qolite ſanctũ da

re canibo neq;ʒ margaritas ꝓijcite ante poꝛcos.ꝑ ſanctũ
intelligit᷑ verbũ pꝛedicatõis qð nõ debet coꝛrũpi.corrũ⸗
pit᷑ aũt in alijs cu ſunt impugnatoꝛes veritatis ⁊ ↄtem⸗
nentes. Vnde dicit caſſiodoꝛus.graue peccatũ eſt obſti
natis pꝛedicare.et ideo dici.v.amos. Prudens in illo
tꝑe tacebit.vbi dicit glo.lidẽs vir eccleſiaſticus incoꝛ⸗
rigibiles.ſubtrahit coꝛrectõem ne videat᷑ ſanctum dare
canibo.¶ Sed gov eſt qð dicit᷑ Eʒe. ꝙ ipᷣe loquat᷑ ad do⸗
mũ exaſperãtẽ.cũ domus exaſperãs videat᷑ dici ꝑꝑls in⸗

coꝛrigibilis. Ad quod dicendũ.ꝙ nõ dicit᷑ hic hõ exaſpe

rans ꝑ incoꝛrigibilitatem ſᷣ̊ ꝑ drñtias peccatoꝝ.Ende
gre.Qoli eẽ exaſꝑans ꝑ incorrigibilitatẽ.ne tibi omiſſa
tacendo:⁊ maledicta no increpando wum exaſt
cut illi maleficiendo/“ iοo⅞¹wt P Pn ge

querit᷑.vtrũ predicãdũ ſit illis qͥs ſcit incoꝛrigibiles.qð
videt᷑ ꝑ hoc 2 petrus pꝛedicauit ſy moni mago dicens.
pmam age a
trus eum pniam nõ acturũ: Ea⸗ omnibo iuſſus eſt p̃di⸗
care.ſuũ facit officiũ. vt ille ſit inexcuſabilis. Et in.xv.

Johis dicit.Si nõ locutus fuiſſem eis peccatũ nõ hbabe

rent.nũc aũt excuſatõem nõ hñt de peccato. Sed cũ ſci⸗
uit eos dñs penitẽtiaʒ nõ acturos.nũꝗd predicauit eis

vt augeret᷑ malicia eoꝝ qð nõ videt᷑.immo ꝙ potius ta

cendũ ſit Fm ꝙ dicit gre. Cum oſpiciũt qꝛ vitã auditoꝝ

loquendi lucrari nõ poſſunt:tacendo ſcientiã ſuã abſco

dũt.vt cum herodes interrogaꝛet ihᷣm multis ſermoni⸗

bus nihil ei reſpõdebat.⸗ AVo qð dicendũ.ꝙ h̊ qð petꝛꝰ
dixit nõ tm̃ fuit vt ſuũ faceret officiũ: ſed ne alij falleren

tur ꝑ maliciã ſymonis magi.Vñ di in glo.coꝛaʒ om̃ibo
arguit᷑:ne ampliꝰ ab eo fallant᷑. Illnd aũt qð dic gre.

de taciturnitate habuit aliã cauſaʒ.vñ ſubdit gre. Quo

tiens auditoꝛes nr̃i nr̃a volũt q̃i laudãda cognoſcẽ non
aũt ſua ꝑuerſa mutare:oĩno taceamus. ne ſi oſtẽtatõis
ſtudio verbuz dei logmur:eęt illoꝝ culpa que erat eſſe nõ
deſinat.et noſtra que nõ erat fiat. ⸗

Ercio queritur de patõe peti taciturni⸗
tatis ad pctm locutois (et videt᷑ ꝙ maius
ntitate.ꝓ vᷣbũ ſenece. DByogenes introgatꝰ

q̃re inter malos taceret. Rñndit.plus expedit ſapiẽti ta
cere ꝙᷓ ð ſe loꝗ.· noui em̃ multos loquẽdo paucos tacen/

¶ Occaſione dictoꝝ S. j.

hac nequicia.et dicit glo.nõ ꝙ ignoret pe

per̃m ſit in locutõe qᷓ in ſilẽtio ſiue tacitur

—— 2

. —
Ei,

—

*a nmenα ,e
ℳ en ) eſt.

J
e⸗

do circumuentos. in plurib eſt peccatũ locutionis qᷓ;
taciturnitatis.quid em̃ aliud eſt cirũueniri niſi ꝑ indi⸗
ſcretõem ſermonis ſeduci.¶ Similiter idẽ accipit᷑ ꝑ ali

tiens. locutũ eſſe aliq penitet: tacuiſſe nunẽp. 4. Prete⸗
rea.iij. Jaco.dr.ꝙ lingua eſt vniuerſitas iniꝗtatis.de
ſilẽtio ſiue taciturnitate nihil dr.ꝗᷓ maius mali eſt locu
d, F'r is ꝙ taciturnitans. Cone maius eſt bonũ locuti
Caαο 9 NMa tEa vei * aleyonis ꝙᷓ ſit bonũ ſilẽtij.q; tacẽdo ſibi ſoli pꝓdeſt.loquẽdo
w. vrtilis eſt libi et alijs. 5petm qð opponit locutõi maius
e enſuc) tecere erten 2 ey eſt Fein qð opponit᷑ ſilẽtio. ß perin Lelturnnari op⸗
Cs .Ges . plrg seni ſplo, ponit᷑ rirtuti locutõis:pcẽm vo locutõis opponit᷑ bono
E Pe. EP PE ſientij: ergo maius cſ pekth taciturnitatis ꝙᷓ pctm lo⸗
P, † Ver 17 cutõnis. IOtẽ ſuꝑ illud.vir linguoſus nõ diriget in ter
ra.pꝑfectius eſſet omes audire ſponſuʒ cũ iohe ꝗ non tiſtu/
ga udebat q; docebat ꝙ; qꝛ audiebat. ſicut habet in iohẽ
Hamicus ſponſi ſtat et audit ⁊ gaudet ꝓpter vocẽ ſponſi:
bᷣ ꝓpter impitos neceſſe eſt loqui aliqn vt doceant. gau⸗
diũ ꝗ̊ ſit taciturnitatis ⁊ ſponſum audiẽdi in volũtate.
vox doctrine ſit in neceſſitate.cũ & ſilentiũ malũ oppona⸗
₰ „ 3n tur ſilentio bono.locutio vᷣo maia oponit᷑ locutõni bo⸗
P. Airxg. eſr medh en nh an eſt ne:maioꝛ aũt ſit ꝑfectio in andita ſponſi cũ ſilentõ bono
me) & ae;: ꝙᷓ ſit in ipᷣa locutõe vtili:erit magis malũ ſilentiũ inde⸗
bitum ꝙᷓ locutio indebita.¶ Item videt᷑ magis debẽ eẽ
p̃ceptuʒ de tacẽdo qᷓ; de loquẽdo.pꝛonus em̃ bõ eſt ad lo⸗
quẽdũ.Eñ ſuꝑ illud pᷣs.vt nõ delinquã in lingua mea.
Ko⸗ b fruſtra eſt lingua in humido qꝛ defacili labit᷑.et
ſuꝑ illud.iij. Yaco.lingua eſt ignis ⁊c. cũ fere ſit impol⸗—⸗
ſibile vitare pctm lingue ⁊ a ꝑfectis nõ quicũq; debʒ ap
petere magiſteriũ.pᷣceptũ aũt ad hoc datũ eſt vt cobibe
at ſe bõ a delicto.nõ aũt ita pꝛonus ẽ homo ad peccatuʒ
taciturnitatis.q̊ magis dandũ eẽt pᷣceptũ de tacẽdo qᷓ; P
ceptũ de loquẽdo.pᷣceptũ em̃ de tacẽdo cohibẽ oʒ a vicio
locutõis.pᷣceptũ vᷣo locutõis a vicio tacit᷑nitatis.¶Ad
qð dõᷣm.qꝙ; maius dr̃ pctm pct᷑o.vel qꝛ in pluribo peccat᷑
et ſᷣm boc maius dr peccatũ locutiõis ꝙᷓ taciturnitatis.
vel maius dr̃ peccatũ qꝛ occaſio ſiue cã eſt maioris dam
ni.ſᷣm hoc pcẽm taciturnitatis eſt maius:qꝛ ꝑ ulud ſub⸗
trahit᷑ vtilitas locutõis que eſt maior vtilitate ſilentij.
Ad obiectũ aũt dicendã eſt. prima rõ ſumũ er com
ꝑatõe ſᷣm pluralitatẽ delicti.et ſimiliter ſcda ⁊ ſimiliteꝛ
tercia.ꝗ¶. Ad obiectũ aũt ex alia ꝑte dicendũ ꝙ pꝛima rõ
. reſpicit cauſaʒ maioꝛis damni.et hoc mõ pet᷑m tacitur⸗
. nitatis eſt maius.. Ad ſcdᷣo vᷣo obiectũ dicenduʒ eſt.qꝙ;
pctm taciturnitatis opponit᷑ honitati locutõnis.et oſpo
5 nit ſilentio bono:dᷣ aliter et aliter.ratõne em̃ oppoſitõis
lubſin actu opponit᷑ bonitati locutõis.rõe pᷣo qualitatis ma
nente in ↄſimili actu oponit ſilentio bonoſſilentiũ autẽ
bonũ in ̊ audit᷑ vor ſponſi: habet quanda bomitateʒ. ct.
ratõne ſilentij qꝛ ſilet ab eo a qͥ ſilendũ eſt. ct babʒ boni
tatẽ rõne auditus vocis diuine.ratõne eius dr hr̃e pfe⸗
ctõem licet vᷣo ei oponat᷑ taciturnitas mala rõne illius
ꝑfectõis.nõ tñ eſt maius pctẽm ꝙᷓ peccatũ locutõnis.pec

A- 2 4
SR nur veſere 1 ſp De er
. varas A πι α vez 7 p 46 3 vo r-

tur ꝙ ſit maius ſed ecõtrario.⸗!. Ad illud vᷣo qð queri
q̃re magis eſi pᷣceptũ de locutione qᷓ; de ſilentõ.dicendũ
eſt ꝙ locutio pluribo modis habet rõnem bonitatis. et
quo ad ſe:et quo ad ꝓximũ.Preceptũ aũt ſilentij babet
. bonitatem quo ad ſeſprecepta aũt affirmatiua aliter ſe
habent q́; negatiua.negatiua em̃ ſunt ad cobibenduʒ a
malo:affirm atiua dᷣo vt ꝓficiat homo in bono.quia er⸗
go cum ꝓficit magis proficit loquendo ꝙᷓ; tacendo.ideo
magis eſt preceptuʒ in ſacra ſcriptura d bonitate locu
tionis ꝙ; de bonitate ſilentij.cum tamẽ pluribus modis
poſſit eſſe taciturnitas bona/ſò multiplicius poteſt eſ⸗
ſe bona locutio

to locutionis. et primo de mendacio.

ud verbũ ſenece. Sis rari ſermonis ipᷣe.ſed loquẽtiũ ba ne⸗
won H

ille qui iocoſe dicit mendaciũ nõ videt᷑ habere intentõeʒ

8
catũ em̃ locutõis plus ↄtrariat᷑ eidẽ.et ita ex hoc nõ ſeꝗ l

Onſequenter dicẽ⸗⸗

dum eſt de peccato qð eſt in locutõne.⁊
pꝛimo ↄtra veritatẽ.veritas autẽ aliqũ *
ſtruit᷑ ſicut in mẽdacio.aliqñ ↄtemni r er
tur ſicut in ꝑiurio:aliqñ impugnat᷑ ſiẽ 4 6 mi
in ↄtentone. Pꝛimo ꝙ dicendũ eſt de mẽdacio. ¶ Circa e ne
qð querendũ eſt quið ſit mendaciũ.Scðo vtrũ menda⸗ en
ciũ ex aliq circũſtatia poſſit fieri bonuʒ. ſicut occidere ð
circũſtantiã trabitK ad bonũ.Tercio vtrũ omne menda⸗ tun
ciũ ſit peccatũ.Quarto vtrũ omne mendaciũ ſit pecca⸗ m̃⸗
tũ moꝛtale.Quinto votruʒ ꝑfectis liceat mentiri.Sexto fſfe
c mendacijs ſm differentias ꝑſonaꝝ dicendũ. Septio ”è”Rñ
de ſpeciebo mendacij. Octauo de ↄꝑatõe ad ſuum oppo⸗ ſe

ſitũ in dicendo. tent
(Mlembꝛuz pꝛumnuz n
eee —. ſ(ent ue
SIrrxca pꝛimũ ſic dicit augꝰ.in li.de menda⸗ Rae e
cio.Mendaciũ eſt falſa vocis ſignificatio en d
cũ intentõe fallendi.et H ideʒ babet i glo.
ſuꝑ illud ps.perdes om̃es qui loquuntur

.— ⸗ ——— = 214* — . „ — . . .
mendaciũ.⸗ bijcit᷑ aũt otta bãc diffinitõeʒ.ↄtingitſi Ver
mulatõem facere in oꝑibo ſicut in pᷣbis. VUñ ſicut mẽda⸗ H
eblarc hrth icut in bere Eie ſeem ti
ciũ eſt in falſis verbis:ita in oꝑibo ſimulatis.&̊ nõ tm̃ eſt ne. I
mendaciũ falſa vocis ſignificatio.l Itẽ aliquis dicit a⸗
liqð verũ et tñ intendit fallere:oſtat ꝙ ipᷣe peccat.et non 6
videt᷑ reduci ad aliud genus pcti ꝙᷓᷓ ao mendaciũ.ꝗ̊ non

vniuerſaliter eſt mẽdaciũ falſa vocis ſignificatõ. ¶ Itẽ

fallendi.immo vult bene ꝙ alius cognoſcat ꝙ vult dice.-
re falſum.ꝗ̊ nõ ↄuenit omi mendacio.¶¶ Similiter videt
ce mendacio officioſo.aliquis em̃ dicit falſum vt ſaluet
aliquẽ. pꝛincipalis intentio eius fuit circa ſalutẽ alteri⸗
us.̊ nõ eſt pꝛincipalis intentio fallendi. eſt tñ mendaci
um:ꝗ̊ᷓ nõ ↄuenit om̃i mendacio.¶ Itẽ ſophiſtee diſpu⸗ J
tando tota die ſalſuʒ dicũt et intendũt fallere.nũꝗò om —— .
dqð dᷣm ꝙ illa diffinitio generalis ẽ .
mendacij ſimpliciter. Qam ᷣm aug.reꝗrunt᷑ duo ĩ men ſo dte
dacio ſimpliciter dicto ſcʒ ꝙ ꝓferens dicat falſum: et .
intendat dicere falſum.ex qua diſpoſitõe eſt vt poſſit ali 4 1l

nes peccant.

quis falli. vt ſic ſit falſitãs ex ꝑte intendẽtis et ex ꝑte ſi⸗
gni.¶ Ad obiectũ primo dicendũ eſt.ꝙ mendaciũ non
Ipꝛie dicit᷑ in factis licet ſit ibi ſimulatõ.verbũ em̃ pꝛie
ordinat᷑ ad ſiguficandũ.mẽdacium aũt dicit᷑ a dictõne
mentis.qꝛ & mens dicit ꝑ verbũ.iðo recte dicit menda⸗
ciũ falſa vocis ſignificatio.¶ Ad ſcdᷣm vo dicẽdũ.ꝙ ille
q dicendo verũ intendit fallere nõ peccat mendacio niſi
quo ad ꝗd. vnde et illud genus pcti dicet᷑ ſm quid men ₰
daciũ.¶¶ Ao terciũ dicendũ.ꝙ lzʒ ille ꝗ peccat mendacio

iocoſo nõ intendat deciꝑe.intendit tñ diceꝛe falſuʒ. ex qͥ
poſſet eſſet in aliquo deceptio.vnde ↄuenit ei rõ menda⸗

⸗„

cij. eſt em intẽtio falſum dicendi.q Ad quartũ dicendũ. rn
ꝙ in mendacio officioſo ſimul eſt vtraq; ꝑs mendacij.li ðͦU
cet em̃ ſit vlterioꝛ intentõ.ſ.iuuare ꝓximu: nibilominꝰ 2—
citlioꝛ eſt intentio fallendi. et quo ad hoc dicet᷑ mendaci rUðU
um. Illa em intẽtio ꝝ ſe reſpicit ſermonẽ.altera vo intẽ⸗ Ne
tio reſpicit voluntatẽ:et nõ ꝑ ſe ſermonẽ.i¶ Ad quintuʒ ko
dicendũ.ꝙ licet ſophiſte dicãt falſum ⁊ intendãat fallere e
et ita dicât mẽdaciũ: tñ qꝛ hoc faciũt cã exercitij nõ ᷣt K
ignoꝛat᷑ pᷣtus noĩminõ eſi petm. Querit᷑ etiam cũ ſint HZð
due drñtie ↄtingit em aliquẽ dicẽ verũ cũ intentõne fal⸗

lendi.et ↄtingit dicere falſuʒ nõ cũ intẽtõne fallendi.q8 s
iſtoꝝ plus accedit ad ratõem mendacij.puatõ prime ꝑ⸗ . rern iw e
l,
P .

tis cũñ poſitõe ſcde:qꝙ poſitõ pꝛime ꝑtis cũ puatone ſcde e
¶ Ad qð dm ꝙ płᷣ ꝑtinet ad eẽ mẽdacij intetõ falledi *
q falſa vocis ſignificatio. falſa em vocis ſignificatio eſt I.
fiẽ materiale in mendacio.ↄplemẽtũ aũt eſt intẽtio fall?x, = 2è
er

ciũ.nihilominus tñ vtrũq; eſt mendaciũ ſm quid. li

di. et iᷣo vbi remanet intẽtio fallendi plus dicit᷑᷑ menda
¶ Mebrũ ſecunduʒ 3

vlle

Ecundo querit᷑ vtrũ mendaciũ ex ali⸗
Scundo querit vtrũ: ũ ex aliqua
circũſtãtia poſſit fieri bonũ/qð videt᷑.gra
nioꝛa ſunt.furtũ.homicidiũ.q; mendaciũ

cxxxix.

peccatũ. 5 ſolũ i
pe den. Man enbro. ſolũ in vᷣbis falſis.hᷣ et in ſi⸗
umane 6 eſt mendaciũ.Sed in oꝑibo ſimulatis pt
peccato.ſimulatio em̃ aliqñ bona eſt et ꝓ tẽꝑe

m⸗, ack rce in genere. ſed hec graui ñt fieri
Alr Iin genere. auioꝛa bene pñt fieri
ſe DP aliquas circũſtãtias fe. Sren P aſſumẽda.ſicut dici
. oꝛ . nbet occi umẽda. leroni
lta Sark, „ le hoĩem maleficũ iſtirta eroſeote Si⸗ Gan tienceaed arcsm mm men, s
edſ: militer poteſt fieri ↄtrectatõ rei aliene ĩuito dñ Di um eſt peccatu. ſ. Belnde ergo nõ omne mendaci⸗
Sark in eſt fieri ↄtrectatõ rei aliene ĩuito dño.ſiẽ fuit m eſt peccatũ. ¶ Deinde querit
ta aſportatõe r.:er tñ nõ Rire Merater. A nſce guenit ermin onne pe
4 ⸗ cernt. ger toe vaſce valbesnec tñ nõ peccauert h bñ ſe Grmendacide nõ videt᷑ peccatum enim wimergtars l
eene aug.loquens de bis malis lnter Kei 1 Kontta:lr eſtoc Her t vel factũ vel cõcupitũ. mendaciũ autẽ 7 es e er/
tumo W Die nere. ſi bomicidiũ ⁊ fur ie . ergo nõ om̃e pẽ iũ
tum obtenta a on 7 ur tr ErGa.. pctm eſt mendaciũ.⸗ Con·
enn mñ nung. licnin⸗ boni bene poteſt fieri: mendaciũ ſupüllop:una delectaſti. glo. omne Peccacimen⸗⸗ en e on l n e
. ti et homici Sertr genn cheſk aluer eſt de gen fur⸗ lnd vin egaepei recketr veritatẽ eſt. Similiter ſuꝑ il⸗ f 5PrebE
er g:et d endacij. furtũ em̃ et homi⸗ viij.ioh. Dy abolus eſt nlzer uß
cidiũ determinat inordinatõ . mendacij.ibi em pet᷑ mendax et pater eius. id eſt
H inatõnem actus riſpectu mate ndacij.ibi em petm dicit᷑ ei pater eiug. we
rie.nõ determinando inoꝛdinatõ Hni om F mendaciũ. ¶ Av qð dicẽdũ
Ini inatõem er ꝑte finis ſiue in⸗ omne mendaciũ eſt peccatũ.¶ Ad illud o üci
tentõnis.mendaciũ aũt inoꝛdinatõem in cõ in ↄtrariũ.dicendũ 4 Ad illud vo qð obijcit
inoꝛdinatõem in cõꝑatõ 9 ↄtrariũ.dicendũ eſt ꝙ mendaci vo ad ovuc
ad materiã et i ut inoꝛdinatõem in copatone act fall⸗ dicendũ eſt ꝙ mendaciuʒ duo impoꝛtat in ſe .
da⸗ n e Bent riã et in ↄpatione ad finẽ.et ideo dici 9 am vocio ſignificatõʒ: et fallendi intentõ n le.
I ent mendaciũ nõ poteſt bene fieri. furtũ an dicit aug ec falſ io ſignilcatozet fallenci intentenn.· ta ao
atio B NSE poteſt bene fieri.furtũ aũt et homi ai am vocis ſignificatõem o 2 rir teli.
Co. Gace lt bene fieri. urtum 7 homicidiũ importarent diſtinguit a bonitate. ꝓut aũt ponit i 6e
Z de ſe inordinatõem e n neiam in lendi otoni inr aũt ponit intentõem fal⸗
enr x ꝑte finis vel intentõn wponit᷑ veritati. ꝓut veritas ẽ
ur illa poſſent bene fieri. Pr⸗ int is. nec tune habet intẽtõ nti. ꝓut veritas ẽ ſub bonitate.ꝗ em̃
gti⸗ pee naterier ieri. Preterea. illa inoꝛdinatõ qᷓ eſt ex intẽtõem fallẽdi. fallar eſt. fallar añt no eſt ve
N te materie in furto et homicidi mato qelt veracitas aũ eil. ax aũt nõ eſt vera
tan iie⸗ nomicidio. ꝓpter aliquã ↄd eracitag aũt ſpecies eſt bon no d verar
. aduenie e pter aliqua ↄditoez eſt bonitatis. 4 Ad ſcõm cen.
je ſahenen tio toll entetrne materie cuius ratone põteſſe oꝛdina⸗ dũ ꝙ liy et tenebre pñt dici ex pte intellectus SS T ber me Jar
R kioꝛis. Ium ink aneandeſt bonũ ſuꝑueniens ꝙᷓ illud ſit ma⸗ er ertenitcllteius pꝛactici.ſi ex ꝑte ieeeen n vitas'et me lane
in io aũt eſt defectus ve HH iui:Fᷣm hoc ſi veri ſü ſi cns cochi!
hon addi ditõ ꝑ quã fiat mai veritatis cui nõ poteſt zdaciſᷓ ritas et mendaciũ ſic opponũt᷑:
litõ ꝑ quã fiat maius bonũ qᷓ r⸗ mẽdaciũ ſic ſub M ſponut: non erit
non eſt malũ.et ideo nõ nũ qᷓ; defectus veritatis . peccato.ſi vᷣo ſe habeat circa intellectũ
et ideo nõ eſt fo ernns! practicum. circa intellectũ
N aliqui rmabile ad bonũ nec illo poteſt . tunc veritas et mendaciũ ſi ſi r eri
ſe⸗ ra ſunt et pñ̃ llud vo qð obijcit᷑ ꝙ bec grauio⸗ ctm mendaciũ. 4 Ad terciũ dicenqu ꝑ b
pt bene ſieri ꝛc. dicendũ rauio⸗ Uictum eſt omengaciß n wrie die voc quod ſupꝛa
de — i ⁊c.dicendũ eſt ꝙ grauius pt ictum eſt ꝙ mendaciũ nõ ꝓprie dicit᷑ in opibo ſů n
nultipliciter. vel ratõne i R ſibo icit e ouiloſunnlait: wiſtingunena imulatis eſiſtit
icet modũ grauius dicit furtũ̃ iniurie ꝓximi.et ſᷣm hunc icit᷑ in oꝑibo ſimulatis:diſtinguendũ
auius dicit᷑ furtũ et homicidiũ qᷓ; . mulatõ laudabili guendu eſt. qꝛ eſt li⸗
te öPreterea etiã grauius di pomicidiũ q; mendacium latõ laudabilis.et eſt ſimulatio vituꝑabilis. Simu
a etiã grauius dicit qd̈ addicta cium. latio vituꝑa bilis eſt pct᷑ tuꝑa ilis. Simu⸗
rh ne. et ſic etis üla addi qð addictũ eſt maioꝛi pe pa bilis eſt pctm. Simulatõ vᷣo laudabilis nõ
addicta ſunt maioꝛi 5 eſt peccatũ.ſimulatõ aũt vi abihs no
ſue um in genere. licet ali maioꝛis pene q; mendaci f ſimulatõ aũt vituꝑabilis ꝓprie dici
re. licet aliq mẽdaciũ vt i 1 ciũ in opibo:ſicut ſi aliqui ꝑabilis. ꝓprie dicit᷑ menda
. e ciũ vt illud qð eſt bl 3 in oꝑibo:ſicut ſi aliquis ſin Sanñ ee no
pi⸗ mie ſit addictũ graniori . qð eſt blaſphe f. 2. quis ſimulat ſe eſſe xpᷣianũ et
odec rig pene in veteri teſtamto.ſi acit oꝑa xp̃i.¶ Ad illud vᷣo qð queri n0
. habet᷑ ĩ.xxiiij.leui. Qui eri teſtam̃to.ſicut Xm illuo vᷣo qð querit᷑.vtrũ o
= Habet 1. xxi. leui. ui blaſphemaueri — — ſit mendaciũ.di erit. vtru mne pem
Gyle altero ꝓpter hoc. ꝙ inoꝛdinatõem dic 5 al ⁊c̃.et ſic non om n ꝙ eſt falſa vocis ſignifieatio
Sà nobilioꝛis.et ſᷣm hoc ꝗ eſt veri dieit reſpectu rei cab n omne peccatũ eſt mendacin. extenſo vo vo⸗
⸗ . veri or ulo acc eiRe pez dο vo⸗
1 vita n ortaliikecnend oieik Kranim nopii ereni vel nnalo deciit cu dicit r onñde peẽm eſt mendaciũ.qꝛ de
. 8 . 4 . . . — .
Nn inoꝛdinatoem ad finẽ:et ſᷣm hoc dicit nena aniccii: 1 anu ondaithpler
e rauius. — men aciũ lterum *
e Valia õ men hgeic nõ eſt foꝛmabi l. Ae. „ * embꝛn quartu
„. e0 ui . —„ 1 — a ..
6 ponũt defoꝛmitatẽ ex ꝑte finis Tſuis intentionibo nõ larto querit᷑ vtrum om̃e mendacium ſit
ſe ee hernelnortale ge videt᷑ aug· in li. otra mẽ⸗
Bi E te cium ſgemr icut pietas ⁊ impietas iuſticia ⁊ ĩ⸗
ſr, — Ereis ulEe Aelii — iuſticia differũt:ſic veritas et mendaciuʒ
4 aaru q maͤet otcttan⸗ mendaciũ ſit pe-⸗ Eedie pieta abimpictate ? mndtaoa inilitin 2
iq dicit aug in li.de mendacõ mꝑ mortalia: &Q mendaciũ ſic di gertate
41 Se edacij peccatũ nõ eẽ ꝑ eſt moꝛtale. Ieem ſuꝑ illud ps. odiſti o p
men SHemunkmanmronikioſg elt an uter ain t, HH baͤere odnedtn o d
. ma in et iocoſum.ᷣ h . Ec nõ eſt niſi moꝛtale pct̃ . goar.
i genera mendacioꝝ nõ ſunt ſi 3 olum. b hec duo nine pctm. perdere non eſt niſi re⸗
L era mendacioꝝ nõ ſunt ſine culpa. ſi ſpectu eoꝝ qui moꝛtali iſt re⸗
6 ſup illud p̃s. unt ſine culpa. ſicut habet ĩ glo. ctu eoꝝ qui moꝛtaliter peccant.4 J in li
. E Perdes om̃s qui lo Haber glo. flictu vici aN 4 Item aug. in li. de
onhneimends iũ eſt qui loquunt᷑ mendaciũ. ergo ↄflictu vicioꝝ ⁊ virtutũ.nec officioſe õü
daciũ eſt peccatũ. 4 aein. ergo lici verb tu. nec omici o mendacio nec ſim⸗
mendacij elicit᷑: vbi em̃ u. 4 Preterea. ex ip̃a ratõne plici verbo de bet quis aliquẽ dcipe zli
6 icit᷑: vbi em̃ eſt ex ipa ratõne it e ene cipere.qꝛ quõlibet men⸗
vbi eſt mi bi em̃ eſt intentio fallendi eſi pec tit᷑ quis occidit animã.ſeð nõ occidit᷑ aia niſi
6 dacihi endaciũ: ibi eſt intentõ fallendi.& Pecratuz peccatũ tand dCcidlt end niſi ꝑ moꝛtale
aciñ ibi erit allendi. 5 vbi eſtn .7 omne mendaciũ fit cum i -
peccatũ.4 Item aug?. i Hl nen— omne dacii intentõne fallendi 6
ens pecce augꝰ. in enche. verbis vrir mendaciũ eſt moꝛtale . .
4 ad fallaciã nõ ad illud ad qð i . he. ver bis vti des om . tale pctm. 4 Ytem ſuꝑillud
ſ in mendacio hoc agi qð inſtituta ſunt:peccatũ eſt. es om̃s ꝗ loquũt᷑ mendaciũ ⁊c. Si quis nõ vi uoeper
1 acio hoc agit᷑.ergo om unt: peccatũ eſt. nem nũt᷑ mendaciu c. Si quis nõ vult homi/ Froens
Item aug in li go ome mendaciũ eſt peccatũ ad moꝛtem ꝑdere vm taceat ſed nõ
Item aug in li. de doctri. x̃ian ſt peccatũ. coꝛpe alteri ebn ed nõ falſuz dicat. ne
iniquitas.ſ̊ omis iniquit⸗ xvᷣiana.omne mendaciũ eſt ꝓ coꝛꝑe alterius animã ſuã occidat.
. Wr h e edeceatum d A enid ſeſtſetn. Lome mengarin nnnn tünſſni, h vita altennne ſaunga⸗b etigerer
sH . 1 . * am ſuam qð iſ . .
n e ghe, von tur bonitas et peccat et mendacium opponũ⸗ qð non eſſet niſi ꝑ moꝛtale peccatũ. Si
arn um opponuntur ſimili vorr, non eſt perpet Fdaer e peccatũ. Si ꝙ ⸗
⸗ Fer tas diltinguis a bomeate. imiliter. ſed veri⸗ perpetrandum mendacium beni —
3% 5 nitate.̊ mendaciũ diſti ee! minus j enigmitatis q ell. Gaſe
G g mendociũ nõ di te.ꝗ̊ mendaciũ diſtinguet᷑ a pcĩ in genere mendacij.eo ꝙ eſſe
cet᷑ perm eſſentiali 9 peto- ndacij.eo ꝙ eſſet moꝛtale peccatum
4 tra 5 dicet petm eſſentialiter. 4 It Eere multofoꝛtius nec alia genera beccathin
ſel re mendacium. Sient lur otponirur tem briod een⸗ lud eſſe alia genera mendacioꝝ. cum ergoi⸗
uerſo.ita veritas tlux opponitur tenebris econ⸗ eſſet moꝛtale peccatũ.et reliqua eſſe Gon⸗
lux et teneb ndacio.et econuerſo.ſed ¶ Contra.j.Exoð.vbi loqui a p
ꝛe opponunt᷑ circa cognitõ ſo. ſed mendcio eaꝛum: Di 050. bbi oquit᷑ de obſtetricibus et
go veritas et mendacium ci gnitõnem exterioꝛẽ. er⸗ cio eaꝛum: dicit glo que eſt aug
Go verits acium cir nem exterione. er⸗ 6 . c ug quoꝛundaʒz vita
in illa nõ eſt peccatũ ſi ca cognitõnez interiorẽ.e ſe Ale longe inferioꝛ eſt a ꝑfectione ſanctoꝛuʒ.ſe habe in MR.
cut nec veritas. iorẽ. H ſb peccata mend netoꝛnz. ant iſta vel proſe ſione
8. mendaciũ nõ . acioꝛum ꝓuentu ipᷣo ⁊ indole ſuſtij
. et dicitur ibi ꝙ infirmis me ißo indole ſuſtinentuꝛ trolevamt
1¹ ntiri conceditur. ſed nulluʒ

b

moꝛtale alicui concedit᷑.ergo hoc nõ fuit moꝛtale. Itẽ
grego.hoc peccati genus facile credimus relaxari.et lo ⸗
quit᷑ e mendacio benignitatis.nam ſi quelibet culpa ſe
quenti pia oꝑatõne purgatur quantomagis hoc facile
abſtergit᷑ qua mater boni oꝑis pietas comitat᷑. Itẽ ſu
er illuo p̃s. Perdes om̃s qui loquunt᷑ mendacium ⁊c.
glo. hec duo genera mendacij nõ ſunt ſine culpa: HK non
cum magna.ſed omne moꝛtale eſt cũ magna culpa· ergo no
om̃e mendaciũ eſt moꝛtale.4 Item yſið. Anter dũ quiſ⸗
q; incaute ſolet ex p̃cipitatione loqui mendaciũ. ſed loꝗ
ex pꝛecipitatõne dũmodo non aggrauet᷑ ex ꝑte materie:
poteſt ee veniale.ergo nõ om̃e mendaciũ eſt moꝛtale pec⸗
catũ.¶ Ad quod dicẽdũ.nõ v om̃e mendaciñ eſt pecca⸗
tũ moꝛtale.⸗ Ad illud vo qð obijcit᷑ primo dicenduz. ⸗/
nõ attendit᷑ ſimilitudo illa quo ad genus peccati.ſůᷣ quo ⸗
ad modũ oppoſitionis.pietati em oꝑponit᷑ impietas ⁊ iu
ſticie iniuſiicia ⁊ veritati mendaciuʒ. Vel poteſt dici ꝗ;
intelligit᷑ ibi de mendacio circa fidem ꝓ coꝛꝑali vita ſer
uanda.et hoc modo mendaciũ ſimilitudineʒ habet cum
alijo in genere mortalis peccati. ſᷣm ꝙ trabit ad talem
materiã. 4¶l Ad ſcõm dicendũ.q cum dicit᷑. perdes om̃s
qui ⁊c̃.nõ extendit᷑ ad omes loquẽtes mendaciũ.ſed ſiẽ
vult caſſio.hoc intelligit᷑ de omibo qui loquunt᷑ menda⸗
ciũ contra religionẽ fidei vel bonoꝝ morum:et tale ma
ius eſt qᷓ oꝑari iniquitatem. et ideo oꝛdinat᷑ poſi ipſum
Ad terciũ dicendũ ꝙ intelligendũ eſt illud aug:de cõ⸗
flictu vicioꝝ.de mendacio in quo pᷣponit᷑ cõmutabile bo
nũ incõmutabili.nec extendit᷑ ad omne mendaciũ offici⸗
oſum. et hoc patet ꝑ hoc quod ſequit᷑ ibidẽ om̃i bo men⸗
dacibo ꝑs erit in ſtagno ignis ardẽtis et ſ ulphure. 4Ad
quartũ dicendũ.qꝙ illud qð dicit᷑ de moꝛtali peccato mẽ
dacij ꝓ vita alterius ſeruanda. intelligit᷑ de ꝑfecto ⁊ ſpi
rituali viro ſicut habet᷑ in glo. Quis aũt dicat ꝑfectus
et ſpũalis dicet᷑ poſt. Aliudð eſt etiã mentiri et falſum di
cere.mentiri em̃ eſt contra mentẽ ſiue ↄtra ↄſcientiã ire.
et quo ad hanc circũſtãtiã vbi inuenitur poteſi eſſe moꝛ
tale peccatum.dicit᷑ em.j.ſapie.Os quod mentitur oc⸗
cidit animam.

02

— — „ — —ͦ
ebꝛũ quintumeuz:lz
Vinto querit᷑.vtruʒ ꝑfectis liceat mentiri
ex aliqua cã. non videt᷑ ꝑ verba aug.ꝗ
dicit.ꝙ ꝑfectis omnino mẽtiri nõ ↄuenit.
. V et alu bi dicit.ne quis arbitret᷑ ꝑfectum et
ſpirifualem hominẽ ꝓ iſta tꝑali nenun erar ſua vel

1

alterius nõ occiditur aĩa:debere mentiriſet poteſt eẽ ra⸗
tio ad hec dicenda.ſi em̃ ꝑfectis liceret mentiri vel men
daciũ dicere quibo crederet᷑.iam ergo nulli poſſet credi
qꝛ nõ ꝑfectis:ſi nõ preſumeret᷑ ꝙ ipᷣi nõ deberẽt mentiri
et multofoꝛtius nec im ꝑfectis. Ad hoc ergo vt ſtet credu
litas veritatis:nõ videt᷑ licitũ ꝑfectis mentiri ſiue men⸗

iuſlibet per eorum fallaciam defendatur: nec ſue anime

ctionis erit ꝑfecto moꝛtale mendaciũ quod erat venia⸗
le imꝑfecto.i¶ Similit obijcit᷑ de pᷣlato ꝑfecto. cui ſna ĩ⸗
tereſt gerere curam ſubditoꝝ. et maxime in ſua ꝑfectio⸗
ne: et vt ponat animã ſuam ꝓ ouibo ſuis.hoc aut nõ vi
detur eum plus obligare ad nõ dicendũ mendaciũ q; ali
um ꝗ eſt imꝑfectus.niſi de his que ꝑtinent ad ſuũ offici⸗
um.X Itẽ aug.in li.ↄtra mẽdaciũ dicit.q; quidã ſunt ci⸗
ues babilonis et de illis nõ querit ipe ſed de ciuibo hie⸗
ruſalem. vtrũ ꝑfectis ciuibo hieriimn liceat mentiri autñ
ſed caritas facit eſſe ciues hierłm. ꝑfecti ergo ciues ſunt
qui ꝑfectam habent caritatẽ. ponat᷑ ergo ꝙ; aliquis ba⸗
bens pfectam caritatẽ dicat mendacium ſiue mentiat᷑ ⁊
cadat a ſua pfectione.nunquid ꝓpter hoc excidit a cari
tate? nõ videt᷑ quare ſi qᷓdiu habet caritatẽ.viuit aĩa eiꝰ
vita gratie.nõ videt᷑ ꝙ ꝑ mendaciũ benignitatis anima
eius occidat᷑. q rñũdere poſſumus ꝙ mendaciuʒ
põt ſumi multipliciter. TFHno modofalſa vocis ſignifica ꝗ⸗
tio cũ voluntate falſum enunciandi. Alio mõ enũciatio
falſum enunciare volẽtis vt fallat. Cercio mõ

libido ꝑ⸗ iee
ſeuerans mentiendi.et has intentiones ponit augiſi er⸗ ſ 1

go accipiatur pꝛima intentõ et dicat᷑ ꝑfectus relig oſus
qui nõ ex ꝓfeſſione habet nõ dicere mendaciuʒ.nõ eſt ei
ꝓbibitũ nec peccat moꝛtaliter ſic ꝓꝑpetrando mendaciũ.
Si vo ſcdᷣo modo accipiat᷑.et dicat ꝑfecius ille qui ha⸗
bet ꝑſectã caritatẽ. et ex ꝑfecta caritate ꝑfectà cognitõz
vt adhereat totaliter deo. ᷣm intellectum et 'm affectuʒ
prout eſt poſſibile invia ſi peccat talis in genere menna·
cijclicet ſit benignitatis peccat moꝛtaliter. qui eĩ ꝑfecte E
adherebat deo nullamn habebat ratõem trahentem a. d.
re mentiri eberet.et ſicut de adam dicitur ꝙ ratiõe ſia⸗
tus ſui peccauit moꝛtaliter. ita et iſte ratione ſtatus er aſ
hoc genere peccauit mortaliter. Et hoc eſt quod dicit
Auguſtinus ſuper illud Exoð.i:Hene ergo fecit domi⸗
nus obſtetricibo. quoꝛum cõreꝛſatio iam in celis eſt eos
nõ eyiſtimo lingue modum circa veritatem: falſitatẽq;
exemplo obſtetricum debere foꝛmarivir ſanctus vt per⸗
fecte adhereat veritati ſtudioſe prohibetur nec precipi⸗
tatione mentiri. ſummopere enim cauendum eſt omne
mendacium.qᷓuis nonnunꝙᷓ ſit aliquod genus menda⸗
cij culpe leuioꝛis.ſi quiſqᷓ pꝛeſtãdo mentiatur.ſed quia
ſcriptum eſt. Os quod mentitur occidit animam.⁊ per⸗
des omnes qui loquuntur mendacium. boc quoq; men⸗
dacium perfecti viri ſummopere fugiunt vt nec vita cu⸗

õ
no Eſt .

Kel

noceant dum pꝛeſtare carni nituntur aliene.Et dicit au,
gactensin libro de mendacio. Ille filius qui verbun nßter
uſcipiens a perditione longe aberit. prouerbioꝝ. xxix. c l
ym aliam littergm. et nihil falſi ex eius ore procedit: tã SA. 2
putat ad ſubueniendum homini per mẽ⸗ EE
,

ſibi clauſum de

„

lij ſuperne ciuitatis filij veritatis eius ciuitatis ſunt.de

dacium: ꝙᷓ ſi per ſtuprum tranſire cogatur. Et alubi. fi
quibus ſcriptum eſt. In oꝛe eoꝛum non eſt inuentum mẽ .

daciũ dicere. Itẽ aug. in li.de mendacio et loquit᷑ ĩ il ve& dacium. Eius ciuitatis eſt filius de quo ſcriptũ eſt. ver⸗
lo caſu quõ quiſq; diligit ꝓximũ ſicut ſeipᷣm cui vt pre⸗ i eu bum ſuſcipiẽs filius a perditione longe aberit.excipi⸗ „Fr nS

ſtet tꝑalẽ vita ꝑdat etern.ſᷣ nõ ꝑdit᷑ vita eterna niſi per
moꝛtale.q̊ ꝑfecto moꝛtale eſt mentiri ſiue mendaciũ.q̃n⸗
tum enim erat de genere mendacij nõ erat ipᷣm officioſũ
mendaciũ mortale in ſe. ¶ Sedptra querit᷑ quis eſt iſte
ꝑfectus.ſi em̃ dicat᷑ religioſus:ↄtra. Religioſus non te⸗
netur ad aliqua ad que nõ tenẽt᷑ alij.niſi ad que obligat
ſua ꝓfeſſio.ſi ̊ ꝓfeſſio religionis ſue nec implicite. nec
explicite artat eũ vt nõ dicat mendaciũ:nõ erit tranſgreſ
ſoꝛ religionis dicendo mendaciũ. ſibi vt imꝑfecto erit
veniale. aũt nõ arcèt eum ſua ꝓfeſſio ex ſingulis ar⸗
ticulis regule ſue poteſt ꝑpendi.¶ Item circumſtantia
non excedit circumſiantiam in infinitum. ergo nec pec⸗
catuin aggrauatum ex circumſtantia excedit alterũ pec
catum ſine illa circumſtantia exiſtẽs in infinituʒ.S̊ moꝛ
tale in infintũ excedit vemiale: ergo ſola circũſtantia nõ
facit ꝙ illud quod erat veniale illi:moꝛtale ſit iſti.ſtat
aũt circũſtãtia quedam eſt.quare nõ propter ſtatuz ꝑfe⸗

1

1

ens autem excepit illud ſibi.et nibil falſi ex eius ore ppꝓp
cedit. his filijs ſuperne hieruſalem ſi quando in hbomini es

bus obrepit qualecunq; mendacium. dæpoſcunt humili

ter veni am:non inde querunt gloriam. ¶ Si vo accipia
tur tercio modo mendacium. erit mendacium moꝛtale
peccatum.et ßᷣm hoc dicitur. vij.eccleſiaſtici.Qoli velle
mentiri omne mendaciuʒ. aſſiduitas enim illius nõeſt
bona. et dicit Auguſlinus. quis integrum direrit ani⸗
mum eſſe mentieniis. etenim libido ipſa recte diffinitur
appetitus animi quo eternis bonis quelibet tempora lia
proponuntur. nemo itaq; poteſt conuincere eſſe menti⸗
endum:niſi qui potuit ollendere eternum aliquod bo⸗
num optimum poſſemendacio. Sed ecum tanto quiſq;
ab eternitate diſcedat:quanto a veritate diſcordat. qui
aũt mentit᷑ a veritate diſcedit. abſurdiſſimũ eſt dicẽ diſ
cedẽdo inde poſſe ad boni aliqd aliquẽ ꝑuenire. aut ſiẽ
aliqð bonũ eternũ qð ñ ↄplectit᷑ veritas ñ erit veꝝ. 7 i0

7* . — — — . . — —
(W Pn Pr Bere o ee u

Se este õ

— .,Gü0ů*-

— —

l

.cxxxix.

lam nõ volebat dicere ꝙ ipe eſſet eſau: ſed ꝙ iße eſlet il

ne⸗ nec erit bonũ.vt aũt animꝰ ip̃i coꝛꝑi.ita veritas ipi ani⸗ in ſ 1
l ed vt eam nfolum magis q;ᷓ coꝛpus ſed le cui iura primogeniture debebant᷑.excuſat᷑ em ꝑ ſenſũ
Mai⸗ mo preponeda elt. 4 — OPer 1 ½ . 6Pl
-, magis q; ſeip̃m appetat animꝰ. 4 Ad obiectũ ũt reſpõ⸗ figuratiuũ.ꝑ eſau em̃ figurabat᷑ ꝓplłs indaicus: ꝑ iacob
d dendũ eſt. Ad primũ dicendũ eſt ꝙ nõ erpfeihde ſue ob gentilis. qui licʒ eſſet minoꝛ natu:ip̃i tñ ante iudaicũ de
n ligat᷑ quis ꝑſectus ad nõ mentiendũü.i.nõ dicenduʒ fal⸗ bebat᷑ bñdictio fidei xp̃iane.ſic vult apls ad ro.iĩ młtis
d⸗ ſum cum volũtate dicendi falſum ſiue fallendi.ᷣ exquo locis.ix.et.xj¶Obijcit et de ioſeph gen. xliiij. legit ꝙ di
gtc, eleuata eſt aĩa in tantã ꝑfectõem caritatis et togmitimis xit attnnn iSnoratis 5 ſilis nciin auge
bie nõ habet excuſatõem vt mendaciũ ex ipᷣa fiat veniale. riandi ſcientia.et añ·x H Eſalu pharaonis erploꝛato
. 4 Ao ſcõm vo dicendum.ꝙ circũſtãtia nõ quecunq; in⸗ res eſtis.ſi ergo hec falſa erant ⁊ ↄtra ↄſcientiã hec dice
nri ducit moꝛtale pctm.ᷣ q impoꝛtat er ↄſequenti vtẽptũ. ſi bat.quare nõ mentiebat᷑. Primũ poſſet ſolui ꝙ verbum

8 eut ſi aliquis peccabat prius ignoꝛanter ⁊ ideo veniali

dir ter: ſed poſtea peccaret ſcienter faciendo conſi imile her
eri⸗ caret mortaliter. Similiter poteſt dici ex iſta ꝑte ꝙ i
„ intantũ adheſit ſumme veritati ꝙ rõne ſtatꝰ ipm mẽda⸗
te cium nõ tm̃ facit ipᷣm cadere a ꝑfectõne: ſed etiã a cari⸗
imna tate.qꝛ nullã cauſam habuit excuſantẽ. ¶ Av terciũ di⸗
nz . S Tvaroe cendũ eſt de prelato.ꝙ ratione pꝛelatõnis nõ tenet᷑ niſi
inn a Ri e*& ad nõ dicendu mendaciũ in bis que ſpectãt ad ſuũ offi⸗
2GGι cium. ſi tñ mendaciũ impoꝛtaret aſſiduitatẽ mentiendi.

auguriãdi aliqñ ſumit᷑ ſtricte.et tunc ſonat in malũ fm. ,— „ A
aliqñ ↄmuniter et ad bonum et ad malũ: et tũc verum ẽ “ ſ Pronoſtand. futn.
ꝙ; ioſeph habuit ſcientiã auguriandi.fuit em̃ preſciꝰ ali
quoꝝ futuroꝝ.ſicut patet geñ.xl.et.xlj/tñ vt ſoluat᷑ cõ:
muniter vtrũq; obiectũ poſſumus ſoluere ꝑ aug.in.v.li
bro ſuꝑ geñ.vbi dicit ſic.loquẽs de vᷣbis ioſeph. Hoc ñ .—
ſerio ſed ioco dictũ vt exitus docuit.et ideo nõ eſt haben Solen⸗ o 1 ꝗe eoen ne A pe Penn
dũ mendaciũ. mẽdacia em̃ a mẽdacibo ſerio agunt᷑ nõ io vudis ne nn’s a , Pen VünHn
co. ¶ QDuerit etiam de obſtetricibo de quibo exo.j.legit᷑. ſ V . vn. R pacs eet teſtatin Prhé
ꝙ dixerunt ꝙ nõ ſunt hebree ſicut egiptie mulieres 7. e⸗

.

atio

ſe

oſus

ppe
er⸗ cnte „Rνααα1
4.

His
ellei

cii. -

bn a gratia ſed ratõne ſtatus a recuꝑatõne gratie.4 Sʒ q; dacij in tempoꝛalem recompenſatõnem declinata eſt. ſi
1; ritur poſtea a beato Auguſtino.ponat᷑ ꝙ aligs babeat ergo omutata eſt eis merces eterna in tꝑalem ꝓpter mẽ⸗
n; oſcien tiam.ꝙ mendacõ eius interueniẽte poſſit aliquis daciũ.amiſſio aũt mercedis eterne nõ ẽ niſi ꝓpter moꝛ⸗
d ↄuerti ad fidem ſiue ad baptiſmũ.poterit ne in hoc caſu tale. videt ꝙ mentiendo peccauerũt mortaliter. 4 Sed
Kee ꝑfectus mentiri. Si ſic tunc nõ peccat mortaliter.ſi nõ: otra dicit᷑ in pꝛincipio buius glo.ᷣ leuioꝛis culpeẽ ſi qſq;
wad quõ remanebit tantũ bonũ ꝓ tamodico malo.⸗!qAd qð mentiat᷑ pᷣſtando beneficiũ.ſed iſte ſic mentite ſunt.eꝛgo
dicendũ ᷣm aug.q nequaꝙᷓ debet mentiri etiam in hoc ibi fuit leuioꝛ culpa.nõ ergo moꝛtalis. 4 Ytez in eadem
. caſu.et eſt ratio aug.talis.ſi ꝑ lururiã mei nõ licet mihi glo. infra.ſi quelibet culpa ſequẽti pia oꝑatõne purga⸗
dtt ꝓpetrari alterius caſtitatẽ vel oſeruare: q;ẽtomagis nec tur: quãtom agis hec facile abſtergit᷑ quam mater boni
vnni corruptõem veritatis.et hoc accipit ex lr̃a.lxx.interpᷣ⸗ operis pietas comitak. ſeo nullum mortale facile abſter ⸗
tum. ꝓuer.xxix.in fine.verbũ ſuſcipiẽs filius a ꝑditõne gitur. ¶ Itẽ ꝙ aut nullũ fuerit peccatũ aut veniale ſolũ
tig ec⸗ longe aberit.et nihil falſi ex eius oꝛe procedet.quod ex⸗ videt᷑ glo.hiero.⁊ baymonis ſuꝑ illud yſa lxv. edifica⸗
e ponens ſic aug.dicit.filius ſuſcipiens ꝑ gratiam verbũ bant domos ⁊c ibi em̃ dicit glo. p virtutiboin celeſtib⸗
d2⸗ eternũ tam ſibi clauſum veputet ad ſubuenienduʒ bono requieſcẽt.tales domos obſtetrices ſibi dicunt᷑ edificaſ⸗ ð
ne bhomini ꝑ mendaciũ.qᷓ ſi ꝑ ſiupꝛũ tranſire cogat᷑. Sʒ ꝗdᷣ ſe:qꝛ timuerũt deũ.ſeð nullus cũ moꝛtali edificat ſibi do
1, erit.nũꝗqd remanebit iſte nõ baptiʒatus hac occaſione? mũ in celis.aut obſtetrices q̃ tũc ſibi edificauerũt do⸗
ſa BRũqdet aug.illa veritas que fecit ſibi eũ adherere ⁊ elõ mos ſicut dicit᷑ hic.oĩno nõ peccauerũt.aut nõ moꝛtali
1, e gari a falſitate:docebit aliũ modũ ſubueniendi vt ꝑueni ter.et ita aut mẽdaciũ illaꝝ nõ fuit peccatũ aut nõ mor
p af at ad baptt tale. oiund dicendũ ꝙ in facto obſtetricũ duo ſuer̃t
c oꝑa.fuit enim ibi vnũ opus ↄpaſſionis ſine pietatis.fu
me Ulekin it etiã ibi mendacium.et illud forte ſolũ nõ ꝓpter vitam
al to querit᷑ de mendacijs m differẽtias pueroꝝ ſeruandam: ſed etiam ꝓpter propꝛiã vitã tuen⸗ „
,S ꝑſonaꝝ vete. teſta. et primo de mendacio dam. ſicut poteſt videri ex quada glo.grego.que frequẽ⸗
abrahe geñ. xxij.dicit ip̃e pueris.expecta⸗ APn ter adducta eſt bie· Etum ad primũ ergo opus ſcz com
t 10 te hic cũ aʒino.ego et puer ꝓgrediemur.⁊ paſſionis dicimus.ꝙ; illud bonũ fuit ſed in hboc genẽ tm̃
SD poſtꝙ; adoꝛauerimus reuertemur ad vos: conſtat ꝙ ipe etſi affuiſſet caritas que foꝛas mittit nmoꝛeʒ. ſicut dicit
— firmiter ꝓponebat immolare yſaac. q̃re nõ intendebat jiohis.ii bene ex iſio motu potuiſſent meruiſſe vitam
e ꝙ reuerteret cũ eo.dicebat & ipe patriarcha ↄtra ↄſcien eternã. Unde ſicut dare elemoſinã qð eſt bonũ in gene⸗
Ni /N nam ſuam. ¶ Sed otra dicit de eo. abſit ꝙ vir a dro in⸗ re tim̃.ſi liat in caritate: meritoꝛiũ eſt vite eteꝛne. ſi auteʒ
, ſpiratꝰ in illa hoꝛa moꝛtalit peccaſſz. Hoc ſoluit amb.in fiat extra:nequaqᷓ. Ita dicim hic ꝙ illud opus Opaſſj:
eA libro de pr̃iarchis vbi dicit.abraha: etſi ſᷣm foꝛmã vᷣbi onis vel pietatis ſi fuiſſet in caritate factum. fuiſſet me⸗
, 1 . mendaciũ dixit.et ꝓpter boc nõ eſi imitandus a nobis. ritoꝛiũ vite etne. Sʒ ꝙ fuit factũ extra caritatẽ. fuit ibi
i⸗ nihilominus rõne figure ad quã inſpiratus a deo reſpe ſcʒ in pᷣmo oꝑe potẽtia oꝛdinata ad gloꝛiã ſed remota:⁊

landũ in paſſione:reuerti debuit tñ yſaac cũ abrabam. ret᷑ in celis:remunerauit hic in terra. Unde illa glo.que
9) ve α Poſtiy filius dei ſemel aſſumpſit bumanã naturã:nec dicit. ꝙ merces eoꝝ declinata eſt ⁊c.nõ eſt ſic intelligen
lelck, in paſſione nec poſt dimiſit eã. Vñ ad h reſpiciẽs abra⸗ daſe opꝑe illo deberet᷑ eis prius vita eterna ſi ſine men

ℳ
7 .
Gofe

/
M

ces 4

. α eſſet in eo crimen. 4 o quartũ dicẽdũ.ꝙ licet nõ ſit vni

uerſaliter verũ.q qui cadit a ꝑfectõne cadit a toto: nihi
lominus tñ ratõne ſtatus poteſt eſſe.ꝙ cadens a ꝑfectõ
ne cadit a caritate.et poteſt eſſe exemplũ de angelo in p⸗
mo ſtatu poſito ꝙ; habuit gꝛatiã eminentẽ:nõ tm cecidit

rxit:nõ eſt pꝛeſumendũ illum mẽdaciũ dixiſſe.vnde.j.ad
coꝝ.x.dieit᷑.oĩa in ſigura ↄtingebant illis.fuit aũt figu
ra illa imolatõis xpᷣi.etſi em̃ filius dei incarnatus ſicut
pater abrabam ducèt yſaac humanam naturã ad imo

ham nõ intendebat mentiri. vnde etiã qꝛ mentiri nõ in⸗
tendebat ita diſpoſuit vt nec etiã ſᷣm litterã dixerit niſi
verũ.ipᷣe em̃ reuerſus eſt cum yſaac ſicut dixerat. vt ptʒ
gen.xxij. Propter hoc ꝗ̊ notandũ eſt ↄſequẽter.q; hmõi
verba ſanctoꝝ patrũ etſi aliqñ videant᷑ eſſe mẽdacia ad
lram. excuſabant᷑ tñ rõne ſignatoꝝ Elñ etiã de iacob qñ
Dixit · ego ſum eſau primogenitus mus. dicenduʒ ꝙ ad

id em̃ mentite ſunt ſicut volunt ſancti et glo.Querit᷑ er⸗
go vtrũ mendaciuʒ eoꝝ fuerit veniale aut moꝛtale: O⸗
moꝛtale videt᷑.qꝛ dicit ibi glo.grego.benignitatis eaꝛuʒ

merces que potuit in eterna vita retribui: ꝓ culpa men

nõ neceſſitas ſiue potentia ꝓxima. bonũ ergo fuit illud
opus:ſᷣ nõ ſufficiens ad merendã gloꝛiã pter de fectum
caritatis. Sed qꝛ nullũ bonũ irremuneratũ:ideo domi⸗
nus opus illud qð nõ habebat ſufficientiã vt remunera

dacio factũ fuiſſet:et ꝓ mẽdacio amiſerũt illaʒ mercedẽ

ſ̃ intelligendũ eſt qð dicit grego.benignitatis eaꝝ mer⸗
ces potuit ⁊c.nõ dicit debuit.ſeð potẽtia remota potuit
viczʒ ſi fuiſſent in caritate.ſed hoc nõ erat: immo erat in

ipᷣis timor ſeruilis vel humanus tantus.quo magis di

ligebãt forte tueri vitam pꝛeſentem qᷓ mereri eternam.G
aũt non ſtat cũ caritate.vnde illa xeclinatio nõ dicit ab⸗
tfohratnr Pr, ⸗

B

E 5fal n

ſolutõnem premij debiti. immo poſſumus dicere qð di⸗
cit inſufficientiã operis facti reſpectu pᷣmij eterni. ¶
ergo querit᷑ qᷓtum ad alind opus ſcilʒ mendacij.vtrum
fuerit moꝛtale vel vemale:poſſet ſuſtineri ꝙ veniale.re⸗
ſpondendo ſicut dictum eſt. tamẽ poſſumus dicere ſicut
alij dicunt.ꝙ mendacij ſui dupler fuit cauſa. Ana pue⸗
roꝝ compaſſio:et reſpectu huius fuit mendacium veni⸗

ale. alia aũt fuit tuitio ꝓprie vite. quazʒ qꝛ inordinate et S E
puerſe dilige bant: mendaciuʒ ꝑ relatõnem ad cauſam r
illam fuit mortale.q¶l Ad iüllã ergo glo.biero. dicimus. ai

ꝙ; c dicit obſtetrices dicunt ſibi ediſicaſſe. intelligẽdũ
eſt edificaſſe id eſt pꝛepalſſe.qꝛ ſi ꝓſeueraſſent in talibus
oꝑibus foꝛte dñs dediſſet eis caritatẽ que conſummarets
edificiũ. Vnde aliter dicuntur edificare ſancti et aliter
ipᷣe.¶ Alie aũt due glo grege⸗nsben- ꝙ mendaciũ il⸗
lud fuerit veniale niſi ᷣm ꝙ; fnit benignitatis et hoc be⸗
ne ocedimus. o queritur. quis ꝓponit oꝛationem
methaphoꝛicam ſicut dicit᷑ litus aratur.hic pꝛimo vnuʒ
ſignat᷑ ex conſequenti aliud pretendit. queritur ergo. ſi
mentiat᷑ ſic loquendo et peccet.i. Ad quod dicimus bꝛe
uiter m aug:ꝙ talis ſi intendit dicere ſenſum ſequentẽ
ꝓpter hoc non dicitur peccare.maxime cum dieit illud
quod poteſt patere ſiue quod frequenter cõſueuit dici.
vnde nõ dicit ↄtra ↄſcientiam.nõ em̃ intendebat aſſere⸗
re pꝛimũ ſenſum illius oꝛationis. Vnde aug.vbi loqui⸗
tur de Jacob vtrũ mentitus ſit in li.de mendacioata di/
cit.om̃is enũciatio ad id qð enunciat refe renda eſt. P⸗
pter hox ſi referendo ad intentõnem enũciatois nõ fuit
mendaciũ:nõ ſunt cenſendi tales mẽtiri. Duerit etiã
vtrũ mendaciũ minoꝛis ſit culpe in vete.teſta.q; in nouo
vel ecõuerſo paribus alijs circũſtãtijs.¶ Ad qð reſpon
det grego.ꝙ et ſub veteri forſitan teſtamẽto mioꝛis cul⸗
pe eſſe potuit.in quo ꝑ thauroꝝ vel hircoꝝ victimas ſa
crificiũ nõ fuit ipᷣa veritas ſ̊ vmbra veritatis.naʒ in te⸗
ſtamento nouo pᷣceptis altioꝛibo manifeſtata ꝑ carnem
veritate ꝓficimus.iuſtũ eſt vt facta quedã que in illo po
pulo vm bre veritatis deſeruierãt deſeramus. ſiquis vo
ꝓ teſtamentũ vetus vult ſuũ tueri mendaciuzʒqꝛ minus
illuc quibuſdã ſoꝛtaſſe nocuerit: dicat neceſſe eſt rex ali⸗
enaꝝ raptum dicat retributõem iniurie quia infirmis
illis ↄceſſa ſunt ſibi nocere nõ poſſe.que omnia cunctis
liquet quãta anim aduerſione veritas inſequi᷑ que iaʒ
nobis ſignificatõig ſue vmbra poſtpoſita in vera carne
cclarat᷑.¶ Ouerit᷑ vtrũ facta illoꝝ q in vete.te. menda
cio officioſo ſunt vſi imitanda? Ad qð reſpõdet aug.in
li.ↄtra mendaciũ dicẽs. Ille ꝑ onequas credendum ibi
nõ eſt ꝓphare volniſſe:ſed qꝛ faciendo vel dicendo finxe
runt voluntate fallendi.q;uis ex ip̃ᷣis 3 factis earũ ſiue
dictis aliqui ppheticũ poſſit ex culpa ꝑ illius om̃ipotẽ⸗
tiam preſeminatũ.atq; diſpoſitũ qui bene vti nouit etiã
malis hoĩm:tamen etum ad ipᷣas attinet ſine dubitati⸗
one mentite ſunt.ſed nõ ideo debent imitanda exiſtima
ri qꝛ in eis reꝑiuntur libris quę ſancti et diuini merito
nominant᷑.habẽt em̃ ſcripta ⁊ mala hominũ et bona.il⸗
la vitandaiiſta ſectanda.et quedam ita poſita vt de illis
etiã ſit ꝓlata ſententia.quedã voo tacito ibi iudicio ĩ no⸗
bis iudicãda ꝑmiſſa.qm̃ nõ ſolũ nos nutriri maĩfeſtis
verũ et exerceri opoꝛtebat obſcuris.Cur aũt iſti imitan
dam ſibi thamar exiſtimãt mentiẽtẽ:et imitandũ Judã

ſi exiſtimãt foꝛnicantẽ:ibi em̃ vtrũq; legerũt.et nibil ho

rũ ſcriptura illa ſiue culpauit ſiue laudauit.ſʒ tm̃modo
vtrũq; narrauit et iudicandũ hoc vtrũq; nobis dimiſit.
ſed mirũ ſi aliqd hoꝝ imitandũ impune pmiſit.ꝙ enim
thamar nõ meretricandi libidine ſ̊ ↄcupiſeẽdi volunta⸗
te mentita ſit nouimus verũ.foꝛnicatio etiã ſi iude talis
nõ fuit. poteſt eſſe cuiuſpiaʒ q; faciat vt hõ liberet᷑.ſicut
illius mendaciũ fuit vt homo ↄciꝑetur. nunqd ꝓpterea
etiam fornicandũ eſt.ſed ſi ꝗpter illud putat᷑ fuiſſe men
tiendũ.nõ de ſolo itaq; mendacio ſed de omnibo operibo
hominũ in quibo ↄſiſiunt velut ↄpenſatiua peccatacon⸗
ſiderandum eſt quã ſententiam proferre ebeamus. ne

V⸗

aſparesmus additum. non tm̃ paruis quibuſcunq; pee⸗
catis verũ etiam ſceleribus cunctis.

HMeptimuisß
timo querit᷑ de ſpeciebus mendacij. et
primo de mendacio benignitatis ſiue offi
cioſo.cuius tres dicit augꝰ.eſſe ſpecies in
li:de mendacio.Et ſimiliter dicit᷑ in.iij.li.
lenten. dil. xxx vijic.i. Contingit aũt in iſto mendacio mẽ
tiri vel ꝓ re alterius ſeruãda vel ꝓ vita coꝛpoꝛali.vł ꝓ
aſtitate alicuiꝰ ſeruãda. Ponat᷑ ergo ꝙ aliquis menti⸗
atur vt quis baptiʒet᷑.hoc mendaciũ ↄſtat officioſum ẽe
ſiue benignitatis.ſub nullo em̃ alioꝝ membroruʒ cadit
iſtius trimem bꝛis diuiſionis mendacij.que eſt ꝑ iocoſuʒ
et benignitatis ⁊ malignitatis que diuiſio fit ita in pꝛĩ⸗
cipio predicte diſtinctõnis in ſententijs.et in glo.ſuꝑ il⸗
lud ps. Perdes omnes qui loquunt᷑ mendaciuũ. In pꝛe⸗
dicto aũt caſu nõ poteſt dici eſſe mendaciũ iocoſum neq;
malignitatis.erit ergo officioſuʒ.ſed talis nec mentit᷑ ꝓ
re alterius nec ꝓ vita ſeruanda.quare non ſufficienter
diuidetur mendaciũ officioſum ꝑ illa tria.Vel tu dicas

vAl.

6

mihi ad quod illoꝝ triũ reducet᷑ mendaciũ illud.⸗. Ad V

quod dicimus.ꝙ ſufficienter diuidit᷑ mendaciũ officio⸗

ſum ꝑ hec tria.et hoc quod dictũ eſt reducitur ad illud .

qð eſt mentiri ꝓ caſtitate altenus ſaluanda.illud enim
mendaciũ intelligit᷑ ↄmuniter fieri q;tum ad illã ſpecieʒ
quotienſcũq; aliquis offitioſe mentitur ꝓ bono ſpũalii
alio ſeruando ſic aũt fuit in caſu ꝓpoſito.iſte em̃ menti⸗
tur vt acquirat illi vitam ſpũalem.hoc ergo qð dicit il⸗
le tercia ſpecies quando mentit᷑ aliquis ꝓ caſtitate alte
rius ſeruanda:dici ibi nõ dicitur cauſa tota menda⸗
cij officioſi ſᷣm ſpeciem illam:ſed ponit᷑ tm̃modo exẽplũ
et cũ dicit᷑ ibi mentiri ꝓ mundicia ſiue caſtitate:nõ intel
ligit᷑ mũdicia corꝑalis tm̃.ſed illa que bonuʒ ſpũale ee. ..·
vnde ꝓ quocunq; bono ſaluando ſpũali dicat᷑.intelligẽ⸗ mclat
dũ eſt mendaciuʒ eſſe in eadem ſpecie in qua eſt et illud.
Sed querit᷑ poſtea vtrũ quis ꝓ caſtitate ꝓpria ſalus
da et nõ ſolum loquimur de ꝑfecto ſed etiã de im ꝑfecto
Poſſtr mentiri ſine peccato. nõ:patet ꝑ aug.qui non
vult aliqð mendaciũ eſſe ſine peccato.ꝗ Sed ↄtra auag. —
in li.de mendacio.Illa peccata que ita ↄmittunt᷑ in ho⸗ hhes
inine vt faciant immundũ:etiã peccatis noſtris euitare
cbemus.ac ꝑ hoc nec peccata dicẽda ſunt que ꝓpterea
le. fiunt vt illa immundicia euitetur.et ex hoc ergo videt
. ipᷣe quaſi ꝑ ↄpenſatõem vult diceꝛe ꝙ peccatũ minus qð
ꝓpter vitatõem maioris fit:nõ iam dici debeat pecestũ.
et ita ſi tu mentiris ꝓpter coꝛruptõem caſtitatis tue vi⸗
tanda.nõ erit illud peccatum. 4! Ad quod dicimꝰ ꝙ du⸗
plex eſt immũdicia.vna coꝛꝑis.et ꝓ hac vitanda nemi⸗
nem opoꝛtet mentiri.qꝛ ſicut dicit aug.ibidẽ. nullꝰrecte
agens immũdꝰ fieri põt qͥlibet ↄtagio coꝛpali.Eſt autẽ
alia immũdicia nõſolũ coꝛꝑalis ſed enã ſpũs.et hec du⸗
pliciter põt fieri.vel reſpectu ꝑfecti:xel reſpectu imꝑfe⸗
cti.dicimꝰ ̊ ꝗ; ꝑfectus ita fortis dʒ eẽ vt ↄfidat ſe nulli
tẽptatõi ſuccubere.vñ etiã ſi violẽta infert᷑ illi.dʒ ſxare
qꝙ; ipe nullo mõ ↄſentiet coꝛruptõni violent illate.ſ̊ ſuſti
nebit meritoꝛie.⁊ ideo talis nõ dʒ mentiri etiã in tali ca
ſu.imꝑfectus aũt vtpote infirmus dʒ timere ne ſuccũbe⸗
ret ſi veniret ad illũ ſtatũ.et ideo tali ꝓpter infirmitateʒ
ſuã:ↄcedit᷑ redimẽ ꝑiculũ maioꝛis pct᷑i ꝑminus peccatũ
et ĩ caſu ſumi dicta auẽtas aug.ec ꝓpt hẽ itelligẽ⸗
dũ ꝙ ſi in hoc caſu exiſtens mentiat᷑.ꝙ mendaciuz illuꝰ
nõ ſit perm. Et qð dic aug.nõ ſunt pcta dicẽda.itelligẽ⸗
dũ nõ eſt ſimplicit ̊ ↄꝑatiue ſᷣ eſtſ nõ ſunt q̃ſi reputãda
pcta a pꝓ ꝗbv vitandis iſta fiũt q longe maio
I

ra ſũt iſtis. ¶ Querit᷑ poſtea de illo mẽdacio qrtòqᷓ dtiid
aug. ꝙ fit ſola fallẽdi mẽtiẽdiq; libidine.qð dictoꝝʒ men 4 er
daciũ eſi:Et obijcit pᷣmo ſic.libido ſicut d in eodẽ li:eſt
apetitꝰqͥ eterna tꝑalibus p̃ᷣponunt᷑.ꝭ ſi h̊ fit ex mentien
di libidine ̊ eſt appetitus animi q̊ͥ e᷑ᷣnis boms aliquod

— —

f — —

— —. — — -

4
1

erete

ſicut quĩtum et quodlibet alioꝝ habebat ꝓpꝛiam et ſpe

¶ Mneſtio

tpale pponit᷑.ſic em diffinit ipe libidinem.ſed quotiens
ſic fit moꝛtaliter peccat᷑ ergo hoc mẽdacio ſemꝑ peccat᷑

moꝛtaliteꝛ qualiter itaq; erit iocoſuʒ.¶ Pꝛeteꝛea h gꝛa

uius videtur eẽ ceteris.cõſtat em̃ ĩ ceteris ſpebus mẽda
cij erat aliquid aliud a mẽdacio mouẽs ad mentiẽdum
vtpote qꝛ volebat placere aut inuare aut nocere alicui.
vel aliquibo.iõ dicebat᷑ mẽdaciũ in alijs ſpeciebo.ĩ hac
aũt dr̃ ſola libido mentiendi mouere.ſi ergo tantoma⸗/

ius ẽ peccatũ et inexcuſabilius.quãtominus habet mo

tiuũ.videtur illud mẽdaciũ eẽ inexcuſabilius ceteris et
maius.i Querituꝛ etiã cũ libido ſiue impꝛoba volũtas
ſit generale in oĩbus iſtis mẽdacijs quõ hec ſpecies que
dicitur ſola mẽtiendi libidine eẽ diuidatur ab alijs cuʒ
generale nõ diuidatur ab alijs ſpecialibo niſi iꝑ additõʒ
alicuius cõtrahẽtis.hec gũt ſpẽs nõ videt᷑ dicere niſi ge
nerale imcõtractũ. (Bolbtio dicimus ꝙ reuera tů
quartũ ſam quintũ mẽdacium cauſa placẽdi fiunt. ſed

placẽtia quã aliquis intendit põt eẽ dupliciter.põt em

intendere placere ſibi et alij:et tunc eſt quintũ ſolum de

ſuauiloquio.vel nõ alij extra:ſed ſibipᷣi tm.tunc eſt illð

A514

quartũ quod dicitur fieri ſola mẽtiẽdi fallendiq; libidi

ne Et noõ intelligitur ibi fallẽdi.i.dæcipiẽdi aliũ:b fallẽ
di. i. falſum dicẽdijſic ergo ego diuidoꝛ abalijs.ita pla⸗
centia ſiſtens in me ſiue reſpectu mei ſolũ:diſtinguitur
a placẽtia reſpectu alterius hoĩs extra vel rei extra. et

cialem cauſam.ſic hoc et illud.dicitur tñ fieri ſola men

tiendi libidine et nõ alia.quia cũ libido dicatur a libẽ⸗
do ſiue ab eo libet. ſiue cui libet. nihil babet hoc mẽda
cium neq; in ſe neq; in cã extra illũ in quo erat mentiẽ⸗

Di libido.nõ ſic aũt in alijs mendacijs.iĩmo habebãt cau⸗

ſam extra.⁊ iõ hoc ſolũ et recte dicit᷑ fien ſolamentiendi

libidinelex his ergo pt patere ſolutio ad obiecta. Ad

pꝛimũ em̃ dicimus ꝙ libido poteſt dici dupliciter. Uno
mõ /ꝓpꝛie et ſtricte et ſic dabatur ei dicta diffininio.et ſic
nõ erat radix niſi moꝛtaliũ peccatoꝝ.et ſic nõ ſumitur
in deſcriptõe huius quarti mendacij. Dicit᷑ aũt alio mõ

cõmuniter vt ſit radix et moꝛtaliũ 2 venialiũ. VUñ cum
libido dicatur ab eo ꝙ eſt libẽſicut vult aug.ſicut libev

quod eſt li.ar. potuit inoꝛdinate moueri ad moꝛtale vel
ad veniale.ita ⁊ hec libido potuit eſſe radix ñ ſolũ moꝛ

talio ſ et venialis.et ſic cadit hoc ĩ rõne huius mẽdacij

Ad aliud vo quod obijcitur.ꝙ hoc erit maius ceteꝛis
dieimus ꝙ maius ẽ quinto:ſed tribo pꝛimis non.⁊ ꝓce⸗
dit illa obiectio ꝑ falſam ſupoſitõem.ſupponit eĩ q̃i ſic

mentiens recedit a veritate ꝓpter veritatẽ q̃i cõtemnen⸗
do eã.et reuera ſic eẽt moꝛtale ⁊ graue moꝛtale.ſ̊ nõ ſic

faciebat:immo nõ cõtemnens veritatẽ ſ ſemꝑ ipam in

affectu habitualit᷑ retinẽs. paululũ ad tõs declinabat

ab ipa.vt acciꝑet aliquã vanã telectatõʒ in falſo quod
ſibi placebat.hoc aũt veniale eꝛat ꝓpter infirmitatẽ no⸗

ſtrã. ſicut em poſt baptiſmũ habebat homo cõcupiſcen⸗

tiam quãdam venialẽ reſpectu maloꝝ.ita habet quan⸗

dã delectatõnem in vanis et hoc ꝓpter infirmitatis ſue

coꝛruptõem.ſi em̃ hõ ſtetiſſet nõ eẽt iſtud ei.⁊ iõ nõ fuit

illud mẽdaciũ moꝛtale.¶¶ Ad terciũ ſimiliter patet rũñ⸗

ſio ex dictis.nõ em habet hoc mendaciũ generale tm̃.ſᷣ
etiã habet ꝗp:iam cauſam cõtrahẽteʒ ipᷣm generale fm

placẽtiaʒ reſpectu mẽtiẽtis ad ſeipᷣm.que cauſa fac hãc

eſſe vnam ſpem per ſe/ patet etiaz ex dictis quare aug.

dicat hoc mirũ eẽ mẽdaciũ quod de nullo alioꝝ dicit. H

em̃ mẽdaciũ nullã cauſam ſui habet extra ipᷣm mentien

tem. et ið recte in ipo mentiẽte dr eẽ totaliter. Alia aũt

babebant cauſas extra mentiẽteʒ. ſicut illũ cui debebat

noceri vel qui debebat iuuari vel rui debebat placert.
Vnde nõ erant merget totaliter in ipo mẽtiente qtum
ad omnẽ ſui cãm. ¶ Poſtea queritur cũ cõtingat men⸗

tiri circa moꝛes. ad quod illud mendaciũ reducet᷑.neq;

em̃ videtur eẽ iocoſum neq; officioſum. religiõis etiam

nõ videt᷑ eẽ:cũ nõ ſit circa ea que ſpectãt ad fidẽ.¶ Ad

quod dicimus.ꝙ hmõi mẽdaciũ ↄtinet᷑ ſub mẽdacio re

ud decipiẽdũ.tale em̃ ẽ peccatũ in ſpiritũſanctũ.vnde ⁊

ccxxxix.

ligionis. ibi em̃ dr religio coĩter. nõ ſoluʒ fm ꝙ religat

nos ad tenẽdum ea que ſunt circa fidẽ ̊ etis ad tenedaaua
ea que ſunt circa bonos moꝛes.in his duobo cõſiſtit ſũ⸗ SS mioxib ie ,, „ArSH⅝
ma religionis xpᷣiane.¶ Querit᷑ peſtea.ponat᷑ aliigg 3 glcione i 42
mentiat religione.nõ ex certa malicia ſed ex infirmi
tate vel ex ignoꝛãtia.vt nõ ſit peccatũ ĩ ſpiritũſctm.que
rit᷑ ad qdð genus mẽdacij reducet᷑ illud/neq; em iocoſum
neq; officioſum ẽ illud cõſtat.ſ̊ neq; malignitatis videt᷑
qꝛ nec ſub ſecũda nec ſub tercia ſpecie cõtinet᷑.ill ↄſtat
Si diceret᷑ ꝙ cõtineret᷑ ſub pꝛima. hoc videt᷑ ꝙ illa pᷣ⸗
ma ſpes mẽdacij ꝑnicioſiſſima eſt.mẽdaciũ aũt iſtud eſt
cũ ſit ex ignoꝛãtia vel ex infirmitate:ñ ita ꝑnicioſuʒ vi⸗
ctur.4 Ad qð dicimus. qui ſic mẽtitur põt eẽ ꝑfectus
vl im ꝑfectus ſiue vt ſic melius dicamus.ſimplex aliqo
qui nõ tenet᷑ ad oĩa credẽda explicite vel aligs magnꝰ
litteratus.ſi &ᷓ ſit ſimplex.aut mẽtit᷑ de his ad q̃ tenebat᷑
erplicite crededa.aut nõ.ſunt em̃ quidã groſſi articuli.
ſicut ꝙ deus ſit trinus ⁊ vnꝰ.ꝙ filius dei aſſumpſit caꝛ
nẽ.q paſſus ẽ ⁊c.quos nullus etiã ſimplex de bet ignoꝛa⸗
reyſi ergo mẽtit᷑ ĩ hmõi.etiã ſi ignoꝛãtia mẽtiat᷑ nõ excu⸗
ſatur a toto.cũ tenet᷑ illa ſcire et poſſet illa inquiſiuiſſe
vel ꝑ doctrinã accepiſſe.vel etiã ex inſpiratõe a dño ſi ſe
pᷣꝑaſſet ad hoc/ Si aũt aligs magnꝰlr̃atus mẽtiat᷑ etiaʒ
ex ignoꝛãtia:peccat pᷣmo genere mẽdacij.nec excuſatur
ꝑ ignoꝛãtiam.cũ ad oĩa ſciẽda teneat᷑ Si aũt metiatur
ſimplex ex ignoꝛãtia vel infiꝛmitate.vtpote qꝛ nõ põt ca⸗
pere ea ad que nõ tenetur ſcienda:tũc nõ opoꝛtet dicere
znstiacen vel peccat un grauitatẽ peccati.q̃ ſolet nreſ
in ipᷣa ſpecie mendacijſpõt tñ hoc reduci ad pꝛimã ſpiz .
Hᷣ ᷣm bg et minno pin ꝙ ſunt grauioꝛa et lenioꝛa. ha A A ſpene
Quoo ergo obijciebat᷑ ꝙ pꝛimũ mẽdaciũ erat grauil⸗
ſimũ.intelligẽdum ẽ hoc de illo qdð dr ex ceꝛta malitia 2

grauiſſimũ.tñ intelligẽdum ẽ ꝙ; peccaꝛe in ſpm̃ſctᷣm ſi⸗
ue in pr̃em ſiue in filiũ duplicit᷑ põt dici. VUno eĩ modo
põt dici peccare in filiũ ꝗ mẽtit᷑ de filio.⁊ ĩ ſpũmſanctũ
q ð ſpũſancto.ſ̊ hoc nõ ẽ modus ſᷣm quẽ diſiinguit᷑ pec
catũ in ſpiritũſanctũ et peccatũ ĩ pr̃em ⁊ in filiu.uno q̊
mõ qñq; ꝗ mẽtit᷑ de filio:mẽtit᷑ de pꝛe.vł etiã peccat ĩ to⸗
tã trinitatẽ.ſicut ꝗ diceret ꝙ ſpũſſcts nõ ꝓcedęt a pr̃e ⁊
filio.ipᷣe peccat in ſpiritũſanctũ.⁊ etiã ĩ totã trinitateʒ
ſ h peccatũ nõ ẽ illud ĩ ſpiritũſanctũ qð dicit᷑ eẽ grauil
ſimũ.qꝛ põt eẽ ex ignoꝛãtia vel ex infirmitate.dr autem
peccatũ in ſpiritũſanctũ alio mõ ſᷣm ꝙ illa tria diſtin⸗
guũtur ꝑ aꝑpꝛopꝛiatões.vt illud qð ex im potẽtia dicat᷑
in patrẽ.qð ex ignoꝛãtia dicat᷑ ĩ filiũ.quod ex certa ma
licia in ſpiritũſanctũ:et tũc reuera iſtud ẽ grauiſſimũ il⸗
loꝝ triũ.¶ Sed obijtiet aligs ↄᷣ illud qð diximꝰ.q; men⸗
tiens ex ignoꝛãtia mẽtit᷑ circa fidẽ de his ad que ſciẽdũ
tenet᷑.mẽtitur mẽdacio reducibili ad pꝛimũ genus.hoc
em̃ videłut᷑ falſum.qꝛ talis qui ſic dicit ex ignoꝛãtia.et
ſi dicat falſam vocis ſignificatõem:nõ tñ habet intentõ
nẽ fallẽdi.i.decipiẽdi.neq; fallẽdi.i.dicẽdi falſum quõ
ergo dicendum eſt mentiri.¶ Ad quod dicendum ꝙ et
ſi nõ ſit ibi totalis tomplẽw mendacij ſᷣm pꝛimã ſpẽm
dicimus tamẽ ꝙ reducitur ad illud genus.dicimus em̃
ꝙ dupliciter dicitur intentio.aut videlicet ꝓgoſitum ꝑ
Diſcretõem.et hoc modo non habet iſte intentiõem fal⸗
lendi.aut põt dici intentio ipᷣa voluntas.et hoc mõ cuʒ
ipᷣe teneretur iſta ð quibus mentitur ſcire.ſciuiſſet ſi vo
luiſſet ſicut pꝛedictum eſt.patet ꝙ voluit ignoꝛare. et ſi
voluit ignoꝛare ciꝛca ea de quibus opoꝛtebat eum credẽ

vel loqui.cum ignoꝛantem loqui frequenter contingat

falſum dicere.patet ꝙ ey conſequenti habuit voluntatẽ TPian
manendi in tali ſtatu in quo diceret falſum. ita quod⸗ Pintiue
ammodo habuit intentionẽ fallendi et dicendi illud qðᷣ
ſe aptum erat alium fallere.et etiam fallendi.i.dicẽ⸗

di ſalſum ſiue quod neſcit eſſe verum cum vvberet ſcire

Queritur poſtea aliquis intendit dicere contra fidẽ
ed tamen non dicit.queritur ergo ſi huius reducendũ
ẽ ad pꝛimũ mẽdaciũ vel ad illud pcẽm.⸗ Ad qð dicimꝰ

ſic. AUnge ſicut velle mechari reducitur ad tranſgrel

ſionẽ illius peccati nõ mechaberis.et hoc quia oꝛdina

batuꝛ ad illũ actum.ita ex parte iſta mala intentio que
erat oꝛdinata ad mendaciũ pꝛimi generis.reducendaẽ
ad illud genus. et ſi nõ complete mentitus ſit 'm illud
Queritur poſtea.aliquis bene credens ꝓponit cõtra
rium alicuius articuli coꝛã ſimplici qui nelcit vtrum il⸗
lud ſit verũ vel falſum.ex alia ꝑte aliquis arrianus cre
dens verũ dicere ꝓponit idẽ falſum coꝛam ſimplici.ꝗs g̊
iſtoꝝ plus peccat.⁊ videtur ꝙ arrianꝰ. iſte em xp̃ᷣianus
etſi peccat in dicto:radix tñ nõ ẽ coꝛrupta. quia ipᷣe bñ
ſentit.arrianus aũt et in dicto peccare videt᷑ et in radi
ce.maioꝛ aũt eſt coꝛruptio vbi eſt vtriuſq; qꝙᷓ vbi alteriꝰ
tm̃.¶¶ Sed cõtra.iſie catholicus cõtꝛa ↄſciam dicit qð di
cit.⁊ ſcit ꝙ ille ſimplex põt falli ex dictis eius. arrianꝰ
aũt neſcit.vñ nec dicit cõtra cõſcientiã.nec putat illum
fallere.ſiergo plus peccat qui ex certa ſcia ꝙ; ꝗ ex irã⸗
tia.plꝰvidet᷑ peccaꝛe catholicꝰqꝙᷓ arꝛianꝰ.¶¶Qð ocediꝰ.
NQð obijcit᷑ ꝙ in arriano eſt coꝛruptio radicis maioꝛ
qᷓ in catholico.Rñdemus:q; maioꝛ coꝛruptio radicis
poteſt dici duꝑliciter. vł in intellectum.⁊ ſic reuera ma

ioꝛ ẽ coꝛruptio in arriano vel in affectu.et ſic eſt maioꝛ

ſſet

coꝛruptio ĩ catholico qui vult dicere cõtra cõſciam ſuã.
et dare ſimplici occaſionẽ ruendi.maioꝛitas ergo coꝛu
ptõnis pme nõ fuit ita cauſa faciendi peccatũſicut ma
ioꝛitas coꝛruptõis radicis modo ſecũdo.et iõ plus pec
cat in hoc caſu catholicus ꝙ; arrianus.(¶ Querituꝛ er
go poſtea de numero iſtoꝛũ mendacioꝝ.et queꝛitur cum
mẽdaciũ benignitatis et malignitatis oppoſite ſint.ſal⸗
tem q;tum ad ſuas cauſas.⁊ mendacium malignitatis
diuidatur in quaſdã ſui ſpecies penes iſtas differẽtias
omnibo obeſſe⁊ nulli ꝓdeſſe.obeſſe alicui ⁊ nulli ꝓdeſſe
obeſſe alicui ꝓdeſſe alicui.quare ſimiliter mendaciũ
benignitatis nõ diuiditur ſᷣm eaſdem differentias.vt ſi
diuideretur ᷣm ꝙ eſt/ ꝓdeſſe alicui et nõ ꝓdeſſe alteri.xł
alicui ꝓdeſſe alicui obeſſe et hmõi.nõ em̃ ita diuiditur.
immo diuiditur ꝙᷓtum ad illud j eſt ꝓdeſſe in ſeruanda
re alicuius vłl vita.ſiue bono ſpũali.q Ad quod dicimꝰ
ꝙ; diuiſio mendacij malignitatis fit Sm maioꝛẽ ⁊ mino
rẽ rõem nocumenti. Ad h̊ em̃.ſ.ad nocẽdum erat hmõi
mẽdaciũ.⁊ ſ̃m hec fuer̃t tres eius ſpẽs.Pꝛimũ qð ma⸗
xime nociuũ ẽ vt quod eſt in doctrina religionis.⁊ hoc
dicituꝛ maxime nociuũ duplici de cauſa.tũ quia oibus
nocet.tũ quia nocet in maximo ſiue in nobiliſſimo.ſ.in
fide.que erat pꝛĩcipiũ totius vite ſpũalis.Secũda ſpe⸗
cies eſt minoꝛ illa in nocendo.videlicet cũ nulli ꝓdeſt ⁊
alicui obeſt. hoc ẽ minus qᷓ; omnibo obeſſe. Terciuʒz ðᷣo
minimũ eſt in genere illo.vtpote qð nec omnibus obeſt
nec nulli ꝓdeſt.ſic ergo patet ꝙ fm magis et minꝰ?⁊ mi
nimũ nocumẽtũ recte ſumũtur differẽtie mẽdacij mali⸗
gnitatis. ᷣm id quod eſt obeſſe omni vel alicui obeſſe.⁊
nulli ꝓdeſſe vel alicui ꝓdeſſe ⁊ alicui obeſſe.ſed ita ecõ⸗
trario nõ potuerũt accipi differẽtie mẽdacij benignita⸗
tis. cõtra em̃ illã differẽtiam que fuit oĩbo ꝓdeſſe.nõ po
tuit inueniri in officioſo que ? oĩbo ꝓdeſſe.nõ eĩ ẽ aliqð
mẽdacium reꝑiꝛe quod omnibo poſſit ꝓdeſſe ſicut ẽ reꝑi
re aliquod quod oĩbo põt obeſſe. MPꝛeterea.h̊ alið mẽ
brum. ꝙ alicui ꝓdeſt ſ̊ alicui obeſt.nõ potuit ſtare ſub
mendacio benignitatis.qcito em̃ alicui obeſt:iam trã⸗
ſit in ſpeciẽ oppoſitã ⁊ fit malignitatis.ſolum ergo boc
modo poteſt eẽ mendaciũ benignitatis vt nulli obſit et
alicui ꝓſit.patet ergo ꝙ nõ põt diuidi m iſtas differẽ⸗
tias oibo ꝓdeſſe:⁊ ceteras cõtrarias differẽtijs menda
cij malignitatis.quare opoꝛtuit vt diuideretur ſᷣm ea
in quibus potuit eẽ maius iuuamẽtum ſiue maioꝛ ꝓfe⸗
etus ⁊ minoꝛ et minusiuuqmẽtũ eĩ ſiue ꝓſiciendũ eꝛat
mẽdacium.potuit aũt iuuaꝛi aliquis ꝑ mendaciũ in ma
ximo.et tunc ẽ illa ſpecies que fit ꝓ ſaluando vita vł bo
no ſpũali.vtpote caſtitate illius vel aliquo alio vel pꝛo
minoꝛi.et tunc ẽ illa ſpecies que eſt ꝓ cõſeruãda coꝛpo⸗
rali vita.hec em minoꝛ eſt ſpirituali vita.vel ĩ minimo

ͤ er „ach vnle
dleu t Auu vee

fraral⸗

—

ſicut eſt ꝓ pecunia vel aliqua re alicuius ſeruanda. ad⸗
huc em̃ minora ſunt iſta adiumenta in bmõi rebus qᷓ q̃
fiunt in vita coꝛpoꝛali.¶ Queritur poſtea de oꝛdie iſto
rũ mẽdacioꝝ.Aug:em̃ oꝛdinat iſta 'ᷣm pꝛimũ ſecundũ
2 terciũ ⁊ ſic deinceps.Queritur ergo aut is oꝛdo ẽ ſo⸗
lius nominatõmis et a voluntate oꝛdinatis ſolum.qð ñ
videtur veriſimile.aut erit oꝛdo iſioꝝ ſᷣm maioꝛẽ ⁊ mi⸗
noꝛem elongatõeʒz a veritate.quod ſi dicatur:cõtra h̊ ẽ
ponatur em̃ q; ego ſciam petrũ cũ pecumia ſua eẽ in do⸗
mo iſta diuerſis de cauſis poſſum ego dicere mendaci⸗
um petrus nõ eſt in domo iſta.poſſum em̃ hoc dicere ex
malignitate:quia foꝛte ſciebã eũ queri ad hoc vt ei daꝛe
tur aliꝗd ſibi vtile.poſſum etiã hoc fᷣm quartã vel quin
tã ſpeciẽ. poſſum etiazʒ ſic mentiri ex benignitate ⁊ hoc
Fm quãlibet ſpeciẽ.foꝛte quia ſciebã eũ queri vel ad au
ferendũ pecuniã ſuã.vel ad occidendũ vel ad tollendaʒ
eius integritatẽ coꝛpis.ſi ergo hec falſitas vel hoc mẽ⸗
daciũ petrus nõ eſt in domo iſta eque ſemper elongatur
a veritate ſibi opoſita.quacũq; ex cauſa dicat᷑ et ex di⸗
uerſis cauſis.dictuzʒ põt eẽ aliquãdo in ſecunda ſpecie.
aliquãdo in tercia.et ſic de omnibo alijs ſequentibo.pa⸗
tet ꝙ ñ eꝛit oꝛdo ĩ ſpeciebo mẽdacij 'm maioꝛẽ vel mino⸗
rẽ receſſum a veritate. ꝓpter quod reſtat queſtio qualit᷑
oꝛdinabũtur ſpecies ille.¶ Ad quod dicimus ꝙ reuera
eſt ibi oꝛdo naturalis.et oꝛdinatur ſᷣm maioꝛẽ et mino
rem elongatõem a veꝛitate.ᷣ cũ ſit quedã veꝛitas iping

enũciabilis ſiue oꝛõis ꝑ cõfoꝛmatõein ad veritatẽ rei.et

alia veritas voluntatis ad veritatẽ increatã ſintelligen
dũ ẽ ꝙ oꝛdo in his ſpeciebus nõ eſt ſᷣm elõgatõem men⸗
dacij a veritate intellectus vel oꝛõis in cõfoꝛmatõne ad
veritatẽ rei create.ſed oꝛdinãtur he ſpecies mẽgacij Fᷣm
maioꝛẽ et minoꝛẽ elõgatõem veritatis volũtatis ĩ cõfoꝛ
matõe ad veritatem increatã.ita vt quod maxime elon
gatur ab hmõi veritate vel rectitudine voluntatis. pꝛi⸗
mũ ſit et maximũ in genere maãdatoꝝ.et quod minꝰiſto
ſed maius alijs ſecũdũ ex quo aꝓarere poteſt. ꝙ debite
oꝛdinatur.maxime em̃ elõgatus eſt a rectitudine volun
tatis pᷣ̃dicte qui mẽtit᷑ ciꝛca religionẽ.et iõ illud menda
cium recte pꝛimũ et maximũ dr. minus vo iſto ſed ma⸗
gis alijs metitur qui etſi nõ circa religionẽ ſiue in detei
na religionis.ita tñ vt nulli ꝓſit ⁊ obſit alicui.et iõ illð
ẽ ſecũdum minus vo in genere malignitatis.qui ſic mẽ⸗
titur vt qᷓuis alicui ꝓſit alicui tñ obeſt.et ideo recte oꝛ⸗
dinantur ille tres ſpecies inter ſe.recte etiaʒ mẽdacium
malignitatis pᷣcedit et iocoſum et officioſum.quia plus
deuiat a rectitudine vel veritate voluntatis pᷣdicta ꝙᷓ il
la. et hac eadẽ cauſa recte oꝛdinatur iocoſum aunoffici⸗
oſum.quia minus elongatur a veritate aliquis.quãto
ꝓteꝛ rõnabilioꝛem cãm mẽtituꝛ.⁊ qui magis quoquo
mõ mẽdaciuʒ ſuũ poterat excuſare.Añ qꝛ minus habʒ
excuſatõis iocoſum qᷓ officioſum:et ideo plus elongat᷑
a ſupꝛadicta veꝛitate.iõ p̃oꝛdinatur ſpecies iocoſi ſpeci
ebus officioſiſpꝛecedit etiã quartà quintã in genere io⸗
coſi.quia minus habet cauſe ſiue placẽtie qua deberet
mentiri vt placeret:qᷓ; reſpectu alterius.⁊ ideo in gene/
re mendacij hoc eſt maius et plus elongans ſe ꝙᷓ illud.
ot eſt dicere in genere et dico vt eſt dicere in genere ꝓpt
boc quia tantus poſſet eẽ adulatoꝛ aliquis. et mentiri
de ſuaui loquio tanto appetitu.et cirea talẽ materiaʒ ꝙ
excederet illud mendaeiũ quo ad rõem peccati menda-
cium quod ẽ ĩ quarta ſpecie.ſed hoc eẽt ꝓpter ſpeciales
circũſtantias.et iõ dico vt eſt dicere in genere⸗Oꝛdinã⸗
tur etiam recte ſpecies officioſi.quia cũ maximũ bonũ
alicuius eẽt vita ſpiritualis in iſto.minus vita coꝛpal.
minimũ eius poſſeſſio.patet ꝗ minime ẽ excuſabilis in
hoc genere ⁊ plus deficiens a rectitudine voluntatis pᷣ⸗
dicta. qui mentitur ꝓpter pecuniam ſaluãdã: qᷓ qui ꝓpt
alia bona.et ideo ſextum mendacium pᷣeedit alia vtpo⸗
te maiuset ſimiliter ſeptimum recte octauum vtpote
maius ſeptimumſicut et vita coꝛpoꝛalis minus bonũ
eſt vita ſpirituali.deĩide qui pꝛo vita alterius ſ piꝛituali

r —

—
muſa 40

ſ
“

— — —

—

ſs bee

ſed leſeded

Lueſtio

ſaluãda ſolum mẽtitur minime oim elongatur a ſupꝛa⸗
dicta veritate:iõ hoc mẽdaciũ recte vltimũ oꝛdinat᷑ in⸗
ter oĩa tãq; minimuʒ. ¶ Obiectio q̃ fiebat oppone bat
acſi eẽt oꝛdo iſtoꝝ ſᷣm elõgatõnem a veriate rei creata
vñ nõ dicimꝰꝙ m illã viã oꝛdinarẽtur.&ᷣ ſic diciũ ẽ.

bru octanñun

Etauo queritur vtꝝ mẽdaciũ facilius ſit

dacij ad ſuũ oppoſitũ.Et videt᷑ ꝙ difficili
us ſit mẽdaciu.ꝑ boc qð dicit greg. Pla⸗
na ẽ veritatis via:et graue eſt mẽdacij iter.vñ ꝑ ꝓphetã
dr.docuerũt lingnꝗ ſuam loqui mẽdaciũ.vt inique age⸗
rent laboꝛauerut. YItem greg.nibil ad defendendũ ve
ritatẽ tutius.nibil ad dicẽdum veritatẽ faciliꝰ.4. Pꝛe⸗
terea ſeneca. veritatis ſimplex ẽ oꝛõ.nec quicqᷓ; minꝰ cõ
uenit qᷓᷓ; ſubdola calliditas animis magna conãtibus.

4 Item vltra veritatẽ qui querit in planis querit offen

diculũ.l Cõtra.viij.ioh.cũ loquit᷑ mendaciũ ex ꝓpꝛijs
loquitur.cũ ergo hõ habeat mendaciũ ex ſe.veritatẽ at
nõ habeat a ſe.facilius aũt eſt quod eſt ex ſe q; quod eſt

aliunde.ergo facilius eſt mẽdaciũ qᷓ ſit veritas.⸗Pꝛe⸗

terea.veritas cõſiſtit in medio virtutis.mẽdacium vᷣo ĩ

extremo vicij.Virtus aũt eſt circa difficilimũ quẽadmo

dũ et ars.ergo difficilioꝛ eſt veritas q; mẽdacium. Itẽ
facile eſt auertere a ſigno.difficile aũt ẽ attingere ſignũ
qui aũt loquitnr veritatẽ attingit ſignum.qui aũt loꝗt᷑
mendatiũ diueytit a ſigno.ergo facilius eſt mẽdacium
qꝙ̃ᷓ ſit veritas. ¶ Ad quod dicendum.ꝙ ẽ loqui m ſta⸗
tum nature pꝛumitus inſtitute.⁊ eſt loqui ſᷣm ſtatũ na⸗

E ture rõnalis lapſe.ſi fiat ſermo ſᷣm ſtatum nature pᷣmi⸗

tus inſtitute:ſᷣm hoc facilis eſt veꝛitas.Si vᷣo fiat ᷣmo

m ſtatum nature lapſe.difficilis ẽ veritas et facile mẽę

daciuʒ. Pꝛeterea.difficilioꝛ eſt falſitas ad defendendũ
q̃ veritas. Per hoc poteſt ſolui quod queſitũ eſt.iAã
pꝛima rõ que oñdit mẽdaciũ eẽ difficilius.attendit᷑ q;
tum ad defenſionẽ:laboꝛant em̃ mendaces vt mendaci⸗
um ſuum cooperiãt ⁊ defendant.qui laboꝛ nõ eſt tantꝰ
in ſuſtinendo veritatẽ.et hoc eſt quod dicit greg. quãtꝰ
laboꝛ ẽ ſolicite cuſtodire ne ipᷣa fallacia depꝛehedi que⸗

at. hinc inde arcum tegit.et cõtra hoc vbi depꝛehẽdi po

tuit veritati ſimilem rnſionem querit. VUñ talibus dicit

hiero.yronice.voluntatẽ habes mentiendi artem fingẽ

di nõ habes.vetus ꝓuer.ẽ.mẽdaces memoꝛes eẽ opoꝛ⸗
tet. hoc idem faciunt alia pꝛima obiecta.4 Quod auteʒ
obijcitur in parte cõtraria per illud ioh.dicendum ẽ ꝙ
illud intelligitur de facilitate quo ad lapſum nature.et
ad idem faciunt ea que ſequũtur.difficultas em̃ attẽdi⸗
tur ad verum et ad bonuʒ m ſtatum nature coꝛrupte.
Si do fiat cõſideratio ᷣm naturã pꝛimitus inſtitutam
vtrobiq; erat facilitas li.ar.¶ E aũt virtus dicitur eẽ
circa difficilimũ.vicium vᷣo circa facile: nõ attenditur
Fm genns ipᷣius rei circa quã eſt virtus.circa eĩ eandẽ

rem fuit virtus anqꝙᷓ; homo fuiſſet lapſus et poſtqᷓ eſt la
pſus.mutata aũt eſt cõditio ex parte ipius hominis.vt Aga

quod tunc fuit facile li.ar. modo fit difficile. adinuaba
em tunc rectitudo.ꝑ boc poſſunt patere que ex illa ꝑte

ſunt obiecta.
¶ Dueſtio. cxl. de pecca/

to contentionis.

Acto de mẽdacio

cendum eſſet de ꝑiurio quod ſimiliteꝛ ẽ
cõtra veritatẽ.ſed de hoc deteꝛminabit᷑
in ꝑte de pꝛeceptis. Sicẽduʒ eſt ergo ð

tercio qd eſt contra veritatem.ſ.de contentõne qua veri
tas impugnatur. Pꝛimo ergo queritur quid ſit conten

tio.Secundo ſi contentio ſemper eſt peccatum:et ſi eſt
peccatum.vtrum ſit moꝛtale ſemꝑ aut veniale aliquan⸗

—

ad dicẽdũ ꝙᷓ; verũ.⁊ hoc ẽ ð comꝑatõe mẽ

quod eſt cõtra veritatem ſermonis: di

tis.nũqꝗd tũc dicet᷑ moꝛtale pẽ̃m.¶?

do vel econuerſo. Tercõ vtrum ſit cõtendenduin cũ he⸗
reticis in diſputatõne. Quarto vtrum cõtentio debeat
eſſe in repetitõne ſuoꝛum.
4

embrum prunum
Nau b ſupꝑ illð ad
ro.cõtentione et dolo. Contentõ eſt impu
gnatio veritatis ꝑ confidentiaʒ clamoꝛis
Circa hanc diffinitõeʒ dubitatuꝛ. Poteſt
em eſſe impugnatio veritatis. ſine cõfidentia clamoꝛis
etiam per ſermonẽ et eſt peccatum.eꝛgo ſub aliquo gene
re peccati continetur.nõ niſi ſub cõtentõne.ergo non ẽ
vniuerſalis ratõ ad omnẽ cõtentõnem.¶ Pꝛeterea vbi
aſſignatur differẽtia inter ʒelum et cõtentõem: dicitur
ʒelus in coꝛde.cõtentio in ſermone.ad eſſe ergo conten⸗
tionis nõ requiritur niſi impugnatio veꝛitatis ĩ p᷑mone
Ad quod dicẽdum.ꝙ diffinitio ſupꝛadicta datur cũ
circũſtantia augmentate.quidam em̃ clamoꝛe vincere
volunt.vt non tiñ ſit ibi impugnatio ſed clamoꝛ indebi
tus.nihilominus tamen impugnatio veritatis maliuo⸗
lentia arguitõnis eſt contentio.ñ dicitur.ij.ad thi.ij.
in glo.ſolent in cõtentione talia ogoni elimatio mali⸗

uolentie argumentatio.vt moueant onimos inſipienti

g e ſu l & videt y n

õ

um fratrum. AVnde generaliter contentio poteſt dici im

pugnatio veritatis perſiſtens in ſermone cauſa vincen
di.hec em̃ conditio videtur aꝓoni in glo.cum dicitur.

QAemo patitur in ſe vinci.licet ſciat vera eſſe que audi⸗
at. .

queritur ſi contentio vniuerſali⸗
ter ſit peccatũ/quod nõ/videtur.cõtende⸗
em̃ eſt in cõtrarium tendere.poteſt auteʒ
aliquis in contrarium tendere ⁊ nõ pecca
re.vt ſi aliquis ſuſtineat cõtradictoꝛiam veritatis:vt pᷣ⸗/

ualentiam videat rationis.talis em̃ in contrariũ tẽdit.

poteſtetiã boc ſieri exercitatõis cauſa vt in diſputatõi
bus nec tamen peccatur.ergo cõtentio nõ eſt vniuerſali
ter peccatum.¶ Item.j.ad p hił.quidã ex cõtentõe xpᷣm
annũciant ⁊c̃.et ſequitur.quid em̃ dum omni modo ſi
ue per occaſionẽ ſiue per veꝛitatem xpᷣc ãnuncietur. ſed

xp̃ᷣm annũciari ꝑ occaſionẽ bonũ eſt.ergo ex cõtentione

annũciare xpᷣm bonũ ẽ.hoc em̃ eſt per occaſionem.ergo
intentio hmõi ẽ bonũ.occaſio em̃ ſub ratõe vtilis ponit᷑

nõ ergo vniuerſaliter ẽ peccatum. 4 Similiter dicitur

j.ad coꝝ.xj.opoꝛtet hereſes eſſe vt qui ꝓbati ſunt ma⸗

8 oa ad ec adi.

nifeſti fiant.ſed hereſes eſſe ẽ contentões eſſe.ergo opti

nũ eſt contentõnes eſſe.ergo bonũ.nõ ergo vniuerſalit᷑
eſt peccatum. ¶ Cõtra.iacobi.iij.vbi ʒelꝰet ↄtentio ibi
eſt incõſtantia et omne opus pꝛauũ.ergo cõtentio ẽ ſᷣm

ſe malũ peccatũ.Et dicit ibidẽ. ꝙ ꝓbibuerat ʒelũ ⁊ con

tentionem ⁊ alia vicia q̃ ſequuntur ex contentõe.

¶Bimiliter queritn? .S. j.

ſi ẽ moꝛtale peccatũ.qð videt᷑ ꝑ boc qdð apts ꝓhibet cõtẽ
tõʒ.vñ dicit. Moli ↄtendere vᷣbis.ad nihil ei ẽ vtile niſi
ad ſubuerſionẽ audiẽtiũ.vbi expꝛimit᷑ phibitio cõtẽtio

nis. ¶¶ Silr ↄtentio enumeꝛat᷑ ab aplo int᷑ moꝛtalia pec

cata.j.ad ro.cũ dẽ plenos ĩuidia.homicidijs.ↄtẽtõe.do

lo ⁊c̃.⁊ ita vidr̃ ꝙ ↄtentõ ẽ moꝛtale pctm.4¶. It.xvij. ꝓ⸗

—

uer. Sempꝑ iurgia qrit malꝰ.angelꝰaũt crudel mittet᷑ 3
eũ.Angeſᷣꝰat᷑ crudelis dr dyabolꝰ.ꝗ dz mitti ð eũ.vt pꝰ
moꝛtẽ ad interitũ eternũ rapiat.ſed nõ rapiet ad interi
tũ eternũ niſi ꝑ moꝛtale.q̊ ↄtẽtio ẽ pct᷑m moꝛtale. Cõ
tꝛa.in iob xxxix.habet᷑.ꝙ iob ↄtendit cũ deo. cõtendere
at᷑ ibi ñ rideĩ ſonare ĩ moꝛtale peccatũ.ᷓ ↄtentõ nõ ſꝑ ẽ
moꝛtale pctm.dñs eĩ infra loquẽs de iob.dicit.ꝙ nõ lo
cuti eſtis coꝛã me rectũ ſic ſᷣuꝰmeꝰiob.ſi ̊ᷓ repᷣhẽſibilis
erat qͥ ao alia erat repꝛehẽſibil:⁊ qͥ ad alia rectꝰ.¶¶ Mꝛe
tea.aliꝗs pt᷑ ↄtẽdẽ cũ alio ĩ diſ bueee ñ aĩo malignita

qð dõm ꝙ vↄtẽtõ ſt; Sie A. prhm

*

ſmuit maunſen l

Diffinitur ſicut ſupꝛa dictũ ẽ.¶ Ao obiectuᷣ aũt in ↄtra⸗
riũ dicẽdũ ẽ q; nomẽ ↄtentõis põt laꝛge ſumi vt dicatuꝛ
motus ĩ cõtraria tendẽtiũ.⁊ hoc põt fieri ⁊ bono fine ⁊
malo:ſ bono fine nõ dicet᷑ peccatũ.⁊ hoc mõ ↄtendunt
qui diſputãt ad obuiatõem vel exercitatõis ca.Si vᷣo fi
at malo fine peccatũ ẽ ĩ his que ſunt ad fidẽ vel moꝛes.
¶ͥ Ad illud vᷣo qð dic aplłs ꝙ gaudet in hoc ꝙ ꝑ cõtentõö
nẽ annũciat᷑ xpᷣc.dicẽdũ ẽ.ꝙ aliud eſt deũ ex ꝑte paſſiue
annũciatõis et ex ꝑte actiue annũciatõis.Ex ꝑte em̃ an
nunciatõis paſſiue bonũ ẽ.ex ꝑte at annũciatõis actiue
licet ſit bonũ in genere:tñ põt eẽ malũ ex circũſtãtia vt/
fiat ex cõtentõe.et ex illa circũſtãtia nõ gaudebat apls
cõtentõ aũt ibi ſumitur ꝓ ſermone clamoſo ꝓcedẽte ex
odio pꝛiuato.vñ ſonat in moꝛtale peccatũ.de qͥ nõ gau⸗
de bat apłs.¶¶ Ad illð pᷣo qð dr.j.ad coꝛinth.xj. q opoꝛ
tet hereſes eẽ ⁊c. Intelligẽdum ẽ illo mõ quo malũ ẽ oc⸗
caſio boni.ñ ꝙ hereſis ⁊ ſciſſura ſit bonũ.Añ dic hay⸗
mo. Aldagnã vtilitatẽ pᷣſtiterũt hereſes ecclie dei.nõ ꝑ
ſe dũ doctoꝛes ecclie exercitauerũt qui q̃i doꝛmierant.
Ad illud vᷣo quod queritur vtrũ ſit moꝛtale peccatũ
Ddicẽdum eſt.q; aut fit aio malignitatis.aut fit cã neceſ⸗
ſitatis.aut fit cã exercitatõis. aut ex quadã titillatõne
glie et honoꝛis. Si fit cã malignitatis vt qui volũt iniꝝ
ſie vincere vel animos ſimpliciũ ſubuert.ſᷣm bũc mo⸗
dum eſt moꝛtale peccatum:et m hunc modum pꝛohi⸗
betur ab apoſtolo cum dicit. Moli contendere veꝛbis.
et dicit glo.cõtentio nibil poteſt niſi ſubuertere audien
tes dũ verboſus par vel ſuperioꝛ videtur eſſe catholico.
cõtentio minus ſtabilitatis ſepe generat ſcrupulum.et
dicitur iob.vj.in glo.inquiſitõibo nõ vidẽtur veritatem
aſſequi ſed victoꝛes videri hoc aũt poſſet eẽ ex quadam
leuitate in his vbi nõ ẽ ꝑicłin:et tũc nõ dr moꝛtale pec⸗
catũ Si vᷣo cã neceſſitatis tũc nõ ẽ peccatũ ſm ꝙ diciẽ
uelbeſn illud.¶ 26 cõtendas aduerſus hoĩem fru⸗
ra.nõ vetat cõtendere adueꝛſus eũ ꝗ male fecit vt coꝛ⸗
rigat᷑.qꝛ hoc fruſtra nõ fit qð certa neceſſitas cogitSi
fiat ca exercitatõis nõ ẽ peccatuʒ moꝛtale:etſi aliqñ ꝓxt᷑
modũ cõtingat eẽ veniale.Si voo cã eruditõis. nec ſic ẽ
peccatũ ſᷣm ꝙ dr.xxix.ꝓuerbᷣ.Vu ſapiẽs ſi cũ ſtulto cõo⸗
tenderit ⁊c᷑ glo.doctoꝛ fidelis ⁊ ſapiẽs ſi cũ infideli ⁊ cõ
tumace cnotenderit.ſiue toꝛmenta repꝛoboꝛum vł gau⸗
dia narret bonoꝛũ. fruſtra erga inſenſatum laboꝛat.
Si do fit ex quadã titillatõne honoꝛis vel głie.veniale
videtur peccatũ,.et ſᷣm hoc videtuꝛ accipi illud luc.xxij.
facta ẽ cõtentio inter diſcipulos.quis eoꝝ videret᷑ eſſe
maioꝛ.⁊ dicit glo.nõ ẽ incredibile ꝙ honoꝛe inuicẽ ſe p
ueniẽdo certarẽt.ſed qualibet ex cauſa cõtenderint non
quid adhuc carnales geſſerint.̊ quid ſpũalis magiſteꝛ
iuſſerit audiamus.ex quo accipitur ꝙ carnales ert cõ⸗
tendendo ð pᷣuentione honoꝛis.Sic ergo patet ꝙ aliqñ
dicitur moꝛtale peccatum aliquãdo veniale.aliquando
neutrũ.Cũ em̃ dicitur luc.xiij.Cõtendite intrare ꝑ an⸗
guſtam poꝛtam.neutrũ deſignatur.ſed quod poteſt eſſe

meritoꝛium vite eterne.

embru terciuʒz
Ercio queritur vtrũ cõtendendum ſit cũ
hereticis in diſputatõibo.Oꝛ nõ.pidetuꝛ.
dicitur ei.viij.ecci.ſuꝑ illud.nõ litiges cũ
homine linguato.glo.heretico.ð quo.ſub
lingua eius laboꝛ et doloꝛ. et poſtea ſubiũgit rõnem. ne
aliena et vilae ꝓgenie tua loquat᷑ xp̃iana.ſ.⁊ catholi⸗
ca dic interlinearis.¶ Pꝛeterea.ipi heretici ſignãtur ꝑ
canes qui lacerant verbũ dei.ꝓhibetur aũt.vij. math.
ne detur ſctm canibus.ergo nõ eſt cõtendendũ cũ here⸗
ticis.q¶¶ Pꝛeterea deriſoꝛes ſunt.qui aũt arguit deriſoꝛẽ
ſibi generat maculã.ix. ꝓuer.eꝛgo nõ ẽ contendendũ cũ
illis. Similiter dr.xiij.ecci. Qui tangit picẽ coinquina
bitur ab ea.tangere aũt picem ẽ ceõtendere cũ heretico.
ergo nõ eſt cõtendendũ cũ hereticis.⸗l Itẽ gelaſius pa⸗
pa.Qaõ eſt ecci moꝛis cũ his qui polentam habent com⸗

5

AαàH X*

munionẽ ꝑmirtamq; cũ ꝑfidis:miſcere cõciliũ.et iteꝛuzʒ

habere cũ hoſtibus cõmunionis aliene.¶ Contra.ſuꝑ

nullum fas ẽ canonu magiſtris atq; eet certamẽ
illud.j.reg.xiiij accidit quada die.Catholici aduerſus

hereticos cõtentõem nõ cõmonueant.niſi pꝛius ad ceꝛta

—

men ꝓuocãtur. Pꝛeterea.exemplo aug et alioꝝ docto
rũ eccleſiaſticoꝝ habetur.qꝙ; licitũ ẽ cõtendeꝛe cũ hereti
cis.ſic pʒ.j.ad coꝛi.xj.ſuꝑ illð.oʒ heſes eẽ ⁊c.glo.młta

ad fidẽ catholicã ꝑtinẽtia dũ hẽticoꝝ callida inquietu⸗

dine exagitantur vt aduerſus eos defendi poſſint.⁊ cõ⸗
ſiderãtur diligẽtius ẽt intelligũtur clarius.⁊ pᷣdicãtur
inſtantius.¶ Item ꝑ bella in li. JYoſue ſignãtur certami
na fideliũ cõtra hereticos.AUñ dicit adàmãtius.ſciens
apłs carnalia bella nõ ampliꝰnobis agenda:h̊ ↄtra ſpi⸗
rituales nequicias.velut pꝛiceps militie rpᷣi pᷣcepit mi⸗

litibo xpᷣi. Induite vos armatura dei.vt poſſitis ſiare

aduerſus inſidias dyaboli. Inſidie aũt dyaboli ſunt
in ipᷣis hereticis.licitũ ergo ẽ cõtendere cum hereticis.
Ad quod dicẽdum ꝙ ſumpto large cõtendere ꝓ cer⸗
tare in diſputatõne.licitũ eſt aliquo caſu cõtendere cuz
hereticis.Si vᷣo accipiatur cõtendere ꝓut ſupra diſtin Mrt
ctum eſt. ꝓ impugnatõne veritatis intentõe vincendi.
nõ eſt licitum cõtendere cum heꝛeticis nec cuʒ alijs.Oi⸗
ſtinguẽdum aũt eſt.q hereticus ant ẽ pᷣciſus ab eccleſia
cuius ꝑtinax ſnia dinoſcit᷑.⁊ cũ talibo nõ ẽ habẽdũ con
cilium.Fᷣm illud.nõ ſedi cũ ↄcilio vanitatis ⁊c.⁊ dr ad
thi.hereticũ hoĩem poſt pꝛimã et ſecũdam coꝛreptõem
deuita.Vnde heretici poſt damnatoem ĩ cõcilio nõ vo⸗
cãtur ad cõcilium.ſicut habetuꝛ.cañ.xxiiij.q.j.maioꝛes
nrᷣi.nõ eĩ reuocãdũ ẽ in dubiũ.quod iã diligenti diſcuſ
ſione eccłie ẽ danatũ.Si vo heretici adhuc ſunt coꝛrigi
biles.licitũ ẽ cõtendere in diſputatõe cũ eis.vt ad fidez
reuocẽtur vel vt eoꝝ falſitas in alijs manifeſtatur.hoc
aüt intelligendũ ẽ de ꝓbatis in doctrina catholica.peri
culoſum aut ẽ ſimplicibus cũ hereſiarchis diſputare.

embrumquartun
D Elius igitur gẽa queritur vtrũ liceat ĩ di⸗
ſputatõe ſacre ſcripture cõtendere.q; non
videt᷑.dicit᷑ em̃ in glo.ſuꝑ illud ad thi.no Al

li cõtendere. collatio inter ſeruos deiſ nõ
cebet eẽ altiicatio:ſed ſerui dei debẽt eẽ tractantes ſa-

crã ſcripturam.ergo inter illos nõ debet eẽ contentio.

Itẽ. viij.yſa.aque ſiloe vadunt cũ ſilentio.glo.doctrĩa
xpᷣi que ſine clamoꝛe et ſtrepitu leniter fluit.ergo debet
eẽ ſine contentõe.¶ Item diſcipulus xpᷣi debet eſſe imi⸗
tatoꝛ xpᷣi.ſed bonus auditoꝛ ſacre ſcripture ſiue doctoꝛ
cebet eẽ diſcipulus xp̃i. ergo debet eſſe imitatoꝛxpi. Sʒ

de xpᷣo legitur ſᷣm traſlationem. lxx.non contendet ne⸗ ſts meſſtas

q; ciamabit neq; audiet aliquis eius vocem in plateis.
et hoc in.xij.math.quod exponit aug uſtinus in libro
de. xij. abuſiombo.xpᷣianus nemo recte dicitur: niſi xpᷣi
moꝛibus coequetur.tu ergo ſi moꝛum xpᷣi ſimilitudineʒ
tenere cupis:ne contẽdas.ne abuſiue in eccleſia xpᷣianꝰ
exiſtas.tractantes ergo ſacram ſcripturam in diſputa-
ſhibns nõ debent contendere. Similiteꝛ dr ad thi: ſeꝛ
uũ dñi nõ opoꝛtet litigare.glo.ſernus dei nõ obſtrepet
ſtudio altricãdi vel cõtendendi. E
re ad vtrãq; partem cõtradictõis cõſtruendam.ergo li⸗ dono⸗p
citum eſt diſputare ad obuiatõnem.obuiatio aũt quiꝰ
aliud eſt q; contentio ſimiliter q; cõtradictio.eꝛgo licitũ
eſt diſputare cõtendendo.¶¶ Pꝛeterea.aliquis poteſt ſu
ſtinere paꝛtem in qua eſt falſitas.vt videatuꝛ quid inde
accidit:vel qualiter poſſit infoꝛmaꝛi.ſicut ergo licitum
eſt contẽdere aduerſus eum ꝗ malefecerit.ita licitum ?ẽ
cõtendere aduerſus eũ qui falſum panc⸗ licitũ ẽ

contendere in diſputatõpne ſacre ſcriptuꝛe. ¶ Ao quod
dicendnm.ꝙ contendere poteſt accipi dupliciter. VUno
modo mn cõtrarium eius quod ſu ſtinetuꝛ tendere.ad Gᷣ
ꝙ falſitas manifeſtetur et veritas aſtruatur:⁊ hoc mo⸗
do licitum eſt contendere in diſputatõne ſacre ſcriptuꝛe

ſacher ſe

V
fal

cer
.

l 4 cun

ſn

+ ——

— —

Cõtra. licet diſputa⸗ pa pares ſumn

— —

—— — —,ézg =—.

teng ne *Cx. Ij

ttarns — — . , „ 2
dn Alio ðᷣo mõ dicitur cõtendere in cõtrariũ finẽ tendere. niloquio. Pꝛimo ergo querit᷑ vtruz ſcurrilitas ſemꝑ
aſte cũ vnus intendit aſtruere veritatẽ alteꝛ intendit aſtruẽ ſit peccatũ. Secũdo vtruʒ veniale an tm moꝛtale. Ler⸗
ſen falſitatẽ vt credat᷑.vel cũ aliquis intendit omnino vin⸗ cio vtru in plato ſit ſemꝑ moꝛtale peccatuʒ. Quarto de

cõpatõne turpitudinis in ſermone ad turpitudineʒ in

cere vel extoꝛquere aliquid quod cõtra cõſciẽtiã dicat᷑. udinis none a itudin
oꝑe.Quinto vtrũ ſit idẽ ſcurrilitas ad ſtultiloquiuʒ an

ſic nõ eſt licitũ cõtendere ĩ diuina ſcriptura.VUñ dicit

n a Bay:in Gi uinis ſeripruris borins Atari ec babenge aliquo modo differant. ,. —
ſenn a . m ratione.qᷓ; contentio cum furoꝛe.e 38. b
S latio cum ratione babenda eſt nõ cũ furoꝛe contetio. ☛ e u peinn ſapictie babet
75. 2*½ lͦ Wel Senm. .
ſgtuf ebrum quintiͥ MDM ſcurrilitas.ſᷣ qð om̃ino caret ſapiẽtia ma
mumi⸗ Einde queritur vtruʒ poſſit aliquis ſine luũ ⁊c.ꝗ ſcurrilitas malũ ẽ.¶ IN. v.ad eph.
dens peccato cõtendere cũ alio in iudicio. ñᷣ dꝛ. nõ nominet᷑ ĩ vobis ſic decet ſctos aut
i videt᷑ ꝑ hboc ꝙ dr.v.math.ei qui vult ĩ iu⸗ turpitudo aut ſtultiloquiũ q̃ ad rem nõ ꝑtinet.i.nulliꝰẽ
mi⸗ Dicio cõtendere tecũ et tunicã tuã tollere. vtilitatis ſic diẽ glo. Pbibet vłoiſuadet᷑ ibi.ſᷣ qðphi
hre dimitte ei et palliũ.glo.anq cõtendas.licet eiĩ infirmis bet᷑ vel diſſnadet᷑ ẽ pctm.q̊ ſcuꝛilitas ẽ pctm.4.Cõtra.
bnt ſua repetere:hᷣ nõ cõtendẽ.ſed ſi nõ licet imꝑfectis:mul⸗ hiero.plerũq; a ſapiẽte ꝓfert᷑ cũ q̃dam vrbaitate: pᷣ qð
is. tomagis nec pfectis.ergo nulli licet cõtendere ĩ iudicio ꝓpfeꝛtur cũ vrbanitatea ſapiẽte nõ eſt peccatũ. ſcurri⸗
cer⸗ Item. j. coꝝ. vj. frater cũ fratre ĩ iudicio contendit ⁊ litas nõ ẽ peccatũ. ¶ Ao qð dicẽdum ꝙ ſcurrilitas ꝓ⸗
ag5. hoc apud infideles.glo.cõtendere qð malũ cẽ apud infi pꝛie dicta ẽ peccatum.ſed aliqñ accipitur ꝓ vrbanitate
lin celes qð peius ẽ.¶ Item ſuꝑ illud.Jazʒ quideʒ omnino vel affabilitate ſermonis.⁊ hoc ẽ impꝛopꝛie.⁊ ſᷣm hoc ſi
nei⸗ celictũ ẽ.glo.infiꝛmis licet repetẽ ſua mouẽdo cãm añ aſſit debitus finis.vt ad cõſeruatõem amicicie bone vel
D⸗ inudicẽ ſ̊ nõ cõtentioſe vel fraudulenter.ergo nõ licet cõ ad remouẽdã ttiſticiã ſeculi vel acidiazʒ:hoc aũt cũ non
eſin tendere in iudicio.¶¶ Item.xxj. ꝓuer.honoſ ẽ homi gſe ẽꝑlba t᷑ᷣpia ñẽ petm. ſi eĩ fiat ꝑ ᷣba t᷑pia vel ꝑ pba nul
con⸗ ſeꝑat a cõtentõibo oẽs ſtulti mucũtur cõtumelijs. 3 lius , hᷣ tm̃ riſum ꝓuocãtia inoꝛdiatũ:pctm ẽ.
al tra.mouere cauſam añ iudicẽ ẽ mouere cõtrouerſiam b ſe und
en certo dicto vel de certo facto.mouere aũt cõtrouerſiam en ec! dum. —
fo⸗ ẽ mouere cõtentõem.ſed licitũ ẽ imꝑfectis mouere cau⸗ Ecundo querit᷑ vtrũ ſcurrilitas ſit venia
e ſam ante iudicẽ ſeu coꝛam indice.ergo licitũ eſt eis con- le peccatũ tm̃ an moꝛtale.Et vidr̃ ꝙ moꝛꝛꝛ:
ſnl. tendere coꝛã eo.] Pꝛetera:ſuꝑ illud.iij. ꝓuer. ne cõten tale. Dicit ad ephe.iiij·oĩs ſermo malus cꝛn A) ephe 6. a ſrtas no on
igi⸗ das aduerſus hoĩem fruſtra cũ ille nihil mali tibi fecit. ex oꝛe vro nõ ꝓcedat.videt᷑ eẽ ꝓhibitio ꝑ
dicit glo.õ vetat cõtendere aduerſus eũ qui male fe⸗ antecedentia ⁊ ſubſequentia.loqui em̃ pꝛiꝰ e furto qð
we⸗ cit vt cõtendatur.quia hoc fruſtra nõ fit quod certa ne⸗/ pbibitũ ẽ:loquit᷑ cõſequẽter de ↄtriſtatõe ſpũſſcti ĩ q̃ſiẽ
1 ceſſitas cogit.cũ ergo neceſſitas infiꝛmoꝝ exigat repetẽ ti eſtis.qᷓ ſunt ꝓhibita.vñ ꝑ ↄſequẽs videt᷑ ꝙ Fmo malꝰ
ſua in iudicio.ſi eſt ibi cõtentio non ẽ peccatum.⸗ Hoc qĩ medio ponit᷑ inteꝛ ꝓhibita cõputet᷑.̊ ſcurꝛilitas ẽ ſeꝛ
etiã ex ipᷣa lr̃a põt trahi vt fiat argumẽtũ a cõtrario ſen mo malus.ꝗ ſcurrilitas ẽ ce phibitis.c peccatũ moꝛ⸗
ſu.ſi em nõ ẽ licitũ cõtendere aduerſus bominẽ cum ipᷣe tale. Itẽ criſo. antũ pᷣbes eis honoꝛẽ quos leges ꝗ⸗
nihil mali fecerit.ergo a cõtrario ſenſu licitũ erit cõten dem ꝗ a grecis ſcripte ſũtin fames eẽ volũt.ſi famulꝰali
cere aduerſus hoĩem cũ aliquid mali fecerit:ergo cum quid hmõi loquẽs audiẽte te decẽ milia aceipiet flagel⸗
quis abſtulerit alicui ſua.licitũ eſt cõtendere in indicõ la.etſi filiꝰ⁊ſi vxoꝛ hec fecerit vocas iniuriã.ſi at homi
Aleref cõtra iniuſtũ detentoꝛẽ.¶ Ad quod dicẽdum ꝙ veꝛbuz nes Q caupones vocauerint te ad audiẽdũ ſilia. nõ ſo⸗

cõtentõis aliquãdo im poꝛtat in ſe peccatũ ſicut in illo

verbo greg. ſuꝑ illud ꝓuer. Qui dimittit aquã caput ẽ
iurgioꝝ.dicit em̃ in moꝛalibo.aqua dimittituꝛ:cuʒ lin⸗

lũ nõ offenderis bᷣ letaris et laudas.ſi & aſſueti in ſcur⸗
rilibo verbis infames ſũt apud legẽ bum ana/quãtoma
gis apud legẽ diuinã ·ſi et tãtũ flagellat᷑ ᷣuus vel filius

gue ſluxus in cõtentõeʒ effrenatur. dimiſſoꝛ aque ĩurgi Tiudicio hũano.qtomagis ĩ indicio dinĩo dignꝰẽ flagel
arũ caput efficitur. quia ꝑ lingue incõtinẽtiam oꝛigo di lo.b infamia ẽ ꝓ peccato moꝛtali ⁊ flagellum ĩ plibo.
4 ſcoꝛdie ꝓpinat᷑.Fᷣim hunc modũ nõ eſt licitũ cõtendere ĩ ſeurrilitas vᷣboꝝ ẽ peccatũ moꝛtale. Itẽ ſic ſe hñt vᷣba
iudicio nec ſua repetere cõtentõe.Aliquãdo vᷣo verbuzʒz ſcurrilia ſicut ſe hñt ſoꝛdes ⁊ lutũ ſic dicit criſſᷣ ex ſoꝛ⸗

is⸗

o ec

cõtentõnis nõ aliud dicit niſi cõtrouerſiam motã.q̃ eti
am aliqñ fit ex debita cã.⁊ ſm hoc exiſtẽte bmõi cã:lici⸗
tũ ẽ coõtendere.Añ dicit greg.Qõ ſolũ cura eẽ debet ne

dibo ⁊ luto ↄtrahit᷑ immũdicia ſi pijciat᷑ ĩaures carnis
ſcurrilia verba generãt immũdiciã ſi ꝑueniãt ad audi

h 8 reg. 12 tũ mẽtis.Iñ cril:ſicut ſoꝛdes ⁊ lutü aures carnis. ita
nr̃a ſubtrabãt. ſed ne rapiẽtes nõ ſi naſ emetipos perdat meretricalia cãtica auditũ mẽtis immũdũ faciũt.̊ ma
, Scom aut ꝗꝙ cõtẽdere impoꝛtat diſeoꝛdiã que geneꝛati- ioꝛ immũdicia dʒ eẽ ĩ gignẽte ĩ eo ĩqᷣ; gignit᷑. ipferẽ
na eſt odij et ſcandali.nõ ẽ licituʒ in indicio cõtendere. te ſcurrilia verba ẽ mẽtis immũdicia ⁊ ita peccatũ moꝛ⸗
8 AUnde dicit hay. qui accuſat auctoꝛ eſt cõtrouerſie. diſ⸗ tale.¶¶ Oð et᷑ patet per hoc qð dicit in aucte criſ. Dic
coꝛdia odiũ generat.odiũ nõ eſt cũ caritate.caritas ma em̃ ꝙ abhominabilia ſunt hec cantica.abhominatio at᷑
4 ter e vnitatis Et dicit gregi dũ ꝓ terrena re pax a coꝛ⸗ eſt pter peccatũ moꝛtale. ¶ Item criſ. Soꝛdes oꝛis ſũt
1 ef & cũ ꝓximo ſcĩditur.apparet q plus res ꝙᷓ ꝓximꝰama⸗ maledictio plaſphemia.turpiloquiũ.ſcurrilitas. Si ꝗ̊
tur.hoc ergo modo non eſt licitum repetere ſua cum cõ⸗ conſcientiam habes tuipᷣius.nihil eoꝛum loqueꝛis. ne⸗
. nention⸗ qʒ illarum ſoꝛdium que ſunt in operibus circa te confi⸗

i

neſtio. cxlj. de ſcurri/

litate et tir piloquio. .

VOnſequẽter dicen

dens.ſi aũt aſſumpſiſti ſoꝛdes has:ſcias qꝛ inaniter la⸗
boꝛas.cum eꝛgo oꝛatõnem inanẽ non reddat ex paꝛte lo
quentis niſi indignitas moꝛtalis peccati. exit ſcurrili⸗
tas et turpiloquium moꝛtale becauum onn men—
dacium iocoſum eſt veniale peccatum.et tamẽ eſt ibi re

⸗
g“
4 dum ẽ de peccatis oꝛis q̃ ſunt ↄtra hbo: ⸗ ceſſus a veritate.deterioꝛ autẽ eſt receſſus a veritate vᷣ⸗
neſtatẽ et vtilitatẽ qᷓ ſunt ptes bonita⸗ Veſree bi éᷓ ab honeſtate.communicant autem in eo quod eſt
ſhiteher 1 tis.Cõtra honeſtatẽ vpᷣo ẽ ſcurrilitas ſi iocoſum.ergo minus malũ eſt ſermo ſcurrilitatis qᷓ; mẽ
ne turpiloquiũ.cõtra vtilitatẽ pᷣo ẽ va⸗ dacium iocoſnm.ſed mendaciũ iocoſum eſt veniale pec
niloquiũ cũ multiloquio.Dicendũ ẽ ergo pꝛimo de ſeuꝛ & ſcurrilitas ſmõis ẽ veiale pctm.¶ I ioculaꝛitas ẽ ad
rilitate ſiue turpiloquio.Secũdo de multiloquio⁊ va⸗ ꝓuocatõeʒ riſꝰ vł gaudij.ᷣ riſꝰ vł gaudiũ hmõi ex q̃ds

— —

anene vnum ovavin

15

Seh

mentis leuitate ꝓcedũt et vidẽtur venialia.ergo iocula
ritas ſermonis erit veniale.ſed illa dicitur ſcurrilitas
in ſeriptura:ergo ſcurrilitas ẽ veniale peccatũ.a Item
dicitur in glo.ſuper illud ad coł.ij.Qũc aũt ⁊ deponite
et vos omnia.ira et indignatõem.blaſphemiã et tuꝛpẽ
ſermonẽ ⁊c̃.poſt maioꝛa ꝓhibet minoꝛa.⁊ vocat maioꝛa
foꝛnicatõem.immundiciã.libidinẽ que pꝛius enumera⸗
ta ſunt.minoꝛa vo irã ⁊ indignatõem.et turpẽ ſermonẽ
hec aũt minoꝛa videntur eſſe peccata venialia:nã ira 2
indignatio ſicut ibi accipiuntur videntur eſſe venialia.
dicit em̃ iram ſubitũ animi motũ.indignatõeʒ vᷣo motũ
ſubitũ de alio ſublimato.pari ergo ratõne videtur tur⸗
pis ſermo ad venialia peccata ꝑtinere.¶¶ IYItẽ aug.in. S.
NQue ſunt minuta.xxv.diſ.enumerat peccata minuta q̃
dicũtuꝛ venialia.enumerat maledictõem temeritatis et
facilitatis.ſed ſub maledictõe temeritatis cõtinet᷑ ſcur⸗
rilitas ſiue turpiloquiũ.ergo ſcurrilitas eſt veniale pec
catum. ¶ Aod quod dicẽduzʒ ꝙ ſcurrilitas ſᷣmonis ſiue
turpis ſermo.põt ꝓcedere ex qnadã lubricitate lingue
⁊ impetu iraſcibilis vel cõcupiſcibilis.⁊ ſurreptõe rõ⸗
nis.vel poteſt ꝓcedere ex deliberatõe rõnis et mala con
ſuetudine lingue ⁊ ꝑuerſa affectõe ſiue maligna cõcupi
ſcibilis vel iraſcibilis.⁊ ſᷣm hec retoꝛqueritur vel ad li
bidinẽ moꝛtalẽ vel ad libidinẽ venialẽ taq; ad radicẽ.⁊
Fm hoc erit vel moꝛtale peccatũ vel veniale.q¶ Ad obie⸗

cta aũt rñdendum.ꝙ cũ dẽ.vj.ad eph. Scurrilitas non

nominet᷑ ĩ vobis aut ſtultiloquiũ. dicẽdum ẽ. Aliud eſt
eſſe ſtultiloquiũ vel ſcurrilẽ i Smõe.⁊ aliud ẽ eẽ nomina
tũ hmõi.cũ em̃ nominatꝰẽ hmõi notatur infamia q̃ ſur
git ex pꝛaua aſſuetudine.⁊ hoc mõ põt reduci ad moꝛta
le peccatũ cũ eſt ex pꝛecedẽti deliberatõe.Añ in canone
dr.clericũ ſcurrilẽ ⁊ verbis turpibo ioculatoꝛẽ ab offi⸗
cio eẽ retrahendũ.vbi intelligit᷑ pena ꝑ ſuſpenſionẽ ab
officio que eſt/ ꝓ moꝛtali peccato.q Ad illõ quod dr̃ ad
eph̊.omnis ſermo malus ex oꝛe veſtro nõ ꝓcedet.dicen
dũ ẽ ꝙ aut ſumitur ſermo malus generaliter et tunc eſt
exrhoꝛtatio nõ ꝓhibitio.⁊ H̊ videtur ex glo.que dic.mł⸗
tas ꝑtes veteręs hoĩies enumerat a ꝗbo deboꝛtat᷑ ⁊ m
hoc nõ opoꝛtet.ſi extrema ſint moꝛtalia.ꝙ mediũ oĩbo
modis ſit moꝛtale.Si vᷣo coartetur ad ſermonẽ malũ ꝗ
ex malignitate animi ꝓcedit ad deſtructõem fidei vł bo:
noꝝ moꝛũ.Fᷣm hoc põt eẽ moꝛtale peccatũ.i Ad terciũ
vᷣo dicedũ.ꝙ infamia nõ tm̃ ſurgit ex geneꝛe moꝛtał pec
cati pſᷣ ex aſſuetudine venialiũ peccatoꝝ.cũ qua tñ aſſue
tudine põt eẽ cõtẽntus ex quo ẽ peccatũ moꝛtale.ſiẽ pa
tet in ebrietate vel ebrioſitate.q Ad quartũ dõm.q im
mũdicia põt ſurgeꝛe nõ tm̃ ex moꝛtali peccato ĩmo ex voe
niali.Vñ illa rõ nõ ẽ ſufficiẽs ad aſtꝛuendũ ꝙ ſit moꝛta
le peccatũ.niſi intelligat᷑ ð immũdicia ſᷣm quã defoꝛma i
tur imago diuina. Ad ꝗntũ ꝙ cũ dicũtur hmõi canti
ca abhominabilia.hoc intelligit᷑ rõe illoꝝ q̃ ſpectãt ad
moꝛtale peccatũ vel rõe damni qð elicituꝛ ex illis.q¶ Ad
ſextũ vᷣo dicẽdũ.q intelligit de peccatis oꝛis q̃ ſunt moꝛ
talia rõne quoꝝ opponitur nubes ne tranſeat oꝛatõ per
efficaciã ad deum.

4₰
Membꝛumtercium
Ercio queritur vtrũ ſcurrilitas in pᷣlato
ſemper ſit moꝛtale peccatũ eino videt᷑ ꝑ
hoc qð dicit berñ.Cõſecraſti os tuũ euan
gelio.talibo aũt aperire os illicitũ ẽ aſſue
ſcere ſacrilegiu.labia em̃ ſacerdotũ cuſtodiunt ſcĩiam et
legẽ ex oꝛe eius requirũt.ſic ergo peccatũ moꝛtale ẽ tur
piloquiũ vel Fmo ſcurrilitatis ĩ oꝛe ſacerdotis vel pᷣla⸗
ti. tẽ fugienda ẽ ocioſitas mr̃ nugaꝝ nouerca virtu⸗
tũ.nuge in oꝛe ſacerdotis ſunt blaſphemie.¶ Itẽ criſo.
equus regalis eſt lingua ſi impoſueris frenũ ⁊ docueꝛis
ambulare cũ bona cõpoſitõe.quieſcit ſuꝑ eã et deſuꝑ ſe
debit rex. ſi aũt infrenats dimiſeris ferri ⁊ ſaltart:dya
boli fit aſcenſus.cũ ergo hoc fit in turpiloquio pᷣlati vł
ſacerdotis.erit moꝛtale pccm. ontrarab nihil obli⸗

I.—.

gatur pᷣlatus ad quod nõ obligetur alius p̃ᷣter illud qð
pfectio pᷣlatõnis exigit.ꝑfectio aũt pꝛelatõnis eſt curã
habere debitã ipᷣoꝝ ſubditoꝝ.de ſubſtãtia aũt huius ñ
videtur eẽ abdicatio turpiloquii.ergo ratõne perfectõ⸗
nis officij non tenetur ad abdicatõnem ſcurrilitatis vel
turpiloquij.¶ Ad quod dicẽdũ.q pᷣlatus ſiue ſacerdos
cũ teneatur docere plebẽ verbo et exemplo:peccat moꝛ⸗
taliter reddendo verbũ ſcurrilitatis aut tnrpiloquij ꝓ
verbo doctrine. et quia tenetur docere exemplo. ſi ſcan⸗
dalizʒat vel pꝛauũ exemplũ dat turpiloquio.iteꝝ peccat
moꝛtaliterſſi tñ ex ſurreptõe ſiue ex impᷣmeditatõe veꝛ⸗
ba hmõi ꝓferret:nõ creditur ex hoc peccare moꝛtaliter
Et qð dicitur in illa auctoꝛitate talibo aꝑire os illicitũ
eſt. intelligitur de apertõne per pᷣmeditatõem ⁊ delibe⸗
ratõnem in his in quibus tenetur docere et apud quos
tenetur docere.

¶ Gratia pꝛecedentiũ .S.j.
querit᷑ vtrũ peccant pᷣbentes auretmn turpiloquio.quod
videtur per hoc quod dicitur ad Ro.j.ion ſolum qui
agunt ſed qui cõſentiunt digni ſunt moꝛte.ſed pᷣbentes
aurem turpiloquio fouent peccatoꝛem ĩ peccato ſuo.er⸗
go ꝓ cõſentiẽtibus reputantur. ergo digni ſunt moꝛte.
¶ Queritur ergo ſi equale ſit peccatuʒ. quod videtur ꝑ
ſimile.dicit em̃ berñ.ad eugenium.detrahere aut detra
bentem audire quod hoꝛum damnabilius ſit non facile
dixerim. ex quo accipitur ꝙ quaſi par damnatio eſt
detractoꝛis ⁊ auditoꝛis.pari ratione dicentis turpilo⸗

quium et libenter audientis.¶ & etiam magnũ ſit pe les ſk
catum patet per hoc quod dicit criſo.quãdo poteris ef e, ſe
Arcoſſ fici ſtudioſus in talibus conuerſans auditionibus qus ea⸗
dv ſudoꝛes qui ſunt pꝛo ſobrietate ferre ſuſtinebis pau⸗ l⸗

latim ſubfuſus a riſu et canticis et hmõi turpibus ver⸗
bis.ex quo accipitur q cõſuetudo audiendi turpiloqui

um libenter non ſtat cum virtute.ergo peccat moꝛtali⸗ 4

ter diligens auditoꝛ et frequens.videtur ergo peccatuʒ Pſer 2*

peccato parificari.¶ Ad quod dicẽdum.ꝙ duplex eſt
auditio. Ana illoꝛum qui ſuſtentant turpiloquium ⁊ p
cuꝛant vt fiant turpiloquia.et taliũ ẽ maius peccatum
q turpiloquiũ.autoꝛes em̃ ſceleꝛis magis ſunt ĩ culpa
ꝙ miniſtri.ex maioꝛi em̃ libidine peccant.Eſt autẽ alia
auditio caſualis cum tamen offertur placet.⁊ hi minꝰ
peccare credũtur q; turpiloquiũ ⁊ ſcurrilitatem perpe⸗
trantes.talibus dicit cri. Si vis ondere nobis mani⸗
feſte quoniã nõ letanis in turpia loquendo.neq; audire
ſuſtine.amabile em̃ eſt ab omnibus habens purgatam
animã poſſe fieri honeſtam et ſobriã.quatominus tali⸗
bus auditõibo nutritam.

¶ Membrũ quartum

—

Aaarto queritur de ↄꝑatõne turpitudinis
in ſermone ad turpitudinẽ in opereſ⁊ vi
detur ꝙ maioꝛ ſit in oꝑe.turpitudo eĩ ſer⸗
Qer- monis ẽ gꝛadus ꝑ quẽ deuenit᷑ ad turpi⸗
tudinẽ oꝑis. Vñ ſeneca.Libentia turpiũ verboꝝ impu
dicitiã nutrit.⁊ iterũ turpia ne dixeris tranſibis poſt ĩ
effectum ſi inhoneſta loquaris.cũ ergo vlterioꝛ ſit gra⸗
dus turpitudo oꝑis turpitudine ſermonis. erit maius
peccatum in opere iᷓ in ſermone.i Hoc etiã videtuꝛ ex r
verbis ſocratis dicentis.quod facere turpe eſt hoc nec ouè
differẽtie honeſtũ puta.q.d.ex turpitudine operis qua⸗
ſi ex fonte redundatur turpitudo ſermonis. CKontra
dicit criſo.multi hoꝛrent dicere vel andire què nõ hoꝛ⸗
rent facere.ſi ergo hoꝛroꝛ maioꝛ atteſtatur maioꝛi cri⸗
mini. vel vbi eſt hoꝛroꝛ ex vna paꝛte eſt aggrauatio cri:
minis:erit maius crimen turpitudo ſermonis ꝙᷓ turpi
tudo operis.¶ Pꝛeterea.actus ᷣmonis immediatius
elicitur a ratõne.eſt em pꝛopꝛius eius actus.actus au⸗
tem operis mediante alia potentia. cum crimina vel
peccata ad ratõnem tanqꝙᷓ ad oꝛiginem referantur.ima⸗
gis peccabit ratio in actu ſermonis ꝙᷓ in actu operisꝰ

gdcs

iugß
ſend⸗
iorel
ſcos
non
n
can⸗
cegt
pen
lier

lbe⸗

.
nod
qni
ntes
en
e.

r
tra⸗
le
ilo⸗

ni⸗

ni⸗

6

—— — — —

7

d

6

eng.

6
00 en —

Anpn

e⸗

N
“

neſtio

ceteris paribo.ᷓ maiug peccatũ eſt turpitudo Fmonig
ꝙ̈ turpitudo oꝑis. ¶ Ad quod dicendũ. qꝙ; maius eſt
dusr turpitudo opꝑis: q́; ſermonis relati ad illud

opus.(¶ Ad obiectum aũt in ↄtrariũ dom eſt. ꝙ iõ di⸗
cit hoꝛꝛꝛ in dicendo vel audiendo ſuã tuꝛpitudinẽ ma
ioꝛ qᷓᷓ in faciendo vel ſimpłr: qma que fiunt aliq i oc
culto fiũt.que aũt dicũt᷑ vel andiũt᷑:alio oſlituẽte vel a⸗ &
lijs ꝓpetrant᷑. Preteꝛea nõ eſt hoc ex coditione actus
in comꝑatõne ad actum: ſed ex mala ↄditione ꝑſone q̃
vult latere delictũ.ꝗl Ad aliud vᷣo dðm eſt. ꝙ lʒ princi
palioꝛ ſit actus rõnis loqui:tñ nõ in om̃i actu locutio⸗
nis magis culpanda eſt q in actu oꝑis moꝛtalis.ſᷣ tũc
tm cum eſt in peſſimo actu locutõis.peſſimꝰ aũt actꝰ ẽ
negare deũ coꝛde ⁊ oꝛe.vñ ĩ illo plus vituꝑat᷑ maxime
cum ex ꝑuerſitate coꝛdis hoc facit.ad drñtiam illoꝝ ꝗ
ex timoꝛe ⁊ puſillanimitate.

NN.

Vinto querit᷑. vtꝝ idez ſint ſcurrilitas ⁊
ſtultiloquiũ:an aliqͥ mõ differãt.ſi enim
vtrũq; eſt ↄtra honeſtatẽ: optet ꝙ addat᷑
aliqua diſferentia ꝑ quã diſtinguat᷑ vnũ
balio. cum & ſcurrilitas ſit ꝑ veꝛba turpia:vñ ? tuepi
loquiũ dictum eſt.opꝑtet ꝙ ſtultiloquiũ addat᷑ ſm diffe
rentiã verbi qᷓ opponit᷑ turpitudini:qð nõ videt᷑.verbũ
enĩ turpe eſt verbũ ſtulticie. Glo.etiã dicit.v.ad ephe.
ꝙ ſtultiloquiũ dicit᷑ quod fit ꝑ verba blanda: ̊ verba
ſcurrilitatis verba blanda ſunt. ſcurrilitas ſub ſtul⸗
tiloquio ↄtinet᷑.¶ Ad quod dom eſt.ꝙ ſtultiloquiũ ⁊
ſcurrilitas cum appropriant᷑ ſic diſtinguũt᷑.vt ſtultilo⸗
quiũ referat᷑ ad indiſcretõʒ rõnis.ſcurrilitas 30 ad la⸗
ſciuiã aſfectõis.nihilominꝰ tñ pñt ↄcidere in ideʒ: vel
vnũ ſub altero ↄtineri.¶ Qð aũ dicit᷑ in glo. ꝙ ſtulti⸗
loquiũ eſt ꝑ blanda veꝛba:̊ reſpicit ad finẽ vt fiãt pla

.ſP

logeß cendi cauſa.⸗¶] Ex aũt dicit᷑ ſcurrilitas ij ꝑtinẽ ad vtili
4 taté.2 ita diuiqere ↄtra illã ꝓꝑtem bonitatis que ẽ vtili

tas:nõ ↄtra illã que eſt honeſias.Dicẽduʒ eſt ꝙ ꝑ ſe eſt
ↄtra honeſtatẽ. ↄtingit aũt aliqñ eſſe ↄtra vtilitatẽ.

Ai. de multi⸗
Onſequẽter chcẽ/

dũ eſt de multiloquio vaniloquio q̃
dicũt᷑ eſſe ð vtilitateʒ ßmonis.⸗ Pri⸗
mo querit᷑. vtꝝ ſemꝑ ĩ multiloquio ſit
B Neccatũ.¶ Secũdo. vtꝝ ſit tm̃ veĩale
an etiaʒ moꝛtale.¶ Tercio de comꝑatione hꝰ peccati
ad alia peccata locutõis.¶ Quarto tæ eſffectu b pecca
ti.4 Quito x difficultate cauẽdi h̊ pcẽm.

ebruʒz primũ

Irca primũ ſic. decimo ꝓuer. In multi⸗
loquio nõ deerit pctm. Iteʒ. xiij. ꝓuerb.
vbi ver ba plurima ibi frequẽter egeſtas.
R L icit glo.boni oꝑis.ſ̊ vbi ẽ defectus bo
ni eſt peccatũ. in multiloquio eſt pctm. ¶ Itez ſuper
illad.xv.leuit.vir qui patit᷑ ſurum ſanguĩs. dicit glo.
immũdus eſt qui bũc ſlurũ patit᷑:qꝛ in multiloqꝗo inꝗ⸗
nabit᷑ ̊ inqnatio de qua loquit᷑ bic nõ eſt niſi ꝑ perm.
Smultiloquiũ eſt peccatũpſimillð p̃s.vir linguoſus
⁊c. Olo.ſi quis vera dicat ſed pᷣter necĩtatẽ:vir linguo
ſus eſt. ntra. Peltlonaſd nõ dicit niſi multitudi
nẽ locutõis.multitudo locutiõis ñ opponit᷑ vtiitati.in
difficilibn enĩ multis ſmoĩbo vti opꝑtet ad euidẽtiã rei
obſcure.̊ multiloquiũ de ſe ñ diẽ pcrm. ¶ Zld qdð dicẽ
du ẽ.ꝙ multiloquiũ notat᷑ hͥ vbi ẽ multitudo locutiõis
cũ ſuꝑſluitate vel pter vtilitatẽ.⁊ ſjm ̊ in multiloqꝗo eſt
petm.no aũt accipit᷑ h in ſua generalitate:in qua põt ⁊=
bene fieri 2 male.

loquio.

ANn

2t

¶ Membꝛũ ſecũdũ

udo queꝛit᷑. vtꝝ multiloquiũ ſit tm̃ ve-
niale:an etiã moꝛtale/ Et videt᷑ ꝙ ſit ve⸗
niale.cũ.n.loquit᷑ ang. de minuns betis
inter ceteꝛa ponit illud:qͥtiens loquit᷑ ꝗs
4 us optet. Z H̊ eſt in multiloquio. 8 multiloquiũ eſt
keniale pctm.¶ Iteʒ dicit Aido.ꝗ ocioſa vᷣba nõ repꝛi
nit cito ad noxia trãſit.⁊ dũ nõ cauemꝰparua:in ma⸗
gnis ꝓlabimur.ſ̊ ĩ multiloquio ocioſa vᷣba ñ repᷣmũt᷑.
ocioſa vdᷣo verba nõ reprimẽ eſt ꝑua ñ cauẽ.h̊ aũt ẽ ve⸗
niale per̃m. ̊ multiloquiũ ẽ veniale pcẽ̃m. ¶ Stez ecci.
xix. Qui ſpernit modica paulatim Jaadet. ſater inea⸗
ris.verbũ ocioſuʒ ⁊ riſum ⁊ enrc multiloquiuʒ ad

modica ꝑtinet. eſt veniale pctm.¶¶ Dꝛ aũt ſit mor⸗
tale peccatũ videt᷑ ꝑ illud qð dr ſuꝑ illð p̃s.vir linguo⸗
ſus ⁊c.vbi dicit glo.quẽ delectat exire foꝛas timidus ẽ
⁊ gꝗa foꝛis ẽ qð amat:mittet᷑ ĩ tenebras exterioꝛes.ſ̊ pe⸗
na exterioꝛ tenebraꝝ debet᷑ pcto moꝛtali: q̊ liguoſitas
eſt pctẽm moꝛtale.q̊ multiloquiũ ẽ pct᷑m moꝛtale.⸗: Itẽ
xij. Job. Qungd vir verboſus iuſtificabit᷑.q.d.ñ. iu⸗
ſtificatio ⁊ ᷣboſitas oponũt᷑.ſ̊ nõ opponit᷑ niſi moꝛta⸗
li peccato.ᷓ verboſitas ẽ moꝛtale pctmn.4. Yteʒ. iij. Ja⸗
co.ſuꝑ illð: lingua nra ignis ẽ. Glo.lingua incõtinẽs
magnã materiã bonoꝝ opex ꝑire facit. h̊ nõ facit ꝑire
materiã bonoꝝ opeꝝ niſi moꝛtale pctẽm. & incõtinẽtia
lingue eſt moꝛtale pctm.ᷣ̊ h̊ eſt multiloquiũ principa⸗
liter. ̊ multiloquiũ ſiue vᷣboſitas ẽ moꝛtale.⸗ Itẽ gg.
NQui linguã nõ refrenat ↄcoꝛdiaʒ diſſipat.ſᷣ diſſipatio
ocoꝛdie nõ fit niſi ꝑ actũ moꝛtalis pcti.q̊ ᷣboſitas in q̃
nõ fit refrenatio lingue ẽ moꝛtale peccatũ.¶ Ad qð di
cendũ.ꝙ aliud eſt ꝓrie multiloquiũ ⁊ vᷣboſitas ſiue li
guoſitas.iAã linguoſitas ſiue vᷣboſitas ſonat in ꝛtemn
ptũ ꝓueniẽteʒ ex ↄſuetudine ſuꝑflue lingue ⁊ inoꝛdĩa⸗
te locutõis. multiloquiũ pᷣo ñ determĩat tantũ quantũ
linguoſitas:ł̊ ſtat in genere.⁊ ideo lʒ multiloquiuʒ ſit
aliqñ veniale peccatũ: nihilominꝰ verboſitas vel lin⸗
guoſitas põt eſſe moꝛtale peccatũ.¶ Et ꝑ bec poſſunt
ſolui ea que obiecta ſunt.iQam pme rõnes loquũt᷑ ꝓ⸗
prie inuſtiloquio ꝓut eſt qtra linguoſitatẽ ſiue ver
boſitatẽ. Rõnes alie vpᷣo auciere ſunt in ↄtrariũ: lo⸗
quũt᷑ de vᷣboſitate vel linguoſitate in termĩo vel circũ⸗
ſtantia aggrauante.

¶ Miembꝛũu teꝛcium

Ercio queꝛit᷑ de ↄpatione hꝰ pct̃i ad alia
1 . peccata locutõis.⁊ fit primo ↄꝑatio ver-

boſitatis ad ſtulticiã. Queꝛit᷑ &̊ qð illoꝝ
ſit maiꝰ/videt᷑n.maius eſſe pctm verbo
ſitatis ꝑ hoc quod dicit᷑xxix.ꝓuerb.ſuꝑ illud: vidiſti
hoieʒ ſapientẽ ſibi videri ⁊c̃. Glo.graue ẽ indiciũ ſtul⸗
ticie:̊ n leuiꝰ verboſitatis.⁊ minꝰ dicit ⁊ plus ſignat
ſcʒ grauiꝰ.g̊ pctm verboſitatis eſt guiꝰſtulticie. Cõöõ⸗
tra.pctm verboſitatis offendit ĩ multitudine Fmoĩs: 2
ita peccat in quãtitate.peccatũ vᷣo ſtulticie peccat ĩ q̃li
tate.deterioꝛ aũt defectus eſt qualitatis debite ꝙᷓ S

7

tatis.q̊ grauius ẽ peccatũ ſtulticie q; pᷣboſitatis.(Ad
quod dðm.qꝙ peccato ver boſitatis ñ intelligit᷑ qdcũq;
multiloquiũ: h̊ illud quo aligꝗs iactat ſe cũ ſibi videat᷑
ſapiẽs.nec vult reciꝑe ãmonitõʒ alteriꝰ.ſtulticia ᷣo di
cit᷑ peccatũ:cũ aliquis veꝛba fatua dicit:⁊ tñ vᷣba coꝛꝛe
ctionis accipit.vñ glo. Sepe cõtingit vt ydeota aliꝗs
citius verba coꝛꝛectõnis accipiat:q; qui ſua que nouit
vel noſſe putat:magis iactat ꝙ; alioꝝ monita audiat.
Si vᷣo multiloquiũ tm̃ peccaret in quãtitate ⁊ ſ ĩ quali
tate:minus poſſet dici peccatũ peccato ſtulticie.¶ Itẽ
querit᷑ de comꝑatõne multiloquij ad vaniloquiũ:qð il
loꝝ dicat᷑ mains peccatũ. Et videt᷑ ꝙ vaniloquiuʒ:qa
priuat fineʒ debitũ locutõnis.vñ dicit Iido.Sermo
vanus vane ↄſcientie ẽ index. ꝗ¶ Preterea. dicit greg.

demeprs vesleſrnfe alo g r amehee

—— — ö —
ESre n F H .
, Y SiS E Pr FaNer Ffan
S r F:-de r. Fatte.

—

VeI
6 & dͤ
A rr vi

ab impfectis vitari pot.

Dũ ocioſa verba caueꝛe negligimꝰ:ad noxia ꝑuenimꝰ.
vt poſtmodũ detꝛactionibo inhiemꝰ. Sʒ hec ſeqla vaoni
loquij eſt ᷓuiſſima ⁊ alie circũſtantie predicte.̊ pctm
vaniloquij maius eſt peccato multiloquij/ In multilo⸗
quio:nñ.peccatũ eſt ex defectu modi.defectus aũt modi
minoꝛ eſt iᷓ defectus finis.¶q Contra.multilogꝗ ſiue lo⸗
quacis poſite ſunt ↄditõnes ſupᷣ guioꝛes vt ꝙ nõ diri⸗
get᷑ ⁊ ꝙ nõ iuſtificat᷑ vir verboſus.¶ Preterea.grego.
dicit:valde difficile eſt vt qui multa loquit᷑ nõ mẽtiat᷑
he aũt ↄditõnes ſunt gꝛauioꝛes pᷣdictis de vaniloquio.
młtiloquiũ eſt grauius peccatũ vaniloꝗo.¶ Ad qð
dicendũ.ꝙ ſi in ſe conſiderent᷑ ſine ↄditionibo agguan
tibo:maius malũ eſt vaniloquiũ q; mutiloquiuzʒ.ponit
enim defectũ maioꝛis honiſ ðᷣo attendat᷑ ᷣm ↄditio⸗
nes adiũctas aggrauãtes:pñt eſſe excedẽtia ⁊ exceſſa.
Mam circũſtantia aliqua põt eẽ aggrauãs ex ꝑte mul⸗
tiloquij.vtpote ꝙ admiſceat falſitatẽ vłꝙ ꝑueiat ad cõ
temptũ ex oſuetudine.⁊ ſᷣm hoc multiloquiũ poſſz eſſe
grauius aliq vaniloquio.he tñ ↄditõnes pñt ⁊ ineſſe
anitoauio. tunc quo ad hoc nõ diceret᷑ vnuʒ maius

F 7

mbꝛu. iij .⸗

Varto de effectu hꝰ peccati quiẽ quadeu
plex.dicituꝛ.n. vnus effectus immũdicia
xix. numeri. las quod nõ habuit opicu⸗
lum deſuꝑ immũdũ erit. Greg. Tegimẽ
opiculi vel ligatura intelligẽda eſt cenſura diſcipline:
qua quiſqꝛ ñ premit᷑.q̃i vas pollutũ immũdũq; repꝛo⸗
bat᷑.hoc aũt eſt in multiloquio.multiloquiũ ̊ polluit.
4 Item alius effectus eſt amiſſio intime ↄſideratõnis.
vnde grego.ꝗa ꝑ multiloquiũ exterius ſe ſparſit vim ĩ⸗
time ↄſideratõis amittit.¶ Tercius effectus eſt ad de⸗
terioꝛa deſcenſus ſiue crementũ ĩ pcto.vnde greg. Iſti
ſunt caſus culpe creſcẽtis vt lingua cũ nõ reſtringituꝛ:
nequꝗꝙᷓ vbi ceciderit iaceat:b̊ ſemꝑ ad deterioꝛa deſcæ
dit. KTum & hi ſunt effectus cuz illo qui dicit᷑.xiiij. p
uerbᷣ. Abi verba plurima ibi frequẽter egeſtas.vñ dic
grego.cum multiplicitas in ſermone deprehendit᷑: ꝓ⸗
culdubio intelligentie grauitas in ſenſu denega
teſt queri qualiter differant hi qtuoꝛ effectus.. Ad qð
dicenduʒz. hi effectus ſunt oꝛdinati ⁊ ſic diſtincti.vt
pollutio reſpiciat voluntatẽ. ꝓgreſſus aũt ad deteꝛio⸗
ra ſimiliter reſpiciat volũtatẽ.ſed pollutio attenditux·
qtum ad actum in ſeipſo.q;ẽtum aũt ad actum peccati 4 4
multiplicatũ attendit᷑ ad deterioꝛa deſcenſus. Alij o
duo effectus reſpiciũt rõneʒ ex ꝑte rei oſiderate amiſ⸗
ſio grauitatis in ſenſu.ex ꝑte ðᷣo virtutis ↄſiderantis
amiſſio intime ↄſideratõis.Sic ̊ quatuoꝛ pdicti effe⸗

— — E.

ctus pñt diſtingui.oꝛdinari aũt ↄtingit vt duo qͥ ſpe⸗ Poſſut.

ctant ad röneʒ pᷣponãt᷑:duo vᷣo que ſpectãt ad volunta

tez 7 ueter oꝛdinent᷑.
. Miem by. v.
AUinto queꝛit᷑ de diſſicultate cauendi hoc

peccatũ.videt᷑.n.ꝙ de difficili poſſit ꝑfe⸗
ctus vitare.iij. Jac.Lingua nr̃a ignis ẽ.

Blo. cu fere ſit impoſſibile vitare perm

etiã a pfectis:nõ quis debʒ appetere magiſteriũ..al Itẽ
ibideʒ habet᷑:ſi quis nõ offendit verbo hic ꝑfectꝰ ẽ vir.
¶ Silr. xiiij. ecci. Meatus eſt qui nõ lapſus ẽ verbo ex
oꝛe ſi Vo. Perlerſo⸗⸗ eſt caueꝛe pᷣdictũ peccatũ cuʒ dif⸗
ficultate tñ.⁊ ita videt᷑ ꝙ nõ ſit imꝑfectoꝝ:cum ̊ tm̃ ꝑ
fectis tribuat᷑ Bed ↄtrariũ videt᷑ ꝑ q̊ quod dicit᷑ in
glo. ibideʒz. dicit᷑.n.ſuꝑ.iij. Jac. Si quis nõ offenderit
in verbo ⁊c.cuiꝰ offenſioʒ bũana põt vitare fragilitas
vt eſt verbũ doli.detractõis.iactãtie:hᷣ ⁊ ocioſe ⁊ ſupeꝛ⸗
ſlue locutõis.ſed quod põt vitare hũana fragilitas/ab
impfectis põt vitari.̊ multiloquiũ ſiue vaniloquium
Ad quod dm eſt.ꝙ cũ lo⸗

quit᷑ de hũana fragilitate que põt vitare hmõi pcta.Gᷣ
dicit᷑ ad drñtiaʒ prioꝝ motuũ:quos humana non põt
vitare fragilitas. Sed humana fragilitas duos habʒ
ſtatus:in imꝑfectis ⁊ ꝑfectis. In impfectis eſt poſſibi
litas vitandi. ſed iſta poſſibilitas non eſt diſpoſita ad
vitandũ:̊ magis prona eſt ad nõ vitandũ. In pfectis
vᷣo eſt poſſibilitas diſpoſita:bᷣ quia nõ eſt vſq;quaq; cõ

pleta. ideo dicit᷑ difficile eſt vitaꝛe ꝑfectis.cum autẽ po ber t D.

tentia eſt completa ex ſpẽali gratia: tũc dicit᷑ beatꝰ vel ⸗
fectus pfectõne ſufficienti.ſicut in.iij. Jaco. Si ꝗs ñ

it⸗
zu⸗
ſel
ſi⸗

mo

ouf

offenderit verbo hic ꝑfectus eſt. .
ta/

tia in ſermone. .
Icto de peccatis

que ſunt ↄtra honeſtatẽ ſᷣmonis ⁊ vti⸗
litatꝭ.⁊ ita ↄtra bonitatẽ.dicenduʒ ẽ
de his que ſunt ↄtꝛa rectitudinẽ.Con⸗
tra rectitudinẽ aut peccat᷑ in laude vel
vituꝑio. In laude ſic̃ ẽ in adulatõne aut in iactãtia.In

vituꝑio ſicut eſt in blaſphemia aut detractõe ⁊ ĩ gbodã errle 4—

alijs. In laude vo peccat᷑ dupłr. vel ꝗꝓpria. vel aliena.
In ꝓpria dicit᷑ peccatũ iactãtia. In aliena vo dr adu⸗
latio.dicendũ eſt primo de iactãtia. Eſt aũt iactãtia ꝓ⸗
prie laudis oſtẽtatio:cũ nõ ſubſit reritas.⁊ ̊ alio no⸗
mine dicit᷑ arrogãtia:cũ ſibi attribuit qð ñ hʒ aliquis
Aliqñ tñ iactantia extendit᷑ vt dicat᷑ oſtẽtatio vana/p⸗

prie laudis etia cũ ſubeſt veritas.ſic dicit greg. Si ac⸗

cepiſti ꝗd gliaris q̃i ñ acceꝑis:cũ ⁊ G̊ poſſet dici iactã⸗

tia ſiue gloꝛiatio de eo qð nõ eſt.lzʒ.n.bonũ heat: tamẽ
a ſe nõ hʒ. Silr accipit᷑.j.ꝓuer.ſuꝑ illud: audiens ſa⸗
piens ſapiẽtioꝛ erit.Glo.nemo iactet ſe de ſua ſciẽtia.
Põt & queri.vtꝝ iacttia ſit veniale pctn:an mor⸗

tale. Scðdo.ſub quo capitali pcto otineat. Cercõ.vtꝝ
pfectoꝝ tm̃ ſit vitare iactantiã ſiue oſtentatõʒ. Quar⸗

to de com ꝑatõne hꝰ pcti ad pctm cupiditatis.

embruʒz primu

primũ ſic videt᷑ ꝙ ſit pcrm veniale.dt
eni.xv.ſuꝑ illud Yob.oſtendã tibi.lo.
ꝓriũ ẽ arrogatis vt cũ rectũ paꝝ et ſen⸗
ſan inde eleuet᷑.ſ̊ eleuari de ſcia vł ð ſen
u aliquãtulũ n ſꝑ ẽ moꝛtale pctm. ꝗ iactãtia ñ ẽ aliqñ
moꝛtale etm. reten⸗ põt aliꝗs oñdere laudẽ ſuaʒ
2 nec peccare.ſic faciebat apłs.ij.ad coꝛiut.x. Nos nõ
immẽſuz gloꝛiabimur: ⁊ exiſtimo me nihil minꝰ feciſ⸗
ſe a magnis apłis.cũ ꝗ̊ veniale peccatũ elonget minus
a ꝙᷓ moꝛtale:põt aligꝗs laudẽ ſuã oſtentare venia⸗

—

— . —. 14
1 ànο 2r

litHoc etiã videt᷑ ex ↄꝑatõne ad vanã gloꝛiã cuiꝰ gra
agiẽ iactãtia.vana.n.gloꝛia aliqñ eſt moꝛtał. aliqñn ve vae
nialis. iactantia que ad illã oꝛdinat᷑ aliqũ erit venia
1e autẽ ſit pcẽm moꝛtale videt᷑ ꝑ q̊ quod dꝛ.vj.
ecci:ſuꝑ illud: nõ te extollas in cogitatõe.Interlinea⸗
ris.iactantiam ⁊ ſuperbiam prohibet.ergo iactantia
eſt moꝛtale peccatum.4! Item ſuper illud prima ad co
rint.tercio: Quid habes quod non accepiſti? Gloſa.
Sciendum eſt neminẽ poſſe diſcerni ab ülla perditio⸗
nis maſſa: niſi qui hoc bonum habet vt cꝛedat ꝙ quic⸗
quid boni habet: gratia ſaluatoꝛis accepit.⁊ poſt ſeq⸗
tur. Aliud genus arrogantie hic amouere conatur. S
non diſcernitur a maſſa perditionis qui habet hoc ge⸗
nus arrogantie.ergo arrogantia eſt peccatum morta⸗
le Gem ſuꝑer illud.xxxv.Job. Dixiſti enim non cui
placet.Glo.arrogantes cum non poſſunt reprebende⸗
re iuſte dicendo que ſunt:reprehendunt mẽtiendo que
non ſunt.ſed hoc eſt peccatum moꝛtale.ergo arrogan⸗
tia eſt peccatum moꝛtale. ( Ad quod dicendum. ꝙ
iactantia ſub generali nomie poteſt eſſe veniale ⁊ moꝛ
tale peccatum/ cum oſtendat ſe de eo quod babet le⸗

1.

g
ſi

—

;ST — — —

.cxlii.

e hof . .
.e8 niter ſine alterius cpreſſioneſcum aũt oſtentatio illa Somẽs pñjf nitare iactantiam. quod dðm. ꝙ il⸗
o⸗ ꝑuenit ad hoc vt ſua laus preponat᷑ laudi dine ẽ mor⸗ lIa auẽtas greg.intelligitur de motu inanis gloꝛie que
tale peccatũ.Si vo oſtentat ſe de bono quod nõ habet vefacili ſequit᷑ ex oꝑis oſtentatõe.lʒ ꝗ̊ omẽs pñt decli⸗
ſi hoc fuerit ex ſurreptõe mentis adhuc eſt veniale. Si nare opis oſtentatõeʒ ꝑ ſermonẽ:cum tñ eſt oſtentatõ
lad D vo ex deliberatõne ronis ſufficienti prebabita: videt᷑ eẽ erdl oꝑis ꝑ ſermoneʒ: nõ eſt quoꝛũlibet ſed ꝑfectoꝝ motuʒ
ctis moꝛtaleſvel ſi hoc eſt cum intentõne depꝛimedi aliñ in⸗ . inanis gloꝛie declinare.vnde ſuꝑ illud.j. ad theſſal.ij.
es⸗ u &π ſte. 4 Ex bis pʒ qualiter rñdendũ ad pdicta obiecta Mon quaſi placentes bomibo ſ̊ dro. Glo.etſi cuiqᷓ fa⸗
po quedaʒ. n. rõnes concludũt iactantiã eſſe moꝛtale pec⸗ cile laudeʒ nõ caꝑe dum negat᷑: difficile eſt tñ nõ dele⸗
Nel n catum:cum eſt ſub quibuſdã determiatis circũſtãtijs · ctari cum offert᷑.⁊ ideo dicit grego.occultent᷑ oꝑa ſtu⸗

of ſabont q&h 4

iͦ⸗

uedam vo eſt veniale peccatũ cũ eſt preter illas circũ⸗

ſtantias. —
embꝛũ ſecũdum

Ecundo querit᷑ ſub quo capitali peccato
ↄtineat᷑ iactãtia.Et videt᷑ ꝙ ſub ſuꝑbia.
ꝑ hoc qð dicit greg.xxxij. Yob.in princi⸗
pio glo. vbi enũerãt᷑ ſpecies ſuꝑbie ſiue
tumoꝛis.ponit.n.vnam ſpeciẽ cum ſe iactant arrogan

dio neceſſitate publicent᷑ vt eoꝝ occultatio ſit cuſtodia
ꝓria:eoꝝ publicatio ſit vtilitas aliena. ſic patet.q;
omẽs pñt ⁊ tenent᷑ vitareſmotũ iactantie cum eſt mor⸗
talis.nec neceſſitateʒ hñt ad motũ iactantie venialis:
lʒ aliqua ꝓnitas ſit ↄcupie ad ᷣmonis oſtentatõʒ.

—

lbenʒz quartũů

Varto querit᷑ de com ꝑatõne huiꝰ pecca/
ti ad peccatũ cupiditatis.videt᷑.n.ꝙ pꝛo⸗

8
3 tes habere quod nõ hñt.ꝑ quod accipit᷑ ꝙ ad ſuꝑbiam I nio: ſit naturaſconupta ad peccatũ cupi⸗
MVUB reducit.¶ Hoc etiaʒ ex verbis greg.accipit᷑ cnʒ dicit ditatis ꝙ; ad peccatũ iactantie.cum eniʒ
X3 ꝓprium eſi arrogantis vt cuʒ rectũ paꝝ etia ſenſerit homo peccatoꝛ poꝛtet imagineʒ terremi: terreni auteʒ
i e inde eleuet᷑ t ſimilit dr.vj.ecci. Qõ te extollas ĩ cogi⸗ homis eſt marime terrena querere. cupiditatis autem
9g. wen tationibo tiis velnt thaurus.vbi dicit᷑ ꝓhiberi iacta⸗ eſt terrena ꝓprie querere. vt argentuʒ ⁊ aurum ⁊ lapi⸗
” tia. Ex quo pʒ ꝙ iactantia ad elationẽ ? ita ad ſuꝑbi⸗ s precioſos.̊ peccatoꝛ maxime inclinat᷑ ad peccatũ
(dll am immediate reducit᷑.¶ Similit habet᷑ ꝑ hoc verbuʒ cupiditatis. & magis ꝙ; ad peccatum iactantie vel aꝛo A Reroſei,
RKr 4 amb. ſuꝑ illud.iiij. luc. Statuit eum ſuꝑ pinnaculũ tẽ⸗ gantie. 4 Contra.dicit Crif.ſuꝑ illud.xvj.ꝓuer.In⸗ , Czonα
is e⸗ pli. Ita eſt iactautia yt dum putat vnuſquiſqʒ ad alti⸗ dignatio regis nuncij moꝛtis ⁊c. difficilius arrogãtia
oꝛa conſceęndere ſublimus vſurpatõe ad inferioꝛa tru⸗ qᷓ auro caremns ⁊ gemmis.i.cupiditate auri ⁊ gẽma⸗
-⸗ datur. (Sea videt᷑ ꝙ ad inaneʒ gloꝛiã ꝑtineat ꝑ boc rum.4l Preterea. magis adheret aic ratõnali appeti⸗
dieit greg. arrogans qui mala defendit in bonis bu- tus gloꝛie qᷓ apetitus pecunie. diſticilius vita? pec⸗
. milit᷑ ambigit: quia fauoꝛeʒ querit.ſ̊ querere fauoꝛem catuin iactantie quod oꝛdinat᷑ ad gloꝛiam opparenteʒ:
D eſt inanis gloꝛie. iactantia ꝑtinet ad inaneʒ gloꝛiaʒ· q peccatum cupiditatis ꝑ quod oꝛdinat᷑ homo ad di⸗
. arrogans.n.eſt qui ſibi attribuit quod nõ hʒ.¶ Itẽ ſuꝑ uitias ſen ad pecuniam. d quod dicendum.qꝙ ho⸗

4
5
4
.

illud:xxriij. JYJob. loquet᷑ lingua mea ⁊c. Glo.arrogan

tes ſepe ſe fugere arrogantiã ſimulãt: ⁊ priuate ſingu

lis quaſi latent loquũt᷑. vt ſicut de ſenſu ita de ↄtẽptu
arrogantie gloꝛient᷑.gloꝛiari aũt vane ſic ẽ inanis glo⸗
rie.ꝗᷓ ꝑtinet ad vanam gloꝛiã. ¶ Ad quod doᷣm. ꝙ ia⸗
ctantia poteſt eſſe de potentia: ſicut legit᷑.j.heſter cum
dicit᷑:vt oſtendeꝛet dinitias gloꝛie regni ſui.⁊ magnitu
dinẽ᷑ atq; iactantiam potentie ſue.Et.xlviij.hiere.Ego
ſcio ait dñs iactantiaʒ eius.⁊ ꝙ nõ ſit iuxta eam vitꝰ
eius.Cum ſic eſt rõne materie ⁊ rõne ſoꝛme: ꝑtĩet ad
ſuꝑbiam immediate. 2 Fᷣm boc dicit greg. ꝙ iactãtia eſſt
ſpecies tumoꝛis.i.ſuꝑbie.Alio vpᷣo modo ell iactãtia de
ſcientia ⁊ de alijs hmõi bonis.ſᷣm ꝙ dic berñ.ð gradi
bus humilitatis. querit licẽtiaʒ vt ad fabulas ↄuertat᷑
pᷣter hoꝛaʒ.nõ vt quippiã edificet:ſed vt ſciaʒ iactet.⁊
Em hoc põt eſſe intentio vt ſciat᷑ ſe ſcire ⁊ vt laudetur.
ſic erit inanis gloꝛie.vel vt ꝑ hoc pꝛeemineat alijs:⁊
tũc reducet᷑ ad ſupbiam. beatus pᷣo gꝛego.cũ loquit᷑ de
iactantia ꝙ eſt filia inanis gloꝛie: inanis vo gloꝛia na
ſcit᷑ de ſuꝑbia.vult eam reducere ad vtrũq;: ad ſuꝑbis
ſcʒ mediante inani gloꝛia. .

Ebrum terciunz

Ercio querit᷑. vtꝝ ꝑfectorũ tm̃ ſit vitare
iactantiã ſiue oſtentationẽ. Qð videt᷑.di
cit eni Grego.valde ꝑfectoꝝ ẽ ſic oſtenſo
ope auctoꝛis gloꝛiam querẽ.uęt de illata
laude pꝛiuata neſciãt exultatõne gaudere.ex quo acci⸗
pit᷑ ꝙ ti ꝑfectoꝝ eſt vitare oſtentatiõeʒ ſiue boni oꝑis
iactantiã.l Item infumi quiq;ʒ ꝑ deſpectum mẽtis lau
ʒ non ſuꝑant: ideo neceſſe eſt vt bonũ quod opant᷑
abſcondant. er quo non eſt infirmoꝝ motũ iactã
tie oino declinare.¶ Contra.omibo ꝓhibet᷑ motus ia
ctantie.nullus aũt tenet᷑ vitare quod nullatenꝰ põt vi
tare: ſic.n.teneret᷑ ad impoſſibile.q̊ᷓ omẽs poſſunt vita
re motũ iactantie.¶ Iteʒ iactantia fit mediante ᷣmo⸗
ne ampuloſo.̊ omẽs pñt vitare ſermonez ampuloſuʒ

mo com poſitus eſt ex ꝑte anime quo ad naturam ſpiri
talem 7 animalez. quatum eſt ex ꝑte aĩalis nature ſᷣm
quam oꝛdinatur ad coꝛpus: plus inclinatur ad pecca⸗
tum cupiditatis.qᷓ;tum autem ex ꝑte nature ſpiritalis
que in ſe eſt defectibilis: plus inclinatur ad arrogan⸗
tiam ⁊ vanam gloꝛiam. Ende in hac parte temptauit
etiam dñm poſti temptationeʒ gule ⁊ auaricie. vnde in
glo. habetur.iiij.luc. Quem nec gula nec auaricia vi/
cit temptat vana gloꝛia. ſi foꝛte illũ ipſe victoꝛie ſue ia⸗
ctantia vincere valeat. huins etiaʒ ſignum eſt in viris
religioſis:qui per paupertateʒ ſpiritus abdicarũt bo⸗
na terrena adbuc temptantur de vana gloꝛia 2 ſciẽtie
iactantia. 4 Poſſet tamen illud hiero. intelligi de ip̃a
carentia auri 1 gemmaruʒ: non d carentia cupidita:
tis. multi enim carent auro ⁊ gemmis qui non carent
cupiditate. ſicut illi xx quibus dicit apoſtolus prima
ad CThim.vltimo. (Auenin & de compatöne ia
ctantie ad peccatum mendacu.vtrum ſcilʒ iactantia ſit
mendacium. Quod videtur. Jactantia enim eſt oſten⸗
tatio per ſermoneʒ boni quod nõ eſt vt eſſe videatur.ſᷣ
oſtentatio boni quod non eſt ſermone eſtmendacium.
ergo iactantia eſt mendacium. 4 Contra. mendaciuʒ
eſt cotra veritatem ſermonis.iactantia contꝛa rectitu
dinem que eſt in oꝛdinatione ad alterum.ergo iactan⸗

tia non eſt mendacium. 4 Pꝛeterea. mendaciuʒ eſt fal

ſa vocis ſignificatio cum intentione fallendi.Jactan⸗
tia dᷣo vt videatur ſapiens vel bonus vel vt laudetur.
ergo diuerſa eſt intentõ huius peccati⁊ illius. ergo di
uerſum eſt peccatum.¶ Ad quod dicendum. ꝙ lʒ vnũ
peccatum poſſet eſſe cum altero: cum vtrobiqʒ eſt fal⸗
ſa vocis ſigniſicatio.differunt tamen intentõnes. In⸗
tentio enim mendacij eſt vt credatur id quod non eſt ⁊
terminatur in cognitiua ſpeculatiua. Intentio vᷣo ia⸗
ctantie eſt/ potentia aliquid ĩ affectiua licʒ aliquid ibi
credatur quod non eſt.

oborvat + ſ Hμ „
t.— PH e AMKMειο νnαοtιαα

W11 14. gbo rõnibo videri bonũ.⁊ ita p̃t aliꝗs ĩ H̊ approbaꝛi mõ 4
¶ Mueſtio Cx. luij 8 de pec 4 adulatoꝛio. Vel alit eſt rñdẽdũ.ſ. Pucnteremctgezrans P. Wſio ⸗
cato onis —„ illa orñtia ꝗᷓ malũ nutrit ↄtinet ſub ſe duas.nutrire ei e cn
P Dnſequẽter dicẽ/ malũ otingit dupir. vel aprobado ipm tanq bonü. v
2 e vE Eͤ minuẽdo eius maliciã.lIn ecõtraꝛio ẽ adulatõni boni z5
dũ ẽ de adulatõe. ſic.n.i iactãtia q̃rit q; ĩ bono duptr.ſ.ponẽdo qð nõ ẽ:⁊ addẽdoĩ malo. ecõ ””ð
lans ria i in Hanlatie en trarig remouẽdo malũ quod eſt ⁊ minuendo. e
aus aliena ſiue onditur. ¶ Pꝛimo En b ñſe .
oſiderandũ eſt quid eſt adulatio ⁊ que B em ꝛu ſecudum hen
eius differentie Scðdo vtxꝝ ſit peccatũ veniale vel ſem⸗ Ecuãdo querit᷑. vtꝝ adulatio ſit pcẽm ve⸗ DMW
per moꝛtale. Tercio de grauitate huiꝰ pcti. Quarto niale vel ſy moꝛtale. Oꝛ ſit veniale vide⸗
de comꝑatõne huiꝰ peccati ad alia. Quinto vtꝑ adu⸗ tur ꝑ ̊ quod diẽ aug.i omeł.d igne pur ßs
latoꝛ teneat᷑ reſignare bnñficiũ quod adulatõe impetra⸗ gatoꝛio.vbi diſtinguit venialia a moꝛta⸗ : M
uit. Sexto ſi plus noceat ſibi adulatoꝛ qᷓ; alij. vel econ libo.vbi dẽ: Si ſũqᷓ; maioꝛi ꝑſone vł miĩoꝛi aut ex volũ “ mo
uerſo. Septimo de ſequela huiꝰ peccati. Octauo de re⸗ Ete aut ex nccitate adulari voluit:ad minuta pertinet
medio huiꝰ peccati. pcta.¶ Pretea.adulatio fit cã placẽdi qñ extollit᷑ bo aaͤ
„ nũ in aliq̃ pluſq; oꝑtet.ᷣ extolli põt bonũ ĩ aliqͥ pluſqᷓ; e, t
Meébꝛnz umum optet citra deũ.· adulatio põt eẽ veniale pctm. ¶ Co⸗ „eet e
3 —— tra.ſuꝑ illud pᷣs.oleũ aũt pctoꝛis nõ impinguet caput
D primũ ſic. deſcribit᷑ adulatio ſic. Adu meũ. lo.ſlatꝰ adulatoꝛis ẽ ſimulata dilectõ. qᷓ metes 1
ſeacAn” latio eſt peccatuʒ ex ſmone vane laudis a rigoꝛe veritatis emollit ad noxia.ſ hẽ moꝛtale petm ßMB
no AP.6 woye 12 bat- Al,c alicui exhibitjo intentoe placẽdi.¶ Sed G adulatõ ẽ moꝛtale pctm. Itẽ.xiij. eʒech. Ve g ↄſluunt d
S Wae . viget᷑ ꝙ bec diffinitio ꝙ̃tũ ad hͥ genꝰ pec⸗ puluillos ſub om̃i cubito manꝰ. intellige ſuane adula⸗ 1
vrr. ge. MS⸗ T 6 A. „s ſ dt nem „₰ Q kati no lit ſu leug. vor. n. otingẽ aligs laudat aliquẽ tionẽ. Et dicit geᷣ ·ĩ moꝛał.Quiſꝗs male agẽtibo adu⸗
r Kdo .199 Ms. ſcaneſt t N ma in eo ĩ ͥ laudadꝰ ẽ qũo laudandꝰ eſt:h̊ ñ ꝓpter deũ pn⸗ lat᷑:puluillũ ſub cubito ⁊ ceruical ſub capite ponit. vt

cipalit:̊ cauſa placendi ſibi. tũc ñ eſt ſermo vane lau

palit: H e en. an ꝗ coꝛipi ex culpa debuerat:ĩ ea fultꝰ laudibo mollit q⸗ Nalcim
dis.vanũ.n.eſt qð nõ hʒ rem quã inducat.ᷓ nõ ẽ adu⸗

* eſcat.cũ q̊ ve ſignificet penã eternã.pena eterna debet᷑

latio ſm pᷣſictã rõneʒ:⁊ eſt iñ peccatũ huiꝰ generis. &
nõ ſufficitt diffinit᷑ aũt mõ pᷣdicto.¶ SPretea.ſic extol⸗
li᷑ bonũ alicuiꝰ ita tegit᷑ alicuiꝰ malu.⁊ vtrũq; fit caun
ſa placendi.vñ videt᷑ eſſe adulatio: nõ aũt ↄuenit ei p⸗
dicta diffinitio. ñ eſt ſ̃ ii⸗C A quod doõm.qꝙ il
lud peccatũ de quo pᷣmo obiectũ eſt:eſt adulatio.diſtin
guendũ aũt eſt ꝙ ſermo vane laudis dicit᷑ duptr. Ua⸗
na enim laus eſt cũ laudat᷑ quod nõ eſt laudanduʒ: aut
pluſꝙᷓ laudandũ eſt. ⁊ hec vanitas eſt ex ꝑte materie. ⸗

iteꝝ vana laus cũ nõ ſit eo fine quo debet fieri: ̊ eſt prop

ter eum. ⁊ hoc mõ põt fieri cauſa placendi bomĩ qui
laudat᷑.x ſic iteꝝ dici᷑ vana laus.hoc vltimo mõ dicit᷑
ↄuenire diffinitio peccato illi.¶ Ad ſecũdũ dom. ꝙ te⸗
gere peccatũ alterius lʒ non ſit directe ſermo vane lau⸗
dis eſt tñ indirecte. dico aũt tegere cũ dicit᷑ ꝙ nõ fecit
illud malũ.ſicut.n.ſunt due ꝑtes iuſticie facere bonuʒ
2 nõ facere malũ:ſiue declinare a malo. ſic due partes
ſunt vane laudis:dicẽdo qð fecit bonũ qð nõ ẽ ab ipſo
factũ vel pluſꝙᷓ fecit.⁊ dicendo ꝙ nõ fecit malũ Ynõita

malũ ſicut dicit᷑.⁊ ̊ modo reducet᷑ ad adulatõʒ.ſi tam
excuſatio ſit peccati ꝑ ſe ſub illo poſſet ↄtineri. eſt eniʒ vlcd

excuſatio ꝓprij peccati vel alieni.¶ Pꝛeterea.põt ad⸗

moꝛtali pcto.erit adulatio moꝛtale pctm.4! Iez ĩ ↄci.
carthagi. Clericꝰ ꝗ adulatõibo vacare depᷣhẽdit᷑ ab of
ficio gradet᷑.S̊ degradatio ẽ pena que nõ debet᷑ niſi ꝓ
crimĩe.crimẽ aũt ẽ moꝛtale pctm.ꝗᷓ adulatõ eſt moꝛta⸗

le petm. ¶ Ad quod dᷣm.ꝙ adulatio aliqñ eſt venia/ vrE an
le: aliqũ moꝛtale. diſtinguit᷑.n.cũ ſit multiplex genus ꝰ*ꝰ

adulatõig.nũ eſt qð dicit malũ bonũ:fouẽdo pctoꝛẽ
in pctis.h̊ eſt moꝛtale. In alijs vo diſtinguit᷑.aut fit ĩ⸗
tentõne vt alicui ꝓſit ⁊ nulli obſit.⁊ tũc dẽ veiale. Si
auũt intentõne nocèdi alteri: lʒ alteri ꝓſit:moꝛtale dr.
videt᷑.n.fieri ex libidine moꝛtali.Si aũt nec ꝓdeſt nec
obeſt ß̊ ↄtemptũ generat ꝓpter aſſiduitatẽ: moꝛtale dr̃.
4Ad obiecta & rndẽdũ.ꝙ ilið qð dicit᷑ ab aug.ĩ om̃ł.
intelligit᷑ de illa adulatõne que dr ex libidine veniali:
cũ.ſ.ex ſurreptõne laudat aliquẽ in bono alit᷑ qᷓ debet.

non intentione placendi propter ſe. dicitur emnim pmno*

ad gał. Si hominibus placerem chriſti ſeruus nõ eſ⸗
ſem.non autem medium eſt inter eſſe ſeruum chriſti ⁊
eſſe ſeruum dy aboli.ſicut dicitur ſuꝑeꝛ illud.vj.math.
Memo poteſt duobus dominis ſeruire ⁊c. Contingit
autem venialiter peccare ⁊ eſſe ſeruum chriſti.ſed non
in illo tem poꝛe inqtum huiuſinodi.ſimiliter intelligi⸗

— —

— — -—

huc obijci de diffinitõne illa.põt.n.aliquis laudaꝛe ali tur ratio que adiungitur.Autoꝛitates vᷣo ex alia par⸗
quẽ nõ cauſa placendi ſibi ̊ cauſa lucri tꝑalis.ↄſtat ꝗq; te intelliguntur de adulatione moꝛtali aliquo modoꝛũ
eſt adulatõ:nec tñ ei ouenit pᷣdicta diffinitõ.¶ Ad qð dictoꝛum.
dðm eſl. ꝙ intentio placendi eſt pximus finis quicqd clen
aliud intendat᷑.ſi.n. intendat᷑ lucrũ tꝑale h̊ eſt media⸗ . b 12W Hr
te placentia.ſi.n.nõ ꝑlaceret ꝑſone laudate:nõ ꝑ ipam 4 E rum tercinz .
ↄſequeret᷑ lucrũ. (Peind querit᷑ de drñtijs adulatõ⸗ Ercio grauitate buius peccati. videt᷑
nis que ſic diſtinguũ?᷑.Eſt adulatio que bonũ nõ habi⸗ enim eſſe grauiſſimum.dicit enim Gre⸗
tũ attꝛibuit.⁊ ẽ adulatio que habitũ extollit pluſꝙᷓ ſit. goꝛius: ¶ Aihil eſt quod tamfacile coꝛꝛũ⸗
Eſt ⁊ adulatio que maluʒ nutrit laudando:⁊ dicendo pat mentes hominum: nibilqʒ tamdul⸗
malum bonũ.de quibo dicit᷑ in p̃s.Qm̃ laudat᷑ pecca⸗ citer animum ferit ſicut adulatio. IUnde.xvj.prouerbᷣ.
toꝛ in deſiderijs aĩe ſue.⁊ iniquus bñdicit᷑.Greg. Sũt verba adulatoꝛis(vbi nos habemus ſuſurrationis) ꝗuaſt eplon⸗
nõnulli qui dum malefacta hoim laudibo effeꝛunt: au⸗ ſimplicia: ⁊ ipſa perueniunt ad interioꝛa ventris. Si
gent que increpare debuerũt. ¶ Sed poteſt queri. q̃ꝛe ergo nihil eſt tam coꝛꝛuptiuum. ergo eſt grauiſſinum ʒe Alus⸗
ex ꝑte mali nõ ſunt due drũtie ſicut er ꝑte boni.¶ Ad peccatum. 4!. Ad idem Gregoꝛius.quid per ſignifica⸗
quod dm eſt. ꝙ exr pte mali nõ competit niſi vna diffe tionem locuſte que plus ꝙᷓ cetera minnta animantia
rentia. ſicut.n. attribuendo bonũ quod non hʒ laudat humanis frugibus nocet. niſi lingua adulantis: que H
quis aliquẽ: ita attribuẽdo malũ qð ñ bʒ vituꝑat. ap⸗ terrenoꝛum hominum mentes ſiquando bona aliqua A
π¼probare gat malũ qð ñi fecit 2 ip̃m qð fecit ꝓPrt illud: aſpicit ꝓferre immoderatiꝰ laudãdo coꝛũpit.ſiẽ ᷣ lo⸗

nullũ hʒ ronẽ adulatõis.̊ ñ ꝓpt h̊ videt᷑ laudãdꝰ. nec
iſto mõ ſumit᷑ ſpẽs adulatois. Sʒ malũ qð ẽ:pᷣt ex ali⸗
ℳ ſe Bendͤo 2 Sz Zc=

cuſta ĩ coꝛodẽdo plꝰ nocet ꝙᷓ cetera aĩalia:ita adulatõ
plus ꝙ alia genera hmõi peccatoꝝ.& eſt grauiſſimum

(Mueſti

in peccatũ. ¶ Item ſup illud. lingnis ſuis doloſe agebze
cnin . Sb⸗ Hlo. comes eſt voꝛacibo adulatio ⁊ omibo malis.
rneii ad, cõmiſitat᷑ oia mala quiſſimũ eſt peccatũ. Sa. ( Co⸗
N tra.oñdit᷑ ꝙ detractio eſt maius malum. detracto em
boni quantũ eſt de ſe: aufert bonũ alteriꝰ vel auferre nitit.
Ners⸗ adulatio vᷣo magnificat quantũ in ſe eſt bonũ alterius
nõ maximũ eſt malum adulatio.4 Item de inuidia
dicit Amb. Cum ꝑ ome virus antiqui hoſtis nẽo bũa⸗
no coꝛdi infundat᷑: in zelo inuidie tota viſcera ſua ſer⸗
nre pens cõcutit:⁊ hanc quaſi peſtem vomit.ᷣ graniꝰẽ pec
Nd⸗,. m inuidia.nõ ̊ adulatio eſt grauiſſimũ peccatu.
epor A quod dicendũ.q grauiſſimũ dicit᷑ duobo mõis
ia⸗ xel ſuꝑlatiue: ⁊ ſic non dicit adulatio peccatũ grauiſſi
li crat mü. dicit etiã grauiſſimũ intentiue.i. valde que: hoc
net mnſue mogo põöt dici adulatio aliqua grauiſſima rõne nocu⸗
boo menti:quia hoĩeʒ vouet in malicia maxime ? Gtinet.
S/ vnde dicit᷑ ſuꝑ illud ps. OQm laudat᷑ pcoꝛ ⁊c adulan⸗
XYAI tiiũ lingue alligant mias in peccatis. delectat. n. hoĩem
ut andν ea facere in quibo nonſolũ nõ mentit reprehẽſoꝛ: ſetiã autox
se auditoꝛ landat᷑ Et ibideʒ dicit᷑:magna ira cxi vt deſit
in coꝛectio ⁊ alſſit adulatio.nibilominꝰtñ detractio ẽ ma
. ius malũ in ſe. ſurgit.n.ex ceterioꝛi radice ⁊ ꝑ ſe ten .
ua dit nocere.⁊ ideo maius malũ eſt qᷓ adulatio. Ad il
⸗ lud vᷣo quod obijcit᷑ de inuidia ſilr dicendũ eſt. ꝙ ẽ ma⸗
GC4 ius peccatũ adulatõne: eo ꝙ ex deterioꝛi radice ↄſingit
4 in illo.n.ſiłitudineʒ dyaboli tenet.
l⸗ Varto querit᷑ de compatõe bꝰpeccati ad
9 alia. querit᷑.n. vtꝝ adulatio ſit maiꝰ pec⸗
d catũ ꝙ; homicidiũ.Quod videtur ꝑhᷣ qð
“ . dicit᷑ ſuꝑ illud pᷣs.Cõuertant᷑ ſtati ⁊ eru
1g 7 beſcant. Glo. plus nocet lingna adulatoꝛis ꝙ; gladius

ꝑſecutoꝛis.q̊ maius peccatũ eſt adulatio qᷓ; homicidiũ
A Contra.in homicidio fit nocumentuʒ irreꝑabile. in
adulatõne fit nocumentũ reꝑabile.ꝗq̊ homicidiũ ẽ ma⸗
MM ius malum adulatõne.¶ Preterea.damniſicatõ mor
tis eſt maxima:illa aũt inducit᷑ ex hbomicidio.damna⸗
tio vᷣo deceptõnis que eſt ming? inducit᷑ ex adulatione.
Sadulatio ẽ minꝰ peccatũ. S quod dom. ꝙ homi⸗
cidiũ ſimpłr eſt maius.qdð aut dicit᷑: ꝙ plus nocet lin⸗
gua adulatoꝛis.hoc eſt:qꝛ pluribo nocet ⁊ occultiꝰ no⸗

ee 4 cet.magis.n.caueꝛi poteſt a manu ꝑſecutoꝛis ꝙᷓ a lin⸗
eſſe gua adulatoꝛis vel detractoꝛis.
em by „V.
— Vinto querit᷑. vtꝝ adulatoꝛ teneat᷑ reſi⸗
1 gnare bñnficiũ quod impetrauit ꝑ adula⸗
1 tionẽ. Qð videt᷑ ꝑ hoc quod expoit ggę.il
Ilug eſa. xxxiij. beatus qui excutit manus
. dæb om̃i munere.Eſt aũt munꝰ a manu.⁊ munus a lin⸗
gua.⁊ munꝰ ab obſequio. Munus ab obſequio eſt ſeꝛ

„ uitus indebite impenſa. Munꝰa manu ẽ pecuia. Mu⸗
A bla,). nus a lingua eſt fauoꝛ. Qui pbelatus eſt tüc ab om̃i
munere manus excutit:qñ in diuinis rebus nõſolũ pe
cuniã vllam ſᷣ̊ nec humanã gꝛatiã requirit.q̊ qui impẽ
dit fauoꝛeʒ indebite qð fit adulatõne ſymoniacus eſt.
H bᷣ adulatoꝛ eſt hmõi.q̊ eſt ſymoniacus.&ᷓ tenet᷑ ad bñfi⸗
. cij reſignatõʒ.¶l Contra.videt᷑ ꝑ ſimile de ypocrita
nõ teneſt reſignare: ſ̊ intentõʒ mutare pniaʒ agere.
ſicut.n.y pocrita qui acquirit bñficiũ ſuũ ypocriſi nõ
tenet᷑ reſignare.ponat᷑ ꝙ bona intentõe receꝑit:ſic nec
videt᷑ iſte adulatoꝛ dũmodo bona intentõne receꝑit ſed
pniaʒ debet agere ſuꝑ peccato.(¶ Ad quod dicũt qdã.
nõ eſt ſmie de ypocriſi 2 Ri ulatõne.adulatio.n.
è ccoꝛꝛuptã facit intentioneʒ ipſius dantis. ypocriſis vᷣo
SK.* nõ intendit niſi bono ↄferre ⁊ credit. Ex dl ðo ne
N5d 6 lʒ ↄferat bono tũc tꝑis: tñ ex carnali intentõne h̊ facit
eo.ſ.qð ſibi placuit adulando. Alij ᷣo dicũt munus a
lingua eẽ munus precibo inhoneſtis ſiue carnalibo me

St r mef

cxtur ↄtrariũ.iſta.n.non ſunt ex ꝑte adulantis: ſed ex

„97 %

cxluij.

diantibo.⁊ quia hoc nõ ↄtingit ĩ adulatõe:nõ dicit᷑ ſy⸗
monia eſſe mediãte muneꝛe a lingua. vel nõ pᷣlumit᷑ ꝙ
ille »tulerit bac de cauſa. ſicut viget illy credẽ woipo
ꝙ ſit bonus:ita ↄferẽs credit de eo cui ofert ꝙ ſit bonꝰ.
⁊ ita nõ fit coꝛupta intentio. Videt᷑ tñ ꝙ magis debe⸗
at reduci ad munꝰ ab obſequio.vñ ſi nõ ſeruiret ei ĩa⸗
liquo niſi in h̊ ꝙ ſibi adularet᷑:credo ꝙ indigne recipe
ret 2 teneret᷑ ad reſignatõz. ſicut ille ꝗ ſeruit ĩ turpi of
ficio.turpe aũt officiũ dicit᷑ ꝓprie cui annerũ ẽ peccatũ
ꝓprie.⁊ ad hoc videt᷑ facere quod dicit Yſidorꝰ.Cres
ſunt acceptõnes muneꝝ quibo ↄtra iuſticiã huana va⸗

nitas militat.fauoꝛ amicitiaꝝ. adulatio laudis.⁊ cor⸗

tio muneris. facilius aũt ꝑuertit᷑ animus
unere:qᷓ; gre ⁊ laudis fauoꝛe.
. Pp ( vt; adats ſit emnm, fibey t. „nA lares
E eh.v * 7 D far eße⸗ V

‚Erxto queꝛitſi plus noceat ſibi adulatoꝛ
— J ꝙỹ alij vel ecõuerſo. Et videt᷑ ꝗ ſibi. ſibi eĩ
nocet vlr ⁊ nccio.alteri vᷣo nõ vłr ⁊ ñ ne⸗
dcelſſario:p põt ei cedere in meritũ ſi tem⸗
ptatõni reſiſtat. vñ.xxxix. ꝓuer. Qui blandis fictiſqʒ
ſermonibo ⁊c. Glo. qui fictis ſermoibo ꝓrimũ laudat

15E

ei inſidias parat quibo in ꝑiculũ verbi aut oꝑis ſecuꝛi⸗

la m ſuio cche gGpe det gſſibas cig

. . * . ,.LceE * * . 1 4 2 .
us incidat.Sʒ viqeamꝰ quicapiat᷑ cui fit aut ꝗs fecit vidtag gurck rapint 1cthi arlecf e Ter-
ſequit᷑ peccantẽ viti ⁊c.i 20 & inſto laqueꝰ peccantii/ c&. wolet Fpieh
etiã ſi coꝛꝑaliter ꝑimat nocet: ſ̊ ipſos imꝑpetuũ dam⸗

nat.gaudentibo iuſtis ac dei iudiciũ laudantibo de ſua
ereptõne vel maloꝝ ꝑditõne.¶ Et videt᷑ ↄtrariũ ꝙ ma
gis ſit xeccatũ ↄſentientis adulatõni q; ipſius adulato
risſadulatoꝛ eni ſua adulatõne nõ excecat᷑ ̊ ſeipᷣn no
ſcit vulneratum.acquieſcẽs aũt adulatõni excecatur.
magis enim credit alteri qᷓ; ſibi. Seneca.2õ cogita⸗
mus quid ipſi ſumꝰ ̊ quid alteris eſſe videamur. plꝰ
alijs cꝛedimꝰ de nobiſipſis q; nobis.pʒ & ꝙ acquieſcẽs
adulatõni excecat᷑.¶ Item hoc ideʒ videt᷑ rone neglige
tie:quia de illo dicit grego. Curari vulnꝰ negligi᷑ qʒ
dignũ laudig pᷣmio inuenit᷑. Et ideo dicit pᷣmo ꝓᷣueꝛ.
MNli mi ſi te actauerint pctoꝛes nõ acquieſce: H̊ curam
vulneris negligere eſt ꝑiculoſuʒ. ⁊c. ¶ Ad qð dom.
ꝙ adulatoꝛ plus nocet ſibi ꝙᷓ alteri. ſibi.n.nocet vlr:
alij o ꝑticulariter 2 caſualiter. Diſtinguendũ autem
eſt inter ucrae 7 acgeſcenteʒ. Eſt. n. quidã adꝗ⸗

Sc nge ſenur 0.. loS-

eſcens qui pouet adulatoꝛeʒ ⁊ ꝓcurat vt fiat adulatio
7 talis plus peccat q; adulatoꝛ. Eſt alius qui tm veci⸗
pit᷑ credendo adulatoꝛi plus de ſe ꝙᷓ ſibi: ⁊ talis minꝰ⸗
peccat.maius tñ damnũ ex parte ii conſequit
eo ꝙ adulatõne excecat᷑ in iudicio ſui.x ꝑte vᷣo affecti
onis plus eſt damni in adulatoꝛe ꝙᷓ; in acquieſcẽte eẽn⸗
tialiter: etſi nõ accidentalit. ¶ Similit rñdendũ ẽ ad
verbum grego. ꝙ peccatũ oſentiẽtis quo ad quendam
effectum gꝛauius eſt adquieſcenti ꝓpter damnuz: ꝙ ſit
peccatum adulatoꝛis. Sicut enim dicit amb. grauiſſi⸗
me peccet qui ignoꝛat: quia nõ ſentit ſuũ defectũ. ita ꝗʒ
negligit. ex hoc enim ꝙ negligit nõ querit remedium.
quo ad hoc ꝗᷓ dicit᷑ gauius ipſi acquieſcenti qᷓ ipi adu⸗
lanti.ſimplr tñ grauius ẽ peccatum adulantis qᷓ adꝗ
eſcentis cum ſit illius cauſa quantũ in ſe eſt.

embruz. vij.
ð —, .
Eptimo querit᷑ de ſequela adulatõis. di
cit᷑.n.a greg. fit vt inceſſanter creſcat cul
pa fauoꝛibo nutrita. Dicit᷑ etia ſuꝑ illud
883.· Qm̃ laundat᷑ peccatoꝛ. magna dei ira
eſt vt deſit coꝛꝛectio ⁊ aſſit agulatio ſC um cremẽtum A⸗
continuũ peccati ſit grauiſſima ſequela: erit hoc pec⸗
catum grauiſſimuʒ ratione huiꝰ ſequele.4 Pꝛeteren.
maioꝛi peccato reſpondet maioꝛ ira dei. cum & ſimplx
dicatur magna ira di in peccato adulatiõis:marximũ
videt᷑ fieri peccatum ratione huius ſequele. Sed vi

pte eius cui fit adulatio.̊ nõ videt᷑ quo ad h: G̊ pecca⸗
tum eſſe grauiſſimũ:cum ſit circumſtantia peccati ĩ cõ⸗
ſentiente non in ipſo adulante.¶ Ad quod dicendũ ẽ.
ꝙ he conditõnes lʒ circũſtẽt pecatũ acquieſcẽtis adu
lationf.ſunt tñ effectus conſequẽtes ipſam adulatiõeʒ
tanq cauſazʒ.⁊ ideo aggrauat᷑ peccatum adulationis.
⁊ ideo vtrobiq; ratõne haꝝ conditionũ fit aggrauatio
peccati.in adulãtne.ſ.⁊ ↄſentiente. in adulante quia
cauſat tam prauam conditõneʒ. In cõſentiente qꝛ tam

male diſponit᷑: in ſuo enim peccato foue?ſſ ec ẽ intelli Seclut.

gendum ꝙ continue cꝛeſcat peccatũ in ↄſentiẽte:ᷣ tunc
cum magis dæ ſeipſo credit bonitateʒ ꝙᷓ ſit. vel ñ credit
maliciã que eſt vel quãta eſt. Dicit᷑ aũt magna ira dei
quandã excellentiã ꝓpter effectum: nõ tam in pñti ſᷣ
etiã in futuro. Effectus aũt in pnti eſt qꝛ ꝑmittit ipᷣm
oſentienteʒ cadere de peccato in maius peccatũ ⁊ ĩ pec
catis eſſe ſecurum. In futuro aũt quia per h̊ ꝙ impeni
tens eſt in preſenti ratõne ſecuritatis vel falſe cꝛeduli⸗
tatis:in penam incidit eternazʒ ex impꝛouiſo.vñ de ta⸗
libus põt dici illud.j.ad thel.v. cum dixerint pax ⁊ ſe⸗
curitas:repẽtinꝰ ſuꝑueniet interitus.

embꝛu. vin. ren rr

Ctauo querit᷑ de remedio adulatõis.po⸗
nit. n. gꝛeg. remediũ ↄtra adulatõʒz detꝛa
ctionũ cum dicit.Sciẽdũ eſt ꝙ ne immo
cratis landibo eleuemur: plerũq; miro
noſtri rectoꝛis moderamĩe tetractõnibo lacerari ꝑinit
timur. vt cum nos vox laudãtis eleuat: lingua detra⸗
hentis humiliet.remediũ tra adulatõeʒ eſt ipſa de⸗
tractio. ¶ Sed videt᷑ aliud poni remediũ ſuper illud.
ODleũ aũt peccatoꝛis nõ impinguet caput meũ.dicit᷑ eĩ
amet fidelis argui a viro iuſto in miſcdia.⁊ nõ lauda⸗
ri a peccatoꝛe cum irriſione. habeat ſecũ oleũ cõſciẽtie
qð prudẽtes virgies ſecũ poꝛtabãt.nõ querãt oleũ pec
catoꝛis. ponit᷑ ̊ hic duplex remediũ.ſ.arguitio viꝛi iu
ſti.⁊ puritas oſciẽtie.põt q̊ queri ĩ quo differũt hec re⸗
media. quod dom eſt. ꝙ diuerſa aponũt᷑ reme⸗
dia ad tollendũ nocumentũ adulatõis que grauit᷑ no⸗
cet.ponit᷑.n.remediũ intra.ſ.teſtimoniũ bone ↄſciẽtie:
quod mitigat ad modũ olei vulnera: ſi que infligunt p
adulatõʒ. bona.n.oↄſcia ſemꝑ minꝰ eſtimat de ſe.⁊ ĩ age⸗
dis ſuis metuit ne quid repᷣpenſibile inueniat᷑. SPonit
etiã remediũ extra: et ̊ Duplex.ex ꝑte iuſti ⁊ peccato⸗
ris.ex ꝑte peccatoꝛis detractio: ne de boĩs extollamur
ſed magis humiliemur. Ex pte vo iuſti: ne ĩ bonis qd
repᷣhenſibile admixtũ inuenia?᷑. arguitio viri iuſti fa
cit ad circũſpectõʒ opeꝝ que eſt ex ꝑte rõmis. detractõ
ðdᷣo ad debita affectõʒ habendã in bonis oꝑibo. ſic ẽ̊ pʒ
qualiter vnũquodqʒ remediũ eſt ↄtra nocumentũ adu⸗
latõnis in eo cuiꝛ fit adulatio.

¶ Oneſtio. cxlv. ge cõtu⸗

melia ſiueconuicio.

ö Abitũ eſtſupra de

adulatõne ⁊? iactantia que ſunt contꝛa
rectitudinẽ in laude.Conſequẽt dicẽ⸗
dũ eſt de peccato quod ẽ ↄtra rectitudi-
nẽ in vituꝑio.Eſt aũt pctm ↄtra ꝓxi⸗
ecca uptra deũ. Peccatũ vpᷣo ↄtꝛa ꝓximũ aut

. —

2 — 93
eſt interpᷣtans penã:⁊ illud eſt maledictũ.aut eſt pa⸗ malelino

rans culpã:⁊ hoc otingit dupłr. vel occulte ⁊ dicit᷑ de⸗
tractio.vel maifeſie ⁊ dr̃ ↄtumelia. Pctm vo otra deũ
dicit᷑ blaſphemia nec eſt tercia drñtia pcti in vituꝑio.
nullus.n. ↄtra ſeipᷣm intendit ꝑ vituperiũ.Ex coꝛupti
one.n. hũane nature intendit hõ in laudẽ ſui nõ ĩ vitu⸗
periũ ſui.ſicut homo ex natuꝛa inclinat᷑ ad dilectionezʒ
ſin nõ in odiũ ſui. Sicendũ eſt ꝗᷓ̊ primo de bis que ſũt
in ꝓximũ ꝑ improperiũ culpe.deinde p interpᷣtatõneʒ

in quo occulte fit vituperiũ.

pene.vltimo de peccato quod eſt in deuz:qd? blaſphe⸗

mia: vt qi gradatim aſcẽdam rio at dicamꝰ te otu⸗

melia in qua manifeſte impꝛopera?᷑ alicui.R̊ eniz eſt a
cuiꝰ nocumẽto magis caueri põt. Scðo de detractõne
Primo ꝗ̊ querendũ eſt
quid ſit ↄtumelia.⁊ vtꝝ ↄtumelia ſit idẽ quod ↄuiciuʒ
vel nõ. Scðo.ſi ↄtumelia ẽ peccatũ moꝛtale: an aliqñ
veniale.Tercõ.ſi ſuſtinẽda ẽ ↄtumelia.Quarto.ſi ma

ioꝛ eſt victoꝛia ſiue vindicta ĩ ſuſtinẽdo q; ĩ rñdẽdo ᷣm

ſtulticiam. Quinto ad quod capitale pctm reducitur.
Serxto ææ magnitudine hꝰ peccati 1 patõne.

diffinitio ↄtumelie.Cö⸗
tumelia eſt peccatũ eximproperio ſermo
nis manifeſto:tendens in nocumẽtũ ꝓxi
mi. Sed videt᷑ ꝙ ↄtumelia etiã fiat ꝑfa⸗

– — , — . E .
ctn. ad Ro. Cõtumelioſos ſuꝑbos. Glo.ſunt qui di⸗
ctis vel facfis ↄtumelias ⁊ turpia inferũt.ex quo babe
tur ꝗꝙ dtumelia eſt in factis. Item ſuꝑ illud ꝓuerb.

xi. vbi ſuꝑbia ibi ↄtumelia. Glo. ſupbi ↄtũelioſe ſe ge⸗
rũt ad ↄtemptũ ſuꝑ ignoꝛantiã diſcipline.ſiue gᷣvtem⸗
ptus dicat᷑ reſpectu ꝓximi erit ↄtemptus in facto.ſiue
Otemptus dei in mandato. ↄtumelia nõ tiñ eſt in ver
bis ſᷣ etiã in factis. ¶ Ad quod dom. ꝙ; ↄtumelia pꝛo⸗
prie eſt in verbis:extenſo tñ vocabulo extendit per fa⸗
cta.⁊ hoc modo accipit᷑ in pdictis auẽtibo. Sic.n. diẽ
Cribſ.Cum quis iniuriatus te fuerit: memẽto tui cre⸗
Atoꝛis:quẽ cum ↄtumelia adoꝛabant ⁊ veꝛba ⁊ res ei
ctrahebant. ¶ Beinde querit᷑ que ſit drñtia inter cõ⸗
tumeliam ⁊ conuiciũ:ſi aliqua eſt. Et videt᷑ ꝑ boc qð
dicit Cri. a contumelia exiſtens ⁊ conuicio qð 7 ge⸗
bennam preꝑat anteq; mũdes teipſum tendis ſurſum
manus.Ex quo accipitur.ꝙ non ſunt idem cõtumelia
⁊ conuiciũ.Similit.xxij.ecci.eſt recoꝛdatio excepto cõo
uicio ⁊ improperio. Inproperiũ auteʒ videtur idem
ꝓ contumelia.̊ contumelia ⁊ conuiciũ differũt.⸗. O
auteʒz idem ſint videtur per hoc quod dicit greg. ſuper
illud. ij. Reg. xvj. dimitte eam. ↄtumelioſa verba ñ taz
conuicij q adiutoꝛia eſſe cꝛedidit.ſed ↄtumelioſa veꝛba
non ſunt aliud ꝙ; ↄtumelie. ᷓ contumelia nõ eſt alis q;
conuiciũ. 834 quod dõm.ꝙ ↄtumelia cum ꝗpꝛie di⸗
citur differt a conuicio.ↄuiciu enim dicit᷑ qũ im pꝛope⸗
ratur quaſi culpa.vt ſi dicatur alicui ꝙ ſit de illegitti⸗
mo.matrimonio natus. non emʒ hoc eſt vicium illiꝰ lʒ
ſit vicium parentum. Contumelia vo cum culpa impo
nitur. accipitur tamen in ſcriptura vnum ꝓ alteꝛo. bic
uuteʒ intenditur cõmuniter de contumelia vbi eſt im⸗
properium culpe vel quaſi culpe.⁊ dicit᷑ etiaʒ obpro⸗
brium vel improperiũ.ſed in boc eſt differentia. q ob⸗
probꝛiũ poteſt eſſe ĩ occulto vel manifeſto.ſiłr ⁊ impꝛo
periũ.ↄuiciũ aũt ⁊ ↄtumelia in manifeſto.⁊ differũt ſi⸗
cut dictũ ẽ. Vel ↄuiciũ dicit᷑ a materia eo ꝙ viciuʒz im⸗
ponit᷑ vel qᷓi viciũ.ↄtumelia vpo a motiuo:eo ꝙ cũ tumo
re quodaʒ aggredit᷑.

(Membx. ij.

ido qrit᷑ ſi cõtumelia ẽ pcẽm moꝛtale

le.dic Cri.lectulus dyabolicꝰẽ ĩ conui
cijs młtiplicari ⁊ ↄtũelijs.̊ ñ ẽ lectulus
dyabolic niſi vbi ẽ moꝛtale pctm.qᷓ ↄtũelia ſiue cõui⸗
ciũ eſt moꝛtale peccatũ.¶ Itez dꝛ. v.math. Qui dirẽit
fratri ſuo racha reus erit ↄcilio: qui aũt dixerit fatue
reus erit gehenne ignis.Criᷣ.cum dicit:qui vocat fra

trem ſuum ſtultum debitoꝛ erit gebenne. non de verbo⸗ fere⸗
dicit ſolum: ſed de contumelia vniuerſa. ergo cõtume⸗ =

lie debetur gehenna.¶¶ Item Criſoſtomus: Conuici⸗

ator pacis vel amoꝛis bono nocet: 27 decem milibus
circummittit prorimum malum.⁊ contumelia inimi-

ſꝑ:aut aliqũ veniale? Et videt᷑ ꝙ moꝛta⸗ Kr v
4 =

—,. —--J--—

—
=*

.

ſ vant

¶ Lueſtio

citias operat᷑ ? xpi euellit mẽbꝛa. ſed qð tale eſt.nõ ẽ ni⸗
ſi moꝛtale peccatu.ergo cõtumelia e mortale peccatuʒ.
Item Criſ.plaſmat᷑ os dyaboli ꝑ maledictiones per
emulationẽ ꝑ deerationẽ. mortale autẽ peccatuʒ efficit
ſolũ os dy aboli.ergo cõtumelia eſt mortale peccatum.
Sed cidet᷑.ꝙ ſit veniale peccatũ.dicit eni Eriß.non
tqto indigẽt ſtudio magna peccata quãto⸗ pua. illa eni
ipſa natura peccati auerti pᷣparat.ꝑua vo hoc ipſoĩ ge⸗
ſidiã immittut ⁊ nõ pꝑmittũt viriliter ĩſurgere ad eoꝛũ i⸗
teremptionẽ. iõq; velocit fiũt magna nobis doꝛmiẽtibo.
⁊ poſtea ponit exemplũ.detrabit ꝗs ꝓrimo.⁊ conuicia
mꝛ cõtempſit exinde dicẽs. Ahil ẽ maledicere. ab hoc
autẽ odiũ innatũ ẽ maximũ inde inimicitie. ab his pla⸗
ge. a plagis occiſio.Ex quo accipit᷑.ꝙ cõuiciũ accuſa⸗
tio ĩter ꝑua peccata cõputant᷑.ſed ꝑua dicunt᷑ venialia.
ergo cõtumelia ẽ veniale peccatũ. IFtẽ Aug. cũ enume

rat peccata venialia que minuta dicit.dicit ſi plꝰ aut p

ximũ aut vxorẽ. aut filiũ.aut ſeruũ exaſpauit q; opoꝛtet
ſed exaſpatio fit ꝑ cõtumeliã.ergo cõtumelia inter veni⸗
alia peccata k. Itẽ Criß. xpᷣs eũ qui iraſcit᷑ ĩma⸗
niter condẽnauit iudicio. eũ qui dicit racha cõcilio. ſed
nõdum hec magna.hic eni ſunt he pene. ergo nõ eſt ma⸗
gnum gicere verba cõtumelie. ergo nõẽ moꝛtale pecca⸗
tum ⁊ ẽ moꝛtale vel veniale.ergo eſt veniale ( Ad qð
dicendũ.qꝙ cõtumelia põt ꝓcedere er impetu aĩ.⁊ ꝓuo⸗
catione ire.põt etiã eſſe verbũ nõ cõtumelie tãte.vñn na⸗
ſcat᷑ moꝛtale peccatũ.⁊ ſm hec cõtumelia ẽ veniale pec⸗
catũ.Si vᷣo ꝓcedit ex ira repoſita cũ deliberatiõe.⁊ eſt
tãte cõtumelie vᷣbũ.vñ naſcat᷑ velſa equat᷑ mortale pecca
tum. vvel in ipſo vel in altero. ꝑſe dicet᷑ eſſe moꝛtale pecca
tum. Eñ dicit Criß. Inimicitie tẽpore ira accẽſa T ani⸗
ma ardẽte. quod minimũ ẽ magnũ peccatũ apparʒ.2 qᷣ
non valde iniurioſum eſt oneroſuʒ eſſe videt. occiſionẽ
enĩ peperit 2 ciuitates itegras euertit.ſicut enim amici
tia exiſtẽte que oneroſa ſunt fiũt leuia.ita inimicitia ſub
iacẽte qᷓ ꝑua ſunt fiunt impoꝛtabilia.¶ Iitẽ ne quoniam
verbũ nudũ ẽ inſpitias.ſed ſi multũ habet periculũ. Itẽ
nõ eſt aliquid contumelia moleſtiꝰ. quod maxime po⸗
teſt mordere hominis animã.¶¶ Itẽ Paulus.nõ adulte
ros ſolũ ⁊ molles.ſed cõuiciatoꝛes a regno expulit.cuʒ
dicitur maledici regnũ dei nõ poſſidebunt.Ex his eꝛgo
patere poteſt. ꝙ aliquando eſt peccatũ moꝛtale.aliquan
do vemale. Et per hec poſſunt ſolui ea que obiecta ſunt.
ym enim diuerſas circuſtantias aut conditiões.põt eſſe
veniale aut moꝛtale.

*

Ercio querit᷑.ſi ſi uſtinẽda ẽ cõtumelia. Oð
videt᷑ ꝑ hoc quod dicit Greg. Cõtumelioſa
verba nõ tam cõuicia ꝙᷓ adiutoria eſſe cre⸗
didit eſſe dauid quibo purgaꝛi ſibiq; miſeꝛe
ri poſſe indicauit.tũc enĩ illata cõuicia toleramus. cum
in ſecreto mẽtis ad mala ꝑpetrata recurꝛimus.ergo exꝰ
dauid ſuſtinẽde ſunt cõtumelie.¶ Itẽ Criß. cũ cõuiciat⸗
fuerit aliquis. intellige quo ſi uſplicio iorquet᷑.⁊ nõſolũ
nõ habebis irã.ſed etiã lacrimas emittes.aduerſus aũt
febricitantẽ nullꝰ exacuit᷑ neq; aduerſus inflãmatũ.ſed
miſeret᷑ omniũ taliũ. Similit etiã de illo gifert cõtume
liã eiꝰ ẽ cõpatiendũ tanꝙᷓ febricitãtis:. S ſuſtinẽde ſũt cõ
tumelie.¶ Itẽ Crip.miſerẽ cõuiciãtis. nequiſſima eĩ de
tinet᷑ fera.i.furoꝛe ⁊ difficili demone id ẽ ira. ᷓ oportet
pati cõtumelias.¶ Cõtra ꝗ patit᷑ cõtumelias audatiã
dat cõuiciati.ſʒ ꝗ dat audacia cõuiciãti mittit eñ in ma⸗
ius pᷣcipitiũ.qᷓ nõ opoꝛtet pati cõtumelias.4:! Itẽ cũ au⸗
diũt patꝛes ſilios delinquẽtes cõuicia nt᷑.foꝛmidãtes ne
aliquã ſuſcipiãt iactuꝛã magiſtri etiã ad diſcipulos vtũ
tur foꝛmato.cũ ꝗᷓ ex ſuꝑna caritate debeat ꝓximũ corri
pere delinquẽtẽ.cõuiciãs autẽ eſt delinquẽs. nõ gᷓ debet
pati cõuiciantẽ ſed agree i quod dicẽdũ.q opoꝛ
tet attẽdere cõditiones cõmciantis ⸗ eiꝰ eui infert᷑ coui⸗

ritur.ſi aliquis vinci poſſit a

cxlv.

cum. ⁊ m hec oportet ſuſtinẽ conuiciũ vel nõ ſuſtineꝛe.
Si enim dicit᷑ couiciũ a ꝓuocato pari ꝑſone vel infeꝛio
ri.vel etiã ſuperioꝛi.vbi nõ ẽ iniuria officij/⁊ ꝑꝛeſumituꝛ
qe medicĩa moꝛbi ſiue de tempantia per ſuſtinentiã.ſu⸗
ſtinendũ ẽ.⁊ eſt meritoꝛiũ.Si dᷣo cõuicium dicat᷑ ſuperi
ori in iniuriã officij. vel alij etiã corã ipſo. dummodo ni
bil preſumat᷑ de remedio intem ꝑantie.nõ eſt ſuſtinẽdũ.
hoc autẽ difficileẽ cognoſcere cũ conuicium infert pari
cu autẽ cõuicium infert᷑ alij inferiori ſiue ſit delinquens
inferioꝛ ſiue nõ.opoꝛtunũ eſt ſu ſtinere. Preterea. aliud

eſt arguere vel coꝛriꝑe tẽpoꝛe quo cõuicians ẽ in furore
aliud ẽ iam ſedato aliquantulũ furore.regnãte enĩ fu⸗
rore nõ cõpetit corꝛeptio ſiue arguitio. nõ enizʒ tũc aptꝰ
eſt ad recipiendũ.ſed iã recedẽte furore.2 ßm hec dicit.
xx.ecci.q; bonũ eſt arguere qᷓ iraſci ⁊ dicit᷑.vij. M¶ ac⸗

cendas carbones peccatoꝛũ arguẽs eos quod eſt tempo
re quo dominatur in eis ira.

Miembru quartum
D fs queritur.vtrũ meliꝰ fiat vidicta vel

atiſfactio ſilẽdo q; couiciãdo. Rñdeo. 2 vi-
det᷑ ꝙ ſilẽdo. ꝑ Hᷣ qð dicit Cripᷣ. Si vidicare
vis ſile. ⁊ funeſtã dediſti ei plagã.ſi vo cõui⸗

— oen —
o culpas.ignẽ accẽdiſti.ergo magis fit vindicta ſilẽdo

ᷓ reſpõdendo.¶ Itẽ Crib. Dui iraſcit᷑.putat᷑ qui mul⸗
ta cõuiciatꝰ eſt viciſſe.hic autẽ maxĩe ẽ victꝰ a difficili⸗
ma paſſiõe.qui autẽ fert virilit᷑ hic ſit uꝑauit ⁊ vicit. ergo
magis vicit ſuſtinẽdo qᷓ; reſpõdendo. Ad idẽ dicit Cꝛip.
alibi. Optime victorie modꝰ ẽ in multis vinci. ſiue eniz
ſuꝑhabũdauerit aliquis ſiue inſanuerit. ſiue emulatus
fuerit.qui vincit᷑ ⁊ nõ libẽte r ꝓcedit.hic ẽ qui vicit. er⸗
go magis vicit ſuſtinẽdo qᷓ reſpõdendo 1 Eina. xxvj.
ꝓuerb.qui imponit ſtulto ſilentium iram itigat. ⁊ in
eodem.reſponde ſtulto ſᷣm ſtultitiam ſuam ne ſibi ſapi⸗
ens videatur.¶ Pꝛererea.ſi non fiat reſponſio credit ſe
iuſte moueri ad conuiciandum.ergo ropter preſumpti
onem videtur eſſe reſpondenduʒ. ¶ Ad quod dicendũ.
diſtinguendo. vel hic fit comparatio in genere. vel ᷣm
determinatas conditiones perſone.ſi fiat comparatio ĩ
genere. melius eſt ſilere qᷓ; reſpondere ad victoriam ob⸗
tinendam. plus enim eſt vincere vicium qᷓ perſonam.
Fm illud.xvj.prouerbioꝛũ Melior eſt ſ apiens viro for⸗
ti.⁊ qui dominatur animo ſuo expugnatore vrbiuʒ. Si
ðvᷣo fiat comparatio ſᷣm conditionem perſone. melius
poteſt eſſe in caſu reſpondere iᷓ ſilere. In iudice enim
eſt ꝙ in ponat ſtulto ſilentium. Lollitur etiam aliquan
do preſumptio ſapientie per nſionem. vt ſic homo
ſuam ſtultitiam cognoſcat. uius etiam gratia que⸗
alio in conuicijs niſi a ſe
ipſo vincatur.⁊ videtur ꝙ ſic. De quo enim creditur ve
rum eſſe conuicium nec repellit ſicut oportet.victus eſti
matur.ſed talis conditio poteſt eſſe in alio. ergo poteſt
vinci ab alio in conuicijs.⁊ ſi non a ſeipſo vincat᷑.¶¶ Pꝛe
terea.nullus ſibi ipſi conuiciatur ſed alteri. ergo nullꝰ
ſeipſum vincit in conuicio. accideret enim ſeipſum eſſe
potentem ⁊ in poteſtate reſpectu ſuipſius.quod falſum
eſt. ergo in conuicio vinci poteſt ꝛſi a ſeipſo non conuin
catur. Kontra Criſoſiom Sicut niſi noſmetipſos
male diſpoſuerimus nullus nos alter diſ ponet. ita niſi
noſmetipſos conuiciati fuerimus nullus nos aliter cõ⸗
fundet.ergo nullus poteſt alterum conuincere in conui⸗
cio niſi a ſeipſo vincatur. 4. Jtem Criſoſtomus.i 2õ qui
conuiciatur.ſed qui puſillanimis eſt 2 dolet conuicijs.
ille eſt qui conſtituit conuicia qui mordere facit.ſi.n.
non dolueris conuicium non pateris. in ipſo autem eſt
dolere vel nõ dolẽ.ergo ĩ ipſo ẽ vinci vel nõ vinci.¶ Zda
qð dicẽdũ.ꝙ ſimplicit nullꝰ vincit᷑ ab alio in conuicijs
niſi a ſe ipſo vincatur.vincit᷑ autem gs a ſe multipliciteꝛ
prĩo cum delinquit.⁊ per hec ẽ cã conuicij. ſcðo ãt ſi non
delinquit cũ dolet ꝓpter ſe nõ ꝓpt cõuiciãtẽ de conuicio

tercio ο eincit᷑ cũ impotẽtem ſe eſtimat ad vindicãdũ.
Si vo nullo iſtorũ modoꝛũ a ſe cõuincit᷑. ab alio vinci
nõ põt. licet victꝰ eſtinet. ¶ Peꝛ hoc põt eſſe manifeſtũ
qð obijtiebat᷑.qui eni delĩquit iã primoa ſeipſo vincit᷑
cõſequẽs ab alio vinci põt.ſiue eque dicat cõuicia ſiue
nõ.nõ enim in dicẽdo cõuicia ẽ victoria. ſed in ſeruado
innocentiã. qui excellit ĩ cõuicijs nõ ẽ vere victoꝛ.· Ende
Cri. Sit aliquis vir mirabilis 2⁊ magnꝰ.⁊ omẽs vocẽt
eũ mechũ.furẽ.homicidã. ille vo nõ moleſtet᷑ nec conſciꝰ
ſit ſibi alicuiꝰ talis.licet multi de eo talẽ habuerint opi
nionẽ.nõ eſt cõuitium paſſus.ſed illi ſeipſos cõfuderunt
ille autem non eſt confuſus.

Membeum quintum

Vinto querit᷑. ad quod capitale peccatũ re⸗
ducitur ↄtumelia.⁊ videt᷑ ꝙ ad peccatũ ire.

tumelie naſcunt᷑. Similit᷑ dicit Cꝛiſ.de iꝛa

lie reducit᷑ ad peccatũ ire.¶ Contra videt᷑.ꝙ reducit᷑ ad
peccatũ ſuꝑbie.cõtumelia eniĩ ex tumore ꝓcedit.tumor
autẽ ex ſuꝑbia. Dicit᷑ etiã in.xj. ꝓuer.vbi ſuꝑbia ibi cõ⸗
tumeligꝗ.vbi dicit glo.ſuꝑbi pꝛoximis contumeliã inge⸗
runt. ¶ Ao quod dicendũ ẽ. ꝙ cõtumelia ꝑ ſe naſcit᷑ ex

ira tanꝙᷓ ex ꝓinquo pꝛincipio.nibilominꝰ tamẽ põt na
ſci ex ſuꝑbia ſᷣm diſpoſitionẽ cõcomitantẽ.qui enim ſu-

bi ſunt.eſtimãt alios ĩferiores ſe.vnde ex indignatione
inſerürcötumelta d: 80: motiuũ cõtumelie põt eſſe appe⸗
titus vindicte.cũ eſtimat ſe ꝑ hoc vĩdicari.⁊ ſic reducit
ad irã.vel cõtemptꝰ rei iferioris vel quaſi ĩfeꝛioꝛis.⁊ ſic

ẽ ſuꝑbia..¶ Ad illud vo qd obijci᷑ ꝙ tumoꝛ mẽtis ẽ prin
cipiũ cõtumelie.dicendu ẽ ꝙ dupliciter dicit᷑ tumor mẽ

tis.vel er inflatiõe ſuꝑbie.vel ex ebulitiõe ire.⁊ m hec
aliquãdo tumoꝛ ad ſuperbiã ꝑtinet aliquãdo ad iram.

vtroq; autẽ mõ poteſt eſſe principiũ ↄtumelie. Indigna

tio vᷣo ẽ paſſio quedã.mixta ex ſuꝑbia? ira.

(Mlembru ſertum

Exto querit᷑ de magnitudie huiꝰ peccati et
in com ꝑatiõe.videt᷑ en marim eiſe. cõpa⸗
tur enĩ iracũdus energumiĩio.ʒ q; dic cri.
ſolue energuminũ a demõe difficili ⁊ ĩ bre⸗
ui corꝛũpendũ.ſed cõſlat ꝙ energia ẽ paſſio difficilima
ex ꝑte coꝛꝑis.impeditã reddẽs mentem.ergo cõtumelia
difficilima paſſio er ꝑte mẽtis ꝓrumpẽs ĩ verba.⸗lYtez
dicit Cri.ſicut quidã adulterij ẽ ynitioſus furor.cum
multa nobis cõiungit᷑ voluptate ꝑnitioſa admittẽs per
nos vᷣba.⁊ dy abolicã faciẽs parere inimicitiã . Cũ ergo
com ꝑetur adulterio.pꝑ hoc ꝙ dicit adulteriũ.fſacit duos
effici carnẽ vnã.furoꝛ autẽ multas ⁊ multas ſeꝑat ꝑtes.
ipſam ſcidit animã.erit cõtumelia maximũ peccatuʒ.
4¶ Hoc etiã videt᷑ ꝑ hoc qʒ dicit᷑ in glo.x.ad heb. ſuꝑ il⸗

ctaculũ oibo fit ⁊ nõ ſecreto erxpꝛobꝛat᷑.
querit᷑.vtrũ deteriꝰ ſit peccatũ peccato adulatõis vł pec
cato detractiõis qð videt᷑.adulatio eni attendit᷑ ĩ bonis
cõtumelia vo in malis.peiꝰ autẽ ẽ iponere malum bono

lud.in obprobrijs graue ẽ obprobꝛiũ.ſed Se Eců ſpe

q; bonũ malo.ergo peior ẽ cõtumelia adulatiõe.In adu

latiõe eni malũ dicit᷑ bonũ vel minꝰ bonũ maiꝰ ꝙᷓ ſit.qð
videtur declinare ad bonuʒ hũanitatis.ſ.bene dicere de
alio.dicere autẽ malũ de bono videt᷑ decliare ad maluʒ

inhumanitatis.ergo deterioꝛ videt᷑ cõtumelia adulatio
ne. Si militer videt eſſe deterioꝛ detractiõe. Detractõ
enim ẽ cũ occulte dici᷑ malũ de bono.cõtumelia ðᷣo ma⸗

nifeſte.grauiꝰ autẽ ẽ manifeſte dicere malũ ſicut habet᷑

ad heb.x. ſuꝑ illud in obprobꝛijs.ergo cõtumelia ẽ gra⸗
uius peccatũ detractione ⁊ ita matꝰ.¶ Cõtra dicit Cri

ſoſto.deſides honoꝛati magis iniuſtitiam patiunt᷑ con⸗

uicia paſſis.⁊ ipſi ſi vigilauerimꝰ cauſa erunt in nobis

profectus conuicia· qui o laudant tumorẽ noſtrum. æ⸗

dicit eni Sreg.de ira.rixe· tumor mẽtis.cõ

enĩ naſcit᷑ odiũ.de odio cõtumelia.ergo peccatũ cotume

m hoc &

tollunt ? molliorẽ operantur animũ.ergo peccatũ adu

lationis eſt deterius peccato cõtumelie. In peccato eĩ
adulationis deſides iniuſie honorant᷑.in peccato vo cõ⸗
tumelie boni iniuſte culpant᷑. IJtem.x.eccleſiaſtici.ſiẽ
ſerpens mordet in ſilẽtio.ita nihil minꝰ qui occulte de⸗

trahit. cũ ergo gꝛauius ſit venenũ er impꝛouiſo qᷓ; in ma
nifeſto.grauius erit peccatũ detractiõis peccato adula

tionis. ¶ Ad quod dicendũ.q cõtumelia qtum ad ali⸗

quid grauioꝛ eſt adulatiõe.qtum ad aliud vo minꝰ gra

uis.quo ad hoc enĩ ꝙ bonũ dicit malũ grauioꝛ eſt. quo
ad hoc autẽ ꝙ magis ordinat ad cognitionẽ ĩ bonũ vła
malo declinado.minꝰ malũ ẽ adulatione.adulatio eniʒ

claudit oculos intelligẽtie ne videat᷑ malum. cõtumelia

vo occaſi nohaliter aperit vt videat᷑ ⁊ caueat᷑.¶ Ad illud
vo quod õbijcit᷑ de comꝑatione cõtumelie ad detractio⸗
nem. dicendũ eſt.ꝙ quo ad aliquid eſt cõtumelia graui⸗
or culpa.q; detractio quo ad aliquid minus grauis.q̊
ad hoc enim grauioꝛ eſt ꝙ pluribus publicatur maluʒ.
quo ad hoc autem minus graue eſt malũ.quia plus po⸗
teſt caueri maluʒ quod accidit ex contumelia q; qd acci⸗

dit ex detractione.quod enim accidit ex contumelia ſia
tim cognoſcitur ab eo cui infertur contumelia a quo
infertur cognoſcitur.nõ ſic autem ẽ in detractione.

Mueſtio. cxlvj. de detra

one.

Actum eſt de cõtu/
melia ⁊ de cõuicio in quo manifeſte im
ꝓperat᷑ malũ. Cõſequẽter dicendũ ẽ de
detractiõe in q̃ occłte impꝛoperat᷑ ma⸗
lũ. Circa quã prio querendũ ẽ ꝗd ſit de
tractio ⁊ quot ſũt eiꝰ differẽtie. Scõo.an poſſit aliquis
reuelare malũ alteriꝰ occulte ſine peccato. Cercio cum
detractio ſit peccatuʒ. vtrũ ſit mortale tm. Qr̃to.an ſit
generale peccatũ.lʒ maxie peccẽt ſubditi hoc genẽ pecca
ti. Quito de peccato cõſentiẽtis ſiue audiẽtis detractio

neʒ. Sexto.vtrũ tenet᷑ detractor ad reſtitutionẽ. Septi

mo de com ꝑatione huiꝰ peccati. Octauo de effectu bui⸗
peccati.Nono de remedio huiꝰ peccati. Decĩo.q tollẽ⸗
da ẽ occaſio hꝰ peccati.Vndecĩo ð pena hꝰ peccati.

¶ Memoru prumũ

BZffinitur ſic detractio.eſt aliene fame ꝑ oc⸗

culta verba denigratio. Uel ſic. Detractio
ẽ mali ſeminatio occulte in iniuriã ꝓximi.
Alij vᷣo diffiniũt ſic.detrabere ẽ obloqui ab
ſenti ⁊ doloſe moꝛdere. Obijcitur autẽ cõtra primam
diffinitionẽ per hoc ꝙ contingit detrahere ei etiam qui
non eſt bene famoſus.dicendo de ipſo maluʒ occulte.be
ne enim famoſus dicitur qui bonus eſt. contingit autẽ
malo detrahere ratiõe alicuiꝰ boni quod habet. vel im⸗
ponendo ei malum quod non habet occulte.¶¶ Ad ſcdaʒ
vo di ffinitionem obijcitur per boc.ꝙ nõ ſemper a detra

hente aſſerit᷑ malum de alio.ſed aliquando occultat᷑ bo

num vel diminuitur.⁊ ita nõ ſemper detractio eſt mali

ſeminatio ⁊c. ¶ Contra terciam obijcitur. ꝙ em hoc ſu⸗
ſurratio idem eſſet qð detractio.qui enim ſuſurꝛat ab⸗
ſenti vel quaſi abſenti. obloquitur ⁊ doloſe mordet.

4¶ Preterea.contingit abſenti maledicere.⁊ ita maledi⸗

ctio ſub detractione continetur.qui enim maledicit ab

ſenti obloquitur. ¶ Io quod dicendum.ꝙ prima diffi

nitio conuenit.nec eſt contrarium quod obijcitur. licet

enim peccator proprie bonam famam nõ habeat.nihil⸗
ominus aliquod bonũ habet.vnde ſurgit boni opinio.⁊
quo ad hoc põt eſſe denigratio fame ipſius.Abi enĩ bo⸗
num eſt omnino.ibi cõſequi debet omnimõ bona fama.
vbi ðᷣo eſt in parte ibi dʒ ſequi bona fama in parte cotin
git tamen boni exiſtimationẽ eſſe vbi non ſubſiernitur
bonũ ommino.⁊ illiꝰ etiã poteſt eſſe denigratio.ſic & lar⸗

õ

ſoſn
gnoch
ſubge
laien
lui
nale
ſec

— à – —

it
fra

S=

= –☛ = ☛ = = = —. =

S= =

N
in
ge
na⸗

6

b

.

r aſſe*α abſcõſa illi nõ pſequeris poſt eũ.

¶ Dueſtio

ge ſumendo famã.dicit᷑ detractio aliene fame denigra⸗
tio. ¶ Ad ſcdᷣm vo dicendũ.q ſeminatio mali dicitur eſ
ſe nõ tm̃ vbi malũ imponit᷑.ſed vbi bonũ ex intetione oc⸗
cultat᷑ vel minuit᷑.vtroq; enĩ modo cõtingit detractione
ſieri. vel reſpectu boni occultãdo vel depꝛauãdo. vel re⸗
ſpectu mali imponẽdo vel augmẽtando. Ad terciũ di⸗
cendũ.qꝙ detractio ſumit᷑ aliquãdo in quadã generali rõ
ne ꝓut cõtinet ſuſurrationẽ.vtrobiq; enim eſi ſeminatio
mali occulte.Aliquãdo vᷣo ſumit᷑ in ratiõe apropꝛiata
in quodiffert a ſuſurꝛatione.primo mõ ponit᷑ hbic.ſcdᷣo
modo cũ dicit Greg.ꝙ de inuidia naſcunt᷑ odium detra
ctio.ſuſurꝛatio.differt enim detractio in hoc a ſuſurrati
one.quia detractio eſt occulte per verba plene expreſſa.
ſed ſuſurratio fit occulte per verba nõ plene expreſſa.ſʒ
quadã verborũ inmutatione. hic vpᷣo detractio ſumitur

ſub generali ratione. Ad illud vᷣo qð obijcitur de ma⸗

ledictione dicendũ ẽ.ꝙ licet maledicere aliquãdo ſit ob
loqui abſenti.aliquãdo tamen prout pꝛoprie accipitur
maledictio.eſt im pcatio pene.detractio impꝛoperiũ cul
pe.vtrũq; autẽ contingit fieri reſpectu abſentis ⁊ reſpe⸗
ctu preſentis.ſed detrahere differt ab expꝛobrare vel cõ
tumeliam dicere ĩ hoc.ꝙ vnũ fit reſpectu preſentis alte⸗
rum reſpectu abſentis.ſicut habetur ſuꝑ ulud pᷣs.A vo⸗
ce exprobrãtis ⁊ obloquẽtis.¶ Sed querit᷑.que ſit diſ⸗
ferentia iſtarũ rationũ. Ad quod dicendũ. ꝙ prima re⸗
ſpicit bonũ in altero qð intendit tollere de opinione bo
minũ.ſcða ðᷣo reſpicit illud ꝑ quod intendit tollere.ter
cia a quo intẽdit tollere. Prima reſpicit finem indebi⸗
tum.ſcda reſpicit materia indebitã.tercia vo reſpicit ꝑ⸗
ſonam cui infertur vel intenditur inferri.¶. Ad eniden⸗
tiam auteʒ dictoꝛũ attendẽda ẽ rõ nominis.detrahere eĩ
dicitur de aliqua ſumma partem trahere ſeu tollere. et
per ſimilitudinem facit detractoꝛ. Mititur eni de ſum⸗
ma boni in opinione hominũ que habet᷑ de aliquo. ali⸗
quam partẽ tollere.cũ omnino totũ bonũ tollere nõ poſ⸗
ſet.nihil eni quod manet in eſſe rationali dũ ẽ.eſt a quo
ommno bonũ tolli poſſit.licet poſſit credi ꝙ nõ habeat
bonitatẽ neq; partem moralẽ. vt iuſtitiã vel prudẽtiam
⁊ ita de alijs.¶ Deide notãdum ẽ.qͥt ſunt differentie de
tractionis ⁊ ponunt᷑ ſex.prima eſt.cũ negatur bonũ qð
ſcimus ab aliquo factũ ſicut illi qui dicebãt.ix. Joh.de
mir aculo ceci nati.qð negauerũt fieri a xp̃ᷣo.Scða vᷣo ẽ
cũ tẽpore quo laudãdus ẽ aliquis tacemꝰ.ſicut habetur
vlti.math.de militiba qui nouerũt reſurrectionẽ ⁊ acce
pta pecunia tacuerũt.Cercia ðo eſt cũ bonũ qð nõ põt
negari ꝑuertitur.dicẽdo mala intẽtione eſſe factũ. ſicut
habet᷑.x.ecc̃i.bona in mala cõuertẽtes inſidiat᷑2 in ele⸗
ctis ponit maculã. Quartũ ẽ cum occultũ reuelat᷑ mõ qᷓ
nõ debet. ecci.xxvij.ꝗ denudat archana amici perdit fi
dem. Quinta ẽ mali augmẽtatio.xj.ecẽi.ab vna ſcintil⸗
la augetur ignis 2 a doloſo auget᷑ ſanguis. Sexta ẽ ad⸗
inuentio mali.xj.ecci attẽde tibi a peſtifero fabricat eĩ

malü .
Nembru; ſecundum

cũdo queꝛitur.an poſſit aliquis reuelare
malũ alterius occulte ſine peccato . O non
videtur.qui reuelat malũ alicuiꝰ alteri quãõ
tum in ipſoẽ deſtruit famã illiꝰ. ſed deſirue
re fumã qlteriꝰ nõ poteſt fieri ſine peccato.ergo non põt
reuelari malũ alteriꝰ ſine peccato.¶ Itẽ. xxvij.ecẽi. dili⸗
ge ꝓximũ tuũ ⁊ cõiungere fide cũ illo.q; ſi denudaueꝛis
Et dicit glo.ĩterli ga

mprm amn ir reuocabilis eſt. Cũ ergo ꝑdere amicitiã amici ſit ma-

lum. denudare abſconſa illius eſt malũ.ſed reuelare ma
la alterius ẽ denudare abſconl a· ergo cetera.¶à Simili

e⸗ ter dicitur ibidem denudare qmici miſteria eſt deſpera⸗
e* tio anime infelicis. . xxij. ecctRecoꝛdatio exceptocon⸗

2

.

X 2 2 ni⸗ * I * * . „„ 4 .
t⸗ mproperio ſuperbia eſt 2 miſterij reuelarionc 2,

cxlvj.

plaga doloſa in omnibus his effugies amicus. cum er⸗
go diſſoluitur amicitia per reuelationem miſterij. ergo
reuelare malũ alterius eſt malum ¶ Contra dicitur.
xviij. Nath. Si peccauerit in te frater tuus corꝛipe in⸗
ter te ⁊ ipſum. ſin autem adhibe vnum vel duos teſtes.
ſin autem dic eccleſie.ergo reuelare malum alterius eſt
bonũ.¶ Iteʒ.v.leui.Si peccauerit anima ⁊ audierit vo
cem iurantis teſtiſq; fuerit.ꝙ aut ipſe videꝛit aut ↄſcius
eſt. niſi indicauerit poꝛtabit iniquitatem ſuam. ergo bo
num eſt indicare malũ alteriꝰ.¶¶ Preterea.ponat᷑ ꝙ ali⸗
quis pꝛoponat aliquem ſubuertere in fide.vel machina
ri in mortẽ alterius.vel defloꝛare virginem. de hoc ſit
certus.nõne eſt bonum reuelare alicui qui poteſt ꝓdeſ⸗
ſe et vult ad cauendum nocumẽtum.dicitur enim g po⸗
teſt obniare ⁊ perturbare peruerſos ⁊ non facit.nibil a⸗

liud eſt ꝙᷓ fauere impietati eorum. nec caret ſcrupnlo ſo

cietatis occulte qui manifeſto facinori deſinat obuiare.
2 dicit Aug.qui deſinit obuiare cum poteſt conſentit.
non eſt malum reuelare malum alicuius.¶ Ad qð dicẽ
dum.ꝙ reuelare malum proximi ex fine ⁊ circũſiantijs
eſt diſtingnendum.ſi enim dicatur ei qui poteſt ⁊ vult

A

prodeſſe.⁊ eo modo quo debet ſiue opoꝛtet cum alija cie? Ere daz Wo-ſy wrns ſode Pmno; tezel
cumſtantijs ad alterius corꝛectionem vel cautelam no⸗ ſ Prao= Au n. d et p ðð

cumenti.tunc bonum eſt. Si vo deſint cõditiones debi⸗
te per quaee cõtrahitur ad bonum.tunc reuelare maluʒ
pꝛoximi malũ eſt.maxime intentione detrahẽdi.vel cuʒ

tenetur celare.ſicut eſt de eo qnod eſt tectum per confeĩ⸗

ſionem ſacramentalem.vel quod eſt tectum per ſecreti
obligationem.niſi fortius vinculum ſuperueniat. In oi
bus autem his cautela maxima eſt adhibenda. ne rene⸗
latur malum ei cui non eſt reuelandum. vel quomodo ñ
eſt reuelandum.vel quo ordine non eſt reuelandum. et
ita de alijs.poteſt enim ĩ his erroꝛ vel libido defacili ad⸗
miſceri.¶ Per hoc poteſt patere quod ex vtraq; parte ẽ
obiectum.reuelare enim malum alterius intentione de⸗
trabendi. Ner leuitate ſiue impetu cum eſt occultanduʒ
malum eſt.⁊ ſ̃m hoc intelliguntur ea q̃ primo ſunt obie
cta.nibilominus tamen reuelaꝛe malum in caſu eſt bo⸗
num. ſicut cum ſeruatur ordo coꝛrectionis caritatiue.
cum interuenit preceptum ſuperioꝛis in his que perti⸗
nent ad ſuum officium.cum etiam fit de inimicis eo mo/ ſ v Neſta o
do quo debet fieri ad cautelam nocumenti quod poteſt
accidere.¶ Item ad hoc ſdicitur tercio pꝛouerb. Qui am
bulat fraudulenter reuelat aꝛchana. qui autem fidelis
eſt celat amici commiſſum. Ad quod reſpondetur. ꝙ a⸗
liud eſt ex tariturnitate aliorum crimĩa referꝛe.vt quos
ſecreta ammonitione corꝛigere non poſſumus.cõuictos
iudicis ſẽtẽtia coꝛripiat.Alind inſidiando falſa obijcere
vel inſultando vera exprobrare. Mon enim reputatur
maliuolus qui ſic indicat ſcilicet pꝛimo modo.Vnde di
cit Auguſtinus.Mon vos iudicetis maliuolos qui cri⸗
men alteꝛius iudicatis magis inonocentes non eſtis nõ
iudicando crimen.qᷓ ſi fratres veſtros quos iudicando
corꝛigere poteritis.tacendo perire permittitis.

¶ Membꝛum tercium

— Ercio queritur cum detractio ſit peccatum

vVtrum ſit mortale? Quod videtur. Eſte⸗
nim prohibitum. xxiij. pꝛouerb. Moli eſſe
in conuiuijs pectatorum. nec cum his qui
carnem ad veſcendum conferunt.gloſa carnes ad veſcẽ⸗
dum conferꝛe eſt in collocutione derogationis viciſſim
vicia proximo dicere.ſed hoc eſt detrabere.ergo prohi⸗
bita eſt detractio.¶ Item quarto Yacobi. Nolite detra
here in alterutrum fratres mei.gloſa. Qon ſoluʒ debes
vitare detractionem ne vt tranſgeſſor a deo iudiceꝛis.
ſed ideo foꝛtaſſe quia in nullo pꝛecellitis eos quos vitu⸗
peratis. Item ſuꝑ illð. Qui detrahit fratri detrahit

ſer cFrſe e

ſer o e Nraev Deblerech

legi.glo.que detractõnẽ ꝓhibuit. Itẽ.xxiij. Oĩs detꝛa
ctoꝛ eradicabit᷑ſʒ eradicatio nõ debet᷑ niſi mortali pec
cato.ergo detractio ẽ moꝛtale peccatuʒ. 4 Yem. v. Aa.
ve ꝗ dicitis malũ bonũ ⁊ bonũ malũ ponẽtes tenebꝛas
lucẽ ⁊ lucẽ tenebras.ſed ve dicit cõminationẽ pene eter⸗
ne. pena autẽ eterna debet᷑ ꝓ mortali.ergo detractio eſt
moꝛtale.¶ Similit.xvij. ꝓuer. Qui cõdemnit iuſtũ 1 iu⸗
ſtificat impiũ vterq; ab homĩabilis ẽ deo.ſed condẽnare
iuſtũü ära nẽ ꝑtinet.ergo detractõ ẽ mortale pec

catũ.¶ Cõtra dicit Aug.ꝙ ſub minutis peccatis conti
netur maledicere cũ facilitate vel temeritate. ſed detra⸗

here ẽ maledicẽ ex temeritate.ergo ẽ veniale.¶ Item de⸗

tractio ⁊ adulatio opponunt᷑.ſed adulationẽ cõtingit eſ⸗
ſe tũ veniale tũ moꝛtale.ergo ꝑ oppoſitũ cõtingit elſe de⸗
tractionẽ tũ veniale tũ moꝛtale.¶¶ Itẽ ꝓna eſt natura hbo
minis poſt corꝛuptionẽ ad dicendũ maluʒ de alio.⁊ ita
ad detrabendũ.ĩ lubrico etiã ligua poſita ẽ. VUnð ꝓpter
huiuſmõi cõditiões videt᷑ detractio aliquãdo eſſe venia⸗
le peccatũ.graue ẽ omnes vel quaſi omẽs peccato mor⸗/
taii iuoluere.dicit enĩ hiero. Raro ĩuenies qui irrephẽ⸗
ſibilẽ vitã ſuã exhibere velĩt vt nõ libẽter reprebẽdant
alienã. ¶ Ad qð dicendũ. ꝙ detractio aliquado? mor⸗
tale peccatũ aliquãdo veniale.nomẽ vᷣo detractiõis plꝰ
ſonat ĩ moꝛtale ſicut ĩ ſcriptura ſacra reꝑitur.eſt autẽ ve
niale peccatũ cũ ey leuitate dicit᷑ malũ de alio. nec ẽ ibi
volũtas nocẽdi.nec aggꝛauat᷑ ex circũſtantijs. Si vᷣo ex
deliberatiõe diuturna rõnis fiat ĩ nocumentũ ꝓximi g
ue dicet᷑ eſſe moꝛtale peccatũ.q Et ᷣm boc poſſunt ſolui
obiecta.nã ea q̃ obiecta ſũt ad hoc tendũt vt detractõ ſit
moꝛtale peccatũ.ea vᷣo que poſtea obiecta ſũt vident᷑ di
cere ꝙ aliquado ſit veniale.i ec ẽ ſimile de adulatione
oĩno ⁊ detractiõe.adulatio enim minꝰ recedit a bono ꝙᷓ
detractio.eo ꝙ ex inclinatiõe nature ẽ bonũ dicẽ ð alio.
ex corrupꝑtiõe pᷣo nature ẽ libẽter malũ de alio dicereſe⸗
ipſum accuſaꝛe.etiã corã domino cuiuſdam ẽ ꝑfectiõis.
m ꝙ dicit. xxviij. ꝓuer. Juſtꝰ ĩ pricipio accuſatoꝛ ẽ ſui.
aliũ vo accuſare niſi addat᷑ circũſtantia trabẽs ad bonũ

eſt infecte radicis.

₰ *
(Membruz quartuz
Varto oſtẽditur.q ẽ generale peccatũ licet
maxie peccãt ſubditi hoc genere peccati.
autẽ ſit generale oſtẽditur ꝑ hoc ꝙ dicitur.
xiiij. ꝓuer.cũ detractoribo nõ cõmiſceaꝛis
o.hoc ſpecialit vicio ꝑiclitat᷑ totũ genꝰ pene bumanũ
ex quo accipit᷑ ꝙ generale peccatũ ẽ.¶ Itẽ hiero.̊ malũ
1õ celebre ẽ.iõ ĩ multis regnat.qꝛ pene libẽter ab omni⸗
bus audit᷑. Itẽ tãta ẽ huiꝰ libido ꝙ mẽtes hominũ ius
ſit.vt qui ꝓcul ab alijs vicijs receſſerũt.ĩ iſtud quaſi in
vltimũ laqueũ dyaboli incidãt.ergo detꝛactio ẽ q̃ſi gene
rale peccatũ.Nũquid ergo ꝗpteꝛ hoc cẽſendũ ẽ inter veni
alia? Reſpõdendũ ẽ ꝙ nõ.ſed ex hoc argui põt.q et᷑ ma
gna diligẽtia adhibendn c.ne hõ icidat ĩ hũc laqueũ dy
aboli:licet ei ĩ aliquibo ſit vxemale.defacili tñ ꝑ contem⸗
ptũ ĩcidit hõ ĩ mortale.¶ O autẽ ſit grauiſſimũ pecca⸗

tum ĩ ſubditis patet ꝑ H̊ ꝙ ſcriptura buius detrahẽtes tr,
PIef

comẽnat.dicit᷑ eniĩ Exo.xxiij.dijs nõ detrabes ⁊ pricipi
populi nõ maledices.glo.ſacerdotibo ⁊ doctoribo ꝗ ec⸗
cleſie pricipant᷑.cũ enĩ omis detractio ꝑnitioſa ſit.in il⸗
lis ẽ ꝑnitioſioꝛ. Itẽ.x.eccs.In cogitatione tua regi ne
detrabes in ſecreto cubilis tui ne maledixeris diuiti.
glo.ſimplicit monet ne ira vel leuitate maioꝛibo maledi
camꝰ.Itẽ.xij.i Qume.ha bet᷑ de maria ſoroꝛe moyſi ꝙ
grauit᷑ punita fuit.qꝛ moyſi detraxerat. Similit ĩ.xiiij.
Muũe.habet᷑.ꝙ dominꝰ reputat iniuriã prelatorũ ſuam
in bac ꝑte dices.lſq;quo detrahat mihi populꝰ iſte.fe
riam ergo eos peſtilẽtiaq; ↄſumã. Similit dici ĩ Exo.
126 7 cõtra nos murmur ſed cõtra dominũ.ex bis colli⸗
git᷑ ꝙ gꝛaniſſimũ ẽ peccatũ ĩ ſubditis reſpectu pᷣlatorũ.
¶Videt᷑ tñ ex autoritate q eſt i.x.cccs. dicit᷑ nõ ita gra⸗
n Acααπh r

ne peccatũ ꝓpter boe ꝙ ammonitionẽ vocat nõ ꝓbibiti⸗

ane1Seo ad boc reſpondendũ ẽ.ꝙ aliud ẽ cũ reſpicit᷑
dignitas ꝑſone cui detrahit᷑.ſic enĩ aggrauat᷑ peccatum

cũ detrahit᷑ ſuperiori.Eñ dicit Greg: manifeſtũ ẽ dya⸗
bolũ cordibo plebiũ ꝑſuadere.vt doctoribo atq; paſiori
bus detractiões irrogẽt vel accuſent.vt plebes langue⸗
ſcentes paſtoribo nõ tenẽtibus frena eorũ laſciuiẽt.alið

cũ fit ex leuitate vel impetu poteſi eſſe mortale peccatũ.

(Membrumquintum

nem nõ reprehendẽs. vel ad minꝰ triſtẽ faci
em nõ exhibens. O videtur.ꝑ hoc qð dicit
Merñ.detrahere aut detrahbentẽ audire qð
Boꝛũ dãnabilius ſit nõ facile dixerim. 4 Itẽ Hiero. nul
li detrahas nec in eò ſanctũ deputas ſi ceteros laceres.
ſi dicis ipſe non detrahbo. alijs loquentibus.quid face
re poſſum ad excuſandas excuſatões ĩ peccatis iſta pᷣ⸗
tenditis.Ex hoc videt᷑ꝙ quaſi par peccatũ ſit in detra⸗
hente ⁊ audiẽte vel ad minus ĩ vtroq; ſit mortale. Cõ⸗
tra põt aliquis audire ⁊ nõ acquieſcẽ.poteſt etiaʒ aliqs
audire ? credere ⁊ nolle ei malũ cui detrahbit᷑.¶ Prete⸗
rea.⁊ ſi nolit malũ.nõ reprimẽdo malũ alterius non vi
detur ſemꝑ dãnabile. Itẽ maius ẽ peccatũ ĩ fonte ma⸗
li qᷓ in eo quod oritur ex fonte.ſed detractoꝛ ẽ fons ma⸗
li.maius ergo eſt peccatũ in detrahẽte ꝙᷓ; in acquieſcẽte.
AYd quod dicendũ.qꝙ multipliciter dicit᷑ auditus.Eſt
enim exterioꝛ ⁊ interioꝛ intelligentie.vtroq; autẽ modo
cõtingit audire ⁊ nõ peccare. Eſt autẽ auditus placẽtie
7 iſte põt eſſe multipliciter.vel vt ſit cauſa incitans ali⸗
um ad detrahbendũ.⁊ m hunc modũ videt᷑ verbũ bern.
intelligi cũ dicit.detrahere aut detrabenteʒ audire ⁊c.
Alio pᷣo modo ẽ cũ placet ipſa detractio audita.⁊ ex h
exſtimat malũ ⁊ vult malũ ꝓximo.⁊ ſm hoc graue eſt
peccatũ.⁊ ſi nõ ita graue ſicut in detrahente. pter hoc
dicit Hieronimꝰ. Si eſſet in nobis diligentia ne paſſim
obtrectantibus crederemꝰ.iam omnes detrahere time⸗
rent. Lercio modo dicit᷑ auditus placentie cũ libenter
accomodat᷑ auris ad audiendum malũ de alio verbo de
tractionis.ſiue credat᷑ liue non credatur.⁊ hoc etiã pec
catum eſt.ſed leuius predictis.propter hoc dicit᷑.iiijj. p
uerb.ſuper illud remoue a te os prauũ ⁊ detrabẽtia la⸗
bia ꝓcul ſint a te.glo.duobo modis ſciendũ ne os tuuʒ
prauũ loquat᷑.⁊ vt labia tua detractionibꝰ nõ aſſueſcãt
cuſtodias. alios qͥq; quos huic vicio ſubiacere noſti ne
corꝛuãt fugias.⁊ dicit Hiero.Qõ minꝰ auribo qᷓ ligua
fuge detractionẽ. Et iterũ caue ne linguã? aures habe⸗
as pruriẽtes.ne aut ipſe alijs detrahas aut alios audi⸗
as detrabente. OMUMWM

lem bruz ſertuz

—

‚Erxto querit᷑.vtrũ detractoꝛ teneat᷑ ad reſti⸗

1 — . —2 .
— tutionẽ. qð videt. xxij. ꝓuer. Aelius eſt no⸗
mmen bonũ ꝙᷓ diuitie multe ⁊ ſuꝑ aurũ ⁊ ar⸗
R gentũ gr̃a bona.cũ ergo ꝑ detractionẽ aufe⸗

C

ratur nomẽ bonũ.ꝑ furtũ aũt apinã auferunt᷑ bona tẽ⸗

por alia.auferens autẽ bona tẽporalia vtpote fur autra

ptoꝛ tenet᷑ ad reſtitutionẽ. nõ eni dimittit᷑ peccatum niſi

reſtituat᷑ ablatuʒ. ergo multofortius detractor tenet᷑ ad S
4.]

reſtitutionẽ.q¶ Itẽ að hoc facit qð dicit Greg.multũ di⸗
ſiant dãna moꝛũ ad damnũ rerũ corpoꝛaliuʒ. cũ iſta ex⸗
tra nos ſunt.iſta vpᷣo in nobis.maiꝰ bonũ ẽ ĩ nobis qᷓ; qð
extra nos.ergo qui aufert illð magis tenet᷑ ad reſtituti⸗
onẽ.ſed ille ẽ detractor.ergo detractoꝛ tenet᷑ ad reſtitu⸗

tionẽ. Qð ex verbis anatheci patet dicentis.deteriores Ana
ſunt detractores qui vitam moreſq; corrumpunt.q; qui v41

ſubſtantias alioꝛum prediaq; diripiũt ipſi eniʒ qᷓ extꝛa
nos ſunt.licet noſtra ſint auferunt:ſed ipſi detractoꝛes

aduerſus noſipſos armantur. ergo ꝙtũ eſt in ipſis pl

vo eſt attẽdere cõditionem peccati ex ꝑte motiui⁊ ſᷣm B M
v ℳ

Vinto querit᷑.vtrũ peccet audiẽs detractio

.

/

4
.
c⸗ t
ddo

—— – — -— —N— ðGKũ

—

—— —

ueſtio

cxlvj.

hſbit⸗ auferũt detractores qᷓ raptores ¶ Cõtra nullꝰ tenek ſe. peccato quo fit iniuria xpi. xpo in ſe. bumana em̃ na⸗
ſi⸗ ad ĩpoſſibile. ſed põt cõtingere.ꝙ ille qui leſit famã alte tura vnita diuine in xpo excellit omnẽ aliã creaturã. 2
tann rius ns po⸗ eã eharar ere vo tenerin lopal . ideo peccatum maius peccato.
arationẽ.ſed nihil aliud ẽ ibi reſtitutio ꝙᷓ; r
i n tenet᷑ ad reſtitutionẽ. Preteꝛea.nõ eſt ĩ ipſo ꝙ homi⸗ 4 embꝛum octauum
r nes habeãt aliquã bonã opinioneʒ de aliquo. ſed null⸗ Liano querit᷑ de effectu buiꝰ peccati. Poni
alid tenet᷑ niſi ad qꝗð in ipſo ẽ.ergo nullus tenet᷑ ad reſtituti⸗ 1 tur antẽ effectus buiꝰ peccati excecatio. ejm 9
jnb 1en onez fame. ¶(M d vicendũ. vetractoꝛ tenet ad re⸗ ANAdicie Breg. quioaliud detrahentes faai zrar n vele
ni Ll ſtitutionẽ fame ꝙtum in ipſoẽ.ij Ad illð vᷣo qð obijcit᷑. uUnt. niſi ꝙ in puluerẽ ſufflant ⁊ in oculos ſu
Nl ꝙ apud ipſum ẽ ĩpoſſibile.Dicendum ẽ.ꝙ aliquid eſt ei os terꝛam excitãt. vt vnde plus detractionẽ ꝑflant. ĩde
poſſibile aliquid forte ẽ ei impoſſibile apud ipſum poſſi nihil magis veritatis videant.ey quo habetur ꝙ detra

efaci⸗

bile ẽ bonũ dicere de eo illis quibo dixit malũ forte au⸗
tem ĩpoſſibile eſt ei mutare opinionẽ quã illi cõceperũt.
4Ad illud vᷣo tenet᷑ vt bonũ dicat ſicut ⁊ dirit maluʒ.

ctio excecat ipſum detrahentẽ. 4 Sed videt᷑ hoc falſuʒ.
aut enĩ detrahẽs ĩponit malitiã alteri quã cognoſcit in⸗
eſſe.aut quã cognoſcit nõ ineſſe.aut quã neſcit ineſſe vel

Nt oſtẽdat ſe delipquiſſe.ex quo forte mutabit᷑ opinio.ſicut nõ ineſſe. Si quã cognoſcit ineſſe vel nõ ineſſe. facta de⸗
ecG enim erbibuit mẽbra ſeruire iniquitati ad iniquitatem tractione nõ amittit hãc cognitionẽ. ergo qᷓtum ad hoc
nul⸗ ita tenet᷑ exhibere mẽbra ſua ſeruire iuſticie in ſanctifi⸗ „ per detractionẽ nõ excecatur. Si vᷣo quã neſcit. ergo nõ
e. cationẽ.i Ad illð do obiectũ dicendũ ẽ.ꝙ ſi infinitũ ſit P.. fuit in eo cognitio bonitatis vel malitie in altero. per
fce dAα£1ι% in multiplicaãdo erx ꝑte eius qui audit detractionẽ. nibi⸗ detractionẽ nõ amittit.nõ enim põt ꝑ detractionẽ amit
hß⸗ en * lomin⸗ certũ põt eſſe apud eũ qui debet ſatiſfacere ð de⸗ ti niſi qd habebat᷑nec videtur per detractionẽ priuari a
eg erc 8 tractione erga quod detraxit ⁊ alteriꝰ opinioneʒ leſit.⁊ o cognitione alterius veritatis.cũ alia veritas ſit imper⸗
5 habtn erga illos ïtum in ipſo eſt tenetur famam reſtituere. tinens.ergo videtur ꝙ detractio nõ excecet. a q d
o h ATTI P ſe † . cendum.ꝙ ẽ dupler lumen. lumẽ cognitiõis ſpeculatiue Nne
in· . e a. einbru ep inmun ⁊ lumen cognitiõis practice qua bomo vult bonũ alteri⸗9
n e P Eptimo querit᷑ de compatione huiꝰ pecca⸗ placet ſibi bonũ in altero ⁊ diſplicet malũꝑ detractio⸗
ß”M ſme 20 ti ad alia peccata.videt᷑ enim.ꝙ hoc pecca⸗ nem,ergo nõ opoꝛtet ꝗ priuet᷑ lumĩe cognitiois ſpecula
s Aer. tum ſit par homicidio.qui eni detrabit hbo rige erid in ipſo detrahẽte ſſed priuat᷑ lumie cognitiõis
. 1 Rnicida cõprobat᷑.ꝑ boc qð dicit᷑.j.Joh.iij. praciice.nõ enim minꝰ cognoſcitur veritas cognitione
Qui odit fratrẽ ſuũ homicida ẽ.ſʒ qui detrabit odit ſeaa ſpeculatiua.ſed magis diſplicet veritas bonitatis.⁊ ma
No trẽ.ergo ꝗ detrahit fratri ſuo homicida ⁊᷑.q¶ Ad idem fa gis placet veritas malitie.vñ oculꝰ cognitiõis practice
iie eit qð ẽ in epła clemẽtis.Sicut homicidas ĩterfactoruz xcecatur.qui ſapit qð nõ eſi ſapiendũ. ⁊ nõ ſapit qued
ln co/ fratrũ ita detractoꝛes/ eeſq; homicidas eſſe manifeſtuz eſt ſapiendũ.idem eni ĩ re eſt vis⸗ qð guſtus licet diffe: τwhαρ
ſi eſt. 7 penã ꝑilem eorũ.b. Petrꝰ eſſe dicebat. ¶ Itẽ aug. rẽs ratione.Iſte eſt oculus nequã de qᷣ dicit᷑vij.m ath.
7. Si ꝑſuades fratri tuo mala occidis. ⁊ vt ſcias qꝛ occi⸗ Si oculꝰ tuus fuerit nequã.totum coꝛpus tenebroſum
5 geauahetes di hominũ dẽtes eorũ arma? ſagitte lin⸗ erit.ille eſt etiã guſtus hominis egri cui amarũ videtur
eſ 2 gue eorũ gladiꝰ acutꝰ.ex hoc ergo videt᷑.ꝙ peccatuʒ de⸗ dulce dulce amarũ. Uñ Vla.v.dicitur talibo.ve illis ꝗ
l mody tractiõis ſit ⁊ bomicidij. Elidet etiã.· ꝙ mahus ſit pec. ν ponũt tenebras lucẽ r lacẽ tenebras. ⁊ amarum dulce. ? grſle 45
1 tejno⸗ catũ p hoc ꝙ dicit᷑ in p̃s.ſuꝑ illud.ꝓ eo vt me diligerẽt dulce amarũ.. Itẽ ponit᷑ effectus huiꝰ peccati lepra ſpi gri c Serto; vnivat leptn.
. detrahebãt. glo.plus nocẽt in mẽbro detrabentes xpo ꝗ ritualis cuiꝰ indiciũ erat lepꝛa marie ſororis moylſi.ſi⸗ Dey
animas creditoꝛũ interficiũt.qᷓ qui eiꝰ carnẽ mox reſu cut habet elil icitur enĩ ibi.emt maria cãdens ap⸗
recturã pemerũt.ſʒ ꝗ ꝑemerũt eiꝰ carnẽ homicide erãt. paruit lepra.quaſi nix.de hoc effectu babet᷑ in gloſa.ſu⸗
. alij vo ſut detractoꝛes· ergo maius ẽ peccatũ detractio⸗ per illð u.xij.lepra cõſequitur detrahentes. ſed vide⸗
. nis ꝙᷓ homicidij.¶ Eõtra bomicidiũ facit damnũ irre⸗ tur. ꝙ debeat potius eſſe effectus peccati carnalis.lepꝛa
, pabile.detractio non.ergo maius eſt peccatum bomici⸗ enĩ eſt vniuerſalis corꝛuptio ĩ carne. lepra ergo ſpũali⸗
aij qᷓ detractionis. 4 Preterea. bomicidium in ege ad ter vniuerſalis eſt coꝛruptio carnalis cõcupiſcentie.illa
qecalogum pertinebat.detractio vpo exprimitur e&pſis autẽ fit in peccato carnali.ergo effectus cõſequens pec⸗
e Hmom in iudicialibus cõſequentibus.vel ſi datur intelligi per il⸗ catũ carnale eſt ꝓprie lepra.¶¶ Preterea.dictũ eſt gyeſi.
49 ſNr⸗ 5 lud.nõ loqueris cõtra proximum tuum falſum teſtimo⸗ lepra adherebit tibi ⁊ ſemini tuo.hoc aũt fuit ꝓpter pec
, .d. mum. minus eſt homicidio. illud enim eſt primum iter e/catũ cupiditatis. ergo corꝛuptio ſpiꝛitualis que dicit᷑ le⸗
j tranſgreſſiones ooſitas pꝛohibitionibus tabule ſcvᷣe. ælt pra ꝗprie cõſequitur peccatũ cupiditatis. Ad qð dicẽ 4
primo en prohibet᷑ homiciqiũ.ſcdᷣo mechia. tercio fur⸗ S. dum. ꝙ lepre attendunt᷑ plures ꝓprietates. vna eſt vnis re-
tum.quarto falſũ reſtimoniũ.(¶ Ao qð dicendũ. ꝙ licet uerſalis corruptio. alia ẽ ẽ morbus contagioſus. ter⸗
ſit graue peccatũ detractio. tamẽ nõ eſt oiĩno homicidio H*α cia . ꝙ magis? magis inualeſcit ſᷣm ꝙ homo eſt maio⸗
par. 4Ad obiecta autẽ reſpõdendũ.ꝙ homicidiũ aliqã; & ris etatis.7 propter hoc poteſt deſignari effectus pecoea
7 dicit Prie. aliquãdo cũ extẽſione vocabuli. Rõ autẽ eſ⸗ ti differentis ſm has differentes proprietates.vt detra
. ſe quare detractio dicat homicidiũ.q;ꝛ quantũ ĩ ipſa ctioni conueniat propter morbi contaginem. detractor
. rt quedã vita qᷓ hõ viuit ĩ bona opinione alteriꝰ. enim defacili inficit auditoꝛem.peccato vᷣo carnis cõue⸗
autẽ dicit᷑ eſſe par pena attẽdit ĩ genẽ. vtriq; enĩ tã niat propter concupiſcentie corꝛuptionẽ vniuerſalem ſi
,. ꝙ mortali debet᷑ pena eterna ĩ futuro.iĩ pᷣſenti non.ſiẽ une peccati fetorem. peccato vñiʒ cupiditatis propter au
dicit᷑ i canonica YJoh. priuatio vite pᷣſenti ẽtis ĩ ſe 1 ; h mozio lencene Eene
ipio. Si o gecip. P vite plentis manetis i e. .. gmentum.qẽto enim homo magis tendit ad ſenectuteʒ.
11. pio. Si vo accipiat᷑ pena determiata in ſpẽ vel ĩ quati tãto ex nata corꝛupta magis dominat᷑ cupiditas ĩ illo.
A. . tate.no ẽ equalis pena homicidij ⁊ detractionis.Ad
. — er intng dicendũ.ꝙ dicit᷑ peccatũ detractionis quo de⸗ embrũ nonum
a hi rabit᷑ rßo ĩ mẽbris.maius peccato homicidij xpᷣi ꝓpter Ono querituꝛ de remedio huius peccati.
comꝑationẽ vite ſpũalis ad vitã carnalẽ. vita eniʒ fſidei ſci . cz;
õä ita ita eniʒ fidei „ dicitur autẽ hoc peccatũ eſſe remediũ cõtra S „ — — 9 „ —
4 wonpaſien is. vita vo nature ẽ vita carnalis. In haeg —,, pᷣſũptionẽ vł adulationẽ.vñ diẽ geg. prea vſ ·. j· Onmcs. S pſa &t ne Boy&αατ.
Judet t atione quia nobilioꝛ dicit vita gratie q; vita natu⸗ Xnõnũqᷓᷓ detractõ aduerſꝰ bonos excitat᷑.vt
E e vsiommengtorigtet, Aengegiolis quo detrahit ſi⸗ q̊s vł dõeſtica pſũptio vł alioꝝ fauoꝛ ĩ altũ extulerat.de
ei⸗ tnntet lo pi. Ex alia vo parte eſt minus pecca- tractio humiliat. Sed videt᷑ cõtrariũ.detractio eniʒ ẽ
propoꝛtionabiliter quo fit iniuria mẽbris xpᷣi Fr ſicut venenum.vñ.x.eccs. ſuper illud. Si mordeat ſer

ergo tollẽda ẽ occaſio detractiõis.Si enĩ nullo mõ vide

pens ĩ ſilẽtio. glo. ſicut ſerpẽs occulte mordẽs venenuʒ
ifundit.ſic ⁊ qꝗ detrahit.venenũ autẽ veneno nõ expellit
ergo detractio nõ ẽ ĩ remediũ peccati ſiue medicia mor⸗

bi. Ao qð dicendũ.qꝙ nõ fit ſᷣmo de adulatiõe ⁊ detaa

ctione ſᷣm ꝙ referunt᷑ ad ſubiectũ ĩ quo ſunt.ſʒ ſᷣm ꝙ re

ferunt᷑ ad ſubiectũ ĩ qdð intendũt agẽ.adulatoꝛ eni inten
dit agere ĩ illũ cui adulat᷑.⁊ detractor ĩ illũ cui detrabit
cũ ergo dicit᷑ ꝙ detractio ẽ ĩ remediũ adulatiõis. hoc ẽ
ĩ reſpectu illiꝰ peccati.cũ eniĩ aduertit ſibi detrahi.cõueꝛ
tit ſe ad cõſiderationẽ ſue ĩfirmitatis. ſi foꝛte aliꝗo ẽ re c

pꝛehẽſibile ſ eo.⁊ ſic humiliat᷑. VUñ iã nõ ẽ venenũ ei ſed

medicia. Illi ᷣo ꝗ audit detractionẽ ſi acquieſcat eſt ve⸗
nenũ ifuſum a detrabẽte. Illi po cui detrabit᷑ nõ dicit
eſſe venenũ niſi ex ipſo cõtrabat nocumentũ.¶ Sʒ poſſzʒ
queriſi adulatio opponit᷑ detractiõi ſicut detractio adu⸗
latiõi. ꝓpter quid nõ dicit᷑ adulatio eſſe ĩ remediũ detra⸗
ctiõis.ſicut detractio ĩ remediũ adulatiõis. Ad qð di⸗
cendũ ẽ.ꝙ adulatio nõ ꝑmittit videre hominẽ ſuũ imꝑ⸗
fectũ.detractio pᷣo fac̃.⁊ iõ adu latio nõ dicit᷑ eſſe ĩ reme⸗
diũ quẽaqmodũ detractio.

Membru decunmui
Ecimo oſſtẽdit᷑ꝙ tollẽda ẽ occaſio huiꝰ pec
cati.dicũt enĩ quidã ꝙ ſufficit ſibi cõſciẽtia
corã deo.nec curandũ ẽ de exiſtimatiõe ho⸗
minis. ¶ Cõtra qð ſic obicit᷑.dẽ.j. ad thel.
Aboĩ ſpecie mala abſtinete vos. abſtinẽtia autem a
ſpecie tetali ẽ vt auferat᷑ occaſio peccati ĩ alijs.cuʒ ergo
vtrũq; ſit neceſſariũ ᷣm ꝙ dicit apłs.non ſufficit tenere
qð bonũ ẽ.ſʒ opoꝛtʒ abſtinere a ſpecie mali ꝓpter alios.

tur aligs malus nõ crederetur detrabẽti alicui de illo.
¶ Preterea ꝗ contẽnunt famã crudeles dieunt᷑ 'm ꝙ di-
cit aug. Siquis a criminibo flagitioꝛũ vitã ſuã cuſtodit
ſibi bnfacitquiſꝗs autẽ fama ĩ alios ẽ miſericoꝛs.ᷓ per
oppoſitũ ꝗ contẽnit famã ẽ crudelis ſᷣm ꝙ dicit Seneca
crudelis ẽ ꝗ famã negligit.ergo peccat ꝗ detractiõis oc⸗
caſionẽ nõ ſubtrahit. Preterea.qtum ĩ ipſis eſt occi⸗
dũt aĩas alioꝛũ.ſ.qui pꝛeſtãt occaſionẽ detrahẽdi.ſʒ oẽs
tales peccãt.& nõ ſubtrahẽtes occaſionẽ detractiõis pec
cãt.¶ Sʒ cõtra.videt᷑ cõtrariũ. Qullꝰ eni ad ĩpoſſibi⸗

le tenet᷑. ſʒ nullꝰ põt ita cauere ꝗn aliꝗs offendat ĩ ip̃m.

ergo nullꝰ põt.cauere a vicio detractiõis ⁊ ita ab eiꝰ oc⸗
caſione.. Preterea.apls teſtat᷑ ſe curꝛere i pᷣdicatione i
ter ifamia ⁊ bonã fama. ifamia faciebat ad meritum
ipſiꝰ occaſionalit᷑.nõ ergo ſubtrahẽdꝗ ẽ occaſio detracit
onis.cũ ꝑ ipam det᷑ occaſio meriti. Ad qð dicendũ.
ꝙ ſubtrahẽda eſt occaſio detractiõis Pᷣm ꝙ poſſibile eſt
¶l Ad obiectũ autẽ incõtrariũ dicendũ ẽ.ꝙ occaſio detꝛaa
ctionis aliquãdo ẽ ex ꝑte eiꝰ cui detrabit᷑: aliquãdo ex ꝑ
te detrabhẽtis vel eiꝰ apð quẽ detrahit.ſubtrahere ò̊ po
teſt vt ĩ pluribo occaſiões que ſunt ex ꝑte ſui.⁊ ad ̊ te⸗
net᷑ ſᷣm illð apłi.ab omni ſpecie mala abſtinete vos.oc⸗
caſioes vᷣo q ſunt ex ꝑte detrahẽtis vel eiꝰ apud quẽ de⸗
trabit.nõ tenet᷑ ipſe ſubtrahere.⸗] Ad alið vo dicẽdũ ẽ.
ꝙ licet detractio occaſio ſit meriti aliquãdo apud ſuſti⸗
nentẽ patiẽter.nõ tamẽ dãda ẽ occaſio detractiõis.ꝙ eĩ
detractio ẽ occaſio meriti.hoc ẽ ex ꝑte dei ꝗ ex malis eli⸗
cit bonũ.ꝗ vᷣo dat occaſionẽ detractiõis ẽ prĩcipiũ mali
nõ ſunt autẽ faciẽda mala vt veniàt bona.¶ Querið᷑ ad
huc etiã.vtrũ fatiſfaciendũ ẽ detract dibo.ꝗbus modis
fieri põt.¶ nõ videt᷑ ſatiſfactio enĩ cõpetit ei qui ẽ de
bitor ex peccato.ſatiſfacere enĩ eſt cauſas peccatoꝛũ ex⸗
cidere ⁊ eis aditũ nõ p̃ᷣbere.cũ ergo ille cui detrahitur
poſſit eſſe iuſtꝰ. 2 ita nõ debitoꝛ ex peccato.non oportet
ipᷣm ſatiſſacẽ detractori gbo modis põt.ſʒ magis opoꝛ⸗
tet detractorẽ ſatiſfaceè illi. ¶ Lotra dicit Greg. vocãdi
ſunt detractoꝛes ⁊ trãquille amonẽdi eiſq; ſatiſfacẽ mo
dis oĩbus debemꝰ.ſciẽtes ꝙ; de indeis veritas dicit.ie
foꝛte ſcãdaliʒemꝰ eos.⁊ dicit apoſtolꝰ.xij.ad Ro. Si fi

eri põt ꝙ ex vobis? cũ hominibo oĩbus pacẽ habentes.
Ag quod dicẽdũ.ꝙ ſatiſfactio accipit᷑ duoba modis.
vno mõ ẽ in remediũ peccati ꝓprij.alio mõ ẽ in cautelaʒ
peecati alieni. ꝓut eſi in remediũ ꝓprij peccati boc mo⸗
do nõ oportet iuſto ſatiſſacere peccatoꝛi qui detrabit. ꝓ
ut po eſt in cautelã peccati alieni opoꝛtet ſatiſfacẽ.i.exci
dere cauſam ſcãdali.ſᷣm ꝙ ſcandalũ eſt dictũ vel factum
minꝰ rectũ occaſionẽ pᷣbens ruine.Si vo oĩno nõ poteſt

ſubtrahi occaſio in ipſis detrahẽtibus.faciendũ eſt ſᷣm
cõſiliũ euãgelij.dicit enĩ dominꝰ oicẽti ſibi ſcis qdð audi⸗
to hoc verbo ſcãdaliʒati ſunt iudei.ſinite illos.ceci ſũt
⁊ duceg cecoꝛuʒ.
embꝛum vndecimuʒz
Moecimo querit᷑ de pena huiꝰ peccati. põt
enĩ queri.vtrũ huic peccato ſit ꝑ ſe pena an
Eni cruciat᷑ ex bonis aduerſariorũ apprebẽ⸗
ſis.Et ideo dicit Seneca.vtinã inuidus ĩ omnibo ocu⸗
los ⁊ aures haberet vt ꝓfectibus quibo inuidet omni/
bus toꝛqueret᷑. Itẽ Auq. Amaſti bene agenteʒ vixiſti
re.ſʒ detractio ꝑ ſe naſcit᷑ ex inuidia. ergo detractio ha⸗ 4
bet ſecũ penã annexã. ¶ Cõtra inuidia iĩteꝛ omnes paſ⸗
ſiones a pho ⁊ a ſanctis cõputatur. detractio vo inter =
occaſiones.ergo detractio nõ habet penã ſibi annexaʒ. 4 itiones
portant.¶ Ad quod dicendũ.ꝙ detractio babet penaz mn valimdl.
in radice ſua.ᷣm illũ modũ ſᷣm quẽ ex inuidia naſcit᷑. ? ſapot⸗
dicit᷑ etiã habere penã in ſe ſᷣm iliũ moduʒ ſᷣm quẽ dicit᷑

nexa quẽadmodũ ĩuidie.QOð videt᷑. JInuidꝰ
bono odore inuidiſti nt
IYlla enĩ peccata ꝓprie dicunt᷑ pene que paſſionẽ ſecũ im
ab Aug.ꝙ inodꝰ inoꝛdinatꝰ ẽ pena ipſi habenti. ſed nõ

eeſt detractio ĩ ꝓprio actu ĩportans paſſionẽ. ratiõe cuiꝰ

dicet᷑ habere penã ſicut timoꝛ vel inuidia penam dicun⸗
tur habere.

¶ Nueſtio.cxlvij. de male/

Ddictione.

Onſequenter chcẽ

dum ẽ de peccato maledictiõis.ĩ quo
fit impᷣcatio pene.⁊ recte fit poſt contu⸗
meliã ⁊ detractionẽ.licet enim conneni
ant in genere. qꝛ vtrobiq; peccat᷑ in ꝓ⸗
rimũ.in hoc tamẽ pᷣponunt᷑ cõtumelia ⁊ detractio ipſi
maledictioni.quia in illis duobo fit vituperatio.per im
properiũ culꝑe.in hoc autẽ fit vituperatio ꝑ imprecati⸗
onem pene.¶ Circa hoc peccatũ hec ſunt cõſideꝛanda.
Primũ eſt.vtrũ maledicere ſit ſemꝑ malũ. Scm ẽ ſi ? n⸗
tm mortale peccatũ. Terciũ. vtrũ ſit maledicẽouʒ crea⸗ ve lam ſu
ture nõ habeẽti rationẽ vel intellectũ. Quartũ eſt.vtrum
ſit maledicenduʒ creature rationali vtpote angelice vel

hũane.Quintũ.vtrũ tm̃ dei ſit maledicẽ.Sextũ.ſi male v Aeline

dictio fert᷑ ſuꝑ humanã creaturã.ex qua cã ferẽda ẽ.De
ptimũ de comꝑatiõe huiꝰ peccati ad alia peccata. Octa
uuʒ. vtrũ eque cõueniãt maledictiões in nouo teſtamẽto
ſicut in veteri.

—

ne agenti: mortuꝰ es bono odo⸗

¶ Wembrũ primum

D primum ſic obijcitur.ꝙ maledicere ẽ ma
lum. benedictio eniʒ ⁊ maledictio ſunt opo
ſita. ſed benedictio bonum eſt. ergo maledi
ctio malũ eſiquod apparet ex hoc qð dicit᷑.
ij. Jacobi · er ipſo oꝛe procedit maledictio ⁊ benedictio.
Z ponit exemplum de dulci ⁊ amara aqua que de eodeʒ
fonte procedunt.ex ſimilitudine ergo accipitur ꝙ bene⸗
dictio bonũ eſt ⁊ maledictio malum eſt.quod patet ꝑ hᷣ
quod ibidem dicit᷑.in ipſa benedicimus deum? patre.
ĩ ipſa maledicimꝰ hoĩes ꝗ ad ſiłitudinẽ dei facti ſunt.
IStem. xxvij.prouer:maledictum fruſtra prolatum in
quempiam luperueniet . ⁊ exponitur ibi de illo qui

œFẽ —— LELCECC —————

S9

2

9 1
„

¶ Queſtio
maledicit ergo malum eſt maledicere. Pꝛeterea. dicit

apls. Denedicite 2 nolite maledicere:q maledicere ma⸗
Inm eſt. ¶ Contra. qð ſit m diuinã iuſticiã bonum eſt

ß maledictũ fit ſm diuinam iuſticiã.ꝗ̊ maledictũ bonuʒ

eſt. &. autem fiat m diuinam iuſticiã ptz ꝑ boc qð di⸗
cit petrus ſymoni mago.viij.act.pecunia tua tecum ſit

— 2,

in ꝑditõne.et ſicut hr.nij.reg.ij.e heliſeo qui maledixit
pueriſo illudentibo ſibi.dicit᷑ em ibi.cũ aſcenderet ꝑ vi⸗
am pueri egreſſi ſunt de ciuitate et illudebãt ei dicentes
aſcende calue.ꝗcuʒ reſpexiſſet eos:vidit et maledixit eis
in noĩe dñi.¶: Pꝛeterea. er inſtitutõe ecclie fint anathe⸗
mata.anathemata vo ſunt maledictõnes.qð aũt ex inſti
tutõne eccłie fit bonũ eſt:ᷓ maledictio bonũ eſt.¶¶ Pꝛete
rea.qð factũ eſt diuina inſpiratõne.eſt bonum :ſ̊ quod
ꝓppe fecerũt diuina inſpiratõne fecerũt.faciebãt autem
impcatõnes: impcatio bonũ fuit. qð dicendum
ꝙ maledictio põt fieri vel reſpectu eiꝰ qui dignus eſt ma
ledictõne.vel reſpectu eꝰqui dignꝰeſt benedictõe.vel cui
ↄpetit benedictio. Item põt fieri zelo iuſticie aut vindi⸗
cte.Ab illo etiã põt fieri cui ↄuenit ex officio vel cui non
duenit ex officio.Si ergo fuerit maledictio reſpectu illi

4 2 *— „ .
* us q meret᷑ maledictõnem cum alijs debitis circumſtan

tijs:erit maledictio bonũ:et ſi ſit malũ ei qui maledicit
Si do fiat illi qui nõ meret᷑ maledictõem.vel deſint alie
debite circũſtantie:erit maledictio malũ.¶.! Ad obiecta
vo rñdendũ eſt.dicẽdo q; maledictio et bñdictio cuʒ ſũt
oppoſita.ſi vnũ ẽ bonũ reliquũ eſt malũ: vſᷣ ↄtingit bonũ
eẽ vtrobiq; ⁊ malũ vtrobiq;.ẽ eĩ bnñdicere cui nõ ẽ bñdi⸗
cẽdũ.et hoc eſt malũ:ſicut faciũt adulatoꝛes de quo dr̃.
xxvij. ꝓuerbᷣ.ꝗ benedicit ꝓrimo ſuo voce grandi de no⸗
cte ↄſurgẽs maledicẽti ↄſimilis erit.Et.ix.yſa.eruntꝗ
beatificant ꝓłm meũ ſeducentes et qui beatificant᷑ pᷣci⸗
pitati.Eſt aut benedicere cui benedicendũ eſt. et ſic bo⸗
num eſt: ᷣm hoc dicit᷑ illud apłi.benedicite et nolite ma
ledicere.Siłr eſt duplex maledictio.cũ ergo dr.iij: iaco.
in ipſa benedicimus ⁊c.benedictio põt ibi ſumi ꝓ bono.
maledictio ꝓ malo.vt ad diuerſa referant᷑:ſicut expꝛimi
tur in ipſa littera. Eodem mõ rñdendum eſt ad illò que
ex alia ꝑte obijciunt᷑.maledictũ em̃ fruſtra ꝓlatũ:ẽ illud
quod ſine debita cauſa pꝛofertur.et illud malum eſt. Si
militer eſt maledicere qð ꝓbibet᷑ ab apto.

(Membruſecundaum
A Ecundo querit᷑. vtrũ ſit tm̃ moꝛtale perm.
quod videtur. Maledictio ꝓhibita eſt ab
aplo. qð aũt ꝓhibitum eſt moꝛtale pecca⸗
N tum eſt: maledictio ẽ moꝛtale peccatum.
Item oꝛare ꝓ inimicis et ꝓ ꝑſequẽtibo eſt in pᷣcepto ſiẽ
habet᷑. v.math. H ie konae⸗ eſt opoſitum illi. er⸗

goeſt moꝛtale peccatũ. ¶ Contra dicit aug.ꝙ ad vemia⸗
le pctm ꝑtinet maledicere cum facilitate.q¶ Vꝛeterea.ex
coꝛruptõne nature accidit defacili ꝙ homo pcatur alte⸗
ri penã tꝑalem ſicẽ impꝛoperat culꝑa:ſed illud eſt venia⸗
le petm. et iſtud =ð quod dicendum. q;
maledictio cũ fit voto optãtis.aut eſt reſpectu pene eter

ne.aut reſpectu pene tꝑalis.Item põt fieri vel ex prruer

ſitate animi vel ex leuitate puerili.Si fiat ex ꝑuerſitate
animi marime reſpectu pene eterne eſt moꝛtale peccatũ
Si do ex leuitate puerili reſpectu pene tẽꝑalis fiat. põt
eſſe veniale.pꝛimo ̊ modo põt illud dici.j ad Coꝛin.vj.
maledicti regnũ dei nõ poſſidebũt. nõ em intelligit niſi
illis ꝗ ex puerſitate animi impcant᷑. Si vo fiat ex q̃⸗
dam animi pcipitatõne ſine ſurꝛeptõne. magis cadit in
diſſuaſionẽ.j.pe.iij.i Qon reddentes malũ pꝛo maledicto
ſed econtrario Reſarntes 4 Adhuc nota ꝙ quadru⸗
plex eſt maledictum.eſt maledictum ſurꝛeptionis cũ ali
cui ſubito maledicimus. de hoc loquitur aug.in canone
xxv.di.Eſt maledictuʒ inanis laſciuie.vt cũ alicui nõ ex
animo maledicimꝰ. de quo dicit hiero. qui negligit oꝛis
maledici reſecare conſuetudinem.et ſi non coꝛde maledi

.cxlvij.

cat: immundiciam tamen et labioꝛunioris inquinamen
tum incurꝛit.et hec duo poſſunt eſſe venialia.ſi tamẽ du
eant᷑ in conſuetudinem pñt eſſe moꝛtalia ꝓpter ↄtemptũ
Eſt etiam tercium maledictum quod ex odio pꝛocedit co
cepto:et illud eſt moꝛtale.Et eſt maledictum iuſticie qð
ex caritate ꝓcedit et illud eſt bonum.

(Miembrum terciũ

Ercio queritur. vtrum ſit maledicendum

creature non habenti ratõnem vel intelle⸗
ctum. nõ:videtur.ei enim impꝛecanda
— eſt pena cuius eſt culpa:ſed creature ñ ba
bentis ratõnem vel intellectum non eſt culpa:eꝛgo ei nõ
eſt impꝛecanda pena.¶ Item huiuſmodi creatura nihil
habet niſi bonum quod a deo accepit:ſed nõ eſt maledi⸗
cendum creature di.ergo nulli creature carenti ratõne
et intellectu eſt maledicendũ. ¶ Contra. rxj:math. Ma
ledixit dominus ficulnee dicens. NQunqꝙ; naſcatur ex te
fructus in ſempiternum. et aꝛefacta eſt ficulnea cõtinuo
ergo exemplo eius põt ferꝛi maledictio ſuꝑ rem non ha⸗
bentem rõnem et intellectum. 4 Item iob.iij. maledixit
diei ſuo.d.pereat dies in qua natus ſum ⁊.j.maledicãt
ei qui maledicunt diei.Et hiere.xx. maledicta dies in q̃
ſuʒ natus ⁊c̃. Similiter.ij.reg.l:dicitur montes gelboe
nec ros nec pluuia veniãt ſuper vos neq; ſicut agri pᷣmi⸗
tiarum.ergo ↄtingit maledicere creature non habeti ra
tionem vel intellectum ſine peccato.cum hoc ꝓphe fecer̃t
et reges iuſti.¶ Ao hoc dicendum. ꝙ ipſi creature non
babenti rõnem non eſt maledicendum ꝗꝓpter ſe:ſed ratõ⸗
ne rationalis creature peccantis. Maledicitur autem
ei aliqñ in figura ſicut maledixit dñs ficulnee in quo ſi⸗
gnatur repꝛobatio iudeoꝝ.aliqñ ratione pct᷑i in ea per/
petrati ſicut maledixit iob et hieremias diei ꝓter pecea⸗
tum oꝛiginale vel ↄcupiam oꝛiginalem in qua fuit cõce⸗
ptus vel natus.Aliquando vo fit vel maledictio creatu⸗
re irꝛationalis in penam creature rationalis peccantis
vnde grego.montes gelboe ideo maledicuntur vt de are⸗
ſcente terꝛa fructus non oꝛiatur et poſſeſſoꝛes terꝛe ſteri⸗
litatis damno feriantur q̃tenus ipſi maledictionis ſen⸗
tentiaʒ acciꝑent:qui apud ſe moꝛtem regis accipere ini
quitate ſua exigente meruiſſent. Aliquando vᷣo fert᷑ ma⸗
ledictõ rõne creature ratõnalis mouentis irꝛatõnale ad
aliquod malum.ſicut lata fuit maledictio ſerpentis.iij.
geñ. Maledictio autem terꝛe fuit in penam ipſius hoĩs
peccatoꝛis vniuerſaliter.ergo in ratione ad creaturã ra
tionalem fertur debita maledictio.

Klembrum quartum

Varto queꝛit᷑.vtrum ſit maledicendũ cre⸗
ature ratõnali.vtpote ãgelice creature vł
humane.E non:videt᷑.dicitur eniʒ.xxj.
ecci.Oum maledicit impius dy abolum:
maledicit animam ſuam.non enim cõuenit optare ani⸗
me ſue penaʒ eternam:g non eſt maledicendum dyabo
lo.multomagis foꝛte nec alij creature rõnali:cũ minus
hñt de malicia.¶ Iteʒ ſuꝑ illud Jude.j.Mon eſt auſus
ferꝛe iudiciũ blaſphemie.gꝗl.michael archangelꝰdyabo⸗
lo ſibi aduerſante blaſphemiã dicẽ noluit.⁊ h̊ loꝗtur de
blaſphemia/ꝓ maledictõne.nõ auſus fuit archangelꝰ
maledicẽ dyabolo.exemplo g̊ enõ eſt maledicendũ ab
hoĩe dyabolo vel alteri creature rõnali t eſt rõ:tał ma
ledictio q̃ fert᷑ ſuꝑ creaturã:blaſphemia ẽ in creatorem.
nullatenꝰ aũt blaſphemia ẽ ranarui gꝙ nõ ẽ ma

ledicendum creature rõnali.Contra.iij.iob.Naledi
cant ei ꝗ maledicũt diei.glo.q fictã eiꝰcaritateʒ q pᷣſum⸗
pſit eq̃lis deo fieri deſpiciendã monſtrãt. noie & diei in⸗
telligit᷑ dy abolꝰ. et loqꝗt᷑ ibi de bonis: ̊ boni maledicũt
dyabolo.non ̊ pctm eſt maledicere pari rõne nec alteri
creat᷑e ĩtellectuali peccãte.ql Stẽ.xx.hiere.maledictꝰvir
ꝗ annũciauit pr̃i meo ⁊c.hiere.maledixit annunciati.ᷣ

teſt fieri maledictio ſuꝑ creatura rõnalem. ¶ ¶Ad quod
dicendũ.ꝙ maledietio põt fieri ſuꝑ creaturã rõnaleʒ in⸗
qᷓtum eſt rõnalis.et ſᷣm hoc nõ eſt maledicendũ. licʒ em̃
inqᷓ;ẽtum pctoꝛ fit malꝰet debeat᷑ ei pena:tñ inqᷓtuʒ eſt na⸗
tura quidã eſt bonũ.et dicere malũ de creatura redũdat
in ipᷣm creatoꝛẽ.et ideo h̊ modo maledicere pctm eſt. Si
vo pᷣdicatur malũ pene enenturũ peccanti. vt ſic reuocet
eum a pcto:vel vt oñdat᷑ diuĩa iuſticia.nõ eſt malum.⁊
Fm hoc intelligit᷑ illud ꝙ ꝓphe maledicebãt pctoꝛibus.et
qð dicit in pᷣs. fiant filij eiꝰ orphani et vxoꝛ eius vidua.
Illud aũt qð dicit in.tij.iob.de maledictione diei.non
accipit᷑ ꝓ impᷣcatione:ſed ꝓ magnitudinis pct᷑i manife⸗
ſtatõne.q. Si vᷣo querit᷑ cũ non ſint niſi duo.ſ.natura et
pctm.vtrũ ferenda eſt maledictio ſuꝑ naturã vel ſuꝑ pec
catũ:ſuꝑ naturam aũt nõ eſt ferenda ex rõne iam dicta.
nec ſuꝑ ꝑſonã ꝓut eſt creatura:ſuꝑ pctᷣm aũt ferꝛi nõ pt

maledixit creature rõnali et fuit ꝓpha:exem eiꝰ po

illud em maledicit᷑ cuiꝰpena pᷣdicit. pctm aũt nõ eſt illð
qð punit᷑ ſed ꝓ qͥ punit᷑:ſuꝑ neutrũ videt᷑ ferꝛi maledi⸗

ctio.⸗. Dicendũ eſ ꝙ ꝑſona /ꝓut eſt cã pct᷑i digna eſt ma⸗
ledictõne.et h modo ſuꝑ totũ trãſit maledictõ:nõ tm̃ ſu⸗
per ꝑſonaã nec tm̃ ſuꝑ pctm:vᷣ ſuꝑ perſonã defoꝛmatam
pcxo.ſuꝑ rem eniʒ nõ exñtem nõ eſt ferenda maledictio.
nec ſuꝑ rem exñtem qͥ ad boc ꝙ exiſtat a deo: ſᷣ ſuꝑ rem
exntem que ꝓpꝛio motu pᷣuauit ſe bñ eẽ. Greg. ocioſuʒ ẽ
maledicẽ nõ exñti.ꝑnicioſuʒ vo ſi exiſtent: ſ̊ tũc rectũ cũ
dei ñ diſcoꝛdat ſpᷣs pᷣdicẽti

into querit᷑ vtrum tm̃ dei ſit malediceꝛe
M nõ:videt᷑ ꝑ hoc ꝙ tot ſunt impᷣcatõnes
ꝓhaꝝ. Ipſe etiã apłs impᷣcatur ſicut hr
ij. ad thi.vlt.alexander erariꝰ multa mihi
ala oñdit: reddet illi dñs ſᷣm oꝑa eius quẽ et tu deui⸗
ta.¶l Contra.illiꝰſoliꝰeſt maledicere ꝗ nouit peccantis
affectũ ⁊ pcti qualitatẽ.qð pbat᷑ ꝑ hoc qð dr. xxiij.nũe.
quõ maledicaʒ cui nõ maledicit dñs:glo.nõ põt eẽ iuſta
maledicendi cã:vbi peccãtis ignoꝛat᷑ affectus:ſᷣ hõ nõ pt
iſta ſcire ſed ſolus deꝰ:ꝗ ſoliꝰ dei eſt maledicere.¶ Item
nõ iuſte maledicit᷑ ab hoĩe qui nõ pꝛius maledicit᷑ a deo

dicere ſed ſolius dei

22

EeNe,

d qð dicendũ. ꝙ dei eſt maledi

H bõ de ſe ignoꝛat ꝗs maledicit:̊ nõ eſt boĩis male
A

cere.et ipſiꝰhoĩs.ſed aliteꝛ et aliter.deus eĩ cuʒ maledi

cit deſignat meritũ eiꝰcui maledicit᷑et ſententiaʒ ꝓmit:
ga nõ latet ipᷣm affectus peccantis nec q̃litas peti· homo
dᷣo maledicit vt cui data eſt auẽtas iudicandi.⁊ ꝗ nouit
veritatẽ iudicij ᷣm ea q̃ exterius ꝓponunt. et ita aliter a
deo et aliter ab hoĩe maledicit᷑. YJllud tñ qð fit ab/auẽte⸗
Pois habente claue nõ erꝛante fit a do.4¶ Ad obiectum

—
Hoe

aũt rñdendũ .ꝙ iuſta cauſa maledicendi põt eſſe duplici

ter.vel cũ ↄgnoſcit᷑ affectꝰeiꝰcui maledicit᷑.vel cuʒ ↄgno⸗
ſcit᷑ actus ꝑ ſe affectũ indicans:vel ex qͥ pſumit᷑ vehemẽ⸗
ter affectꝰ. pᷣmo mõ ſolus deus maledicit: vel hõ cni deꝰ
reuelauit.ſcõo vpᷣo mõ hõ maledicit.et aliqũ maledicit:
co nõ maledicẽte.hõ em̃ iudicat ſᷣm allegata:deus aũt
Fm reiueritateʒ. ¶¶ AUd ſcõᷣm vo dicendũ eſi. ꝙ hõ põt iu⸗
ſte maledicẽ etiã ſi ignoꝛat deũ maledixiſſe pꝛius.ex alio
em̃ pᷣncipio ſumit rõneʒ iudicij hõ qᷓ; deug aliqñ. hoc tñ

qð hõ hbʒ rectitudis ĩ iudicio:a deo bʒ.¶ Sed adhuc qꝛi

tur.ſi ſacerdos ſcit aliquẽ innocentẽ cui mãdat᷑ a ſuꝑio⸗
ri ꝙ excoĩcet eũ.vtrũ teneat᷑ ei maledicẽ: videt᷑ aũt ꝙ nõ
quõ ei maledicit ei cui dñs nõ maledixit: ſᷣ ſcit eũ ĩnocẽ⸗
tem.iᷓ ſcit ꝙ ei nõ maledixit dñs:nõ eſt ꝗ̊ᷓ ei maledicẽdũ
iContra.demandatũ eſt eia ſuꝑioꝛi penes quez reſidet
auẽtas.nec expꝛimit᷑ erꝛoꝛ in madato.j tenet᷑ obedire:g
tenet᷑ iſti maledicẽ.¶ Ad qð dicendũ m quoſdã. ꝙ te
net᷑ intimaꝛe ſuo ſuꝑioꝛi innocentiã ipſiꝰ.et ſupplicaꝛe ꝗ;
alteri demãdet ꝗ ſuꝑ hoc nõ habeat ↄſcĩe leſionẽ.ſi tamẽ

inſtet ſuꝑioꝛ:ſniam recitat ſuꝑioꝛis ſed nõ excoĩcet.cum

magis ſit deo credendum ꝙᷓ; homini. deus enim innocen

tem hʒ ꝓ abſoluto.homo vo hʒ illũ ꝓp ligato/ Ali vo di⸗ s ve⸗A. o
cunt ꝙ ſi inſtet ſuꝑioꝛ tenet᷑ excoĩcare.aliter em̃ periret . er
vnitas obediẽtie eccleſiaſtice.poſſet eniʒ ſᷣm hoc quilibet lite
inferioꝛ ſe ercuſare.nec eſt ſuũ factũ ſed factuʒ ſuꝑioꝛis fi
a quo demandat᷑.nec dicit᷑ agere ↄtra ↄſciam. ↄſcientia d
em̃ dictat ꝙ iuſte a ſuꝑioꝛi liget᷑. .

Exto querit᷑ ſi maledictio fert᷑ ſuꝑ huma⸗ al g
nam creaturaʒz ex q̃ cauſa ferenda ẽ.an ſcʒ tegn ſen
voto optantis aut nõ:et hoc eſt vtrũ aliqs ee bo
, poſſit alij optare penaz in futuro/qð vide⸗
tur ꝑ hoc ꝙ hõ ↄfoꝛmans voluntatẽ ſuã volũtati diuine iio
nõ in hoc dicit᷑ peccaꝛe:vᷣ deue vult penã in futuro alicui H”

pct᷑oꝝ: ̊ homo nõ peccat maledicendo lʒ maledicat vo.
to optantis.¶ IStem ſuꝑ.viij.act᷑.pecunia tua tecũ in ꝑ· ̊O”ðͦð
ditonez ſit. iudiciũ dei intus aſpicientes quo maledicio ſmlNMeer
mala debeãt foꝛis ferꝛi cognoſcũt.et in maledicto nõ pec
cant in qͥ a iudicio dei nõ diſcoꝛdãt.ſi ̊ᷓ illi penã optent i
ipſis pctoꝛibo nõ peccant ſic malecie⸗ uo⸗ Lonk⸗ dic rbar &h
aug. de ſer. dñi in monte. exponens illð ꝓhe.fiat mẽſa
eoꝝ in laqueũ ⁊c.et iterũ fiat filij eoꝝ oꝛphami ⁊c. ꝓpha
pꝓ impᷣcatõeʒ ꝗd eſſet futurũ cecinit non optantis voto ſᷣ ſSlahin⸗
ſpũ ꝓuidentis.in qͥ innuit᷑ ꝙ he nõ optauerũt penas ef F"e.
illas ſed p̃dixerunt inſpirati diuino ſpiritu. exemplo ꝗ
Aphᷣaꝝ nõ eſt maledicendũ voto optantis.(¶ Item tene⸗
mur oꝛare ꝓ ꝓximis maxime ad vitã eternam. cũ de ne/⸗
mine deſperandũ ſit dum eſt ĩ via:g tenemur optare eis
vitã eternam. & õ lenemur optare moꝛtem eternã. cum
non ↄſtet de ſua repꝛobatõne.ꝗᷓ tenemur nõ maledicere
voto bptantis. ( qð dicendũ.ꝙ nõ eſt maledicẽduʒ
voto optantis ſ̊ ex amoꝛe iuſticie vel ex veꝛitatis pᷣuiſio⸗
ne nõ veſiderio vindicte nec teſiderio pene eterne.¶ Ad
obiectũ aũt in ↄtrariũ dicendũ eſt.ꝙ ſi aligs cognoſcerʒ
voluntatẽ diuinã reſpectu pene eterne alicuiꝰ.ſicut dũs
nõ vult ei penã eternã niſi ex demeritis finalibo: nec iſte ſ x iſte eh
teneret᷑ velle. nõ in ſimplr velle ꝓpꝛio motu. boc ei ẽ opta e.
re: ſᷣ vult ꝙ agat pniam et ita nõ vult ei penã eternam. .
Eſt q̊ in eo duplex volũtas.vna q vult ei moꝛtẽ eternaʒ: q Mα
ſi finaliter moꝛit᷑ in pcto moꝛtali.alia ẽ q etꝰ m ſe abſo⸗
luta:q̃ nõ vult ei penã eternã.et ideo voto optãtis nonẽ
maledicendũ.vna aũt volũtas ↄfoꝛmat᷑ volũtati dei añ⸗
cedenti altera volũtati dei ↄſequẽti de ꝗbo dicit damaſ.
Ad ſcðᷣm po dicendũ.ꝙ licʒ petꝛꝰↄgnoſcẽt voluntateʒ
xi oſeqntẽ penã ſiue æ inaledictõne ipſiꝰ ſymoĩs. etita
volüͦtas ſua q̊ Nale glernarer volũtati diuine: vẽllet ſũ el /ſet
ipᷣm ſymonẽ agẽ pniaʒ ex ↄpaſſione naturali.⁊ ita decli⸗
nare penꝗ eternà et qͥ ad hec voto optãtis nõ maledictt
ei ̊ iudicio diuĩe iuſticie. VUñ grego:cũ ſct᷑i viri maledi⸗ malaie
ctis ſnĩaʒ ꝓferãt.hõ ad hac voto vltõis ſ̊ ex iuſtie erami
ne erũpũt.intus em̃ ſubtile iudicium dei ↄſpiciũt.

imo querit᷑ de ↄpaꝛatione huiꝰpct᷑i ad ꝑ hat
alia pctaſvidet᷑ eniʒ ꝙ ſit blaſphemia.ꝑ ̊ Flenc
qð dr ſuꝑ illud.j. Jude.non auſus eſt ⁊c̃.
Dyabolꝰin ſuba ſua bonꝰẽ:ſ̊ in voluntate
malꝰ. iõ ab angelis nõ blaſphemat᷑.qꝛ aliqd ꝓferꝛe ad⸗
uerſus bonã nat᷑aʒ blaſphemiã reputat archãgelꝰ. ergo .
maledictõ dy aboli ẽ blaſphemia ſ blaſphemia ẽ guiſſi⸗ 1, e
mum peccatum.ergo maledictio dyaboli eſt grauiſſimũ
peccatuzʒ. Oꝛ at᷑ blaſpheĩa ſit guiſſimũ pctm.ptʒ ex h̊ qð
in lege puĩebat᷑ pena lapidatois blaſphemꝰ. ¶Cont᷑.ſu
p illð.inij.ad coł.nunc deponite ⁊ vos oĩa ⁊c.vbi ↄputat᷑
blaſpheiĩa in preʒ ꝓ mĩoꝛi pcto:⁊ ita maledicto.¶ Vꝛete
rea.maledictõ et blaſpheĩa ſũt drĩ̃ſa pcta ĩ ſpẽ.̊ neutꝛuʒ Ppor,
ↄtinet᷑ ſpᷣ altẽo.¶¶ Itẽ vr̃ ꝙ maledictõ ñ differat ab boici⸗
dio. ꝑ ̊ ꝙ dic criſ.cũ dixeꝛis maledic ei ⁊ domũ eueꝛte ⁊

+ — —

E
.
.U
— — — — — — —————ʒ—KJN—ĩł

—

oĩa ꝑire fac.nł ab hoĩcidio differs: maledictõ ñ diffeꝛt
ab hoĩcidio. Cont᷑.vr ↄtrariũ ꝙ ſit maiꝰhoĩcidio.dic

— — — — —

1

e CIe

Mrus

— —
E

— —

S

Vneſtio

em̃ Criſo. tales lingue deterioꝛes ſunt oꝛe ſanguine ple⸗
no carnibo buanis. et loqtur de maledictõne ibi qð pʒ

ex pᷣcedenti:dr em̃ ibidem. ſunt qnidã ꝗ intãtũ irꝛationa

litatis deuenerũt. ꝙ nõ ſolũ aduerſus inimicos oꝛãt ſed

põcomitantiã. ꝗ em̃ impcat᷑ penã creatuꝛe gaẽ creatuꝛa

4
2 . 62

miaz ſecũ. Ao illud vᷣo qð obijcit᷑.ꝙ maledictio ſit ga

pinn,
7

⁊ filios maledicũt illoꝝ.O aũt ſit minꝰpctm bomici⸗
dis pʒ ex hiꝙ; minoꝛ ei pena debet᷑ ⁊ minouꝝs eſt damni
Ad qð dicendũ.ꝙ maledictio creature dr blaſppeia

vel ꝗ malũ dicit de ea:ꝑ ↄñs malũ dicit de creatoꝛe.vic,ʒ
ꝙ ſit pᷣncipiũ maliſſ̊nõ eſt maledictio blaſphemia ꝑ eſ

ſlentia. 7 diſtinguendũ eſt. ꝙ dupler eſt maledictio dya⸗

— 2
ak + 66) ene

boli.vel ꝓut eſt cauſa male voluntatis qᷓ nocet geneꝛi bu
mano: et hoc mõ maledictio dyaboli nõ importat ſecuʒ
blaſphemiã.alio modo dr maledictio eiꝰinq;ẽtum creatu
ra:et ꝑ ↄns maledicit᷑ creatoꝛ.et hoc impoꝛtat blaſphe⸗

niſſimũ pctm eo q; ↄtineat᷑ ſub blaſphemia. dicenduʒ.q;
ſi fuerit ex deliberatiõe animi.maledictõ illa q̃ ẽ creatu
re inꝙ̃tum creatura:eſt valde graue pct̃m. redundat em̃
in creatoꝛẽ.Si vo fuerit ex caloꝛe iracũdie cũ impᷣmedi⸗

tatõne:minꝰgraue pcẽm c. Si pᷣo fuerit maledictõ dya: R.

boli inqtum eſt cauſa male volũtatis ꝑ quã nocet generi
hũano:eſt minꝰgraue pctm.ſic em̃ nõ redũdat in creato
rem:et fit ex quodã ðᷣſiderio vindicte. Ad illud vo qð
obijcit᷑ de maledictõne et blaſphemia ꝙ differũt ſpẽ. Di⸗
cendũ eſt ꝙ hoc verũ eſt.nihilominꝰpõt tñ vnũ aliqn cõo⸗
comitari alteruʒ rõne alicuiꝰ ↄtenti ſub ipᷣo.i Ad illud
dᷣo qð ovijcit᷑ de ↄꝑatione maledictõms ad homicidium
ꝙ eſi par illi vel maiꝰ.dicendũ eſt.ꝙ hoc dr in deteſtaõʒ

illius pct̃i quo ad iudicẽ.qm̃ ſub illo pᷣcepto decalogi nõ
occides quadã generali rone atinet᷑.minus tñ eſt hbomi⸗
cidio pꝛie dicto qͥ ad actũ vel qͥ ad damnũ ↄſequẽs.quo
ad libidinẽ pᷣo peccandi poſſit eſſe par.et multotiẽs ↄtin
git ꝙ in maledictõne non deeſt voluntas ꝑpetrandi:t ſi
adeſſet opoꝛtunitas.

embzüoctauum

Ctauo querit᷑.vtrũ eque ↄueniant maledi
ctõnes in nouo teſta.et in veteri nõ: vi
detur. onũ teſtamẽtũ ẽ lex gr̃e ⁊ miſcðie
Sei nõ opetit impcatio pene:̊ nõ ↄpetunt
maledictõnes in no.teſta. 4 Contra. in vtroq; teſtõẽ iu⸗
Diciũ ſpũale.iudiciũ vᷣo ſpuale vtit᷑ maledictone in delin
quẽtes incoꝛrigibiles. ᷓ cũ eque ſit iudieiũ in nouo ſic ĩ
veteri vel magis.erit eque vel magis imp̃catio ĩ nouo qᷓ;
in veteri.¶ O etiaʒ magis ſit in nono qᷓ in veteri oñdit
ꝑ hoc.ꝙ in veteri anẽtas indicandi data eſt ꝑ ſeruũ.In
nouo dᷣo data eſt ꝑ filiũ: pras aũt dñi plus ↄuenit filio qᷓ
ſeruo.In nouo vo teſtõ legit᷑.pr̃ om̃e iudiciũ dedit filio:
nuſc in veteri legi᷑ dexerit ome iudiciũ ſeruo.cũ ergo
maledictio ſit cobercio ↄſequẽs iudicium: magis ↄpetit
maledictio in no. teſta.qᷓ in veteri. Pꝛeterea.querit᷑ p⸗ .
pter quid ꝓhibet᷑ hõ maledicere cũ dni ſit maledictõ mł ſN
totiens in ve.te.cũ aũt exemplũ vite bominibo ponat nõ
ſacit in bmõi qð nõ vult ab hoĩbo fieri.ſiẽ hr.xxiij. Qu.
ſuꝑ illud.quõ maledicã.¶ Ad qð dicendum.qꝙ maledi
ctõnes cões ſunt veteri teſta.⁊ nouo/magis tñ ↄpetebãt
veteri. yls em̃ ſb lege moyſi ↄſtitꝰplꝰſeruiebat timoẽ pe
ne: qn ipts dure ceruicis erat. ſicut hr.viij.act.et. xlvijj.
yſa. Scio q; durꝰes tu.et neruꝰſerꝛeus ceruir tua. iõ po⸗
ſite ſunt maledictões plures q̃ dehẽ nõ obſeruãtibo mã⸗
datũ ſic hr.xxviij.deu.ppls autẽ ſub lege gre ↄſtitutꝰ:plꝰ
Eniebat amoꝛe patrie et iõ plus ẽ ibi de bnñdictõne minꝰ
maledictõne.vñ.v.matłʒ. ꝓponunt᷑ britudines ſine ve
tn luc.vi.ponunt᷑ cũ ve.i.maledictõnibo:ad oſtendendũ
ꝙ filij iſrahel ſernire debent ex caritate ſimpliciter. vel
babere duplicem reſpectum:vnum ad pꝛemium 7 B ma⸗
ius:et alterum ad penam et hic minus.⸗ Ad obiectum
autem reſpondendum eſt ꝙ licet iudiciuʒ nobilius ⁊ po⸗/
tentius ſit in nouo ꝙᷓ in veteri:tamen non ita competit ei
maledictio.regis enim cuius eſt indicium eſt cum miſe⸗

cxlvij.

ricoꝛdia iudicare dum eſt tempus miſericordie.ſerui vᷣo
qui iuratus eſt legibus ẽ cuʒ ſeueritate iudicare. Ideo
chriſtus qui conſtitutus eſi rex et iudex in nouo teſta⸗
mento cuʒ miſericoꝛdia iudicat in pꝛeſenti.in futuro vo
cum ſeueritate iudicabit vbi nullum relinquit᷑ iudiciuʒ
ſeruo. Seruus vo qui iuratus eſt legibus in preſenti cũ
ſeueritate iudicat:ideo in veteri teſtamento tamgraues
pene erant conſtitute.i Ad illud vᷣo quod obijcit᷑. ꝓpter
quid homini ꝓhibet᷑ maledicere:cum ipᷣe dominus male
dicat.qui exemplũ agendi hominibo dat. Dicendum q
eſt dupliciter maledicere:vnum qð eſt ex malicia vindi⸗
cte.⁊ aliud qð eſt ex amoꝛe iuſticie cũ ad eum ptinet ius
auẽtis diuineet hoc modo accipit exemplum a deo qui
non maledicit niſi virtute iuſticie.

io. cxlviij. ge blaſ/

bemia in deum.

NOſt peccata oris

que vergũt in iniuriã ꝓximi:ſegtur pecc — —
catũ oꝛis qð vergit in iniuriã cæi pᷣnci⸗ v ſu i ſmos tn gr er) Aa
paliter qð dicit᷑ blaſphemia. Circa qð ſn KZ B
querenduʒz ẽ. Pꝛimo ꝗd ſit blaſppema/
re. Sc do que ſint differẽtie eius. Lercio vtruʒ ſit ſemꝑ
moꝛtale pctm. Quarto vtrum ſit hominis tm̃ in pũti an
etiã in futuro.Quinto de ↄꝑatõne huiꝰ peccati ad q̃daʒ
alia genera pctoꝝ vel ſpecierũ inter ſe. Sexto vtrum ſit
peccatum irremiſſibile. Septimo vtrum ſit tm̃ in dictis

pel etiam in factis.

embrum prumunz

Arca pꝛimũ ſic dicit haymo.laſppema
re eſt umelis 3 vel aliq ↄuicium inferee veʒ t rn Ffnchioſti
inſiniuriã creatoꝛis. Sʒ videt᷑ ꝙ diffinitõ echntlar ſtd no
nõ ↄueniat om̃i blaſphemie.ꝑ hoc qð dicit᷑
iiij.ad ephᷣ.ſupꝑ illud. Hlaſphemia tollat᷑ a vobis.glo. q̃ .
fit in deum vel in ſctos: ̊ nõ oĩs blaſphemiaẽ in deum.
Item ſuꝑ illud.j.Jude.maieſtatẽ aũt et blaſppemant
glo.oĩs blaſphemia ẽ canẽda ſ̊ maxime in creatoꝛc̃.q̊ ñ
oĩs blaſphemia eſt in deum. ¶ Ad qð dicendũ. ꝙ blaſ⸗
phemia ꝓprie dicta ẽ in deũ.ꝙ aũt dr eſſe in ſctos vel in
creatura:hoc ẽ gꝗa in illis blaſphemat᷑ deus qui ẽ ↄditoꝛ
creature ⁊ rectoꝛ et datoꝛ ontund⸗ Set indirecte

oĩs blaſphemia ẽ in deuʒ. ¶ Ponit iterũ diſfinitio blaſ⸗ m glo Al ephe aiſ
phemie talis. Plaſphemia? ꝑ quã de deo ipᷣo falla dicũ⸗
tur.¶Sʒ videt᷑ ꝙ hec diffinitõ nõ ↄueniat.eſt em̃ q̊ddaʒ
blaſphemare.cũ attribuit᷑ creature qð eſt ꝓpꝛiũ dei. vt ſi
dicat᷑ ꝙ angelꝰ vel bertat er e nõ falſuz dr de ſg
de creatura:& pᷣdicta diffinitõ eſt nõ ↄueniens.ql Noq 15, —
dicẽdũ.q pᷣdicta diffinitio intelligit de blaſphemia ſim· as ſyes
plicit.vbi remonet᷑ a deo qð ei vere ↄuenit:vł ei attribu
itur qdð nõ ↄuenit.nõ gꝗa nõ ſit blaſphemia attribuere al
teri qð ei ſoli cõuenit.

embrum ſecundum

Ecudo querit᷑ q ſint dr̃ie eiꝰ.et ponuntur
tres.quaꝝ vna ẽ cũ attribuit᷑ deo qð ei nõ
ↄuenit.Scðdðo ẽ cũ ab eo remouet᷑ qð ei cõ⸗

uenit. Tercia cuʒ attribuit᷑ create qdð dro
appꝛopꝛiat᷑.¶ Itẽ in pᷣmo li.de tri.ponũt᷑ alie tres drie.q̃

rũ vna ẽ eoꝝ q ſapiũt de deo Fm coꝛpꝰ.vt ꝗ opinãt᷑ deũ ee
candidũ vel rubeũ ⁊ talia ei attribuũtur.Et alia ẽ eorũ
ꝗ ſapiunt de deo ſᷣm ſpm̃ creatũ ⁊ talia ei attribuunt.vt
ꝙ deus ẽ obliuiſcẽs aut recoꝛdãs ſiue penitẽs.⁊ hꝰmõi.
Teꝛcia ẽ eoꝝ ꝗ attribuũt deo aliꝗd excellẽs coꝛpꝰa ſpim̃
qð nulli rei ↄueit.vt ꝗq dicũt deũ talis eẽ potẽtie vt ſeipᷣm
gennerit. nulla eĩ ẽ res q̃ ſeip̃aʒ gignat vt ſit.et hec blal⸗
phemia maioꝛ ẽ pdictis.vñ dic h̊ moꝛbo oĩm triũ geneꝝ
ẽ peſſimꝰ. õt qri q̃liter he tres dr̃ie ſe hẽant ad ali
as tres.. Mꝛetẽa.vtrũ poſſint eſſe płes qᷓ tres.vt due·l.
ſint reſpectu creat᷑e ſic due ſũt reſpectu creatoꝛis. Vꝛe

terea eum ſint tres differentie poteſt queri. vtrum blaſ⸗
phemia eque dicat᷑ de eis.an magis de vna ꝙᷓ; de altera.
Vligdet᷑ em̃ ꝙ marima blaſphemia ſit cum attribuit᷑ deo
qð ei nõ ↄuenit.vñ hoꝛrendũ eſt de deo aliquid falſi dicẽ
et ſi ad laudẽ eius videat᷑ ꝑtinere.nõ em minoꝛi ſ̊ maio⸗
ri ſcelere foꝛtaſſis in deo laudat᷑ falſitas ꝙᷓ; vituꝑat᷑ veri⸗
tas:g̊ maioꝛ blaſphemia videt᷑ eſſe cuʒ attribuit᷑ o qð
ei nõ ↄuenit:qᷓ; cũ remouet᷑ ab eo qð ei ouenit.( Cont᷑.
plus ẽ mali deũ aſſereꝛe dũ nõ eſſe.qᷓ; ſupponendo ipſuʒ
eſſe aligd et ei attribuere qð nõ ↄuenit.Sʒ cũ quicꝗd in
deo ðẽ idem ſit qð deus:remouere aliꝗd ab eo qð ei cõue
nit eſt remouere ab eo eſſe:& maioꝛ blaſphemia eſt cũ re
mouet᷑ ab eo qð ei ↄuenit:qꝙ cũ attribuit᷑ ei qʒð ei nõ con
uenit.&̊ maioꝛ blaſphemia ẽ cũ vituꝑatur veritas q; cuʒ
lauda? fiſina. e qð dicendũ. ꝙ tres dr̃ie q̃ dãtur
intelligi in pᷣma diuiſione: ↄtinẽtur ſub vna dr̃ia alteriꝰ
diuiſionis.ſub illa.ſ.qͥ attribuitur aliquid dro qð ei nõ
ↄuenit.vñ nõ eſt pᷣma diuiſio blaſphemie ſed ſcõa. Ad

ſcðm vᷣo dicendũ.qꝙ nõ ſunt due dr̃e blaſphemie reſpctqu

creat᷑e:ſic ſunt due rſpeetu creatoꝛis.oĩs eĩ dꝛia blaſphe
mie aliqͥ modo ad creatoꝛẽ ſicut ad deũ reſertur. cuʒ em
attribuit᷑ creature aliquid qð ſoli deo ouenit:iniuria eſt
creatoꝛis.ſi ðᷣo remouet᷑ a creatura qð deo ↄuenit vel nõ
ↄuenit:nulla ex hoc fit deo iniuria.⁊ ita reſpectu creatu
re eſt tm̃ vna dria blaſphemie:in attribuendo.ſ.nõ ĩ re/
mouendo:reſpectu vᷣo creatoꝛis vtroq; mõ.⸗ Ad terciũ
vᷣo dicendum.ꝙ differũt he tres dr̃ie ſᷣm gꝛadꝰ.vt pꝛima
ſit cũ laudat᷑ falſitas.ſcða cũ vituꝑat᷑ veritas.tercia cuʒ
falſo attribuit᷑ creature qð eſt ſolius creatoꝛis.⸗¶ Ad ob
iectũ aũt in cõtrariũ dicendũ. ꝙ licet ꝗgcquid in deo ẽ ſit
ipſe deus:tñ otingit aliquid negare de deo qð ei ↄuenit.
nec tñ negat᷑ ipᷣm eſſe.uñ nõ ex hoc ſeꝗtur ꝙ maiꝰmalum
ſit vituperare in deo veritatem:qᷓ; laudare falſitatem.

embrum tercmz

tale pctm. qð videt᷑ ꝑ hoc qð dr ſuꝑ illud.
yla.xvij. ad ꝓłm terꝛibilẽ ⁊c.glo.oẽ pec⸗
catũ ↄꝑatuʒ blaſphemie leuiꝰẽ: nõ eſt ve
niale pctm..et eſt petm veniale vel moꝛtale:g eſt moꝛtale

⸗„

¶r· Item ſiẽ hr.xxiuiij.leui.pcto blaſphemie debebat᷑ lapi⸗

datio.ſ̊ om̃e petm cui in veteri lege moꝛs debebat᷑ ꝓ pe⸗
na moꝛtale pcẽm reputat᷑ in genere:ꝗ̊ blaſphemia eſt vłr
moꝛtale pctẽᷣm.( Cont᷑.iij.ad coł.ſuꝑ illud.Nũc aũt de
ponite ⁊c̃.glo.pꝰmaioꝛa ꝓhibet mĩoꝛa:inter qᷓ ↄputatur
blaſphemia.⁊ enumerãtuꝛ ibi pcta venialia.& aliqua eſt
blaſphemia q̃ eſt veniale ꝑctm.4 Preterea.ea pcta q̃ re
mittunt᷑:inter venialia ↄputant᷑.et ſi non ex genere tñ ex
euentu:ſᷣ blaſphemia ẽ de pct᷑is q̃ remittunt᷑ hominibus
ſicut hꝛ.xij.math.om̃e pctm et blaſphemia remittet᷑ hoĩ⸗
bus.et.iij.m arci.dimittẽtur filis hoĩm pct᷑a ⁊ blaſphe⸗
mie quibo blaſphemauerunt.̊ blaſphemia ↄputat᷑ inter
pct᷑a venialia genere vel enent:
blaſphemia eſt moꝛtale pctm:cũ ꝗs cũ veliberatõne ĩ in⸗
iuriaʒ dei peccat.Si vᷣo fiat ex ſurꝛeptõne põt eſſe veni⸗
ale ſᷣm ↄditõeʒ ꝑſone.licet qtum ẽ de genere actꝰdicatur
moꝛtale pctm.¶ Ad obiectũ aũt pᷣmo dicendũ eſt.ꝙ licʒ
blaſphemia ↄputet᷑ inter minoꝛa pct᷑a.nõ tñ ex hoc ſeꝗ⸗
tur ꝙ blaſphemia ſᷣm om̃eʒ modũ ſit moꝛtale. In pctis
em̃ moꝛtalibo quedã ſunt maioꝛa:q̃dam ſunt minoꝛa.pt᷑
aũt eſſe veniale cum adeſt ignoꝛãtia q̃ nõ credit hõ blaſ⸗
phemare deuz. 2 ſi dicat huiuſcemodi verba ⁊ cũ h̊ fue/
rit affectõnis impetu vt ex ꝑte rõnis et voluntatis petm
alleuiat᷑.¶. Ad ſcᷣm vᷣo dicẽdũ.qꝙ lʒ blaſphemia aliq ſit
remiſſibilis:nõ tñ eſt ꝓgter hoc veniale pctẽm ĩ genẽ ſuo:
ſß ex hoc ſegtur ꝙ hʒ infirmitatẽ vel ignoꝛantia adiũctã
in ꝑſona ępter quã moueat᷑ deus ad remittendũ vel mo
ueri poſſit.¶ Ad ea dᷣo q obiecta ſunt ex alia ꝑte.dicen⸗
dum eſt ꝙ cum dr om̃e pctm ↄꝑatuʒ blaſphemie leuius
eſt. hoc nõ intelligit᷑ de blaſphemia ꝓut ↄtinet in ſe om̃eʒ
modum blaſphemie:ſed prout determinat blaſpbemiaʒ

Ercio querit᷑ vtrũ blaſphemia ſit ſꝑ moꝛ⸗

d qð dicendum.

in ſummo.rel fit comparatio alioꝛum peccatoꝛum qui⸗
bus peccat᷑ in ꝓximũ.quo ad hoc ꝙ peccatur in ꝓximuʒ
reſpectu blaſphemie inꝙᷓ̃tum peccatur in deum. bm illð
quod dicitur.j reg. ij. Si peccauerit vir in virum placa
ri poterit deus.ſi aũt in deum peccauerit vir: quis oꝛa⸗
bit ꝓ eo:? Si vo accipiatur blaſphemia in termino.hoc
eſt pꝛo ſpiritu blaſphemie.ꝓut dicitur.xij.math. ſpiritꝰ
blaſphemie non remittetur ſᷣm hoc fit comꝑatio ad pec⸗
cata que fiũt ex infirmitate et ex ignoꝛantia:que ꝙtuʒ ẽ
de hoc leuioꝛa reputantur.

(Mlembꝛum quartum

Aarto querit᷑ vtrum hois ſit tm̃ in pᷣſenti
blaſphemare aut in futuro. O tm̃ in pñti
videt᷑.blaſphemare em̃ eſt pcẽm peccaꝛe in
deũ:ᷣ in pꝛeſenti eſt tᷣus demerendi.&ᷓ in

—
— pin eſ tpᷣs peccãdi.ᷓ in pñti tm̃ eſt ts blaſphemancdi.

Contra.xvj.apo.ſuꝑ illud blaſphemauerũt in mẽoꝛia
apud ⁊uʒ. glo.in inferno poſiti ꝙuis ſciant ſe ꝙ merito
puniri:dolebũt tñ ꝙ deus tantã potentiaʒ habeat q; pla
gas eis inferat.et h̊ eſt blaſphemia: nõ tm̃ eſt blaſphe⸗
mia in pñti ſ̊ etiã in futuro.ql Foꝛte dicet᷑ ꝙ blaſphema
re in futuro nõ dicet᷑ ꝑ modũ actꝰ culpabilis lʒ ſit ꝑ mo⸗
dum habitꝰ:ſed erit ꝑ modũ actus penalis.Cont᷑.velle
potentiã diuinã minui ſi eſſet in aliqͥ pnti.deſignaꝛet coꝛ
dis blaſphemnã.etſi ꝓrumꝑet in aciũ ſermonis eẽt blaſ
phemia oꝛis.ſi ̊ ↄſilis actꝰ in ſpẽ ſit in ipis damnatis:
vt eſt hic actus culpabilis:ita ⁊ ibi erit actꝰculpabilis.
qð dicenduzʒ. ꝙ licet ↄſilſis actꝰinoꝛdinatꝰexeat a
damnatis q̃lis exit a pctoꝛibo in pñti:tñ diuerſuʒ ẽ pᷣnci⸗
piuʒ ereũdi.hic em̃ trabit aliq̃ delectatio libidinoſa que
exit a li.ar.ibi pᷣo ſuſtinentia pene excellentis induratõe
vel acerbitate inducit ad hoc.vñ hic in actũ culpabilem
ibi totaliter cedit in actũ penalẽ.ſimilitudo em̃ actus in
ſpẽ naturali eſt vtrobiq;:ſed ſilitudo in ſpẽ moꝛali non ẽ
vtrobiq;. doloꝛ em̃ aliqũ nominat actuʒ culpa bilem. ali⸗
qñ nominat actum penalem. et tunc eſt diſſimilitudo in
ſpecie moꝛali.

Mlembrum quintum

Vinto querit᷑ de ↄꝑatione hui peccati ad
alia quedã genera peccatoꝛum vel ſpecies
inter ſe. Et pꝛimo oſtenditur ꝙ maius eſt
⸗ peccatũ alijs peccatis yſa.xviij. ad ꝓplum
cerꝛbilem. glo.nihil hoꝛribilius blaſphemia que ponit
os ſuum in celum. ꝗ eſt maius peccatum alijs. 4¶ Item
Rich.de ſancto vinc. Sceleratiſſimum genus pcti quã⸗
do quis in dei vituperijs delectatur.quid aliud eſt ſpũs

plaſphemie niſi affectatio ⁊ æſiderium vituꝑatonis. cũ
boc genus peccati ſit blaſppemia erit maius alijs pec⸗

catis.¶¶ Contra.ſuper illud pᷣs. Molite exaltare coꝛnu
glo.maximũ eſt viciũ excuſatõnis.nam quaſi coꝛnu eri⸗
git:qui peccata ſua per alios nititur excuſare.vt peꝛ dy
abolum vel per alios ſuaſoꝛes vel per neceſſitatem intel
lectorum.ergo peccatũ excuſatõnis eſt maximũ. non er⸗/
go blaſphemia.¶ Item ſuꝑ illud. non miſerearis omni⸗
bus qui oꝑantur iniquitatem.glo.eſt defenſio peccato⸗
rum quãdo defendit hõ quod deus odit. de quo dicitur.

eſt peccatum ad moꝛtem: non pꝛo eo dico vt oꝛet ꝗs: ſed

ꝓcto ad moꝛtem nullũ eſt maius.ꝗ̊ nec blaſpheĩa.⸗ Ad
qð dicendum.ꝙ blaſphemia/put accipit᷑ ꝓ ſpũ blaſphe⸗
mie:eſt max imũ pct̃ᷣm ex duplici rõne.ꝗa iniuria fit deo
ga ex malignitate peccat᷑.maiꝰ ẽ ̊ rſpectu illoꝝ pctoꝝ q̃
nõ fiũt in qũ:et reſpectu eoꝝ q fiunt ſed nõ ex maligni⸗
tate.et ſic accipiunt᷑ pꝛedicte auẽtes:cũ auteʒ dic ꝙ pec⸗
catũ excuſatiõis eſt maximum: intelligendum ẽ ꝙ maxi⸗
mum dicitur quia aufert remedium peccati er ꝑte eius
qui pemitere debet.remediũ aũt pect᷑i eſt accuſatio ipſius
pctoꝛis et oĩmoda ↄfeſſio pcti.in hoc gᷓ dicit᷑ pcẽm excuſa
tionis marimum. Ex altera ꝑte blaſphemia dicit᷑ mari
mum.ga ꝓuocat oculos diuĩe maieſtatis ad nõ milerẽ⸗

.

—-—- —— —!1

—.—

— — —

.

Mneſtio

.Cxlix.

nn dum ſiue a dño remittenduʒ.(¶ Beinde queritur vtrum crtur habere cauſam remiſſionis.ᷓ hoc peccatum eſt ir
ls blaſphemia ſit maiꝰpcẽm homicidio vel par.ꝙ autẽ ſit: remiſſibile.Dicit᷑ etiã.xij.math.ſpus blaſphemie necxe
gen videt᷑ ꝑ hoc qð dicit aug.o minꝰpeccant qui blaſphe⸗ mittet hic nec in ſanuro⸗iten heſiciꝰloquẽs ⁊ G̊ pcto
on mant rp̃m regnantẽ in celis:ꝙᷓ qui crucifixerũt ambulã iuſte ſine miſcdᷣia punit᷑ ſiue a pribo tanꝙ; ciuis eruditꝰ
loe tem in terꝛis.hᷣ̊ qui crucifixerũt ꝑpetrauerunt gꝛaue ho ſiue nouit᷑ didiceꝛit tanꝙ; ꝑegrinus. petm hꝰẽ irremiſſi
n micidiũ.& blaſppemia in xpᷣm regnantẽ in celo ẽ par pec bile. KTonra hiero. Rahobemtalieet tanqᷓ; culpa non
peen catũ vel maiꝰbhomicidio. Ad idem.pctm blaſphemie ? careat erꝛoꝛis:tñ veniã bʒ ꝓpter coꝛpis vnitatem.4.! ꝛe
i ↄotra pᷣceptũ tabule pᷣme.pctm vᷣo bomicidij otra pᷣceptũ teꝛea.xij. math. blaſphemie et pcm remittunt᷑ bominibo
ſcðe tabule:ſ̊ maiꝰeſt pceptũ pꝛime tabule ꝙᷓ ſcde: ma⸗ blaſphemia ẽ remiſſibilis. 1 qð dicendũ. ꝙ blalſ⸗
ius eſt ꝑcim blaſphemie ꝙᷓ homicidij.¶ Contra. homi⸗ phemia aliqñ fit ex coactõne ſicut dicit richardꝰ. aliqñ
cidiũ om̃i genere ẽ moꝛtale pcẽm cũ eſt pctm.pꝛimũ locũ ex deceptõne.cum aũt fit ex coactõne tũc peccat᷑ in prem
nti etiã tenet in penis:blaſphemia nõ omi genere eſt moꝛta cum aũñt ex deceptõne tunc peccat᷑ in filiũ. vtroq; aut mõ
ſti le:nec ſemꝑ debet᷑ ei pꝛimꝰlocꝰin penis: ̊ homicidiũ eſt habet in ſe cãm excuſatõnis et dr remiſſibile gqa bʒ ſecuʒ
in maius pet̃m blaſphemie. E qð dicendũ.ꝙ maiꝰpõt annerã cauſam motiuã miſcdie diuine ad remiſſionem.
dici pctm pcto ſᷣm plures rones.tũ ſᷣm rõnem maioꝛis Cũ aũt peccat᷑ ex malignitate vel er certa ſcientia pecca
. libidinis:tũ ſᷣm rõnem maioꝛis iniurie:tũ ſᷣm ratõnem to blaſphemie qð dicit᷑ ſpũs blaſphemie dicit᷑ peccatum
4 maioꝛis damni:tum ſm rõneʒ maioꝛis reatus.i·obliga irꝛemiſſibile,nõ quia poſſit remitti: vel ga non aliq re⸗
1 tionis ad maioꝛẽ penam.ſm pꝛimũ modũ põt peccatum mittitur:ſed quia non gerit ſecũ cauſam mouentẽ ad re⸗
4 Nalp deini eſeror peto õ 8 ull lebiain miſſionẽ.et h̊ͥ mõ intelligunt᷑ rationes ſupꝛadicte.
et excedentia pnt eſſe et exceſſa.qᷓtum ad ſcᷣam ratõen (W ſt
3 mardeſt petimn blaſphemie qᷓ boimicidh:ga fit maioꝛ inin „us ne 10 Cx. I. de Jone
ria rõne aoelz a natrae regn anels ecle⸗ e late in riſu. ludo. ĩoculatione. H
in aioꝛ ipliꝰ regnatis in terꝛs. ꝛeterea. plus eſt a —6 = G
vitam gre q; r nature. qtum aũt ad terciã rõneʒ ma- Acto E pec cato .
ius damnũ oſequit᷑ eſſentialr ipᷣm pctm bomicidij qᷓ ipᷣm coꝛdis ⁊ oꝛis ↄſequenter dicendũ eſt de
petm blaſphemie.maioꝛ etiã pena tꝑalis debet᷑ in crimi peto oꝑisiſ qa pcrm oꝑis magnaʒ lati⸗
nis maioꝛis deteſtatõne.(¶ Ad buc etiã querit᷑ vtrũ blaſ tudineʒ habet.in tractatu diuiſionũ ſe⸗
pbemare ſit maiꝰpcẽm ꝙ; ꝑinrare:et videt᷑ ꝙ ꝑiurare ſit quentiũ aget᷑ de illis ſin pnti aũt ſuffici

maiꝰpetjm. ꝗa ꝗ piurat: nomẽ di ſumit iuanũ et deũ aſſu⸗
init teſtẽ falſitatis:ſᷣ teſtis falſitatis non põt eſſe niſi fal⸗
ſus.et ita imponit deo falſitatẽ.ſᷣ nõ oĩis blaſphemos di

is oꝑis q̃ ꝑtinent ad geſtũ vel ad nutũ coꝛporis.
7 que ꝑtinent ad oꝛnatũ.pcrm aũt qð eſt in geſtn vel nu⸗
tu coꝛꝑis quoddã attendit᷑ in ſe.quodã reſpectu ꝓrimi

49 cit crũ eſſe mendacẽ: pͥ aliqd aliud attribuit ei qð ei non Peccatũ in ſe dicit᷑ perm ioculatonis vt riſus attendat᷑ ſet v.ſais
1 ↄuenit.̊ minoꝛ põt eſſe blaſphemia pꝑiurio.que em ma⸗ tum ad motũ oꝛis.ioculatio aũt q;tum ad motũ coꝛpo
. ioꝛ iniuria q́; eù dicere mendacẽ cũ ſit ſumma veritas. ris/ſiue geſticulatõ:ſubſannatõ aũt et deriſio qtuʒ ad ꝓ⸗
. Contra ſuꝑ illud.iiij.ad ephͥ.blaſphemia tollat᷑ a vob zinddeind dicendũ eſt de riſu et ioculatõne.que⸗:
glo. maius ẽ blaſphemare ꝗ;ᷓ ꝑiurare.quia piurãdo fal⸗ rendũ eſt vtrum ridere et ludere ſiue ioculaꝛi ſit petm.

regenmrergren
1.

ſe rei adbihet᷑ teſtis deus.blaſphemando væ ſeipſo falſa
dicunt᷑.¶ Ao qð dicendũ.ꝙ blaſphemia eſt maiꝰ perm
in genere piurio.licet vtrũq; reſerat᷑ ad pᷣceptum pꝛime
tabule. m quendã moduʒ. plus em eſt falſum dicere de
do ꝙᷓ dicere falſum dæ creatura cũ aſſertione.et licet in
ꝑiurio inuocet᷑ deus teſtis: hoc non eſt quia deꝰ ſit teſtis
falſitatis: ſ vt firmet᷑ credulitas in eo cui iurat᷑. nibilo⸗
minus tñ aliqua blaſphemia põt eſſe minoꝛ aliqͥ ꝑiurio.

Membrum. vj.
Z Erxrto querit᷑.vtrũ blaſphemia ſit tm̃ in di
ctis:an etiaʒ in factis. aũt ſit in dictis
pʒ ꝑ boc qð dr.iij.ad eph̊. Mlaſphemia ẽ
ꝑ quã de deo ipo falſa dicunt᷑. Sitłr. xxiiij.
Leui. Qui blaſphemauerit nomen dni ⁊c.glo.NMaledi
cit deũ qui neſciẽteꝛ blaſphemat et petm recipit.i.penaʒ
ꝓcti.¶ Cont᷑ ſuꝑ illud.ij.pe.ij.ꝑ quos via veritatis blai⸗
phemat᷑ ⁊c.via veritatis blaſppemat᷑ ꝑ hereticos.nõ ſo
lum in eis qͥs ſue hereſi ſeductos aſſociant: in eis q; qᷣs
ꝓumpuriſſima facta ſua? ſacrificia vel etiã miſteria exe
crãda q faciũt ĩ odiũ xp̃iani noĩs ↄcitãt exiſtimatibo in⸗
ꝑitis om̃s xpᷣianos hmõi flagicijs mãcipatos.ex q̊ͥ hr ꝗ

lum nihil hʒ in ſe excuſatõnis.ſᷣ gꝗa h̊ nõ vi

⁊ quia ex minoꝛi libidine procedat: et quia minoꝛis ſit

x ſanc. victo.loquens de hoc pcto. qB ma

Scðdo ꝗᷓ ſi aliqñ eſt moꝛtale.Tercio ſi inſpectoꝛes ludo
rum aut ioculationũ peccent aliqñ venialiter aliqũ mor
taliter. Quarto vtrum miniſtrantes neceſſaria talibus

Membrum primum
D pꝛimũ ſi iſta non ſint pecca⸗
ta.ridere enim a natura ineſt homini.⁊ ſi⸗
cut flere ẽ reſpectu triſtabilis: ita ridere ẽ
relſpectu delectabilis. ſic &̊ flere põt eẽ ſine
cto ita 2 ridere ſine pcto.⸗ Item inter om̃s vᷣtutes mo⸗
rales ſiue ↄſuetudinales ↄputat᷑ eutrapelia. entrapelia
aũt ẽ medietas in ludis:q̊ ↄtingit iſta fieri ſine peccato.
Item dicit.iij. eccs. Eſt tpᷣs flendi et tps ridendi.tpᷣs
plangẽdi et tpᷣs ſaltãdi.tpᷣs at᷑ ſumit᷑ ꝓꝑ oꝑtunitate.opoꝛ⸗
tunitas aũt non eſt in pcto & riſus ⁊ ſaltatõ pnt eſſe ſine
peto.¶ Item greg.dauid plus ſtupeo ſaltantẽ ꝗ; pugna⸗
tem. pugnado hoſtẽ ſubdidit:ſaltando coꝛam dño bõ ſe⸗
ipᷣm huiliado meruit:h̊ pugndo cũ hoſte meruit:g̊ mul⸗

tofoꝛtiꝰſaltando meruit.¶ Itez ſeuerũ eſſe tp̃s ⁊ locꝰ ex⸗

2

igit ſic letari ſapiẽter.vt nullꝰhẽat te tanq; aſperũ nec cõ
temnat te vt vileʒ.ex quiba omibo colligit᷑ ꝙ ludus? io⸗
culatio pñt eẽ ſine pcto. EKone Exo.xxxij.ſurꝛexeꝛunt
ludè.glo.eſus ⁊ potꝰad ludũ impulit.ludꝰad idolatriã:

.
blaſphemia nõ tm ẽ in dictis etiaz in factis. ¶ Ad qd veiat qꝛ ſi vanmitatis culpa nõ caute ↄpeſcit. ab inigtate mens
dicendũ.q blaſphemia. ꝓprie dr eſſe in vᷣbis.eyxtendit᷑ tñ incauta deuoꝛat᷑: in ludo eſt pctm. ¶ Ytem criſo.ſQon
aliqn ad illa q eſt in oꝑibo.ſiẽ ↄfeſſio ⁊ negatio licʒ ꝓpꝛie dat de? ludẽ ſ̊ dyabolꝰ.audi ꝗd ludentes paſſi ſunt.ſedit
dicat in vᷣbis:tñ nibilominꝰ aliqñ accipiunt᷑ in factis.ſi⸗ ꝓls comedẽ et bibere ⁊ ſurꝛexer᷑̃t lude. q̊ ludè nõ eſt ſine
cut dr:j.ad thitũ.ↄfitent᷑ qdã vᷣbis factis aũt negant. pct᷑ᷣo.¶ IOtem.xv.hiere.i⸗.õ ſedi in ↄcilio ludentiũ.⁊ ſiłr
(Mlemor m e uj. Ebo. malũ eſt lude cũ in oꝑoſito ꝑſone ille reddã
.1 orn P. tur ↄmẽdabiles.¶ IOtẽ criſo.i.i õ ẽ nr̃jm ridẽ ↄtinue ⁊ fra⸗
Eptimo querit᷑ vtrũ blaſphemia ſit peẽ̃m giꝛ z laſciuiꝛe.et loqꝗtur ĩ ꝑſona xpᷣianoꝝ. xpiani peccãt
irꝛemiſſibile.qð videt᷑ ꝑ hoc qð dic hugo. pas; ludẽdo.⸗ Silr dr de riſu ꝑ h̊ qð dr.vj.luc. ve vob q nũc

ridetis.ct.vij.eccs.Coꝛ ſtultoꝝ vbi leticia.et dĩc gio. vj.
luc.cet ſlulticiã ridẽtibo pꝛudẽtiã flentim aſcribendã.

Ad qð dicendũ. ꝙ multiplex eſt riſus. Eſi em quidã
qui ꝓuenit ex ſerenitate ↄſcie et pᷣguſtatõne gaudij ſuꝑni
2 iſte riſus nõ tm̃ eſt ſine pcto: ſ̊ ꝑtinet ad fructũ ſpũs ꝗ
eſt gaudiũ.Eſt iterũ riſus qui cedit in pᷣmiũ. de quo dr
vlt. ꝓuer. Ridebit in die nouiſſimo.vñ glo.gaudebit in
retributõne regni celeſtis ꝗ dolebat in certamie vite pꝛe⸗
ſentis.Eſt iteꝝ riſus qui ꝓcedit in demerituʒ. qui fit ex
imoderata leticia.de quo dr̃.vij.eccs.melioꝛ eſt ira riſu.
AAlo. interli.qꝗ diſſoluit etiã ſapientẽ.et in eodẽ ſicut ſoni⸗
e ius ſpinaꝝ ardentiũ ſub olla fit riſus ſtulti.et ᷣm bunc
von/ modũ riade ſine pcto. Eſt iteꝝ riſus ex ip̃a natura mã⸗
ſuetudine.et ſic atteſtat᷑ bonitati nature: et bonũ nature
ceterminat. Eodem mõ põt diſtingui de ſaltatione et lu⸗
do. Eſt em̃ ſaltatio vel ludus q ꝓꝑueniunt ex mentis laſci
uia.et ſᷣm hoc ſunt pctᷣa vel cũ pcto. Et eſt iterũ ſaltatio
vel ludus ex ſpũali mẽtis iocunditate.et hoc mõ ſaltanit
dð coꝛã archa ⁊ riſit in ſignũ huilitatis ⁊ ſpualis iocun
ditatis.et ſᷣm hoc ſaltatio ceſſit in meritũ. Aliqñ vo fit
ad nature recreatõeʒ et 'ᷣm h̊ bonuʒ nature determinat.
Aliqñ fit cauſa exercitij et ſic bonũ artis determinat. et
ſᷣm hũc modũ põt eẽ idifferens ad meritũ vel demeritũ.
Per iam dicta pñt ſolui q̃ obiecta ſunt qð eĩ pꝛio dẽm

eſt ad actũ naturalẽ refert᷑.ſecũdũ ad actũ virtutis ↄſue Pte

tudinalis. terciũ vo indifferẽter accipit. quartum vᷣo ad
actũ vᷣtutis gratuite.ꝗntũ vᷣo ad actum vᷣtutis moꝛalis.
Econtra dᷣo qð dr in Exoð.ad ludũ culpabilem ꝑtinet.
Similiter et ea que conſequuntur de ludo.riſu. et iocu⸗

lation
(Suebruz ſecunduz

Ecũdo querit᷑ ſi aliqñ ſint pcr̃a moꝛtalia.
vicʒ riſus luduo ⁊ ioculatio.ð vidr̃.ꝑ HG̊ᷣ
qð dr luc.vj.ve vobᷣ qui nũc ridetis.ve em
ↄminatõnẽ pene eteꝛne ſignat.q̃ ꝓ peccato
moꝛtali dæbet᷑.¶ Item beda. Riſui vacantes male obſe⸗
quentiũ clientela maioꝛẽ ſouent᷑ ad penã.4! Item.iiij. ia⸗

uitate ſcli t iteꝝ.xiiij. ꝓuer. Riſus doloꝛe miſcebit 2 ex
trema gaudij luctus occupat.et dic interli.luctꝰ ꝑpetuꝰ:
6/6 talis nõ dr niſi p moꝛtali pcto. eti/ et.xxvij.ecci. Ri⸗
ſus illoꝝ in delictis pct᷑i:ſᷣ delictuʒ ſonat in moꝛtale pec-⸗
catũ: riſus eſt moꝛtale pctm. aut ſit veniale patʒ
ex quibuſdã auẽtibo ſupᷣdictis.fiũt em̃ ex quadã cã leui⸗
tatis ſicut dr.njj.thob.¶ Pꝛeterea nõ eſt expᷣſſa ꝓhibitio
diuina in ↄtemptũ cuiꝰvideant᷑ ꝑpetrari.¶ Ad qð dicen
dum . ꝙ aliqñ in his eſt veniale pctm.aliqñ moꝛtale.põt

em̃ immoderata leticia ex q̃ oꝛiginẽ ducũt nõ pᷣferꝛi incoõ

mutabili bono ſ̊ põt fieri ↄuerſio ad mmutabile bonuʒ
citra deũ et ſic erat veniale.ſi vᷣo fiat in ↄtemptuʒ dei vel
pᷣferat᷑ incõmutabili bono:ſᷣm hoc erit moꝛtale peccatũ
Ylle g ludꝰ qͥ ludebat ꝓpls iſrabeliticꝰvitulũ aureũ faci⸗
endo:vel erat moꝛtale peccatũ:vel diſpoſitio ad moꝛtale
petm.videt᷑ aũt ex glo.ꝙ eſſet diſpoſitio ad moꝛtale pee
catuʒ. Introducit᷑ em̃ illa auẽtas ecci.ꝗ ſpernit modica
paulatim decidet. ¶ Illud etiã qdð dr.iuj.iacobi. Riſus
vr ↄuertet᷑ in luctũ.de veniali pcto videtur intelligi.poſ⸗
ſet tñ ad vtrũq; referꝛi.arguit᷑ em̃ ibi de pm̃e luctu qui ẽ
venialibo et moꝛtalibo pctis.¶ Ad illnd aũt qð dicit
vi:luc.ve vobis ꝗ nũc ridetis.de moꝛtali pcto intelligit᷑
Silr illud Crif.NQõ eſt rpᷣiani ridere ↄtinue 2 frangi et
laſcimire.ſed eoꝝ qui in cena ſunt foꝛnicantiũ mulieruʒ
Ve dyaboli vectigal ſoluunt.
Mlemben tercuz
Ercio querit ſi inſpectores ludoꝝ aut io⸗
1 culationũ peccent aliqñ venialiter: aliq̃n⸗

rumas

do moꝛtaluer. ꝙ autem peccent mortalit
videtur ꝑ hoc quod dic Criſ.adulteros =⁊
iverecũdos conſtituũt ralium inſpectoꝛes. nihil eniʒ ſtu⸗
proſius neq; oculo turpius talia videre concedente.cum
ergo cauſa ſit moꝛtalis peccati:erit moꝛtale peccatum.

cobi. Riſus vr in luctum ↄuertet᷑.glo.interli.ꝗ fuit de le

—

dicitur enim. v. math. Qui viderit mulierem ad concn:
piſcendũ eam iam mechatꝰẽ in coꝛde ſuot dicit Criſo.
Aſeliꝰẽ luto ⁊ gurgite oẽm viſuʒ reuergẽ:qᷓ talẽ inſpice⸗
re iniꝗtatẽ.neq; em ita oculis iactura ẽ gurges vt incon
tinens viſus 2 denudate mulieris inſpectõ. Itẽ criſo.
Saltatricẽct ſi nullum aliũ.barboꝛos ſaltem ʒelamini
etem ab om̃i tali ſunt puri inſpectatione.q̃ erit nob ex.
cuſatõ ꝗ deberemꝰeſſe ciues regni celoꝛuz: bar baꝛis in H

tcterioꝛes ſumꝰ.ex qͥ accipit᷑ ꝙ hmõi volũtaria inſpecta

tio moꝛtale petᷣm ẽ.¶¶ Item criſ.pctm h̊ intantũ imponit
ſoꝛdeʒ.vt neq; decẽ milibo fon i⸗ expurgare poſſis: ſ̊ ſo
lum lacrimis ⁊ ↄlłeſſionibo.cũ ̊ hoc ↄpetat mortali pcto
erit moꝛtale pctm. ¶ Itez leges ꝗ a grecio ſcripte ſũt. ta/
les ꝑſonas voluerũt eẽ infames ſ̊ ꝑticipare infamibo in
actu ꝑ quãſtrahit᷑ infamatio ẽ moꝛtale pctm.ẽ eĩ crimẽ.
Ginſpectatõ volũtaria ioculationũ ẽ moꝛtale peccatum.
Cont᷑.minꝰpctm eſt inſpicere q; iᷣm agẽ.ſi ipᷣm age⸗
ræ nõ ſemꝑ ẽ moꝛtale: multofoꝛtiꝰnec ipᷣm inſpice᷑. ¶ ꝓꝛe·
terea.inſpicẽ aliqñ ſit caſu et nõ pᷣcedente ꝓoſito: bᷣ̊ pec
catũ moꝛtale non videt᷑ fieri ſine ꝓpoſito:& inſpectio vo⸗
lũtaria ioculationũ nõ ſꝑ ẽ moꝛtale kinB⸗ qð dicẽ⸗
¶dum . ꝙ duplex ẽ inſpectio q̃daʒ ẽ in tranſitu. nec vlteriꝰ
intendit ad delectatõeʒ moꝛtalis pct᷑i. vt foꝛnicatiõis vel
adulterij:⁊ talis ẽ veĩale pctm. Eſt alia inſpectio ſtudio⸗
ſa in q̃ ẽ fomentũ moꝛtał pct᷑i:⁊ talis põt eſſe moꝛtalis.
Preterea qdaʒ ẽ ioculatõ hy ſtrionica.q̃daʒ ẽ etiã iocu⸗
latõ coꝛealis mulieꝝ laſciuarũ.q̃daʒ vo ẽ exercitij cã vł
tollẽdi faſtidiũ ſiue tollẽde accidie.ſtudioſa ꝗ̊ inſpectõ ꝑ
quã pᷣſtat᷑ fomẽtũ ioculatõis hyſtrionice vel ioculatõnis

rerdij coꝛealis.põt agere in peccatũ moꝛtale: et m hoc poteſt

reſponderi ad ea que obiecta ſunt.

MWembꝛeum quartum
Aaarto q̃rit᷑ vtꝝ peccẽt miſtrãtes nccia ta
liboſqð videt᷑ ꝑ hͥ qð dr ab augu.ſuꝑ ioh.
donaꝛe res ſuas hyſtrionibo viciũ ẽ inane
— Pretẽa infames ꝑſone ſũt hmõi iocula⸗
toꝛes.ſic hr. iiij.q.j.vbi dr ꝙ infamie maculis ſũt aſꝑſa
ſcʒ hyſtꝛiones.ſouẽ at᷑ eos q infames ſũt in rõne ĩfamie: ocone
pctm ẽ ̊ ⁊c̃.¶ Itẽ criſ.nõ ita ille ꝗ h̊ fingit ẽ delinquens
vt tu ꝗ hec iubes fſacẽ.magis aũt neq; iubes ſolum ſ̊ ſltu
des ⁊ letaꝛis ⁊ laudas q̃ fiũt ⁊ oĩno axplaudis tłi eꝛgaſte
rio demonioꝝ: ꝗ ſouet eos ĩ pcto magis ðlinqt.4 Itẽ
cri.pᷣncipiuʒ et radix talis inigꝗtatis vos eſtis:maxĩe ꝗ
tribuitis.ꝗ diẽ vmuerſaʒ in his ↄſumitis ⁊ honeſtas nu⸗
ptiaꝝ res ðᷣturpatis.ſ̊ ꝗ ẽ radix iniqtatis magis pecoet
ꝙ ille ꝗqẽ ad modũ rami.ᷓ miĩſtrãtes nccia ⁊ fouẽtes bꝰ
mõi ioculatoꝛes moꝛtali peccãt.( Ad qð dicendũ.ꝙ il⸗
li ꝗ mĩſirst eis nccia ĩ fouẽdo viciũ.ſi h̊ faciũt Hintuitu
moꝛtałr ꝑeccãt:talibo eĩ dare ꝓ exercitio ſui vicij imane
petm ẽ. Si ðᷣo h fiat ex aliqͥ ca veniali nõ intuitu fouẽdi
Tpcto.veĩale pctm pt᷑ eẽ.Si do cã nccitatis nate ñ ẽ pec⸗
catũ niſi fecerit rõne circũſtãtie.vñ amb.in li.de officijs
Paſce fame moꝛientẽ ꝗſꝗs in paſcẽdo hoĩm ſᷣuare pote
ris.ſi nõ paueris occidiſli.⁊ dic iteꝝ.ꝗ clemẽtiã indut pno eſt

n' viſcera miſcdie qᷓuis ſpũalis ſit: ñ adimpleuit legẽ rp̃i.

Mueſtio. cl. de rꝛiſione.
Dnſequenter dicẽ .

dũ ẽ de peto deriſiõis. Prĩo gꝗqredũ eſt
gd ſit deriſio ⁊ vta idẽ ſit ꝙ ſpſannatõ.
Scdᷣo vtxꝝ ſit pctm moꝛtale vel nõ. Ceꝛ
cio qð ẽ ĩ illo genẽ maiꝰpetᷣm. Quarto
uſtinens teriſionem meꝛeat᷑. Quinto de damno
quod accidit ex driſione.

¶ Alembrum prunũ

. VYrca pᷣmuʒ qrit᷑ vtꝝ ſpᷣſannatõ ſit teriſio:
qð videt᷑.dĩ.iij.ꝓuer. Abomiĩatio eſt dño
— oĩs illuſoꝛ. vbi illuſoꝛ accipit ꝓ irriſoꝛe: ᷣ

——-æũͦ——W

onen
Cnio
pe
IRCOA.
Unn
ober⸗
in
beea⸗
onit
boo⸗
pcio
la⸗
in
ne.
im.
ge⸗
Rre⸗
co⸗
ſeh

ie

¶ LNueſtio

ſubſannatio eſt illuſio. ᷓ eſt irriſio.¶. Contra ſuꝑ illud
ps. Subſannatõem et teriſũ bis ⁊c. vbi ſubſ- annatò cõ⸗
tra vriſionẽ diuidit᷑. Et alubi in pẽ. Qui habitat in ce⸗
lis irridebit eos.et do.ſubſ.e.et ita nõ eſt idem ſt ubſana
tio qʒ vxriſio. ¶ Ad qð dicendũ. ꝙ aliq derilio accipi
tur cõiter ꝓqucuq; inſultatõe deſpectiua ꝓut dic be⸗
Da. ꝙ deriloꝛ eſt ꝗ ꝓximoꝝ ſimplicitati impꝛobus inſul
tat. et ſᷣm h̊ cõe poteſt eſſe ad ſu ſannatõʒz. Alio vᷣo mõ

deriſio eſt vor cofuſa leticie inſultatõeʒ immoderata by

laritate denũcians.ſubſannatio vo eſt que fit naſo coõta
cto vel rugato.ſic habet᷑ ſuꝑ illð.et dñs ſi ubſãnabit eos
et ſim hoc diuidit᷑ deriſio contra ſubſannatõem.

lembeumſecunduz

Ecundo querit᷑ vtrũ deriſio ſit pcẽm moꝛ
tale vel nõ. & ſic. videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑.v.
ſapᷣ.hi ſunt quos aliqñ babuimꝰ inderi⸗
— ner in ſimilitudiem impꝛoprij.et loqui
tur ibi de dãnatis tangẽdo ibi cauſam dãnatõis. cum
cxriſio ponit᷑ ꝓ cã.erit deriſio moꝛtale pctm. Et ſilr dẽ
ſup illud ps. erubeſcant valde velociter. glo. hoc non eſt
bic vbi potius iniqui irrident eos qui omia relinquũt.
et ſuis irriſionibo infirmos de xp̃i noĩe erubeſcere faci⸗
unt.ſ in iudicõ erubeſcẽtes dicẽt de bonis hi ſunt quos
aliqũ habuimꝰ inderiſum.ergo puniẽtur eternalit deꝛi
ſoꝛes bonoꝝ.q̊ deriſio eſt moꝛtale pctᷣm. Cõtra.videt᷑
ꝙ ſit veĩale pctʒ. ex ipetu ei et ſine delibatõe aliqũ ſit mo-
tio ad hmõi teriſũ.ñ ẽ moꝛtale pctʒ ̊ veiale. Ad qð
ddm. ꝙ poteſt eẽ moꝛtale et pt eẽ veĩale.moꝛtale pꝓput dẽ
abboĩiatio ẽ dñi oĩs illuſoꝛ.et illuſoꝛ ibi accipit᷑ ꝓ deꝛri
ſoꝛe. Et dic glo. illuſoꝛ ẽ ꝗ ꝓmiſſa dei q̃ſi ꝑua deſpicit et
irã diſtricte rõis q̃ſi nulla ſpernit.necnõ ⁊ ille q ꝓrioꝝ
ſimplicitati vł pauꝑtati ĩpꝛobo iſultat.Aliqñ at ex leui
tate fit deriſio.nec tñ vellet malũ ꝓxio aut nocumẽtũ.2
EFm h̊ pf eẽ veniale pctm.et ſᷣm Hᷣ pf intelligi ill ꝗq annu
it oclis dabit doloꝛẽ.i.cãm doloꝛis admiꝰpniĩalis.vł il⸗
liꝰ ꝗ rñdet pct̃o veniali vel moꝛtali coĩter.

WUlembꝛnz tercii

Ercio querit᷑ quid ſit maius peccatũ ĩ il⸗
lo genere. eſt em quedam irriſio patris 7
matris. et iterũ irriſio qᷓ pctoꝛ irridet deũ
cũ patitur recidiuũ et cũ diuĩa iudicia cõ⸗
temnat.pt᷑ ergo qri que iſtaꝝ deriſionũ ſit maius petm
in genere? Et videt᷑ ꝙ illa que eſt in deũ.maioꝛ em̃ẽ in⸗
iuria dei q; hoĩs. deriſio que fit in ĩiuriã dei maius eſt
pet̃m iꝙ; deriſio que fit in iiuriã hoĩs ſeu pr̃is et matris
eo ꝙ ſub iniuri
ciũt dĩna iudicia nõ credũt ei et ita cadunt a fide.ſᷣ infi
delitas ẽ maiꝰ pctm pcĩ᷑o qð eſt cõtra pᷣceptũ ſcðᷣe tabu⸗
le.deriſio ᷣo ꝓrimi ẽ pet̃m ↄtra pᷣceptũ ſcdᷣe tabule. er .
go deriſio sd iudicioꝝ eſt maiꝰ pctẽm qᷓ eriſio pa⸗

tris et mr̃is.¶ Cõtra deriſio pr̃is et mr̃is punie bat᷑ in
veteri lege. deriſio at illa q́ deridet᷑ ꝑ ingtitudieʒ in reei
diuo pcti cũ ꝑtineat vłr ad petm qðcũqʒ.nõ fuit digna
tali pena.ꝭ petm deriſionis ĩ patrẽ et mĩem mai⸗ petm
eſt q; aliquod 3 deridet᷑ deus. ¶ Item de ypocrita dicit.
xxxir. iob. ꝗ ꝑ ſirutõem deſignat᷑.ꝙ deridet equũ et aſſel
ſoꝛem eiꝰ.aſcenſoꝛ aũt dẽ ipe deus.equus aũt dẽ qlibet
bonꝰ. hec at deriſio ẽ ꝑſimłatõʒ.ſimłatio aũt miꝰ pcẽᷣm
eſt q; maledictio patris et mr̃is.deriſio q̃ deridet ypo
crita deũ:miꝰ eſt pctm ꝙᷓ deriſio ⁊c. ¶ Iẽ de derilione
pꝛis et mr̃is dicit᷑ ꝓuerb.xxx.oculũ ꝗq ſubſannat pꝛem
et ꝗ deſpicit ꝑtũ mr̃is ſue:ſuffocãt eũ coꝛnij de toꝛrẽtibo
et comedãt illũ filij aqle. tał af pena ad lr̃aʒ nõ dicit᷑ de
ſimlatoẽ ꝗ deũ deridet.ᷓ videt᷑ maiꝰ perᷣm deriſio pr̃is
et mris ĩ genẽ deriſiõe. Te qð dicẽdũ ꝙ ẽ q̃dã deriſio
qᷓ xriqet᷑ in ſe. etẽ alia q deridet ꝑ ↄleq̃ns ĩ aliq effe
ctu.effectꝰ aũt pr eſſe duplex. vel ꝗ reſpicit generalit om
ne petm. vel ꝗ reſpicit grauioꝛa pcta. Scom hoc ergo
dicendũ.ꝙ deriſio q deridetur teus in ſe.maiꝰ eſt petm

a ꝓrimi intelligitur. 4 Pꝛeterea. g deſpi

clj.
in genere deriſionis. m etiã ꝗ deridetur in effectu qui
ꝑtinet ad grauioꝛa peccata. Seon aut ꝙ derilio dicit
generaliter cuiullibet pcroꝛis ſicut dicit auẽte yſt ið. Ir⸗
riſoꝛ ẽ ñ penitẽs qu adhuc agit qð penitet.vł ſᷣm ꝙ deri⸗
ſio dicitur eſſe det in mĩoꝛibo pctis.minus em̃ eſt pecca⸗
tum deriſionis di qᷓ pcẽm deriſionis pris et mðr̃is.cuʒ
aũt adhac puenit peccatũ vr ex ĩfidelitate deſi piciat diuni
na iudicia vel irrideat.ad maiꝰ petm in genere ꝑuenit.

Varto queriẽ᷑ vtrũ ſuſtinẽs deriſionẽ me-⸗
reatur. qð videt᷑ ꝑ hoc qð dicit᷑.xij. iob. ꝗ
teridet᷑ ab amico ⁊c.glo.illũ facit hana

ceriſio deo ꝓxĩm quẽ ab hũanis pꝛauita⸗
vite ĩnocẽtia ſᷣuat alienũ.Et iterũ dic greg. afflicti
aĩmꝰ tato fit do ꝓximꝰ qᷓto a gra fauoꝛis huani alie⸗
nus.et loquit᷑ de illis ꝗ irrident᷑ ab homibo. gſuſtinen⸗
luamal tia deriſionis hũane elt ſuſtinẽda. 4Cõtra. greg. Sunt
nõnulli qͥs hũane deriſiqnes depꝛimũt:et tn dinis auri
bo exaudibiles nõ ſũt.¶ Ad qð dm.q q̃dã deriſio red
dit᷑ ꝓ boĩs oꝑibo:⁊ talis ſi patiẽter ſuſtieat᷑ meritoꝛiaẽ
c talibo em̃ di o ſe intꝰ robuſtiꝰ ĩ deo ſolidãt 3
foꝛis ñ ĩueniũt ĩ qͥ regeſcant.Eſt at alia irriſio q̃ naſci

ex culpa.⁊ talis et̃ ſi patiẽter ſuſtieat᷑ ñ ẽ meritoꝛia vite ſſuuatoru malpe

et de iſta dic greg. cũ deriſio ex culpa naſcit᷑: ꝓfecto nul⸗
lũ virtutis meritũ in deriſione generatur.

5
Vinto q̃rit᷑ de dãno qð accidit ex deriſiõe.
dãnũ at᷑ oñdit᷑ ĩ retractõe bonoꝝ a pnia.
Añ Feg. Si q̃ foꝛte ĩ alioꝝ actibo exoꝛiri
ο1†1–HÜ‧˖ṽDKſt.mox ea maũ peſtifeꝛe expꝛoba
6is euellũt.¶ Oñndit᷑ et danũ ex retractõe a vite pfectio
ne. Eñ ſuꝑ illð ps.tota die expꝛobꝛabãt mihi inig.⁊c̃.
glo. Quos dyabolꝰ alit neꝗt ꝑdẽ:arte q̃dã vult caꝑe.fa
cit eĩ irrideri penitẽtes.q.iurẽt ĩ eoꝛũdẽ deteſtatõʒ irriſo⸗
res ꝗ laudabat eos:dũ cũ eis terãt ſcłares. Retrabit eĩr

a fide.vñ ſuꝑ illð ꝑs. Repleti ſumꝰdeſ pectõe.glo.irride
ve qαtur a tenẽte qð amat ꝗſperat ñ viſa. eidẽ dẽ. qð cꝛedis

inſane vides qð credis. Ex his & elicit᷑ dãnũ triplex qð
er irriſiõe accidit.rõe cꝰ deriſio malũ dʒ dici.⁊ licʒ occa
ſio ſit boĩ:ñ ꝓpt᷑ ̊ tñ dʒ dici bonũ.nullũ eĩ malũ ẽ ſiẽ dĩc
aug. ex qͥ dñs ñ eliceat bonũ.ñ iõ rectũ ipʒ ꝗpt occaſio⸗
nẽ benedicitur.

¶ Queſtio. clj. de oꝛnatu
veſtium. ð
Onſequenter vidẽ
dũ ẽ de pctẽo qdð accidit ĩ oꝛnatu coꝛꝑis.
⁊ pꝛĩo qꝛit᷑ vtꝝ pctʒ ſit ĩ pcõſitate veſtiũ
Scðo vtꝝ ſit pcẽm viris hr̃e ĩdumẽta
nliebꝛia. Tercõ vtꝝ oꝛnatꝰ ꝗ licitꝰẽ ſi⸗
ue ꝑmiſſꝰmlieribo ↄiugatis:ſit illicitꝰpᷣgibo. rto q̃rit᷑
c viris religioſis vtruʒ peccẽt habẽdo veſtes delicatas

Nuito querit᷑ de ipis art ificibo vtrũ peccent.
Mlebru Deimnm rr l e.

4.
Irca pꝛimũ ſic dic Crib.nõ ell ſil coꝛpꝰè et
ciaʒ oꝛnare.ſic nec ẽ mãmone puire ⁊ xpᷣo
obedire.ſᷣ̊ ſuire mamõe pct̃m ẽ.ꝗg a ſili oꝛ
nare coꝛpꝰ cũ ſit ĩpoſſibile cũ oꝛnatu aĩe:ẽ

69

cioſaꝝ veſtin petn teſſe.qꝛ ſi bec culpa nõ eẽt: nllomõ
ioheʒ bap.ð veſtim̃ti ſui aſpitate laudaſſʒ. Si hec cłpa
ñ eẽt:nequaq; paulꝰꝑ epłaʒ femias a pᷣcõſaꝝ veſtiũ ape
titu ↄpeſcẽt.ni veſte pᷣcioſa.j.thi.ij.¶ Itẽ acf. ¶ Lemo ve⸗
ſtimẽta pᷣcipua niſi ad janẽ gliaʒ qrit.vicʒ vt honoꝛabi⸗ W
lioꝛ cetis ee vidat᷑.nã qꝛ p ſola ĩam glia veſtimtũ pᷣcõſt i: velNe Praſn
ꝗqrit᷑.res ipᷣa teſtat ꝙ nẽo vult ibi pᷣcioſis veſtibo vti vbi
n poſſit abalijs videri.Qus culpa meliꝰ etiã ex dinerſo

. — — .
tẽ greg. ¶ Lemo exiſtimet ĩ fluxu aut ĩ ſtudio p⸗ vchermcn —. applants

—

„ =

ta et indumentoꝝ circuſtãtie. Sed circuſtãtie ſunt pꝛe⸗

colligere poſſumus.qꝛ ſi abiectio vilis indumẽti virtus
nõ eſſet: euãgeliſta vigilãter de iohe baptiſta ꝙ indutus
erat pilis cameloꝝ nõ diceret. ¶ Sed videt᷑ cõtraq; oꝛ
natus veſtiũ ꝓpter huam neceſſitatẽ ⁊ boneſtatẽ eſt itꝛo
ductus. Dicit em.ij. genñ. in fine. erat vterq; nudus.ſcilʒ
adam ⁊ vxoꝛ ei nõ erubeſcãt. et poſtea introducto pcto
cognouerũt ſe nudos et fecit eis oñs tunicas ad oꝛnatũ
Itẽ di. ri:mnath.qui mollibo veſtiũtur in domibo regũ
unt. ex quo accipitur ꝙ omat⸗ veſtiũ pᷣcioſaꝝ coinpetit
pꝛincipiba et alijs ꝗ ſunt a latere pꝛincipũ. Item oĩa
coꝛpoꝛalia ſunt facta ꝓpter homĩem:ergo ⁊ ip̃a indumẽ

cioſitas materie et decoꝛ ſoꝛme.ᷓ hec facta ſunt ꝓpf̃ ho⸗
minem.ſi ergo hõ vtatur eis eo mõ quo debet nõ peccat
Pꝛeterea.pᷣcioſitas veſtiũ ſic cõcedit᷑ ſicut pcioſitas ei 0/
boꝝ.ſed pᷣcioſitas ciboꝝ quibuſdã ꝑſonis cõceditur.g
ſunilit᷑ pᷣcioſitas veſtiũ.i¶ Pꝛeterea in ipᷣis veſtibo non
videtur eſſe rõ pᷣcioſitatis ſed in ipa raritate et hominũ
eſtimatõne.qð em̃ alicubi vile eſt alubi eſt En
Ad

mrij

negatur homiĩ ꝗꝓpter decentiã veſtiũ pᷣcioſitas
dicendũ.ꝙ licʒ/ſᷣm nobilitatẽ pſone:ſᷣm cõſuetudiĩeʒ ter
re:ſᷣm dignitatẽ officij.oꝛnare ſe veſtibo pᷣcioſis:ita tñ ꝙ
abſit libido in volũtate ⁊ ſcãdalũ in exterioꝛi oꝑe. Ad
obiectũ aũt in cõtrariũ pꝛimũ dicendũ eſt ꝙ tũc nõ ſimł᷑
coꝛpus et aĩma oꝛnãtur.qñ pter libidinẽ circa oꝛnatũ
coꝛꝑis qð eſt deterius ſiue minꝰ bonum:nõ curatur de
oꝛnatu aĩe:Vñ dicit Cri.Coꝛpus multo deterioꝛi ciꝛ
cuendum eſt ſtola. intellectus aut purpura. nũc aũt con
trariũ facis.ciuitatem oꝛnas varieregem/ ſcz intellectũ
dimittẽs trabi ligatũ poſt irrõnales paſſiones.¶ Ao ſe
cundũ vo dicẽdum eſt.ꝙ faciẽda eſt vis in hoc ꝙ diĩc ſtu⸗
dio pᷣcioſarũ veſtiũ.ſtudiũ em̃ dicitur vehemẽs applica⸗
tio aimi.hoc aũt ſumit᷑ ꝓ vehemẽti applicatõne animi:
ꝑ quã melioꝛa poſtponũtur xxterioꝛibo.cum at᷑ hoc fue⸗
rit peccatũ eſt.¶¶ Ao terciũ eſt dicendũ ꝙ ñ dicit h greg.·
quin aliquis poſſit vti pᷣcioſis veſtibo nõ ad inanẽ glo⸗
riã:h̊ qꝛ de diffieili et raro ſine veniali peccato.vnde fa⸗
cienda eſt vis in hoc ꝙ nemo.i.nullus homo.et accipit
hõ ſiẽ dicit᷑j.ad Coꝝiij.ſ Nõne homĩes eſtis:none car⸗

nales eſtis.

Membꝛu ſecundum

Hnſeqnter q̃rit aolan ſit viris bre ve⸗

ſtim̃ta muliebꝛiaſqð videt᷑ m ꝙ dẽ i.xxij.
cut᷑.i õ induet᷑ mulier veſte virili nec viꝛ
vtet᷑ feminea.abhoĩabilis em ẽ apð dñm
ꝗ facit hec.̊ abhoĩatio ĩ ſcripta ñ ẽ niſi ꝓp᷑ moꝛtale pec toede
catũ. ꝛeterea crifᷣcũ viros i mulieꝝ foꝛmas educat
et molleſcere faciat ꝑ calciamẽta.et laſciuire cũ ſuper⸗
fluis ⁊ nociuis eã ſtatuimꝰ.et loqꝗt ibi de arte textoꝝ q̃
fiũt veſtimẽta muliebꝛia viris.et arte ſutoꝝ qua fiũt cal
ciamẽta ſilłr.reſtat ̊ qð pctm ẽ viris muliebꝛia hr̃e ve
ſtimẽta.¶ Itẽ rabanꝰ. cõtra naturã eẽ videt᷑ muliebꝛia⸗ʒ
facere comã criſpare et toꝛqre copillos.vñ vir ſi comaʒ
nutrierit ignominia? i e Cõtra. Moõne legit de del⸗
boꝛa ꝙ iuit ad p̃liũet pᷣſumit᷑ ꝙ ĩ armis militaribo que
ad viros ꝑtinent.pari rõne ex cauſa aliq poſſet vir ve⸗
ſte muliebri indui.vt ſi qret᷑ ad moꝛtẽ et ꝑ hoc occulta⸗
retur.vel ſi faceret officiuũ qð muliepꝛi cõpeteret (. Ad
qð dicendũ.q; nõ ꝑtinet ad honeſtatẽ viri veſte mulie⸗
bꝛi indui.vtriq; em ſexrui diuerſa indum̃ta natura dedit
Vñ ſi hõ vteretur ex cõſuetudie veſte muliebꝛi.niſi ĩ ali
quo caſu ncciĩtatis peccaret q; at᷑ intelligitur pc᷑m moꝛ
tale ĩ veteri teſtamẽto:ĩtelligedũ eſt Ipt᷑ hoc ꝙ ſolent in
gbuſdãa ſolẽnitatibo ydoloꝝ viri vti veſtibo muliebꝛibus
et młieres veſte virili.ſiẽ faciebãt ſacerdotes veſte ⁊ ci⸗
beles ꝗqᷓ mater dicebatur deoꝝ.inqtũ ad ydolatriã oꝛ
diabatur peĩm erat moꝛtale..Ad illð vᷣo qð die CriF᷑.,· ⸗
de inuenibo ĩtelligitur ad vitãdũ laſciuiã ad quã poſiti
ſunt in inuemii etate.et vt magis aſuefiãt ad virilitatẽ.
4¶Ad illo vᷣo qð diẽ Rabanꝰ.dicẽdum eſt ꝙ cõtra natu

ram eſſe dicitur multipliciter. aut em̃ dicitur ↄotra natu
ram qð ẽ ↄtra veritatẽ nature.ſic pcẽm ignominioſum
dicitur eſſe cõtra naturã.j.ad ro.aut dicitur ↄtra decen
tiã nature: et hoc mõ dicitur boc ꝗqs ↄtra naturã eſt vi
rũ mulie bꝛia facere.decet em̃ virũ virilia facere.et ideo
dicitur.j.ad coꝝ.xi.vir ſi comam nutriat ignominia eſt

illi.
Membꝛü tercinz
g. Ercio queritur vtrũ oꝛnatꝰꝗ licitus ẽ ſiue
ꝑꝓpmiſſus mulieribo cõiugatis:ſit illicitus
wvirginibo. et ſi aligꝗs ſit illicitꝰ illis ſcʒ con

iugatis. aũt illicitus ſit coniugatis.j.
ad thi.ij.mulieres in habitu oꝛnato cũ verecundia ⁊ ſo / wlo oraaze
bꝛietate.oꝛnãtes ſein toꝛtis cꝛinibo aut auro aut maꝛga
ritis in veſte pᷣcioſa.ex quo accipitur ꝙ nõ cõuenit mu⸗
lieribo hmõi oꝛnatus et margaritaꝝ et ↄſimiliũ. Si⸗
militer.j.pe.iij.quarũ nõ ſit exteriꝰ capillatura aut cir⸗
cũdatio auri et indumẽti. vbi inſtruit.b.pe.qualiter ſe

tebent hr̃e ĩ indumẽtis mulieres cõiugate et qualit᷑ nõ

4Et dic beda.ſerico et purpura indute:xpᷣm ſinceriter
induere nõ pñt.auro et margaritis et monilibo oꝛnate:
oꝛnaments coꝛdis et pectoꝛis ꝑdideꝛũt.ex quo accipituꝛ
ꝙ peccatũ eſt mulieribo cõiugatis hmõi pᷣcioſis oꝛnamẽeę
tis vti.¶¶ Item dĩc hiero.in cõtumeliã artificis conatur
mulier pulcrioꝛ eſſe qᷓ natura eſt.¶ Siłr queritur de i
lis q̃ ſe oꝛnãt coloꝛibo accidẽtalibo ſiue ſint ↄiugate ſiue
ſolute. Vñ hiero.qd facit ĩ facie xpᷣiane purpuriſſꝰ⁊ ce
ruſa qꝝ alterũ ruboꝛẽ genarũ labioꝝq; mẽtitur: alterũ
cãdoꝛẽ oꝛis et colli.ignis iuuenũ fomẽta libidinũ impu
dice mẽtis indicia.Et iterũ qͥ fiducia erigit mulier fuca
ta ad celũ vultus:quos cõditoꝛ nõ agnouit.ꝗ̊ pct᷑z ẽ mu
lieribo cõiugatis vel alijs hmõi oꝛnari coloꝛibo acciden
talibo. Sitłr qrit᷑ de veſtiũ varietate et multiplici mu⸗
tatõe.Vñ hiero.cũ ad im agieʒ et ſiłbitudĩem dei facti ſu

mus. er vicio nro pſonas plimas ſupinducimꝰ. qũo in ¶ uvab

theatralibocenis vnus atzʒ idem hiſtrio.nũc herculẽ ro
buſtus oſtẽtat.nũc mollis in venerẽ frãgitur.nũc tremu
lus in cybilem. ita nos/ꝗ ſi de mũdo nõ eſſemus odire
mur a mũdo.tot habem pctoꝝ ſilitudies:qͥt pcta.Ex q Aνανααα
accipitur ꝙ peccatũ eſt hre tantã varietatẽ veſtiũ quam
habet iſte mulieres q̃ in die ſe multipliciꝰ oꝛnãt.¶ Itẽ
q̃ritur de virginibo vtrũ poſſint ſe oꝛnare ſic et cõiugate
et videtur ꝙ nõ.ꝑ hoc qð dicit beda.ſi petrus mulieres
amonet cohercẽdas.⁊ ᷣm eccłiaſticã doctrinã ſeu diſci⸗
plinã religioſa obſeruatõe moderadas. qᷓ excuſare pnñt
cultus ſuos ꝑ maritos:q́tomagis id obſeruare vi:gini
bus fas eſt.cui nulla ſui oꝛnatꝰ cõpetit venia.& virgini⸗
bus nõ eſt licitum ſic oꝛnare ſe qnẽadmodũ oꝛnãt ſe mu
lieres cõiugate.¶¶ Cõtra dic Si nõ poteſt cõtinẽ
nubat.et alubi.Si nupſerit virgo nõ peccabit.ſi ergo li

citum eſi nubere: licitum eſt ſe pparare ꝙ placeat ei quẽ

ſibi intẽdit copulare.ſic ergo mulier cõiugata oꝛnat ſe
vt placeat iam habito.ita licitũ eſt virgini oꝛnare ſe vt
placeat ſponſo habendo.¶ Ad pꝛimũ dicendũ.ꝙ muli
eribus coiugatis licitum ẽ ſ oꝛnare.nõ vt ꝓuocẽt adul
teros vel aliquos ad luxuriã.et cõtra tales ſic dicit gl.
loqbatur petrus in epła ſua.vñ dicitur ꝙ mulieres eo⸗
rum qui in tribulatõe erãt cõtemnebãt viros:et vt alijs
placerẽt ſe pulcre oꝛnabant.qð fieri ꝓhibet.ſ̊ conuenit
ſe oꝛnare vt placeãt viris ſuis ne detur occaſio viris pecc
candi cũ alijs. Ilud ̊ qð dic beda.q ſerico et purpura
indute ⁊c intelligit de illis mulieribo que bac intẽtõe ſe
oꝛnabãt:vt adulteris placerẽt vel ꝓuocarẽt alteros ad
luxuriã.Siłr qð dicit aplus ad thi.ij.¶ Nd illud vo qð

edijcitur de coloꝛibo accidẽtalibo dicendũ eſt.q; pecca⸗ heſe
tum eſt vbi eſt coloꝛ accidentalis vbi vo coloꝛ natura⸗ = e
lis melioꝛatur in ipᷣis cõiugatis et fit intentione placen S.²
di debito modo viris:poteſt nõ eſſe peccatũ. dicit enim
hiero.xpᷣianos oculos ſcandalizant que purpuriſſo et
quibuſdam fucis oꝛa oculoſq; depingunt.quarũ facies

nn⸗

e⸗
ii G
ſo
eſt

O

=
=

SiN — — —

.02.

— —

—

— 2
X

NV

N
N

ſy yas

49 in

8

Sr emẽdari opoꝛtet.4 Jtem
variatã ꝗs nõ induat neq; appoonat varioꝝ coloꝝ oꝛna:

HS
P

A as
Arn 1
5 τια

2

P.

Mueſtio

gipſee nimio cãdoꝛe defoꝛmes ydola mentiunt᷑.¶ Ad il

lud vo qð obijcitur de virginibo.dicẽdũ ꝙ alius debʒ eẽ
oꝛnatus virginũ.alius cõiugatoꝝ.in virginibo debet eẽ
oꝛnatus ſimplex ⁊ nõ pcioſus ſic dicit hiero. O neſciat
eſſe pulcra que negligat foꝛme bonũ.et ꝓcedens ad pu⸗

blicũ non pectus ad colla denudet.nec pallio reuelato

ceruicẽ aperiat:h̊ que celat faciẽ. Elirgo em duʒ virgo ẽ
cogitet que ſunt dei.cñ aũt cõiugata ẽ:cogitat qũo pla⸗
ceat viro ꝓpter deũ.ſi vᷣo ſit nubilis virgo aliquatenus
plus debet hr̃e oꝛnatus.qui tñ nõ ꝓuocet ad libidinem

ſed in ſe babeat decentiam muliebꝛem. —
G embꝛuz quartũ

Varto querit᷑ de viris etiã religioſis vtꝝ

tur de clericis in ſacris oꝛdinibo coſtitutis

xtur ꝑ hoc qð habet᷑ in cano.oĩs.xxj.q.iiij.vbi dꝛ. Ois
iactãtia ⁊ oꝛnatura coꝛꝑalis aliena ſit a ſacro oꝛdie eos
ergo epos vel clericos ꝗ ſe fulgidis ⁊ claris veſtibo oꝛnãt
baſiliꝰ:ex ſericis texturis veſtẽ

mẽta, in ſũmitate veſtimẽtoꝝ.audiet em̃ ꝗ mollibo veſti⸗

mẽtis induunt᷑ in domibo regũ ſunt Gilr habet. xlj. di.

Parſimoniã cũ veſte humili nõ repꝛobamꝰ.ſic etiã oꝛ⸗

natum coꝛꝑis pᷣter diligentiã infucatũ laudamꝰ diſſolu

tos aũt ⁊ fractos veſtibo et inceſſu nõ recipimꝰ ex quibo
colligit᷑ ꝙ pet᷑ʒ eſt clericis hmõi vti veſtibo p̃cioſis extꝛa
cultum dei. Idem hẽt᷑ in extravag. de vi. et honeſ.cle.
pannis rubeis aut viridibo nõ vtant᷑.coꝛrigias auri et

argenti oꝛnatus hñtes nõ ferant necnõ anulos.niſi ꝗqb

cõpetit ex officio dignitatis.ſi diues in enãgelio arguit
purpura et byſſo.in ſugillatõem em̃ ipius illa dicũt᷑.
quãtomagis eſt de illis ꝗ ſe deo edicarũt. ¶ Ao quod

clij.

Vinto queritur de artificibo vtrũ peccent

ponũt. aũt peccẽt patet ꝑ Criẽ. ſuper

2 BrE
NMicereg hn cõſumptõem em ſuꝑfluã ſolũ immittunt.eas

peccẽt habẽdo veſtes delicatas.et pꝛio qᷓri

vtrũ peccẽt in oꝛnatu veſtiũ pcioſaxꝝ qð vi

videt᷑ dicendũ. illi qui viuũt de primonio xpᷣi.moderã

tius ſe debent hre in indumẽtis veſtibo xp̃iane religioni
cõpetentibo induti.ſᷣm ↄſuetudiem tñ religionis et mo⸗
res eoꝝ inter quos viuunt:poſſunt veſtibo vti oꝛnatioꝛi
buslerceptis tñ illis que expꝛeſſe ꝓhibent᷑ vel ab ecclia
vel ab inſtitutõne eccleſie repꝛobantur. Si vo exceſſꝰfit
in apꝑatu qð nõ decet ſeruos rp̃i:peccatum ſicut habet᷑
in canone entmrtur. Bimnier querit᷑ de viris re⸗
ligioſis qui delicatis veſtibo induũtur dicit em̃ beatus
berũñ.pudet dicere. vincũtur ĩ ſuo ſtudio muliercnle qñ
a monachis pꝛeciũ affectatur in veſtibo non neceſſitas.
nec ſaltem foꝛma religionis retenta in habitu eſt.oꝛna⸗
ri nõ armari appetant milites xp̃i,qui dum ſe p̃parare
ad pꝛeliũ et᷑ contra aereas ptᷣa 1o Peetenacre pauꝑtatis
inſigne debuerãt.qð aduerſarij multũ foꝛmidãt.in mol⸗
litie veſtimentoꝝ pacis p̃ᷣferentes indiciũ vltro ſe hoſti⸗
bus tradunt.ergo peccatum eſt moꝛtale in eis vti veſti⸗
bus delicatis.nõ em̃ traditur aliqꝗs hoſti niſi ꝑ moꝛtale
peccatũ. ¶ Pꝛeterea. aſtringũtur voto pauꝑtatis.pau⸗
pertas aũt in vili habitu et aſpera veſte declaratur. hoc
aũt facit ad carnis moꝛtificatõem ad quã ex voto aſtri⸗
guntur. ¶ Ao qð dicendum ꝙ tenentur ad vilitatem 7
aſperitatem veſiiũ quatenꝰ in regula vel in cõſtitutõibo
generalibo ad h̊ eos obligãtibo cõtinetur. maxie aũt pᷣm
ꝙ in regula cõtineturſſᷣm aũt differentiam religionum
contingit diuerſam circa hoc fieri oꝛdinatõem. in om̃i⸗
bus tñ hoc generale eſſe videtur.vt ſicut voto ſeꝑaueꝛũt
ſe a mundo:ita in exterioꝛi geſtu et indumentoet alijs

que ſunt ad indicia affectus ſepentur.hoc aũt regulari⸗

ter eſt intelligendum.ſi em̃ ex caſu hoc contingeret vel
er aliqua neceſſitatis cauſa ad tẽpus.nõ tñ aĩmo dele⸗
cetandi in his ſed magis triſtandi de his. poſſet haberi
excuſatio.

Mebruz quintũ

aũt ſolũ opoꝛtet artes vocare:que neceſſarioꝝ et eoꝝ q̃ᷓ
cõtinue vità nr̃am ſũt tributiue et cõſtructiue. pt h̊ em
et ſapiam dedit nobis deus. vt iueniamus methodes p
quas poſſimꝰ cõtinere vitam nr̃am.curioſa aũt fieri in
veſtimentis vbi vtile eſt.dic mihi? ꝓpter boc et ab arte
calce ſutoꝛũ et tertoꝝ multa abſcindere opoꝛtet. eteĩ ad
luxuriã plura eius deduxerũt. neceſſitatem eiꝰ coꝛrũpẽ⸗
tes:artem male arti cõmiſcẽtes.qð et textoꝝ ars paſſa ẽ

neceſſaria, et nõ ſuꝑflua opetur artẽ vocox ita textoꝝ ar
tem donec veſtimẽta et amictus:ſed non araneaꝝ telas
imitetur et multũ effundat riſum et lururiam ineffabi⸗
lem aꝛtem noĩo.et oꝑa ſutoꝝ donec calciamẽta fecerit ñ
pꝛiuabo noĩe artis.cum aũt viros in mulierum foꝛmas
educatur et molleſcere faciat ꝑ calciamenta ⁊ laſciuire
cum ſuꝑfluis et nociuis eam cõſtituemus et neq; arteʒ
eam dicemus.

¶ Mueſtio. clij. Nuaꝛeſunt

tm̃ ſeptem vicia capitalia.

Omipleta diuiſio/
ne peccati que eſt coꝛdis et oꝛis et oꝑis

ꝓcedendũ eſt ad diuiſionẽ peccati que
eſt in ſepteʒ copitalia peccata.Pꝛimo

—

nis.

qui talia oꝛnamẽta q ad laſciuiã ꝑtinẽt cõ

mathᷣ. dic em̃ ſic.eq; pictoꝝ artem ego ſkai

Sed ſicut architectoꝛia donec domos fabꝛicauerit tene? vprre

rgo inquirendũ eſt de ipᷣa rõne diuiſio
ecũdo de ſingulis capitalibo vicioꝝ.Circa ᷣo ra

tionẽ diuiſionis queritur. Pꝛimo vtrũ plura debeãt di

ci capitalia.an ſolum vnum. Secũdo ſi plura:vtrũ pau

tioꝛa q; ſeptem.an plura q; ſeptem:an ſepteʒ pᷣciſe.Cer

cio ⸗ cauſam attendatur ſeptimembꝛis diuiſio.

embꝛuz primũu

SBpꝛimũ ſic. vnũ ſolũ ſit pctm videt᷑ ꝑ
hoc qð dic greg. Regina eſt ſupbia q̃ quẽ
capit ſeptẽ vicijs tradit.cũ ̊ regina dicat᷑
ter pꝛĩcipalitatẽ erit vnum ſoluʒ caput
actualiũ peccatoꝝ moꝛtaliũ.¶ Cõtra in trimẽbꝛi diuiſi⸗
one de qua habet.j.ioh.ij. Concupia carnis et cõcupĩa
oculoꝝ diuidũtur contra ſuꝑbiã vite. et ita ſu ꝑbia nõ ẽ

caput reſpectu illoꝛum.et ita in ſeptimẽbꝛi diuiſione ſu

—

perbia nõ dicetur caput:cum ſit vnum membꝛoꝝꝰ a
ſuꝑbia ſit vnum illoꝝ patet ꝑ hoc quod dic yſið.vij.de⸗

bent vbi contra ſuꝑbiam ponit ipᷣe caſtrimargiam et fi

largiam et cetera peccata generalia.ex qno accipitur ꝗ;
ſupꝑbia non eſt caput omnium ſed vnum de ſeptem capi⸗
talibus maloꝛum.vnde dicit yſið.Qumeroſioꝛ eſt qᷓ iſ⸗
rabel populus carnalium paſſionum qui multiplicatur
c ſeptẽnario fomite vicioꝛum.¶ Pꝛeterea in ſacra ſcri⸗

ptura diuerſa vidẽtur poni capita.dicituꝛ.iiij.thob. Su

perbiam in aĩmo tuo neq; ĩ ſenſu vnꝙᷓ dnari permittas.
ex ipᷣa em̃ ſumpſit om̃is ꝑditio initiuʒ.Ex alia vo parte
dicitur.j.ad thi.vlt..Radix omniũ maloꝛũ cupiditas.
erit igitur ſuꝑbia ex vna parte caput vicioꝛum. cupidi⸗
tas ex alia parte caput vicioꝝ. Sed ꝙ non ſint duo.
vr ꝑ ̊ qdð dꝛ ecci.x.iniciũ ſuꝑbie hoĩs apoſtataẽ a deo.
vbi dẽ caueãꝰ cupiditatẽ et ſuꝑbiã nõ duo mala ̊ vnũ a
oia mala thũt iniciũ.(¶ Ad qð dᷣm ꝙ ⁊ vnũ dẽ caput
ſlne imiciũ oĩm vicioꝝ.⁊ nihilomĩꝰ dicũt᷑ pla capitalia
pcta.Eſt ei dicẽ vnũ caput ſiue vnũ iniciũ oĩs pcti qꝛ ĩ o
peto ĩuenit᷑ ↄtẽptꝰdei qẽ q̃dã cã pct᷑i. Alio mõ vo pt dici
caput illð qdð fuit pmũ pctoꝝ.⁊ ᷣm hũc modũ ſuꝑbia eĩ
pt᷑ dici caput.pᷣmũ eĩ fuit pctoꝝ.hoc em̃ genẽ pꝛĩo pecca⸗
uit dyabolꝰ.⁊ H̊ genẽ et᷑ pꝛio peccauit hõ.ſᷣm hũc modũ
nihil ꝓihbz ſuꝑbiã eẽ caput vnũ:⁊ vnũ de ſeptẽ capitali⸗

loſa iboc mõ ꝓ vno cõputant᷑ ſuꝑbia et inanis gloia. ad

vnam em̃ rem reducũtur:licet rõnibo differũt.vtrobiqq a
em̃ eſt apetitus exxellẽtie.̊ᷣ ſuꝑbus dicit᷑ qui intra ap i⸗. T.
paret ſibi magnuslvane gloꝛioſus: ꝓut appetit apare?
extra in oꝛe alioꝝ ꝑ laudẽ. Poteſt etiã ſuꝑbia tercõ mõ
dici caput.ꝓut ex amoꝛe excellẽtie ꝓpꝛie Fm pꝛius ⁊ po⸗
ſterius naſcũtur ſeptem peccata capitalia ĩ aima rõna⸗
li.iſte em̃ amoꝛẽ qui adheret magis ipᷣſ aie male diſpo⸗
ſite.et hoc mõ dicit᷑ ſuꝑbia regina cui filie ſunt ſeptẽ vi⸗
cia capitalia. ¶¶ Per hoc pt reſponderi ad obiecta. Iſto
em̃ vltimo mõ nõ eſt aliquod iſtoꝝ.vij.mõ vᷣo pᷣcedenti ẽ
vnum de ſeptẽ. pꝛimo n ẽcauſa pctoꝝ et nõ dꝛ pcĩʒ·
et ꝑ hoc ſoluit᷑ illud qð fuit pꝛimo obiectũ.greg·em̃ cu,ʒ
dicit eam eẽ reginã:eam in ſeptem diſtiguit.cũ at dicit᷑
terciũ mẽbꝛũ eoꝝ que ſunt ĩ mũdo.ſicut habet᷑.j.ioh.ij.
nõ accipit᷑ ꝓ capitali pcto:sᷣ ꝓ quadã radice pctoꝝ.Fᷣm
ꝙ triplex ẽ radix ̃m triplicẽ amoꝛẽ inoꝛdinatũ.aut em̃
amoꝛ eſt inoꝛdinatꝰ interioꝛis boĩs pluſq; opoꝛtet:et di
citur ſuꝑbia vite.aut dicit᷑ amoꝛ inoꝛdinatꝰ exterioꝛis
boni pluſqꝙᷓ; opoꝛtet:⁊ dꝛ ↄcupĩa oculoꝝ.aut amoꝛ ĩoꝛdi
natus inferioꝛis boni pluſqꝙᷓ opoꝛtet:et dicit᷑ ↄvcupia car
nis. Iſið.vo accipit ſuꝑbia ꝓ vno genere peti et licʒ ra
tõne differat ab ipᷣa cenodoxia que ẽ vana gloꝛia nihil⸗
ominꝰ ꝓ vno fomite vicioꝝ ↄputant᷑ ꝓut dicit ꝙ om̃ia
oꝛiũtur de ſeptenario fomite vicioꝝ qð infra magis ex⸗
pꝛimetur.¶ Ad illud vo qð obijcitur ꝙ ſuꝑbia et cupi⸗
ditas ſunt duo capita eo ꝙ de vtroq; legit᷑ ꝙ ſit pꝛincipi
um pcti.Dicendũ eſt ꝙ caput vbi ꝗꝓpꝛie ſumit᷑ pꝛicipale
mem bꝛũ in coꝛpe intelligit᷑.et ita in coꝛꝑe pcti illud dice
tur caput qð eſi pꝛicipale pctm. hoc aũt mõ nec ſuꝑbia
nec cupiditas dicũt᷑ caput:niſi ſm quãdam expoſitõeʒ.
que habet᷑ verſus finẽ ſecũdi libꝛi ſniaꝝ.ꝓut aũt ſuper⸗
bia ad aquerſionẽ ab incõmutabili bono vel ad cõtem⸗

Vrj

.

ſes
gn

dicitur.vj.ꝓuerb.ſex ſunt que odit dñs et ſeptimũ dete⸗
ſtatur aĩma eius.glo.enumerat.vj.capitalia crimĩa q̃ᷓ
tñ reſpectu diſcoꝛdiã ſemĩantis.quaſi minoꝛa deponit.
quia maius eſt facinꝰ illud quo vnitas et fraternitas qꝗᷓ
ꝑ ſpirituſſancti graz eſt cõnera diſſipatur. d qð di
cendũ ꝙ ſeptẽ ſunt capitalia pct᷑a.ſic dicit grego.⸗q Ao
obiecta aũt ĩ cõtꝛariũ reſpõdendũ c.et pꝛimo ad illðqð

obijcit᷑ de cõcupia carnis et alijs duobo.illa em ꝓ cau⸗
ſis pctoꝝ accipiũt᷑:nõ,p ipᷣis peccatis.motiuum em̃ ad
peccatũ vel eſt ex cõcupiſcẽtia carnis vel ex cõcupia ocu
loꝛum vel ex ſuꝑbia vite ſetſi dicantur eſſe peccata illa e

.

ſeptem reducerent᷑ ad iſta tria. et tunc bec dicerent᷑ copi .la EiZte
talia peccata et illa nibilomiꝰ que reſpectu eoꝝ oꝛiũtur 7 So
ex ipis.¶ Ad ſecũdũ dicendũ.ꝙ timoꝛ male buĩilians ⁊ * 22 ⸗

amoꝛ male accendẽs inclinatões eſſe dieunt᷑ ad peccata

nõ ipᷣ̃a peccata.et ita licet cauſe generales dicãtur: non ⸗ ⸗
tñ capitalia peccata, Ao tercium dicendũ ꝙ ille due. ecq
differentie licet cõtineant capitalia peccata.non tamen E. z
dicunt rationẽ ſᷣm quã ſunt capitalia peccata.nõ em̃ de⸗ “ 99
terminũt differẽtias amoꝛis vel appetitus reſpectu ipᷣiꝰ “
amati ex qua ꝑte ſumũtur capitalia peccata. ſicut em̃ a „ . .
caritate eſt motꝰ totius coꝛꝑis:ſic abillisẽ motꝰ totius miſan r c
puerſionis. omis em motꝰ ꝑuerſe volũtatis eſt m inoꝛ ſede⸗

dinatõem amoꝛis apparẽtis boni.¶ Ad qrtũ dicẽdũ.q;
licʒ capitalia peccata diuidant᷑ ſᷣm actꝰ viriũ: tñ h̊ nõ ẽ
er pte viriũ ſᷣ ſᷣm ꝙ actus ad motiua referũt᷑.motiua at
cõtingit eẽ differẽtia Fᷣm actũ vmius potẽtie. Vñ ſm nu⸗
merũ motõꝝ er illa ꝑte attẽdũt᷑ differẽtie pctoꝝ capita:⸗
taliũ q̃.vijdicunt᷑.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑.ꝙ pła debe
ant eẽ ꝙᷓ ſeptez. vtpote.xiiij.dicendn eſt. ꝙ numerus ille
attẽdit᷑ vᷣm oꝓpoſitõem donoꝝ q̃ attendit ſᷣm apparẽtiã 2
defectũ.vt ſᷣm defectũ attendãtur.vij.ſᷣm apparetiã iterũ

ptum dei refertur: cupiditas vo ad cõuerſionẽ muta bil Aier: vij. Ex iſta vᷣo ꝑte nõ dicit᷑ differẽtia capitaliũ vicioꝝ ſᷣ 65

honi:duo capita pñ̃t dici.i.pꝛĩcipia pctoꝝ.ſᷣ tũc nõ ca⸗
put dicit᷑ ꝓpꝛie.⸗ Ao illð ðo qð dẽ in ecco.ꝙ nõ duo ma
la ſed vnũ ſunt ſuꝑbia et cupiditas. Reſpõdendũ ẽ.ꝙ B
dicit᷑ qꝛ cõuerſio mutabilis boni et auerſio ab incõmuta
bili:vnũ eſſe actualis pct᷑i moꝛtalis ↄſtituũt.et ideo di⸗
cuntur eſſe vnum malũ nõ duo.
Alembꝛum ſecundum
Ecũdo querit᷑ vtru ſunt pautioꝛa vicia ca
pitalia ꝙᷓ ſeptem vel plura.vel pᷣciſe ſeptẽ
iſla. O aũt ſint pautioꝛa videt᷑ ꝑ h̊ qð dẽ
ij. ioh.ij.om̃e qð ẽ in mũdo aut eſt ↄcupia
carnis ⁊c.glo.bis tribo oĩa vicioꝝ genera ↄpᷣpendũt᷑. et ela⸗
ita erũt tria capita vicioꝝ.. Otẽ ſuꝑ illð ps.incẽſa igni Pleane
et ſuffoſſa.dicũt duo oꝛigines pctoꝝ timoꝛ male huili⸗
et amoꝛ male accẽdẽs.et ita vident᷑ eẽ duo.q Sꝛeg.
etiã duo genera pctoꝝ diſtiguit ſpũalig ⁊ carnalia ⁊ ita
duo vident᷑ eẽ et nõ plła.⸗ Pꝛeterea.ſi pcta hic diuidũt᷑
ſm actus viriũ motiuaꝝ.tres aũt ponũt᷑ vires motiue.
rõnalis.iraſcibilis ⁊ cõcupiſcibilis.⁊ nõ plures.ſic dĩe
aug.ĩ li. de aia et ſpũ.erũt tria capitalia pcta ſᷣm actꝰ
triũ viriu. ¶ Hꝛ aũt ſint pla qꝙᷓ ſeptẽ videt᷑ ꝑ hoc qð hẽt
math.xij.ſupꝑ illð.aſſũpſit.vij.ſpus nequitioꝛes ſe.vbi
ponũt.xiij. et extrabit᷑ illa glo.ex dictis greg.et ſicenu⸗
merant.inſipiẽtia.ſtulticia.impꝛudẽtia.apꝑta ignauia.
ignoꝛãtia.impietas.temeritas.et iterũ ſimłlatio ſapien
tie.ſimłatio diſcipline.ſimłlatio pꝛudẽtie.infirmitas fal
lens ab vmbꝛatõe virtutis.vſurpatio ſcĩe falſe pietatis.
cõtemptus.dolus ficte religioſitatis.ſic ꝗ.xiiij.dicũt᷑ ge⸗
nera pctoꝝ.om̃ia em̃ opponũt᷑ ſeptẽ donis ſpũſſcti.⸗ tẽ
ſið.ponit octo.Caſtrimargiã.foꝛnicatõʒ.filargi irã.
triſticiã. accidiã. cenodoxiã.ſuꝑbis.et ita ſunt plura vi
cia capitalia qᷓᷓ ſept ẽ.¶ Pꝛeterea.vicio qð eſt ex ſuꝑſui
tate rndet viciũ ex idigẽtia.ſiẽ &̊ ſuꝑbia ẽ viciũ ex ſuꝑba
bundantia et ira. ſiłr et gula et luxuria.et alia vidẽt᷑ ex
indigẽtia.erũt ergo.vij.pcta ex habũdãtia.ct.vij.ex indi
Eents cũ ſuꝑhabundãtie reſpõdet indigentia et ecouen
o. 4 Item videt᷑ ꝙ ſint alia ſeptẽ capitalia ꝓpt i llið qð

ſm nũerũ amatoꝝ aut fugibiliñ ſiẽ infra oñdet᷑4 Ad e,
illud vᷣo qð dicit yſið.dicendũ.ꝙ ponit differentiã inteꝛ 9
cenodoxiaʒ et ſuꝑbiam.qᷓtum ad hoc ꝙ ſuꝑbia reſpicit
appetitũ excellentie interius cenodoxia vo reſpicit appe
titum excellentie exterius ſᷣm ꝙ aliquis vult videri ma
gnus in laude hoĩm. et ᷣm hoc attẽduntur diuerſa na⸗
ſcentia ex illis. Similit᷑ ponit differẽtiã inter triſticiam
et accidiam vt triſticia dicat᷑ reſpectu mali apparẽtis de
quo eſt doloꝛ. vel cuius ẽ fuga.accidia vᷣo dicat reſpct᷑u
mali axparẽtis cuius eſt apetitus.et ſᷣm bec aſſignant᷑
diuerſa naſcẽtia.vñ de triſticia dicit᷑ naſci rancoꝛ.⁊ pu⸗/
ſillanimitas ⁊c.de accidia vᷣo ocioſitas ⁊c.ſic ibidẽ dri
glo. Inuidia vᷣo ſub ſuꝑbia ↄpꝛehẽdit᷑ tanqᷓ naſcẽs ex ea
ex appetitu em excellẽtie illicito:ſequit appetitus qui eſt
odiũ ne alius ſublimetux vel excellat.et hoc eſt inuidie.

et ideo ibi ĩuidia tanꝙᷓ naſcẽs de ſu pbia computat᷑. Sic
ergo ſcðᷣm aliã rõem accipitur ibi nũerus capitaliũ et
m aliã rõem a greg.vñ nihil ꝓhibet eẽ aliũ nũerũ capi
taliũ ibi ⁊ hic.¶ AZd illð vo qð obijcit᷑ de ſuꝑfluitate ⁊
indigentia. dicendũ eſt. ꝙ capitalia vicia diſſinguuntur
m ea ad q̃ hõ magis ꝓnus ẽ.ↄtingit aũt hoĩeʒ aliquan
do magis ꝓnũ eẽ ad ſuꝑbabũdãatia.aliqũ ad indigetiaʒ
Vñ nec ſᷣm om̃em ſuꝑfluitatẽ:nec ſᷣm oẽm indigẽtiã at⸗
tenditur viciũ capitale.verbi gratia gula et luxuria at
tendũtur ſᷣm ſuꝑhabundãtiã. auaricia vo ſᷣm indigẽtiã
ſic etis cõtingit ꝙ quoddã in alijs accipitur im ſuꝑha⸗
bundãtiam quoddam pm indigenti. et ita nõ erũt tot
peccata capitalia quot ſuꝑfluitates et indigentie in vni
uerſo. ¶ Ad vltimum dicendum illa. vij. que enumeꝛa
tur.vj. ꝓuerb.nõ dicuntur capitalia 'm eandem rõem
Fm quam iſta. vij. Illa em dicũtur copitalia: quia con⸗
tra caritatem que eſi vnitas cũ pꝛoximo et eſi caput vir
tutum oꝛdinantur.Diſcoꝛdia em ſeminata pꝛincipalit
eſt contra caritatem. alia vᷣo oꝛdinant ad diſcoꝛdia ſiue
ſciſma quod contrarium eſt vnitati caritatis ad pꝛoxi⸗
mum. Vnde attribuuntur homini apoſiate. ſcilicet ſcil⸗
matico.

— — ——N

7

„*
=
— — — —. —— — — —ʒ—ʒ—UvNW—N

P 2

— — – — — —

— — — ,—

—
= = —

=
=☛
=

=☛
=,

cly.

, = uiſio ſeptimẽbꝛis ſᷣm rõem viriũ pᷣmiſſaz. 4 Sikr obijci
embꝛ U tercinz E/ . nie⸗ tur ↄtra ſcdaʒ rõʒ diuiſionis.cũ ei ex ꝑte rõalis poſſint
Ercio querit᷑ ᷣm qua cauſaʒ attẽdatur ſe plures accipi actus in rectitudie ꝙᷓ ex pte cõcupiſcibilis
ptimẽbꝛis diuiſio dixerũt at᷑ quidã ꝗ; ᷣm vel iraſcibilis: ſiẽ pʒ in diuiſione virtutum aut donoꝛũ.
8 differẽtias viriũ et amatoꝝ in viribo. ſiue nam penes rõnalis actũ accipiũtur pꝛudẽtia et iuſticia
. inoꝛdiatõem multiplicẽ attẽdat᷑ ſeptimem ex pte virtutum.ex parte pᷣo donoꝝ ſapiẽtia intellectus
6 P bꝛis diuiſio capitaliũ heker lie em̃ ſumebãt diuiſioneʒ. conſilium et ſcia.nõ tot aũt accipiutur ex ꝑte cõcupiſci⸗
ſſefoscdoy tres ſunt vires aie vegetabilis. ſenſibilis. ronalis.2 tri

bilis vel iraſcibilis. vicia aũt ſunt oppoſita virtunbus.
ergo magis dæbeant plura vicia capitalia accipi penes

plex eſt bonũ inferiꝰ.ſcʒ bonũ carnis.ad qð ſe hʒ aĩma gis debean i
actum rõnalis:qꝙ; penes actũ cõcupiſcibilis ꝑ ſe:vel ira⸗

Fm duplicẽ actũ vegetabił nutritiue.ſ.⁊ geneꝛatiue.qtũ

N. . ad actů generatiue attendit lurgria. tů ad actu nutri ſcibilis ꝑ ſe.¶¶ Pꝛeterea. inuidia ẽſt triſticia t alienis bo Phintio aaufl. + g nalin i aſuna .
ENN tiue gula.Sitłr eſt bonũ exteriꝰqð oꝛdinat᷑ exteriꝰaima nis.triſſicia aunt cõuenit illi potẽtie cui cõuenit leticia.
4 N Fm vim motiuã ſenſibilẽ. eſt em bonũ in ꝓſperis ad qð erqgo cõuenit cõcupiſcibili.nõ ergo ſᷣn actũ iraſcibilis
. 6 . oꝛdinat᷑ ᷣm cõcupiſcibilẽ.eſt iterũ bonũ in aduerſis ad ſimelia xcbuit accipi.¶ Pꝛeterea.nõ recte eligere vel non recte
N qð oꝛdinat᷑ ſm iraſcibilẽ.Siłr eſt bonuʒ interiꝰ ᷣm qdð iudicare eſt cõmune in omi peccato.gᷓ penes hunc actuʒz

cxbet rõnalis oꝛdinari ad deũ ad ꝓrximũ ad ſeipᷣm pe⸗ rationalis nõ debebit diſtingui ꝓpꝛiũ peccatũ capitale

„13 nes inoꝛdinatõem amoꝛis. ad id quod ẽ ſupꝛa ſe accipi Item cõcupiſcibilis eſt agetere bonũ et fugere maluʒ
r tur ſuꝑbia:qᷓ; nõ vult ſubeſſe ei cui debet eo mõ qᷣ debet. Kols ſibi oppoſitum / Yrafeibilis vo eſt oꝛdinare motꝰ ad bo⸗
t. penes inoꝛdiatõem ad id qð ẽ intra ſe accipit᷑ accidia: num.nõ ergo attribuenda ſunt peccata ocupiſcibili que

EN..π cũ hõ miꝰ diligit bonũ internũ ꝙᷓ bonũ externũ. Alij fiunt ex inoꝛdinatõne motuũ carnis ad bonum: ſed ma⸗
MWuzs ο vo voluezũt accipe nũerũ capitaliũ vitioꝝ penes tres vi Aggls rõnali. Pꝛeterea oppetẽ bonũ ſuꝑiꝰ qð dꝛ ſimplici
&ſt res aĩme motiuas Quo ad actus eaꝝ. quo ad actũ ſcʒ cõ "α ter appetẽ. nõ tm̃ impedit᷑ ꝑ accidiã et auariciã: etiã p
cupiſcibilis.iraſcibilis et rõnalis. Attribuũt aũt cõcu⸗ Pn& alia vicia capitalia oĩa. nõ tm acci iekqdã pet a er im⸗
1* piſcibili duos actꝰ.ſcʒ aꝓpetere bonũ et oꝛdiare motꝰcar pedimẽto bꝰ actꝰ ꝗ ẽ ↄcupiſcibilis. Z dvo voluerũt

2. 40

nis ad bonũ.pꝛimus aũt actꝰ impedit᷑ ꝑ duo vicia ꝑ ac⸗
cidiã que eſt tediũ boni interioꝛis.ꝑ cupiditatẽ que ẽ ap⸗
petitus boni exterioꝛis.Alius vᷣo actus ſiłr impeditur
Eduo vicia.ꝑ luxuriã reſpectu generatiue ꝑ gulã reſpe⸗
ctu nutritiue.cum cõcupiſcibilis ſcʒ inoꝛdinate cõuerti
tur ad bonũ appares in nutritina et ad bonũ apparens ĩ
generatiua. Yraſcibili ſiłr attribuũt duos actus ſcilʒ
aſplaudere bonis et deteſtari mala.et a pꝛimo actu im⸗
peditur ꝑ inuidiã.⁊ a ſecũdo impedit᷑ ꝑ iram. Jraſcituꝛ

em̃ cui iraſci nõ deberet ſiue deteſtat᷑ qð nõ eſſet teteſtan
Dum.rationali vo recte eligere vel iudicare que impedi

tur ꝑ vnum vicium qð eſt ſuꝑbia. ¶¶ Contra pꝛimaʒ di⸗
uiſionẽ ſic obijcitur. Omne peccatũ attenditur m illaʒ
ꝑtem ſᷣm quam differimus a bꝛutis.in ꝑte aũt ratõuali
tm̃ differimus a bꝛutis.ergo ᷣm actum pꝑtis rõnalis de
bet attendi om̃e peccatũ.nõ ergo ſᷣm actum vegetabilis
aut ſenſibilig inꝙtnʒ bhmõi. Si pᷣo attendit᷑ peccatũ ſᷣm
actũ rõnalis com ꝑatione ad has vires inferioꝛes nõ vi

cætur adhuc attendi peccatũ m actum vegetabilis par

tis aut nutritiue et generatiue.nõ em̃ om̃is vis ꝑtis ge⸗
neratiue vel ꝑtis nutritiue ſubeſt rõni.eſt em aꝓpetitiua
naturalis ex ꝑte vegetabilis et ex parte ſenſibilis.et neu

tra eſi ſubiecta rõni vt ᷣm eam moueatur in nobis. eſt atna

appetitiua ſenſibilis quã contingit dirigi ᷣm rõnem pe⸗

nes ergo illã attẽdetur peccatũ.vt ſit peccatũ in cõcupi⸗ ł—/
ſcibili reſpectu boni carnis: et reſpectu boĩ mũdani. Re EkR
ſpectu vo boni carnis duplr.¶ Siłr pt obijci de iraſci⸗ Seen.

bili ꝙ tm̃ vnũ accipiatur peccatũ.ſcʒ petm ire.⁊ ita ꝑ cõ
ſilem rõem vnũ petm capitale accipiat̃ penes cõcupiſcẽ
tiã. aut ſi penes leticiã accipiũt᷑ duo pcta. eſt em duplex
leticia(ſic dic ioh.damaſ. quedã em̃ nat᷑ alis et nccia.
ſine q viuẽ ẽ impoſſibile.et ẽ alia natalis nõ nccia vt qᷓ
ꝑtinet ad generatõʒ. ↄtra at iſtas duas ſunt nec neceſſa
rie nec natales.vt delectatio gule et luxurie. ſilr ex ꝑte
triſticie accipiẽt᷑ accidia.ſcʒ ⁊ ĩuidia.Si S.iiij. capitalia
pcta accipiũt᷑ penes ↄcupiſcibilẽ:qꝗbo ſi addat᷑ ↄcupiſcẽ⸗

tia mnũdi: erũt. v.pcta ſᷣm ↄcupiſcibilẽ. ⁊ ita ſm iraſcibi⸗
lẽ nõ erit niſi vnicũ pctm. ⁊ Fm rõnalẽ vnicũ. aut ambo HD
erũt Fm iraſcibilẽ:ita q ſᷣm harũ duaꝝ viriũ actꝰ? pᷣpa⸗ rdes⸗

tione ad rõnalẽ accipiat᷑.vij.pcta.Diuidit em̃ damaſ. ir

rõnalem ptẽ in obedientẽ et pſuadibilẽ ĩ inobediẽtẽ ſiue ſet

nõ ꝑſuadibilẽ. Inobediẽs at᷑ diuidit pulſatiuũ. gene⸗
ratiuũ et nutritiuũ:cui addit᷑ augmẽtatiuũ. boc em nõ
rõne gubernãtur ̊ natura. obediẽs pᷣo ꝑſuadibilis di
uidit᷑ in ↄcupiam et iraſcibilẽ.ad concupiſcibilẽ ꝑtinet
leticia et triſticia. ad iraſcibilẽ po ꝑtinet ira:cui etiõ ad⸗

iñgitur appetitus excelletie vel in comꝑatõe ip̃iꝰ ad ra⸗
tionalem vel ecõuerſo. Ex his gᷓ pʒ ꝙ nõ attenditur di⸗

diſtiguere. vij. vicio copitalia penes aſpetitũ et fugã vt
appetitꝰ diceret᷑ reſpectu aparẽtis boĩ fuga reſpectu ap
parẽtis mall. Fm ioꝛdiatõz aũt appetitꝰ ad apparẽs bo⸗
num triplex interius.exterius.a inferiꝰ.ſumatur ſupeꝛ
bia.auaricia.gula. et lururia.Fm apparẽs interiꝰ ſupeꝛ
bia.ſᷣm apparẽs bonũ exteriꝰauaricia. m apparens bo, no!
nũ inferiꝰ qð ẽ duplex.qð ſumitur ĩ voluptate guſtꝰ di⸗
catur gula.qð ſumitur ĩ voluptate tactꝰ determiati ĩ mẽ
bꝛis generatois luyuria ſiue foꝛnicatio nomiĩe generali.
Ecõtra ſm ſugã ab apparẽti malo ſumãtur tria capita⸗
lia pctᷣa.penes fugã eiꝰ qd eſtiatur malũ ĩteriꝰ.i. graue
carni ſumatur accidia. Fm fugã eiꝰ qð eſtiatur malũ ex⸗
teriꝰ ſumatur ira. ꝓpt᷑ iiuriã extriſecꝰ illatã. ſᷣm fugam
eiꝰ qð eſtĩatur ĩſeriꝰ malũ hoc ẽ diminutiuũ ꝓꝛie excel
lẽtie ſumatur ĩuidia.et ſᷣm hec accipiãtur.vij.vicia capi⸗
talia.¶ Sʒ contra bec obijgitur. appetitus delectabilis
et fuga triſtabilis ſibi eſe ad eandẽ ꝑtinẽt potẽtiã.
et cuiꝰ pcti eſt appetere delectabile:ſᷣm idẽ pctm eſt fugẽ
triſtabile opoſitũ.ſi q̊ẽ delectabile carnis et triſtabile
carnis m ideʒ.pct̃m gule vel luxurie ẽ appetere delecta⸗
bile caꝛnis m idẽ erit fugẽ tꝛiſtabile carniſ. ita ð alijs
appetitibo:nõ ̊ m appetitũ et fugam diſtinguũtur pec
cata. ¶ Pꝛeterea.in quolibet peccato attẽditur appetitꝰ
alicuiꝰ appa rẽtis boni:et ꝑ ↄſeqᷓns fuga alicꝰ aparẽtis
mali.vt ĩ ſuꝑbia ẽ appetitꝰ ꝓpꝛie excellẽtie et ꝑↄſeq̃ns fu
ga ſue ↄtẽptibilitatis. In iuidia aꝓpetitꝰ boĩ ñ diminui
bilis. et ꝑↄſeqᷓns fuga diminuẽtis. Vñ ẽ odiũ aliene fe⸗
licitatis.In ira vᷣo appetitꝰvĩdicte fuga vo ĩ potẽtia vlci
ſcẽdi.In accidia vᷣo axpetitꝰgꝗetis carnał.fuga vo labo⸗
ris ſibi opoſiti. In auaricia vᷣo appetitꝰ diuitiaꝝ. fuga
ðᷣo pauꝑtatis. In gula appetitſuꝑfluitatis ĩ cibo vł po
tu. fuga vo indigẽtie. In lururia vo appetitꝰ voluptatis
carnal i mẽbꝛis genẽatõis fuga vo ĩſenſibilitatis.ñ q̊ q;;
dã pctᷣa capitalia diſtiguẽt᷑ ſm appetitũ qᷣdã ſᷣm fugã:cũ

ĩ oibo ĩueniat᷑ apetitꝰ⁊ fuga.. Pꝛeteꝛea totiẽs ẽ dicẽ fu Bolumo ꝙ pe enptalia ſ

22 ——
ibile qtiẽs ẽ dicẽ ka bile.ſi ẽ dice. ij. dꝛñti ⸗ „X οι
gibile qtiẽs ẽ dicẽ delctabile.ſi ẽ dicẽ. iij. dꝛñtias dele e Ba. 9

ctabiliũ ſᷣm q̃s accipiũt᷑.iiij. pcta capitalia:erũt ex alia
ꝑte q̃tuoꝛ capitalia ſᷣm q̃tuoꝛ dras ſugibiliũ? ita eſſent
octo.¶ Pꝛetea.ſi ↄtigit peccaẽ ſpʒdiuidẽdo bonũ appaꝛẽſ

exteriꝰet bonũ apparẽs iteriꝰquẽadmodũ bonũ aꝓpaꝛẽs upo lex·

inferiꝰ.et ita queadmodũ ſunt due dꝛñtie capitaliũ pec⸗
catoꝝ ſᷣm diuiſionem boni inferioꝛis.i.boni carnalis
ita eſſent duo capitalia pcta pᷣm dimiſiõʒ exterioꝛis boĩ
h ẽ boni mũdani.⁊ duo capitalia pct̃a ſᷣm diuiſionẽ bo⸗
ni interioꝛis.i.ercellẽtie.et ita ſeptẽ dꝛñtie eſſent ex illa
ꝑte capitaliũ pctoꝝ.et ſiłr er ooſito penes dꝛñtias fu
gibiliũ. et ita eẽnt. xij.dꝛñtie. ¶ Pꝛeterea. delectatõ ſi iue
appetitꝰ diuiduntur ꝑ apparẽs bonum in pꝛeſenti vel in

Kicctt

eſ A . X.

futuro eñ dicũtur leticia et cupiſcetia er oppoſito. ſilt tam ad pꝛocreatõem ꝓlis oꝛdinantur. cum aũt inoꝛdĩa ae
Dicitur fuga reſpectu mali in pꝛeſenti vel ꝙ iminet in fu⸗ te fit queritur libidinoſa delectatõ.ſimilit appetitus re⸗ d
turo.vñ dicũt᷑ triſticia et timoꝛ.ſi ́̊ capitalie pcta deter ſpectu alimẽti ſi fit oꝛdinate:eſt ad cõſeruatõem indiui⸗ a
minarent m appetitũ et fugam. aliqua deberet eſſe m dui ſᷣm debitũ modũ.ſi vᷣo inoꝛdinate ſᷣm exceſſum.erũt „ 8
timoꝛem. cum ſint aliqua ᷣm leticiam cõcupiſcentiam 2⁊ ergo duo pcta capitalia et non plura pᷣm appetitũ actus
triſticiã.nam m leticiã videmus accipi gulam et luxu⸗ fundati in coꝛꝑe.ſcʒ gula penes appetitiuã alimẽti: et lu⸗
riam et inanẽ gliam ſiue ſuꝑbiã.vᷣm cõcupiſcẽtiã irã et xuria penes aꝓpetitius coitus carnalis ſic ergo ſeptem
cupiditatem ſiue auariciam. ſm triſticiam inuidiam erunt differentie capitalium peccatoꝝ. ſm actum in ſpi
et accidiã. 'm timoꝛem aũt licet plures ſpecies habeat ritu due differentie ſuperbia et inuidia. m actumĩ ani
Fm ioh. Ddamal.nullã inuenimus differentiaʒ peccati ca ma tres differẽtie. ira. accidia et auaricia ſiue filargim
pitalis. Si vo accipiant᷑ ille paſſiones quas noĩat ioh. Fj actum in coꝛpoꝛe gula et lururia. bec em̃ duo ſicnt .
damal.ſcʒ leticia. triſticia.timoꝛ et ira.vt leticia et triſti dicit grego.ſunt carnalia peccata. reliqua vo ſunt ſpiri⸗
cia ꝑtineant ad cõcupiſcibilem: timoꝛ et ira ad iraſcibi⸗ tualia peccata large accipiendo ſpiritum: m ꝗ ſpirit⸗ a 6
lem. ᷣm hoc iterũ cum ſicut aliqua capitalia peccata pe- diuiditur contra coꝛpus vel carnem.non autem ym ꝗ⸗ Pimm
nes leticiam. triſticiã et iram: videbitur ꝙ aliqð debuit diuiditur contra animam et coꝛpus. ¶ Ded poſſet obi/ 4
eſſe capitale vicium penes timoꝛem. non aũt inuenitur ci quaꝛe non accipitur in ſpiritu peccatum ire: cũ e dyja L .
aliquod. cum tamẽ timoꝛ ſit fuga animi ne ꝑdatur ama bolo dicatur. deſcendit habens magnam iram ſciens ꝗꝛ
tum.nõ ergo capitalia peccata ceterminãtur m diffe⸗ modicum tempus habet.4 Pꝛeterea. ꝓpter quid in aia Po⸗
rentias aſpetitus et fuge eſſentiales. ¶ Ad euidentiam accipiũt tres differẽtie peccatoꝝ. quaꝝ vna eſt vm tedi⸗ 4 n
ergo diuiſiones.vij.capitalium peccatoꝝ notandum ẽ. um boni. in ſpiritu po nõ accipitur bmõi differentia ſi⸗ el. 1
ꝙ licut tangitur.j.ad theb. vlt. integer ſpiritus veſter et militer nec in coꝛpoꝛe.¶ ꝛeterea. ex parte coꝛpoꝛis nõ
. aima ſeruetur in die aduentus dñi. bomo quaſi in tria videtur accipi differẽtia egceati. cum penes aiam deter .
diuidit᷑.in ſpiritũ.aĩam et coꝛpus. Eñ om̃is actus ꝑ ſe minetur appetitus et ſuum oſitum. 4 Pꝛeterea. ex , i
et pꝛincipaliter fit in ſpũ aut ĩ aima aut ĩ coꝛꝑe. ſpiritꝰ te coꝛꝑis.ſi determinat᷑ peèccatũ ſᷣm appetituʒ quare nö ſrzpenle 4
aut accipitur in ipa eſſentia aĩme pter compꝑationeʒ ao ee termiat peccatũ ſm ſuũ oſpoſitũ.ſc deteſtatõem ſed ””
coꝛpus. inqtum eſt ſubſtãtia queda babens cõueniẽtiã Fm differentiã duplicis aſpetitus in aĩma vo vel in ſpũ Eelrna 4
quandã cũ ſpiritibo ſeꝑatis. aima vo dicat᷑ fm comꝑati nõ ſic fit b in aſpetitũ et deteſtatoõem. Pꝛeterea. dete⸗
onem quã habet ad coꝛpus.ſunt ergo actus quoꝛũdam ſtatio mali oppoſiti bono ſequela vigetur eẽ aſpetitꝰ: et ꝑ e p efei
peccatoꝝ capitaliũ in ſpiritu. quidam in aĩma.quidaʒ nõ ſint duo capitalia peccata. ¶ Ao qð dicendũ c. , ſe
in coꝛꝑe pꝛincipaliter. In ſpiritu aũt duplex actꝰ fit ſᷣm licet ira ꝑ quandã ſiłitudiem dicatur eſſe in ſpiritibus ee
etitũ boni⸗et deteſtatõʒ mali. dico aũt bonũ et maluz ſeꝑatis vt in dy abolo.nõ tñ illo mõ qͥ dicit᷑ capitale pe·
quod ſpiritibo ineſſe poteſt. EUInde cum peccatuzʒ fiat ex catũ ꝓpꝛie.cuz em̃ paſſio de genere pa ſſionis que magis 22 g*,
toꝛdinatöõne appetitus vel deteſtatõis: erit pctm capita⸗ facta abijcit a ſubſiãtia: nõ poteſt ineſſe hmõi ſpiritibo. *ενσρ
le ex inoꝛdinatoe appetitus reſpectu apparẽtis boni ĩ ſpũ nõ pt fieri bmoi iniuria ꝑ bunc modũ ſicut nec aime vt ſi⸗ Wruhte
vel ex inoꝛdinatõe deteſtatõis apparẽtis mali ꝑ qð vide eſt ſpũs.ſed pt᷑ fieri ipᷣi aime iniuria inqᷓtum eſt aia. per * ſe g
tur diminui illud bonũ.bonũ aũt qð inoꝛdinate appetit ſikitudiez tñ quãdã dicit᷑ ĩ eſſe ipi dy abola videt᷑ ei dya 4
a ſpiritu in ſe: eſt excellẽtia vltra debitũ qdð a paruit in bolo ꝙ; iniuria illata ſit ſibi ab homie qui locũ eius oo⸗:·· 4
angelis repꝛobis: ſiue placere ſibi in ſe iñtũ eſt vaĩtas cupauit vel ꝗ eius euaſit ſeruitutẽ. et ideo dicit᷑ habere
Vnge pcxin qð fit directe er appetitu eſt ſupbia vel ina⸗ magnam iram erga boĩem. ira em dicit libido vleiſcedi. .
nis gloꝛia.Ecõtra vᷣo ſpũs inoꝛdinate deteſtat cõtrariũ Vo ſecũdũ vᷣo dicendũ eſi.ꝙ in aima accipit᷑ differen⸗ R ien 1
buiꝰ excellẽtie:et hoc eſt ↄnicãtio boni in altero ſm pa tia ᷣm tedium boni.in ſpũ dᷣo nõ· q bonũ em̃ dicit᷑ labo
ritatem vel excellẽtiam qð eſt inuidie.inuidus em̃ ĩ alio rioſum h̊ reſpicit oꝛdiatoezʒ ad coꝛpꝰ.fatigatio em̃ ẽ aĩe S
deteſtatur bonũ pᷣm excellẽtiaʒ aut paritatẽ ſic dĩc aug. in coꝛpe. ſpũs vo pᷣter oꝛdinatõem ad coꝛpus accipit᷑.nõ fansd
. nõ vult em̃ inuidꝰ vt aliꝰ equetur vel excellat. duo ergo ergo in ſpũ debuit attẽdi capitale viciũ 'm tediuʒ boni R
ſunt peccata pꝛima et pꝛicipalia in ſpũ.In aĩa vo cõtin⸗ laboꝛioſiſnec ſᷣm ↄcupiam boni expediẽtis coꝛbi: qin eſt ,D
git eẽ perm capitale 'm appetitũ apparẽtis boni ꝗ eſt in bonũ ſenſibile:ſpũs vo reſpicit affectõem boni itelligibi ptalke Pi
ↄcupiſcibili ſᷣm inſurrectõʒ ĩ malũ iiurioſũ ſiue nociuũ lis. ſic ̊ alie debuerũt eẽ dꝛñtie qͥ ad actũ aĩe et quo ad
qð eſt in iraſcibili ſᷣm tedium boni difficilis aut laboꝛio actum ſpũs. Ao terciũ vᷣo dicẽdũ. ꝙ licʒ pctin nõ ſitin —
ſi. qð eſt in inoꝛdinãte ad opus.tres em differetie ſunt ĩ coꝛpe m ſeipz ſ iĩ aia: nibhilomiꝰ tñ actꝰ iĩ qͥ dinoſcit pcʒ oarg alb an .

pꝛiĩcipalit pt eẽ ĩ coꝛꝑe. vñ aſpetit? ẽ in ipᷣa aĩa. receptio 2c, alineg
do cibi ſᷣm plꝰ et miꝰ ?ĩ coꝛpe.eodẽ mõ aſpetitꝰ ipiꝰcoitꝰ
carnalis ẽ i aĩia actꝰ ppetrat᷑ ĩ carne ⁊ mõ dicunt᷑ duo
pctᷣa capitalia ᷣm actꝰ ĩ coꝛꝑe determĩari. ¶ Ad quartũ
vo dicẽdũ ꝙ ſm dꝛñtias appetitꝰ termĩant᷑ pcta carna
lia. nata em determĩante dæcliat ĩ vnũ.vñ nõ bʒ fugam

et appetitũ quẽadmodũ et aĩa.et ꝓgt hoc bᷣm dꝛñtias ap
petibiliũ ſumũt᷑ dꝛñtie virium⸗nutritiua.ſcʒ et generati
ua.et iuxta naturã accipit᷑ petm qð ẽ ex exceſſu nate.gu

la eĩ et lururia fiũt ex exceſſu nat᷑e ꝗ exceſſus fit Im ape

aĩma vt reſpicit coꝛpus.pt em aliqd eẽ expediens coꝛꝑi.
poteſt aliqd eẽ nociuũ coꝛꝑi infẽrẽdo paſſionẽ. pt aliꝗd
eẽ difficile vel laboꝛioſum coꝛꝑi:licet in ſe ſit bonũ. vnde
aima que reſpicit coꝛpus cõcupiſcit oꝛdinate vel inoꝛdi
nate bonũ exrpediẽs coꝛꝑi, inſurgit in nociuũ ſiue ĩiurio
ſum: faſtidit difficile vel laboꝛioſũ.oꝛdinat᷑ eĩ aima ᷣm
affectum ad coꝛpus et ꝑ relationem ad opus. vnge tres
babet differẽtias capitaliũ petoꝝ pcĩm ire penes iraſci
bilẽ. cuiꝰ eſt inſurgere in iniurioſũ.pctm accidie cuiꝰ eſt

faſtidire laboꝛioſum.pctm auaricie cui eſt cõcu piſceꝛe
bonũ curioſũ. Vñ etia ab aug.dicit curioſitas. In coꝛ⸗ titũ aĩalẽ ĩ carne.¶ Ad gntũ dicẽdũ ẽ:q dꝛñtie capitali⸗ 1
. een S te N „.n. poꝛe vᷣo contingit eẽ duplicem actũ Cum aũt nomiamus um pctoꝝ iã dicte nõ ſumũt᷑ ᷣm appetitũ boni apparẽtis .
— †e j SSeenni Fng coꝛpus: naturam concernimus ym quam in coꝛpoꝛe fit et xteſtatõem apparẽtis mali directe ei opoſiti. Ver bi .
2 me : conſeruatio ip̃ius indiuidui et ip̃ius ſpeciei in indiui⸗ gra. deteſtatõ pitatis ñ duecte oppoĩt ma gtudini ĩ apa

duo.conſeruatio aũt indiuidui fit per alimentum.cõſer
natio autem ſpeciei fit in indiuiduo per generationem)
appetitus ergo oꝛdinatus vel inoꝛdinatus reſpectu pꝛin⸗
cipalis actus in copoꝛe.aut eſt commixtionis carnalis
bm tactum. aut eſt ißius alimenti ᷣm guſtum. tactꝰ em̃
in illa parte qui oꝛdinate fit ad conſeruationem ſpeciei
in indiniduo fit vel pꝛopter ea que oꝛdinantur ad illud.
reddere em debitum vel repꝛimere cõcupiſcentiam illici-

rẽti bono ſiue ercellẽtie.pt eĩ ẽ q iſię heat excellẽtiã ĩ bo
no aliq: et nibilomiꝰ ꝙ aliꝰ ſit pair illi. beat excellẽti
am reſpectu cuiuſcũq; hec oppoĩt ꝑitati ⁊ ꝑitas illi.ſupꝑ⸗
bia at dꝛ amoꝛ excelletie. inuidia vo odiũ felicitatis alie⸗
ne. bec at ñ ſũt directe oppoſita:ſᷣ ↄtigit ſm dictũ modũ.
et iõ dz ꝙ ex ſupbia gignit᷑ iuidia.Si vo ſuꝑbia diceꝛet᷑
ĩT aſpetitu excellẽtie.ĩuidia vo ĩ deteſtatõz vilitatis: tunc
vnũ acciꝑet᷑ ex oſeqnti ĩ alterũ ⁊ nõ dicerẽt᷑ duo capita⸗

— —

Gren
liͤ
erit
tns
tla⸗
kenn
ſi⸗
ani⸗

u

iri⸗
tii⸗

S-

2 —
=⸗
2

— –—◻

—— ☛ — —

— ☛ =—-

.

C .
5 face

Rr

aſr

¶ QLueſtio
lia peccata ſed vnnzʒ.4! Similiter dicendum eſi quo ad
actus in aĩa.auaricie em̃ eſt appetere aparẽs bonuʒ.ire
o0 eſt inſurgere ↄtra nociuũ:ſ̊ hoc nociuũ nõ eſt directe
oppoſitum illi bono:et ideo erit vnũ capitale pcti per ſe
Si ðo acciꝑet᷑ ſᷣm teteſtatõnem paupꝑtatis:tũc ad idem
capitale pctm ꝑtinẽt.auaricie enim eſt apetẽ diuitias 2
panꝑtatẽ deteſiari. Ire vo ſicut ẽ deteſtaꝛi nociuuʒ ita ẽ
appetere vindictã. etſilłr intelligendũ eſt in alijs.Ex his
rõnibo patet q̃re dicunt᷑ diuerſa capitalia pcta. et alit
accipit᷑ ratõ diuiſionis in ſpũ alr in anuna:aliter in cor
poꝛe. In coꝛꝑe em̃ ᷣm dr̃ias aſppetibiliuzx pᷣncipaliũ. In
ſpũ vᷣo ga quandã hʒ in ſe ſimplicitatẽ ſᷣm dr̃iam vnius .
appetibilis et odiũ alteriꝰ.in aĩa ᷣo qa quodãmodo ma inj
gis ↄpoſita eſt in intentõne:accipiunt᷑ drie ̃ᷣm ratõnem
apetibilis et fugibilis uplieis inicgrini qð ẽ ex ꝑte al⸗ J of
terius et laboꝛioſi qð eſt ex ꝑte ipſiuis. Nam ira accipit᷑
Telr iniurioſi:accidia in deteſtatõeʒ laboꝛioſi.

Aliter dᷣo põt accipi diuiſio capitaliuʒ pctoꝝ vt tres
ie ad iraſcibilem referant᷑ q̃tuoꝛ vᷣo ad ↄcupiſcibilem
Iſur pm dr̃iam duplicis ↄcupiſcibilis.ratõ vo in dibo peccat
a & n regendo ſicut dʒ: iraſcibilis vᷣo hʒ ſuũ appetibile: ap
petit em p̃eminentiã in bono. excellentiã reſpectu coĩcan d ſcſted⸗
tis qð videt᷑ poſſe aſcendere.vindictã vᷣo ſiue dominatõʒ
ad puniendũ reſpectu eiꝰqð aduerſat᷑ ſiue iniuriat᷑ ſnue
potentie.vel ſicut quidã dicũt:eiꝰeſt aꝑpetẽ peminentiaʒ
odio hr̃e equiꝑantiã.inſurgere ad vindictam: et ᷣm hec —
accipiunt᷑ tria capitalia vicia ſuꝑbia inuidia ⁊ ira. Ex ſup
ꝑte vᷣo ↄcupiſcibilis ẽ appetibile ᷣm immediatõeʒ ad coꝛ ty ay⸗
pus. et eſt appetibile ᷣm diſtantiã a coꝛꝑe.ſᷣm immedia⸗ 71
tionẽ vᷣo aut eſt ꝓpter ↄſeruatõem ipſiꝰſpẽi in indiuiduo
aut ꝓpter ↄoſeruatõeʒ indiuidui et ᷣm hoc cum fit exceſ⸗
ſus in actibo oꝛdinatis ad hoc:ſunt capitalia pcta.gula
⁊ luxuria.Aꝑppetibile vpᷣo ᷣm diſtantiã ſiłr diuidit᷑ ĩ duo
in ſufficientiam et quietem.vt ſufficientia ſit ↄtra indi⸗
gentiam.quies vᷣoↄtra laboꝛẽ ſiue ↄtra difficultatẽ.cuʒ
aũt eſt inoꝛdinatio circa ſufficientiã dr̃ cupiditas. cum
vo inoꝛdinatio eſt circa laboꝛẽ nccium dr quies immo⸗
derata. Elel aliteꝛ põt diſtingui vt ſit duplex inoꝛdinatõ
circa bonũ exterius ẽ em̃ bonuʒ exteriusſpũale.et ẽ bo⸗
nuʒz exteriꝰcoꝛꝑale.põt ꝗ̊ inoꝛdinatio eſſe reſpectu boni
ſpũalis in nõ appetendo: ꝗꝓpter laboꝛẽ aut diſfficultatem.
vel reſpectu coꝛꝑalis boni in appetendo: ꝓpter curioſita⸗
tem.et ſm hec ſunt due dr̃ie pctoꝝ:pctm ſeʒ accidie ĩ nõ
appetendo ꝓpter difficultatẽ bonũ ſpũale:pctm vᷣo cupi⸗
ditatis in appetendo bonũ coꝛpoꝛale ꝓpteꝛ curioſitatem.
Dicit᷑ aũt curioſitas cũ requirit᷑ in ↄcupiſcibili ſᷣm viſũ
pulcritudo ꝓpter ſe.ſicut ẽ in auro et argento ⁊ lapidibo
pᷣcioſis.ad pulcritudinẽ pᷣo oꝛdinãt᷑ coloꝛ.forma.⁊ figu⸗
ra et hmõi diſpoſitões.ex quibo reſultat pulcritudo.

¶ Queſtio. cliij.de ſuꝑbia
Onſequẽteꝛ dicen⸗

dum ẽ de ſingulis pctis capitalib ym
ſe:et de naſcẽtibo ſũmarie. Et pꝛĩo dicẽ lial
dum ẽ ð ſuꝑbia q̃ nõ tm̃ dĩ capitale pecc
catũ:ſ̊ regina reſpectu alioꝝ pctorum.
Circa quã hec ſunt inꝗrẽda.Pꝛio ꝗd ſit ſuꝑbia. Scoᷣm
vtrũ om̃e petm ſit ſuꝑbia. Lerciũ ꝗd ſit motiuũ in pcto
ſuꝑbie.Quaꝛto ſᷣm quã vim attẽdit᷑ ̊ pcẽ᷑m. Quintũ de
qntitate hꝰpeti. Sextuʒ de ĩſeꝑabilitate eiꝰad alia peta.
ptimũ de difficultate cauẽdi illð pctm. Octauũ de ef
fectũ hꝰpct᷑i.iſQonũ ð poꝛitate hpct᷑i ad alia pctca. Deci
mũ ð ſpẽbo hꝰpct᷑i. Undecimũ ð oppoſitõe. Duodecimũ
de gdibo ſuꝑbie.Tredecimum de dr̃ia aꝑꝓpetitꝰpᷣmatꝰin

temꝑoꝛalibus et ſpiritualibus·
Miebrusprimiu

Irca pꝛimũ ſic dĩc berñ. Supbia eſt ꝓprie
ercellẽtie apetitꝰ. Augꝰ.in.xiiij.de ci.xi.
Eesbia⸗ ꝑuerſe celſitudis appetitꝰ. Idezʒ

—

—

.cliij.

in li.de innocẽtia.Superbia eſt amoꝛ ꝓpꝛie excellentie.
¶ His diffinitõibo ſuſpoſitis qᷓ ſatis cõueniũt:q̃rit᷑ vtrũ
ſuꝑbia ſit pctm ſᷣm has rões.Oꝛ nõ ſit pctmvidr.amoꝛ
em Apꝛie excellẽtie ẽ affectio natalis: affectio at natalis
nõ eſt pcẽm.g̊ amoꝛ ꝗpꝛie excellẽtie nõ ẽ pctm.ꝙ at᷑ amoꝛ
Apꝛie excellẽtie ſit affectio natalis videt ꝑ h̊ ꝙ quelibet
vis natalis pt᷑ naturalit᷑ appetere augmentũ ſui boni.g
vis iraſcibilis nat᷑ aliter pt᷑ appetere excellẽtiaʒ ꝓpꝛij bo
ni.ꝗ̊ amoꝛ ꝓpꝛie excellẽtie nõ eſt pctm. ISOtẽ excelleꝛe nõ
eſt malũ de ſe. nec velle excellere.appetitꝰ em excellẽtie
nõ ẽ pctm:et ita ſuꝑbia ſi nõ pliꝰ dic nõ erit pctʒ.¶¶ INeẽ
oĩs ꝗ aſſiłat᷑ deo ĩ eo ꝙ aſſilat᷑ nõ eſt pctaꝛ.ſᷣ dei eſt hr̃e
Apꝛiã volũtatẽ.qᷓ hõ ꝗ in hoc aſſiłat᷑ ipo nõ peccat.ſᷣ oĩs
ſuꝑbo ĩ eo ꝙ hmõi hʒ ꝓpꝛiã voluntatẽ.dicit em̃ Anlſel.q;
ꝓpꝛia voluntas eſt ſuꝑbia.ꝗ̊ nullus ſuꝑbo peccat¶ Cõ⸗
tra dĩc Anſel.dei eſt hbre ꝓpꝛiã volũtatẽ.q̊ cũ hõ vult ha⸗
bere ꝓpꝛiã volũtatẽ iniuriatur deo.ᷣ deo ĩiuriari ẽ pet᷑zʒ
ſuꝑbia q̊ cũ vult hr̃e ꝓgꝛiã volũtatẽ eſt peccatũ.q Item
in ꝑð. Suꝑbi inique agebãt.glo.ſuꝑbia a di incepit in⸗
iuria.ſed om̃e qð incepit a dei niuria peccatũ ẽ.S ſuper⸗/
bia eſt peccatũ.¶ Itẽ ſuꝑbie ẽ delectari ĩ ſua ptate błᷣ de⸗
lectari in ꝓpria ptate ꝓptẽr ſe eſt pctm.̊ ſuꝑbia? Eei o-⸗

—

exqgo

videt᷑ ̊ amplius ponẽdũ in diffinitõe ſuꝑbie d qð
dicendũ ꝙ cũ dicit. Suꝑbia ẽ apetitꝰ ꝓpꝛie excellentie.
Apꝛiũ ſonat ibi in viciũ.Eſt em̃ excellentia quã hõ bʒ a
deo et ei attribuit:et eſt excellẽtia quã ſibi hõ appꝛopꝛiat
aliquo mõ.ſic cũ dictat hõ ĩ coꝛde ſuo ꝙ habeat aliqꝗd a
ſe. vel cũ dicit meritũ eẽ a ſe eius qð hʒ.et ſic de alijs diſ
ferẽtijs.et hoc mõ amoꝛ ꝓpꝛie excellẽtie ſiue appetitꝰ illi
citus ẽ:et eſt pcẽm qð eſt ſuꝑbia.dic ei apłus.j ad coꝝ.
iiij. Quid habes qð nõ accepiſti.quid glłiaris quaſi nõ
acceꝑis? Et dicit Anſel.de caſu dy aboli.Siẽ a ſe ange
li et hoĩes nõ niſi nibil bnt:ita a deo ñ niſi aligd Si ðo
accipiat᷑ alio mõ et appetitꝰ dicat᷑ affectõ natalis.Fᷣm G
nõ ẽ pctm nec dr ſuꝑbia hmõi appetitꝰ.Cũ aũt dẽ ꝙ ſuꝑ
bia ẽ ꝑuerſe celſitudis appetitꝰ:reliqͥ mõ ẽ ñtelligẽdum.
4 Ad h̊ ̊ qdð pꝛio obijcit᷑dicẽdũ ꝙ amoꝛ ꝓpꝛie excellẽtie
vno mõ ðr affectõ nat᷑alł.cũ hõ ſcʒ q̃rit augmẽtũ boni eo
mõ q̊ debet et a qͥ debʒz ⁊ ad deũ referẽdo.reliqͥ vo mõ ſi
ſit axpetitꝰ ꝓpꝛie excellẽtie ad ſe referẽdo tãq; pꝛĩcipiũ vł
ad dep̃ᷣſſionẽ alioꝝ:nõ ẽ appetitꝰ natalis niſi itelligamꝰ
naturã coꝛruptã... Ad ſcõm vo dicẽdũ ꝙ excellere pt in
telligi. vel ĩ gtuitis vel ĩ virtutibo q tũ faciũt vk ĩ alſs 4 „py“
q̃ gtis dant᷑ a deo.ſi gtũfaciẽtibo appeti lyntellent mo tait⸗
t ille ꝓcedat ex gra:nõ vult excellẽ niſi quãtũ datũ ẽ ei
a deo. vel nõ ĩ depᷣſſionẽ alioꝝ. Si at᷑ ĩtelligat᷑ excellere

ſpũalibo vel in gtijs gtiſoatis q̃ magis infãt qᷓ; builiãt . .
n Byellecxcclieniis adagtur ebite ercitatenoc bo /5e ney h Xſt ß nreh e
nũ.qꝛ ſpõ iſto ↄtinet᷑ velle excellẽ ꝓpt᷑ ſe.̊ aũt mõ malũ ẽ
Vñ aug:ſuꝑbia nõ ẽ viciũ dãtis ptatẽ vel ipᷣiꝰ ptatis:vᷣ
aĩe ꝑuerſe amãtis ptᷣatem ſuõ potẽtioꝛis ptate ↄtempta
Pꝛeterea nõ ẽ deſiderãdũ pᷣeſſe ꝓpt ſe ̊ pt᷑ ꝓdeſſe. et
iõ dĩc apls.ꝗ epᷣatũ deſiderat bonũ opꝰ deſiderat vt nõ
ſit honoꝛ ĩ intẽtõe ̊ fructꝰ. Ao terciũ dicẽdũ.ꝙ ſuꝑbo

nõ d aſſiłari deo ſiłitudĩe ↄfoꝛmitatis cũ vult hre ꝓpꝛiã è wlaini⸗
ptatem.ſimilitudĩe em̃ cõſoꝛmitatis nõ vult niſi qð deꝰ
vult ipᷣm velle.deus aũt nõ vult ꝙ hõ habeat ꝓpꝛia volũ
tatẽ.i.nõ deo ſubiectã.et iõ nõ vult hõ hr̃e ꝓpꝛia volũta
tẽ ſ ſub deo oꝛdinatã ſilitudie cõfoꝛmitatis et 'm ̊ñ dẽ ſ aper d ꝛr

petm. Eſt aũt alia ſiłitudo q̃ vult hõ vſurpare qð deiẽ
ꝓpꝛiũ.ſic̃ dicebat᷑ de lucifero.AVſcẽdã in celũ et ero ſilis

altiſſimo. VUñ aug.xix.de ei.dei.Sic ſuꝑbia ꝑuerſe imi⸗ e m ſearb E nsmirs ſe Filere do.

tatur deũ.odit nãq; cũ ſocijs equalitatẽ ſub illo.ſed ĩpo⸗
nere vult ſocijs dnationẽ ſuã ꝓ illo.et hoe mõ quicunq;
vult aſſiłlari peccat.Fᷣm hoc ſuꝑbo peccat. Suꝑbia eĩ ẽ
pꝑuerſe celſitudis apetitus.ꝑuerſa aũt celſitudo eſt de⸗
Fto eo cui dz aĩmꝰin herẽ prĩcipio ſibi qᷣdãmõ fieri pᷣnci⸗
piũ.qð fit cũ iniquꝰſibi placʒ ſibj po ita placʒ cũ ab illo
hõ incõmutabili bono ðᷣficit.cũ ei magis plact᷑ ðbuit.2
dĩc Anſel.ob hoc recte dicit᷑ ſuꝑbia qꝛ volutatẽ dei quã
ſequi debet nõ vult hr̃e ſuꝑ ſe:ſed ipᷣi deo aufert quãtuzʒ

——

S Pre frß ne k fü g prn at mg N,

Ebruz ſecundũͥ

. ſdo querit᷑ vtrum omne petm ſit ſuper
bia.obijcitur aũt ꝙ ſic:qm̃ dicit augin li.
& na.⁊ gra.omne pctm dei ↄtempius eſte
ſeqd omnis ↄtemptus eſt ſuꝑbia: ergo om̃e
pctum eſt ſupbia. Item iob. xxxiij. vt ouertat hominẽ ab
iauitate glo. greg. Z ditoꝛem ſupbire ẽ pᷣcepta tran⸗
cendere: ſ in omi pcto tranſcẽdit hõ pᷣceptuʒ dñi: om̃e
per̃m eſt ſuꝑbia. ¶ Htem dicit aug. in li. de na. 2 gra taz
peccare ſuꝑbie eſt:ſuꝑbire peccare. ſicut ̊ vere poſſum
dicere ꝙ oĩs ſuꝑbia eſt pctin: ita vere põt dici ꝙ om̃e pec
catũ eſt ſu gbia Montra⸗ Augy.in li. de na. et gra. die
Sed neq; oĩa ſuꝑbe fiũt que ꝑpetrata fueꝛĩt.fiũt certa a
neſciẽtibo certa ab infirmis certa pleꝛũq; ab gementibo
Item greg . in moꝛał diſtinguit qᷓiuoꝛ genera vicioꝛũ
capitaliũ quoꝝ nullũ eſt alterũ.et ſilr aug.in li. cõſli⸗
ctu vicioꝝ et d ſed ſu ꝑbia ẽ vnũ er illis &̊ nõ om̃e

in ſe zueb et ſingulaꝛiter debet babere.

petm eſt ſuꝑbia.¶ Solo. dicendũ ꝙ duobo modis ẽ loꝗ
ſuꝑbia.vno modo ꝓut elt ſpãle pctm vnũ ex.vij. capi⸗
H AionOn eſt generale pren ꝓut dicl iiij
hob. ꝙ ex ipᷣa ſumpſit initiũ om̃is ꝑditio.et voc ẽ loꝗ
de ipa ꝓut Eirnicimin om̃is pcti.gꝗa ſic eſt pct᷑m generale r Es:
Hᷣm pꝛimũ modũ loquit᷑ greg.de luꝑbia:qn ponit ipſam
eſſe quoddã viciũ capitale.et hoc mõ nõ om̃e pctm eſt ſu
perbia.et ſic loquit᷑ aug.cũ dicit.ꝙ nõ oĩa ſuꝑbe funt 76
Bm aũt ꝙ elt generale pctm et generale initiu oĩs pcti: H
mõ vt magis ꝓprie loquamur dicendũ eſt.ꝙ in om̃i pec⸗
cato eſt ſuꝑbia.nõ ꝙ om̃e pctm foꝛmaliter loqndo ſit ſu⸗ ctii⸗⸗
perbia:ſᷣ in om̃i pcto eſt ſm ꝙ in omi pcto inuenit᷑ ꝛtem atiecj
tus p̃ceptoꝝ dei. quia vt dicit amb. pctm eſt pᷣuaricatõ
egis diuine ⁊ celeſtiũ inobedientia mandatoꝝ.vñ dicit
ꝙ in om̃i pcto ẽ ↄtemptus.Siłr ngein li. de li.ar. dicit
ꝙ peccatũ eſt ſpreto incõmutabili bono bomis mutabili
bus adhereꝛe.ꝑ boc aũt ꝙ dr ſpreto ponit᷑ ↄtemptus.et
ſic in om̃i pcto ẽ ſuꝑbia:ſᷣ hec eſt ſuꝑbia generalis que ẽ
ↄtemptꝰgeneralis ꝗ eſt in om̃i pcto.ex boc ꝙ aĩa ꝑ petᷣm
anertit᷑ ab incõmutabili et ſupᷣmo bono.Sʒ nõ ſic itelli⸗
gendũ ꝙ om̃e pct̃m ſit perm ſuꝑbie:łᷣ nullũ eſt perm in q̊
nõ ſit üfu⸗ generale viciũ. Et ꝙ ita ſit inteiligen Pan
aug, in i de na.et gra.vbi dicit.q̃re quid ſit quotlibet
Famet vide ſi inuenies aliqð ſine ſuꝑbie apꝓpellatõe pec
catum. Hãc aũt ſnĩam ſic exegmur. om̃e inꝗt pctm(niſi
falloꝛ)dẽ ↄtemptus.eſt et omis dei otemptus ſuꝑbia.ꝗd.
em̃ tam ſupꝑbũ eſt qᷓ; deũ ↄtemnẽ.om̃e g̊ perm eſt fupbia. c2
et ſcriptura dicente initiũ omnis peccati ſuperbia eſt.et
ſic patet reſponſio.

¶ Wembrum tercium
FErcio querit᷑ quid ſit inclinatiuũ natura⸗
liter vel motiuũ in h̊ geneꝛe peccatiſꝙ enizʒ
aliquod ſit: videt᷑ per ſimile in alijs. In lu
I dmxuria em̃ naturaliter motinũ eſt ↄſeruatio
ſpeciei. In gula ↄſeruatio ſui.et ita de alijs:erit ergo ali
quid in ſuꝑbia naturahter motiuum.illud non videtur
eſſe niſi apetitus potentie ſiue eius ꝙ eſt pᷣeſſe. hoc eniʒz
videt᷑ eſſe qd naturaliter homo appetat. anima enim cũ
aſſimiletur ſumme trinitati.cui fit appꝛopriatio potẽtie
ſapientiè et bonitatis:ſicut homo habet naturalem appe
titum ſcientie et bonitatis:ſic et potentie.⁊ hoc per pꝛiꝰ
cum potentia ſit pꝛiꝰin intellectu et bonitate.⸗l! Itẽ duo
actus ſunt peſſe et depꝛimi ſiue humiliari:ſ̊ natuxraliter
fugit homo dep̃ſſioneʒ:gᷣ naturalr appetit pᷣeſſe.¶ Con⸗
tra dicit berñ. quotiẽs pᷣeſſe deſidero totiens deũ meum
pire ↄtendo:h̊ ↄtra naturaʒ eſt velle pire deũ:&̊ nõ eſt na⸗
turale homi velle p̃eſſe. ¶¶ Silr dicit greg. quotiẽs peſſe
conamur:totiẽs ad apoſtaſie crimẽ relabimur.cũ ꝗᷣ ↄtra
naturã ſit apoſtatare:ↄtra naturã erit velle p̃eſſe.4 Itẽ
greßſuper iloar.ger terne et tremoꝛ vr ſit ſuꝑ cũcta
aĩalia terꝛe.hõ nõ ratõnalibo ̊ irꝛatõnalibo pꝛelatus eſt

gn.

natura. et iterũ in eadem glo.contra naturã ſuꝑbie ẽ ab
equali velle teneri.Ande antig patres.non reges homi
num ſ̊ paſtoꝛes gregũ fuiſſe dicũtur.ſic et in eandem glo.
ſi mens apud ſeipᷣam deſcendit de vertice culminis.ĩue
niet planiciẽ naturalis equitatis.vt nõ peſſe gaudeat ſᷣ
ꝓdeſſe.Ex his om̃ibo colligit᷑.ꝙ appetitus pᷣlatõis nõẽ
homiĩ naturalis.¶. Pꝛeterea ſi eẽt homi naturalis.qð
aũt eſt a natura ꝑmanebit ĩ patria: remaneret pᷣlatõ in
patria.ſᷣ ſicut habetł᷑.j.ad coꝝ.xv.Ceſſabit om̃is pꝛela⸗
tõ qua homo pꝛeeſt bomibo. nõ eſt naturalis.ᷓ nec aꝑp
petitus eius eſt naturalis. ¶ Ad qsð dicẽdũ. Aliter eſt
loqui de potẽtia in ſe.et aliter eſt loqui de potẽtia reſpe⸗
ctu ſubiectõis alioꝝ hoĩm. Si fiat ſermo de potẽtia ĩ ſe.
erit appetitus potentie naturalis ſicut ſapientie aut bo⸗
nitatis. Si vo fiat ſermo te potentia ad aliquos hoĩes
ſubiectos.ſᷣm hoc aut eſt appetitus illius gter gloꝛiaʒ
dei et ꝓximoꝝ vtilitatem.et ſᷣm hoc poteſt eſſe appetitꝰ
rectus ad qua inclinat ratio et natura aliquo mõ. aut
poteſt eſſe ipius ꝓpter ſe:et ſic eſt appetitus eu
et non habet inclinatõem niſi nature coꝛrupte.¶ Secũ
dum hec ergo reſpõdendũ eſt ad obiecta.prime em̃ rati
ones concludunt de appetitu qui quidem naturalis eſt.
alie pᷣo rationes que vident᷑ poni in cõtrarium: loquũt᷑
de potentia in comꝑatõne ad ſubiectionem hoĩm. ſed h̊
poteſt eſſe pꝛopter ſe:et hoc modo intelligũtur auctoꝛi⸗
tates quas ponit gꝛeg.et berñ.¶ Illa vᷣo ratio que ſumi
tur ex autoꝛitate greg.ix.geñ.ad hoc tendit.ꝙ appetitꝰ
pꝛelatõnis nõ ſit ẽm naturam pꝛimitus inſtitutam.⁊ ſi
militer vltima ratio ad idem tendit.ſed nõ ex hoc exclu
ditur quin ex naturali rõne ſit appetitus gloꝛie diuine
vel vtilitatis ꝓrimoꝝ mediante pꝛelatõe.¶ Si do obij⸗
ciatur ꝙ naturale ſit bomiĩ velle pᷣeſſe: eo ꝙ naturaliter
fugit depꝛeſſionem ipᷣe homo.dicendũ eſt ꝙ eſt quedam
epꝛeſſio ex merito culpe.et hanc naturaliter debet hõ
fugere cui exaltatio eſi oꝑoſitum ex merito gratie. et
hanc exaltatõem ſiue hmoi pᷣeſſe naturaliter aꝑp etit bõ
ſed hoc differt a dñatione qua hõ homi dñ atur. hmõi
em̃ exaltatio erit in patria vbi nõ erit exaltatio qua ho⸗
mo pꝛeerit homĩ.q¶ Sed adhuc obijcitur magis ſpãliteꝛ
de motiuo in peccato ſuꝑbie.et qnerit᷑ quid eſt ꝑ ſe ma
tiuũ in ſuꝑbia. Aug:ſuꝑ geñ. Angeli mali ſua poteſta⸗
te delectati velut eſſet eis bonum:a cõi bono deifico ad
ꝓꝛia defluxerũt.et habentes elatõis faſtum ꝓ excellen
tilſima eternitate ſu ꝑbi effecti ſunt.ex hac aucte videtuꝛ
ꝙ eternitas ſit motiuũ in peccato ſuꝑbie.qm angelusĩ
ſeipᷣo videbat ſubſtãtiam immoꝛtalem et eternam.⁊ ipᷣe
bonũ hoc eternitatis cõſideras in ſeipᷣo elatus eſi et cõ⸗
ꝑauit ſe deo. hec vult deſiãre p̃dicta auẽtas.vñ vr ꝙ ſpe
cialiter eteꝛnitas ſit motiuũ.¶ Sed ꝙ vnitas ſit motiuũ
Videt᷑ aug.in li.de g.no.te:ideo in vnicoꝛnibo ſuperbi
ĩtelligũt᷑ qꝛ ſuꝑbia odit cõſortiũ. et ꝙᷓtũ ĩ ipo ẽ ſolus cu⸗
pit eminere ſuꝑbo.ꝑ boc qð dicit ang. œ vera reli.quid
em̃ aliud in ea homo appetit niſi ſolus eſſe ſi fieri poſſit.
cum cuncta ſubiecta ſint ꝑuerſa, ſcilicet imitatõne om⸗/
nipotentis dei. quem ſi ſubditus imitaretur m eiꝰpꝛe⸗
cepta viuendo.ꝑ eam hr̃et ſubdita et cetera.nec ad tan⸗
tam defoꝛmitatem veniret.vt beſtiolam timeat qui vult
hominibv im ꝑare.hinc ergo et ſuębia quẽdam vnitatis
appenitũ et om̃ipotẽtie. ſd in rerũ tꝑaliũ pꝛĩcipatu que
omia trãſeunt tanqᷓ vmbꝛa. 4¶ Pꝛeterea videt᷑ aliud eſſe
motiuũ ab his duobo.ꝑ h̊ qdð dic aug.ĩ li.de li.ar.ꝗ ac⸗
cipit illud.j.iohᷣ.ij.om̃e qð ẽ in mũdo aut ẽ ↄcupia ocu⸗
loꝝ aut ẽ ↄcupĩa carnis·aut ſuꝑbia vite.et vult oſtende
re quaſi cauſam in his tribo dicens.q homo aut cõuer⸗
titur ad ꝓpꝛium bonũ:et ſic ſuꝑbus dicitur.aut ad exte
riꝰ bonu⁊.et ſic curioſus efficitaut ad inferius bonũ et
ſic voluptatis amatoꝛ efficit.conuerſio ergo ad bonum
Apꝛiũ cauſa ẽ ſuꝑbie.¶ Ad qð dicendũ.qꝙ in auẽte ſupᷣ⸗
dicta aug.ſuꝑ geñ.nõ itelligit᷑ ꝙ eternitas ſit motiuum
ſed ꝙ ꝑ pctm ſuũ angli receſſerũt ab etnitate. eternitas
em̃ accipit᷑ ibi ꝓ deo.ꝙ ſi acciꝑetur et᷑nitas ꝓ motiuo:

„ —

erqv Matonte

ſerdi tet vnite

lpabilis. n⸗ naf Ghtue

ab

nn

¶ Lueſtio

nõ diceret motiuũ ꝓprie: ſed poteſtas excellentie fuit ibi
motiuũ ſicut in eadẽ auẽte ↄtinet᷑.¶ Ad illud vᷣo qð ſecũ
do obijcit᷑ ꝙ vnitas eſſet motiuũ.dicẽdũ eſt ꝓ vnitas in
ſua generali rõne nõ eſt motiuũ:ſed vnitas in pᷣncipatu
rerũ tꝑalium ſicut ibidem determinat᷑.vnitas aũt prin⸗
cipatus generaliter eſt motiuũ in pcto ſuꝑbie ſiue ſit in
angelis ſiue in homĩbo. Ao terciũ vo dicendũ eſt.ꝙ in
li.de li.ar.nõ loqtur de ſuꝑbia ꝓut eſt ſpãle pctm:ſᷣ ꝓnt
tereium eſt in illa diuiſione.j.ioh.ij.ome qð eſt in mũdo
⁊c. Accipit᷑ aũt ibi ꝓpriũ boni.ad dr̃iam exterioꝛis boni
cuiꝰeſt ocupiĩa oculoꝝ:et inferioꝛis boni cuiꝰ eſt ↄcu pia
carnis.ꝓpꝛiũ aũt bonũ dicit᷑ interius bonũ cuius eſt pꝛi
mo appetitus ipſius ſpũs:cum ſcilʒ auertitur a ſupꝛemo
bono et delectatur in ſe.

bꝛum quartum Erik

Aarto querit᷑ em quã vim. attendit᷑ ö̊ pe
catũ.et videt᷑ ꝙ ſᷣm rõnlem. ſuꝑbia eniz .
eſt initiũ om̃is pcti.q̊ debet eſſe ꝓprie in il⸗
la potentia q pꝛicipatũ gerit inter om̃s po
Mtias: 65 rönalis eſt illa. ſuꝑbia eſi in rõnali.4 IJtem
in ſtatu inocentie om̃s vires erat ſub dominio rõnis.nec
aliq̃ receſſit a ſuo oꝛdine niſi priꝰrecedente rõnali.q̊ pꝛiꝰ
receſſit rõnalig:ſ̊ primꝰ receſſus fuit ꝑ ſuꝑbiã.qᷓ ſuꝑbia
eſt in rõnali.¶¶ Oꝛ autẽ ſit in iraſcibili ondit᷑.tũ ga ſuꝑ⸗
bia eſt elatio inoꝛdinata.elatio aũt ẽ in iraſcibili:̊ ſuꝑ⸗
bia ẽ in iraſcibili.¶ Item ſuꝑbia et huilitas opponunt᷑.
ſᷣ huilitas eſt in iraſcibili.oppoſita autem nata ſunt fieri
circa idẽ:g̊ ſuꝑbia eſt in iraſcibili.¶ Item ſicut hr circa
vncipiũ iob.dicit grego.q timoꝛ dei oꝓonit᷑ ſuꝑbie.ſed
timoꝛ eſt in iraſcibili ꝗ̊et ſuꝑbia.¶ Oꝛ aũt ſit i concupi
ſci bili videtur.ſuꝑbia em eſt amoꝛ/ ꝓprie excellẽtie.amoꝛ
autem eſt in ↄcupiſcibili ergo et ſuperbia.¶ Item ſupeꝛ

—

95
T⸗

₰

.
tt
e

e
6

bie eſt velectari in ꝓprio bono:ł̊ delectari in ꝓprio bono
ſuꝑbia eſt iĩ iraſcibili.appetitꝰem̃ ꝑuerſe celſitudinis ad EE
αι iraſcibile; ꝑtinet. 4 ant dicit eſſe in ronali hoc E.gqa. weK.
R dicit᷑ ꝙ eſt in cõcupiſcibili ter rõneʒ amoris vel appe⸗
K.⸗ F. titus. dicendũ eſt. ꝙ eſt amoꝛ ꝓprie:et eſt amoꝛ coiĩter di⸗
tur amatũ qð eſt alteriꝰpotentie.vt cũ dr̃ amoꝛ excellen⸗
tie.vel amoꝛ veritatis: amoꝛ coĩter dr:et trahit᷑ ad vim
Ainto querit᷑ de quatitate buiꝰpcti. vtruz
ſic̃s.emundaboꝛ a delicto marimo. glo.
— hoc eſt a delicto ſuperbie: quod eſt vltimũ
eſt maximũ.non enim eſt peccatũ maius q; apoſtatare a
deo quod ? ſuperbie initiuʒ.ſupeꝛbia ergo maximum eſt
ipſa eſt impia et veſana ſuperbia quod eſt certe immane
peccatum. .J⸗
marimũ petm in hoie ſuꝑbia e.q;ꝛ inde manauit nri
licti oꝛigo.¶ Itẽ dñe deꝰme ſi feci illud ⁊c.i.vłe peẽm
rũ eſt maximũ petm: g ſuꝑbia ẽ petm maximũ. Itẽ dic
yſi. Sic ſuꝑbia ẽ oꝛigo oĩm criminũ ita ruina oim virtu
¶Vteʒ greg. Cũ ſingła vicia ſingulas depaſcant vitutes
ola ſuꝑbia totũ coꝛpꝰvᷣtutũ depaſcit.ome aũt tale maxi
mũ pctm eſt. ¶ Item om̃e petm qð marĩe ſe deo opponit
maximũ eſt. p̊ ſuperbia ẽ hmõi ̊ ⁊c̃.minoꝛ pʒ qm̃ dic bo
nit.¶ Item maioꝛ virtꝰẽ q magis nos aſſitat deo vt cari⸗
tas:g marꝰviciũ qð magis aſſiłat dy abolo:̊ ſupbia eſt

ptinet ad ↄcupiſcibilłẽ:g et ſuꝑbia.¶ Ao qð dicendũ. qꝙ æ
5 cauſa pᷣncipalis pcti penes rõnem reſidet.¶ Cum auteʒ
etus.ſᷣm ꝙ ꝓprie dẽ ſic eſt ipſiꝰↄcupiſcibilis.cũ aũt addi
iraſcibilẽ vel rõnalem: ⁊ ſᷣm hũc modũ accipitur bic.
ſuperbia ſit maximum peccatum/ Ad qð
redeuntibo ad deum:et pꝛimum in recedentibus. hoc o
peccatum Auũꝑ.in ſcðo li.ↄtra epiſtolam ꝑmeniaʒ. ea⸗
Item ps.ſuꝑbi iniq agebat vſq;ʒquaq;.dicit
glo. m cem
qð eſt ſuꝑbia qᷓ eſt radix oĩim maloꝝ: ̊ radix oĩm malo⸗
tũ.om̃e at᷑ tale maximũ pctm ẽ:q ſuꝑbia maximũ pctm ẽ
etius. Cũ oĩa vicia fugiãt a deo:ſola ſuꝑbia ſe deo oppo
viciũ qdð magis aſſiłat nos dyabolo. qimñ ſicut hr iobexli

cli.

Iße eſt rex ſup oms filios ſupbie: öſuphia eſt marinũ

„

viciu. ¶ Cõtra tre.j. Peccatu peccauit hierlm. glo. in⸗
to auſerũtur.ſᷣ om̃e tale eſt maximũ pctm.ergo inſideli
tas eſt maximũ peccatũ. Itẽ om̃e peccatũ qð deſtituit
fundamẽtũ totius xp̃iane rligiõis ẽ maximũ.ĩfidelitas
eſt hmõi.ꝗ̊ ⁊c.¶¶ IJOtem.j.coꝝ.xj.audio int᷑ vos ſcilſſuꝛas
eſſe.dĩc glo. Pꝛimũ malũ diſſenſio eſt vnde cetera oꝛiũt
vbi ẽ diſſenſio nihil rectũ ẽ.ſᷣ om̃e tale ẽ maximũ.ꝗ diſſẽ
ſio eſi maximũ peccatũ.q]¶ IJem maioꝛi virtuti maiꝰ op⸗
ponitur viciũ directe.ſ̊ caritas maioꝛ eſt virtꝰ: qꝛ ẽ ꝑfe⸗
ctio et foꝛma aliaꝝ ſine qua alie nihil ſũt ſiẽ dic apius.
ergo odiũ qdð ẽ viciũ directe ei oꝑoſitũ ẽ maximũ viciũ.
Pꝛeterea.in ſuꝑbia tria ſũt cõſiderãda.ſcʒ motiuum
ipiꝰ:et terminꝰ a quo.et terminꝰad quẽ.ſi ergo ſuꝑbia ẽ
maximũ pct᷑m.aut hoc ẽ rõne ſui motiui.aut rõe ternĩ
a quo.aut rõne temĩ ad quẽ. Si dicat᷑ ꝙ rõe ſui motiui
tũc obijcit᷑ ſic.motiuũ in pcto ẽ libido:ſᷣ pt᷑ eẽ maioꝛ libi⸗
do in pcto luxurie ꝙᷓ ĩ aliqͥ pcto ſuꝑbie. Itẽ ſilr ad irã pt
maioꝛ libido mouere q; ĩ gliqua ſpecie ſu ꝑbie. ergo ſup⸗
bia in genere ratione ſni motiui nõ dẽ eẽ maiꝰ peccatũ
Si dicat᷑ ꝙ rõe termi a q̊.obijcit᷑ ſic.qm terminꝰ a quo ĩ
ſuꝑbia ẽ bonũ incõmutabile a qͥ elongat ſuꝑbia.ſ̊ ſuper
bia nõ magis elongat ab illo termĩo ꝙᷓ; alia pcta. Qã ſu
ꝑbia cõuertit hoĩeʒ ad ſe ſiue ad bonũ ꝓpꝛiũ qð ẽ ſuicu
piditas cõuertit ad bona exteriꝰ ſic ad res mundanas.
ipᷣa vðᷣo luxuria ad bonũ inferiꝰ:ſ̊j minꝰ elongat᷑ bonum
Aꝛiũ ſpũs ab incõmutabili bono qᷓ; bonũ inferiꝰ vel ex⸗
teriꝰ. minꝰ elõgat ab illo bono ſuꝑbia qᷓ; cupiditas vł
auaricia. at᷑ ſuꝑbia cõuertat᷑ ad ſe hoc ẽ ſpm̃ ad bo⸗
nũ ꝓpꝛiũ.hoc pʒ ꝑ aug.in li.de vera innocẽtia.ꝗ dĩc.bo
nũ ẽ ſurſum hre coꝛ.nõ ad inferius vel exteriꝰ. nõ tñ ad
ſeipᷣm qð eſt ſuꝑbie:ſᷣ ad deũ qð eſt obediẽtie.ergo ipᷣi
ſuꝑbie ẽ cõuerti ad ſe ſiue ad ꝓpꝛiũ bonũ.ſ minꝰ elõgat
a ſũmo bono hr̃e coꝛ ad bonũ ꝓpꝛiũ q; hr̃e coꝛ ad inferi⸗
us vel exteriꝰ bonũ.iAã ꝗ hʒ coꝛ ad ſũmuʒ bonũ bhʒ coꝛ
ſurſum.ſilr ꝗ babet coꝛ ad bonũ pꝛiũ qð eſt excellẽtia
(ſic̃ hʒ ſuꝑbiaſpʒ coꝛ ſurſum.ſ̊ hr̃e coꝛ ad bonũ exteriꝰ vł
inferiꝰ ẽ hr̃e coꝛ deoꝛſum.ergo maioꝛ ẽ cõueniẽtia in ſu-
bia ad ſũmũ bonũ qᷓi alijs pctis.ergo mĩꝰ elõgat a ter⸗
mino a q̊ ergo ex ꝑte illa nõ ẽ pctẽm maximũ. ¶ Ao qð
dicẽdũ ꝙ ſuꝑbia dꝛ eẽ maximũ pctmet infidelitas ⁊ hꝰ⸗
modi q̃ diꝑta ſũt.ſᷣ̊ ꝓpt᷑ diuerſas cãs dẽ quodlibet illoꝝ
maximũ.ẽt dicit᷑ qð ꝑ ſuꝑhabũdantia dicit᷑. vni ſoli
voneiweri eſt Pm n oen vel eam em nere
intẽtões pt᷑ aliꝗd dici ꝑ ſuꝑhabũdantiã de płibo ſed nõ
Hm cana roͤem Dicit en Pernnn maximũ ꝓpt᷑ ablatõem Alia PP W. maxt? ortuplint
fundamẽti boni qð ſengametn ſytes hoc n in⸗
fidelitas dicit᷑ maximũ pcẽm qꝛ fidem deſtruit q̃ eſt to⸗ .
tius boni et᷑ totius rßiane religioĩs fundamẽtũ.q Alio l erf v pay gno*ααα N 2 wd)
mõ pt᷑ dici petm maximũ.q; mime int oĩa pctᷣa hʒ ĩ ſe de
motiuo ad pniam q̃ eſt remediũ ↄtra pctm.et h̊ mõ pec⸗
catũ in ſpmſctᷣm dicit᷑ maximũ eẽ.in ipᷣo em̃ plus tollit
remediũ pct᷑i hoc ẽ pnia.et minꝰ habet de motiuo ad il⸗
lam ex hoc ẽ qð dicit᷑ irremediabile.¶ Tercio mõ dicit᷑
maximũ peccatũ.qꝛ magis ꝗpꝛie et directe ſoluit vincu
lum et vnitateʒ in eccłia.in qua vnitate dat᷑ ſpũs ad re⸗
miſſionẽ peccatoꝝ.et reuocãdũ ad bonũ. dicit em aug.
ꝙ in vnitate eccleſie rõne clauiũ datur ſpũs ad remiſſi⸗
onem peccatoꝝ.et hoc mõ diſcoꝛdia ſciſmatis dicit᷑ eſſe
maximũ peccatũ.tollit em̃ vnitatẽ ecclie.et ꝓpter h̊ ſa⸗
piens.vj. ꝓuerb. deteſtat᷑ illũ ꝗ ſemĩat int frẽs diſcoꝛdi⸗
as. Quarto mõ dẽ maximũ pcẽm qꝛ magis deoꝛdiat a
deo inqtũ eſt finis create rõnalis ad quẽ tẽdit ⁊ ĩ qͥ bea⸗
tificat/et q̊ mõ odiũ pt dici maximũ pctm. magis em̃ di
rectèoꝛdiat a fine ſic caritas ei oppoſita int᷑ oẽs vᷣtutes
maxiĩe oꝛdiat ⁊ ↄiungit fini.vñ ipᷣa ducit alias virtutes
ad ſuũ finem debitũ.vnde ſine ipᷣa nõ ſunt meritoꝛie ſed
eſt foꝛma ipaꝝ.¶ Quito mõ dicit᷑ maximũ pctm. qꝛ eſt
maxit nocumẽti in h̊ ꝙ ipʒ ẽ pꝛicipiũ⁊ oꝛigo alioꝝ pec⸗

Mcel et irt phie
D

fidelitas ẽ peccatũ quo retẽto retinẽtur oĩa:et quo abla P

2

A ni,

eatoꝝ. et hoc modo ſuꝑbia pꝛimoꝝ pentum dicitur eſſe guſ. et greg. ergo vnu pr eſſe ſine altero:nec vnũ depteet ·
maxrximũ pctẽm.vnde aug.ſuꝑ pᷣs.ſuꝑbi iniq̃ agebat.dicit ex altero. ¶ Solutio ſecus eſt de ſupbia que eſt iniciuʒ H
ꝙ maximũ pctm ẽ ſuꝑbia inde manauit noſtri oꝛigo te⸗ SEE petoꝝ. et de ſu pbia vite que eſt tercia radix:et de ſuper⸗
licti boc ẽ pctm oꝛiginale.vñ in ̊ marimũ nocumentuʒ M ᷣ / bia que eſt vnũ de vicijo capitalibo ab alijs diſtinctũ.qm̃ Sst⸗ EE.
eſt. qꝛ toti nocet hũano generi:ſic ꝗ̊ drĩ ſuꝑbia maximuʒ ' pꝛima ẽ in om̃i pcto.qꝛ dicit illi generalẽ ↄtemptũ ĩ aueꝛ Pageneg e-
pctm rõne ſui nocumẽti:ſᷣ hoc nõ intelligi᷑ adhuc niſi ð αννι ſione a deo. q pficit ome pctm in rõe malicieſſuꝑbia aü=t AnRe a
ſuꝑbia pᷣmoꝝ pentũ.⸗! Serto mõ dr maximuʒ rõne ſui ans que eſt radix tercia nõ eſt ſeꝑabilis ab illis pctis ĩ ꝗba n j
motiui vel allicſtiui. qꝛ magis ẽ inſepabile a ſpu et etia,ʒ P ¶¶eſt motiuũ pcrui ꝓpꝛiũ bo nu:cuiuſmõi ẽ vindicta gloꝛa. ſe
ga magis derogat deoſt auertit a deo.et hoc mõ ſupbia ꝰ⸗ Ade t hmõi que ſunt bonã ꝗꝓpꝛia ſpũs.ſᷣ de his duabo nõ lo⸗ 6
ex rõne generis pcti dr̃ eſſe marimũ pct̃m. ita em̃ ẽ in ſu quimur:vᷣ loquimur de ſupbia q eſt viciũ capitale.q o F
ꝑbia rõne generis pcti.ꝙ ipᷣa maxĩe auertit a deo ⁊ dero ſiſtit in boc ꝙ hõ appetit excellẽtiã ꝓpꝛiam. ſᷣm hoc diii?·?c in
gat ipſi. Item ſuũ motiuũ ẽ maxie allicftiuũ quia maxie mus ꝙ inſeꝑabile dicit᷑ duplicit. AUno mõ dẽ inſeꝑa bi⸗ il
inſeꝑabile:qð ptʒ. qa motiuũ vel appetibile ĩ ſuꝑbia ma le qð vix ſeꝑatur.et hoc mõ ſuꝑbia dicit᷑ inſeꝑabilis ab P
gis adheret ſpui ꝙᷓ motiua alioꝝ peccatoꝝ. ſicut ↄcupĩe inani gloꝛia ⁊ inuidia.qꝛ cũ difficultate ab ipis ſepatuꝛ (cG, l
caꝛnis vel hmõi:ꝗa tollamꝰcarnẽ nungd erit motiuũ vel vix em̃ pt eſſe ſine illis.Alio mõ dicit᷑ inſeꝑabile qð nul⸗ , nv
appetibile carnis in ſpũ:oↄſtat ꝗ; nõ.qa nõ eſt in ipo ſpũ. lo mõ pi ſeꝑari.⁊ hoc mõ peccatũ ſuꝑbie ſeꝑabile eſt ab . ne
niſi ꝗ eſt vnitꝰ carni.et hoc trabente fomite: ᷓ appetibile c illis qꝛ cõtingit eẽ inõtũ ſuꝑbie ſine motu inuidie.ſicuti 7 ſe nue
ↄcupie carnis nõ ita adheret ſpũi ꝗn ſit ab illo ſepabile angelo fuiſſet ſuꝑbia ſine motu inuidie: ſi nõ fuiſſet hõ cef (uün
ꝓ ſeꝑatõeʒ carnis.¶ Itez loqᷓmur de appetibilibo ocupie creatus.vnde ſi intelligamus ꝙ pꝛiꝰfuit creatꝰ q; bomo e
oculoꝝ ſeꝑemꝰaĩaʒ ſenſibilẽ.nunqd erit illud appetibile Fm ſucceſſionẽ temꝑis:nõ eẽt motus ĩuidia. Ao illud 1
in ſpũ ⁊ nunqd eꝛit ↄcupĩa oculoꝝ.oſtat ꝙ nõ.ſic &̊ illud qð obijcit᷑ de mẽdatio.dicẽdũ ꝙ mẽdaciũ duobo modis ſeſrr bn
appetibile nõ ita Aaheret ſpui gn ab ipo ſit ſeꝑabile ꝑ ſe⸗ dicit᷑.vno mõ ſpale pctm.et hoc mõ dicit᷑ falſa vocis ſig⸗ Aee 15
paratõeʒ adminꝰ alteriꝰ. 4 Stẽ loqmur de appetibilibus ficatio cũ intentõe falledi.et hoc mõ ẽ ſeꝑabile a ſuꝑbia pet ge
motiuis in pctis ſpũalibo.vindicta em̃ eſt vnũ appetibi⸗ nec de hoc mẽdatio loquit᷑ glo.pᷣdicta.Alio mõ accipit᷑ t
le vel motiuũ et h̊ in peccato ire:tollamꝰꝙ nõ fiat ĩiuria generaliter et ita om̃e pctm dicit᷑ mendaciũ.Ande ioh. in
nungd erit illud appetibile qð eſt vindicta?oſtat ꝙ nõ. et viij.dicit diñs de dyabolo. Vleritas nõ eſt in eo.cũ loqꝗt᷑ 1
ita ꝑ amotõeʒ iniurie remouet᷑. Item odiũ felicitatis a⸗ mendaciũ ex ꝓpꝛijs loquitur.qꝛ mendax eſt et pater eiꝰ. U
liene ẽ apetibile vł motiuũ in pcto inuidie. intelligamꝰ id ẽ.mendacij.i.pateꝛ eſt pcti. Uñ mendaciuʒ ſumit᷑ ibi 4
ꝙ vn ſolus hõ ſit.erit ne odiũ felicitatis aliene? aſtat generaliter.et H̊ͥ mõ qðlibet peccatũ dꝛ mẽdaciũ:et h̊ il⸗
ꝙ nõ.q iam tollit᷑ a ſpñ motiuũ inuidie et ſic de alijs.et la rõe:qꝛ ĩ mẽdatio pᷣtenditur veritas et nõ eſt ibi.ſic ẽ ĩ
ita oĩa appetibilia vel motiua aliorũ pñt tolli a ſpũ ma⸗ om̃i peccato ꝙ ibi pᷣtendit᷑ bonũ appaꝛ⁊ẽs et verũ.et deeſt
nente ipo:pᷣ appetibile ſu ꝑbie nõ põt tolli manente natu ibi vtrũq; ſcʒ bonũ⁊ verũ.et hoc mõ eſt ſuꝑbia mẽdaciũ
ra in ſua coꝛruptõne.4! Item dr maximũ ꝗa maxĩe deo et hac rõe dꝛ eſſe mẽdaciũ.et dꝛ om̃is ſuꝑbo mendax ge⸗
derogat et mminrige ler marine auertit ab ipᷣo.et 5 ma⸗ neraliter.
is auertat ab incõmutabili bono:illud apparetſꝗa per b ſe m1
Riar phemiã iniuriat᷑ hõ diuine bonitati as⸗ pectari in (Mem 2zuz eptimn
ſpm̃ſanctũ.ꝑ mend aciũ aũt diuine veritati:ſᷣ per ſuꝑbi⸗ Eptimo querit᷑ de diffcultate cauẽdi hoce ne
am ipᷣf diuine et excellentiſſime maieſtati.nam ſuꝑbire pctm.et qrit᷑ vtrũ h̊ peccatũ ſit eiuſdẽ faacicd di
eſt ſuꝑ ſtatũ hoĩs ire.hoc aũt eſt quaſi quandam equali litatis ad tollẽdũ cuiuſmõi ſũt alia/qð vi⸗: ⸗ eE n
tatem cum deo appetere.hoc autẽ eſt iniuriaꝛi diuine mma P. ꝑdetur.ſic em̃ oẽs vᷣtutes inſimul dãnt᷑: ita ſ. 7.
ieſtati. Tfei et omia vicia ſimul tollũtur. aliter em nõ poſſent om̃/es „ e⸗
(Me bꝛum ſe tum äs Ktes ſit ineſſe. ſuꝑbia ẽ eiuſqẽ facilitatis ad tollẽaũ
S P “” c ſũt ⁊ alia vicia.¶ Pꝛetẽa hõ factꝰẽ ex vili materia.cõ
Exto querit᷑ de inſeꝑabilitate huiꝰpeccati ſideratõ ꝗ̊ ipᷣi iducit ↄtẽptũ ſuipᷣiꝰ.ↄtẽptꝰ at᷑ ſuipiꝰ expel
ad alia pcta.querit᷑ ꝗ̊ vtrũ ſit ſeꝑabile vel lit ſuꝑbia.n ſic at ẽ de alijs pctis. hõ eĩ ĩ ſe hʒ ĩcẽtiuũ gu 4
inſeꝑabile ab inani glia et ab inuidia. O le ⁊ luxurie ⁊ alioꝝ ꝑctoꝝ.g facilioꝛis expulſioĩsẽ petʒ .
ſit inſeꝑabile ptʒ.qꝛ dicit greg· ſuꝑ e cche e dl ſuꝑbie q; alia pcta. Frördiun illð. dñe deꝰ meꝰ ſi feci .
Supꝑbia ſine inuidia atq; inani głia nullatenus eſſe põt . iſtð glo.ſuꝑbia ẽ pᷣmũ pctʒ recedẽtibo a deo ⁊ vltimũ re⸗
Agem augn. vera innocentia diĩc.cũ ſuꝑbia ſit amoꝛ s: deũtibo ad ipʒʒ.q̊ ꝑmanet pꝰ alia pcta. difficilioꝛis ẽ a⸗
rie excellentie.inuidia vᷣo ſit odiuzʒ felicitatis aliene. motõis. Itẽ ſuꝑbia de ipᷣis boĩis ſpũalibo naſcit᷑ occaſi
qd de qͥ inaſcat᷑ inpꝛomptu eſt.amãdo em̃ quiſq; excellẽ⸗ onalit᷑.bona at᷑ ſpũalia vt vᷣtutes expellũt vicia. diffi⸗ 4
tiam ſuã vel paribo inuidet ꝙ ei adequant᷑.vel inferioꝛi⸗ cilioꝛis amotõis ẽ h pct᷑ʒ. Rndẽdũ c.ꝙ pet᷑ʒ ſuꝑbie ſic 1
bus ne ſibi coequant᷑:vel ſu ꝑioꝛibo ꝙ eis nõ equat᷑.ſuꝑ⸗ 7 alia pcta duo ĩpoꝛtat.pᷣuatõʒ vᷣtutis gtuite:⁊ qᷓndã di⸗ A
biendo quiſq; inuidꝰnõ inuidendo ſuꝑbus ẽ.̊ ſuꝑbia ſpoſitõʒz ad malu opꝰ.qtũ ẽ de puatõe vᷣtutis gtuite: cũ ſafu
eſt pctm inſepaꝛabile ab inuidia. Iteʒ ſuꝑ illud pᷣs.ca⸗ eypellit᷑ pᷣu atõ ãnexa ſuꝑbie expellunt᷑ alie puatõnes ꝑ 1
put circuitꝰeoꝝ ⁊c.gl.om̃is ſuꝑbus fictus eſt.⁊ omnis gr̃asʒ tũfaciẽtẽ.vñ ſic fuꝑbia ẽ eq̃facił expulſioĩis reſpe 1
fictꝰmendax:&̊ omis ſuꝑbo mendax.pctm &̊ ſuꝑbie inſe⸗ ctu aſioꝝ pctoꝝ.Scðʒ at ; ſuꝑbia ẽ diſpoſitõ ad q̃ndã 4
ꝑabile ẽ a mẽdacio. e oppoſitũ videt᷑ ꝙ ſit ſeꝑabile appetitũ ioꝛdiatũ ꝗ ẽ excellẽtie:ñ eqfacił expulſioĩs ẽ ſu⸗ „ℳ N
ab inani gła.dic aug.in li.d ci.dei. Inter cupiditatem ꝑbie pct᷑ʒ ſic ⁊ alia pctã.appetibile em̃ illð magis iberes nme
bũane gloꝛie:et cupiditatem hũane dñationis intereſt. ipᷣi ſpũi rõali ſiẽ oñſũ ẽ.et iõ difficilioꝛis ẽ expulſioĩs. .
vnũ em̃ ꝗqarit ſine alio eſſe:ſᷣ cupiditas hũane glorie ꝑ⸗ 4l Per h̊ p᷑ patẽ q̃lit᷑ rñdẽdũ ẽ ad pᷣmũ obiectũ.fit eĩ ſer 6 JM
tinet ad inanẽ gloꝛiã.cupiditas vpᷣo hũane dñationis ad mo ibi de ſuꝑbia ꝓut ẽ pᷣuatõ pᷣtutis gtuite ĩqtũ ẽ gtui Iepe X
ſuperbiã que aꝓpetit dominari et pꝛeeſſe.ergo ſuperbia ẽ ta:⁊ ſᷣm h ꝓcedit obiectõ.¶ Ad ᷣm vo dõm.ꝙ lz hõ er ( , 1
ſeparabilis ab inani gloꝛia. Similiter videtur ꝙ ſit ſe pte carnis coꝛruptibił hẽat icẽtiuũ huĩlitatis.ꝓut dꝛ i ſrdan, 1
parabilis a mendacio.quoniã ſuperbia eſt in coꝛde: ſed Alich. Huĩaliatõ tua ĩ me* tui.tñ ex ꝑte ipᷣiꝰ ſpũs ꝗ bʒ . nu
mendacium eſt in oꝛe nonſolum in coꝛde.quoniaʒ men⸗ nobilitatẽ eẽntie vᷣtibił ſᷣm electõʒ ad malũ ẽ ĩcetiuũ ſu⸗
dacium eſt falſa vocis ſignificatio cum intentione fallen Pbie. 7rõe illiꝰdzẽ pctz ſu ꝑbie difficiliꝰ ad expellẽdum. e
di: ſed poteſt eſſe peccatuʒ coꝛdis ſine peccato oꝛis:ergo ⸗ l & Pꝛetẽa ſu pbia occõnalit oꝛit᷑ ex vᷣtutibo ſie bi ſup illud. ð
ſuper bia poteſt eſſe ſine mendacio. Similiter ſupeꝛbia a 2 Vox dñi kigerts cedros libani:⁊ alubi dꝛ.ex adipe ꝑ⸗ ,.e Jr . à
et inuidia ſunt diuerſa vicia capitalia et diſticta ab au⸗ Dijt inigtas eoꝝ. pt ̊ dẽ eẽ difficilioꝛis expulſiois. 5
n
4

Nneſtio

eig e

4
ſ

embꝛuoctauum
Ctauo querit᷑ de effectu huiꝰpcti. dicit᷑ aũt
j.ad Ro.ſuꝑ illud.ſiulti facti ſunt qꝛ ſuꝑ⸗
bia erat ĩ eis ⁊ obumbꝛauit eos. cecitas
eſt effect?ſuꝑbie.¶ Item gꝛeg. in moꝛ l. lu n
men veritatis elatis mẽtibo abſcondi?᷑:afflictis ⁊ huilia
tis reuelat᷑. cecitas eſt effectus ſuperbie ſiue excecatõ.
Cont᷑. cecitas ẽ effectus infidelitatis. ſicut yſa.vj.br
xceca coꝛ ppli buiꝰ.excecatio aũt illa eſt ꝑ erꝛoꝛe ·4 ꝛe
terea. excecatio videt᷑ eſſe eſeetotio cuiuſſibʒ pcti. ꝓpter
illud qd dẽ·ij.ſapᷣ.excecauit eos malicia eoꝝ:g nõ apꝛo
pꝛiat᷑ vm pcto.¶ Item querit᷑ vtrũ ſi uꝑbia in infinitũ va
ſlen ate enuat⸗ leat diminuere. Aug . in li. de li⸗ar. tantũ ſi nperbo fit mi⸗
ſ hottte"? noz quantũ maioꝛẽ ſe eſſe cupit:h̊ nõ eſt termin ſuperbo
4 er n in cupiendo maioꝛitatẽ: ᷓnõ eſt terminꝰ poſitꝰ in dimi⸗
nuendo: in infinitũ diminuit.ꝗl Cont᷑.iſia diminutio ẽ
in malo.pᷣ quodlibʒ malũ ẽ tantũ ꝙ nõ malꝰ diminutõ
eſt finita in pcto ſuꝑbie ſicut in alijs. pꝛimũ dicẽ⸗
dũ.q excecatio attribnit᷑ om̃i pctoꝑ appꝛopꝛiatõeʒ cij q y/

ſorhie puſdã.cũ em̃ pct᷑in ſit in voluntate excecatio ↄcomitat᷑ in ſt ypen
4tαε
1

17
4

Aſſerit

—

pt

Ke. N
z D. /va.

.õẽ .

rõne vt nõ ſemꝑ videat qd agendũ ſit.axpꝛopriat᷑ emñinfi
delitati qꝛ nõ videt hõ qð credendũ eſt.ſu ꝑbie po ex alia
ꝑte attribuit᷑.ſic em infidelitas male diſponit intellectũ
ita ſuꝑbia male diſponit affectũ ad recipiendũ lumẽ gr̃e
Jac.iiij. de ſuꝑbis reſiſtit huilibo aũt dat gr̃am.Et ſuꝑ
illud p̃s. inclinate aures vr̃as ad vba oꝛis mei.glo.tioꝛ
infuſa repellit.ſiẽ &̊ ↄuexũ initũ hmõi nõ ẽ receptiunʒ bᷣ
ↄcauũ.ita huilitas ẽ receptiua luĩs gre ⁊ non ſuꝑbia.ex
illa ꝑte dr ſuꝑbie effectꝰexcecatio ꝑ qᷓndã appropꝛiatöõ

urxie .

7

ale

DiE
AA £½ me
WNatn

nẽ. vñ de illis pt᷑ dici illud iob.xxiiij. IOpi fuerũt rebelles
4 Ad ſcõᷣm vᷣo dicendũ.ꝙ lʒ terminꝰnõ ſit politxꝰi ſuper⸗
bia q̊ ad h̊ ꝗn poſſit eẽ ſuꝑbioꝛ:ẽ tñ poſitꝰterminꝰin h:q;
oĩs ſuꝑbia ẽ aliquata.et ſic eſt in cã ita in effectu.vñ oĩs
diminutõ qꝗᷓ ꝓuenit ex ſuꝑbia finita eſt. et eſt aliq q̃ nõ ẽ
maioꝛ:h̊ᷣ nõ eſt aliq q̃ nõ poſſit alia eſſe maioꝛ.quẽadmo
dũ in malicia nihil ẽ ita malũ qð nõ poſſit eẽ deteriꝰ: et
yſpamay, ita nõ eſt ſumme malum:aliqua tamen malicia eſt q̃ nõ
eſt aliqua maioꝛ.
(Mẽbruz nonũ
Ono queꝛit᷑ de pꝛioꝛitate hꝰpcti.⁊ videt᷑ ꝙ
. ſit pꝛiꝰalijs pct᷑is yſi.in li. de virtutibo. ſi⸗
at ſuꝑbia ẽ oꝛigo oim criminũ:ita eſt oim
. Stutũ ruina.Et ſuꝑ illð p̃s. emundaboꝛ a stt ve
celicto maxko. Aug. delicto. ſ. ſupbie qð ẽ pᷣmũ recedẽti ⸗? ,
bus a co:ꝗᷓ ſuꝑbiaẽ pᷣmũ int pcta. Cont᷑.fides ẽ pria
vᷣtutũ.̊ ꝑ oppoſitũ infidelitas dʒ eſſe pꝛimum vicioꝛum.
4 Pꝛetea.caritas dr eẽ caput vᷣtutũ.qð gᷓ directe oꝑoni
tur caritati dʒ eẽ caput ipoꝝ pctoꝝ ᷣ̊ h̊ eſt inuidia.q̊ eſt
eaput ipoꝝ pctoꝝ. Pꝛetẽa petm hʒ originẽ ex volũtate
p volũtas indefinita ẽ reſpctu cuiuſlibʒ aetibilis: q̊ in
pctis nõ ẽ vnũ priꝰaltero natałr.ſi eĩ volutas pᷣma ſèe cõ
uertat ad bonũ carnis:dicet ilið eẽ pᷣmũ pcẽm. eodẽ mõ
eſt ĩ alijs appetitibo pctoꝝ.¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ ſuꝑbia eſt mci,
Pmũ natalr inter pcta. Eſt ei appetit excellẽtie ſiue potẽ
mmmins tie, pxiinꝰadberẽs ſpũi ? iõ citiꝰinclinat᷑ ad illð appetibi
le.¶ Ad obm at᷑ in cõtrariũ dicẽdũ.ꝙ lʒ fides ſit funda⸗
mẽtũ vᷣtutũ.nõ tñ infidelitas vicioꝝ.nõ ẽ eĩ ſilis oꝛdo ĩ
1*2 De . vicijs.oꝛdo eĩ in deſtruẽdo ex ꝑte vicioꝝ q̃ dicũt ꝑ ſe op⸗
, poſitõeʒ ad vᷣtutes.vñ cũ fides ſit pᷣma vᷣtutuʒ ecõtrario
„eAv,
, ius vo qð obijcit᷑ de iuidia. dicẽduʒ ẽ caritas duos bʒ
mõtreſpectu dei ⁊ reſpectu primi. IYlle vo ꝗ ẽ reſpctu di
Allteri iu idia qͥ ad h̊ ſuꝑbia poꝛ ẽ inuidia. Ad tercium
vo dicẽdũ.ꝙ lʒ vnũqðq; vicioꝝ poſſit eẽ pꝛiꝰaltero tẽꝑe.
nat᷑atr tñ ſe bʒ volũtas plꝰad vnũ appetibile ꝙᷓ ad aliud.

lumĩ neſcierũt vias eiꝰ:coĩter tñ ↄuenit alijs pctoꝛibus:¶R⸗
infidelitas dʒ eẽ vltimũ vicioꝝ.ſiẽ mnnik hlefenn⸗
pheos filij ⁊ cãpnes ↄſtupꝛauerũt te vſq; ad vᷣtutẽ.¶ Ao
ſxè*ια naktalr? 5os. 2 röne illisſupbia oppoĩt᷑ caꝛitati. rõne ve
tie nyrt natalr ẽ poꝛ.⁊ rõne illiꝰſuꝑbia oppoĩt᷑ caꝛitati.rõne dᷣo
et rõne illius ſi fit inoꝛdinatus appetitus circa illud: di⸗

diſtingui a pꝛima.

cetur naturaliter pcẽm pꝛius peccato.

embꝛumdecunũ
Ecimo dicit᷑ de ſpẽbo huiꝰ pcti. Sũt añt
iiij.ſpẽs eiꝰ q̃s aſſiꝗt greg.xxxij.iob circa
pꝛicipiũ.qtuoꝛ ſũt ſpẽs tumoꝛil. Pꝛĩa ẽ cũ
hõ a ſe eſtimat hr̃e bonũ qð hʒ.ſcða ſi de⸗
ſuꝑ datũ credit:tñ ꝓ ſuis meritis accepiſſe putat.tercia
ẽ cũ iactat ſe hr̃e qð nõ hʒ. Quaꝛta ẽ cũ ceteꝛis deſpectis
ſingłariter vult videri.¶ Põr ꝗ qri vtrũ pautõꝛes ſpẽs
ſufficiat.Scðdo vtrũ plłes debeat dici.Lercia de ↄꝑatõe
illaꝝ ĩ quãtitate pct᷑i. Or̃to de ↄꝑatõe haꝝ ſpẽꝝ ad il⸗
las q̃s poĩt Anſel.⁊ q̃s ponit berñ.duas ſcʒ ponẽs ſpe
cies ſuperbiã cecam et vanã.

ichius primus
Irca pꝛimũ ſic Dm ; pꝛimuʒ nõ ſit
ſpẽs ſupꝑbie ſ iſidelitatis.diuerſoꝝ eĩ geneꝝ
et nõ ſubalternatim poſitoꝝ drſe ſũt ſpẽs.h̊
ifidelitas et ſuꝑbia ſũt diuerſa qͥꝝ vnũ nõ eſt ſub alio.gᷓ
ſpẽs vniꝰ nõ ẽ ſpẽs alteriꝰ.̊ eſtiare bonũ qð bʒ a deo ſo
lũ a ſeipᷣo hr̃e ẽ pctẽm infidelitatis.quilibet em̃ hõ tenet᷑
credere ꝙ om̃e bonũ eſt a deo.ergo nõ eſt ſpẽs ſuperbie.
Item.xxxj:iob.Si letatũ eſt coꝛ meũ ⁊c̃.glo.auctoꝛis
ſui gram negare cõuincit᷑.ꝗſq; ſibi tribuit bonũ qð o
tur.ſ̊ ꝗq negat gram ſui auctoꝛis ẽ infidelis:ergo ſpẽs il
la quã pꝛima aſſignat nõ eſt ſpẽs ſuꝑbie ſᷣ infidelitatis.
¶ Si dicat᷑ ꝙ ibi eſt vtrũq; petm.ſcʒ ſuꝑbia et ĩfidelitas
Cõtra.pctmẽ actꝰ incidẽs ex defectu boni:ſi g̊ duo ſunt
pct᷑a.erũt duo actꝰ incidẽtes ex defectu boĩ.̊ ad deſtru⸗
ctõem ↄſeq̃ntis ſi nõ ſunt duo actꝰ:nõ erũt duo peccata.
Deinde querit᷑ de eo qð ponit᷑ ĩ ſpẽ ſcdðᷣa que ẽ.qñ ali
ꝗs bonũ qð habʒ a deo.eſtimat ſe hre ꝓ ſuis meritis.vi
detur em̃ h̊ bñ poſſe fieri ſine pctẽo.dat᷑ em aliqd bonum = max ba) btn:
a deo ꝓ meꝛito hũano.q̊ hoc eſtiare nõ eſt pctm.q̊ᷓ nõ eſt
ſpẽs ſuꝑbie.Si ðvo nõ pt fieri ſine pcto:videt᷑ nõ differꝛe
a pꝛima ſpẽ.ſi em̃ eſtimat ſe eẽ cãm ſui meriti:et ſuũ me
ritũ eẽ cãm ſui boni qð hʒ:̊ credit illð bonũ hr̃e a ſe.qc
gd em̃ ẽ cauſa Bin canſati.nõ ̊ vidr̃ hec ſpẽs

leſts ſib, ſrli w 6s,

27

—

tz d. eS

—
1*

7„ .

7 . — — QQ
, αντιιι.ο Rir „α

S n de

ory PPErO„ν2½

Beinde q̃rit᷑ qᷣ tercia ſpẽ cũ hõ ſi⸗ ne
ſupbr

bi attribuit qð nõ hʒ:dẽ arrogã taln om̃i emmpcto ali⸗
qd ẽ motiuũ qð ẽ aparẽs bonũ.ᷣ ille ſcit ſe nõ hr̃e illð
bonũ:& nõ videt᷑ de illo extolli.cũ motiuũ nõ dicat᷑ niſi
qð ẽ.nõ ̊ ſũt tot ſpẽs ſuꝑbie.¶ Ao qð dõ ꝙ q̃tuoꝛ ſũt
ſpẽs ſuꝑbie.ſic dĩc greg.Et rõ diuiſiois ſic pt᷑ ſumi.SOu
ꝓbia ẽ q̃ hõ miuriat᷑ deo. Aut h̊ eſt qᷓtũ ad bonũ qð hʒ
aut qð videt᷑ hre. Si qtũ ad illð qð videt᷑ hr̃e et nõ ha⸗
bet ertollit᷑: 3en pẽs ſu ꝑbie. Si vᷣo qᷓtũ ad bonum qð ⸗
bʒ. boc pr eẽ duplicit. qꝛ aut ĩiuriat᷑ deo ĩ ſe. aut deo ĩ p⸗ Rtats Je abſolute
ximo.ſi do ĩ ꝓxio q̃rta ſpẽs ĩtelligit.cũ aligs vult ſingu
larit videri.ſi vᷣo deo ĩ ſe ꝗ ẽ pꝛĩcipiũ oĩs boĩ:h pt᷑ eẽ du⸗
plicit.aut ꝓut hõ poit ſeipʒʒ totã cãʒ boĩ.aut ꝓut ponit
ſe eẽ pꝛĩcipalẽ. Pꝛĩo mõ determĩat᷑ pᷣma ſpẽs ſuꝑbie.ſe⸗
cũdo mõ deteꝛmĩat᷑ ſecũda ſpẽs. Ao obiectũ ot pꝛio di
cẽdũ ẽ ꝙ puᷣt᷑ ſpẽs ſuꝑbie determĩat᷑ ĩ affectu inqᷓtũ hõ.
intãtũ extollit ſe vt ponat ſe totã cãm illiꝰ boĩ cuiꝰ deꝰ ẽ
tota cã.vt ſi ꝗs dicat vᷣtutes gtuitas eẽ a ſe:q ſolũ ſũt a
deo. Si vo credat deũ nõ eẽ càm oĩs boĩ hmõi credẽ ſᷣm
ꝙ ſiſtit ĩ ĩtellectu ẽ ifidelitatis.credit eĩ qdð nõ ẽ credẽdũ
¶ Ad ſcdaʒ vo rõeʒ dicẽdũ ẽ.ꝙ negare gr̃azʒ ſui actoꝛis
pt dupkłr eẽ.vel vᷣbo vel fcto.vᷣbo vt ſi dicat᷑.ꝙ gr̃a dei ñ ẽ
et m h̊ ẽ iſidelitas.eodẽ mõ ſi aĩmo credẽt grazʒ dei ñ eẽ
ſi vᷣo neget fcto:h̊ ẽ ĩ affectu vel effectu gerat ſe tãqᷓ; piin
cipiũ boi.ſᷣm h̊ erit pct᷑Dʒ ſuꝑbie.⁊ ita diſtiguũt᷑ adinuicẽ
pct᷑ʒ ĩfidelitatis ⁊ ſuꝑbie ĩ h̊ genẽ.i Ad illð vᷣo qð obij⸗
cit᷑ de ſcdᷣa ſpẽ.dicẽdũ.q talis ñ peccat ponẽdo ſe bonuʒ
hr̃e a eo.ſᷣ̊ ĩ h ꝗ facit ſe eẽ pꝛicipalẽ cam eiꝰ cuiꝰ pꝛĩci⸗
palis cã ẽ deꝰ.¶ Ao id vo qð obijcit᷑ ꝙ hec ſpẽs ẽ eadẽ cũ
pꝛĩa.dicẽdũ ẽ ꝙ nõ qꝛ ĩ hac ſcoa ſpẽ facit hõ ſe pꝛicipalẽ
cãʒ ⁊ deũ ſcðᷣam eiꝰcuiꝰ ẽ deꝰ cã pꝛicipał ⁊ hõ ſecũdaꝛia
qꝛ talis poĩt ꝙ ipᷣe ſit pꝛicipalis cã boĩ qð bʒ licʒ a deo

. 2⸗

Fal⸗

Pr- ſarsy vdt-Rir n

u G e

R
vPſu aα pe rn en
viſe⸗ 1

i

ſt bene ſriat

bẽat. 4l A illò quod obijcit de tercia ſpẽ dᷣm. q ibi eſt
petm ſuꝑbie cũ ho ertollit᷑ attribuẽdo ſibi qð nõ hʒ. et lʒ
talis nõ hẽat bonũ nec appaꝛẽs bonũ alijs qð ipᷣm mone
at:hʒ tñ apparẽs bonuʒ ſibi qð ipᷣm moueat ſibi ad h̊ vt
extollat᷑.vn bʒ bonũ apparẽs i ſua opiniõe lłʒ nõ apð ali⸗
os.4 Sʒ ponat᷑ ꝙ nõ appareat alij nec eẽ hẽat ĩ opinioẽ
ſua appaꝛẽs ſibi bonũ:.hʒ tu adhuc motiuũ ad pctm. vñ
ad talis oſtẽtat ſe ſmõe? dic adhuc ſe hre ill qð ñ hʒ
nec et credit hr̃e.⁊ ſic dic anſel.h adhuc ẽ motiuũ.ſ.illð
qð ipe intẽdit alijs impmmẽ.vñ lʒ ñ ſe talẽ exiſtiet qᷣlẽ ſe et
oſtendit: vult tũ aparere talis et h̊ mouet ipᷣm.

Articulns ſecundus

.AEE

Scũdo querit᷑ vtrũ debeant poni plures ſpẽs

tercia ſpẽs ſuꝑbie alie aũt tres determiant᷑ penes bonũ.
ſiẽ ſunt.ꝗᷓ plures ſpẽs ᷣm poſitionẽ boni ita debent eſſe
plures ſm defectũ boni vel quare non. ꝗ¶ Itez otingit eẽ
ſpẽm ſuꝑbie in ↄꝑatione ad malũ qð hõ defendit.ſic cuʒ
hõ excuſat ſe de pcto ſuo hoc eſt pctm ſuꝑbie: et malum
diuidit᷑ ↄtꝛa bonũ.& hec ſpẽs ſupbie diuidet᷑ ↄtꝛa illas q̃

ingratitudo ſit ſpẽs ſuꝑbie ſic oñdit hiero:qd iam ſupeꝛ
bum ᷓ ingratuʒ videri:aduerſus eiꝰvoluntatẽ viuẽ de qͥ
viuere accepiſti.illiꝰpᷣcepta deſpiceꝛe ꝗ ideo ꝗd imꝑat vt
cauſas hẽat remuneꝛaàdi.ex hac auẽte videt᷑ ꝙ ingꝛatitu
do ſit ſu ꝑbie ſpẽ s.minoꝛ pʒ.ſ.ꝙ nõ ſit aliqua illaꝝ qua
tuoꝛ.qm ingratitudo dĩ: q aliquis nõ refert gr̃as ð be
neficio:ſᷣ̊ talis bñ ſcit ꝙ babet bñficiũ a deo et nõ a ſe. er
go nõ eſt ſuꝑbus q;tum ad modũ pꝛimũ ſuꝑbie. Iteʒ ta⸗
lis bñ ſcit ꝙ nõ habet ꝓ ſuis meritis. Pꝛeterea talis nõ
iactat ſe de eo qdð nõ habet. Item talis nõ vult ſingulari⸗
ter videri p alijs.vñ a illoꝝ q̃tuoꝛ ponit de ſeipᷣa ĩ⸗
gratitudo.qꝗᷓ ſi eſt ſpẽs ſuꝑbie:relinꝗtur ꝙ eſt differẽs ab
illis quatuoꝛ.et ſic ſunt plures ſpẽs ſuperbie q́; quatu⸗
oꝛ. ¶ Ao quod dicendũ, ꝙ ſufficiens eſt diuiſio ſicut di
— ctum eſt.. Ad pꝛimo obiectũ dicendũ.ꝙ penes defectuʒ
DWrnmi = ⸗ boni cum agarentia nõ debent accipi plures ſpẽs.ſicut
penes poſitmam boni.defectus eniʒ ille boni notat᷑ vni⸗
uerſaliter.vnde vnicam dicit remotõnem.poſitio vᷣo bo⸗
ni ſᷣm plures modos dici poteſt ſicut ſupꝛadictum ẽ. ꝓp⸗
pter qð ples ex illa ꝑte ſumunt᷑ dr̃ie.¶. Ao ſcõm vᷣo dicẽ
dõ.ꝙ excuſatõ de peto non ẽ ſpẽs ſuꝑbie:ł diſpoſitõ ↄns
ſuꝑbiã.ſic̃ accuſatõ de pcto ñ ꝭ ſpẽs pet᷑i ſ̊ comes ẽ huili
tatis.excuſatio vo naſcit᷑ ex ſpẽ ſuꝑbie q̃ aligs attribuit

ſibi qð nõ hʒ.vult eĩ ſe oñdẽ innocẽtẽ cũ nõ ſit. at d dd
ercuſatõ pcti peioꝛ danabilioꝛq; ſuꝑbia:hoc non ẽ qʒ ſit de
fPaæ eëntialłr ſupbia: ;̊ qꝛ ↄſeqtur ſu ꝑbia. æ dr̃ dãnabilioꝛ gqa P ollit non he lui
tollit ip̃aʒ pnĩaʒ ꝑ quã ẽ r̃mediũ pcti.¶ Av terciũ daimim· .ſiſfs
licʒ ſuꝑbia vite ſit radix mitoꝝ petõꝝ. ñ tñ qdᷣlibʒz il⸗ be
loꝝ facit vnã ſpeciẽ ſuꝑbie:ſed dicũt᷑ naſci ex ſuꝑbia ſiẽ̃ . b e can
eſt c inuidia et hmõi. Ad quartũ dicẽdũ.ꝙ licet filia ſ e . an
in rebo naturalibo ſit eiuſdẽ ſheign mre ꝓꝑ ſimilitudiem ”
aũt accipiiſtur ĩ peccatis: nõ tidicũtur hmõi peccata ſun
eſſe eiuſdẽ ſpꝛi cũ ſuꝑbia matrè vt vnũqðq; illoꝝ dicat Pl
ſuꝑbia.ſed dicitur filiaꝑ quandam confoꝛmitatem caun n
ſalitatis a qua immediate naſctur.⸗ Ad quintum dicẽ it⸗
dum eſt ꝗ; inobedientia non eſt ſpecies ſuperbie foꝛma⸗ 3
lis.immo naſcitur ex ea.inobediẽtia em̃ ſumitur penes ia⸗
nolle ſubeſſe voluntati alterius vel pꝛecepto. ſuperbia Pe⸗ e

71
ſuꝑbie ꝙᷓ iſte qtuor/as videmꝰ ꝙ vna ſpẽs otc;
ſuꝑbie determiat᷑ penes bonũ qð hõ nõ hʒ. ſ. . 3

habet de excuſatione tanto minus peccatuʒ eſt.ergo ;⸗ loy⸗
to plus ha bet de motiuo tanto minus eſt.et econtrario e
ꝙto minus de motiuo tanto maiꝰ pctᷣm eſt. ſed iactãtia 0
ẽ tercia ſpẽs ſuꝑbie mũꝰhʒ ð motiuo int᷑ alias:j maiꝰ
eſt pctʒ.miĩoꝛ pzʒ qm alie ſpẽs oꝛiũtur ex bono qð homo R

vo ſumitur penes velle pꝛeeſſe.ſic ergo inobedientia con
ſequitur ad ſuꝑbiam et non eſt ſpecies ſuperbie.⸗.] AVd
illud auũt quod obijcitur ꝙ reſpectu paris vel inferioꝛis
ſumitur ſpecies ſuꝑerbie:reſpectu vᷣo ſuꝑioꝛis hominis
nõ.dicendũ eſt ꝙ homo conſtitutus eſt in medio int᷑ de⸗
um et alias creaturas.homo vo homini par eſt natuꝛa.
iniuria ergo qua homo iniuriatur ꝑ ſuperbiam: vel eſt

ſunt ex ꝑte boni. et ipᷣa nõ eſt aliqᷓ illaꝝ q̃tuoꝛ.q̊ ſunt ꝗn⸗ reſpectu dei vel reſpectu hominis paris.reſpectu auteʒ Seen .
q; ſpẽs.O aũt hmõi excuſatio pecti ſit ſuꝑbia pʒ ꝑ aug. dei. cum vendicat ſibi quod dei eſt ſcʒ ſuꝑioꝛitatẽ vel do N
in.xuij. de ci.dei.c.xiiij.vbi dĩc.eſt peioꝛ damnatioꝛq; ſu⸗ minationem.vnde dicit aug.in li.de voc.xpᷣiana. IYneſt
perbia q̃ etia in pctis manifeſtis ſuffugiũ excuſatõis ex/ vicioſo aĩmo io magnũ appetẽ et tanꝙᷓ debitũ vendicare B
quirit᷑.ſicut illi pᷣmi hoĩes quoꝝ et illa dixit.ſerpens ſe⸗ qð vni ꝓpꝛie debetur deo.ſiłr iniuriatur bomĩ cum affe
duxit me ⁊ mãducaui.et üle dixit mulier quã cediſti mi⸗ ctat ei libidinoſe dñari qui eſt par natura.vñ dicit aug.
hi hec mihi dedit de ligno et comedi:vult & dicere. ꝙ ex⸗ cum hõ eis ꝗ pares ſunt ſibi naturalit᷑ hoc eſt homĩbus
. cuſando ſe de pcto et referendo in deũ:peccabãt pcto ſu⸗ dñari affectat ĩtolerabilis oĩno ſuꝑbia ẽ. ſic ̊ ſpẽs ſuꝑ⸗
perbie. dicere aũt ꝙ deus ſit cã mali:mpii aliud eſt dice bie altero duoꝝ modoꝝ accipit᷑.¶ Ad ſextũ dicẽdum .
re qꝙᷓ ꝙ deꝰnõ ẽ cã boni vł pᷣncipalis cauſa boni.vñ videt᷑ ingratitudo nõ ẽ eẽntialit ſuꝑbia b̊ ↄſeqtur ad eã.inqtꝰ
hec ſpẽs differꝛe ab alijs.¶ IStem.j.ioh.ij. Om̃e qð eſt ĩ aũt dẽ ꝗ nõ reddit gras de beneficio accepto.vñ q̃ſi pꝛx 8
mũdo aut eſt ↄcupia carnis aut ↄcupia oculoꝝ aut ſuꝑ cipiũ boni ſe reputat.et ita ad pꝛimã ſpẽm ſuꝑbie redu⸗
bia vite.poſſum dicẽ de ncaldo pexo. ꝙ eſt vel coneua citur eo ꝙ nõ retoꝛquet beneficiũ ad illũ a qͥ recipit. S
d. ſ K H piſcentia carnis vel 76.· H poſſuʒ diceꝛe de multis alijs ſcwe
P D F, pct᷑is ab his q̃tuoꝛ q̃ aſſignat greg.g nõ tm̃ hʒ ſuperbia ( E Tt ulus t
In bas ſpẽs. Item filia ↄuenit in natura cũ matre: & filie 1 C 8 erciuns
ſuꝑbie ↄueniũt in natura cũ ſuꝑbia.j̊ plures ſunt eiꝰſpe ðOðl Ercio queritur de comꝑatõe illaꝝ ſpẽꝝ ᷣm
cies qᷓ iſte qᷓtuoꝛ.¶ IJctem ſuꝑbia eſt qua bõ ccoꝛdinat᷑ q; 2 quãtitatẽ peccati.Obijcitur aũt ꝙ qrta ſpẽs 4
tum ad deũ et q;tum ad hoiem.homo aũt ſe hʒ ad hoĩem NQ ſupbie ſit maiꝰ peccatũ inter alias.qm̃.xxxij.
in triplici gradu.vel ſicut ſuperioꝛ vel ſicut par vel ſic in moꝛalium ſuper illud iob ſperabam etas pꝛolixioꝛ llo 1
ferioꝛ.tres prime ſpẽs ſuꝑbie deoꝛdinãt bominẽ ad deũ queretur.dicit greg:de quarta ſpecie ſuperbie.hec ſpeci
uarta doꝛdinat hoĩem ad hoiem parẽ et inferioꝛẽ. cuʒ es quarta pꝛoximat vicinius peccato dy aboli qui pꝛe 1
inobedientia ſit ſuꝑbia reſpectu ſuꝑioꝛis.qꝛ deoꝛdiat angelis eſſe voluit.hec ergo ſpecies eſt pꝛoxima magis
hoĩem reſpectu hoĩs ſuperioꝛis.et nõ ſit aliqua illaꝛum peccato dy aboli.ſed maximo peccato viciatur dy abo
q̃tuoꝛ: eit vna ſpecies qua deoꝛdinat᷑ hõ reſpectu ſupe⸗ lus:ergo hec ſpecies peccati eſt marimum peccatum in⸗ 1
rioꝛis hoĩs.¶ Itez ingratitudo eſt ſpẽs ſuꝑbie ⁊ differt ter alias.¶. Cõtra·vidr.pꝛĩa ſpecies eſſe magis peccatũ
ab ulis qᷓtuoꝛ.̊ plures ſunt ſpẽs iᷓ ille q̃tuoꝛ. O autem Hꝙ̃j iſta.qꝛ illa ſpecies maius peccatui eſt que magis in⸗ f

iuriatur deo.ſed pꝛima ſpecies magis iniuriatur deo q; d
quarta:ergo eſt maius peccatum.minoꝛ patet qm̃ iniu⸗
ria que fit deo immediate maioꝛ eſt ꝙᷓ illa que fit deo me .
Diate.ſed pꝛima ſpecies deo iniuꝛiatuꝛ immediate:quia
cum aliquis dicit ſe eſſe pꝛincipium boni qð habet: hec
iniuria immediate redundat in deu. ſed quarta ſpecies
eo iniuriatur mediate.ſcʒ deo in homine.cum em̃ ali⸗
quis deſpectis ſingulis ſingulariter vult videri:ipᷣe pꝛi⸗
mo iniuriatur homini:et ꝑ hominem deo. ſed cum ali⸗
quis negat bonum eſſe a deo et ponit ſe illud habere a ſe
talis immediate iniuriatur deo.et ſic maius peccatum
eſt pꝛima ſpecies q; quarta.q¶ e auteʒ tercia ſpecies ſit
maius peccatum videtur.quia quãto ad peccatuʒ plus
habet de motiuo plus habet de pꝛonitate.et q;ẽto plłꝰ bʒ
de pꝛonitate tanto plus habʒ de excuſatõne.et q;to plus

—, —

hʒ.hoc at᷑ nõ oꝛit᷑ de bono qð hõ hẽat ſ̊ qð ñ hʒ.plꝰ at ex
cuſatõis ẽ ⁊ plꝰpʒ ðᷣ motio ille ꝗ extollit᷑ ð bono qð hʒ qᷓ
ille ꝗ extollit᷑ ð bono qð ñ bʒ Ao qð dõᷣm ꝙ pctʒ dya⸗

ε7

¶ Lueſtio cluij.

iy⸗ —E
ſi . ..ẽ . Bin ains inthriabe ter:foꝛmaliter vᷣo in volũtate.qñ eĩ aliquis eſtimat ſe di⸗
babuit patõeʒ. vnã 'm qu iniuriabatur ate. qñ eĩ aliquis eſtimat ſe di
n e Mlt ouplic⸗ Beneni 0 em Sini penm. er alia pte qᷓ vo⸗ gnum honoꝛe.ex hac eſtunatõe ↄſequit᷑ ſuꝑbia in affectu
n luit pᷣeſſe angelis ĩ debito mõ:⁊ ex illa ꝑte aſſiłat quaꝛta vnde materia ſiue occaſio ſuꝑbiendi ſumit᷑ ex intellectu.
ln N, ſpẽs in hoiĩe que eſt pumptio ſingularis pcto dy aboli. complementũ vo er ꝑte volũtatis.ꝗ Ad alið dom.q dẽe
ſ NR onde nõ er boc ſequit᷑ ꝙ quarta ſpes ſuꝑbie ſit mai pec⸗ iſte ꝗbo diuidit Anſ.ſuꝑbiam ſunt materiales dꝛe.Alia
lli 8 4 catum alijs ſpeciebo. nõ em apꝛopinquat ex illa pte pec⸗ em̃ eſt materia ſnꝑbiendi ex ꝑte opinionis.alia ex ꝑte vo
n Mg cato dyaboli ex qua ꝑte dicit᷑ marimuʒ. 4 Ad illuo qð lutatis.alia ex ꝑte fmonis. ꝛe at ſupᷣdicte q̃s ponit gg.
in obijcit de iactãtia que ẽ in tercia ſpecie.dicẽduʒ ẽ ꝙ duo A ſunt fomales dẽe ipſiꝰ ſuꝑbie non materiales.2 H̊ qꝛ do⸗ e aec
al ſunt ĩ illo pcto.ſ.motiuũ ad pcim ⁊ iniuria i.licʒ ergo *7 terminant᷑ ſm dĩntes appetitexcellẽtie. Et licz vtq; di⸗ den Gr iani⸗
h plus habeat de motiuo r ita plns excuſatõis qui extolli⸗ uiſio ſit ſufficiens: nulla tñ ſpẽs in vna diuiſione coeq̃t
Wct tur de bono qð habet:qꝙᷓ qui extollit᷑ de bono qð nõ hbʒ. · ſſpẽi in alia:̊ ſunt excedetes ⁊ exceſſe. Diuiſio ct/grego.
”M ita ꝙ hoc ſit minpctm: tñ er ꝑte iniurie pꝛiꝰ iniuriotur e plus attẽdit᷑ mn das reꝝ. diuiſio art Anb. ſm das nr̃o
636 co qui ſe negat bonuʒ babẽ a ceo qð hʒ ab ipᷣo qᷓ illeg õ 0 kec acrgen nf aut eſt interioꝛ
i 5 ñ qð nõ hʒ ⁊ ideo in pꝛima ſpe⸗ Interioꝛ aut ẽ ex ꝑte cognitiue aut ex ꝑ⸗ .
S”” iactat ſe hobe aliqd bonũ qð nõ hʒ æ ideo in paima ſꝑe te affectiue. Exterioꝛ vᷣo aut ex rahmonidantopis: ſide run oaß.

n le) 2 ci, ius eſt peccatum ꝙᷓ; in tercia. e. KEr
5 lei= cie ſuphie maius eſt peccatum ꝙ lancta“ ex pte oſſẽſiue ſiue opatiue: pter qð q̃tuoꝛ erũt dẽe ſim⸗
6 Trtic ulus qugrtus prlices ip̃iꝰ exaltatõis.plures vo pnt eſſe compoſite.Dicẽ

3 e lex ſunt blrcna: arno⸗ ðvo triplicia.vnum vo qͥdꝛu
Varto queꝛit᷑ de ↄpatõe diuiſionũ aliaꝝ pm ex: 2 ita in vninerſo erunt gndecim genera exalta tõis.
Anſeke Werſereſpectn illiꝰ diuiſionis quã Beinde dom eſt ſpẽbo ſuꝑbie q̃s ponit Herñ.in ſe.
5 ponit greg. Et pꝛimo de illa quã ponit anlſet. ⁊ in comꝑatione adillas qͥs ponit greg. Ponunt᷑ at due
— indit aũt Anſeł. eraltatõez quã ponit loco ſuꝑbie ſic .ſuꝑbia ceca ⁊ ſuꝑbia vana.⁊ dicẽ P lupbia ceca pt᷑ dici
rac Exaltatõ quedã eſt ĩ opimione.quedãa ĩ volũtate. queg otumatia.ſuꝑbia vᷣo vana vanitas. po cecam ſu ꝑbiam
veeetq in ſermõc. quedã in oꝑatõe querat᷑ & de bis pꝛimo in ſe *; eſſe ſpem bumqpili tatis:q̃ ꝗs pt ſ entire humilr de ſe. 3
deinde in ↄꝑatõe põt queri penes quã illaꝝ exaltatio⸗ Sαα vanam vo ſpẽs bumilitatis:qᷓ non ↄſentit homo alit ſen
num maiꝰpetm attẽdit᷑. Ad qð ſic dicit Anſel. ꝙ exalta⸗ tientibo. Poteſt queri penes ad accipiant᷑ he due ſpẽs
tio que ẽ in oꝑe eſt mala:exaltatõ que ẽ in opinione pel⸗ ⁊ videt᷑ ꝙ penes h̊ accipiant᷑ ꝙ vna ſit in rõne:altera ĩ vo
. ſima.̊ ſᷣm ipm maiꝰpeccatũ eſt qꝙᷓtum ad eraltationè in luntate.Gic em Merñ.ex vna fallit᷑ oculus rõnis.ex al⸗
opinione ꝙᷓ ꝙᷓtuʒ ad exaltatõeʒ in ope.4 Contra ſuꝑ il⸗ tera male afficit᷑ appetitus voluntatis. vident᷑ q̊ jm has
vires accipi iſte dꝛe.hoc etiam ex ipᷣis nomĩbo videt᷑ colli

Immree poſt falſa ſpe vel eſperatõe nutrit. Euz oſũmatõ pcti perbie.ſpẽs em̃ ponit eſſentiam generis·ſuperbia autem
ſit in ogꝑe:maiꝰeſt pcẽm ꝑpetratuʒ in oꝑe ꝙᷓ in opinione eſt appetitus ꝓpꝛie excellentie ſiẽ ab eodem diffinit: Lappe
ſiue cogitatõne.exaltatio &ᷓmai in oꝑe ꝙᷓ in opinione:ꝗ titus vtriq; ↄuenit.⁊ appetitus eſt in voluntate.q̊ vtraq;
peccat maiꝰpct᷑o.¶ Item petm in oꝑe ponit pctm ĩ vo eſt in voluntate.non g vnaſtin in rone. Aa quod dicẽ/
luntate ⁊ opinione ante ſe. maius eſt pcẽm exaltatõ in dum licet vna dicat᷑ rõnis altera voluntatis ꝑ quan⸗
oꝑeq exaltatõ in opinione.¶! Itẽ ex illa ꝑte determina⸗ dam appꝛopꝛiationem: nibilominus tñ vtraq; ſᷣm ꝙ eſt
tur virtꝰ viciũ tm̃.ex qua ꝑte determĩat᷑ tm̃ bonum vel petm:eſt in voluntate.ſicut em̃ dic vna eſt qua in ſe non
malũ.ſed hoc ẽ ex ꝑte affectꝰ nõ ex ꝑte intellectꝰ.opinio in domino gloꝛiat᷑.altera eſt qua ſuis magis ꝙᷓ dei laudi
aũt eſt ex ꝑte intellectꝰ.ꝗ̊ᷓ ex ꝑte ipſius nõ determinabit᷑ bus delectat᷑:⁊ ita vtraq; reſpicit voluntatem:ſed vna il⸗
maiꝰpeccatũ q; ex ꝑte oꝑis.nõ ergo maiꝰ peccatũ eſt ex⸗ larum dicitur ceca.⁊ dicitur eſſe rõnis ꝓpter hoc ꝙ;qnon
altatio in opinione q; exaltatõ in oꝑe Cdei nde queri⸗ recta eſtimatio antecedit pꝛauam delectationem. eſtimat
tur de com ꝑatõe diuiſionis ᷣm Anſel.ad illã que ẽ ſᷣm enim vel eſſe bonum quod nõ eſt. vel eſſe a ſe qð eſt. in qͥ⸗
reg. penes quid vtraq; diuiſio accipiat᷑. qualiter vna rum vtronq; eſt peruerſe ratioms iudicium.per hoc er⸗
e babeat ad aliã:cum vtraq; ſufficiẽs videat᷑.¶ AUd qð te/ go patere poteſt ꝙ tplures ſuperbie: non diſtin⸗
dicendũ ꝙ exaltatõ in opinione ẽ maiꝰpctẽm ſᷣm acceptõ yc guuntur in hoc ꝙ vna eſt rõnis altera voluntatis. ſeꝗ in
nem Anſeł.qᷓ exaltatõ in oꝑe.Eraltatõ em̃ in opinione hoc ꝙ vna ſic pꝛaue delectat᷑:altera vo alio modo. (¶ De
/ eſt qũ aliquis opinat᷑ vł eſtimat ſe eſſe dignũ aliquo ma inde queritur qualiter ſe habeat hec diniſio Herñad il
gno honoꝛe.⸗ in hac eſtimatõe ſic delectat.Exaltatõ vᷣo lam que eſt Gꝛeg. cum em̃ hælunt due ſpecies ⁊ ibi q̃tu⸗
in volũtate ẽ.qñ aligs nõ eſtimat ſe eẽ dignũ aliquo ho⸗ oꝛ.videt᷑ ꝙ reduci debeant ille quatuor ad iſtas duas.
noꝛe:vult tñ illũ habẽ.tñ nõ ꝓcurat oꝑe vel pᷣmõe:⁊ ita Pꝛeterea om nis ſpẽs ſuperbie aſſignata a Gꝛego. vel
delectat᷑ in volũtate.Exaltatõ vo in Fmõe ẽ qñ aligꝗs nõ eſt in qua quis delectatur magis in ſe qᷓ in deo de eo qð ẽ
eſtimat ſe eſſe dignũ aliqͥ honoꝛe nec vult ipᷣm habẽ.nec vel de eo qð non eſi. ergo quatuoꝛ ſpẽs aſſignate a Bꝛeg.
laboꝛat oꝑe ad obtinẽdũ: nibilominꝰmagnificat ſe ĩ ſer⸗ ſub vna ſpẽ huius diuiſionis continentur. Similiter
J mone.Exaltatõ vo in oꝑe qñ nõ eſtimat ſe eẽ dignũ.nec poteſt dici de illa ſpecie.qua quis exiſtimat bonam eſſe
vult ipᷣm nec magficat ſe ?ᷣmõe tñ facit aliq̃ oꝑa ex ꝗbus quod nõ eſt:vel a ſe eſſe quod eſt.in ſe non in domino glo
magnꝰhabeat᷑.bec ̊ vltima exaltatõ ſᷣm anſeł. minima riatur. hoc em̃ ſimiliter continet ſpẽs aſſignatas a greg.
eſt ĩ genẽ huiꝰpct᷑i.Exaltatõ vᷣo que ẽ in opione peſſima Sed hoc quomodo poteſt eſſe.cum ſint diuerſe ſpẽs qua
Ratõ aũt ẽ:qꝛ plꝰbʒ de vano ĩ qͥ delectat᷑.¶ Ad obiecta rum neutra eſt ſub altera. Ad quod dicẽdum.ꝙ penes
a — aũt rñdendũ.qꝙ illð qð dicit greg. MPeccatũ in oꝑe ẽ ma aliud ⁊ aliud ſumuntur ſpecies in hac diuiſione 2 in il-
l a ius qꝙ petm in cogitatõe ſine in coꝛde. hoc ẽ qꝛ ponit añ la. In hac diuiſione attenditur diſferentia ſpecierumpe
t no ſm ſe peta illa que dicũt᷑ pcta coꝛdis.ſᷣm gradꝰ em̃ aſſignãt᷑ nes hoc.ꝙ vna eſt in qua homo delectatur in ſeipꝑſo non
. ſ ppcta enumerata a greg.ſicut ſupꝛa põt videri.¶ Ad illð in deo. altera vᷣo in hoc ꝙ magis delectat᷑ in ſe q; in veo.

lud Job.iij. quare nõ ĩ vulua moꝛtuꝰ ſuz ere g guuve
modis fit pctm in coꝛde.⁊ quatuoꝛ modis ummat in

oꝑe. In coꝛde fit ſuggeſtio.inde delectatio: poſt dlenln Thor

inde defenſio. In oꝑe vo pꝛiꝰ latẽs culpa agit᷑.poſtũ
hoĩem ſine pudoꝛe appetiẽ.deinde in ↄſuetudinẽ ducitur

ðᷣo qð obijcit᷑ ꝙ penes opinionẽ nõ xæbeat attẽdi pecca⸗
tum.qꝛ neq; bonũ neq; malũ attendit᷑ m illa.dicenduʒ
eſt ꝙ penes opinionẽ nõ attendit᷑ peccatũ niſi materiali

gi. cecitas em̃ ad rõem videt᷑ ꝑtinere.vanitas vᷣo ad de⸗
lectationem q eſt vanitas.¶¶ Sed obicit᷑ in ↄꝛium: fm h
nõ eſſet vt᷑q; ſuꝑbia in affectu:⁊ ita non eſſet peccatũ.cũ
omne peĩᷣm ſit in voluntate.¶ Preterea nõ eſſent ſpẽs ſu⸗

diuiſio ᷣo Gregoꝛij attenditur m differentias cauſaꝝ
electationum. cauſa enim delectationis vel eſt in eo qð
eſt: vel in eo quod non eſt. In eo vo qð eſt: aut abſolute

aut ĩ comꝑatõe ad aliũ hoieʒ.ſi vᷣo abſolute: hoc põt eẽ
Fm duas differẽtias. vel ꝙ totalit᷑ bonũ ſit a ſe vel quo
ad ratõez merendi.⁊ ſic ſm differentias iſtarum cauſa⸗

rum ottenduntur ille quatuoꝛ ſpecies.
Miebꝛu vndecimi

decimo qᷓrit᷑ de opoſitõe huiꝰpct᷑i.vide
tur em̃ ꝙ opponat᷑ caritati.ꝑ hoc qð dicit
ſuꝑillud pᷣs.nõ det ĩ cõmotionẽ pedeʒ tuũ
Micut ad ꝓficiẽdũ non mouet pedẽ niſi

caritas:ita ad c

adendũ nõ niſi ſuꝑbia.caritas eĩ ad cel

ſitudinẽ ꝓuehit:ſuꝑbia vᷣo elatas mẽtes in ruinã veꝛgit
cũ q̊ᷓ effectus ſunt oꝓpoſiti:erũt cauſe oppoſite.ᷓ caritas

⁊ ſuꝑbia inter ſe oꝑponũtur.⸗ O aũt hũilitas oponat᷑

—

ptz ex diffinitõe quã ponit Herñ.hũilitas erem.

ptus ꝓpꝛie excelletie.ↄtemptꝰaũt ⁊ appetitꝰ opponunt᷑.
ſuꝑbia ⁊ hũilitas.4¶: Crib.nibhil ita euertit ſuꝑbiã ſicut
hũilitas.ergo nibil oꝓponit᷑ ſuꝑbie ꝙᷓ; hũilitas.4¶ Item
augu.in li.de li.ar.Cui ſe dy abolꝰad imitatõez ſuꝑbie
pbueratt:ei ſe dns ad imitatõneʒ hũilitatis pᷣbuit.⁊ hoc
pit remediũ otra ſuꝑbiaʒ.ergo hũilitas ẽ oꝓoſita ſuꝑ⸗
bie.
ſuꝑbie.vel ꝑ ſe ⁊ foꝛmalit᷑:⁊ ᷣm hoc hũilitas opponitur
ſuꝑbie.nõ em̃ ſunt ſimul nata eẽ in vi iraſcibili. Vel pt
ſumi oppoſitõ ratõe finis:⁊ ſᷣm hoc cũ caritas ponat ſũ
mũ bonũ ꝓ fine ad deũ hoĩeʒ oꝛdinet: ſuꝑbia po pꝛimo
deoꝛdinet ponẽdo ſe ꝓ fine.ex illa ꝑte caritas ſuꝑbie op
ponet᷑.maxiĩie ſᷣm illũ motũ qui ẽ ĩ deũ.⁊ hocmõ videt᷑ in
telligi illa auẽtas,ꝙ caritas mouet ad ꝓficiẽdũ ſuꝑbia
do ad cadendũ.¶ Beinde querit᷑ vtꝝ ſuꝑbia naſcat᷑ ex
ſuo opꝓpoſito.qð nõ videt᷑: oꝓoſitũ em̃ natũ eſt deſtruere
ſuũ opꝓpoſitũ nõ induc?᷑.j cũ illð qð naſcit᷑ ex alio ꝑ iᷣm
inducat᷑.nõ naſcit᷑ ſuꝑbia ex ſuo opoſito.⸗ Item ꝑ ſile
oſtendit᷑ ĩ alijs vicijs ⁊ vᷣtutibo ſibi ogoſitis.gula eĩ nõ
naſcit᷑ ex ſobꝛietate nec luxuria ex caſtitate? ita de alijs
nõ naſcit᷑ ſuꝑbia ex ſuo oppoſito.¶ Cõtra aug. in li:de
natura ⁊ Ga. Sola ſuꝑbia i recte factis cauẽda ẽ.Ratõ

d qd dicendũ.ꝙ duplicit᷑ dicit aliquid ogoni

Pone e

aũt eſt.qꝛ ex illis aliqñ oꝛiginẽ ducitſcũ ergo hõ de hůili

tate aliqñ extollat᷑:ſuꝑbia aliqñ de ſuo oꝓpoſito naſcit᷑.
4l Itẽ aug.in eodẽ li.vbi letat᷑ hõ in aliquo bono oꝑe
ſuꝑaſſe ſu ꝑbiãſex ipᷣa leticia caput erigit ⁊ dicit.ecce v
uo ego ꝗd triũphas: ⁊ ideo viuo qꝛ triũphas.q̊ ſuꝑbia
ex ſua victoꝛia aliqñ oꝛiginẽ ducit.⁊ ita ex ſuo oppoſito.
4l Itẽ.j.machab.vj:occidit eũ ⁊ cecidit ĩ terra ſuꝑ euʒ ⁊
moꝛtuꝰẽ.quid ꝑ Eleazaꝝ ꝗ elephãteʒ interficiẽs occu⸗
buit:niſi ꝑſona arrogãtiũ deſignat᷑.qui dũ volũt aligð
foꝛtiter gerere ⁊ nõ ſimplici aio ſed erecto ĩ ſuis conati⸗
bus deuicti ꝓſternũt᷑.ex quo accipi põt.q ſuꝑbia aliqñ
ↄuincit᷑ oñter ⁊ ipᷣa vincit:⁊ ita ex

mnearohcer vCtez. ſuo oppoſito naſcitur
victoꝛia em vicy opponit᷑ ip̃i vicio. ¶ Ad q8 dicedu 3. ; d⸗ *

ſuꝑbia oꝛiginẽ ducit aliqũ occaſionalit᷑ ex ſuo oꝓpoſito

krtu.

2

vel ex opꝓpoſito alteriꝰpctiſᷣ nõ eſſentialit᷑.eſſentialit a=

dicit᷑ oꝛiginẽ ducẽ ex ipa delectatõe inoꝛdinata:qua hõ ĩ
ſeipᷣo nõ in dño letat᷑ de victoꝛia vicioꝝ.hoc em̃ ꝑiculo⸗
ſum ẽ letari niſi in dno.tũc aũt erit ſecurũ letari ð victo
ria vicioꝝ:cũ extrema vmbꝛa ex ipᷣo tãqᷓ; ex meridie ab⸗

—

ſoꝛbebit᷑.de qua dicit᷑ in ps.educet q̃ſi lumẽ iudiciũ tuũ

7 iuſticiã tuã tanq; meridiẽ.a! Ad ſcõᷣm voo dicẽdum.q;
nõ eſt ſiłe de hoc pcto ⁊ de alijs.cetera em̃ vicia tm̃ ĩ ma⸗
lefactis valẽt ſicut dĩc aug. ſola aũt ſuꝑbia etiã in recte
factis eſt cauẽda.⁊ cũ ſit ſᷣmo ibi de ſuꝑbia:includit᷑ ibi

inanis glłia.⁊ ideo dic aug. admouemur ne dona dei no

-

ſtre poteſtati tribuẽdo æ nos extollẽdo grauiꝰꝑeamꝰ:qᷓ

ſi nibil boni oꝑem.¶ Beinde q̃rit᷑ vtꝑ ſuꝑbia magis
opponat ſe deo ꝙᷓ; aliuð pct̃m.dicit em̃ hiero.cũ cetera vi

cia fugiãt a deo:ſola ſuꝑbia ſe doo opponit.⁊ ita videtuꝛ
; maioꝛ ſit ogoſitõ ad deũ ipiꝰſuꝑbie qᷓ alteriꝰ peccati

¶ Itẽ ſuꝑbia vendicat ſibi qð dri ẽ.alia ᷣo pcta nõ ven⸗

dicant:ergo magis oꝓponit᷑ ꝙ; aliud petm. O autẽ
ſuꝑbia vendicet ſibi 43 dei eſt:habet᷑ ab aug:in li: do.

4

Np
De

xp̃ᷣiana.q¶ Contra in omni pcto moꝛtali pꝛeponit᷑ muta

bile bonũ incõmutabili.&̊ cum vnũqðq; genus pcti appe
tat pꝛiũ bonum ↄmutabile:alia pcta eq oꝓponũt᷑ deo ſic
ſuꝑbia¶ Itẽ dic Anb.q; ꝓpꝛia volũtas eſt cã omnis pcti
H hẽe ꝓpꝛiam volũtatẽ eſt vſurpare qð ꝓpꝛiũ eſt dei:ſi ̊ in
alio pcto eſt eq ꝓꝛia voluntas ſic in ſuꝑbia: omne pctm
moꝛtale eqᷓ deo rer A qð doõm. ꝙ opponi deo dẽ
dupkr.ↄñiter ⁊z ꝓgꝛie. Coĩiter omne petm deo opponit᷑: qꝛ
bonũ ↄmutabile bono incõmutabili pᷣponit᷑. pꝛie at᷑ d

oſponi ſuꝑbia ꝑ q̃ndam ſilitudinẽ.ſic ſi rex aligs deuicil

ſet exercitũ ſui aduerſarij:⁊ adhuc ipᷣe aduerſariꝰſtaret ĩ

bello:ſic eſt de ſuꝑbia:cũ vincunt᷑ temptatões alioꝝ pcco

rum ⁊ ita fugiunt a dro pcta:ſuꝑbia adhuc reſiſtit:qꝛ ex
ipᷣa ablatõe vicioꝝ hbʒ roz temptatõis.⁊ ̊ mõ dẽ ſola ſu⸗
ꝑbia deo ſe oꝑponẽ vt nõ excludat᷑ ꝗn alia vicia ſe deo oꝑ
ponãt.hᷣ̊ qꝛ iſia ſe opponit et᷑ alijs victis ſiẽ dictũ eſt⸗ Ad
ſcõm dðm eſt.ꝙ licʒ ſuꝑbia vẽdicet ſibi qð dei eſt pᷣmum
m intelligẽtiaʒ.ſ.potẽtiam:nihilominꝰtñ alia pcta ven
Dicat. In autoꝛitate em̃ bẽ ꝙ ineſt vicioſo aĩo ſibi tanqᷓ;
debitũ vẽdicare:qð vni ꝓpꝛio deo debet᷑. vñ ꝑ hoc dat᷑ in⸗
telligi ꝗq; nõ tm̃ hoc ẽ ꝓpꝛiũ ſuꝑbie.Et diẽ Aug.in li.ↄfeſ.

Siẽ ſuꝑbia vẽdicat ſibi excellẽtiam qdð dei ẽ:ua ira vẽdi⸗

ſpeili mlo

—

cat vindictam q̃ deo ↄuenit.⁊ ita de alijs.ꝑ qð hẽ ꝙ nõ ſo

lum ſuꝑbie eſt
eſt vicioꝝ. .

WMembrum. rxij.

QAVogecimo querit᷑ ð gdibo ſuꝑbie.ponit at

hoc.licʒ hoc ei magis attribuat᷑ qꝛ regina

tis leuitas.inepta leticia.iactantia.ſingu⸗

rũ.ſimulata ↄfeſſio.rebellio.libertas peccãdi.oſuetudo.
Poteſt ̊ q̃ri vtꝝ ſint ſpẽs ſuꝑbie an tm gdꝰ. ſint tm̃
ſpẽs viðꝛ ꝑ hoc qð dꝛẽ.q peccat aliqͥ illoꝝ:peccat pcto ſu⸗
bie.vt ꝗ peccat pcto iactantie vel arrogantie vel ſingu⸗

be. Herñn.xij.gdus ꝗ ſunt.curioſitas.men

laritas.arrogãtia.pᷣſumptio.defenſio pctco-

laritatis:⁊ ita de alijs.¶ Item ſic ſe hñt q̃daʒ eo ꝝ ad ſu

ꝑbiam:ita ⁊ alia.ſ̊ qdam illoꝝ onũerant᷑ inter ſpẽs ſupᷣ⸗
dictas:pari ꝗ̊ rõe alie dñt ↄnumerari. Contra Aug⸗
in li.de vera religione dic.q ↄcupia oculoꝝ ad curioſos
pꝑtinet.ambitio ad ſuꝑbos. curioſitas ẽ diſtincta ex oꝑp

poſito ſuꝑbiam.non ꝗ̊ eſt ſpes ſuꝑbie.Simiłr pt᷑ opo

ni de gbuſdam alijs.non ̊ p ſpẽbo dñt ↄputari.⸗ Dein⸗
æ qritur q̃ ſit rõ illiꝰ numeri.viðꝛ em̃ ꝙ ↄſuetudo nõ de⸗
beat poni ꝓ gdu iſtius pct᷑i pluſꝗᷓᷓ alteriꝰ. Simiłr pt᷑ di⸗
ci de defenſione petoꝝ:⁊ de liberalitate peccandi:. hec eĩ
duo ſimiłr reſpiciunt omne pctm.¶ Ad qð dõm. ꝙ nõ
ſunt ſpẽs ſuꝑbie qᷓtum ad boc q ibi ponunt᷑ ſ̊ ãdus. licʒ
aliq illaꝝ ſpẽs dici poſſint ex alia rõne.ᷣ ſic hũilitas.xij.
hʒ gdus qͥs aſſignat be:benedictꝰ:ita ſuꝑbia ſuo mõ.xij.
bhʒ gdus oꝓpoſitosſſᷣ in hoc eſt dꝛa inter gdus humilita⸗
tis ⁊ ᷓdus ſuꝑbie: ꝙ ad ꝑfectam humilitatẽ omnes illi
G̃dus reꝗrunt᷑.ad ſuꝑbiaʒ vo non regꝗrunt᷑ omnes illi g⸗
dus ſuꝑbie.pt᷑ em̃ eſſe ſuꝑbo ſine aliqͥ illoꝝ. Ad obiectũ
at᷑ dom eſt.ꝙ licet ſuꝑbia ↄſequat᷑ ad quodlibʒ illoꝝ.nõ
tñ ſequit᷑ ſic genus ſpẽm:ſ̊ ꝑ qͥndam ↄcomitantiam ſiue
annexionem.lZid ſcõᷣm do dicendum. ꝙ non eſt ſimile
oĩno de gbuſdam illoꝝ gduum ⁊ de alijs.ꝗdam em̃ gdꝰ⸗
non tm̃ ſunt gqdus ſ̊ etiam ſpẽs:vt arrogantia.pᷣſumptõ
2 iactantia.ꝗdam vo ita ſunt gdus ꝙ non ſpẽs·qͥ ad rõ⸗/
nem,ꝗ gdus aſſimilant᷑.q̊ͥ ad rõnem vo ſpẽi non aſſitan⸗
tur..Ad illud vᷣo qð abdicitur de numero. Dom ſic diẽ
Merñn.q homo ꝑ ſuꝑbiaʒ iniuriat᷑ do. Item iniuriatur
ꝓximo cui dʒ eſſe par. Item iniuriat᷑ ſuꝑioꝛi cui dʒ eſſe
inferioꝛ.⁊ licet omnes iſte iniurie ex ↄſeqnti in deum re⸗

. t ey

dungent: illa tñ iniuꝛia pꝛia dẽ fieri deo q immediate re

dundat in eum.ſᷣm has ꝗ̊ iniurias attendunt᷑ illi ẽdus
ſiue circunſtantie.pine ſex determinant᷑ penes iniuriam
eius ꝗ dʒ eſſe par.q̃tuoꝛ alij in iniuriam q̃ fit ſuꝑioꝛi ho⸗
mini.due vltime determinant᷑ ꝓpꝛie qtum ad iniuriam qᷓ
ceo immediate fitſ dicunt᷑ gdus.qꝛ de minoꝛi ꝓceditur

õ

adn
ſie
mus
reſ⸗
Ge
ng
zm
ligt
poi
diel
mna
fiſce
ſtne
ſage
ſiln
looi
tas
nir

litea
ris
e
ſis
tere
ept
n

ſun

V 7
peii
gin
in
1
e
de
il⸗
ti
to⸗

„½= = = 5 ☛ =

—

N

(o,
ole

(Mueſtto

ad maius. vnde pꝛimus gdus malus eſt. ſecũdus peioꝛ:
⁊ ſic ſꝑ aſcendẽdo inueniet᷑.ꝙ vltimꝰinter omnes eſt peſſi
mns. 2 io oꝛdinant᷑ em magis ⁊ minꝰ malũ. Uñ iniuria
reſpectu paris ex G̊ ꝙ eſt reſpectu paris eſt minoꝛ ex hoc
ꝙ reſpectu ſuꝑioꝛis eſt maioꝛ.ex h̊ ꝙ reſpectu deie maxi
ma.vñ oꝛdinat᷑ iſti ꝗdus vt pᷣmo ſint illi ꝗdus in iniuria
paris. Deinde illi ꝗ ſunt in iniuriam ſuꝑioꝛis.vltimo il⸗
li ꝗ ſunt in iniuriam dei Diſtinguunt᷑ lex pᷣme dꝛe pop
poſitum ad dꝛas humilitatis reſpectu paris.ſex em̃ ſunt
dze humilitatis ꝑ qᷓs bõ bumilis bñ ſe hʒ erga parem ſpꝛi
ma eſt ꝙ dz eſſe hũilitas in aſpectu interioꝛi vel exterio⸗

eSelH riſſcðᷣa eſt humilitas in vᷣboſtercia ẽ humilitas in ſigno.

vt nõ eat hõ ſuꝑcilio eleuato:vt ſit hõ de illa pᷣua ac ꝑuer
ſa generatõe ſupboꝝ de qᷓ h ꝓuerb.xxx.generatõ cꝰexcel
ſi ſunt oculi ⁊ palpebꝛe eiꝰ in alta ragtgä eſt bůili
tas in ſilentio: vt ſi aliꝰloꝗt᷑ ꝙ ipe taceat ꝗnta eſt bumili
tas in ↄuerſatõeſexta ẽ bumilitas in eſtimatõe.vt.ſ.om
nibo alijs inferioꝛẽ eſtimet ſe.⁊ hec ẽ hbumilitas quam hʒ
hõ in ſuo aſpectu 2 in ſeipſo.Contra at᷑ has ſex dꝛas hũi

litatis ſunt ſex dꝛe fuꝑbie.ꝗbo hʒz hõ reſpectu pa⸗

ẽ vna dẽa ſuꝑbie q̃ eſt curioſitasſð ſcõam eſt leuitas mẽ⸗

epta leticia in riſu ⁊ cãticolõò q̃rtam bumilitatẽ ẽ iactan
tia:q̃ qdem ẽ in vbofs. ꝗqntam ſingularitas ꝑ quã alijs
ſanctioꝛ vult aparẽ:vult em̃ ieiunare cũ alij comedunt.
3 do ſextam humilitatẽ q eſt in extimatõne ẽ arrogantia.
ſunt & ſex dꝛe ſuꝑbie q̃ deoꝛdinãt ad parẽ:ſic ſex ſunt dꝛe
bumilitatis ꝗᷓ bn oꝛdinant ad parẽ. Item ex ꝑte humi⸗
litatis ſunt ꝗtuoꝛ ꝑ q̃ bene oꝛdinat᷑ hõ ad ſuũ ſuꝑioꝛem.
pᷣma ẽ inſufficientia bonoꝝ:vt.ſ.reputʒ ſe hõ inſufficien⸗
tem. Jux illud qð bz lu.xvij. Cum feceritis ommia q̃ pcae
pta lern⸗ dicite Fui inutiles ſumꝰſſcða dꝛa eſt ofeſſio

ctoꝝ ſtercia ẽ patia aduerſoꝝ.vt.ſ.paratꝰ ſit ad vᷣbera.
qrta eſt obedientia mandatoꝝ. Per oppoſitum ſunt q̃tu⸗
oꝛ dẽe ſuꝑbie ꝑ q̃s deoꝛdinat᷑ homo ad ſuꝑioꝛem ſuum
pᷣmam ẽ pᷣſumptio bonoꝝſ ſcðam exculatõ maloꝝſõ teꝛ⸗
. ciam q̃ eſt patia aduerſoꝝ: eſt ficta ſubiectio/ contra vᷣo
obedientiã mandatoꝝ eſt rebellio. Item duo ſunt ex ꝑ⸗
te humilitatis ꝑ que oꝛdinat᷑ homo ad deum pꝛimum eſt
abnegatio ꝓpꝛie voluntatis ſcdᷣm eſt adimpletio diuine
voluntatis ex timoꝛe filiali.hoc ẽ ex timoꝛe ⁊ amoꝛe.Ecõ⸗
tra ex parte ſuperbie ſunt duo q deoꝛdinant ad deum.p⸗
mum ẽ libertas voluntatis ſiue libertas peccãdi vel pec

cati.⁊ hec eſt ð abnegationem ꝗpꝛie voluntatis.ſcom eſt

otemptus dei:⁊ eſt contra adimpletionem diuine volun
tatis ex timoꝛe ⁊ amoꝛe.ſic ergo habent᷑.xij.ꝗdus humi/
litatis.¶ Ad illud quod vltimo obijcit᷑ de diuiſione ſuꝑ⸗
bie per cecam ⁊ vanam. Dicendum ꝙ hec diuiſio gene⸗
ralis eſt.⁊ datur per differentias generales que compꝛe
bendunt omnes alias. dantur he differentie per diſtin
ctionem ad ipſas vires anime vt dicat᷑.ꝙ ceca pᷣncipali⸗
us reſpicit intellectum. vana at᷑ pncipalius reſpicit affe⸗
ctum.vñ hoc mõ omnes alias dꝛas ſuꝑbie generaliter cõ
phendunt.

Uembrum. xin.

Erciodecimo queritur de dꝛa aſpetitꝰ pꝛi⸗
matus in ſpũalibo ⁊ tempoꝛalibo.ex quo
vtroq; contingit ſuperbire.2 qritur qnd
uloꝝ pmathz habeat magis de motino ad
α °66 0 Apetendum. 7 ↄueniẽtius appeti poſſit. Ad qð ſic Crip̃.
Prn ſum- Dicit pꝛim atum ſecularem appetere. etſi rõ non eſt: lalteʒ
Tren Cã eſt. pꝛimatum vᷣo eccleſie concupiſcere:neq; rõ neq; cã
17 „△ eſhergo magis ẽ apetendus pᷣmatus tempoꝛalis ꝙᷓ ſpůa-
w ge⸗ A v lis. 4 Contra pꝛimatus ſpũalis magis aſſimilat᷑ o ꝙᷓ

vich eoe tem poꝛalis.ergo magis dʒ appeti.qd eſt ergo quod dicit
Eri: ¶ Ad quod dicendum. ꝙ; in vtroq; pꝛimatu hoc

eſt mune ꝙꝙ ipſe pᷣmatus nõ eſt ratio aſpeti debeat. ſiẽ

ris:ꝑ q̃s deoꝛdinat᷑ reſpectu ipſiꝰ ð pᷣmam bumilitatem 35

tis clanoſa:ꝑ quaʒ bõ ſuꝑbe ſe hʒ in ᷣboſõ humilitat⸗ vellt
tereram eſt in ſigno:eſt dꝛa ſuꝑbie ſiłr in ſigno qᷓ eſt in⸗ F5.*ſhd

Ccluij. .
AO& AH

poſtenſuʒ ẽ a pᷣncip io huiꝰq̃ſtionis.ꝙ pᷣferri vel pᷣlatõ ꝓ⸗
pter ſe nõ habʒ ratõeʒ axpetẽdi n vtroq; tñ appetitu tã
tpali ꝙ ſpũali nõ ẽ dominiũ appetẽduʒ pᷣ miſteriũ.nde
ECrib. Honoꝛes nõ ſũt honoꝛes ſ̊ miſteria. ſic videt᷑ ho⸗
noꝛ oculi ꝗꝙ; illumiat totũ coꝛpꝰ.a nõ ẽ bonoꝛ ſ̊ miſteriũ
Silꝛ ⁊ pedes ꝗ baiulãt totũ coꝛpꝰ⁊ nõ ſunt honoꝛes ſed
miſteria:ita &̊ oĩs pmatꝰ ẽ miſleriũ.De pmatn ſeculari
dicit᷑ Ro.xiij.miſtri dei ſũt in hocipᷣm ſeruiẽtes.De ſpi
ritualibo.j.Coꝛin.iiij.ſic vos exiſtimet homo vt miſtros
rpᷣi ⁊ diſpenſatoꝛes miſterioꝝ dei.Et luẽ.xxij. Qui ma⸗
ioꝛ ẽ in vobis fiat ſicut mioꝛ ⁊ qui pᷣceſſoꝛ ſicut miniſtra
toꝛ. In neutro ꝗ̊ pᷣmatu ipᷣe pᷣmatꝰ? ratõ q̃re tebeat ap⸗
peti:ſ in pᷣmatu ſeculari ẽ cauſa appetẽdi.vt.ſ.incutia᷑
timoꝛ ip̃ᷣis malis ⁊ ipᷣm arceat᷑ malitia.Qã ſm ꝙ dici
tur Ro.xiij. Ypᷣi pᷣncipes nõ ſũt timoꝛi boni opꝑis 3 mali.
pᷣncipes mũdi ſũt vt dominent᷑ mioꝛibo:pᷣncipes ecclie vt
ſeruiãt ei. In pᷣlatõne aũt ſpũali nõ habet locũ illa cau⸗
ſa. nam tales pᷣlati ſolũ debent velle amari? nõ timeri.
(niſi ĩ caſu vel ex aliqua neceſſaria cauſa:ſicut quãdo hba⸗
dbent aliquẽ ↄtumacem ſubdituʒ vel bmõi ideo in hoc
2 pꝛimatu nec cauſa nec ratio eſt apetendi ipſum. in alio
Vvo cauſa eſt agetendi.ſ.ipſe timoꝛ.

6 eſtio. cluij. de inani
Abito tractatu de

pct᷑o ſuꝑbie.ↄſequẽt᷑ dicẽdum ẽ de pcto
inanis glie.qᷓ ſiẽ dic greg.deſcẽdit a ſu⸗
perbia. Pꝛimo at᷑ qrendũ ẽ vtꝝ axpeti⸗
tus glie ſit pctm. Scðo vtꝝ inanis glła
ſit tm moꝛtal pctm. Tercõ ꝗd ſit motiuũ in h̊ peccato.
Nuarto de ↄueniẽtia ⁊ dꝛñtia ad pctm ſuꝑbie. Quinto
e ↄꝑatõe ad pcẽm ſuꝑbie vtꝝ ſit generale ad illð.Sex⸗
to vtꝝ inanis glła ſit tm̃ ĩ hoĩe aut etiã ĩ dy abolo.Septi
mo vtꝝ maiꝰſit pctẽm ĩ gbuſdã ꝑſonis qᷓ ĩ alijs vt ĩ relia
oſis. Octauo de ↄpatõe inanis glie ad inanẽ głiaʒ ſᷣm
dꝛñtias materia ꝝ. Nono de magnitudie hꝰpcti. Lecĩo
de ſpẽha hpcti ſi q ſũt. VUndecio de oppoſ. itõe buiꝰpcti.

Wembrüprumu

B pmũ ſic ꝓcedit᷑ oſtẽdit᷑ appetitꝰ gle ñ æbana⸗ ⸗ mlo
— ſit pctm. Appetitꝰ eĩ głie ꝗo aliud ẽ niſi ap

petitꝰfame vel laudis hũane.ſᷣ ille appeti⸗
tus nõ ẽ pctm.ↄſciẽtia eĩ bona ꝓpt᷑ nos eſt
NANeceſſaria: bona aũt fama ꝓpt alios.appetitꝰfame nõ ẽ
Wpcxt᷑m.qᷓ apetitꝰlaudis hũane ñ ẽ pctm.¶ Itẽ. viij.ad ro.
ꝓuidẽtes bona nõ tm̃ coꝛã deo b̊ coꝛã oibo hoĩbo.ꝗoↄſciĩe
fidẽs famã negligit crndełẽ.̊ ñ ẽ bonũ negligẽ famã.q̊ᷓ
bonũ ẽ appetẽ.ꝗ̊ᷓ nõ ẽ pccm.⸗:j SIteʒ vlt.ad phił.Quecũq;
amabilia qᷓcũq; bone fameſi q̃ vᷣtꝰ ſi q̃ laus diſcipliĩe bec
cogitate ⁊ B̊ agite.glo.qſꝗs famã cuſtodit ĩ alios miſeri⸗
coꝛs ẽ.ſi bonũ ẽ milericoꝛdẽ eẽ ĩ alios.q̊ bonũ eſt appetẽ
cuſtdire famã.¶j Itẽ.jad Coꝛin.x.pꝓlacete oibo ⁊ ꝑ oĩia
ſiẽ ⁊ egoꝑ oĩa oĩbo placeo. velle placẽ oĩbo nõ ẽ pctm:
7 ita ꝑ ↄſequẽs landaꝛi velle ab illis ñ erit pcẽm.cũ ad h̊
moneat apis. ¶ Cõtra math.v. ſuꝑ illõ.Sic luceat lux
vra.glo.finẽ boni oꝑis nõ ĩ laudibo hoĩm ↄſtituatis.Et
vj. mat.ſup illð. Attẽdite ne iuſtici.glo. ·õ ꝓhibz vi⸗
ſi ſcſeA deri vt delaudet᷑ ſ̊ videri vt ipᷣi laudẽt᷑. Et ibidẽ in glo.
laus boim appeti nõ debzʒ. 4 Itẽ ſuꝑ ülð recipiũt meꝛce
dem ſuã.glo. vera merces pꝛaua intetione euacuat᷑.⁊ lo
quit᷑ de intẽtione male laudis. Et iteꝝ dic Heda ſuper
heſdra. q ieiunat. oꝛat.elemoſinã dat illa in tetione vt vi
deat ? laudet᷑ ab hoibo: ꝓles bone actõnis q̃ſi de imũda
VFE genitrice nata ẽ ſoꝛdide intentõis.̊ perm eſt. ¶ Ad qð

1

gloꝛia.

dicẽduʒ ẽ ᷣm diſtinctõeʒ greg.qui ſoluit ↄtrarietatẽ int᷑
illud qð.v.math.. Sic luceãt oꝑa vr̃a coꝛam hoĩbo ⁊c.⁊
vl.math. Attẽdite ne iuſticiã vraz faciatis coꝛaʒ boĩbo.
Si dantis gliaʒ querimꝰ:etiã publicata nr̃a oꝑa in co⸗

ſpeetu illius occulta ſeruamus. ſi vᷣo ꝑ hec noſtram

cupiſcimꝰ.ſoꝛas ab eius ↄſpectu fuſa ſunt:etiamſi
ann ris⸗ ignoꝛent᷑. Aliud eſt ̊ qrere laudem Pꝛiam ali⸗
ud laudem diuinam. terea aliud ẽ velle laudari ꝓpf
ſe. aliud ẽ velle laudari ꝓpter deũ 2 ꝓpter bonum ꝓximi.
bhmõi em̃ laudari non ẽ aliud niſi deum laudari in nob.
Vno mõ pr̃ appeti laus ab hoĩe nõ vt ibi finis oſtituat᷑:
p̃ in deum vel in eo qð ꝑ ſe oꝛdinat ad deũ. Yſtis ̊mo⸗
dis ↄſideratis pñt ſolui qᷓ obiecta ſunt.illa em q pᷣmo ob⸗
iecta ſunt reſpiciunt velle laudari ꝓpter gliam dei.vt deꝰ
in bono opeꝛe nr̃o laudet᷑.vel in bonis q habemus:vel vt
inde ꝓximꝰediſicet᷑.ᷣm qð dic Aug.vt illi ꝓficiãt ꝗ imi⸗
tari pñt ꝙ laudant.⁊ alubi ſubſeꝗ dʒ vt alios exemplo ĩ⸗
uitet.4 Kões vo q ſunt in cõtrariũ ſumunt᷑ penes hꝙ fi
nis in humana laude oↄſtituat ꝓpter ſe ſiue in hanofa⸗
noꝛe.⁊ H̊ mõ dẽ inanis gliaſvñ licet velle laudari poſſit ñ

eſſe petm: nihilominꝰ tn inanmis glia ſp eſt pctm. cũ eĩ vel⸗
le laudari non eſt pctẽm.non conſtituit᷑ finis in vano ſ̃ in
vero.cum autem eſt inanis gloꝛia.in vano finis conſti⸗
tuitur. .

embrum ſecundum

Ecundo q̃rit᷑ ſuppoſito ꝙ inanis gloꝛia ſit
pcxm. vtꝝ ſit ſꝑ petm mõꝛle vel ſꝑ veniale:
vel aliqn mõꝛle aliqñ veniale M alſp ſit
moꝛtale ſic oñdit᷑.vana Bhoria 7 veꝛa glo⸗
riaq eſt gloꝛia in vero teſtiꝰ ↄſcientie ſᷣm ꝙ dic aplus.ij.
co?:j.gloꝛia nr̃a hec ẽ ↄſcie nr̃e teſtimonin opponunt᷑.
non ſe ↄpatiunt᷑ inuicẽ.̊ veniale pctm ⁊ gr̃a ſeſe ↄpatiũt
ſi & gra in adulto bñ oꝑante ponit iſtam gliam. qꝛ vbi ẽ
gra ẽ iſta gloꝛia ⁊ ecõuerſo.gᷓ veniale pctm vera gloꝛia
q eſt in teſtimonio ↄſcie ſeſe compatiũt᷑.ſi ̊ vana gloꝛia
non ↄpatit᷑ ſecũ illam gliam vera: ipa eſt pctm mõꝛle.
tem YVſa.xlij.dic dñs gloꝛiam meam alteri nõ dabo.
SApꝛium ẽ dei gloꝛia. non ↄcedit᷑ alicui rõnali creatuẽ.
5 irõnalis creatura vſurpat illam: rapit qð dei ẽ 2 diẽ
Hꝛeg.in moꝛal.ꝙ inanit᷑ gloꝛiantis ẽ rape gloꝛiam dei:
Hᷣ raptꝰ ſiue vſurpatio eiꝰꝙ dei ẽ non ẽ niſi ꝑ mõꝛle pctẽm
ſ inanis gloꝛia ẽ ſimplicit᷑ mõꝛle pctm ⁊ vłr¶ Item diẽ
apłs galla.j. Si hoibo placerẽ xpᷣi Fuus non eẽm.ꝗᷓ oĩs
ꝗq appetit hoibo placẽ:de puo xp̃i fit non ſßuus:̊ omnis ĩ⸗
anit gloꝛiansſc ſᷣno xp̃i fit non Fuus. ſ̊ de puo xpᷣi non

fit nõ uus niſi ꝑ mõꝛle pctm.qꝛ non ꝑ veniale cũ nõ op c
ponat᷑ gre. oĩs inanit gloꝛias peccat mõꝛliteꝛ.q̊ inanis

gloꝛia vlłr eſi moꝛle pctm.¶ Itm̃ pctm mõꝛtale eſt ſpꝛeto
incõmutabili bono bonis mutabilibo adheꝛ?. ̊ h̊ facit ĩ⸗
anis gloꝛia.qꝛ adheꝛet laudi hoĩm q eſt mutabilis.q̊ ipᷣa
ẽ ſp moꝛle pcẽm. (onera inanis gloꝛia ſignat᷑ ꝑ pulue
rẽ qͥ d; Nat.x.aptis.excutite puluerẽ ð pedibo vꝛis.vñ
diẽ Hꝛeg.pdicatõ vix ſine aliqͥ pulueris mixtõne trãſit.
Zam pdicãs aut indignatõʒ thit cũ ↄtemnit᷑ aut ad qᷓn⸗
tulãcũq; gloꝛiã ſi ab hoibo honoꝛat᷑ ſ̊ apłi ñ cadbãt a pfe⸗
ctione pt᷑ hmõi inanẽ gloꝛi.ꝗ̊ ñ erat mõꝛle petm. aliqᷓ £△
inanis gloꝛia ẽ veniale pcẽm ⁊? non mõꝛle ſp.¶¶ IJItem 4

placeamꝰqð(ñniſi ipe in nob oꝑet)vitare ñ poſſumꝰ. Si
E veniale perin vitari ñ pt. moꝛle at pctm vitari pt.non
em intantum eſt coꝛrupta natuꝛa vt ſit nccitas ad actua
le mõꝛleerit inanis gloꝛia q hõ intẽdit placẽ hoibo aliqũ
veniale petm.¶ oc idẽ arguit᷑ ex alio ibidem dicto.ꝛ ſi
cuiꝙ; facile ẽ laudẽ ñ cuꝑe oñ negat᷑ iſſicile ẽ tñ ea ñ de⸗
lectari cũ offert/g aliq ẽ veniale pctm.¶ Ad qð doᷣm
ꝙ inanis gloꝛia aliqũ ẽ mõꝛle petm.aliq ẽ veniale.Qã

aliqñ inanis gloꝛia ꝓcedit ex ſurreptõe.aliqñ ex delibta
toe.2 iteꝝ aliqñ ẽ circa res qꝗ inducũt maxiaʒ ꝓnitatẽ.2
aliqñ ñ eſt circa hmõi res. venialis dicet᷑ tũ ꝓt᷑ ſurre⸗
ptoz. tũ ꝓpter maxiaʒ ↄcupie pꝓnitatẽ. l Ad obiectũ at p⸗
morñdendũ ẽ ꝙ inanis gloꝛia ꝓut ẽ venialis ñ opꝓponit᷑

vere gloꝛie ꝗ eſt in ↄſcia:ꝗn poſſit ſił eſſe in eodẽ ſu biecto
licet oponat᷑ ꝙtũ ad genꝰ:qꝛ hec inanis gloꝛia ẽ in genẽę
woxi

*

ills.i:ad theſ.ij.æo q pbat coꝛda nr̃ꝗ.glo. vt ſibi ñ hoꝛby

—

ι.

mali.illa aũt ẽ in genẽ boni.circa actũ vo ẽ oppoſitõ: cir ⸗ , Nor P
ca ꝑſonã vᷣo nõ.põt em̃ eadẽ ꝑſona vere gliari interiꝰ.et macnmmna
In nNibilominꝰhabẽ quẽdqã motũ inanis glie ĩ fauoꝛe vłlau
F.vole te x hoĩm.ꝗ motnõ ẽ in ↄſcia.¶ Adſcᷣm dicẽdum.q; ra ror
pere głiaʒ dei nõ ẽ cuiuſlibʒ inanit gloꝛiãtis:ł illiꝰq in⸗ *
aniter gloꝛiat 2 moꝛtalit. Inanis ei gloꝛia qᷓ venialis ẽ So en ese
licʒ nõ referat ad deũ ipᷣm actũ:nihilominꝰtñ a ſubiecto i⸗
no tollit ipe habitꝰvere gloꝛie. qꝛ q venialit gloꝛiat᷑ ali⸗ 1

quid amat ſub deo.⁊ talis nõ rapit gloꝛiã dei:qꝛ deꝰſi upß
eſt ꝗ amat᷑.raꝑe em̃ ẽ adſeipᷣm qð ẽ alienũ referꝛe.qð fa
cit qui gloꝛi⸗ dei quãtũ in ipoẽ aufert: qð fit ꝑ moꝛtale 1
peccatũ.4! Ad terciũ vᷣo dicẽdum.ꝙ appetẽ placẽ hoaibo i
hoc põt fieri duplicit.vel ita ꝙ tm̃ er deel ſe: H mo⸗ er ° “
do noẽ ßuus xpii ꝗ ſic appetit placẽ. vel ita nõ totaliter ſen u
referat ad ſe:p̊ ad ſe ſub deo: ⁊ H̊ mõ pt᷑ placẽ hoĩbo 2 eẽ
ss= ſeruꝰ xpᷣi. licet ipe actu veniali nõ ſeruiat.vnde h̊ mõ de
5M ſeruo rxpi nõ fit ſeruꝰdy aboli.¶ Ad quartũ dicẽdum q;
inanis glłia aliqũ adheret cõmutabili bono ſpꝛeto incõ⸗
mutabili bono.⁊ tũc ẽ moꝛtale.aliq nõ ſpꝛeto ſ̊ tũc nõ 4
ꝓ fine poſito actualiter. ⁊ ᷣm hoc erit veniale. 4

Miebruzs tercuu

2 ri n.
le laudari ẽ motiuũ ſiue axpetibile in iſto

etef un

Ercio q̃rit᷑ de motiuo pcti.dicit᷑ em̃ ꝙ vel N
ypeccato.ſed videt᷑ ꝙ velle laudaꝛi ſit bonũ Fyan
— ita nõ erit motiuũ hoc.nã ex eadẽ cauſa
eſt laudare laudabilẽe velle laudari laudabilẽ. ſi ẽ lau “B
dare laudabilẽ illud bonũ eſt.ꝗ̊ ⁊ illud bonũ ẽ velle lau⸗
dari laudabilẽ:qꝛ eadẽ eſt cã in actiua⁊ paſſiua/& velle
laudari nõ ẽ motiuũ inanis gloꝛie:qꝛ ſuũ motiuũ debet
eſſe eq̃le cum ipᷣa.Vñ debet habẽ in ſe bonitatẽ aparen
tem ⁊ deficiẽtẽ ſicut ſuũ pctm.tale aũt nõ eſt velle lauda
ri laudabilẽ cũ ſit bonũ.i Itẽ velle laudari põt fieri bo
no fine ⁊ malo.bono fine fit q facit ꝓpt᷑ bonoꝝ ediſica⸗
tionẽ ⁊ maloꝝ dep̃ſſionẽ.: ꝓpt dei gloꝛificatõeʒ.ſic habe
tur math. v.ſic luceãt oꝑa vr̃a coꝛa hoĩbo:vt gloꝛificent· . ſine, 9
patrẽ vrjm ꝗ in celis ẽ. Aldalũ aũt ẽ q vult hõ laudari p! W S
pter ꝓpꝛiã gloꝛiã.⁊ ſilꝛ qũ vult landari pt fiat diues.iſte ñ Mictn a
eſt malꝰfinis.̊ põt fieri bono fine ⁊ malo.ſᷣ qʒ põt fieꝛi 8 „(
bono fine ⁊ maloꝛeſt indifferẽsQAullũ autẽ indifferẽs ẽ atg aet,
motiuũ pct᷑i niſi addat᷑ circũſtantia qᷓ determĩet᷑ ad ma⸗
lum. velle landari ſimplꝛ ſine circũſtantia addita:nõ hene/1. ”ÿUDẽ
& eſt motiuũ inanis glie. Ite dic Lulliꝰ. M2 eſt idẽ bo? n/ 1
vS nü z laudabile. ſi finis ſubſequat᷑: duplicat᷑ boni ape⸗ ==”
titꝰ. laudari ẽ bonũ.⁊ velle laudariẽ bonũ.non eſt g ſarn Aaeb⸗
r μπ Motiuũ buiꝰpcti. 4 Stẽ nos videmꝰilla tria diſtincta.ſ. D
ata &α .aligs vult laudari ab aliqᷓ. itẽ aligs vult placẽ alij itẽ 1
en,„aliqs vult placẽ ſibi.cũ dico aliqs vult place ſibi:hoc to⸗: meptaſe e E
tum termiat in ſe.cũ dico q; vult laudari ab alio:h̊ inci⸗
pit ab alio? termĩat᷑ ĩ ſe.cũ dico vult placẽ alij:hoc inci
pit a ſeipo ⁊ termĩat᷑ in alio.non ẽ ̊ vnũ motiuũ ad iſta
tria.pᷣ̊ hec ſũt inanis glie:̊ inanis glia nõ hʒ motiuum
vnũ.⁊ ſic velle laudari ab alio nõ ẽ motiuũ in ipᷣa.aut ſi
ſit: cuiuſmodi pctm ẽ velle placẽ alij:qꝛ ſi dicat᷑ adula⸗
tionis:ſed adulatõ ptinet ad inanẽ gliaʒ:qꝛ nõ ad iraz
nõ ad inuidiã nec ad aliqð aliud pctm. velle placẽ alij
Ptinet ad inanẽ gloꝛiã.¶ Itẽ ſilꝛ velle placẽ deo eſt velle
clectari in cæo. ita velle placere ſibi eſt velle delectari ĩ
ſeipᷣo.ergo eſt ſub inani gloꝛia:⁊ ita continet illa tria.⸗
vnũ nõ eſt motiuũ ad alia duo. non eſt ꝗ̊ vnũ motiuũ in
ipſa.⁊ ita nõ eſt peccatũ vnũ.aut habebit aliud motiuũ
& velle laudari. ¶ Ad oppoſituʒ omnes actꝰqui ꝑtinẽt g *

ad creaturã ratõnalẽ:ſemꝑ debẽt fieri aliqua neceſſitate .
ſiue aliquo fine ⁊ hoc fine tali:qꝛ debẽt fieri in gliaz dei.
vnde apla.j.Coꝛin.x. ſiue manducatis ſiue bibitis ſiue ¶lret. I
quecũq; alia facitis: oĩa in gloꝛiam dei facite.ᷓ debet ho e l afar
mo appetere gloꝛiã vel laudẽ:nõ ꝓpter ſeſed ſemꝑ ad glo

& no Ban e

— — — — — — — Cẽ

— —
— —

— —- —

—

—,(z — — — –— – —

riam ci. ergo cum hoceſt velle laudaꝛi:non determinẽt
vlterioꝛem finem a ſe. ergo eſt malũ.a ita põt eſſe moti⸗
uum ad pctm qð eſt inanis glie.maxime cũ inanit᷑ glo⸗

G

— — —

122

¶ Lueſtio cluij. .

vaniſſimũ. EInde ꝗ laudem appetit delectat in vaniſſimo
⁊ iõ inanis gloꝛia plus determinat᷑ reſpectu hꝰ aꝓpetitꝰ
ſ.laudis:q; reſpectu apetitꝰalioꝝ actuum.vnde a qdaʒ
ſapiente ſic diffinit᷑ inanis gloꝛia eſt motꝰindeterminatꝰ
ad laudem bumanam.

rians nõ ponat gloꝛiã dri finẽ ſue laudis. ¶ Item dicit
neen,and phus ꝙ, vanũ ẽ q natũ ẽ ad aliquẽ finẽ æ⁊ no9 equit il ⸗
e. ? bmõi ĩari ad gloꝛiã? vtilitatẽ
4 lum. ſ laus ẽ binõi· q; debʒ oꝛdiari ad gloꝛiã ? vtilitate
n primi. ſi nõ oꝛdinet᷑ vana ẽ. ſ̃ cũ dicit velle laudari ñ
der miat᷑ ad h̊ velle laudari · ᷓ de ſe dicit qðẽ vanũ. ex

—

. it ꝙ glia qua bõ male głiat᷑ põt eſſe motiuũ ad —
ae negtaz S qð dicenduʒ. ꝙ ſi babeat reſpectꝰad em bꝛu quartum
bonũ er circũſlantia ⁊ malũ ex circũſtãtia: velle lauda⸗ Varto q̃rit᷑ de ↄueniẽtia ⁊ dꝛa inanis glie , kaa.

ri indifferẽs eſt. cũ poſſit determĩari bona circũſtantia.
ſic fit bonũ.⁊ mala circũſtantia ſic fit maluʒ. Si vo mne
velle laudari eo ꝙ nõ oꝛdinat᷑ vlteriꝰtanꝗꝙᷓ ao finẽ coin⸗
telligat in ſe finẽ: velle laudori malũ eſt. Vnñ ſup ill. .
(n auouoo gal. St hoibo placec c.erpones illud Aath. vj. vt — ſup ere. 25 ie aiper iaen
6 u vigeamiab eis nolite bec facere finẽ: vltra poꝛrigite in⸗ motiuũ in vtroq;. idẽ pctm. ¶ Cont Aug. v. de ci. dei⸗
tentõez. Similit dicẽg eſt de eo ꝙ eſt velle laudari ſic aſas ſine cupiditate gloꝛie qᷓ vetet bõ bñ iudicãtibo diſpli-
Nev de eo ꝙẽ velle videri Pꝛetea velle laudari qꝛ no oꝛdia . CEéñari atz impare deſiderat. er ꝑ aꝑtiſſima ſceleꝛa ꝗrit
4 7 tur ad vlteriꝰ. q̃ſi occaſio ẽ neceſſaria ad inanit gloꝛian/ G, pleruq; optinẽ qð diligit. ꝓinde ꝗ gliaʒ ↄcupiſcit aut ve⸗
ee . oum:a ideo dicit᷑.j. ad thel.ij.ſuꝑ illud. Mõ q̃ſi bomĩbo ue i* ra via nitit᷑.aut certe doł aut fallacijs ↄtẽdit.volẽs bonꝰ
placẽtes ⁊c.glo.quas vires nocẽdi ba bumane gloꝛie h. videri eẽ qð non e. ex vidꝛ ꝙ ſupbia pt eẽ ſine inani glo⸗
r ria 7 inanis głia ſine ſuꝑbia. ita neutꝝ ẽ idẽ cũ altero.
Itẽ idem ĩ eodẽ. Duo ei ſt libeꝛtas ⁊ cupiditas hũane ſNn,„
laudis.q̃ ad fcta ↄpulit mirãda rõnos.⁊ꝛ loqꝗt᷑ de liberta⸗ J aentm. Rb Meren,
te dñatõis.̊ ſuꝑbia ⁊ inanis głia q̃ reſpiciũt iſta ñ ſunt
idem. ¶ Ad qð doᷣm.ꝙ nõ ſunt idẽ foꝛmalr inanis glia

ad ſuꝑbiã maxie q̊ ad motiua h ⁊ ibi gꝛeg. ſ relle .
Znants Gli ſnger⸗ geck vt Farint. . Brd, r.. õ Ml⸗ .
atr᷑ idem ſuggerit ſuꝑbia.¶ Itẽ Aug. ſup & ſer= d cger, ve, 6. le.:
6 hũane laudis appetit de ſe eſtiare qð in ſen AS T& n-Rie

hʒ:⁊ ſuꝑ alios ſe effeꝛre.⁊ B egnri⸗ ſuꝑbiał ẽ & idem

amoꝛ nõ ſentit niſi ꝗ bellũ ei indixerit ꝑ hoc põt pateꝛe
qliter rũdendũ eſt ad obiecta. ¶ Ad pᷣmũ ſic. ꝙ nõ ẽ ſile
in eo ꝙ ẽ velle laudare ⁊ velle laudari.velle em laudare
in aliu tranſit. velle aũt laudari ſuꝑ ſe redit. Unde vel⸗
le laudare recte indifferẽs eſt.velle em̃ laudare laudabi

Fex = lem bonũ eſl: velle am laudare vituꝑabilẽ malũ eſt. vel⸗ ſuꝑbia: lʒ ↄtingat vnũ in alio eẽ vt ĩ pluribo. Uñ aug.
. e aut laudari cũ nõ apponit circũſtantia finis alterius v.ð ci.di.int᷑eſt ſane int cupiditatẽ hũane gloꝛie ⁊ cupi

ditatẽ dñnatõis: nazʒ licʒ ꝓcliue ſit vt q hũana gloꝛia dele
ctat᷑ nimiũ.et᷑ dñari ardẽter affectẽt⸗ Ad pᷣmũ g̊ dðm.ꝙ;
inanis gloꝛia non hʒ h̊ ex ſe ̊ iñtum ẽ ↄiuncta ſuꝑbie.
ipᷣa eĩ eſt pma filia ſuꝑbie ex h̊ ꝙ ẽ ei ↄiuncta:hᷣ eſt ap⸗
dum ẽ quo aliqd aſpetit᷑ put eſt bonũ appetẽti. ꝓut eſt petit vel ſuggerit pᷣe ſſe. vñ h eſt pꝛie dictũ ꝙ inanis glia
bonũ alteri ſᷣm ꝙ cognoſcit᷑ ab ip̃is eſſe bonũ.hoc ei eſt ſuggerit pᷣeſſe in laude hũana.i. extolli ĩ laude. vñ ſp intẽ
duplicari apꝓpetitũ boni.4 Ad illud vᷣo ꝙ quarto qrit᷑.è dit laudẽ excellẽtia:S ſuꝑbia ſiſtit i ipᷣa ercellẽtia.¶¶ Ad
dicẽduʒ eſt ꝙ nõ ſũt diuerſa motiua in genẽ inanis glie »e el, ſcõᷣm dom. ꝙ in illa ambitõe ↄponũt᷑ hec duo pcta.ſ.ſu-

7

ſe. ponit q̃ſi frui vtendo: ita plꝰinclinat᷑ ad maluʒ.. Ao
üaſfcoõm vo dicedum . ꝙ velle langarilieerpalſt fieri bono

—

a α fine vel malo: tñ plus ſe bʒ ad malũ. 4 AdD terciũ ð0 di⸗
Rnem cendũ eſt. ꝙ illud qð dicit Tulliꝰ in illo caſu intelligen⸗

ſed vnum motiuũ.velle em̃ placere alij:oꝛdinat᷑ ad velle
laudori ab alio. velle at̃ laudari ab alio:oꝛdinat᷑ ad vel

bia ⁊ inanis gloꝛia.vñ eſt ibi qdð eſt ſuꝑbie:⁊ qð ẽ inanis

gloꝛie. Ambitõ em̃ laudis impoꝛtat appetitũ laudis vt
honoꝛet᷑ ⁊ laudet᷑ ab alijs vᷣbo:et᷑ qtum ad h̊ eſt ipſiꝰin⸗

ſeh le ꝓpꝛiq excellẽtiaz.· ſic motiuũ adulatõnis oꝛdinat᷑ ad . ꝛel . B
Ala. motiuũ inanis gloꝛie.motiuũ aũt inanis gloꝛie ad mo⸗ anis gloꝛie. Iem talis appetit peſſe efferri ſuꝑ alios ⁊
ge tiuũ ſupꝑbie.velle aũt placẽ ſibi vel delectari in ſe:ↄmũe h eſt ſuꝑbie. VUnde duo ſunt in illa auẽte.pᷣmum ꝑtinet
Wreches eſt tanꝙ motiuũ pᷣmũ in oibo iſtis pctis.ea vo q̃ obijcie⸗ ad inanem gloꝛiam.qm̃ ſiquis appetit. eſtimat ⁊ dicitur
bant᷑ ex altera ꝑte reſpiciũt velle landari ꝓut concernit magna vt laudet.ſecũdum ad ſupeꝛbiam.q.iſ.appetit ſe
Rn in ſe finẽ ſimpliei⸗ vel erx enen 1 Se doͤr uert ſuꝑ alios efferre.
contingit vane delectari nõſoluʒ in laude vel fauoꝛe bo⸗ 44
4 wminc in diuitijs ⁊ ĩ alijs bonis mutabilibo.⁊ ita va mborum quintum

Vinto querit᷑ de ↄꝑatõe huiꝰpct᷑i ad pctm
* P

ne gloꝛiari:q̃re appetitꝰhũane laudis vel fauoꝛis magis
ſuꝑbie.vtꝝ ſit generale ad illud.ad qð ſic.

eA. ,e . . ,„ — . 9 „— 2 —
n “ ponit᷑ ꝓ motiuo in pcto iſto qᷓ appetitꝰ alioꝝ? 4 Ad qðd
Krren . . „ . . . 2. .7 finſe — . . — „ ₰„ ,.II2r 2
nor. dicẽduzʒ. ꝙ eſt vanitas quedã in creatura: in eo ꝙ eſt ex Siẽ ↄtingit hõie appetẽ excellẽtiã in hů bo⸗
B nihilo.⁊ eſt vanitas quedã in actu volũtario:cũ non re⸗ NVYVno ⁊ in illo. ita ↄtingit ipᷣm appetẽ głiam ĩ
, .— „ — . . . . 9 — — * —— „ — — — –„ —— . . ——
mfatidlt fertur ad debitũ finẽ. his duobo modis vanitas eſt mu m ꝗʒq ſů bono 2 ĩ illo.vñ in oĩbo pt᷑ hõ extollẽ:pt gloꝛiari ⁊ eco⸗ 12
nis in appetitu laudis ⁊ in appetitu diuitiaꝝ ⁊ alioꝛuʒ uerſo. neutꝝ naſcit᷑ ex alio.ĩmo ex eq̊ ſe bñt.⸗! Itẽ duo r 5 Slas n, loe ve Farnit⸗
bonoꝝ mutabiliũ.Pꝛeter bas aũt vanitates ĩ ipᷣo actu ſt apetibilia dẽſa.q̊ꝝ vnũ non ẽ ſub alio.ſ.hũana laus ⁊ ſ er on * α

laudatõis eſt triplex vanitatis cauſa.vna ex ꝑte eiꝰ qui excellẽtia bonoꝝ.⁊ foꝛant hec duo pcta q̃ ſt inanie glia
laudat:⁊ hec eſt opinio que valde mutabilis ⁊ vana eſt ⁊ ſuꝑbia.ꝗ̊ neutꝝ ſſᷣ alio ſ̊ ex eqͥ ſe hnt. Itẽ velle ſciẽ vt
qꝛ homo modo opinat᷑ vnũ modo eiꝰoppoſitũ.ex H̊ ↄtra⸗ Lun excellat ⁊ velle ſci vt ſciat᷑ ⁊ laudet᷑ ab hoĩbo.hec ſt duo e
pit laus quãdã vanitatẽ ſcʒ ex opinione laudãtiuʒ. Tñ adecl:x appetibili a: qn neutꝝ ſub alio.⁊ vnũ ẽ ſuꝑbie alið ẽ ina⸗ ſſ.

hiero. Si vitam tuã in oꝛe hominũ poſueris. modo par
uus modo magnꝰmodo malus hic cris.Et ideo dicit᷑.j.
ecẽci.Sapiens vt ſol ꝑmanet ꝗ.ſ.querit gloꝛiam in teſti⸗
monio bone oſcientie:ſed ſtultꝰ vt luna mutat᷑.qꝛ inane
gloꝛioſus nũc creſcit nũc decreſcit in opinione laudãtiũ
Alia cauſa vanit atis in laude eſt ex ꝑte materie ex qua
quia laus m hoc nibil aliud eſt ꝙᷓ; aer percuſſus flatu.
aer aũt eſt de ſe vanus/iflatus etiam quo aer ꝑcutitur
vanioꝛ quia ſtatim tranſit.⁊ ideo ex hoc contrahit laus

nis glie ¶ Itẽ Criſ.ſi auaritiã paulꝰvocat ydolatriã.hꝰ
mr̃eʒ ⁊ radicẽ ⁊ fontẽ oĩm maloꝝ vanã gloꝛiaz dicat.ᷓẽ
mr maloꝝ ſiẽ ſuꝑbia.ñ ꝗᷓ naſcit᷑ ex illa. ex eqͥ ſe hʒ cũ il⸗
k oppoſitũ dic gg·ĩ moꝛa.ꝙ inanis głia naſcit er
ſuꝑbia tãq; pᷣma eꝰ filia. ¶ AZld qð dᷣm.qꝙ vana glłia due-
bo mõis accipit᷑.vnoꝰ ꝓut ðẽ vana.ſᷣm quã ðlectat᷑ ⁊ glo
riat᷑ hõ in ̊ bono mutabili vano ⁊ ĩ illo pluſqᷓ in deo ꝗẽ
ſũmũ bonũ ⁊ ĩcõmutabile.⁊ ſic dꝛ vana glłia ꝓut ipᷣa dic
delectatõʒ ĩ re vana qcũq; ſit illa ⁊ ̊ mõ ipᷣa ẽ petm ge⸗

— . — . — . ,. —
quãdaʒ vanitatẽ.Tercia ratõ eſt ex ꝑte eius de quo eſt nerale.⁊ dẽ mr̃ oĩm pctoꝝ.⁊ circuit oĩa mala ſic ſuꝑbia. malakt n. g
ſ⸗ ißa laus. homo em laudat alium m ꝙ de ipo opinatur 1. qh; ſic ſuꝑbia dẽ ↄtẽptꝰ ĩcomutabilis boni.⁊ rõne illiꝰↄtẽ
. ⁊ ideo quia aliquãdo opinat᷑ de malo ꝙ ſit bonũ ⁊ econ · ptꝰꝗ eſt ĩ omni pcĩo.⁊ opponit᷑ vere gloꝛie q̃ẽ in bono ĩcõ
uerſo:laudat aliquãdo de quo nõ eſt laudãdus ⁊ econ⸗ mutabili.⁊ ẽ mr̃ maloꝝ⸗a ↄcomitãt᷑ ſeinuicẽ.qꝛ delecta⸗ . i.

uerſo.⁊ bec eſt vanitas.⁊ ex hoc iteꝝ trahit ipᷣa laaus va
nitatem. Ex his igit᷑ videt᷑ ꝙ laus nõſolũ ẽ vanũ ſ̊ etiaʒ

tio ĩ re vana ↄcomitat᷑ ↄtemptũ incõmutabil boni.⁊ ali⸗
qñ ex illa delectatõne ſequit ille ↄtemptꝰ.aliqñ ex illo
enuſR

Eller.

a 4D

contemptu ſequit᷑ illa delectatõ:ita ꝙ; aliqñ redit hõ ad
iſtam delectatõeʒ ex ↄtemptu tanꝙᷓ ad ſibi placẽs vt ali
quãdo a contemptu boni incõmutabilis dei ꝓpter aliqð ⸗
nociuũ vel punitiuũ vel aliud hmõi reſilit ad placendũ ⸗
7 delectandũ inimutabili bono. ⁊ relinquit bonũ incõ⸗
mutabile.vnde hoc modo nõ venit magis vnũ ex alio qᷓ;
ecõuerſo.⁊ hoc mõ vana gloꝛia nõ eſt filia ſuꝑbie.q Ite
alio mõ accipit᷑ vana gloꝛia ꝓut dicit delectationẽ in re
vaniſſima que eſt laus hũana.⁊ hoc mõ naſcit᷑ ex ſupeꝛ⸗
bia:⁊ eſt filia ſuꝑbie.quia ſuꝑbia eſt amoꝛ excellẽtie.ille
aũt qui appetit laudẽ hoĩm.nõ ꝓpter alind niſi vt excel⸗
lat appetit:quia ſignũ excellẽtie eſt ⁊ q debeat hõ excellẽ
quãdo ipᷣe laudat᷑ reſpectu eiꝰqui non laudat᷑.⁊ hoc mõ
ſe habet ꝑ poſteriꝰad ſuꝑbiã que naſcit᷑ ex illa.nec ſe ba
bent equaliter ſᷣm ambituzʒ.4 Ad illud qð obijcit᷑ ꝙ di⸗ . n “
uerſa ſunt appetibilia laus hũana ⁊ excellentia in diui⸗ ⸗
tijs vel honoꝛibo.Dicendũ ꝙ verũ eſt foꝛmalit᷑ ſũt diuer
ſa.qꝛ vnũ nõ eſt alterũ:tñ vnũ eſt ꝓpter aliud.vnde vnũ
naſcit᷑ ab alio.ſ.laus hũana ab excellẽtia.qꝛ nõ appetit
laudẽ niſi vt ꝑ hoc excellit.vnde excellẽtia mouet ad ipᷣʒ
laudis appetitũ ⁊ ad hoc ꝙ velit hõ laudari.⁊ ſic licʒ di⸗
uerſa ſint vt vnũ nõ ſit alterũ:vnũ tamẽ naſcit᷑ ex alio.⁊
ſic inanis gloꝛia de ſuꝑbia.⸗ Ad illud qð obijcit᷑. Iſte
vult ſeire vt iſte vult ſcire vt ſciat᷑ duo ſunt mounz
tia ⁊ diuerſa: nõ vtrũq; eſt vana gloꝛia.Dicendũ ꝙ li⸗
cet ſint diuerſa diuiſa in ſe:vnũ tñ eſt ꝓpter alterũ.qꝛ il⸗
le qui vult ſcire vt ſciat᷑:appetit h̊ vt excellat in laude.vñ
excellẽtia in laude hoim mouet ipᷣm ⁊ ex h̊ naſcit᷑. Ao
terciã ratõeʒ ptʒ ſolutõ.qm̃ loquit᷑ Cri.de vana glia/p ſ. Ftites
ut dicit quãcũq; delectatõneʒ in quacũq; re vana.⁊ iſto ** &e
mõ bene ocedenqũ eſt ꝙ nõ eſt filia ſuꝑbie ſ̊ equalis eſt
am bitꝰcũ illa.¶ Beinde querit᷑ vtꝝ oĩs inaniter gloꝛi
ans ſit infidelis.⁊ ita vana głia ſit ſub infidelitateſoſtẽ⸗
dit aũt ꝙ ſic Yoh.v.quõ poteſtis credẽ qui gliaʒ ab in⸗
uicẽ accipitis ⁊ głiaʒ q̃ a ſolo eo ẽ nõ queritis.q.d.nul
lo mõ.ſ ois vane gloꝛioſus ẽ hmõi qui querit gliam ab
alio hoĩe ⁊ gliazʒ dei nõ qrit.̊ oĩs talis ẽ infidelis.q Itẽ .
Job.xxxj.Si oſculatꝰſum manũ meã oꝛt meo q eſtinig e:
tas marima ? negatõ ↄtra drũ altiſſimũ. ille ꝗ oſcula⸗
tur manũ ſuã negat deũ ſ̊ oſculari manũ ſuã ẽ vane glo
riari de oꝑibo ſuis.vñ dic glo.manũ ſuã oſculat᷑ oꝛe ſuo
qui laudat qð facit.⁊ talis ẽ ꝗ inaniter głiat᷑.ꝗ̊ talis ne
gat deũ. eſt infidelis. E qð dicẽdũ q infidelis di⸗
cit᷑ duobꝰ modis.vel qꝛ cadit a fide infoꝛmi.vel qꝛ cadi?
a fide foꝛmata ſi ̊ appellet᷑ ifidelis qꝛ cadit a fide fomma
ta.hoc mõ dico generalit ꝙ oĩs qui inanit᷑ gliat᷑ ꝓut di
co ẽ moꝛtale pctm:ẽ infidelis.qꝛ expellit graʒ ſiue caꝛita
tem que ẽ fſoꝛma fidei. ſ̊ ſi dicat᷑ infidelis ꝑ caſum a fide
inſoꝛmi?hoc mõ dicit᷑ infidelis ſimplicit. hboc mõ nõ oĩs
qui inaniter gliat᷑ ẽ infidelis.⁊ ꝙ dicebat dñs iſtos eſſe
infideles H̊ͥ erat qꝛ nõ cꝛedebãt ipᷣm eſſe dei filiũ.qð tñ te
nebant᷑ credẽ.nec ꝙ ab ipᷣo aligo boni haberẽt. h̊ aũt eſt
glia dei. ⁊ ꝓpter h̊ dicit gliaʒ dei nõ q̃ritis ̊ gliaʒ vr̃am
qꝛ creditis habẽ a vobis q habetis a xpᷣo dei filio incar⸗
nato. Vñ ceciderũt etiã a fide infoꝛmi nõſolũ foꝛmata.
l Ad ſcm ſatis ptʒ rñſio.qm̃ aliꝗs põt oſculari manũn·
hoc ẽ delectari in ſuis oꝑibo duplicit.vel ponẽdo bon u3 E
a ſe nõ a deo:vel nõ pᷣeludẽdo quin bonũ illud ſit a do:
tñ inoꝛdinate ibi delectat᷑.ſᷣ hoc ſcdðᷣo mõ dico ꝙ nõ ẽ ne⸗
gatio apud altiſſimũ.ſi at pᷣmo mõ vt ponat oꝑa ſua bo
na aſe ⁊ delectet᷑ ĩ illis q̃ſi ſint a ſe ⁊ nõ a deo.dicimꝰ q;
talis negat gr̃am dei ſic dic ibi glo. auctoꝛis ſui negare
gram ↄuincit᷑:quiſꝗs ſibi tribuit bonũ qð oꝑat᷑.⁊ ſ̊ mõ
eſt negatio apud altiſſimum ? infidelitas ſicut delecta⸗
ri in ſuis operibus. talis enim tenetur credere om̃ia
habet a deo m ꝙ dicit apłus.j. Coꝛin.iiij.quid habes
quod non accepiſti quid gloꝛiaris quaſi non acceperis
vnde talis ſimpliciter eſt infidelis. ⸗Ne „Pa- foiin

¶Membꝛü ſextũ

querit᷑ vtrum inanis gloꝛia ſit tm̃ in 68
homine an etiam in dyabolo.⁊ videt᷑ ꝙ ſit

in dyabolo.inanis em̃ głia pᷣmo naſcit᷑ de 8
ſupbia ſic diẽ Gꝛeg. cum g non tm̃ ſuꝑbia r
ſit in dy abolo ß̊ etiam aliq de filiabo eius: illa maxime 1
erit q̃ᷓ pᷣmo naſcit᷑ de ſuꝑbia.⁊ ita inanis glłia erit ĩ dya/
bolo. ¶ Item eſt qdam glia in malicia.ſic dꝛ in ꝑẽ.qd glo
riaris in malicia. ſᷣꝗs eſt ꝗ magis gloꝛiat᷑ in malicia qᷓ ri
dyabolus.⁊ illa eſt vana głia:ꝗ̊ vana głia eſt in dyabo⸗ ti
lo.¶¶ Item.iiij. Lu.hẽ ꝙ dyabolus temptauit pᷣmum bo⸗
minem de vana gloꝛia. Et h̊ idem hẽ.inj. ¶ath. vbi dẽ
⁊ gloꝛiaʒ eoꝝ. lo.de gloꝛia vana temptauit cum dirit & ven en 4
eritis ſicẽ dij.̊ illa pᷣma temptatio fuit in q̃ ſuggeſſit pꝛi: a
mo homini ſimile pctm ꝑ qð ceciderat.ꝗ̊ dyabolus ceci⸗ . 8
derat ꝑ va nam glłliam.ꝗ inanis glia eſt pctm in dyabo⸗ .. J s
lo.q Contra ſuꝑ illud ps. vt cantem gliam tuam. Glo. α mral 1
gloꝛia eſt oꝛe multoꝝ celebꝛata laudatio.ſᷣ dy abolus nõ in
appetit laudatõnem hmõi.non em̃ q̃rit fauoꝛem ſiue lau *
dem tanꝙᷓ ſibi vtilem. in ipſo ñ eſt inanis gloꝛia.¶¶ R†te
ſupꝑ illud. xxxi. ꝓue: . ſallax gloꝛia. Glo. fallax eſt gioria ne ptat 6ed
laudis quam ab hoie accipit ̊ talis non eſt in dyabolo Pemn pnnpi
g̊ inanis gloꝛia non eſt in dy abolo.¶¶ IJem Gꝛẽg. q̃ſi la⸗ Mo lo vl⸗ ne .
trunculus qdam eſt appetitus landis bumane. ꝗ recto * ſtone /
itinere qdientibo e lateꝛe iungit᷑.gqᷓ inanis gloꝛia non eſtti e n
dy abulo.¶ Item Gꝛeg. gſꝗs ꝓ vᷣtute quam agit huma⸗ N l
num fauoꝛem deſiderat.rem magni meriti vili pᷣcio vena u
lem poꝛtat.ſ̊ h̊ nõ ↄuenit dyabolo:ᷓ motus inanis glo⸗
rie non eſt in ipſo.̊ nec inanis gloꝛia.q Ad qð dicendũ 1
ꝙ inanis gloꝛia dꝛ multis modis.vno modo pᷣm ꝙ ſpũs
intendit placere ſibi ↄtempta voluntate dei. Vñ ſuꝑ il⸗

lud.j.ad coꝝ.x. cum bomo ꝓpter ſe placet.i. ꝓpter pua⸗ G
tam ⁊ ꝓpꝛiam gloꝛiam ſu ꝑbia eſt. hoc eſt ſeq̃la ſuꝑbie/2 HG
mõ pt᷑ dici de dyabolo.v.Joh.ꝗ gloꝛiam adinuicem q̃ri —
tis. Glo.cui oꝑa ſua placent ⁊ aligꝗd boni putat erx ſe ille Ijßz hr
ꝗqrit gloꝛiam ſuam.cum ̊ hoc ↄueniat dyabolo ſᷣm hunc
modum eꝛit inanis gloꝛia in dyabolo.vñ Aſa.x.Qungꝗd
gloꝛiabit᷑ ſecuris ⁊c.ꝑ ſeeurim ⁊ ſerram ſignat᷑ dy abolꝰ

q gloꝛiat᷑ ↄ deum. Alio vᷣo mõ dẽ ᷣm ph. gloꝛiaſq̃ nul⸗ cn , g
lo ↄſciente non feſtinaret ineſſe.⁊ iteꝝ gloꝛia eſt multoꝝ oDH
oꝛe celebꝛata laudatio.⁊ H̊ modo non ↄuenit.vñ ſiẽ̃ inui⸗ kricſ e

dia dẽ ↄueniẽ dyabꝛita inanis gloꝛia put ſinn lhia gignit
inuidiã ⁊ eſt ↄcomitans ſuꝑbiam.¶ Ad ſcᷣm vo dom ꝙ;
głiari in malicia eſt inaniter gloꝛiari.ᷣm illum modum
Fm quem inaniter gloꝛiat᷑ cui oꝑs ſua placent non ꝓpter
deum. ſiẽ ille loia cui oꝑa dei placent ⁊ non ſua
Sier ſe.in ipᷣa em̃malicia ꝓut eſt defoꝛmitas eꝑm: non
eſt ꝑ ſe gloꝛiatio.⁊ ſic pt᷑ ↄuenire dyabolo.i Ad tercium .
vo dðm ꝙ vana gloꝛia accipit᷑ ibi ꝓ ſuꝑbia q;tum ad reʒ pol ſn n
vñ ſic ðyabolus temptauit pᷣmum hoĩem de ſuꝑbia.im⸗
pᷣmendo ei ſuam ſimilitudinem ⁊ diſſimilitudinẽ dei.ita
ſuggeſſit inanem gloꝛiam. hec delectatio eſt in pᷣma va⸗

Membrumſeptumnum

ptimo querit᷑ vtz maius ſit pctm inanis
gloꝛia in ꝗbuſdam ꝑſonis vt in religioſis
ꝙᷓ in alijs⁊ videt᷑ ꝙ ſit maius pct̃m in reli⸗
gglioſis qiᷓ in alijs ſeculaꝛibo ꝑ ſiłe ð ſuꝑbia.
Diẽ em̃ Merñ.qd facit ſuꝑbia ſub pannis hũilitatis ihu
q.d.ibi ñ dæbẽt eẽ.minꝰ hñt incentiuũ.tantomaius eſi me
alijs ꝑibo pcrm. maioꝛ ẽ ſuꝑbia in viris religioſis pari
rõe ⁊ vana glia q pᷣmo ſeꝗt᷑ ſuꝑbiam. Itẽ berñ.non ma⸗
gnũ ẽ hũilem eẽ in abiectõe mag.ꝓꝛſus ⁊ rara vᷣtꝰ hũili⸗
tas honoꝛata.minoꝛ ꝗ eſt hũilitas in religioſis ꝑſonis q
ↄtemptibiles ſunt mᷣo: qᷓ ſit in his ꝑſonis qᷓ honoꝛant᷑
a mðo.⁊ Gᷓ eſt qꝛ abiectio inclinat ad hũilitatẽ:honoꝛ vᷣo
ad ſuꝑbiã.pari rõe videt᷑ de vana głia materiã em̃ vane
gloꝛiandi hñt multiplicẽ ꝗ ſunt in mo.ñ tantã ᷣo mate
riã hñt ꝗ renũciauert mðo.videt᷑ eſ̃ominꝰ eẽ pctm vane
glie in ſecularibo ỹ in clauſtralibo. ¶ Itẽ mar erat peim!

Sn

NHXu“uμ)d

—

.

he⸗

V

cbrun,

e no eſt

1Pæſpiumliſſin maxie aũt ĩ orone.in H̊ peccauit etiã ipᷣ

9

lboĩm oſciẽtiã. ¶l Ad aliud vo dicẽduz eſt. licz in oibo

WMueſtio

in dyabolo qᷓᷓ in hoĩe ſupbie ⁊ vane glie ↄſequẽtis. cum
dyabolꝰſolũ eſſet ſpũs:homo vo ſpũs⁊ caro ſiue ex car⸗
ne ⁊ ſpũ.diminuit ̊ quãtitatẽ peccati.vnio ſpũs cũ car⸗
ne alijs exiſtentibo paribo. cũ ergo vir qui vebet eſſe ſpi
ritualis voto extractatꝰa carne.ſi peccat peccato ſuꝑbie
vel vane gloꝛie: magis peccabit qᷓ ꝗ ſipi diniſus eſt ciiꝰ
eſt cogitare de his que ſunt carnis. Cotra inanis glo
ria eſt appetitꝰbũane laudis vel fauoꝛis.ſed huiꝰincen⸗
tiuũ multiplex eſt in Aba⸗ ergo pluribo modis pec

cant motu inanis gle. d no 6
gloꝛie aliquãdo ſurgit ex rebo ſpũalibo vt ſciẽtia vel vir ⸗·
tutibo.⁊ ſᷣm hunc moduʒz qui minꝰhabent de delectabili
exterioꝛi intenſius peccãt peccato inanis glłie qui ð his
bonis gloꝛiant᷑.Alij vᷣo qui habent nõ tm̃ motiuũ interi
us qð eſt ſpũale bonũ:ſed motiuũ exterius ſicut ſunt di⸗
uitie vel potentie tꝑales ꝓpter quas honoꝛat᷑ hõ.etſi be
ne vtit᷑ laudat᷑.aliquãdo etiã nõ bene vtendoſ̃m ̊ plu⸗
ribus modis peccant motu inanis glłie.⁊ plus habet de
incentiuo exterioꝛi:minꝰ vᷣo aliquãdo de incentiuo inte
rioꝛi.vnde magis habent de motu inanis gloꝛie quo ad
bonũ exterius.minꝰðdo quo ad bonũ interius.⸗] Ex his
pot patere qualiter rñdendũ eſt ad obiecta 'm diſtincti
Axtenſree onem eiꝰꝙ eſt pluribo modis peccare ⁊ magis peccare. cſuc

E a**Rαιο magis vo peccare duobo modis vel er maioꝛi cauſa: vel

quia minꝰhabeat excuſatõnis.magis ergo peccat clau⸗
ſtralis quia minꝰhabet excuſatõnis 7 plus de retrahen
te.plus vo peccat ſecularis quia pluribo modis.Itẽ ma
gis peccat clauſtralis quo ad h̊ q bhabet bonũ ꝑfectõꝛis
ſtatꝰſi de illo vane gliat᷑.magis vᷣo peccat ſecłaris qꝛ bo
num exteriꝰhabet maiꝰð quo magis põt vane gloꝛiari.

Nembꝛuʒ octauun

Ctauo querit᷑ de com ꝑatõne inanis gloꝛie
ad inanẽ gliaʒ ᷣm differẽtias materiarũ.
Et videt᷑ ꝙ maxiĩe malũ ſit in oꝑe miſcdie
ſcʒ elemoſina.dic ei Crib.ſuꝑ mathᷣ. vbi⸗
qʒ vana gloꝛia ẽ malũ.maxime aũt in philatrophia.phi
latrophiã aũt dicit miſcdiaʒ vel opꝰmiſcdie.⁊ iterum ſi
vis miſericoꝛs vocari apud hoĩes que eſt vtilitas? vtili⸗
tas quidẽ nulla ẽ.iactuꝛa aũt eſt infinita.ex his videt᷑ q;
in oꝑe miſcðie maximũ malũ ſit inanit᷑ głiari.⸗¶ Sʒ vi⸗
detur ↄtrariũ ꝑ hoc qð dicit Cri. In alijs vane gloꝛia
ri mirabile nihil eſt n ieiunio aũt ? orone hoc eſt exrtra
neum ⁊ lacrimis plenũ.ſi magis extraneũ ẽ ⁊ defluen
dum:maiꝰpctm eſt vane głiari in illis.¶ Hoc enã appa⸗
ret ꝑ hoc qð alubi dic a vana głia vbiq; erui bonũ eſt.
p̃e phariſeꝰcũ aſcẽ
deret in tẽplũ. in ipa em̃ or̃one ſua vanã gliam habnit.
4 Pꝛetea cũ ſint tria bona.miſcdia.oꝛo ⁊ ieiuniũ.ĩ om
nibo aũt dñs ꝓhibebat vanã gliaʒ. põt queri q̃reĩ euã⸗
Gli⸗ ſpãliter ꝓhibuit vanã głiaʒ circa elemoſinã dicẽs
ttẽdite ne inſticiã vr̃aʒ faciatis coꝛã hoĩbo vt videamĩ
ab eis.⁊ ptꝰ ſubiũgit.cũ facis elemoſinã noli tuba canẽ
añ te. cũ aũt locutꝰẽ de oꝛone ⁊ ieiunio nõ hec expᷣſſit. vñ
dic Criß. cũ de elemoſina mẽtõnẽ fecit appoſuit vt videa-
mini ab eis.ĩ ieiunio ⁊ oꝛone nihil tale detmiĩauit:ſed Gᷣ
quõ veꝝ ẽ.nõne dictũ ẽ vbi agebat᷑ ð ieiunio.cũ ieiunas
vnge caput tuũ oleo ⁊ faciẽ tuaʒ laua ne videaris hoĩba
ieiunãs.⁊ ita fit ibi ᷣmo de ꝓhibitõe vane S cũ

fit ᷣmo de oꝛone.dicit᷑ em vt videãt᷑ ab hoĩbo.¶ Ao qð
dicẽduʒ ꝙ i elemoſina dĩc eſſe maximũ malũ vanã gliaʒ
qñ.ſ.gloꝛiamur nõ releuãdo indigẽtiã ꝓximi qm iſið
crudelitatis. eo ꝙ videri ſubueiĩre ꝓxĩio indigẽti cũ non
ſubueniat maxia ẽ crudelitas.hͥ em ẽ vane delectari cuz
alteri⸗ eſrinif vbi fiat mo de vana glia in exhibitõe
elemoſine cũ exhibet᷑ indigẽti coꝛã hoĩbo: nõ ẽ tũc mari⸗
mum malũ.ſ̊ maiꝰ eſt ĩ oꝛone ⁊ ieiunio. ꝓnitas em̃ q̃dã
eſt in elemoſina ad motum inanis głie.eo ꝙ coꝛã hoĩbo
* ſit. in ieiunio vᷣo ⁊ oꝛone nõ ſic.nata em̃ fieri ſi unt ꝓpter

d qð dicendũ.ꝙ motꝰinanis

bis phibeat᷑ vana glia:ſpãlius tñ ĩ elemoſina fit expᷣſſio
Ipt iſta ꝓnitatẽ.vn dic Cri. Impoſſibile ẽ elemoſinazʒ
ino latẽ:oꝛonẽ vᷣo ⁊ ieiuniũ poſſi b leẽ.⁊ ideo diſtinguẽ?
da ẽ intẽtio vt nõ hac intẽtione fiat.in alijs em̃ eo ꝙ pnt
fieri nõ coꝛã hoĩbo defacili põt eſſe directio intẽtionis.

(Membrum nonu

— no querit᷑ de magnitudie huiꝰpcti. oſtẽ⸗
dit᷑ aũt ꝙ ſit maximũ qꝛ dicit.oſculari ma yeb 31
nũ ſuã.i.vane glłiari de oꝑibo ſuis ẽ iniqdni
tas maxia.q̊ᷓ eſt maximũ pctẽᷣm. Itẽ maxi⸗
mü eſt permꝗ

5

tm qð maxĩe ẽ ꝑiculoſuʒ. ſ̊ inanis gſia ẽ pctm
maxĩe piculoſuʒ.q̊ eſt maximũ pctm.mĩoꝛ ptʒ. qm̃ dicit
hiero.i Aihil tã ꝑiculoſuʒ ẽ qᷓ; glie cupiditas ⁊ iactãtia.
animꝰde ↄſciẽtia vpᷣtutũ tumẽs./ Itẽ piculoſuʒ ẽ pcim
qð de ſuo gignit᷑ opoſito.ſᷣ̊ inanis głia ẽ hmõi.ſicut ali⸗
quis ↄtẽpnit gloꝛiã ex illo ↄtemptu gignit᷑ vana gloꝛia.
Vñ hiero.dic de vane gloꝛioſis.In hoc ipo cupiunt pla-
cere qð placẽ ↄtẽpnũt.⁊ mirũimmodũ laus dñ vitat᷑ ap
petit᷑.⁊ ita maxĩe rerA hõ incidẽ in illud.⁊ ita ẽ
l

ꝑiculoſius.⁊ ita vt pꝛiꝰ.¶ Ao oppoſitũ videt᷑ eſſe ꝙ infi
delitas ſit maiꝰpct̃m.de illo eĩ dicit᷑.ij.hiere.filij mephe⸗
os ⁊ caphnes obſtupᷣuerũt te vſq; ad verticc. cũ g̊ coꝛru⸗
ptio ꝑ facta q̃ deſignat᷑ ꝑ coꝛrupiõʒ veritatis. ſigniſicet
P infidelitatẽ:maiꝰẽ peccatũ ĩfidelitatis.(¶ Ad qð dicẽ⸗
dũ ꝙ aliter dicit᷑ magnũ pctm inanis gloꝛia⁊ aliter inſi
delitas.dicit᷑ em̃ inanis głia maximũ pctᷣm ꝓpt facilita⸗
tem ꝑiculi.qꝛ defacili hõ cadit in ip̃aʒ⸗⁊ multiplicit gi⸗
gnit᷑.nõ tm̃ etiã ex malo ſ̊ ex bono.⁊ ideo dicit᷑ nihil taʒ
piculoſuʒ. Alio vᷣo modo dicit᷑ infidelitas maxĩa.qꝛ vlꝛ
coꝛruptiuũ.deſtruit em̃ fundamẽtũ oĩs meꝛiti.⁊ ſᷣm hoc
ex alia cã dicit᷑ marimũ. Per h̊ põt ſolui illð qð obie
ctum ẽ.iã pᷣma rõ ocludit ð inani głia ꝙ ẽ maximũ pec
catũ ꝗꝓpt᷑ h:p hõ videt᷑ ſibi attribuẽ bonũ qð a deo ẽ.vñ
cerogat dine bonitati.ſcõa vᷣo rõẽ ꝗꝓpter facilitatẽ ꝑpicu

wnr

li. tercia vo eliã qꝛ inanis glia ex ſuo opoſito occaſiona ?* vrtore . Sie
ſ△

liter aligñ gignit᷑ ſic ẽ de ſuꝑbia.in h̊ hᷣt ↄueniẽtiã3. N ſuy n·
Ecimo q̃rit᷑ de ſpẽbo inanis glłie ſi q̃ ſunt·
vidẽt᷑ eĩ eẽ qᷓtuoꝛ.ſ.affectatõ libertatis.di⸗
gnitatis.ptatis.autoꝛtatis.oĩa eĩ hec ap⸗
petũt᷑ ab inanit᷑ gloꝛiate.Appetit eĩ eſſe li⸗ ſnis sIe
ber hẽ libeꝛe volũtatis.⁊ ꝙ reputet᷑ magne auẽtis.⁊ ita
x alijs. In oĩbo ei his ẽ magna gliatõ. ex qͥ videt᷑ ꝙ plu
res ſũt ſpẽs.¶ Sʒ videt᷑ ↄriũ ꝑ ̊ ꝙ appetitꝰlaudis hua⸗

nerali accipiũt᷑. Ad qð dicẽdũ ẽ.ꝙ pᷣdicte differẽtie ñ
ſũt ſpẽs inanis glie niſi dicãt᷑ eẽ matiales.pt᷑ ei queꝛẽ ali
quis hũanã laudẽ rõe libertatis vel auẽtis.⁊ ita ð alijs
⁊ his modis foꝛte ſpẽs dici poſſent magis tñ ad ſuꝑbiã
i⸗ eo ꝙ quãdaʒ deſignant excellentiam.

ebrnz vndecimũ
decimo q̃rit᷑ de ↄpatõe hurꝰpct᷑i/⁊ videt᷑
ꝙ vera glia ſit ei directe oꝓpoſitũ. dicit᷑ ei
ſuꝑ illð.j.ad Fat. Sic ĩ ſemetipᷣo glaʒ ha⸗
ebit. glo. q ↄſciaʒ boni oꝑis hʒ.ñ dʒ de Hh
opð aliũ głiari ⁊ laudẽ ſuã foꝛis ſundẽ:h̊ i ſemetipᷣo hůi
liter gliari. ̊ glia ĩ ſemetipᷣo de qᷓ d in pᷣs.oĩs glia eiꝰfi

lie regis abintꝰ:oꝑponit᷑ inani glie.dẽ babet᷑ ſup illud S. t

xvij.luc.qs vrjm ⁊c.glo.quãto fides foꝛis ẽ vtutibo excel ⸗··
lẽtioꝛ:tãto intꝰſit ↄſcia hũilioꝛ.q¶ Sʒ oriũ videt᷑ aug.di
cere ĩ li.de ↄflictu vicioꝝ ⁊ vᷣtutũ.vbi dr.ꝙ inani glie op
ponit᷑ tioꝛ ⁊ ſupbie bũilitas. Si ̊ tm̃ vnu vni opponit᷑.
ſiẽ dic ꝓꝑhᷣs:videt᷑ ꝙ vera glia ñ oꝓponat᷑ inani glie. aut ⸗
ꝙ tioꝛ n oꝑponat᷑. e at᷑ fides opponat᷑ eiſvidet᷑ ꝑ h̊ q
dic aug.ĩ li.ð ci.di.vbi dꝛ.qꝙ h̊ viciũ tã ẽ iimicũ pie fidei
(ſi maioꝛ ſit ĩ coꝛde cupiditas głie qᷓ dei tioꝛ vel amonvt
dñs dic ĩ euãgelio.quõ poteſtis credere głaʒ allinuiceʒ

— —— A
ne ſiue fauoꝛis ĩ oĩbo qrit᷑.he aũt differẽtie ñ ſub illo ge⸗ ve Our ſpes 3 Knns lis +
6 ge = FT. Kiktns Sees e

MNuarto vtꝝ ſit

Apectãtes gliaz vo qᷓ a ſolo deo ẽ nõ grii⸗ A1 qs di⸗

cendũ. iſta tria oꝑpouũt᷑ vane głie ſ̃ differẽter. qm̃ ve⸗
ra głia q̃ ẽ ĩ teſtionio cõſciẽtie:opponit᷑ ipi inani głie foꝛ⸗

malit.ſᷣm ꝙ dicit᷑ vana glia.qñ ponit hõ ſuũ bonũ ĩ lau

em hoĩm. vñ dĩc Merñ.q de omni alia re plꝰſibi credit
ꝙᷓ alijs:ð ſe ſolo plꝰalijs credit qᷓ ipᷣe ſibi vt iã nõ veꝛbo⸗

tenꝰaut ſola opeꝝ oſtẽtatõe ſuã pᷣferat religionẽ.ſed cor

dis intimo ſe credit oĩbo ſanctioꝛẽ ſ̊ cũ plꝰſe cognoſcat:

plode ſe ſibi qᷓ; alijs debẽt credẽ.vñ Oal.vlt. Yße ſe ſeldu

cit.glo.nõ eĩ ſeducũt laudatoꝛes eiꝰ.ᷣ ipᷣe ſe potiꝰ.qꝛ cũ
ipe ſit ſibi pᷣſentioꝛ qᷓ illi.mauult ſe ĩ illis q̃rẽ qᷓ; in ſeipᷣo
Zec ẽ huic ↄtrariũ qð dꝛ Yſa.iij. Popule meꝰ ꝗ beatuʒ
te dicũt ipᷣi te xcipiut.qm illð occaſionalit dictũ eſt ſed
ipᷣe hõ vane głioſus ꝓpꝛie ſe ſeducit.marĩe in h̊ ꝙ querit
ſe in alijs ⁊ nõ in ſe.q ſi tñ in ſe querẽt ſe:ſuuʒ inueniret
defectũ.⁊a ita oꝓponit᷑ ipi vere głie.qua hõ querit ſe in ſe

7 nõ in alio nihilominꝰaũt timoꝛ dei ei ogꝑponit᷑ non foꝛ

maliter ſᷣ ſicut diſpoſitõ pᷣambulet ad foꝛmã.ipᷣa em̃ va⸗
na głia dilatat hoĩeʒ ⁊ eleuat coꝛ eiꝰ.timoꝛ aũt dei ipᷣm

cõpꝛimit faciẽdo reſilire in ſuã ꝓpꝛiã puitatẽ ⁊ ſic hũilia

ri.vñ dicit᷑ ſuꝑ illud ꝓuerb.fallax gra ⁊c.glo. illa ↄſciẽ

tia vere laude digna eſt:que timoꝛẽ dei in omni

ſeꝛua
⁊ ſic opponitur ei timoꝛſfides aũt ei oꝑponitur ſed nõ Sen

neraliter ſed in caſu.ſ.quãdo homo vane gloꝛioſus dele
ctatur in bono qð habet.quaſi ipſum a ſe ⁊ non a deo:⁊
tribuit ſibi illud bonum ⁊ non deo.

ueſto.clv. de Inuidia
Onſequẽteꝛ dicen⸗

dum ẽ de pctᷣo inuidie.circa qð plura ĩ⸗
cidunt dubitabilia.Et pᷣmo q̃rit᷑ ꝗd ſit

cio vtꝝ ſit peccatuʒ moꝛtale vel veĩale.

catũ vel carnale.Sexto de gꝛauitate illiꝰpct᷑i. Septĩo ð
ſubiecto inuidie.Octauo reſpectu cuiꝰſit inuidẽ.ſQono
cui opponit᷑ inuidia.Decio de dꝛñtia inuidie ad emula⸗
tion?᷑. Undecio vtꝝ inuidia ſit mr omniũ peccatoꝝ.

(Mẽbruʒz prinnz

Irca pmũ ſic ꝓcedit. Inuidia ſic diffinit
a Joh.damaſ. Inuidia ẽ triſticia de alie⸗
R tit coꝛ eox vte

uidia ẽ odiũ felicitatis aliene.⁊ ſuꝑ geñ·iij.ca.dĩc h idẽ.
Itẽ Re mig. diffinit eã ſic. Ynuidia ẽ dolõꝛ de alieno bo⸗
no.ita exponũt eã expoſitoꝛes ſacre ſcripture.¶ Obijci⸗
tur q̊ ſic.doloꝛ ⁊ odiũ ſunt diuerſa ſicut ſua oꝓpoſita:ſua
em̃ opꝓpoſita ex ꝑte boni ſcʒ amoꝛ ⁊ gaudiũ diuerſa ſunt
⁊ iſta duo q̃ ſunt eoꝝ oppoſita ex ꝑte mali diuerſa ſũt.
ſi ẽᷓ inuidia ẽ vnũ eoꝝ:ᷓ nõ alteꝝ eẽntialit᷑.nõ &̊ pt᷑ diffi
niri ꝑ vtꝛũq;imo ſi diffinit᷑ ꝑ vnũ:oꝑtʒ ꝙ nõ diffiniat᷑ ꝑ
alteꝝ. 4! Itez videt᷑ ꝙ ꝑ neutꝝ poſſit diffiniri.qꝛ inuidia
ſuo noĩe dĩc pᷣuatõeʒ eiꝰ qð ẽ vidẽ.pᷣpoſitõnes em̃ addite
alijs ꝑ ↄpoſitõeʒ: aunt addũt aut mutãt aut minuũt ſ̊ hec
pᷣpoſitõ in nõ auget h.nec addit.̊ mutat vel minuit.ſᷣ ſi
ue ſic ſiue ſic:eiꝰvis ẽ inuidẽ cuiꝰẽ vidẽ. ſi vidẽ ẽ actus
ipᷣiꝰvis rõnalis:manifeſtũ ẽ ꝙ pꝛiꝰ⁊ pᷣncipalis actꝰinui⸗
die eſt ĩ vi rõnali.̊ inuidia eſſentialit᷑ debʒ diffiniri per
actũ ipᷣiꝰvis rõnalis.ſ̊ odio habẽ vel doleꝛe nõ ſunt ipᷣiꝰ
vis rõnalis: ̊ ſunt ↄna ad inuidiã ⁊ nõ pᷣncipales eius
actus.̊ nõ põt diffiniri ꝑ illos:cũ nõ ꝑtineãt ad rõnalẽ
& pꝛaue ſunt pᷣdicte diffinitões.⸗. Itẽ ↄtingit ꝙ aliquis
dolet de bono alteriꝰ. Stẽ ↄtingit aliquẽ gaudere de ma⸗
lo alteriꝰ.2⸗ arn e inuigie: bonũ ⁊ malũ nõ hñt ali⸗
qð ↄne.gaudiũ autẽ ⁊ doloꝛ ſunt diuerſe affectões.q̊ nõ
eſt aligd ↄmũe ſuꝑ iſtas affectõnes ſᷣm ꝙ reſpiciũt iſta
motiua que ſunt bonũ ⁊ malũ. Inuidia ꝗᷓ non habet ali⸗
qð ↄmune ſᷣm ꝓ poſſit diffiniri.vt ↄueniat illa diffinitõ

irẽt ꝓtm. diffinit ſic. In⸗

nis boms. Aug:ca. in Bs. mmpilludouer .

—

—

—

inuidia.Scðdo vtꝝ ſit pctᷣm vel nõ.Ceꝛ

apitale pctm. Quito vtꝝ ſit ſpũale pec

*.

aligꝗd diſplicʒ inuidẽti.qꝙᷓtũ ad hoc inuidia reſpicit ißaʒ

buic inuidie⁊ illi.̊ nulla pᷣdictaꝝ difſinitionũ eſt ſuffi

ciens.qꝛ om̃es dicũt ratõneʒz inuidie ſᷣm ꝙ dolet de alie⸗
nis bonis.nõ ſᷣm ꝙ gaudet de alienis malis.pꝑ hoc etiaʒ
ptʒ ꝙ nõ põt diffiniri cũ nihil ſit ↄmũe ad hac inuidiaʒ
2 illam. ¶ Item videt᷑ ꝙ debet diffiniri ꝑ gaudiũ alieni
mali: ⁊ nõ ſᷣm odium ⁊ doloꝛẽ alieni boni.quoniã cari⸗
tas ⁊ inuidia ſunt oppoſita ſicut videbit᷑ inferius.⁊ hoc
etiam vult aug.in li.de vera relig.vbi loquit᷑ de caritate
inuidia qui amat id ſolũ quod amanti eripi nõ poteſi

bet caritatem. ille aũt vincitur ab inuidia qui amat qð
eripit᷑ vnde dicit. Non em̃ vincit᷑ ſuꝓle ab inuidia niſi
is cui eripit᷑ ab aduerſario qð amat/vult dicere:ꝙ cari⸗
tas amat bonũ quod nõ poteſt eripi. Inuidus aũt dicit᷑
ille qui amat qð eripit᷑.inuidia &̊ ⁊ caritas oꝑponunt᷑ vt
ſicut caritas amat bonũ ita inuidia amat malũ.qꝛ non
amat bonũ niſi qð eripit᷑.ſi ergo caritas determinat᷑ et
diffinit᷑ ꝑ amoꝛẽ boni.ꝗ inuidia debet diffiniri ꝑ gaudi⸗
um mali.vt ſicut caritas dicit᷑ amare bonum ⁊ deteſtari
malũ:ita ꝑ opoſituʒ inuidia dicat᷑ gaudere pꝛincipalit᷑
de malo alteriꝰ⁊ deteſtari bonũ ipᷣius.⁊ iterũ cum cari⸗
tas pꝛimo ⁊ pꝛincipalit reſpiciat bonũ alterius aman⸗
do ip̃m ⁊ delectando in ipᷣo.⁊ poſtea triſtat᷑ de malo al⸗
terius: ⁊ ideo diffinit᷑ ꝑ amare bonũ alterius tanq; per
actum pꝛincipalẽ. ergo inuidia ex oꝓpoſito pꝛimo ⁊ pᷣn⸗
cipaliter debet reſpicere malũ alterius gaudẽdo de ipſo
7 delectãdo: ⁊ poſtea triſtari de bono. 4. Item bonũ in⸗
qᷓtum bonũ delectat.quia aꝑpꝛehẽſum ⁊ imaginatũ mo⸗
uet appetitum motu deſiderij. deſiderium aũt boni cõſe⸗
quitur delectatio.bonũ ergo inq;tum bonũ delectat.er⸗

boc eſt ſummũ bonũ:ille indubitãter inuictꝰeſt.⁊ hic ha

—

er Umb

go bonũ inq;tum bonũ nõ poteſt eſſe cauſa triſticie.ſi er

go inuidia eſt triſticia:nõ eſt de bono inq;tum bonũ.er⸗
go male diffinitur dicendo ꝙ inuidia eſt triſticia boni.
Sed obijcit᷑ in contrariũ qꝛ qð eſt malũ põt eſſe dele⸗
ctaãbile alicui licet ipᷣm ſit malũ ⁊ ſᷣm ratõeʒ mali triſta⸗
bile:tamẽ pt᷑ habere aliquã ſpeciẽ boni ſᷣm quã delecta⸗
bile eſt. ᷓ ſimilit bonũ ex alia ratõe vel ſpecie pt᷑ eſſe tri⸗
ſtabile. ¶ Ad qð dicendũ ꝙ in innidia ſunt duo.pᷣmuʒ
eſt diſplicẽtia viſionis q̃ ẽ vł ꝑ viſuʒ interioꝛẽ vel ꝑ viſuʒ
exterioꝛẽ.ſicut vult Sene.dicẽs.quicqð mẽte fugimꝰin⸗

geſtũ oculis vir videmꝰ. ã ſicut aliqo placet amãti ita

ere vvim rõnalẽ.⁊ hec diſplicentia viſionis ꝓpinquiꝰſe tenet

at ſat

cupiſcibilis.vñ qᷓtuʒ ad hoc reſpicit ip̃am vim ↄcupi⸗

cũ ipo peccato inqᷓtuʒ ſic nomĩat᷑. Itẽ ĩ inuidia ẽ alið.ſ.
dolere de alieno bono ſiue odire ipᷣm. ⁊ hoc eſt actꝰ ipiꝰ

ſcibilẽ.licet ̊ illa diſplicentia ſᷣm viſuʒ ꝓpinquiꝰſe tenet

— ðͦðUU
2 frhe 24 1
. .

ead ppnn

ũ iuidia. jc noĩ 9: tñ illa diſplicẽtia ma⸗⸗
cũ ĩuidia.ſᷣm ꝙ ſic noĩat᷑ ⁊ ꝑ pꝛiꝰ:tñ illa diſplicẽtia ma =

nifeſtat᷑ ꝑ odiũ vel doloꝛẽ.q̃ expᷣmũt᷑ vel ꝑ diſpoſitõeʒ in
coꝛꝑe vel ꝑ effectũ ĩ oꝑe.⁊ qꝛ maifeſtat᷑ illa diſplicẽtia 2
etiã inuidia ꝑ iſtã.idðo ſct᷑i expoſitoꝛes ꝑ odiũ ⁊ ꝑ doloꝛẽ
defmiauer̃t ⁊ diffinierũt ipᷣaʒ inuidiã.qꝛ volebãt manu⸗
ducẽè ipᷣos oꝑantes vt cauerẽt ab ipᷣo pcto.⁊ ideo ad ma
nuducẽdũ ipos opoꝛtebat ꝙ detmiaxre?᷑ ꝑilla ꝑ que ma⸗
gis manifeſtat᷑.hec aũt ſunt odiũ vel amoꝛ.⁊ ideo nõ va
let illa ratio que oſtendit ꝙ nõ debet diffiniri ꝑ iſta.im⸗
mo ꝑ diſplicentiã que ꝑtinet ad vim ratõnalẽ.qm neceſ⸗
ſitas fuit vt ſic diffiniret᷑: cuʒ ꝑ ipam manifeſtetur ipſa
Diſplicentia viſionis.¶ Sed quod obijcit᷑ ꝙ odium non
eſt doloꝛ nec ecõuerſo.⁊ ita ſi eſt vnũ eſſentialiter nõ eſt
alterũ:dicendũ eſt.ꝙ licet vnũ non ſit alterũ poſſunt ta⸗
men ſequi ad vnũ ⁊ vtrũq; manere in concupiſcibili.ita
ꝙ inuidia ßm n ratõeʒ odij 2 doloꝛis eſt in concupiſcibili
tamen differunt: qꝛ potentia cõcupiſcibilis in nobis eſt
paſſiua ⁊ eſt actiua ſᷣm ꝙ habet ratõeʒ paſſiue potentie
ꝓut.ſ.dicunt᷑ paſſiones in ea fieri determinat᷑ in ea do⸗
loꝛ.ſᷣm aũt ꝙ eſt potẽtia actiua ⁊ pꝛincipium motus:ſic
odium ⁊æterminat᷑ in illa.ſiẽ gaudiũ ⁊ amoꝛ alia ⁊ alia
ratõne ſunt ĩ ipᷣa vi cõcupiſcibili.¶ Ad terciũ dicẽdũ.q
licet bonũ ⁊ malum non habeant ↄmune reſpectu cuius

in⸗
ni

glie
tigz

ri⸗

i⸗

. ̃ůS
*
7

2 uhrez⸗

.

Mueſtio

dicunt᷑ doloꝛ ⁊ gaudium: nihilominꝰtñ vnaẽ rõ inuidie
q; vnũ illoꝝ ↄſequit᷑ ad alteꝝ. pꝛimo em̃ dolet de alieno
bono.⁊ ex hoc ↄlequẽter gaudet de alieno malo. ex boe
aũt dolet de alieno bono qe eſtimat illud ſibi nociuũ. ſic
ergo ꝑ pꝛiꝰ poſteriꝰilli duo motꝰad vnã radicẽ reducũ⸗
tur. ¶¶ Ad quartũ dicendũ. cũ caritas opponat᷑ inui⸗
die ⁊ ecõuerſo.attendit᷑ oꝑpoſitõ ratõe oppoſitoꝝ motu⸗
um:nõ ratõe oppoſitaꝝ mateꝛiaꝝ.caritas em ẽ amoꝛ bo
ni ꝓximi.inuidia vo eſt odiũ boni in eodẽ. Ad quin⸗
tum dicenquʒ ꝙ cũ inuidia dicat᷑ triſticia de bonis alię
nis.nõ eſt bonũ motiuũ in triſticia: niſi inꝗtuʒ bonũ il⸗
lud eſt malũ alteri vere vel apparent.⁊ ſᷣm boc dicit᷑ ſau
ſa triſticie. ¶¶ Ad ſextũ dicendũ ꝙ aliter ẽ de bono ⁊ ma
lo.quia malũ ꝓpter aliꝗd de bono qð habet põt eſſe de⸗
lectabile.bonu vo nihil habet de malo.vnde ſi eſt triſta
bile hoc ẽ occaſionalit vel ſm alteriꝰeſtimatõeʒ boc aũt
intelligendũ ẽ nõ de quocũq; bono.Eſi ei quoddã bonũ
qdð põt coĩcari a pluribo ſine diminntõe.? tale bonũ in⸗
qᷓ̃tuʒ hmõi nõ ẽ ꝓpꝛie materia inuidie ſiẽ ẽ de bono bti⸗
tudinis: eſt ⁊ alind bonuʒ qð nõ ſimul põt ꝑticipari.vel
ſi ꝑticipat᷑:videt᷑ cũ diminutõe ꝑticipari.⁊ circa tale di⸗
citur inuidia eſſe. Vnde greg.ſuꝑ illud.x.iob.punlũ oc⸗
cidit inuidia.glo.nullus hac peſſe moꝛit᷑. niſi qui terre⸗
na appetit que tota nõ ꝓueniũt pluribo. Unde ſi qua de
ſideramus:illi inuidemus qui ea penitus accipit vel ꝑ⸗
tem habendo nobis quãtitatem reſtringit.
—

₰
bruz ſecunanz
Ecũdo qꝛit᷑ vtꝝ inuidia ſit pcẽm vel nõ/q;
aũt ſit videt᷑:qm quilibʒ tenet᷑ diligẽ ꝓri⸗
mũ ſuũ ſicut ſeipᷣm.ſ̊ bonũ eſt obiectũ ipᷣiꝰ
amoꝛis:ꝗ̊ tenet᷑ quilibʒ ex pᷣ̃cepto diligere
bonũ ꝓrimi ſui ſic bonũ ſuũ.ſi ᷓ inuidia facit ↄtrariuʒ
qm̃ odit bonũ ꝓximi ſui.ntra pᷣceptũ euãgelicũ.ergo
eſt pccm.¶ IOtẽ caritas ẽ foꝛma vᷣtutũ.vnde nulla virtꝰ
eſt foꝛmata ſine caritate.̊ illud qð directe caꝛitati oppo
nitur maxime debʒ dici viciũ. ̊ inuidia directe caritati
oxponit᷑ ſic inferiꝰvidebit᷑.⁊ ſic enã habet᷑.j.coꝛin.xiij.
Caritas nõ emulat᷑.glo.i.nõ inuidet.qꝛ nõ ea aliena cõ⸗
triſtet felicitas.ſi & inuidũ aliena ↄtriſtat felicitas:reli⸗
ung directe ẽ opoſita caritati q ẽ ſoꝛma ⁊ ꝑfectõ vir

tutu. Hipa eſt perm. ¶ Ad oppoſitũ dic aug. ꝙ inuidia ẽ
odiũ felicitatis aliene. Yoh̊.damaſ.dic.ꝙ inuidia eſt tri
ſticia de alienis bonis.ſᷣ oĩs doloꝛ vel triſticia ẽ pena in
qᷓtuʒ hmõi.nulla aũt pena inꝙ tuʒ hmõi ẽ pctm. q̊ inui⸗
dia nõ ẽ pcẽm. ꝓbatõ mĩioꝛis.dic aug.in li.de li.aꝛ.pena
eſt affectõ innolũtaria.pctm aũt ẽ aſfectio voluntaria.g
inuidia nõ ẽ pctm.¶ Pꝛetea Sene.loquens de inuidia
dic. Negtia ipᷣa ſui pena ẽ.quãta em̃ ſũt gaudia feliciũ.
tãtiſũt gemit inuidoꝝ.ſ̊ pena inqtuʒ bmõi inuolũtaꝛi
um gd eſt: ſic dictũ eſt. ſiẽ aũt dic aug.in li.de vera reli.
Peccatũ ita ẽ volũtariũ.ꝙ ſi nõ ſit volũtariũ:nõ eſt pec
catũ.ptʒ ̊ innidia nõ eſt pctm.X. Itẽ ſiẽ vult phᷣus in
moꝛali ꝓphia.NPaſſionibo nõ laudamur neq; vitupamur
paſſiones ꝙ̊ no ſunt laudabiles neq; vituꝑabiles.ſᷣ qð ñ
eſt laudabile neq; vituꝑabile nõ facit viciũ nec virtutem
ergo paſſiones nõ ſũt vicia neq; vᷣtutes.ſi q̊ doloꝛ triſti
cia ſut paſſiões ⁊ inuidia ẽ trilſicia.̊ᷓ inuidia nõẽ pctm
qm ẽ paſſio.qm̃ volumꝰnolumꝰ triſtamur:vᷣ nullũ tale ẽ
petm.¶ Itẽ om̃e petm pohit ↄuerſionẽ ad aliqd bonuʒ
mutabile in qͥ delectat᷑:tñ differẽter ĩ moꝛtali ⁊ ĩ venia⸗
liibᷣ inuidia nõ ponit ↄuerſionẽ ad bonũ ↄmutabile.im
mo potidic auerſionẽ ab ipo ⁊ doloꝛẽ.qꝛ ꝗ dolet de alie
no bono auertit᷑ ab ipo ⁊ nõ ↄuertit᷑. inuidia nõ hʒ ra⸗
tionẽ pcti. Itẽ poſito ꝙ ↄuertẽt᷑ ad illud:nõ tñ delecta
tur in illo ĩmo triſtat᷑ inuidia.q̊ᷓ nullo mõ ẽ pcrm.⸗¶. Dꝛe
terea ad H̊ ofirmãdũ facit auẽtas aug.q dic. ꝙ om̃e pec⸗
catũ ẽ er libidie.libido aũt ẽ amoꝛ impꝛobꝰ.amoꝛ autẽ
impꝛobo dic delectatõeʒ inoꝛdinatã ĩ bono aliquo muta
bili· ergo ĩ omi pcto eſt aliq delectatõ in bono mutabili

.clv.

boc aũt nõẽ ĩmo triſticia.ergo nõẽ een g dicẽ⸗
du.ꝙ inuidia ẽ pctm.¶ Sʒ notãdũ ad euidẽtiã pᷣme ro⸗
nis in ↄtrariũ.ꝙ duo ſũt ĩ muidia.ſ. illð vñ ẽ pctm.⁊ il
lud vn ẽ pena. habʒ eĩ inuidia ĩ ſe quẽdã actũ culpabilẽ
ſcʒ velle bonũ alteriꝰdim inui vel auferri. G̊ emẽ malũ
culpabile.2 iſie actꝰẽ volũtariꝰ.vñ penes iſtũ deminat᷑
eſſe petmn. Itẽ pᷣter hũc actũ babet quãdã penalitatẽ vel
paſſionẽ coherẽteʒ in cõcupiſcibili.ã in ꝗbuſdã pctis
cũ actu peti eſt pena pcti.vel paſſio maifeſia.⸗ ĩ ꝗbuſdã
nõ.ſic in ſuꝑbia cũ actu pcti culpabili nõ ẽ paſſio vel pe
na pcti manifeſta. Vñ ſuꝑbia cũ diffinit᷑ nõ diffinit᷑ per
paſſionẽ Ynuidia aũt cũ ip̃o actuẽ paſſio vel pena per
quã diffinit᷑.⁊ G qꝛ ꝑ ip̃ᷣm magis maifeſtat᷑ ab alijs ge⸗
neribo pctoꝝ in ꝗho nõ ſũt paſſões.vñ Sene.dic de in⸗
uidia.ꝙ nequitia ſuip̃iꝰpena ẽ.ad notandũ penã ⁊ paſ⸗
ſionẽ inuidie. hec paſſio veternũat᷑ ꝑ doloꝛẽ vel triſliciã

. — PSLeI. . . - . . . — 47 N ʒ 1
in coenbilotl⸗ in illa triſticia adpuc inuenit᷑ vtrũ⸗ νHheH dennt re N

q; inuenit᷑ em ibi actꝰculpabilis ⁊ pena.aliter em triſla
ri de bono alteriꝰnõ eſſet pctm.ſic patiẽtia habʒ vñ pa⸗
titur ⁊ habz vñ agit ⁊ ſuſtinet paſſionẽ.in ratõe iſtiꝰ de⸗
terminat᷑ eẽ virtꝰa volũtaria. ratõe pᷣmi paſſio vel pena
inuolũtaria.⸗l Ad icdaʒ ratõeʒz ptz rñſio ex dictis.qꝛ ñ
eſt inqᷓtuʒ pena ẽ vel paſſio:ſ ratõe act? culpabilis queʒ
cõcomitat᷑ illa paſſio vel pena.: Ad terciũ dicẽduʒ. ꝙ;
inuidia habet auerſionẽ ab incõmutabili bono ⁊ cõuer
ſionẽ ad cõmutabile bonũ.que ouerſio libidinoſa ẽ:⁊ ex
impꝛoba volũtate.⁊ ꝙ dicit᷑ pcẽm hoc ẽ pᷣmo ⁊ ꝑ ſe ratõe
ↄuerſionis ad mutabile bonũ in q̊ delectat᷑ vel qdð appe⸗
tit inoꝛdinate.Et qð obijcit᷑ ꝙ inuidꝰauertit᷑ a bono cõ⸗
mutabili:dicẽduʒ eſt.ꝙ verũ eſt ꝙ inuidꝰ auertit᷑ a mu
tabili bono qð eſt alienũ bonũ.⁊ hoc ꝑ odiũ vel doloꝛeʒ
qꝛ odit bonũ ꝓximi ⁊ dolet de ipo:ſᷣ ↄuertit᷑ ad bonũ cõ⸗
mutabile qð ẽ ſuũ bonũ.bonũ ꝓpꝛiũ excellẽs ſingularit᷑
vnde ſub his ↄditionibo ↄuertit᷑ ad cõmutabile bonum
ꝛiũ.Inuidꝰem̃ ſuũ bonũ amat ſingularit ⁊ excellẽter

reſpectu alteriꝰ. Vñ aug.in li.cõfeſſ. Inuidia de excell?

tia litigat go te excellẽtiꝰ. Itẽ appetit ſingulaꝛitatẽ ⁊ hoc
eſt ei pena.vellet em habẽ bonũ ſingularit vt ab alio nõ
coĩcaret᷑.⁊ ideo dic Seneca. vtinã baberẽt inuidi ocu⸗
los ex omi ꝑte:vt ſic magis cruciarẽt᷑ ſiue toꝛquerẽt᷑.vi⸗
dendo ſupple bona in alijs.⁊ hoc dicit quia amat bonuʒ
ſingularuter nolens ip̃m coĩcare alijs.⁊ ideo circa talia
bona que ꝑ coĩcantiam ſui poſſunt diminui vel auferri.
Fm eſtimationẽ eiꝰẽ inuidia ſic ̊ patet q alteꝝ eſt ymu⸗
tabile bonũ a quo auertit᷑:r alteꝝ ad qð ↄuertit᷑ ꝑ ape
titũ liceri. hoc facit ip̃am eſſe peccatum.

Ebꝛuz tercinz

Frcio qrit vtrũ inuidia ſit pctẽm moꝛtale

dit in ꝓhibitione in ſcriptura.vlti.Gal.
MNon efficiamuꝛ inanis gloꝛie cupidi inui
cem ꝓuocãtes inuicẽ inuidẽtes.ſed tale ẽ pctm moꝛtale
G inuidia eſt pctẽm moꝛtale.⸗:!( Itẽ aug.in li.de vera reli.

. . vel veniale.ad qð ſic. Peccatũ inuidie ca⸗

quis dubitet immane viciũ eſſe inuidiã.qua neceſſe ẽ t

toꝛqueat᷑ ⁊ ſubijciatur qui nõ vult in rebo tꝑalibo vinci.
meliꝰg eſt vt hõ nos vincat:qᷓ; inuidia vel quodlibʒ alið
viciũ.ſi &̊ inuidia vincit hoĩeʒ:⁊ veniale pctm nõ vincit.
ergo vłꝛ eſt moꝛtale pctm.⸗ en aug. amaſti bene agẽ
tem.vixiſti bono odoꝛe.inuidiſti bene agẽti moꝛtuus es
bono odoꝛe.peccatũ ergo inuidie reddit hoĩeʒ moꝛtuũ:
⁊ hoc moꝛte culpe.ergo eſt peccatũ moꝛtale. Itẽ berñ.
NQuiſꝗs es qui inuides ſaluti aliene.ꝑcito vł tue an ne
ſcis ꝙ inuidia dyaboli moꝛs intrauit in oꝛbẽ terraꝝ.at
tende itaq; tibi ſi vbi inuidiaibi moꝛs: ꝓſecto nõ potes
ſimul inuidere ⁊ viuẽ.peccatũ ergo inuidie inducit moꝛ
tem.ergo eſt peccatũ moꝛtale.¶ Item Criᷣ.verſutũ li⸗
uoꝛ verſutum ⁊ ꝑiculoſum inuidentibo nõ inuidiam pa
tientibo pᷣmn ei eos ledit ⁊ coꝛrũpit.ſiẽ venenuʒ aliqð
moꝛtiferũ inſidens eoꝝ aĩabo.ſed om̃e qð ſic agit in aia

— —

t Prr t ſe

—

luo . veſintes:

eſt pctm moꝛtale: g inuidia eſt pcẽm moꝛtale. (Eorra
ↄtingit eẽ pᷣmos motꝰad inuidiaʒ ſiẽ̃ ad alia pcta.qꝛ fo⸗
mes? in nobis ex qͥ ↄtingũt ĩ nobis pᷣmi motꝰ ad pcta.ſᷣ
pꝛimi motꝰſunt veniales: ̊ inuidia aliqñ eſt veĩale pec⸗
catum.⸗! Pꝛetea dĩc aug.in li.ↄſeſ.im becillitas mem⸗
bꝛoꝝ infantiliũ innocẽs ẽ nõ animꝰinfantiũ.vidi ego et
exꝑtus ſum zelantẽ puerũ nõdũ loquebat᷑ ⁊ intuebatur
pallidus ⁊ amaro aſpectu collactaneũ ſuũcũ & in tali⸗

bus pueris nõdũ vigeat ratõ.pctm aũt moꝛtale nõ ſit ſi

ne ratõe:erit inuidia aliq nõ perm moꝛtale.¶¶ Ao qð
dicenqũ.ꝙ inuidia ẽ moꝛtale pctm.aliqñ tñ accipit᷑ pꝛo
veniali ̊ raro.ꝙ aũt ſit moꝛtale ptz ꝑ hoc ꝙ dicit᷑.xiiij.
ꝓuerb.putredo oſſiuʒ inuidia.ꝑ oſſa aũt intelligũt᷑ vir

p'tutes inuidia aufeꝛt pᷣtutes.qð nõ fit niſi ꝑ moꝛtale pec

catũ.cũ aũt loquit᷑ ſcriptura de inuidia:maxiĩe loquit᷑ ð
ea ꝓut ẽ pctm moꝛtaleſſũt tñ qdaʒ motꝰveniales ſic ob
iectũ eſt ĩ ꝑuulis ⁊ aliq etiã ĩ adultis.qñ aligqs mouet᷑
ex quadã ſurreptõne ad dolendũ de aliquo bono alteriꝰ
⁊ ita patet reſponſio ad obiecta.

Varto querit᷑ vt
catum ⁊ videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc ꝙ dicit grege in

cit em̃ ꝙ.vij.ſunt capitalia a quibo naſcũt᷑

⁊ inuidia lit capitale pec-

fi. Job.vbi loquit᷑ de exercitu dyaboli. di

H totũ dicit᷑ eẽ vnũ capitale pctm. Amoꝛ at ſingularita⸗
tis ⁊ diſplicẽtia ↄmũionis ꝓ vno capitali pcto ↄputãt᷑ vt
D pẽs capitalis pcti.illð vo ſiẽ cauſa inqua.

Membꝛũ quintũ

Aiinto querit᷑ vtꝝ inuidia ſit ſpũale pctᷣm
vel carnale.ꝙ autẽ ſit ſpũale videt᷑ ꝑ ̊ qð
dicit greg.Quinq; ſũt pceta ſpũalia ⁊ duo

2 carnalia.⁊ loqt᷑ de capitalibo:⁊ illa duo
ſunt gula 2 lu.

xuria.cũ ̊ inuidia ſit capitale.relinquit᷑
ꝙ ſit ſpũale petm.¶ Itẽ pctm inuidie eſt ↄne nobis ⁊ an
gelo malo. eſt ſᷣm illud qð ẽ ↄñe in nobis⁊ in ipᷣo.h̊ at
ↄmũe nõ eſt caro ſ̊ ſpũs.ꝗᷓ eſt pctn ſᷣm ſpm̃ ⁊ nõ ſᷣm car
nem.4l SOtẽ.j.Coꝛin.vj.omne pcẽm qðcũq; fecerit hõ ex⸗
tra coꝛpꝰẽ.qui aut foꝛnicat᷑ ĩ coꝛpꝰſuũ peccat.pctm &̊ in
uidie cũ nõ ſit foꝛnicatõ extra coꝛpꝰẽ:ꝗ̊ᷓ eſt pcm ſpũale ñ
coꝛꝑale vel oarnale. ötra dicit᷑ gal. v.manitfeſta ſũt
oꝑa carnis emulatõnes ⁊ inuidie. emulatõ ⁊ inuidia
ſunt oꝑa carnis.ꝗᷓ eſt pctm carnale.¶ Stẽ gal. v. Nꝛõ el⸗
ficiami inanis glłie cupidi.inuicẽ ꝓuocãtes inuicẽ inui⸗
dentes.glo.in iſto pcto eſt toꝛuꝰvultſtridoꝛ dentiũ.pal⸗
lida facies.ex h̊ obijcit᷑. om̃e pctm qð imp̃mit ſiue imp̃ſ⸗
ſionẽ facit ĩ carne ẽ carnale.inuidia ẽ hmõi. ſicut ptzʒ ex
hac auẽte: inuidia ẽ pctm carnale ſiue pctẽm in carne.
Ad qð dicẽduʒ ꝙ ſᷣm beatũ greg. Inuidia ẽ pctm ſpi

eun

alia.inter que nũerat᷑ inuidia: inuidia eſt capitale pec
catum. 4] Itẽ ſicut dicit aug. quatuoꝛ ſunt affectões do⸗ qꝛ nõ intelligit᷑ ꝙ oia opꝑa illa ex carne ꝓcedãt: I̊ nomie
loꝛ.⁊ gaudiuʒ.ſpes ⁊ timoꝛ.⁊ h̊ habet᷑ ſuꝑ illo.iij.tren.

j ſp 2.2 B ba . carnis intelligit᷑ ibi hõ.ſ.carnał ſiue carnalit᷑ viuẽs.vñ vine
peluſit me lapidibo quadꝛis.vbi dicit Paſcaſiꝰ.quadri· PnhoBm ſeipᷣmſ hoĩe ẽ viuẽ carnalit.⁊ ido dĩc ꝙ hec pcta ſũt
lapides ſunt gaudiũ ⁊ doloꝛ ⁊c̃.cũ ̊ doloꝛ ſit de pᷣmis a?

rituale.4 Ad “ ratõeʒ in cõtrariũ ſoluit᷑ ĩ glo.illa

des liu 27 doloꝛ 2c. loꝛ opa carnis.qꝛ qũn hõ illa ꝑpetrat:Fſᷣm carnẽ ſiue carnali
fectionibo.doloꝛ aũt inoꝛdinatꝰfit duplicit᷑.vel de alieno

bono ſicut ẽ in inuidia:vel de ꝓpꝛio malo ſicut ẽ in triſti⸗
cia ſeculi:erit &̊ inuidia capitale perm.cũ ſᷣm pꝛimã dif⸗
ferentis doloꝛis accipiat᷑.¶ Itẽ amoꝛ ⁊ odiũ oꝓponũtur
cũ ſint circa idẽ.ſ̊ amoꝛ boni in ꝓxĩo ẽ capitalis virtꝰ.ſ.
caritas.ᷓ odiuz alieni boni qð opponit᷑ illi erit capitale
viciũ.ſ̊ hoc ẽ inuidia:̊ͥ inuidia ẽ capitale viciũ.dicit em

ter viuit.⁊ hẽ qð dic aug.ĩ glo.illa dicẽs.attẽdite ꝙ; nõ
hec oĩa qᷓ maĩfeſta ſũt in oꝑiboꝗᷓ maifeſta dixit eõad vo⸗
luntatẽ carnis ꝑtinẽt: ſᷣ vicia ſũt animi vt inimicitie ire.
credẽ etiaʒ mala oĩa accidẽ aĩe ex carne erroꝛ eſt:nõ em̃
oĩa vite inique vicia tribuẽda ſunt carni.ne ab his om⸗
nibus mũdemꝰdyabolũ ꝗ carnẽ nõ habet:ſ carnis no⸗
mine totũ hoĩeʒ ſignauit qui viuẽdo m ſe in hoc cadit.

aug:.q; inuidia ẽ odiũ felicitatis aliene.i¶ Cõtra nullũ
peccatũ qð naſcit᷑ directe ex alio pcto quo ad hoc ẽ capi
tale.ſ̊ inuidia ſicut dicit aug.ſuꝑ geñ.ex ſuꝑbia naſcit᷑
Sinuidia nõ eſt capitale pctm. ¶ Sem aligs amat ꝓpꝛi
am excellẽtiaʒ ⁊ ex hoc timet ne aliꝰequiꝑet᷑ ei.deinde ſi
equiꝑeð᷑ dolet.inuidia aũt ẽ hmõi doloꝛ. inuidia naſcit
ex timoꝛe inoꝛdinato pᷣcedẽti.nõ q̊ debʒ dici capitale pec
catum ſ̊ magis ille timoꝛ.4! Itẽ qui dolet de alieno bo⸗ ſio que ſequit᷑ ex h̊ ꝙ ſpũs ꝑpetrat h̊ pctm.⁊ licet nõ per
no cauſaʒ habet ĩ ſe aliquẽ amoꝛẽ inoꝛdinatuz. doloꝛ em̃ carnẽ tñ ex hoc eſt pena in carne ſequẽs culpã in ſpiritu
eng naſci niſi ter nre alteriꝰ. ſti amoꝛ inoꝛdina quia ſpiritus eſt cõiunctus carni ⁊c.
tus reſpectu ſui obiecti debʒ dici capitale pcẽm. nõ ̊ in b ſe
uidia.¶¶ Ad qð dicẽduʒ. q; inmdia capirae pececii⸗ ein rum cx tum
¶ Ad obiectuʒ aũt in cõtrariũ dicendũ.ꝙ licet inuidia to querit᷑ de grauitate iſtiꝰ pct̃i. an ſit
grauiſſimũ pctẽᷣm ⁊ grauiꝰoĩbo alijs pctis.

naſcat᷑ ex ſuꝑbia:nihilominꝰeſi capitale peccatuʒ. quia
ſicut dicit greg. ſu bia ẽ ſicut quedã regĩa cuiꝰ.vij.ſũt fi ⁊ in q matia dẽ grauiꝰX ĩ ꝗbo ꝑſonis.oſtẽ⸗ ſgr adMer
dit᷑ &̊ ꝙ ſit grauiſſimũ int oĩa alia pcta q;; q e:

lie pꝛime.⁊ ille dicut᷑ capitalia peccata.ex illis aũt ſeptẽ
naſcunt᷑ alia peccata.ꝙ aũt dicunt᷑ capitalia non eſt re⸗ tum ad genꝰpct᷑i:nõ dico qᷓtũ ad circũſtãtias.Criſo.in q na inp.

ſpectu ſuꝑbie ſ̊D reſpeetu peccatoꝝ ab ipᷣis naſcẽtiũ: ſicẽ

nõ em babendo carnẽ ̊ viuendo ſᷣm ſei.ſᷣm hoĩeʒ factꝰ
eſt hõ ſiłlis dy abolo.qꝛ ille ᷣm ſe viuere voluit: quãdo ĩ
veritate nõ ſtetit.¶ AUd ſcdaʒ ratõeʒ dicendũ.ꝙ licet H̊
peccatũ faciat impᷣſſionẽ in coꝛꝑe vel carne.nõ tũ debet
dici peccatũ carnale:qꝛ ex hac impᷣſſione non dicit᷑ inui⸗
dia eẽ petm.ĩmo pena ẽ illa impᷣſſio nõ culpa.ſic dicimꝰ
ꝙ; pena ſequit᷑ ad culpã:ita g̊ eſt hic.ꝙ bec penalis impſi

ometł.xl. Cale malũ emulatõ ẽ:q̃ vtiq; malitia nõ ẽ de⸗

. = Er inuidia naſcitur detractio.ſuſurratio. ? ita de alijs. terioꝛ. ⁊ hec emulatõ ẽ inuidia.ꝗ̊ nullu malũ ẽ deterius
atite bientα οα P ſ —α ¶Ad ſcom vᷣo dicẽduʒ.ꝙ cũ due ſunt affectões timoꝛ ðᷣ Sinuidia ẽ maximũ pctm.⸗¶ Itẽ ad gal.v.ſuꝑ illud.non
—p ſole. f* e Rp alieno bono ne equiꝑet᷑ ei: ⁊ doloꝛ de alieno ſi equiꝑet᷑. inuicẽ inuidẽtes.dicit glo.am bꝛo.ſciendũ cũ ꝑ om̃e vici

vtraq; reducit᷑ ad quoddã generale qð eſt diſplicẽtia ali
eni boni ne equiꝑet᷑ vel excellat.⁊ hec ẽ inuidia.quia vᷣo
maioꝛ eſt afflictio de pᷣſenti malo qᷓ de futuro: maioꝛ eſt
diſplicentia de alieno bono etiã cũ in pᷣſenti nocet v?Ino
m/dcere videt᷑:qᷓ cũ futuro timet᷑ nocere.⁊ ideo pᷣncipalius
ſe habet ad inuidiã doloꝛ huiꝰ ꝙᷓ; timoꝛ.⁊ ex hoc ẽ ꝙ ma⸗
gis diffinit᷑ inuidia ꝑ doloꝛẽ q; ꝑ timoꝛẽ. ¶ Ad terciũ vᷣo
dicendũ ꝙ licet hmõi doloꝛ illicitꝰ generet᷑ ex inoꝛdina⸗
to amoꝛe ꝓpꝛij boni:tñ hmõi doloꝛ illicitꝰ ponit᷑ capitale
petm. Amoꝛ em inoꝛdinatꝰ ꝓpꝛij boni cauſa ẽ pinqua il
lius pet᷑i.⁊ nõ tm̃ ẽ cã huiꝰcapitalis pcti ſ etia alioꝛum.
Fm ꝙ diuerſimode appꝛopꝛiat᷑.⁊ ivᷣo ñ facit nũeꝝ cũ iſo

um antiqui hoſtis virꝰ humano coꝛdi infundat᷑:in ʒelo
inuidie tota ſua viſcera ſerpens concutit ⁊ in hac impꝛi
menda malicia.quaſi peſtem mouit ʒelꝰ iſte modũ nõ ha
bet ꝑmanẽs iugit᷑ ſine fine.cuʒ alia ſcelera finiãt᷑.quãto
ille cui inuidet᷑ ſucceſſu melioꝛe ꝓfeceꝛit: tanto inuidus
in maius incẽdiũ liuoꝛis ignibo inardeſcit.conſtat &̊ per
hanc glo.hoc maius ⁊ grauiꝰeẽ peccatũ alijs. Ad op
poſitum.peccatũ inuidie eſt ſequela alteriꝰpeccati.ſ.ſu⸗
perbie ⁊ etiã inanis gloꝛie.vñ Crib.vana głia verſutuʒ
quid eſt generans inuidiã ⁊ emulationem ⁊ multa alia
mala.ſed generans eſt eterius genito: ergo deterius ẽ
peccatum vel malum quod eſt vana głia qᷓ inuidia.non

Hin
itet
ann.

ein
dno
o⸗
nt
an
kor
,
n

t
ia
⸗
1,

NX

pumat/

7

. Vu inuidiã vult homĩ impmere ꝑ imitatõeʒ.

¶ ueſtio

eſt grauiſſinũ vel marimũ perm. ¶ Ad qð dicẽduz

duobo modis ẽ loqui de inuidia.VUno mõ qtuʒ ad gen?
pcti. alio mõ ꝗtuʒ ad nocumẽtuʒ qð ex ipſa ſequit i illo
in q̃ eſt. ꝛimo mõ dicimꝰꝙ nõẽ maximũ pctm.bᷣ dicit
maximũ ſcðᷣo mõ.ſ.qtũ ad nocumẽtũ.⁊ hoc ẽ ꝙ illuoẽ
per̃m qð maxie inter alia pcta punit ſuũ ſubiectũ⸗ affli
git. emulatoꝛ em̃ anteqꝗᷓ eũ qui inuidet ſeipᷣm punit⁊ nũ
ꝙᷓ quieſcit. vnde maxĩe verat⁊ affligit hoĩem inuidia:2
ita maximũ malũ ac nociuũ cũ infert ip̃i non dimittens
ipᷣm quieſcẽ.ac qtuzʒ ad ̊ dicit᷑ a ſctis eſſe maximũ.ſ. qᷓ⸗
tum ad nocumẽtuʒ.nõ ꝙᷓtuʒ ao genꝰ pcti. ⁊ ꝙ ſic intelli⸗
gant ptz ex dictis eoꝝ qm̃ Criſ·poſt pᷣmã aucteʒ oꝛdia⸗
te dicit ⁊ exponit ſe q vocat maximũ dicẽs.emulatoꝛ eĩ
ante eũ cui inuidet ſeipᷣm punit ⁊ in ſupplicium mittit ⁊
nũꝙᷓ quieſcit a pcto ſ̊ ↄtinue ẽ in id qð faciẽdo: Itẽ Cri⸗

ſo. in omeł.lv. Ahil liuoꝛe deteriꝰ vt aliũ ꝑdat⁊ ſeipſuʒ
ſimul ꝑdat inuidi oculis loquat᷑ triſticia ⁊ morte viuit
ↄtinua. Item in glo.ambꝛo.gal.v.ſequit᷑ huic vultus tu

maxr. toꝛuꝰaſpectus. palloꝛ in facie. in labijs tremoꝛ eſt.
ſtridoꝛ in dentibo.ᷣba rabida ? effꝛenata auitia.manus

ad violentiã ꝓmpta.etſi gladio interimi vacue:odio ta

men furiate mẽtis eſt armata.ſic ̊ ptz ſentẽtia ſctoꝝ di⸗
centiũ hoc pcĩm eſſe grauiſſimũ.¶ Ad auẽteʒ Ambꝛo.
dicendũ ꝙ ꝑ hoc vult deſignare ꝙ eſt perm qð reſpõdet
intimo ipᷣius dyaboli.q.d.infundit qnqʒ dy abolꝰ vene⸗
num pꝑ exteriꝰ qñq; ꝑ intimũ.r ſicut aranea extꝛabit fila
de intimis:ſic dyabolꝰde ſuo intimo extrabit h̊ pctm qꝛ
dy abolꝰſuꝑbus effectꝰfuit:⁊ ſu ꝑbiẽdo inuidꝰfactꝰfuit.

ueritur poſtea

circa boc vtꝝ ſit pcẽm irremediabile.ꝛ videt᷑ ꝙ ſic.dicit
em̃ Criſo. Plaſmat᷑ os dy aboli ꝑ maledictões ↄtume⸗
lias ⁊ emulatõeʒ.qualẽ ꝗ̊ habebimꝰ veniã:q.d.nullam
7 poſt ſequit᷑.magis aut.ſ.habebimꝰ qualẽ nõ ſuſtinebi
mus penã.cũ linguã qua digni effecti ſumꝰ de carne gu⸗
ſtare dominica:hanc veſpicimꝰque ſunt dyaboli loquen
tes.ex hoc ptʒ ꝙ hoc pctm nõ eſt dignũ venia: ꝗq̊ eſt irre⸗
mediabile ? ſic eſt pctm in ſpĩſctm. ¶ IRẽ Criſo.dolere
nos opꝑtet in his qᷓ patimur malis.nõ ĩ his in ꝗbo alios
appꝛobari videmur.ſic̃ ſupple facit inuidia. ꝓpteꝛea om̃i
Pnr venia h̊ pctm. irremediabile ita maximũ.4 Itẽ
biero.iõ facilis ẽ venia pꝛaua dixiſſe de rectis ꝗqdã mi
hi manũ oſculabãt᷑ ſed oꝛe vipꝑio detrahebãt.⁊ loquit᷑
de pcto inuidie.etſi nõ facilis venia:&̊ ipᷣa eſt petẽm ĩ ſpi⸗
ritũſcẽm ⁊ ita marimũ.q Itẽ Criſo.in omel.lv.fera ve⸗
nenoſa ẽ inuidia neꝗtia excuſatõe puata. ipᷣa eſt pcim
irremediabile.q⸗ IOtẽ Criſo.xxxvij.omełl.ioh̊. Adulter.
fur.homicida quaſdã habẽt occaſiones dicẽ᷑:tu vpᷣo quã
cauſaʒ dicis nullã niſi a malitia fientẽ ſolã. Si &̊ nullã
habʒ occaſionẽ &̊ nullã excuſatõeʒ ⁊ ita nullam veniaʒ.
¶ Ad oppoſitũ petm illud aliqñ naſcit᷑ er ſuꝑbia.aliqñ
ex cupiditate.ex ſuꝑbia em̃ naſcit᷑ qꝛ iſte amat excellẽtiã
ſuã ſingularit.⁊ ex h̊ inuidet excellẽtie alteꝛiꝰ.ecce ꝙ na
ſcitur ex ſuꝑbia. Itẽ naſcit᷑ ex cupiditate ſicut iſte inui⸗
ct illi ꝓ diuitijs. vidẽs ꝙ nõ bñ põt habẽ eas cũ ille ſiẽ
ipe vult habẽ eas.ſ.excellẽter ſingularit᷑.ecce ꝙ naſcit
ex cupiditate ſi & radices eiꝰſũt remiſſibilia:q̊ ⁊ multo
magis ⁊ ipᷣa ẽ pctm remiſſibile.¶ Ad qð dicẽdũ. ꝙ du⸗
pler ẽ inuidia vna ſuꝑne gr̃e.⁊ hec ẽ pctẽm in ſpm̃ſctm et
irremiſſibile.nõ ꝙ nõ remittat᷑ vel nõ poſſit remitti: ſed
qꝛ nõ hʒ in ſe motiuũ ad remiſſionẽ ſic dicũt auẽtes pᷣdi
cte qᷓ de iſta loquũt᷑. in alijs em pct᷑is vbi aliꝗs peccat ex
infirmitate vel ignoꝛãtia ẽ aliqdð motiuũ ad ipᷣoꝝ remiſ
ſionẽ. ⁊ ẽ aliqua excuſatõ qꝛ tales pñt ſe ercuſare ꝑ infu⸗
mitatẽ vel ꝑ ignoꝛãtiã.ſ̊ nõ vbi peccat hõ ex malitia cer
ta:hec aũt inuidia nõ hʒ excuſatõeʒ ifirmitatẽ nec igno
rãtiã.Sʒ ẽ alia inuidia q̃ nõ ẽ ſuꝑne gr̃e ſẽ ꝑſone reſpe⸗
ctu bonoꝝ tꝑaliũ.ſicẽ qũ aligs inuidet alij ꝓgt᷑ bona tꝑa
lia.⁊ h̊ pt pcedẽ ex ĩfirmitate.qũ eĩ credit ꝙ bona ꝓpꝛia

4

Iy ℳ

¶ Adbuc etiã queri S.

minuant᷑ vł auferãt᷑ ꝓpt᷑ bonoꝝ vicini ſui dilatõeʒ:inui⸗
ct illi h̊ eſtimãs.⁊ hec iuidia ĩ ifirmitate radicat᷑.⁊ Fᷣm

B motiuũ ad remiſſionẽ.⁊ ſᷣm h̊ ſoluũt᷑ obiecta.

Adhbuc etiaz queri .S. ij.
tur de ↄꝑatõe inuidie boĩs ⁊ dyaboli ſᷣm quãtitatẽ.qſ.
illoꝝ ſit maioꝛ ſiue maiꝰpcim.dĩc Criſo.ĩ omel.xxxvij.
Inuidi feris ſũt deterioꝛes demonibo pares vel illis de⸗
terioꝛes.̊ inuidia hoĩs deteꝛioꝛ q; inuidia dy aboli ⁊ ita
maiꝰ pctm. 4¶ Cõtra inuidia dyaboli fuit cã oĩs pcti in
boĩe. vñ etiã fuit cã inuidie hoĩs ⁊ nõ ecõueꝛſo:q̊ ẽ maiꝰ
pct᷑m qᷓ; inuidia hoĩs.⸗¶ Iteʒz inuidia dyaboli ẽ inexpia⸗
bilis ſiue irremiſſibilis.Añ aug.dĩc ꝙ dy abolꝰreus eſt
illa inerpiabilit᷑ ̊ inuidia hoĩs ẽ expiabilis: deterioꝛ
esad⸗ dyaboli q; inuidia hoĩs.⁊ ita maiꝰ peccatũ.

Ad qð dicẽduʒ. qꝙ inuidia dyaboli ſimplicit deterioꝛ
eſt ⁊ maioꝛ. ⁊ B ẽ qꝛ inuidia dyaboli ẽ inerpiabilis ⁊ cõ
tinua reſpectu hoĩs.vñ ↄtinue ipᷣe inuidet.ſ̊ inuidia ho
minis expiabilis ẽ nec eſt ↄtinua illa ſimplicit maioꝛ
eſt iſta.¶ Qð aũt obijcit᷑ ꝙ inuidia hoĩs ſit maioꝛ ex au
ctoꝛitate Criſo.Dicẽdũ ꝙ Criſo.dic h̊ ratõe cuiuſdã ciꝛ
cũſtantie q̃ ẽ circa inuidiã hoĩs ⁊ non circa inuidiã dya
boli.hõ eĩ inuidet homĩ vñ rei ſue nature inuidet.ſ̊ dya
bolus nõ inuidet rei ſue natuꝛe.vñ demon nõ inuidet de
moni:⁊ qtũ ad hãc circũſtantiã loquit᷑ Criſo.tñ ſimpli
citer maioꝛ ẽ inuidia dyaboli ſicẽ dictũ ẽ. VUñ etiam ipſe
Crilſo.in illa auẽte bñ tangit quõ illoꝝ inuidia ſit ma⸗
ioꝛ ⁊ q̃re nr̃a maioꝛ dicẽs.illi.ſ.demones ad nos inexpi
abilem inuidiã hñt ⁊ ideo dẽ maioꝛ.his aũt ꝗ ſũt eiuſdẽ
generis ñ inſidiãt᷑.ſ.demones.i.nõ inuideẽt rei ſue natu⸗
re. ido dẽ mĩoꝛ. hbi at.ſ. hoĩes neq; coĩone verecũdãt᷑.i.
nõ verecũdãt᷑ inuidẽ rei ſue.⁊ ſic ſe hñt vt excedẽtia ⁊ ex
ceſſa ĩ aligbo. illa tñ ĩuidia q̃ ẽ dyaboli ſimplł ẽ maioꝛ.

tur de ρatõe inuidie ad alia pcta ſpalit ad pckm ſup⸗
bie. an ſit idẽ pcẽm ꝙ ſuꝑbia.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic.aug.in li.cõ⸗

feſſ. Inuidia de excellẽtia litigat ꝗd te excellẽtiꝰ?g moti
Gat ꝗ

uũ inuidie ẽ excellẽtia.ſ̊ aꝰ ̊ idẽ ẽ motiuũ ſuꝑbie.& idẽ
motiuũ hñt ſuꝑbia ⁊ inuidia. motiuũ eĩ ſuꝑbie ẽ excellẽ
tia.vũ dic ibi aug.ſuꝑbia celſitudinẽ imitat᷑.inuidia de
excellẽtia litigat.ira ð vidicta:ſᷣ ꝗd te dñe celſiꝰꝗd excel
lentiꝰ qd te potẽtiꝰ?vñ ꝑ h̊ ↄcludit ꝙ ꝑuerſe imitãt᷑ te.ſ.
teũ oẽs ꝗ lõge ſe a te faciũt ⁊c.̊ pcta q hñt idẽ motiuuʒ
ſũt eadẽ.qm pcta ꝑ motiua differũt. & idẽ pctm ſũt ſuꝑ⸗
bia ? iuidia. 1e qð dicẽdũ ꝙ nõ ſũt ideʒ pctm.⸗ Ao
obiectũ at̃᷑ dicedũ.ꝙ alit accipit᷑ excellẽtia ꝓut dẽ moti⸗
uũ ſuꝑbie ⁊ ĩuidie qꝛ excellẽtia q̃ ẽ ſuꝑbie nõ ponit ꝙ di⸗
minuat᷑ vł auferat᷑ bonũ ĩ alio.ſᷣ excellẽtia inuidie h̊ po⸗
nit.ĩ ſuꝑbia eĩ ẽ amoꝛ excellẽtie.i.celſitudis.⁊ Gq ẽ mag⸗
tudis ĩ potẽtia vł magnitudis ĩ aliqͥ alio bono.ſ̊ ñ ponit
ꝙ auferat᷑ vł minuat᷑ aliꝗd in alio.vñ ſuꝑbo vult excellẽ
ſuꝑ alios:̊ nõ appetit rõne ſuꝑbie ꝙ aliꝗs amittat ali⸗
qv. nec auferat᷑ vł minuat᷑ bonũ ſuũ: h̊ appetit excellẽ ſe⸗
ip̃ᷣm. p̊ excellẽtia ĩ inuidia dꝛ ↄꝑatiue.qꝛ inuidꝰvult ſuꝑ
alios excellẽ ⁊ eoꝝ excellẽtiã minui vł auferri.⁊ h ẽ qꝛ ſi
cut dictũ ẽ appetit excellẽ ſingularit᷑.vñ ſingularitas ad
iuncta ẽ ſue excellẽtie.⁊ rõne illiꝰaꝑpetit bonũ ĩ alio mi⸗
nui vel auferri.⁊ ideo dẽ litigare de excellẽtia.⁊ ita nõ ẽ
idẽ ꝓpꝛiũ motiuũ hic ⁊ iſ rn H q̃rit᷑ de ̊ qd dicit
aug. in li. ↄfeß. puerſe te imitãt᷑ oẽs ꝗ lõge ſea te faciunt
q̊ inuid puerſe imitat᷑ deũ ⁊ ſil ſuꝑdo.quõ &̊ hic differt
puerſa imitatõ: 4¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ ſuꝑbo imitat᷑ ꝑuer⸗
ſe deũ ĩ appetitu celſitudis.appetit ei ſu ꝑbo celſitudinẽ ſi
ue magnitudinẽ. 2 ꝗo te vñe celſiꝰvt dic aug. Inuidꝰ at
ceũ ꝑuerſe imitat᷑ ĩ apetitu ſingularitatis ⁊ ĩmutabili⸗
tatis.qꝛ vult ⁊ apetit inuidꝰꝙ ſuũ bonũ nõ eẽt mutabi
le.i.ꝙ nõ poſſet minui.nec poſſet ipi noceri ſic ſũmo bo⸗
no nõ põt noceri.⁊ ideo qꝛ nõ eſt ita:inuidet illi a qͥ eſti⸗
mat ſibi ĩ ſuo bono poſſe nocere.⁊ ſic ptʒ diſferẽtia.

hmõi:qꝙ ⁊ ſimiliter illa. In alia em eſt cõfoꝛmitas.quia

Ro

emne
¶Wembrum ſeptumnum . bene dico ꝙ inuidꝰ appetit ſuã excellẽtiã ſicut ſuꝑbo.⁊ ex neg
L imo querit᷑ de pcto inuidie. pᷣmo qᷓꝛi hoc ſequit᷑ vltra ꝙ timet ſe eſſe mioꝛem alijs in pᷣſenti vel ſu
tur in q̃ vi aĩe ſit.vtꝝ in rõnali vel in cocu in futuro ⁊ ideo inuidet illis. ent

piſcibi vel iraſcibili: O aũt ſit ĩ cõcu piſci
bili oñdit᷑.qm̃ inuidia ẽ odiũ ſiue doloꝛ. B
odiũ ⁊ doloꝛ fũt in vi aĩe ↄcupiſcibili:& inuidia ẽ in ↄcu⸗

tum aug. i li. d vginitate: die dya bolꝰſupbiẽdo mui⸗
dus fact??. ⁊ ꝑ h̊ vult ꝙ ex ſuꝑbia generat᷑ inuidia.ſᷣ ſu⸗
perbo ĩ eo ꝙ ſuꝑbo eſtimat ſe eẽ ſuꝑ alios ⁊ maioꝛẽ illis
ex ſuꝑbia naſcit᷑ iuidia ſił cũ illa:̊ i ſuꝑbo ẽ inuidia ſᷣ
ſuꝑbo eſtimat ſe maioꝛẽ ̊⁊ iuidꝰ.aut ſil idẽ ſe eſtiat ma
iorẽ ⁊ mioꝛẽ.ẽ & aliqñ ĩuidia ipᷣiꝰ ſuꝑioꝛis ⁊ ñ ſꝑ mioꝛis
Itẽ dic greg: ſꝑ iuidia de ſuꝑbia naſci ſolet.⁊ itcrũ
aug.· dic. ꝙ ſuꝑbiã ſequit᷑ inidia tãq; pediſſeq̃ ꝗbo duobo
afis dy abolꝰ:dyabolꝰẽ.Et iteꝝ augu.ſuꝑ geñ.dic ꝙ
inuidẽdi cã ẽ ſuꝑbia q̃ ẽ amoꝛ ꝓpꝛie excellẽtie.ſi ̊ ſuꝑbia
ſꝑ ẽ excellẽtioꝛis ſiue ſuꝑioꝛis vel ſimplr vel ſᷣm eſtima⸗

Membrũoctauũ

CcCtauo querit᷑ reſpectu cuiꝰ? iuidia.ſ.vtꝛũ

difficile.ſicut ẽ bonũ penitẽtie.⁊ ideo inqꝗtuʒ tale odit
illud nõ inꝙtuʒ bonũ ſibi.⁊ ideo qꝛ inuidꝰ odit bonum
qð eſt alij bonũ ſibi tñ nociuũ:iſte aũt nõ odit bonũ ꝓpꝛi
um vt ſic ſed inituz eſt ei graue ⁊ laboꝛioſuʒ:nõ dicitur
iſte inuidꝰ ꝓpꝛie.ſed ad modũ ſe habẽs inuidẽtis ſibi.qꝛ
ſcʒ odit illuo qð eſſet ei bonuʒ ſi faceret.nõ tñ odit illud
q; bonũ:ſed qꝛ malũ vel nociuum ſiue penale.⁊ ſic patet
cuiꝰſit inuidia ⁊ reſpectu cuiꝰ fit.

embrum nonum

Ono querit᷑ cui oponit᷑ inuidia.⁊ videt

piſcibili. O aũt odiũ ⁊ doloꝛ ſũt in ↄcupiſcibili ptʒ.qm ſit inuidia reſpectu paris vel reſpectu ſu⸗ “DRU
ↄtraria nata ſũt fieri in eadẽ vi.ſᷣ amoꝛ ⁊ odiũ ſũt ↄtra⸗ perioꝛis vel reſpectu inferioꝛis.videt᷑ ̊ ꝙ Eba/† Q
ria.gaudiũ ⁊ doloꝛ ſũt ↄtraria.ᷓ cũ amoꝛ ⁊ gaudiũ ſũt ĩ inuidẽ ſp ſit reſſ pectu ſuꝑioꝛis.qꝛ dĩc gꝛeg.
ↄcupiſcibili:odiũ ⁊ doloꝛ ſũt ĩ ccupiſcibili.¶ Ad oppo⸗ Inuidere nõ poſſumꝰ miſi eis quos nobis in aliqͥ melio lon
ſitum inuidere ẽ ſibi diſplicẽs nolle vidẽ.ſᷣ nolle vidẽ ad res putamꝰ.q inuidꝰillũ cui inuidet ſꝑ reputat meliorẽ nii⸗
vim rõnalẽ ꝑtinet ſic ⁊ velle vidẽ:ꝗ̊ inuidia ẽ ĩ vi rõnali ⁊ ita ſuꝑioꝛẽ.ſꝑ ꝗ inuidet illi quẽ eſtimat eẽ ſuꝑioꝛẽ ⁊ nõ ale
Itẽ Seneca loquẽs de inuidia dic. Quicꝗd mente fu pari vel inferioꝛi.¶ Ao oppoſitũ aug.ſuꝑ geñ.ad lit.di⸗ Ru⸗
gimꝰ:ingeſtũ oculis vix videmꝰ.ſi ̊ videre ad rõnalem cit. Qui amãt excellẽtiã vel paribo inuidẽt ꝗ equãt᷑ vł diſin
vim ptinet:q̊ꝛ in uidẽ.¶ Oꝛ aũt ſit ĩ iraſcibili videt᷑.qꝛ ſuꝑioꝛibo ꝗbo nõ equãt᷑.vel inferioꝛibo ne eis equãt᷑. ĩ⸗ cpit
vt dic aug. in li.ↄfeſſi.Inuidia litigat de excellętia.bᷣ liti uidẽ eſt reſpectu paris ⁊ reſpectu inferioꝛis nõſoluʒ re⸗ onn
gatio ẽ in iraſcibili:̊ inuidia erit ĩ iraſcibili.¶ Et dDicẽ ſpectu ſuꝑioꝛis. qð dicenduʒ ꝙ inuidia inqtum et
dum ꝙ ſic ſupꝛadictũ ẽ ꝙ in inuidia ſũt tria.quoꝝ vnuʒ hmõi ſemꝑẽ reſpectu ſuꝑioꝛis vel in pᷣſenti vel in futuꝛo ter.
eſt pᷣncipale: reliquũ ↄſequẽs ad illud ⁊ maifeſtatiuũ il⸗ ſuꝑioꝛis dico vel ſimpłꝛ vel ſᷣm eſtimatõeʒ inuidẽtisvñ die
lius.Pꝛimũ ẽ diſplicẽtia viſionis ſiue q̃ eſt ſᷣin viſionẽ.2⸗ inuidẽt paribo.nõ quia pares:ſed ne fiant illis ſuꝑioꝛes ung
bec duplicẽtia dẽ nõ acceptatõ.Scõm ẽ doloꝛ vel odium 7 inuidẽt inferioꝛibo.nõ quia inſerioꝛes:ſed ne equãtur nnd
2 illũ doloꝛẽ vel odiũ manifeſtat᷑ illa diſplicẽtia viſio⸗ hoc etiã aſcendãt intãtuzʒ vt fiant ſu ꝑioꝛes. Inuidẽt lun
nis ſiue illa nõ acceptatõ.Terciũ vo ẽ ĩ qͥ radicat᷑.ſ.ira autẽ ſuꝑioꝛibo quia ſunt ſuꝑioꝛes.vnde reſpicit inuidia wol
qtuʒ ̊ ad pꝛimum eſt inuidia in vi rationali.qtum ad ſemꝑ ſuꝑioꝛeʒ.vel in pᷣſenti vel in futuro.⁊ hoc ſatis be⸗ idi
ſenoe Rel olili oñtez GiiA eſt in cõcupiſ Tirin⸗ ffieik. ne vterminat auctoꝛitas augu.
erenter ſicut ſupꝛadictũ eſt. q;tum vᷣo ad radicẽè eſt in vi ſe 4 H
iraſcibili ⁊ ᷣm iſn ꝓcedunt fatones. CConſequẽter 9 Ueri S . . „
S— dbu c etiꝗ qu eri S tur vtꝝ quis poſſit inuidẽ ſibipi.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic.qm.xiiij.
9 1 — ee Ecci.dicit᷑.qui ſibi inuidet nihil ẽ eo nequiꝰ.ex quo vi⸗
tur cuiꝰſit inuidẽ.⁊ pᷣmo q̃rit᷑ vtꝝ hoĩs mĩoꝛis ſit inuidẽ etur ꝙ aliquis põt inuidere ſibi.¶ Item caritas ⁊ in⸗
hoc ẽ querẽ.vtꝝ oĩs ꝗ inuidet neceſſaꝛio miĩoꝛ ſit illo cui uidia oꝓponũt᷑.ſed caritas reſpicit nõ tm̃ bonũ alienum 1
inuidet ĩ eo ꝙ ſic vel ſᷣm veritatẽ vel ſaltẽ ſᷣm ſui eſtima⸗ ĩmo etiã ꝓgꝛium bonũ.⁊ inuidia reſpicit vtrũq; vt ſic
tionẽ.vt.ſ.credat ſe eẽ mĩoꝛẽ illo. Et oñdit᷑ ꝙ ſic.qm.v. nõ tm̃ in odio boni alieni ĩmo etiã odio boni ſui.ſᷣm qð e
Job hꝛ.ꝙ ꝑuulũ occidit ĩuidia. oꝑtz ncc̃io ꝙ illeꝗ iui dicit᷑ in pᷣs.Qui diligit iniq.odit aĩaʒ ſuã.¶ Ad oppoſi i⸗
det alij ſit ꝑuulꝰ.h̊ ẽ mioꝛ vel inferioꝛ ſᷣm veritatẽ.vl ſal⸗ tum glibet naturalit amat bonũ ſuũ.ſ amare bonũ ſuũ
tem ſeipᷣm reputet mĩoꝛẽ.⁊ h etiã dic glo.ſuꝑ illũ locum eſt odire ſibi oppoſita ↄtraria.&ᷓ nullꝰodit bonũ ſuũ.ſed e⸗
ꝑuulũ occidit iuidia ei iuidet quẽ putat eẽ maioꝛẽ.¶ Itẽ quicũq; inuidet alicui odit bonuz eiꝰ.ergo nulloinuidet 6
Geg. niſi ip̃e alio infeꝛioꝛ exiſtet: de bono illiꝰnõ dolét. Abi. Solutio dicendũ q; ꝓpꝛie loquẽdo nullꝰſibi inui it
ſemꝑ ꝗ inuidet mĩoꝛ ẽ vel mioꝛẽ ſe reputat.¶ Ytẽ hiero. detſtn põt ſe habẽ ad modũ inuidẽtis ſibi.⁊ hoc haben⸗ o⸗
ſi inuideris mioꝛ eris.nã ꝗ inuidet mĩoꝛ ẽ.¶ Ad oppoſi do ſuũ bonũ odio.nõ inqtuʒ bonũ:ſů inqᷓtũ ei nociuũ.ſ. on
Sm ꝙ appᷣhẽdit bonũ ſpuale qð eſt ei graue ⁊ laboꝛioſuʒ vop

tionẽ:̊ ⁊ ĩuidia q̃ ipᷣaʒ ſeꝗt᷑ ⁊ ex ipᷣa naſcit᷑.qꝛ alit ei nõ
ↄfoꝛmat᷑.⁊ ita ĩuidꝰ nõ Bemior B qð dicẽduʒ ẽ.q; ꝙ caritati.ꝑ hoc qð dĩc aug. Abi eſt inui⸗ lobet
inuidia inqtuʒ hmõi ſꝑẽ mioꝛis vel inferioꝛis.⁊ h̊ vel ꝗ dia ibi amoꝛ fꝛafnitatis eẽ nõ põt.ſᷣ amoꝛ epe
mĩoꝛ ẽ ᷣm veritatẽ vel ꝗ mioꝛẽ ſe reputat vñ inuidꝰvt ſic frafnitatis ẽ caꝛitas.g inuidia oꝓponit᷑ ſa Unſint
ſꝑ mioꝛ ẽ vel mioꝛẽ ſe reputat.¶. Ad rõnes in cõtrariuʒ ritati.¶ e aũt oꝓponat᷑ miſericoꝛdie videt᷑. quoniã mi Wkiin
dicẽduʒ ẽ.ꝙ ſuꝑbo nõ eſtimat ſe ſuꝑioꝛeʒ reſpectu eiꝰcui ſericoꝛdie eſt cõpati alienis malis ⁊ cõgratulari alienis Teino

inuidet:h̊ reſpectu alteriꝰ. reſpectu aũt alteriꝰcui iuidet
eſtimat ſe eẽ inferioꝛẽ.⁊ h̊ vel ĩ pᷣſenti vel in futuro.vel ſi
reſpectu eiunſdẽ ꝑſone: h̊ tñ eſt tuʒ ad diuerſa q̃ ſunt in
illa ꝑſona.vñ dy abolꝰreſpectu alteriꝰin hoĩe inuidebat
⁊ reſpectu alteriꝰ ſuꝑbiebat vt videbit᷑. vñ licet ſint ſił:
nõ tñ reſpectu eiuſdẽ. ⁊ ideo nõ ſequi? incõueniẽs.aliqs

bonis.ſed ↄtrariũ facit inuidia:qꝛ gaudet de alieno ma⸗
lo ⁊ dolet de alieno bono.ergo oꝓonitur miſericoꝛdie.
4 aũt oꝓponat᷑ gaudio qð eſt fructꝰſpũſſct̃i oſtendit
ſic.qꝛ gaudiũ illud ẽ de bonis ꝓximi.⁊ ſiłʒ inuidia eſt de
illis ꝑ oꝓpoſitũ qm̃ triſtat᷑ de illis.̊ opponũtur inuicem
t dicẽduzʒ.ꝙ inuidia cũ oibo iſtis hʒ oppoſitõeʒ ſed

em bene põt ſe eſtimare maioꝛeʒ qᷓ ſit reſpectu alicuiꝰ:2 ñter.qm̃ in inuidia intelligit᷑ odiũ.⁊ ratõne illiꝰoxpo⸗ . 1
minoꝛẽ reſpectu alteriꝰ.dicit᷑ ant dyabolꝰſuꝑbiẽdo effe⸗ nitur amoꝛi vel caritati:qꝛ odiũ illud eſt de bonis pꝛoxri ee ſode
ctus inuidus.q; ſuꝑbiendo cecidit.videns aut ſe cadere mi que caritas reſpicit ꝑ oꝓpoſitum. Item in inuidia in ſa win
inuidet homĩ quẽ videbat poſſibilẽ ad bonũ ad qð ꝑſu⸗ telligit᷑ doloꝛ.⁊ ratõne illiꝰdoloꝛis oꝓponit᷑ miſcðie:quia Pon 1
am ſupꝑbiã factꝰfuit impoſſibilis.⁊ licet inuidia naſcat᷑ inuidia dolet de alienis bonis ⁊ gaudet de malis alie⸗ iß loe
& ſuꝑbia:nõ tamen oꝑtet ꝙ ſi hoc eſt ſuꝑioꝛis inqtum nis.miſericoꝛdia aũt ecõtrario ſe habet ſᷣm ꝙ habet᷑.xij t⸗

¶ Lueſtio clvj.

dg Bo. gaudere cum gaudentibo flere cum flentibo. hoe eſt ſtinguant᷑ iſte diſſinitiones/ qm bee vltima ñ videt poſſe
rer em̃ opus miſcdie. Item in inuidia intelligit triſticia. rõ⸗ ſtare cum pꝛima ⁊ ſecunda. qm in pᷣma determinat᷑ ira ꝑ
iſhll neg eius ꝙ in inuidia eſt triſticia:oꝓponit᷑ gaudio qð eſt motum. rllle mot?eſt inſurgẽ ad penã inferẽdaʒ. ad haãc
— fructus ſpuſſancti.a ſic diuerſis oponit᷑ inuidia ⁊ Im di Mlen ſilr vidꝛ redire ſcõa en Nar v gr pma ſedᷣa dẽ mo⸗
uerſas rõnes vt dictum eſt. tus oꝛdinatꝰad vindictã:pᷣ in qrta qͥ eſt aug.dẽ vꝛiuʒ.qm̃ . 4 9 F 3cy S; Jas e n rnpeen
. em brum de cim um . dẽ ira triſticia ex impotẽtia vlciſcẽdi ſe. S n viðꝛ hec diffi⸗ eZc- lei & e )* tapte
hi WeEenn wenmmmmn nitio poſſe ſtare cũ pᷣma. Pꝛeterea ſi ira dꝛ motus.aut *
ſi Ecimo queꝛit᷑ de dꝛa inuidie ad emulatõʒ: motꝰq eſt oꝑatio· aut motꝰq ẽ paſſio phᷣs em̃ diſtinguit
6 Ne naʒ vident᷑ eẽ idem inuidia ⁊ emulatio.qm int opatõʒ 2⁊ paſſionẽ Si paſſio.tunc Gdebẽt diffiniri ꝑ
K — Criſ.indinter accipit vnum ꝓ alio.h̊ at ñ paſſionẽ. ꝛet.iraß m ꝙ ẽ paſſio ẽ pena. g ira qẽ pcẽm
lio facẽt ſi hꝛẽnt dꝛam.¶ Itẽ in ps.i oli emn⸗ nõ ẽ paſſio ino ad ipᷣm ſeqt᷑ paſſio. ira q eſt peẽm opa⸗
or lari in malignãtibo.⁊ emulari ibi ẽ inuidẽ. ſi ẽm̃ vnũ ſu⸗ c tio.q¶¶ Sʒ ð dam̃.oꝑatio ẽ motꝰ ꝗẽ Fm naturã. paſſio vᷣo
n53 mit᷑ ꝓ alio in ſacro canone:jᷓ idem ſunt.(Zild oppoſituʒz eſt mot?ꝗ p̃ter naturã eſt. ſi ᷓ motꝰpet᷑i dẽ eſſe pᷣter nataʒ
, gał.v.manifeſta ſunt oꝑa carnis emulatões. inuidie ⁊c. Cira inqtũ pctẽm dẽ eſſe ĩ genẽ paſſionis ⁊ ñ in genẽ opa
! oſtat ꝙ ibi numerat emulatõʒ ↄ inuidiam.⁊ vnũ ab alio tõis. ira ẽ motꝰ ꝗ eſt paſſio nõ ꝗ eſt opatio. Pꝛeterea
i, diſtinguit:nõ ſunt idem. t dom ꝙ duobo mõis ac⸗ quõ ſtat cũ illa ipa diffinitõ quã ponit phᷣs.ꝙ ira ẽ appeti
e⸗ cipit᷑ inuidia.vno mõ put petm capitale dẽ. ⁊ ↄtinet in ſe tus pene.qm̃ hmõi axpetitꝰpᷣcedit illam inſt urrectõʒ quaʒ
n omnes ramos ꝓcedẽtes ab ipa tanꝙᷓ a ſtipite.⁊ G̊ mõ ↄti⸗ di p Diffinitõ. Alio g mõ idẽ dñt vel ſunt rõnes eiuſ⸗
D er net emulatõʒ. nec dĩt emulatio ab inuidia: ĩmo vnũ ẽ al⸗ ſſeſalr em. ¶ Solõ. dom ꝓ ira duplex eſſe bʒ.lſ.eẽ nature 2 eẽ
7 5 tex. m aũt ꝙ ſumit vtꝝ q; ꝓpꝛie ⁊ Fm ꝙ ſumit᷑ gal.v. vbi moꝛis.ſm ꝙ hʒ eẽ nature ſic diffinit᷑ a dam̃. ꝗ ira eſt fer⸗
S” dic emulatões inuidie. Inuidia em̃ ibi dẽ in coꝛdeemu⸗ uoꝛ ſang nis ⁊c. ab aug.cũ dic. Ira ẽ triſticia ex impoten
latio in oꝑe.vñ dic glo.q emulatões ſunt qñ duo ad idẽ tia ⁊c. YOra em̃ cũ ſit paſſio ↄiuncti.cãm bhʒ ex ꝑpte coꝛꝑis
L tendũt.⁊ ſic dẽ inuidia in actu interioꝛi: emulatio at᷑ in ex ꝑte aĩe.cã ex ꝑte coꝛꝑis tangit᷑ in diffinitõe dam̃ cã
actu vel effectu exterioꝛi.⁊ G̊¶ mõ diſtinguunt᷑ ab inuicem eiꝰex ꝑte aĩe dat᷑ in hac diffinitõe aug.⁊ ex his hʒ ira ſu⸗
emulatio ⁊ ĩuidia.⁊ ſic ſumit᷑ ibi.ſumẽdo tñ generatr in⸗ um eſſe. YItẽ ira bʒ eẽ moꝛis.ꝛ ſic ingꝗrimꝰ de ipᷣa H. ꝗ log⸗
uidiã: ſic accipit᷑ in ſcptura ſacra vnũ ꝓ alio ⁊ ecõuerſo. mur de ira ꝗᷓ eſt petm. qtum ad h̊ eſſe diffinit᷑ a Caſſio.
emb de imum 2 a pho 7 a Ka. Mat. v. qm diffinit᷑ ab eis ira ꝓput deoꝛ⸗
brum vndecimun dinat ab optimo.⁊ illud ẽ ᷣm eſſe moꝛle qͥ vicium eſt vel
Ndecimo querit᷑ vtꝝ inuidia ſit mat oĩm pctm.qꝛ nõ rõne paſſionis pure dẽ pctm imo pena.ßᷣ cuz
pctoꝝ.⁊ videt᷑ ꝙ ſic.diẽ Crib. in omeł.lv. H̊ dic actionẽ q̃ndam ꝑ quã deoꝛdinatiua ẽ ab optimo fi⸗

Feꝛa venenoſa ẽinuidia neqtia excuſatõne „Tet;Ne: eo ꝙ deoꝛdinat hoĩem qtũ ad ꝓxim ⁊ et qᷓtum ad deũ
1 Dhab. f (buata,/ oim cã z i maloꝝ. Ad oppoſitũ X . vult em expetẽ a ſe vindictam qua nõ dʒ niſi deo nullo iu
Zbob.iiij. Suꝑbiaʒ in tuo aĩo dñari nõ ꝑmittas.ex ipᷣa 1* 9 dice ↄſtituto ſub deo expetẽ.¶ Et dom ẽ ꝙ diffinitõ au
em ſumpſit initiũ omnis ꝑditio.omne gͤ pct̃m cauſat᷑ ex ⸗ gu. rTſpicit iram ꝓut ẽ paſſio.pᷣma vo diffinitõ 2 ſcdᷣa dãt᷑

ſuꝑbia. ꝭ ⁊ inuidia cauſat᷑ ex ſupbia.̊ non ẽ inuidia mr ira ĩiqtũ ẽ actꝰ. Eſt eĩ iraſcibile ↄſideraẽ vt ẽ vis paſſi⸗ eehe ſeſue, ſaſe
oĩm maloꝝ. qð dm ꝙ cũ inuidia dẽ m̃ oim ma⸗ ua ex appꝛehẽſione apparẽtis nociui cui nõ credit reſiſtẽ.
loꝝ h̊ non dẽ pſe ſ̊occaſionalr. qꝛ H eſt dictu. inmdia eſt Et ẽ iteꝝ vis actiua.pᷣmo mõ eſt in ea paſſio ex impoten·
mr oĩm maloꝝ.i.nocumẽtoꝝ ꝗbo noceł primo. pᷣ cuʒ dẽ tia vlciſcẽdi.ſcðᷣo mõ eſt in ea actꝰ ꝓut inſurgit ad vindi
ſuꝑbia initiũ omnis mali H intelligit᷑ ſiue in ſeipſo ſiue ĩ ctam ⁊ ſ̃m has duas rõnes diſtingui pñt ſupᷣdicte rões.
elio. Eñ ſuꝑbia dyaboli initiũ eſt ois mali ſiue ĩ dyabo⸗ ex pte ꝗᷓ eſt ꝑaſſiua due diffinitõnes. ex pte q; actiua alie
lo ſiue in alio.vñ inuidia eſt mr̃ oĩim maloꝝ.i.nocumen due. 4Et nondnm de diffinitõe Rab. ADat. v. Ira ẽ om
in genere. ſ. reſpectu pximi.ſuꝑbia vlr reſpectu ſui 2 nis motꝰmalus ad nocẽdum.ꝙ dẽ oĩs ibi.i.ꝑfectꝰ.ad no
alteriug. tandũ illũ motũ ire ꝗ eſt in ꝓhibitõe. pt᷑ em dici oĩs motꝰ DD
e ira vlr. ⁊ tunc ↄpᷣpendit motũ ire cui dſeilnt⸗ motũ ire cui ñ õ
* ↄſentit᷑.vñ tunc ↄpᷣhendit pᷣmũ motũ cui non ↄſentit᷑ de 3

Dẽ ibidẽ in glo.ſubitꝰmotꝰcui nõ ↄſentit pàſſio ẽ.cũ autè 2. — ⸗⸗ =
Dnſe E uenter d E ↄſentit᷑ paſſio.⁊ tũc eſt moꝛs ĩ domo.⁊ ſic intelligit Hoĩs r pas „ Se r
4 ce⸗ vlr vt dicat᷑ ſꝑ ira motꝰg eſt in iraſcibili ex libidine ſiue
dum eſt v pcto ire. Et. circa quaʒ plura ↄſentiat᷑ ipi ſiue nõ.Si at᷑ intelligit᷑ oĩs.i.ꝑfectꝰtũc coar

ſunt ingreca. Et Pmo qriẽ ad ſit ira im veherf tak ad illi motũ q cadit in gſenſm rorb i Ach ſcðm do
ronem.Scðdo vtxꝝ iraſci ſit malũ p̃ᷣm ſe. qſitum dᷣm.ꝙ oꝑatio ⁊ paſſio dicunt᷑ multiplicit.oꝑa⸗ Zut no ſab ſnnp „»vohr

. Tercio vtꝝ ſit aliq qtuoꝛ paſſionũ vel 1 tio em pr̃ dici actus potentie naturalis.⁊ ſm hoc non id
turbationũ qᷓs ponit Aug.2 tulli? Quarto qrit᷑ de moti⸗ cet᷑ petm.vel pt᷑ dici actüs libidinoſus ipius potentie. - F & c* P vohte
no hypcki. Quinto querit an ſit pcim. Sexto an ſit capi⸗ hm hoc eſt pctm. Similr paſſio pt̃ dici dupliciter.vnoꝰ
tale petm. Septimo de ↄpatõe eiꝰ ad innidiam. Octauo Fm ꝙ cadit in genẽ q̃litatis. alio mõ ſᷣm ꝙ cadit in genẽ
, an lint ibi ille dꝛe moꝛtale veniale. Mono de qjntitate b⸗ aſſionis. ſic eſt pena ⁊ ſeq̃la pcti. ᷣm ꝙ cadit in genẽ qua
, peti in ſe ⁊ in oꝑatõe.Decimo an ſit cã oim maloꝝ. ẽn Rtatis diẽ q̃ndam diſpoſitionem potentie:que relinquit .
deimo & epoſpoſito. Duodecimo de pena huiꝰ pcti. ex ampꝛehenſione motiui. ⁊ vno mõ eſt ſm aliam naturã pA& Hrrlä

mbꝛ um beumum pᷣmitus inſtitutam.alio po mõ ſm naturam coꝛruptam.
EA4 Peim ⁊ te hoc expᷣſſius loquit᷑ dam̃. in tractatu de paſſione ⁊

¹ operatione.

Eßßo ſic ponit᷑ a Caſſiodoꝛo ſup ill ps.
. eP 1 P . e * 1 1* — abo h e r
Ecundv querit᷑ vtrum iraſci ſm ſe ſit ma. ſi end ſer ebn t E⸗

Oñe ne in furoꝛe tuo ⁊c. Vnaẽ diffinitõ zj
6 talis ẽ. ꝗra ẽ motꝰ animi ocitatjad penam 3 .*
— BVPuocans as inferẽdam. Itẽ alia diffinitõ
eeq ponit᷑ ſupꝑ illud. v.Dat. Ego aĩẽ dico g iraſcit᷑ fratri

lum vł pctm. Ad quod ſic Joh. Criß. Ira

. A ſuo ꝗ talis ẽ. Ira ẽ ois motꝰmalus ad nocendũ. Tercia ſci non eſt pctm. ſed in tempanee cauſe.
ponit᷑ a dam̃.ra ẽ feruoꝛ eiꝰꝗ circa coꝛẽ ſangnis ex va⸗ . ideo ipſe addit ad illud qð dẽ Aat.v.om
poꝛatõe fellis vel p returbatõnem fiens. Ofta eiꝰ diffi⸗ nis qui iraſcit᷑ fratri ſuo reꝰ erit iudicio verum eſt ſine
nito ponit ab Aug. q talis ?. Ira eſt triſticia ex impotẽ uh⸗ poc eſt ſi ſine cauſa iraſcitur. ergo iraſci ſm
tia vleiſcedi ſe ⁊ accipit eam ex pho. ¶ Querit vrx di ſe non eſt peccatum.4l ꝓten dicit Eriſoſtomus ps. Jra⸗

. w Brgteynt honen

„☚

ſcimini 2 nolite peccare.̊ ↄceſſit iraſci ꝓhibuit peccaꝛe
&iraſci ſm ſe non eſt petm. Item iraſci im ſe eſt cõe ad
iram ꝑ zelum ⁊ iram ꝑ vicium ſ̊ malũ pcti inqtũ hmõi
nunqᷓ eſt cõe vicio ⁊ vᷣtuti.iraſci aũt ſm ſe cõe eſt vicio ⁊

— „ £

vᷣtuti:qm̃ ira ꝑ zelum ᷣtus ⁊ ira ꝑ vicium/ vicium eſt. ᷓ
iraſci ſm ſe nò eſt pctm.¶¶ Itẽ xpᷣc aſſumpſit omnes nr̃as
paſſiões indetracta biles.illas at᷑ q̃ detractabiles ſunt ñ
aſſumplit. p ipᷣe aſſumpſit iraʒ vtʒ Yoh.ij. qm eijecit emẽ
tes 1 vendentes de templo.vñ et᷑ ſubdit᷑ ibi illud. Zelus
domtue comedit me.⁊ dic glo.ꝙ zelus eſt feruoꝛ animi

q̊ mẽs abiecto humano timoꝛe ꝓ defenſione veritatis at

tendit᷑ira igr̃ ſᷣm ſe non ẽ malu.⸗. Ytem Dam̃.dic.ꝙ ira
eſt deſiderium punitõis ſed illud ẽ ngins: qꝛ pt fieri ex
cã bona ⁊ ex cã non bona.vñ bene ⁊ male pt fieri.ſ.vł ʒe⸗
lo iuſticie vel libidine vindicte.qᷓ ira ſᷣm ſe nõ eſt malum.
Item nullus actdicens ex ſe defoꝛmitatem eſt in deo.
ſi iraſci de deo dꝛ relinꝗt᷑ ꝙ nonẽ actꝰ de ſe dicẽs defoꝛ:
mitatem. non g eſt actꝰculpabilis de ſe. minoꝛ ptʒ dẽ in
ps.iratꝰeſt fuꝛoꝛe dñs.⁊ in multis alijs locis ſcpture ſile
br. ¶ Ad oppoſitũ dꝛ ſuꝑ illud Mat᷑.v. ego at dico vob
qꝛ oĩs ꝗ iraſcit᷑.glo.plus impono oĩno nõ iraſci:& iraſci
m ſe oĩno ꝓhibitum eſt a ſaluatoꝛe.ſ̊ omne tale ẽ malũ
ſm ſe nam eo mõ eſt malũ qͥ mõ eſt ꝓhi bitum. ſi q̊ Em ſe
eſt phibitũ.pᷣm ſe eſt malum.¶ Itm̃ ſuꝑ illud. Iraſcimi

noli.pec.glo.venialis eſt ira ꝗᷓ nõ ducit᷑ ad effectum.

ſi ducit᷑ ad effectum malũ eſt:ſi et non malũ eſt.ſ̊ omnis

ira vel ducit᷑ ad effectũ vel nõ ducit᷑.qͥ omnis ira ẽ pcem.

ſcʒ ſᷣm oẽm ſui dꝛam.ſ̊ omne tale ẽ ᷣm ſe malum.qꝗ̊ᷓ ira ẽ
ᷣm ſe malum.lItẽ omne qð ebetat mentem q̃ eſt ima⸗
go dei in nob malũ eſt.̊ iraſci ſᷣm ſe ẽ hmõi: iraſci ſᷣm
ſe eſt malũ.minoꝛ ptʒ.v. Job. puulum occidit inuidia ⁊
viꝝ ſtultum intſicit iracudia.ex qͥ pʒ ꝙ iꝛa facit ſtultũ.i.

obſcuratam mentẽ.⁊ ſiłr illud pt᷑ trabi ex glo.4 Sittr il⸗

lud ptz ex greg. ꝗ dic q̃nta iracũdie culpa ſit penſemus.
ꝑ quam du manſuetud amittit᷑:fratne imaginis ſilitu⸗
do viciat᷑. ¶ Item greg.in moꝛa.ꝑ iram ſplendoꝛ ſctciſpũs
excludit᷑ cum menti iracũdia ↄfuſionis tenebꝛas incutit
Item ibidẽ dẽ.q.ſ.ira dum gꝗetem mẽtis tollit.ſpũſſan
ctus ibi nõ geſcit.igr ira eſt malũ ſm ſe ſiue iraſci.¶ Itẽ
Dyo. Iraſcibilitas m naturaʒ ẽ in carne.in homĩe vo
pᷣter naturã:qꝛ hõ eſt animal mãſuetũ natura.manſuetu
do at᷑ ⁊ iraſci ogonunt᷑.iraſci ꝗᷓ eſt pᷣter naturã in homie
ſine Sj.ꝗ̊ iraſci malum ẽ: qꝛ non ꝓcedit ex natura neq; ex
gra.S ꝓcedit ex velle vicij.qꝛ nõ eſt niſi triplex velle.ſ.na⸗
ture. grea vicij. ¶Ad qð dᷣm. ꝙ iraſci m ſe non ẽ ma⸗

eſt bonum gre.ſic ptzʒ.v.ad eph.ſuꝑ illud.Iraſcimĩ ⁊ no
li.pec.glo.iraſcimini vobiſmetipſis de pᷣteritis pctis qð

lum ſiue pctm.vñ non ſꝑ eſt malu culpe.ĩmo alicm̃ die q

eſt penite.qd eſt em hõ penitens niſi hõ iraſcẽs ſibi vt ac

cipiat veniam.i.deſeipſo exigit penam.⁊ ptꝰ ſeqt᷑. Indi⸗

namini vobiſmetipſis tanta vehemẽtia vt peccare deſi⸗

atis.q; ſuꝑ hanc iram no occidit ſol iuſticie:ᷣ potiꝰ illi

irradiat llð iraſci deterininat bonum gr̃e qꝛ vᷣtuoſum

eſt illud. Item aliqñ determinat bonũ nature ſic loꝗt᷑ de

ipᷣ̃a Dam̃.cum dic.ꝙ ira eſt ſeruoꝛ ſangnis ⁊c̃. Itm̃ ali⸗
ñi terminat malũ pene.ſ.Fm ꝙ impoꝛtat penam q̃ndã
aliqñ dic̃ cum culpa aliqñ ſine culpa. ꝓut ſine culpa

⁊ ꝑturbatõe ſic fuit in xpᷣo.xpᷣc em̃ aſſumpſit penalitates ⸗⸗
nras ⁊ anguſtias ad liberatõz generis humani:łſ ſine ꝓ

turbatõe accepit illas. Itm aliqn dic malũ culpe ᷣm ꝙ

hẽ Mat᷑.v.ſuꝑ illud.omnis ꝗ iraſcit᷑ fratri ſuo.glo.ſubi
nſu/p

tus motꝰcui nõ oſentit paſſio eſt. acoidẽte ↄſenſu/ paſſio
eſt moꝛs in domo.⁊ tangit ibi iram venialem 2 mõꝛlem.
venialis dꝛ ꝓpaſſio.mõꝛlis cui ↄſentit᷑ naʒ ſicẽ diẽ glo· eo
dem ca.ſuꝑ iſlud.ꝗ viderit mulierẽ. ꝓpaſſio eſt ſubitꝰmo

tus ſine deliberatone boni vel mali opis:paſſio ẽ affecta

tio deliberati animi ſi ſit locꝰpficiendi. vñ ira ꝓpalſſio eſt
venialis:qꝛ hec ẽ motꝰire pᷣmꝰꝗ non ẽ in pfate nẽa cui nõ
pᷣbet᷑ ↄſenſus.vñ glo.ſuꝑ illud.Jraſcimi.dic.ſi motꝰani

mi ſurgit ꝗ non eſt in pfate nr̃a:non ei ↄſentiat rõ:veni

4

vel turbatio ſeqns ad iram eſt talis: imo q̃dam pꝑturbat
ſapientes.ſ.ira ꝑ ʒelum.vñ.y. Sob.glo. alia ira èſt quaʒ
impatia:alia quaʒ zelus facit.illa ex vicio: hec ex vᷣtute.

Hhac ſcʒ ira ꝓ zelum iraſci:ſicẽ ⁊ nr̃is ita erroꝛibo ꝓrimoꝝ

debemꝰq melioꝛẽ riſu.qꝛ ꝑ triſticiam vultꝰcoꝛrigit᷑ ꝓxi⸗
mꝰ:p non dʒ ⁊ hec menti dñari vt ancilla ſub eſſe rõni
ne ſit immoderata.hec ſapientes ↄturbat ſ ira ꝑ viciuʒ
ſtultos trucidat: Ad q̃rtam rõeʒ dõm eſt q iraſci acci⸗
pit᷑ triplicit. lno mõ iraſci vicijs.⁊ iſte motꝰqͥ hõ potuit
iraſcivicio alteriꝰ.potuit eſſe in natura pᷣmo homini in⸗
ſtituta:vt ſi adam motꝰeſſet ex imꝑio rõnis ↄ petẽ̃m eue.
tũc em vis iraſcibilis ⁊ ↄcupiſcibilis oꝛdinate mouerẽt᷑

ad imꝑium rõis.Eſt iteꝝ iraſci qð egredit᷑ ptꝰcoꝛruptõ

nem nature.⁊ h eſt duplex: out ꝓut eſt pena: aut ꝓut eſt
culꝑa.ſiue aut ſic aut ſic dicit᷑ eſſe ſm naturam ĩ carne.

. cIS&οNDß[ g ſeß
alis em̃ ira eſt qᷓ̃ non ducit᷑ ad effectum. Si D querit᷑ de ſen
iraſci ſᷣm ꝙ de ipo loꝗ ¶Math.v.tũc dicimꝰꝙ iraſci diẽ o
malum culpe ſim ꝙ, mali culpe ↄptinet veniale moꝛle. t. c vc, ne⸗
iraſci tñ ſᷣm ſe nõ dic malum culpe:ſᷣ diẽ ⁊ malũ ⁊ bonũ 1 aſt. ucß
4Ad rõnes ꝗ̊ in cõtrariũ ⁊ pᷣmo ad pᷣmam dom.ꝙ mat᷑. malj aliſs·
v.loqꝗt᷑ de iꝛa q eſt malũ culpe.⁊ et᷑ de illa ꝓbpibitõe qᷓ fitin
la⸗dicun ipe ↄcernit iraſci ſᷣm ꝙ de ad oſenſum. vñ il arnpit g
ud ꝓhibet ipᷣe:qꝛ eſt moꝛle. ſᷣ̊ non ꝓhibet ipᷣm iraſcibile
veniale.pᷣmũ em iraſci ꝓhibet᷑ ſcõm non.vñ ſuꝑ p. Ira
ſcimini diẽ glo.pᷣmꝰanimi motꝰnõ eſt in pfate nra.ſ̊ dei
gra ↄtemꝑare poſſumꝰ.qð ꝗ̊ ↄſuetudinis ẽ ꝑmittit.i.nõ ſoſ
ꝓhibet.qð culpe eſt.ſ.mõꝛle phibet.⁊ G etia hĩ Eph.v. nit
in glo. ꝑmittit qdem apts iraſci ꝗð eſt humana tempta⸗ fum
tio:h ꝓhibet iram ad effectu ducẽ bec ei eſt moꝛlis. Silr who
ibidem diẽ glo.inuitꝰ tollero qð vitari nõ pr.ſ.de ira:ne do
veniatis ad actum peccandi.ſ.mõꝛliter.qꝛ tunc eſt mõꝛle hiit
cum ducit᷑ ad effectum. ſi ꝗ ſurgit motꝰ animi ꝗ iam ꝓpr netſe
penam pct᷑i non ẽ in ptᷣate nr̃a:ſaltem non ei ↄſentiat rõ. niſul
vñ non imponit ꝗn inſurgat motꝰ.qꝛ H̊ nõ ẽ in ptate nr̃a clin
⁊ ſic in ꝓhibitõne cadit illud qdð eſt in nr̃a ptᷣate.ſ.iram. öe
nõ adeffectum ducẽ.⁊ ſic in.v.lat᷑.loꝗt᷑ de ira q eſt ma m acfad q 1ns
lum culpe.⁊ ſpãliter ĩ illa ꝓhibitõe ꝓhibet ipᷣm iraſci qdð o
ducit᷑ ad effectuũ.⁊ ita non ꝑ h̊ oñdit᷑ ꝙ iraſci ſm ſe ſit ma nes
lum culpe.⸗! Ad ſcðam rõem dom ꝙ glo. ſiłr loꝗt᷑ m ꝙ tiſt
iraſei ↄcernit malum culpe.ſ.ſm ꝙ diẽ motũ illicitum.⁊ gir⸗
h vel pt᷑ duci ad ↄſenſum vel effecium vel non.ſi nõ: tunc r
ꝓaſſio eſt ⁊ venialis.⁊ hunc nõ ꝓhibet. qꝛ nõ eſt in nr̃a ir⸗
ptate ꝗn ſurgat.Si at᷑ fit ↄſenſus:tũc mõꝛlis eſt ⁊ ipᷣm ꝓ he
hibet:vñ dõᷣm. ꝙ non ↄpᷣhendit ibi omnes dꝛas iraſci:bᷣ
ↄpᷣbendit ibi dꝛas eius ſᷣm ꝙ iraſci diẽ malum culpe.qꝛ
ſic eſt aſſio vel paſſio ſiẽ dic glo.¶ Dat.v.⁊ ſic non ꝓce⸗ ce
dit rõ.ſic et cum dic̃ impono vobᷣ oĩno non iraſci ꝓbibet brue gl
vłr iraſci qð ducit᷑ ad effectum.. Ad teꝛciam rõeʒ dom.
duplerx eſt obſcuratio.qᷓdam q ꝓcedit exculpa.alia q̃ ſe di
quit᷑ ex ꝑturbatõe q eſt pena. Si logqmur de obſcuratõe n
pᷣmo mõ:dicimꝰ; talis non ſeꝗt᷑ ad iraſci vłr:ſᷣ ad iꝛaſci
ſolum qð eſt malũ culpe.⁊ de illa ꝓcedit rõ. Si logꝗmur Z
ce obſcuratione ſcðᷣo mõ.ſic dicimꝰꝙ nõ omne qð obſcu ſich.
rat mentem qᷓ̃ eſt dei imago ẽ culpa ſiue malũ culpe.ĩmo bon
dicim?ꝙ ira ꝑ zelum q̃ ptus eſt ̊ mõ obſcurat menteʒ in *
nob.qꝛ ira ꝑ zelum hʒ q̃ndaʒ ꝑturbatõʒ ſecum ex q̃ ſeꝗt̃ itn
obſcuratio in mẽte.ᷣ illa obſcuratio non ẽ ad excecandũ ern
ad meliꝰpoſtea videndum. vñ ſiẽ ↄtingit de collirio Hñ
qñ ponit᷑ ſuꝑ oculum pᷣmo eſt q̃dam ꝑturbatio in oculo . 1
vᷣ poſtea clariꝰvidet:ſic dicimꝰq obſcuratio ⁊ ꝑturbatõ n⸗
q̃ ſeꝗt᷑ ad irã ꝑ ʒelum.eſt in bonis pena ꝓmouens ad me⸗ ſie
lius:ſᷣ illa qᷓ eſi in malis q̃ ſegt᷑ ad iram ꝓ viciũ:eſt ꝓmo⸗ H du
uẽs ad dete riꝰ.Aã de iraꝑ zelũ dic glo.eph̊.v.ſuꝑ hãc ñ niS
occidit ſol iuſticie ſ̊ illi irradiat. VUn ꝑ hac diſponit᷑ bo⸗ n
nus hõ ad videndum meliꝰ.ſᷣ de alia dic.ſol iuſticie ⁊ ve ng
ritatis xpᷣc eſt.cuiꝰveritate aĩa illuſtrat᷑ cũ in h̊ hitat ho⸗ nhen
mine.iõ ait cauẽ ne vpᷣc ꝗ eſt ſol iuſticie ꝑ iracundiã men hr
tem nr̃aʒ deſerat.ꝗ cum ira nunqᷓ habitat.vñ obſcuratõ lock
q̃ iſtam iraʒ ſeꝗt᷑ non ẽ niſi in pctoꝛibo.⁊ ſᷣm hanc ꝓcedit Gap⸗
rõ.non tñ iraici ſm ſe eſt malũ:qꝛ non omnis obſcuratõ un
in

erikde
ſidi
möre,

61 br

in*

Nr
Sd
hlnd
ptr
Ditr
nne
le
ꝓpt
r.
Df
famn

7
ne
ie
n
lis
d
ce⸗
bet
in.
e

eß

kbonii

th

ͦ
T1°½

— 4

eſt h̊ dictu.cũ nihil tale ex ſe ⁊ alio miſceat᷑.

neſtio

ſic p̃ter naturam pꝛimitus inſtitutam non dicit᷑ eſſe ira
ſci in hoĩe.maxime at᷑ illud iraſci qð eſt culpabile.ᷣ ex hᷣ
nõ ſequit᷑ ꝙ omne iraſci qð mõ elicit᷑ ſit malum culpe ali⸗
qñ em eſt maluʒ pene.ꝙ ſi adueniat gratia ad meritum
oꝛdinat

lembrum tercium

Ercio querit᷑ vtꝝ ſit aliq q̃tuoꝛ paſſionum
vel ꝑturbationum q̃s ponit Nug.⁊ Tulli
us.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic. qm vᷣm phᷣin. ihil ẽ in
genẽ qd non ſit in aliq̃ eiꝰ ſpẽ.ſi & ira ẽ paſ⸗

ſio ſiẽ diẽ dam.ↄſtat ꝙ ad aliquaʒ qtuoꝛ paſſionũ q̃ͥs po

nit ZRug.in.xiiij. ci.dei reducit᷑.dic em̃ ꝙ hũanoꝝ mo
rum vicioſitas iſtis qᷓtuoꝛ ↄtinet᷑ ꝑturbatõibo.ſ.gaudio.
doloꝛe. metu. ſpe. ſub q̃ eſt ira ſondit᷑ ꝙ nõ ſit ſub gau
dio nec ſub doloꝛe.qꝛ gaudiũ ⁊ doloꝛ nõ ſunt in pcupiſci⸗
bili:p̊ ira ẽ paſſio iraſcibilis ſiue q̃ eſt iiraſeibili. n oti⸗
net᷑ ſub gaudio vel ſub doloꝛe.⸗ Pꝛeterea nõ videt᷑ ↄtine⸗
ri ſub metu vel ſpe.qm ira dẽ reſpectu iniurie iaʒ facte vł
eſtimate.̊ metꝰ ⁊ ſpes reſpiciũt malũ vel bonũ futuꝝ vł
qð eſtimat᷑ futuꝝ.ra g̊ eſt rſpectu pñtis vel pᷣteriti. me⸗
tus at᷑ ⁊ ſpes reſpectu futuri boni vel mali.q̊ nõ reducit᷑
ad aliquã illaꝝ.ꝗ aut nõ eſt paſſio aut p̃ter illas paſſio⸗
nes ſunt alie paſſiones.⸗ O at᷑ ↄtineat᷑ ſub paſſione q̃̊ ẽ

triſticia vel doloꝛ ptʒ.qm̃ aug.diffinit iram ꝑ triſticiã di.
ꝙ ira eſt triſticia ex impotẽtia vlciſcẽdi ſe. ¶ Cõtra. ira

eſt paſſio ipſius iraſcibilis.ᷣ triſticia ẽ in ocupiſcibili:
ira nõ reducit᷑ ad paſſionẽ triſticie vel doloꝛis. Itẽ iu
h qrit᷑ diẽ dam.ꝙ hec paſſio ẽ mixta ex ira ⁊ ↄcupiĩa.⸗ lo
quit᷑ ibi de ira.ſi ſic: ira ẽ mixta ex ira ⁊ alio.ſᷣ ſegt ꝗd
Ad qð di
cendum· ꝙ in ꝑtuꝛbatõe ire ym ꝙ tangit dam.· eſt ↄcupia
alicꝰrei. corei ſi fiat phibitio ẽ motꝰ phibentem.vñ dicẽ
ꝙ uꝛa eſt audax mentis vindex ↄcupie.⁊ G̊ mõ ↄcupĩa pᷣce
dit q ſub vna ſpẽ q̃tuoꝛ ꝑturbationũ ↄtinet᷑. ipſa vo ira ẽ
motqdam nõ in anima /ꝓut eſt paſſiua ̊ ꝓutẽ actiua.ĩ⸗
ſurgit em ad vindictam ipter iniurie paſſionẽ pcedentẽ.
Alio vᷣo mõ ꝓut dz triſticia ex eo ꝙ nolẽti accidit ſub tri
ſticia ↄtinebit᷑ ſiue ſub doloꝛe ꝓut diẽ aug. cñ diſſentimꝰ
ab eo qð nolẽtibo accidit talis volũ: tas triſticia eſt. Ter
cio vᷣo mõ ꝓut dẽ appetitꝰ pene cadit ſub ↄcupia ſiue cu⸗
piditate generali.dic em̃ aug.in li. de ci. der. cũ oſentimꝰ
atpetendo ea qᷓ volumꝰcupiditas dẽ.⁊ H̊ mõ dicet᷑ ira cu⸗
piditas vindicte. ⁊ cadet ſub ↄcupĩa q̃ eſt apetitiue gene
ralis.¶ Per h̊ pt᷑ patere q̃liter rñndendum eſt ad pᷣmo ob
iectum. ꝓra em vnoꝰeſt actus iraſcibilis.⁊ nõ ↄtinet᷑ ſub
triſticia q eſt ĩ ↄcupiſcibili. Alio vᷣo mõ vel eſt triſticia vr
hʒ triſticiam annexã. tercio vᷣo mõ ſub cupiditate geneꝛa
li otinet᷑.¶ Ad illud ꝗ̊ qð ſcdᷣo obijcit᷑ ꝙ ira eſt triſticia.
dom ꝙ eſt diffinitio data ꝑ cãm ꝗ em iraſcit᷑ triſtat᷑ pᷣmo
ex hꝙ non pt ſe vlciſci. ¶ Ad tercium vᷣo dðm. ꝙ licz illa
paſſio mirta ſit er ira ⁊ ↄcupia non tñ ira miſcet᷑ ex ſe
alio.eſt em paſſionem ire accipere pꝛo toto motu qui ẽ ex
concupiſcentia p̃cedente. ira ꝓꝛie dicta ſub ſequente.
⁊ hoc modo illa paſſio dicitur eſſe mixta ex concu pilſcen⸗

tia irg.
nartum

em

Varto querit᷑ de motiuo hpcti ꝗd ſit illð.
d at ꝙ vindicta ẽ illud qð aꝓpetit ira qð
mouet iram. qritur at᷑ vtꝝ hoc habeat veri
tatem. 7 oñdit᷑ ꝙ nõ. qm̃ volũtas cum ſit q⸗
m hotentia detminat᷑ ꝑ ſuum obiectũ. p̊ vindicta / bo⸗
num gd eſt: S velle vindictã eſt bonũ.non 8ex h̊ incurrit

ꝗs pctm.qᷓ vindicta nõ ẽ motiuũ ad petᷣm ire.minoꝛ hniꝰ
ptʒ.qm illud qð deo relingꝗ? ſiue attribuit᷑ bonũ eſt: ðo

relinqt vindicta vtʒz. xij. Ro.mihi vindictam ⸗ ego retri⸗
buam diẽ oñna.glo.inihi vindicta reuaui mihi vos reb⸗
uate dic dñs.? ita ptʒ ꝙ vindicta bonum ẽ. ¶ Item om̃e
illud in qͥ aligs deum imitat bonũ ?. q; nibil pĩ deũ imi⸗

.clvj.

ANA
tari in malo cuʒ nihil ſit mali in ipſo.2 ſta tmitat deum
ĩ hoc ꝙ eſt velle vindictaʒ:ꝗ velle vindictam eſt bonum.
nec facit iram eſſe pctm: ̊ non eſt motiuũ ad ipᷣaʒ.minoꝛ
ptz qi dic Auge in li.ↄſel. q; omnes licz puerſe) imitant
Nqum ⁊ diẽ ꝙ ira imitat᷑ teuʒ qꝛ vult vindictã ⁊ qrit. ᷣm
illud in qͥ imitat᷑ deum non pt eſſe niſi bonũ.q Ieem ſan⸗
cti nõ letant᷑ niſi de bono.ſᷣ ſancti letant᷑ de vindicta.vtʒ
in põ.etabit᷑ iuſtꝰcũ viderit vindictam. g vindicta bo⸗
num eſt. ̊ non ẽ motiuum ad iram. ¶ Ad oppoſitũ Ro.
rij:dẽ ſuꝑ illud. non voſinetipſos defendẽtes. glo. bonus
magis cupit coꝛrigi inimicũ q́; pumri.⁊ cum deus punit
nõ dlectat᷑ de pena inimici.qꝛ odit eum:ſᷣ de iudicio dei
q; xeum diligit.h̊ ei placet qꝛ ⁊ deo placʒ. boni ꝗ̊ non eſt
velle penam. ̊ boni non ẽ velle vindictã. ̊ eiꝰcꝰ eſt odire
alium. Fin omne taleẽ malum. velle vindictã eſt malũ.
gpĩ᷑ eſſe motiuum ad iram. ¶¶ Item diẽ ibidẽ glo. apt er⸗
ſaturandum odiũ deſiderare vindictam ab eoꝝ ꝑfectõe
longe ẽ.ſi ꝗᷓ ſiderium vindicte ꝓpt᷑ odium erſ aturãduʒ
longe eſt a ꝑfectõne ſanctoꝝ:̊ eſt malũ vindicta. velle
ipam pr̃ eſſe motiuũ ad pctm ire:cum ira dicat᷑ re pectu

vindicte. Sed qꝛ dicunt ꝗdam ꝙ velle vindicari a ſeipſo

illud malum ẽ⁊. velle tñ vindicari a deo vel a iudice ad B

oſtituto illud bonũ eſt:2 HG ↄfirmat᷑ glo Kelleramn ro. xij.
q diẽ attẽde ꝙ non pᷣcepit ⁊ voluit vindicar
mant ſancti cum dicũt.vindica ſanẽnem nr̃jm deꝰnr̃:ſed
vt non ſemetipſos vindicãtes dent locum ire dei ꝗ dixit.
mihi vindictam.ad quẽ in Apoc.ſancti clamabant.vin⸗
dica ſangnem nr̃m.nõ ꝗ̊ phibet apls hic non vindicare
ſeipᷣm ⁊ non velle ab alio vindicari ſiẽ a deo vel a iudice
ↄſtituto.illud g non eſt malũ ſ̊ bonum.4 Pꝛeterea illud
ofirmat᷑ ꝑ illud qð dꝛ Ceuic.xix.non q̃ras vltionem nec

cari a deo qdð cla

i

memoꝛ eris iniurie ciuiũ tuoꝝ.vnde ptʒ ꝙ ſi ſit velle vin

lle vindicari a ſeipo peĩm ſit

6

malum. hoc erit q aligꝗs vult vindicari a ſeipſo.
ine

Pꝛopter hoc qrit᷑. vtx v
e malum/natura licʒ e lapſa:nõ tñ rbſr uis natu⸗
re.h̊ᷣ de iure nature lapſe eſt velle vindicari a cipſo.⁊ qðᷣ
eſt de iure nature bonum ẽ. g velle vindicari a ſeipſo ẽ bo
num. ꝙ at iſtud ſit de iure nature lapſe illud patz. qĩ de
iure nature lapſe ẽ.ꝙ ſi hõ iniuriet᷑ alij vult ꝙ ei ſatis fa
catvnde de iure nature lapſe ẽ delinquentem malum pu⸗

4

niri. ̊ puniri non eſt aliud ꝙᷓ vindicari. de iure nature

lgat-

lapſe eſt vindicare.pt᷑ antem eſſe ꝙ ille ſit iudex cui fit in

iuria.qᷓ pt᷑ velle ꝙ inqᷓtum index iudicet ſuam iniuriam.
⁊ velit a ſeipſo illam fieri inq̃tum iudex.ꝗ iſte pt de iure
velle ſeip̃m a ſeipſo vindicari.illud ꝗᷓ non eſt malnm ſim
pliciter. ¶ Item diẽ Tulliꝰ vna ꝑs naturalis iuſticie ẽ
vindicatio.ᷣ illud qð ẽ ꝑs iuſticie naturalis pt᷑ homo vel
le fieri a ſe ſine pcto. qð dõm.qꝙ motiuum in pct᷑o
ire eſt vindicta.vnde ſic excellẽtia eſi motiuum ⸗ axpeti⸗
bile in ſuꝑbia:ita vindicta in ira. Qð q̊ obijcit ꝙ velle
deus vindicet vel iudex ad h̊ oſtitutus.illud eſt bonum
⁊ hoc rõne iuſticie. Juſticia em̃ eſt qd deus vel iuder pu⸗
niat delinqᷓntem ⁊ vindicet iniuriam alij illatam. vindi⸗
cta em̃ hʒ duplicem reſpectum. reſpicit em̃ iuſticiam ſᷣm
quam fit.reſpicit etiam illum cui iniuriatum ẽ. ſᷣm S ꝙ
vindicta rſpicit iuſticiam:ſic bene licʒ velle ip̃am.qꝛ hoc
eſt de amoꝛe iuſticie velle ipſam.⁊ hoc modo velle vindi⸗
ctam eſt velle vel qd deus vindicet vel iunder hñs ptatem
a deo ⁊ ſub deo:⁊ hoc eſt bonum 2 Bᷓ eſt velle ip̃am retoꝛ⸗

dicet:ipᷣe retoꝛquet vindictam ad deum.qꝛ iudex hʒ hanc

„

quendo ad deum nec auertendo. vnde ꝗ vult ꝙ iudex vin

prᷣatem a deo.Fᷣm ꝙ hẽ Roma.xiij.q omnis ptas a domi

num ire.immo potius ad inſticiam oꝛdinat. Si autem
loquamur de vindicta m illum reſpectum quem hz ad
illum cui fit iniuria: ſic velle vindictaʒ habendo ſolum re-
ſpectum ad hoc: malum eſt ⁊ vicioſum.quia illud velle ñ
retoꝛquet᷑ ad deũ ĩmo ad odium ſaturandum.q auertit᷑ a
txo.ñ em̃ appetit᷑ ̊ mõ amoꝛe iuſticie:ᷣ ex ĩpꝛoba volũta
te ⁊ vicioſa.vñ illud velle libidinoſum ⁊.vult eiñ qui hoc

no deo eſt. hoc autem modo velle vindictam non eſt moti½

modo vult vindictam: q; ille ꝗ iniuriatus ẽ puniat᷑ ⁊ bec
volũtas eiꝰimpꝛoba ſaturet᷑.nõ vult at᷑ ꝙ iuſtia dei Fuet
vel exaltet᷑:imo auertit ab ipa.⁊ G̊ mõ velle vindictã nõ
ẽ in ſctis.vñ Ro.xij.dẽ in glo. ſancti ñ volũt vindictaʒ
pter erſatuꝛadum odiũ.vᷣ vult bonꝰ vt deꝰ inimicum pu
niat ⁊ magis cupit coꝛrigi inimicũ q; puniri.qꝛ cũ deus
punit nõ delectat᷑ in pena inimici.q;ꝛ nõ odit eum bᷣ te in⸗
dicio dei qꝛ diligit eum.iracũdus at᷑ vult vindictam non
amoꝛe iuſtie ſ̊ ſaturãdi odiũ ſuũ in inflictõe pene.vñn gre
go.plus ira in vindicta exigit qꝙᷓ; iniuria accipit ⁊ G̊ eſi ex
libidine.. Qð at᷑ obijcit᷑ ꝙ viðꝛ eẽ bonũ ꝗn ira ĩ B imita
tur deumſoðm ꝙ nõ imitat᷑ deũ niſi ꝑuerſe ⁊ inoꝛdinate
aliter em̃ ira ꝑ zelũ imitat᷑? alr ira ꝑ vicium. hec em̃ oꝛ⸗
Dinate.illa vᷣo inoꝛdinate.4l Ad illud qð qrit᷑ de iudice
vtꝝ poſſit ſe vindicare.dᷣm ꝙ aligs non dʒ eſſe iudex in
ſua cã.coꝛruptõ em̃ hũane nature ita aſſiẽt rõem ꝙ defa⸗
cili ꝑturbat᷑:nõ ſic at᷑ eſt in deo in quẽ nulla cadit ꝑtur⸗
batio vel inigtas.ſiłr in xpᷣo ꝗ eſt ↄſtitutꝰ iudex viuoꝝ ⁊

moꝛtuoꝑ.

Vinto q̃rit᷑ vtꝝ ira ſit pcẽm. Et viðꝛ ꝙ nõ.
qꝛ in omni pcto eſt cõuerſio ꝑ ↄcupĩam vel
appetitu a aliqᷣmutabile bonũ aꝓparẽs
Hᷣ ira nõ reſpicit bonũ apparẽs ſ̊ malũ ap⸗
Hparens.vñ ira nõ eſt hmoi ↄuerſio.ꝗq̊ ira non ẽ pctm. mi⸗
noꝛ piʒ qm̃ diẽ Dam̃:ꝙ ira venit ex ſuſpitõe mali appa⸗
rentis.ↄcupĩa vo ex ſuſpitõne boni aparẽtis.⸗¶ Item ira
appetit malũ ꝓximo.vñn ira ẽ apetitꝰmali pene ipſi ꝓxi⸗
mo.ſ̊ petm dic̃ appetitũ alicꝰaparẽtis boni ſibi.Iꝛa aũt
nõ veterminat ſibi bonũ aparẽs.ĩmo determinat᷑ reſpe⸗
ctu mali in alio.&̊ non hʒ ira rõem pct᷑i.i Contrariũ hẽ
a greg. q numerat ipᷣazʒ ĩ exercitu dyaboli vlt. Job. ¶ Et
dom ꝙ ird eſt pctm.⸗! Et ad rõnes dom ꝙ veꝝ ẽ in omni
pcto eit aliqᷓ ↄcu pia alieꝰboni aꝓparẽtis.ſᷣ̊ oꝑtz ibi intel
ige ↄcupiam generalr Fm ꝙ eſt ↄcupiĩa in ipa iraſcibili
vel appetitꝰalicꝰ. Ipſa em̃ iraſcibilis bñ oꝛdiata appetit
bonum ſub rõe ardui vel excellẽtis. ᷣm at᷑ ꝙ inoꝛdinata
eſt appetit malũ:non tñ vt malũ:̊ qꝛ aꝑarens ſibi bonũ
ſic ira hʒ ↄcupiam ⁊ appetit bonũ ſibi aparẽs.⁊ illud ẽ
malu alteriꝰ.malũ em̃ alteriꝰ vel nocumentũ eſt appaꝛẽs
ſibi bonũ.inqtum & ira apetit malũ alteꝛiꝰcũ illud ſit ei
apparẽs bonũ.qꝛ in illo delectat᷑⁊ geſcit:lʒ ſit alteri ma⸗
lum.relingt᷑ ꝙ in ipᷣa eſt petm.⁊ ꝙ in ipᷣa ẽ ↄuerſio ad ali
qð mutabile bonũ.⁊ ſᷣm q̊ ꝑ interemptõʒ ſoluende ſunt
rõnes incontrarium.

Mlembruz ſextuz

Exto querit᷑ vtꝝ ira ſit capitale pcẽm. Et
viðꝛ ꝙ ſic.qm̃.xxvij.ꝓuerh.hẽ.que ſaxum
t⁊ oneroſa arena.ſ̊ ira ſtulti vtroq;ʒ guioꝛ.⁊
glo.notat ibi iram capitale crimen. vñ diẽ
glo.ue ẽ vł in vno crimie capitali q̃ſi pondẽ ſaxi depmi.
Ite ggẽ.· Job. vl.vbi oꝛdiat exercitũ dyaboli ⁊ oꝛdiat ꝙ
ſuꝑbia ẽ ⁊ mr̃.vij.capitaliũ.numerat iraʒ int᷑.vij.

capitalia.¶ Ad oꝓpoſitũ.capitale pctm dẽ ex qͥ naſcint᷑
alia.ſᷣ ipᷣm nõ naſcit᷑ ex alio: ſᷣ ira ſꝑ naſcit᷑ ex alio.ᷓ ira
nõ eſt capitale pctm. at᷑ nõ naſcat᷑ ex alio patʒ.qꝛ ira
appetit malũ ꝓrximo.iſte at᷑ apetitꝰcauſat᷑ ab amoꝛe vici
oſo ꝓpꝛij boni ſic eſt de innidia.inuido em̃ diſplicet bonũ
ꝓximi ꝓpr᷑ amoꝛẽ ſui ꝓpꝛij boni.ſ.qꝛ amat ſuũ augeri.Si
milr iracũdus ↄſiderat aliqð bonũ apparẽs ex ꝑte ſui ex
q̊ vult malũ ꝓximo.amoꝛ ꝓpꝛij boni ẽ cã apꝓpetitꝰmali in
ꝓximo. motire nõ eſt pᷣmmotꝰ: ĩmo ipᷣm añcedat mo
tus aliꝰer q̊ naſcit᷑.ſ.amoꝛ ſui boni qð eſſ radix: ex q ve⸗
nit apetitꝰ mali in ꝓximo.¶ Ad qð ddᷣm.ꝙ ira eſt vici⸗
um capitale.¶ Ad illud qð obijcit᷑ ꝙ naſcit᷑ ex inoꝛdina⸗
to amoꝛe ꝓpꝛij boni.dᷣm ꝙ h̊ nõ tollit pctm capitale.qꝛ
illudvelle ꝓpꝛiũ bonũ ſiue amoꝛ ille ꝓpꝛij boni nõ ẽ petm
ſpãle.imo eſt radix generalis pct᷑i.vñ eſt ĩ omni pcto ille

amoꝛ bin dicit Aug. q omne pctᷣm erit ex amoꝛe vel ti

ꝑzelum. Et dicendum ꝙ ira eſt duplex.ſ.ꝓ vicium ⁊
ꝑ ʒelum. Inuidia at᷑ vno o.l vicii ee eſt ſile. qꝛ ſe⸗ he Por 2543
cus ẽ ex ꝑte motꝰire ⁊ inuidie.⁊ rõ hꝰeſt.qꝛ iraſci ẽ aꝑe⸗
tere malũ alij.hoc at᷑ pt᷑ fieri ⁊ bñ ⁊ male.⁊ h̊ eſt qꝛ malo
nõ ſolũ aduerſat᷑ bonũ.ĩmo et᷑ malũ aduerſat᷑ malo ⁊ iõ
appetẽ malũ illi ꝗ eſi malus.h̊ pt᷑ fieri iuſte ⁊ iniuſte.Ju⸗
ſte fit ſi ei appetit᷑ malũ vt ꝑ hoc ipe reducat᷑ ad bonum ⸗
coꝛrigat᷑ de ſua malicia ⁊ tũc eſt ira ꝑ ʒelũ.male at᷑ appe⸗
titur qñ malũ malo appetit᷑ rõe vindicte ſolũ ⁊ exſatura⸗
tionis odij.non rõne coꝛrectõis ſue.qꝛ illud nõ refert᷑ ad
dũ ſ̊ ad odium ſaturandũ iõ eſt malũ.⁊ hoc mõ appetit
ira ꝑ vicium.ſie q̊ qꝛ malũ malo ↄꝛiat᷑ iõ ↄtingit eſſe du⸗
plicem iram m duplicẽ motũ appetendi malũ alij. vñ cõ⸗
tingit ꝙ bonꝰappetit malũ malo:⁊ tũc eſt ira ꝑ zelum.cũ
at᷑ malus malũ appetit malo: tũc eſt ira ꝑ viciũ.⁊ hoc qꝛ
ex iſta ꝑte ſunt ooſita.ł̊ inuidie eſt inuidẽ bono.bonũ
at᷑ bono nõ opponit᷑ ſů bonũ malo ⁊ ecõuerſo.⁊ iõ bonꝰnõ
pt᷑ inuidẽ bono ſ̊ malꝰbono inuidet.iõ nõ eſt inuidia ni⸗
ſi in genẽ mali.ſᷣ ſi bonꝰpoſſet inuidẽ bono.tũc poſſet bñ
fieri, Z ita patet rñſio.

embꝛum octauum

Ctauo queri?᷑ vtꝝ omnis ira ſit pc᷑m moꝛ
tale.vel aliqũ veniale aliqñ mortozeſ ae
ſimpłr oĩs ira ſit pctm moꝛtale pʒ Job. v. ꝗ fx r Frſe
viꝛꝝ ſtultũ intficit iracũdia.dic glo.mãſue
tndo imaginẽ dei in nobᷣ ſuat ira diſſipat qꝛ multis vᷣ⸗
tutibo pᷣuatqᷓ dum getem mentis tollit: ſpũſſctus ibi nõ,.
geſcit. ex hoc pʒ ꝙ ira repuẽt vᷣtutibo? geti mẽtis ex ſpu. Aſpe 5o
ſcto ſᷣ pctm veniale nõ eſit hmõi.ĩmo tale ẽ moꝛtale.ꝗira
ſimpłr ẽ pcẽm moꝛtale. Item omne pctᷣm cui debet᷑ pena
eteꝛna ẽ moꝛtale.ſ̊ ira ẽ hmõi.ꝗ eſt pctm moꝛtale.ꝓbatõ
minoꝛis.qm̃.v.lath.hẽ q ira facit reum pena eterna.
qꝛ dꝛ ibi ꝙ omnis ꝗ iraſcit᷑ fratri ſuo reꝰeꝛit iudicõ.⁊ diẽ
oĩs vłr.⁊ diẽ ibi glo.his tribo.iudicio.ↄſilio.gebenna di
ueꝛſe mãſiones ĩ e᷑na damnatõe ꝓ meꝛito pct᷑i ſiont᷑ expᷣ⸗
munt.ira ꝗ eſt vłr pctm moꝛtale.¶ Ju hoc q̃rit᷑ vtꝝ cõ⸗
ſuetudo iraſcendi ſit pctn moꝛtale.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic.ꝓuer.
xxvij.que ſaxum ? oneꝛoſa arena.⁊ ꝑ ſarũ deſignatur ibi
moꝛtale pcẽm ⁊ ꝑ arenam deſignat᷑ veniale pcẽm ibi mul
tiplicatũ.⁊ hoc ꝓhibet᷑.ꝗ ↄſuetudo iraſcẽdi ꝓbibet᷑ g eſt
per̃m moꝛtale.¶ Ad oppoſitũ dꝛ? ſuꝑ illud ps. Iraſcimi
7 nolite pec.⁊c.glo.qð ↄſuetudinis eſt ꝑmittit.i.nõ/phi⸗
bet. qʒ culpe eſl.ſ.moꝛtale ꝓhibet.ᷓ ↄſuetudo ire non eſt
petm mõꝛle. Ad qð dom.ꝙ ira nõ eſt ſꝑ moꝛtale pem
ĩmo qñq; eſt moꝛtale qñq; veniale.ſunt em pᷣmi motꝰin
ira ſiẽ in alijs pct᷑tis.⁊ pᷣmus motꝰin ira nõ eſt pꝑc᷑m moꝛ
tale.qꝛ non eſt in ptate nr̃a imo eſt veniale. ſi at ad ↄſen
ſum accedat ⁊ ad effectum iam fit moꝛtale.⁊ illud bñ de

cit. illa Se hec ex uᷣtute.ira q̊ eſt duplex.ſ.ꝑ viciuʒ ⁊

germin

ilt
moꝛe.⁊ timoꝛẽ et᷑ roducit ad amoꝛẽ:⁊ ille amoꝛ dẽ libido volehs .
q̃ eſt radix cuiuſlibet pct᷑i. vñ naſci ex illo amoꝛe nõ tollit cenw
ꝙ aliqð non ſit capitale: qꝛ vt ſic nulli eſſet capitale.cuʒ NeE
oĩa naſcant᷑ ↄñiter ex illo.ᷣ ſi eſſet ſpſale pcẽm ſatis ꝓce , rleie, ſapla
ret rõ. Ira at diſtinguit᷑ penes actum geneꝛalẽ ipiꝰ vKꝛ—s vlig hect “
iraſcibilis.⁊ ꝑ h̊ diſtinguit᷑ eſſe capitale pctm.⁊ qꝛ idem Ver eni
poſſet oꝑoni de inuidio.iõ ꝑ hoc ptʒ rñſio.qꝛ non impe / naſer * „. alepe
Dit eſſe capitale pctm. dong
(Mlembrum ſeptumnz N
Eptimo querit᷑ de ↄpatõe ire ad inuidiã. ni,
5 ⁊ obijcit᷑ ſic.Mon ẽ ponẽ inuidiaʒ ꝑ zelum ſope
12 viciũ.ĩmo oĩs inuidia eſt ꝑ viciũ.ſiłr ir
non ẽ ponẽ iram ꝑ zelũ ſ̊ ſolũ iram ꝑ viciũ SS ei
(ꝛita ira ſolũ eſt in genẽ mali hec at̃ rõ ↄfirmat᷑ ſic.qm̃ ſic Kpleehe ,eadi
ira reſpicit malũ alteriꝰ ita 2 inuidia. ſiẽ nõ eſt inuidia jar afs be he
duplxr.ſ.ꝑ ʒelũ ⁊ ꝑ viciũ ſ̊ ſolũ ꝑ viciũ:ita nõ erit ira du⸗ e nelr ſin
plicit ſᷣ tm̃ ira ꝑ viciũ.¶ Ad oppoſitũ bẽ.v. Job. ꝑuulũ P en
occidit inuidia.glo.alia ira ẽ impatĩa.alia quã ʒelus fa⸗ Mrrndn 2

Ga
ſom
Kni
iral
ſan
bit
hei
ſpe⸗
i⸗
glie
,ifl
Nn
ſond
Coli
finan
un
Won
oln
ſen
Mai
pte
lma
, knon
ſen Vato

Puoc' can

ſolie
Pnre
I
ne⸗
inaſee
itss⸗
o
fucie
Ttol
gnitne.
frnai
her
guun
lpeſr⸗
det,
Utpe
noͤte⸗
luer

en

lolit

de elele
gen

npe ean

aii.
tm
f
ni
ſe
ia dae
f
lü⸗
ſ n g,
1 or

N
dce
be⸗
d
.
pi⸗
1

10

ſid n

eD .
nis

neſtio

terminatur in glo.ſuꝑ illud ps. Naſcimini c.2 Eph. v.
ſuꝑ illud idem vñ dic glo.ſuꝑ ps. venialis ira eſt ꝗqͥ non
ducit᷑ ad effectuʒ.⁊ talis n ꝓhibet᷑ ſ̊ ꝑmittit᷑. ſᷣ iraſci da
cendo ad effectum ? conſenſum,phibet᷑ ? illud ẽ moꝛle vñ
diẽ Eph.v.glo.ꝙ ꝓbibet iram ad effecrum ducẽ 2 illud
ſimplicit᷑.vn detminat᷑ ¶Ma?᷑.v.in.glo.ſubit animi mo⸗
tus cui nõ ↄoſentit ꝓpaſſio eſt.⁊ hec ẽ ira venialis.accedẽ⸗
te at ↄſenſu paſſio ẽ.⁊ ẽ moꝛs in domo⁊ hecẽ ira q eſt moꝛ
tale pctm.l. Ad illud qð adijcit᷑ de ↄſuetudine iraſcendi.
dom ꝙ pt dupir dici ↄſuetudo.vno vt dicat᷑ ↄſuetudo ve
niale multiplicatũ 2 mõ ꝑmittit᷑ ipſa ↄſuetud iraſcẽdi
vnde qᷓtum ad h̊ dic glo.qð ↄſuetudinis ẽ ꝓmittit. Alio
mõ pt accipi ↄſuetudo.ſ.qꝙ ex illa multiplicatõe deducit᷑
ad perm mõꝛle poſenſum in actũ mõꝛlem vlteriꝰ.ſic ↄti⸗
git ꝙ aligs hõ alij iraſcit᷑ ꝗꝙ oſentit vltra ad ipᷣm occiden
dum. ille ᷓ ↄſenſus ꝗ naſcit᷑ ex ipſa ↄſuetudine ꝓhibetur
qꝛ eſt in actum mõꝛlem.vñ facit moꝛtale petm ſ̊ non niſi
ſuꝑueniat oſenſus.qꝛ bmõi ↄſenſus moꝛtale inducit:non
ia pſuetudo.

DOno querit᷑ de q̃ntitate hꝰpct᷑i in ſe ⁊ in cõ
paratõne. In ſe at videt᷑ eſſe valde magnũ
Ad qð ſic diẽ Cri.nihil turpiꝰ viſu furen
tis.nihil defoꝛmiꝰ ſeuero viſu: ⁊ multoma
gis anima. loqt᷑ de pcto ire. ᷓ anima obit maxiam de⸗
ſoꝛmitatem ꝑ iram.ſ̊ aia nunqꝙ öõhit marimã defoꝛmita⸗
tẽ niſi ꝑ maxim pctm: & ira in ſe ẽ maxim pctẽm.⸗ at᷑
ira ſit maiꝰpctẽm ꝙᷓ; bꝛe demoniũ pʒ.qꝛ dic Crif.ire ⁊ in⸗
ſanie mediũ nł.ſ̊ tpaneꝰ ꝗqdaʒ ẽ demon: maiꝰ a᷑ demoniũ
hñte difficiliꝰ.Si ̊ quiſſimũ eſt hᷣe moniũ.̊ quiſſimũ
pctm eſt ira ⁊ maxim. ¶ Ad oppoſitum dam̃. ponit tres
ſpẽs ire.vnam vocat fel. aliam vocat maniam. a iſta eſt
qñ eſt manẽs memoꝛia mali.vñ amaritudo iſta ẽ qũ hʒ
aligꝗs ꝑmanẽtem mẽoꝛiam mali ſibi illati.teꝛcia dẽ thecꝰ
.i.furoꝛ obſuans tp̃s in vindictam. S q;tũ ad nullã iſta⸗
rum ſpẽꝝ dẽ maxim pctm.minoꝛ ꝑtʒ.qm̃ qᷓtum ad pᷣmã
non dẽ maxim q̃ eſt fel. fel em̃ dꝛ qñ homo cito mouet᷑ ex
ebullitõe colere ⁊ in flammatõe.ſ̊ illud nõ deminat ma⸗
ximum pctm.ᷓ nunqᷓᷓ ad illud dꝛ marimũ. Item nec qᷓ;⸗

tum ad lcdᷣam q dẽ mania.qꝛ non ſtatim pt᷑ tranſire me⸗

moꝛia mali.vnde etiam illud non eſt in ptate hominis 2
voluntate. Item nec qtum ad terciam q̃ d thecus.i.ob⸗
ſeruãs tempus in vindictam. m nullam iſtaꝝ ſpẽꝝ dẽ
maius pctm.non eſt ̊ maximum petm in ſe. ¶ Et dõm
ꝙ verum eſt ꝙ ira ſᷣm quamlibet ſui ſpẽm ſingularit᷑ nõ
eſi maximum petm.vnde Criv.non loꝗtur dicendo ira
ſm omnem ſui ſpẽm ſingulariter ſit maximum.ᷣ loꝗtur

e iſta ira in qᷓ ↄiungunt᷑ hec duo.ſ.memoꝛia mali ⁊ obſ⸗

uatio temꝑis in vindictam q̃ſi ſemꝑ creſcendo in vindi⸗

ctam. 7 tal ira hʒ inſanie rõeʒ.vñ iſtam 2 inſaniam ↄꝑat

Criſicum dic.ire ⁊ inſanie medium nihil.non eſt qa dik
ficilius q; memoꝛia maloꝝ.⸗l! Ad illud qð edijcit᷑ de com
paratõne ire ad demonium in q̃ntitate.dicendum ꝙ ipᷣe
Cri.bene determinat q;tum ad ꝗd diẽ iram eſſe difficili
us iꝙᷓ demonium dicẽs.ꝗ demoniuʒ hʒ venia potiet᷑.ꝗ vᷣo
iraſcit᷑ ſimplicit ducendo ad effectum ſiue ↄſenſum.infi⸗
nitis erit ſuplicijs dignus.voluntarie ſeipſum in bara⸗
tro ꝑditionis ferens ⁊ ante futuram gehennam hic iam
vindictam ſoluens: tumultum quendam ? influctuatõeʒ
2 intollerabilem ꝑ totam noctem ⁊ diem indicat oculis
anime.qꝛ ꝗ̊ demonium bhʒ miſeratõneʒ 2 potietur venia.
ira at non.ĩmo facit hominem indignum venia ⁊ dignũ
gehenna:iõ diẽ ꝙ difficiliꝰ eſt ira qᷓ demonium ſimplicit
ꝗᷓtum ad penam vtrũq; ſeq̃ntem in futuro.vñ hʒ hic etiã
ipᷣe iracundus penam ſilem gehenne ſiẽ patʒ ꝑ auẽtem
dictam.vnde eſt ꝙ pᷣmo noĩanit dñs gehennam cũ noĩia
uit penam ire.Nafr᷑.v.ad qð iam patʒ ſolõ.gebẽna dẽ a
mote qᷣdam in qͥ eſt ſulſur ↄtinue ardens.ſm ꝙ dẽ in põ.
Pluet ſuꝑ pctoꝛes laqus.ignis.ſulphur ſpũs pcelle ⁊c.

im nonum aheere

clvj.

quia ille ꝗ in ira eſt ↄfirmatus habet ardoꝛem quia ar
det in igne ↄtinue ſic anima miſera in igne gehenne:ideo
in agguatõʒz iſtius pctti 1 oñdendamſilitudinẽ a dgehenã
nominat tunc pᷣmo gehennaʒ cum logtur de iracundo. 2

diẽ ꝙ reus erit gehenna.
iembrum decimum

Ecimo qritur vtꝝ ira ſit cã ommum malo

Vir iracũdus ꝓuocat rixas.dic glo.b. Ja

rum.⁊ oñdit᷑ ꝙ ſic.qm̃ ſuꝑ illð.xxix.ꝓueꝛ.

nua oĩm pctoꝝ ſeu vicioꝝ eſt iracundia.q̃
clauſa vᷣtutibo intrinſecꝰdabit᷑ vita.cum vo eſt aꝑta: ad
omne facinꝰaꝛmabit᷑ animꝰ.eſt ̊ᷓ ianua ſuꝑbie 2 inuidie
⁊ alioꝝ vicioꝝ q̃ aꝑta intrant.⁊ ita eſt cã omniũ vicioꝝ.
Contra diẽ greg.ꝙ ira generat᷑ ex ſuꝑbia ⁊ inani glłia
7 alijs pct᷑is.& nõ eſt cã oim vicioꝝ. ¶ Ad qð dðᷣm ꝙ cũ
dẽ. Ira eſt ianua oĩm vicioꝝ.ſit ſᷣmo de ira ꝓgreſſiua in
actum.qꝛ tũc eſt ianua aꝑta.⁊ non dẽ ianua oĩm vicioꝝ
ꝓpꝛie:vᷣ illoꝝ q̃ ꝓcedunt in nocumentum ꝓximi. vñ cum
dẽ ira eẽ ianua oĩm vicioꝝ.̊ dẽ eſſe ð illis vicijs q̃ ad no-
cumentum ꝓximi ꝑtinent.q̃ noĩat apls eph.v.⁊ eoꝝ op⸗
poſita.cum diẽ.omnis amaritudo ⁊ ira ⁊ indignatio.⁊
clamoꝛ.⁊ blaſphemia tollant᷑ a vobis cum om̃i malicia.
eſtote at᷑ inuicem benigni.miſericoꝛdes. donantes inuicẽ
ſiẽ xpᷣe donauit nobis.Añ ⁊ accõmoda eſt ibi diſtributõ
ꝓ illis vicijs qᷓ ſequunt᷑ iram. nec ei repugnat ꝙ ſuꝑbia
ſit initiumn omnium maloꝝ qm̃ eſt mr omnium generalxr
ira autem non.

(Membrum vndecimum

Adecimo queritur de oppoſito ire. ⁊ queri
tur. vtꝝ ira ꝑ zelum ſit eius oꝑpoſitum.⁊
oñdit᷑ ꝙ ſic.qm̃ ſunt in eodeʒ genẽ.nec pñt
ił eſſe in e.dem ſubiecto.ſᷣ maxime a ſe di
ſtant. ſunt oꝓoſita.¶ Contra videt᷑ ꝙ mãſuetudo ſit e⸗
oppoſitum. ¶ Dat. v. bti mites ⁊c.glo.mitis eſt quem nõ
rancoꝛ vel ira afficit:ſ̊D omnia eqnimiter ſuſtinet.ãᷓ miti⸗
tas ſiue manſuetudo eſt eius oꝑpoſitum. 4 Item ibidem.
eſt mitis quem aſpeꝛitas ſeu amaritudo non afficit.ſᷣ̊ ſim
plicitas fidei ad oẽm iniuriam ſuſtinendam inſtruit.hoc
at eſt Zꝛium ire.. Item grego.ſuꝑ illud Job.v.ꝑuulum
occidit inuidia dic̃.manſuetudo imaginem dei in nobᷣ ſᷣ⸗
uat ꝗ ſemꝑ trangllus eſt:hᷣ ira diſſipat.ꝗ ꝑ ſe oꝑponũtur
ira ⁊ manſuctudo.i¶ Sed qpatia oꝓponat᷑ ei ondit᷑ ſic.qꝙ;
dic ꝓuerb.xv.lir iracundus ꝓuocat rixas:ꝗ patiens ẽ
mitigat ſnſcitatas.&̊ patia ꝑ ſe oꝓponit᷑ ii ire.⁊ hoc etiã
diẽ Aug.in li.de ↄflictu vicioꝝ ⁊ vᷣtutum. ¶ Ad qð dicẽ
dum ꝙ vnumqðq; iſtoꝝ oxꝓponitur ire:diuerſis tn rõni⸗
bus.patia em̃ oponitur ire.qꝛ extinguit motum eius.⁊
ideo dẽ ꝗ patiens eſt mitigat iras ſulcitatas.ſ.qꝛ qñ ho⸗
mo non rndet iracũdo refrenatur ⁊ extingui incipit mo⸗
tus ire.⁊ ideo dic Hiero. ꝙ iraſci hominis eſt.ſ̊ finem
imponere ire xpᷣiani eſt.ꝗ debet hẽe patientiam.ſ̊ qũñ ho
mo non hʒ patientiam ̊ rñdet iracundo:tunc pᷣbet ei ma
teriam magis furendi ⁊ magis iraſcendi.⁊ ſic rõne mo⸗
tus.ſ.qꝛ extinguit motum eius oꝓonit᷑ ei patientia.ira
autem per zelum opponitur ei rõne materie hoc eſt rõne
eius de quo eſt.qꝛ ↄueniunt in genere actus. Sed opo
nitur q;tum ad illud de quo:qꝛ ꝗ ir aſcit᷑ per vicium ira
ſcitur perſone.ꝗ autem iraſcitur per zelum iraſcitur pec⸗
cato.qꝛ ira per zelum vult deſtruere viciuʒ in ſe ⁊ in alio
Vnge ira per zelum reſpicit vicium ⁊ ſic eſt repectu ma
li.ſᷣ ira per vicium reſpicit perſonam. perſona at᷑ inqᷓtũ
hmõi bonum eſtſmanſuetudo at᷑ opponitur ip̃i qᷓtum ad
initium.vt.ſ.motus ire non inſurgat.vnde ſicẽ patia op⸗
ponitur ei ex parte finis q;tum ad motum.ſ.vt extingua
tur motus ita manſuetudo opponitur ei qtum ad ivicin
motus.ſ.vt motus non inſurgat.⁊ ſic omnia illa oʒonia
tur ᷣm rõnes pᷣ̃dictas. . .

xR l pat vrn oe, eg. Tnhz.

Vogdecimo querit᷑ de pena pcti ire. Mat.
v.oꝛdinat dñs penas tres buiꝰpcti.⁊ vult

oĩbo illis modis ẽ ira pctm mõꝛle:⁊ oñdit᷑

bena.diuerſe maſiones in ef᷑na damnatõe ꝓ mõ pcti ſi⸗
gnant expᷣmunt᷑. pena eterna deber ire Fm quẽlibʒ ſuũ
modũ.er q̊ͥ ptʒ ꝙ ſſie pene ſunt diuerſe mãſiones in etna
pena.ſ̊ omne petm cui debet᷑ pena et᷑na eſt mõꝛle.ſi g̊ ira
m illos tres modos reuʒ facit pena etna: ꝗ ira m illos

tres modos eſt pcẽm moꝛtale.ſ Ad oppoſitum dic Cribn

q iraſcit᷑ inanit damnauit iudicio.eum at᷑ ꝗ dixit racha
ↄcilio:ſ̊ nõdum hec magna ſunt: qꝛ H ſunt pene. pᷣterea
einen ꝗ ſtultum vocat vel noĩat gehenne apponit ignem. 5
ira nonẽ petm mõꝛle.niſi rõe vltimi modi ꝗ eſt qn dẽ fa⸗
tue. 4 Pꝛeterea q̃rit᷑ eſt ne ̊ totum vna pena vel plures

l. iudicium. ↄcilium. gebenna2 H̊ totum nõ videt᷑ eſſe ni

ſi vna pena.qꝛ qð iudex pᷣmo iudicat in ſe.poſtea aduo⸗

cat ↄcilium ad deliberandum. poſtea ꝓfert ſniam. AUñn
ↄcilium ⁊ iudiciũ non ſunt pene.imo oꝛdinant ad ſniam
pene ſiuę ao penam. h̊ totum ẽ vna pena. q̃liter ̊ tres

culpe(¶ Ad qð doᷣm. ꝙ iſti tres gdus ire ſic diſtinguunt᷑
qꝛ eſt ira in coꝛde q̃ eſt ſine voce. ⁊ hec eſt pᷣma. Item eſt

ira in coꝛde q eſt cum voce tm̃ ſiẽ qñ diẽ̃ racha. Tercia

eſt cũ voce ⁊ pᷣmone.ſ.qũ dic fatue.h eĩ eſt vox ⁊ Fmo.qꝛ
aligꝗd ſigficatò ⁊ ita diſtinguit Hꝛeg.?⁊ tñ iſte ſe bñt ſᷣm
gdus in culpa.Fm has vult diſtinguẽ qdus in pena.Sʒ
noõndum q; ira q̃ eſt ĩ coꝛde ſine voce ⁊ Fmone pr eſſe du⸗
pliciter. pt em eſſe ira in coꝛde tm̃. ita ꝙ leuis ſit motus
cui non ↄſentit rõ ̊ repugnat.⁊ hec ẽ venialis.⁊ de hac ñ
fit ſᷣmo.̊ de illa q aliꝗs vult quiter nocẽ ꝓximo ſuo vł
facto vel bo.⁊ talis ira licʒ ſit clauſa ĩ coꝛde:nibilomi⸗
nus mõꝛlis ẽ:ſic hñs adulterium in coꝛde ſuo liceʒ nõ ad

actum ꝓgꝛediat᷑ cum volutate plenaẽ pctm mõꝛle ſic diẽ

Aug.·⁊? ꝓ illa tria ſignant᷑ ꝗdus in pena etna.Fᷣm magis

2 minꝰ ſiẽ diẽ glo.Mat.v. Vñ non intelligat᷑ ꝙ non pu

niant᷑ oẽs pena et᷑na:qꝛ q̃libet eſt mõꝛlis ⁊ cuilibet debet᷑
eterna damnatõ ſᷣm gqdus maioꝛis ⁊ minoꝛis culpe.naʒ
ꝑ üla tria ſignant᷑ ꝗdus maioꝛis ⁊ minoꝛis culpe..Sʒ
qðᷣ obijcit᷑ ꝙ illa tria ſunt vna pena.quõ plures pene ꝑ
illa deſignt: doᷣm ꝗ/ greg. logt ꝑ q̃ndã ſilłitudinẽ.qñ em
hõ delingt ⁊ ↄuincit᷑ ſuꝑ delièta: iudex iudicat ⁊ cogitat
penam eiꝰ. illud iudiciũ iudicis in ſe ẽ pena illi miſero·
qꝛ ſcit ſe eſſe determinatũ ad penam a iudice.ſᷣ vlteriꝰqñ
a iudice ⁊ aſſiſtentibo determinat᷑ ei pena tũc iſtud eſt il⸗

li Fuioꝛ.tũc em̃ videt᷑ ei ꝙ imobilr ſit ad penam determi

nato.ſ̊ adpuc Fuioꝛ ẽ ei pena q/ ꝓnũciat᷑ ſnia pene.pᷣmũ
appellat᷑ iudiciũ.ſ.qũ iudex apud ſe diſcutit ⁊ diiudicat
c pena. Scom vocat ↄcilium qñ.ſ.alijs aſſiſtentibo det⸗
minat tractat de ipſa ipᷣis ad h̊ vocatis.Terciũ dẽ ge⸗
benna.ſ.ſnie/ꝓlatio:qꝛ tũc ẽ ↄſũmatõ.tũc eĩ ẽ pena quil⸗
ſima.⁊ ſiẽ creſcit hec detminatio pene in ↄcilio reſpectu
iudicij ⁊ in gehẽna:ita ꝑ ſimilitudinẽ vult ipᷣe dicẽ ⁊ ad⸗
aptare ꝙ maioꝛ pena ⁊ minoꝛ debet᷑ ire ſm illas dẽas.⁊
illud totũ hẽ ex glo.¶MDath.v. ſupꝑ illud idẽ q̃ dic. gdus
ſunt in iſtis pctis pᷣmo eſt iraſci ⁊ hunc motũ aio retinẽ.

plus eſt ſi vocem ↄmotio ipᷣa extoꝛſit q feria?᷑ ille cui ira
ſcit᷑.plus et᷑ ſi certa vituꝑatio. Similiter qdus ſt in pe⸗

na:naz minꝰẽ iudiciũ qn adhuc cũ reo agit᷑ ⁊2 cẽ cefenſiõi
locꝰ. plus et᷑ ↄcilium qn iudices int᷑ ſe ↄferãt qͥ̊ ſuꝑplitio

dãͤnant quẽ ↄſtat eſſe damnandũ.plus et̃ gehẽna vbi nul

la ſententie dilatio.a ita quod ꝗꝓpꝛijs ⁊ certis modis ex⸗
pꝛimi non potuit:ꝗbuſdam ſimilitudinibo diffinitum ẽ
his em̃ tribo iudicio ↄcilio. gehenna diuerſe manſiones
in eterna damnatione ꝓ merito peccati ſignanter expꝛi⸗
muntur.

¶ Mueſtio.clvij. Ve accidia

¶ Membꝛum dnodecimmm

ibi deſignare triplicem gdum ire. q̃rit᷑ ̊ſi

ꝙ ſic. qm dic ibi Raba.ĩ glo. his tribo iudicio.ↄcilio.ge/

U

ſd
Onſequenteꝛ dicẽ/ g
dum eſt de accidia. circa qð plura inci⸗ D nin
dunt dubitabilia. Pꝛimũ eſt de rõe ipi tia
noĩs vnde thit. Scðm ẽ de rõne ipſius “
—,— ggg ſit m rem. LTerciũ in q̊ genere ſit. . er
NQuartũ cæ cã illiꝰ pct᷑i ⁊ radice: Quintum an ſit capita- un
le viciũ. Sextũ de eius oppoſito qdð ſit illud. Septimum ni
e ↄꝑatione accidie ad inuidiã. Octauũ de magtudine n

hꝰ pcti.Qonũ q̃re accidia ponit᷑ pemm penes ſupfluitatẽ 4
2 non penes diminutõeʒ. Decimũ õ qð pᷣceptũ decalogi n
ſit. AUndecimum de eius effectu.

( m prumum 3

DB pꝛimũ ſic querit᷑ vnde trahit oꝛiginẽ H ſe
mnomen accidia. ſi dicat᷑ ꝙ ſumit᷑ ab illo v⸗
bo Ecẽi.vj.ſubijce bumeꝝ tuũ ⁊ poꝛta illã
. der ne accideris in vinculis eꝰ.i.ne accidẽis 1
& pceptis ꝗᷓ dicunt᷑ vincula ſapĩe. vincula at᷑ ſapĩe ſunt iſ
p̃cepta. Contra ꝗᷓ Fm h̊ videt᷑ ꝙ accidia circueat ome iw
pctim.qꝛ in omni pcto mõꝛli ẽ tediũ alicꝰpᷣcepti.qꝛ ꝗ pec⸗ ſe
cat pcto inuidie.tedet ipᷣm de pᷣcepto caritatis.⁊ ſuꝑbuʒ e
de hũilitate.⁊ ſic de alijs. ſi qdᷣlibet pctm impoꝛtat te⸗ ſe
Diũ alicꝰpᷣcepti.nõ det᷑ᷣminat᷑ pctm accidie penes tediũ ⁊ hn
triſticiã circa pᷣcepta.̊ non thit᷑ h̊ nomẽ hꝰpcti ex illo⸗
bo:qꝛ reſpicit indifferẽter oĩa capitalia pcta. es ati
dðm ꝙ h̊ nomẽ accidia dz ab acredine. q;.x. ꝓluerb.dẽ. Unt
ſic acetum dentibo ⁊ fumꝰoculis.ſic piger his ꝗ miſerũt dei
eũ in via.h̊ em̃ ↄꝑat᷑ pigritia ſiue accidia aceto qð ẽ res w
dentibo inferẽs nocumentũ.⁊ rõne nocumẽti ↄpat᷑ ipſi. dd
qꝛ ſiẽ ̊ eſt nocumentũ coꝛꝑale qð facit dentibo ipᷣm acetũ c
ſ.qꝛ infert acredinẽ:ita q̊ pcti dẽ accidia qꝛ infert norn
mentũ ſpũale aĩe.ſ.acredinẽ qᷓndã ex qᷓ tedet aiam boni 4
ſpũale tanq; difficilę.⁊ iõ dẽ petm illud accidia ab acre⸗ d
dine vñ dʒ ſcribi ꝑ vnũ c non ꝑ duplex c.¶¶ Ad illud qð
obijcit᷑ ꝙ accidia circuit oĩa pcepta.qꝛ vincula dicũt᷑ iſa ·dSxv
pᷣcepta.dðm eſt ꝙ aliꝗd ẽ difficile nec tñ laboꝛioſum ẽ ad aliv eſcn
aliqð ⁊ vlt᷑ illud qð ẽ difficile eſt et determiare ſpũale la⸗ (ECo, n
boꝛioſum vt dicat᷑ difficile laboꝛioſum.aliꝗd em̃ ẽ diffiicd ſltef ſioi
le qð non eſt tñ alicui laboꝛioſum. ̊ cũ eſt difficile ⁊ cuʒ alEbo⸗ ns
H laboꝛioſum:iur illud determinat᷑ petin accidie ſiẽ di nin
Crib.Sic ſpũale laboꝛioſuʒ bonũ ẽ:ita coꝛꝑale voluptu i
oſum malũ ẽ.vñ dic malicie comes ẽ voluptas:ðᷣtuti ðo Ane
oſoꝛg ẽ laboꝛ.circa ꝙ̊ᷓ bonũ ſpũale laboꝛioſum vult ipᷣe ꝙ ℳ* e
ſit accidia.. Sʒ ) h obijcit᷑.qꝛ pᷣcepta ſunt bona ſpũalia „ (EA
difficilia.laboꝛioſa. circa tediũ pceptoꝝ determĩat᷑ aci⸗ d hen
dia.⁊ ita vt pus ẽ comes oĩs pct᷑i circuiens ea. Et dom ð”Z
ꝙ ſpũale accipit᷑ duobo modis.vno mõ ꝓut generalr at⸗ ſone
tendit᷑ ⁊ circuit oĩa p̃ᷣeepta ⁊ ꝓhibitõnes vinas ⁊ ſic aci⸗ oe
dia q eſt circa ſpũale h̊ mõ ẽ qdᷣdam generale.⁊ ſᷣm h̊ dẽ une
a bẽo Hꝛeg·ſeqla acidie toꝛpoꝛ circa pᷣcepta.vagatio mẽ di⸗
tis circa illicita.aliter dꝛ ſpũale ꝓut ſolũ ĩ̃ſpicit illa opa 4
q̃ oꝛdinat in deuʒ ꝑ ſe.ſic ſunt iſta oꝑa oꝛare.pſallẽ.legẽ. melita- 4
⁊ hmõi ⁊ h̊ mõ circa ſpũale laboꝛioſum determinat᷑ aci⸗ 8 M
dia ꝓut ẽ ſpale petm. vñ h̊ mõ ſpũale laboꝛioſum.ſ.in ta⸗ ed 4
li genere determinat acidiam in ſpẽ pcti.ſᷣm ꝙ diẽ berñ. i
ꝙ accidie oponit᷑ ſuauitas ⁊ iocũditas mẽtis q̃ eſt in cõ di
templastte. mn
2 or
Mlembrum ſecundum 1
Ecuũdo q̃rit᷑ e accidia ꝗd ſit ſm rem ⁊ dif⸗ lid
fuinitõʒ. ponit at AUug.talẽ ſuꝑ illð ps. oẽm Gi
eſcã abhomĩata ẽ nia eoꝝ. Zſccidia ẽ tediũ U
interni boni.¶ Ir Rich. de ſanc. vict. acci nia
(dia eſt toꝛpoꝛmẽtis bona negligẽtis inchoare. Itẽ Dg. Ple a
accidia ẽ triſticia agẽuãs.Itẽ alia ponit mgr̃alis.Aci⸗ (( eer
dia ẽ diffidẽtia implẽdi mãdata. Querit᷑ ẽ in qͥ diſfert il eil
le diffinitões.a obijcit᷑ ↄ iſtam diffinitõeʒ ꝗᷓ eſt acidia eſt ⁸
diffidẽtia implẽdi mãdata.qm diffidẽtia oponit᷑ ofiden .
tie qᷓ eh pei. accidia nõ oꝓonit᷑ directe ſpei: acidia ñ 1 ſ
. le ote

el
er
eiß⸗
blins
eſt.

ppita,

hnumn
ine
ſiane

logi

8.
lla
s
unt
e
ec⸗

¶ Nueſtio

eſt diffidentia eſſentialiter. Si ergo diffinitio datur per
eſſentialia rei.q̊ male diffinit᷑ accidia ꝑ diffidẽtiã.⸗¶Ad
oppoſitum oſidentia eſt diſpoſitio foꝛtitudinis vt dic tul⸗
lus. Et dicit yſi. de inſtitu. eccleſiaſtica ꝙ accidie oppo⸗
mnitur foꝛtitudo.qᷓ ꝑ ſe et eſſentialiter dr accidia diffiden⸗
tia:qꝛ rõe illius dicit᷑ oꝑponi foꝛtitudini.4!.(Silr obijcit᷑
c illa diffinitöne qᷓ eſt. Accidia ẽ tediũ interni boni.ꝗa
accidia ẽ reſpectu pᷣcepti vel ꝓhibiti.et hoc eſt exteriꝰ bo⸗
num:q̊ᷓ dr accidia reſpectu exterioꝛis boni.q̊ nõ eſt tedi⸗
um interni boninimo bom exterioꝛis. et ita nõ dicit iſta
diffinitio rõnem ipſiꝰ.q Siłr obijcit᷑ de illa diffinitione
ꝙ accidia eſt toꝛpoꝛ mentis bona negligentis.ↄtra quã
obijcit᷑ ſic.toꝛpoꝛ eſt idem qð ſegnities:ᷣ ſegnities eſt ti⸗
moꝛ future oꝑatõnis:ꝗ̊ᷓ toꝛpoꝛ eſt timoꝛ future oꝑatiõis
bᷣ triſticia ⁊ timoꝛ diſpata ſunt.̊ᷓ accidia cuʒ ſit triſticia
nõ eſt toꝛpoꝛ. Silr obijcitur ↄtra iſtam diffinitõnem q
eſt. Accidia ẽ triſticia aggrauãs.ꝗa dama. ponit q̃tuor
ſpẽs triſticie.et vnam vocat achos que vocẽ aufert.⁊ il⸗
la eſt triſticia aggrauãs.q̊ Fm hoc achos ⁊ accidia ideʒ
eſſent qð ẽ falſlum.cũ ſint diuerſe ſpẽs triſticie.̊ nõ ẽ illa
diffinitio accidie.q aũt achos ſit triſticia aggrauãs pʒ.
qm̃ efficit hoĩem ſine voce. Item toꝛpoꝛ opponit᷑ triſti⸗
cie ſ̊ accidia ẽ toꝛpoꝛ ſicut dic Rich.q̊ accidia non eſt tri
ſticia.¶¶ Item triſticia oꝑponit᷑ gaudio: accidie oꝑpoĩtur
ſoꝛtitudo.ſ̊ quoꝝ oꝑpoſita ſunt diuerſa:ipſa ſunt diuer⸗ pete
ſa:ſᷣ gaudiũ nõ eſt foꝛiſtudo quia gaudiũ eſt fructꝰ:̊ ac
cidia nõ eſt triſticia.¶ Contra aug. de ↄflictiu vicioꝛũ et
vᷣtutũ dicit.q triſticia et gaudin ſpũale ogponunt᷑.vnde
dicit.ij 2õ eſt in his ↄtriſtandũ q̃ ſuades ſ̊ magis gaudẽ
dum in his q̃ nondũ intelligis:⁊ iteꝛum.iQullłꝰmeroꝛis
debʒ eſſe locus.vbi tanta leticia ſuccedit: & triſticia ⁊ ac
cidia ſunt idem cũ hẽant idẽ oꝑpoſitũ. Vꝛeterea obijci
tur. m iſtã diffinitõeʒ dama.non videt᷑ accidia SEen

2)

abinuidia:qm inuidia eſt triſticia aggꝛauans. Ad H
dicendũ ad pꝛimũ. ꝙ tres ponunt᷑ rones ſicut tactuʒ eſt
ſupᷣ diſtincte ſᷣm cauſas in tꝑe pᷣterito aut pñti aut futu
10n, ro.Pꝛiſna em̃ reſpicit malũ in pñti cũ dicit᷑ ꝙ accidia ẽ
hus ſaß p“ triſticia aggrauas. ſcda reſpicit bonũ in p̃terito ↄpꝛebẽ⸗
volle . ſum vt malum ſibi qꝛ.ſ.eſt difficile et laboꝛioſum.ſ. illa
x ſe w. ng ꝗᷓ dicit.ꝙ accidia eſt tediũ boni interni a deo collati.ter
cia vᷣo reſpicit malũ in futuꝛo cũ.ſ.dĩ ꝙ accidia ẽ toꝛpoꝛ
mẽtis bona negligentis inchoare.Si aũt querat᷑ q iſta⸗
Ar . rũ diffinitionũ eſſentiã determinet accidie.dicendum eſt
rnale M illa q dicit ꝙ eſt accidia triſticia aggrauãs. ſeqns vo
eſn determinat cauſam antecedentẽ.q̃ ſcʒ dicit ꝙ accidia eſt
tegdiũ boni interni a deo collati.bonũ em̃ internũ appre⸗
fen henſum vt difficile ad ↄſiderandũ in oꝑe. eſi cam pᷣexñs
illius triſticie ↄſeqntis naturaliter. tercia vᷣo dicit inten
tionẽ ↄſequentẽ pꝓximo q̃ ſqʒ dicit ꝗ; accidia ẽ toꝛpoꝛ mẽ⸗
tis bona negligentis inchoare.q em̃ triſtat triſticia agẽ?
uante:toꝛpet ab oꝑibo fiendis.iEt ꝑ hoc põt patere qõ ſi
ꝗs qrat. ꝓpter ꝗd ponat᷑ toꝛpoꝛ de naſcentibo ab accidia
et nõ triſticia aut tediũ.hoc em nõ ↄſequit᷑:illud vo con⸗
ſequit᷑.¶ Ad illud ̊ qð primo obijcit᷑ de illa magiſirali
ſcz g; accidia ẽ diffidentia dicendũ ipᷣa dicit intentõnez
T t ↄſequentẽ ſicut illa.accidia eſt toꝛpoꝛ.ex hoc em̃ q videt

y, o: AHe

male vs bonũ ſibi eſſe difficile et laboꝛioſum ad ↄſeruandũ vłl fa⸗
ciendũ.ex hoc eſt ꝙ diffidit et toꝛpet circa illud faciendũ
vñn ocedo bñ ꝙ illa rõ non determiĩat ipſiꝰ eſſentiazʒ acci⸗
die.vñ nõ dat᷑ ꝑ aliꝗd qð ſit eſſentiale ad ipſam.ĩmo peꝛ
ulud qð ad ipᷣam ↄſequit᷑ ſicut dictũ eſt.et rõnẽ ↄced q̃
oñdit ꝙ nõ detur illud eſſentiale accidie. Ad rõnem in
ↄtrariũ dicendũ eſt.ꝙ accidia nõ eſt eſſentialiter diffidẽ⸗
tia.ĩmo diffidentia ipᷣaʒ ↄcomitat᷑ hoc eſt ſeꝗtur ad ipᷣaʒ
et qð dr̃ ꝙ foꝛtitudo opponit᷑ ipſi accidie. Dicenduʒ ꝙ h̊
e rr k ? ex ↄſeq̃nti rõne.ſ.diffidentie ã nexe ipᷣi accidie.vñ nõ ꝑ
ahett le illi opponit᷑ i̊ rõne anexi vel ſequẽtis naturalr ex ipᷣa.
Ad illud qð ſcdo obijcit᷑ de illa diffinitõne dicendum.
₰W X. ia nõ determiat eſſentiã accidie: dat ꝑ illð qdẽ añ⸗
8 n cegdens ad ipaʒ. Et quod obijcit ꝗ; accidia dz dici tediũ

— externi boni. dicendũ ſiẽ dictũ eſt.q; perm accidie dr eẽ

clvij.

circa bonũ ſpũale appᷣhenſũ vt difficile ⁊ laboꝛioſũ.a ex
H qð appᷣhẽdit᷑ laboꝛioſũ vel difficile ex h̊ venit triſticia.
rõne ꝗ̊ qua illud bonuʒ eſt ſpũale dẽ eẽ internũ ad diſ⸗
ferẽti boĩ coꝛꝑalis.rõne aũt qua illð bonũ ẽ vt diffici⸗
le et laboꝛioſũ ĩ oꝑe bñ dẽ eẽ extnũ. Ad illð qð obijcit᷑
de tercia diffinitõe.ſcʒ ꝙ accidia ẽ toꝛpoꝛ diceẽdũ ꝙ toꝛ
poꝛ ↄns ipᷣaʒ accidiã ñ ẽ accidia eẽntialit᷑ ſiẽ̃ diffidentia

mo ad ipᷣaʒ accidiã vł triſtitiã ſeqt᷑ toꝛpoꝛ ille et diffidẽ

tia.Vñ diffinitõ illa ñ dat᷑ ꝑ aliꝗd eẽntiale acidie hẽ ꝗ;
ſit de eẽntia illiꝰ.ĩmo ꝑ ↄſeqns ad ipᷣaʒ nat᷑alit᷑.⁊ ita rõ
ñ ꝓcedit ꝗn poſſit diffiniri ꝑ ipᷣaz taq; ꝑ ↄſeq̃ns ad ipᷣaʒ
licʒ nõ tãq; ꝑ eẽntiale vł foꝛmale ĩ ipᷣa.ex illa ei triſticia

ſeꝗt᷑ diffidẽtia ⁊ toꝛpoꝛ.aĩa eĩ q̃ triſtat᷑ circa bonũ diffici

le ⁊ laboꝛioſũ:ex h̊ ꝙ videt ipᷣm difficile et laboꝛioſũ toꝛ⸗
pet.ex h̊ at ꝙ videt i ʒ et eſtiat ſe ñ poſſe ꝑficẽ illð ⁊ im⸗
plere ꝑſeuerãdo ĩ illo diffidit.¶ Ad illð qð obijcit᷑ ↄtra

terciã diffinitõʒ damaſ.q̃ ẽ.ꝙ accidia ẽ triſticia agguss

dicẽdũ ꝙ illa diffinitio termiat eẽntiã ipᷣiꝰaccidie.Et
qð obijcit᷑ ꝙ ↄuenit alij.ſcʒ achos q ẽ alia ſpẽs accidia.
dicimꝰ ꝙ ↄtingit loꝗ de athos q̃ ẽ triſticia vocẽ auferẽs

et de accidia duplicit. Uno mõ ꝓut ſũt paſſiões ſiue pe

ne.et ſic differũt altinuicẽ ſᷣm gradꝰ.qꝛ accidia interioꝛ
athos vᷣo ẽ exterioꝛ.et ita ſi diffiniũt᷑ vt paſſiões vel pe⸗
ne:bñ cõcedo ꝙ nõẽ ipᷣaꝝ eadẽ diffinitõ.Alio mõ ↄtin⸗
git log de ipis vt ſũt!⁊ ſic nõ differũt ĩuicẽ imo ad vnuʒ

genꝰ pcti reducũt᷑.¶ Ad illð qð obijcit᷑ ꝙ oppoſita triſti

cie et accidie nõ ſũt eadẽ:&̊ nec accidia ẽ triſticia.dicen⸗
dũ ꝙ ſiẽ dictũ ẽ foꝛtitudo ꝑ ſe et rõe eẽntie nõ opoit᷑ ipi
accidie.ĩmo rõne diffidẽtie ãnexe ipᷣi accidie.Vñ ſicẽ dil⸗
fidẽtia nõ ẽ accidia ĩmo ſeq̃ns ad ivᷣam ita dicimꝰ ꝙ foꝛ
titudo nõ eſt gaudiũ.ſi aũt foꝛtitudo ꝑ ſe et eẽntialit᷑ op
poneret᷑ accidie et ñ rõne anexi:bñ ꝓcedẽt rõ.¶ Ad ali⸗
ud qð obijcit᷑ de toꝛpoꝛe.dicẽdũ ſic̃ dictũ ẽ.q cũ dẽ acci⸗
dia ẽ toꝛpoꝛ circa hoc nõ ẽ pᷣdicatõ eẽntia lis ſiue foꝛma⸗
lis.ĩmo notãs ↄcomitãtiã tãq; eiꝰ qð ad alterũ ſeꝗt᷑. vñ
nõ dẽ accidia toꝛpoꝛ niſi qꝛ accidia eſt triſticia foꝛmalit᷑

loqᷓndo:ad quã triſticiã ſeꝗt᷑ toꝛpoꝛ mẽtis circa boni im

pletõem ſiue circa ĩchoatõʒ boĩ. ꝓpt᷑ h̊ ꝙ eſtimat᷑ ñ poſſe

impleri.⸗ Ad illð qð obijcit᷑ ꝙ hec rõ ↄuenit iuidie.di

cendũ ꝙ nõ ꝓut eſt rõ accidie eſt rõ inuidie: immo alia
de cauſa et rõe.nã inuidia ꝓpꝛie triſtat᷑ de bono alteriꝰ.
qð tñ appᷣhendit vt ſibi malũ et nociuũ.et h̊ ſcʒ illð eſſe
diminutiuũ ſui boĩ:accidia ꝓpꝛie triſtat᷑ de bono qð ap⸗
pᷣhẽdit illud tãq; difficile et laboꝛioſũ ad faciendũ.et ſic
ſunt diuerſe rões et motina hmõi triſticie hic et ibi.

Membꝛüſtercins

Ercõ querit᷑ in quo genere ſit accidia vtꝝ

damaſ.ꝙ paſſionẽ ↄſeꝗt᷑ triſticia et ſumit
illð ex vðᷣbo phi dicẽtis.dico aũt paſſiones
ex ꝗbo vniuerſalit᷑ ſeꝗt᷑ delectatio vel triſticia.Sed ac⸗
cidia ẽ triſticia.q̊ ñ ẽ paſſio ĩmo ſeq̃ns ad paſſiõʒ.⸗Cõ⸗
tra damaſ.vbi loꝗt᷑ de paſſioĩbo vocat ipᷣaʒ accidiã paſ⸗
ſionẽ.qꝛ hmõi triſticias vocat paſſiões de ꝗbo ibi toꝗt᷑.
( qð dicẽdũ.ꝙ delectatõ vno mõ ẽ termꝰ paſſioĩs
Rlectabilis. Alio mõ ẽ paſſio.ſiłr triſticia vno mõ ẽ ter
mĩꝰ paſſioĩs triſtabił. Alio mõ ẽ paſſio.vñ de delctatõe
q̃ẽ termiꝰ delectabilis paſſioĩs loꝗt᷑ remigiꝰ cuʒ dĩc.q;

celectatio ẽ actꝰ ſine motu.paſſio em̃ cũ motu E. vñ dele⸗
ctatio illa nõ ẽ paſſio.ſᷣ̊ potiꝰ paſſioĩs terminꝰ. ſm ̊ ꝙ

txlectatio ⁊ triſticia termĩ ſunt paſſionũ.loqꝗt᷑ phᷣus di⸗

cẽs.ꝙ delectatio et triſticia paſſiões ſũt.aimus em̃ ali⸗

qn mouet᷑ fugiẽdo vł apetẽdo ⁊ cũ ĩ fine ſuccũbit tmiꝰ
iſte dꝛ triſticia.triſticia at pt᷑ dici ⁊ de paſſiõe ⁊ 8 termĩo
paſſioĩs.⁊ ſic bñ ocedẽdũ ẽ ꝙ tſticia ẽ paſſio.tñ triſticia

iſta ñ dẽ pciĩz ĩqtũ bmõi:niſi ᷣm ꝙ; volẽtibo nob accidit ⁊⸗

vł ñ ſine volũtate nr̃a:ñ ei de rõe illa pura q ẽ paſſio eſt
pet᷑ʒ.ĩmo pena.ſ̊ qꝛ vlteriꝰ ẽvolũtaria vt dictũ eſt.

Mlembenz quartũ

ſcʒ ĩ genẽ paſſioĩs.et ondit᷑ ꝙ nõ.qm dicit

9„Khr uiab pin⸗

Varto querit᷑ te cauſa iſtius peccati et ra
dice. vtꝝ.ſ.ex amoꝛe ſit vel libidine:ſᷣm ꝗ⸗
libido dr eſſe pᷣncipiũ om̃is pctiſoñndit᷑ au⸗
— tem ꝙ nõ.qm amoꝛ ille inoꝛdinatꝰ ſiue li⸗
bido ꝙ idem ẽ ⁊ accidia ex opꝓpoſito ſe hñt.libido em dr
impꝛoba volũtas reſpectu eiꝰ qð placʒ.ſ̊ accidia ſiue tri
ſticia dr reſpectu eiꝰqð diſplicet.ꝗ̊ ꝑ oppoſitũ ſe bʒ ad il
lum amoꝛẽ inoꝛdinatuʒ ſiue libidinẽ:ꝗ̊ nõ reducit᷑ ad il⸗
lum tanqᷓᷓ ad radicẽ vel pᷣncipiũ.ex qͥ ſeqtur ꝙ accidia ñ
ſit peccatũ:cũ om̃e peccatũ ad illã reducat᷑ tanq; ad ra⸗
dicem ſiue pᷣncipiũ ſicut dĩic aug.in li.de li.ar. Ad qð
dicendũ.ꝙ Fm Bugln li.ar.licʒ timoꝛ male humiliãs et
amoꝛ male accendens oꝓponant᷑: nibilominꝰtimoꝛ male
builians naſcit᷑ ex amoꝛe male accendẽte.ſiẽ cũ aliqs oꝛ
cindit aliũ hoĩeʒ quẽ timet.et hoc:qꝛ amat viuẽ ſine me⸗
tu.et iſte amoꝛ ſiue libido mouet ipᷣm. vñ cũ ſint due ra⸗
dices pctoꝝ.ſ.timoꝛ et amoꝛ:tamẽ timoꝛ ſemꝑ redit᷑ ad ue
amoꝛẽ ⁊ cauſat᷑ ab illo.ſicut hr in glo. ſuꝑpᷣs. Incenſa
igni ⁊ ſuffoſſa.et ideo drĩ amoꝛ ſiue libido ſimptr eſſe ra⸗
dix oĩm pctoꝝ.qꝛ nunq; cauſat᷑ pctᷣm ex timoꝛe:ꝗn amoꝛ
pᷣcedat timoꝛẽ radicaliter.Siłr dicimꝰh̊ ꝙ licʒ hõ triſte
tur in hoc peccato:hec tñ triſtica radicatur in aliq̊ qð ſi
bi placet et ita patet radix ⁊ cauſa iſtius peccati.

(Mlembrum quimntum

Ainto querit᷑ vtrũ accidia ſit capitale vici
um.et ondit᷑ ꝙ nõſſpũale laboꝛioſuzʒ ẽ tri⸗C?⸗
ſtabile:h̊ triſtabile diſplicet tale non ca⸗
dit in affectõne.et qð ñ cadit ĩ affectiõe nõ

eeccatũ: cũ accidia vel triſticia reſpiciat hmõi ſpũale

laboꝛioſuʒ:relinꝗtur ꝙ nõ eſt vnũ de ſeptem vicijs capi⸗
talibo.q IJWem capitale viciũ dr capitale.nõ ꝗa naſcitur
ex alio ſ̊ alia ex ipo.ſed accidia ſiue triſticia naſcitur ex
alio g non eſt capitale minoꝛ pʒ qm̃ accidia fugit ſpũale
laboꝛioſuʒ ſic dictũ eſt.et hoc ter aliqð delectabile qð
ei adueiĩt ex fuga illiꝰlaboꝛioſi ſiue triſtabilis.q̊ iſtð pec
catũ naſcit᷑ ex apetitu vel amoꝛe inoꝛdinato alicuiꝰdele
ctabilis.̊ ex alio pcto naſci᷑:et ita nõ ẽ capitale.¶ Itẽ
Dicit gre.ꝙ ex ꝑturbatõe ire naſcit᷑ triſticia ſ̊ ira ẽ viciũ
capitale.ꝗ triſticia ſiue accidia naſcit᷑ ex alio capitali &
ipᷣa nõ eſt viciũ capitale.ſiẽ nõ diceremꝰꝙ toꝛpoꝛ eſſet ca
pitale qꝛ ſeꝗtur ex neriginrantegrcgi enũeratione
exeꝛcitꝰdy aboli ponit ipᷣam eſſe viciũ capitale:q̊ ẽ viciuʒ
capitale.¶ Ad qð dicendũ.ꝙ accidia ym gre. ẽ capita⸗
le pccm.¶ Ad primã ratõeʒ in cõtrariũ dicendum.q tri
ſtabile illð ñ diſplicet niſi qꝛ eiꝰopoſitũ placet.i.quies.
et qꝛ placet inoꝛdinate:ideo facit peccatũ.cadit ergo ac⸗
cidia in affectõne rõne illiꝰlibidinis vel amoꝛis inoꝛdia
ti añcedentis ad iſtã diſplicentiaʒ ſiue triſticiã.⸗ Ad ſe⸗
cundã rõnem dicendũ.ꝙ licet accidia vel triſticia naſcat᷑
ex amoꝛe libidinoſo:nihilominꝰeſt viciũ capitale.amor
em ille libidinoſus radix eſt pct᷑i cuiuſlibet generalis ſiẽ
dicit aug.vñ naſci ex illo nõ impedit ꝗn ſit viciũ capita⸗
le.cũ amoꝛ ille nõ ſit pctm ſeꝑatũ:ĩmo cã et radix eſſenti Pees
alis cuiuſilibet pcti ſine q̃ nõ eſt peccatuʒ.vñ qñ dicimus
iſte amat voluptuoſuz ingete ⁊ iõ fugit laboꝛioſuʒ.fuge⸗
re laboꝛioſũ iſtð ẽ motꝰ illiꝰpeccati accidie.amare at᷑ vo
luptuoſuʒ ingete iſtud ẽ radix eiꝰ.et hec duo vnũ pecca⸗
tũ ꝑficiũt ⁊ nõ duo.et iõ pʒ ꝙ tũc nõ naſcit᷑ ex alio pecca⸗
to:qꝛ nõ diſtinguit᷑ i peccato bᷣ̊ faciũt vnũ peccatũ.qAd
terciã rõnem dicendũ.qꝙ ſeqꝗ ex peccato capitali ẽ duꝑlr
Vno mõ cooꝛdinatõne eſſentiali.ſᷣm h̊ dicimꝰ ꝙ filie ca
pitaliũ pctòꝝ ſequũt᷑ ex ipſis.et hoc mõ ſeꝗ vel genera⸗
ri ex capitali vicio ſicut ex ira:bñ impediꝛet viciũ eſſe ca
pitale qð ex ipᷣo ſeq̃ret. Alio mõ generat᷑ aliꝗd ex capita
li vicio ita ꝙ nõ eſt cooꝛdinatio eſſentialis vniꝰad alteꝝ
h accidẽtalis.ſic ſeg ex vno capitali nõ impedit eſſe capi
tale:ꝗa nõ ſequit᷑ tanꝗᷓ filia.hoc modo ſequitur accidia
vel triſticia ex ꝑturbatõne ire.non ꝙ ſit eius filia: ſᷣ qñ⸗
qᷓ; ↄtingit ꝙ ex ipſa ſequitur. ”ſ

2ð to querit᷑ de opoſito iſtiꝰ peccati.oſiten
dit᷑ aũt ꝙ ꝑ ſe oponit᷑ ipi caritati.qm̃ ca⸗
— ritas facit ome difficile facile.ſic dẽ ſuꝑ il
lud math. xj. Jugũ meũ ſuaue ẽ ⁊ onomeũ
Leue. qʒ ẽ difficile ĩ ſe:amati ẽ facile. caritas facit ð di
ficili facile. G̊ accidia facit cõtrariũ:̊ accidia ꝑ ſe ooi
tur caritati.¶ è at᷑ oponit᷑ foꝛtitudini vidr̃.qꝛ dĩc yſi.
ꝙ accidie foꝛtitudo:tꝛiſticie gaudiũ opponit᷑.¶ Pꝛeteꝛea
videt᷑ ꝙ opponit᷑ gaudio quod eſt fructus ſpirituſſancti
qm̃ accidia ẽ triſticia.vᷣ triſticia illa oppoĩt᷑ gaudio qð ẽ
fructꝰ.̊ᷓ accidia eidẽ ogoĩt᷑. Pꝛeterea vidr ꝙ opponit᷑
caritati ſpei ⁊ patiẽtie.qm̃ ſuꝑ illð ps.qre triſtii
mea.glo.rõ freq̃nter et vehemẽter ꝑſuadet triſticiã ſcłi
fugiẽdã.q̃ patiam et caritatẽ et ſpem extiguit.iſta q̊ op⸗
ponit᷑ iſtis.¶ Et dicẽdũ ꝙ accidia cũ oĩbo iſtis oꝑponit *
et h ꝓpter dr̃ſa q̃ ſũt ĩ ea.nã ipᷣaz accidiã ſic dictũ ẽ ↄco⸗ .
mitat᷑ diſfidẽtia implẽdi p̃cepta. et rée bmõi difſidentie 4
oponit᷑ ſpei. Itẽ ibi ẽ tediũ rei laboꝛioſe.et rõe hmõi te⸗ 2
dij opponit᷑ foꝛtitudini q̃ eſt ĩ aggreſſu difficiliũ laboꝛio
ſoꝝ radicaliter. Itẽ opponitur ip̃i caritati gt ↄtrari
etatẽ ſuoꝝ motuũ.qꝛ accidia facit facile eſtiari difficile

— — 2

caritas difficile facit eſtiari facile.Ytẽ rõe ĩpatiẽtie ãẽne⸗

4

re ip̃i oppoĩt᷑ patĩe.queẽ ĩ ſuſtinẽdo ea qᷓ vidẽtur aduer velle

ſa et laboꝛioſa.eſt em ipᷣaʒ accidiã ↄcomitãs ſꝑ impatĩa
Fm ꝙ nos vocamꝰ impatiazʒ nõ ĩ ſuſtinẽdo aliqꝗd laboꝛi
oſum et difficile ꝓt deũ.et nõ loqmur de impatia queẽ
motꝰ ſurgẽs ex ĩiuria illata.hoc em eſt in iraſꝑ ſe aũt et
eẽntialit opponit᷑ gaudio:et h rõe triſticie.hec em̃ rõ de⸗
termĩat eiꝰ eẽntiã.ſcʒ ꝙ accidia ẽ triſticia.et iõ rõe triſti
cie illiꝰ q̃ẽ eẽntiał:ipᷣi oppoĩt᷑ gandio ⁊ ꝑ ſe ⁊ eẽntialiter
Verũtñ diſtinguẽdũ ẽ gaudiũ.qꝛ qdᷣdaʒ ẽ cõcomitãs ge
neralit oẽs pᷣtutes.⁊ de qͥ het Ro.xiiij.2õ ẽ regnuzʒ dei
eſca et potꝰ:ſ̊ iuſtia et pax ⁊ gaudiũ ĩ ſpũſcto. et huic ñ
opponit᷑ pꝛĩo et ꝑ ſe:ſᷣ ex ↄſeq̃nti.qꝛ ſcʒ oppoit᷑ ᷣtuti.vir
tutẽ aũt cõcomitat᷑ hoc gaudiũ.eſt aũt aliud gaudiũ qð
eſt ĩ ſpũali laboꝛioſo ⁊ B ꝓpt᷑ cũ.et hoc ꝑ ſe opponit᷑ ac⸗

cidie.
lembꝛuz ſeptimũ

Eptimo q̃rit᷑ de ↄꝑatõne accidie ad iuidiã
vtꝝ ſint vnũ pct᷑ʒ vł duo.⁊ vidꝛ ꝙ vnũ ꝑ H
qð dr.xvj.ꝓuerb. ſpũs triſtis exiccat oſſa
glo.qꝗ trillicia ſcłi q moꝛtẽ oꝑat᷑ agit᷑.pin⸗
guedieʒ dĩne caritatisũ roboꝛe vᷣtutũ q̃s exercẽ vidr hꝛe
nullaten valz. ex qͥ het᷑ ꝙ oppoĩt᷑ caritati.̊ amoꝛ carita
tis reſpicit bonũ ĩ alto ⁊ bonũ ĩ ſeipᷣo.et tñ vna vᷣtꝰ ẽ.vñ
nõ ꝑ h̊ diſtinguũt᷑ due vᷣtutes:& ſibi ĩ eiꝰ oppoſito idẽ ẽ
viciũ qð reſpicit bonũ ĩ ſe et bonũ ĩ alio.ſᷣ accidia reſpi⸗
cit bonũ in ſe qꝛ accidia ẽ tediũ interni boĩ a deo collati.
iuidia aũt reſpicit bonũ ĩ alio qꝛ iuidia ẽ odiũ alieni boĩ
S accidia et iuidia ſunt vnũ viciũ.¶ Itẽ dic damaſ.q; ad
cidia ẽ triſticia aggrauãs.Sʒ iuidia ẽ triſticia aggra⸗
uãs.ꝗ iuidia ẽ accidia.&̊ vnũ viciũ.mioꝛ pʒ qꝛ triſticia ĩ
alienis boĩs ẽ triſticia agguãs ⁊ hec ẽ iuidia. Ko op⸗
poſitũ ẽ illð qm̃ accidia ⁊ iuidia ſũt duo capitalia vicia
adinuicẽ diſticta.( Ad h̊ ddm̃.ꝙ caritas cũu ſit oppoſitũ
ĩuidie et accidie.nõ ẽ ꝓpꝛie oppoſitũ ilł.Rõ at᷑ ꝓcedit ac
ſi eẽt pꝛie opoſitũ.pꝛie at oppoſitũ ĩuidie ſic dic phᷣs
ẽ nemeſis.q̃ ẽ mediũ iuidie ⁊ epichetarie.vᷣtus ſcʒ qua fit
ↄgꝛatulatio ĩ alienis boĩs et ↄpaſſio ĩ alienis malis.Ac
cidie vᷣo oꝓpoĩt᷑ bona leticia quã deſcribit damalſ.dicẽs.
bona leticia ẽ q̃ nõ penitudieʒ ĩfert.nec alteriꝰ nocum̃ti
eſt generatiua.nec vltra mẽſurã excedit.nec a ſtudioſis
oꝑibo nos abſtꝛabhit.aut ĩ Pᷣuitutẽ redigit.ſic at᷑ acceptis
oppoſitis:ſiẽ vnũ oꝓpoſitoꝝ ñ ẽ alteꝝ:ſic nec ĩuidia ẽ ac
cidia vł ecõuerſo nec ad vnũ capitale pct᷑z ↄueniũt. Pꝛe
terea poſſʒ alit᷑ rñdẽi qð ñ ẽ ſile ex ꝑte vicõꝝ ⁊ ex ꝑte vᷣ⸗
tutũ.duo eĩ rami vᷣtutis ĩ vno ramo vᷣtutis pñt ↄueniꝛe:

V nter

clvij.

munʒ. 4 Sed iuxta HB obijcit᷑ ð hoc qð dr.j.iohᷣ.vlt. ẽ pee⸗
eterm catũ ad moꝛtẽ.nõ dico vt ꝓ eo oꝛet quis.nungd aũt eſſet
bi G eſſe ipſiꝰaccidie:ſᷣ in ↄpatione ad achos. eſt enim achos oꝛanduʒ ꝓ accidioſo deſperante qm ſi eſt oꝛandũ ꝓ illo:
l⸗ triſticia vocẽ auferens.H aũt ſumit᷑ accidia coiter 2 diſti quid ̊ dicit᷑ Soh: Ad qð dicendũ. ꝙ pctᷣm ad moꝛtẽ di⸗
guit᷑ ab inuidia:qꝛ inuidia ẽ triſticia aggrauons de alie cit᷑ dupłr.vno modo dĩ pcẽm ad moꝛtẽ pctm moꝛtale. et

¶ Lueſtio

oppolita eniz vicia inter ſe diuiduntur tanqꝙᷓ duo genero
. ſcom dicendũ.ꝙ illa diffinitio nõ determinat totu

N. no bono.accidia vᷣo eſt triſticia aggrauas de ꝓrio bono hoc mõ oꝛandũ eſt ꝓ illo:̊ aliter exponit᷑ et dr̃ pctẽᷣm ad
w- ſpũali.qð tñ videt᷑ malũ eo ꝙ laboꝛioſuz. vñ dic Criſo. moꝛtẽ qñ aliquis oꝛdinat ita ſeip̃ᷣm quod nõ eſt talis ꝙ
ſ Dices/laboꝛioſum eſt ↄtinua oꝛatio:cui econtra dr.et ꝗ ꝓ ipſo habeat effectum oꝛatio ſicut deſperans de venia.
. nõ laboꝛioſum eoꝝ que ſunt virtutis: manens hmõi reddit ſe talem vt p eo nõ habeat effectuʒ .

oꝛatio.et hoc eſt gꝗa ipſe nõ coadiuuat ſe ſicut ↄfidens de
venia.ↄfidens em de venia adiuuat oꝛantẽ in hoc ꝙ con
fidit de venia:ſᷣ iſte qui eſt deſperans nõſolum nõ adiu⸗
uat oꝛantẽ immo etiã ipᷣm impedit.In alijs em̃ pctis bo

embꝛü octanum

Eitauo querit de magnitudine bui pecca⸗

n ti.videt᷑ em maximũ eſſe inter vicia.ocioſi
i tas em̃ mr eſt oim vicioꝝ et nouerca viriua mo bene conſidit de venia:vel ſaltem nõ diffidit: ſ̊ illuꝰ
. e tum. ſicut dic berñ. et hec ocioſitas ↄiũcta peccatum quod eſt deſꝑatio diffidit de venia.vnde ponit
k nlee, eſt aceidie.de ipſa dr.xxxiij ecci.multaʒ maliciaʒ docuit obſtaculũ et impedimentũ vt in ipſo nõ habeat effectum
* ocioſitas.cũ aũt ſit mr vicioꝝ et nouerca virtutũ:ꝑons oꝛatio:et ideo dic nõ dico vt p eo oꝛet quis.

e iſpe erit accidia marimũ pctm. 4 YItem pena pcti ꝓpoꝛtionat᷑

———— e—

culpe.ᷣm illud pctm guiſſimã bʒ penã gra uiſſimã cul⸗
pam. ꝓbatio minoꝛis.r ſuꝑ illud.xxxviij ecc. In abdi⸗
ctione ꝑmanet triſticia. glo.hic incipit et in futuro pena
durabit Ppter diffidentia ſupne ↄſolatõnis.cum g triſti⸗
cia habeat penã in pñ̃ti ↄtinuatã pene future.bec auteʒ
eſt pena grauiſſima. accidia vo ſit triſticia: pʒ ꝙ accidia
ſit peẽm grauiſſimũ.⸗ Pꝛeterea.dr de hac triſticia ꝙ ſit
triſticia ad moꝛtem ſᷣm ꝙ habet᷑.ij.coꝛint.vij.ſcli autem
triſticia opatur moꝛtẽ: Seſt pctm in ſpmſctm. de quo dr
j. ioh. vlt. eſt pcẽm ad moꝛtẽ: non ꝓ eo oꝛet quis:& eſt ir⸗
remiſſibile & marimuʒ. (Kontra. inſidelitas eſt maius
petm q accidia. accidia nõ eſt maximuʒ. ⁊ ſiłr ſuꝑbia
maiꝰeſt qm̃ accidia ſicut dictũ eſt. Ad qð dicenduʒ.q;
ↄtingit loqꝗ de accidia multipliciter.eſt eĩ vno mõ acciꝑe
accidiaʒ ᷣm ꝙ ipᷣa termiat? ↄſũmat᷑ in deſpatõe. ſm ꝗ⸗
Dicit aug. ꝙ vna eſt triſticia qᷓ ad peniaʒ trabit:altera qᷓ
ad deſpatioez ꝑducit. ab illa auertat nos deus.loquẽdo
de accidia 'm ꝙ terminat᷑ in ſꝑationẽ:dicimꝰ ꝙ ipᷣa
eſt grauiſſimũ pctm.et hoc rõne deſpationis.ſ.adiuncte
in quã terminat᷑.? ſic intelligit᷑ illud ꝙ dr.xxxviij. ccci.ĩ
go:loatur em̃ ð tali accidia.Vñ dicit.ꝓpter diffidentiã
upeꝛne ↄſolationis hic incipit et in futura pena durat.

hec em eſt valde que et q̃ſi irꝛemediabile qn adducit dik
fidentia ſuꝑne ↄſolatõnis.hoc etiam modo loꝗtur de tri

ſticia vel accidia ibidem cũ dicit.a triſticia feſtiat moꝛs
glo.aiĩme rei.ecce ꝙ ibi loqꝗtur de accidia illa q habet de⸗
ſperationẽ adiunctã. Item loq ↄtingit de ipᷣa rõne ocio⸗
ſitatis ſibi adiũcte.hec aũt ocioſitas occaſio ẽ multoꝛuʒ
vicioꝝ.aĩa eĩ nccio aut occupat᷑ bonis cogitatõnibo aut
malis.ſi nõ ẽ occupata bonis:tũc ẽ valde ꝓna ad malas
et ideo dr ocioſitas malũ et rõne hui ocioſitatis drĩ ma⸗
lum accidia ſverũtamen rõne ſui generis in ſe nõ dicituꝛ
eſſe maximum pctm ĩmo rõne generis pct᷑i:maioꝛa ſunt
ſuꝑbia ⁊ infidelitas.ſicut obijcit᷑:ſᷣ loqunt᷑ ille auctoꝛita
tes ecci.Fᷣm ꝙ hʒ deſperatiõeʒ terminũ.⁊ tũc dicit᷑ maxi⸗
mum:rõne adiũcti vel termini.nõ ratione generis pcti.
¶ Ad aliud qð obijcit᷑ ꝙ eſt petm ad moꝛtem.dicendũ q;
triſticia dr eſſe pct᷑m ad moꝛtẽ dupłr.vno mõ qñ termia⸗

tur in deſperatõnem venie.et tũc ꝓprie dicit᷑ eſſe ꝑcm ad

moꝛtem.et h̊ modo ẽ pcẽm in ſpmſanctũ et irꝛemiſſibile.
Alio mõ dicit᷑ tiſticia eſſe ad moꝛtẽ.quia ſcʒ oꝛdinat ad
moꝛtez culpe.qa ſic bona triſticia q̃ eſt pnia oꝛdinat ad
vitam:ita triſticia ſcłi oꝛdinat ad morteʒ culpe.quia ſiẽ
culi oꝛdinat ad moꝛtẽ.hoc eſt ad culpam.et hoc mõ dici⸗
tur.ij. coꝛin. vij.ꝙ triſticia ſcli moꝛteʒ opatur.ſ̊ hoc mo⸗
do nõ eſt pcẽm maximũ et irꝛemiſſibile:ꝗa in multis ac⸗
cidit ꝗ ſunt ad h̊ diſpoſiti ſic̃ in melancolicis. Eñ mul⸗
totiens ↄtingit ex infirmitate melancolie vel etiam alia
et ideo nõ drĩ maximũ eſſe pctm nec irꝛemediabile.lnõ

bois ĩ ſeipᷣo vel ad deũ.

Ono querit᷑ Accidia ponit᷑ pccum penes
ſuꝑfluitatem et nõ penes diminutõnemſet
vinget᷑ ꝙ debeat eſſe petm. ſimilit penes di⸗
Wminutoeʒ. ſicut ↄtingit ↄtriſtari vbi eſt tri

ſtandũ et put eſt triſtandum.et hoc videt᷑ eſſe virtutis ⁊

ↄtingit triſtari vbi non eſt triſtandũ et ꝑ ĩmoderantiam

et iterũ nõ triſtari vbi eſſet triſtanduz:et ita duo vidẽtur

eſſe extrema.vnũ dictũ ꝑ ſuꝑhabundantiaʒ.⁊a reliquum
ꝓ diminutõeʒ reſpectu eiꝰqð pꝛimo poſitũ eſt ᷣm medi⸗

etatem. ſicut determinat᷑ vnũ pcẽm penes pꝛimũ extre⸗

mũ:ita deberet deterininari penes reliquũ.. Iem criſ.
magna ẽ triſticie tyꝛãnis.et multa virilitate opus eſt vt
inſtemns huic paſſioni nobiliter.qð vtile ab ea fructifi⸗

cantes:qð vᷣo ſuꝑſluũ eſt dimittentes: triſtari bʒ extre⸗
mum dictũ ſᷣm ſuꝑſiuitatẽ.ſed eadẽ rõne et km diminu⸗

tionẽ:⁊ ita vt pꝛiꝰ.¶ Ad quod dicimꝰ.ꝙ ſiẽ dicimꝰirazʒ
petm qñ ꝗs iraſcit᷑ vbi nõ eſſet iraſcendu:ſ̊ nõ ponimus
in aliud genꝰpct᷑i cum ꝗs nõ iraſcit᷑ vbi eſſet iraſcendũ.
Pꝛeteꝛea cũ ꝗs nõ triſtat᷑ hoc accidit ex aliq̃ leticia vana
vñ potius cadit in aliud genꝰpct᷑i ꝙᷓ triſticie. vel põt dici
ꝙ totum ↄtinet᷑ ſub accidia.ſᷣm ꝙ dicit gꝛeg: in fine iob.
triſticig nõ hñs in ſe vñ letet᷑:foꝛis querit.

—
Ecimo quert᷑ ↄtra qð pceptũ ſit pcim ac⸗
cidie.et maxie ↄtra qð pceptũ decalogi.ad
illa em pᷣcepta alia quodãmodo reducunt᷑
Et videt᷑ ꝙ nõ ſit ↄtra aliqð pᷣceptum pri
me tabule.pᷣcepta em̃ pᷣme tabule referunt᷑ vel ad diuiaʒ
maieſtatẽ vel veꝛitatẽ vel bonitatẽ.ↄtra quoꝝ nullũ eſt ꝑ
lſe accidia.ↄtra em̃ primũ eſt idolatria ꝑ ſe.ↄtra ſcõm di

uinatio ? ſoꝛtilegiũ ſed terciũ eſt ſuꝑſtitio.nullũ aũt bo vntva

rũ ẽ accidia.nõ ꝗ̊ eſt pcẽm ) pᷣceptũ pᷣme tabule.⸗ Pre⸗
terea.ſi eẽt ↄð aliqð:videt᷑ magis eẽ ↄð pᷣceptũ ſctificatõis
ſabbati.qð at᷑ nõ ſit pʒ ꝑ h̊ ꝙ in illo pᷣcepto pᷣcipit᷑ quies
ab oꝑe ᷣuili.Quies at ab opꝑe fᷣuili ⁊ laboꝛ opponit᷑. In
accidia vᷣo reꝗꝛit᷑ ges.2 ita nõ opponit᷑ pᷣcepto ð ſabbato
Sitltr nõ eſt q pceptũ ſcde tabule.pᷣceptũ eĩ ſcðe tabule

⁊ in qͥ fit ꝓhibitio iniurie in ꝓxio.vel in qͥ fit pᷣceptuʒ eiꝰ

qð debet᷑ ꝓxio.ſic in honoꝛe ꝑentũ.⁊ ita om̃e pᷣceptuʒ ſe⸗
cũde tabule reſpicit ꝓximũ:ſᷣ accidia nõ reſpicit ꝓrximũ
in ſuo actu:ꝗᷓ nõ ẽ ↄ pᷣceptũ ſcde tabule:ẽ em deoꝛdinatõ
d qð dicendũ. ꝙ pctm acci⸗
die ſpaliter eſt ↄ phibitõʒ datã in eccłiaſtico.xxxviij. vbi

dr ne dederis in triſticiã coꝛ tuũ ſ repelle eã a te.⁊.xxx.

ecci.triſticiã longe expelle a te.młtoo ei occidit trillicia
et nõ ẽ vtilitas ĩ illa.¶ Si vᷣo qrat᷑ ↄ qd pᷣcepiũ decalogi
ſit ꝓut alia pᷣcepta ĩplicite intelligũt in decalogo. dicen⸗
dũ eſt ꝙ opponit᷑ pᷣcepto ð ſctificatõe ſabbati.in pcto em

criſo. Caym triſtatus ẽ ſed triſticia mũdi.paulꝰ triſtat?
eſt ſͦ ea q eſt Fm deũ.que vo ſpualis eſt triſticia:lucꝝ ba
bet maximum.que vo ſecularis eſt damnum babet vlti

accidie triſticia ẽ de ſpũali la boꝛioſo cũ amore getis car
nalis. ecõtra vᷣo ĩ illo pcepto ẽ amor ſcte getis ꝗ eſt cum
gandio ĩ bono ſpũali lʒ ipᷣm ſit laboꝛioſuʒ. EUñ lʒ pᷣcipi⸗

aa rrncheet

Nate α.*νο

—

e

effec
coxꝝ cũ dẽ dicentes ſe eſſe ſapiẽtes ſtulti facti ſunt. et tan

atur ibi abſtinere ab ope ſeruili in quo eſt laboꝛ nõ tam̃
ꝓhibetur bonuʒ ſpũale vt oꝛare pſallere et p̃dicare que

ſunt oꝑa ſpũalia licet laboꝛioſa. „
(Miembrum vndecimn

Madecimo querit᷑ de effectu huiꝰ pct᷑i. dicit

ie ẽ obſcuratõ intellectus.¶ Cont᷑. iſte eſt
toſuꝑbie ſicut hr.j.ad Ro. Pꝛĩo em tangit᷑ fuꝑbia

gitur pena.obſcuratũ eſt inſipiẽs coꝛ eoꝝ. et in glo.dĩ.
vt nihil intelligãt niſi qð a ꝓbitate remotũ eſt.qͥs ſua ce⸗
citas a veritatis lumie funditꝰexcludit.(¶ Ao qð rnde⸗
rur vtriq; ↄuenit:ſᷣ differẽter. qm̃ ſu pbia obtenebrat
roõne

7 .
Crip.triſticia tenebꝛat viſibile aime:nihil vny
— 7 . ,2 9 . 4⸗
mittẽs videre eoꝝ que oꝑtet: effectꝰ acci⸗ .

ſuꝑbabũdantie doloꝛis de bono ſpuali:eo ꝙ ẽ labo

rioſum et difficilel amoꝛ aũt 2 doloꝛ dinerſimode obtene

brant vt nõ cogſcat᷑ bonũ qð oꝑtet. Sed obijci᷑ amoꝛ
iſte ⁊ doloꝛ ille ſunt ĩ affectu et ita nõ videt᷑ obtenebrare
intellectũ.Ad qð dicenduʒ. ꝙ; ↄiuncta ſunt ita intellectꝰ

pꝛacticus ⁊ ſpeculatiuus.eo ꝙ extendłete ſe intellectiua: Pi.

ſpeculatiua fit pꝛactica.ita ꝙ pturbatio in vno vt ĩ plu⸗
ribo facit ꝑturbatõeʒ in alio.Vñ cũ ꝑturbatur affectus

gener aliter ꝗᷓ dicitur concupia oculoꝝ ſe habet reſpectu
oim qᷓ inoꝛdinate pñt appeti ſᷣm oculũ interioꝛẽ vel exte⸗

pm ꝙ dẽ generaliter appetitꝰ cuiuſſibet boni tpalis.Fᷣm
ꝙ in ipᷣo ĩiuenit᷑ ſuſtinẽtia.lñ et foꝛtaſſe aug:.xiiij.de ci.
i dic.ꝙ auaricia ẽ libido hñdi pecuĩaz.ſᷣ ñ ibi ſui ge⸗
neralit auaricia:hᷣ ſolũ ꝓ bono mutabili ſubiacẽti foꝛ⸗ uacina: rapta
tune.et ſic ratio tullij pt᷑ eẽ apꝛopꝛiata reſpectu pecuie. enpe α
Vñ noie pecuĩe ſic̃ dic aug.in.j.de li.ar. ↄtinẽt᷑ oĩa qͥᷣꝝ Vuchakit, E
dñi ſumꝰ quoꝝ donãdoꝝ aut vendẽdoꝝ pfateʒ br̃e vide ent foltnd
mur.cũ auaricia generalit ſe habeat reſpectu etiã ſcien-
tie q̃rẽdo in ea ſufficiẽtiã.eſt em̃ in ea oculꝰ interioꝛ ipᷣiꝰ
aĩme ⁊ exterioꝛ.et ſᷣm interioꝛẽ oculũ rõis ẽ imoderatꝰ
appetitꝰ hñdi ealerterioze ſubiacẽtes foꝛtũe.auaricia ſte

rioꝛẽ qrẽdo in illis ſufficiẽtiã. ꝓpꝛie tñ vt dꝛ qdᷣdaʒ ſpeci· ⸗
ale pctm: e reſpectu bonoꝝ foꝛtũe q noĩe pecuĩe ĩtelligũ . 1
tur. Ael pt ſumi diffinitõ tullij cõiter nõ trabẽdo ipſwam v⸗
TPharnkan ſic cõuenit auaricie generaliter ſumpte.

Juxta H̊ querit᷑ de noĩe auaricie.vtrũ ſcʒ nomẽ aua⸗
ricie aliqũ ſumat᷑ ĩ bono ⁊ nõ ſemꝑ ĩ malo.ſiẽ et in bono
aliqñ accipiẽ nomẽ ire.¶ Ad qð dicimꝰ ꝙ ſic ſed rariſſi
me.Vlñ ſuꝑ illð abac.ij.le ꝗ multiplicat ſua.glo.ẽ bo⸗

na auaricia doctoꝛis eccliaſtici.ꝗ ſtudioſo laboe pluꝛes

ex pct̃o ſuꝑbie vel accidie:ꝑturbat intellectꝰ:nõqñ vidẽ ⸗ſt,

do illud qdð ẽ ſalutiferũ:ſᷣ ex diuerſis cauſis ſiẽ dictũ eſt.
Pꝛeterea dic Criſo.Om̃e pctm obtenebꝛat imaginẽ dei

in nob.et licet oẽ pctm obtenebrat:tñ h̊ ſpaliter dr̃᷑ de tri

ſticia.q̃ non ſolũ obtenebrat rõne q̃ eſt pctm:ᷣ rõne qua

eſt hoc pctm.accidia em̃ inqtum triſticia cũ eſt immode

rata pturbat vſum debitum ronis.

¶ Mueſtio. clvm. de

rici .

cia. NPꝛimo g querit᷑ quid ſit. Scðo an
diligẽ tꝑalia ſit bonũ ſᷣm ſe an malũ vł
indifferẽs. Lercio ꝗd ſit inclinatinũ ex
e noſtra ad illicitu amoꝛem tꝑalium.
Quartõ q̃re dicat᷑ ocupia oculoꝝ.cũ nõ tm̃ ↄtingat pec⸗
care ſᷣm viſuʒ ĩ illo genẽ pcti. Quito an ſit capitale pct᷑ʒ
Sexto an ſit ſpũale vel carnale. Septimo de alijs pct᷑is
q̃ ſunt circa amoꝛẽ tꝑaliũ:vtrũ ſub auaricia ↄtineantur
Octauo de oppoſito auaricie.ono de magnitudine hꝰ

Deſtio eſt de auan

peccati et ↄꝑatione.Gecimo de caſibus cirea boc pecca

tum.Vndecimo de effectu huius peccati.

embrum primũ

pꝛimũ ſic dĩc aug:ſuꝑ gen. ad lit. Aua⸗

celletie ad minꝰin ſcia.q¶Sʒ ↄ hB qa ᷣm G̊;
5 vr̃ differꝛe a ſuꝑbia q̃ ꝓrie drẽ̃ axpetitꝰ
excellẽtie. ¶Ao qð dicendũ.ꝙ ᷣm illã roeʒ nõ differũt.
qm̃ illa diffinitio data ẽ auaricie generalr ſumpte. Põt

ricia nõ dr eſſe tm̃ appetitꝰpecunie ſ̊ altitu
dinis ⁊ ſcie.vr g̊ ꝙ auaricia ſit apetitꝰ ex

etiã alit᷑ dici ꝙ h eſt differẽter.qꝛ ſuꝑbia ⁊ auaricia ſum

pta generalr appetũt
mi boni lʒ imꝑfecte.et agpaꝛẽtiã hꝰappetit ſuꝑbo ⁊ auarꝰ
differẽter tñ:qm̃ in ſcia duo ſũt.excellẽtia ⁊ ſufficientia.
appetit &̊ ſuꝑbo apparẽtiã excellẽtie in ſcia.cupidꝰvᷣo ap⸗
parẽtiã ſufficiẽtie.lIʒ H̊ mõ nõ accipiat᷑ auaricia vt pctm
ſpãle imo in a generalitate.⁊ ſic diffinit eã aug. hG̊ mõ
generatr vñ f
tie in ſcia. Uñ adã appaꝛetez ſufficientiã appecijt in ſcia.
motex H̊ ꝙ dictũ ẽ eritis ſic dij ſci.bo.⁊ ma.⁊ qͥ ad hoc

loqtur aug.ſuꝑ geñ.ad lit.¶ Lulliꝰat᷑ ponit alia diffini

tionẽ auaricie talẽ. Auaricia ẽ imoderatꝰ amoꝛ hñdi.ſᷣ
videt᷑ ꝙ hec rõ nõ cõueniat auaricie ſpãliter ſumpte.qm̃
amoꝛ hñdi põt eẽ coĩter reſpectu cuiuſlibet boni creati.
vtpote pecunie ⁊ hmõi.i¶ Ao qð dicendum.qꝙ bñ ↄcedi⸗
mus qð hec rõ nõ aꝓpꝛopꝛiet᷑:pᷣ coĩter data ẽ de auaricia

alſuz ẽ qð dor ꝙ; auaricia ẽ appetitꝰ excellen

ctiã.ſcia ei tenet imaginẽ ſum

16

ſibi facere cupit diſciplos ſemꝑ.ᷣ ve illi ꝗq aggregat do⸗
mui ſue.freqᷓntiꝰ em̃ ſumi?᷑ in malo diuerſimode tñ qm̃
triplicit᷑. Ano mõ dicit᷑ radix cuiuſlibet pcti.et h̊ͥ qũʒ ſbᷣ
noie cupiditatis.j.thi.vlt.Radix oim maloꝝ cupiditaſ
Et dĩc Cri.ars oim maloꝝ ẽ phylargia.qdð ideʒ eſt q;
— — — „ — .— 2 — .„ —
auaricia ſiue amoꝛ argẽti. Qñʒ etiã ſb noĩe auaricie dẽ
radirx cuiuſſibet pcti.vñ ſuꝑ illð thy.vlt.Radix oim ⁊.
l.aliꝗ libꝛi habẽt radix oim maloꝝ auaꝛicia. ſic pol⸗
et cõiter intelligi dicta diffinitio quã ponit tulliꝰ. Alio⸗
mõ ſumit᷑ ꝓut eſt tercia radix pctoꝝ ex oꝓoſito diuiſa
cõtra cõcupiſcẽtiã carnis ⁊ ſu ꝑbiã vite.Fſᷣm ꝙ dẽ.j.ioh.
ij.ome qð ẽ ĩ mᷣo aut ẽ ↄcupia carnis aut ↄcupia ocłoꝝ
⁊c.⁊ iſtud ſic exponit᷑ in plibo locis.Vñ aug.de vera re

ligi.hec diuidit tres radices pctoꝝ ſm iſta tria appetiti

ua honoꝛes.delitias.et diuitias.et ſic nõ ſolũ ẽ pecuĩe ̊
etiã ſcie. Lercõ mõ ſumit᷑ ſᷣm ꝙ ẽ pcti capitalis ſpecies
et ſic dicit᷑ libido vel apetitꝰ inoꝛdiatꝰ bonoꝝ mutabi⸗
liũ ſubiacẽtiũ foꝛtune.tñ pᷣcipue pecuiĩe licʒ alia appetat
et iõ ꝑ quãdã q̃ſi appꝛopꝛiatõʒ retinuit ſibi nomẽ ppylaꝛ
gie. qm vt freqntiꝰ ⁊ vniuerſaliꝰ fert᷑ appetitꝰſuꝑ argẽtũ
cũ ſit pᷣcioſum.et qꝛ vniuerſaliꝰ eſt in vlu qð eſt pᷣcioſius

dicitur amoꝛ argẽti q; auri.
MWemorumſecunduzʒ
“ Ecũdo q̃rit᷑ an diligẽ tꝑalia ſit ſᷣm ſe bo⸗
nũ an malũ.et videt᷑ ꝙ ſit maluʒ ᷣm ſe.qꝛ
dẽ. jeioh.ij. olite diligẽ mũdũ neq; ea qᷓ
in mũdo ſũt:p̊ h̊ ẽ diligẽ tꝑalia.ꝓhibitũ ẽ
H diligẽ.̊ ẽ malũ ᷣm ſe h̊ diligẽ.¶ Iiẽ ſuꝑ illð dic aug.
un oꝛigiali.bonũ nobᷣ ẽ nõ diligere ea q̃ i mũdo ſũt.ne re⸗
maneãt ſarmẽta ĩ noõ ad dãnatõʒ nr̃am.j diligẽ tꝑalia
eſt danabile.ã ẽ malũ ſ̃m ſe.i] Itẽ idẽ.vis hr̃e dilectõeʒ
pr̃is vt ſis coheres filij.⁊ rñdet poſtea. Noli diligẽ mũ
dũ.q.d.dilectõ pr̃is ⁊ mũdi ñ pt᷑ ſimł ſtaẽ. dilectõ tꝑa⸗
liũ ſiue mũdanoꝝ ẽ malũ ᷣm ſe.i¶ Itẽ ſuꝑ illð.j.ioh.ij.

5*

NMolite diligẽ mũdũ gl.ſic dilectio dei ẽ ſolũ oĩm vᷣtutũ

ita dilectõ mũdi oĩm vicioꝝ.ſic̃ ̊ dilectõ dei ẽ bonũ ſim⸗
pliciter: ita dilectio mũdi ẽ malu ſimplicit᷑.dilectõ autẽ
mũdi ẽ dilectõ tꝑaliũ vt dic iterł.vt auꝝ ⁊ argẽtũ.( Cõ
tra dꝛ ſuꝑ illð math.x.qᷓ difficile ẽ ⁊c̃.glo.non ait ĩpoſſi
bile.qð em̃ ipoſſibile ẽ:oĩno fieri nõ pt.qdð at᷑ difficile eſi
cũ laboẽ fieꝛi p.cũ magno at᷑ laboẽ iuuãte dei gẽa pecu
nias hñtes nihil ĩ eis ↄfidẽtes exutis phylargie rtiacuł
int᷑re pñt ianuã rᷣgni ði.ex q̊ accipit᷑ ꝙ diligẽ tꝑalia ñ ẽ
Fm ſe malũ.ſi eĩ ſᷣm ſe eẽt malũ.ñ poſſet ĩtre ianuã rĩᷣgni

dei. Itẽ. xix. math.diues difficile ĩrbit ĩ ĩgnũ celoꝝ ĩ⸗

telligit᷑ amatoꝛ diuitiaꝝ:̊ ñ ẽ ipoſſibile.amatoꝛẽ diuiti
aꝝ ĩtre gnũ dei.̊ᷓ amaè tꝑalia ñ ẽ ſᷣm ſe malũ.K! IJt tꝑa

lia poſſunt ↄſiderari vt ſũt cr eature. et ſic cõſtat ꝙ ſunt

ls
ſoel
tom
ner
nat

pt⸗
gue
fi
hbine
ſtal

e
ſiſ
1g ge
Mtn
ar
ſes
kear

ts
lon
ode
npei
re
Rep
natn
ttia⸗
itad
ſiei⸗
6 .
Mel

¶neſtio

clviij.

n Viligenda vel vt ſunt ad vſum. et ſimilit᷑ adpuc nparet coꝛruptione ſubiecta.Ad illud qd dicit Crip.bñ cõce
i ꝓꝙ ſunt diligenda qꝛ ſic eſt licitũ ea hre et ht rõnem bo⸗ dimus ꝓ aliquid pt eſſe natura fere qð tam̃ eſt in hoĩe
o nitatis.̊ diligẽ nõ ẽ malũ ſm ſe.¶ Ad h̊ rũdemꝰm be⸗ ex ſua coꝛruptione.et nõ ꝓpꝛie ex natura ſua.ſic dictum
N, gam in glo.ſuꝑ illud.j.ioh.ij.p. Atami mũdo ad nccitatẽ fuit ᷣm dyo.in.q.de ira.ꝙ natura carnis eſt iraſci.qm̃
ſ. e ⁊ nõ ad voluptatẽ ⁊ noĩe mũdi intelligit tꝑalia.qð vo di ad hoc eſt natura eius oꝛdiata. ſed hoc nõ eſt de natura
neſte eit᷑ nolite diligẽ mm ⁊c̃.intelligit᷑ vt.ſ.in mðo ponat᷑ fi bomĩs: cum bhomo magis ſᷣm natuꝛã ſuã ſit oꝛdin at?ad
Z nis.eſt et᷑ diligẽ ad voluptatẽ ⁊ ad ſuꝑfluitatẽ et H̊ cadit mãſi uetudĩem. qm̃ eius natura ĩmediate ᷣm naturã de⸗
N in ꝓhibitõne.⁊ bñ ocedimꝰqð nõ negat᷑ ꝗn poſſint tꝑa⸗ termin atã cõſiſtit. Similiter dicimꝰ de raꝑe ꝙ naĩa fe⸗
. lia oꝛdiate amaꝛi: ꝙ ð difficili ſũt ſine peto moꝛtali aut rarum ad hoc eſt determĩiata ſeu oꝛdinata: non autẽ ita
6 veĩali qm̃ tꝑalia ſũt craligengechi ſic ne inn ẽ 5 ilk. eſt de natura rationali.
ſmede quidã em amãtes ea edificãt ibi lignũ.fenũ 2 ſtipulam.
Zuis eo plunri ſtagnũ.¶ Ad id vo qð obiectũ eſt.j. em bruz quartuʒz ä
oe Yoh. ij. dicendũ ẽ.ꝙ diligẽ mũdũ pt᷑ ↄſiderari duplr.ve 4 Aarto queritur quare a ſenſu viſu dieaẽ
1 Dilige mũdanã auerſatõeʒ ⁊ ſic ꝓhibet᷑:ſie em de mundo eſſe cõcupia oculoꝝ.on em̃ videt᷑ hoc cöõ⸗
een ſunt ↄcupia carnis ⁊c. Item diligẽ mũdum põt aligs. vt uenire auaricie cũ cecus poſſit peccaẽ pec⸗
x ponat ibi finẽ:⁊ ſic ibi ꝓhibet᷑. Alio vo mõ nõ ꝓhibet᷑ lʒ

occaſio poſſit eẽ ad malũ. eꝛ h̊ etiã ſe oluit᷑ qð dic aug.
in tribo auẽtibo ſequẽtibo.¶ Rone buiꝰquerit᷑ vtrũ ali⸗

gs poſſit dilige tpalia ꝓpter ſe.ſi eĩ h̊ͥ nõ eſt.nõ dicet᷑ dili
gere mũdũ malũ m ſe.ꝙ aũt nõ poſſint ꝓpteꝛ ſe diligi vi

cetur ꝑ h. ꝙ nihil ĩ eis eſt ꝙ ꝓpter ſe ſit diligendũ: cu to⸗
tatr ſit ad vſuʒ ſᷣm ꝙ vti ẽ referꝛe ad aliud qͥ fruendũ eſt
frui at᷑ amoꝛe inherẽ alicui rei ꝓpter ſe. 4 Pꝛetẽa ꝓdig⸗
peccat moꝛtalr nec tñ diligit ꝑecniaʒ ꝓpter ſe. nõ & Bů eſt
coĩs ratio in oiba cupidis. ¶ Ao qð dicendũ.q; otingit
diligẽ tꝑalia pter ſe.et lʒ in eis nõ ſit aligd qð ſᷣm veri⸗
tatem ſit ꝓgter ſe appetendũ:nihilominꝰtn eſtimat᷑ bhmõi

eſtimat᷑ em ĩ illis ee ſufficientia cũ nõ ſit.4l Ad illud vðo

qð obijcit᷑ de ꝓdigo dicendũ eſt. ꝙ lʒ nõ amet pecuĩaʒ x⸗
pter ſe qᷓ eſt res tpalis.amat tñ honoꝛẽ vel laudẽ ꝓpter ſe

tin eſt res tꝑalis:et ita vterq; diligit rem tꝑaleʒ ꝓpter
le:licet aliam et aliam.

embrumtercum

Ercio querit᷑ ꝗd inclinat appetitũ noſtruʒ
ad illicitũ amoꝛẽ tpaliũ:cũ dico naturam
coꝛruptã duo dico. naturã.ſ.⁊ coꝛruptõeʒ
bᷣ ↄoſtat natura nõ inclinat apetitum ad
amoꝛẽ tꝑaliũ.qm ſᷣm naturã pꝛimã oĩa erãt coĩa: ſ̊ vbi ẽ
talis amoꝛ non eſt amoꝛ ꝓpꝛietatis.ᷓ natura qa natura:
nõ eſt inclinatiuũ ad amoꝛẽ illicitũ tꝑaliũ.¶ IJItem nõ ga
coꝛrupta.qm̃ nõ ſtatim pꝰcoꝛruptõeʒ facta ẽ apropria⸗
tio. Item cri. Non eſt bec ↄcupia naturalis.q em ſunt
nature oĩa ſunt coĩa. hoc aũt cũ hoĩeʒ occupauerit p̃ter
naturã viuẽ facit.¶¶ Item lʒ natura qꝛ coꝛrupta inclinet
ad hñdum ꝓpꝛium:tñ nec natura qꝛ natura nec qꝛ coꝛru
pta inclinet ad hñduʒ G.ꝙ bñs tꝑalia hbis non vtat᷑: ſed

cato auaricie.et ita auaricia ſiue cõcupĩa
QE 6τ⅓noͤ eſt

ſemꝑ ᷣm ſenſum viſum.⸗. Pꝛetera auari⸗
cia pt eſſe apetitus ſcĩe.et cõſtat ꝙ ſcĩa Apꝛie loquendo
nõ eſt de viſibilibo aut alijs ſenſibilibo ꝑ ſe aut per acci
xns.ꝗ auaricia m ſuam generalitatẽ 'm quã eſt pct᷑ʒ.
nõ videtur debere denoĩari a concupia alicuius ſenſus.

4 Pꝛeterea.aligꝗs videns equũ pt᷑ delectari.nõ ſolum in

precioſitate eiꝰ ſed etiã in pulcritudie eiꝰ. ponamus er⸗
go ꝙ pulcritudo moueat eum ad appetendũ.cõſtat ꝙ re⸗
ducetur hoc pcẽm ad cõcupĩam oculoꝝ.qð videt᷑ cũ ibi
ſit inoꝛdinatꝰ apꝓpetitus habẽdi bonũ mutabile ſubiacẽſ
foꝛtune.¶ Sed cõtra illa delectatio videt᷑ eſſe delectatio
carnalis.quẽadmodũ delectatõ que ẽ in viſn pulcre mu
lierig.et ita eſt im cõcupiſcẽtiam carnis.¶ Ad qð di⸗
cendũ ꝙ ſᷣm ꝙ dic aug.ĩ li.de li.ar.aĩa debite cõuertit
cũ ſcʒ ad deũ cõuertit᷑:⁊ ſic ẽ meritũ.aut indebite cũ ſcʒ
ad creaturã nõ referendo ad increatũſſed tũc aut cõöuer
titur ad bonũ ꝓpꝛiũ interiꝰ:et ſic eſt ſuꝑb a.aut exterius
et ſic fit curioſa.aut ad inferius et ſic fit carnalis. ſic &ᷣ
iuxta pꝛimũ ſumit᷑ ſuꝑbia vite.iuxta ſcom cõcupiſcẽtia
ocłoꝝ.iuxta terciũ ↄcupĩa carnisiqꝛ &̊ bona exterioꝛa

maxie appᷣhendũt᷑ a ſenſu viſu ᷣm ꝙ dic phus.ꝙ certi⸗

oꝛ eſt et plures nobis dr̃as rerũ ondit.et reſpectu illoꝝ
dicit᷑ ↄcupia illa.iõ dꝛ ↄcupĩia ocłoꝝ.i Sitr nõ valʒ qð
obijciebat᷑ de ceco.licet eĩ coloꝛ rei nõ poſſit ꝑuenire ad
viſum huiꝰ ceci:tñ cognitio huiùs viſus pt᷑ deuenire ad
oclʒ aĩe ĩterioꝛẽ.¶¶ Ad illð ꝙ q̃rit᷑ ſi appetit᷑ equꝰ ꝓpt ſui
pulcritudieʒ ad quã radicẽ reducat᷑.dicimꝰſᷣm aug.ĩ li.
feſ.dicẽtẽ ex hac euideuxiꝰ diſcernit᷑ ꝗd voluptatis qd
nrtotiiats agat᷑ ꝑↄſẽſꝰ.ꝙ voluptas pulcra.canora.ſu/
auia ſapida.leuia ſecuꝛa.curioſitas aũt his ↄtraria tẽ⸗
ptãdi cã.nõ ad ſubeũdã moleſtiã.ſᷣ̊ ad exꝑiẽdi noſcẽdiq;

auaritia ad h̊ inclinat:auaritia ꝓut determinat auari⸗
ti ĩ retinẽdo. Eñ ſeneca.auaritia ꝗcquid oĩbo aufert ſi⸗
bi negat.et cũ oĩa cupit in vſuz ſuũ ↄuertere. oĩa ſibi fa⸗

libidĩeʒ.pʒ &̊ ꝙ ille appetitꝰ iq;tũ mouet᷑ a pulcritudie re
fert᷑ ad ↄcupiaʒ carniſ:Si at alpet poſſeſſio rei ꝓpt ipaʒ texe
rem:reducẽt᷑ tũc ad ↄcupĩaʒ ocloꝝ.¶ Ao illð et ẽ qð dic

C09

cit aliena:̊ hoc videt᷑ eſſe ↄ naturã etiaʒ in qͥlibet ſtatu.
qm natura etiã coꝛrupta qꝛ coꝛrupta ẽ: ꝗpter ſui indigen
tia ſupplendã appetit vti tꝑalibo.¶¶ Item ad h ꝙ auari cõ
gregent ncce ẽ Alalieni vaꝑe:ſ̊ illud videt᷑ eẽ oino ↄt
naturã boĩs: vt cri.ait. raꝑe et auarum eſſe nõ eſt boim
manſuetoꝝ ᷣ crudelitas feraꝝ.magis aũt hbis deterio⸗
res.his em a natura.q.d.illud eſt ↄ naturã boĩm.⸗ pte:
rea rapit fera ad vſuʒ ſuũ et h̊ dictat ei natura ꝙ nõ hoĩ.
nſio.eo mõ qͥ ome pctẽm dr ↄtra naturã pᷣmitꝰ inſti⸗
tutã bñ ↄcedimꝰꝙ ſitr eſt de auaritia: ſ̊ loqndo de nata
coꝛꝛupta dicẽdũ ꝙ cũ dico nataʒ coꝛꝛuptazʒ duo dico.ſᷣm.
ꝙ dic aug.ſ.naturã ⁊ coꝛruptõz.pt᷑ q̊ ita eẽ ꝙ nat᷑a ⁊ coꝛ
ruptio vno motu ↄpoſito curꝛũt.et ſic vti ꝓprio bñ eſt na
ture coꝛrupte.ipᷣm em̃ vti ẽ nature:łᷣ qð eſt ꝓprie ẽ coꝛru⸗
pte. vel põt eſſe ꝙ in iſto motu pᷣualeat alterũ 2 h̊ vłipſa
natura.et ſic bñ dictat natura vti ꝓprio:ſᷣñ ẽ ab vſu/vel

etiã coꝛruptõ.et ſic ſurgit appetitꝰ non vtendi vtibili( vt

ita dicã)bᷣ potiꝰreſeruãdi illud.et ſicẽ pctẽm auaritie.et
ſic intelligit qd dicit Senec. ꝙ ea que aufert ſibi negat.
ſcʒ ad vſuz et ſibi facit aliena ſupple ab vſn. non eſt tamẽ
intelligenda coꝛruptio ſine natura ſed ſemꝑ eſt natura

be.ĩ gl. ſuꝑ illð.j.ioh.ij. Om̃e qð ẽ ĩ mo ⁊c̃.dic ci.ↄcu⸗
piſcẽtia carnis ẽ ĩ oĩbo qᷓ ad voluptatẽ 2 delitias ꝑtinet
ↄcupĩa oclłoꝝ ẽ oĩs curioſitas q̃ fit i magicis aꝛtibo.ĩ cõ⸗
tẽplãdis ſpectacuł.ĩ ſuꝑfluis acqrẽdis rebo tꝑalibo ĩ di
noſcẽdis carpẽdiſq; vicijs ꝓxioꝝ.¶ Sʒ obijciet aliquis
qm ſi ſuꝑbia ꝑtieat ad bonũ iteriꝰ et n exteriꝰ.videt᷑ q;
auaꝛicia ñ ſit ipiꝰſcie.Sil⁊ꝛ pt᷑ obijci ꝙ ſuꝑbia ñ pt eẽ ali
euiꝰ boĩ exterioꝛis.Ad qð diciꝰ ꝙ bonũ ĩteriꝰqnʒ ĩdutit
rõʒ boĩ exterioꝛis ⁊ ecõuerſo.vbi gra.ſcia ẽ bonũ ĩteriꝰ.
qñʒ pᷣtẽdit excellẽtiã qñʒ ſufficiẽtia aꝑpaꝛẽtẽ.⁊ tũc induit
rõʒ boĩ exterioꝛis ſbiacẽtis foꝛtũe qͥ ad h.pꝛio ̊ mõ ẽ ſu
perbia appetitꝰ ĩoꝛdinatꝰ ſcie.ſcdðᷣo mõ auariciaſiłr ẽ in
ceteris intelligẽdum.

embꝛum quintum
Vinto q̃rit᷑ an auaricia ſit capitale viciũ
et vidr ꝙ nõ.dic gg.ſuꝑ iob. Auaricia ali
qñ oꝛit᷑ ꝑ elatõʒ aliqũ ꝑ tioꝛẽ.dũ eĩ qdã ſũ
ptuũ nccia timẽt mẽtẽ ad auariciã relaxãt
ut alij q dũ potẽtõꝛes videri appetũt:ad alienarũ reruʒ
ambitũ ſuccẽdũt.Fᷣm h̊ ̊ videt᷑ ſꝑoꝛiri ex alio pcto.q̊nõ

2

—

0

eſt capitale. ¶ Ao qò dicenduz. ꝙ auaricia ꝙ ſie vel ſie
oꝛiat᷑ aliqñ hoc nõ impedit ꝗn ſit capitale viciũ.qm̃ mo
tus timoꝛis aut elatõnis nõ ſunt ĩ eadẽ vi cũ motu auaꝛi
cie.qm̃ motꝰauaricie ẽ in vi ↄcupiſcibili vt ptm ⁊ in mo⸗
tu appetẽdi et retinẽdi et nõ dãdi:ß motꝰelatõis ⁊ timo⸗
ris eſſe pñt in iraſcibili vel rõnali.ad h̊ ᷣo ꝙ nõ diceret᷑
capitale viciũ ꝓpter h̊ ꝙ oꝛiret᷑ ex illis.oꝑteret ꝙ illi mo⸗.

tus eẽnt ꝑꝛioꝛes motu auaꝛicie et etiã in eadem vi.

xto querit᷑ vtrũ auaricia ſit viciuʒ ſpiri⸗
tuale an caꝛnale.et videt᷑ ꝙ ſpũale.ꝑ illud
qð dĩc greg:in fine iob.qꝛ illud pctm noiĩ⸗
nat inter ſpualia & eſt ſpuale.¶ Cont᷑ ſpi⸗
ritualia pcta qꝛ ſpũalia ſunt.vidẽtur poſſe ineſſe dyabo
lo:cũ ipſo em̃ coĩcamꝰrõne nature ſpualis: ſ̊ auaricia ñ
ineſt ei ̊ nõ eſt ſpũale.(¶ Item alia qtuoꝛ ſpũalia inſunt

ei et illud rõne eadẽ deberet ineſſe ei ſi eſſet ſpũale. ſi

nõ ineſt nõ eſt ſpũale.q¶ Juxta h̊ querit᷑ cuʒ motꝰ luxurie
magis a natura elonget᷑ ſpũali.et plus aꝑꝛopinqᷓtur na
ture carnis q; motꝰauaricie.et motꝰluxurie videat᷑ poſ⸗
ſe dy abolo ineſſe vt pʒ in demonibo incubis quare nõ ſi
iliter motus auaricie? et videt᷑ multom agis per id.
Et dicendũ.q ſpũs hũanus ſi ſit ↄiunctꝰcoꝛꝑi: eſt tñ
ſeꝑabilis a coꝛꝑe ⁊ ideo dupłr põt ↄſiderari.⁊ iuxta hoc
põt aliꝗd dici ſpũale dupłr.vel ꝙ ineſt ſpũi inqtum ẽ ſe⸗
pabilis. et ſic ineſt ei inq;tum ſpũs eſt.et ſic dr quo ad h̊
coĩcare cũ natura angelica.et ſic eſt verũ ꝙ petm ſpũale
qð ineſt ſpũi:ineſt dyabolo.ſic ſuꝑbia.ira.inuidia.acci⸗
dia.Silr dr ſpũale qð ineſt ſpũi inqtum regit coꝛpus 2⁊
Aꝑpetit ea quibo indiget coꝛpꝰvel indigere videt᷑.et iuxta
inoꝛdinatõeʒ hꝰaſpetitꝰſpũale ſumit᷑ qʒ eſt in auaricia.
qm̃ auro vł argẽto nõ indiget aĩa ꝓpter ſe: ſᷣ pteꝛ coꝛpꝰ
potiꝰ ̊ cetera q dicũt᷑ ſpũalia inſunt aĩe inqtũ ẽ nat᷑a di⸗
ſtincta a coꝛꝑejð accidia tñ dicimꝰ ꝙ vno mõ copulatur
cũ cupiditate.alio mõ cũ ſuꝑbia:qm aliqñ oꝛit᷑ ex hoc ꝙ
appetit᷑ quies coꝛpis.aliqñ ex vagatõe ſpũs qm tedet bn
agẽ.¶ Ao illud qð obijcit᷑ de demonibo incubis. dicimꝰ
ꝙ in ip̃is nõ eſt motꝰluxurie ſᷣm veritatẽ.vñ nõ hñt coꝛ⸗
poꝛa vnita ꝑ modũ vnionis ꝑfectõis cũ ꝑfectibili: ſᷣ̊ po⸗
tius motoꝛis cũ mobili:ſ eſt ibi illuſio ⁊ deceptõ.et de h̊
magis als.⁊ eodẽ mõ dicim?ꝰꝙ ĩ auaꝛicia decipit creatu
ras mũdi.xiiij.ſapiẽ.creature dei in odium facte ſunt: et

in muſcipulam pedibus inſiptentium. —
Mlembrumſeptimu

Eptimo querit᷑ de alijs pctis q̃ ſunt circa
. amoꝛẽ tꝑaliũ vtrũ ſub auaricia ↄtineãtur.
Et pꝛimo de ambitõne.Scðdo de pꝛodiga⸗
—litate. Tercio de alijs de quibus loquitur

ꝙ ambitõ hẽat reduci ad cupiditatẽ.qm̃ ipa ẽ cupiditas
bonoꝝ ſubiacẽtiũ ſoꝛtũe. Cont᷑.dic augĩ li.ð vera re.
Ambitõ ſcli facit ſupbos.ↄcupĩa vᷣo cuꝛioſos.q̊ reducet᷑
potiꝰad ſuꝑbiã q; ad auariciã.¶:! Itẽ idem in li:afeſ.Ju⸗
bes dñe vt ↄtinea a ↄcupia carnis ⁊ ↄcupia ocloꝝ ⁊ am
bitõne ſcli.ꝑ ãbitõeʒ ſcli itelligit ſupbiam.&ꝙᷓ ambitõ ad
ſuꝑbiã reducit᷑. ¶ Aoqð dicenduʒ.qꝙ ambitõ ẽ appetit⸗ parlien
potẽtie.potẽtia at pt᷑ apeti put ꝑ illã acqrit᷑ apparens bo?
noꝛificẽtia ↄſic reducit᷑ ad ſuꝑbiã.vel ꝓut apparens ha
bũdantia vel ſufficiẽtia:⁊ ſic reducit᷑ ad ↄcupiaʒ ocloꝝ.
vñ aug.in.j.ↄſeſ.Auaricia poſſidẽ vult młta ⁊ dñe poſ⸗
ſides oĩa.potẽtia vᷣo intelligit᷑ ĩ poſſeſſione oĩm. vñ pſal.
Ecce cogui qm̃ deꝰmeꝰes.gl.qtumlibʒ auarꝰ ſis ſufficit
tibi deꝰ.etem auaricia terꝛã qrit poſſidẽ totã.adde et ce⸗
lum: adde qð plus ẽ ꝗ fecit celum et terꝛam.

einde queritur. S.ij.

de ꝓdigalitate an ſit viciũ.⁊ vr ꝙ nõ. ꝓdigalitas em̃ aut

nõ debet poni irirne i em̃ reducit᷑ ad ypocriſim.

capitale.nõ ꝓdigalitas ẽ:qꝛ coꝛruptõ nature magis in⸗

¶ WDeinge queritur

eſt capitale viciũ aut ad aliqð reducibile.ſi ſit capitale
ergo erũt adminꝰ octo capitalia.ſᷣ dicit greg.ꝙ tm̃.vij.
ſunt.Si ad aliud reducibile:q̃ritur ad qð.nõ ad auari⸗
ciam:cũ videant᷑ eẽ opoſita.ſic om̃ia dare et nibil dare
nec ad aliud nultomagis vt videt᷑. Itẽ que ẽ rõ vt ꝓdi
galitas nõ ẽ viciũ capitale ſiẽ̃ auaricia. Ad qð dom.
ꝙ nat᷑̃a coꝛrupta q̃ inclinat ad pcẽm qꝛ coꝛrupta ẽ.nõ in⸗
clinat ad dãdũ omia qð ꝓdigalitas facit vt ibi ponat fi
nem.ſ̊ vlteriꝰ vt laudet᷑ ipᷣe ꝗ dat:vel vt honoꝛet᷑:vel fiat
ditioꝛ.et iõ ꝓdigalitas cũ ſit ad aliud viciũ reducibile:

qñʒ ad inanẽ gliaʒ.et qnʒ ad auariciã ſiue cupiditateʒ.
licet em̃ q;tũ ad ipᷣos actꝰ oꝓponant᷑ auaricia ⁊ ꝓdigali⸗
tas:nõ tñn aliqñ qtũ ad finẽ.vtrobiq; em̃ ẽ ↄcupia rei tt
ꝓalis.cõcupia aũt eſt ex indigẽtia ſic dĩc crib.indigẽtia
eſt cõcupĩe pꝛincipiũ.Ratio aũt ꝓpt᷑ quã auaricia poĩt

clinat᷑ ad cõplemẽtũ ſui qͥ ad ſufficiẽtiam:q; ad cõicatõʒ
alteriꝰ.auaricia em̃ ẽ ad retinẽdũ ſibi.ꝓdigalitas autẽ

ad dandũ alteri qð nõ eſt dandũ.

de tercio. Ponit aũt moꝛalis phus.vnã medietatẽ q̃ dẽ
magficẽtia circa donatõʒ magnaꝝ rerũ.⁊ extrema huic
medietati reſpõdẽtia.Aliã medietatẽ poĩt qᷓ d liberali
tas circa donatõz ꝑuaꝝ rerũ:et ſiłr extrema huic reſpo
dentia. Theologꝰ vo reſpectu huiꝰ ⁊ illiꝰ ſolũ poĩt vnã
medietatẽ et extrema ſibi reſpõdentia reſpectu huius.
Ao qð dicẽdũ ꝙ finis moꝛalis phi ẽ felicitas ciuilis.
nẽc vltra ꝓgredit᷑.ꝗ vult ↄſeruare pacẽ ciuitatis:ncce ẽ
vt in q̊ attẽdat dr̃am vt magnis det magna:ꝑuis ꝑua.et
idðo aliã medietatẽ ⁊ alia extrema determinat᷑ circa hec
et circa illa.vñ ſna extrema poit ᷣm ꝑuũ et magnũ.Sʒ
theologꝰ attẽdit tanq; ꝓ fine felicitatẽ eternã. ph̊ᷣus em
ad hunc finẽ nõ potuit ꝑuenire nata et rõne. ſic̃ potuit
fidelis argumẽto gre 2 ex adiutoꝛio fidei.ſcʒ ꝙ ĩ felicita
te illa attẽdit᷑ rõne fruitõis.ſ̊ licet cõparãdo res poſſet
dici q̊ ꝑuũ illð magnũ:tñ cComꝑatõe ao hmõi felicitateʒ
mil dẽꝛ magnũ.ij.coꝝ.iij illð qð momẽtaneũ? leue ⁊c̃.
OQuerit᷑ etiã adhuc qꝛ ꝗ retinet oĩa peccat ⁊ ſic auaꝛꝰ⸗
q dat om̃ia nõ videt᷑ peccare ſ̊ magis aggredi ꝑfectionẽ
euãgelij et adimplere cõſiliũ.̊ dare qð dandũ ẽ ci cete⸗
ris ccũſtãtijs debitis: erit bñs tm extremũ vnũ.¶Et di
cendũ ꝙ licet dare om̃ia ꝓpter xpC3ʒ nõ dicit extremũ fᷣm
ſuꝑfluitatẽ ſ̊ magis ꝑfectõʒ.ſᷣm q; dĩ math.xix.ſᷣ̊ ibi eſt
extremũ ſᷣm ſuꝑfluitatẽ.ſcʒ dare oĩa ꝓpter finẽ tpalem
vel honoꝛẽ vel ad hmõi.et ita dare oĩa:et pt᷑ eẽ ꝑfectõis
actꝰ et actꝰ vicij.nõ aũt ſic ẽ de hoc ꝙ ẽ retinere oĩia.qm
illud nõ pt᷑ fine debito foꝛmari.nõ em̃ poſſuʒ ꝓpt᷑ deum
velle retinere omia vt ſic eſſet altera differẽtia.

¶ Membꝛü octauum

Ctauo querit᷑ de oꝓpoſito auaricie. Et vr o,
ꝙ caꝛitas ſit ei oppoſita.ꝑ h̊ qð dẽ ſuꝑ illõ ερ.
ps.bonũ mihi lex oꝛis tui ⁊c.glo. illa lex ẽ
caritas.alterũ reſert᷑ ad cupiditatẽ.ſQam
caritas tẽdit et trabit ſurſũ cupiditas deoꝛſũ.opꝓponũt᷑ ꝗ̊
caritas et auaricia.] Itẽ vidr ꝙ libeꝛalitas ſit ei oꝑpꝑoſi
ta.cũ illa ſit in dando oĩa.auaricia in retinẽdo.q Item

—

vidr̃ ꝙ ꝓdigalitas . ĩ male oia dando.auaricia vᷣo in

male oĩa retinẽdo. Ao qð dõm.ꝙ cupiditas generał
opoĩt᷑ caritati.ſᷣm q; cupiditas ẽ appetitꝰ ĩoꝛdiatꝰ rei
mutabił ꝓpt ſe.⁊ caritas ẽ apetitꝰ rei imutabilis.qm̃ ſi
rei mutabił h̊ ẽ initũ ẽ oꝛdiata vel relata ad ĩcõmutabi
le bonũ.ſpalis at᷑ auaꝛicia qᷓ deteꝛmĩat᷑ ciꝛca bonũ foꝛtie
ſubiacẽtis directe oꝑponit᷑ liberalitati.el alit᷑ diſtin⸗
guendũ ẽ qͥ ad actũ interioꝛẽ.ꝗ ẽ diligẽ qð nõ ẽ diligẽdũ

oꝑponit᷑ caritati.qͥ ad exterioꝛẽ liberalitati vel ꝓdigali⸗ un
tati.exterioꝛ em actꝰ cõſiſtit ĩ retinẽdo.et pʒ ꝙ dꝛñter op⸗
ponit᷑ auaricia ꝓdigalitati et liberalitati:qm liberali⸗ plus
tas eſt ſicut medietas. ä ng⸗

lne

le
.
ri⸗
re

i⸗

*

inn

i

— — O4 —

=
2
2=

——— —— =-⸗
.

— — —

☛
—

Arrn in quantitate pcti/ vnde dicimꝰ ad illud ꝙ nõ eſt eqᷓlitas

Meſtio

E

no querit᷑ de magnitudine bui pcri.⁊ pᷣ⸗
mo in ↄꝑatione ad idlatriam ſvidet᷑ em ꝙ;
perẽm dnenicie ſit lanel n 2 peĩm ydola⸗
trie. ꝑ hoc qð dẽ ſuꝑ illu v.quaricia
qð eſt ydoloꝝ buitꝰ. Kotamafetann latrie infra
Elel iõ auaꝛicia eq̃ta eſt ydolatrie:qꝛ eſt illud.⁊ ita pcrm
auaricie ẽ tantũ qntũ pctm ydolatrie.¶ Itm Col.iij. aua
ricia ẽ ydoloꝝ vᷣuitꝰ glo.tam fugienda ẽ ſic ydolatria:cui
ſile ⁊ par vicium eſt.qꝛ rebo ꝓ deo kuit. 7 infra recte ydo⸗
latrie ↄpat auariciam.q eſt non diſpar malicia.q. Item
Ala. ij. Repleta eſt terra argẽto auro glo. inter ydola
auaricia ↄputat᷑.ſic ̊ vel ẽ ylatria vł ꝑs ydlatrie:2 tã
tum pctm qᷓntũ ydolatria.¶ Contra auaricia ẽ buma⸗
nam egtatem:̊ ydolatria ẽ dinaʒ maieſtatẽ.qð ptʒ per
illud qꝗð d ſuꝑ illud Eph. v. Odolatria dei honoꝛificẽti
am vſurpat ⁊ ſibi vendicat.qᷓ bec nonẽ illa nec ꝑs illiꝰ.g
nec tantũ pct m. ¶ Pꝛet᷑.q̃re dꝛ auaricia ydoloꝝ pᷣuitus.

„

Rñqdet᷑ ꝑ illud qð dẽ phil.iijj.qᷣꝝ deus vent᷑ eſt ⁊c.glo.au

gu. hoc ab hoie colit᷑ qð p ceteris diligit.ſ̊ auaricia p ce⸗
teris diligit pecuniã et ſuꝑ deũ ⁊c.¶¶ Sʒ obijcit᷑ ꝙ ſilr de⸗
beꝛet dici de gula ꝑ eãdem lo:cveipue ad h adducit᷑.vñ
ſubdit᷑ in eadẽ glo.ꝙ de oĩbo rebo maioꝛ ẽa melioꝛ.2 plꝰ
oĩbo diligẽdus ẽ vt colatur. illi at demn faciũt ventrẽ ⁊c.
Item Oſee. xij. Inueni ydolum mihi.glo.intli. ſi gu⸗
loſo deus venter ẽ.ita auaro auꝝ. ¶ VFoꝛte dicet ꝙ auarꝰ
Fuit pecunie ſic eſt deo ſuiẽdum:a ſic ywlatria ſᷣuit ydo
lo.⁊ ideo rõne ᷣuitutis h̊ dꝛ. Sed obijcit᷑ tunc. ꝙ ſilr eſſet
tunc in gula.p illud ad Ro.vl.hmõi em̃ xpᷣo dno non ſ⸗
uiunt pᷣ ventri ſuo.l Pꝛeterea illa puitꝰ videt᷑ eſſe in om
ni pcto genealis.ꝑ h̊ qð dꝛ Johᷣ.viij.ꝗ facit Fnus ẽ

pcti.⁊ ita poſſet tũc illud dici de omni pcto.¶ Ad qð di⸗

cendum ꝙ bene ↄcedimꝰ ꝙ ydolatrie non equãt᷑ auaricia

⁊ comꝑatio in pꝛopoꝛtõne:ſᷣ in pꝛopoꝛcionalitate vt vult

Erib.qm ſiẽ ydolatria ſe hʒ ad ydolum:ſic in q̃dam ſimi
litudine auaricia ad nũmum.Et qrit Criß.q̃re ydolatrie
comꝑet᷑ auaricia.⁊ poſtmodum rñdet ſic. hñt multi pecu
nias ⁊ eis vti non audent.ſ̊ vt ſacra deponant ad nepo⸗
tes ⁊ ꝓnepotes intactas tranſmittũt.libentiꝰoculos tra
derent qᷓ hoc ſcuptile.lli in multis non obediunt ydolo
bi at ſubijciunt᷑ pecunie. Ali ſculptilibo oues ⁊ boues im
molant.auaricia diẽ immola mibi tuamipſius animam
Mota & ſilitudinẽ.ꝙ ſic ſancti viri venerant᷑ religas ſan
ctoꝝ. nec eas p reuerẽtia tangẽ audent: ſic anarus ſe bʒ
reſpectu pecunie. Et iteꝝ qm̃ in immolatõne excedit aua⸗

rus yclatras. Plus ei eſt immolare ſe qᷓ; ſua. Aliter et

exponit᷑ illa ꝓoꝛtionalitas Eph.v.ſic dicendo.MHuaꝛicia
equata eſt ydolatrie.qꝛ ſic ydolatria dei honoꝛificentiam
vſurpat⁊ ſibi vendicat:ita auarꝰres dei quas deus vult
fuare indigentibo: vſurpat ſibi ⁊ recondit. Aliter volũt
alij exponere. vt ſolum eſſet ꝓpoꝛtionalitas in genere. vt
ſic ydolatria magnum peccatum eſt.ita auaricia. Etiaʒ
aliter ex ponit glo.ad Col.iij. Sicut ydolatria nitit deo
auferre gloꝛiam ne ſolus nomen diuinitatis babeat. ita

auarus in res mundi ſe extendit. vt ſolus vſurpet que e

us ꝓ omnibo fecit. Ad aliud qð obijcit᷑ de ſuitute rñde⸗
mus.concedo ꝙ etſi non ſimpliciter:tñ quo ad hoc eſt ef⸗

fectus ydolatrie in omni pcto.qm ibi pᷣponit in delecta: s

tione bonum ↄmutabile bono incõmutabili quo ad effe⸗
ctum. licet non q̊ͥ ad intellectum ſiue eſtimationem. Sed
econtra deo ſuꝑomnia debemꝰ dilectõnem.⁊ ipſi ſoli bo
noꝛem latrie exhibere. in ipſo ſolo ↄſidere.de q ↄfiden⸗
tia ⁊ eius opoſito vꝛ hiere.xviij. quo ad boc ̊ ꝙ omnis
petoꝛ poſiponit deum pꝛincipaliter in dilectione rei mu⸗
tabilis qu diligit:eſt rõ ſuntutis in omni pcto.ſᷣ̊ adhuc
plus eſt in gula pter qð dꝛ illud ad mo.vl.a ad bil.

qm̃ ꝗ recte colit deum:omnia facit ad nutum eius.ſᷣ gu⸗

loſus omnia ad volumatem ventris ſui facit. m ꝙ dẽ in

aͤſſe

clvij.

glo. ſup illð ad PRo. vlt. alijs eĩ adulan᷑ alijs detrahũt

vt vetꝛe ſuũ poſſint adimplẽ. tñ ̊ nõ ẽ intelligẽdũ de om

ni gulolo bᷣ de eo eſt ĩ hoc pcro ꝓfundatꝰ. Sicẽ v aua
ro qꝛ quicqd facit:ſacit vt ↄgreget pecuniã ⁊ vt aggꝛega
tam cuſlodiat: cũ tñ deꝰtederit tꝑalia ad h̊ vt diſpergat᷑
nõ vt cuſtodiãt᷑. diſpergẽ em̃ dñi eſt ̊ famuli cuſiodire.
vnde Criſo.loquẽs de auaro dic. cuſiodire famuli 2 con
ſumere dñnationis eſt. cũ &ᷓ cuſtodias 2 nõ diſt pgas famua
lus es.ſed nõ ideo accepiſti pecuniã vt eã cuſiodias ſᷣ vt

eã diſtribuas. Si vellet eã cuſtodire:nequaq; eã omnibo

deaiiſerfe⸗ cũ adhuc illud pᷣuire poſſet inueniri ĩ guloſo
⁊ ita ſmh gula debẽt dici ydoloꝝ ᷣuitꝰ.ideo vlteriꝰ no⸗
tandum ẽ. ꝙ ſeruire auariẽ in maxia ꝓximitate pᷣuituti
ydolatrie. licet em ydolũ rõne foꝛme artificialis ſit ali⸗
quid:tñ qͥ ad h̊ vt ydolatra credit ĩ eo eẽ potẽtiã ad ſub⸗
ueniẽquʒ nihil ẽ.vñ.j.ad Coꝛin.viij. Scimꝰqm̃ ydolum

—

mhil ẽ.tñ qũq; ad deceptõeʒ ydolatris p̃ſidet ibi dyabo⸗.

lus ⁊ dat rñſa Abac.ij oĩs ſpũs nõ ẽ i viſceribo eiꝰ.glo.
in vniuerſis ydolis hereticoꝝ ⁊ figmẽtis dy aboli nulla
eſt gra ſpũſſcti. ſi tũ ſm imaginẽ diuinitatis pulchri⸗

—

tudinẽ dogmatũ pᷣferre videãt᷑ nibil ẽ in eis ſi pirans 7 vi

tale. Yterũ erroꝛ hbumanꝰaurũ ⁊ argentuʒ gẽmas ⁊ ſeri⸗
cum quibo oblita ſunt vel operta ydola pᷣ fulgoꝛe deos
eſtimãt:quibo foꝛmã ſed vitã artiferx dare nõ põt: ecce ꝙ

ydolũ nihil ẽ qtum ad illud qð credit ibi eſſe y dolatra.

nec in ydolo eſt aligꝗs ſpũs vnitꝰ.eſt em̃ quoddã figmen⸗
tum purũ ſine veritate exiſtẽte.⁊ ideo ipᷣi ydolo qð eſt q̃
ſi nihil ⁊ eſt infimũ valde inter oĩa:aꝑpꝛopinquat ſimili⸗
ter pecunie que eſt infimũ inter oẽs creaturas. hoc autẽ
eſt bonũ mutabile terꝛenũ.⁊ maxime metallũ qð apyctit
auarus ⁊ ita ptʒ ꝙ auaritia in maxia ſilitudine ſe habet
ad ydolatriã.qꝛ ſicut iſta colit nihil:a illa nibil.nobilio/
ra em̃ ſunt bona que appetũt alia peccata vt ptzʒ in gula
que appetit cibũ qui oꝛdinat᷑ ad ſuſtẽtatõeʒ nature.⁊ ſi⸗
militer luxuria aſpetit coitũ qui oꝛdinat᷑ ad ſuſtẽtatõeʒ
ſeu ↄſeruatõeʒ nature.ſed cũ in rebo mutabilibo ſũt q̃dã
ſuꝑioꝛa.quedã media.⁊ quedã infima:coꝛpꝰ terrenũ eſt
infimũ.⁊ adhuc in oꝛdine terrenoꝝ coꝛpoꝝ metallũ eſt
magis infimũ (licet ĩ oꝛdine metalloꝝ vnũ ſit ſuperius
quo ad nobilitatẽ ⁊ pcioſitatẽ alteroyr ideo inter omia
coꝛꝑa illud reſpectu cuiꝰattendit᷑ auaritia ꝓpꝛie:ĩ maxi
ma ꝓximitate ſe habet ad ydolũ.nec ſic ẽ de rebo eſibili
bus:qm̃ ille de ſe oꝛdinat ad ſuſlẽtatõeʒ hũane nature 2
imo ⁊ imediate.nõ ſic aurũ ⁊ argentũ ſᷣ ſolũ ad p̃ciũ
Aaerieri vtrũ auaꝛus peioꝛ ſit demoniaco:⁊ vide

tur ꝙ ſic. ꝑ hoc qð dicit Criſo. loquẽs de demoniaco illo

e quo habet᷑ math.viij.⁊ comꝑat ei auarũ ꝑ ſile ei incõ
trario ita dicens.quẽadmodũ denudationẽ demoniaco
facit inſania:ita hec inſania oꝑat᷑ philargie.qm̃ ſicut il
le ſe denudat ſic iſte cõgregat.denudatõne aũt illa h̊ co⸗
oꝑtoꝛiũ miſerabiliꝰ eſt. demoniacꝰ em̃ in hoc ꝙ ſe denu⸗
dat nõ nocet niſi ſibi.⁊ in hoc caſu tm̃ ſequitur: ſed aua
rus nocet ſibi ⁊ alijs.ſic & auarꝰ peioꝛ eſt demoniaco in
quo eſt ratio ligata.¶. Item difficiliꝰ adheret demonia⸗
cus demoni ſiue obedit: ꝙᷓ auaritie ↄcupiſcẽtia.ã illi
nõ obediũt in quibuſqã.hi aũt in oibo ſubijciũt ſe. vnde
ecci.x.pecunie obediũt oĩa.¶ Ad h̊ dicẽduz ꝙ q̊ ad hq⸗
in demoniaco eſt ratõ ligata vñ nõ hʒ liberã ratõezs vtĩ
illo ſtatu poſſit exire in bonũ 2 duci ad penitẽtiã. q̊ ad
hoc ꝙ illa ligatio nõ ẽ in demoniaco niſi ꝑ penã. de tali
em loquit᷑ Erif.æ in auaro eſt ꝑ culpaʒ.⁊ muarꝰ2 ſibi 2
alijs nocet.talis demoniacꝰſolũ ſi bi.ↄcedimꝰ ꝙ quo ad

6 9 eſt qᷓ; in dmoniaco. L
K lembrum decimunʒz
Ecimo queritur de quibuſdam caſibo in⸗
cidentibo circa auaritiam. Et pꝛimo de
ſunt duo auari vnꝰ plus hñs alt minꝰ.et
vterq; amittat qð hʒ.querit᷑ gs eoꝝ plus
peccat ibi? ⁊ videt᷑ ꝙ qui plus habet.qm videt᷑ plus do⸗

(uos
W

ſſtar geah le⸗

9 4 Ocnm„νannn

17

671

al9 4α ο 0*

lere. amplius diligebat.qm ᷣm ꝙ dicit Augeintentõ
Dilectionis apparet ex intenſo doloꝛe amiſſionis ⁊ ita plꝰ
peccabat ? in retinendo? in amittendo. 4 Sʒ videt
non ſit ncce ꝑ ſimile in contrario.qm tanta caritas pt el⸗
ſe vel maioꝛ in vidua offerente duo minuta: qta in diui⸗
te offerente.rx.milia talenta.̊ tantum vel maius meritũ.
Sitr ꝑ ↄꝛium qm tantum vel maioꝛem affectum pt᷑ hꝛᷣe
ille pauꝑ circa pauca q̃ hʒ:qᷓ; diues circa multa. Itm.ij.
coꝝ. viij.⁊: xxi.Luc.vbi hẽ de vidua dic glo.Qon oſide⸗
rat dñs quantum ſ ex qnto.ꝗ̊ᷓ non qꝛ plus amiſit plus vi

pꝓbabiliter: tũc caſu iſto deberet retinere 2 non vendẽ:ſi
ʒelus aĩaꝝ moueret euʒ ad hoc:nõ cupiditas libꝛoꝛum.
¶ Querit᷑ etiã de alio. cũ rex poſſit multa ↄgregare ad
tuitioneʒ ſui regni.vtx ſilꝛ poſſit eßus ↄgregare multa
ad tuitionẽ ſue ecclie? Qð videt᷑ ꝑ ſiłe. qm ſiẽ rex tenet᷑
tueri ſuũ regnũ:ſic epᷣus ſuã eccliaʒ.¶ Sʒ z res ep̃i ſũt 44
res pauperũ ⁊ ipᷣe ẽ ſolũmodo diſpẽſatoꝛ.ſic aũt nõ ẽ de lre
rege. Pꝛetea videt᷑ ꝙ neuter poſſit.ꝑ hoc qð dic Am⸗
bꝛo.nõ minꝰ eſt crimisg habeti tollere: qꝙᷓ cũ habũdes in⸗
digetibo denegare. ¶ Ao qð dicẽduʒ. ꝙ nõ ẽ ſiłe.qm̃ ad

det dolere: ita nec etiam plus peccare.¶ Ad qð dðᷣm.ꝙ; hoc eſt rex ↄſtitutꝰ vt ſubditos ĩ pace cuſtodiat 2 ab ad⸗
non eſt oĩno ſimile ex ꝑte caritatis ⁊ cupiditatis.ſi enim uerſarijs tueat᷑.: circa illud debʒ verſari ſua intẽtio.vñ
q̃ntitatem rei ſeꝗtur quãtitas affectionis: bñ ſeqt ꝙ ille res regni ad hoc põt habere ⁊ ↄleruare. ſed epᷣus ſemꝑ
ꝗ blus hʒ plus dolet in amittendo.⁊ plus peccauit cum res eccleſie debet ↄuertere in vſus eccleſie.⁊ hoc facit cũ
ampliꝰ inoꝛdinate diligẽt.ſ̊ caritas non reſpicit m eq⸗ dat pau eribus. vnge non debet ita congregare.

lem qntitotem dati:bᷣ potiꝰ affectum dantis reſpectu eiꝰ
Apter quem dat.q̃ntitas at᷑ cupiditatis multotiens ſeꝗt᷑
Intitatem rei cupite.ſ̊ nõ eſt ita caꝛitate qꝗᷓ reſpicit illũ

ebꝛu vndecimnz
Mecimo qrit᷑ de effectu huiꝰ pcti. ⁊ vider
ꝙ ſit excecatõ.dicit Criſo.tenebꝛa aĩe ẽ pe ta
cuniaꝝ cupido.nihil dimittẽs eoꝝ que ſũt k L B

Pter quem dat᷑ ⁊ iõ non ẽ ſile. ¶ Querit᷑ er de iſto. Sint
duo pauꝑes vᷣterq; ↄgreget ſuꝑſtuum.p̊ vnꝰ vſq; ad mil⸗
le alter vſq; ad cenitum tm. querit᷑ ꝗs eoꝝ plus peccat
R? videt᷑ ꝙ ille ꝗ vſq; ad mille.qm̃ plus recedit a medio.

etẽ ſiẽ ſũt.quẽadmodũ ꝗ ĩ tenebꝛis ẽ ſi
videat aureum vas purpurea veſtimẽta nihil eſtimat.

vᷣtus vᷣo in medio ↄſiſtit.¶ Sed ð.ſic arguit Crib.ↄcupie Auar itia excecat ſicut ⁊ alia quedam peccata. (.5
pncipium eſt indigentia.ᷓ qᷓtomaioꝛ eſt indigentia tan⸗ Acedmꝰexcecat em̃ vt homo nõ poſſit cognoſcere aut af 4
tomaioꝛ eſt ↄcupia.⁊ econuerſo q;'tominoꝛ indigentia tã⸗ fici circa bona eterna.quoniam tota mens auari rapit᷑

tominoꝛ ↄcupia.ſᷣ in eo ꝗ ꝓceſſit vſq; ad mille eſt minoꝛ
indigentia.g̊ minoꝛ ↄcupia.ꝗᷓ minꝰpctm. ¶ Ad qð dõm
ꝙ indigentia nature coꝛrupta eſt.ſ̊ iſta indigentia pt᷑ attẽ
Di quo ad penam vel qͥ ad culpam.de pᷣmo veꝝ eſtqð dic
ECrib. de alio dicimꝰ ꝙ omnino eſt econtrario.ſ. vt ſi ſit
minoꝛ indigentia culpabilis ꝙ ſit maioꝛ cõcupĩia. Vnde
ꝓuerb.xxx.tria ſunt inſaturabilia.glo. creſcit amoꝛ nũ:
mi quantum pecunia creſcit.⁊ ſic iteꝝ dic Cri.Si ma⸗

ad tempoꝛalia.⁊ quo ad cognitionem ⁊ quo ad affectio⸗
nem. ⁊? cognitio ſequitur affectionem. Vnde ſicut oculi
thobie ſtercoꝛibus hirũdinum excecati fuerunt: ſic ocu⸗
li mentium auaroꝛum tempoꝛalibus excecantur.

Rueſtio.clix. de Oula.
Onſequęeteꝛ dicen⸗ 4

gis diligit magis ↄcupiſcit. Si magis ↄcupiſcit: magis dum ẽ de gula. Gula accipit᷑ coĩter ꝓ ĩ⸗ Vn
eſt in infirmitate.Elñ auarus q̃nto eſt ditioꝛ tanto eſt in moderato appetitu cibi ⁊ potꝰ.Aliquã⸗ n
maioꝛi indigentia.ñ ꝓuerb.xiij. ẽ diues cum nibil ba d do accipit᷑ ſpalit ꝓ ĩmodeꝛato agpeti nu
beat:⁊ eſt pauꝑ cum in multis diuitijs ſit.¶ Querit ee tu cibi. hic at dicemꝰpᷣm q ẽ petᷣm ſpãle i
de alio. Sint duo clerici vnus eſt ↄtentus vno bñficio. deinde de pcio ebꝛietatis qd ↄſiſtit ĩ imodeꝛato appetitu n
tñ qꝛ auarus pauca expendit.⁊ qm cupidus multa ↄgre⸗ =ðWðWð vo gulã aut crapulã. Pꝛĩo q̃rit qꝗd ſit d
gat:alter vult hẽe plura bñficia.tñ omnia ſua expendit. Scðdo ꝗd ſit motiuũ ĩ h̊ genẽ pcti.Tercõ vtꝝ pᷣmꝰ motꝰ

Querit᷑ ꝗs eoꝝ plus peccat:ꝙ vterq; peccet patet boc
qð dẽ vl.ad hebꝛe. Seint moꝛes ſine auaricia ↄtenti pn⸗

nutritiue ſiue apꝓpetitiue ĩ nutrimẽto ſit nccio peccatuʒ.

a otenti pn Nuarto an ſit capitale pctm gula.Quĩto vtꝝ ↄtigat eẽ .
ſ APre tibo:auarus eſt ꝗ tenax eſt ⁊ cupidus in accipiedo ſᷣ pꝛi⸗ petm circa diminutõʒ cibi ſiẽ circa ſuꝑfluitatẽ. Sexto ðᷣ
mꝰpeccat plus.qͥre ̊ magis bckrant pᷣdicatoꝛes nr̃i ð ſe⸗ circũſtãtijs gule.Septio de magnitudie huiꝰpcti.Octa
cundum qꝙ ↄ pᷣnum? Item videt᷑ ꝗ pᷣmꝰ ſimpliciter pl⸗ uo de pꝛudẽtia carnis q̃ diſponit ad gulã vtꝝ ſit pctm.
peccet qꝛ ſibi nocet ⁊ nulli ꝓdeſſe videt᷑.ſᷣ ſcdᷣnus q;uis ſibi Mono de oppoſito gule.23 qð pᷣceptũ decalogi ſit gula.
noceat:tñ multis ꝓdeſt vt videt᷑.⁊ ita pᷣmus magis pec⸗ Decimo ð tꝑe ꝓhibitõis huiꝰpct᷑i. Vndecimo vtꝝ qua 4 e
cat.¶ Ad ↄꝛium apparet.vnum em̃ beneficium eſſe vide⸗ litas ? quãtitas cibi ſint in vicio aut ſolus apetitus. en⸗

tur deputatum vni ? non plura. ſcus magis peccat.
Rin ſupponamꝰ ad pñs ꝙ pmus plus peccet.tñ plus
ðʒz pdicari gᷣ ſcõᷣm q; ð pᷣmum.qm de illo ꝗ hʒ plura ma⸗

lébruz primnz è“

D pmũ diffinit᷑ aũt ſic. Gula ẽ ĩmoderatꝰ 4

nifeſtum eſt ꝙ eſt cupidus. c alio vᷣo non eſt ita manife⸗ amoꝛ edẽdi.¶ Cõtꝛa qð obijcit᷑ ſic:ᷣm pec
ſtum. ſi pauca videatur expendere in aliꝗbo. in alijs tñ catũ gule nõſolũ ↄtingit peccare ꝓpt defe⸗ D
que ignoꝛant᷑ pt expendere ille. Item ꝗ plura habet. in cctum debite circũſtantie qͥ̊ ad quãtitatẽ: ſᷣ ⸗
ſcanqalum potius congregat qᷓ alter. ¶ Querit etiam tiã hm qlitatẽ ſubaʒ a tp̃s. ſm ꝙ dic greg. ⁊ yſið.ſ ibi ſen
de alio.eſt tempus famis ⁊ ſunt multi pouꝑes non habẽ .

ponit᷑ defectꝰſolũ qͥ ad quãtitatẽ.ꝑ G̊ q dic ĩmoderatꝰ.ñ
gẽ ſufficiẽs diffinitõ. Itẽ aug.pctẽm ẽ pᷣuatõ ſpẽi.mo⸗ .
Di.⁊ oꝛdis. ĩ pcto gule attẽdit᷑ puatõ hoꝝ triũ.̊ cũ ĩ pᷣ⸗
Dicta diffinitõe ſolũ ponat᷑ puatõ modi.nõ erit fſufficies Hr
4 Iteẽ ᷣm greg.vna oditõ gule ẽ q hõ anticipat tp̃s co⸗
medẽdi.⁊ ibi videt᷑ Ricẽ oꝛdo.Silꝛ alia ẽ qñ qrit lautio⸗

tes ſuſtentationem.eſt etiam theologus pᷣdicatoꝛ hñs li⸗
bꝛos theologie in ꝗhbo ſtudet vt poſſit pdicare.dʒ ne inſtã
te hac nccitate vendere libꝛos ⁊ paupꝑibo dare ad ſu ſten⸗
tationem ſhoc videt᷑:qm̃ tenet᷑ ſubuenire eis inqtum pt᷑.
2,put indigentia exigit inſtanti tali nccitati.4¶ Sed con

tra.elina ſpũalis maioꝛ eſt q; coꝛpoꝛalis ełina.pꝛedica⸗ ra cibaria ⁊ ibi deficit ſpẽs.⁊ ita debẽt diffiniri ꝑ pꝛiua⸗ 4
tio eſt elina ſpũalis ⁊ indiget libꝛis vt ſciat p̃dicare. er⸗ tionẽ ſpẽi ⁊ oꝛdis ſic ꝑ pᷣuatõʒ modi.i Joꝛte dicet᷑ ꝙ ly d
go non tenetur vendere. ¶ Reſpondeo bene concedimꝰ ĩmoderatũ ſumit᷑ generalit ibi ſᷣm ꝙ dic defectũ cuiuſli⸗
pᷣ̃dicare eſt maius bonum in geneꝛe.ſed ille pt᷑ vtrunq; bet circũ ſtatie. Sʒ tũc videt᷑ qm ſiẽ̃ ncce ẽ ibi ponẽ debi .
faceꝛe ſimul.qm̃ pauca ſufficiunt ad pᷣdicandum ? poteſt tas circũſlãtias ð ſu ꝑfluitatẽ:ita ⁊ 3 idigẽtiã. hᷣ ↄſtat ꝗ;
pdicare ſine libꝛis ſa tñ ſi ita eſſet neſcius ꝙ neſciret pᷣdi⸗ ly imoderatũ ñ dic defectũ niſi ex pte ſuꝑfluitatig. ᷓ itel 4 .
care ſine libꝛis: nihilominꝰpoſſet ad tempus abſtinere a ligeẽt opoſitũ ĩ oppoſito ſi intelliget illð ꝑ q8
pᷣdicatione:niſi ſciret ꝙ ꝗꝓpter defectum pdicationis irẽt Dicẽdũ.q modꝰvno mõ ſumit ꝓPꝛie. ſᷣm ꝙ dic ekmiate
homines in perditionem:ſi antem hoc ſciret vel crederet mẽſurã 2 quãtitatẽ.⁊ ſic iurta hꝰpᷣuatõeʒ ñ ſumit᷑ ratio 4

.
15

— ———

“ ,nel cies oꝛdoſ m ẽoꝛdo ie 141
HM vel ꝓut diuidit᷑ erx opoſito ð ſpẽʒ ⁊ oꝛdinẽ:vel ꝓut gene
raliter ſumit᷑ vt ↄtineat ſpẽʒ ⁊ oꝛdinẽ.ſi pmo mõ ſic ꝓce

Mueſtio

generalis gule. Alio mõ dicit ĩmoderatõeʒ vel mẽſurã
oĩm circũſiatiaꝝ debitaꝝ maxĩe quo ad exceſſuʒ. ſic ſu⸗
mitur ĩ rõne gule.¶l.q Qð g obijcit᷑ ꝙ petm ẽ puatõ nõ tin
modi ſᷣ etiã ſpẽi 2 oꝛdis.dicẽduʒ ꝙ veꝝ ẽ. Sʒ notãduʒ ẽ
hm ꝙ dic aug . ꝗ tollit modũ tollit ſpẽʒ ⁊ oꝛdinẽ.⁊ ſiẽ ſp·
Renn i ẽ oꝛdo ⁊ modꝰ.⁊ ideq põt pᷣuaꝛi

tebat rõ.ſi ſco mõ ſic ponit ĩ difinitõe.⸗ Ad illuo qð
obijicit᷑· ꝙ circa H ↄtigit peccare ſᷣm diminutõeʒ ſic ᷣm
ſuꝑfluitatẽ. Rñdebit᷑ infra.explanabit᷑ etiã q̃re q̃daʒ ca

pitalia ᷣm ſuꝑfluitatẽ detmiant᷑ qdaʒ ſm indigẽtiã.⁊ q

re pluꝛa m ſupfluitatẽ ⁊ pautioꝛa m diminutõeʒ.? q̃⸗
re phs q̃ſi circa oẽm medietateʒ ponit vtrũq; ⁊ Fm ſuꝑ⸗
fluitatẽ ⁊ Fm indigẽtiã ſcti aũt theologi nõ ſemꝑ ita.

te appetitũ facit pctẽm eſſe pctm. vt in ſuper

4 ébruz ſecyndau
bia excellẽtia ĩ ira vindicta.ĩ auaritia ſuf⸗

Ecũdo querit᷑ de motiuo buiꝰpct᷑i.cũ em̃ ĩ
ficiẽtia:qᷓrit᷑ ꝗo tale ẽ in gula:nõ põt dici ꝙ apparẽs ſuf:

„7

quolibʒ pcto ſit aligo apꝓpetibile qð ĩoꝛdia

ſiciẽtia · qin vt dictũ ẽ ſupꝛa.appetibile auaritie ẽ ſufficiẽ

ſernlonn

e

Kasel

5

E nõ ẽ ↄſentiẽdũẽ pctm:ita 2 ĩ nutritiua.q⸗! SItẽ ĩ iraſci

r P

A 6⁶5

—BnnEia.

E

tia.⁊ tũc non diſtinguẽt᷑ hoc pctm ab illo.¶ Eoꝛte dices

ꝙ apparẽs ſufficiẽtia alimẽti ⁊ hoc videt᷑ ꝓbabile.Con/

tra multi ſũt ſe ĩgurgitãtes ex induſtria accipiẽtes ſuꝑ⸗
fluitatẽ ⁊ vltra ſufficiẽtiã.nõ &̊ mouit eos apparẽs ſuffi⸗
cientia alimẽti.(¶ Ad qð dicẽduʒ ꝙ apparẽs fufficiẽtia
alimẽti mouet ĩ hoc pcto.¶ Ad illð ꝗ̊ qð obijcit᷑ ꝙ potiꝰ
otingit ibi eſſe apparẽteʒ ſuꝑfluitatẽ.vt ptʒ in illis qui ſe
ingurgitãt. dicimꝰ ꝙ ſic ſuꝑflnũ ⁊ diminutũ? ſufficiẽs
circa alimẽtum detmĩat᷑ diuerſimode ſm diuerſas ꝑſo⸗
nas hm ꝙ dic phs ꝙ iuueni eſt parũ.mgr̃o ginnaſioꝝ ẽ
multũ.eodẽ mõ dicimꝰ ꝙ ĩ multis ẽ ita.qꝙ illuo qð pᷣmo
videbit᷑ eis eſſe ſuꝑfſluũ:poſtmodũ ex pꝛaua ↄſuetudine
vix videbit᷑ eſſe ſufficiẽs.ĩ multis etiã ipᷣe appetitꝰabſoꝛ⸗
bet iudiciũ.vñ ſi pꝛimo moueat eos ſufficiẽtia. poſtmo⸗
dum aũt ad ingurgitatõeʒ inclinat᷑ eoꝝ ratio.

motꝰ nutritine ſi⸗
ne appetitiue ĩ nutrimẽto ſit pctm/a videt᷑
ꝓ ſie. ꝑ hoc qð dicit᷑ ſuꝑ illð as Ro. viij.

ðð 20 cupiſces.glo.ꝓhibet motũ ne duca
adoſenſuʒ. ꝓhibʒ boc:ne pꝛimꝰmotꝰↄcupiſcibilis du

cat᷑ ad ↄſenſuʒ.ſᷣ pꝛimꝰmotꝰnutritiue ẽ motꝰↄcupiſcibi⸗
lis ſic ⁊ generatiue.ᷓ ſiẽ primꝰmotꝰĩ generatiua ſᷣm ſe

ili ẽ motꝰꝭ ĩ ↄcupiſcẽtia erit.¶ Itẽ potẽtia ↄcupiſcibił
ita ſe bʒ imediate ad nutritiuaʒ ſiẽ generatiuã. Mia bʒ
nutritiua obiectũ pᷣmũ reſpectu cꝰpt dici motꝰinoꝛdina
tus ſiẽ ⁊ generatiua.ꝗ̊ͥ pt᷑ h demĩari pᷣmꝰmotꝰſic ⁊ ibi.
Itẽ aug. ẽ temptato a carne q̃ eſt ſꝑ cuʒ pcĩo etſi ei tñ
nõ ↄſentiat᷑.g̊ temptatõ a carne coĩs ẽ generatiue nu⸗
tritiue: tẽptatõ nutritiue ẽ ſꝑ cũ pcto ſiẽ ⁊ generatiue.
Steẽ videt᷑ ꝙ magis debeat eẽ motꝰpᷣmꝰin nutritiua
ſit petm ꝙ; in generatiua.qꝛ pᷣmũ pctm fuit pctm Gale.

Em b̊ magis fuit coꝛrupta(vt videt nutꝛitiua ꝙᷓ geneꝛa
tiua:qre ſi ĩ geneꝛatiua m ſe ſit pᷣmꝰmotꝰ ẽ pctm:vide

tur ꝙ ĩ nutritina młtomagis. Itẽ ſcᷣm aug.i li.ð tri.
In om̃i tẽptatõe a carne ẽ ponẽ ſerpẽteʒ.muſierẽ ⁊ viꝝ:

ſerpẽteʒ intelligit motꝰ ſenſualitatis: ſic ꝗ ĩ nutritiua
ẽ ponẽ talẽ motũ ſiẽ ⁊ ĩ generatiua.ſ.pᷣmũ mo

tũ. ¶ d h̊ dicit᷑ bñ verũ ẽ ꝙ ĩ nutritiua ẽ motꝰpctm

ſeo nõ ſpẽ pᷣmꝰmotꝰpctm. ſiẽ ĩ generatiua ſic iã ꝓbatũ ẽ
⁊? ꝑũ̊ qð dic aug.ꝙ tẽptatõ a carne ẽ cũ pcto et ſi ei ñ cõ

ſentiat. ¶ Sʒ occaſiõe huiꝰq̃rit᷑ quõ ᷣ ſit veꝝ.⁊ arguit᷑
20 Zriũ:qm m ꝙ' ĩ pluꝛibo locis aug.ondit.nullꝰpeccat
in eo qð vitare ñ pt.ᷣ talẽ pᷣmũ motu nullꝰvitare pt:q̊ ñ

eſt petm.q ꝛetea ſpalit᷑ videt᷑ ̊ qm vt ĩ pluribo nõ põt

.Cclix.

ꝑſecte diſcerni inter appetitum nutritiue licitum æ illici⸗
tum. Uñ greg: eo tꝑe qͥ nccitati obitum ſoluit ꝑ eſum
necitati voluptas miſcet᷑. ꝗd nccitas. ꝗd voluptas igno⸗
rat᷑.pᷣmꝰgᷓ motꝰq tũc circa ̊ erit.licʒ nõ videat᷑ oꝛdinatꝰ.
non viðꝛ debẽ imputari ad pctm.4l IYtem aug.x. fel. dũ
ad getem ſaturitatis ex indigẽtie moleſtia tranſeolin ipᷣo
trãſitu inſidiat᷑ mihi laqus ↄcupiſcẽdi ipᷣe em̃ trãſitꝰ vo⸗
luptas eſt. ⁊ cũ ſalus ſit cĩ comedẽdi ⁊ bibẽdi:adiũgit ſe
tanꝗꝙᷓ pediſſeq ꝑiculoſa iocũditas.⁊ plexqʒ p̃ire conat᷑ vt
eiꝰca fiat qð ca ſalutis me facẽ vel dico vel volo. viðꝛ g ꝙ
Hᷣ excuſet ignoꝛantia⁊ iſta mixtura nccitatis ⁊ volupta⸗
tis. non dʒ imputari ad pcẽm. ¶ Ad qð doᷣm ↄcedẽdo
in nutritiua eſt pᷣmꝰmotꝰſic ⁊ ĩ generatiuatñ q̊ͥ ad h̊ ẽ
diſſile:ꝙ omnis motꝰet pᷣmꝰ generatiue eſt petᷣm niſi per

ſacrm mr̃imoniale excuſet᷑:non tñ ſic ois motꝰnutritiue.

ↄcedimꝰem̃ ꝙ eiꝰmotꝰpᷣmꝰ pt eſſe pcrẽ̃m.nõ tñ oĩs. qm̃ po-

tentia ↄcupiſcibilis et᷑ in nutritiua coꝛrupta eſt. licʒ non

—

tantũ quantũ in generatiua.⁊ et᷑ reſpectu ſui obiecti mo/
uet᷑ pluries in ſuo pᷣmo motu illicite. qñq; & pt᷑ bõ pueni

re vt nõ ſurgat motꝰ illicitꝰ in nutritiua ⁊ qñ non facit vt
non ſurgat pt:ille motꝰeſt pctẽm. Silr poſtq ſurrexit lʒ
nõ potuerit impediſſe vt ſurgẽt:ſi non reſiſtit ꝓut dʒ:im⸗

putat᷑ ad pctm. Ad illð ꝗ qdð obijcit᷑ freq̃ntiꝰibi igno

rat᷑ qd ſit voluptatis ⁊ ꝗd nccitatis. non pt᷑ facile ꝑcipi.
⁊ et᷑ ꝙ q̃ſi ſꝑ admiſcet᷑ voluptas cum nccitate.bñ ↄcediꝰ
non ? ibi ſꝑ ꝑceptibile.ꝗd licitum ꝗd illicitum. ſiẽ nec

in alijs pct᷑is vtʒ in ira.multotiens credit hõ iraſci ↄ vici

um ⁊ iraſct ꝭᷣ ꝑſonam: nec defacili pt᷑ ꝑcipi.̊ illa ignoꝛã⸗

tia ꝓceſſit ex pcto tanq; pena.qm̃ non fuit in adam añ la

pſum ſ potiꝰ in ipo erat potẽtia diſcernẽdi int hec.non q
hec ignoꝛũtia oĩno excuſat perᷣm. cũ tali pcto vbi ſic ẽ ilſũ
citum: nõ debet᷑ niſi pena tꝑalis.tñ ipᷣa vnctõ freq̃nter do
cet ſcẽos vt ſciant diſcernẽqd ſit nccitas ⁊ ꝗqd voluptas.

v̈trõ deſe ad h̊ non attingat. 4 Oð at dẽ de voluptate.

dicimꝰꝙ eſt voluptas naturalis:⁊ qn iſia ſe admilcet nõ
ꝓpter h̊ eſt pctm.⁊ eſt voluptas libidinis ⁊ hec facit ibi
petᷣm qð ẽ exceſſus menſure.j Sʒ obijcit᷑ de motu illicito
nutritiue vt attingat inferioꝛem ꝑtem rõnis qᷓ dẽ młr:⁊

nonſolum ſenſualitatẽ.querit᷑ ſi ſit ibi moꝛoſa delectatõ

vtxꝝ ſit mõꝛle pctẽm.ꝙ ſic viðꝛ ꝑ ſile de motu generatiue.
⁊ magis videt᷑ ꝙ ceberet eſſe hec qm̃ magis videt᷑ eſſe coꝛ
rupta.cum adam ſm motũ eius illieitũ peccauerit.a ita
ſi ex ꝑte motus illiciti generatiue cum ẽ delectatõ ſic mo⸗
roſa:eſt pctm mõꝛle etiam ex ꝑte iſta. 12 qð dom. ꝙ;
non ? ſimile. qm generatiua nõ ſolii eſt potẽtia ꝑſone vᷣ
nature m rupta. /ꝓut ꝑ ipam debebat fie⸗
ri ꝓpagatioſniſi ſit excuſatio per matrimonium.̊ nutri⸗
tiua ⁊ cetere potentie non ſunt ita pᷣncipa alterius vnde
potentie perſone ſunt:non nature vniuerſalis.⁊ ideo ſo⸗
kn hñt vnam coꝛ tõz. non negam? ꝗn aliqñ talis mo
tus poſſit eſſe moꝛtalis:ſ̊ non opoꝛtʒ ꝙ omnis aut ſemꝑ.
SBed adhuc obijcit᷑ de eo qð dic aug.in li.de ↄflictu vi

cioꝝ ⁊ vᷣtutum.ſic eger ad medicinam ſic ad ſumendas
dapes debet vnuſqſq; accedere.nequaꝙᷓ in illis volupta⸗
tem appetens h̊ neceſſitati ſuccurrens.ſᷣeger ad volupta
tem nihil accipit de medicina nec vltra id qð credit ↄgru
ere nature ſue:⁊ ſi vltra accipit ſcienter peccare videt᷑.ꝗ
ſimiliter ⁊ hic.q Ad qð dicendum ꝙ quo ad hoc dẽ cibo
ſumendus vt medicina.qm cum in nobis ſit ↄtinua de ꝑ⸗
ditio:ad hoc ſumit᷑ vt fiat econtra reſtaus atio.ꝛ ſic eger
medicinam cum timoꝛe accipit.nec ibi apetit voluptatẽ:
ſic dz ſe hꝛe homo qͥ ad cibum.tñ quo ad id qð eſt acciꝑe
vltra nccitatem non eſt ſimile:qm̃ non ẽ ita determinatũ
pciſe ꝗd eſt ad neceſſitatem h ſic ibi ᷣbi gra. Eſt aligs ꝗ
non vult comedere niſi ſemel in die.plus comedit in vna
vice qᷓ ſi bis comederet: quoniam aliter cibo ſemel ſum⸗
ptus non ſufficeret ad totam diem. nec tamen quo ad
hoc peccat dummodo non excedat tm̃.vt per hoc impe⸗
diatur ab operibus ſuis maxime ſpiritualibus vt il⸗
li qui ſe ingurgitatnt.ql! Sed contra illud quod dietum

7 77
et vt nio ſert BxriiPt-

—

eſt de ſilłitudine generatiue 2 nutritiue obijcit᷑.qm̃ gene

ratiua vt dictũ ẽ coꝛrupta ẽ ſm ſe ⁊ ꝓut ẽ traductiua:ſᷣ

nutritiua tm̃ m ſe. ᷣ ↄſtat ꝙ vtraq; coꝛruptõ generati⸗
ue penalis ẽ.cũ ̊ inclinat generatiua ad petm:plꝰ ẽ ibi
de inclinatiuo ꝙᷓ nutritiua.maioꝛ excuſatõ.̊ minꝰ pec
catũ.potiꝰ ᷓ diceret᷑ petm vel veĩale vel moꝛtale ĩ motu
nutritiue qᷓ generatiue.¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ h̊ nõ ſequit
qm̃ cũ duplici coꝛruptõe generatiue ẽ dupler cauſalitas
pct᷑i.⁊ ipᷣa rõ declinat poſi cauſalitatẽ ſequẽtẽ penalita⸗
tem.nec ẽ ſeꝑare cauſalitateʒ a penalitate.vñ fomes ꝗẽ
ꝓnitas ad petm maxie ibi viget.⁊ ideo nõ ẽ maioꝛ excu

ſatio nec minꝰpctm ſ̊ potiꝰecotra.nõ aũt ita ẽ ĩ nutriti⸗

na:qm ĩ generatiua ẽ duplex coꝛruptõ ꝑſone ⁊ nature:
⁊ vtraq; ẽ pena reſpectu pᷣcedẽtis pet᷑i.⁊ cauſa reſpectu
ſequẽtũ.ĩ nutritiua vpᷣo tm̃ ẽ coꝛruptõ vna ſcʒ ꝑſone.

bruzs quartun
Varto qrit᷑ vtꝝ h̊ viciũ ſit capitale. ñ
videt᷑ ꝑ ̊ qð dr ſuꝑ illud deut.vij.cũ dele⸗
uerit dns gẽtes multas coꝛã te.glo.yſid.
c caſtrimargia ↄmeſatõ ⁊ ebꝛietas: S̊ nec

net nature illð Rt᷑ capitalia vicia cũ oꝛiãt᷑ ex alio.¶ Et dicẽ

dũ ꝙ gula vno mõ accipit᷑ generalit᷑ ꝓut otinet exceſſuʒ
mẽſure tã reſpectu cibi ꝙᷓ reſpectu potꝰ.⁊ ſic idẽ eſt ꝙ ca

ſtrimargia.⁊ ſic ẽ capitale.⁊ alio mõ ꝓut ↄtinet tiñ exceſ

ſum mẽſure reſpectu cibi.⁊ ſic ẽ ex oꝓoſito diuiſa ðᷣ ebꝛi
etatẽ.qᷓ dĩc exceſſuʒ mẽſure ĩ potu.⁊ ſic nec h̊ nec illud ẽ
capitale.
viſũ auditũ olfatũ.ſic dic aug.x.oↄfeſſ.ſic ciꝛca guſtũ ⁊ ta

ANMta

uerit᷑ etiã ſi ↄtigit moueri inoꝛdiate circa

ctum.q̃re nõ def̃miant᷑ capitalia pcta circa inoꝛdinatõö

nẽ motuũ iſtoꝝ ſenſuũ ſic alioꝝ. Vñ de inoꝛdiato motu
circa auditũ dic aug.x.cõfeſ.cuũ mihi accidit vt me apliꝰ
cãtꝰqᷓ; res ipᷣa q̃ cam᷑ moueat:penalit me peccare ↄfite⸗

oꝛ. ⁊ tũc mallẽ nõ audire cãtantẽ.Sil? ibidẽ regre de i⸗-

oꝛdiatõe motuũilioꝝ.¶ Itẽ ẽ vtꝰ pᷣncipalis cohibẽs paſ
ſiones ſenſibiles qͥ ad oẽs ſenſus.ſ.tꝑantia. ex oppoſi⸗
to debz det miari circa motũ eoꝝ inoꝛdinatũ viciũ capi

tale. 4 Item phus defmiat medietatẽ circa oẽs ſenſus.

4l Pꝛetea maxiĩe videt᷑ ꝙ debẽt vnũ dermiari circa inoꝛ

tiẽs intelligũt᷑ oẽs ſenſus.¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ ſenſus et

dinatõeʒ viſus.qm̃ ẽ ſenſus general.vñ noie ipiꝰmulto⸗
tactꝰ guſtꝰreſpiciũt eẽ.eſt tactꝰ ꝓpt ſe. guſtꝰ vo vt cõ

ſeruet᷑ eẽ. ſ̊ ſenſus alij magis ſit ad diſcernendũ ꝗd ↄue

niẽs ꝗd diſcõueniẽs.ſi pᷣo ſũt ad delectãdũ q̊ nõ ẽ in con

ueniẽti re eſſentialit ſ̊ ſm accidẽs.⸗ tũc ſi ſit delectatõ ĩ⸗
oꝛdinata.nõ erit ꝓpter h̊ capitale viciũ:ſᷣ potiꝰ viciũ re⸗

ducibile ad aliqð vicioꝝ.bpbigra.Solẽt hoies ad maio

rẽ delectatõz in prãdijs velle audire ⁊ nmunt pulchꝛos
ſonos ⁊ ĩ hoc peccãt.ſ̊ hoc reducit᷑ ad pctn gule Ila.v.
Cithara ⁊ lira ⁊ tympanũ in ↄuiuijs vris.⁊ opꝰdei non
reſpicitis.hocẽ dicẽ vt magis ibi delectemi.põt iteꝝ eſſe
vt ſint inoꝛdiati mot?circa illos tres ſenſus ꝓpt curioſi⸗

tatẽ.⁊ ſic pñt reduci ad inanẽ głiaʒ vel ↄcupiſcẽtiã ocu⸗
loꝝ.j Qð aũt dicit᷑ de ſenſu viſu ꝗ eſt ſenſus generalis

illud nihil facit ad h̊: qm hoc ẽ ſolũ rõne nois ſui.vel ra

tione eoꝝ ꝗᷓ ondit ꝓpter qꝗᷓ eſeruit intellectũ. ¶ enazʒ
dicat᷑ nobilioꝛ ſenſus hoc Eelatõe ad obiectũ.ſ̊ hoc nõ

facit ad defmiandũ capitale viciũ.Rᷣ potiꝰinoꝛdiatõ ap⸗

.

a per ſet alia per accidens.

(Mébruz quintuz

Alliinto querit᷑ vtvꝝ ↄtingat petm eſſe circa

.

Dð videt᷑ ꝑ hoc quod dicit greg. Dũ plus
iuſto caro reſtringit᷑: ab actione boni ope

wnn 4 „„ . . . „ . .
Ags enernat. ideo neceſſe eſt vt quiſq; ſic artẽ abſtinedi

habeat:vt non carnẽ ſeo carnis vicia caſtiget.⁊ ideo ad
HGo:rxij. Ratõnale ſit obſequiũ veſtrũ.ad quod ergo ca⸗
pitale viciũ reducet᷑ hoc peccatũ: nõ videt᷑ debere redu⸗

petibᷣcirca appetibile.ꝛ ſic ẽ ꝙ appetibilia tactꝰ guſt ap⸗-

dim inutoem cibi ſicut circa ſuꝑſluitatem.

ci ad pcim gule:nec ad aliud multomagis.¶ Itm querit
ſi ſꝑ ſit pctm ſigꝗs intendit ꝓgpter bonum min? comedẽ qᷓ
exiget ſua natura.qm non bꝛet tũc motum inoꝛdinatũ:⸗
et᷑ videt᷑ intentõe bona.̊ non peccaret. Ad qð dᷣm.q;
aliqs pt declinare a medietate:ſumendo minꝰꝙᷓ ncce ſit
ꝓpter laudem hoĩm. tunc h̊ petm reducit᷑ ad inanẽ glo⸗
riam. ſiẽ ̊ pcẽm qͥ ypocrite exterminat facies ſuas.vj.
Aſdat᷑. Potelſt er ꝗs declinare a medietate bona intentõe
7 decipi in ſuo iudicio ꝑuerſe iudicando in ̊ ꝙ macerat
carnem ſuaʒ vltra qꝙᷓ debẽt.vt ſi neſciat qꝗ ſit nccium aut
qd diminutum.dicimꝰꝙ tunc peccat:tñ ̊ non ẽ capitale
pctᷣm. nec ꝓpꝛie ad illð capitale reducibile:qm̃ tale pctm
non hbʒ motiuum. pct᷑a vo diſtinguunt᷑ m motina ꝑuer⸗

ſe rolũ tatis non m ꝑuerſum ronis iudiciuzʒ.¶ Sz gra

bhuiꝰqᷓrit᷑. ponamꝰ ꝙ aligs dubitet. timet em̃ ꝙ ſi nimis
abſtineat: ꝙ non poterit vacare oꝑibo debitis. timet iteꝝ
acciꝑe.eo ꝙ non poſſit ſubijcẽ aut domaꝛe caꝛnem.peccat
ne talis accipiendo minꝰ ꝙᷓ opoꝛteat. Pꝛeterea qð iſtoꝝ
facẽ expediat magis illi⸗ſ Ad qð dom.ꝙ vnꝰ ẽ tioꝛ ſpũa
lis ꝗ dʒ eſſe in omni bono ope.de qͥ JYJob.ix. Verebar om
nia opa mea ſciens ꝙ non ⁊c. ſ̊ eſt alius timoꝛ dubieta⸗
tis in eligendo. de q̊ eſt qſtio.⁊ dicimꝰꝙ talis dz inſiſteꝛe
ſecurioꝛi ꝑti.ſecurioꝛ ꝑs videt᷑ eſſe in abſtinẽdo:qm in h
vitat᷑ ſuum piculum.ſ.vt non dominent᷑ vicia.⸗ Sed vl⸗
teriꝰquerit᷑ ẽᷣm ꝙ diẽ Aug.in multis appꝛoximat ſuꝑflu
um ncẽio ꝙ non pt᷑ defacili diſcerni ꝗd nccium ꝗd ſuꝑflu
um. querit S.ſi iſte ꝗ ignoꝛat qꝗd neceſſarium qꝗd ſupfin⸗
um:accipit pluſq; ncẽium ſit.ſi pctm eſt:qm ſi eſſet certꝰ
gd ncẽium:vltra nõ accipꝑet.¶! Zlid qð doᷣm. ꝙ ſi gaudet
talis qꝛ ignoꝛat nibilominꝰ peccat: vᷣ ſi triſtat ⁊ ſit ita
non poſſit diſcernẽ niſi ꝑ gram datam.nec eſt ſibi data:
tunc dicimꝰꝙ non peccat.hoc eſt qð diẽ Augx.ↄfel.qð
ſaluti ſatis eil:dilectioni paꝝ eſt.ſepe inceꝛtum fit vtrum
adhuc nccia coꝛpoꝛis cura ſubſidium petat.an voluptu⸗
oſa cupiditatis fallatia miſterium ſubpetat.ad hoc in/
certum hilareſcit infelir anima. in eo pꝛeparat excuſa⸗
tionis patrocinium: gaudens non apparere qð ſatis ſit
mogderationi valitudinis. vt obtentu ſalutis abumbꝛet

negocium voluptatis.

Membruz ſertum
Erto querit᷑ de circũſtantia gule. ponitat᷑
Aido. mij. genera diſtinctõnum in appetitu
gule.i.ꝗqd.qñ.quãtum ⁊ quõ appetit᷑.quid
ad rem ipſam ptinet q̃ apetit᷑.qñ ſi añ le⸗
gittimum tempus ꝗd appetat᷑.quantum vo ad immode⸗

ꝗqnq; circunſtantias dicens in glo. ſciendum ꝙ nos qnq;

ris pᷣuenit.aliqñ nõ pᷣuenit ſ̊ cibos lautioꝛes qꝛit.aliqñũ

qᷓſumẽda ſunt accuratiꝰpꝛeꝑari appetit. aliqñ q̃litatibo

ciboꝝ ⁊ temꝑi ↄgruit: ſ̊ in qᷓntitate ſumendi menſuram
excedit.aliqn vᷣo abiectum eſt qð veſiderat: ſed cum ipᷣo

eſtu deſideij deteꝛiꝰpeccat. Jonatas ſniaʒ moꝛtis mẽuit.

qʒ in gu ſtu mellis cõſtitutũ edẽdi tempus añceſſit.ppls
er egipto ductus in heremo poſitꝰ oceubuit.qꝛ deſpecto
manna carnes petiuit qᷓs lautioꝛes putauit. ilioꝝ helij

pma culpa eſt:ꝙ ex voto eoꝝ ſacerdotis puer non de mo

re vellet cames ð ſacrificio acciꝑe:ſ̊ coquendas qrebat
q̃ᷓs accuratius exhiberet ⁊c.ſic ̊ ponit Oꝛego.v. YVſido.
vo.iiij.circunſtantias ſvidetur ̊ vnus ſuꝑfluus vel alter
diminutus. Pꝛeterea videt᷑ ꝙ vterq; inſufficienter eas
aſſignat.qꝛ aligs religioſus cui eſt ꝓbibitum comedere
carnes comedit eas.⁊ comedendo peccat pcto gule:non
tñ q;tum ad aliquam dictaꝝ ↄditionum. contingit eſſe
pet᷑m gule ſine aliq̃ dictaꝝ ↄditionum.¶ Ad qð dom.
Hꝛeg.ponit ꝗnq; ↄditiones ipſius gule qꝗᷓ ↄtinent᷑ hoc v⸗
ſu. Laute p̊ ꝓpere.nimis ardenter.ſtudioſe.ſido.auteʒ
ponit qtuoꝛ? tñ non eſt diminutus reſpectu aſſignatõis

ratõʒ refert᷑.quõ ad impatiaʒ leſtinatõis accipit᷑. ¶ Itẽ
Hꝛeg.ſuꝑ illud geũ.xxv.Oa mihi d coctione hac.ponit

modis gule vicium temptat.aliqn em indigentia tempo-

— — — —7⁷77 S=E

.Clix.

tas attendat᷑ ratione foꝛtioꝛis inclinatõnis ad quã con
ſequit᷑ maioꝛ ⁊ grauioꝛ pugna. cũ bec ſit inclinato fomi⸗
tis: ſicquo ad hoc põt dici ꝙ pcta carnalia ſunt maioꝛa
Et ſic dic greg. hoc niſi pꝛiꝰrefrenet᷑ ⁊c.⁊ ſilꝛ alia aueto⸗
ritas hiero.tn ſpũalia ſimpłꝛ ſunt maioꝛis culpe.cũ ad
hoc inclinet᷑ aia ex ſe.¶ Ad illud aũt qð obijcit᷑ ꝙ maxi⸗
mũ eſt. eo ꝙ ꝓ eo maxime ſunt pene inflicte.dicimꝰ ꝙ q;;⸗
uis tante pene ↄſecute ſunt:nõ tñ hoc ẽ ꝓpter pctm gule
tm̃ ſed ꝓpt mala ↄſecuta Ad bhoc pctnſce pᷣmo parete.ſ.
qꝛ ꝓhibitõ facta fuit ei inqtuʒ in ipo erat vel tota poſite
ritas vel materialiter quo ad coꝛpꝰvel in ſpẽ ⁊ ſiłitudie
quo ad aĩaʒ.vñ idẽ pctᷣm nõ tanto eſſet in alio punituz.
Similiter ptz de pena diluuij qm̃ ibi aſecutum eſt petm
luxurie cũ ꝑpſonis que ritum religionis habebãt. nde
BGeñ. vj. videntes filij dei filias hominũ.⁊ eſt vis facien
da in hoc qð dicit filij dei. vnde fuit ibi quaſi peccatum
enoꝛme. Pꝛeterea homiĩes erant tũc materiales ? erat
maxima inclinatio ad peccata carnalia.a ideo ad reuo⸗
candũ a carnalitate ita grauiteꝛ puniebat᷑ peccatũ illud
De ſodomis ptʒ qm ibi ↄmittebat᷑ luxuria ↄtra naturã

Gꝛegoꝛij.immo ſub vna conditionũ quas aſſignat ſido.
compꝛehenduntur due illarum quas aſſignat gregori
vnde ſub conditione quomodo: intendit includere duas
conditiones.ſ.conditionem qualitatis ex parte apparen/
tis in intellectu.⁊ hoc dẽ ſtudioſe.ſtudioſe em̃ d̃ ex parte
ſolicitudinis in cognitione vel intellectun ⁊ ſic non eſt cõ⸗
trouerſia.immo yſido.duas illas quas diſtinguit greg.
compᷣhendit ſub vna conditione que eſt quomod.que ẽ
conditio ex parte qualitatis.vnde in hoc non diſtinguũ
tur. ſed diſtinguit illas greg.per hoc ꝙ vna reſpicit affe⸗
etum ⁊ alia intellectum/ vnde ita ſe habent ⁊ coincidunt
inuicem ꝙ hec conditio quid quam aſſignat ſido.com⸗
pꝛehendit illam quam aſſignat grego.que eſt laute 2 qñ
hoc quod eſt pꝛopere. quantum hoc quod eſt ninus ⁊
quomodo:hoc quod eſt ardenter ⁊ ſtudioſe.q; vtrãq; q̃li
tatem reſpicit vnam.ſ.in affectu ⁊ alteram in intellectu.
per hoc patet ſenſus iſtaꝝ conditionum ſqm non ẽ ibi
plus conſiderare niſi aut ſubſtantiam aut qualitatem:
aut quantitatem. aut tempus ſumendi cibos. 7 Pm illa
ſumunt iſte conditiones Yſido.a greg. Ad illud quod
obijcit —— blares alnonea icuduin A per hoc patet ſoluno ad omnia obiecta.
ſic patetEt quod obijcit᷑ de religioſo ꝗ ſub ꝓhibitione „
rohect curnen 7 tñ ad nullam haꝝ conditionum perti⸗ ebru taunz
net hoc pcr̃m gule:dicendum ꝙ iſte conditiones quas de⸗ — Etauo querit᷑ de pꝛudentia carnis vtx ſit
terminat grego.⁊ Iſido.ſunt ↄditiones generales.non peccatũ.Et videt᷑ ꝙ ſic.Pꝛudẽtia carnis
conditiones 'ᷣm ſtatum ꝑſone.⁊ omnes ↄditõnes genera xoꝛdinat ad gulã ſicut pꝛudẽtia ſpũs or⸗
les que ſunt iſtius peccati compᷣhendunt᷑ ſub iſtis/q au⸗ dinat ad ſobꝛietatẽ. ſ̊ in genẽ boni aut vir
tem religioſus peccet comedendo carnes hoc perm ẽ Fm tutis nõ tm̃ ponit᷑ ſobꝛietas ſ̊ ⁊ pꝛudẽtia ſpũs.& in genẽ
conditionem ſtatus ⁊ non ᷣm conditionem generalem. mali vel pct᷑i nõ tm̃ ponit᷑ gula led etiã pꝛudẽtia carnis
ſic eſt ꝙ aliquis pꝛelatus tenet᷑ ad maioꝛem pfectionem Item boc idẽ videt᷑ qm ex ooſito dicũt᷑. ſicut patʒ ꝑ
abſtinentie ꝙᷓ ſubditus.⁊ ideo peccat in aliquo ꝙᷓtum ad illud ad Ro. viij. ꝛudetia carnis moꝛs c. pꝛudẽtia ſpi
gulam in quo non peccat ſubditus.⁊ boc facit ſtatus ⸗ ritus vita par. quoniã pꝛudẽtia carnis inimica ẽ deo.
ſone ⁊ conditio ſtatus.⁊ non aliqua generalis ↄditio.vñ Ad qð dicẽduʒ. ꝙ pꝛudẽtia carnis duo habet in ſe. ſ.
illa pcta gule q ſunt quo ad ↄditionem perſone:nonↄti⸗ cognitõeʒ hoꝝ que caro expetit.⁊ ſic nõ eſt malũ vł pec
nent᷑ ſub aliqua illaꝝ ↄditionũ:qꝛ ille ſunt generales ↄdi catũ.nec ſic ꝓꝛie oꝑponit᷑ pꝛudentie ſpũs: ſed tm̃ ſunt vt
tiones nõ reſpiciẽtes ſtatꝰ ꝑſone.⁊ bñ aſſignate ſunt ᷣm diſꝑata.qm ſcire malũ nõ ẽ malũ ſicut ondit angĩ pᷣnci
modum ſuum. io de li.ar. Habet iteꝝ inclinatõʒz ad ea q caro expetit
le mbrum ſe eptimum ſicut pꝛudetia ſpũs ad ea q expetit ſpũs.⁊ ſic ↄcedimꝰq
E opponit᷑.⁊ ſic intelligit᷑ qd d ad Ro.viij.⁊ ſic ↄcedo q;
Eptimo querit᷑ de magnitudine huioꝰpcti. malũ ꝓut eſt inclinatiuũ ad pctm. ⁊ inqtuʒ eſt ad h̊ di⸗
Et videt ſit marimum cum ſit oꝛgo alio⸗ citur malũ.nec tñ ex hoc ſequit᷑ ꝙ ſit pcm. Nec iteꝝ ſeg
rum. vñ glo.ſuꝑ illud. Qui pcuſſit egiptũ tur.pꝛudẽtia ſpũs ei oppoſita ẽ virtꝰ:g illa erit peccatũ.
cum pᷣmogenitis eoꝝ.luxuria.ↄcupia 2 ſu
ꝑbia.ſunt ea q̃ vent generat.ſᷣ venter nõ generat niſi rõe

qm̃ nõ opponit᷑ ei ratõe plemẽti virtutis ſ̊ ratoe diſpo⸗
ſitõnis antecedẽtis ad virtutẽ.pꝛudentia em̃ carnis eſt
gule:g gula ẽ oꝛgo illoꝝ trium ⁊ ita maxim. Item ſuꝑ
illud.iij. at. Cũ ieiunaſſet.glo.greg.niſi pᷣmũ gula re

tm̃ occaſio ad peccatũ: ſed pꝛudentia ſpũs nõ tm̃ eſt oc
caſio ad bonũ ſed eſt eſſentialis diſpoſitõ.vnde ſi aligs
frenet᷑:fruſtra q alia vicia laboꝛat.¶ Item biero.duo ſũt
vicia er oĩbo qᷓ maxime hoĩes decipiunt ſuis voluptatibo

habeat pꝛudentiã carnis inclinãteʒ ipᷣm ad peccatũ.nõ
1. tollit᷑ ab eo eſſe vututis nec pꝛudẽtia ſpũs:ſed ſolũ ſi ha
ſ. mhel/ gula ⁊ libid.q deponẽ eo eſt difficiliꝰ itie eſt dultiꝰ. ex
bis autoꝛitatibo videt᷑ ꝙ pcr̃a carnalia ſunt marĩa⸗ Itẽ

beret vicia ad que diſponit vt gula aut lururia.
hoc ptʒ de gula qm ꝑ hanc victꝰeſt pᷣmꝰhõ ⁊ fuit occaſio 2 emn bru nonnum
omnis mali. fuit maximum.¶¶ Itm̃ adaʒ in cõtinentia Ono queritur de oppoſito gule ⁊ videt᷑ ꝙ
ventris er pulit a ꝑadiſo:diluuium tꝑe noe ipſa fecit:ſo⸗

int 9 inmum oe 1Pig oꝑponitur ſobꝛietati.Sed ↄtra dicitur ad
domax fulmina ipſa adduxit.ſic em̃ ſoꝛnicatõnis accuſa Ro.xij. Non in cõmeſſationibo ⁊ ebꝛieta⸗
tio erat: ̊ tñ alteriꝰpene radixr hinc oꝛta ẽ.qð Eʒech.xvj

tibus.⁊ dicit᷑ ↄmeſſatõ gula.ſic ergo gula

ſignater oñdit di.hec fuit inigtas ſodome ſoꝛoꝛis tue ⁊c.
2 i. q̃ſi idem dicit. ſic ̊ gula cã fuit maximaꝝ pena
. 23

rum q; in ſcpᷣtura inueniunt᷑. eſt maximum pctm

tra pcta carnalia ſunt minoꝛis penez maioꝛis infamie:
ſpᷣſpualia econuerſo.ẽ pctm gule non ẽ maximum. Ad
quod dicendum. q gula ꝑſe non eſt oꝛigo olloꝝ victoꝝ:
occaſionaliter tñ diſponit ad illa.maxime aũt quantum
eſt de ſe ad luxuriam. EUnde Aath. ilij. In pꝛedicta glo.

——

greg:gula libidines inflammat: ↄcupiam carnis nutrit

—

q repugnat legi mentis. 4! Ad illud quod obicit᷑ qᷓ pct̃a

ſunt maioꝛa: coꝛnalia aut ſpũalia. dicimus ꝙ ſimpliciteꝛ
loquendo ſpũalia.quo ad aligꝗd tñ pt dici ꝙ carnalia. pt
em anima inclinari ad peccatum vel ex ꝓpꝛio defectu eius
in ſe. vel ex fomite ꝗ eſt in carne.pꝛimo modo inclinat᷑ ad
Peccatum ſpũale.ſecundo modo ad carnale.Si g̊ᷓ maioꝛi

⁊ ebꝛietas ſũsduo pcta.ᷓ habẽt dno diuerſa opoſita.ſᷣ
ſobꝛietas oꝓponit᷑ ebꝛietati ñ gule.(¶ Et dicẽdũ.q; Ipꝛie
loquẽdo ſobꝛietas oꝓponit᷑ ebꝛietati: ⁊ gule parſimonia
vñ Cri.in qdã omeł.dic.nõ ex ꝑſimonia ⁊ phᷣica dieta
ſed er habũdanti ↄmeſtione⸗ enlendiue, Ooren tñ ſũ⸗
mi large ſobꝛietas.vt dicat᷑ muniter modẽratio tam in
cibo ꝙᷓ; in potu. ⁊ ſic poteſt opponi vtriq;. Auminn

ad Thit ij. Sobꝛie? iuſte ⁊ pie vinamus. ¶ Queritur
cui pꝛecepto oponituꝛ.ꝙ aũt non opponat᷑ pᷣcepto pꝛime
tabule videtur.quia p̃ᷣceptum pꝛime tabule ꝑ ſe pᷣmo oꝛ⸗
dinat hominẽ ad deũ ⁊ pmo: ſ̊ petm gule qð ẽ pctm car
nᷣle deordinat hominem ad ſeipſum: non ad deũ. ergo
non opꝓponitur pꝛecepto prime tabule. ergo videtur op⸗
poni precepto ſecunde tabule.¶ Contrarium patet per
inductionem.conſtat ꝙ non precepto pꝛimo ſcde tabule

in quo pcipit᷑ honoꝛ ꝑentum. patet etiam ꝙ non pceptis

ceteris. qm aut conſiat in iniuriam in vᷣbo.vt iſtud non

falſum teſtimonium dices. vel in iniuriam in affectu: vt
illud de non ↄcupiſcendo. vel in iniuriam in facto ⁊ hoc
vel quo ad poſſeſſionem: vt illud non furtum facies: vel
quo ad ꝑſonam 2 hoc vel ꝓpꝛiam vt illud non occides.vł

ↄiunctam vt illud non mechaberis.ſ̊ nec gula quo ad ali

qð hoꝝ iniuriat᷑ primo.& pᷣcepto neutrius tabule opo⸗
nit᷑.¶ Ad qð dicẽdum.ꝙ petm gule pt᷑ ↄſiderari dupli⸗
citer.vel rõne ſui.vel rõne hoꝝ q̃ ad ipſum oſequuntur.

Si pᷣmo modo:tunc non oponit᷑ alicui pᷣcepto.nec opoꝛ⸗/

tet:qm̃ gula deoꝛdinat hominem qͥ ad ſeipſum. ſ̊ pcepta
data ſunt vt oꝛdinet᷑ homo ad alterum vt ad deuʒ vel ad

⸗ 727

ꝓximum. in ipſis em ꝓphibetur manifeſta dei iniuria vel

primi qᷓ ꝓpꝛie debebat puniri. qm in iſia bomo ↄuinci po-

terat ꝓpter manifeſtationem. Si ſecũdo modo ſumat tũe
nõndum eſt.ꝙ duo ↄſequunt᷑.ſ.luxuria ⁊ ocium carnale
qᷓtum ad pᷣmum ꝓhibet᷑ in illo pᷣcepto ſecunde tabule de
mechia vel ↄcupia vxoꝛis.vnde ꝛego. Dum ſatietate
venter extenditur: aculei libidinis excitant᷑ qᷓtum autezʒ
ad ocium carnale oꝓponitur tercio pᷣcepto pꝛime tabule
vbi pᷣcipitur quies ſpũalis.vnde Gꝛeg. Gule deditos le
uitas ꝓꝛſus operis ⁊ ocioſitas ſequitur. Vnde ſequitur.
Et ſeriptum eſt:ſedit populus manducare ⁊ bibere: ce⸗

Ecimo queritur vbi hoc peccatum ꝓhibi⸗
tum fuit tempoꝛe legis nature.quia multi
tunc iſto peccato peccauerunt.? dicitur ꝙ

elſus pomi/ Sed abſtinere a pomo fuit quid neceſſarium

ſᷣ̊ maximum eſt abſtinere ab immoderàtia reruʒ magna

rum vt carnium ⁊ hmõi.hoc autem non fuit ibi ꝓhibitũ
ergo peccatum gule non fuit ibi ꝓhibitum quando fuit
ade/ꝓhibitus elus pomi.¶ Reſpondeo concedimus ꝙ
in pꝛobibitione facta tunc ade: facta eſt etiam de omni
eſu inmoderato. Vnde greg. Plerũq; ꝓ culpa ade gula
com mittit᷑:etiam cum vilia ſumunt᷑. Zeq; em̃ adam ſo⸗
lum vt a pomo abſtineret ꝓhibitõem accepit.⁊ cum ↄcu⸗
cupiſcentes noxia tangimus: ꝓbibita guſtamus. Qotã⸗

dum eſt ꝙ pceptum ade.fuit pᷣceptum diſcipline.⁊ in il

lo fuit erpᷣſum vt nõ comedereid pomo.⁊ ꝑ hoc innue⸗
bat᷑ ꝙ ſi facta eſt ꝓhibitio rei licite ⁊ tamminime vt po⸗
mi.ꝙ multomagis ꝓhibent᷑ maioꝛa. Poteſt etiam dici ꝙ;
in illa ꝓhibitione facta eſt generaliter omnis ꝓhibitio
cuiuſlibet rei illicite.qm̃ illa ꝓhibitio facta eſt ade inqᷓ⸗
tum erat pᷣncipium omnium hominum. Unde greg:tan⸗
tolongius a ſecundo pente recedit᷑:ꝙto ꝑ immoderatum
eſum dum manus ad cibum tendit᷑ ꝑentis pꝛimi lapſus
iteratur.⁊ dẽ adam pᷣmus parens.xpᷣc dᷣo ſecundus. Itẽ
Hꝛego:ea ſumenda ſunt q̃ nature nccitas querit. non q̃
edenda libido ſuggerit.q.d.lex nature/ phibet ſumenda q
libido ſuggerit.

Membrum vndecunn

nn en.n

tur ꝙ ſic. gu⸗ qð eſt ſuß ab Yſiðe
4 2 greg. 4 Sed 3 dicit Gꝛeg. Mon cibo ſed
appetitus eſt in Kec. Eſan e Pienticulemn pmogenita

ꝑdidit.⁊ helyas in heremo carnes comedẽdo vpᷣtutem ſer

„„

uauit. ¶ Ad qð dicendum. ꝙ hoc ſoluit᷑ in glo.ſuꝑ illð

rxiiij. Ro. Mon eſt regnum cei eſca ⁊ potus.ibi dẽ. vſu bo/

rum non acꝗrit᷑ regnum dei ſic nec amittit᷑.non em̃ vſus
ciboꝝ ſed ocupia eſt refrenanda. Mon em̃ intereſt quid
omnino alimentoꝝ vel qntum quis accipiat.dummodo
id fiat ꝓ ↄgruentia hominum cum quibo viuit.⁊ ꝓ ꝑſo⸗
ne valitudinis ſue neceſſitate.ſed ꝙᷓta facultate ⁊ ſereni⸗
tate animi hig valeat 2 cum opoꝛtet 2 etiam neceſſe eſt

ꝓhibitum fuit quando Ade fuit ꝓhibitus /

NMUAdecimo querit᷑ vtrum quatitas 2 qlitas
cibi ſint in vicio an ſolus appetitus: ⁊ vide/

—

64

his carere vt dicer? poſſit.ſcio habũdare ⁊ penuriã pa⸗ .
ti. ⁊ Fm ̊ dicẽduʒ.ꝙ nõ ſubſtãtia nec quãtitas nec qua⸗ betn
litas abſolute accepta determinãt rationem illiciti: ſed lnpb
ſolum in relatõne ad appetitum:vel apetitus in relatõ⸗ nitmno
ne ad boc.2 ſic patet ſolutio. noe⸗
¶Mueſtio. clx. de Ebrie⸗ Ev

tar

Onſequẽter dicen

dum ẽ de ebꝛietate. ⁊ pᷣmo querit᷑ gd ſit ig
ebꝛietas. Scdo an oĩs ebꝛietas ſit moꝛ ong
tale petm. Lercõ an peccet moꝛtalit ĩ⸗ t
Z ebꝛiãs aliũ. Quarto vtꝝ eedẽ ſũt cõdi⸗ ſrip
tiones ebꝛietatis vel cõſites cuiuſmodi dicebãtur gule. ſat
MQuinto de magnitudine huiꝰ pct᷑i. Sexto de aggrauatõ ſa o
ne eiꝰm ↄditionẽ ꝑſonaꝝ.Septimo de effectu huiꝰpcti nan ve⸗
qui eſt ſeruitꝰ. Octauo de cognatõne hui pcti.Nono de “ ſiſte
ꝓhibitõne huiꝰpet᷑i.DPecimo de pena bhui pct᷑i. VUndeci⸗ e. .
mo vtꝝ hoc peccatum fuerit ante diluuium. = ſer
Uembrüprimim
E pꝛimo ſic Seneca. Aibil aliud diffinio na
ebꝛietatẽ qᷓ; inſania volũtaria.querit᷑ ꝗ̊ de 4
illa diffinitõe. Ebꝛietas em̃ dic puatõnezʒ
ylſus rõnis.ꝙ dicat᷑ inſania voluntaria .
aut h̊ eſt rõne tꝑis ante pᷣuatõeʒ. aut rõne tꝑis in quoẽ
iſta puatõ.i20 pᷣmo mõ:qm̃ tũc nulla ẽ inſania.̊ pt᷑ ad⸗ 4
buc vti rõne. Si ſcdᷣo mõ.tũc nõ dicẽt᷑ ebꝛietas pctm:qꝛ 1

ibi tũc nõ põt eſſe motꝰpct᷑i ̊ ſola pena.¶ Pꝛetea li:ar. .
eſt facultas rõnis ⁊ volũtatis ̊D pctm ẽ in li.ar. vbi eſt toe
pctm ẽ vtraq; facultas nõ vbi ẽ puatõ vſus rõnis: qm e
facultas dĩc vſuʒ:ſ̊ ebꝛietas eſt pctm.ꝗᷓ nõ põt dici inſa⸗ ſin
nia rõne tꝑis in qͥ ẽ pꝛiuatõ vſus rõnis. ¶ Et dicẽdũ. . h D e an⸗ fift
ebꝛietas ẽ petm ĩ bnte volũtatẽ accipiẽdi potũ vltra mẽ o⸗ et e vile, ͤ
ſurã ſenſibilẽ. erx qͥ aſegt᷑ vt ꝑueiat ad tminũ:vñ ꝓneiat ⸗ EE. tt

pᷣuatõ rõnis q̊ ad vſuʒ.vñ ĩ diſpoſitõe volũtatis ancede nam
te ẽ motꝰpct᷑i ex qͥ ↄſeꝗt᷑ inſania:q̃ tc ẽ ſiẽ pcẽm ⁊ pena. ſſtn
7 dẽ ꝓcedẽ hec inſamaa ex volũtate.ad dꝛñtiã illiꝰq ꝓce⸗ Mitd
Dit ex ĩſirmitate vł iuolũtarie.⁊ q̊ͥ ad h̊ d inſania.qm̃ ſi G
cut ĩ inſano nõ ẽ vt poſſʒ redire q;tũ ad vſũ rõnis:ſic ẽ in —ê—
ebꝛio rõ ligata vt tũc nõ exeat ro ĩ vſu oꝛdĩato.illa tñ tm̃
eſt pena:iſta at᷑ pena ⁊ culpa.de q̃ Criſo.nihil a demoni ð
acis differt.ſiłꝛ eĩ iuerecũdat᷑ ⁊ inſanit.⁊ demoniaci ꝗdẽ due
miſeremur. hũc at᷑ auertimꝰ ⁊ odimꝰ:qm̃ aut volũtarie ui
reddit ſe impotẽtẽ qð nõ facit demoniacꝰ. ꝓpter ̊B demo teni
niaco ?patimur.illum autem odimus ⁊ fuginug. r
Membrü ſecundu n
Ecũdo q̃rit᷑ vtꝝ oĩs ebꝛietas ſit pcᷣm moꝛ l. Wne
tale Et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ G.ſiẽ em̃ cognoſcẽ pt den⸗
trahi ad bonũ ⁊ ad malũ.qm̃ cognoſcẽ ſu hie
aum ẽ bonũ.ognoſcẽ nõ ſuã ẽ malũ:ita ⁊ bi den
bere. qm bibẽ ad ſuꝑfluitatẽ ẽ malũ. ſᷣ̊ bibẽ ad neceſſita⸗ Ige
bonũ.ſ̊ ↄgnoſcẽ nõ ſuã ẽ pctm moꝛtale:q̊ bibẽ ad ſu⸗
perfluitatẽ ſitꝛ.H̊ aũtẽ ĩ om̃i ebꝛietate:q̊ oĩs ebꝛietas eſt r⸗

mũ m indigẽtiã m ſupfluitatẽ.ꝛ ĩ vtroq; ẽ pcekm moꝛ A⸗ )
tale.ſᷣ illð ſᷣm ſuꝑfluitatẽ nõ videt᷑ detmĩari niſi ꝑ ebꝛie Fe Is
tatẽ.q̊ ois ebꝛietas ẽ pcẽm moꝛtale.¶ Itẽ ſiẽ ↄgnoſcẽ nõ ,2,
ſuã ẽ ↄ ius nature:ſic ebꝛietas.coꝛrũpit eĩ ſingłaꝛe quã⸗ Pec¶? wea ꝛr-
tũ ẽ de ſe ⁊ ita vt pꝛiꝰ. Itẽ y ſa.v.Vle ꝗ potẽtes eſtis ad
bibẽdũ vinũ.glo.ebꝛietas ſtatũ mẽetis euertit ſ̊ tale vide
tur eẽ perm moꝛtale:̊ ẽ pcẽm moꝛtale.⸗ Itẽ vᷣt non de⸗ E ſe
ſtruit᷑ niſi ꝑ petm moꝛtale.ſ̊ ſobꝛietas cuʒ ſit oᷣtꝰ deſtruit᷑ ꝗ . P
Eꝑ ebꝛietate: . ebꝛietas ẽ pctm moꝛtale.⸗! Itẽ dẽ ſuꝑ illð c vent n
ad Ko. vij.qð volo hoc ago ᷣm glo.hoc dicit᷑ de pꝛimis⸗ 4 E perc
motiba in quiboẽ pctm veniale.⁊ ſi adueniat conſenſus Sa. m⸗ ien
eꝛit moꝛtale.ſ̊ tales pmi motꝰpñt eẽ ĩ ebꝛietate vt i gula (
gois ſenlus in motu ebꝛietatis erit mortolie. Ytein ne
vb d volen - Inos ſu⸗ ⸗α .

pctᷣm moꝛtale. Itẽ ſobꝛietas ĩ medio ↄſiſtit. bʒ extꝛe⸗ Pemerkg
C

v
ℳ△

Miheyſe
t.

E.
—.7
„ se A
—
„

* — — . 7 „ . —
. l, aliꝗs ſᷣm cõciliũ medicine accipit ad ſu ꝑfluitatẽ vt po⸗
. „

ſſ

Ttd

vi. Ro. õ regnet pctm ⁊c̃.neq; exbibeatis membia ar
ma iniqtatis. p̊ in om̃i ebꝛietate regnat pctm.a ipᷣe exhi⸗
bet mẽbꝛa ſua arma inigtatis ̊ᷓ peccat moꝛtalit:cuʒ ta⸗
lia ꝓbibeat apls.4¶ Pꝛetea ad ephe. p. Qolite inebꝛia⸗
ri vino.r ita ẽ ꝓhibitũ: ⁊ ita vt pꝛiꝰ.¶ Sʒ otra augei ß⸗
mone de igne purgatoꝛio:quotiẽs aliꝗs ĩ cibo ⁊ in potu
ploaccipit ꝙᷓ neceſſe ẽ: ad pcta minuta nouerit ꝑtinẽ.ſed
aug.ᷣm ↄſuetudinẽ ſuã intelligit ꝑ pera minuta pcta ve
nialia. oĩs ebꝛietas ẽ pctᷣm aakee An qð dicẽdũ.q;
ebꝛietas aliqñ ẽ venialis:aliqñ moꝛtalis.nec ex h̊ qð di⸗
cit aug· ſequit᷑ ꝙ oĩs ebꝛietas ſit venialig. intelligit em
qñ ꝗs accipit pluſqᷓ neceſſe ſit.ᷣm mẽſurã tñ inꝑceptibi
lem qm ſi m ꝑceptibilẽ ex q euertit᷑ ſtatꝰ mẽtis tũc pec⸗
caret moꝛtalit. Et dicit᷑ acciꝑe pluſq; neceſſe ſit ſm men
ſurã ꝑceptibilẽ.qũ pᷣmo a meſura egredit᷑ pꝑceptibili m
ratõeʒ bñ oꝛdinatã ad diſcernẽdũ.4¶ Ao) uIS qð obijcit
Emala, ad ptẽ aliã: dicimꝰꝙ nõ eſi ſiłe de eo ꝙ noſcẽ nõ ſua: z
α bibe ad ſupfluitatẽ vbi ẽ exceſſus nature ꝑceptibilis. ni
ſi ſit euerſio mẽtis qm tũc ẽ moꝛtale.4¶ Sʒ ſi obijcit qm̃

ſtea euomat 2 purget᷑.⁊ ponam?ꝰ ꝙ ſcienter tũc nõ videt᷑
peccare:ex qͥ no ex libidie facit ſic nec peccaret ſi acciꝑet
medicinã.¶l Ad qð dicimꝰꝙ ſi hoc faciat hac intentõne
vt purget ex ocilio diſcreti medici nõ peccat. Oñ & qrit
ſm ꝗd dermiat᷑ illð ſuꝑfluũ:dicimꝰ ſᷣm ꝙ cũ ꝗs accipit
vltra mẽſurã quã exigit nature neceſſitas 7 ex libidine
ſic peccat moꝛtalit.nec ſꝑ oꝑtet ꝙ intẽdat inebꝛiari:ſᷣ ꝙ
ſegt inebꝛiatõ. ⁊ ſic velit delectari ĩ creatura ſupᷣ deũ.et
talibo dicit᷑ cõmĩatõ pene etne. YJſa.v. Ele ꝗ potẽtes eſtis
1c.nõ dicit᷑ H potẽs ꝗ plꝰ põt ex natura: ſ̃ dicit᷑ potẽs ex
potẽtia qᷓ venit ex pᷣua ↄſuetudie.vt velit ↄſumẽ bona qᷓ
data ſũt ad vſus hoĩm. 4 Ad illð qð obijci᷑ ꝙ deſtruit
ſobꝛietatẽ:dicimꝰ ꝙ ſobꝛietas ꝑt᷑ ſumi vt detmiat mẽſu⸗
rã ſᷣm naturã derminatã inqtũ natura dicit᷑ pᷣncipiũ vt
hõ ſumat modũ ĩ potu. põt iteꝝ ſumi vt ẽ vᷣtꝰgtuita⁊ ſic
dicit habitũ potẽtie ex gr̃a ad ↄſeruãdũ mediũ. Poteſt
etiam ſummi vt ẽ ᷣtus moꝛalis.dicimꝰ ergo ꝙ ebꝛietas
7 ſobꝛietas oꝓponũt᷑ vt dicũt motꝰ⁊ vt dicũt habitꝰ.ſᷣ ſo
brietati vt ẽ babit? gtuitꝰ nõ oꝓponit᷑ ebꝛietas ꝓut dicit

ſah ae exceſſuʒ meſure: ß pꝓut dic talẽ q̃ ſtatũ mentis euertit.2

tũc ↄcedimꝰ ꝙ talis ẽ moꝛtalis cũ ẽ ↄſenſus ĩ ebꝛietatem
moꝛtalẽ:tũc ocedimꝰ ꝙ regnat pctm.⁊ ꝙ exhibẽt᷑ mẽbra
arma iniꝗtatis. aliter vo :,60 uerit᷑ de ebꝛietate aſſi
dua an ſit pctm moꝛtale:⁊ videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ h̊ qð dic aug.ĩ
Fmõe d igne purgatoꝛio.Sacrilegiũ.homicidiũ.adul⸗
teriũ.furtũ.rapina.falſũ teſtimoniu. ebꝛietas ſi ſit aſſi
dua:⁊ iracũdia ſi nimis teneat᷑ĩ criminũ nũero ↄputã⸗
tur. vñ tales ſi ſe ñ emẽdauerit:nõ eſtimẽt a purgatoꝛio

numero:nihil faciũt ad differẽtiã eẽntie pcti.ꝗ ſi ſit aſſi
dua nõ erit h̊ moꝛtale pcẽm.¶¶ Ad qð dicẽdũ ꝙ in vnica
ebꝛietate cõtingit eẽ pctᷣm moꝛtale.ñ hiero.ſuꝑ boc ꝙ;
ons eiecit emẽtes ? vendẽtes de tẽplo.dic. ꝙ multoma⸗
gis eieciſſet ebꝛios ſi ibi eos inueniſſet.nec vult dicẽ au
gu. ꝙ ſolũ ſit moꝛtalis.cũ ẽ aſſidua.ſ̊ loꝗt de ̊ qð notuʒ
eſt ⁊ vult vnũ.ſ.qñ talem vlꝛ ↄſequit᷑ contemptꝰ: libido
moꝛtalis. Vnde ſuper illud ꝓuerb.xxiij. Qe intuearis
glo. non vetat bibere ad neceſſitateʒ ſed moꝛaʒ extra tẽ⸗
pus vltra vtilitatẽ in vino ⁊ euacuadũ certare calicibo.

tercinz

Ercio querit᷑ an peccat moꝛtaliteꝛ oĩs ine⸗
briãs aliũ/⁊ videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ qui aufert alte
ri rem tꝑaleʒ peccat moꝛtalit.ſᷣ̊ ꝗ inebriat
. alteꝝ aufert ei rem ſpũaleʒz.ſ.vluʒ ratõis
qð maiꝰẽ:g̊ peccat moꝛtalit᷑ Contra multoplus videt᷑
peccare qtum ad genꝰ pcti inebꝛiatꝰqᷓ inebꝛiãs ipᷣm. ſed
iſte nõ ſemꝑ peccat moꝛtaliter: ergo nec inebꝛiãs ipſum.
¶ Et dicendũ ꝙ ſiquis credat alteꝝ eſſe verecũduʒ ⁊ ꝗ
verecũ dia nõ accipiat heceſſitate uaz: nõ peccat inni⸗
ℳM

t, purgari.4 Coõtra lõgũ ? bꝛene in tpe 2 multũ 2 paucũ ĩ
e⸗ .

R

.clx.

tans etiãſi ille accipiat pluſq neceſſe fuerit 2 tamen pec
cabit iſte. Si vo inuitet ad accipiẽdũ ſuꝑfluũ.vt ſic exci⸗
tet᷑ beniuolẽtia ⁊ familiaritas:tũc peccat veĩalit. Si vo

intẽdẽt ſolũ vt alter ſe ĩgurgitaret tũc peccaret moꝛtalit

cñ intẽdẽt euertẽ ſtatuʒ mẽtis ⁊ ſic ẽ maiꝰqð ei aufert qᷓ
ſi auferret ei tꝑale aliqð.qꝛ auferret ei vſum ratõnis.

kembꝛũ quartů .
arto querit᷑ vtx eedẽ ꝓpꝛietates ſint ipiꝰ
ebꝛietatis cuiuſmõi dicebãt᷑ eẽ ipᷣiꝰ gule.q̃
nota bãt᷑ hoc verſu.laute pᷣꝓpere.nimis.aꝛ⸗

Senter ſtudioſe.⁊ videt᷑ ꝑ inductõeʒ ꝙ ſilr
(Nomnt

—

aſſignari circa gulam qͥ ad ĩmoderatõeʒ potus.
4¶ Pꝛetea videt᷑ hoc ꝑ pᷣdictaʒ glo.ꝓuerb.xxiij. apparet

em̃ ꝙ ibi ſit cõditio tꝑis ſuꝑfluitatis ſtudioſitatis. Iteʒ
de ſtudioſitate ptz in textu pauloante vbi dicit᷑ ⁊ ſtudet
calicibus epotandis. Item de lautitate patet ꝑ hoc qð
dicitur Amos.vj. Hibentes vinum in phialis ⁊ opti⸗
1

no vnguento delibuti. 2 ſic. ſ. delectant᷑ in viſu affectu
* dicendũ ꝙ ille ↄditõnes ponũt᷑ ꝓut coĩter ſumũt᷑
ad imoderatõeʒ que in cibo ⁊ in potu eſt ⁊c̃.

embꝛũ qnintũ

Vinto querit᷑ de magnitudine huiꝰ pct᷑i.⁊
dicit Criſo.ꝙ nihil ita ẽ demoni amicũ ſi⸗
cut ebꝛietas ⁊ laſciuia q̃ mr̃ eſt oim vicio⸗
rum. hec em̃ fuit ĩ antiꝗs ſodome ſoꝛoris

hanc em̃ iſrabelite in ydolatriam ceciderũt de quo ſu .
meri.xxv.Fᷣm hoc ergo ebꝛietas eſt maximuʒ peccatum. n7—
Item ꝑ peccatũ accedit homo ad ſimilitudinẽ bruti.
iuxta illuo pᷣs. Homo cũ ĩ honoꝛe eſſet nõ intellexit cõ⸗
paratꝰeſt iumẽtis ⁊c̃.maximũ ergo erit pcẽ᷑m ꝑ qð maxi
me ad hoc accedit.ſ̊ hoc ẽ ebꝛietas:qm̃ ꝑ hãc amittit hõ
maxime facultatẽ ratõnis quo ad vſuʒ.bꝛutũ vᷣo nõ ha⸗
bet facultateʒ ratõnis.¶ IStem videt᷑ ꝙ ebriꝰdeterioꝛ ſit
bꝛuto ꝑ hoc qð dicit Criſo.tãtomelioꝛ eſt his aʒinꝰquã⸗
tomelioꝛ ẽ canis his.tm̃ eĩ ſufficientiã nouit? vltra ſuf⸗
ficientiã non ꝓgredit᷑.etſi mille vrgentes fuerint nõ ſu⸗

ſtinent exire in ſmoderãtiaʒ. multo ergo deterioꝛ eſt qui

ſine coactione ſe inebꝛiat.¶ Stem Criſo.hec fit iactura
fere om niũ bonoꝝ.etſi habeat pꝛudentiã humilitatem.
manſuetudinem:omnia ꝓigit in iniquitatis pelagus.⁊
ita vult dicere.ꝙ ꝑ omne peccatũ moꝛtale amittit᷑ omne
bonum gratuitũ.ꝙ plus damni facit peccatũ ebꝛietatis
quoniã vſum bonoꝝ naturaliũ tollit.qð nõ alia pecca⸗

ta.cũ em̃ homo iraſcit᷑ fit frequẽter agilioꝛ 2 ſoꝛtioꝛ.ecõ⸗

tra eſt cũ eſt ebꝛiꝰ:ſic ⁊ ĩ ceteris bonis.⁊ loquit᷑ de pꝛudẽ/
tia manſuetudie ⁊ humilitate vt ſũt bona aĩe naturalia

gebꝛietas eſt marimũ pcẽm.( Cõtra ſpũalia pcta ſunt

maioꝛis culpe ſic dĩic greg.nõ g ebꝛietas cum ſit carnale
pctᷣm.¶ Rñndendũ ↄcedimꝰꝙ dicit᷑ maiꝰpetm qͥ ad abla
tionẽ vſũs naturaliũ bonoꝝ.⁊ etiã qͥ ad h̊ ꝙ reddit ho⸗
minẽ ſiłeʒ bꝛuto:nõ tñ ꝓpter hoc ſimpłꝛ eſt marimũ pec
eatũ.nec ꝓpter hoc dignũ maioꝛi pena:ᷣ q̃ſi plꝰ habʒ de
excuſatõe.cũ plus habeat de ꝓnitate ad peccatum.

lembꝛüu ſextuz

Exto querit᷑ de aggrauatõe ebꝛietatis ſᷣm
ſtatꝰꝑſonaꝝ.⁊ q̃rit᷑ vtrũ ebꝛietas ſit maiꝰ
pctm ĩ clericis q; ĩ laycis. nqvidet᷑ qm
eꝓualis eſt/ ꝓnitas in vtriſq;. ergo ẽ equa⸗
le pcẽm.¶ Cõtra layco nõ ꝓhibe?᷑ ita ſic clerico vt ꝑtʒ 4
ex ↄcilio Cartagi.in q clerici edẽdi vel bibẽdi cã taber⸗ phebet
nã nõ ingrediat᷑ niſi in ꝑegrinatõne.⁊ ſilłꝛ ex.vj.ſinodo.
nulli licʒ clerico tabernas aut ergaſteriũ habẽ.xliiij.di.
ſi em̃ihmõi ingredi tabernã ꝓhibet᷑ quatomagis alij mi
niſtrare in ea.ſiquis dᷣo tale fecerit: aut ceſſet aut depo⸗
netur. ¶ Ad qð dicenduʒ. ꝙ equalitas pcti aut ineq̃li⸗

tas nõſolũ ↄſiſtit ĩ radice aut ĩ genẽ pcti: ſᷣ etiã in circũ⸗

„₰ D

fet s

ſaturitas ⁊ plenitudo:⁊ ĩ copioſitate irntlahonn He , t ſit ma ſo Siſpps⸗

* eτν verer —
1-
Ae e r p ſu wasle Wr

ſiantijs.qm̃ ſm q dĩc ambᷣ.om̃e pcĩẽm ſurgit ex ↄtẽptn⁊

ↄtẽptꝰſurgit ex oibo pᷣdictis lzʒ ̊ qtũ ẽ de genẽ pct᷑i ebꝛie

tatis pctm eẽt in ilł eq̃le:tñ ſtatꝰ pſone agauat ſic i cleri
co.⁊ ob h̊ eis magis ꝓhibet᷑.¶ Ouerit etiã an in pᷣlatis
ſit maiꝰpctm qᷓ in ſubditis? videt᷑ ꝙ ſic.ꝓhibitũ eſt fi⸗
lijs aaron bibẽ vinũ ⁊ om̃e qð inebꝛiare pt. vt habet᷑.x.
leui.⁊ iſti gerũt typũ pᷣlatoꝝ. nõ ſibr aũt ꝓbibitũ ẽ ſub⸗
ditis. ̊ͥ eſt maiꝰpctm in pᷣlatis ipᷣ̃a ebꝛietas.¶ Itẽ in cõ

—

ſtituẽdo p̃latũ dicit᷑.nõ vinolẽtuʒ vt babet᷑.j.ad thimo.

iij. YIẽ ad ephᷣ.v. Lolite inebꝛiari men ena vi⸗

tandũ ẽ ſicut ebꝛietas in eo q debʒ iudicaꝛe. ¶ Ad qõ di
cendũ.ꝙ maiꝰẽ pctm.⁊ ꝙ eſt aggrauatõ nõſolũ ratõe ꝑ⸗

ſone aut ꝓfeſſionis:ſed etiã ratone dignitatis.qm̃ ebrie

tas inducit ignominiã. vt habet᷑xxviij.yſa. ſacerdotes

nelſcierũt p ebꝛietate.Et in eodẽ.lvj.Canes impudẽtiſ⸗
ſimi neſcier̃t ſaturitatẽ ⁊c. 4 DQuerit᷑.an ſacerdoti euã

gelico licʒ bibere vinũ.⁊ videt᷑ ꝙ nõ etiã ꝑ hoc qð leui.x

fuit vinũ interdictũ ſacerdoti legali qñ ingredi debebat

tabernaculũ ⁊ etiã om̃e qð põt inebꝛiaꝛi:g multomagis

ſaceꝛdoti euãgelico cũ teneat᷑ ad maioꝛẽ ꝑfectõeʒ ⁊ quot

tidie ingrediat᷑ tabernaculũ. Itẽ ibidẽ dicit᷑ ꝙ pᷣceptũ
ſempiternũ eſt. ̊ bet adhbuc durare pᷣceptũ illð.¶ Ytẽ
ibidẽ vt habeatis ſciẽtiã diſcernẽdi ⁊c.ſ̊ adhuc ẽ diſcre⸗

tio iſta neceſſaria ſacerdoti euãgelico: ⁊ ideo.j. pet.iij.
Dicit᷑.parati ſemꝑ ad ſatiſfactõeʒ ⁊c.¶¶ Iẽ plus tenetur

ſacerdos en angelicꝰvacare celeſtibo ꝙᷓ legalis qð ꝓbat᷑
ꝑ hoc qd dicit᷑.l.Coꝛin.vj:ſecularia iudicia ſi habueri⸗
tis ⁊c.ſed bibẽ vinũ ab hoc retrabit.ꝓuerb.vlt.noli re⸗

gibo dare vinũ. glo. nihil de celeſlibo cogitat᷑ vbi eſt volu

ptas carnalis.ſed ea ſolũ q̃ ſunt viſibilia carnales ſcru⸗

ſen„αhα b⸗

tant᷑ ita ptʒ ꝙ nõ licʒ ſacerdoti euãgelico vinũ bibere.
Cõtra dicit thimoteo ſacerdoti:j. ad thimo.v.modi

co vino vtere. poſſit dici ꝙ nõ eſt ꝓhibitũ ſacerdotẽ le

galem abſtinẽre a vino ſed anteꝙᷓ ingrediat᷑ tabernacu
lum.⁊ hoc facit ſaceꝛdos euãgelicꝰqui ieiunꝰaccedit ad

altare.⁊ H̊ videt᷑ dicẽ yſido.ſupꝑ illud.x. leui.i glo.dicẽs

adbuc hac legẽ eccłia cuſlodit.neq; oĩno abſtinẽ pᷣcepit

ſed qñ ad tabernaculũ vel altare teſtionij debebat acce⸗

cere.ſ̊ ↄtra hos dic aug quolibʒ die debebat ad alta⸗

re ingredi.⁊ tñ ibi ſcriptu eſt ꝙ debet abſtinẽ qñ ingredi
tur ad altare. ⁊ quottidie ingredit᷑ ad altare: qm̃ ad al⸗
tare incẽſi vel holocauſtoꝝ..¶ Itẽ videt᷑ ꝙ ad min?ĩ pmi
tiuo ſtatu legis debebãt quolibʒ die abſtinẽ.qm̃ tũc erãt

remanet q̃ſtio ꝗᷓ pꝛiꝰ.

officia indiſtincta.debebat em̃ quilibʒ eẽ ꝑatꝰ ſemꝑ.⁊ ñ
eſſʒ niſi ſꝑ abſtinẽt: poſtea tñ aliteꝛ eẽ potuit qm̃ officia
fuerũt diſtincta vt dicit᷑.j.ꝑalip.iiijtũc em̃ videt᷑ ꝙ ñ te⸗
neꝛet᷑ nõſolũ tꝑe quo debebant exegꝗ ſua officia:ß adhuc
Ad qð dicẽdũ ſicẽ dr.j.Coꝛin.x
oĩa ↄtingebãt illis ĩ figura.maxiĩe q̃ erãt ſacramẽtalia ⁊
ceꝛemonialia.vñ illa euacuata ſũt adueniẽte euãgelio ſᷣ
moꝛalia ↄplẽt᷑ ibi.qm̃ euãgeliũ nõſolum ꝓhibet opꝰaut
aĩm ꝓcedẽteʒ ad opꝰ:h̊ etiã ipᷣm aĩm ĩ ſe.dicimꝰq ꝙ iſtð
fuit ceremoniale.⁊ fere ꝗcꝗd ẽ in leui.niſi ĩ.xix.ſi &̊ ſpi⸗

ritualit᷑ intelligẽt᷑ illuo. referèt ad pᷣceptũ de imũdis.vt

ptzʒ. xiij.ad Ro. ⁊.j.ad thi.iij.dicimꝰ ꝙ illud pᷣceptum

adhuc remanet m ſpualitatẽ etiã artiꝰ debʒ obſerua⸗
ri.qm̃ ſacerdotes nõſoluʒ debẽt ſe abſtinẽ ab ebꝛietate q̃
eſt petm:h̊ ab occaſiõe pcti 1 ab eo qð ẽ impedimẽtũ ſui

officij. ido nõ dr ſimpłꝛ thimothei.ij. vino vtẽ:ſᷣ addi⸗

dit modico.ſᷣ qꝛ carnales erat ĩtelligebãt illð ad lr̃aʒ ñ

ſpũalit.ſc̃ illð p̃ᷣceptũ.nõ indueꝛis veſte ↄtexta lana ⁊ li

no.cuiꝰrõ erat:qm̃ miſtrãtes ydolo ſolebãt hꝛe hmõi ve

ſies. Silꝛ ſacerdotes ydoloꝝ ſolebat vti veſie ſcaminea
2 ideo illa veſtis ꝓhibita ẽ. vecipiebant tñ illud ſolũ qe
pᷣceptũ.Qð vo dicit᷑ ꝙ fuit pᷣceptũ ſempiteꝛnũ.dicimꝰ

ꝙ boc intelligit᷑ ſᷣm ſpm̃ nõ ſᷣm lr̃aʒ.m illò.j.Coꝛin.iij

lr̃a occidit ⁊c. ¶ Querit᷑ etiã an religioſi teneat᷑ abſſie⸗
re a vino/? videt qdð ſic: per hoc ꝙ dicit᷑ QQu.vj.ð naZz ·

reis ꝙ a vino ⁊ ab om̃ eo qð inebꝛiare pꝑt debet abſtinẽ.
⁊ illi erãt tũc religioſi.q̊ cũ religioſi euãgelici debẽt eſſe

maioꝛis ꝑfectõis:debẽt młtomagis abſtinẽ.¶ Itẽ idem
obijcit᷑ de Rachabitis de gbo hiere. xxxv. ¶ SJtẽ Berñ.
ad fulconẽ.quõ ignis ⁊ aq̃ ſimuſ eẽ nõ pñt:ſic ſpũales 2
carnales nõ ſe ↄpatiũt᷑ in eodẽ. ſᷣ carnales delitie ſũt in
vino.⁊ religioſoꝝ ẽ fugẽ eas ⁊ inhyare ſpũalibo.¶¶ Iteʒ
in regla bei bñdicti pᷣcipit᷑ abſtinẽtia a carnalibo ñ a vi⸗

O

no. Iñn YJonadab ĩegła ecõuerſo. Silꝛ in lege machome

ti pᷣcipit᷑ abſtinẽtia a vino nõ a caꝛnibo.ĩ regła eccłie ca
tholice a carnibo nõ a vino ĩ tꝑe.rl.querit᷑ vnde hoc.vi⸗
cet ꝙ ĩ regla bti bñdicti ĩ regła eccłie.xl.de beat pᷣcipi
abſtinẽtia a vino:qm ibi debʒ eẽ maioꝛ ꝑfectõ:⁊ ↄſtat ꝙ;
vinũ plꝰinflamat ad libidinẽ q; carnes.¶ Iteʒz regla be⸗
nedicti libꝛã panis ⁊ emmã vini.i.libꝛã ⁊ dimidia cõce⸗
dit:ſiẽ ̊ monachꝰ videt᷑ peccare ſi tꝑe non debito come
dat carnes:ſic ſi plꝰde pane aut de vino plꝰ accipiat q̃re
Sotra illud nõ pᷣdicat᷑ ſicẽ ↄtra illud.(¶ Et dicẽdũ ꝙ ve⸗
rum ẽ ꝙ i tꝑe ↄſecratõis debebãt nazʒarei abſtinẽ a vino
poſtmodũ tñ poterãt bibẽ vt in eodẽ libꝛo Qũeroꝝ.vj.
habet᷑.⁊ ibidẽ in glo.h̊ dicit᷑.dicimꝰ ſic pꝛiꝰ.ꝙ illð ſᷣm
laʒ fuit ceremoniale.vñ nõ ſic debuit remanè ſᷣ ſoluʒ qͥ
ad intellectũ ſpũalẽ. ab his &̊ debʒ ſe religioſus abſtine
ſed poſtmodũ debʒ bibẽ vinũ deuotõis.¶ Ad illõ ̊ qð

dicit Herñ.dicimꝰꝙ delitie ꝓut ſonãt ĩ culpã nõ pnt ſił l .
manẽa ſpũalibo ſ̊ ſolũ ꝓut ſonãt ĩ occaſionẽ pct᷑i.¶ Ad E 2 6*

illud qð obijcit᷑ de/xl.dicit᷑ ꝙ ibi dat᷑ decima dieꝝ ⁊ ẽ tẽ⸗
pus ſatiſfaciẽdi ꝓ pcttis a carne ⁊ ſpũ ↄtractis.⁊ iðo fit

aimh abſtinẽtia. otaduʒ etiã ſᷣm ꝙ dic ambꝛo:q terra ma⸗

ledicta ẽ vt ꝑtz gen.iij.⁊ aqua bñdicta vt pʒ geñ.j.⁊ ma⸗
ledictõ facta ẽ ꝓgt᷑ eſũ.qm greſſibilia oꝛtũ hñt a tra:iõ
rõne oꝛigĩs fit abſtinẽtia ab his tꝑe detmiato.nec tñ a
piſcibo. ¶ Sʒ videt᷑ oponi ð volatilibo.ꝙ ñ debemꝰ ab
his abſtinẽ cũ habeãt oꝛtũ ab aquis ſic ⁊ piſces. Ad qð
dicimꝰ.ꝙ licʒ habeãt oꝛiginẽ ab agꝗs.tñ moꝛãt᷑ in fra et
iõ ĩ eadẽ ſnĩa debebãt eẽ cũ reptilibo.Qota etiã ꝙ a car⸗
nibo dʒ ꝓpꝛie fieꝛi abſtinẽtia qm nutꝛit᷑ ſiłe ſili.ſᷣ caꝛo hʒ
potẽtiã ꝓpinꝗoꝛẽ vt fiat caro.⁊ iõ ꝑfectiꝰ ẽ abſtinuiſſe a
carnibo.q Sʒ adhuc obijcit᷑ de fructibo ꝗ vidẽt᷑ hie oꝛigi
nẽ a tra.ꝙ ab his debeamꝰ abſtinẽ. Ad qð dicimꝰ.qꝙ Iʒ
oꝛiãt᷑ a tra:tñ ſtatũ hñt iĩnocẽtie ĩ qͥ fuert oceſſi.ſ̊ caꝛnes
nõ fuer̃t ↄceſſe niſi ptꝰdiluuiũ vt pʒ gen.ix. Sʒ adhuc
obijcit᷑ qm vinũ ñ videt᷑ oceſſuʒ fuiſſe an diluuiũ.⁊ tñ eſt
de his q̃ oꝛiũt᷑ a fra.⁊ dicẽdũ ꝙ licʒ ñ legat᷑ q hoĩes vte⸗

rent᷑ vino añ diluuiũ.nihilominꝰpoterat vti ſ̊ vinea nõ tale

— 20

— — — — — — — , — r— — 4 ſ-
Ddabat tũc fructũ ſuũ añqᷓ; noe plãtaꝛet eã.vñ ẽ dicẽdũ eã ple.

nõ tũc pᷣmo fuiſſe qm añ lapſũ fuit cũ ceteris arboꝛibo:ſᷣ
tũc ñ excolebat᷑. Ad illð qð q̃rit᷑ ð lege machometica.
dicim?ꝰꝙ ñ/ ꝓhibuit vinũ qꝛ eẽt ꝓuocatiuũ ad libidineʒ:
qm̃ ipe ↄceſſit abuſũ mulieꝝ ſᷣ ꝓpt᷑ h̊ ꝙ inducit ebꝛietatẽ

q̃ ſubueꝛtit vſũ rõnis.⸗. Ad vltimũ dicimꝰꝙ reglarit il

lud dictũ ẽ.pt᷑ tñ diſpẽſari ad plꝰpᷣm exigẽtiã ꝑſonaꝝ ſi⸗
cut dic phus.qð vni eſt ꝑuũ:alteri eſt magnũ.

Membꝛũu ſeptimũ

Eptimo q̃rit᷑ de effectu hꝰpcti. Et pꝛimo qͥ

ſi nõ fuiſſet ebꝛietas. ſic &ᷣ videt᷑ ꝙ ſᷣuitꝰſit
pmo effectꝰebꝛietatis.¶ Cõtrariũ videt᷑ ꝑ
bhoc qð dicit᷑ vlt.ephᷣ.ſuꝑ illð ſᷣui obedite domĩs.glo.pꝛi
la ᷣuitutis cã petm ẽ.ſ̊ q̊ pcẽm nõ fuit pmũ cũ de ipo ñ
legat᷑ añ diluuiũ ſ̊ tm̃ ptꝰ.¶ Pꝛeterea ſi Fuitꝰ cauſat᷑ ex
pcto.maxie videt᷑ cauſari ex maioꝛi ⁊ quioꝛi.̊ młta ſũt
Fuioꝛa q; ebꝛietas.nõ ebꝛietas cã ẽ Puitutis.q Pꝛetea
ſi ẽ ebꝛietas cã ſᷣuitutis.ergo ſᷣuitꝰ potiꝰ fuiſſʒ ĩ noe qui
inebꝛiatꝰ fuit ꝙᷓ ĩ chanaã filio filij ſui.¶ Rñ. cõcedimꝰ
m ꝙ oñdit aug · . xix. li. de ci. dei. c. xj.ꝙ Pᷣma cã ⁊ dire⸗
cta fuit ſᷣuitutis pctm. vñ bec cã fuit anteꝙᷓ de ebꝛietate
aligꝗo legeramꝰ:tamen ipᷣa ebꝛietas fuit cã occaſionalit
⁊ in directe quo ad hoc.qm̃ ſi noe inebꝛiatus nõ fuiſſet:
cham filius eius non irriſiſſet eum. Et ſi non irriſiſſet
eum: nec chanaam filio eius a deo fuiſſet inflicta ſer⸗

Cpat „46.

ad buitutẽ dĩc ambꝛo.nõ eẽt in hoĩe ſᷣuitꝰ ſ& ια

Secen ſen

Hita
hoc
farn
ſuig
hau
Filit
nnſe
1..
ſvn
nas

oc
dn

he
ſi
di
tun
tib⸗
nn

4

d
l
n
e.
0
ne⸗
eca⸗
bi⸗
epi
4

ſe
pe⸗
no
1.

ſe
3
rl d 4

i

uocarent᷑ homines ab eo ſicut a ceteris.

(Nueſtio

nitus. nec a oe pdicta. qͥ ad ̊ loqui᷑ ambꝛo.⁊ iuxta
boc etiã loquit᷑ aug.xir.li. ci.dei.xx.c. Aulq ſcriptu⸗
rarum legimꝰpᷣuũ.anteꝙ; ̊ vocabulo noe iuſi⸗ petm filij
ſui vindicaret.4l Ex ̊ ptʒ q; nõ valet qdð obijcit᷑ de pcto
grauioꝛi. ꝓcedẽt em̃ ſi ebꝛietas eſſet cauſa directa. Si—
militer ad vltimũ ꝙ noe tebuiſſet ſeruitꝰinfligi vł cpam
in ſe.dicimꝰ ꝙ cum benedictus fuiſſet noe a dno Beñ⸗
ix. Menedixit dominus noe ⁊ filijs eius:debuit tanmtũ in

ſua poſteritate maledici.nec fuit iniuſticia: quoniã cha

naam fuit imitatoꝛ paternielexis.

Ebruzoctaunz

Ctauo qrit᷑ de ↄgnatõe buiꝰpcxi.ſ.ebꝛieta
tis. hoc ẽ de effectu ebꝛietatis qͥ ad pctm i⸗
ceſtꝰipiꝰloth.ſm ꝙ dicit᷑ xir. geñ. loth in⸗
ebꝛiatꝰ poſtea ↄmiſit inceſiũ cũ filiabus
ſuis. 7 de ̊ dĩc aug. fauſtũ.inebꝛiauert loth filie eiꝰ et

ſe neſciẽti miſcuerut. quapꝛopt culpãdꝰẽ quidẽ.nõ tãtũ

quãtũ ille inceſtꝰ:sᷣ quãtũ ebꝛietas meruit. ¶ Sʒ obiſci
tur hoc ꝙ dẽ. neſciẽti miſcuerũt:qm̃ videt᷑ ꝙ pctm car⸗
nale nõ poſſit exerceri ꝑ illũ in qͥ oino ſopitu libeꝝ ar⸗
bitriũ. ¶ Pꝛetea volũtariũ dẽ illuo cuiꝰpncipiũ ẽ ĩ ipo
ſed pᷣncipiũ inceſtꝰfuit ĩ ipſo loth.̊ fuit volũtariũ ⁊ fuit
malũ. fuit pctm. & nõſolũ peccanit in ebꝛietate ſᷣ etiã
inceſtu. ꝓter pctẽm culpandꝰẽ.¶¶ Pꝛetea ſi tm̃ eſſet cul⸗
pandꝰ ꝓ ebꝛietate: tm̃ ꝓ bac deberet᷑ ei pena. qꝛ vt dici
xxv. deut. ᷣm mẽſurã peti erit ⁊ plagaꝝ modꝰ. ¶ Et di⸗
cendũ ꝙ peccauit ĩ vtroq;.4 OQð vo dicit᷑ miſcuerũt ne
ſciẽti. exponit᷑.i.nõ diſtinguẽti an eẽnt filie ſue.ↄcedimꝰ
em̃ ꝙ nõ ablata fuit ab eo volũtas rõnalis.maxrĩe cũ ha

beret ptateʒ ad talẽ actũ.vñ volũtariũ fuit h̊ petm qͥ ad

boc ꝙ dicit᷑ volũtariũ cuiꝰ pncipiũ ẽ in ipo.ᷣ nõ plene q̊
ad aliud qð ẽ inuolũtario.ſ.cogſcẽ ſingula.tñ illa igno⸗
rãtia excuſauit eũ a tãto ſed nõ a toto.¶ Qð vo dic au⸗
gu.ꝙ culpandꝰẽ nõ quãtũ meret᷑ inceſiꝰ hᷣ ebꝛietas. dici⸗
mus ꝙ nõ vult dicẽ ꝙ nõ debeat plus puniri ꝙᷓ ſi ſolam
ebꝛie tatẽ ↄmiſiſſet:bᷣ vult ꝙ eiꝰebꝛietas meruerit penaʒ
7 ſe ⁊ inceſtu ꝗ ↄſecutꝰeſt.̊ nõ tantũ ꝓ inceſtu quã⸗
tũ ſi ↄmiſiſſet inceſtũ tꝑe qͥ poſſet plene diſtiguẽ. Qð vo
dicit᷑ geñ.xix nõ ſenſit ⁊c̃.hoc ñ eſt dicẽ qꝛ fuit ſine actu
ſenſibili:ſed potiꝰqm̃ nõ diſcrenit ꝙ eſſent filie ſue.

Ebrünonn

Ono qrit᷑ de ꝓhibitoe ebꝛietatis huiꝰpct᷑i
cũ deteſtabile ſit pᷣlatũ eẽ edacẽ ſic vinolen
tũ.q̃re potiꝰĩ regula aplica.j.ad thi.iij.in
Ainſtitutõe pᷣlati dictũ ẽ nõ vinolẽtũ: ⁊ nõẽ
poſitũ nõ ed xe. d qð dicendũ.ꝙ ſic in canone diſ.
xliiij.in pᷣncipio dẽ cũ vinolẽtũ eẽ ꝓbibet᷑. gule intemꝑa⸗/

mentũ nequaqꝙᷓ ꝑmittit᷑. neq; em̃ ebꝛietas ꝓhibetur ⁊ vo

racitas ꝑmittitur.vtrũq; em inter opera tenebꝛaꝝ apo⸗/
ſtolus cõmemoꝛat ſcribens romanis. Non in cõmeſa⸗
tionibus ⁊ ebꝛietatibus.vẽtris nãq; ingluuies ad luxu⸗
riam facile ꝓuocat ⁊ omne opus bonum diſſoluit.

Mebrüdecinmm

Ecimo ꝗrit᷑ de pena huiꝰpcti.⁊ q̃rit᷑ ſi tã⸗
graue ẽ illud pctm:q̃re in quibuſdã ꝑmit⸗
titur ⁊ non ita grauit infligit᷑ ꝓ ipᷣo pena
ſicut ꝓ ceteris:ſic vt lnie pene re⸗

es. d qð dicẽ
dum.ꝙ non ratõni ſed voluptati immo cuidam cecitati

mentis aſcribendũ eſt. vnde nec a tali conſuetudine ab⸗

ſtinere poſſunt.⁊ ideo cum venia ſuo ingenio relinquen
Di ſunt:ne deterioꝛes fiant ſi a tali conſuetudine euellã⸗
tur.⁊ loquitur grego.pꝛo tempoꝛe illo in quo in illis ꝑ⸗
tibus pꝛimo platata fuit fides. VUnde etiam ꝑcitur eo ꝙ;
multitudo eſt in cauſa ne fiat in eccleſia ſciſſura.

—

bmõi diffinitões. ꝑ hoc qð dicit᷑.v.math.ꝗ viderit mu⸗

clxj.

Naecimo querit᷑ cum ante diluuiũ fuerit
luxuria.pꝛimũ vo pcim poſt dilumũ fue⸗
rit ebꝛietas: vnde ha quid ꝑ hoc deſignat᷑
—

Et ad hoc dicenduʒ.ꝙ tũc erat q̃ſi adhuc
etas adoleſcentie 2 adhuc in tali etate ſolet regnare lu⸗
ruria. Vnde ſᷣm ꝙ exponit ſcriptura.luxuria fuit pꝛeci
pua cauſa vt veniret diluuiũ. poſt etiam diluuiũ pꝛimo
conceſſe ſunt carnes in eſum.ᷣm id geñ.ix. Ante vo di⸗
luuium veſcebantur homines fructibus.ſed conſtat ꝗ;

eſus fructuũ non intantũ expetit potum inebꝛiantẽ vt v
num aut hmõi ſicut ⁊ eſus carniuʒ.⁊ ideo potius ſᷣm ꝙ;

expꝛimitur in ſcriptura pꝛimum peccatum ante diluui⸗
um fuit luxuria.poſt diluuium ebꝛietas:vt ſic ſemꝑ aſc⸗
deret coꝛruptio peccati maioꝛ in genere hbumano.

eſtio. clx. de lururia
Onſequẽteꝛ de pec

cato luxurie.Et pᷣmo quid ſit. Secũdo
vtrũ coire ſit malũ ſᷣm ſe ⁊ pcẽm. Ter⸗
cio vtrũ omnis luxuria ſit moꝛtale pec⸗
atum. Quarto querit᷑ quare dicit᷑ pec⸗

catum in coꝛpꝰ. Quinto de conditõibo huiꝰpeccati. Sex

to de quãtitate huiꝰpeccati.Septimo de comꝑatõe buiꝰ
peccati ad ſuꝑbiã. Octauo de opoſito huiꝰpcti ⁊ ĩ genẽ
mali? ĩ genere boni.Qono de differẽtijs huiꝰ. Decimo
ce effectu hui peccati· AUndecimo de pena huiꝰ peccati.

Nembru primũu

Iſfinit᷑ aũt ſic.luxuria eſt libidinoſe volu⸗
ptatis appetitꝰ. Iẽ luxuria ẽ cõcupiſcẽtia
nimia expenende voluptatis.4 Sʒ videt᷑
ꝙ nõ ſufficiẽter expꝛimat᷑ eſſe luxurie per

2„

lierem ad ↄcupiſcendũ eã iam mechatꝰ ẽ in coꝛde ſno.

mechia ſiue foꝛnicatõ ꝑ viſum ↄomittit᷑.ſed viſus eſt act
differẽs ab appetitu 2 Pcupiſcẽtia.q̊ nõ ſufficienter diffi

nitur luxuria ꝑ appetitũ ⁊ ↄcupiſcẽtiaʒ.¶ Itẽ ponatur

ita:iſte ſtudioſe in aſpectu pulchꝛe mulieris affigit ocu⸗
los. queſtio ẽ vtꝝ luxuriet᷑:⁊ videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc qð dicit

Criſo.ꝗ ſtudet coꝛꝑa clara ꝑſcrutari.⁊ pulchros viſus
venari ⁊ fouere inſpectricẽ miaʒ ⁊ pulchꝛis faciebo dele⸗

ctari: captiuat aĩaʒ. ſed nõ captiuat aĩaʒ niſi ꝑ pctẽm. bᷣ
nõ aliud a pcto luxurie qᷓrẽ inſufficiẽter deſcribii ꝑ appe
titũ ⁊ ↄcupiſcẽtiã.¶ Aod qð dicendũ.qꝙ ibi diffinit luxu

ria ſᷣm q ẽ moꝛtale pctm.⁊ intelligit᷑ ibi eẽ apetit?ꝰꝗ ẽ ex
ↄſenſu rõnis ⁊ ſiłꝛ ↄcupiſcẽtia.vel etiã dẽ moꝛtale eẽqũ
nõ cohibet ipᷣa ratõ cũ poſſit hmõi inoꝛdinatũ appetitũ
ſiue ↄcupiſcẽtiã cohibẽ.lñ aug.ſuꝑillð.v.math.q vide
rit ⁊c.q vidit h̊ fine ⁊ aĩo vt eo ↄcupiſcat qð nõ ẽ titilla⸗
re bᷣ plene ↄſentire.vt ſi facultas ſic ꝑagat᷑.patʒ q̊q vᷣm
ꝙ eſt oſenſus ipᷣiꝰratõis vel nõ cohibitò cũ poſſit:ẽ luxu

ria moꝛtale pctm. 2 hoc excludũt᷑ pꝛimi motꝰ ꝗ nõ ſunt
in prate no ra.

Ded adbuc obijcit᷑.qui viderit mulie
rem ad ↄcupiſcẽdũ vtrũ luxuriet᷑.cũ alter ſit actꝰ videre

ab ipo cupiſcere.⁊ videt᷑ ꝙ nõ. cũ pꝛimo ſit perm ĩ ↄſen
ſu ipiꝰratois ſicut dictũ eſt.¶ Ad boc rñdet Criſo.mo⸗

uendo iſtã queſtionẽ dicẽs ita.ſimpłꝛ viſuʒ deſtruxit ꝓ⸗
pter ipam occaſionẽ q̃ ex hoc ſequit᷑ ↄcupiſcẽdi.ñ ſub⸗
dit. deus incõtinẽteʒ viſuʒ deſtruxit ante actũ. ne foꝛte ĩ
actũ incidat.qui em̃ accendit flãmaʒ abſente etiã muli⸗
ere apð ſe plaſmat ↄtinue. Vñ ipᷣe dicit.nõ qd h̊ oculos
tibi fecit deꝰ vt ꝑ illos introducas adulteriũ:ſed vt crea⸗
turas videns admireris creatoꝛem. EUnde ipe ponit ex⸗
emplum de impetuoſo tenente gladium qui defacili t
impetũ põt ſe interficere.⁊ auferret᷑ ſibi gladius vt au⸗
feray ſibi inteꝛficiendi occaſio.nde ipſe Criſo.vult di⸗
cere.ꝙ ꝗdã ignis ↄcupiſcibilis rõe nature coꝛrupte ipᷣi
viſui adiũctꝰẽ rõe cuiꝰdñs hmõi viſuʒ inhibuit cũ ↄſen⸗

ſu cui adiũgit᷑ delectatõ vel triſticia que paulati,/ pcedit

vſq; ad ↄſenſuʒ rõnis.vñ Yob.xxxj. Pepigi fedꝰcũ oen⸗
lis meis vt nec cogitarẽ de ᷣgine.⁊ poſtea dic qͥſi reddẽs
ratõeʒ huiꝰqꝛ ẽ ignis vſq; ad cõſũmatõeʒ denoꝛãs ⁊ oĩa
eradicãs genimia.Vnde ↄcedim?ꝰ luyxuria ẽ in appeti⸗
tu. ⁊? ideo ꝑ illa.ſ.ꝑ ↄcupiſcẽtiaʒ ⁊ appetitũ diffinit᷑· per
occaſionẽ vᷣo in viſu in ſequẽtibo naturã coꝛruptã ⁊ iðo
ab ipo dño ne viderit cõcupiſcẽdũ inhibet᷑.

ũdo querit᷑ vtꝝ coire ſit malũ ſm ſe et
pctm.⁊ loqmur de illo coitu añqᷓ ↄoſentiat
aliꝗs ĩ aliquã ꝑ mr imonialẽ copulã.qrit
g aut h̊ qdð dico coire ẽ malũ rõne materie
in quã trãſit:aut rõne potentie a qua egredit᷑.etſi dicat̃
ꝙ rõne materie h̊ nõ videt᷑.qꝛ iſte actꝰtrãſit in muliereʒ

ti dermiat᷑ actꝰin ꝓpꝛia materia.⁊ eſt bonũ in genẽ.ſic vi
det᷑ ꝙ hoc qð dico coire rõne materie huiꝰ ĩ quã tranſit
erit bonũ in genẽ.qꝛ ex tali materia nõ ↄtrabit᷑ defoꝛmi⸗
tas vt videt᷑. Si dicat᷑ ꝙ hẽ rõne potẽtie coꝛrupte.ſᷣ ſic

lembrum ſecunduz

icut ĩ materiã. h̊ hic determiat᷑ materia ſic dare indigẽ

eſt iſta coꝛrupta: ſic⁊ alie coꝛrupte ſũt2ꝛ loqᷓmur ꝓ illo

ſtatu poſtqᷓ coꝛrupte ſũt& ſi rõne huiꝰ coꝛruptõis ẽ coi⸗
re malũ pᷣm ſe: eadẽ rõne eẽt in alijs vel ſi nõ i alijs:nec ĩ
iſto.4! Itẽ Criſo.vtraq;.ſ.ira ⁊ ↄcupiſcẽtia ſũt natiua.ſᷣ
qð eſt natiuũ ſiue naturale nõ eſt malũ.qꝛ ᷣm ea q̃ natu
ralia ſũt nec laudabiles nec vituꝑabiles ſumꝰ.qre vide
tur ꝙ ipᷣm coire nõ ſit malũ pᷣm ſe.quare vt videt᷑ potiꝰ
ce beret dici malũ in genẽ vel ex circũſtãtia q; malũ ſᷣm
ſe( Bed nõ ſit malũ in genẽ:illud pʒ ꝑ ea q̃ dicta ſũt
7 etiã videt᷑ ꝙ nõ ſit malũ ex circũſtãtia.qꝛ ponat᷑ ꝙ ali⸗
quis coeat cũ aliq̃ intẽtione ꝓlis ꝓcreande.⁊ ſᷣuet ei fi⸗

„ .

nõ videt᷑ malꝰſimplicit᷑.(¶ Ao qð dicẽduʒ ꝙ coire nõ di
citur malũ ſᷣm ſe.tex ſᷣm

iugio nõ ſit malꝰex circũ e nec ĩ ſe ſicut oſtẽſuʒ ẽ. qᷓre
riam Fᷣm

ãſit in mulierẽ ſiẽ in materiã h̊ ſᷣm ꝙ trãſit

in h̊ ꝙ dico nõ ſuã.ſᷣ hoc qð dico nõ ſuã põt intelligẽ du

pliciter.vel qᷓ nõdum facta ẽ ſua ꝑ ↄiugiũ: vel intelligit᷑
coire cũ nõ ſua poſtq;ᷓ aliqua facta ẽ ſua.vltimo mõ pla⸗

num eſt ꝙ eſt peccatũ moꝛtale coire cũ nõ ſua ſᷣ nõ pᷣmo
modo coire cũ nõ ſua anteqᷓ aliqua facta ſit ſua ſit pcm

tunc eſt queſtio rõne cuiꝰ ipᷣm coire eſt maluũ.Et dicẽ⸗
dum ꝗ hoc eſt ratõe vtriuſq; ⁊ ratõe.ſ.potẽtie coꝛrupte
7 ratõe materie.Ende actꝰſic egrediẽs a potẽtia ſic exi⸗
ſtente coꝛrupta in talẽ materiã eſt cauſa quare ipᷣm coi⸗

re ſit malũ.Eñ nõ eſt rõne alteriꝰtm̃.ſ.rõne qua egredi

tur a potẽtia coꝛrupta ſicut ptʒ de vxoꝛe vbi ꝙᷓuis egre⸗
diat᷑ a potẽtia coꝛrupta.nõ eſt tñ pctm:cũ.ſ.ibi ↄcurrũt
illa tria bona fides ꝓles a ſacramẽtuʒ. ¶ QOð aũt obij⸗
citur ꝙ nõ eſt plus q;ᷓ coire cũ muliere.ĩmo plus dicit᷑.ſ.
coire cũ muliere nõ ſua ꝑ legẽ ↄiugij. VUnde ſicut dictuʒ
fuit in queſtione de pcto.potentia generatiua habet coꝛ⸗
ruptõʒ ſuꝑ alias.ratõe cuiꝰmalũ eſt ipᷣm coire: niſi ad⸗
datur debita circũſtãtia.ſicut ptʒ.q; ipᷣm iurare malũ ẽ
ex defectu debite circũſtãtie.cũ.ſ.iurat᷑ ſine ncc̃itate.vñ
Hac de cauſa dñs inhibuit iurare.vt ptz.v.math. Moli⸗
te iurare ⁊c.⁊ vlt.Jaco.ante oia fratres mei.ſed ex hac
pte etiã plus eſt.qꝛ ipᷣm coire egꝛedit᷑ a potẽtia coꝛrupta
ſupꝛa alias. ⁊ etiã deficit debita circũſtantia. Eñ ſemꝑ
G eꝛit malũ niſi trabat᷑ ꝑ aliquã circũſtatiã ad bonũ.

dhuc quentur HS. f.

circa hoc vtꝝ coire cũ pluribo ſit pcẽm vel ↄtra legem na
ture.⁊ videt᷑ ꝙ nõ.ponat᷑ em̃ q; aliquis cõſentiat in ali⸗
qua ad tempus.⁊ ꝓponat illi ſeruare fidẽ ad tempꝰ.⁊ ve
lit eam cognoſcere cauſa ꝓlis ꝓcreande:illud nõ vide⸗
tur ↄtra legem nature.ſ̊ hoc mõ poterat quis in plares
oſentire ita ptʒ ꝙ oſentire in plures ſucceſſiue etiã om
nibo viuentibo nõ fit ↄtra legẽ nature.¶. Itẽ ĩ alijs aĩan⸗
tibus ita eſt ꝙ vn maſculꝰ põt adimplere multas ᷣm le

traſit in mulierẽ ſic in mate

dem. ? tñ cũ nõ ſit ibi ↄiugiũ videt᷑ etiã ꝙ ille actꝰſine cõ/

–

gem nature ſicut patz in gallo. Similit᷑ videt᷑ ꝙ poterit
eſſe ex ꝑte iſta.nam vt dictũ eſt geñ.xvj.ipᷣi abꝛaham.in⸗
gredere ad ancillã tuã.ᷓ poterat diuerſis carnẽ ſuã cõ⸗
municare.vxoꝛẽ em̃ habebat qñ ſibi dictũ eſt hoc. Sed
ſicut vir poterat carnẽ ſuã coĩcare diuerſis:ita videtur
ipᷣa mulier poſſet.vel vnde eſt hoc ꝙ mulier nõ poteſt

cum vtrũq; eſſet ad multitudinẽ ſpeciei ꝓcreande ad cul
tum dei. ¶ Itẽ aliqua mulier intẽdit ſeruare fidẽ cũ plu

ribus.⁊ non eſt coitus niſi cauſa ꝓlis ꝓcreande.quare
videtur ꝙ nõ ſit contra legem nature ꝙ vna mulier ha⸗
beat plures.⸗: Item querit augu. de illa que coit cauſa
pꝛolis ꝓcreande ⁊ vult fideʒ ſeruare viro.⁊ dicit.ꝙ iſta
multis matronis pᷣponenda eſt.ſed in actu continentie:
ipſius matrone nõ malũ eſt. ĩ iſto actu coire nullo mõ
eſt peccatü. cũ ſit ipi ↄtinentiè matrone pponẽdꝰ.¶ Et
dicendũ ꝙ coire cũ pluribo vno mõ eſt ↄtra legẽ nature.

alio mõ nõ ſicut determĩatuʒ eſt ſupꝛa.q¶! Ad obiectũ au

tem dicendũ ꝙ lex nature pᷣm cõgruentiã ad ip̃am mri⸗

monialẽ copulã que eſt ꝑ inſtitutõneʒ diuinã: tria inclu v e Lu

A Pent he

”ꝗ”M
bi
4
ſbe
ſcl
i⸗
ſa
t
*
²
2 . .
P. e
22 a 1. mni

7

dit. ſ. ꝙ fiat coitꝰcauſa ꝓlis ꝓcreande.2 ꝙ ſeꝛuat ſidem ee Hi

thoꝛi. terciũ eſt ꝙ nõ tm̃ ad tempus ſeruet ſed inſeꝑabi⸗

liter. VUnde ille qui haberet illa duo nõ ꝓpter hoc habẽt
totum qð exigit᷑ ad hmõi legeʒ nature.æeſt em̃ illud de
oꝛdinatõne ad bonũ matrimonij qð eſt ſacramẽtũ.ſ.ipᷣa
inſeꝑabilitas.¶! Ad illud qð obijcit᷑ de viro.dicendũ ꝙ

vir ita potuit ↄmunicare quãdo neceſſitas erat.ſicut di

cit augu.ſuꝑ geñ.ad lr̃am. ⁊ ha bet᷑ in.iiij. ſentẽtiarum.
xxxv.diſ. ꝓ varietate tempoꝝ varia inuenitur diſpoſiiõ
conditoꝛis. Vnde dicit augu. antiquis multis non fuit

in peccatũ ꝙ pluribo feminis vtebãtur. nec contra natu

ram hoc faciebant:cum nõ laſciuendi cauſa ſed gignen⸗
di boc facerẽt. ¶ Sed quare mulieribo quãdoq; nõ fuit
cõceſſum vt diuiderent ſicut in viris.Ad qð dicendũ.q;
mulier ſubiecta eſt viro ratõne conditõnis.licet em da⸗

ta eſſet in adiutoꝛiuʒ viri ſicut dictũ eſt.j.geñ.nihilomi⸗

nus foꝛmata fuit de latere viri ipſius. ratõne etiam pe⸗
nalitatis ſicut dicitur geñ.iij.ſub viri poteſtate eris.et
ipᷣe dominabit᷑ tui.illud dictum eſt ei poſt peccatũ quaſi
in cumulũ pene.ita duplex ſubiectõnis ratõ durauit in
lege nature poſt ſtatum.ſ.pꝛimũ.Et etiam durauit duʒ
fuit lex ſeueritatis ⁊ rigoꝛis.ſcʒ tempoꝛe legis moyſi.⁊
ideo vir tem poꝛe iſto cum nõ ad paria iudicarentur vir
mulier.quado ſcʒ mos erat habere plures.nec erat pꝛe
ceptum incõtrariũ.⁊ ſic etiam poterat dictare ratio:po⸗
tuit vir habere pluꝛes vxoꝛes.ſed quãdo venit lex ſuꝑioꝛ
lex libertatis.lex ſpũs ⁊ gre.q.ſ.pᷣeminet taʒ legi nate q
lege moyſi ad paria iudicant᷑ in illo actu vir ⁊ mulier.2
ideo dicit᷑.j.ad Coꝛin.vij.mulier ptatezʒ coꝛꝑis ſui ñ bʒ
ſeo vir ⁊ ecõuerſo.¶ Pꝛerea plures pñt ab vno quidaꝛi
nõ at᷑ vna a pluꝛibo.vn aug.ð bono ↄiugaliocculta lege
nature amãt ſingłaritatẽ ꝗ pᷣncipãt᷑.ſubiecta vᷣo nõſolũ

ſingla ſingulł:p ſi rõ ſocialis aut naturalł admittit ⁊ plu

res vni ñ ſine xcoꝛe ſubdũt.nec eĩ ſic hʒ vnꝰſᷣuꝰ plures
dños qm̃ vn oñs plures uos.iec ẽ ðͥ nataʒ nuptiaꝝ
plures eĩ femie ab vno fetari pñt:vna vᷣo a pluribo ñ pt᷑.

hẽ ius pᷣncipioꝝ.⸗ Ad illð qð obijcit᷑ de matrona.dicẽ

Dũ ẽ ꝙ nõ parificat illa matrone inqtũ ẽ matrona. ſ̊ qᷓ;⸗
tum ẽ ad aliqs ↄditões ĩ iſtis.qꝛ ſᷣuat fidẽ ⁊ vult ꝓcreaꝛe
Pꝛetea vᷣo matrona qñq; vult coire cũ marito nõ ꝓpter
hmõi rões vel ↄditões ſ̊ cã incõtinẽtie ⁊ hmõi.⁊ i h ipa

matrona a bonitate matrone degenerat. vñ ñ pᷣponit᷑ ei

ſimptłꝛ⁊ ̊ inq;tũ matrona a rectitudie matrone aliquatu
lũ degenerat.vñ aug.ſic dĩc.Si aliꝗs aliquã ſibi aſſoci⸗
at ⁊ ad tpᷣus⁊ illo fidẽ Fuat viro ⁊ ſpe ꝓlis hñde vult ſe
cogſi tm̃:tał młtis matronis anponẽda ẽ.⁊ ſic añponit
natrone debitũ petẽti gra libidis explẽde qͥ ad hoc.

dhuc etia quentu? S. ij.

vtꝝ coire cũ ſua ſit pctm2 vẽ ꝙ ſic.qꝛ iſtð pcedit a vᷣtu⸗
te generatiua inqtũ coꝛrupta eſt ꝑ libidinẽ.̊ ſicut vᷣtus

„ 2 ,

—
755
”ü

—
=

EENENEEEE

LNueſtio

— —

clxj.

8 N 1 generatiua traſmittit ꝓgagatõeʒ:ita libido ꝗqᷓ inſepabili⸗ fuit vt trãſfunderet᷑ ꝑ hmõi libidinẽ adiũctã ꝓpagatõni 1
zc , ter adheret ii ꝓpagatoni traãſmittet aligo.¶¶ Si dicat petm oꝛiginale in ꝑſona genita.petm em̃ actuale nõ con a nata
. ꝙ pena ẽ illa libido ⁊ nõ culpa. Cõtra videt᷑ ꝙ ſit culpa uenit in ꝑſona. oꝛiginale vo venit ab ipᷣa natura coꝛru⸗
etnr bilis. qꝛ niſi eſſet talis:nõ traſmittẽt oꝛiginale. ipſa li⸗ pta in ipam pſonaʒ. ꝛ ides libido qᷓ reſpicit ip̃am vlem
Neſ⸗ bido eſt in potẽtia coꝛrupta ſequit᷑ in actu. relinquit ů coꝛruptõeʒ ẽ cauſa traducẽdi petm oꝛiginale ĩ ꝑſona ge
cl ꝙ ipᷣa libido ſit culpa in ipo coitu etiã cũ vxoꝛe.⸗ Item nita.nõ aũt cauſa alicuiactualis neceſſario ĩ ꝑpſona ge⸗
hln libido eſt in potẽtia generatiua coꝛrupta. ⁊ ẽ cauſa pcti nerate. 4 Ad iſtud vtꝝ eſſet in pcepto. dicẽdũ ꝙ aliq eſt .
e ſieut dictũ ẽ.ſ̊ magis nata ẽ facere pctm in ꝑſona gignẽ oↄueniẽtia. inqᷓtuʒ em ibi ẽ culpabilitas:in ꝑmiſſione eſt
tis cuideſt ⁊ ei ſeꝑabiliteꝛ adheret ꝙᷓ in ꝑſona geniti. ſi nõ vt in gignẽte fiat pctm ſed in genito. ¶ Ad aliud di⸗
facit in ipo genito relinqui pctm. cũ ꝑ bmõi tranſfunda cendũ ꝙ verũ eſt ꝙ reddit thoꝝ ingloꝛioſum qꝛ atteſtat
tur oꝛiginale qð nõ facit ꝓagatõ ſed libido ſicut dic au ignominie pcti pᷣmi parẽtis ꝗ erat oꝛigo. Sʒ tñ notãdũ
gul.g̊ multoſoꝛtiꝰfaciet pctm in generãte.relinquit᷑ &ᷣ ꝙ

ꝙ duplicit dicit᷑ thoꝛꝰhonoꝛabilis.ratõne nature pꝛimi
tus inſtitute.⁊ rõne mr̃imonij.ſᷣ ingłioſus dꝛ hmõi lectꝰ
ratõe fomitis.¶ Sʒ. ꝓbat᷑ adhuc ꝙ coire cũ ſua ſit pec⸗
catũ.qꝛ duplex ẽ viſio.qᷓ̃dã pꝛactica:qdã ſpeculatiua.pᷣ⸗
ma ẽ cũ gra gratũfaciẽte.ſcdᷣa põt eẽ ſine gra tali.ſᷣ gra
ſpũs ꝓphie q ẽ gro gratiſdata:nõ pt᷑ eẽ ĩ illo actu.mũto⸗
ue foꝛtiꝰ nec caritas niſi ẽ gr̃a gratũfaciẽs.⁊ ſic reliquit᷑ ꝙ
ſiit pctm. 4 Ao qð dicẽdũ.qꝙ ſpũs ꝓphie dat᷑ homi facto
in rõne ſpũs.ſ̊ ille actꝰẽ hoĩs inqtũ coiiꝰefficit᷑ caro.ſic
" Blo. dz.j. Coꝛin.vj. Si & iſti actꝰdirecte oꝑponũt᷑. patʒ ꝙ ipᷣe
ſpũs ꝓphᷣie nõ pt eẽ ĩ actu illo.nõ tñ ꝓt h̊ ſeꝗt᷑ ꝙ caꝛitas
inqtũ ẽ actꝰvel habitꝰ cũ ſit hoĩs ſpũalis nõ poſſit eẽ in
actu illo ſiue cũ illo.ipᷣe eĩ actꝰ ꝓphie ẽ ↄtuitꝰi ſpeculum
et᷑nitatis.vñ ptʒ ꝙ illð ñ pt᷑ ſe ↄpati cũ actu illo quis ca
ritas poſſit eẽ cũ illo ſic ptʒ ĩ coitu ↄiugali.nõ em̃ ſic di⸗
recte ẽ caritas ad hmõi ↄtractũ ñ quo ad h̊ eſt maioꝛ qu
oppoſt actꝰilliꝰcũ ſpũ ꝓghie:qᷓ; cũ ipᷣa caritate.

Ebruz terciñ

Ercio qrit᷑ vtꝝ oĩs lururia ſit perſm moꝛ⸗
tale.⁊ videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc ꝙ dẽ vlt. ad heb.
foꝛnicatoꝛes ⁊ adulteros iudicabit domi⸗
nus.glo.i.cõdemnabit.h̊ foꝛnicatõ pꝛimꝰ
gradꝰẽ in actu luxurie.ſi &̊ ille moꝛtalis ẽ:qꝛ nõ ↄdẽnat᷑
aliꝗs niſi ꝓ moꝛtali:reliquit᷑ ꝙ ſᷣm oẽm actũ oↄſequẽteʒ

ipm coire cũ ſua nõ poſſit eſſe ſine pcto.¶ Item dicit in
ps. Eduxit eos cũ argento ⁊ auro.ſuꝑ boc dic glo. ꝙ il⸗
lis qui fecerũt ex obediẽtia ⁊ ex caritate ipe actꝰ fuit in
precepto ⁊ modꝰſiue q̃litas facti:ſed illis qui fecerũt ex
cupiditate actꝰfuit in pcepto ⁊ modꝰ ſiue qualitas in ꝑ⸗
miſſione.¶ Similit videt᷑ ex ꝑte iſta ꝙ ipᷣe actꝰ coire ſit
in pᷣcepto.ſicnt dicit᷑.j.oſee.Sume tibi vxoꝛẽ foꝛnicatõ⸗
nis. ſed libido adiũcta illi actui ĩ ſtatu nature coꝛrupte
videt᷑ eſſe in ꝑmiſſione.nõ em̃ pᷣceptũ fuit ꝙ ex libidie fa
ceret ſiue ex fomite ꝗ̊ illð qð ꝓcedit ex fomite quicꝗd ſit
nõ ſic fuit ex p̃cepto.&̊ coire cũ ſua eſt pcẽm. cũ nõ poſſit
eelſe ſine libidine qᷓ culpabilis ẽ ſicut dictũ eſt.¶ Itẽ vlt.
‚Q heb. dicit in quadã glo. duplex eſt pena ſecuta ipſum
oꝛiginale pctm.pena moꝛtis que reddit ipᷣm ſuſtinẽtem
gloꝛioſuʒ.ſ̊ alia.ſ.libido q̃ ſecuta ẽ in poſteris ꝓpt pctᷣm
pᷣmi hoĩs reddit ipᷣm thoꝝ ingloꝛioſuʒ.⁊ iſtud nõ eſt niſi
ratõe pcti.ᷓ ipe coitꝰcũ ſua nõ põt eſſe ſine pctᷣo. co,
tra oĩs motꝰoꝛdinatꝰ oꝛdine gr̃e eſt meritoꝛiꝰ:ſᷣ in ſlatu
nature coꝛrupte ler mẽbꝛoꝝ repugnat legi mẽtis. ſ̃ iſte
motꝰↄtrariꝰin ipis ↄiugibo ſeruãtibo bona ↄingij ẽ oꝛdi
natus.⁊ illud eſt ꝑ grazʒ.relinquit᷑ ̊ ꝙ coitꝰ cum ſua ſit
H o oα Meritoꝛi?. 4 Ytem aug: quẽadmodũ de pcto factũ ẽ ſup⸗
en Ppliciũ: ita ecõtrario dæ ſuplicio factũ ẽ meritum. ipſe
ii vſaſti coit?cũ ſua nõſolũ nõ eſt pctm:ſᷣ etiã meritoꝛiꝰ.ſed non

NreAAE

D e N. Seze IIA ſpe⸗ ſte α =E

HSE-⸗ Pre

3 At

— ᷑— — —

Ga eſſet meritoziſi ibi etiã eſſet veniale quo ad hoc. coire ſit moꝛtale młtofoꝛtiꝰ.¶ Itẽ dꝛ.j.Coꝛin.vj. Qeq; foꝛni⸗
Set⸗ cũ ſua nullo mõ eſt peccatũ.q¶ Itẽ mrimoniũ poſt lapſũ carij regnũ dei poſſidebũt.ſ̊ nõ aufert᷑ regnũ celeſte niſi

ꝓ moꝛtali pcto.̊ ⁊c.¶ Itẽ.iiijad eph̊.foꝛnicatoꝛ aut ĩ⸗

mundꝰnon ha bʒ ꝑtẽ in regno xpi.q̃re redit idẽ qð pꝛiꝰ.
ſcʒ ꝙ luxuria ſit moꝛtalis vlłꝛ.⸗ Sezſueld: ꝓPuerb.
io

datũ eſt in remediũ.ſᷣ bonꝰmedicꝰ qui habet poſſe ꝑme
Dicinã nõ reſtituit aliqð niſi reſtituat ad ſanitateʒ inte⸗
gram: led ipᷣe dñs ihs xpᷣc potens erat ⁊ reſtituit bmõi

motũ inoꝛdinatũ ꝑ medicinã ſacꝛamẽti mr̃imonij. coi⸗ pꝛeciũ ſcoꝛti.ſuꝑ qð glo.bꝛeuis delectio foꝛnicatois:ſed
Ire cũ ſua nullatenꝰeſt pctm. ( qð dicendu ᷣm ꝙ di⸗ ꝑpetua pena foꝛnicatoꝛis.pena ꝑpetua non debet᷑ ꝑſe
Ha geslat citur.j. Coꝛin.vj.ſuꝑ illud. erũt dno ĩ carne vna.glo.i. niſi moꝛtali.̊ ⁊c.] Itẽ hiero.Luxuria inimica eſt deo.
l wſr an: in carnali oꝑe qð inter ↄiuges bʒ fieri ſine pctoſſpᷣ poſſz inimica virtutibo.ꝑdit oẽm ſubſtãtiaʒ pr̃is.ſed veniale
bene eẽ in ipo ↄiugali opꝑe pctm. ᷣm illud:ardẽtioꝛ ama, bene ſecuz patit᷑ virtutes: quare videt᷑ ꝙ luxuria vlꝛ ſit
toꝛ vroꝛis ſue adulter ẽ ſi ꝓpt ſe dilectatõ q̃reret᷑ ĩ vroꝛe. r. moꝛtalis.¶ Itẽ Criſo.om̃i foꝛnicatoꝛi im poſſibile ẽ in⸗
vnde aug:quedã bona data ſũt nobis qᷓ ꝓpter ſe ſũt ape trare in regnũ celoꝝ. ſed nihil claudit regnuz celoꝝ niſi
tenda.vt ſapiẽtia.ſalꝰ.amieitia.qdazʒ vo ꝓpt aliud vt do⸗ moꝛtale. S*. ¶ Ad oppoſitũ ſic arguit᷑.dicit yſi.Si plꝰ
S”LZM cCLtrina.cibo.⁊ ↄiugiũ.quicũq; his qᷓ ꝓpter aliud inſtituta delectet mentẽ delectatõ foꝛnicatõnis q; amoꝛ caſſitatis
3 2 ſũit nõ ad hoc vtit᷑ ad qð inſtituta ſũt: als peccat veniali adhuc regnat peccatũ in hoĩe.q̊ vtrũq; põt eſſe ibi ſimul
ter als crimĩaliter.q vo his vtit᷑ ad qd ſũt bñ facit.ſiqui cum fiat com ꝑatio ⁊ amoꝛ caſſitatis que virtus eſt ⁊ de
vtit ad bona ↄiugij.⁊ nat fidẽ. ⁊ intẽdit ꝓcreare plem lectatio foꝛnicationis.ſed moꝛtale pctm nõ põt ſimul eẽ
ad cultũ dei. qꝛ vtit ipo ↄiugio ad hoc ad qð inſtitutũ ẽ. cum virtute: videt᷑ q̊ ꝙ delectatio foꝛnicatõis poſſit eſſe
Ad illud aut qð obijcit᷑ a potẽtia coꝛrupta ⁊c. dicẽ⸗ venialis.4. Itẽ querit Criſo.ſuꝑ illud.v.mathᷣ.q vide⸗
du ꝙ a potẽtia pt exire actꝰ ita ꝙ ↄcupiſcẽtia nõ habeat rit ⁊c. Si ego video ⁊ concupiſco. nihil aũt adipiſcatur
Dominiũ. Uñ volũtas ↄfoꝛmis nature pr ꝓcedẽ ĩ actum/ ꝓnicioſum: ⁊ vocat ꝑnicioſum moꝛtale pctᷣfi. relinquit᷑
ſuũ ſine pcto. Etſi obijciat᷑ ad ̊ ꝙ ẽ culpabilis cũ tradu ergo ꝙ bmõi cõcupiſcentia que eſt in luxuria poſſit eſſe
L catur petm in genito. dicẽduʒ culpabilis ſine vitioſa venialis.¶ Item.xxiij.deut.ſuꝑ illud nõ erit meretrix ð
n dicit. i. cauſa vel diſt poſitõ ꝑ quã põt ꝓduci pctm in ꝑſo filiabo iſrabel.glo.ad eas ꝓhibet accedere quarum eſt
na genita. vn vitioſa dici᷑ ꝑ cauſaʒ nõ ꝑ foꝛmã. foꝛmali venialis turpitudo ſed accedere ad tales eſt ſnicari er
ter em diceret᷑ culpabilis ſi ſem ꝑ reddẽt potẽtiam ĩ qua go foꝛnicari poteſt eſſe venialis.¶ Item qð eſt peccatũ
eſſet culpabilez in ſuo actu.ſ̊ ſicut traducit᷑ ĩa caro:ita non pꝛohibetur in decalogo teſtamẽti veteris videtur
aef an etiaʒ ipa libido ẽ cã traducẽedi oꝛigiale.qꝛ potẽtia gene⸗ eſſe veniale.ſed foꝛnicatio non pꝛobibetur in decalogo
ſe ratiua ẽ cuiſdã Eſone ſingularis. ipᷣinatuꝛe rõne cuiꝰ toto.relinquitur ergo ꝙ ſit venialis ipſa foꝛnicatio.vn⸗
fit deciſio.libido em̃ eſt vlis pena:⁊ data ẽ vt ſit vlis coꝛ de ſuper illud.xx.exo.ſon mechaberis.dicit glo.nomi
ruptio.⁊ vt oſequeret᷑ queda defoꝛmitas in ꝑſona geni⸗ ne mechie ſolet adulterium intelligi. ergo videtur ſo⸗
ta pocupiſcctiaʒ ſeminalẽ. ¶ Ao illud qdð obijcit ꝙ plꝰ lum adulterium ibi pꝛohibeat᷑. (Lio quod dicendũ.q
xbuit coꝛrũpi ꝑſona generãs qᷓ gemita. dicendũ ꝙ non Fſm ꝙ nos loquimur de delectatõne que eſt ꝑ conſenſum
uit libido ad hoc vt in ꝑſona generante eſſet culpa. ſed rationis ſicut dictum fuit ſupꝛa.hoc modo ſiue ſit ĩ mo⸗
JTara ov

E “ 1471

„.*

tu foꝛnicatõis ſiue ĩ alio motu ſequẽte ſemꝑẽ petm mor

tale ipᷣ̃a luxuria.etſi inueniat᷑ qñq; ꝙ ſit venialis:intel⸗
ligit᷑ ꝙ ſit in ipis ↄiugibo coeuntibo pter ſuã incõtinẽti⸗
am. ſicut diĩc aug.in li.x bono ↄiugali.⁊ habitũ ẽ ſupꝛa
in iſta qſtione.ꝙ põt eſſe in eis hmõi motꝰvenialis⁊ ita
impetuoſus põt eſſe ꝙ põt eſſe crimialis. Vnde ocedẽde

ſunt oẽs auẽtes ille ꝓbantes ꝙ foꝛnicatõ vlr eſt moꝛta

le pctm.¶ Nð vo obicit᷑ in cõtrariũ de yſið.dicendũ eſt

ꝙ qñ eſt ↄſenſus ratois vel nõ eſt ꝓhibitõ ratõnis opoꝛ

tuno tꝑe ꝓgrediẽtis in actũ:tũc nõ põt eſſe amoꝛ caſtita
tis ꝓcedens a caſtitate vᷣtute.⁊ tũc regnat pcẽm ⁊ dñat᷑
ocupiſcentia.nec põt eſſe amoꝛ caſtitatis q virtꝰ eſt. Vel
alio mõ põt accipi vt intelligamꝰ telectatõneʒ qᷓ ꝓcedit
ex fomite que nõ ꝑuenit ad ↄſenſuʒ ratõis.nec etiã ꝓce⸗
dit tantũ ꝙ debeat ꝓhiberi a ratõe.talis delectatõ bñ pt᷑
elle cũ amoꝛe caſtitatis virtutis.⁊ de tali intelligit Yᷣſi.
nõ de pᷣma.⁊ tũc nõ regnat pctm ĩ hoĩe ſed potiꝰ regnat
7 dñatur amoꝛ caſtitatis.vñ aug.Si plus delectat pul⸗
chritudo intime caſtitatis qᷓ turpitudo ipᷣiꝰ foꝛnicatõis

nõ regnat pctm ſed pulchritudo iuſticie..¶ Ad illð Cri
ſo.Si ↄcupiero ⁊c̃. dicẽdũ ꝙ illa delectatõ q eſt ĩ inferio

ri ꝑte ratõis.que ꝑ mulierẽ intelligit.⁊ nõ attingitur a
ſuꝑioꝛi ꝑte ratõis ꝑ ↄſenſuʒ in illã delectatõʒ. nec etiã ĩ
tantũ ꝓcedat ĩ inferioꝛi ꝙ vir debeat.i.ſuꝑioꝛ ꝑs cohi⸗
buiſſe.de hac ↄcupiſcẽtia loquit᷑ Cri.cum dicit᷑.ſQihil
adipiſci ꝑnicioſuʒ.ſed ſi tãta ſit ↄcupiſcentia vt ſi facul⸗
tas ſic ꝑagat᷑ ſicut dictum fuit ſupꝛa:tũc vir etiã ſuꝑioꝛ

pꝑs ratõis cibũ vetitũ ↄmedit ⁊ moꝛtale pcẽm eſt.¶q AdD

illud qð obijcit de glo. xxiij.deut. dicẽdũ ꝗꝙ nõ debet ibi

eſſe venialis ̊ potiꝰ venalis turpitudo. vñ fallſa eſt illa
lr̃a q dicit venialis.vel dicit᷑ veniale in lege qð nõ puni⸗

tur ꝑ legẽ pena moꝛtis. 4. Ad illud qð obicit᷑ qd non vi ⸗

ℳ* enſfert n 2 P9 Pak- i cozpere; ſie- * lrzor .

muliere:⁊ aliꝰẽ ibi actꝰ aliꝰ.ꝗ̊ᷓ ſi macula eſi defoꝛmatõ
imaginis videt᷑ ꝙ ſint ſeꝑate macłe ſoꝛnicatricis ⁊ foꝛni
cãtis.¶ Ad illð videt᷑ rñdẽ glo.j.Coꝛin.vj. dicẽs extra
vinculũ ↄcupiſcẽtie carnał ſũt cetera pcta etſi ꝑ coꝛpꝰ ge

gerat᷑.G̊ aũt ẽ ſub carne ĩmo q̃ſi facta ẽ caro.vt ſił poſſit

dici totꝰhõ caro.¶ Oð ꝗᷓ obijcit᷑ ꝙ vtrobiq; ẽ delectatio

Sè 2 = „ ℳ
n, Onzeeſh prnc- n de n zn s A Siecs aſe as kar
H 6 e O, ant tremlace n en A de ſe⸗
GH . l

carnalis ĩ gula.ſ.⁊ luxuria coĩs.dicẽdũ ꝙ delectatõ caꝛ

nalis 'm ꝙ coĩcat aĩa carni ⁊ coꝛpꝰↄtamiĩat ⁊ agit᷑ etiã
E coꝛpꝰ:coĩs ẽ gule ⁊ luxrurie.ſ̊ iſtud ẽ ſpale ĩ lururia qꝛ
totalit᷑ ratõ ĩ iſio actu abſoꝛbet᷑ qꝛ vis libidis facit quã⸗

dam oglutinatõeʒ ip̃iꝰaĩe cũ carne.vñ dĩic glo.ibidẽ.ĩ ſo

lo tꝑe foꝛnicatõis ↄmiſceri aĩm facit vis libidis cum ipᷣa
carne ⁊ vnũ cũ ipo fieri cui ↄglutinat᷑iſla em̃ vis plus ẽ
coꝛꝛupta q; cetẽ ſicut dictũ ẽ. Pꝛetea ipᷣa vis geneꝛatiua
eſt vis infima inter oẽs vires ĩ aĩa.vñ pᷣma ĩ aſcẽdendo
quare in infimo ẽ vis generatiua.ſcða nutritiua.tercia

motiua.ſenſibilis interioꝛ ⁊ exterioꝛ.vñ qñ ratõ q̃ ſupᷣ⸗

mũ eſt ĩ via illa deſcẽdit vt vniat᷑ cũ coꝛꝑe:tũc dicit᷑ ei cõ

glutinari qꝛ inclinat᷑ ĩ maximã ſubiectõem.vñ ſi vniret

ſenſibili interioꝛi vel exterioꝛi:nõ eſſet tanta rõnis incli

natio nec ſubiectõ tãta.Vñ glo.dĩc ibidẽ.i.Coꝛin.vj.li⸗
bidinis ardoꝛe quo nulla maioꝛ ẽ voluptas coꝛꝑis aim

rmſiα tenet ſeruũ. Ende ſũma ratõis ẽ. ꝙ ratõe veheniẽtis ab⸗
ſſov⸗bitõnis ip̃ius ratõnis ⁊ ſubiectõnis ⁊ aglutinatõnis

dicit᷑ luxuria peccatũ elſe in coꝛpus hec aũt omnia non
eſt reꝑire in alijs peccatis etiam carnalibo.

KMẽbruz quinnru

Vinto querit᷑ de cõditionibo huiꝰ peti. Et

Aſus ⁊ aliqñ contactꝰ ⁊ oſcula.quid ẽ ꝙ ſo⸗
luũ inter hmõi ↄditões viſus ꝓhibet᷑ mah.

det eſſe ꝓbibitũ.dicẽduʒ pᷣm aug:qui ponit lr̃am.lxx. cOqui viderit mulierẽ ⁊c᷑.ĩmo plus inflãmãt colloquia

vbi nos habemꝰnõ mechaberis.xx.exo.ipᷣi hñt nõ foꝛni

caberis:⁊ tũc foꝛnicatio generalit accipit᷑ ad oẽm illici⸗
tum coitũ ſicut dĩc glo.ſuꝑ illud.j.Coꝛin.vj.vnuſquiſq;
ſuã habeat ꝓpt᷑ foꝛnicatõeʒ.foꝛnicatio eſt cois ↄcubitꝰp⸗
ter legittimũ ↄcubitũ. EIñ ſᷣm hãc l̃azʒ.lxx.q ponit.⸗26
foꝛnicaberis.cũ dicit᷑ ꝙ nõ ꝓhibet᷑ in veteri teſtamento
rñdendũ eſſet ꝑ interemptõezʒ. Elel ſi volumꝰ rñdere ſᷣm
lFaʒ nr̃azʒ que dic.õ mechaberis.dicẽdũ ſᷣm Yſið.xx.
exo.in glo.ꝙ generalit᷑ intelligit᷑ ꝓhiberi oĩs illicitꝰcõ⸗
cubitꝰ.vñ ipᷣe dic.ſQe quiſꝗppᷣter mr̃imoniũ alijs femis
ↄmiſceat᷑ ad explẽdã libidineʒ. ſequit᷑:noĩe mechie oĩs
coitꝰ ꝓhibet᷑ ĩ decalogo excepto federe mr̃imonij vñ qð
obijcit᷑ ꝙ nõ ꝓhibet᷑ ĩ decalogo videt᷑ veniale:ẽ dicẽdũ ꝙ
veꝝ ẽ ꝙ n ꝓhibet᷑ explicite pᷣ ĩplicite.vñ licʒ foꝛnicatõ ex
plicite Fm nr̃aʒ lr̃aʒ nõ ꝓhibeat᷑:tñ implicite ſic dictũ ẽ
ꝓhibet᷑.⁊ ideo nõ ſequit᷑ quin poſſit eſſe moꝛtale.

(Membrum quartum

Varto querit᷑ q̃re foꝛnicatõ dicit᷑ eẽ pct᷑ᷣm
in coꝛpꝰ ſicut dic greg. quedã ſũt pcta ſpi⸗
ritualia ſic ꝗnq; pcta capitalia.qᷓdã car⸗
nalia ſic gula ⁊ luxuria.Si q̊ iðᷣo luruꝛia
Dicat᷑ pctm in coꝛpꝰqꝛ carnale.eadẽ rõne gula debet dici
petm ĩ coꝛpꝰ.ſ̊ nec h:̊ nec illð. Stẽ ſi ideo dicit᷑ pꝑetm
in coꝛpꝰqꝛ coꝛpꝰↄtamiat ſic videt᷑ ꝑ glo.ibidẽ q dĩc.ſoꝛni
catio nõ tm̃ aĩiam ſed ⁊ coꝛpꝰↄtamĩat.⁊ alia glo.nõ ſine
ceſiderio carnis aĩa q̃ hʒ ꝓpꝛiũ motũ ↄcupiſcit carnalit
vᷣ hmõi rõ duplex videt᷑ eẽ ĩ pcto gule.ↄtinuat em̃ ⁊ ↄcu⸗
piſcit aĩa qᷓ hʒ motũ ꝓpꝛiũ carnis coꝛpꝑaliter. videt᷑ eſſe
pctm ĩ coꝛpꝰſic luxuria.q] Si vo iõ dicit᷑ pctm ĩ coꝛpꝰqꝛ
coꝛpꝰexercet᷑.eodẽ mõ homicidiũ debʒ dici pctm ĩ coꝛ⸗
Ppꝰ:qꝛ exercet᷑ ꝑ coꝛpoſic maĩfeſtũ ẽ.¶ Itẽ ſuꝑ illð.j.Co⸗
rin.vj.an neſcitis ⁊c.diĩc glo.foꝛnicatõ ambos vnũ facit
vt quõ ĩ natura ſic ĩ macla ſint vnũ.ſᷣ vnũ dicũt᷑ eẽ bᷣna⸗
tura qꝛ fit naturaꝝ ↄmixtio ĩ illo actu:q̊ ſi eodẽ mõ ſunt
vnũ ĩ macla ſic dic glo. videt᷑ q ĩ macla eoꝝ ſit ↄmixtio
qdaʒ. vᷣ iſtud nõ videt᷑ veꝝ.q; alia ẽ imago iĩ viro alia in

ꝓinquioꝛa ſunt illi facto. Vnde.ix.ecci.colloquiuz eiꝰ

quaſi ignis exardeſcit.⁊ multum habetur in illo capi.ð
illa materia.quare videtur ꝙ potius deberet pꝛohiberi

colloquiũ q; viſus.¶ Item pꝛohibetur in euangelio ira

ſci ⁊ concupiſcere ſicut patʒ math.v.⁊ querit Criſo.vñ
hoc ꝙ cum pꝛohibetur ira:ponitur ſine cauſa vnde ĩ lit⸗
tera grecoꝛuz eſt omnis qui iraſcitur fratri ſuo inaniter
vel ſine cauſa.⁊ cum ꝓhibetur viſus ad ↄcupiſcendũ ſi⸗

ne omni conditõne ponitur. 4 Itẽ. vij. ad Ro. ſine omi

ↄditõne ꝓhiberi dicit᷑ ↄcupiſcentia cũ dicit᷑ non concu⸗

querit᷑ cũ multe ſint ↄditões iſtiꝰpcti.ſ. vN Pinhale

piſces.ꝓbibet᷑ aũt Exo.xx.vnde eſt ergo ꝙ ira ſub ↄditi

one ꝓhibet᷑:ipᷣa vᷣo ↄcupiſcẽtia luxurie ſimplicit.⸗ Itẽ
iſte videt inimicũ ſuũ ⁊ ex hoc mouet᷑ ad iram.querituꝛ
ergo cum debeat eſſe omnis ꝑfectio in eunangelio.nõ ꝓ⸗
hibetur ipᷣe viſus in ira ſicut in luxuria.il Item quedã
conditõnes determinãatur in peccato gule ⁊ luxurie.vn⸗

de eſt hoe ꝙ in peccatis ſpũalibo nõ dterminat᷑ ſilꝛ con

ditõnes ſᷣm gradus ꝓcedendi ad alia peccata.4 Item
peccatuʒ lururie habet ↄditõnes q̃ſi ediuerſo pceto gule
Fm gradũ oꝛdinatas.i.habet ↄditoes oꝛdinatas ⁊ gula
nõ.vnde hoc ẽ. ¶ Itẽ q̃rit᷑ ſi ĩ oĩbo illis ↄditõibo luxurie
ẽ moꝛtale pctm:⁊ videt᷑ ꝙ ſic.qꝛ pᷣmũ.ſ.viſus vꝛ ꝓbhibe⸗
ri math.v.ſᷣ nihil phibetur niſi peccatũ moꝛtale:ergo ſi
viſus eſt moꝛtalis multofoꝛtius conditiones ſequentes.

d pᷣmũ dicendũ ꝙ ꝑ hoc ꝙ viſus ꝓhibet᷑ q̃ pᷣma cõ⸗

Ditio ẽ in luxuria.ꝑoſequẽs dat᷑ intelligi illos ꝓhiberi
que maxime ipᷣi actui apꝛopinquãt. Vnde aug.de hmõi
malo ꝓhibito viſu dicit.ne dicatis vos habere pudicos
aĩos ſi oculos habetis impudicos.qꝛ impudicꝰ oculꝰim
pudici coꝛdis eſt nücius.⁊ tacẽte lingua aſpectu mutuo
coꝛda nũciant᷑ impudica.¶ Ad aliud dicendũ ꝙ ſecꝰeſt
in motu ire ⁊ in motu acupiſcẽtie.qꝛ actus ↄcupiſcentie

ꝓpinquiſſime exit a fomite vła ſtimulo carnis ↄcupiſcẽ

tie que ẽ in luxuria.ſed aliter eſt de ira: qꝛ ↄtingit iraſci
Fm ꝙ eſt penale ⁊ ↄtingit illud dirigere ſic eſt in ira per
zelum vbi dirigit᷑ ia ira ꝑ zelum. Iſtam vo ↄcupiſcẽtia

ꝗegredit᷑ a fomite non ↄtingit dirigere niſi ꝑ matrimo/

ſinn
ſin
Nul
goe
carn
ſino
ſon
ſagt
do
nat
nu
ſun
thu⸗
l
ſin
rd ſois
Reßß ſeer
ſom
Pei
fan
oſn
gor
ſor
ſe
Ains
ſcer
Nn
n⸗
ſul
1
l

lonn
co.
diay
i
Alen,

.

ihl

taid
ſoni
Etrg

aſit
gtio
c⸗
ti
ud⸗

bẽ

4
mmoe

Vn 4 CIlfeſiste

Lueſtio

nium. q̃re ipſa ↄcupia ob hmõi vehementeʒ coꝛruptõem
ſimpłr coꝛrumpet᷑.vñ Criſ.qcunq; ſibi ↄcupiam colligit
nullo cogente ſeram hãc inducit cogitatõem.4 Ad illud
qð obijcit d vidẽ.dðᷣm ꝙ ꝓpter nimiam ꝓnitatẽ bomis
carnalis ad motũ ↄcupie ꝓhibet᷑ pᷣmꝰ gdus tanq diſpo⸗
ſitio antecedens.h̊ ex alia ꝑte non ẽ tanta ꝓnitas ad iraʒ
iõ nõ ꝓphibet? ien vidẽ ex c aſpectu excitat᷑ ira.ſenſuʒ ei
ſeqt ipſa delectio vel triſticia. ̊ er alia ꝑte magis trabit᷑
ꝑ viſum ad ↄcupiam ipᷣam ꝙᷓ ex hac ꝑte ad triſticiam.rõe
natuꝛe magis ex bac ꝑte coꝛrupte. Ad alið dðᷣm.q aĩa
multũ ex fomite vel ex ſtimulo carnis trabit᷑.iõ ↄditões
ſunt ex ꝑte iſta qꝗ diſcerni pñt.ſ.ĩ his duobo pct̃is.ſ.gula
⁊ lururia ab hoie carnali ⁊ ſpũali iõ in his duobo pctis
cũ ſint ↄditões apparẽtes ad vitandũ notant᷑.in petis at
ſpũalibo cũ non ſintↄditõnes ⁊ gdus manifeſti nob non
a& notant᷑. Ad illud qð obijcit᷑ de oꝛdine.dðm ꝙ vidẽ mu
Alierem oↄtingit duplr. vel Fm ꝙ ex pulcro ſeꝗt᷑ voluptuo/
ſui:vel curioſum.pmo mõ ꝑtinet ad luxuriam. ſcdᷣo mõ
ꝑtinet ad auariciam ſiue ↄcupiam oculoxꝝ.vñ ipᷣe viſus
ramificat᷑ ̊ͥ mõ.viſus ̊ ẽ pᷣma ↄditio ᷣm ꝙ ſeꝗt᷑ voluptu
oſum ad ipᷣm actũ luxurie.EIñ oꝛdinant᷑ ipᷣe ↄditões ſᷣm
ꝓoꝛdinat᷑ ad ipm actũ luxurie vel remote vel magis ꝓpi⸗
que.vñ viſus eſt rei diſtantis magis longe:allogqum ma
gis rei ꝓpinq.tactꝰẽ ↄiuctio alioꝝ mẽbꝛoꝝ.oſculũ pᷣo oꝛis
c. Vñ.vij. ꝓuerb.appꝛehẽdens deoſculabat᷑ iuuenẽ⸗qAd
aliud dᷣm.ꝙ ſi ↄcupiſcẽ ſit tale ꝙ ſi facultas ſic ꝑagat᷑:
ſic erit moꝛtale luxuriaꝛi in yviſu.vel pt᷑ eſſe ↄcupiſcẽ citra
oſenſum rõnis vel ꝓhibitõeʒ tꝑe opoꝛtuno. ꝙ tũc nõ erit
mõꝛle.vñ nõndum ꝙ apls dic v.ad eph̊.Lurpitudo aut
ſtultiloqum ⁊c. turpitudo in oculis ⁊ a mplexibo.ſtultilo
qum ⁊ blanda vᷣba ⁊ ſcurrilia.Elñn.v.ꝓuerbᷣ.fauꝰ diſtil⸗
lans labia tua ⁊c.⁊ ptꝰ ſeꝗt᷑ nouiſſima vᷣo ſunt amara q̃i
abſinthium 2 q̃ſi gladius biceps.

lembrum ſertum

to queꝛit᷑ de q̊ntitate huiꝰpcti.⁊ videt᷑ ꝙ
ſit maius omni alio pcto.ꝑ H̊ qð dꝛ.j.coꝝ.
vi.in glo. ardoꝛe libidinis q̊ nulla maioꝛ ẽ
voluptas:coꝛꝑis aĩim Fᷣuũ tenet.ſ̊ ſᷣm q̃nti⸗

£

ueiuaatem libidinis vt videt᷑ determinat᷑ qntitas pcxi. qre vi

t᷑ ꝙ ſit marĩim pctm in genẽ.q Itẽ yſi.magis ꝑ carmis
luxuriã humanũ genus ſubdit᷑ dy abolo ꝙᷓ; ꝑ aliqð aliud
pcxtm.q̃re cum ꝑ qᷣlibet pctẽm moꝛle ſubijciat᷑ hõ dyabo⸗
lo:videt᷑ ꝙ iſtud ſit maxim cũ maxima fiat ꝑ illud ſubie⸗
ctio. Itẽ rõne temptatõis iſtud oñdit᷑.qꝛ dic aug.inter
oĩa rpᷣianoꝝ certamina durioꝛa ſunt pᷣlia caſtitatis.vbi
qtidiana ẽ pugna rara ẽ victoꝛia. cum nulla ſit duri⸗
oꝛ temptatio dy aboli q; ꝑ luxuriã.videt᷑ ex q̊ ꝙ ipᷣa luxu
ria in genẽ ſit maxim pcẽm/! Itẽ rõne damni oñdit᷑ ꝙ ſit
maxim.qꝛ dic hiero.i Aulli ꝑiculoſiꝰſumũt coꝛpus xpᷣi q
Prltate his auẽtibo ptz ſeu oñdit᷑ ꝙ ſit maximum.

ASeS,

Agd oppoſitñ eſt qꝛ ẽ pctm caꝛnale.pᷣ pcta carnalia ſic
ult greg.ſunt minoꝛis culpe qᷓ ſpũalia & c. ¶ Item vbi
eſt maioꝛ ꝓnitas ibi ẽ maioꝛ excuſatõ pcti.ſᷣ int᷑ oĩa pctᷣa
ẽꝓnitas maioꝛ in h̊ pcto:q̃re videt᷑ ꝙ int oĩia mõꝛlia ſit
minimũ pctm.¶ Ad qð doõm.ꝙ illud pcẽm dẽ a ſanctis
maiꝰalijs petis plibo de cauſis.pᷣma ẽ ꝗpt᷑ vehemẽtẽ aꝛdo

.1 *

rem libidinis q̃ eſt in Hͥ pcto ᷣm quã aĩa copulat᷑ carni.⁊x

h mõ accipit᷑ illa glo.j.coꝝ.vj.Scða cã eſt p᷑ generali -

tatẽ peccantiũ.⁊ ᷣm h̊ intelligit᷑ auctas yſið.vñ pcim cõ⸗
at᷑ ſagene dyaboli.j.abac.⁊.vij.ecci. Vñ ſic in ſagena
magni piſces ⁊ ꝑui capiunt᷑:ita pcto luxurie magni⁊ ꝑ⸗
ii detinent᷑. Tercia ca eſt rõne feditatis.qꝛ fediꝰeſt inter
oĩa pcta ⁊ maioꝛẽ feditateʒ reddit in hoĩe.⁊ ſic intelligit
hiero.auctas qꝛ eſt feditas ex ꝑte aĩe ⁊ ex ꝑte coꝛꝑis in hᷣ
pcto.Vñ cũ tales accipiũt pᷣcioſiſſimũ coꝛpꝰ dñi nr̃i ihn
rp̃i:idem ẽ ꝓpter nimiam feditateʒ acſi ꝓijcerent in luto.
Quar ta cã eſt ꝓpter rõem duplicis temptatõis hoſtis.ſ.
carnis.nõ ſicẽ in pctis ſpũalibo hec duplex temptatõ ⁊

.clxj.

Fuis poſſit eſſe in gula hec duplex temptatio: non tñ eſt
ita vebemens.ſic illud pcm dẽ maximum q̃druplici de
cauſa.pma eſt rõe libidinoſi ardoꝛis.ſcdᷣa generalitatis.
tercia rõne feditatis.q̃rta rõne duplicis temptatõis.q̃
duplex temptatio vel nõ eſt in alijs pctis ſic in ſpũalibo.
vel ſi ſit illes reꝑire in aliqͥ ſiẽ in pcto gule.non eſt tñ ita
vehemens.dẽ tn iſtud pctm etſi excedat alia in iſtis ↄdi⸗
tionibo:minꝰ ſimpłr in genẽ ⁊ minoꝛi pena dignũ petis
. nalllv. in aliq tñ ſpẽ poſſet etiam bene excedẽ pcta ſpi⸗
ltualia.

Uembrum ſeptimum

Eptimo queꝛit᷑ de comꝑatõne huiꝰpct᷑i ad
pctm ſuꝑbie.vtꝝ.ſ.ſuꝑbia inducat ĩ pctm

. * . 4
— luxurie aut econuerſo. Et videt᷑ ꝙ non.qꝛ

petm ſuꝑbie eſi de maxime ſpũalibo.⁊ in q̊
pᷣmo pꝑ ↄtemptum recedit ſpũs ↄtumax a deo.luxuria vᷣo
e maxime coꝛꝑalibo ſiẽ dictũ eſt. ̊ cum maxiam habeãt
diſꝑationem.vnum vt videt᷑ non inducit in alteꝝ. In pᷣ⸗
mo em̃ eſt temptatio ipᷣiꝰ ſpũs jm ſe. In ſcdᷣo vo eſt tem⸗
ptatio ex ſtimulo carnis vel ex fomite. Ad oppoſitum ẽ
dicẽ Yſido. diẽ em ſic.Sic̃ ꝑ ſuꝑbiam mẽtis itur in ꝓ⸗
itutionem libidinis: ita ꝑ humilitatem mẽtis ſalua fit
caſtitas carnis.ᷓ videt᷑ ꝙ ſit qdam ꝓnitas ad lururiam
ex pcto ſuperbie.¶ Aem pᷣmus parens ꝑ ſuꝑbiam de⸗
um tumuit. 2 ſtatim ſenſit carnis libidinem 2 pudenda
opernit.qre videtur ꝙ pcẽm ſuꝑbie oꝛdinetur ad hoc pec
catum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ dñs oꝛdinauit in pe⸗
nam yt ille ꝗ pᷣmo peccauit ꝑ ſuperbiam non tm̃ hẽet pe⸗
nam ſpũalem ſᷣ coꝛpoꝛalem in pnti. duplex eſt em pena.
pena.ſ.condemnans qᷓ eſt in futuro:⁊ eſt pena coꝛrigens
illa qᷓ eſt in pñti.⁊ hac punit᷑ ipe ſuꝑbo cum ꝑmittit᷑ cadẽ
in pctm luxurie vt ſic humiliet᷑. vnde ſido. deus nõnũ⸗
eijcit occultam mentis ſuperbiam ꝑ carnis manifeſta
ruinam.non ꝙ per ſe oꝛdinet᷑ ſuꝑbia ad hoc petm: ſed p
bmõi caſum ſuperbo confundat᷑ ⁊ peniteat: ⁊ in ſenſum
ſue infirmitatis veniat. VUñ notandum ꝙ duplex eſt oꝛ⸗
D peccati ad pctm. vel ex diſpoſitione peccati ſᷣm ſe. Tñ
oꝛdinat᷑ ad alteꝝ ſicẽ inuidia ad ſuperbiam in ſpũaliboc gula a4
2 luxuria ad gulam in carnalibo.⁊ talis oꝛdo non eſt in⸗
ter luxuriam a ſuꝑbiam cum ſint maxime diſparata ſic
obijciebat. Alius oꝛdo eſt ᷣm diſpoſitionem diuinam q̃
vult reduceꝛe pctoꝛem að penitentiam.⁊ per hoc ꝑmittit
cadere ſuꝑbum in pctm luxurie.vt ſic confuſione reducẽ⸗
te ad gloꝛiam ↄfundat᷑ ⁊ in ſenſum ſue infirmitatis ſalu⸗
bꝛiter veniat ⁊ ſic humiliet᷑.

embꝛumoctgauum

Ctauo queritur de oꝓpoſito huius peccati
⁊ in genere boni ⁊ in genere mali. Et que⸗
ro ſic. Nirtus eſt habitus immediate con⸗
V ſiſtens ſicut dicit phᷣs:caſtitas eꝛgo cum ſit
virtus reſpicit medium.⁊ luxuria eſt vnum extremoꝛum
ſonans in vicium ſupeꝛfluitatis.queritur quid eſt aliud
extremum ſonans in diminutionem: ſi dicatur eſſe inſen
ſibilitas extremum ſᷣm phm.queritur quid ſit extremuzʒ
Em theologum.ſicut em luxuria eſt indr̃nter coire cum
quacunq; quod ſonat in ſuꝑfluitatem:ita videtur ꝙ debe
at eſſe ᷣm theologum aliquod extremum pᷣm diminutõ⸗
nem.ſi dicatur ꝙ non coire eſt illud extremum.i.abſtine

——

re a coitu: ſic poneretur in extremo virginitas. ſed hoc αι0αιn t, ſohe

non eſt rerum. cum virginitas reputetur ꝓ nobilioꝛi bo⸗
no. AUnde Am bꝛo. virgimitas replet paradiſum.nuptie
replent mundum: ꝗ illud cuʒ ſit nobilitas conditionis.
non determinabit᷑ in genẽ pcti. ¶ Ad pᷣmum dicendum.
ꝙgaſtitas ponit᷑ medium inter ſupꝑfluitatem 2 indigenti
am ⁊ poni? medium qͥ ad indigẽtiam.ſiẽ dicebat᷑ inſenſi⸗ qe
bilitas qͥ ad ſuꝑfluitatẽ luxuria. ̊ apud theologũ nõ ſe
determinat᷑ vtus in rone medij ſic ptʒ ⁊ dictuũ fuit ſupius

ueſtioe Mi micb' §„ V) ; „7
—

Rn 1 96ſ 1 Wrn A cte ſen ſ Sr vo v ſupfbr ſ pfero, We ſap

v Wer te

gong te⸗f opg eer ECng

ꝙ etiam relinqᷓre omnia? meritoꝛie poterat quis ⁊ ſequi
xp̃ᷣm. qð ſonat in vicium apud phᷣm. vnde trahibile eſt ꝑ
hmõi finem in implentibo opus ↄſilij.ita ex pte iſta pt eẽ
ipin ↄtinẽ ſit vltra rõem pᷣcepti ⁊ ſtet rone ↄſilij.ſic in⸗
nuit᷑ in.xix.Aldat᷑.facta diſtinctone eunucboꝝ ſubinfert
dñs.q pt capꝑe capiat.q.d.illud eſt ↄſilij non pcepti.Sed
ſi vellemꝰacciꝑe medium ⁊ extrema ĩ caſtitate ↄiugali bñ
poſſemꝰ.nam coire cum nõ ſua indrnter: eſt extremum
vnum ſonans in ſuꝑfluitatem.eſt at᷑ illud ſonas in dimi⸗
nutõʒ non ſoluẽ eui dʒ ⁊ qñ dʒ ⁊ cum alijs circũſtantijs
debitis.iſtud eſt ex ꝑte indigentie. medium vᷣo eſt reddẽ
cui dʒ ⁊ qñ dʒ ⁊c̃.nec opoꝛtet ꝙ vᷣginitas ſit ex tremũ qꝛ
ſiſtit vlteriꝰ in rõne ↄſiiij (Sed cum fuit datum pᷣceptũ
creſcite ⁊ multiplicamini.j.gen.in ſtatu nature ↄdite:
7. ix. geñ.in ſtatu nature corrupte.eſſet tũc pctm in ᷣgini
tate ꝑmanẽ ⁊ tranſgreſſio pcepti?: Dom ꝙ nonſß̃ eſt ele⸗
natio vltra pᷣceptum ſi em̃ iſte ↄtinẽt:ꝑ alium fieret mnl
tiplicatio vel poſſet fieriſ⁊ et᷑ eſt eleuatio ꝑ hmõi ↄtinen⸗

tiam vltra eum cui fit pᷣceptum.pᷣceptum em̃ rõe infirmm

tatis fit ad minꝰ in ſtatu nature coꝛrupteſᷣ qñ facta eſt
multipltcatio:planũ eſt ꝙ ↄtinẽ vłr non eſt petm: ſᷣ et er⸗
cellentiſſimũ 2 vincens infirmitatem nr̃am. vñ ↄiugium
in ſtatu nature coꝛrupte ↄceſſum fuit in remedium ꝗꝓpter
infirmitatẽ nram.qð innuit apłs.j.coꝝ. vij.di. Aldelius
eſt nubere qᷓ vri.vnde non dicit ſtatum ꝑfectionis ſiẽ diẽ

„
5 — 4

ipſa initas.
(Füembrum nonum

— Ono querit᷑ ce differentijs lururie qᷓ aſſi

pꝛum. ſacrilegiuʒ.inceſtus.pctm )̊ natuꝛã.
ſunt ille dꝛe luxurie ꝓut ſunt in fcto. Eſt
icatio luxuria qᷓ ſolutꝰ ſolutam naturali vſu
cognoſcit.⁊ intelligunt᷑ ſolutꝰ⸗ ſoluta a vinculo ↄiugij ⁊
ↄſangnitatis ⁊ affinitatis oꝛdinis religionis vel voti ↄti
nentie.Qaturalis vſus intelligit᷑ ad dꝛaʒ illiꝰvſus ꝗ eſt
3 naturam. Adulterium vo eſt lururia q oingalis thoꝛꝰ
violat᷑.vnde dẽ adulterium q̃ſi acceſſus ad tho ꝝ alienũ.
Stupx eſt lururia in q̃ ginalis incoꝛruptõ diſſipatur.
Sacrilegium etſi ↄmune ſit ad leſionem cuiuſlibet rei ſa
cre:hᷣ tñ accipit ꝓ leſione ꝑſone ſacre.⁊ tałr.ſ.ꝑ vicium
luxurie.vñ ſacrilega lururia meliꝰ dz. hmõi at᷑ aſt coitus
votum ↄtinentie.vt qñ aliꝗs vjolat᷑ vel in ſe. vt cum in
ſacris oꝛdinibo ↄſtitutꝰvel religioſus peccat cum aliq̃ ſo-
luta.vel in altero vt cum aligꝗs peccat cum ſanectimonia
livt aliq̃ cum ſocerdote. Inceſtus eſt coitus z ↄſangnita⸗
tem vel affinitatem vel ↄpaternitatem ↄmiſſus.ctim ʒ
naturam eſt lururia q̃ naturalis vſus coeundi maris 7
femine ꝑuertit᷑.⁊ iſtud ignominioſiſſimum ⁊ maximum
petm eſt. ¶ Daꝝ at᷑ dꝛiaꝝ röõem numeri inqramꝰ. ¶Qam
iſte dẽe accipiunt᷑ penes inoꝛdinatõeʒ q accidit in coitu.
Inoꝛdinatio aut puat oꝛdinem nature.aut oꝛdinẽ vᷣtu⸗
tis.ſi oꝛdinem nature: aut g̊ puat oꝛdinẽ nature ſimptr.
⁊ ſic eſt pcim naturam.aut oꝛdinẽ nature ptꝰ multipli⸗
catõem limitate ⁊ ſic eſt inceſtꝰ.poſtq; em multiplicata ẽ
natura hoĩs:limitaãda erat vt nec frẽs cum ſoꝛoꝛibo⁊ ſic
deinceps. ꝓput caſtitas hoĩs naturalis regrebat vel cari
tas int hoĩies ↄpᷣuanda.Si pᷣo puat oꝛdinẽ vᷣtutis vt ca⸗
ſtitatis. iſtud diuerſiſicat᷑ dupłr.qꝛ aut puat oꝛdinem ca
ſtitatis qᷓ eſt in voto firmata: ? ſic eſt ſacrilega lururia.
aut caſtitatis qnon eſt in voto firmata.ꝗ eſt tripler: vͤgi
nalis.ↄiugalis.vidualis.ſi puat oꝛdinem caſtitatis vgi⸗
nalis ſic eſt ſtupꝝ.ſi ↄiugalis adulterium.ſi vidualis foꝛ
nicatio ? ſic ptʒ numerꝰ dꝛaꝝ.¶ Suppoſitis iſtis drijs
cum ponant᷑ alie dꝛe, v.ad Eph, vbi dẽ. foꝛnicatõ 71 om⸗
nis immũditia non nominet᷑ in vobis. adð Coloc.iij.po⸗
nunt᷑ q̃tuoꝛ.foꝛnicatio. immũditia ↄcupia.libidv. Et qd
gat.v.ponunt᷑ qtuoꝛ. foꝛnicatõ. immũditia. impudicitia.
lururia.¶ Poteſt qri qlit iſte dꝛe ſe habeant int᷑ ſe 2 ad
pᷣdictas dꝛas.cui łi dicat᷑iij.ad coł.ſuꝑ illud foꝛnicatõ

gnant᷑ alio mõ.foꝛnicatio.adulterium.ſtn

⁊c̃.foꝛnicatio eſt omnis concubitus pꝛeter legittimum
vↄcubitum .· erit ̊ foꝛnicatio ↄmune ad omnem dꝛam illiꝰ
pecti.¶ Silr ↄcupĩa mala ↄmune videt᷑ eſſe ad oẽm dꝛam
illius pcti. dẽ em in glo.ꝙ ↄcupia mala ẽ de aliena vxo⸗
re vel de aliena re. ̊ ̊ eſt generale.ᷓ ꝑ ↄcupiam nõ intel
ligit᷑ ſpãlis dꝛa.. Siłr pt obijci de libidine.libido em̃ ge
nerale eſt etiam ſᷣm ꝙ ibi ponit᷑ in glo.dẽ em̃ ardoꝛ ꝑ q̃ſli
bet turpitudines diſcurrens ſᷣ ita eſt de ardoꝛe luxurie.
reſtat &̊ ꝙ ↄmune eſt.pt᷑ g qri qualit ab alijs diſtinguit᷑.
Eodem mõ pt᷑ obijci vbi agi᷑ de oꝑibo carnis ad gał.
luxuria em̃ dẽ qlibet ſuꝑfluitas. Impudicitia aĩ eſt non
pudice viuẽ. hec at ↄmunia ſunt.nõ g recte ponunt᷑ in di⸗
uiſione. ¶ Ad qð doᷣm. ꝙ alit ponunt᷑ dẽe pdicte.a alit᷑
ille q ſubiungunt᷑.dẽe em pmo dicte ipſiꝰ lururie attedũ
tur.ſm das pſonaꝝ cum ꝗbe eſt illicitꝰncubitus. Vnde
dic Gelaſiꝰ. Aliud eſt foꝛnicatio. aliud eſt ſtupꝝ. aliud
adulterium. aliud inceſtus.aliud raptꝰ. Joꝛnicatio licet
videat᷑ eſſe genꝰcuiuſlibet illiciti coitus: tñ ſpãliter intel
ligit᷑ in vſu viduaꝝ ⁊ meretricum ⸗ oↄcubinaꝝ. Stuprum
at ꝓpꝛie dẽ vᷣginum illicita defloꝛatio.qũ non pᷣcedẽte ↄiuu
gali pactõne vtriuſq; volũtate vᷣgo coꝛrumpit᷑. Adulteri
um vo eſt alieni thoꝛi violatio. Inceſtus eſt ↄſanguineo⸗
rum vel affinium abuſus. Raptus admittit᷑: cum puel⸗
la a domo pr̃is violenter abducit᷑. Alie vᷣo dꝛe hbuiꝰpcti ñ
ſumunt᷑ vłr ſm dꝛas pſonaꝝ. Ille at due dre q aponun⸗
tur ao Eph̊.attendunt᷑ in hoc ꝙ foꝛnicatio attendit᷑ cum
ſoluta 7 9ſentiente. immũditia po ↄtinet in ſe oẽm aliam
deam.dẽe dᷣo q̃ ponunt᷑ ad collo.in hoc diſtinguunt᷑ ꝙ cõ
cupĩa vel foꝛnicatio attendunt᷑ ſm actum exterioꝛem illi
citum cũ differẽtibo ꝑſonis.ſ.ſoluta vel nõ ſoluta manẽ⸗

te lege narure. non manẽte af lege nature dẽ immũditia

tum ad actum exterioꝛeʒ. libido vpo ꝙtum ad actum in⸗
terioꝛem. AVel aliter vt immũditia dicat᷑ ↄ naturam rõne
rei cum q eſt coitus.libido vᷣo rõne modi coeundi vel vo.
luntate libidinoſa explendi. Quatuoꝛ dᷣo dẽe qᷓ ponun
ad gal.diſtinguunt᷑ vt fornicatio.immũditia.impudici⸗
tia ſpales determinent dẽas m q̃ſdam dzas pſonaꝝ. lu⸗
xuria vo oẽm illicitum modũ pᷣter illos tres ↄpᷣhendat.
foꝛnicatio at᷑ dẽ illicitꝰↄcubitus ſᷣjm naturam tn cum ſo⸗
luta. Impudicitia vpo cũ ↄiugata vel deo dicata. JYJinmmũ⸗
ditia vo eſt in co qð eſt ↄð naturam. vel cũ non ꝑducit᷑ ad

actum vt in pollutõe er vas debitum. ¶ Per bec pnñt ſol:

ui q obiecta ſunt.cum em̃ dẽ ad cał. ꝙ foꝛnicatio eſt oĩis
illicitus ↄcubitꝰpᷣter legittimũ:non intendit geneꝛalr de
omni ſpẽ luxurie p̃ter illam q̃ fit aliqñ cum ↄlugata ſ̊ de
illicito ↄcubitu ſm naturam tñ.vt diuidat᷑ ex oꝓpoſito
alias tres dꝛas.ↄcupia em̃ eſt cum aliena vxoꝛe ᷣm ꝙ ibi
appꝛopꝛiat᷑ ? ita non accipit᷑ ibi ↄniter.⁊ ꝑ h̊ ſoluit᷑ illõ
qð ſecundo obijciebat᷑. licet em dicat᷑ ibi ↄcupia reſpectu
alteriꝰ rei:G̊ non eſt qᷓtum ad dꝛam huiꝰ pcx᷑i.ſilr libioo
non dẽ ꝗcunq; ardoꝛ luxurie:ſ̊ ꝗ diſcurrit ꝑ turpitudies

turpitudines at᷑ dicunt᷑ qñ indebito mõ ꝑ qſdaʒ ꝑtes coꝛ

ꝑis ꝗs lururiat᷑: non tñ cum re alia d naturam. 1 boc
ſoluit᷑ illud qð tercio eſt obiectum. 4! Ad alia ðᷣo dom

atõʒ lic ſu dictum eſt in drijs aſſignatis.

Mlembrum decimumm

.

R Ecimo querit᷑ de eſfectu hui pct᷑i ꝗeſl amif.
.

ſio aureole.⁊ de illo effectu ꝗ eſt irregulari
tas. Poteſt qri vtrum illa q coꝛrupta eſi
mwente ? non coꝛrupta in caꝛne.amittat aua
reolam/qð videt᷑ ꝑ diffinitõʒ vᷣginitatis q eſt in carne coꝛ
ruptibili incoꝛruptõis ꝑpetue meditatio:ſ̊ hoc nõ eſt me
ditatio perpetue incoꝛruptõis.ꝗᷓ nõ hec ᷣginitas ̊ abla
ta vᷣͥginitate aufert᷑ aureola.ᷓ ab hmõi coꝛrupta aufer
aureola.¶¶ Item aliq̃ hʒ coꝛruptõeʒ carnis non tñ pt᷑ co⸗
gnoſci ꝙ ſit coꝛrupta (vñ Ciprianꝰ. Elirginitas pt᷑ coꝛ:
rumpi vbi nõ pt inſpici nunqd ab ipa tollit᷑ aureola qd
videt᷑: cognitõ em dina cuiꝰ eſt dare aureolam attingit

luxuria ⁊ impudicitia non accipiunt᷑ ↄniter ᷣ ꝑ appꝛopꝛi

n
e
9
gn

¶ Nueſtio

illam coꝛruptionem que ab homine cognoſci non poteſt
cum ꝗᷓ pᷣginibo debeat᷑ aureola:ſic coꝛrupte puabunt᷑ au⸗
reola.¶ Item aliq̃ ſunt coꝛrupte voluntaria coꝛruptõne
ſeu pollutõe.nunꝗd tales pᷣuant᷑ auꝛeola:qð videt᷑.qꝛ ibi
eſt coꝛruptio mentis ⁊ coꝛruptio carnis.cum q̊ aureola
debeat᷑ incoꝛruptis ꝑ voluntatem. vtroq; mõ ab iſtis pꝛi⸗
uabit᷑ aureola.⸗.! Silr qrit᷑ de iſtis q̃ oꝑꝛeſſione barbaꝛi⸗
ca integritatem carnis ꝑdiderunt.Ad qð dm. q ſiẽ
coꝛruptione mentis ⁊ non carnis non tollit᷑ aureola vel
contrabhit᷑ irregularitas ad ↄſecrandum qꝛ ꝑ pniam in⸗
coꝛruptio mentis ad plenum reſtituit᷑.⁊ ita ſi finalit᷑ ma⸗
net incoꝛrupta habebit aureolam. 4 Qõ autem dẽ vgini
tas perpetue meditatio incoꝛruptionis.referendum ẽ ad
finalem incoꝛruptõz ex parte mentis.ex parte vᷣo carnis
opoꝛtet eſſe ꝑpetnam integritatem qtum eſt de volunta⸗
te mentis.: Ad ſcoᷣm vᷣo dõᷣm.ꝙ ſi aliq̃ hʒ coꝛruptõʒ car
nis q̃ ꝑſpici non pt᷑.⁊ ſciat ſe hoc modo coꝛruptam.ex coꝛ
ruptione mentis in humilitate verecundia emaneat. 2
credit᷑ ꝙ aureolam amiſit.ecclia tñ quia iudicat ſᷣm ea 4
apparent in foꝛo exterioꝛi:non repellit eam a conſecratõ⸗
ne.4 Ad tercium dicendum ꝙ ſi ꝓcuraret᷑ coꝛruꝑtio car
nis ꝓueniens ex coꝛruptione mẽtis ꝑ inſtrumentum ali
qð vel aliquo hmõi.abſtinẽ dʒ a ↄſecratione.ſi pᷣo ꝑ vio⸗
lentiam amiſit integritatem carnis.non ꝗpter hoc amit⸗
tit aureolam.non em pt᷑ coꝛrumpi coꝛpus niſi pᷣus fuerit
animus corruptus.munda nanq; a contagione anima.
caꝛo non peccat ſic Iſido.⁊ beata Lucia dixit. Si inui⸗
tam me violaueris.caſtitas mibi duplicabit᷑ ad coꝛonã
Si em̃ opꝛeſſione barbarica aliq integritatem carnis ꝑ⸗
diderunt. ad meritum eax cedit ſi incontaminatis non
ſe comparent pᷣginibo. VUnde leo papa. Ille famule que
oppꝛeſſione baꝛbarica integritatein pudoꝛis ꝑdider̃t. lau
dabiles erunt in bumilitate 7 verecundia ſi ſe inconta⸗
minatis non audeant ↄꝑare vᷣginibo. K
2* 2

dy

einde queritur

vtrum irregularitas contrahat᷑ ex cõcubitu meretricis.
as videt᷑ ꝑ boc.ꝙ ipſa diuiſit carnem ſuam cum multis
ꝗq autem cognouit mulierẽ matrimonialiter q diuiſit car
nem ſuam efficit᷑ irregularis. talis efficit irregularis.
EContra ſi aligs diuiſit carnem ſuam cognoſcendo plu⸗
res ſolutas.non er hoc efficit᷑ irregularis p̊ maioꝛ eſi di⸗
uiſio in ſua caꝛne qᷓ; in caꝛne aliena.q̊ ex ↄcubitu cum me
retrice vna: non emicie irregularis.4 Preterea qrit᷑ de
eog vidnam cognouit vtx ſit irregularis.qð videt᷑ ꝑ hoc
qð dꝛ in canone. Viduaʒ ſi lectoꝛ in vxoꝛem duxerit in le
ctoꝛatu pmaneat er qͥ dat intelligi ꝙ irregularis efficit᷑
Contra talis non diuiſit carnem ſuam in plures ꝗ̊ non
egit ð rõem ſacr̃i.q̊ non 7 efficit irregularis.pt em̃

—

⁊ ſic vniꝰvxoꝛis eſſe vir.¶ Ad qð dom ꝙ g cognouit ma
trimonialr meretricem ex hoc efficit irregularis. mere⸗
trix em dẽ que multoꝝ libidini p ÄZ licet ip̃e non diui
dat carnem ſuam in plures:nihilominus efficit᷑ irregula
ris.q; ex ꝑte mulieris quam cognouit apparet deeſſe rõ

—

ſacr̃i quod exigit᷑ in eccłia.¶· Ad obiectum at in contraꝛi
um dom. ꝙ non eſt oſilis rõ ex parte viri. Air em̃ in hac
parte non tenet typum ecclłie ̊ mulier.4 Ad ſedðᷣm dom
eſt ſilr. ꝙ licet ipe non diniſit carnẽ ſuam in plures nihil⸗
ominꝰ irregularis efficit᷑.qꝛ ↄiũctꝰeſt cũ illa q̃ diuiſit car
nem ſuam in płes.pqð bẽ dij.l. Sigs viduam aut deꝛeli
ctam duxerit non admitta?᷑ ad cleꝝ. 2. xxxiiij. diſ.curan⸗

a Ke

dum eſt ne gſ ad ſacros oꝛdines ꝗ vroꝛem ginem non

Duxerit aſpiret.
vndecimum

embru

Mdecimo querit᷑ de pena hinꝰ pcti. pt etiã ⸗n
queri vtꝝ idem reatus ſit illius ꝗ foꝛnicatꝰ
eſt ptꝰ ſuſceptõʒ legis ⁊ ante ſuſceptõʒ:⁊ de
llo q foꝛnicatus eſt ptꝰ baptiſmum z ante.
⁊ illa que habet diuitias comparatõne illius que pau

clxij.

per eſt:qd videt᷑.qꝛ eadem eſt q́ntitas eẽntialis pcxi.ꝛ ei⸗
dem qntitati eſſentiali rũdet idem reatꝰ. Sidem ẽ reatꝰ.
Contra circunſtantie agãuãt petm. alie dᷣo ⁊ alie ſunt
hinc ⁊ inde circũſtantie.̊ alius reatus ⸗ Poñs alia pe
na. ¶ Ad qð rñdet Crip. foꝛnicatꝰ eſt agligs pt? legem:
difficilius puniet᷑.ſoꝛnicatꝰeſt aliqs pᷣaduentum xpᷣi etſi
adhuc cathecuminꝰ fuerit.maloꝝ difficilioꝛem dabit vi⸗
dictam.foꝛnicata ẽ aliq diues exñs/altera ᷣo pauꝑ.rur⸗
ſum ⁊ hic eſt dꝛa.⁊ hoc manifeſtum ẽ ex B.ꝙ antea de da⸗
uid diximꝰ.foꝛnicataeſt aligs ptꝰ lauacꝝ hic neq; miti⸗
gatio hoc pctm ſequit᷑ ſm ꝙ dic apls ad hebᷣ .x. Yrritam
ꝗs faciens legem moylſi ſine vlla miſeratione ſub duobo
vel tribo teſtibo moꝛit᷑qᷓ;tomagis deterioꝛa meret᷑ ſuppli⸗
cia ꝗ filium dei ↄculcauerit ⁊ ſangnem teſtamenti duxe⸗
rit pollutum in qͥ ſanctificatꝰeſt.¶ Ad argumentũ rñdẽ⸗
dum eſt. ꝙ eſt qᷓntitas q referẽ̃ ad genꝰpcti:2 eſt q̃ntitas
q reſpicit circũſtantias.qẽtum ad pᷣmum qntitas eſt ea⸗
m. ꝙtum ad ſecundum non eſt eadem nec idem reatꝰ.

Mue ſtio. clxij. De finabus

ſinguloꝝ capitalium vicioꝛum. Et pꝛimo de filiabo ina⸗

nio gloꝛie. .
Icto de capitalibꝰ

oñnter dicendum eſt de filiabo eoꝝ ſum⸗
marie.de pluribo em̃ alubi diffuſius eſt
expeditum. Et pᷣmo dum eſt de filiab ĩ⸗
8 ams gloꝛie q̃ ſit rõ numeri. Secundo qᷓ
ſunt dubitabilia circa numeri rõnem.4 Rõ vo numeri
ſic pt᷑ reddi.cum em̃ inanis gloꝛia ſit amoꝛ laudis ꝓpꝛie
Pter appaꝛentem excellentiam.aut intẽdit laudaꝛi rõne
aꝓparẽtis excellẽtis potẽtie aut ꝓbitatis.aut ſapĩe.ſi rue
appaꝛẽtis excellẽtis ptᷣatis /inanis gloꝛia qrit laudem iñ
vult videri ptatis minoꝛis ⁊ vult videri ptatis maioꝛis.
⁊ m hec generat duo vicia.ſ.inobedientiam qᷓ̃ non vult
ſubiacè ſupioꝛi ne videat᷑ minoꝛis pratis: ⁊2 iactantiam qᷓ
ſe oñdat ptatis maioꝛis.eſt em̃ iactantia nõſolum vᷣbis pᷣ
etiam factis ſue ptatis oſtẽtationibo. Si rõne axparẽtis
excellẽtis ꝓbitatis.vᷣult aparẽ maioꝛis ꝓbitatis ⁊ non
vult apparẽ minoꝛis ꝓbitatis. ſ̊ vult apparẽ inanis glia
ꝓbitatis maioꝛis.axpetit oꝓparẽtem ꝓbitatem nõſolum
inter bonos ſ etiaʒ inter pᷣuos.⁊ ſᷣm q̊ ex ſe generat dno

eSVicia.y pocriſim q ſimulavne ſctitatis appetit videri bo⸗
tewʒ nus:⁊ incõtinentiam q rõne qfoꝛmitatis ſui cum malß in

malicia laudet᷑ pctoꝛ in deſiderijs anime ſue.Si vo ina⸗

affetet nis glia reſpiciat videri nõ ꝓbitatis minoꝛis:generat ex

ſe ꝑtinatiã q̃ etiam male facta defendit ne ꝓbitas miĩoꝛet᷑
Si vᷣo inanis glia ꝑ apaꝛẽtem excellẽtesm ſapĩam laudẽ

ome qꝗᷓrat.reſpuit eſſe minoꝛatiuũ ſue ſapie.⁊ attendit omne

magficatiuũ.ideoq; ex ſe geneꝛat duo vicia. diſcoꝛdiaʒ q̃
diſſidet ab alioꝝ ſentẽtijs.ne comꝑatõe eaꝝ minoꝛ appa⸗
reat ⁊ nouitatum pᷣſumptõnẽ q ſup vires omnia temptat
vt ſapiens appareat.ptʒ ̊ numerꝰ.ſi em̃ ꝑtes diuiſionis
ſunt ſufficient aſſigte.non potuer̃t plures eẽ filie inanis

loꝛie qᷓ. vij. ſu Poſite. .
ecundo queritur S. j.

vel dubitat᷑ de qbuſdã dubitatõibo incidẽtibo circa rõezʒ
numeri iſtaꝝ filiaꝝ.Et pᷣmo qrit᷑. Quare irreuerẽtia pᷣ⸗
latoꝝ ⁊ ↄtumacia ñ ponut filie inanis glie ſiẽ ĩobediẽtia
NQã eadẽ ẽ rõ in ilł.qcirco eĩ vane glioſũs ñᷣ rueret᷑ pla
tũ vł obuiat ↄtumacit᷑ plato:ne mĩoꝛet᷑ appaꝛẽs ptᷣas ipᷣiꝰ
ꝑſuppoſitõʒ maioꝛi s.i Itẽ ſcdo qrit᷑ qre oſtẽtatõ ⁊ axro⸗
gãtia ñ ponũt᷑ int᷑ filias ſiẽ iactãtia. eadẽ eĩ rõt ẽ in ilł.
Itẽ qre ſingłaꝛitas ⁊ inſolẽtia ñ ãnũerant᷑ ſic ypocrib
Itẽ qre ñ ponit᷑ r̃ bellio ſic ptiatia. NR q̃re ñ ponit᷑
ↄtẽtio q freqᷓntiſſime ĩmo ſꝑ fit cã laudis imediate ſic ⁊2
diſcoꝛdia. Item cum pᷣſumere nouitates contingat in
operibus virtutum ſicut? in ſcientia quare aſſignat p̈⸗
ſumptio nouitatum circa ſapientiam. ¶ Ad pᷣmũ dðm

ſiz „Mx.

dam ego manũ meam ſuꝑ te. Ad tercium dõm.qm etſi

enen .êòẽ⁵ÿ

ach elae
ꝙ inobedientia ſumix large Fm ꝙ diffinita eſt voluntas homicidium ſecutum ẽ ex inuidia caym: iſtud fuit medi⸗
fugiens minoꝛatõʒ ptatis nolens ſubiacẽ? ptatibo ſuꝑio⸗ ante odio ⁊ afflictione in ꝓſperis.idcirco non immedia⸗
ribo indebitis. tria at᷑ debita ſunt ſuꝑioꝛibo. honoꝛ.ſu bie te ex inuidia. ¶ Bubi tabit et᷑ iur hoc aliꝗs.q̃re detractõ
ctio.impletio mandati.debitum honoꝛem ſuꝑioꝛibo au⸗ m AVlið.poſita eſt filia ſuꝑbie.Et doᷣm. q AVſið.non po
fert irreuerentia. debitum ſubiectõnis ↄtumatia q̃ obui⸗ mit inuidiam capitale: imo ſuꝑbie filiam.iõ detractõʒ oꝛ Pune
at ſuꝑioꝝ auẽti:debitum impletõis mandati aufert ino⸗ dinat in eandem ſpẽm cum mreſ⸗ pt eſſe qm̃ yſið.ſumit adunt
bedientia ſtricte ſumpta:q̃ non vult exeꝗ ſuꝑioꝝ pᷣcepta inuidiam ſpãliter ꝓut eſt diſſenſio a bono alteriꝰ aduer⸗ Wlais nie
ale ꝓut opoꝛtz. irreuerẽtia & inobediẽtia ⁊ ↄtumatia ꝓut ſante ꝓpꝛie excellenrie non generaliter inuidiam que eſt — cadl
. ic ſunt.ↄpᷣhendunt᷑ ſub inobedientia ſᷣm ꝙ eſt ſuꝑiaſſi⸗ Dilſenſio a bono alterius aduerſante rei amate ᷣm eſti⸗ fa ten,d
drr⸗ gnata.4l Ad ſcᷣm dom ſiłr ꝙ iactantia ſumit᷑ large ꝓ q⸗ mationem videntis. ¶ Ad quartum dicendum ꝙ ſicut tscit
libet mõ oſtenſionis ꝓpꝛie ptatis.⁊ ita ſumpta eſt in nüe: patet ex dictis afflictio in pꝛoſperis ponit pcuratõnem — haz onb
ro filiaꝝ. vel ſtricte m ꝙ iſta i wiſlinganunt⸗ oſtenta⸗ oꝑis ᷣm ꝙ ſupᷣ accipit᷑. ih
tio.aꝛrogantia.iactantia.vt oſtentatõ in facto.iactantia E 1 * b —- i
in voᷣbo.arrogãtia in falſo.cum.ſ.aliꝗs indicat ſe hꝛe qð emn T. um tercimm ſeem
non hʒ.⁊ hec tria ſub pᷣpoſita iactãtia ↄpᷣhendunt᷑.A Bnſeqnter dom eſt de rõne numeri filiaꝝ ter
tercium dᷣm. ꝙ ſingularitas ⁊ inſolentia non ſunt ſpa⸗ ire.⁊ dubitabilium q̃ accidũt circa nume⸗ ſene
lia pcta: ̊ ſtlatus pcti maxime ypocriſis. Ypocrita em̃ ẽ rum. Ponunt᷑ at m Gꝛeg.ſex filie ire.Ri loin
in pncipio ſingularis im ꝑſectõe y pocriſis inſolens apè ra. tumoꝛ mẽtis.ↄtumelia:clamoꝛ. ĩdigna⸗ endin
tit eſſe. Eſt at ſingularitas ſimulatio q̃ muni vita re⸗/ tõ. blaſphemia. Rõ at iſtius numeri pt᷑ ſic accipi.IJllud en G
licta:puata affectant᷑ vel qrunt᷑.inſolentiꝗ bboꝝ. factoꝝ em̃ qð gignit᷑ ex ira eſt illatio vindicte aut diſpoſitio ad miſe
geſtuum? habitnum pᷣter oẽm vſum ſpecificatio. In pnci⸗ illatõz. diſpoſitio at ad illationem tumoꝛ mẽtis. eſt at tu el.
pio ypocrita ſingularis eſt. vt ꝑ hoc ſua apparens boni moꝛ mentis volũtas vindicandi diſponẽs ſe ad vindicã⸗ akl
tas diſcernat᷑.in fine inſolens:vt ex ſpecificatione ſingu dum ꝓpter impetum iraſcibilis.ipſa vo illatio vindicte mart
lari ſingularit᷑ ꝗptet. Ad qrtum dom.ꝙ rebellio ad ꝑ⸗ aut elt in facto ⁊a dẽ rixa. Rixa em̃ eſt libido vindicandi ĩ uon
tinatiam reducit᷑.eſt em rebellio repugnans ꝑtinatia coꝛ iniuriam facti ꝓcedens.⁊ G̊ ptz ꝑ hoc qð dꝛ.v.ad gał.q; ſto⸗
rectioni 2 diſcipline.. Ad ꝗntum dom. ꝙ ↄtẽtio ad di⸗ rixe ſunt qñ ex ira inuiceʒ ſe ꝑcutiunt. In animo dꝛ tu noye
ſcoꝛdiam reducit᷑ ſic ptz ex diffinitione ſupᷣdicta.tñ ſi re⸗ moꝛ mentis. In facto vᷣo dẽ rira. Si vo eſt in ᷣbo. auteſt Pone
ſtrigam? nomen diſtinguem? vt dicamꝰ ↄtentõz eſſe ↄdi⸗ iniuria in teum.vel in ſanctos eo ꝙ non vindicant ißm. Po
ctionem cum apparenti rõne. diſcoꝛdia ↄdictio ſine rõe. vel qꝛ eſtimat ꝑ ipſos impediri vindictam ⁊ dz blaſphe⸗ , m⸗
4l Ad ſextum dom .ꝙ pᷣſumptio illa q̃ in oꝑibo pᷣtutis ac mia. aut eſt reſpectu iniuriantis.⁊ h̊ eſt ꝑ ex altatõeʒ vo⸗ , ponn
cidit ↄpᷣhendit᷑ ſub ypocriſi.qſꝗs em̃ ꝑ ſpẽm vᷣtutis lauda cis vt ab alijs cognoſcat᷑ ⁊ dẽ clamoꝛ.aut ꝑꝓ ꝓlationẽ tur e is
r/ deſiderat:non eſt dubium ꝗn ſit ypocrita iudicandus. pium ʒ iniuriantem ⁊ dẽ ↄtumelia. Si vo eſt in ſigno tũe eng
recte &ᷓ aſſignauimꝰ nouitatum pᷣſumptionem eſſe circa dẽ indignatõ.de iſtis at genitis ex ira dẽ.iiij.ad eph.ra Jeb
ſcientiam. indignatio clamoꝛ blaſphemia tollant᷑ a vobis. e
embrum ſecundum (Gecundo dubita/ S. j. i
Onſeq̃nter dom eſt de filiabo inuidie. Et tur te rõne numeri baꝝ filiaꝝ.Et pᷣmo cum ↄtingat ira ſo⸗
pᷣmo de rõne numeri ipſaꝝ. Scðo de qui⸗ fſci illa ira ſiſtat in coꝛde tm̃.⁊ ex illa naſcit᷑ odium.q̃re
buſdam dubitatõnibo circa eandem roõem!. Hus ogium no ponit᷑ filia ire.¶¶ Secũdo de indignatõe qᷓ vis ued
Aumerꝰ at ſic pt᷑ ſummi:.qꝛ omnis inui⸗ æu naſci ex vana gloꝛia vel ſuꝑbia.ſuꝑboꝝ em̃ eſt indignaꝛi ſ
dia aut eſt in affectn.aut in Smone.aut in opꝑe.Si in affe e4Apꝛium 2 reputare alios viles.¶ Tercio cũ ↄtingat ad⸗ un
ctu ſic eſt odium. ſi in mone: aut ̊ manifeſto ſic de⸗ muu d gerſarium iunari ꝑ hoĩeʒ ? iſtud eſtimat iracundꝰ. ſic ꝑ neg
o. tractio· aut occulto ⁊ ſic ſuſurentio. Si ĩ ope aut ̊ reſpe qn⁊cha/deum ⁊ ſanctos.q̃re nõ generat᷑ aliqð vicium reſpectu r
Jee Dag⸗ ctu pſꝑitãtum /ꝓximi.⁊ ſic afflictio in ꝓſperis.aut reſpe⸗ hoĩm ſic reſpectu dei qdð dẽ blaſphemia.⸗. Itm̃ blaſphe⸗ 3
ctu aduerſitatis ꝓximi.⁊ ſic exultatõ in aduerſis. miam ponit Aido. filiam ſuꝑbie vñ hoc. ( Ad pᷣmum ſin
G d ueritu . dom. ꝙ odium non numerat᷑ filia. qꝛ odium vt ad iram
Becuam⸗ do EI der . * .. ptinet.idem eſt qʒð ira.ira em̃ inueterata odium dẽ.odiũ E
de his q incidunt dubitatõibo circa rgeurfmnnent haꝝ fi SInf eſt pdictoꝝ vicioꝝ. eſt em idem qð mania q eſt ſecũ
liaꝝ.Et pᷣmo dubitat᷑ de odio. Nam videt᷑ naſci ex ira. da ſpes ire ſᷣm dam̃.¶ Ad ſcom dðm.qm indignatio ſo⸗ dd
IYra em inueterata odium dẽ. 4 Itm̃ nonne idem eſt odi⸗ let accipi dupliciter.vno mõ /ꝓ ſuꝑbia qͥ non reputat ali⸗ o
um ꝓxrimi ⁊ exultatio in aduerſis. exultatio em̃ talis ex os dignos ſua ſocietate vel locutione? aſpectu.ꝛ eſt ideʒ el
odio ẽ vel iᷣm odium.⸗! Item nõne homicidiũ fris natũ qð q̃rta ſpẽs ſuꝑbie q̃ appellat᷑ plus oibo ſine ↄtemptꝰ: qͥ den
eſt ex odio ſeu inuidia caym.q̃re ̊ non ponit᷑ int filias ĩ⸗ reputant᷑ pximi viles. Alio mõ alit ſumit᷑ indignatiop nat.
uidie.¶ Itm̃ triſticia de alieno bono ẽ afflictõ i ꝓſpis al⸗ voluntate.q̃ alios ꝑ ſigna moleſtie ↄtriſtari deſideramꝰ. ſt
teriꝰ. idem ẽ filia qd im̃. ¶ Ad pᷣmum dᷣm ꝙ odiũ ſit/ idcirco eis ſubtrabimꝰ locutõʒ ⁊ ſocietatem. iſto ſecũdo ſen
vune volũtas affectans malũ ꝓrimi h̊ ↄtingit duplicit. nam ?ẽ modo ad iram.pᷣmo modo ad ſuꝑhiam ꝑtinet. Ad terci ſt⸗
malũ pene ſiue zelus:⁊ eſt malũ damni.malũ pene opta⸗ um dom. qm etſi ↄtingat iraſci ↄ adiutoꝛeʒ hoiĩem aduer itfl
malijs vt vindicemur malũ damni vt nõ triſtem de bo ſarij:non tñ per aliam viam vindicta ei infert᷑ qᷓ aduer⸗ he⸗
nis eoꝝ.odiũ & affectans malũ pene ad iram ꝑtinet.odi ſario. ⁊ iõ non eſt aliud ab alijs.ↄ adiutoꝛem deum vel tteſ
um affectans malũ damni ad inuidiaʒ.¶ Ad ſcõᷣm dõm ſanctos eſt nouus modus peccandi.⁊ qꝛ non pt᷑ deo iracũ turfi
qꝙ odium ⁊a exultatio in aduerſis dr̃nt.nam odiũ eſt ĩ coꝛ dus nocẽ oꝑe:maledicit oꝛe:vel res ei ↄſecratas vel appa Ein
cæ: exultatio in oꝑe.addit em ꝓcuratõʒ mali ſupꝑ odium. ratas deturpat vel diſſipat.⁊ iſtud eſt pcẽm blaſphemie o
Bubitabit et aligs iur h̊ cum inuidia ſit triſticia q̃tr hm ꝙ hic accipit᷑.¶ Ad illud vo qð querit᷑q̃re ſido.po ſe
x ea poſſit naſci exultatio.Et dom ex triſticia de vno nit blaſphemiam filiam ſuꝑbie.puto ꝙ ꝓter anneram men
ↄꝛio naſcit᷑leticia de alio:idcirco ex inuidia q̃ ẽ triſticia maximam ſuꝑbiam ſine q̃ nunꝙᷓ eẽt blaſphemia.q̃.ſ.ſuꝑ fan
de alieno bono naſcit᷑ leticia de alieno malo.qð peim ẽ bia erigit᷑ ð creatoꝛem ad pugnandum ꝓut pt immedia⸗ in
in multis locis ꝓhibitum.vt.xxiij.ꝓuerb.cum cecidcerit tus tñ exitꝰ eiꝰ eſt ex ira ſic onſum eſ. er⸗
inimicꝰ tuꝰne gaudeas.Et.xxv.Eʒech· ꝓ eo ꝙ plauſiſti ſgen
manu? gauiſus es ex toto affectu ſuꝑ terrã iſrł:iõ exten/ 4 roY b ,AW fien

ddi⸗
dig⸗
etd
ſpo-⸗
o⸗

jep, A⸗

Mueſtio

Onſequenter dicendum eſt de filiabo acci⸗
die. m greg.aſſignant᷑ ſex:q̃ ſunt.malicia.
rancoꝛ. puſillanimitas deſperatio.toꝛpoꝛ
circa p̃cepta.vagatio mentis circa illicita.
Pꝛimo ᷣ qrenda eſt ratio numeri.ſcðo dubitabilia q ac
cidunt circa numeꝝ. Et pᷣmo querit᷑ rõ numeri m greg.
einde ſᷣm Aſido. Rõ vo numeri ᷣm greg.hec eſt.cum eĩ
accidia ſit auerſio a laboꝛioſo ⁊ gui:cũ ↄuerſione ad ꝗe/
tem. ex ꝑte ↄuerſionis ad getem generat vagatõneʒ men⸗
ſaarimf tis circa illicita: in ꝗbo qrit getem. EIñ dic greg. triſticia
non hño in ſe vñ leres: Hris en⸗ Er pte vo auerſionis a
alea laboꝛioſo aut ſumit᷑ naſcẽs ppatione ad ip̃m opus qð la
boꝛioſum eſt:aut com ꝑatõe inferentis aligꝗd gque. Si re⸗
ſpectu inferentis aliqꝗd gue:aut ẽ int᷑ ĩ aio ⁊ dẽ malicia:
aut er in ſigno ⁊ dẽ rancoꝛ. Si vo reſpectu oꝑis laboꝛio⸗
ſi aut eſt reſpectu aggrediendi ⁊ dẽ puſillanimitas.puſil/
lanimitas em̃ eſt timoꝛ aggrediendi:aut ẽ reſpectu ꝓfici⸗
endi ⁊ dꝛ toꝛpoꝛ:aut reſpectu oſummatõis ⁊ dẽ deſpꝑatio

triſticiaʒ at diẽ inꝙtũ recedit a qui 2 laboꝛioſo ad qð te⸗
nert. accidia pᷣo inꝙᷓtum ſe ↄuertit ad getẽ indebitã. q̃tu⸗
oꝛ at᷑ ſunt naſcentia ex triſticia. rancoꝛ puſillanimitas.
amaritudo.deſperatio.q̃ ſic diſtinguunt᷑ vt rãcoꝛ ⁊ ama⸗
ritudo ad que ſiue moleſtũ referant᷑.puſillanimitas 2 de
. ſꝑatio ad laboꝛioſum. que at᷑ eſt in ſuſtinẽdo. laboꝛioſum
in oꝑando. amaritudo at eſt animi ĩ ſe impotẽtis ſuſtinẽ
Rancoꝛ vo ẽ manifeſtatio in ſigno exterioꝛi.reſpectu vᷣo
laboꝛioſi in aggrediẽdo puſillanimitas.in ꝑficiedo deſpe

N111 e Scðm yſið.at᷑ aſſiqnt᷑ alie filie triſticie 2 alie accidie:
die. ſ 44 . 2 —ÄT AA.

debito:aut ꝑ opus.ſi ꝑ ceſſationẽ ab oꝑe:duo generat vi⸗
cia.ocium qͥ ceſſat a bonis oꝑibo in vigilãdo.⁊ ſomnolen
tiã q̃ ꝑ doꝛmitõʒ ceſſat cum poſſit ſine impedimẽto oꝑaꝛi
Si vᷣo ꝑ opus.aut ꝑ opꝰ debitũ: aut ꝑ opus indebitum.
ſi ꝑopus debitum: ᷓ non ẽ niſi qꝛ indebite vult facẽ vt ꝑ
h ceſſare cogat᷑ ⁊ ſic generat᷑ impoꝛtunitas.ſi dᷣo ꝑ opus
indebitum: aut ̊ eſt ꝑ actum intrinſecũ:aut ꝑ actũ extrĩ
ſecum.ſi ꝑ intrinſecũ:dꝛ ingetudo mẽtis q̃ non ceſſat cogi
tare vel deſiderare vana.ſi vᷣo ꝑ extrinſecũ.aut h̊ ẽ ꝑ coꝛ⸗
ꝑis mutatõʒ de loco ad locũ.⁊ dẽ coꝛꝑis inſtabilitas.aut
ꝑ dᷣboꝝ effnſionem.⁊ dẽ ver boſitas. aut ꝑ ſolicitudinem
ex ploꝛandi ea que geruntur apud alios:⁊ dicitur curio⸗
litas. .
e dubitabilibo q incidũt circa rõeʒ nũeri haꝝ filiaꝝ.Et
pmo de diuerſitate in aſſigendo filias ᷣm greg. 2 yſi.aut
em̃ alt eſt ſuꝑfluus.aut alt diminutꝰ.ſi nõ:ncce eſt vt re
ducat᷑ aſſignatio q eſt im numeꝝ maioꝛẽ ad numeꝝ mi⸗
noꝛẽ.¶ Item deſidia eſt pctm qͥ ꝗs a bono ope deſiſtit.ſi⸗
milr omiſſio pcĩm eſt qͥꝗs deſerit actuʒ debitũ.ſiłr negli⸗
gentia q̃ ꝗs deſeꝛit debitã circũſtantiã.ſic ⁊ pigꝛtia pctm
eſt:qͥ qs in bono oꝑando tepeſcit.q̃re non ſunt numerata
int ſilias ſic toꝛpoꝛ ⁊ puſilianimitas.¶ IZtẽ malicia q̃rit
nocẽ.nocẽ at᷑ intentio ire eſt. qͥ eſt eius filia¶ Itẽ maligni
tas eſt neqtia q̃ eiuſdem rõis yigetur eſſe: qᷓre non ponũ
tur filie accidie ſiẽ ⁊ malicia? ¶ Ad pᷣmũ dom ꝙ neuter
eſt ſuꝑfluus nec diminutꝰ.ſᷣ yſi.diſtinguit in mebꝛis vi⸗
cioꝝ poſitoꝝ a greg.qð ptʒ ſic. Qam ſub vagatõe mẽtis
q̃ eſt vltima filia 'm greg. ↄpᷣbẽdunt᷑ hec vicia. ingetudo
mẽtis.coꝛꝑis inſtabilitas.ðᷣboſitas.curioſitas. ſic ptʒ in
pᷣaſſigtis eoꝝ diffinitõibo.ſpᷣ toꝛpoꝛe q̃ ẽpenultima filia
Fm greg.ↄpᷣhendunt᷑ ociũ.ſomnolẽtia? et impoꝛtunitas
ex ↄnii.qdð ptʒ ↄſiderãti p̃dicta. Amaritudo vo ᷣm yſið.
idem ẽ qð malitia ſᷣm greg.ſic ptʒ ex pᷣbo yſið.in li.de cõ⸗
flictu vicioꝝ.dic em̃. ppende qᷓnto meroꝛe intuẽdi ſuntꝗ
tanto amaritudinis felle ↄuerſant᷑. Vñ meroꝛ iſte idem ?

„

pistſ.ltas

qð amaꝛitudo ſiue malicia.q̃ aliis malũ molimur ꝓpter il

latam Fuedinem quam amaro animo valde ſuſcepimus
In oibo alijs ↄuemiunt greg. ⁊ yſið. ¶ Ad ſcdᷣm dom. ꝙ;
xſidia.omiſſio. negligentia. pigritia. ſilia ſub toꝛpoꝛe
ↄpᷣhendunt᷑.ſᷣ tñ diſtinguũt᷑.iſ am pigritia idẽ eſt qð toꝛ
/Poꝛ. 2 funt in pꝑte agẽtio. b pigritie rõ eſt ẽo ꝙ pigeat: eif⸗
aitas gquedinem. toꝛpoꝛ po reſpicit appetitu getis. Nec
eſt Zꝛium pdictis.vbi dictũ eſt toꝛpoꝛẽ ſũi ex ꝑte auerſio
nis a Guedine.iſtud eĩ veꝝ ẽ ter amoꝛẽ getis. deſidia
vo omiſſio.negligẽtia ex ꝑte actꝰ.ſ̊ deſidia cõe ẽ ad omil⸗
ſionẽ negligẽtia:omiſſio vᷣo ẽ deſidia ſiue deſerẽtia actꝰ
Rbiti negligẽtia vᷣo deſerẽtia debite circũſtãtie.negligen
m/ tia vᷣo idẽ eſt qdð ignauia qð vicium ẽ ex h̊. ꝙ hõ in nullo
oꝑe debitam adhibet diſcretõʒ ſiue diligentiam. vt. ſ. fiat
cũ debitis circũſtantijs.¶ Ad terciũ dom. ꝙ malicia du⸗
plicit᷑ pt᷑ ſumi.vno mõ ꝓ volũtate inferẽdi nocumentum
aduerſanti:⁊ ſic idẽ eſt qð odium ⁊ filia ire. Alio mõ

ſutnA—

ſen/

machinatõe malis inferẽdi ei qu ſuſpicam infte guedi

nem ⁊ ſic ẽ filia accidie.¶ Ad illud vo qð qrit᷑ de maligni

tate. odᷣm ꝙ idem ẽ qð rancoꝛ.malignitas em eſt volũtas
nocẽdi alij qᷓuis potẽtia deſit. negtia vᷣo ſub malitia ↄpᷣ⸗
hendit᷑.Eſt em̃ neqtia malitia q̃ ꝗs audet malum qð ne⸗
gt. ⁊ ſic ptʒ rñſio ad obiecta.
m

Onſeqnter doᷣin eſt de filiabo auaricie. Et
pmo de rõne numeri.ſcðo de dubitato nibi

Veet. Wap ratio. de accidia vo oꝛiunt. vij. ocioſitas. ſomnolẽtia. im⸗ eas auarricie.qͥ ſunt ꝓditio. fraus.fallacia.
xNAE4 poꝛtunitas, mètis ingetudocoꝛpis iſtabilitas. öboſitas. piuria. inꝗetudo mẽtis. violẽtia.õ miſcdᷣiam obiurgatõ⸗
ſ P8 curioſitas.Cum em̃ accidia ſit volũtas inoꝛdinate appe⸗ volit . nes coꝛdis.NQumeri at᷑ rõ talis eſt.cũ em̃ auaricia ſit ni⸗
teſ ens getem. aut putat inuenire getem ꝑ ceſſatõeʒ ab oꝑe miꝰamoꝛ pecunie. aut ẽ nimiꝰamoꝛ inqrendi pecuniam.

aut retinẽdi.ſi acꝗqrendi aut &̊ ꝑ deceptõʒ: aut ꝑ induſtri
am:aut ꝑ vim.płes eĩ modi acꝗrẽdi inuemii nõ pñt.Si
ꝓ deceptõʒ aut in ðᷣbis aut in factis ſi ꝑ deceptõʒ in fetis
auaricia acꝗrẽdis inhiat:generat ey ſe duo vicia.ſ.ꝓdi⸗
tionem ⁊ fraudem.h̊ ꝓditio ẽ domeſticoꝝ.deceptio fraus
er̃neoꝝ.lel ꝓditio eſt circa ꝑſonã:fraus circa res ipᷣiꝰ
ꝑſone.Si vᷣo ꝑ deceptõem in vᷣbis acꝗrat᷑ pecunia.iſtud
non eſt niſi per mendacium. mendacium em̃ eſt falſa ſi⸗

———

circa eandem rõem. Ponit at greg. vij. fili

gnificatio vocis cum intentione fallendi. aut & menda

cium fallendi ſimpliciter. ⁊ ſic geneꝛat᷑ fallacia.aut ꝑ mẽ
dacium iuramẽto firmatũ ⁊ ſic eſt periurium. ſᷣm ꝙ pe⸗
ierare dicit᷑ inuocare deum vel ſanctos teſtes ſue falſita⸗

tis.Si ðᷣo per induſtriam auaricia acꝗrendis inhiat:ge
nerat mentis inquietudinem:qua ſemper ſolicitat᷑ de p-

cunia acꝗrenda. Si vo ꝑ vim: generat moleſtiam. ſex ꝗ
vicia generat auaricia.ex ſeminario libidinis circa pe⸗
cuniam acquirendam.ſ.ꝓditionem.fraudem.fallaciaʒ.
periurium. inquietudinem mentis violentiam ex ſemi⸗
nario libidinis.circa pecuniam retinendaʒ generat ob⸗
iurgationem coꝛdis contra miſericoꝛdiam. que nonſolũ
indigentibo non dat danda. immo concitatur aduerſus

ipſos ⁊ murmurat.ſic patet rõ numeri. —.
Gecundo queritur. .§. ſ.

de dubitabilibus circa rationem numeri harum filia⸗
rum. Et pꝛimo quare dolus non ponitur filia auaricie
ſicut ⁊ fraus.Et ſic dicatur ꝙ ſint idem ſᷣm rem.conſtat
ꝙ differunt Fm rationem vnde ſumitur illa differentia.
¶ Similiter cum furtum ſit peccatum quod uaſcitur ex
auaricia.quare non eſt poſitum inter filias.¶ Secundo
dubitatur de inquietudine mentis.nam ipſam ponit yſi⸗
dꝛus filiam accidie. quomodo ergo erit filia auaricie.
Ad pꝛimum dicendum. ꝙ dolus idem eſt quod falla⸗
cia vnde diſtinguuntur fraus ⁊ dolus. Fraus enim eſt
in opere dolus in oꝛe.⁊ ita idem quod fallacia. ſicut ſu⸗
pra accepimus. Similiter furtum idem quod fraus·
recta enim furti diffinitio eſt contrectatio rei aliene

fraudulenta 4 Ad ſcom dicendum.qm̃ ingetudo mentis
ꝓut naſcit᷑ ex accidia.nõ determmat ſibi aliquam mate
riam.etem̃ mens accidioſi auertit ſe q̃rens illicitam ge⸗
tem. circuit cogitatõe ⁊ dæſiderio res q̃ſi infinitas:vt ſal
tẽ in illis getem inueniat.⁊ iſtud dẽ ingetudo mẽtis ĩ acci
dia. ꝓut vo naſcit᷑ ex auaricia: determinat ſibi materiaʒ
ſ.pecuniam circa quam ↄgregandam ſtudẽ non ceſſat.x
iſtud ſtudium pecunie ↄgregande dẽ ingetudo mentis in

uaricia. . . „
(ubitatur enim S. j.
de rõne numeri filiaꝝ auaꝛitie ᷣm ſið.aſſignataꝝ.Po⸗
nit autem ſido. nouem ſilias q ſunt. mẽdatium. fraus.
furtum.piurium.turpis lucri axpetitꝰ.falſa teſtimonia.
inbumanitas. rapacitas. Que ſic pñt diſtingui.menda⸗
cium eſt deceptõ in oꝛe.fraus ⁊ furtum in oꝑeſed diſiin⸗
guunt᷑ hac rõne:vt fraus ſit deceptio in negociando: fur⸗
tum in occulto aliena ↄtractando.ꝑiurium eſt in oꝛe ad
tceptionem:⁊ mendaciũ ad abſcondendum. turpis lu⸗
cri aſpetitus eſt in coꝛde.etiã ſi deficiat poſſe.falſum vᷣo
teſtimoniũ eſt in ore qð fit freqᷓntiſſime ꝓ tꝑali emolumẽ
to. vt qñ ponit᷑ ſub pcio falſitas dicenda ꝓrimo ð/ pxim.
violentia vdᷣo eſt coactio ꝑſone ꝓximi vt inde aligꝗd er̃ba⸗
tur. Inhumanitas eſt leſio ip̃iꝰ pſone vt inde aliqꝗd extra
hatur. Rapacitas vo eſt reꝝ ipſius pſone ꝑ vim dep̃da⸗
tio. Reducamꝰiſtam diuiſionem ad illam q eſt Em greg.

2 ſoluent᷑ multe dubitatões q̃ poſſent fieri.⁊ dicamꝰ ſic. raej . er . ee
ſtrumentis ⁊ lutuis carnaſibo. ⁊ ſic inepta leticia nalcit᷑ Kake

ꝙ mendacium ᷣm ꝓſid. comphendit᷑ ſub fallatia: ᷣm
Hꝛego.ſiẽ patʒ ex dictis.ſurtum vo ſub fraude ſi iam
ſupᷣdictum eſtſumanitas rapacitas ſub violentia cõ⸗
pᷣbendunt᷑ m greg.Nam ipe accipit violentiaʒ ꝓ omni
modo extoꝛqndi pecuniam ꝑ vim. ¶ Di vᷣo querit᷑ de mẽ⸗
dacio ⁊ ꝑiurio ⁊ ſalſo teſtimonio.hec aliqñ fiunt non cã
lucrandi:ſ̊ vel cã odij vel luxuriandi vel timoꝛis.vñ nõ
vident᷑ eſſe filie auaritiefodᷣm.qm etſi ↄtingat iſta vicia 8
ad fines alioꝝ oꝛdinari.iſiud raro acc idit? nõ ſepe.fre⸗ ſ.· Sey
quẽter ðo ⁊ ſepe ⁊ vt in pluribo hec m vicia ad finẽ aua
ritie oꝛdinantur ſine alio vicio mouente.niſi ipſa auari⸗
tiaudeoq;ʒ filie auaritie recte dicunt᷑.

Onſequẽter dicendum eſt de filiabo gule.
q onnnlv,Een HBGꝛeg. Inepta leticia. ſcur⸗
rilitas.immunditia.multiloqum.ebetudo
mentis circa intelligentiam. Pꝛimo g po⸗
nenda eſt rõ iſtius numeri. Scdðoꝓponunt᷑ dubitabilia
circa numeꝝ. Rõ numeri hec ẽ.pctm qð gignit᷑ ex gula.
aut eſt in intellectu ⁊ dꝛ ebetudo mẽtis. aut eſt in effectu:
⁊ hec otingit dupliciter.vel oꝑis ⁊ dꝛ imũditia:vel mo/
nis ⁊ hoc dupliciter.vel ꝑ turpitudinem vᷣboꝝ ⁊ dẽ ſcur⸗
rilitaãs.ꝑ ſuꝑſluitatem ⁊ dꝛ multiloqum. Si vo eſt in af
fectu dẽ inepta leticia.⁊ ſᷣm hoc ſunt ꝗnq; pcta q̃ ex gula
gignunt᷑. Scoõm Aſido. at᷑ ſunt duo ↄmeſatio ⁊ ebꝛietas
ↄmeſatio at᷑ eſt in cibis ebꝛietas autem eſt in exceſſu in

Bec undo queritur S. j.
e dubitabilibo circa numeꝝ rgen multoplures filie
gule ꝙ; que dicte ſunt.iQam dꝛ.xxxj.Ecci. Vinum mul⸗
tum potatum irritatõeʒ 2 iram ⁊ ruinas multas facit.qᷓ
irritatio ⁊ ira ſunt filie gule.q¶¶ IJtem ꝓuerb.vl. NQullum
ſecretum vbi regnat ebꝛietas.q̊ reuelatõ ſecreti ẽ filia gu
le. ¶ Ytem ꝓuerd.xxii oculi tui videbunt er̃neos⸗ os tn-
um loõᷣ puerſa.glo.penale eſt vicium mulierem ptꝰvina
in coꝛde ↄcupiſcere comitante etiam turpitudine vᷣboꝝ.
Sluxuria eſt filia gule.¶¶ Secundo dubitat᷑ de inepta leti⸗
cia.nam ipſa videt comnitari omne pctm ꝓuerb.iij detan⸗
tur cum male fecerunt exultant in rebo peſſimis..Ytẽ
diẽ Ang.amoꝛ hñs id qð amat᷑ ⁊ fruens eo leticia eſt.ᷣ
tfalig amoꝛ generalis eſt ad multa vicia 2 ſic dẽ ineptꝰ.

xoluptate pᷣo lururie añ actum aliqñ naſcit᷑ ⁊ ad finem

Tad multas vᷣtutes:⁊ ſic d aptꝰamoꝛ ſiue oꝛdinatꝰ.non
eſt &̊ ſpãle pctm inepta leticia.⸗ Item inepta leticia feꝛe
ſemꝑ vel freqnter oꝛdinat᷑ ad finem luxurie.qᷓ erit eius fi
lia.⸗. Tercio dubitat᷑ de ſcurrilitate. nam ſido. ponit

eain filiam luxurie. Item multiloqum circa ülicita vide

tur idem qð ſcurrilitas.Qam circa licita non erit mõꝛ⸗
le iux illud ¶Math.xij.de omni vᷣbo ocioſo ⁊c̃.ibi diẽ hbie
To.vt de friuolis ⁊ fabulis:ſcurrilia at᷑ non ſunt ocioſa ſᷣ
criminoſa.. Quarto dubitat᷑ de immũditia.ipſa eĩ ma⸗
gis videt᷑ ꝑtinẽ ad luxuriam qᷓ ad gulam. Item cum tatł
immũditia nõ ſit niſi fomitꝰvel eructatio.hec at᷑ non ſũt
niſi pena:non erit pctẽm immũditia. Quinto dubitat
xæ ebetudine.nam ebetudo videt᷑ naſci ex qͥlibet pcẽo.om
ne em pctm ꝑ boc ꝙ pᷣuat modum ſpẽm ⁊ oꝛdinem:ebetu
dinem mẽtis inducit.(¶ Item videt᷑ ꝙ ſit idem ꝙ pᷣma fi⸗
lia luxurie q̃ dꝛ cecitas. Qam ſuꝑ illud.xxij. ꝓuerb. cui
ve ꝛc dic glo. immoderatꝰ unffos vini interioꝛis ? ex⸗
terioꝛis viſus ingerit cecitatem. ¶¶ Item cũ omne pcẽm
ſit volũtariũ.nulla at ebetudo volnntauria:q̃re nulla ebe
tudo erit petm. pᷣmum dðm q ira ⁊ irritatio reue
latio ſecreti ⁊c. non generant᷑ ꝓpꝛie ex gula.qꝛ nec imme
Diate nec ꝑ ſe ſ̊ accidentalr. ꝓpter hoc em̃ ꝙ nutrit ⁊ irri⸗
tat fom item dicunt᷑ ex gula ꝓuenire illa pcta:q̃ immedi⸗
ate naſcunt᷑ ex ſomite nutrito ſiue irritato ꝑ gulam.⁊ ꝑ
hoc ſoluunt᷑ ofnnia pᷣmo obiecta. Ad ſedᷣm dom ꝙ in⸗ ⸗
epta leticia dẽ large/p qͥcunq; gaudio ſurgente ex libidine Ki
.
5
66.

ne.q volumꝰ velectari in geſtũatõe coꝛꝑis ⁊ muſicis in⸗

ex gula vel ex luxuria ̊ dẽnter. naſcit᷑ em̃ ex voluptate —

gule.nam ꝑ hoc incitat᷑ libido ĩ guſtu vt delectabilius ex⸗

erceat actum ſuſn.ex hoc ꝙ iocundius cibaria ſumunt᷑2
ideo recte filia gule dicta eſt 2 ad finem eiꝰoꝛdinat᷑. Ex

eius oꝛdinat᷑ ̊ ex oꝑe minime.ideoq; non ita ↄuenienter S
luxurie filia dici pt᷑.¶¶ Ad terciũ dᷣm.qð obijcit de ſcur⸗ K.
rilitateſic de inepta leticia.iZam ex oꝑe ⁊ voluptate gu
le ſcurrilitas naſcit᷑.⁊ boc ↄſiderauit Gꝛeg. ex volupta⸗
te vᷣo luxurie quis non ex oꝑe:⁊ illud ↄſiderauit Yſido.
Dꝛa dᷣo inter multiloqum ⁊ ſcurrilitatem patʒ oſideran
ti ſupᷣ poſitas illoꝝ rones ⁊ diffinitõnes.⁊ qtum ad ma
teriam ⁊ qtum ad foꝛmam. Qam multiloqum eſt in ver
bis ꝗbuſcunq; inoꝛdinata multiplicatio. ſcurrilitas eſt
ſolum in ðbis turpibo ⁊ inhoneſtis. Item multiloqum li
bidinis i⸗ guſtu dengehf Eſur illtat gclatina .
qrtum dom.qu immũditia non accipitp turpitudine ?2 . —
feditate qᷓ eli Rria müditie:h p volerntareſine krumodera . R.
to appetitu qͥ homo ingurgitat ſe ⁊ replet᷑ cibaꝛijs.ex quo E.
ſequit᷑ immũditia ? feditas in fomitu ⁊ eructatone.a qᷓ q
ſequela iſtud peccatum trahit nomen ſuum vt dicat᷑ im⸗
munditia.¶ Ad ꝗntum dicendum ꝙ; ebetudo accipitur
multipliciter.nam eſt ebetudo naturalis carentia ſubtili
tatis intellectus ex inepto ꝓueniens inſtrumento.? eſi
ebetudo defectus penetrandi ſpualia.⁊ eſt volũtaria ebe
tudo.2 eſt duplex.nam aut eſt ebetudo cognitõnis aut af
fectionis.Si cognitionis ſic eſt filia gule eſt em volunta⸗
rius erroꝛ vicij cera bona ſpũalia.vt cũ iudicamus bo⸗
na ſpũs eſſe mala:eo ꝙ ſunt aſpera carni vt ieiunia.vigi
lias.⁊ alias fatigatões pnĩe.lñ.j.ecci.execratio pcto⸗
ris cultura dei.Fᷣm G̊ dꝛ opponi gula dono intellectꝰ. Si
affectionis: ſicẽ filia lururie 2 dꝛ cecitas mentis. Eſt ei
talis cecitas deſipientia dulcedinis dei vel erroꝛ volũta⸗
rius circa illam.de q.j.Ecci.execratio pctoꝛibo ſapia.2⸗
rõne huiꝰ dẽ luxuria oꝓponi dono ſapientie.⁊ boc ſol⸗
uuntux obiecta.

Membrum ſeptuuunz
Brnſequenter dᷣm eſt de filiabo luxurie.qᷓ
ſunt. viij. m geg. ſ. cecitas mẽtis. incõſide
ratio.incõſtãtia.pᷣcipitatõ.amoꝛ ſui.odiũ
dei. affectꝰpñtis ſeculi.hoꝛroꝛ ſiue xeſꝑatõ

1
4

R

2..
Sut.

on
Aſe
ſnofi
di
ſice⸗
nön
bie⸗
as
Inge⸗
rigt
ſſit
itad
v0m-
ein⸗

tui

be⸗

ne leene

N

/

N

Ntand

4
1

„

Gecũdo dubitatur S

de ratone numeri baꝝ filia xſet pᷣmo de incõſtantia 2 ⸗

Mueſtio

futuri.ᷣm yſið.vᷣo.iiij.ponunt᷑.ſcʒ turpiloquia.ſcurrilia
ludicra.ſiultiloqa.¶l Primo ergo ponẽda eſt ratio nu⸗
meri.Deinde ſubdende ſunt dubitationes.circa nume⸗

rũ rel ea qͥ numerant᷑. Ratio aũt numeri hec eſt. pcm
qð generat᷑ ex luxuria aut eſt ſᷣm deoꝛdinatõʒ rõnabilis

aut iraſcibilis.aut ↄcupiſcibilis.ſm deoꝛdinatõeʒ at᷑ rõ⸗
nalis ſunt duo peccata.ſᷣm em̃ deoꝛdinatõem ad ſupꝑio⸗
ra q̃ ſunt ↄtemplanda dicit᷑ cecitas mentis.ſᷣm deoꝛdia⸗

tionẽ aut ad inferioꝛa agenda dicit inconſideratio. Si⸗

militer ſᷣm inordinatõem iraſcibilis duo vicia geneꝛan
tur.aliqñ em̃ habet inoꝛdinatõem in patiendo et dicituꝛ
incõſtãtia.aliqñ in aggrediendo et dicitur precipitatõ.
Scðm aũt teoꝛdinatõem virtutis ↄcupiſcibilis generã⸗

tur quatuoꝛ pct̃a.quoꝝ duo reſpiciũt affectõem rei pre⸗

ſentis:alia vᷣo duo reſpiciũt affectõeʒ rei future.Eſt em
affectio indebita ad rẽ preſentẽ ᷣm amoꝛẽ nimiũ. et ſᷣm
hoc dicit᷑ amoꝛ ſni:et intelligitur de amoꝛe carnali. Ael
Fm deteſtatõem qð ſumme amandũ eſt.et ſᷣm boc ponit
odium dei.Reſpectu vᷣo futuri.aut boni mutabilis aut
boni immutabilis.ſi reſpectu boni mutabilis. dicit᷑ af⸗
fectus pñtis ſeculi.affectus em̃ pñtis ſeculi eſt volũtas
qua deſiderat hõ ꝑmanere in bonis mutabilibus vt eis
fruat᷑.Si vo fiũt reſpectu boni immutabilis futuri: di⸗
cit᷑ eſperatio.deſperatio em̃ futuri eſt voluntas de eter
na vita eſperanel Ael aliter poſſunt itla.iiij. accipi vt
duo reſpiciũt ꝑſonã.duo reſpiciãt rem. ꝑſonã reſpiciũt
amoꝛ ſui et odiũ dei:rem reſpiciũt aſſectus pñtis ſeculi
et deſperatio futuri. Scðm inordinatõem vo in appeti⸗
tu reſpectu ſubſtãtie inferioꝛis dicit᷑ peccatũ qð ẽ amor
ſui.ſᷣm inoꝛdinatõem vo fuge reſpectu ſubſtantie ſuꝑio⸗
ris dicit᷑ odiũ dei.Fᷣm inoꝛdinatõem aũt appetitus reſpe
ctu pñtis boni dicit᷑ illud peccatũ qð eſt affectus pñtis
ſeculi.ſᷣm inoꝛdinatõnẽ aũt fuge reſpectu boni ſuturi di
cit᷑ hoꝛroꝛ ſiue deſperatio futuri.et ſic in vniuerſo ſunt
octo naſcẽtia ex luxuria. Scðm aũt yſið.ponũt᷑ q̃tuor
naſcẽtia ex parte ſermomis.ſapiẽtie em in ſermone opo
nit᷑ ſtultiloquiũ.bonitati vᷣo ſᷣm tres ↄditõnes oponun
tur alia tria.opoꝛtet em̃ ↄſiderare qð decet.qð licet.qð
expedit.ei qð decet oponit᷑ turpiloquiũ.ei qð licet ſcur⸗
rilitas.vtilitati vo ludicra opponunt᷑.

ſ.

cipitatione.qᷓ vident᷑ idẽ eſſe ꝙ inſtabilitas vel inquie⸗

tudo mentis qͥ ponit yſið. filias accidie.¶ Itẽ de amo⸗

re ſui dubitat᷑.iQam ſicut dicit aug:ꝙ funda mentũ ciui
tatis dy aboli eſt amor ſui.̊ͥ magis debet aſſignari filia
ſuꝑbie que eſt initiũ om̃is peccati q; luxurie.¶ Itẽ odiũ
eſt genus ad odiũ dei et odiũ ꝓximi.¶ Iem odiũ naſci
tur ex innidia: & eſt eius ſpecies.ᷓ odiũ di non eſt filia
luxurieſde alijs etiã multipliciter dubitot᷑ ̊ ꝑ aſſignatã

numeri ratõem pʒ ſolutio. Dubitabit em̃ aliꝗs de omi⸗ Nj

bus.nã ꝑ iſias intendit luxrurioſus aſſequi finẽ ſuũ.q̊ ñ
ſunt filie luxurie.¶ Ad primũ dicendũ.ꝙ nõ eſt idẽ in⸗

cõſtantia et inquietudo mentis ſiue inſtabiliras. Incõ⸗

ſtantia em̃ eſt q̃ ſiatũ in bono impedit: ꝓpter aduerſa ⁊

ↄtraria voluptati carnis que nolumus ſuſtinere. IJnqe

tudo vᷣo mentis et inſtabilitas coꝛpꝑis ſunt ꝓpter ꝓſpera

adipiſcẽda. 4l Ad ſcᷣm dicendũ.qm̃ amoꝛ ſin ſumit᷑ lar

ge ꝓ adperentia qua hõ ſe diligit inoꝛdinate plus qᷓ; de⸗
bet.vt plus qᷓ; deñ.et ſic amoꝛ fundamentũ ciuitatis dy
aboli eſt. ſumit᷑ aũt ſtricte ꝓ amoꝛe q̊ͥ bomo inoꝛdiate di
ligit ſe qᷓtũ ad ſuũ inferius.i.carnẽ.2 ſic eſt filia lururie

nã lururia eſt que maxime inclinat animã ad amoꝛẽ caꝛa

nis. Ad terciũ dicendũ.qm odiũ qũd eſt filia inuidie ẽ
odiũ ꝓximi quod apparet naſci ex triſticia re alieno bo⸗
no.odiũ do dei filia eſt luxurie.ã amoꝛ inferioꝛis.id
eſt carnis immoderatus in luxuria eſt. et ideo maxima
inclinatio eſt ad inferius. vñ ſegt᷑ maxiĩe receſſus a ſuꝑi⸗
oꝛi qð ptinet ad odiũ.¶ Ad vltimũ dicendũ qm preaſſi⸗
gnata vicia immedlate ex voltate vel oꝑe luxurie naſcũ

— 7 „

clxiij.

. .„ lagei
tur et oꝛdinant᷑ ad finẽ aut ſicut tendentia ad finẽ.quẽ

admodũ incõſideratio.pᷣcipitatio.et amor ſui.a affectꝰ

preſentis ſeculi.tanta em eſt voluptas illa que eſt finis .

luyurie in actu.ꝙ ratio inconſiderate.iraſcibilis impe⸗ agi

mnolt: deupiſeibuie toto affectu.qtuʒ ad intrinſecus ñ vt

in amore ſui.qtũ ad extrinſecus vt in affectu ſeculi mo⸗

ueant᷑ ad ipᷣam.et ſic patet qualiter hmõi vicia ordinen

tur ad hmõi voluptatẽ tanꝙᷓ tendentia ad finẽ ſuutn. re⸗
liq̃ ᷣo oĩa reducũt᷑ ad finẽ ſicut fugientia ad ↄuerſantia
fini.i.voluptati ᷣm carnẽ que eſt ᷣm tactũ in coitu ma⸗
xima.vt cecitas mentis cũ deſipiũt ſpũalia.inconſtãtia
que ſtatũ in bono nõ tenet. ꝗꝓpter grauitatẽ vel aduerſi⸗
tatem/odiũ dei cui diſplicet iuſticia dei.et mouet᷑ contra
ip̃am hoꝛroꝛ vel deſperatio futuri ſeculi. que refugit pe⸗
nam ⁊ deſperat de premio.bec omnia aduerſant᷑ volu⸗
ptati ᷣm carnẽ.ſapoꝛ ſpũaliũ.ſtatus ĩ pnia.dei iuſticia.
pena eterna cum elongatione gloꝛie.

N¶Mueſtio. clxm. ge ula tꝛi

membri diuiſione peccati.al iud er infirmitate. aliud ex
ignorantia aliud ex certa malicia.

pleta diuiſione

peccati pᷣm drñtias capitaliũ vicioruʒ
et naſcentiũ ex illis ſummarie:adiuua⸗
te dño ꝓcedẽdũ eſt ad diuiſionẽ peccati
actualis trimem brẽ que eſt. Peccatuʒ
aliu irmitate. aliud ex ignoꝛantia. aliud ex in⸗
duſtria ſiue certa malicia.et eſt eadẽ cũ illa.peccatũ ali⸗
ud eſt in patrẽ.aliud in filiũ aliud in ſpiſanctũ. Prĩo
querendũ eſt de dubitabilibꝰ que ſpectãt ad diuiſionẽ
hanc in genere.et poſtea deſcẽdendo ad ea q̃ ↄtinent᷑ ſub
ſinglis dꝛñtijs.¶ Primo aũt querit᷑ penes ꝗd accipiat᷑

hec diuiſio. Scðo vtꝝ idẽ pcẽm ↄtineat᷑ ſub diuerſis dif

ferentijs. Tercio de ↄꝑatione differẽtiaꝝ inter ſe ſcðᷣin
magnitudinem peccati.

Membꝛuzʒ pꝛumuz

Rimo &ᷣ querit᷑ circa primũ/videt᷑ em̃ ꝙ ñ
ebeont eẽ niſi due differẽtie.cum em̃ due
ſunt ꝑtes aĩe:cognitiua et motiua. Pct᷑m

rà ꝑte erũt tm̃ due differentie. defectus em̃ in ꝑte cogni⸗
tiua generaliter eſt ignoꝛgntia.defectus aũt in ꝑte moti⸗
ua eſt infirmitas.hec em̃ ↄpᷣhendit et infirmitatẽ que eſt
aie ex ↄiunctõe ad carnẽ:et q eſt aie m ſeipᷣaʒ. Ael ſi ĩ⸗
firmitas tm̃ accipit᷑ ipius aĩe ſᷣm ↄiunctõem ad carnem
tunc manifeſiũ eſt.¶ Itẽ induſtria ſiue certa ſcĩia 2 igno
rãtia oponũt᷑ ſufficient.̊ om̃e pctẽm diuidit᷑ ꝑ illa duo.
om̃e em pctm aut ſcienter aut ignoꝛãter ↄmittit᷑.¶ Pre
terea.malicia eſt pctm. Cũ &̊ determinãt᷑ cauſe pcti non
dʒ malicia ↄputari inter cauſas ſiue occaſiones pctoꝝ.

ſuſticiũt & relq due dꝛñtie.i Itẽ viðt᷑ ꝙ vnica dꝛñtia ſuf

ficiat vt oẽ pctm dicat᷑ ex infirmitate.om̃e em̃ pct̃m aut
eſt ex timoꝛe male hũiliante:aut ex amoꝛe male accẽdẽte
Fᷣ vtrobiq; ẽ infirmitas.quidã em̃ peccãt ex infirmitate
amoꝛis.ꝗdã ex infirmitate timoꝛis.⸗ Sreterea.oẽ pec⸗
catũ aut eſt ex ĩfirmitate mẽtis.aut ex ĩfiꝛmitate caꝛnis.
de q̃ duplici infirmitate dr i pẽ.ſuꝑ illud. Infirmata ẽ

in pauptate vᷣtus mea: et oſſa mea ↄturbata ſunt. ꝑ infia⸗
mitatẽ em̃ vᷣtutis intelligit᷑ infirmitas aĩ.ꝑ ↄturbatõʒ eut

oſſiũ infirmitas carnis.ex altero em̃ hoꝝ enit oẽ pec

catũ.videt᷑ & om̃e petm er drñtia ĩfirmitatis procedere.
Siliter põt oñdi q; oẽ pctm ex ignorãtia ꝓcedit.om̃is

em̃ malus ignoꝛat.ſic dicit phᷣs.Et dic dyoni:qꝙ nullꝰre
ſpiciens ad malũ inqᷓtũ hmõi oꝑat.ſi ꝗ̊ peceũs oĩs reſpi

cit ad id qð malũ eſt:peccãg oĩs neſcit illud eſſe malũ.qᷓ

oẽ pctm eſt ex ignoratia.¶ Ao qð dᷣm. ꝙ diuiſio ſupᷣdi
cta qͥ ad ſufficientis ncẽriũ ẽ ꝙ ſit trimẽbris ſᷣm ꝙ dicit
aug.ĩ li.lxxxiij.q.alia ſunt pcta ĩfirmitatis.alia im ꝑitie

alia malicie.et ponit talẽ diſtinctõeʒ ꝙ infirmitas oꝑo

aũt ſit in aĩia ex occaſione defectus in alte

HM adiie ſantia

2ðð

nitur virtuti:impꝑitia ſapĩe:malicia bonitati.differunt
autez hec tria ᷣm poſſe ſcire velle.ex defetu ꝗ̊ alicuius
iſtoꝝ pᷣmo puenit oẽ pctm. IJgrãtia vo ex ꝑte aĩe accipi⸗
tur q̊ ad cognitiuã. Infirmitas ex ꝑte ipius aĩe ĩ ↄinctõ⸗
ne ad carnẽ.malicia vᷣo ipᷣiꝰ volũtatis qͥ ad motiuã:cum
neut᷑ pdicta ꝝ.ſ.irãtie vel infirmitatis aduenit volũta
ti h oppoſita inſunt.ſic ̊ pʒ rõ pᷣdicte diuiſionis. Cũ em
petᷣm eſt ĩ volũtate.aut accidit ex inclinatõne ignoꝛatie
q̃ eſt in cognitiua: aut ex inclinatõe infirmitatis ꝗq eſt ex
ꝑte carnis.coꝛpus eĩ qð coꝛrũpit᷑ agquat aĩam. aut ẽ ex
defectu ꝗ eſt ĩ ſola volũtate cũ oppoſitis ieãtie ⁊ infirmi
tatis.cũ ſcʒ põt facẽ bonũ potẽtia facili et ſcit:vult tñ coõ
trariũ. ¶ Si vo querat᷑ vtꝝ due dẽe vel vna ſola ſuffici⸗
at. Rñdẽdũ ẽ ad obiecta. R pᷣmũ ſic doõm eſt. ꝙ lʒ due
ne ſint nature viciate ſcʒ igrãtia ? difficultas ſeu in⸗
irmitas:ſiẽ̃ diẽ aug.vt.ſ.vłſciẽda neſciat.vł impediẽte
difficultate cognita implere ñ valeat.ñ tñ oẽ pctm ex al⸗
tera iſtaꝝ dꝛñtiaꝝ ẽ. ſ̊ om̃e petm ex altera iſtaꝝ cauſaꝝ
eſt qð qðᷣdã pctm pᷣtẽdit coloꝛẽ quẽdã excuſatõis.preter
iſia aũt ẽ illud qð nõ hʒ in ſe cãm excuſatõis.ſ.petm qð
eſt ex certa malicia.⸗¶ Qð aũt obijcit᷑ ex duabo ꝑptibo aie
penes q̃ꝝ vnã accipit᷑ ignorãtia:penes alterã aut infir⸗
mitas.dom eſt ꝙ; cã q ẽ in ꝑte motiua nõ ẽ tm̃ er infirmi
tate ex ꝑre carnis:vᷣ etiã ex malignitate mẽtis. nõ quãtũ
bʒ ex narura ſ̊ ex nature coꝛuptõe ⁊ deliberata volũta⸗
te. 4 Ad ſcoᷣm dᷣo doᷣm. ꝙ induſtria ſiue ſcia ⁊ igrantia
licʒ opponãt᷑.nõ tñ ſunt opoſita immediata ꝓut h acci⸗
piunt᷑.nõ eĩ oẽ petm qð ſcient fit ex induſtria ſit vł ex ceꝛ
ta malicia. põt ei ille ꝗ ſcit eẽ pcẽm aut ex infirmitate t⸗
hi ad pcẽm: aut nulla exñte infirmitate hmõi trahbi ad
pctm. ſi ex ĩfirmitate trahat᷑ ad petm licet ſciẽter fiat:n t
dẽ eſſe pcrẽᷣm ex induſtria.vñ ita attẽdẽda eſt diuiſio.aut

ſcit eẽ pctm: aut neſcit.ſi neſcit eẽ pcim:et ex H ꝓcedit ad

pctm.di pctm ex igrantia.ſi vᷣo ſcit:aut infirmitate car⸗
nis trahit᷑:aut ex alia cã.ſi ex infirmitate · dẽ eẽ pctm ex
infirmitate licet ſcient᷑ fiat.ſi ᷣo exñte ſcia ⁊ exñte vᷣtute
naturali: ſola eñj ꝑuerſitate peccat:dẽ eẽ pctẽm ex indu⸗
ſtria vel ſtudio.qꝛ vehemẽs ẽ aĩ applicatio ad illud pꝑpe⸗

trandũ nulla cã alia impellẽte vel inclinãte.. Ad terci

um dom ꝙ malicia equoce dꝛ. aliqñ eĩ accipit᷑ ꝓ culpa
ipᷣa veniali vel moꝛtali.et h̊ͥ mõ nõ dr eẽ tercia ca vł occa
ſio pcti.aliqũ vᷣo accipit᷑ ꝓ corruptõe poſſibili ipius vo
lũtatis q ẽ in gbuſdã hoĩbo.q nõ occaſionant ex ignorã
tia vel infirmitate.et ſᷣm hüc noduʒ dr eẽ pctm ex certa
malicia. Ael aliter pollet exponi.vt certa malicia dicat᷑
cũ aliꝗs ſcienter nõ ex occaſione excuſabili malũ oꝑat᷑.

2 tũc malicia nõ dicẽt aliquã diſpoſitõem pᷣambula ipᷣi

pcĩo in ſpm̃ſctẽm.4¶.!. Ao qrtuʒ dᷣm.ꝙ infrmitas accipit
płibo modis.vno mõ impotẽtia cuiuſcũq; potẽtie anie.
alio mõ impotẽtia ex ꝑte motiua. tercio mõ impotẽtia qᷓ
ↄtrahit᷑ ex fragilitate carnis. h̊ vltimo mõ dẽ eẽ pctm ex
infirmitate z ita nõ eſt generale.Si vo acciꝑet᷑ pᷣmo mõ
vel ſcdo.poſſet eẽ ome petm ex iſirmitate.Cu at dꝛ ꝙ pe⸗
trus ex infirmitate peccauit ad fragilitatẽ aĩe q ẽ ex ꝑte
carnis refert᷑.Cũ at dꝛ ꝙ infirmitas ↄne ad infirmitatẽ
ex timoꝛe 2 er amoꝛe.infirmitas eſi ↄnis ad oẽ pctm: cũ
ad timoꝛẽ male büiliantẽ ⁊ ad amoꝛẽ male accedentẽ re
ducat᷑ om̃e ↄmiſſuʒ.4¶ Ad ꝗntũ pᷣo dõm ꝙ infirmitas ꝓ

ut accipit᷑ ĩ s.accipit᷑ ꝓ penalitate qua hõ caret bonis j
ſpualibo.⁊ ex G̊ nouit ſe impotentẽ ex ſeipᷣo.vñ ꝓut huiꝰdr Psdeng

eſ nõ dicit diſpoſitõem ad malũ qð eſt pctm:ſᷣ diſpoſiti
onem quandã ad bonũ q̃ bomo non de ſe pſumat.¶ Ad
ſextũ dðm.ꝙ aliud ẽ aliquẽ ignoꝛanter peccare.et aliud

peccare ex ignoꝛãtia. igrãtia em̃ qᷓdã põt comitare om̃e

petm actuale moꝛtale.⁊ H̊ mõ nõ dicit eſſe cauſa peccati
cuiuſdam. Alio vᷣo modo ignorãtia antecedit peccatum
⁊ eſt occaſio ad ipᷣm peccatũ. et ſi ſciret nõ peccaret.⁊ H

le fm ꝙ eſt vna differentia peccati. *

cũdo querit᷑ vtrũ idẽ pcẽm ↄtineat᷑ ſb di
uerſis dꝛñtije:qð videt᷑.ↄmũis eſt offenſa
triũ ꝑſonaꝝ. ꝗ peccat in pꝛem. peccat in
filiũ et peccat in ſpm̃ſctᷣm.ſᷣ̊ pctm ex infir⸗
mitate eſt pcẽm in pꝛem:petm ex ignoꝛãtia ẽ petm in fi⸗
liũ:pctm voo ex induſtria eſt pctm in ſpm̃ſctm ſiue ex cer⸗
ta malicia.̊ idẽ pctm ẽ ex ignoꝛãtia et infirmitate ⁊ cer
ta malicia. ꝗ¶ Itẽ põt aligs ignoꝛare aliꝗd eſſe pctẽm 2 ex Plat )
infirmitate illud ꝑpetrare.videt᷑ ꝙ illð pctm ſit ex infrir
mitate ⁊ ignoꝛãtia.ſi eĩ ſciret foꝛnicatõem eẽ pctm:nõ fa
ceret.ſi iterũ hr̃et poſſe reſiſtẽdi temptatõni carnis: pee
catũ nõ ꝑpetraret.g pctm illud ex duabo cauſis ↄcurꝛẽ⸗
tiba venit. ᷓ idẽ pctm põt eſſe ex infirmitate ignoꝛãtia
q̃ri᷑ ̊ vtrũ ſiłr idẽ pctm poſſit eſſe ex ignoꝛantia ⁊ certa
malicia. vel ex infirmitate certa malicia.qð ſi nõ põt.
poteſt queri q̃re nõ.ſi ᷣo põt:idẽ pctm ſub tribo dꝛñntijs
põt ↄcidẽ/qð etiã videt᷑ ex h̊ ꝙ põt aliqð pctẽm ꝑpetrari
ex defectu potẽtie.ſcie et volũtatis ſic ex opoſito.poten⸗
tia em̃ ſcientia 2 volũtas recta ↄcurꝛũt ad bene oꝑandũ
ᷓ vnũ ⁊ idẽ pctm põt eẽ ſub his tribo dꝛñtijs.¶Contra
arguit ꝑ ſiłe.nõ eſt ſic ĩ alis dꝛñtijs pct᷑i.nõ em idẽ pec⸗
catũ eſt delictũ ⁊ ↄmiſſuʒ.neq; ideʒ pctm ſuꝑbia et inii⸗
dia: a ita de alijs.̊ eadẽ ratõe nõ erit idẽ pctm ex infir⸗
mitate et ignoꝛãtia et ſtudio.¶ Ad qð dõm ꝗ/ ꝓprie lo⸗ e⸗
quendo illud pctm qð eſt ex infirmitate:nõ ? igrantia. .

Hp nd
PS

nec ex induſtria nec ecõuerſo.illud em dẽ eſſe pctm ex in cuw
firmitate ad qð principaliter inclinat infirmitas.illud e⸗ , .
47

ðᷣo er iãꝛãtia ad qd pꝛĩcipaliter ĩclinat ignoꝛãtia.Pre Ii
terea. aliud eſt ignoꝛare bonũ ⁊ malũ ⁊ ex ̊ peccare.ali ſie⸗
ud ẽ cooͤſcẽ vtrũqʒ et ex fragilitate malũ pᷣeligẽ.nihilo⸗
minꝰ iñ vnũ põt eẽ pᷣncipale alteꝝ ↄcomitãs. E dicẽc
duũ.ꝙ lʒ vna ſit offenſa triũ ꝑſonaꝝ.nõ tñ pctm ĩ pꝛem ꝓ
ut ꝑ appꝛopꝛiatõnem ſumit᷑: eſt petm in filiũ ꝓut ꝑ ap.
ꝓriatõem ſumit᷑:vel pctm in ſpmſctm. Peccare eĩ i pa
trẽ duplicit dẽ. vel peccare ð ipᷣm inqtũ eus: vel iniꝙtũ
inſeꝑabilitas ẽ ꝑſonaꝝ ĩ vnitate eẽntie.⁊ ſᷣm h̊ ꝗ peccat
ĩ pꝛem peccat ĩ filiũ et in ſpm̃ſctm.et ecõuerſo.ſm aũt ꝙ;
peccare ex ĩfirmitate ẽ peccare ex defectu potẽtie ſiue fſoꝛ
titudinis qᷓ appꝛopᷣat᷑ pri:peccaꝛe ex ignoꝛãtia ẽ peccare
ex defectu ſcĩe.ſcia aũt aꝛopriat᷑ filio:peccare vo ex c⸗
ta malicia ẽ ꝓprie ex oppoſitõe gratie q̃ apropᷣat᷑ ſpuiſã
cto:ſᷣm hũc modũ hᷣ accipit᷑et nõ eſt pcẽm in pr̃em pec/
catũ ĩ filiũ:nec pctm ĩ ſpmſetm nec ecõuerſo.⸗ Ad ſecũ⸗
dũ vᷣo dõᷣm.ꝙ; nõ ẽ ſimile de pcto ex ĩduſtria reſpectu ali

oꝝ te alijs inter ſe. pcetm ei ex induſtria ponit ſciam et & Aled:
ponit animi foꝛtitudinẽ ĩ poſſe reſiſtẽdi temptatõi ſi ve⸗ Sa. .
lit. ſeo ponit odiũ ſumme diligẽdi vel maxime et amoꝛẽ
maxie odiẽdi ſic dicit greg:exponẽs illuv.xx. Johᷣ.et vi⸗ Grrvutꝛit
derũt et oderũt me 1 prẽm men.aliud eſt bona nõ facere
aliud eſt bonoꝝ odiſſe doctoꝛẽ.⁊ alibi.ſic non nũẽꝗᷓ ui⸗
eſt petm diligere ; ꝑpetrare: ita nequs eſt odiſſe iuſticiã
ꝙᷓ nõ feciſſe.ex quo babet᷑.ꝙ nõ coincidũt in eandẽ rem.

petm ex induſtria ⁊ alia duo.⸗ Vo obiectũ aũt in ↄtra⸗
riũ dicẽdũ ẽ.ꝙ lʒ illi tres defectus pñt ocurrẽ potẽtie.ſ.
ſcie ⁊ volũtatis:nõ tñ idẽ pctm erit ſõ bis tribo drñtijs.
qꝛ nõ ꝗlibet defectus ex ꝑte volũtatis efficit petm ex in⸗
duſtria.ↄtingit em̃ et implere poſſe ⁊ cognoſcere bonuʒ:
nõ tñ facere nec amare.et h̊ eſt ex ſtudio ꝑeccare. ſic diẽ
grego.ex ſtudio em̃ peccare eſt bonũ nec facere nec ama
re.ſi eĩ vellẽt implere bona nec tñ poſſent. ea q̃ in ſe ne⸗
gligũt ſaltẽ in alijs am arent.et bona q̃ audiendo cogno
ſcũt viuendo deſpiciunt animaduertendo ꝑſequunt᷑.

lembꝛum terciun

. Ercio queritur de cõparatoõe drñtiaꝝ in⸗
. ter ſe ſ̃m magtudinẽ pcti.Et videt᷑ ꝙ pec⸗
catũ ex infirmitate ſit maius qᷓ; ex igꝛantia.
Apeccatum ðvo ex ſludio maius ꝙᷓ peccatuʒ
ex infirmitate. Dicit enim gregoriꝰ. grauius ex infirmi
tate qᷓ ignoꝛantia peccatur. multo vo grauius ſtudio ꝙᷓ
infirmitate.4 Preterea qñ cum deliberatione peccatur

*

ef

923
s ata amiet
Pes orra onn&
Ere
raG.

e
N

i
i⸗
el
di
ino
e
t

, „
phiſen
wAta/Atniſt
em ,/
cut mAA/
vnh.

ſſ ct 1
4 h. 4

ſpen
PAr:

maiꝰ ẽ pctm qᷓ; cũ peccat᷑ c pcipitatõe.Itẽ dic ang in
li.de bap.veriſſimũ ẽ longemaiꝰ eẽ petm ei q ſciens q; g
neſciẽs peccauit. ſi petm ex ignoꝛatia eſt neſcient pec⸗
care:pctm vo ex induſtria ſcienter peccare:petin vo ex
firmitate ex quodã impetu:pctm aũt ex induſtria ẽ pec⸗
catũ ex deliberatone: maius eſt pcrm qð eſt ex indu 5
ſtria ỹ qð ẽ er infirmitate vel igrantia. ¶ Cõtra:mai

zaf⸗ videt᷑ petm ex ignoꝛãtia qᷓ; ex infirmitate.p exẽplũ.Pau
rcile

lus em ex iꝛantia peccauit ſic ſcribit ad thim̃,miſcdiaʒ

4aten ↄſecutus ſum qꝛ irãs feci. S cũ illu eẽt maiꝰ pctm ꝑle⸗

us. qui fideles vſq; ao moꝛtẽ: ꝗꝙᷓ timoꝛe moꝛtis negare exteri

us xpm qð fuit in petro. maius fuit pctm ex igꝛantia ꝗ
ex infirmitate. 4 Pretẽa.dic ambro.quiſſime peccat 4
igrat. petm er ignorãtiaẽ marximũ. ¶ Aõ qð dom . ꝗ⸗
grauiꝰ ẽ pcẽm ex infirmitate qᷓ ex ignoratia.ex infirmi⸗
tate ei peccat᷑ cũ co&ſcit bonũ et malũ.⁊ bonũ nõ adiple
tur ex fragilitate:et malũ ꝑpetrat᷑ſcia em multũ aggra⸗
nat perm. planũ aũt ẽ ex induſtria peccare maiꝰeſt ꝙᷓ
alterũ illoxꝝ.et ita pʒ ꝙ oꝛdinãt᷑ im maius et minꝰĩ pec⸗

cato.4: Ad obiectũ aut in ↄtrariũ dðm cẽ.ꝙ aliud ẽ oꝑg

0

re petm pcto ex ↄꝑatõe octois ad occaſionẽ.⁊ aliud ẽ co
parare ex ↄꝑatõe cauſe ad cãm.⁊ aliud eſt ↄꝑare ↄꝑati
one generis ad genꝰ. m ̊ ꝙ fit ↄꝑatio pct᷑i pauli ad pec
catũ petri ex collocatõe occaſionis ad occaſionẽ.ſ/igno⸗
rãtic ad infirmitatẽ:minus ẽ pctm pauli qꝙᷓ petri. ſm at
ꝙ fit ↄꝑatõ cauſe ad cãm ĩ h̊ ꝙ petrꝰ ex timoꝛe. paulꝰ ex
temeritate maius eſt peccatum pauli ꝙᷓ petri. m autez
ꝙ fit ↄꝑatio generis actõis ad genus ꝓut h̊ eſt pctm in
v̈bo qͥ declinat᷑ mors:et illud ẽ pctm in facto qͥ intẽptat᷑
moꝛs.maius ẽ vnũ petm alteꝛo. ꝓut at᷑ h̊ eſt in deũ illð ĩ
ꝓximũ maius ẽ ̊ illo. VIñ dicẽ grego. om̃e robur fidei q̊
Dñno petrꝰ ꝓhibuit vna vox puelle ↄcuſſit.¶ Ad ſcom vo

dðm ꝓꝙ illud vᷣbũ amb.quiſſime peccat ꝗ ignoꝛat.expo⸗
nit᷑ ſic. piculoſiſſime ſed attẽdendũ eſt et ꝙ n ſit ibi ↄpa⸗
tio pct ex ignoꝛãtia ad alia duo: ſᷣ pcti c ignoꝛãtia ad
pet᷑m ↄtemptꝰ et ꝓmiſſionis impunitatis.et vocat᷑ igno⸗
rantia:cũ hõ deducit᷑ ad tãtaʒ inſenſiblilitatem ſui pct᷑i
vt nõ cognoſcat petm nec penã pcti.ſuppoſitis duobo g⸗
dibo pᷣcedẽtibo.hic aũt nõ ſic accipit᷑.ſᷣ cũ ex ſimplici ,
rantia quis declinat in peccata.

Mueſhio. clxiiij. Pe for

nicatinen.

Onſequenter de/
ſcendendũ eſt ſpãliter ad pctᷣa q̃ ꝓueni⸗
unt ex infirmitate.deinde ad illa q̃ ſunt
ex ignoꝛãtia.tercio ad illa q ſunt ex in⸗
ſtria ſiue certa malicia.q̃dã aũt ſũt
petfa infirmitatis ex timoꝛe et quedã ex amoꝛe.qꝛ do in⸗
fra dicemꝰ de diuiſione illa pcti q ẽ ex timore male hũi⸗
liante ⁊ ex amoꝛe male accẽdẽte:dubitabilia q ꝑtinẽt ad
dꝛñntias timoris in illo loco detmiabunt᷑. Pꝛincipalit
aüt pctm ex infirmitate earnis ẽ illuo qð ꝓuenit ex ocu
piſcẽtia carnali circa quã pñs eſt intentio vt ſuppleat᷑ qʒ
minꝰ dictũ ẽ de luxunia ſuꝑius.ſunt aũt pct᷑a ex infirmi
tate ↄcupie carnalis diſtincta.qddã ẽ ex foꝛnicatõe.qð
dã ex adulterio.qðdã ex ſtupro.qͥddã incellus.qddã pec
catũ ↄ naturã. Rõ vᷣo iſtius diſtinctõis ſupᷣdicta ẽ. ᷣm
dꝛñtias ꝑſona ꝝ. Primo vᷣo dm eſt de foꝛnicatõne ? de
inceps & glijs.illud em nunus petm determinat in illo
genere. ¶ Primo aũut querit᷑.vtrũ om̃e pctm carnis di⸗
cat᷑ foꝛicatio.Scðo ſuppoſito q nõ omne pctm carnis:
vtrũ ↄcubitus cuʒ ſoluta ſit moꝛtale pctẽm. Lercio ſi eſt
moꝛt vtrül ſit minus pcetm an maius alijs.

D primũ ſic ſᷣm aliã tranſlatoem .dr. xx.
exoð.vnũ pᷣceptũ ſcdᷣe tabule.õ foꝛnica
beris. S̊ ↄſtat ꝙ in illa ꝓhibitõe ꝓbibetur

ois illicitꝰ ↄcubitꝰ carnis. oĩs illicitꝰ cõ

clriuj.

cubitus carnis ẽ foꝛnicatio.¶ Itẽ aug. oĩs immda pol⸗

lutio foꝛnicatio dt:ſ̊ ome perm carnis immda pollutio

dr: ̊⁊ fornicatõ.4! Itẽ. Ccoꝝ.vj.dr.fugite fornicatõeʒ
ome eĩ pctm qð fecerit hõ er coꝛpus ẽ:q at᷑ foꝛnicat᷑ ĩ coꝛ
pus ſuũ peccat.et loqꝗt᷑ ibi deilicito ↄcubitu.ↄnit᷑ ẽᷓ omis
illicitꝰↄcubitꝰ ẽ foꝛnicatio.¶ Contra.ſoꝛnicatõ eſi vnũ
petm ſpãle diuidẽs ↄ adulteriũ ⁊ alia.ſic ptʒ ab aug.de
adulterinis ↄiugijs.vbi dr.adulterii malũ vincit foꝛni⸗
catõem.vincit᷑ at ab inceſtu.h̊ idẽ põt accipi ꝑ h̊ ꝙ int
pcta oĩa carnis vnũ ſpãle pctm ↄputat᷑ foꝛnicatõ qð di⸗
uidit᷑ ↄtra immdiciã ⁊ impudiciciaʒ. ¶ Ad qð doᷣm.qꝙ;
fornicatõ aliqñ accipit᷑ generaliter ꝓ qcũq; pcto moꝛta
li. ßm ꝙ accipꝑit᷑ in p̃s.ꝑdidiſti oẽs ꝗ foꝛnicat᷑ abs te.ali⸗
qñ vᷣo accipit᷑ ꝓ pcto carnia ↄniter.Fᷣm ꝙ accipit᷑.j.cor.
vjaliqñ vo ꝓ illicito ↄcubitu cũ ſoluta et h ꝓpꝛie. et ſic
diuidit ↄtra adulteriũ et alia.aliq vdᷣo accipit᷑ ꝓ ↄcubi⸗
tu in ſcõis nuptijs:et hoc mõ dic criſo.ſcvam quidẽ acci
ꝑe licitũ ẽ iur pᷣceptũ apli.ᷣm aũt veritatis ratõem ẽ for
nicatio.ſᷣ̊ cũ ꝑmittẽte deo publice ⁊ licenter ↄmittat᷑ ſit
honeſta foꝛnicatio.et hoc modo foꝛnicatio dicit diuiſio⸗
nẽ ſue carnis in plures et nõ determiĩat pctm.reliꝗs aũt

modis peccatũ determĩat vel generalit vel ſpecialit vel

ſpecialiſſime.

Ecundo ſuppoſito ꝙ nõ om̃e petm carnis
ſit foꝛnicatio.querit᷑ vtrũ ↄcubitꝰ cũ ſolu⸗
ta ſit pctm moꝛtale interueniẽte actu natu
rali. nõ videt᷑.nullus actus naturalis
eſt ꝑctm.fornicatõ eſt actus naturalis. nõ eſt pctm. qꝙ;
ſit naturalis ptʒz ꝑ h̊ qð dr̃ Ro.j.mutauerũt vſuʒ natu⸗

ↄſeruatõem ſpẽi.ſ̊ comedẽ et qð nõ eſt in ꝓprietate alte
rius licitũ ẽ ad ſuſtentatõem indiuidui. coire cũ fita

erit licitum ꝓpter ſuſtentatõem ſpeciei.¶ Itẽ abrabam

cognouit ancillã ſuã agar.et nõ cognouit eã qꝛ vxoꝛ eiꝰ
eſſet:tũc em̃ nõ poſſet ea eieciſſe.cognouit aũt eã ſine pec
cato.q̊ coitus cũ ſoluta mõ naturali ñ ẽ pctm.4 Itẽ ſi ẽ
pctm: aut h̊ eſt ex ſui feditate ſiue inoꝛdinatõe. aut ꝓhi⸗
bitione.aut qꝛ eſt ↄtra ins nature.Ex inoꝛdinatõe ñ pa
ri em̃ rõne ſicut hõ fit totus caro in actu foꝛnitatõis:ita
in actu ↄiugali.ſ̊ in actu ↄiugali nõ eſt pctm. ꝙᷓ nec hic.

Mec hoc eſt ex ꝓhibitõe cõ nõ ꝓhibeat᷑ directe ĩ decalo

go vbi videt᷑ prima legis ꝓhibitio.i ec boc ẽ qꝛ eſt ↄtra
ius nature.de iure em̃ nature qð in nulliꝰ bonis eſt: oc⸗
cupanti ↄcedit᷑. Preterea ipᷣa natura dictat ꝙ foꝛnicatõ
eſt ad ↄſeruatõem ſpẽi. nõ eſt ↄtra ius nature:g̊ non eſi
petm. ¶ Contra maioꝛ eſt natura honeſtatis in hoĩe q;
ſit in aliqᷓ volucre.ſᷣ in aliq volucre ſic eſt ꝙ naturaliter
ſeruat᷑ caſtitas ↄiugalis ſic in turturibo.g multoſoꝛtius
debet eſſe in hoie:vt vnus vni ↄiungat᷑ aflectu cõiugali.
Itẽ ad hebre.vlti.dr.fſornicatoꝛes ⁊ adulteros indica
bit deus. Judicare ibi accipimus ꝓ ↄdemnare. cũ ne⸗
mo ↄdẽnet᷑ niſi ꝓpter moꝛtale pctm:foꝛnicatõ erit mor⸗
tale pctm Itẽ de lege dei eſt ꝙ vnus adhereat vni ↄiu⸗
gali affectu: et talis affectus ẽ ↄſonꝰ rõni. ſi &̊ adhereat
vnꝰ vni vel pluribo nõ habito ↄiugali affectu: erit pctẽm
ſed foꝛnicatõ eſt hmõi et ẽ ð legẽ dei.&̊ moꝛtale pctm eſt.
Itẽ ſuppoſito ꝙ ſit pcẽm videt᷑ ꝙ ſit veniale ꝑ h̊ qð dr
ſuꝑ illud.j.ad thim̃.ilij exerce te ad pietatẽ.glo.oĩs ſum
ma diſcipline xp̃iane in pietate ⁊ miſcdia ↄſiſtit.qaliqs
ſequẽs et᷑ ſi lubꝛicũ carnis patiat᷑: ſine dubio vapulabit
h ñ ꝑibit.ſigs at᷑ ſolũ exercitiũ coꝛꝑis habuerit:ꝑem nes

penas patiat᷑.ſupple ſi lubꝛicũ carnis patiat᷑.ſi g̊ nõ ꝑi⸗

bit ſ̊ vapulabit:pati lubricũ carnis eſt veniale peccatũ
uᷣ boc eſt foꝛnicatio:qᷓ foꝛnicatio eſt veniale pctm.¶ Itẽ
foꝛiicatõ eſt mimus gradus in genere carnalis pcti. ſi

G aliqð eſt veniale pctm in illo genẽ:illud eſt foꝛnicatio.

fornicatõ eſt veniale pctm. ¶ Ad qð dm. ꝙ fornica
tio eſt moꝛtale petm. ¶ Ad obiectũ aũt pꝛimo dom eſt.

alẽ in eũ ꝗ eſt ↄtra naturã. 4l Itẽ ſicut ↄomedere natura & vrnn cſt plyilatu Alte⸗
liter oꝛdinatũ eſt ad ↄſeruatõem indiuidui: ſic coire ad vocet zei p· Sʒ coæmeslno ns ſile:

7

vo 11o% e ſomints

—

ꝙ licet actus ſit naturalis ꝗ eſt in coeũte foꝛnicario mõ
ad dꝛñtiam actus ꝗ eſt ↄ naturã: nihilominus tñ/ ꝓut ẽ
pctm: eſt ↄtra naturazʒ. pctm em eſt auer ſio ab eo qð eſt
Fm naturã in id qð eſt preter naturã.vt dicit damaſce.
Vñ ↄtra naturẽ dẽ dupliciter.ↄtra natur alẽ ↄcubitũ q ẽ
maris cũ femina.et H̊ mõ põt eſſe actus ille m naturaʒ
Alio pᷣo mõ dẽ ↄtra naturã qð eſt ↄtra naturalem habi⸗
tudinẽ ad bonũ gratie vel vᷣtutis.et ̊ mõ dẽ pcẽm moꝛta
le eẽ ↄtra naturã.coꝛrũpit em bonũ nature qð ẽ ſpẽi mo
di et ordis. Cuũ aũt dꝛ.j.ro.ANutauer̃t natalẽ vſu ⁊c̃.p⸗
mo mõ accipit᷑.¶ Ad ſcdᷣm vo dðm ꝙ aliud ẽ de actu co
medẽdi ⁊ ðð actu coeũdi.actꝰem̃ coeũdi ꝓcedit ex vi gene
ratiua q̃ coꝛruptõz hʒ quãdã vlr᷑ illã q ẽ ĩ alijs viribo.vñ
ſuus actus ẽ pctm miſi excuſet᷑ ꝑ bonũ mr̃imonij.4 Ad
terciũ dᷣm.qꝙ nõ eſt ſimile de eo qð factuz fuit ab abra⸗
hã:et de eo qð fit ĩ moderno tꝑe. abrabã eĩ coquit agar
affectu mr̃imoniali ↄſentiẽte ſara vxoꝛe ſua q̃ iure ipiꝰ
eo ꝙ eſſet ſterilis. et tũc ncciia erat młtiplicitas ad cul
tũ dei.vñ eã habuit q̃ſi vxoꝛẽ.ꝙ aũt expulit eã inſpirati
one diuĩa factũ fuit in figura alterius ſacr̃i.¶ Ad q̃rtũ
dðm. ꝙ eſt vel ↄtra ꝓbibitõem ſic habet᷑ exo.xx.Fm ali⸗
am trãſlatõem. et ſicut habet᷑ ad hebre.⁊ alubi ab aplo.

vbi oñdit eſſe mortale. ẽ etiã ↄtra ius nature m illa in⸗ Rrn

tentõem nature q̃ ome pctm moꝛtale eſt ↄtra natur:liʒ
nõ ſit ↄtra ius nature ſᷣm alterũ modũ.4l! Ad illud vo
qð obijcit᷑.vtrũ ſit veniale pctm: dicendũ ꝙ in illa aucto
ritate dat᷑ intelligi ſoꝛicatõem eẽ moꝛtale pctm.alit em
nõ pateret᷑ penas etarnas. et in h dat᷑ intelligi ꝙ opus
pietatis et miſcie motiuũ qddã eſt.vt impetret᷑ facilius
venia patiẽti lubricũ carnis.et notat᷑ in h̊ excellẽtia ope
ris pietatis et miſcðie reſpectu ieiunij ⁊ alioꝝ opeꝝ in
qbo eſt exercitatio coꝛꝑis.¶ Si vᷣo obiciat᷑ ꝙ fornicatõ
eſt mimꝰqdus pct᷑i carnalis.dðm ꝙ mũmus gdus dicit᷑
duplicit᷑. vel ᷣm hͥ ꝙ gqdus diſlinguũt᷑ ᷣm dꝛntias ꝑſo⸗
naꝝ cũ ꝗbus eſt coitus.et h̊ͥ mõ põt eẽ mimus qdus ꝓ⸗
ut dẽ ꝙ adulteriũ vincit foꝛnicatõem/vincit᷑ aũt ab ince⸗
ſtu. inceſtus aũt vincit᷑ a vicio qð eſt ð natura. ꝓut aũt
minimꝰ gdus dẽ in genere pcti cũ minus hʒ defoꝛmita⸗
tis.ſᷣm h̊ primꝰ motus carnalis pct᷑i dẽ eẽ mimus gra⸗
dus vel delecłio citra conſenſum.ſuꝑioꝛis ꝑtis ratonis
vere vel interpᷣtatiue.Si aũt obijciat᷑ q nulli fit iniuria
in h̊ pcto.et ita nõ ẽ pcẽm moꝛtale.ſoluẽdũ eſt ꝑ interem
ptõnem em deo cuius tẽplũ violat Fᷣm illð.j.cor.vi.neſci
tis qꝛ mẽbra vꝛa templũ ſuſit ſpũſſcti.ſiquis aũt viola⸗
uerit templũ dei diſperdet eum deuns.

embꝛü terciů

EFErcio querit᷑ ſi foꝛnicatõ eſt moꝛtale pee⸗
catũ.vtꝝ ſit maius vel minꝰalijs peccatis
Et videt᷑ ꝙ ſit minꝰ pctm. ꝑ h̊ qð dic aug:
B in li.de adulterinis ↄiugijs:.adulterij ma⸗
lum vincit fornicatõem. vincit᷑ aut ab inceſtu. peſſimuʒ
aũt eſt qð eſt ↄtra naturã.Et in eodẽ li.grauius peccat
adulter ꝙᷓ; foꝛnicatoꝛ.ſed hos inceſtuoſi trãſcẽdũt.⸗ Cõ⸗
tra. põt aliquis cognoſcere ſus cã delectationis minꝰ oꝛ
dinate tñ tebito mõ m naturã.̊ minꝰ eſt peccare ĩ ſua
q peccare in nõ ſua:g̊ minꝰ eſt illud pctm carnis ꝙᷓ for⸗
nicatõis pctẽm.⸗.Ad idẽ aug.Taãtũ valet oꝛdinatõ crea
toris ⁊ oꝛdo creature vt rebo ad vtendũ ↄceſſis.cũ modꝰ
excedit᷑ longe fit tolerabilius ꝙᷓ in eis qᷓ ↄceſſa non ſunt
vel vnus pel rarus exceſſus.h̊ exceſſus foꝛnicatõis ẽ ĩ il⸗

—ꝑ

turã ẽ in ſna.ꝗᷓ minus petm eſt. ¶ Ad qð doᷣm.ꝙ minꝰ
petm ẽ huius i ↄiugata ſua iᷓ in foꝛnicaria.d tn foꝛni⸗
catio eſſe minus pctm in gradibo pcti carnis.fit em com
ꝑatio ad alia genera peccatoꝝ ᷣm dꝛñtias ꝑſonaꝝ. plꝰ
em̃ petm eſt coire cũ aliena ipᷣm ↄiugatũ vel etiã cum nõ
ſua qᷓ ſolutũ cũ ſoluta.·plus etiã eſt pctm cũ accect᷑ vir⸗
ginẽ qᷓ;ᷓ ad coꝛruptã alijs paribo.plus etiã cũ fit traſgreſ
ſio voti in altera ꝑſonaꝝ ꝙᷓ; cũ nõ ẽ trãſgreſſio alijs ꝑibo.
plus etiã qn eſt ↄtra vinculũ nature vel ↄtra ißam natu

la qᷓ nõ ẽ eſſa.exceſſus aũt in kige debito mõ ſᷣm na

rã. et ita patet ꝙ; patõe ad iſlas ſpẽs dẽ eſſe minꝰ perm
ꝓcedũt due rõnes q̃ B ↄcludũt.

neſtio. clxxv. De
Onſequenter dicẽ

dũ eſt de adulterio circa qð pᷣmo qrit᷑
vtrũ adulteriũ tm̃ ꝑpetret᷑ cum aliena.
Scðo ſi peccat᷑ eti cũ ſua mortaliter.
—– vtrũ m omem modũ debeat dici adul⸗
teriũ vel ſub alia ſpecie ↄtineri. ercõ de magnitudine
iſtius pcti. Quarto de pena huius peccati.

z prunũ br

Dpmũ ſic videt᷑ ꝙ tm̃ ſit adulteriũ cũ alie
na.adulteriũ em eſt ad alienũ thoꝝ acceſ⸗
ſus.ſicut ipᷣa intẽtõ noĩs determiat. cuz
aliena tm̃ ꝑpetrat᷑ adulteriũ.⸗ Ite aug.
iechus ẽ cũ relicta ſua aliena ↄcupiſcit᷑.¶ Itẽ leo papa
adulteriũ ↄmittit᷑ cũ vel ꝓprie libidinis inſtinctu vł alie

adul

ne ↄſenſu cũ altero vel altera ↄtra pactũ ↄiugale ↄcubi⸗

tur: atq; infrangit᷑ fides q magnũ aĩ bomũ ẽ.4! Siliter
yſið.ſuꝑ exo.adulteriũ facit:ꝗ pᷣter ſuã ad alteraʒ acce⸗
dit.ex ꝗbo colligit᷑ ↄiũgi cũ aliena adulteriũ eẽ ⁊ ecõuer
ötra. hiero.nibil intereſt ex q̃ cãẽ honeſia ꝗs inſa
niat:vñ ſextus pitagoricus adult inqꝗt eſt in ſuã vrorem
ardẽtioꝛ amatoꝛ. Et iterũ nibil fediꝰ aũt ꝙᷓ vxoꝛẽ amare
tanqᷓ; adulterã. adulteriũ põt committi nõ cũ aliena.
l Itẽ aug· in li:de nuptijs ⁊ ↄcupiſcẽtijs.Si ambo non

ſũt tales. audeo dicè: aut illa qdamõ ẽ mariti meretrix.

aut ille adulter vxoꝛis.ᷓ adulteriũ ↄmitti põt ñ cogſcen
E

do alienã.¶ Ao qð dᷣm.ꝙ adulteriũ ꝓprie dẽ cũ ad ali

enũ thoꝛũ fit acceſſus nibilominꝰtñ dẽ adulteriũ cũ ↄpiu

gatꝰ vel ↄiugata ad ꝑſonã ſolutã acceditſextenſo aũt vo
cabulo dz adulteriũ aliqn cũ ꝓpria vxore. hᷣ h̊ eſt Fm q̃n
dã iuris interpᷣtatõem.dẽ em̃ adulteriũ cũ ita ardenter
diligit vxorẽ ſuã vt ſi eſſet vxoꝛ alterius:nõ minꝰ carna⸗
liter ↄmiſceret ſe cũ ea.ſimilitudine adulterine libidis
dẽ adulteriũ.nõ qꝛ pena adulterij ei debeat. ſm illuo qð
dẽ. ꝙ adulteriũ ſcdᷣm locũ tenet in penis.et ꝑ hoc ſoluit᷑
illud qdð obiectũ eſt pꝛimo.¶¶ Ad ſcᷣm dicẽdũ.q illa au⸗
ctoꝛitas aug. in qᷓ dẽ ꝙ ille eſt adulter vxoꝛis. intelligit
de illis ꝑſonis q̃ꝝ altera ſcʒ vir intendit extingueꝛe fetũ
in ventre materno.⁊ reputat᷑ adulter:qꝛ dignꝰẽ pena cõ
ſimili vel amplioꝛi qᷓ adulteris eſt determinata.ſacit em̃
ↄtra bonũ ꝓlis et ↄtra bonũ ſacramenti.

WMiembꝛn ſecuauů

Ecundo querit᷑ ſi etiã peccat᷑ cũ ſua mor⸗
taliter. vtrũ m om̃em moduʒ debeat dici
agdulteriũ vel ſub alia ſpecie ↄtineri. Aſſi⸗
gnant᷑ aũt ꝗnq; modi. Primo cum cogno

ſcit eam cauſa ſatiande libidinis ꝑ meretricias blandici

as. Secũdo cũ preter naturalẽ modum.Tercio cũ etiã

tꝑe ꝓhibito. Quarto cum loco ꝓhibito. Quinto cũ ac⸗

cedit ad p̃ᷣgnãtẽ vicinã partui: vel ad mẽſtruatã tꝑe mẽ⸗

tõis.cũ ſit foꝛnicatõ ſoluti cũ ſoluta Fuato vſu natali.ſi⸗
milit᷑ pt᷑ ĩtelligi de alijs ſpẽbo pct᷑i carnalis.ſicẽ de ſtupꝛo:
vel inceſtu.reſtat ̊ ꝙ ſit adulteriũ.⸗ Itẽ minus videtur
eẽ pctm cũ cã explende libidinis cognoſcit.q; cũ accedit
pᷣter naturalẽ modũ:vel cũ accedit ad mulierẽ mẽſtrua⸗
tã vł vicinã ꝑtui vbi timet᷑ ꝑiculũ ꝓlis.Et dic hiero.tũc
viri dñt abſtinere ab eis:qꝛ tũc ↄcipiũt᷑ mẽbris damna

ti. ceci. leproſi. gibboſi et hmõi.ſi &ᷓ illud petm dẽ adulte⸗

riũ ꝓpt ſui enoꝛmitatẽ: młtofoꝛtiꝰ⁊ ſcdᷣm terciũ ⁊ ita de
alijs. 4 Preterea. adulteriũ reputat᷑ cũ fit contra bonũ
fidei ⁊ ↄtra bonũ ꝓlis.ſimiliter cum ſit ↄtra bonum ſa⸗
cramenti. ſed in omibo his fit ↄtra aliquod iſtoꝝ bono⸗
rũ:i in omibo bis reputatur adulterium. Contra. adul⸗

—

ſtrui/ Et videt᷑ ꝙ ñ ſitfoꝛnicatõ ym modũ ſpaleʒ ſnnica orlgun
i

NOE“
th, gi

zlef ſp

—

W ———

— —,-

D

SS= —— —

—

⏑ — —

☛ * —

—

Mueſtio

teriũ ſᷣm legem habebat penã determinatã:quã nõ babz
q iſtis modis coit cũ vxoꝛe.̊ nõ reputat᷑ adulteriũ.4 IN
aug.re adulterinis ↄiugijs. vſus naturalis ſi vltra mo⸗
dũ ꝓlabit᷑ in vxore eſt veniale.ex qͥ videt. ꝙ minꝰ petm ẽ
alijs paribo illicite cognoſcẽ ſuã ꝙᷓ nõ ſuã.ſᷣ cognoſcẽ nõ
ſuã q tñ ſoluta eſt minus pet̃m eſſi:q; cognoſcẽ alienaʒ:
hmõi petm ſi nõ fit ↄtra naturã: minꝰ ẽ pctm adulterio/
videt᷑ em minꝰfornicatõe.ꝗ̊ hmõi pctm nõ eſt adulteriũ
4l Pꝛetea vbi ẽ adulteriũ ſcient in vtraq; ꝑſona ↄmitti⸗
tur pctm:in altera ꝑſona põt nõ eſſe ꝑctm vt videt᷑.qꝛ ñ
intendit reddere niſi qð ſuũ eſi.̊ bmõi pctm nõ eſt adul
teriũ. 6 d qð dõm.ꝙ peccare cũ ſua modis ſupᷣdictis
nõ eſt peccare pct

o adulterij. ¶ Ad obiectũ aũt in otra⸗
agtia ſapvj riũ dicendũ ẽ. ꝙ; nõ eſt adulteriũ licet alie ſpẽs ſupᷣdicte
dumſa & *νρ remoueant. inſufficient em fit diuiſio ad ↄpᷣhẽdẽdũ oĩa
Rt ait*, genera carnalis pcti. libido em ſpaliter dicta vel imũdi
ia ſpecialiter dicta: illa genera ↄpᷣbedit q ſub pᷣdictis
ſpebo nõ oↄtinẽt᷑.¶ Ad ſcoᷣm vo dom.· ꝙ; lʒ dicat᷑ pᷣma diſ⸗
iRiara ferẽtiaꝝ adulteriũ m quãd ſilitudinẽ. nõ tñ 'm alias
dꝛñtias dicet᷑ adulteriũ.ſᷣm em̃ illã dꝛntiã dr adulteriũ
qꝛ ſic ardet in illã ſicut eẽt adultera.(¶ Ad terciũ pᷣo dicc⸗
dũ.ꝙ nõ oĩbo modis ꝗbo fit ↄtra bonũ mr̃imonij indicã⸗
duʒz eſt adulteriũ.ſ̊ ꝓprie cũ fit ↄtra bonũ fidei.et ſᷣm G
nõ oĩa pct̃a ꝗbo hõ cognoſcit indebite ſuaʒ ad rationem
adulterij reducentur. .

Exrcio qᷓrit᷑ de magnitudine huius peccati
dr ei in epła clemẽtis.In oĩbo pctis adul
teriũ ẽ guius.ſcõm nanq; ĩ penis obtinet

muz petm poſt pctm apoſtaſie.dr em in illa auẽte.pᷣmũ
locũ hñj illi ꝗ oberrãt a deo.qð ſi ẽ:erit maiꝰ pctm pec⸗
cato inceſtus ⁊ alijs pctis.¶ Contra augin li.de adulte
rinis aiugijs, grauius ẽ petm adulterij ꝙᷓ foꝛnicatõis. ſᷣ
bec pcta inceſius trãſcẽdit.q̊ nõẽ maximũ. ¶ Ad qð di
cendũ.qꝙ adulteriũ cũ dr guius:hᷣ eſt er oſideratoe pene
ſicut em̃ pctẽm pme tabule.qdð ẽ bereſis vel apoſtaſia pe⸗
nã hʒ ſibi termĩata.penã.ſ.moꝛtẽ. ſilit illuo pctm qð
determinat in iuriã q̃ diſſoluit᷑ vnitas ſocietatis humãe
in veteri lege: determiata bʒ penã. nibil em̃ ita exaſpat
hoĩem ꝙᷓ iniuria in ſuã ꝑſona ꝓſe vel rõne illius ꝗ efici
tur vna caro cũ ipᷣo.vñ ſic habet᷑ ĩ lege moy.vtrũq; pec⸗
catũ pena moꝛtis puniebat᷑:nihilominus tñ in quatita⸗
te pcti maius ẽ pctm inceſtꝰ:et eiꝰ qð ẽ ↄtra naturã: pec
cato adulterij.et maior debet᷑ pena in futuro iſtis pct᷑is
illis. ſicut patet ex iure canonico.¶ Obijcit etia ad H
ꝓbter vᷣbũ yſi.ꝙ petm foꝛnicatõis ſit maximuʒ ſcelerii⸗
inter cetera vicia.dic em.viciũ foꝛnicatõis maximi ſcele
ris eſt.qꝛ ꝑ carnis immðiciã templũ dei violat᷑.ſunt em
quedã mulieres qᷓ ſicut aialia abſq; vlla diſcretõe inde⸗
ſinent libidini Fᷣuiũt.q̃s ego nec mutis pecudibo ↄꝑaue
rim ex qͥ videt᷑ ꝙ foꝛnicatõ ſit maius pctm adulterio.
Sszʒ ecõt᷑ habet᷑ ab aug.ꝙ adulterij malũ vincit foꝛni⸗

cqtõeʒ.ipᷣa etiã rõ ſuadet.qꝛ maius ẽ iniuriari deo ⁊ ꝓpi

mo in vno genẽ pcti ꝙ; deo tm̃.ᷣ ĩ adulterio fit deo imiu⸗
ria 7 ꝓrimo.in foꝛnicatõe deo tm̃ in genẽ pcti carnis.g
minus eſt petjm foꝛnicatõis qᷓ; adulterij. ¶ Ao qð dom
ꝙ fornicatio accipit᷑ duplicit.vno mõ ᷣm ꝙ generaliter
otinet pcta carnis.et h̊ mõ dĩ eẽ maximi ſceleris ꝓpt ma
ioꝛe ꝓnitatẽ ↄcupie.et qꝛ nõ tm̃ violat᷑ tẽplũ dei ex parte
cie. Alio mõ ſumit᷑ fornicatio ſpãliter ꝓut dimdit᷑ ↄtra
adulteriũ.et ſᷣm hũc modũ maiꝰ ẽ pctẽm adulterij qᷓ for⸗
nicatõig.et ſic accipit᷑ ab auguſtino.

Uembrum quartum
Varto q̃rit᷑ de pena buius pcti. aſſignat᷑
aüt in vete.teſta.pena moꝛtis.ſic̃ ha betuꝛ
rx. leuit. Si mechatꝰ fuerit aligs cũ vxo⸗
. re alterius ⁊ adulteriuʒ ꝑpetrauit: moꝛte
moꝛiatur. videt᷑ &̊ fm legẽ q pena moꝛtis debeat᷑ ĩ lege

*ναανπ

locũ.Ex qͥ cidet᷑ ꝙ pctm adulterij ſit maxi tis

circum

(( clxvj.

aũt videmus ꝙ furtũ punit᷑ pena pecuniaria. ſiẽ babet?᷑
xxij.exo.ecõtra videt᷑ furtũ mõ punit᷑ pena mortis ſi du
cit᷑ in ↄſuetudinẽ.adulteriũ pᷣo nõ ita videmus puniri.
Preterea ſicut habet᷑ ĩ canoneldic yſi:ꝙ ꝓ adulterio
⁊ hmõi pctis ſeptẽnis pnĩa iniũgit᷑ et accipit᷑ hoc ex ve⸗
teri teſtõ exemplo dauid ꝗ in adulterio dep̃hẽſus vnius

hebdomade ieiuniũ ſatiſfactõis admiſſi ſceleris ðo legi

tur obtuliſſe.̊ G idẽ legit᷑ de foꝛnicatõe et de alijs hmoi
pctis. videt᷑ em̃ ꝙ par pena in equalibo peccatis debeat᷑
Ad qð ddm eſt ꝙ alit fuit in veteri teſtõ.et alit nũc 2
m legẽ ciuilẽ ſiue ſecłarẽ. In lege eĩ veteri iniuria ĩ ꝑęſo
nãꝗ vel in aliaʒ q eſt q̃ſi eadẽ ꝑſona moꝛte mulctabatur.
Iniuria do in rẽ:ꝑ penã bmõi puniebat᷑.ſic em erat pe⸗
na talionis.nũc aut pemm furti punit᷑ moꝛte.nõ ꝓpt in⸗
iuriã in ipᷣa re:ſ̊ ꝓpter cobertõem ꝓnitatis: ⁊ pacis cõ
munis oↄſeruatõeʒ.adulteriũ etiã moꝛte puniret᷑ niſi eẽt
excuſatõ oꝛiginalis ↄcupie ex vna ꝑte:⁊ deeſt excuſatio
ex alia ꝑte.nõ vindicat᷑ tñ ſi adulter in ipo facto luatur.

Ad ſcdᷣm vᷣo dðᷣm ꝙ licet pcta ſint inequalia. regłarit᷑

tñ ſeptẽnis pnĩa iniũgit᷑.nõ qꝛ maioꝛi pct̃o nõ debet᷑ ma
ioꝛ pena.ſ̊ vt oñdat᷑ ñ ſᷣm q̃ntitatẽ ſinguloꝝ pcioꝝ ꝓpꝛi
am poſſe in cã inſtitui priam.ſ̊ ꝓ hinõi maioꝛibo ſeptẽ⸗
nis iniũgit᷑. exẽplo marie ſoroꝛis moyſi.exẽplo et illo qͥ
dr.ij.reg.vlti.ſeptẽ annis veniet tibi fames ĩ terra tua.
ſignat᷑ at ꝓ moꝛtali pcto cui debet᷑ pena eterna hõ ĩ p⸗
ſenti vita vlem dʒ ſuſtinere afflictõem.ſi tũ crimia ſunt
maioꝛa vel minora ᷣm genus pcti vel circũſtãtias ex ꝑ⸗
te ꝑſone vł actꝰmaioꝛ vel minor iniungit᷑ penitentia.

¶Queſtio.clxvj. de pecca
iungum.
Via iam dictuʒ eſt

de adulterio ĩ qͥ delinquit᷑ ↄtra ↄiugiũ
ſimpłradiũgendũ videt᷑ de pctis qᷓ fi⸗
unt ab ißis ↄiugibo.Sic aũt ſupᷣdictũ ẽ
lures ſunt dꝛñtie ſᷣm defectũ diuerſaꝝ
antiaruʒ. Aliqñ em̃ pꝛiuat᷑ finis debitus: ſicut
accidit q coit ca ex ſaturande libidis. aliqñ vᷣo priuat᷑
modus:cũ fit pꝛeter naturalẽ modũ.aliqũ vo tpᷣs debitũ
ſiẽ cũ fit ꝓhibitõ tꝑis vt in ſolẽnitate paſchali.aliqñ vo

pᷣuat᷑ locus dbitꝰ:ſiẽ ĩ locis ſacris.aliqñ vo priuat᷑ cir⸗
cũſtãtia de bita er cũ q̃ ẽ ↄcubitꝰ:ſic cũ mẽſtruata vł
cauſis. Scðo qn ſit moꝛtale petm et qn vemale.Cercio
ſi peccat vna ꝑſona moꝛtalit᷑ vtrũ alia peccet ꝑſona red
Quarto vtrũ in mr̃imonio poſi votũ ↄtinentie emiſſum
ſꝑ peccet ꝑſona q̃ votũ emiſit petẽdo debitũ aut non.
D pꝛimũ ſic dic grego. tũc ſolũ ↄiuges in
2 amixtione ſunt ſine culpa.cũ nõ explẽda li
det᷑.qꝙ alia de cã ſi fit ocubitꝰ eſt peccatum
Hoc etiã videt᷑ ꝑ ̊ qʒ addit dicẽs.Paulus cũ qͥſdaʒ
in eccĩa ĩcõtinẽtes reſpicẽt.oceſſit minoꝛa vt maioꝛa de⸗
clinarẽt.dicẽs.ꝓpter foꝛnicatõeʒ vnnſqſq; ſnaʒ habeat
dinis ſibinuicẽ copulant᷑.nõ tã ↄiuges q; foꝛnicarij vidẽ
tur.Et dic hiero.ſic ñ oĩs ↄgregatio hereticoꝝ eccĩa vxpᷣi
xp̃ᷣi pigit᷑ rite ↄiugiũ appellari põt.ſ̊ magis adulteriũ.
Fm h̊ vr ꝙ cã ꝓlis ꝓcreade ſi fiat ↄiũctõ viri cũ ↄiuge ſo
de debitũ ſi nõ exigisò redde.ꝓ ſetificatõe ꝑfecta deus ti⸗
bi ↄputabit.Et iterũ.quiſꝗs ↄpatiens infirmitati vxo⸗
diẽnouiſſimũ.¶ Itẽ.xxxii:q·ij.dr.ꝙ cã vitãde foꝛnica tõ
nis põt ꝗs vxorẽ ſuã cognoſcè ſine pcto vbi dr.ſcða inſti

vicina partui.¶ Primo & qrit᷑ qñ ſit pctm vel ex quibo
dẽdo ei qð petit:cũ ſciat altera ꝑſona peccare moꝛtalit.
Uembzuz peumnz
bidine:p ꝓ ſuſcipiẽda ꝓle miſcent᷑.ex qͥ vi
vxoꝛẽ.¶ Itẽ amb.ꝗ ñ cã ꝓcreãde ſobolis ſᷣ explẽde libi⸗
dici põt:ſic nõ oẽ mr̃imoniũ qͥ vxoꝛ viro ſuo ſᷣm pᷣcepta
lũmõ nõ ſit pctm. ¶ Sʒ ecõtra hr̃ ꝑ ̊ qð d ab aug.red
ris reddit ⁊ nõ exigit debitũ:qtũ ad h̊ ſecurus expectat
tutio ↄiugij eſt ꝓpter illicitũ motum eliminãdum extra

padiſum factum. vt infirmitag ꝓna in ruinã turpitudi ceſſitatibo ſeruit.ibi de dñio talis damnatur turpitudo nen
nis honeſtate excipet oiugij. q dom eſt m aug. bic de pediſſequa talis boneſias verecundat᷑cũ & nõ re⸗ i
c bono ↄiugij.cebent ſibi ↄugati nõſolũ ſexus ſui ↄmi⸗ gnat hmõi ↄcupia:erit nõ moꝛtale ſ̊ veniale ex his vide ſo
. ſcẽdi fidẽ ꝓcreandoꝝ liberoꝝ cauſa qᷓ prima eſt bũani tur ꝙ motus inoꝛdinatus naturalis tñ:ſit venialis ĩ cõ bet
generis ĩ iſta moꝛtalitate ſocietas. verũetiam infirmita iugibo ſᷣm quãcunq; fiat dꝛñtiam.maxime cũ nõ fiat ex⸗ rid⸗
tis inuicẽ excipiẽde ad illicitos ↄcubitꝰeuitãdos mutuã ceptõ.motus & ꝗẽ inoꝛdinatus qtũ ad finẽ ⁊ modũ quẽ giia
damõ ſeruitutez. Scom h̊ᷣ eſt ̊ dõᷣm.ꝙ tribo re cauſis daʒ ⁊ locũ et tpᷣs et Dona o9lugalneri enala Es 5 cii⸗
it ↄuenient ↄcubitus ↄiugalis.vel cã ꝓlis ꝓcreãde· vel tra ex ꝑte finis obijcit᷑ ꝑ h qð dic hiero. Ardentioꝛ ama ce⸗
cã debiti reddẽdi.vel cã vitande foꝛnicatõis.⸗. Ad obm toꝛ vxoꝛis ſue adulter eſt.adulteriũ aũt vere vel interpᷣ⸗ no⸗
⸗ auuüt dom eſt. ꝙ illud vͤ̈bũ greg. qͥ dz. tũc ſolũ ↄiuges ĩ ad⸗ tatiue ẽ moꝛtale pctm.¶:. Itẽ aug.de bono ↄiugali.ſi am “
mirtione ſunt ſine culpa:intelligendũ eſt ꝙ talis admi⸗ bo tali ↄcupia ſubigunt᷑:rẽ faciũt nõ plane nuptiaꝝ.ex tun
xtio cã ꝓlis ꝓcreande potuit eſſe ſine culpa. hᷣ eſt cũ nul q̊ videt᷑ ꝙ ſit moꝛtale pctm. cũ ambo ſint ſubiecti ↄcupiĩe ſm
la fuit culpa.ſic em ↄſtitutũ fuit ↄiugiũ.ſᷣ nunc ſi fit alia nec excuſent᷑ ꝑ bonũ nuptiaꝝ. ¶ Itẽ inoꝛdinatus motus dete nl
x cauſa:nõ eſt ſine culpa oꝛiginali pᷣcedẽte: licet ſit ſine qᷓtũ ad circũſtantiã tꝑis videt᷑ eẽ moꝛtale pctm. dic em̃ Oß ns Ar hi⸗
culpa actuali.Ael aliter põt notari excluſio vt dicat᷑ tũc hiero:quicũq; vxori debitũ reddit vacare nõ põt oꝛatöi. i
ſr i admixtio cã ꝓlis ꝓcreãde ſolũ ſine culpa fieri:cũ nõ ad/⸗ nec de carnibo agni comedere.⁊ poſt ſubiungit. eo tꝑe q̊ 2—
ſv wiA miſcet᷑ ð libidinis motu.Ad ſcdᷣm vᷣo dom Fᷣm illð qð carnes agni manducaturi ſumus:vacare a carnalibus v ki
dicit greg. de ↄceſſione mioꝝ ad vitatõnẽ maioꝝ.põt in⸗ oꝑibo æbemns.ex qͥ accipit᷑ ꝙ ↄcubitus carnalis ĩ ↄiuge a
telligi de illo cognoſcit ↄiugẽ ꝓ explenda libidine.tali indignũ reddit reſpectu ꝑceptõis euchariſtie.ſᷣ indignũ ſf Mß. S ſid
em ꝑmittit nmno eſt ad vitandũ maius pctm. ſ. foꝛni⸗ nõ facit niſi moꝛtale pctm. illicitꝰↄcubitꝰĩ ↄiuge ẽ moꝛ cta
catõem et pᷣm ̊ ↄceſſio dꝛ ꝑmiſſio.Si vo ↄceſſio accipit tale pctẽm.¶. Itẽ aug.in qõnibo vete.⁊ no.te.xpᷣiano cõ⸗ ter⸗
aliter tũc diceret᷑ ꝙ ↄceſſit actũ ↄiugalẽ.i.ↄceſſum oñdit uenire cũ ſua vroꝛe aliqn licet aliqñ ñ lʒ ppt᷑ ꝓceſſionis fer
ꝓter vitandã foꝛnicatõem.nõ qꝛ actus ↄiugalis ſit mi⸗ eĩ dies ⁊ ieiunioꝝ aliqn ñ lʒ ↄuenire:qꝛ a licitis et᷑ abſti co
nus ꝑctm h̊ qꝛ ↄtingit fieri cũ minori pcto. Ad terciũ di nendũ eſt ad tp̃s:vt facilius impetri poſſit qdð poſtulat᷑. 0
cendũ ꝙ dicit ambꝛo.ꝙ ꝗ ſolũ explẽde libidinis cã copu vñ apls.ex ↄſenſu abſtinẽdũ ẽ ad tpᷣs vt vacetis oꝛatõni. x
lant᷑ foꝛnican vident᷑.põt ſic exponi de pꝛimo ↄſenſu qui ex qͥ habet᷑ ꝙ ↄcubitus ↄiugũ tꝑe orõnis eſt illicitꝰ a ita 4
em̃ adinuicẽ ↄſentiũt nõ affectu mr̃imoĩali ſ̊ affectu for moꝛtale pctm. Itẽ aug.de bono ↄiugali.h̊ ſᷣm veniã coõo 9
nicario nõ ſunt dicẽdi ↄiuges ̊ magis foꝛnicarij.ſi ᷣo ð· cedit᷑ cuius delectu nõ hnt hortatrices nuptias.̊ depca on
iam copulatis intelligit᷑ opoꝛtet tũc referre ad ipᷣm mo⸗ trices. dei miſcdᷣiam nõ a ſe auertãt. vel nõ abſti a . eerent d
tũ vt motus ille referat᷑ ad libidinẽ priuſq; ad ↄiugium. gꝗqbuſdam diebus vt oratõibo vacẽt.⁊ ꝑ abſtinetiã ſicut ꝑ ⸗ r
dicit em aug:ad h̊ nuptie ſunt vt illa ↄcupia redacta ad leiuniũ ſuas pꝛeces conuincent.vel immutando natu⸗ ſ b
legittimũ vinculũ nõ defoꝛmis ⁊ diſſoluta fluitaret hñs turalem vſuʒ in eũ ꝗ eſt ↄtra naturã.ex qͥ accipit᷑ q auer D .
cæ ſeipᷣa irrefrenabilẽ infirmitatẽ de nuptijs aũt indiſſo⸗ tit᷑ miſcvia dci cũ nõ abſtinẽt tꝑe oꝛationis ↄiuges a cõ
lubilẽ fidei ſocietatẽ de ip̃a ꝓgreſſum immoderate coe⸗ cubitu inordinato et ita eſt moꝛtale peccatũ.⸗ Hoc etiã
undi de nuptijs modũ caſte ꝓcresdiꝑ qð oñdit᷑ ꝙ motꝰ apparet ex diſiũctione ꝑ hoc quod ſequit᷑ de immutatõe
explende libidinis plꝰ ad ↄcupiam ptinet ex qua eſt foꝛ⸗ naturalis vſus in eũ qui eſt ↄtra naturã qð damnabile
mcatio ꝙ ptineat ad ↄiugiũ. Ad quartũ dðm.ꝙ illud ᷣ eſt in ↄiuge.¶ Siliter oſtenditur de circũſtantia loci in⸗
bũ hiero.vbi dẽ ꝙ nõ rite ↄiugiũ dici põt ſ̊ magis adulte debiti.ꝗ em̃ ↄcumbit in eccleſia:ſacrũ locũ violat.viola
riũ intelligit᷑ de illa ↄiũctõe ↄiugis cũ ↄiuge.q dẽꝛ ꝙ oĩs tio aũt ſacri loci eſt moꝛtale pctm. g̊ hmõti cocubitus eſt 14
ardentioꝛ amator ↄiugis ſue adulter eſt.? intelligit᷑ illo moꝛtale pctẽm. Itẽ ex niceno ↄcilio habet᷑ vbi dicit᷑.ec⸗ i
mõ qͥ ſupra dictũ eſt nõ ꝙ ſit ſimpliciter adulteriũ ſᷣ ſᷣm cleſijs ſemel deo ↄſecratis nõ debet iterũ ↄſecratõ adhi⸗ M
quandam reputatõem. òèG beri:niſi ab igne exuſte ant ſanguinis effuſione aut ſemi
embꝛũ ſe cun duũ Fa ne cuiuſdã pollute fuerint.ſi ̊ pollutio fit ꝑ ↄcubituʒ li d
EE! Po l, w vlr- bidinoſuzʒ:ↄiuges qui concumbunt peccant moꝛtaliter. m
undo q̃rit᷑ qʒ; ſit peccatuʒ moꝛtale ⁊ qñũ 4l Sʒ poteſt obijci qtũ ad ↄditõʒ ꝑſone.vt ſi vicina fue⸗ ſa
veniale.⁊ videt᷑ ꝙ ſit veniale cũ peccãt diu rit partui mulier vel ſi fnerit menſtruata. De primo did ſ̃
ges in ↄiugio ſaluato vſu naturali ( cũ em cit ambꝛo.ſuꝑ epłam ad coꝝ. Ipᷣa ratio ↄceptus et par⸗ bo⸗
vlſus eſt ↄtra naturã eſt moꝛtale. Vñ aug. tus iuxta legẽ ceſſare vſum carnalem his debere tꝑibo de
de bono ↄiugali.Ille ↄcubitus ꝗq ẽ ↄtra naturã execrabi mõſtrat.¶ Preterea.illo tꝑe imminet ꝑiculũ partus.cũ M
ter fit in meretrice ſ̊ execrabilius ĩ ↄiuge dẽ em̃.j.coꝛ. hoc fit ↄtra bonuʒz pꝛolis:erit ↄtra matrimoniiũ.et ita N
vij. Reuertimiĩ in idipᷣm ne temptet vos ſatbanas ꝓpter erit moꝛtale pctm.4. SOtẽ hiero.pᷣcipit᷑ vt viri nõ ſolũ in
incõtinẽtiã vr̃aʒ.h̊ ant dico ᷣm indulgẽtiã nõ ſᷣm ĩperiũ alienis ſ̊ in ſuis vxoꝛibo modũ ⁊ tꝑa ſeruẽt.vñ tpᷣus eſt H”MUD
et dic aug. ĩ li.de bono ↄiugali.quis ambigat abſurdiſſi amplexandi ⁊ tpᷣs longe fieri ab amplexibo.Ex qͥ bhabe⸗
me dici nõ eos peccaſſe ꝗbo venia dat᷑ pſ̃ illũ ↄcubiũ ſᷣm tur ꝙ tempus quo mulier vicina eſt partui ſi eaʒ cogno 4
veniã ↄcedit ꝗ fit ꝑ incõtinẽtiã:nõ cã ꝓcreãdi.ex qͥ accipi ſcit peccat moꝛtaliter faciendo ↄtra p̃ceptũ.¶ Similit᷑ KHU
tur ꝙ inoꝛdinatus ↄcubitus ĩ ↄiugibo ſit veniale pc᷑m. oſtenditur de menſtruata.dicit᷑ em̃.xviij.ezech.ſi ad mu⸗ eunl
Itẽ ĩ eodẽ li.ↄcubitus ꝗ vltra nccitatẽ generandi pro⸗ lierẽ menſtruatã nõ acceſſerit ⁊c.et ↄputat inter opa iu⸗ 61, 1
gredit᷑:iã nõ rõni ſ̊ libidini obſequit᷑ ꝗ aũt libidini ob⸗ ſticie.et dicit᷑ in glo.ſi quis acceſſerit: dicunt᷑ ↄcepti fetꝰ Dü
quit᷑ ſaluato vſu nature in ↄiugibus eſt veniale.Dic em̃ 1

ruptõne naſcunt᷑.¶ Similiter dẽ.xvii.leuit. Ad mulie⸗ eE. e
erem que patit᷑ menſtrnũ ne accedas.Et dicit aug . cum e 1n
hoc ſupius ſufficienter ꝓhibuiſſet:bic repetit foꝛte.ne ĩ . N.
ſuꝑioꝛibo videret᷑ figurate accipiendũ vbi talia phiben ſ ferd
tur.et ſubditur. In bac re nõ natura damnat᷑ h̊ ocipien⸗
de ꝓli noxiũ ꝓbibetur.cũ ſit ꝓhibitio:faciens ↄtra h
moꝛtalit᷑ peccat.¶ Item in.xx.leuit.qui coierit cũ mulie

aug.ĩ eodẽ. Ille vſus naturalis q ꝓl abit᷑ vltra pacta na
turalia nuptialia.i.vltra ꝓpagandi ncc̃itatem:venialis
eſt in vxoꝛe in meretrice damnabilis. Itẽ aug.in eodẽ
Si turpe eſt libidinoſe vti velle marito:honeſtũ tn ẽ nol
le miſceri niſi marito.ex qͥ accipit᷑ ꝙ motus libidis excu
ſabilis pt ↄiugiũ.̊ venialis. Itẽ ĩ li.de nuptijs ⁊ 9⸗
cupĩa.aliud eſt nõ ↄcubẽ niſi ſola volũtate generadi qð leuit
nõ hʒ culpã. aliud carnis ↄcũbẽdo appetere voluptatem re in fluxu menſiruo ⁊ reuelauerit turpitudinẽ eius ißa
hᷣnõ pᷣter ↄiugẽ qð venialẽ hʒ culpã. motus naturalis q; apparuerit fontem ſanguinis ſui:interficientur ambo
in diugibo ẽ venialis cũ ẽ inordinatus.! Itẽ i eodẽmhu⸗ ſed huiuſmodi pena in lege indicat moꝛtale peccatuzʒ:ꝭ
ius plage quidã pꝛuritus ĩ adulterioꝝ 2 fornicatõnum eſt pct᷑m moꝛtale.⸗ Oð etiã videt᷑ ꝑ hoc qð dic eſicius.
⁊ q̃rũlibet ſiupꝛoꝝ feditatibo regnat.in ↄnubioꝝ vo n⸗e⸗ ſſuper illud.xv.leuitici. Mulier que redeunte

viciũ ſeminis ↄtrahere:vt lepꝛoſi et elefantici ex hac coꝛ: Eleykan⸗ ,
Ger

—

—.- ̃ᷓũ———N,

ſuper illud.xv. leuitici. Mulier que redeunte menſe 7c.

— —

— — — — —

vioenteh
e

¶ Nueſtio

neceſſario vtriſq; interna ↄtinẽtia indicit᷑. tꝑe illo ab

ſtinere dʒ vir a cognoſcẽdo mulierẽ mẽſtruatã. Icem
ſuꝑ illud.xviij.leui.de ſemie tuo nõ dabis ⁊c.glo.pbi⸗
bet᷑ mẽſtruata et vxoꝛ ꝓximi qꝛ in tali cõmirtoe adulte
riũ ẽ nõ ↄiugiũ.¶ Ao qð ddðᷣm.ꝙ aliqñ ẽ veniale petm
aliqn moꝛtale ĩ cocubitu inoꝛdinato viri cũ mliere ſen
cõiuge.ſi eĩ illa delectatio ſit ſub deo veniale pctm ẽ.

excuſat᷑ em ꝓpter ſacramẽtũ cõiugij.vñ aug. in li. ve bo

noↄiugali.Si magis in ſua ↄiunctõe diligũt qð bone
ſium ec quod inboneſtum eſt. io eſt quod eſt nuptia⸗

rum ꝗꝙᷓ quod non eſt nuptiaꝛuʒ hoc autore apoſtolo eis

Fm veniam ↄcedit᷑. Si vᷣo equiꝑet᷑ vel pferat᷑ ðo eſt moꝛ

tale pctm.¶ Qð ꝗᷓ pꝛimo obijcit᷑ ꝙ vniuerſaliter ſit ve⸗
niale peccatũ.dom ẽ ꝙ nõ.niſi veniale large accipiat᷑ ñ
tm ꝓ eo qð ẽ in genere veniale:ſed ꝓ eo qð eſt veniabile
— ſiẽ dr̃ de illo peccato qð ẽ ex infirmitate,ꝙ ipᷣm ẽ nenia
getmcale le ſiue remiſſibile. qꝛ babet aliquã cãm illicitã pt quã

in ꝑte excuſat᷑ licet ſit in genẽ moꝛtale.⁊ G̊ pʒ ſi recte at

tẽdant᷑ intentões illaꝝ auctoꝛitatũ.¶ Ad ea vo q obie⸗
cta ſunt ex altera ꝑte.dm ẽ de illa aucte hiero.ꝙ adul
ter dr ardentioꝛ amatoꝛ vxoꝛis ſue. hoc intelligit᷑ ſi ita
feruet in vxoꝛẽ ſuã.q etiã ſi nõ eẽt ſua nibilominꝰvellet
coire cũ ea.nihil em fedius ẽ qᷓ; amare vxoꝛẽ ſuã tanqᷓ
adulterã.¶. Ao ſecũdũ ᷣo dðm.ꝙ licet ambo ſubijciant᷑
ↄcupiſcẽtie:nõ tñ opoꝛtet ꝙ ſit moꝛtale petm ſic ipe ex⸗
ponit.qꝛ magis diligere pñt qð honeſtũ ẽ q; inboneſtũ.
— rẽ aũt facẽ nõ nuptiaꝝ dicũtur ꝓpter motũ libidinis.ꝗ
ANR*πνM Q é ad infirmitatẽ ↄcupiſcẽtie ꝑtinet.nõ ad bonũ nuptiaꝝ.
rI MNo terciũ vo doᷣm ꝙ iſtuo qð dr̃ de abſtinẽtia 2 pce⸗
„ —A V l . L1 .—
6 Peag ptõe ſacramẽti eukariſtie tꝑe ocubitꝰ carnalis: attẽdit᷑
. ⁊ rõe peccati et rõe imũdicie.lʒ em hmõi actꝰinoꝛdina⸗
tus ĩ ↄiugibo m ſe eẽt venialis:tñ ꝓpter reuerentiã ſa⸗
cramẽti exhibẽ ſe dʒ bõ mũdũ ſpũaliter ⁊ a pctẽo ⁊ a ſe⸗
quela peccati quãtũ in ipo ẽ ꝓpter reuerẽtiã ſacramẽti.
hoc aũt intelligit᷑ e petẽte.de reddẽte vᷣo tebituʒ infra
dicet᷑.petẽs em̃ illo tꝑe peccat:bᷣ reddẽs põt nõ peccaꝛe
ſi reddit qð alienũ ẽ et cũ anxietate animi ꝓpter id qð ẽ
ibi de moꝛbo ↄcupiſcẽtie.¶ Ad quartũ dᷣm.ꝙ illð qð
diẽ aug.ꝙ aliqũñ n licet ↄuenire cũ vxoꝛe vt tꝑe ieiumio
rũ vel ꝓceſſionis.dõm ẽ ꝙ nõ licẽ d multipliciter vłqꝛ
oĩno ꝓhibitũ ẽ:vel qꝛ nõ expedit ſibi vel alij.⁊ ̊ mõ põt
dici nõ licere.Vñ dic aug.nõ expedit qð licitũ ẽ qn ꝑ⸗
mittit᷑ quidẽ.ſᷣ̊ vſus ipius ptatis aſfert impedimentũ
ſalutis.vel aliqñ or̃ licitũ.qꝛ ad vitatõem deterioꝛis.ſ.
foꝛnicatõis vel adulterij ꝑmittit᷑.¶ Ad quĩtum dõm.q;
boc intelligit᷑ de illo ꝗ nulla neceſſitate ductꝰ cã ſatian⸗
de libidinis tꝑe debito oꝛõi:petit incòſtãteꝛ carnalẽ co
pulam nõ cã ꝓcreatõis.talis em̃ peccat moꝛtaliter. Et
dr̃ de tꝑe oꝛõis ſolẽniter ſtatuto ab eccłia.aliteꝛ aũt eẽt
ſi petẽt cãaʒ vitãde foꝛnicatõis ĩ ſe vł ĩ alia ꝑſona.⸗. Ad
illð pᷣo qð obijcit᷑ de loco ſacro dõᷣm ẽ.ꝙ ſi locꝰↄſecratꝰ
ẽ ꝓpter ↄtemptũ ſacr̃i peccat moꝛtaliter neq; tãta ẽ ne⸗
ceſſitas quin poſſit cognoſcẽ ĩ alio loco.iQec ẽ ſile de tẽ
poꝛe oꝛõis quocũq;.¶ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de eccłijs
k pal. oſecratis ſi ſint pollute ⁊c. Dicẽdũ ꝙ ꝓprie dr pollutio
polluit᷑ ꝑ coitũ cũ vxoꝛe ꝓpt᷑ quã debeat ſieri recõſecra⸗
lmit loem tio. in ꝙ dic quidã. Scoᷣm alios aũt ĩ ꝗbuſdaʒ cauſis
4 lee⸗ dʒ fieri iterata ↄſecranio.ſi pᷣo fuerit adulteriuʒ dʒ fieri
4E&H65: recõciliatio: recõciliare aũt põt dioceſanus eps vł ꝑſe
vel ꝑ alin.i Ao illð vᷣo qð obijcit᷑ de petẽte ↄcubituʒ a
muliere vicina ꝑtui.dom ẽ ꝙ ſi pᷣſumit᷑ vehemẽteꝛ de ꝑi
culo partus peccat moꝛtaliter. ſi vo fit cã vitãde foꝛni⸗
catõis.eo ꝙ in ꝑte ꝓgredit᷑ ſm motũ libidis peccat ve⸗
nialiter. Aug.de bono ↄiugali.ſunt viri vſq; adeo incõ⸗
tinẽtes.vt ↄiugibo nec grauibo parcant.quicquid ergo
inter ſe aiugati immodeſtũ.inuerecũdũ.ſoꝛdidũ gerut:
viciũ ẽ hoim nõ culpa nuptiaꝝ./ Ad illu d vᷣo qð dicit
hiero.dðm ꝙ hoc intelligi᷑ ppter ↄditões ꝑtus.loqꝗtur
em̃ in illo caſu vbi talis ẽ ↄditio mulieris cũ qua ſię co
eat eo tꝑe põt eẽ ꝑiculũ ꝑtus.q Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ ð

. illo mõ qͥ polluit ꝑ adulteriũ vel foꝛnicatõeʒ.nõ aũt cũ

ſ3
1
95

—w

. α

2.

clxvj.

mẽſtruata.dm ẽ.qꝙ cã ↄcubitus põt aggꝛauare factum
vel minueꝛe.ſi em̃ cauſa vitãde foꝛnicatõis fiat:diminu
itur quãtias pcti.ſi vᷣo libido ſatiãda cuʒ negligẽtia ꝑi⸗
culi ĩ ꝓle.aggrauat᷑ in hoc pctm vt ſit moꝛtale.⁊ ſic in⸗
telligi põt illa ꝓhibitio.iec ẽ oĩno ſilłe de mẽſtruata ⁊
lepꝛoſa.qꝛ mẽſtruata ſm tpᷣs patit᷑ mẽſuuʒ lepꝛoſa vᷣo
ſimpłr detmiĩat᷑ et iõ ↄueniẽtiꝰ põt a mẽſtruata abſtinẽ
q a lepꝛoſa.qꝛ nõ ſᷣm om̃e tpᷣs põt eẽ ↄtinẽtia ĩ quibuſ⸗
dã pſonis.q¶ Ao illud vᷣo qð obijcit᷑ ð pena moꝛtis que
infligebat᷑ coeũti tꝑe mẽſtruo cũ muliere.dðm ẽ ꝙ alia
attẽdit᷑ cõditio in.xv.leui.et.xviij.⁊.xx.In.xv.em̃ leui.
legit᷑ de illo ꝗ cognoſcit mẽſtruatã ignoꝛater.poterat eĩ
talis ꝑ ſacrificiũ expiari vel ꝑ lotionẽ veſtimentoꝝ.In
xviij.aũt intelligit᷑ de ſcienter accedẽte vbi fit ꝓhibitio
ꝓpter ꝑiculũ ꝑtus.In.xx.aũt vbi loꝗtur de pena moꝛ⸗
tis loquit᷑ de cognoſcẽte mẽſtruatã ⁊ pctm ſuũ publicã
te. Vñ dr ibi.⁊ reuelauerit turpitudinẽ eiꝰ.⁊ ſilłr intel⸗
ligit᷑ de muliere.Vñ dr ibi. Ipaq; appaꝛuerit fontẽ ſan
guinis ſui.q Ad illð vᷣo qð vltĩio obijcit᷑ ꝙ adulteꝛiũ eſt
in tali cõmixtõe.dom ẽ ꝙ hoc ẽ ꝑ interpᷣtatõem.qui em̃
cã exſaturãde libidis coit cũ mẽſtruata.ad modũ adul⸗
teri q̃rit voluptatẽ ĩ ea cũ incõſideratõe ꝑiculi. vñ q̃ſi
ꝓ adulterio reputat᷑.nõ em̃ bonũ ↄiugij ibi conſiderat.

cũ hocipᷣm pꝛicipaliter moueat. —
ilembrumterciu

Ercio querit᷑ ſi peccat vna ꝑſona moꝛtali
ter.vtrum alia ꝑſona peccat reddendo ei
qð petit:cũ ſciat altera ꝑſonã peccaẽ moꝛ
taliter in pᷣdictis caſibo.Oð videt᷑ ꝑ ſiłe.
ſi em̃ aligꝗs eẽt furioſus et aliquis redderet gladiuʒ eiqͥ
ſe interficẽt ſcienter peccaret moꝛtaliter.a ſimili cũ ſci⸗
at vxoꝛ virũ ſuũ peccare.ſi reddat ei debitũ peccat moꝛ
taliter.ſi ̊tꝑe nõ debito ſiue loco et ita de alijs circum
ſtantijs ↄſentiat illi.peccat moꝛtaliter.¶ Itẽ vidr qtuʒ
ad illũ caſum vbi peccare vult pᷣter naturã. dicit aug.ĩ
li.de bono ↄiugali.cũ vir mẽbro mulieꝛis nõ ad hoc cõ
ceſſo vti voluerit:turpioꝛ eſt vxoꝛ ſi in ſe q̃i in alia fieri
ꝑmiſerit.nõ & reddẽdum ẽ debitũ carnis vbi aligs ↄiꝛa
naturã petit.¶¶ Itẽ quo ad circũſtãtiã tꝑis arguit᷑ ꝙ nõ
ẽ reddendũ debitũ.qꝛ redditio de biti tꝑe oꝛõis videtur
ſubtrahere ꝑceptõem eukariſtie.ſic ſupꝛa expꝛimit᷑ ĩ au
ctoꝛitate hiero.quicũq; vxoꝛi debitũ reddit:ð carnibus
agni nõ põt ↄmedere.ex quo videt᷑ ꝙ nõ tm̃ peccat vna
ꝑ ona petendo debitũ ſed Atera ꝑſona reddendo. dico
aũt illud debitũ de quo dicit aplłus.vir non habet pote
ſtatẽ coꝛpoꝛis ſui ſ̊ mnulier.ſimiliter młier nõ habet po⸗
teſtatẽ coꝛꝑis ſui ſ̊ vir.q.¶ Item dicit greg.cuʒ voluptas
dñatur in oꝑe cõmixtõis.habent cõiuges ð cõmixtõne
ſua ꝙ deſleant.ſᷣ deflere nõ ẽ niſi peccatũ.ergo ꝑſona qᷓ Ppter
reddit debitũ debet deflere peccatũ.ergo peccat redden
do. Cõtrariũ videtur rõe circũſtantie loci per hoc qð
dicit aug.in li.de adulteꝛinis ↄiugijs.nec ad tempus vt
vacent oꝛõi niſi ex cõſenſu volueritcõiuges carnali in⸗
uicẽ debito fraudari debent.ſi ergo mulier petat in ec⸗
cleſia debitum:non eſt fraudenda cum non conſentiat
in oꝛatione.¶ Similiter videtur quando mlier vicina
eſt partui vel tꝑe menſtruoꝛum. põt em̃ mulier magis
pᷣſumere de ꝑiculo partus quem babet in ventre qᷓ ipſe
vir.ſi dᷣo eſt cõtra bonũ ꝓlis.nõ tenetur reddeꝛe.ꝑiculũ
em̃ homicidij eẽt.peccat ergo moꝛtaliter ſi ſic pꝛeſumat
conſentiendo in copulam carnalem. ¶ Cõtra nõ videt᷑
peccare moꝛtaliter quod videtur per ſumile.ſt em̃ aliꝗs

–
4

widet

. ,„ . . .— — — 1 7 ◻— *
tenetur alicui indebito carnis.ergo reddere debitũ nõ ſalaqus 5 e ſeb⸗ Do Alad Zarſile

eſt peccare moꝛtaliter.¶ IAtem dicit aug. de bono cõiu.
reddere debitũ piugale nullius eſt criminis. exigere at
vltra generandi neceſſitatem culpe eſt venialis. foꝛnica
ri d vel mechari puniendi criminis.ex quo accipitur
ꝙ reddgere debitum non eſt pctm moꝛtale.¶ Itez aug . ſi
vir cõtinere voluiſſet ⁊ tu noluiſſes:tibi reddẽ debitũ co
geret᷑.⁊ illi deꝰiputaret ↄtinẽtiam ſů̊ non ſue ſed tue ce⸗

ceret infirmitati ne in adulteriũ cadeꝛes.ex qͥ accipituꝛ
ꝙ altera ꝑſonarũ nõ peccat reddẽdo debituʒ. ad paria
em̃ iudicantur in hac ꝑte vir et vxoꝛ.¶ Ad qð dðm.q/
aliud ẽ de illo qui tradit gladiũ furioſõ quẽ penes ipᷣm
tepoſuit.⁊ de muliere qᷓ reddit debitũ carnis viro vo-
leti foꝛnicari vel adulterari.illa eĩ reddit ad vitatõem
maioꝛis piculi.maius em̃ ꝑiculũ ẽ adulterari ꝗᷓ; pecca?
ĩ cognoſcẽdo ſuã libidinoſe.ꝗ vᷣo tradit gladiuʒ furioſo
occaſionẽ dat ꝑiculi manifeſtã.nõ ꝓpter declinatõʒ ma
ioꝛis ꝑiculi.q AUd ſecũdũ dom.qꝙ ĩ peccato ↄtra naturà
nullatenꝰoſentire dʒ mulier viro ſicẽ habet᷑ ex pᷣdictis.
2 ſi cõſentit peccat moꝛtaliter ſic em̃ comiſceri nõ ẽ red
dere debitũ. ¶ Ad aliud dom.q; tpᷣus oꝛõis vr duplicit
vel tpᷣus maioꝛũ ſolennitatũ qð cõſtitutũ ẽ ad oꝛadum
2 vacandũ diuinis.vel qdð volũtarie eligit᷑.ſi pᷣmo modo
honeſtũ ẽ nõ ꝗꝓpter ſuũ pctẽm ſ̊ ꝓpter immũdiciã abſltinę
ob reuerẽtiã ſacr̃i.ſi tũ cũ anxietate ⁊ fletu de bitũ red⸗
dat.põt ſacrã cõmunionẽ acciꝑe niſi aliud obſtiterit ſi
cut dic greg. Si vᷣo fuit tpᷣs volũtariũ oꝛõis.nõ ẽ eligẽ⸗
dũ niſi ex cõſenſu.ita ꝙ debitũ ſubtrahatur yᷣm ꝙ dicit

apls. Molite fraudare inuicẽ. niſi foꝛte ex ↄſenſu ad tẽ⸗

“ llcunitne
ſonpker

pus oꝛõis vacetis.Et dic expoſitoꝛ.ꝗ ſubtrahit debitũ
cũ deberet fraudẽ facit ei cui debet᷑.quãtomagis in illo
cebito qð deus inſtituit.¶ AVd quartuʒ dõom.q auẽtas
greg.intelligit᷑ de ↄiugibo vbi ẽ cõmixtio libidinoſa.ibi
em̃ vtraq; ꝑſona vel altera ſuũ pctm deflere debet.ſi ᷣo
vna pſona peccet et altera nõ peccet.illa q̃ nõ peccat nõ
tenet᷑ deflere niſi ꝓut poꝛtat onꝰalterius.¶ AUd quintũ
dðm.ꝙ ſi vir vel mulier petit debitũ carnis ĩ loco ſacro
nõ tenet᷑ reddẽ:cũ als ſit opoꝛtunitas defacili.Qec va⸗
let argumẽtũ.ſ.ꝙ ſi nõ ẽ fraudãda niſi ex cõmuni ↄſen⸗
ſu ̊ ñ ẽ fraudẽda ĩ loco ſacro.¶ Ad ſextũ dom.ꝙ ſi ſim
pliciter pᷣſumit vel ꝓbabiliter de ꝑiculo ꝑtus non tenet᷑
reddẽ.ſi pᷣo nõ pᷣſumit᷑:tenet᷑.licet cognoſcat ipᷣaʒ pecca
re.tñ cũ doloꝛe et anxietate.nec dr oſentire peccato illiꝰ
bů ↄſentire ei qͥ ad hoc ꝙ petit quod ſuũ eſt:⁊ tali inten
tione ne peius fiat.

Membrum quartũ
Warto querit᷑ angit podotum
ↄtinẽtie emiſſuʒ ꝑſona peccet ſꝑ q̃ votum
emiſit petendo vel reddendo debituʒ aut
nõ.Et videt᷑ ꝙ ſemꝑ peccet.qꝛ facit ↄ vo⸗
u. vouit eĩ ↄtinẽtiazʒ.cũ & ĩ qlibet copula carnali agat
votũ.nec videt᷑ debitũ eẽ exigẽdũ nec reddendũ.⸗.Cõ
tra.votũ ſimpłr emiſſum cõtinẽtie impedit ↄtrabẽduʒ
F nõ dirimit ↄtractũ.manet q̊ mrimoniũ. manẽte mr̃i⸗
monio ⁊ copula carnali ſublecuta tenet᷑ reddẽ debiiuʒ
nullus aũt tenet᷑ ad ↄtraria:ᷓ nõ peccat reddẽdo debi⸗
tũ. ¶ Ad qð dom ẽ.ꝙ agere dʒ pnĩam de voti traſgrel
ſione ⁊ ᷣm ius mr̃imonijqð ↄſtat reddere dʒ debitum.
nec peccat ſireddẽdo cũ oſuũmatũ ſit matrimoniuʒ. In⸗
dultũ em̃ ẽ ꝓpter bonũ mrimonij ꝙ nõ diſſoluat᷑ mrfimo

niũ ꝑ hmõi votũ ſimpłr. maioꝛ em ẽ dignitas ſignatõ⸗

nis ſacramẽtalis in ipo mr̃imonio ꝙᷓᷓ in ipᷣo voto. licʒ &̊
poſſit nõ petere debitũ:tñ tenet᷑ reddere qð ẽ alienũ. de
hoc aũt am pliꝰdicẽdũ ẽ i tractatu de voto.

neſtio. clxvij. deſtup’o
Onſequẽter dicen

dũ ẽ de alio genere peccati qð ẽ ex infiꝛ
mitate carnis qð dĩr ſtuꝑpꝛuũ. Pꝛimo g
vidẽdum eſt quid ſit ſiupꝛũ. Secundo .
vtrũ ſtupꝛũ ſit adulteriũ. Lercio ĩ que
Differat a raptu. Quarto ĩ qͥ teneatur virgini quam de⸗
ſioꝛauit cõſtupꝛatoꝛ.

Icit aũt yſido.qꝙ ſtupꝛũ ẽ viꝛginũ illicita
defloꝛatio.qñ videlʒ nõ pᷣcedente ↄiugali

ißius ſtupꝛi ſᷣm ꝙ oſiderat᷑ in eẽ legalilſimpliciter

. 4

¶ Mẽbrum prunũ

pactõne vtriuſq; volũtate virgo coꝛrumpit᷑ pr̃e miuriã
ſtatim ad animuũ poſi pactõem vel cognitõem reuocãte

— — — —. „, —„
Cõtra hãc diffinitõnem ſic obijcit᷑tvidet᷑ em̃ ꝙ nõ ſit era⸗

o/ ſtupꝛũ ſi ſtatim iniuriã reuocet ad animũ.hoc em ẽ mẽ

brũ poſitũ in diffinitõe.Sʒ cõtra.defloꝛatio vᷣginis il⸗
licita ipᷣa ↄſentiẽte ẽ ſub peccato carnis.ſᷣ̊ ñ ẽ ſub adul⸗
terio:cũ adulteriũ ſit cũ cõiugata.nec ẽ ſimpłr foꝛnica⸗
tio.cũ ſimpliciter foꝛnicatio dicat᷑ coitus cũ ſoluta coꝛ⸗
rupta. hec aũt virgo ẽ.̊ nõ ẽ ſimpliciter foꝛnicatio.nee
ẽ inceſtus. Inceſtus em ẽ cõcubitus ↄtra ↄſanguinitatẽ
vel affinitatẽ cõmiſſus.iAec dr ſacrilega luxuria ſicut ĩ
eo ẽ qui votũ ꝓfeſſionis traſgredit᷑ vel ſic ẽ in eo ꝗq in ſa
cris oꝛdinibus ẽ ↄſtitutꝰ.tale aũt nõ ẽ iſtud.nec ẽ pecca
tũ cõtra naturã.reſtat ergo ꝙ in genere ſtupꝛi cõtinetuꝛ
M et᷑ nõ ſit foꝛnicatio de q̃ magis videt᷑.oñnditur ꝑ hoc
qð dicit yſido.foꝛnicatio ſpãliter intelligit᷑ ĩ vſu vidua
rũ vel meretricũ vel cõcubinarũ.talis aũt cõcubitꝰnõ ẽ
iſte ergo nõ dicet᷑ foꝛnicatio.¶ Ad qð doõm. q illð mẽ⸗
brũ appoſitũ ẽ in diffinitione ꝓpter h̊ qꝛ de ↄſenſu etiam
ꝑentũ vel quadã diſſimulatõe virgo hmõiẽ allicienda.

Peeterea pater põt agere cũ ſtupꝛatoꝛe actõe iniuriaꝛũ

ſi reuocet iniuriã ad animũ:nihilominus vtroq; mõ di
cit᷑ eẽ ſtupꝛũ.. Ad illud ergo qð obijcit᷑ dicẽdũ c.ꝙ ills
clauſula non apponit᷑ niſi vt determinet᷑ om̃e ↄplemẽtuzʒ

dr eẽ ſtupꝛũ vbi relique ꝑtes diffinitõis ↄueniũt.
Ecũdo querit᷑ vtrũ ſtupꝛũ ſit adulteriuʒ
qð vidr ꝑ hoc qð dꝛ ab ambꝛo.ĩ li.de pa⸗

MMigrchis. emo ſibi blandiat᷑ de legibo
hoĩm.om̃e ſtupꝛũ adulteriũ ẽ.nec viro li⸗

cet qð mulieri nõ licʒ.ex hoc accipit᷑ ꝙ ſtupꝛũ ſit adul⸗

teriuũ.¶ Pꝛetea.v. Numeri:loꝗt᷑ ð vxoꝛe que erꝛauit cõ
temnẽs maritũ doꝛmiuit cũ adultero viro.⁊ poſtea ſb⸗
iungit᷑.latet adulteriũ ⁊ teſtibo argui nõ põt.qꝛ nõ ẽ in
uenta in ſtuꝑꝛo.ex hoc accipit᷑ ꝙ ſtuprũ ẽ adulteriũ vel
ecõuerſo.( Cotra yſido.adulteriũ ẽ alieni thoꝛi viola
tio.dr em̃ qi ad alteꝛius viri thoꝛũ acceſſio.⁊ h̊ ñ ↄtĩgit
in ſtupꝛo ꝗ̊ ſtuprũ nõ ẽ adnlterid. ( Ad qð doõm. ꝙ ſtu
pꝛuʒ dr dupliciter. no mõ ꝓpꝛie.⁊ alio mõ coĩter.Fᷣm
ꝓpꝛie ſumit᷑ differt ſtupꝛũ ab adulterio.⁊ hoc mõ dif⸗
iniuit Iſido. Alio vpᷣomõ coĩter accipit᷑.et h̊ͥ mõ ſumit
ambro.⁊ ſumit᷑.v.iIu.Et dicit aug.in li.de ſermõe do⸗
mini in mõte.intelligit᷑ ꝙ ꝓpter illicitas cõcupiſcẽtias
nõ tm qᷓ in ſſupꝛis cu alienis viris aut feminis cõmit⸗
tunt᷑:ſ oino ꝑ quaſlibet que aĩiam male coꝛpꝑe vtenteʒ a
lege ði aberrare faciũt:⁊ ꝑnicioſe ac turpiter coꝛiumpi
poſſit ſine crimĩe.⁊ vir vxoꝛẽ dimittere ⁊ vxoꝛ virũ.

WMembrũu tercium

Ercio querit᷑ in quo differat ſtupꝛũ a ra⸗
ptu.didet᷑ em̃ ꝙ raptꝰſub ſtu pꝛo cõtinea⸗
tur.dr ei.xxiiij.geñ. ꝙ Sichem filiꝰ emoꝛ
rapuit dinã ⁊ doꝛminit cum illa vi opꝛi⸗
mẽs virginẽ.⁊ poſtea ſubſegꝗtur. Rñderunt filij iacob
ſichem et patri eiꝰĩ dolo.ſeuiẽtes ob ſtupꝛũ ſoꝛoꝛis.er⸗
Go raptus erat ſtuprũ. Iẽ ſm diffinitõnem ſtupꝛi de
ↄſenſu vᷣginis.cũ vᷣgo coꝛrũpit᷑ nõ pᷣcedẽte pactõe ↄiuga
li ſtuprũ dr.ſed hoc põt eẽ cũ ẽ raptus.põt em̃ cõtinge⸗
re ꝙ puella cõſentiat et pater nõ cõſentiat.⁊ tũc raptꝰ
dicetur.et ſtupꝛũ pᷣm hoc dicitur ĩ canone.ſi que rapi
tur patrẽ habere cõſtiterit et Baun As conſenſerit
1

poteſtati patris excuſata reddatur.¶¶ Cõtra.raptꝰad⸗
mittitur cũ puella violẽter a domo patris abducit᷑.ſtu⸗
pꝛũ aũt ñ ſic.ergo ſtuprũ nõ eſt raptus.Ad quod di⸗
cendũ ꝙ ſtupꝛũ aliquãdo /ꝓpꝛie dr.cũ neq; violẽtia infer
tur puelle neq; ꝑentiboet 'm hoc ſtupꝛũ ꝗꝓpꝛie differt a
raptu.Aliqñ vo dr ſtupꝛũ cũ eſt cõſenſus puelle:pf̃e in
iuriã ad animũ reuocãte.et hoc mõ dr ſtupꝛũ generali⸗
ter et cõpꝛehendit in ſe raptuʒ.et ſic accipit᷑ in geñ. Fm

X

₰ , .

tire?
cilur
“

ſatid
doris
pmnit
potqu,
hboeg
ſaretſ
ocil

IIc
e wͤpe
eimb

Poas

Gin
ſwdn

tis
Uuſit
Mora
mi
Utin
ſug
ſpes
Cltali
Pünan
lida
opel
Pnelt
n
Dcg
hos
cet
ſ
lll il
op
noz
S

ueſtio
hoc ergo põt accipi ĩ canone. Pꝛeterea aliqua põt ↄvſen
tire ⁊ in abducstõem et in coꝛruptõem.⁊ ſic põt ſimł di
ci ſtupꝛũ et raptus.ſtupꝛũ ꝓpter ↄſenſum puelle: raptꝰ
dᷣo / pter violentiam.

Nembruz quartuz

Varto querit᷑ in quo teneat᷑ cõſtupꝛatoꝛ
virgini quã defloꝛauit.Et videt᷑ q teneat᷑
in pena conſtituta a lege.dr em̃.xxij.exo.
Si ſeduxerit aligs virginẽ nõdũ deſpon⸗
ſatã doꝛmieꝛitq; cũ ea dotabit eã ⁊ habebit vxoꝛẽ.ſi aũt
pr virginis dare noluerit reddet pecuniã iuxta moduʒ
dotis quã virgines acciꝑe ↄſueuerũt.ex quo acci it.
puniri debet quia ſeduxit eã et qꝛ doꝛmiuit cũ aNS,
põt queꝛi quãtũ łebeat ei dare in dotẽ. Ad qð põt dici
ꝑ boc qð drĩ in ce'ut. Si inuenerit viꝛ puellã vᷣginẽ q̃ nõ
habet ſpõſutn.et appꝛehendẽs cõcu buit cñ illa.⁊ res ad
iudiciũ venerit:dabit qui doꝛmiuit cũ illa patri puelle. 2

a.

la fe oe. l. ſiclos aꝛgẽti et habebit eã vxoꝛẽ quia humiliauit illã .

eyha at poterit illã dimittere cũctis diebo vite ſue.Sed

ér Nagjas cotra hoc eſt ꝙ ille foꝛſan nõ tãtũ habzʒ ꝙ poſſit ſoluere.

l, Ao qð rñdetur.ꝙ ſm legẽ.q ſi nõ põt puniri pena pe⸗
9f2o Cuniaria: puniet in fuitio coꝛpis. et hoc totũ refũdetur
los. ĩi bonũ lp̃ius puelle. Et dicit hiero. Pater puelle illius
q̃ vim cõcubitus nulli deſpõſata ꝑtulit.l.dragmas ac⸗
cipiat.ipᷣa aũt ĩ cõiugio ꝑmanebdit.Eodẽ mõ videt᷑ ſi xe
ↄſenſu virginis boc fiat.nõ minus em̃ debʒ fieri puelle
eo ꝙ eã defloꝛauit.¶¶ Sed q̃liter illa pena m legẽ ſtatu
itur q̃ d ꝙ ñ poterat eã dimittere cũctis diebo vite ſue
cũñ in lege moyſi ꝑmitteret᷑ libellus repudij. Ad qð dicc
dũ eſt.ꝙ hoc factũ eſt ſicut dicit aug.ne videat᷑ ludibri
um feciſſe et finxiſſe ꝙ eam duxerit.

ueſtio.clxviij.de raptu
Dnſequenter dice

dũ ẽ de raptu ꝗ in ꝑte ↄuenit cũ ſtupꝛo
in ꝑte difert.¶¶ Et pꝛimo querit᷑ qd ſit
raptus.Secũdo ſi raptoꝛ poſſit duce⸗
— re eã quã rapuit.Tercio de pena illoꝝ
qui ꝑticipãt ĩ rapiẽdo.Quarto de pena raptoꝛis ⁊ eua

lione e Gv 4 4E

Aptus aũt ſic diffinit᷑. Raptꝰ admittitur
cũ puella violẽter a domo pr̃is abducituꝛ
vt coꝛꝛupta in vxoꝛẽ habeatuꝛ:ſiue puelle
ſolummodo. ſiue pentibus tm. ſiue vtriſ⸗
qʒ vis illata cõſtiterit.¶¶ Sed põt obijci.ponat᷑ abdu⸗
cta ſit nõ vt coꝛrupta in vxoꝛẽ babeat᷑.nuqd nõ ẽ dicen⸗
dus raptus?qð videt᷑ ex pdicta diffinitõe. Sʒ obijcit ĩ
ↄtrariũ.qui abducit a domo pr̃is vt coꝛrũpat.⁊ nõ ha⸗
bet intentõem ↄtrahẽdi cuʒ ea.nõne magis iniuriat᷑.et
aliud genus pcti carnis nõ deteminat᷑. Reſtat ꝙ̊ ꝙ 2 H
raptus dr.¶ Mꝛeteꝛea.ponat᷑ ꝙ aliꝗs ꝓmiſſionibo ſedu
cat aliquã ⁊ abducat eã ſpõte a domo pr̃is.⁊ poſtea op
pꝛimat eam.⁊ deinde de peſnſu parentum dotata ĩ vxro
rẽ ducat᷑.videt᷑ ꝙ nõ ſit raptus ꝑ iã dictã rõem.Cõtra.
otppꝛeſſit eã ẽ ei illata aliqua violẽtia ( Metea. aliqua
Pien puella põt eẽ alicui deſpõſata ⁊ poſt ipa nolente ẽ ab eo
cognita ſiue vis ẽ ei illata.nũquid hmõi peccatũ caꝛnis
dicat᷑ raptus.nõ videt᷑.cũ eĩ deſpõſata fuit ↄſenſit ĩ car⸗
nalẽ copulã.ergo iure ſuo vſus ẽ cũ ↄgnonit eã.nõ ͥ di
cet᷑ raptꝰ.¶ Cõtra.vim intulit puelle vt eã coꝛrũperet.
Sẽ raptus. Pꝛeterca yſido.in li ethimol. Raptꝰẽ il⸗
lieitus coitꝰa coꝛrupẽdo dictꝰ ſic videt᷑ hic: raptꝰ.
Ad pꝛimũ dðm.ꝙ lʒ nõ habeat mtentõnẽ ↄtrahẽdi
cũ illa.dummõ ꝑ violentiã coꝛrumpat᷑ dicet᷑ raptꝰ:ſed
qð poſuit ĩ diinitõe vt coꝛrupta ĩ vxoꝛẽ habeat᷑ ad mi⸗
noꝛatõem inimꝛie dr: nõ ꝙ aliud genꝰcarnalis pcti ſit.
Ad ſecũdũ dom ꝙ licet puella cõſentiat ĩ abducẽdo

4

te domo pr̃is.et ꝑentes pꝰcognitõem carnalẽ ↄſentiãt.

nibilominꝰdicẽdus ẽ raptꝰ.qð accipit ꝑ ſilitudinẽ rapi

ne. Rapina em̃ dr̃ duptr fieri.aliqñ em res ipᷣa rapit.
aliqñ ipᷣius rei vſus tm eripit᷑ violẽter. Res em̃ tũc ra⸗
pit᷑ cũ violẽter a dño eripit᷑ vt in ꝑpetuũ teneat᷑.Aliqũ
vo res ipᷣa nõ affectat᷑ ̊ vſus eiꝰdno ꝓbibẽte violenter
vſurpat᷑. Silr ẽ de raptu. Raptꝰem dr duplr.vel cũ pu
ella de domo pentũ violẽter abducit᷑.vel cũ volũtarie re
cedẽs ꝑ violẽtiã oppꝛimit᷑ G̊ q̊ vltimo mõ dicet᷑ raptꝰ.qꝛ .
floꝛẽ virginitatis puelle renitẽti violẽteꝛ eꝛipuit:lʒ non
dicat᷑ pᷣmo mõ raptꝰ. Vñ ad ſilitudinẽ rapine vſus dĩ
hic raptꝰ.nõ ad ſiłitudinẽ rei.¶¶ Ad terciũ dðm ꝙ ſi de⸗
ſpõſatio pᷣceſſit:ſi eã rapit nõ dr raptũ cõmittere.ſicẽ di
cit gelaſius papa.lex illa pᷣteritoꝝ pꝛincipiũ ybi raptũ
dirxit eẽ cõmiſſũ vbi puella de cuiꝰañ nuptijs nihil actũ
fuerat videt᷑ abducta.qꝛ &̊ iure ſuo qdammõ vtit᷑ a ra⸗
ptu excuſat᷑.ſ̊ lʒ nõ cõmittat raptũ: peccat tñ aliter in⸗
iuriã faciẽdo nuptijs.libera em̃ debẽt eẽ oiugia ſic habe
tur ĩ e uagañ.de ſpon.requiſiuit.iec ſeqtur ſi fuit ibi
aliq̃ violẽtia ꝙ ꝓter G̊ ſit ibi raptꝰ.¶ Lld illð vᷣo qð vl⸗
timo obijcit᷑.Dðm ꝙ raptꝰaliqñ ſumit᷑ coĩter.⁊ G̊ mõ ac⸗
cipit᷑ in auẽte illa yſido.cũ dr.Rapiꝰẽ illicitꝰcoitꝰ⁊c.
ſicut fuit raptus in caſu ꝓpoſito.qnq; pꝛie eo mõ qͥ di-
ctum eſt ſupꝛa:et ſic non.

embꝛũ ſecundci

eundo querit᷑ vtrũ raptoꝛ poſit eã ducẽ
quã rapuit.vel ſi pᷣeccat cõtrabẽdoq; nõ · „
poſſit videt᷑.dẽ eĩ ĩ ci lio ANdeldeñ.xxxvj. Aasgrnn
ij. Placuit vt hi ꝗ rapiũt femias vł fu⸗
rant᷑ vł ſeducũt eas nullatenꝰhabeãt vxoꝛes quis ess
poſtmodũ ↄueniãt aut eas dotauerint vł nuptialit cuʒ
ↄſenſu tñ ꝑentũ ſuoꝝ ſuſceperit.¶ Itẽ hiero.filia depꝛe⸗
bẽſa a viro ĩ ciuitate⁊ illi ꝑ vim copulata.ſi non fuerit
volũtas pr̃is.dethit eã a pdicto viro ⁊ tᷣdet eã alij ⁊ d/
tabit eã ? legittima erit.ex qͥ vidr ꝙ raptoꝛ peccet ↄheẽ⸗
do cũ ea quã rapuit.i¶ Ad idẽ diẽ ſi imachꝰppᷣ. raptoꝛes UUMUMU —
vidueꝝ vel vginũ ob ĩmanitatẽ facinoꝛis tati teſtam· 1 a text o vehemct ⸗
q̊s ꝓ nephãdiſſimi crimĩs atrocitate a coĩone ſuſpẽdi p qade τ wrνσααα- el volene
cipimꝰ.ex qͥ accipit᷑ ꝙ illegittĩ ſunt raptoꝛes ad 3bẽdu. Nel . Nr⸗ Frastnoeo ſa⸗ ſptuwe er
Itẽ greg .· Si gs vᷣginẽ vl viquã rapuerit vł furatꝰfue captnnernt
rit. cũ ſuis fauẽti bo anathẽa ſit.Et dr i.xxij.deut. Siĩ
agro reꝑit vir puellã qᷓ eſpõſata ẽ.⁊ appᷣbẽdẽs ↄcubue
rit cuʒ illa.ipᷣe moꝛiet᷑ ſolꝰ puella nibil patiet᷑ nec ẽ rea
moꝛtis.qꝛ ſic latro ↄſurgit ↄ freʒ ſuũ ⁊ occidit aĩaʒ eiꝰ
ita puella ꝑplexa ẽ. ¶ Pꝛetea. violẽtia ĩ raptu oxroĩtur
ſm ſe ↄſenſui ↄiugali.& ꝗ violẽtiã hmõi fac indignꝰ eſt
mr̃imonio.ꝭᷓ tał n põt ↄtrahẽ mr̃imonialit cũ illa quã
rapuit. Pꝛetea ſi ↄſenſꝰĩ ip̃aʒ-raptã facẽt mr̃imoniũ.
mr̃imonin at ſuꝑueniẽs diſſoluit ſpõſalia cũ aliẽa ꝑſo⸗
na. ſᷣm h̊ bmõi ↄſenſus ĩ raptã diſſoluẽt ſpoſalia.ſᷣ h̊ nõ
vidr̃.ꝑ h̊ qð dr̃ ĩ can.deſponſatas puellas ⁊ pꝰab alis ꝗ

raptas placuit erui ⁊ reddi eis ꝗbo añ E deſpõſa⸗

te etiã ſi eis a raptoꝛibo vis illata fuerit. õtꝛa ex coõ⸗
cilio Maldeñ.Rapte ꝑentibo legalit re ituãt᷑. ꝑacta
no pnia ſi etas incõtinẽtiã exegerit:vtriuſq; placito ↄpiu

gio ſociẽt. ex q babet᷑ ꝙ pt cũ ea ↄhere. 4¶¶ Silr vidr ꝑ 5
qð dr. xxij.dutĩ fi · ¶ Ao qð doᷣm ꝙ m ꝙ dr ĩ cañ. ex ʒe

oↄditõe raptꝰñ ẽ pſona raptoꝛis ↄueniẽs inqtũ bmoõi co
pulari rapte añꝙᷓ viciũ rapĩe aboleat᷑. bᷣ cũ illa patrie
pꝛati fuerit reſtituta.⁊ raptoꝛ ſue rapine pniam egerit
7 volũtas pentũ ĩ vnũ ↄuenerit:ñ ꝓhibẽt adinuicẽ copu
lari.4. Ad obiectũ at᷑ i ↄtrariũ dðᷣm.ꝙ illð qð dr ĩ pfa
to ↄcilio.ĩ deteſtatõz illiꝰ crimĩs dictũ ẽ.ſ̊ᷣ abrogatũ eſi

vb pt intelligi de ig deſpõſant᷑ alijs.4¶. Ao illud vo qð

diẽ biero.dðm ẽ ꝙ R̊ itelligit᷑ cũ volũtas ꝑentũ ↄᷣdicit

ipᷣa adhuc ẽ ſub poteſtate ꝑentũ.4. Ad terciuʒ vo dðm.

q ellð qð dr̃ de raptoꝛibo ꝙ ſuſpẽdẽdi ſunt a cõmuniõe
hᷣ dr ꝓpier ĩmanitatẽ crimis quouſq; egerĩt pniĩazʒ.ſi
fuerit pacta pnia.ñ negat᷑ qui poſſint adiuicẽ ↄtrabere
ſiẽ habet ĩ ex · ce raptoꝛibo⸗¶ Ad qrtũ dom q illud ſur

4. are Pmie A alſ ſyr
dẽ in deteſtatõeʒ crimĩs.¶ Ad quitũ dðm.ꝙ ſecꝰ eſt de

q̃ nec dũ ſunt deſpõſate.ſi eĩ alijs fuerint deſponſate re⸗
ſiituende ſunt eis.violẽtia em̃ facta nõ aufert ius ſpon⸗
ſaliũ qð habuit ille qui deſponſauit:cũ nõ interueĩt cõ⸗
ſenſus illiꝰmulieꝛis rapte nec vere nec pᷣumptiue ⁊c̃.

Meébrum tercium

Ercio querit᷑ de pena illoꝝ ꝗ ꝑticipãt ĩ ra
pina. aũt puniãtur moꝛte videt ꝑ ſile
qui em̃ agũt et ↄſentiũt eadẽ pena ſut pu⸗
niẽdi.ſ̊ raptoꝛes ᷣm legẽ deut.xxij. puni
endi erãt moꝛte:ꝗ ꝑticipes ĩ raptu.⸗ Pꝛeterea. habet
yGſ 4* ape ætr in cano.ꝙ raptoꝛ publica pnia mulctandꝰẽ. Silłr pt a⸗
cniS, dce . gui de his ꝗ ꝑticipes erãt ĩ raptu.¶ Pꝛeterea ex cõcilio
XX* * os a WS Calcedonen. babet ꝙ coopantes ipis raptoꝛibo ſi cleri⸗
( X 4,Ac lione ci eẽnt deciderẽt apꝛio gradu.ſi vo laici excoĩcarẽt᷑.ex
. quibo oĩbus colligit᷑ que pena infligẽda ẽ illis ꝗ ꝑtici⸗

ptoꝛi ꝓpter ipᷣm bonũ ↄiugij.ſimiłr ĩ fauoꝛẽ ipᷣoꝝ cõiu⸗
gũ videt᷑ ꝙ parcendũ ſit aliqñ illis qui ꝑticipes erãt in
rarn⸗ Ad qð dom ẽ.ꝙ illud qð pꝛimo dĩ regularit
intelligit.ex cã tñ alia ſuꝑueniẽti põt mitius agi vel cũ

pene.ſicut dĩ ĩ cano.⁊ ẽ lex iouiniana in codice. Si ꝗs
nõ dica raꝑe h̊ attemptare tm̃mõ mr̃imonjali iungen⸗
di cã ſacratiſſimas vᷣgines auſus fuerit: capitali pena

es 6. .evyvrY
aS fecn pnt - feriatur.

v . D mneſtaſidg inno ufePie E —
è CS PE en ¶ Mebrum quartũ

—t. Re prd t. aarto querit᷑ de euaſiõe raptoꝛis de quo
e O ſie , i Ficorllio⸗ 1 õ
e E ſir n0 vaſe Prmit ſa dẽ ĩ cõcilio aurelioneñ.de raptoꝛibo id cõo⸗
Ato) ſ Arf uνπα 9 atue. ſtituẽqum eẽ cenſemꝰ.vt ſi ad eccłiam ra⸗
OͦO WMZMW ptoꝛ cũ rapta cõfugerit:⁊ feminã ipßamę
violẽtia ꝑtuliſſe ↄſtiterit.ſtatim liberet᷑ de ptate rapto⸗
ris.⁊ raptoꝛ moꝛtis vel penaꝝ impunitate conceſſa aut
ad ſeruiẽdũ ſubiectꝰſit.aut ac redimẽdi ſe liberã habe⸗

fugiẽs ad eccliam moꝛtis euaſionẽ ꝓmeret᷑.¶ Sʒ obijci⸗
tur rõe pᷣdicte auẽtis.dẽ em̃ ĩ illa ꝙ ↄceſſa ẽ impunitas
penaꝝ raptoꝛi.videtur g ex h̊ ꝙ liber ſit ab omi pena.
in biettankor opologia dauid.q; raptoꝛ debʒ
ſoluere.l.dragmas aureas eri puelle.nõ q̊ liber ẽ ab oĩ
pena.¶. Pꝛeterea ĩi eadẽ aucte dr.ꝙ ſbiectꝰdʒ eẽ ad ſeꝛ⸗
uiẽdũ ipi pri puelleſſᷣ q̃liter H. cũ alubi dicat᷑ accipi⸗
at in cõingẽ.nũꝗd ex hoc puniet᷑ puella ꝙ accipiet Puũ
ĩ virũ.¶ Vꝛetea ſi ẽ ſᷣuus vſqʒ; ad qð tpᷣs Fuiet ei.nũꝗd
imꝑpetuu?¶ Pꝛetea dr ĩ illo cano.q; liberã habeat fa⸗
cultatẽ redimedi ſe.nũqd ẽ in oꝑtõne raptoꝛis aut pᷣmo
ꝙ Fᷣuiat ⁊ deide ſe redimat.¶ Ao qð dom ⁊.q ñ ↄcedit᷑
ei ſimpłr impunitas penaꝝ bᷣ̊ penaꝝ coꝛꝑaliu.nõ aũt li
V ber ẽ a pena pecuniaria vel alia hmõi pena.¶ Adſecũ
dũ dõm. h̊ qdð dr ꝙ ad ſeruiẽdũ ſubiectꝰſit:nõ ex boe
accipit᷑ ꝙ puniat᷑ pena pᷣuitutis.ſ̊ recõpenſari dʒ ĩ fui⸗
t tio ad Fᷣuiẽdũ pr̃iſatiſfaciẽdũ.i¶ Ao terciũ dᷣm. ꝙ qꝛ ñ
ect determinatũ vſq; ad qð tpᷣus Fᷣuiat ei:ĩ arbitrio boni
iudicis ẽ qð lege nõ eypꝛimit᷑.¶ Ad vltimũ dom ẽ. ꝙ ĩ
optõe ipᷣius ẽ.vtrũ ſubijciat ſe ad ſeruiendũ an ſe redi⸗
mat. 2 = ij q i

ti. clxix. de mceſtu

Eſimile.xz

3 1
4

Einde dicenduʒẽ
de inceſtu poſt ſtupꝛũ ⁊ raptũ. Pꝛimo
aũñt qꝛendũ eſt.ꝗd ſit inceſtus. Secũdo
vtrũ inceſtus ſit malũ ſᷣm ſe. Lercõ ðᷣ
. ↄꝑatõe illius peccati ad alia illius ge⸗
neris.Quarto de caſibus qui contingunt in inceſtu ra⸗
tione conſanguinitatis et ratione affinitatis.

raptu illaruʒ ꝗ alijs ſunt deſpõſate.⁊ de raptu illaꝛum Kersr-

pes ſunt ĩ raptu..¶ Sʒ videt ↄtrariũ qꝛ aliqũ parcit᷑ ra

ipo raptoꝛe vel cũ ipᷣis ꝗ erãt ꝑticipes.Aliqñ et aſi non.
fuerit raptꝰſ̊ attẽptatoꝛ.et᷑ ipᷣa attẽptatõ eſt cĩ maioꝛis⸗

at facultatẽ.ex qͥ accipit᷑ ꝙ pꝛiuilegio ecclłie raptoꝛ con.

———
—– 5

7
7

ℳ₰. „ —
lbruʒz pꝛimü·
Iffinit᷑ aũt ſic. Inceſtus ẽ lubricũ carnis
ʒ ↄſanguinitatẽ vel affinitateʒ cõmiſſum. p gle mhlen .
Aliqñ añt ſumit᷑ largiꝰ vt ↄpᷣhẽdat ĩ ſe lu
bricũ carnis qð ẽ ð votũ.Diffinit aũt ſic
AYſido. Inceſtus ẽ ↄſanguineaꝝ vel affiniũ abuſus vel· eitn r e ghi⸗
vbiẽ iuſticia publica honeſtatis.ſic habet᷑.xxxv.qiij. d*⸗
nec eã.¶ Sʒ põt qri q̃re vnuz cõmune ẽ peccato carnis.
qð ẽ ĩ abuſu ↄſanguineaꝝ.et ĩ abuſu affiniũ.cũ vincu⸗
lũ affinitatis ⁊ ↄſanguinitatis ſint vincula diuerſa.ex
quo videtur ꝙ peccatũ carnis qð ẽ ↄ illa duo vincłla du·⸗
as ↄtineat pcti ſpẽs carnales. Ad qð dm ꝙ ſub eadẽ
ſpecie ↄtinẽtur ꝓpter h̊ ꝙ vnũ vinculũ quodamõ reſpi⸗
cit alterũ:⁊ quadã ↄſilłitudine ſe habent.

Mebrü ſecüdum

Scũdo querit᷑ vtꝛu inceſtus ſit maluʒ ſᷣm
ſe. qð nõ videt᷑.nullũ em̃ malũ potuit pᷣm
ſe bñ fieꝛi.ſed illud qdð dr inceſtus potuit
bñ fieri.g̊ nõ ẽ ſᷣm ſe malũ.ꝓbatio mino
ris ẽ qꝛ inceſtus ð ↄſanguinitatẽ ẽ cũ frater coit cũ ſoꝛo
re vel cũ ſua cognata.ſ̊ hmõi copula caꝛnalis antigtus
bene fiebat. nõ ẽ malũ ᷣm ſe.¶ IReẽ ponat᷑ ꝙ deſta et
genꝰbũanũ ſic̃ fuit tꝑe noe.nũquid tũc ſi ſuꝑſtites eẽnt
cognatus ⁊ cognata.vel frater ⁊ ſoꝛoꝛ diceret᷑ eẽ licita *
copulatõ carnalis?¶ Itẽ inceſtꝰ introductꝰẽ ex ꝓhibitõ
ne eccłie.̊ nõ ẽ malũ niſi qꝛ ꝓhibitũ ẽ ab eccłia.ſi ̊ cel
ſaret/ ꝓhibitio nõ eẽt malũ.ſic fuit de abbreuiatõe gra⸗
duũ ↄſanguinitatis.pꝛiꝰem̃ erat illicitũ cõtrahere ĩ qui
to gradu vel ſexto.pꝰociliũ aũt licitũ ẽ.ſi &̊ ſic oſtituiſſet
ia de tercio gradu ſer quaꝛto acſere⸗ ſuniiter nteiti
Ad qð dõm inceſtus inqtũ hmõi malũ ẽ ᷣm ſe.
naſgredit limites rõne vel lege ei ſiue auẽte ecclie de⸗ „al. Ge
terminatos. poſt multipliotã natur/⁊ iõ nõ fuit ince⸗
ſtus in generatõe ade cũ frater coibat cũ ſoꝛoꝛe. adhbuc
eĩ limites nõ erãt poſiti niſi inter mr̃em? filiũ et filiazʒ
7 pꝛem. ſicut or.ij:geñ poſtea vᷣo facta multiplicatõne
amplioꝛi generis huani: excluſe ſũt perſone alie.⁊ facte lern
ſũt illicite qᷓ pꝛius erãt licite.ſicut habet᷑ ĩ leui.vbi enu⸗ xviſ Huucin
merãtur ille ꝑſone ⁊ ſũt płes numero ſic ibidẽ dr.⁊ nu⸗
merãtur.xij.⁊ ẽ numerꝰille ſumptꝰ.tũ rõe ↄſanguinita
tis.tũ rõe affinitatis ꝓcedẽte pᷣo tꝑe ſᷣm ↄſtitutõem ec⸗
cleſie facta ẽ vlterioꝛ multiplicatõ.⁊ płes facte ſunt ꝑſo
ne illegittime ad cõtrabẽdũ.⁊ hoe mõ dr̃ inceſtus ĩ q̃li⸗
bet ſtatu eẽ malũ ᷣm ſe.⁊ pccm qð nũc reputat᷑ inccſ .
aliquo tꝑe ñ reputaret᷑ ⁊ ꝑ hoc ſoluẽdũ ẽ illud qð obie⸗ .
ctũ ẽ.inceſtus em̃ nũq potuit bene fieri:ſ̊ copula cana mpiq n
lis inter ꝑſonas q̃ nuc ſunt /ꝓbibite:illo tꝑe qͥ nõ erãt p —
hibite potuit licite fieri.nec tam inceſtꝰ inq tũ hmõi po
tuit licite fieri.q¶ ANo ſecũdũ vᷣo dõᷣm.ꝙ ſi deficẽt genus c e⸗
hũanũ.ñ a ſili mõ eẽt ſiẽ tũc fuit.vt ſua auẽte poſſʒ ↄꝛ uir l .
tcognatã cognoſcere:łᷣ diſpẽſatõe diuĩa illð qð mõ ẽ i cc Ne
licitũ fiẽt licituʒ.auẽte ̊ diuĩa licitũ eẽt qð ſua aucte el ſS Pe
ſet illicitũ.q Ad vltimũ dõm.; nõ tm̃ fuit ↄſtitutio ec⸗
cleſie ĩ cã.ſ̊ q̃dã incõueniẽtia nature:cũ rõe gr̃e ſuꝑad⸗/ rwase
dita.⁊ h̊ videt᷑ tangẽ aug.in li.de ci.dei.vbi dĩ habita ẽ
rõ certiſſime caritatis.vt hoĩes ꝗbo eẽt vtilis atq; bone
ſtiſſima ↄcoꝛdia diuerſaꝝ neceſſitatũ vinclłis necterent᷑.
nec vnꝰĩ vno młtas hr̃et:vᷣ ſingli ſpergerẽt᷑ ĩ ſinglos ac
ſi ꝑ ſocialẽ vitã płime płimos obtinerẽt.pr̃ ꝗꝓpe ⁊ ſoceꝛ
duaꝝ ſũt noĩa nccitudinũ.dũ ꝗ̊ ꝗs hʒ aliũ preʒ aliũ ſo⸗/
crũ.numeroſiꝰſe caritas poꝛrigit.copulatio g̊ maris ⁊
feĩe q;tũ ad genꝰhũanũ attinet:qdðdã ſeminariũ ẽ caꝛita
tis.vt g&̊ magis caritas dilataret᷑ oꝛdinatũ fuit ſᷣm pꝛi⸗
us ⁊ poſteriꝰvt ip̃a copulatõ maris ⁊ femine legittima
latius ꝓtenderetur.

Mẽébrü terciumm

Ercio qᷓri᷑ ðᷣ ↄpatõe iſtiꝰpcti ad alia eiuſ
doeẽ generis⁊ vidr ꝙ ſit maiꝰ peccatum ꝙ

acel
nicat
Fodh
ctü
iſtitu
Cbit
uuch,
ier
güdl
Siat
fllias
ſiet
ſ
Niten
rexei
ſciti
ſenu
dömd
gdolt
eter
glien
nax:
ſaroi⸗
i
lietn
ſedo⸗
gine
ſsl
ſatur
inter
„ lepe
w.
rii

S

⸗
Dort
gt
eie
G ſtidi
ſeine
luuta
ge
nler
Nn
Hnae
led
nn
ppoſ⸗
tene
(Dd
reo
utler
Noi

l.

4
1 ert.

ſe

( Dneſtio

adulter iũ.ꝑ hoc qdð dicit aug.Adulterij malũ vicit foꝛ⸗
nicatõem.vicitur aũt ab inceſtu. inceſtus ẽ maiꝰ pcim
ꝙᷓ adulteriũ.¶ Cõtra obijcit᷑ ꝙ adulteꝛiũ oĩ tꝑe fuit pec
catũ.repugnat em̃ legi pᷣme nature.Inceſłꝰaũt nõ.b ex
inſtitutõe ꝓuenit.q̊ minꝰ vidr eẽ petm.¶ Pꝛeterea.ĩ cõ⸗
cubitu cũ aliena vxoꝛe nũꝙᷓ fuit diſpenſatõ.vᷣ in ↄcubi⸗
tu cũ ↄſanguinea põt intueniꝛe diſpẽſatio. minꝰ pctm
ẽ peccatũ inceſtꝰꝙᷓ pctm adulterij. O aũt interuenit ali
qn diſpenſatõ.patet ꝑ hoc qð habet᷑.xxxv.q:iij. in cañ.
Si quis cũ mr̃e ⁊ filia foꝛnicat ignoꝛãte mre de filia 7
filia de mre.nũq accipiet vxoꝛc.ille vᷣo ſi voluerit acci⸗
piẽt maritos et ita mulieres excuſant᷑ ab inceſtu.(¶ Ad
qð ddᷣm ꝓꝙ inceſtꝰẽ maius peccatũ iꝙᷓᷓ ſit adulteꝛiũ.expo
nit em̃ ſic aug.maius peccatũ ẽ cũ matre qᷓ; cũ aliẽa vro
re ↄcubere.videt᷑ &̊ reſpicẽ ad genꝰinceſtꝰnõ ad oẽʒ dif⸗/
ferẽtiã inceſtꝰ. Inceſtus em̃ ĩ ſuo ſummo maiꝰẽ q; adul⸗
teriũ in ſuo ſummo.il Ad illð aũt qð obijcit ĩ ↄtrarinzʒ
dðm ẽ. ꝙ ille qui inſtituit ↄiugiũ.ſ.deꝰinſtituit per ↄñs
adulteriũ eẽ pctm.ꝑ h̊ qð dixit.adherebit vir vxoꝛi ſue
et erũt duo ĩ carne vna.In h̊ eĩ dat᷑ intelligi ꝙ nõ cum
aliena adhereat.et ille idẽ inſtituit illegittimitatẽ ꝑſo⸗
naꝝ:a⁊ ꝑ oñs reliquit inceſtũ eẽ pctm.ſic &̊ qi eiuſdẽ du
ratõis ſunt lex ↄpdemnãs adulteriũ ⁊ lex ↄdemnãs ince⸗
ſtũ.Si vo dicat᷑ ꝙ nõ abiecta illa lege relinquet hbõ pa
. trẽ et mr̃em:eẽt adulteꝛiũ pctm.⁊ ita magis ð legẽ natu
re.dðm ẽ ꝙ nõ.de lege em̃ nature eentialius ẽ inceſtus
petjm iꝙᷓᷓ adulteꝛiũ.ſic em vincłm oſanguĩtatis adheret
plus legi nature qᷓ; vinculũ mattio:ita plꝰẽ ↄtra legem
nature inceſtꝰq; adulteriũ. Ad ſecũdu vo dðᷣm.qꝙ licʒ
interueniat diſpẽſatio ꝑ quã ĩ aliqͥ ᷓdu ↄſanguitatis nñ
reputet᷑ inceſtꝰꝗ als eẽt inceſtꝰ.nõ ſic aũt ſit in adulte⸗
rio.nõ ꝓpter h̊ maiꝰẽ pctm adulteriũ qᷓ inceſtꝰ. adulte⸗
riũ em̃ vnicã hʒ differẽtiã.inceſtꝰpᷣo ples hʒ dras.ĩ re⸗
motioꝛibo aũt differẽtijs põt intuenire diſpẽſatio.nõ at
ĩ pᷣmis differẽtijs qᷓs dñs ꝑ ſeipᷣm inſtituit.¶¶ Ao terciũ
ðvo dõm.ꝙ ſiẽ ignoꝛãtia excuſat ꝑſonas ab inceſtu.⁊ ſic
ſciẽtia accuſat.ita ignoꝛantia excuſat ab adulterio.ſicẽ
ſi aligs adhibẽt diligẽtiã quã poſſet et ↄgruẽt ⁊ ſuppo⸗
neret᷑ aliena loco vxoꝛis.ipᷣa peccaret cõmittẽs adulteri
um. ſciẽ ipᷣm eẽ ↄiugatũ.ipᷣje aũt excuſaret᷑ cꝛedẽs eã eſſe
vxoꝛẽ.et affectu vxoꝛio eã ↄgnoſcẽs.ſ.cã ꝓlis ꝓcreande
ad cultũ dei.ſiẽ legit ð iacob.cui ſuppoſita fuit hya loco
Kachelis.quã ſibi in vxoꝛeʒ copulauerat ꝑ conſenſum

maritalem.
embrumquartü

Varto querit᷑ de caſibo ꝗ ↄtĩgũt ĩ inceſiu
rõe ↄſanguĩtatis ⁊ rõe affinitatis. Et pᷣ⸗
mo qrit᷑ vtrũ fueꝛit licitũ tꝑe legis ꝙ duo
fratꝛes eãdẽ accipeꝛẽt ĩ vxoꝛẽ. Eꝛ ñ.videt᷑
Hqð dr ĩ leui.turpitudinẽ vxoꝛis fratris tui nõ reue⸗
labis.q;ꝛ turpitudo fratris tui ẽ.q¶ Sʒ ecõtra videt᷑.illðᷣ
q8 F.rxrut. Si aliꝗs abſq; liberis moꝛiret᷑ pᷣcepit
dñs vt fr̃ defucti vxoꝛẽ eiꝰaccipiat ⁊ ſuſcitet fr̃i ſuodefũ
ctiplẽ.põt ꝗ̊ ↄtrabẽ cũ vxoꝛe fris ſui.¶ Pꝛeta.q̃lit᷑ con
txit iacob cũ duabo ſoꝛoꝛibo cũ h̊ videa? ꝓbibitũ ĩ lege
vbi dr̃ ſoꝛoꝛẽ vxoꝛis tue nõ recipies ĩ pelicatũ ipiꝰ cum
ſic viuerẽt pr̃es ãtiqui ſicẽ legẽ cuſtodiẽtes. lʒ eĩ ñ eſſent
ſtatuta tũc tꝑis cum legis ſiatuta pᷣuabant ſiẽ pʒ ð iu⸗
da ꝗ voluit ꝙ filiꝰeiꝰſuſcitaꝛet ſemẽ fris defũcti:nõdum
tñ lex ſuꝑ hec data fuit.¶ Ad qð dõm.ꝙ illð qð ĩ lege
dr ꝙ nullꝰaccipiat vxoꝛẽ fris ſui intelligit᷑ ipo viuente.
vna ei lex ꝑ aliã explanat᷑. Qð at᷑ dr ꝙ fr accipiat vxo⸗
rẽ de fũcti h̊ in ꝑte dr ĩ figura ⁊ ĩ ꝑte 'm veritatẽ.In fi⸗
gura ꝗdẽ qꝛ fris nr̃i xp̃i.ſ.ſuſcipiẽda eſt vxoꝛ.i.eccłia vt
xpᷣo ſuſcitet᷑ ſemen nõ nobis.ĩ veritate aũt vt notet᷑ ĩ ve
teꝛi lege bñdictio rõe młtiplicatõis ꝓlis ad cultũ dei.
Ad ſecũdũ vᷣo dõm.qꝙ illð qð dz de iacob ꝙ duas ſo⸗
roꝛes habuit cũ h̊ eẽt phibitũ ĩ lege.Rñdendũ ꝙ nõdũ
erat lex ꝓmulgata.ĩ figura at᷑ facta fuit vt oñderet᷑ du⸗
plex ↄiũctio eccłie cũ xpᷣo.rõe vite ↄtemplatiue rõe vi

rabe

—

clxix.
te actiue.qð ſignat᷑ ꝑ rachelẽ et lyam. lʒ ipi qᷓtũ ẽ ð ſe
Fuarẽt legẽ ſine lege ſibi data nõ ẽ dõm ꝙ iacob pecca⸗
uit vtrãq; ſibi copulãdo vxoꝛẽ.cũ h̊ ex alia cã factũ fue⸗
rit nec lex ↄtrariebat᷑ (Weinae q̃rit᷑ vtrũ peccet ꝗ ↄtaa
hit cũ aliq vbi vna ꝑſona ẽ ĩ quito du? alia ĩ quarto.
pt eĩ qri pt qd gdus ↄputat᷑ ſm pſonã remotõꝛc:r vi⸗
dt᷑ ꝙ debeat cõputaꝛi gdus ſᷣm ꝑſonã ꝓpinquioꝛẽ.cũ eĩ
gdus attẽdat᷑ oſanguitatis.pꝑſona at᷑ qᷓ ꝓpingꝗoꝛ Eping
us adheẽt ſtipiti: videt᷑ ̊ vm eã cõputãdus ſit gradꝰ.
⁊ ſi h̊ ᷑: tũc peccat ꝑſona q ẽ ĩ qrto gdn cũ illa q̃ẽ in an—
to. Lhare gea qrit᷑ q̃ ſit rõ numeꝛi iſioꝝ qduũ.ponit

at yſi. ĩ li.ethimo.tlem rõeʒ. Cõſanguĩtas dũ ſe l

ti ꝓpaginũ oꝛdinibo dirimẽs vſq; ad vltimũ gradũ ſe bß
trarerit et ꝓpinquitas eẽ deſierit:tũc pmũ lex mr̃imonij
vinclm recipit ⁊ quodãmõ reuocabit fugiẽtẽ.iõ ſã vſqʒ
ad ſextũ gradũ generis ↄſanguĩtas ſtatuta eſt. vt ſiẽ ſex
etatibo mũdi generatio ⁊ oĩs ſtatꝰfinit.ita ꝓpinquitas
generis tot gradibo terminet᷑.ꝑᷣ ſi hec eẽt rõ: tũc nõ ↄue
niẽter poſſet ptrabi mr̃imoniũ ĩ illis ſex gradibo.In cõ
cilio aũt lateraneñ.aliteꝛ inſtitutũ ẽ.põt ᷓ queꝛi q̃ ſit cã
ꝓtentõis graduũ cõſanguinitatis vſq; ad quartũ inclu
ſiue ⁊ nõ vlterius. 728 quod dõm eſt.ꝙ ſi vna ꝑſona
fuerit in quito gradu⁊ alia in quarto.ᷣm nouella oꝛdi
natõem Inno.põt cõtrahi matrimoniũ.ſᷣm em̃ remo⸗
tioꝛẽ gradũ fit cõputatio in fauoꝛẽ matrimonij ad dila⸗
tatõeʒ ipius caritatis.vt vbi tepeſcit dilectio naturał.
ibi inchoetur dilectio moralis. Ad pᷣm dom. ꝙ du⸗
plici rõe abbreuiati ſunt gradus ꝑ quos fit illegittima
ꝑſona ad cõtrabẽdũ.q̃rũ vna ẽ ꝙ intantũ ꝓceſſerat ma
tꝛimonialis cõiunctio.ꝙ tũ rõe cõſangumitatis tũ ratõ
ne affinitatis tanta fuit ↄfuſio ꝑſonaruʒ.q; vix poterat
cõtrahi mr̃imoniũ inter ꝑſonas legittime. Pꝛeterea re
friguit dilectio naturalis ſiue tepuit vt nõ ꝓtẽdatuꝛ in⸗
quãtum ſolet ꝓtendi.⁊ iõ vſq; ad quartũ gradũ ꝓtendi
tur rõ cõſanguinitatis.et ibi incipit dilectio rõne couun
ctõis matrimonialis.vt ſic ad fomẽtũ dilectõis ſupple⸗
at xõ matrimonij:qð deeſt ex parte nature tepeſcentis.
imiliter querit᷑ ratõe affinitatis inquatũ ꝓtendit
linea affinitatis.⁊ cũ ſint tria genera affinitatis.vtrũ
oↄſimiliter ſit peccatũ ĩ quolibet m cõſimilẽ gꝛadum.yt
quot gradus ſunt in pꝛimo genẽ affinitatis.tot ſunt in
ſecũdo et tercio.¶ Ad qð dᷣm.ꝙ aliter ẽ in pꝛimo gene
re affinitatis ⁊ in alijs. In ꝑgimo eĩ genere affinitatis
ꝓbibitio copule cõiugalis quartũ gradũ affinitatis ðᷣ

cetero nõ excedit.ſicut habet᷑ er.de cõſanguinitate ?⁊ aß lon Sclet

finitate. Ratio vᷣo aſſignat᷑ ex boc.ꝙ graue eẽt diſpẽdi⸗
um ſi vlterius ꝓtẽderetur.nõ ſic aũt ẽ in ſecũdo genere
affinitatis et in tercio ſicut habet᷑ ibidẽ. Ratio aũt ea⸗
dem ſubeſt q̃ ſupꝛadicta ẽ:ne ex multiplicatõe cõfuſio fi
at ꝑſonaꝝ illegittimarũ ad ↄtrahẽdum

ueſtio.clxx.de ſacrile

gio occaſione foꝛnicatõnis.

Einde dicenduʒ ẽ

de alio genere peccati carnalis qð ſpe⸗
ciali noĩe dicitur ſacrilegium.cõmuni
aũt nomie poteſt dici inceſtus ſicut ſu⸗ /i
pꝛa habitũ eſt.et dicitur hoc peccatuʒ
carnis inter perſonas illas que illegittime dicunt᷑ ra⸗
tione alicuius ſignificatõnis ſpiritualis ſicut ebi ẽ ttaſ
greſſio voti vel cognitõnis ſpiritualis.et licet ᷣm aliaʒ
diuiſionẽ cognatõ ſpiritualis cõiungat᷑ cuʒ cognitione
carnali:cõuenientius videtuꝛ cõiungi cum cõditõne vo
ti.maxime vbi votũ ſolenniʒatũ eſt ꝑ ꝓfeſſionem..Do
teſt ergo queri vtrũ hmõi copula carnalis ſit fin ſe pec⸗
catuns Secundo de com ꝑatione huius peccati ad illð
peccatum inceſtus quod dicitur ratione cõſanguinita⸗
tis vel affinitatis. Tercio in quibus caſibus contingit
peccare cum ratõne huius vel illius.

7

0

—

11 embrmm primum

Dpꝛimũ. nõ ſit peccatuʒ videt᷑ ꝑ hoc.
ꝙ; ⁊ in lege ⁊ tꝑe apoſtoloꝛũ ſolebant con⸗
trahere qui erant in ſacris oꝛdinibo cõſti⸗
tuti. Pꝛeterea hmõi cognatõ ſpuatł red

dit perſonã illegittimã ex cõſtitutõe.ſi ergo nõ interue⸗
niſſet ꝓhibitio n fuiſſet peccatũ.¶. Pꝛeteꝛea.ſacerdotes

oꝛientalis eccleſie et dyaconi adhuc hñt vxoꝛes ſuas.S
nõ eſt ſᷣm ſe peccatũ.. Item ꝙ ſaceꝛdotes occidentalis
eccleſie non poſſunt habere vxroꝛes aliqua cauſa eſt ſi
dicatur ꝙ boc ẽ ꝓpter votũ annexum oꝛdini.Cõtro.qꝛe
ci hñt eoſdẽ oꝛdines ⁊ tñ nõ ẽ annexũ votũ.ergo nõ rõe
voti iſti plus tenẽtur qᷓᷓ illi.q Si dicatur ꝙ eccleſia oc⸗
cidentalis vouit in ¶ Acena ſy nodo ꝑpetua caſtitatẽ rõ⸗
ne illoꝝ qui in ſacris oꝛdinibus cõſtituunt᷑.hoc non vi⸗
ctur.vota em̃ pᷣdeceſſoꝛũ nõ vidẽtur ligare ſucceſſoꝛes
ſi em̃ pater voueat ꝙ filius intrabit religionẽ. niſi filiꝰ
ↄſentiat nõ tenetur.ergo pᷣcedẽtes nõ ꝑoteꝛũt ligare ſuc
ceſſoꝛes ſuccedẽtes ad cõtinentiam. ESe quod dicẽdũ

ꝙ licet hmõi copula carnalis cauſa ꝓlis ꝓcreande nõ

eẽt peccatum legis veteꝛis vel etis tꝑe a poſtoloꝝ.nihil⸗
ominus põt eẽ in pñ̃ti tꝑe peccatũ rõe alicuius obliga⸗
tõnis ſuperueniẽtis.que inducta eſt ꝓpter maioꝛẽ hone
ſtatem eccłie.¶ Ad ſecũdum vᷣo dðm.ꝙ licet aliqũ non
fuerit ꝓhibitio.nibilominus mõ eſt/ phibitio ꝓter ma⸗
lũ incotinẽtie quod regnat in ꝑſonis eccliaſticis ⁊ ma⸗

nẽte ꝓhibitõne manet peccatũ.Adeſt etiã rõ mundicie

in cõtinentia ꝓpter cõtrectatõeʒ ſacramenti diuini.ſi eĩ
munch debebant eſſe a mulieribus qui ꝓpoſitõis panes
ↄtrectabant:ſic habet᷑.j.reg.xxj.młtofoꝛtius opoꝛtz eẽ
mundiciam a coitu muliebri in illis qui contrectare de⸗
bent ſacramentuʒ altaris.ſm illud yſa.lij.mundamini

qui fertis vaſa dni.i Ad illud dᷣo quod obijcitur de ſa-

cerdotibus oꝛientalibus.dom ẽ ꝙ nõ ẽ ſimile.ſacerdo⸗
tes em̃ oꝛientales in antiqua remanſerunt oꝛdinatõne.

ſacerdotes vᷣo occidẽtales ecclie legẽ habuerũt ſibi poſi

tã de cõtinentia.ſicut habetur.xxxj.diſ.vbi dr. Aliteꝛ ſe
habet oꝛientaliũ traditio eccłiaꝝ aliter ſancte romane
ecclłie.Qam eoꝝ ſacerdotes.dyaconi atq; ſubdy aconi

matrimonio cupulãtur. iſtius aũt eccłie.i.occidentaliũ

nullus ſacerdotũ a ſubdyacono vſq; ad ep̃m licentiam
habeat cõtrahendi matrimonium.hoc aũt videtur tra⸗
ctũ ex Nicena ſynodo ſᷣm & in eadẽ diſtinctõe cõtinet᷑.
vbi dicitur.Qicena ſy nodus volens coꝛigere vitã ho⸗
minũ in eccleſijs cõmoꝛantiũ.poſuit legesquas cano⸗

nes vocamus. ĩ quarũ tractatu videbatur dici vt epi.
pᷣſbiteri.dyaconi.et ſubdy aconi vxoꝛibus nõ vterẽtur.

Hᷣ hoc qualiter ſit intelligendũ ibidem expꝛimituꝛ.¶Si
vᷣo queratur.vtrũ teneantur ex voto vel ex cõſtitutõne.
Dicendũ eſt ꝙ ex vtroq;.q; em̃ ex voto teneantur patet
per hoc quod dicit greg.mihi videtur vt a pñti die epi
ſcopis omnibo dicat᷑.vt nullũ facere ſubdyaconũ pꝛeſi
mant:niſi qui ſe victurũ caſte ꝓmiſerit. et hoc intelligi⸗
tur vel expꝛeſſe vel eoipᷣo ꝙ ꝓmouetur ſicut habet.xxiij
diſ.qqᷓ; omes.⁊ boc inoleuit ex cõſuetudine.⁊ iõ iã de⸗
bitum è acſi expꝛimeretuꝛ.ſicut habet.l.diſ.quod es ra
tione etiã cõſtitutõis tenẽtur.ſicut dicit gꝛeg:eos qui pꝰ
ꝓbibitõem factam a ſuis vxoꝛibo continere noluerunt
ad ſacrum oꝛdinẽ nolumꝰ ꝓmoueri.quia nullus debet

ad altaris miſterium accedere.niſi caſtitas an ſuſceptũ

miniſtertũ fuerit apꝛobata. Et dicit beda ſuper lucam
ſacerdotibus vt ſꝑ valeãt aſſiſtere altaribo:ſꝑ ab vxoꝝ
bus ẽ otinẽdũ.ſꝑ eaſtitas obſeruãda pᷣcipit. Ad illud
ðvo qð obijcit᷑ de oꝛiẽtalibo ſacerdotibo vtrũ cõſimiliter
teneant᷑.cũ cõſimilis videat᷑ eẽ rõ.dðim ꝙ aliter obligã⸗
tur ad ↄtinẽtiã oꝛiẽtales:⁊ aliter occidẽtales.Oꝛienta⸗
les em ᷣm ꝙ dic in hͥ obligant᷑ ao ↄtinẽtiaʒ.ꝙ tꝑevicis
ſue nõ debebãt cõmiſceri.oʒ eĩ eos ꝗ altari miſtꝛãtĩ tꝑe
oblatõnis eẽ cõtinẽtes ĩ oibo.vt a deo poſſint cõſequi q̃

ſimplr poſtulãt.Pꝛet᷑ea ĩ hoc fit eis pᷣiudiciũ ꝙ pᷣmoꝛ

carnalio.ſicu

=

F.

tẽ vxoꝛis nõ põt ↄtrabere. In occidẽtali pᷣo ecclia ad ꝑ⸗

petu ↄtinẽtiã obligãt᷑ ĩ ſacris oꝛdinibo ↄſtituti.

embꝛumſecundũ

guinitatis vel affinitatis/⁊ vidr̃ q maiꝰ

9.

catũ illo.q¶ Pꝛeterea.hic ẽ quedaʒ ſacre rei violatio ibi
vo nõ.ꝗᷓ hoc peccatũ vidr̃ eẽ maiꝰillo. Cotra.vincu⸗
lũ oſanguinitatis ẽ vinculũ nature.vinculũ aũt nature
ẽ vinculũ pᷣmũ. peccatũ carnis qð ẽ g̊ illð:maius ẽ qᷓ
perᷣm qð ẽ ↄᷣ vincłm ſpũale. Itẽ ponituꝛ ſilitudo pr̃is
ſpũalis ad carnalẽ ⁊ nõ ecõuerſo cũ dr.ita diligẽ debet

itur ꝙ ñ põt fieri ↄiugiũ inter ꝑſonas q̃ hñt ſpũ alẽ ꝓxi⸗

mitatẽ.ſicut nõ põt eẽ ↄiugiũ inter pſonas q bñt ↄſan⸗
guinitatẽ.vñ dr.xxx.qiijj.in pꝛi.Arbitroꝛ ñ poſſe fieri

qdᷣlibet legale ↄiugiũ.quãdoquidẽ nec inter eos qui na ⸗ MWr.
asin;
Pusn

tura ⁊ inter eos qui adoptatõe filij ſunt veneràde leges
romane mr̃imonia cõtrahi ꝑmittũt.addicit᷑ &̊ ſilitudo
a vinculo naturali vſq; ad vinculuʒ ſpũale.ꝑ qð videt᷑
ꝙ; foꝛtius ſit vincłm cõſanguinitatis ꝙ; ſpũalis ꝓximi⸗
tatis.⁊ ita maioꝛ ẽ trãſgreſſio cõtra illð ꝙ; ðↄ illð.Að
quod dicẽdum.videt᷑ ꝙ dignioꝛ ẽ ꝓximitas ſpũalis ꝓxi⸗
mitate carnali q̃ ẽ ꝑ affinitatẽ/⁊ ita rõe dignitatis licet
maius videat᷑ eẽ pctm cõtra illã ꝙᷓ illa.qꝛ tñ ꝓximitas
naturalis poꝛ ẽ ⁊ vniuerſalioꝛ.quo ad hoc videt᷑ maioꝛ
iniuria ex iſta parte ꝙᷓ ex illa.⁊ ita vident᷑ excedẽtia eẽ
et exceſſa. Pꝛetea rõe diuerſarũ ꝑſonarũ ĩ linea cõſan⸗

guinitatis 7, primitatis ſpũalis. q em̃ remotioꝛ eſt ĩ li⸗

nea ſpũalis ꝓximitatis:minug peccat illa q ꝓpinqu ioꝛ

PA “

„
11Oen! 4 na
Ecũdo querit᷑ de ↄpatõe hinus peccati ĩ⸗
ceſłꝰ.ad illud pctm inceſtꝰqð dr eſſe jſan

„

.

ſit petm. maioꝛ em affinitas ſpũalis eſt ᷓ P‚gfimins
t pᷣualet ſpũs carni.q̊ maius vidẽ eẽ h pec

nmm
hõ eũ ꝗ ſe ſuſcepit de ſacro fonte ſic pr̃em.⁊ ſiliteꝛ argu piſane:
ſrnteit

9 ¼
jerpoſn

.

ẽ in linea ↄſanguinitatis.⁊ ſilp ꝗᷓ remotioꝛẽ ĩ linea con
ſanguinitatis minꝰpeccat qᷓ; qᷓ ꝓpiquioꝛ ẽ in linea cogtõ⸗

nis ſpũalis.Si ðᷣo fiat collatio inter ſpũalem cognatõ⸗

tũ carnis ðᷣ ſpũalẽ cognatõem q; ꝗ̊ affinitatẽ.licʒ affini⸗

2

raß

1

Alint⸗

nẽ et affinitatẽ.maius peccatũ videtur eẽ.cuʒ fit pecoa . 2*

5v/ v .
Mex

tas ioꝛ eẽt q; ſpũalis ꝓximitas.affinitas em̃ erat ĩ le⸗
ge veteri.ſpũalis vᷣo ꝓximitas ex lege noua videt᷑ initi⸗
um ſumere rõne catheciſmi baptiſmic »firmatõis.pᷣn⸗
cipaliter ᷣo rõe baptiſmi.⁊ ita patere põt ſolutio.
Ercio queritur ĩ ꝗbo caſibo ↄtigit pecea?
rõe huius vł illius.Et pᷣmo rõe voti.Se

E rõe ſpũał ꝓximitatis ſeu ↄgnatõis.

(Et pᷣmo querit᷑ rtꝛum mulier q̃ emiſit
votũ caſtitatis ſolenne:peccet reddendo debitũ pꝰ mr̃i⸗
moniũ ↄtractũ.Et vidr ꝙ ſic.votũ ei ſolenne ⁊ impedit
ↄtrahẽdũ 2 dirimit ↄtractũ.cũ & de iure ñ poſſit manẽ ĩ
ↄiugio:nec dz petẽ debitũ nec reddẽ: ſi reddit peccat.
¶à Sõtra nõ min obligat ſimplex votuʒ ꝙᷓ ſolenne.ſed ſi
ſimplex eẽt votũ:poſt ↄtractũ mr̃imonium nõ peccaret
reddẽdo debitũ.licʒ peccaret petendo.ſic płes dicũt.
voto ſolẽni erñti nõ peccat młier reddẽdo debitũ. Ad
qð dõm.q vbi ẽ votũ ſolẽne factũ per ꝓfeſſionẽ:peccat
mulier reddendo debitũ.nõ em ꝓpꝛie dr debitũ cũ nõ eſ
ſet vere mr̃imoniũ.ſᷣm ꝙ mr̃imoniũ ẽ legittima ↄiũctõ
viri cũ mulieꝛe.hec aũt nõ ẽ legittima.¶. Ad illð vo qð
obijcit᷑. ꝙ nõ minꝰobligat votũ ſimplex ꝙᷓ ſolẽne.dicẽdũ
ẽ ꝙ hoc verũ ẽ rõe eius qð ẽ votũ.bᷣ nõ rõe ſolennitatis
adiũcte.rõne em̃ ſolennitatis adiuncte obligat᷑ ecclie et
mediante eecłia deo.⁊ iõ cõſtituit eccłia vt illegittima

A .ς

—*K

*

–—

ꝑmaneat ꝑſona hmõi oĩno ad mr̃imoniũ. Si vo dicoat

ꝙ nõdũ facta ẽ ſeꝑatõ ab eccłia lʒ ſeꝑari debeat ⁊ iõ le⸗
gittimũ de beat reddere debitũ.dm ẽ ꝙ cũ ↄoſtet ſibi de
ſolennitate voti.lʒ nõ ↄſtet iudici:tenet᷑ nõ reddere cuʒ
hac ↄſcia.Si vo nõ ↄſtet de voti ſolẽnitate yᷣm iudiciuʒ
eccłie pẽdẽte cã.debitũ videt᷑ eẽ reddẽdũ.cũ ↄſtet de mri
monio ⁊ ñ oſtet de voti ſolennitate.

el
re

6 6
4

5

A
14 Wach⸗

(o

¶ Mueſtio clxx.

Woian Jo Aoee ¹1 tur ꝙ ſie. Inceſtus em̃ eſt peccatũ caꝛnis ↄtra ꝓtimitatẽ
Weinge quen itur MZ. H. ſe ⸗ ſpũalem: ſed hic ſt primitas ſpũalis derartn: Speccat .
– de muliere q votũ caſtitatis emiſit ⁊ poſſea iurauit ꝙ cõ dinceps illa cognoſcendo. ¶ Ytez in cañ.· br: ꝙ a primo
eO traheret cũ quodã.vtrũ peccet ſi nõ ↄtrabat:aut ſtandũ pa bulo ſacrati ſalis et ingreſſu ecclie vſq; ad ↄfirmatio⸗
”M eſt ſimplici voto? Et videt᷑ ꝙ ſtanduʒ ẽ ſimplici voto.vo/ nem ꝑ criſma.nullns xpᷣianꝰſuã ↄmatrem ↄiugẽ ſiu mere
1 “ tum em ſimplex nõ minꝰobligat qᷓ ſolẽne:p̊ ſi ſolene eſſet debet. et ibidẽ dr̃ ſeꝑant ſe ne ſuadente dyabolo tale vici
z bn, iuramentũ:tanqᷓ illicitũ reſcindendũ eſſʒ ꝗ̊ peccaret con um moleſtat.Et loꝗtur ibidem.vtruʒ viri aut mulieres
“ trahẽdo pari &̊ rõne exñti ſimplici voto. Cont᷑.iuramẽę poſt ſuſceptõneʒ de ſancto la uacro poſſint redire ad pꝛo⸗ .
bi tum obſeruandũ eſt qð nõ pᷣgit in deterioꝛẽ exitũ:ſᷣ iſtud priũ thoꝛũ.( Contra.aut factũ eſt neceſſitate vrgente:
, iuramentũ ẽ ꝓ mr̃ionio.ↄtinentia aũt mfio nij lʒ minor aut factum eſt ex frandulentia: aut ex ignoꝛantia. Si ex
fe ſit ꝙᷓ ↄtinẽtia vᷣginalis aut vidualis:tñ mrᷣioniũ non diſ⸗ ignoꝛantia:ignoꝛantia eos excuſare videt. Si ðᷣo exr ma
ſoluit᷑ ꝓpter ſimplex votũ.et ita videt᷑ ꝙ duplex vinculuʒ licia:fraus nõ tebet patrocinari. Si vo ex neceſſitate:ñ
6 remaneat.videt᷑ & ꝙ nõ peccet ↄtrahẽdo.⸗ Pꝛetẽa dr in ebet ei imputaꝛi ad culpaʒ. vbi eĩ ẽ neceſſitas petim nõ
t c quadam ccretali ꝙ ſi ↄtraxerit pꝰ iuramentũ: remane⸗ eſt: reſtat ꝙ non peccãt pcto inceſtus.¶¶ Að qð dicen⸗
g re dʒ in mrionio.ex qͥ pſumit᷑ ab initio nõ fuiſſe illicitũ. dum eſt. ꝓg ſi factũ fuit ex neceſſitate.cũ nulla alia perſo
e R ſi em ab initio fuiſſet illicitũ ꝓcedente tꝑe nõ ratiſicaret᷑ na eſſet pns qꝗᷓ poſſet baptiʒare.nõ negat᷑ ꝗn poſſit poſtea
t . Eee qð dicendũ.ſm illud ꝙ ↄtinet᷑ in xcretali.ꝙ niſi reddere debituʒ et exigere ſiẽ br. xxx·q.j. ad limina. vbi
c otraxerit nõ dz reddere debitu et agẽ dʒ pniam de iura ponit᷑ caſus de illo qui filiũ ſuum in neceſſitate bapti3a —
,A 4 mento temerario et ꝑmanere in voto.ſiue aũt iurauerit uit. Si 60⁰ fuerit ex ignoꝛantia vel ey malicia:rõne igno 12 2. ſir v n phibet S3αα
. E .— ſiue nõ.peccat ↄtrahẽdo ↄſentiẽdo in carnalẽ copulã ꝓ⸗ rantie excuſe at᷑: ratiõe nᷣo malicie pniam debet agere: ſecd ue Adere
S pter voti tranſgreſſionẽ.q Ad illud vo qð obijcit᷑ in con⸗ nec abinnicẽ ſi unt ſepandi nec alter alteri dz ſubtrabere
ſ⸗ trariũ.dicendũ ẽ ꝙ lʒ eque obliget votũ ſimplerx ⁊ ſolen⸗ xcbitũ.ſicut hr̃ extra de cognatõne ſpũali:ſi vir vel muli

ne:nõ tñ rõne ſolenitatis.vñ ſi ↄtractũ eſt mrioniũ poſt er.¶ Ao obiectũ aũt dicendũ eſt.ꝙ licʒ cognouerit poſt
votũ ſimplex:reddere dʒ debitũ pꝰoſũmatũ mr̃ioniuʒ.⁊ oↄpaternitatem ↄtractã non peccat reddendo vbitũ cuʒ
agẽ pnĩam ð tranſgreſſione voti.ſi pᷣo nõ eſſʒ mr̃imoniũ er neceſſitate illud actũ fuerit. ſi ᷣo ex malicia actũ eſſet
ↄſummatũ poſſet vtrũq; ſeruari.poſſet em̃ ↄtrahẽ et ad etſi nõ peccet reddẽdo debitũ:peccat tñ in exigẽdo.q NA¶d . „ O. ver Rat Pe

☚
. 2 . — . . ⸗ 2 - „ „ . P —
erRfrugẽ melioꝛis vite tranſuehẽ ita ſeruaret᷑ iuramentũ et aliud vᷣo dicendũ. ꝙ illud qð dicit᷑ in cano. põt intelligi ri ge ſencd eS e a „
3 votũ.nibilominꝰtñ indiſcretũ fuit inramentũ.4 Ad il⸗

ce inotñ indiſcretũ fuit inramentu. de illis pſonis q ante ↄiugiũ ſiue mrioniũ ↄtrarerũt ad‚⸗ cnn, Hibine 1h n .
n⸗ . ya lud vo qð obijcit᷑. ꝙ cõſũmatio mðionij fuit inſtituta qꝛ inuicẽ ꝓrimitatẽ ſpũalem. Illud aũt qð ſcðo dicit intel onhrben D,h —
. ſut abkr nõ videbat᷑ ratificari ĩ poſteꝝ.dicenduʒ ẽ ꝙ qͥdãmo⸗ ligit᷑ de illis ꝑſonis vbi ignorantia interuenit/¶ Sʒ po ſc dbi wSie it Neit Potzas
Aere do fuit licitũ.ſ.inq;tum ↄſentit in vinculũ ↄiugale.inqᷓ;

S tum ðvᷣo ↄſentit ĩ copulã caꝛnalẽ: qͥdãmodo illicitũ.2⸗ licz/

teſt queri ꝗd ſi vterq; reliqͥ ſciente ſuſceꝑit ↄmunẽ filiuz o
c ſacro fonte.peccãt ne adinuicẽ pcto inceſtꝰ petẽdo vel

. 4N
/ v

ch⸗

4.
*

. .

—U. — — — — — —— — — —

S

malũ eſſet Fᷣm ꝙ illicitũ:ex illo tũ malo elicit deꝰ bonum
⁊ rõne eiꝰꝙ fuit mr̃ioniũ ↄſũmatũ tenet᷑ reddẽ debitũ:et
qð nõ fuit pꝛiꝰbitũ imo indebitũ poſtea factũ ẽ debitũ
ſi em̃ pꝛiꝰꝑmitteret ſe cognoſci peccaret:nũc aũt non pec
cat reddẽdo.¶ Ad illud qð obijcit᷑.ꝙ iuramentum illud
erat ꝓ mr̃ionio qð foꝛtiꝰhʒ vinculũ voto ⁊ ita nõ ᷣgebat
in deterioꝛẽ exitũ. Dicendũ ẽ ꝙ lʒ eẽt ꝓ mr̃ionio qð in ſe
ſctᷣm ẽ:tñ erat ð votuʒ qð pᷣceſſit.et ideo qͥ ad hͥ ᷣgebat in
deterioꝛẽ exitũ.et iõ nõ obſeruãdũ ſᷣ agenda pnĩaꝓ teme
ritate iuramẽti qð dʒ eſſe cũ iudicio. ſiẽ dr.uij.hiere.
Mueritur etiam ſi d. ij.
mulier cderat fidẽ alicui de ↄtrahẽdo 74 tea votũ ↄti
nẽtie emiſit ex aliq̃ cã. vtrũ peccet pcto inceſtꝰ ↄtrahẽdo
⁊ carnalr ſe ei ↄmiſcẽdo.⁊ ſugponamꝰꝙ mlłier talis ſit q
ex infirmitate caꝛnis nõ valeat ↄtinẽ. O aũt peccet pcto
inceſtꝰfaciẽdo ð votũ.ptʒ ex ̊ ꝙ emiſit votũ ↄtinẽtie.pꝰ
votũ aũt ↄtinẽtie emiſſuʒ et ↄſenſit ĩ carnalẽ copulam et
carnalr cognita ẽ:gꝗᷓ peccauit pcto carnis ↄ votũ: ̊ cõomi
n c vece ſit inceſtũ.¶¶ Cont᷑· videt᷑ ꝑ qð dẽ in xcretali.vbi dẽ ꝙ
C de. de fide mẽtita ⁊ voto violato agat ↄgrnã ſatiſfactõeʒ. et
14

vanctτρ cui vult in dno nubedi licẽtia ↄcedat᷑: ̊ nõ intendit pa⸗
Irxa·poſſe pa p̃ſtare auẽtem peccãgi: no peccauit ſic ↄtrabendo 2
carnatr ſe nlerco. dr qð dicendũ ẽ.qꝙ illud qð dic
papa.reſpicit illud quõd dicituꝛ de duobo malis minus
malũ ocedendũ ẽ.minꝰaũt malũ ẽ mulierẽ ↄtrabẽ mr̃io⸗
niũ pꝰvotũ ſimꝑlex emiſſuʒ:qᷓ; incurꝛẽ reatũ foꝛnicatõis
et ideo bis ↄditõibo erñtibo ↄcedit papa licẽtiã nubendi
ita ꝙ agat᷑ pnia de violatõne voti. ec dr eẽ pctẽm ince⸗
ſtus ſi reddat debitũ ptꝰmr̃ioniũ ↄtractũ.vel ſi carnalit᷑

Heνε 2miſceat: ſ̊ ſi extra mrioniũ fieret cũ ꝑſona q votũ emi⸗
voto ſollem ſit: boc aũt tm̃ dicit᷑ de voti violatione.

Lonſequeteꝛ dicẽ,. .S. .

dum eſt de caſibo ptinentibo ad pcẽm inceſiꝰ ſiue ſacrile⸗
gij. Pm aliũ modũ qð ꝓuenit ↄtra cognatõezʒ ſpũaleʒ aut
ſpnñalem/primitatẽ. Põt ̊ queꝛi vtrũ peccet vir pcto in⸗
ceſtus ꝗ baptiʒat filiaſtrũ ſuũ vel filiaſtrã ſuã. et poſtea
cognoſcit vxoꝛem ſuaʒ cuius efficitur comꝑa terſt vige⸗

els· reddendo debitũ. Hd hoc rñdendũ eſt. in boc caſu vt⸗

qʒ perſona ſuo iure pꝛiuat᷑ et neuter põt petere:neq; ſi pe
tat aliꝰtenet᷑ reddere.¶ Geinde querit᷑ ſi inter ſacerdo⸗
tem ↄfeſſoꝛem et ipᷣm penitentẽ ſiue ſuſceptũ in pnĩia ꝓxi
mitas ſpũalis ↄtrabit᷑.vtrũ filiꝰipſiꝰ ↄfeſſoꝛis ↄmittat ĩ⸗
ceſtũ cũ muliere ſic ſuſcepta in pnia.vel ſi põt eã duceꝛe:

M nõ poſſit eaʒ duceꝛe videt᷑ ꝑ hboc qð vr in cañ.oẽs xxxA1 αRασ

in pnĩa ſuſcepimꝰita ſunt filij nr̃i vt baptiʒati ſuſcepti:ſᷣ
filiꝰſacerdotis nõ pt᷑ ↄtrabere cũ mulieꝛe ſuſcepta in ba
ptiſmo:&̊ᷓ nõ põt ↄtrahere filiꝰↄfeſſoꝛis cũ muliere ſuſce⸗
pta in pnia.¶ Pꝛeterea viget᷑ eſſe ſua ſoꝛoꝛ ſpũalis.eꝛgo
ↄmitti inceſtꝰ.¶¶ Ad qð diendũ eſt.ꝙ nõ eſt ſimile de vi
culo ſpũali ſacr̃i pnie et ſacr̃i baptiſmatis. Illud em qð
eſt baptiſmatis ẽ maioꝛis reueretie et ſctitatis: cũ bapti
ʒato nõ ficte dimittat᷑ om̃is culpa et pena et ideo ꝓximi⸗
tas ſpũalis magis extendit᷑.ſi em̃ aligs ſuſcipit aliquaʒ
ꝑlſonã in pniaʒ ↄtrahit᷑ vinculũ ſpũale inter patrẽ⁊ fili⸗
um:ſ̊ nõ ꝓpter hoc inter ꝑentes hmõi ⁊ illiꝰvel ꝓlẽ huiꝰ
et illiꝰ. Si vo ſuſcipit᷑ i baptiſmo:ꝓximitas ſpualis cõ⸗
trabit᷑ inter filiũ baptiʒãtiſet mulierẽ baptiʒatã: vnð in
cañ.non oꝑtet filia ſuã quã de ſacro fonte ſuſceꝑit aliqñ
filio ſuo in matrimonio tradere.

¶ Lueſtio. clxxj. de pecca

to contra naturam.

Onſequẽter dicen

dum ẽ de maxĩo pcto carnis qð.ſ.eſt ↄt
naturã.qð fit multis modis, Aliqñ em̃
ꝗs oꝑat᷑ turpitudinem ĩ ſemetipᷣo et dr
J mollicies. Aliqñ vo cũ alio vel alia:et
hoc ↄtingit multipłr cũ.ſ. maſculꝰcũ feia ĩ mẽbro nõ ad
hH ↄceſſo:vel femia inoꝛdiate cũ viro. Deinde maſculꝰcũ
maſclo.vel feia cũ feia.Vltio cũ ſit cũ re irꝛõnali.⁊ in h
genẽ tanto ẽ deteriꝰ:q̃nto ẽ maioꝛ nate ꝑuerſio. autẽ
ſit maꝰ ↄꝑatõe illoꝝ:pʒ ꝑ h̊ qd dic augꝰ.de adulterinis
ↄiugijs. Oim hoꝝ pctoꝝ peſſimũ ẽ qð ↄ naturã fit.⁊ di
cit aug.in li.de ofeſſi.lagicia q̃ ſunt ↄtra naturã:vbiq;
ac ſemꝑ repudiãda ſunt atʒ puniẽda.nec mirũ:q; viola:

●
tiur ipſa ſocietas que cum deo eſſe nobis debet. maxĩe cũ Inde pecoꝛa iubent᷑ occidi:qꝛ tali flagitio ↄtaminata:in M n
eadem natura cuiꝰille eſt actoꝛ libidinis ꝑuerſitate pol⸗ dignã refricant mẽoꝛiaʒ facti.dñs aũt nõ tm̃ penãa mor⸗ “M 4
3 luitur.¶ MPõt aũt queri de ↄꝑatione hoꝝ pctoꝝ inter ſe tis b̊ etiã genꝰmoꝛtis hoꝛribile ĩflixit ſiẽ hr̃. rix. geñ. vbi w
m rõnem magnitudinis. Scðo de pena hopct᷑i. Cercõ Driq pluit dñs ſuꝑ ʒodomã ⁊ gomoꝛrã ſulphur ⁊ ignezʒ p
tx caſibo aliquibo in quibo dubitat᷑ vtrum ſit otra natu⸗ de celo ⁊ ſubuertit ciuitates ⁊ om̃s regiones circa ⁊ vni⸗
ram velnon. uerſos habitatoꝛes vꝛbiũ.vt ex genẽ pene genꝰpcti oñde
embrum primũ retur. Elñ dic greg. cũ dñs ſcelera carnis puire decreuiſ ⸗/ in
4 ßhra ſet: qlitate vltonis inotuit maculã crimis.ſulphur em̃ fe nonſirmat e
* N D pꝛimũ ſic videt᷑ ꝙ mollicies ſit maiꝰpec etet:ignis ardet.q g ad ꝑuerſa deſideria carnis fetoꝛe ar⸗
acatuʒ in ̊ genere.prima.n.rõ in pᷣncipijs a ſerant:iure ſulphure ⁊ igne ꝑierũt. ¶ Sʒ põt qri Apter
. ‚ generatõnis ad quã oꝛdinat᷑ ↄcubitꝰeſt: vt i Ein qd infantes cũ ꝑentibo cremati ſunt ĩ ʒodomis:cuʒ imu⸗ 6
. alterũ ſit agẽs et alterũ ſit recipiẽs.in hoc a⸗ nes eẽnt a culpa: Ad quod dicendũ. ꝙ boc factũ ẽ in d⸗· .
at pcto nõ remoanet hec rõ. in alijs o remanet rõ altei teſtatõeʒz crimis ne de eoꝝ oꝛigine aliqð remaneret veſi 1
tatis licet ĩ alijs ſit oꝑoſitio nature:g hoc eſt pꝛimum 2 giũ. et ꝓuiſuʒ ẽ illis:ne diu viuẽtes exempla patrũ ſeque 4
maximũ pctim in ̊ genere.· Ao h̊ facit qð br in geñ.xx⸗ rent᷑:et ſic leuiꝰpunirent᷑.pentes aũt taʒ ꝓ ſe qᷓ p eis rei
xviiij. vbi dr.ꝙ ꝑcuſſit dñs eum ꝗ ſemen fundebat in ter⸗ erant mors em̃ filioꝝ crimẽ eſt ꝑentũ. ʒ adhuc qri: 4
ram: ne libenfratris noĩe naſcerent᷑.eo ꝙ rem deteſtabi⸗ tur rõne pene.videt᷑ em̃ cũ ſit guiſſimum pctm et maxie ”JM
leʒ facexet:ex qͥ̊ videt᷑ iſtud ſit maximũ pcẽm in illo ge cteſtabile ꝗꝙ mexiĩa rñdeat ei pena in futuro.4: Sʒ vidr 4
nere.Bed econtra videt᷑ illud eſſe maximũ vbi nõ ſal ↄtrariũ ꝑ hoc qð dr.xj.mathᷣ.remiſſiꝰerit terꝛe ʒodomo 4
uat᷑ ſpẽs in ipis ↄmiſcẽtibo.di em̃ ſuꝑ illud Geñ.xxxvij. rũ ĩdie iudicij ꝙᷓ tibi.&̊ maioꝛ pena debet᷑ ipi capharna: d
accuſauit frẽs ſuos crimie peſſimo.glo.ꝙ cũ pecoꝛibo mi um in futuro qꝙᷓ ipis ʒodomitis:łᷣ ſieut ibideʒ tangit᷑ illi tn
ſcebant᷑. hoc ẽ peſſimũ in illo genẽ.q¶l Pꝛeterea ad h̊ eſt vcapharnaũ ĩ ̊ peccauerũt ꝙ; nõ credider̃t. maioꝛi pẽa n
genano vt ↄſeruet᷑ ſpẽs.vbi ̊ plus ẽ de opoſitõe ad ſpẽʒ dignũ eſt petm infidelitatis q; pcim qð eſt ʒ naturã. Sʒ pag nae ſ⸗
ibi eſt maioꝛ oꝓpoſitio ↄ naturã:q̊ maiꝰ pctᷣm in h̊ͥ genẽ. videt᷑ ꝙ maria pena deberet rñdere pcto ð naturaʒ. Or᷑ mavtſirꝛ petn .
Item maxrimũ pctm łeſt ſpuᷣale ydolatria: p̊ huic ĩ illo cm̃.xvij.luc.ſuꝑ illud qᷓ die exijt lotb a ʒodomitis.gl. be⸗ cα⅜hen
genere ꝓpoꝛtönaliter rñdet aliqð in genẽ pcti carnalis. de.pᷣtermiſſo maxrĩo ſcelere ʒodomitaꝝ:ſola ea ↄmemo⸗ 4
Sidẽ erit maximũ in illo genẽ: h̊ hoc videt᷑ eſſe pctm illð rat q vel leuia vel nulla eſſe putarẽt᷑et dĩc de comeſtione
qð eſt maſculi in maſculũ et hmõi ſicut hẽ.j.ad MRo. ſu⸗ ⁊ negociatõne.cũ igr ibi maximũ ſcelꝰreputet᷑ maxĩa pe⸗
per illud relicto vſun naturali.glo.quantũ ydolatria per na dignü reputat᷑. o qdð dicendũ. ꝙ petm ò naturã
imperiũ ⁊ grauiſſimũ delictũ eſt:tantũ ↄpenſatio ꝑ hoꝛ⸗ reũ eſt ſiue reũ efficit maxia pena in futuro.¶ Ad illud
renda ⁊ ꝑ ſoꝛdida paſſio quã receperũt in ſemetipᷣis.2 lo vᷣo qð obijcit᷑ ꝑ illuq xj.math̊.dicendũ eſt ꝙ; non loquit
quit᷑ ibi de pcto ð naturam in q̊ maſculi in maſcnlos ⁊c̃. ̈tũ ad penã iſtiꝰpcti: b̊ loqt᷑ ꝙᷓtũ ad penã infidelitatis ĩ
Gillud ẽ maximũ pct̃m in illo genere.¶ Ad qð dicendũ ißpis zodomitis opatõne ad inſidelitatẽ eoꝝ de caphaꝛna-
in illo genè maximũ djr illud qð eſt ↄ naturam ſpeciei uin.ꝗa maioꝛ vebet᷑ pena ꝓ infidelitate illoꝝ ꝗ habueꝛũt
vel/ vbi fit coitus cũ re alteriꝰgeneris ſpẽi.¶ Ad obiectuʒ at᷑ cam motiuã ad credendũ: qᷓ illoꝝ ꝗ nõ habuerũt.vñ dĩ
pꝛimo dicendũ eſt.ꝙ licet pᷣma rõ in pᷣncipijs generatio⸗ ibidẽ ſi in ʒodomis facte fuiſſent pᷣtutes qᷓ facte ſunt ĩte:
nis ſit ſᷣm actiuũ et receptiuũ ibi aũt hoc deſit:nõ Apter foꝛte mãſiſſent vſq; in hũc diem.ex qͥ aparet q; loqꝗtur de
boc dicet᷑ maiꝰpetm in illo genẽ licet enoꝛme ſit in ſe.ibi pꝑatõne infidelitatis ad infidelitateʒ. Infidelitas enim
em̃ ex hoc pctm ẽ.qꝛ illud qð oꝛdinatum ẽ ad materiam illa qᷓ dr in illis ꝗ nõ credũt:ad generalẽ iniuſticiã perti
ercrotdis-1 e uſttunetn oꝛdinato nature emietik. neeb⸗ net. 1
in alteruʒ qð debito mõ ſit receptiuũ fundit᷑. hoc aũt e WWMom b
minꝰqᷓ; vbi in alterü indebito mõ receptiuũ. Aliqñ tam . Leimm brumtercium
mollities ſumit ꝓ pcto qð eſt in his ꝗ paciſci ſunt.et hoc FErcioquerit᷑ c caſibo in quibo dubitatur
mõ eſt grauiſſimũ pctm ð naturã.qñ qð eſt actiuum ſᷣm . vtrũ ſit pcm 3 naturã vel nõ.querit᷑ eniʒ
naturã ſupꝓponit᷑ ad recipiendũ. Ad aliud vᷣo dicenduʒ B de viro et muliere qᷓ ꝓpter pĩguedinẽ quã
ꝙ licet illud petᷣm ſit eteſtabile.tñ in q̊ erat ampliꝰ de⸗ hñt non poſſunt adinuicem reddere debi⸗
teſtabile ꝙ voluit ſemen deſtrui ne ſuſcitaret᷑ ſemen fris tum mõ ↄſueto in debito vaſe.et ex infirmitate carnis ñ
defuncti.vñ aggrauatio ẽ in illo genere pcti.¶ Ad illud pñt ſe ↄtinere.et ꝑiculũ eſt ſi patiant᷑ inciſionẽ.vtrũ poſ⸗
vᷣo quod obijcit᷑ vltimo.dicendũ ẽ ꝙ cũ ↄꝑatur pctᷣm pec/ ſint reddẽ debitũ carnis ĩ debito vaſe mõ nõ ↄſueto?:ð 1
cato.hoc eſt réne generis pcti: petm em qð eſt ↄ naturazʒ videt᷑:eo ꝙ duobo exñtibo malis.minꝰmaluʒz ↄcedit᷑ ſiue 1
eſt ſummũ in genẽ carnaliũ pctoꝝ.eum ſicut infidelitas pꝓmittit᷑.niſi alterũ illoꝝ ſit expediẽs ꝓpter maioꝛis ma⸗ 1—
dr ſummũ in genẽ ſpũaliũ pctoꝝ.dico aũt infidelitatem li vitatõeʒ:ſ̊ graue malũ eſt adulteriũ in ↄiugato vel cõ⸗
ydolatrie.cũ em̃ ſint.x.pᷣcepta in decalogo:ex ꝑte pꝛime iugata: minꝰvo coitꝰviri cuzʒ vxoꝛe illicitꝰpᷣ tamẽ in vaſe
tabule ſummũ dr infidelitas ydolatꝛie.in ſcdðᷣa ᷣo tabu⸗ debito/mõ incõſueto⸗ Pꝛeterea dicit aug:in li.de bono
la ex ꝑte pct᷑i carnalis ſummũ dr pcẽm quod ẽ ↄtra natu⸗ ↄiugali.q; longe minꝰpeccat qtũlibet aſſiduꝰad vxoꝛem
ram.vñ illud dr innom inatũ pctẽm ſiue paſſio ignomiĩe: ꝙᷓ rariſſinꝰad foꝛnicatõeʒ:cũ & iſte peccet in vxoꝛe:minꝰ
quia pꝛiuat nomen a dephenſo in tali crimine. et eſt ita peccat qꝙ; ſi ꝑpetraret foꝛnicatõeʒ aut adulteriũ. Pꝛete
enoꝛine:vt nec in recoꝛdatõeʒ debeat pꝑuenire. rea cũ ſiat i vebito vaſe videt᷑ eſſe vſus natalis. ſos aut
1 Fer⸗Lſyas nat᷑alis q ꝓlabit᷑ vl᷑ ꝓpagandi nccitateʒ ẽ venialis ĩ vx⸗
embrum ſecundũ ſ oꝛe.ſic dieangs bn⸗ ve eſſe venialis:ſᷣ aliꝰ dãnabilis
undo querit᷑ de pena huiꝰpct̃i. autẽ videt᷑ ̊ ꝙ ꝑmittendũ ſit viro ſic indebito mõ vxoꝛẽ ↄogno
pyuniat᷑ moꝛte m legeʒ bũãim pʒ ꝑ hoc qð ſcere. Pronn ſuꝑ illud.j.ad Ro.in eũ ꝗ eſt ↄ naturã.
dicit?᷑ in codice.ꝗ puero ſtuprũ adducto vł glo.ð naturã ẽ ↄcubitꝰ qn vir cũ ipſa vxoꝛe alio mõ ꝙᷓ; de
coꝛrupto comite ꝑſuaſerit capite puniatuꝛ cet doꝛmierit:ſed alio mõ doꝛmit iſte cũ ipſa ꝙᷓ; decet: g ẽ
ſi ̊ ꝑſuaſio punit᷑ tantũ:młtomagis⁊ ipᷣa oꝑatõ.⸗¶:. Si⸗ ↄtra naturaʒ bmõi coitꝰ: ſed 3 ↄecubitꝰnatura eſt maius
militer dr in leui.xx.vbi loqꝗt᷑ de pcto ðↄ naturaʒ dicẽs.q peccatum q́; foꝛnicatio vel adulterium: ergo huiuſmodi
ꝛmierit cũ maſculo coitu femĩeo ⁊ vterq; nephas opa⸗ eſt maius peccatũ.nõ ̊ ex ꝑmiſſione ꝑpetrandũ.( Iteʒ
tus ẽ moꝛte moꝛiat᷑.Et diĩc oꝛige. hoc pctẽm iniuria nat᷑e concubitus ꝗ eſt ↄtra naturam execrabiliter fit in mere
eſt vñ et moꝛte mulctari decretũ eſt.¶. Sitr in deteſtatõʒ trice ſed erxecrabilius in vxoꝛe vt dĩc auguſtinus in li.de
crimĩs ipᷣm pecus iubebat᷑ occidi.nõ qꝛ ipᷣm pecꝰdelinq bono coniugali:ſed minus malum eſt cognoſcere mere⸗
ret:̊ᷣ ne fieret refricatõ memoꝛie.vñ aug.in qõibo leui. tricem vſu naturali ꝙᷓ eo qui eſt contra naturam. ergo

11
99

crge,

7
enileg ,

1,
Tlseyr
Ritaca

¶ Mueſtio
fo:nicatio minus eſt peccatum qꝙᷓ; hmõi.ergo ꝓpter vita⸗
et nientoſe 5 en tnie malũ Pbetrand rer⸗
Metẽea.i:ad cot.ſuꝑ illud libidinem.glo.libido ẽ ar⸗
doꝛ ꝓ q̃ſlibet turpi ſte aem to⸗Sardun aſtib tur
pitudines diſcurẽs vr eſſe viciũ ↄ naturam: boc pctm
videt᷑ eſſe naturã de qͥ ſup dictũ eſt. ꝛetẽa.cognoſcẽ
ↄiugatã ſuã mõ bꝛutali vr eſſe ↄ natura hũanũ.⁊ qðẽ õ
naturã hũanaʒ ẽ valde graue pct̃m.gᷓ hoc ẽ e graue
petm. nullatenꝰꝗᷓ ex aliq cauſa ꝑpetradũ.¶¶ Ao qð dix
erũt quidã ꝓpter nccitateʒ dũmodo fieret in debito vaſe
ſi cognoſcẽt mõ nõ ↄſueto vir a pcto ercuſabat᷑ dũmodo
cauſa.plis fieret. Et rñdebant ei qð obiectuʒ eſt de pcto
ↄtra naturã.ꝙ tũc dicebat᷑ pcẽm pet̃Äm ↄ naturã ſoluʒ:ſi
nõ ea ꝑte coꝛꝑis q ad generanduʒ eſt inſtituta vteret᷑ ſed
alia.qð videt᷑ hr̃i ꝑ hoc qð dicit᷑j.ad Ro.ſuꝑ illud reli
cto vſu naturali.glo.qd eſt mutare vſum naturalẽ in eũ
ꝗ eſt ↄtra naturãa:nili ſublato vſu ↄceſſo:aliter vti i con
ceſſum ẽ.cũ illa ꝑs coꝛꝑis nõ habeat hꝰmõi vſum datum
a natura. Sʒ dicendũ eſt potiꝰ.q peccat vir ſic coõſcen
do vroꝛẽ mõ brutali.nec neceſſitas eũ excuſat a toto licʒ
dimin nat q̃ntitatẽ pct᷑i.et lʒ nõ ſit modꝰcognoſcẽdi õ na⸗
turã generalẽ:eſt tũ modꝰcognoſcẽdi ↄ modũ nature ro⸗
nalem.vñ valde guiter peccaret ꝗ ſic cognoſcẽt nulla ex
iſtente neceſſitate. ¶ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ de ↄpatione
pct᷑i ad ꝑctm. videt᷑ dicendũ ꝙ excedentia ſint et exceſſa.
q̊ ad h̊ em̃ ꝙ ex vna ꝑte ẽ cognoſcẽ ſuã ex altera vo eſt co⸗/
gnoſceꝛe ſolutã ſiue alteriꝰ:maiꝰeſt pctm foꝛnicatio ſiue
adulteriũ iſto pcto.q̊ͥ ad h̊ aũt q hic eſt modus bꝛutalis
ibi ðᷣo modus hũanus:maiꝰeſi pcim ex iſta ꝑte qᷓ exr illa
vñ nõ eſt ſufficiẽs cauſa q̃re ſic cognoſcat vitatio foꝛnica
tiõis. et qa in vtraq;ʒ ꝑſona eſt impedimentuʒz. videtur ꝙ;
omune ſit vel eſſe debeat rõ ↄtinẽdi manẽte impedimẽto
QAeq; videt᷑ dicendũ in hoc caſu ꝙ facienda ſint mala vt
vitent᷑ terioꝛa.hoc at̃ totũ ſanioꝛi iudicio ẽ relinquẽdũ
et in ꝑſona petente debitũ 2 reddente:hᷣ ↄſtat ꝙ rõ eſſen⸗
di ↄtra naturã minoꝛ eſt q́; ̃m ſupꝛadictos modos.

(Mueſtio. clxxij. ge pecca
Dmiam dictum

ſit de pcto qdð eſt ex infirmitate ᷣm ſe.et
Fm dr̃ias magis vſitatas: ↄñter dicẽdũ
eſt de pcto qð ⁊ ex ignoꝛãtia ſiue ꝑ igno⸗
rantiq.¶ Qirca qð querit᷑ pᷣmo vtrũ a⸗
pigndꝛantiã ꝑpetrat?ſit petm. Scðo vtꝝ actꝰ
malus ꝗ fit ꝑ ebꝛietatẽ vel furoꝛẽ vł ꝑ pueritiã dicat pec
catu ꝑ ignoꝛantiã. Tercio vtꝝ actꝰmalꝰ ꝑ ignoꝛantiam
luris ꝑpetratꝰſit pcẽm. Quarto vtꝝ actꝰp ignoꝛãtiã feti
ſit petimn vel nõ. Quĩto vtx act p igꝛãtiã liget ad penã lʒ
n ad culpã. Sexto de ꝗbuſdaʒ caſibo qui fiunt ꝑ igꝛãtiã⸗

embrum prumũͥ
Dpꝛimũ ſic.videt᷑ ꝙ nõ ſit petn. Pctm eĩ
icut dr in li. de vera religi.adeoẽ volũta⸗
riũ ꝙ ſi nõ ẽ volũtariũ:nõ ẽ pctm. ſ̊ qð eſt
inuolũtariũ nõ ẽ volũtariũ.actꝰ autẽ malꝰ. ⸗

2 ignoꝛantiã

Miſcia. ꝛetéa. inuoluntariũ dr qð triſticiã affert et

: * 4 — ₰ . . — — . —— —
aſe k,zs Penitudine: Hotingit ĩ bmõti ̊nõ eſi pcrẽm. 4 Jteʒ aug.
wolete in qõibo ve. teſ. 7 no. quõ reus ↄſtituit q neſcit qð fecit?ßᷣ

g aa actmalꝰ ꝑ ignoꝛantia ẽ hmõi.ᷓ nõ ex ſlo ↄſtituit aligs
reus peti vel crimis..¶ Item volũtas rõnalis ſiue delibe
ratiua ſeqtur cognitõeʒ.ſi ᷓ nõ eſt cognitio nõ ẽ volũtas
deliberatiua: ᷣ vbi eſt ignoꝛantia nõ ẽ cognitio: vbi eſt
ignoꝛatia nõ ẽ volũtas deliberatia:ſ̊ pctm actuale moꝛ⸗
tale hʒ volũtatẽ deliberatiuã p cã.·ſᷓ vbi ẽ ignoꝛantia nõ
eſt petm actuale moꝛtale.ergo actus malus ꝑ ignoꝛãtiã
ꝑpetratus nõ eſt FeratiGRonuaug de adulterinis
aiugis. Sũt per̃a ignoꝛantiũ quis minoꝛa qᷓ ſcientium

1.

ꝑpetratꝰẽ inuolũtariꝰ:ꝙ non ẽ pctm.qð p⸗
bat᷑ ꝑ hoc qð dic phᷣs inuoluntarijs ignoſcẽtia ↄpetit et · veria

peccata autem ignoꝛantiuʒ dicunt᷑ pcta ꝑ ignoꝛantiam.
nõ / ꝓhibet gn ſit pctm: etſi fit ꝑ ignoꝛantia.¶ Itez gre.
ponit quandã differentiã pcti ex ignoꝛantia cũ dicit.ali⸗
ud pctm eſt ex infirmitate.aliud ex ignorantia ⁊c.̊ qð⸗
dam eſt pctm ꝑ ignoꝛantiã. ¶ Iem.iij. act.ſcio ꝙ p igno
rantiã feciſtis vos et pr̃es veſtri ⁊c.et tñ illud fuit pctin
quod ptz ꝑ hoc qð ſeꝗtur.pniam agite ⁊c̃.Et ad thi.dĩ
miſcdiam ↄſecutus ſum qa ignoꝛãs feci.Et aug:contra .
donatuʒz.Longe grauiꝰeſi pctm eiꝰꝗ ſciens qᷓ ꝗ neſciens
peccauit. qð dicenduʒ.ꝙ actus aligꝗs ꝗ fit ꝑ igno⸗
rantiã qui malꝰeſt:pctm eſt.ſicut hr in bis q obiecta ſũt
ex vna ꝑte.⸗ Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ in cõtraꝛiũ.dicẽdũ
eſt ꝙ aliud ẽ inuoluntariũ ꝑ ignoꝛantiã inuincibilem. et
talis actus cũ nihil habeat de volũtario eo ꝙ ſimpłr dr v
inuoluntariũ:nõ dicetur pctm:ſ̊ eſt inuoluntariũ quod
hʒ aliquid admixtũ de voluntario:et tale licʒ qͥ ad quid WDW
ſit inuoluntariũ.eo ꝙ; quo ad ꝗd eſt voluntariũ dicetur cvi⸗
pcr̃ᷣUm. et h̊ dicit phᷣus his verbis.ꝗ ꝑ ignoꝛantiã operat᷑
aliꝗd nõ aũt triſtat in oꝑatione.volens ꝗdeʒ nõ oꝑpatur „ –V —
qð neſciuit nec rurſuʒ volẽs cũ nõ triſtet. vñ aliud nomẽ tααιςſQnιnBv
hẽbit ab inuolũtario. 4. Dicendũ eſt & ad illud qð dr in
li. de vera reli.qꝙ ibi accipit᷑ volũtariũ/ ꝓut ẽ cõe ad volũ
ſꝰ tariũ ſimplex et voluntariũ Fᷣm ꝗd.⁊ hoc mõ dicet᷑ aliqñ
illud qð ẽ ꝑ ignoꝛantiã pctm.¶ Ad ſcᷣm vo dicendũ.ꝙ
myle vbi ẽ ſimplex inuolũtariũ nõ dicet᷑ pctm:bᷣ vbi ẽ volũtas

1 no in ꝑte licet nõ qͥ ad om̃s circũſlantias pt eſſe petm. phus 5eoſealalete

aũt cũ loꝗtur de inuolũtario logꝗtur de inuolũtaꝛio ſim⸗
pliciter.⁊ qꝛ ↄtingit eſſe inuolũtariũ ſimpłr. ſᷣm ꝗd aũt
volũtariũ nihil ꝓhibecęet ſi ſit ꝑ ignoꝛantiã et triſticiam
hẽat cũ cognoſcet᷑:nihilominꝰeſſs pctm. ¶¶ Ao terciuz dᷣo
dicendũ.ꝙ loꝗtur aug.de furioſis quoꝝ ligata ẽ ratõ vt
neſciat:et iĩ talibo nõ eſt reꝰꝗ neſcit quod facit.4. Ad q̃r⸗
tum dicendũ.ꝙ licʒ deliberatina dependeat a cognitõne
p̃cedente ⁊ nõ ſit ꝑfecta cognitõ:nihilominꝰ eſt volũtas
ratione alicuiꝰcognitõnis pꝛeambule.

bruz ſecunduiun

do querit᷑.vtrũ actus malus ꝗ fit per
ebꝛietatẽ.vel furoꝛeʒ.vel ꝓ pueritia: dicat᷑
petm ꝑ ignoꝛantiã ſet videt᷑ ꝙ ſic.cum eniʒ
triplex ſit pctm:ex infirmitate.ex ignoꝛan
tia.ex induſtria.hoc aũt pctẽm nõ ſit ex induſtria eo ꝙ il
lud dr irꝛemiſſibile:huic autẽ quodãmõ donat᷑ venia ſicẽ
dicit amb.in li.de patriarchis ſi qua ꝑ vina delinqrunt

1— . 4ℳ 7
. coαPrnt en srE. t ſr no fa walasfias

apud ſapientes iudices. venia ꝗdẽ facti donant᷑ ſed leui⸗
tatis dãnãt᷑ actoꝛes.Qec vr pctm ex ĩfirmitate.ex infir⸗
mitate eĩ dr̃ pctm.ſic dĩc gre.cũ aliqñ cojſcit᷑ malũ: ni⸗/
hilominꝰ ex kagin tate apetit᷑.ſicut amat᷑ bonũ et ex in⸗
firmitate nõ implet᷑.cũ ̊ in ebrietate nõ cognoſcat᷑ bo⸗
num aut malũ ſiue diſcernat᷑non dicetur pctm ex infir⸗
mitate ſ̊ ex ignoꝛantia.¶¶1 Item amb.in li. de priarchis.
Que ſobrij cauemꝰ:ꝑ ebrietatem ignoꝛantes ↄmittimꝰ.
̊ᷓ hmõi pctm videt᷑ eſſe pcẽm ex ignorantia.⸗ Similiter
põt obijci de illis ꝗ aliqua agũt in furia. vel de puerig ꝗ
aliqñ iocoſe ꝑcutiũt:ignoꝛãter em̃ crimẽ ↄmittũt. Cõ⸗
tra ſicut dĩc phᷣs.illis q̃ ſunt inuolũtaria: ꝑ ignoꝛantiaʒ
ↄpetit ignoſcẽtia ⁊ miſcdia:ſᷣ ebꝛijs nõ ↄpetit imo dupli
ces debent᷑ maledictõnes:̊ nõ ſunt hmoi pcta ꝑ ignoꝛã
tiam. Pꝛetẽa aliud ẽ pᷣncipiũ pct᷑i cũ dr̃ pcẽm eſt ex fu
ria.aliud iteꝝ cũ dr pctm eſt ex ebꝛietate.aliud cũ dr ex
ignoꝛantia.i Aaʒ ignoꝛantia ẽ in ꝑte cognitiua.furoꝛ in

parte motiua: ebꝛietas vo ex ꝑte hlius coꝛꝑið: nõ ꝗ̊ hec .. —
peta dicunt᷑ er ignoꝛantia eſſe.¶ Ad quod dicendum. ꝙ P ar ni ezt rna PDger c er

nõ dicunt᷑ hec pcta ex ignoꝛantia eſſe tanqᷓ pᷣncipali cau
ſa: ſed dicunt᷑ eſſe ex infirmitate que aliq ex vicio ↄtra⸗ vrr iſu õõ elr./ ſeth ſt
cta eſt.aliqñ pꝛeter viciũ illiꝰin quo eſt. 4 Ad obiectum/ 2*,
aüt in cõtrariũ dicendũ eſt:et ſᷣm ph̊ᷣm et ſᷣm ſententia,ʒ
ſctoꝝ.ꝙ aliud eſt ꝑ ignoꝛantiam operari:et aliud igno⸗
ranter oꝑari.ebrius em̃ et ꝗ in furia eſt:nõ videt᷑ ꝑ igno
rantiã facere ignoꝛãs tñ ſiue ignoꝛanter opeꝛatuꝛ.⁊ boe
modo ex ponenda eſt auẽtas ambin li. de patriarchis.

et ebꝛietas ſit eauſa prineipalis:ignoꝛantia vᷣo cõcomi⸗
tans. 4 Zld illud vᷣo qð dicit gre.dicendũ eſt ꝙ ipᷣe loqui
tur de quadã ſpẽ pcti er ignoꝛantia:ſᷣ vbicũq; iꝭꝛantia ẽ
cã pᷣncipalis:dicet᷑ eſſe pctm ey igꝛantia. vbi vo infirmi⸗
tas ẽ pᷣncipalis cã:dicet᷑ petm ex inſirmitate.igꝛantia tñ
aliqñ dr infirmitas large.ſᷣm ꝙ bꝛ.xv.q.i.c.vbi dicit ꝗ⸗
infirmitas alia eſt animi alia carnis. Infirmitas ai eſt
igrantia. carnis infirmitas ẽ cõcupĩa. ex qͥ accipit᷑ ꝙ in⸗
firmitas aliqñ large accipit᷑:et ſic nõ diuidit ð iorantiã
ſumit᷑ Po aliqñ ꝑ appꝛopꝛiatõnem et ſic diuidit cõtra in⸗
firmitatem. gnοτιππα .

embrum tercium

Ercio querit᷑ vtrũ actꝰmalus ꝑ iãrantiaʒ uris
ꝑpetratus ſit pctm.⁊ videt᷑ ꝙ ſic:ꝑ hoc qð
dr. xxx·q.j.de bis.vbi dĩ ꝙ pctm eſt licʒ ꝑ
inſcientiã fiat tenere filiaſtrũ ſuũ ad ↄfir:
coꝛã ep̃o.¶ Ad idem facit qð dicit᷑. xxiiij.q.j.ſi
quis acceꝑit.vbi dr.ꝙ ille ꝗ acceperit coĩoneʒ de manu
heretici:⁊ neſcit ꝙ ecclia catholica ↄtradicit.poſtea ĩtel⸗
ligens:ꝑ annũ peniteat.pnĩa aũt nõ iniũgit᷑ niſiꝓ pcto:
actus ꝑ igrantiã iuris ꝑpetratꝰeſt pcrm. 4 (e⸗ mõ
F.j.q.inj.vbi dr ꝙ ignoꝛantia iuris ẽ pcẽm. ¶ Sʒ vide
tur ↄtrariũ. pꝑ hoc qð dic ciprianꝰ. Ignoſci põt ſimplici⸗
ter erꝛantibo. ſiẽ de ſeipo vic bia aple: pᷣus ſui blaſphe
mus et ꝑſecntoꝛ:miſcdiaʒ ↄlecuiꝰſum ꝗa ignoꝛãs feciſ et
Dicit ang.in.q.ve.et no.te. Ille igrans pt excuſari a pe⸗
na:q quod diſceret nõ inuenit. Siłr hr.j.q.iiij. vbi dẽ.
õ põt ꝓbaꝛi reus crimĩs:cuiꝰↄſciam nõ hũit.⁊ loqꝗtuꝛ
ibi de eo qui hũit bñficiũ per ſy moniam ꝑ alios ꝑpetra⸗
tam.Cũ ꝗ iſte nõ habeat ↄſciam traſgreſſus fuerit:vide⸗
tur ꝙ nõ peccauit:hoc idem oñdit᷑ ꝑ hoc qð dr.j.q.v.S. cos
Ex hac auẽte.vbi dr ꝙ a crimine excuſent᷑. ptʒ ꝗa H̊ p.·
cto a ſacris oꝛdinibo nõ remouet᷑.ſi em̃ illiꝰcriminis ꝑti
cipes eſſent:ad ſacros oꝛdines cõſcendere Boa

quo hr ꝙ hmõi actꝰ ꝑ igrantiã nõ eſt pctm d qð di
cendũ.ꝙ actus ꝑpetratꝰ ꝑ igrantiã:aut ꝑpetratꝰ eſt per
igrantiã iuris naturalis:aut ꝑ igrantiaʒ iuris diuini:
aut ꝑ igrantiã iuris hũani canonici vel ciuilis.Si ꝑ ig⸗
ranuiaʒ iuris natalis actꝰpmõi malus ſit ꝑpetratus:eſt
pet᷑̃m. Ignoꝛãtia em̃ iuris naturalis nemĩeʒ excuſat qui
vſuʒ põt hr̃e ſciendi.ſic hr.j.q iiij. S. ¶Qotandum c;. vbi
dr ꝙ ignoꝛantia iuris natalis om̃ibo adultis dãna bilis
eſt. adultis dico ꝗ hñt vſuʒ ronis ꝓpter furioſos et hmõi
pctᷣm vᷣo ꝑ ignoꝛantiã iuris diuini in his ſine quibo nõ ẽ ſa ſic
lſalus ſiłr pctm eſt.nec ꝑ illã aliꝗs excuſat᷑ꝗ ſcire põt.ſic 4 fe.
habet᷑ ab auguſt.in ench.longe tolerabilius eſt in his q̃
a religione ſeiũcta ſunt mentiri:qᷓ; in his ſine quoꝝ fide
vel noticia deus coli nõ põt falli:pᷣ hoc eſt dictu: qꝛ igrãa
tia in his q̃ ſpectãt ad ſalutem damnabilis ẽ:et actꝰ ma⸗
lus ꝗ ꝑ ignoꝛantiã talẽ ꝓpetrat᷑ nõ excuſatur b̊ eſt pcẽm.
Wer igrantiã aũt iuris hũani actus ppetratꝰ: ſacerdo⸗/
tib quidẽ eſt pctm.dico aũt ſacerdotibo ſummis.ſ.epᷣis
vñ ſceleſtinꝰpapa.Qulli ſacerdotũ liceat canones igra⸗
re nec quicqᷓ facẽ qd patrũ poſſit regulis obuiare.xxxv⸗
nij. di.Et ibidẽ in cano.om̃s. Ingꝗrat᷑ aũt diligẽter a me⸗
tropolitano ſi in ꝓinptu habeat legẽ et ſacros canones
et ſanctũ euãgelin et librũ apłicũſactus at malꝰꝑ ignoꝛãa
tiam eoꝝ q̃ ꝑtinẽt ad ſacroꝝ ↄmuniũ diſtributõeʒ.et ad
canones pniales. et ad ſanctoꝝ legẽdas ẽ pctm illis.Vñ
aug.ſacergotiboſunt nccia ad diſcendũ ſacramentoꝛuʒ
librilectionariꝰ.antbiphonariꝰ.canones pniales. pſal⸗
teriũ.omelie.ex quibo oĩbo ſi vnuʒ defuerit: vix ſacerdo
tis nomẽ in eo ↄſiabit. grantia vᷣo eoꝝ q̃ publice ꝓmul
gant᷑ tæ his q ꝑtinent ad ſtatũ laicoꝝ nõ excuſat petm in
illis qð ꝑ irantiã ꝑpetratur.nulli em ignoꝛare ꝑmittit᷑
ea que publice fiũt.hoc aũt de clericis maxime intellige⸗
dũ c.ſicut hr.xvi.di.in fine vbi dr.quod penes nos ĩ no⸗
ſtris regionibo actũ eſt et oĩs eccłia recipit:q̃ ratõne con
ueniat vt ecclia ↄſtatinopolitana nõ recipiat ſactꝰ etiã ꝑ/
petratus ꝑ ignoꝛanuã iuꝛis canonici.in his que ꝑtinent

ad officium eſt peecatum. vnde leo. Si in laicis videt᷑ in⸗
tolerabilis inſcia: quãtomagis in his qui pᷣſunt:nec ex/
cuſatõne digna eſt nec venia Actus vᷣo ꝑ ignoꝛantiã iu⸗

„ —

ris ciuilis quibuſdãſꝑmitttit᷑ ignoꝛare quibuſdã dᷣo nõ.

Ruſticis em̃ ⁊ mulieribo et in minoꝛi etate ↄſtitutis per n

ibr

mittitur igraꝛe maxĩe in danificando: in maleſicijs autẽ c e v p .
ñdendum ẽ.pꝛimo ad illud qð †be

nõ ſic.¶ Ad obiecta aũt rñden
pꝛimo eſt ꝓpolitũ.qð em̃ ignoſcebat᷑ aplło: nõ oñdit non
fuiſſe pctm: ſed ꝓnter igrantiã excuſatõneʒ quandà hũit

ſabatn talo

ꝓpter quã minuebat᷑ pctm.ignoꝛabat em ea qͥ a ꝓphetis “ 1sto-

rpᷣo fuerant pᷣnunciata tunc fuiſſe ↄpleta.⁊ boc modo
erat de illis de quiba dr̃ act.iij. ꝙ ꝑ igrantia feciſtis ⁊c.
Ad ſcom vᷣo dicendũ. ꝙ illa auctas aug. intelligenda
eſt dæ illis ꝗ hñt ignoꝛantia illoꝝ que ncce eſt cogſci per
diſciplinã: ⁊ tales excuſant᷑ nõ tiñ a pena ſ etiaʒ a culpa
Ao terciũ vpᷣo dicendũ.q; licet nõ ſit reus criminis ſᷣm
ꝙ crimẽ eſi qd accuſatõne ẽ dignũ:mibilominus tñ ñ eſt
immunis a pena.ſ.pꝛiuatõne bñſicij qui ꝑ ignoꝛantiaʒ
ſymonie ꝑentum adeptus eſt beneficiuʒ.hoc aũt ẽ ꝓpter
enoꝛmitatem criminis:et quia poſſedit quod ſuum non

Eerat.
embrum quartũ

Varto querit᷑ vtrũ actus ꝑ ignorantiã fa⸗
cti ſit peti vel nõ pctm:dico qð excuſatio
ne ſit dignũ/ Et videt᷑ ꝙ nõ ſit dignũ excu⸗
ſatõne:ꝑ hec qð dr.j.q.iiij.circa fineʒ vbi

I* ꝙ; irantia facti nõ excuſat iudeos ꝗ non credũt xpᷣm

veniſſe. ¶ Hoc idem onditur ꝑ illos ꝗ erant de poſteri⸗
tate achab. quoꝝ aligꝗ ignoꝛabãt pctm ipſi et tñ puniti
ſunt.Silr fuit de changan ꝗ punitꝰeſt cũ ignoꝛaret pec⸗
catũ pr̃is ſui cham. R econtra videt᷑ ꝙ ignorãtia fa
cti excuſet ſicut de illis ꝗ comedebãat ydolaticũ igrantes
Fm ꝙ dicit apls.j.ad coꝝ.x. ſi quis infideliũ vocauerit
vos ad cenam ? ire vultis: quicqd appoſitũ fuerit vobis
comedite: nihil inde interꝛogantes ꝗꝓpter ↄſciam. 4 Silr
dicit᷑ de facto ipſius aplłi ꝙ ꝑ ignoꝛantiã facti excuſatur.
et de ꝑuulis ꝗ ꝑ ignoꝛantiaʒ ab hereticis baptiʒ ant᷑ vel
etiã oꝛdinant᷑ a ſy moniacis:cũ neſciebant eſſe ſy monia⸗
cos eos.ſic dĩc vꝛbanꝰ. Si ꝗ a ſymoniacis nõ ſy monia
ce oꝛdinati ſunt:ſi ꝓbare potuerũt ſe neſciſſe eos ſy moia
cos eſſe et tũc ꝓ catholicis habbant᷑: taliũ oꝛdinatões ſu
ſtinemꝰmiſericoꝛditer.ſi m̃ eos laudabilis vita ↄmẽdat.
Ad quod dicendũ.ꝙ duplex eſt ignoꝛantia facti ẽ eiñn
eins quod optuit ſcire: et eſt eius quod nõ opꝑtuit ſcire.
Si neceſſe fuit ſcire.etſfuit ignoꝛantia ſupina:non excu⸗
ſat et ẽ graue pctm.ſi po fuit eius qð oꝑtuit ſcire ⁊ adhi
buit diligentiam: excuſatur etſi nõ a toto tamen a tanto.
4I ° aũt dici᷑ de iudeis qui habent ignoꝛantiã de rpᷣo ꝗ
iam venit.dicendũ eſt ꝙ ignoꝛantia eox eſt ſupina. pol⸗
ſent em ſcire er oꝑibo xpᷣi. tũ ex oꝑibo diſcipulorũ rpᷣi.tũ
er collõne ſcripturaruʒ ꝓpheticarũ. Qec eſt ſile de illis
iudeis ꝗ penituerũt in pmitĩa ecclia.qa nõdũ plene erat
veritas publicata qᷓ latebat in ꝓphetis. YJõrantia vo fcti
qð nõ optuit ſcire ſiẽ de ydolatico excuſat. Illa vo que ẽ
oꝛdinatoꝝ a ſymoniacis nõ ſymoniace qui ꝓ catholicis
pñtur.licet ercuſet a culpa:nihilominꝰin deteſtationem
criminis pᷣuat᷑ executõne oꝛdinis et indiget diſpenſatio⸗
ne. ſymoniacꝰeniʒ occultꝰ ipſo iure ſuſpenſus eſt.ꝑuuli
vo qui ſimpliciter bñt ignoꝛantiã excuſant᷑ a culpa cum
baptizantur ab hereticis in foꝛma eccleſie.

embrum quintu

Vinto queritur vtrum actus ꝑ ignoꝛanti⸗
am liget ad penam licet non ad culpam.
Et videtur ꝙ non. pena em̃ debet᷑ pꝛo cul⸗
pa.ſi &̊ nõ termiat᷑ ibi culpa:ↄñter neq;
dʒ obligare ad penã. O at̃ nõ ſit ibi culpa.pʒ ꝑ Hᷣ qð dẽ.
ꝙ a reatu cris excuſat eũ iòratia pr̃ni ðᷣlicti. dic veba.
p Hfeto a ſacris oꝛdibo no illos rĩmouemꝰ.vxr ꝙ bmõi
igratia ñ eos ligʒ. ad penã. 4 Sʒ vriũ vr ꝑ b̊ qð.·j·ibidẽ

—

415rre

die
af
eſt
nez
ſo
lua

6
ſei

N
e
wo⸗
t.

6
1
ſ, 1.

1e 6
⸗

a

ahe,,
“ D

ſth

c .
neik⸗

Lueſtio

dicitur. ꝙ ignoꝛantig tales excuſat a reatu criminis non
d qð dicendũ eſt.ꝙ ſic indicandi

a fructu emptõis.
₰ —. — „ 4 —. . BE ——
eſt in hmõi ſiẽ in aljs enoꝛmibo pctis.in ꝗbo ob teſtatõ⸗

neʒ crimis puniunt᷑ ꝗ nõ telinqrũt. Pretẽa er alieno do

no nõ dʒz ꝗs lucrũ repoꝛtare.vñ ex dolo pentũ nõ dzʒ filꝰ
lucra repoꝛtare. Pꝛetẽa ꝗ ab initio nõ hũit canonicũ in⸗

greſſum.fructu poſſeſſionis nõ dʒ gaudeꝛe.i Ad illð vᷣo

qð obijcit᷑.dicendũ ꝙ licʒ ipſe nõ peccauerit nibilominꝰ

rei ininſte acquiſite eſt poſſeſſoꝛ:ideo in hoc puniendus

eſt vt poſſeſſione pꝛiuetur.

embrum ſextum

querit᷑ de gbuſdaʒ caſibo ꝗ fiũt ꝑ ig⸗
rantiã. Et qrit᷑ ð illo ꝗ nõ oĩino Fᷣuauit hᷣ⸗
ipᷣm qð ipᷣe dñs legit᷑ feciſſe de ſacro coꝛpo
ris ſui. vtrũ talis ꝑ ignoꝛãtiam excuſet?et
ꝙ nõ.qꝛ bmõi i ꝛãtia ẽ in his q ꝑtinẽt ad ius diuinũ
et quoꝝ ſcia incũbit officio:ſ̊ hmõi ꝑ igꝛantiã ꝑpetratũ

toſic agẽs ꝑ igrantiã.¶ Hoc etiã vr ꝑ h̊ qdð dic Cipꝛi⸗
anus.i obᷣ nõ põt ignoſci ꝗ nũc admoniti ⁊ inſtructi ſu
mus vt calicẽ dñi cũ vino mixtuʒ ſᷣm ꝙ dñs obtulit offe⸗
ramꝰ:ſ̊ ̊ exempluʒ dñi potuit eos inſtruẽ ſic ⁊ nos.ſi g&
nobᷣ nõ eſt igſcentia nec illis fuit ignoſcẽdũ gt igqrantiã
Econt᷑ vo dĩc criprianꝰ.Si ꝗs ð añceſſoꝛibo nr̃is vel
iGranter vel ſimplir nõ ̊ obpuauit ⁊ tenuit:qð nos dñs
facẽ exemplo ⁊ magiſterio docuit. põt ſimplicitati eiuſ⸗
dem etiã indulgẽtia dñi venia ↄcedi.¶ Ad qð dicendũ
eſt. ꝙ loquit᷑ ibi de his ꝗ nõ ponebãt aquã cũ vino.credẽ
tes nõ eẽ ncciũ:qꝛ panis ſigt coꝛpꝰ xpᷣi ⁊ vinũ ſanguinem
nec expᷣſſe hr̃ de aq̃ in eo qð dñs ſecit.¶ Ad illud vᷣo qð
obijcit᷑.dicendũ ẽ ꝙ potuit tũc tpis indulgẽtia ↄcedi cuʒ
peccauerũt ꝑ igrantiã.nondũ ei habita fuit inſtructõ ex
ſcpᷣturis q̃ pꝰᷣhabebat᷑.ex h̊ em̃ ꝙ de latẽ xpᷣi fluxerũt ſan
guis ⁊ aq cũ alijs rõnibo:deinceps habitũ ẽ.ꝙ aq̃ cũ vi⸗
no ponẽt᷑.ita ꝙ ĩ vinũ ↄuerteret᷑: ad deſigndũ vnionẽ fi⸗
delis ꝓli ꝗ ꝑ aquã teſignt᷑ cũ xpᷣo in coꝛꝑe miſtico.hec ẽ
hoſtia ⁊ oblatio ĩ odoꝛẽ ſuauitatis.Si vo dicat᷑ ꝙ hec fu
it igrantia iuris diuini.dicendũ ẽ ꝙ in pᷣmitia ecclłia añ
ꝙᷓ veniret plena illuiatio ſcpᷣturaꝝ: igrantia aliquarũ q̃
ſunt ĩ iure diuio nõ ita fuit eis guis.qꝛ nõdũ ex doctrina

ccceꝑant. Et dic aug: ꝙ igrantia illa excuſabilis ẽ. cum

nõ fuit a qͥ diſceret nec rumoꝛe ↄceꝑit opinionẽ doctrine.
4 Ad aliud pᷣo dicendũ.qꝙ differẽter ẽ de nob qᷓ de illis.
nos em̃ iam admoniti et inſtructi ſumus:illi ðo nõdum
gdmoniti et edocti erant.

(eindge quentur §. j.

c illis ꝗ ꝑ igrantiaʒ occiderũt xpᷣm. vtꝝ h̊ intelligat᷑ de

maioꝛibo ⁊ mmioribo iudeis/ Oꝛ at nõ intelligat᷑ de maio⸗
ribo.v ꝑ h̊ qdð dic aug.quõ ſcierũt demones:ſic ⁊ ſcieꝛũt

pᷣncipes iudeoꝝ.et quõ igrabat et illi igrabant: p̊ demo⸗

nes ñ ercuſabat ꝓpt ſuã igrãtiã de eo ꝙ ſuggeſſer̃t vt cru

ciſigerẽt xrpᷣm:gᷓ nec maioꝛes excuſaãt᷑.¶ Pꝛetẽa.xv.ioh.
dỹ. Si nõ veniſſeʒ ⁊ eis locutꝰnõ fuiſſeʒ:pctm nõ hr̃ent.
nũc aũt excuſatõeʒ nõ hñt de pct̃o.Sʒ pct᷑ni ꝑigrantiaʒ
facti vr dignũ excuſatõe:ꝗq̊ nõ peccabãt ꝑ igrantiã facti.
Cont᷑.ſic dĩc aug.igrabãt miſteriũ qͥ filiꝰ dei erat ab
etno et ſacr̃m incarnatois:q̊ habuerũt ignorantiã facti.
Pꝛetẽa ſic hr.xxiij.luc.xpᷣc oꝛauit/ꝓ crucifixoꝛibo di⸗
cens. ꝓr̃ igſce illis qꝛ neſciũt ꝗd faciũt.q̊ pctm illoꝝ fuit
Eigrantia.¶¶ Hoc etiã accipit᷑ ex eo ꝙ dr.iij.act. ſcio ꝗa
Eiꝗrantiaʒ feciſtis vos ſiẽ pᷣncipes vr̃i. mioꝛibo
etiã iudeis q̃rit᷑ tꝑ imunes eẽnt᷑ pena:qð videt᷑.oꝛo em̃
xpᷣi in aliꝗbo hũit effectũ. in oĩbo em̃ exauditus eſt ꝓ ſui
reuerentia ſicut habet᷑.v.ad Hebnon niſi ꝓ minoꝛibus
ergo peccatum minoꝛũ erat ignoſcibile quo ad penam.
Contra.ille immunis dicitur a pena qui nõ habuit a
quo diſceret.neq;ʒ rumoꝛe comperit opinioneʒ doctrine.

ſed minoꝛes iudei cum pdicaret᷑ veritas vt eam addiſcex
rent operam non ederũt:ergo nõ erant immunes a col

nõ ẽ dignũ excuſatõe ſicẽ̃ ſupᷣ habitũ ẽ᷑:q̊ nõ excuſat᷑ a pec

¶ eindge queritur S. ij.

eAMes n⸗ clrxxij

pa et pena. ¶ Ad qðò dicendum eſti.q nec maioꝛes iudei
nec minores imunes erant a culpa:ſed differẽter.maio⸗
res em̃ nõ erant ĩmunes eo ꝙ ſcire poterãt ipſuʒ eſſe qui
ꝓmiſſus erat in lege ꝑ ſigna ꝓphetie.vnde ꝑ inuidiam 2
maliciã ipſum occiderũt.et de his dicit beda.non oꝛat/p
eis qui ꝑ inuidiã et ſuperbiã queʒ filiũ dei intellexerunt
negant ⁊ crucifigũt. licet ̊ in ꝑte non cognoſcerẽt: tamẽ
peccatũ eoꝝ nõ fuit excuſabile ꝑ ignoꝛantiã. vñ nõ oĩno
ↄtinebat᷑ ſub illa ſpecie pct᷑i que eſt ꝑ ignoꝛantiã: ſed po/

tins ſub illa ſpẽ peccati q̃ eſt ꝑ induſtriã.Et licʒ eẽt igno

rantia facti:non tñ excuſabiles erant. qa fuit ignoratia
facti qð opoꝛtuit ſcire:et nõ dederũt operã ad plene ſciẽ⸗
dum.dicit aũt aug.cuʒ erat vt diſceret et a qͥ diſcreret:hᷣ
negligentioꝛ luxuria aut maliuolẽtia factus ẽ talis: in⸗
excuſabilis ẽ a crimine.⸗q ð aũt dicit᷑ iact. pꝛinci⸗
pes eoꝝ peccauerunt ꝑ ignoꝛantiã.intelligendu eſt quo
ad quid. qͥ ad hoc.ſ.ꝙ nõ ſciebãt ipᷣm eſſe filiũ dei ab et⸗
no/ſimplir ̊ fuit peccatũ ꝑ induſtriã illoꝝ: ſᷣm quid per
ignoꝛantia.ſi tñ vellent illi ↄuerti ꝑ pniam ad xpᷣm tunc
tꝑis liberati eẽnt a pcto.⸗¶!. Ad illud vo qð obijcit᷑ de mi/
noꝛibo iudeis.dicendũ eſt ꝙ peccauerũt ꝑ ignoꝛantiam.
zelũ em̃ dei hẽbant ſed non m ſciam. et ꝓ talibo oꝛauit:
ga neſcierũt quid fecerũtſ vnde ꝓ aliquibo eſt exauditꝰet

dimiſſa ẽ culpa eis ipᷣis penitẽtibo.non em̃ fuit illa igno

rantia q̃ reddit hoĩem imunẽ a pena et culpa.cũ em̃ po⸗
terant diſcere et habebãt a qͥ diſcerent et operã nõ dede⸗
runt ꝓut opoꝛtuit:nõ oĩno excuſabant᷑ ꝓpter ignorantiã

a min ſed ĩ ꝑte.nõ eniʒ tenebant᷑ ſcire miſteria ꝓpbetie a mo⸗

Dum quo maioꝛes tenebant᷑.

77

„aAl

ali afnir in ali; puintia in fi pmulgats alcning

ſnie vel ↄſtitutõnis qꝗ ↄtingit ipᷣm.et tñ nõ audiuit illam
ſniam vel ↄſtitutõeʒ.vtrũ talis ĩmunis ſit ita ꝙ non inci
dat in ſententiã vel in tranſgreſſioneʒ ↄſlitutõis ſi cõtra
ꝓbibitõeʒ fecerit.Et videt᷑ ꝙ ſie.ignoꝛat eniʒ nec credit
hmõi ꝓmulgatõeʒ eſſe factã.et ita videt᷑ excuſabilis.hoc
etiã videt᷑ ꝑ hoc qdð dicit᷑ in cañ.lxxxij.diſ.plurimos.vbi
dicit᷑ ꝙ aliquãti de quibo loqmur vt tua ſanctitas retu⸗
lit igꝛantia lapſos ſe deflent eſſe.bis in hac ↄditõne dici
mus miſcdiaʒ nõ negandã. et loꝗtur ĩ caſu in qͥ fuit pro

mulgata ↄſtitutõ de ↄtinentia ſacerdotuʒ et leuitarum.

AVd ideʒ facit qð dĩc Inno.in eadeʒ di.ſi ad aliqͥs foꝛa
eccliaſtice vite ꝑiter ⁊ diſciꝑline q̃ ab epo ſiricio ad om̃es
ꝓuintias ↄmeauit nõ ꝓbabit᷑ ꝑueniſſe.his ignoꝛantibo
venia nõ negabit᷑.ex qͥ ↄcludit᷑ ꝙ excuſant᷑ ꝑ ignoꝛantiaʒ
Sʒ ecõtra vr ꝑ boc qð diĩc gelaſiꝰin can.Cũ nõ potu⸗
erit ignoꝛare ſniaʒ ꝓpꝛij ſacerdotis a ſuo officio ſuſpẽda
tur.¶ Ad idẽ facit ꝙ nulli igrare ꝑmittit᷑ ea q̃ publice fi
unt:ꝗ̊ nõ excuſant᷑ ꝑ igrantia. oas dicendũ ꝙ facta
publicatõe debito mõ nemo excuſat᷑ ꝑigrantiã niſi oſtẽ
dat ſe iuſtã hr̃e cãm irantie.vñ canon vnꝰ loꝗtur qñ in
ſto cã erat igrantie et ꝓbabilłr poterat igraꝛe. Alter pᷣo
loquit᷑ in alio caſu vbi pᷣſumebat᷑ ↄtra ipm. et ſic ſᷣm di⸗
uerſos ſtatꝰexcuſat᷑ vel nõ excuſat᷑ ꝑ ignoꝛantiam.

¶ Mueſtio. clxxiij. de pec/

catis in ſpiritumſanctum.

AVctũ eſt ſupra de

cendũ eſt de peccato qð eſt eè induſtria
qð dicit᷑ pcm in ſpm̃ſanctũ: ſicut pctm
exr infirmitate dicit᷑ pct in patrẽ:petᷣm
ex igrantia dr eſſe ꝑctm in filiuʒ. Et pꝛio querit᷑ ꝗd ſit

pcetm in ſpmſctᷣm. Scðdo vtꝝ idẽ ſit pcẽm in ſpmſctm qð

pctm ad moꝛtẽ.Tercio qͥt ſint dr̃ie pct᷑i in ſpmſanctum.

Quiꝛto vtꝝ ome pcĩm poſſit dici ꝑ aliquã additõeʒ pec

catũ in ſpm̃ſanctũ.Quito cin gre ꝑſe ⁊ pᷣmo opponatur
Sexto quare peccatũ in ſpmſanctuʒ dicat᷑ irꝛemiſſibile.

ctᷣo ex infirmitate ⁊ igrantia:ↄñnter di

pen h ſpe ſan nfme N mog

olſenats
Delyar⸗

embrum prunũ

B pꝛimũ ſic dicit augu.pctm in ſpm̃ſcẽm.
eſt ꝑſeuerãs duricia coꝛdis impenitentis.
Alubi vo dr.pctm in ſpm̃ſctm ẽ ↄſuetudo
peccandi q̃ dei metꝰ amittit᷑ et ↄtemptꝰin⸗
urrit᷑. Alij vᷣo direrũt ꝙ tria ↄcurꝛũt:genus pcti moꝛta
lis.et ꝙ ſit ex certa malicia:et ꝙ ſit cuʒ mentis ꝑtinacia
Aug.vo in li.retrac.videt᷑ addere hãc oditõneʒ. ꝙ ĩ ſce⸗
erata metis ꝑuerſitate vitã finiat.⸗¶. Sʒ põt obijci cont᷑
pꝛimꝗ rõnem.ſᷣm h̊ em̃ om̃e pctm in ſpm̃ſctᷣm eſſet obſti⸗
natio.ꝗd em̃ aliud ẽ ꝑpſeuerãs duricia coꝛdis impeniten
tis niſi obſtinatio. Sedotra h̊ eſt.ꝙ obſtinatio ponitur
vna ſpẽs pct᷑i in ſpmſanctũ.ſicut hr.ij. ad Ro. ſuꝑ illud
Fm duriciã coꝛdis tui.glo.pctm ad moꝛtẽ vel in ſpiritũ⸗
ſanctum ↄmittit᷑ duobo modis:ꝑobſtinatiõem.ſ.et per
deſperatõeʒ. Obſtinatõeʒz aũt diffinit dicens. obſtinatõ
eſt indurate in malicia mẽtis ꝑtinacia ꝑ qu ſit hõ impe
nitẽs.Deſperatõ aũt ẽ q̃ ꝗs penitus diſſidit de dei boni⸗
tate.et vtrũq; dr pctm in ſpmſctm.¶ SPꝛeterea aligꝗs in⸗
uidentie facibo fraternitatẽ obpugnat in pᷣmo ſuo actu.
et talis peccat in ſpm̃ſctẽm.talis nõdũ bʒ pſeuerantẽ ma
liciã ⁊c.nõ ergo hec ẽ ratõ pct᷑i in ſpm̃ſcẽm ꝑſeuerãs ⁊c̃.
Cont᷑ ſcdᷣam rõneʒ ſiłr obijcit᷑.Fᷣm illã enim nõ eſt pec
catũ in ſpm̃ſcẽᷣm niſi aſſit ↄſuetudo peccandi:ſᷣ põt aligs
deſperare ꝗ nõ hʒ ↄſuetudinẽ peccandi.vno em actu de⸗
ſperatio fit aliqn:ſicut vno actu ſperat ꝗs. deſperatio at
eſt pecm in ſpm̃ſctm ſicut dic aug:loquẽ to inde:
nõ ome pcẽm in ſpm̃ſctm eſt ↄſuetudo peccãdi ⁊c.¶ Pꝛe
terea.ꝗ deſperat metuit iuſticiã dei.nõ ̊ deſꝑatio ẽ qua
metꝰdei vłr amittit᷑:ſᷣ eſt pcẽᷣm in ſpmſcẽm ſicut hr.x.Le
ui.ſuꝑ illud. Inter bec aũt hircũ. nõ ? rõ pcti in ſpiri⸗
tũſanctũ ↄſuetudo peccadi q̃ dei metus amittit᷑.¶ Cont
terciã rõnem peccati in ſpmſanctũ ſcʒ q̃ tria ſupᷣdieta di
cunt᷑ cõuenire obijcit᷑.ſi em̃ reqri genꝰpct᷑i moꝛtalis.Fᷣm
hoc nõ eſſet pctm in ſpm̃ſanctuʒ pctẽᷣm ꝑ ſe:vᷣ eſſet ↄditio
alioꝝ pctoꝝ.vt foꝛnicatõnis ſuꝑbie ⁊ alioꝝ pctoꝝ.quẽ⸗
admodũ pctm ex infirmitate non eſt vnũ pctẽm ꝑ ſe:vᷣ eſt
ↄditõ pluriũ peccatoꝝ.¶ Sʒ ecõtra videt᷑ ꝙ quedã ſunt
pꝓ ſe pcta q̃ ſub pcto in ſpm̃ſanctũ ↄtinent᷑.vt impungnatõ
veritatis agnite:et impugnatõ fraterne gre:.¶ Silr obij
citur ↄtra illã ↄditõeʒ q eſt ex certa malicia.cũ em̃ pecca
tũ in ſpmſctm ſit malicia et cum hoc ſit ex certa malicia.
oꝑtet ꝙ malicia pᷣcedat pctm in ſpm̃ſctm:ſᷣ hoc nõ videt
eſſe ncẽm. peccatũ em̃ ex iraſ?tia nõ pᷣcedit alia ignoꝛan
tia:nec peccatũ ex infirmitate pᷣcedit alia infirmitas.
MPꝛeterea põt q̃ri ꝓ quo ſuponat illa malicia.aut eniʒ
ſupponit /ꝓ alia malicia aut ꝓ illa q̃ eſt pctm in ſpm̃ſctm.
ꝓ alia nõ videt᷑:eſt em̃ aliqð peccatuzʒ in ſpmſctm qð nõ
pexigit añ ſe aliud pctm.ſicut eſt impugnatio veritatis
agnite.nõ & malicia ſupponit ibidẽ ꝓ alia malicia. neq;
ꝓ eadẽ:cũ pct᷑ᷣo in ſpmſctm põt ſuponere. nihil em̃ ẽ ſui
cauſa:ſᷣ illa certa malicia eſt cã pcti in ſpm̃ſctᷣm: ꝗᷓ nõ eſt
idipᷣm qdð peccatũ in ſpm̃ſctm.¶ Si vᷣo ponat᷑ ↄditõ quã
ponit aug·in li.retrac.obijcit᷑ in cõtrariũ.ſᷣm hoc eĩ nul
lum pctm in ſpmſctm eẽt:niſi vbi adeſſʒ finalis impnia
Sʒ h ẽ.ꝙ multe alie ſpẽs ponunt᷑ pcti in ſpm̃ſctᷣm. ſic
pᷣſumptio.deſꝑatio.⁊ veritatis agnite inpugnatio.q̃rũ
vna queq; põt eſſe ſine finali impnia.Scom h̊ etiã nullꝰ
peccaret i ſpm̃ſctᷣm niſi moꝛte adueniente:ſᷣ videmꝰ ꝙ il⸗
lud pctm dicebat᷑ eſſe ĩ ſpm̃ſctẽm qͥ ex inuidentia fraterne
gre dicebãt judei.ꝙ ĩ beelʒebub pᷣncipe demonioꝝ eijti⸗
ebat demonia.ꝗᷓ nõ regrit᷑ ſꝑ ad pctᷣm in ſpm̃ſctẽm ꝗ⸗ pſe⸗
ueꝛet ĩ hac ſceleꝛata mẽtis puerſiõe vſq; ad moꝛtẽ.¶ Ad
qð dicendũ ẽ.ꝙ pctm ĩ ſpmſetᷣm dupłr dr.vno mõ ſᷣm q;
addit ↄditõeʒ ſuꝑ genꝰpct᷑i.Alio vᷣo mõ ꝓut ẽ genꝰ qͥddã
pcti. Scdm ꝙ addit ↄditõeʒ ſuꝑ genꝰ peccati drĩ ꝙ petᷣm
in ſpmſanctum ẽ qdᷣcũqʒ moꝛtale petm er certa malicia
cũ mẽtis ꝑtinacia.⁊ Gᷓ̊ mõ poſuerunt illas tres ↄditõnes
adeſſe pcti in ſpmſctẽm.vt pctẽᷣm ĩ ſpm̃ſcẽm ſit pctm er ĩidu
ſtria quadaʒ ↄditõne ſuꝑaddita.Alio vᷣo mõ ᷣm ꝙ dicit

aug.nõ qdᷣcũqʒ pctm eſt in ſpm̃ſctm.ᷣ vbi ꝑ ſe impugna
tur ipᷣa gra ſpuᷣſſct᷑i ĩ qua fit remiſſio pctoꝝ.et h̊ mõ di⸗
cunt᷑ quedã pctᷣa ſpãliter ĩ ſpm̃ſctm ⁊ ſᷣm h̊ ille dꝛ pecca
re ĩ ſpinſct᷑ʒ ꝗ recuſat eẽ ĩ vnitate coꝛꝑis vxpᷣi qð viuiſicat
ſpũſſctus.ſᷣm ꝙ ĩ ea fit remiſſio pctoꝝ.⁊ h̊ mõ ↄtinet ĩ ſe
impugnatõʒ dᷣitatis agnite ⁊ ſuꝑne gre:et qdã alia pct̃a
ſpalia.ſᷣm h̊ vidr loqꝗ aug.c pcto ĩ ſpm̃ſctm ĩ li.de blaſ⸗
phemia.¶ MDer ilam dicta pt᷑ rnñderi ad ea q̃ obiecta ſũt.
Pꝛima em rõ intelligit᷑ de pcto ĩ ſpm̃ſctm ꝓut ſuponit
aliud genꝰ pcti cũ cõditõe ſuꝑaddita. eodẽ mõ ſcõa diffi 5 Mense

ſilr er nitio accipit᷑.¶ Ad aliud vᷣo qð obijcit᷑ ꝙ nõ om̃e petᷣm ĩ

„ R
ſ
e

ſpm̃ ẽ obſtiatio.obſtiatio aũt ẽ ꝑſeuerãs ⁊c̃.dicẽdũ eſt q;
obſtinatio accipit᷑ dupłr.vno mõ ꝓut ẽ cõditio pcti moꝛ
talis:cũ aligs ꝑſeuerat et obdurat᷑ ĩ illo.et h̊ mõ pctᷣm ĩ
ſpĩſctʒ ꝓut addit ſuꝑ alið genꝰ pcti dic obſtiatõʒ cũ cer
ta malicia q ẽ cã illiꝰ. ec ẽ dicẽdũ ꝙ tota rõ pcti ĩ ſpĩ⸗⸗evp tpi ⸗
ſctm ſit ꝑſeuerans duricia ⁊c. Poteſt em̃ ille ꝗ peccat ex abss adi
infiꝛmitate ſi obduret᷑ et nõ peniteat ꝑſeuerãtẽ br̃e duri
ciã coꝛdis impenitẽtis.ſ̊ pctm ĩ ſpm̃ſcẽm ꝓut diuidit᷑ cõ
tra pctm ex ĩfirmitate et ex ignoꝛãtia.dicit induſtriã ſi⸗
ue certã maliciã tãq; cãm pct᷑iFᷣm aũt ꝙ obſtiatio ẽ ꝓgo
ſitũ ſiue volũtas ꝑleuerãdi ĩ duricia coꝛdis impenitẽtis
quãdaʒ ſpẽm dic pcti ĩ ſpm̃ſctm q̃ eſt differẽs ab alijs.et
pf eẽ cũ illis et ſine illis. Ad illð vo qð obijcit᷑ de ſcdðᷣa

rõne:dicẽdũ ẽ loꝗt᷑ ibi de pctoĩ ſpm̃ſctʒ ꝓut poĩt genꝰ momt

aliqð pct᷑i ⁊ ſuꝑaddit ↄſuetudieʒ ⁊ tandẽ venit ad ↄtem⸗ .

ptũ.de q̊ dꝛ.xvijj.ꝓuerhᷣ. Impiꝰ cũ in ꝓfundũ pctoꝝ ve⸗
nerit ↄtemnit.¶ Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ ꝙ nõ in om̃i pctẽᷣo
in ſpm̃ſctm metꝰ dei amittit᷑.vtpote ĩ deſpatõne.dicẽdũ
eſt ꝙ imo.timoꝛ em̃ ꝗ ẽ cũ ſpe amittit᷑ amiſſione ſpei:nõ
tñ amittit᷑ timoꝛ ſeꝛuilis qꝛ hʒ oculũ ad penã.¶ Adills
vo qð obijcit᷑ ꝙ ſi pcẽm in ſpm̃ſctm poĩt genꝰ pcti añ ſe.
tũc nõ ẽ vnũ genꝰ diſtinetũ ab alijs.dicẽdũ ꝙ h̊ verũ eſt
Fm vnũ modũ:et falſũ ẽ ᷣm aliũ ꝓut ſup habita ẽ diſti⸗
ctio.et illo mõ nihil ꝓhibet aliqð genꝰpct᷑i pꝛio eẽ ex in⸗
firmitate:et poſtea creſcẽte malicia cũ iã ſcieter peccat ⁊
eſt ĩ amoꝛe peccãdi eẽ pcrm ĩ ſpm̃ſctm.Alio vᷣo mõ diui⸗
dũt᷑ adinuicẽ vt nullũ ſit aliud.et h̊ mõ ↄtinet ĩ ſe impu⸗
gnatõʒ fraterne gr̃e.et ꝗ peccat ex ĩfirmitate vł ꝗ peccat
ex ignoꝛãtia nõ peccat ex certa malicia.¶ AUd illð vᷣo qð
obijcit᷑ de hac cõditõe q̃ ẽ certa malicia.dicẽdũ ẽ ꝙ ꝓpteꝛ
hũc terminũ malicia:ſuppoit᷑ illð idẽ ꝙ ẽ pct᷑ʒ ĩ ſpinſct᷑ʒ.
ex certa &̊ malicia nihil aliud ẽ ꝙᷓ; ex malignitate aĩ cum
ↄſcia pcti.vł ex certa malicia dẽ eẽ cũ ꝗs ſciẽter peccatñ
ex ĩfirmitate ̊ ex quadã m̃tis ꝑuerſitate.ec ex h̊ opoꝛ
tet ꝗꝙ idẽ ſit cã ſui.ᷣ ꝙ ſcĩa malicie ſit aggrauatio ipius
pet᷑i· cũ em nõ ex infumitate nec ex ignoꝛatia ſᷣ ex ſciẽtia
pet᷑i ꝑuerſitate aĩ delingꝗt᷑.grauiſſimũ ẽ pctm.Fᷣm aũt al⸗
terã intẽtõem pcti in ſpmſctẽᷣm nihbil ꝓhibet certitudinẽ
illã reſexri ad maliciam p̃cedentem.

embꝛumſecundum
cũdo q̃rit᷑ vtrũ idẽ ſit pctm ĩ ſpmſctm qð
pct᷑ᷣm ad moꝛtẽ.Et vidr ꝙ ſic.pctm em̃ in
ſpm̃ſctm̃ ẽ qð nõ remittet᷑ hic neq; in futᷣo.
M5 Ridẽ ẽ pctm ad moꝛtẽ. ſic em dic aug.in
li.de coꝛreptõe ⁊ Ga.Ego dico id eẽ peccatũ ad moꝛiẽ: ſi /xy⸗
q̃ ꝑ cctöz opat deſerere vſq; ad moꝛtẽ. ſ tale nec hlaſure
hic nec ĩ futo remittet᷑.ꝗ̊ pctẽ̃m in ſpm̃ſct᷑ʒ ẽ pc᷑zʒ ad moꝛ
tẽ vel ecõueꝛſo.¶ Hoc et᷑ vidr̃ ꝑ h̊ qʒ dicitiliretrac: pec
catũ ad moꝛtẽ puto eẽ:cũ pꝰ agnitõʒ dei ꝑ graʒ dni ihu
xpᷣi.qſq; obpugnat fraternitate.et aduerſus graʒ q̃ recõ
ciliatꝰ ẽ deo:inuidẽtie facibo agguat᷑.hoc aũt addenduʒ
fuit:ſi ĩ hac ſcelerata mẽtis ꝑuerſitate vitaʒ finierit.ſed
iſtud pctm eſt pct᷑ʒ ĩ ſpm̃ſctm:&̊ pctm ad moꝛtẽ eſt pct᷑m
in ſpmſctᷣm.¶ Ad idẽ facit qð dr.ẽ pct᷑zz ad moꝛtẽ ñ dico
vt oꝛet gs ꝓ eo ſic hẽtur.j.ioh.vlt.ſ̊ in hoc etiã cõuenit
pctm in ſpm̃ſctm ſᷣm ꝙ dr.vij.hiere.tu ergo noli oꝛare.
glo.coꝛ impenitẽs in ſpmſctm peccat quo in vnũ populꝰ
dñi cõgregatur.qͥ ſpũs ĩmũdꝰ eijcit᷑.qͥ baptiʒzamur.quo
pet̃a omia dimittũtur.a. quẽ accipit eccłia vt cui dimiſe⸗

a S tnt

tit
dun
ſett
mol
ſobr
ende
Pe

ſuie

ſc

)
ſt⸗
* i
.
ſe⸗
.

ſipe

Mueſtio

rit peccata dimittũtur ei. ꝓ coꝛde & i mpenitẽti nõ ẽ oꝛã⸗

dum. et hoc idem ẽ de eoꝗ peccat in ſpmſctm.nõ em me⸗
retur nec cõgruitatẽ hʒ vt ꝓ eo oꝛet᷑. Et ſicẽ dic augi ſer
mone dñi. tãta ẽ labes illiꝰ peti. vt depcandi huilitatem
ſubire nõ poſſit: etiã ſi pctzʒ ſuũ mala ↄſcia⸗ cognoſcẽ et
enũciare cogat᷑.¶ Pꝛeterea ſi ppills. rij. math. pus blaſ
phemie ⁊c. glo. hic blaſphemꝰ? exigenti

e 7c. igentibo meritis malis
ſuis:ſic nũq; ad remiſſionẽ ita nũꝙ ad pniam puẽturꝰẽ.
gẽ peim ĩ ſpm̃ſcrẽᷣm cũ finali impnia.q̊ ẽ pctm ad moꝛte.
S oↄtrariũ vidr̃.pt᷑ em̃ aliqð eẽ petm ĩ ſpm̃ſctm qön
ſitt᷑ pctjm ad moꝛtẽ. põt em̃ aliꝗs penitẽ de pcto i ſpinſctʒ
ſ ve vtpote de inuidẽtia ſuꝑne gre. vel de deſpatõe. hoc at no
eſi pctm ad moꝛtẽ. illò aũt or pctm ad moꝛtẽ in q̊ ꝗs mo⸗/
ſal rit. 5n eſt idẽ pctm ad moꝛtẽ et petm in ſpm̃ſctm. ¶ Yẽ
r de nemie deſpandũ ẽ dũ ẽ in via.vt dic aug.ĩ li.retract᷑.
nec ꝓ illo impꝛudẽter oꝛat᷑ de q̊ nõ deſꝑat᷑.& ꝓ qᷣlibʒ pec
catoꝛe dũ ẽ in via oꝛare poſſumꝰ:et ita ꝓ aliqͥq peccat ĩ
ſpm̃ſctẽm.ſ̊ peccatũ ad moꝛtẽ ẽ ꝓ q̊ nõ oꝛat᷑. ꝗ em̃ in hac
5 vita nõ coꝛrigit᷑:poſt moꝛtẽ venia fruſtra poſtulat᷑ ſicut
hẽtur.j.iohᷣ.vlt.ſuꝑ illð.eſt pctm ad moʒtẽ nõ & idez eſt
petᷣm ipchtekin et peccatũ ad moꝛteʒ. ¶ Ad qð dom. ꝙ
peccatũ ad moꝛteʒ poteſt dici multiplicit. vno mõ vt ſit
idem peccatũ ad moꝛtẽ qdð moꝛtale. Fm dẽ. j.iohᷣ. vlt.
oĩs iniꝗtas ẽ pcẽm ad moꝛtẽ.Alio mõ dr petʒ ad moꝛtẽ
in qͥ ꝗs moꝛit᷑ et ſᷣm ̊ dĩ in glo. j. ioh. vlt. vbi dẽ ad moꝛ

tem:eſt pctm qð ſeꝑata deo ſic moꝛs ſeꝑat aĩaʒ a coꝛꝑe.
moꝛs aũut ſeꝑat aĩam a coꝛꝑe irregreſſibilit: ſic et hbmõi

— —

petm dr. Alio mõ petẽm ad moꝛtẽ dr qð diſpoiĩt ad inex⸗
cuſabilitatẽ pcti. vicʒ cũ nõ ex ĩſirmitate vel igꝛãtia pec⸗
cat᷑.et hoc mõ d in glo.j.ioh.vlt.ſupᷣ alia pcta eſt perm
ad moꝛtẽ. qd n buana fragilitate ↄmittit᷑. et iõ oꝛõe iu⸗
ſtoꝝ nõ purgat᷑.tale ẽ illð pctm qͥ poſt agnitõʒ dei que ꝑ
gram dei data ẽ. aligs ogpugnat fraternitatẽ. ⁊ adueriꝰ
gr̃am q recõciliatꝰ ẽ inuidẽtie facibo agitat᷑ dicẽduz ẽ S
ſr pin 4 pꝛio mõper̃m ĩ ſpm̃ſctm ẽ petẽm ad moꝛtẽ ſ̊ nõ ecõuer⸗
marter, ſo. Si vo accipiat ſcᷣo mõ perjm ad moꝛtẽ pt dici pctem
fm odur in ſpm̃ſcim pm aliã rõʒ pcti ĩ ſpmſctm. hᷣ nõ om̃e petẽᷣm ĩ
um ſas ſpmſctm dr̃ pctm ad moꝛtẽ. Si Zo tercõ mõ accipiatur
pet᷑m ad moꝛtẽ:tũc vidẽtur eẽ idẽ in re licʒ differãt rõe.
per̃m em̃ in ſpm̃ſcim dr̃ ꝓpt ĩpugna tõʒ gre q̃ fit remiſſio
peti. pctm vo ad moꝛtẽ dr qꝛ diſpoĩt q̃ſi irremiſſibiliter
ad penã. ¶ Per hᷣ pt᷑ ſolui qð obiectũ ẽ.pꝛimũ em̃ ⁊ ſecũ
dũ intelligut᷑ de pcto ad moꝛtẽ vbi ẽ finalis impnia.⁊ H
dr̃ pctm in ſpm̃ſcẽm ſᷣm vnã rõʒ et m aliã nõ.⸗¶!. Qð at
tercio obijcit ſilr pt itelligi.ſi iĩtelligat᷑ de finali impnĩa
4glà auẽtas hiere. ſi vo nõ intelligat᷑ de finali impnia ſed de
ꝓoſito nõ penitẽdi:tũc dicet᷑ pcẽm ad moꝛtẽ. pm illum
modũ m quẽ vr̃ pctm ad moꝛtẽ qð pꝛiuat excuſationeʒ
pcti:et ita ꝑↄſeq̃ns cõgruitatẽ venie. Ad q̃rtũ vᷣo dicẽ
dũ ꝙ ſpũs blaſphemie pt᷑ dici pctm ad moꝛtẽ vtroq; mõ
ſᷣ ꝓpꝛie ſᷣm ꝙ ibi accipit᷑ dr illð qð diſpoĩt ad cõtrariuʒ

¶ Membꝛum tercium

rcio qrit᷑ qͥt ſunt dꝛntie pcti in ſpm̃ſctẽm.
Et ponũtur ſex.deſꝑatõ.pᷣſumptõ.ĩpugna
. tio fraterne gre.ĩpugnatio vitatis agnite.
R obſtiatio.et impnĩa. at᷑ veſpatio ſit pec
e1 S catũ ſpmſctm br in glo.ij.ad Ro. ſuꝑ ill.m duritiã
F 57* ⁊c̃. aũt pᷣſũptio ſit pctm in ſpmnſctm ⁊ deſpatio ſilr:
hetur ab aug.i li. xe fide ad petrũ.vbi dr.ſic miſcðia ſu
ſcipit abſoluitq; cõuerſos:ita iuſticia rpellit et punit ob
ſtinatos. Quidã aũt deſperãt de indulgẽtia pctoꝝ: qdã
ðo ſperãt ſine meꝛitis de miſcðia dei pᷣſumẽtes.hi ſunt ꝗ
peccãtes ſunt ĩ ſpm̃ſct̃m.ex qͥ bẽtur ꝙ pᷣſumptio ẽ pctmĩ
ſpm̃ſcim. aũt ĩpugtõ fraterne gre ſit pctm ĩ ſpm̃ſctʒ:
br ab aug.ĩ li.de 'mo.dñi ĩ mõte. Paulꝰ ñ oꝛat/p alexx⸗
dꝛo: qꝛ ĩuidẽtie facibo frnitatẽ ĩpugndo peccauẽat. Et ĩ
eodẽ.̊ ẽ peccaẽ ĩ ſpm̃ſctm: ꝑ maliciã ⁊ ĩuidiã fraternã
obpugre caritatẽ poſt acceptã graʒ ſpũnſſcti. at᷑ ipu⸗
gnatio vᷣitatis agnite ſit petm ĩ ſpm̃ſctm.dĩc aug:ĩ li.de

ſtj venli

bepee)

4–

1177

clxxij.“

vnico baptiſmo.qui vᷣitate ↄtẽpta pᷣſumit ↄſuetudĩeʒ ſeꝗ
aut circa fratres inuidus ẽ aut malignꝰ ꝗbo vᷣitas reue
latur.aut circa deũ ẽ ingratꝰ cuiꝰ inſ piratõe ecchia eius
inſtruit᷑.in q̊ dat᷑ intelligi ꝙ; h ẽ pctm in ſi piritũſanctuʒz.
Siltr. xxiiij.leui.ſuꝑ illud.põ q maledixerit glo.blaſphe
mia qꝗ ſciẽter omittit maxia pena vindicat᷑.vñ q peccauune
rit in ſpiritũſanctũ nõ dimittit᷑ ei.i.q in ſcia blaſppema :

uerit que eſt donũ ſpirituſſancti.Et.iij.marci.qui blaſ⸗
phemauerit. glo. ꝗ itelligẽs opa dei en negare nõ poſſit
er inuidia ↄtradicit.et oꝑa ſpuᷣſſancti dicit eẽ in beelze⸗
bub.nõ bʒ remiſſionẽ neq; bic neqʒ in futo q; penitẽ di⸗
gne noluit.¶ De obſtiatõne aũt dic aug:in ench.ꝗ in ec⸗
cleſia remitti peccata nõ credẽs:tatã cotemnit dini mu⸗
neris largitatẽ.et in hac obſtiatõe mẽtis diẽ claudit ex⸗
tremũ:reus eſt illo irremiſſibili pcto in ſpiritũſanctũ in
quo vpᷣc peccata dimittit.¶ De impenitẽtia aũt ꝙ; ſit pec

— — —

catũ in ſpmſanctũ hẽtur in glo.xij:math.ſiꝑ illud ſpũs

blaſphemie ñ dimittet᷑ glo.q graʒ ſanctiſpũs.qua pnia

.

inſpirat᷑ et ad coꝛrectionẽ venit᷑ nõ cognoſcẽs: impenitẽ
ti coꝛde ꝑmanſerit.cũ hoc nõ ſit hũanũ ſ̊ dy abolicũ:ir⸗
remiſſibile erit:et ita pcẽm in ſpmſanctũ.⸗! Sed poteſt
obijci ꝙ deſperatio nõ ſit peccatũ ĩ ſpiritũſanctũ.poteſt
em̃ aliquis ex diutina tribulatõe ineidere in deſperatõʒ
ꝑ quã poſſit deſperare de potentia ſuſtiendi talis incidit
in deſperatõem et peccat ex infirmitate. ergo deſperatõ
nõ eſt peccatũ ĩ ſpmſanctũ.] Pꝛeterea.ſpeeies ⁊ deſpe
ratio opponũtur et ſiłr pᷣumptio.cũ &̊ mediũ dicat actũ
vᷣtutis nõ tm̃ in ꝑfectis ̊ etiã in imꝑfectis:oꝑpoſita pec⸗
cata erũt peccata nõ tm̃ in ꝑfectis peccatoꝛibo ſiue ꝗ Ga
uiſſime peccãt łᷣ etiã ĩ alijs ꝗ nõ ita guit peccãt. Pꝛe⸗
terea.pᷣſumptio nõ vidr eſſe ſpẽs peccati in ſn pm̃ſanctũ.
poteſt em̃ aligs pᷣſumcre de miſcðia dei ex hoc: ꝙ videt
miſericoꝛdiã dei infinitã eſſe: et ita excellere peccatum.
nũquid talis peccat in ſpiritũſanctũ.ponit em gram ſpi
rituſſancti quãta eſt:et ita nõ videt᷑ peccare irremiſſibi⸗
liter. ¶ Similit põt obijci de inuidẽtia frateꝛne gratie ꝙ;
nõ ſit peccatũ in ſpiritũſanctũ.poteſt em aliquis inuidẽ
fratri ſuo:qꝛ eſtimat ſe ledi ab eo cũ tñ nõ ledatur.talis
nõ videt᷑ peccare in ſpiritũſanctũ ſ̊ magis ex infirmita⸗
te vel ignoꝛãtia.¶ Similiter obijcit de impugnatõe vᷣita
tis agnite. qdã em̃ ſeductõne alioꝝ cadũt in infidelitatẽ
et obpugnat veritatẽ de ꝗbo dicit aug. in li. de baptiſmo
qui credit hmõi homĩbo:imaginatõne quadã veritatis
illuſus eſt. ſed tales peccãt ex ignoꝛãtia.nõ ergo impug⸗

—

tio veritatis agnite eſt pecatũ in ſpiritũſanctũ. ¶ Obij

citur etiã de obſtinatõe.multi eĩ obſtinãtur in peccatis
que ꝓueniũt ex infirmitate vel ignoꝛãtia. et tales ñ pec
cant in ſpiritũſanctũ: cum peccatũ in ſpiritũſanctũ di⸗
uidatur ↄtra peccatũ ex ĩfirmitate ⁊ ex ignoꝛãtia.4 Siz ſie
milit᷑ põt dici de impnia in quã incidit aliꝗs ex xlibeia
tione carnis ꝗᷓ ꝓuenit er fragilitate.¶ Item vidr ꝙ pau
tioꝛes ſint ſpẽs pct᷑i ipᷣius in ſpiritũſanctũ qᷓᷓ q dicte ſũt

Dicit᷑ eĩ ſuꝑ illud leuit.x.Ygnis egreſſus e 2c. pctm in

ſpm̃ſanctũ e in ſceleribo ſuis vſq; ad finẽ vite bſenerge.
de ſua ſalute deſperarc.de potẽtia redemptoꝛis diffidYꝗ.
perarc. de potẽtia redemptoꝛ fFFrte Fea.

ibi aũt nõ enumerãtur niſi duo pctᷣa.ſcʒ inipnĩa ⁊ deſꝑa
tio.¶ Silr. ij. ad Ro.due ſpẽs aſſignãtur obſtiatõ ⁊ de⸗
ſperatõ.ex quo vr ꝙ nõ ſint tot ſpẽs:aut inſufficiẽter fit
diuiſio. ¶ Pꝛetẽa ex ꝑte ſpũſſcti cui apꝑꝛopꝛiat᷑ boitas
duo aſſignatur.iuſticia et miſcðia.pᷣſũptõ ẽ ↄtra iu ſticiã
æſperatõ ↄtra miſcðiaʒ. nec vidẽtur eẽ plura que boni⸗
tati in genere attribuãtur.q̃re vidr ꝙ tm̃ due ſunt ſpẽs.
Item tres ponũtur virtutes ꝑ quaꝝ actus immedia⸗
te oꝛdiatur hõ in deũ.fides.ſpes.caritas.cum ergo tot
ſint virtutes et nõ plures:tria vident᷑ eẽ pcta in ſpm̃ſan
ctũ et nõ plura.impugnatõ ſcʒ veritatis agnite queẽ cõ
tra fidẽ.impugnatio fraterne gratie que eſi cõtra carita
tem.deſperatio que eſt cõtra ſpem.et ſi addatur pꝛeſum
pſo: nõ erunt niſi quatuoꝛ. 4. Iteem vidr ꝙ tm̃ debeant
eſſe due ſpecies. peccatũ em̃ ĩ ſpmſanctũ ſiẽ dic aug.i li.
de blaſphemia ꝑ ſe oponuntur illi gre in qua fit remil⸗

ſio peccatoꝝ. vᷣ hoc eſt pnĩa: ̊ opponit᷑ ꝑ ſe pnĩe.penitẽ
tie vᷣo due ſunt ꝑtes:cõmiſſa deflere:et fiẽda nõ comittẽ
cõtra vnã ꝑtẽ vidr̃᷑ eẽ impnĩa:cõtra aliã vᷣo obſtinatõ.et
ita tiñ debet eẽ due ſpẽs vt videt᷑.¶ Itẽ vt vidr ꝙ plures
debeãt ſpẽs dici. IJnobediẽtia em̃ vidr eẽ pcẽm ĩ ſpmſctm
bm ꝙ dic berñ. ĩ li.de pᷣcepto ⁊ ð diſpẽſatoe.iõ ẽ idipᷣm
nolle obedire et nõ obedire.hoc interdũ erroꝛis ẽ:nõnũ⸗
q infirmitatis.illud vᷣo aut odioſe ꝑtinacie aut cõtuma
cie nõ ferẽde qð ipᷣm repugre ẽ reſiſtere ſpũiſcto.ꝛ ſi vſʒ
ad moꝛtẽ ꝑdurauerit:blaſphemia ẽ nõ rᷣmittẽda.ex quo
videt᷑ ꝙ inobediẽtia admiꝰqdã ſit pcẽm ĩ ſpm̃ſctẽm.⁊ ita
videt᷑ ꝙ plures ſint ſpẽs. IJtſ( vidẽ ꝙ ſilatio pnie ſit pec
catũ ĩ ſpmſct᷑ʒ.dicit᷑ em·x.leui.ſuꝑ illð.nt᷑ hec ᷣo byr⸗
cũ.glo.ſic vera pnia veniã ꝓmeret᷑.ita ſimulatio deũ ir⸗
ritat.hoc aũt ſcci pr̃es irremiſſibile pct᷑m ⁊ blaſphemiã
in ſpmſctm dixerũt.ex qͥ vidr̃ ꝙ ſimłatio pnie ẽ pct᷑ʒ ĩ ſpi
ritũſctʒ.¶ Itẽ vidr ꝙ ſciſma ſit petʒ ĩ ſpmſctʒ.ꝑ h̊ qð di
cit beda.ſuꝑ.j.cañ.ioh.oĩs ꝗ recedit et nõ ꝑmanet ĩ do⸗
ctria ihu xpᷣi deũ nõ bʒ.ſiꝗs talis venerit ad vos:nolite

eu reciꝑe ĩ domũ neq; aue ei dixeritis.ex qͥ agaret cũ lo

quat᷑ ibi de ſciſmaticis et de hereticis ꝙ ſũt vitãdi ꝓpter
ipᷣaʒ cõtumaciã q̃ ẽ in ipᷣo ſciſmate.et ita ſciſma vidr̃ eẽ
pcetm ĩ ſpmſctm.directe eĩ vidr oponi vnitati ecclie q̃ ẽ
ꝑ ſpiſctm̃.et ita ex h̊ vidr̃ ꝙ ſit pctm ĩ ſpm̃ſctʒ.¶ No qð
dicẽdũ ẽ ꝙ rõ ꝓpt᷑ quã aſſignãt᷑ ille ſpẽs pcti ĩ ſpmſ.ſᷣm
ꝙ; ꝓpꝛie dẽ hec pt᷑ eẽ.pctm em̃ ĩ ſpm̃ſctm.oxpoĩit᷑ gre ſpũſ
ſancti ꝑ quã ẽ vnitas ecclie in q fit remiſſio pctõꝝ. ad h̊
aũt ꝙ ülle effectꝰ ſeq̃t᷑ ex illa gr̃a młta ſũt ꝑ ſe adiuuãtia
duo ex ꝑte dei remittẽtis:alia ex ꝑte eiꝰ cui fuit ̃ᷣmiſſio.
duo dðᷣo alia reſpectu ꝓximi ſũt motiua ad remiſſioneʒ.

infirmitate.Elñ nõ eſt dicẽdũ ꝙ om̃e odiũ fratris vł in:
uidia in fratrẽ ſit peccatũ ĩ ſpmſanctũ. Ad quitũ o di/
cẽdũ.q; cũ aligs ĩpugnat vitatẽ pꝛiꝰ agnitã.pt᷑ ꝑ ſeducti
onẽ alioꝝ cadẽ ĩ erroꝛẽ et ĩpugnatõʒ illiꝰ vitatis et defẽ⸗
ſionẽ falſitatis.et talis nõ dẽ peccare ĩ ſpm̃ſanctũ.ſᷣm q;
dic aug.cõtra maicheos.ꝗ reſiſtũt ↄtumacit ⁊ peſtifeꝛa
dogmata emẽdare nolũt.ſ̊ defenſare ꝑſiſtũt.cũ tñ credãt
cõtrariũ hr̃e vitatẽ.pñt eñ dici he retici ⁊ ñ peccãtes in
ſpm̃ſanctũ ſi ex falſa credulitate ⁊ ignoꝛantia h̊ faciunt.
4 Vd ſextũ vᷣo dicẽdũ ꝙ obſtiatõ tũc eſt peccatũ in ſpm⸗
ſanctũ qũ ꝑtinaciter malo adberẽt.nõ ex ignoꝛãtia vel
infirmitate:ſ̊ ex ipᷣa aĩ malignitate.et dẽ math.xij.ĩ gl.
cum dyabolica obſtiatõe de diſperſione ad cõgregatõʒ
nũq; reditur:tũc iudicat᷑ peccatũ in ſpmſanctũ. Per hoc
etia pt᷑ ſolui er rõne conſili illud qð ſeptio obijciebatur.
¶ Ad octauũ dom.ꝙ illud qð obijciebat᷑.x.leui.nõ dat
ĩtelligere ꝙ nõ ſint plures ſpẽs pcti ĩ ſpiñſctᷣm.ſed ꝙ ille
due de gbo ibi intẽdit᷑.loqꝗt᷑ eĩ de ſimłatõe pnie:cũ tñ ꝑſe
ueret ĩ malicia et diffidat de remedio qð dat᷑ ex dei mia.
ſic ẽ de ĩfirmo ꝗ facit illõ ꝑ qð moꝛbo auget᷑ ſciẽter et dik
fidit de medico:talis ꝑmanet in egritudie ducẽte ad moꝛ
tem.¶ Ad nonũ dicẽdũ.ꝙ licet peccatũ in ſpm̃ſcẽm his
duobo modis omittatur:ſũt tñ illi duo modi de ꝗbo pꝛi⸗
cipalit᷑ ibi intẽditur.cũ expoĩtur illð apłi ſᷣm duriciaʒ

coꝛdis tni:et coꝛ ĩpenitẽs theʒauriʒzas tibi irã ⁊c̃.ibi em

hẽt᷑ ꝙ idurat᷑ ĩ malicia et diffidit de dei boĩtate.Pꝛetẽa
obſtiatõ reſpicit ipᷣm pctm.deſꝑatio vo reſpicit remediũ
pcti.vtrũq; at᷑ di fficultatẽ poĩt ad remiſſionẽ peccati.ex
ꝑte illiꝰ peccatoꝛis.ſ̊ vnũ ẽ reſpectu ſui:alterũ vo reſpe⸗
ctu eiꝰ qð dei ẽ.] Ad decimũ dicẽdũ.ꝙ illa duo que ſũt

ant
atün⸗
ttt
ſ
fin,
Chen
ſtuſch

ſred enn

efüctt

Ex ꝑte vo dei remittẽtis ẽ mĩa cũ iuſticia.cõtra iuſticiã pᷣſumptio et deſpatõ ſufficiẽter diuidũtur ↄtra illa q̃ ſũt
eſt pᷣſumptõ:cõtra miam deſperatõ.q em̃ pᷣſumit de boĩ reſpectu dei remittẽtis.duo eĩ regrũtur. ſcʒ tioꝛ iuſticie s Wi
””ð tate dei cũ ſuis malis meritis:poĩt ꝑↄſeqns deũ eẽ iniu⸗ et ſpes miſcðie.ↄtra ſpem ꝓpꝛie ẽ deſperatõ:otra tioꝛem e N
va nt erptnfime ſtũ.ꝗ vᷣo deſperat dũ eſt locꝰ pnie ponit deũ eẽ imiſericoꝛ vo iuſticie ꝓpꝛie ẽ pᷣſumptõ.vñ ſufficiẽter ſpẽs peccati in
dem. eſtimat em̃ ip[ʒ nolle miſereri.et ſi moueret᷑ ad pei⸗ ſpiritũſanctũ deſignãtur ex illa ꝑte.ſᷣ̊ nibilominꝰ erunt
tẽt iã.ſicẽ Cayn dixit.iiij.geñ.maioꝛ ẽ inigtas mea q; vt alie ex alijs du abo ꝑtibo ſic̃ dictũ ẽ.¶ Ad vndecimũ di⸗
veniã merear. Ex pte vᷣo eiꝰ cui fit remiſſio due reꝗrunt᷑ cẽdũ.ꝙ lʒ tꝛes ſũt ᷣtutes theologice gbo opponũtur ſi pes⸗ — 4
diſpoſitões.q̃ ſũt cõmiſſa deſtere.et flenda nõ ↄmittere. peti ĩ ſpmſctʒ.ñ tñ ſm nũeꝝ illaꝝ accipituꝛ diuiſio ſp'ꝝ?r Pmi⸗ D
cõtra qꝗᷓ duo due ſũt dr̃e pcti ĩ ſpm̃ſctm.ſcʒ impnia q̃ ꝓpo hᷣ Fᷣm dr̃as eaꝝ q̃ ꝑtinẽt ad graʒ rmiſſioĩs ex ꝑte rᷣmiſſi⸗ gu⸗
nit nõ deflere cõmiſſa:et obſtiatõ qᷓ ꝓpoit flẽda ↄmitteꝛe ui ⁊ eiꝰ cui fit rmiſſio:⁊ ãmiculãtis ſic dictũ ẽ.vt ex ꝑte Eg
Coõtra vᷣo ea q̃ reſpiciũt ꝓxim ẽ inuidẽtia fraterne gre q̃ rmiſſiui accipiãtur due ſpẽs:ex ꝑte eiꝰcui fit ᷣmiſſio ſiłꝛ Eee
deoꝛdiat᷑ affectꝰ:et ĩpugnatio vᷣitatis agnite q̃ ꝑ ſe eoꝛ⸗ due:ex ꝑte ãmĩculãtis due.⸗ Ad duodecimũ doðm q; lʒ Uls
dinat᷑ ĩtellectꝰ.motiuũ em̃ ad remiſſiõʒ ẽ amoꝛ veritatis due ſint tm̃ rõe eiꝰ qð ẽ penitẽ.ſ.omiſſa deſlẽ ⁊ flẽda n cõ n⸗
agnite ꝑ quã oꝛdiat ĩtellectꝰ:ct amoꝛ fraterne gre ꝑ quã mittẽ.pctm̃ aũt ĩ ſpmſãctũ oxponatuꝛ pnĩe:ñ tñ erũt due n
oꝛdiat affectꝰ.vel alit᷑ pñt hdue ſpẽs accipi.vt ĩpuãtio ſpẽs tm̃ ꝑ oꝓpoſitõʒ ad illa duo accepte.remiſſio em̃ cui ſo
vᷣitatis agnite reſpiciat effectũ ſpũſſcti ĩ intellectu.impu oꝑpoĩtuꝛ pctm̃ ĩ ſpmſactũ ſᷣm qᷓndã modũ oꝓpoſitõis non lin
gnatõ vᷣo fraterne gr̃e ipugnet efectũ iĩ volũtate.motiuũ tm exigit cõditões qꝗᷓ ſũt ex ꝑte penitẽtis.ſ̊ ꝗᷓ ſũt ex ꝑte di ſte
aũt ad remiſſionẽ ẽ vt diligamꝰ fidẽ oꝑantẽ ꝑ dilectõem remittẽtis et iuſte puniẽtis.rmittit eĩ culpa ſ̊ iuſte infli⸗ (
quã ẽ vnitas inbꝛoꝝ eccłie. Ald obiectũ & qͥ obijcitur git penã. reqrit etiã cõditões ex ꝑte eccłie adiuuãtis.et n
ꝙ nõ debeãt he eẽ ſpẽs.vel ſi ſũt ꝙ płes dñt eẽ aut pau⸗ ĩta nõ tm̃ erũt due ſpẽs pctĩ in ſpm̃ſetm̃ ſũpte iu ooſi ſ
cioꝛes.Dicẽdũ ẽ pꝛĩio ꝙ deſperatõ tũc ẽ pctm ĩ ſpm̃ſcẽm: tõʒz eoꝝ q̃ iueniũtur ĩ ꝑte rõe pꝑnĩe ſᷣ̊ q̃tuoꝛ alie ſic ia detʒ a
qñ nec hʒ ꝑ ſe occaſionẽ ex ĩſirmitate nec ex ignoꝛãtia.ſᷣ eſt. ¶ Ad tꝛedecimũ dᷣm ꝙ iobediẽtia de ſe ñ ẽ peccatũ i
ſciẽter de mia dei deſperat.nulla ſtimulãte carnis fragi ĩ ſpm̃ſctm̃.ſ̊ ip̃a ꝑtinacia ↄtũax.⁊ ↄtĩetur ſub illa ſpecie her ſi
litate:ſᷣ pctõꝝ ĩmẽſitate.iõ negat᷑ qn aliq deſperatio gqjueẽ obſtiatio. Silr de ſilatõe pnie.de ſe em̃ nõ dĩic pec .
poſſit ꝓcedere ex ifirmitate vł ignoꝛatia ſ talis ꝓcedit ceε catũ ĩ ſpmſctm:̊ ip̃a impnĩa q latet ſb illa. Eodẽ modo c
1 „ exy certa malicia. Ad ſcom vo dõm. ꝙ licʒ ſpes deter⸗ , dðm ẽ ð pctõ ſciſmatis.qꝙ ipʒʒ licʒ ſit ẽue peccatũ de ſeñ
Inſrnne aſclte De tnrite dei rt ⸗ miet actũ uᷣtutis.nõ tmi pfectõe ſ̊ i ĩꝑfectõe.deſpatio tñ eſt petm̃ i ſymſanctũ.ſiłr nec ĩfidelitas.ſᷣ ipᷣa ↄtumacia ꝑ “””” l
Ee vnpfe rde de ſo ſ 8dn q oponit ei defmiat petz i ↄſũmatõe malicie. Vñ berñ. tinax qᷓ erroꝛẽ defendẽ et vitatẽ ĩpugnare nitũtur min e. K
Ddei plt ſ ) PrenSat h er n quẽadmodũ pꝑfectõʒ ſapie ſibi vendicat amoꝛ dei:ita de⸗ ¶ BPab „
Ftsbus . ſperatõ oẽm malicie ↄſũmatõʒ.et ſiẽ ex noticia tui venit 1 ta röne nume S. f. ſ
ĩ te timoꝛ dñi et ex noticia dei amoꝛ eiuſdẽ:ita de ignoꝛã ri ſpẽꝝ petĩ ĩ ſpm̃ſanctũ.q̃dã etiã addẽda vidẽtur ad am a
tia tui ſuphia.de obliniõe dei deſpatio.hec aũt ↄſũmatõ plioꝛẽ erplanatõʒ.Oubitabit eĩ aligs de deſpatõe et pꝛie
malicie ẽ ĩ deſperatõe ꝓut ẽ pct᷑ʒ ĩ ſpiritũſanctum.¶¶ Ad ſumptõe.iſta em̃ vidẽtur eẽ pctã ex ignoꝛãtia. ſi eĩ aliꝗs
terciũ vdo dicẽdũ.ꝙ pᷣſumpto qnʒ directe ĩpugnat iuſtici ſciret latitudĩeʒ miſcðie dei nũq; deſꝑaret:ſi rigoꝛẽ iuſti
am dei ꝗſi deꝰ eẽt miſericoꝛs et nõ iuſtꝰẽ pcetm ĩ ſpm̃ſct᷑ʒ. ,, cie nũqᷓ; pſumẽt.& iſta ꝓueniũt ex ignoꝛãtia miſcðie ⁊ in ⸗ e el
2— g. r r . 32 fh r,. ,„ „ 8 — 1 2- 2 25 ve⸗a ſſe g
nõ ꝗꝓpt h̊ ꝙ poit dei miam excedẽ ſuũ pctm:̊ qꝛ poĩt dei uel ſticie. Si vᷣo dicatur ꝙ nõ ꝓpt h̊ ↄtinẽtur ſbᷣ pctõ ex igno G A
miam eẽ ſine iuſticiꝗ.nõ aſſerẽdo ĩ intellectu.hoc ei eſſyrãtia.qꝛ ñ ꝓueniũt ex ignoꝛãtia ſimplici ſ̊ ex ignoꝛatia 14 dl
iſidelitas.ᷣ ſic afficiedo:qꝛ vnũ eẽt ſine altero.⸗ Adqr⸗ affectata:q̃ eꝗpollet certe malicie.cũ apud quẽlibʒ vten⸗ w. bi
tũ vᷣo dm.qꝙ ĩuidẽtia fraterne gratie ſᷣm q; ẽ pctm ĩ ſpi⸗ tem rõne ſit notũ deũ eſſe ſůme miſericoꝛdem et lũme in au
ritũſanctũ attẽdit᷑ cum hõ ſcienter impugnat gram fra⸗ ſtum.et ꝙ iuſticia nõ eſt ſine miſcðia nec econuerſo.qð n
ternitatis.neq; mouetur ad hoc ex leuitate vel ex aliqua etiã ductu rõis defacili põt iueniri.⸗¶ Obijcit᷑ ĩ cõtraꝛiũ 1

„

4

.
R tt

„0 ico

cs ſalt

—

al
1 o.
0 c9“ .
znelſ eyffas).

De

7
rr

*

ſn .

46 . Ppn
D vaAfAX& 44 GSn . 7
Siar pt Jin Ze aln6 ſpeh) pedn

4 t&* mali

rEve ſ

—, —
o 2 eſt A e, h Nt teſken
P“ vt pů5ÿ fim
ſimile.foꝛnicatõem eẽ peccatũ moꝛtale ſcriptũ ẽ ĩ coꝛ
de homiĩs nataliter.& ſi aligs foꝛnicet᷑ ignoꝛãs foꝛnicati
onẽ eſſe moꝛtale pct᷑ʒz: peccat ex ignoꝛãtia affectata.⁊ ita
er certa malicia.̊ nõ debʒ excuſare eũ infirmitas:et ita
eſt pcm in ſpm̃ſctm qð falſũ ẽ.¶ Itẽ nõne aligs ex ſua
fragilitate pt deſꝑare.et qð ẽ ex fragilitate ẽ pctm ĩ pr̃eʒ
q̊nò ois deſꝑatio ẽ pctm ĩ ſpm̃ſcẽm.nõ ꝗ̊ deſꝑatio ẽ ſpẽs
pcti in ſpm̃ſcim. quicqd em ↄtinet᷑ ſub ſpecie cõtinet᷑ ſub
genere. ¶ Iẽ dixit Cayn. iiij. geñ. maioꝛ ẽ inigtas mea
ꝙᷓ vt veniã merear.nũqꝗd credidit ꝙ maiꝛ eẽt ſua iniqui
tas qꝙᷓ miſcðia dei ex qua dat᷑ venia? ¶ A qð dicẽdũ.ꝙ
nõ eſt ſiłe de noticia eiꝰ ꝙ ẽ deũ eẽ ſumme miſericoꝛdẽ et
iuſtũ.et de eo ꝙ foꝛnicatio ſit moꝛtale pctm. vox em̃ oim
eſt deũ eẽ iuſtũ et miſericoꝛdẽ. et cũ redit ad ↄſcĩiam re⸗
ctã nullatenꝰ pr diſcredere cũ credit ipʒʒ eẽ ſumme bonũ
ſ ſic nõ eſt de eo ꝙ foꝛnicatio ſit moꝛtale pctm:cũ h̊ młti
habũdãtes rõne non attingãt ſed auẽte.et ideo licet ille
peccet er ignoꝛãtia q nõ credit foꝛnicatõʒ eẽ moꝛtale pec
catũ:nõ tñ peccat ille ex ignoꝛãtia ſ̊ in ſpmſctm qui pᷣſu⸗
mit vel veſperat mõ quo dictũ ẽ.¶ Ad ſcðᷣm vo dicẽdũ ẽ.
dupler ẽ diffidere. Eſt em diffidere de ſeipo rõne ſue
infirmitatis.et hec diffidẽtia licʒ ſit pctm: ĩ aliqͥ caſu nõ
eſi pcẽm in ſpm̃ſctm.vñ puſillanimitas nõ eſt pcm ĩ ſpi
ritũſcẽm. Eſt aũt diffidẽtia de diuia bonitate nõ pᷣcedẽte
aliqua cauſa excuſante.et boc ẽ pctm in ſpm̃ſct᷑ʒ. d
terciũ pᷣo dicẽdũ.q; nõ credebat ſuã iniꝗtatẽ eẽ maiõꝛem
miſericoꝛdia dei:̊ ꝙ maioꝛ eẽt ꝙᷓ ſtiſfactio.vt crederet
ſe nullatenꝰ poſſe ſatiſſacere deo quẽ offendit. .

dbuc etia queri .S. ij.

tur vtrũ pſumptio reſpiciat miſcdiaʒ dei.et q̃re dꝛ opo⸗
ni iuſticie poniuſq miſcðie.¶ Iẽtẽ pᷣſumptio ẽ vna extre
mitas ſpei.opponit᷑ ̊ ne plus timoꝛi qᷓ ſpei aut ſpei q; ti
moꝛi:Et vidr ꝙ magis oponat᷑ timoꝛi.timoꝛ em̃ reſpi
cit iuſticiã infligentẽ penã.pᷣſumptio q̊ cũ ſit cõtra iuſti⸗
ciã vr̃ oꝓpoĩ tioꝛi ꝗ ꝑ ſe oꝛdiat᷑ ad iuſticiã.¶ ar᷑ magiſ
oſpõat᷑ ſpei hẽt er h̊ ꝙ ↄueniũt ĩ genẽ.vtꝛũq; eĩ ẽ expecta
tio veĩe. ̊ ſpes ẽ expectatõ venie vl glie ex meritis de cõ⸗
gruo vł de ↄdigno:pᷣſũptio at᷑ ſine meritis ñ attribuẽdo
gre vᷣ ſuis oꝑibo.¶¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ pᷣſumptio potiꝰ dẽ
eſſe cõtra iuſticiã ꝙ; ↄtra miſcðiam:qꝛ poĩt latitudinem

miſcdie ſine iuſticia.ecõtra deſꝑatio vidr̃ ponere iuſtici Nacdi⸗

am ſ tollere effectũ miſcdie.licet ᷓ tam pᷣſumptio qᷓ de⸗
ſperatio referãtur ad miſcdiam et differẽter.qꝛ deſpera
tio diminuit effectũ miſcðie:pᷣſumptõ vo ſuꝑflue ſiue ex
cedẽter ponit:tñ pᷣſumptio ꝓpt cãm dictã dẽ opponi iu-
ſhcie in effectu et deſperatio miſcdᷣie ĩ effectu. Ad auð
vo dicẽdũ.ꝙ pᷣſumptio oponit᷑ ſpei et timoꝛi.ſᷣ oppoĩtur
pei nõ röne generis qð eſt expectatio miſcdie: bᷣ ratõe
differẽtie ſuꝑadqite. Pꝛeſumptõ em̃ ẽ expectatõ miſcðie
ſine gra.ſpes vᷣo ẽ expectatio miſcðie attribuẽdo gꝛatie.
õp̃ᷣſumptio aũt ⁊ timoꝛ opponũtur rõne differẽtie eoꝝ que
reſpiciũt᷑ et drñt in genere. Pꝛeſumptio em̃ ẽ extẽſio ad
miſcdiam.timoꝛ vo ẽ reſilitio a ſũma iuſticia ſm ꝙ nos
loquimur de timoꝛe initiali.a ſũma voo maieſtate in ſuã
ꝑuitatẽ ſᷣm ꝙ fit ſermo de timoꝛe reuerẽtie et ita differ̃t
genere. Pꝛeſumptio etiã ẽ indebita expectatõ futuri bo⸗
ni.timoꝛ vᷣo de quo loqmur eſt bita fuga futuri mali.
Atem obijcit᷑ de impugnatõe viitatis agnite. dicit᷑ eĩ ꝗ⸗
blaſphemia dimittet᷑.ſpũs pᷣo blaſphemie non remittet᷑
neq; hic neq; in futo ſic.xij.math.hẽtur. Poteſt queri
que ſit dr̃a inter blaſphemiã et ſpm blaſppemie.ſpũs eĩ
blaſphemie aut dĩc potẽtiã aut habitũ aut paſſionẽ. ſed
cõſtat ꝙ nõ dicit potẽtiã:cũ potẽtia in eo ꝙ potentia bo⸗
nũ ſit. ſpũs aũt blaſphemie malũ. Qeq;ʒ dicit paſſionẽ:
cũ paſſio ſit minꝰ malũ q ie habitꝰ.blaſphemia at dic
habitũ.reſtat ̊ ꝙ ſpũs blaſphemie dicit hbabitũ malum
quo ſcʒ falſa de deo dicũtur vel vera negãtur.ꝗ ſpiritus
blaſphemie cõtinetur in genere blaſphemie.hec em̃ẽ ra⸗
tio blaſphemie ſiẽ hẽtur.iiij. ad ephe.ſuꝑ illud blaſphe⸗

mia. Pꝛeterea ꝗ dicit in math:ſpuũg blaſphemie ĩ nza

XA⅜

£
clxxii.
traãſlatõne.ſᷣm Crip.dicit᷑ blaſphemia ſpũs.pt᷑ ̊ queri
que ſit intentio rõnis dicẽdi. Item dĩc Amb. Sigꝗs ſpi⸗
ritus coꝛꝑis hũani cæceptꝰlde coꝛpꝑe xp̃i aliter ſentiat qᷓ
dignũ ſit:nõ eſt excluſus a venia.ſigs vᷣoſpũſſcti pta⸗
tem abnegaueꝛit ſempiternã. et nõ in ſpũ dei m̊ in beelʒe
bub aſſerit eijci demonia. nõ pt᷑ ibi eſſe expoꝛtatio venie
vbi eſt ſacrilegij plenitudo.ex q̊ͥ vidr ꝙ ſi aligs male ſen
tiat de filio:nõ ſit pcẽm in ſpm̃ſctm. ſ ſi male ſentiat de
ſpũſcto:tũc peccat in ſpm̃ſctm.(¶¶ Sʒ cõtra hͥ ẽ ꝙ ipi iu⸗
dei peccaueꝛũt in ſpm̃ſctẽm dicẽtes.ꝙ ipᷣe vᷣtute dina qua

pbam a'ſ ſen z enaf vmiff poſue.

cus erat nõ eijciebat demoĩa.vñ dic AUmb.Ideo grade/

ſcelꝰ cõmittebãt.qꝛ qdð dei eẽ cognouerat.dyaboli eẽ cla⸗/ aſ/kʒ viA

mabãt. Itẽ dz in glo. Rab.ibidẽ.q ſpm̃ſctᷣm nõ eẽ vel
mĩoꝛẽ pr̃e eẽ credũt vel dicũt.qꝛ nõ ex iuidia dyabolica
ſ̊ ex buana ignoꝛãtia hoc faciũt.irremiſſibili crimĩe nõ
tenẽt᷑̊ maiꝰ ẽ credere ſpimſctẽᷣm nõ eẽ: vel eẽ creaturã:qᷓ
hec oꝑa nõ eẽ ſpũſſcti.& illud dʒ dici maiꝰ pctm ĩ ſpm̃ſ.
vel ſi illud nõ dꝛ:nec reliquũ dicẽdũ ẽ.¶ Pꝛeterea dicit᷑
xij. mathᷣ.q ſpũs blaſphemie nõ remittet᷑ hic neq; ĩ fut᷑o
Sʒ oↄtra aliꝗ eoꝝ penitueꝛũt ꝗ illo pcto peccaueꝛũt.pt᷑
qd ̊ pctẽm ĩ filiũ dẽ remiſſibile.pctm aũt qð erat contra
ſpmſctm dicebat᷑ irꝛemiſſibili.¶¶ Itẽ vidẽ pctm ĩ pꝛeʒ idẽ
qð pctm in ſpm̃ſctm.qð em̃ ẽ irremiſſibile:pctᷣm ĩ ſpm̃ſ.
dẽ. ̊ pctm illiꝰ ꝗ ĩ ſiłitudie dyaboli ↄtra ↄſciaʒ ſuãũ maie
ſtatẽ dei oxpugnat nõ ẽ remiſſibile.ſiẽ dꝛ.xij.math.hᷣ aũt
ẽ pctm ĩ pꝛem qð ẽ ↄtra maieſtatẽ.qꝗ̊ pcẽm in pr̃em ẽ pct᷑ʒ
in ſpm̃ſctm.in qͥ ̊ diſtiguit᷑ ſi h̊ nõ eſt lua A qð di
cendũ ꝙ aliud ẽ de blaſphemia ᷣm ꝙ ibi accipit᷑.⁊ aliud
ſpũs blaſphemie:cũ vtrũq; ſit habitꝰ malꝰ.nec accipit᷑
ibi blaſphemia ſᷣm ꝙ genꝰ ẽ ad vtrũq;:bſᷣ ſᷣm ꝙ determi⸗
nat pctʒz ſine aggꝛauatõe ciꝛcũſtãtie q̃ ẽ ex ceꝛta malicia.
quidã em̃ blaſphemãt q̃ſi ex coactõe.⁊ hi peccãt ĩ pr̃em:
qꝛ ex ĩfirmitate.ꝗdã vᷣo ex deceptõe ſiue ſeductõne: et hi
peccãt ĩ filiũ.alij vᷣo ex ſola malignitate:et bi peccant in

ſpm̃ſctm.et h̊ pcẽm dr pctm blaſphemie.qd em aliud v ſ. ſpr

ſpũs blaſphemie niſi affect atio vituꝑatõis diuie.blaſ⸗

phemia vo ibi accipit᷑ cũ ex ifirmitate vel ex igꝛãtia blal

phem at.hoc em̃ ẽ blaſphemia q̃ hʒ coloꝛẽ aliquẽ excuſa⸗
tõis ꝑ quã diminuit᷑ pctm.ſpũs vᷣo blaſphemie hʒ ciꝛcũ
ſiãtiã ꝑ quã aggrauatur peccatũ.ibi em malicia creſcit
q̃ſi ad qdðᷣdaʒ ſũmũ.Sic ergo ſpiritus blaſphemie.vno
modo dicitur contra blaſphemiam. alio vᷣo modo ſub
blaſphemia ↄtinetur.¶¶ Ad aliud vᷣo dicendũ.qꝙ hoc pec
catum dicitur ſpũs blaſphemie.qꝛ ſicut ſpũſſctus ſpiꝛat
ad laudẽ et amoꝛẽ dei:ita de ſpũs blaphemie ſpirat ad
odium dei et vituꝑium. A criſolſ.aũt dĩ blaſphemia ſpi⸗
ritus.eo ꝙ contra ſpiritũſanctũ blaſphemat.dicẽs non
eſſe oꝑa ſpũſſancti ſed dy aboli cuʒ ſciat cõtrariũ.⸗ Ad
tercium vo dicendũ.ꝙ.b. amb..loquitur rõne deceptõis
quam poſſet hr̃e homo ſi videret foꝛmã xpᷣi in humani⸗
tate et nõ videret miracula.ſi talis crederet nõ eſſe deuʒ

pꝛobabilem videretur habere excuſationẽ.ſed qui vide⸗ Ipel⸗39. ſanle ſare As ſl⸗

ret miracula ſciens ꝙ miracula nõ ſunt niſi a deo:et at⸗
tribueret dy abolo:talis nõ haberet excuſatõem. et hoc
modo intelligit᷑ ꝙ ſit peccatũ in ſpmſctᷣm attribuere eie⸗
ctionem demonioꝝ ipᷣi dyabolo et nõ ſpũiſcto.nec nega
tur quin poſſit eſſe peccatũ in ſpm̃ſanctum:ſi aliquis ex
certa malicia blaſphemiaʒ dicat in filium vel etiam in
patrem. 4 Ad quartum dicendum eſt.ꝙ nõ dicitur pec⸗
catũ in ſpiritũſanctũ qꝛ maioꝛ falſitas credatur. poſſet
em̃ hoc eſſe ex ignoꝛãtia humana.ſed hoc eſt quãdo ho⸗
mo dicit mioꝛem vel maioꝛem falſitatem ex malicia. et
tunc rõne ipᷣius cauſe dicit᷑ eſſe peccatũ in ſpiritũſcẽm.
4Ad quitũ dicendũ.ꝙ nõ dicit᷑ pctẽᷣm in nru non
poſſit eſſe de eo pnĩa:ſ̊ dicti ſunt peccaſſe in ſpm̃ſctm:qꝛ
(ſic die Cri᷑.)ſufficientẽ acceperũt ex ꝑientiã ſpiritus.
ꝓphete em̃ ꝑ eũ locuti ſunt et om̃es ab eo dona gr̃e acce⸗

pexũt.nõ aũt ita cognouerũt filiũ carne indutũ: et iõ ex

illa ꝑte excuſatõʒ aliquã poterãt hr̃e.cuiꝰ ſignũ fuit ꝙ
penitẽtibo oꝛauit dimitti in cruce iniuriam ſibi factam
ſed v inuria facta in ſpm̃ſctm nõ ita dixit br̃e veniaʒ:

qm̃ temones eijcere et ſanitatẽ eſfſicere opus fuit ſpũſſã/
cti.et ideo ei fœta fuit iniuria. Ad vltimũ vo dicẽdũ.
ꝙ licet pꝛi apꝛopꝛiet᷑ maieſtas:tñ iniuriari maieſtati q̃
cõis eſt ſpũiſcto.cũ pr̃e et filio ſciẽter:eſt pctm ĩ ſpm̃ſct.
nõ em̃ diſtinguũtur iſta pcta rõe coꝝ ꝗbo fit nuria.cõis alene
em̃ eſt iiuria triũ ꝑſonaꝝ: ſ̊ rõe cauſaꝝ ꝑ quas fit iucli⸗ ccun
natio ad diuerſa genera pctoꝝ.ſcʒ rõe infiꝛmitatis igno
ratie et induſtrie ſiue certe malicie.

Deinde queritux. S. ih.

maliciam ꝑpetrat.

de finali impnia.vtꝛũ eadẽ ſpẽs ſit cũ obſtinatõe. Qð vi
det᷑ ꝑ rõem obſtinatõis.obſtinatio ẽ indurate ĩ malicia.
mẽtis ꝑtinacia ꝑ quã fit hõ impenitẽs.reſtat ̊ cũ ꝑim⸗/
penitẽtiã fiat hõ imꝑenitẽs:in eandẽ ſpẽʒ cocidũt obſti⸗
natio et impenitẽtia.q Ao idẽ facit qð dẽ ĩ gl.xij:math.
ſuꝑ illud ſpus blaſphemie ⁊c.¶¶ Ad qð dom. qꝙ ĩ q̊ diffe
rũt ille due ſpẽs.qꝛ obſtinatio ponit amoꝛẽ peccãdi ĩ pp
ſterũ ſciẽter:impnia vpᷣo remouet doloꝛẽ pcti pteriti ſciẽt᷑.
4¶Adhuc et᷑ qrit᷑ in quo differt ſᷣm ꝙ ẽ in rõe cauſe pcti
in ſpm̃ſctm: d qð dðm ꝙ malicia ſᷣm ꝙ eſt ĩ roe obſti⸗

natõis deſignat illã qᷓ ꝓuenit ex pcto pᷣcedẽte.cũ at᷑ dẽ ꝙ
pctm ĩ ſpiſ.ꝓuenit ex certa malicia:certitudo reſpicit·

*

in pꝛimo ſtatu.gra baptiſmalis quã habẽt ꝑuuli qui nõ
ꝑueniũt ad illã innocentiã oĩno.gr̃a pnie:cõſtat ꝙ non
ꝑ ſe opponit᷑ pꝛime gr̃e.illi em oponit᷑ oꝛigiale.nec ſcðe
gre ꝑ ſe et pꝛio:illi em̃ oꝑponit᷑ pcm moꝛtale actuale qð
cũq; ſᷣm genꝰ ſuũ.cum ꝗ̊ pctm in ſpm̃ſctᷣm dicat aggra⸗
uatõem pcti q̃i ĩ ſũmo oꝓponet᷑ alicui gre ꝑ ſe et pꝛio/vi‚/
detur ꝙ opponat᷑ gre pniali ꝑ quã fit reꝑatio vltio a la⸗
pſu pcti.hoc etiã videtur ꝑ dꝛñtias ſpẽꝝ que ſunt obſti⸗
natio impnia et ita de alijs.¶ Contra a gr̃a pnie cadit
hõ ꝑ qdðcũq; pctm moꝛtale.nõ ꝗ̊ ꝑ ſe ⁊ pꝛio oꝑonit᷑ ꝑctʒ
ĩ ſpm̃ſctm gre pnĩali.i Itẽ pctʒ i ſpm̃ſctm ſᷣm ſuuʒ gdũ
eſt maximũ peccatũ.ſi ſuũ oꝓpoſitũ ĩ genẽ ſuo ẽ illi pꝛo
poꝛtionale:dʒ eſſe gra ei oppoſita excellẽtioꝛ ĩ genẽ gre.
cũ ergo gr̃a pnie ĩ genẽ gre ñ videat᷑ maioꝛ:nõ ẽ illa gꝛa
cui ꝑ le et pꝛio opponit᷑ pctm in ſomſctm.¶ Ad qð dom
eſt. ꝙ pctm in ſpmſctᷣm opponit᷑ illi gre impniali ꝑ quaʒ
fit reꝑatio a lapſu pct᷑i actualis moꝛtalis.Sed duplici
ter dr oꝓponi aliqð peccatũ illi gre.vel qꝛ erpellit illam
et H̊ mõ pctm actuale moꝛtale qð ꝑpetrat hõ poſt inuunn
ctam pniam ſiue poſt ↄtritõʒ dr oſpponi illi gre.Alio vᷣo
mõ dicit᷑ oponi illi gre qð maxie cõtrariat᷑ vt nõ ↄuerta

tur ad pniam:vel vt nõ ſit dignꝰ remiſſiõe pcti.et H̊ͥ mõ

maliciã que ẽ in ꝑpetratõe.cũ aliꝗs ſcz ſciẽtèr aliquam c=c⸗a dr peccatũ in ſymſctm opponi gr̃e pnĩali.Et ꝑ h̊ poteſt

.

lembrn; quartu-

Varto q̃rit᷑ vtrũ om̃e pctm poſſit dici ꝑ ali
quã additõeʒ pctm ĩ ſpm̃ſctm.qð vidr ꝑ H
qð dicit amb.qð hũana fragilitate cõmit
tit᷑ remiſſibile ẽ:ſi cõgregatio nõ veſerat᷑.
m vo dy abolica obſtinatõe deſerit᷑ nec ad cõgregati
onẽ redit᷑tinſolubile pctm eſt et dꝛ in ſpm̃ſctm.ſ̊ pt᷑ ↄtin
gere ꝙ pꝛimo hũana fragilitate cõtrabat᷑:⁊ deinde dya
bolica obſtinatõe deſerat᷑ cõgregatio:videt᷑ ergo ꝙ illð
pctt iam fiat in ſpiſctᷣm.pari rõe pt᷑ dici de alijs q fiũt

ex infirmitate vel ignoꝛãtia.̊ qdᷣlibʒ pctm pt᷑ eẽ ĩ ſpm̃ſ.

Siltr pt oñdi ꝑ h̊ qð dicit᷑xiij.leui.vbi loqꝗt de differ⸗
tijs lepꝛe.et q̃ſdã ponit qᷓ poſſunt mũdari:quãdaʒ autẽ
aſſignat ſicut dĩc yſi.q mũdari nõ pt᷑.et illa ſignat pcẽm

in ſpm̃ſctm. et tali lepꝛa infectũ iudicabit ſacerdos eſſe
pollutũ.cũ ergo iſte ꝓgreſſus lepꝛe nõ differat niſi Fᷣm
plus et mĩꝰ:videt᷑ ꝙ aliud genꝰ qð ꝑ lepꝛã deſignat᷑ poſ⸗

tur. ¶ AUo qð doðm.ꝙ peccatũ in ſpmſctm ſic dictũ ẽ ſpſᷣ

lit fieri Bam in ſpmſct̃ᷣm.ſcʒ ꝙ ꝑ lepꝛã pſeuerantẽ deſig
duplici rõe ſumebat.vno mõ ſᷣm ꝙ erat per̃m ꝑ ſe diſti⸗

ctũ.alio ᷣo mõ ſᷣm ꝙ dicebat aggrauatõʒ ſuꝑ gen pct᷑i

Scðm pꝛimũ modũ nõ om̃e pctm pt᷑ eſſe peccatũ ĩ ſpiri⸗

tũſctm ſic nõ om̃e pctʒ eſt aliqð ſex dictoꝝ pctcoꝝ. Secũ

£
●
& ſed g ισKtss obſtnatronns,
ſes elad ſax Put⸗f

do dᷣo mõ pt᷑ illud pctm fieri peccatũ in ſpmſcẽm ꝑ agẽæä⸗
uatõem circũ ſtãtie.g̊ diſtinguẽdũ ẽ.ſi motꝰ pct᷑i oꝛigiem /
hʒ ex fragilitate vel ignoꝛãtia:nõ ꝗpꝛie dicit᷑ pctm ĩ ſpm̃
ſanctũ.licʒ vlteriꝰ ꝓgrediat᷑ ꝑ agguatõʒ ciꝛcũſtãtie.ſed

ſi nec ſiat ex fragilitate nec ex ignoꝛãtia ſᷣ ſolũ ex certa

malicia:tũc dicet᷑ pctin in ſpm̃ſanctũ.Si aũt aliqs mo⸗
tus ꝗ diu durat pꝛio ſit er infirmitate.deinde ꝓgredien
do ex iduſtria:nõ ꝓgt᷑ hoc dõm ẽ ꝙ idẽ ſit pctm ĩ pr̃eʒ et

in ſpm̃ſctm.ſ̊ ſᷣm vnã ꝑtẽ motꝰ dicet᷑ petm ex ĩfirmitate

Fm aliꝗ ĩ ſpmſctm.¶ Et ꝑ h̊ ſoluẽdũ e iſtud qð obiectuʒ
ẽ.dũ em̃ hũane fragilitate cõtrahit᷑ et nõ deſerit᷑ congrre

ca:peccatũ ẽ in ſpmſctm. Silr pt dici de lepꝛa peccati na⸗

in pꝛimoʒradu.et de lepꝛa pcti ↄſũmata.lepꝛa ei pecca⸗
ti inchoata remediabilis eſt: cõſũmata vo diſponit ad
eiectõʒ a caſtris.nec opoꝛtet ſi idẽ eẽ actõis ſit Fᷣm nat᷑aʒ

vel idẽ m genus pcti:ꝙ ꝓpter hoc idẽ ſit pctm iĩ patrezʒ

vel in filium qð peccatũ in ſpiritũſanctũ.

WMembꝛu qguntũů.

Ginto querit᷑ cui gre ꝑſe et pꝛimo oppona
Itur petłin ĩ ſpm̃ſctm. Cũ em triplex diſtin⸗
Aguat᷑ gra.gra innotẽtie quã habuit adam

gatio:remiſſibile ẽ.cũ vᷣo deſerit᷑ ex obſtinatõe dyaboli c 6

ſolui illud qð obiectũ ẽ. peccatũ em in ſpm̃ſctm alit dr

oponi q; qdcũq; peccatũ moꝛtale.¶ Ad ſcom vo dõm.
ꝙ licet peccatũ in ſpiritũſctm ſit maximũ in genẽ pecca⸗ *
ti.nõ tñ opoꝛtet ꝙ opponat᷑ maxie gr̃e ꝑ ſe et pꝛio.i. Lotäa
dũ tñ ẽ ꝙ maioꝛ dr̃ Ga alia gra:vel ꝓpt ſtatũ.vel ꝓpter
effectũ maioꝛẽ:vł ꝓpt᷑ ſignũ maioꝛis miſcdie.gẽa baptil
malis dẽ maioꝛ rõe effectꝰ.tollitur em et culpa et pena.
gr̃a vᷣo innocẽtie dr maioꝛ rõe ſtatꝰ ĩ ꝑſona.gra vo pnie
Tſignũ ẽ maioꝛis miſcdᷣie.qͥtiẽſcũq; em̃ offendat hõ ſi cõ⸗
uertat᷑ ad dñũm ꝓut opoꝛtz dimittit᷑ peim. et iõ q̊ ao G
videtur eẽ maioꝛ.et qꝛ de impnia etiã hõ penitẽ pt: et ſic
petm ĩ ſpm̃ſctm̃ reddit ĩdignũ h

Ex to querit᷑ quare peccatũ in ſpm̃ſctẽᷣm dĩ
irremiſſibile. Et vidr̃ pꝛio ꝙ ſit remiſſibi
le. dic eĩ aug.i li.de vᷣbis dñi.De nullo de⸗
ſperandũ eſt ꝙdiu patia dñi ad pnĩiam ex
pectat. paganꝰẽ hodie:qꝗd ſi cꝛas ſeqᷓt᷑ catholicã veritatẽ
IVtẽ ſuꝑ illò ps. dixit dñs ad baſan ⁊c. glo.etiã deſꝑa⸗
tiſſimos cõuertit.peccatũ ergo in ſpiritũſanctũ ẽ remil
ſibile. ¶ Itẽ yſið. Mullus deſperare debʒ de venia etiaʒ
ſi circa finẽ vite ſue ad pniam cõuertat᷑.vnũquẽq; eĩ deꝰ
ex ſuo fine nõ ex vita pᷣterita iudicat.qðlibʒ ergo pecca
tũ ante finẽ vite eſt remiſſibile.ergo et peccatũ ĩ ſpmſct᷑ʒ
Itẽ ſuꝑ illud ps.ꝗ ſanat om̃s ifirmitates.glo. om̃ipo⸗
tẽti medico nullꝰ iſanabilis languoꝛ.occurrit.ꝗ lãguoꝛ
peccati in ſpmſanctũ nõ eſt inſanabilis:ergo peccatũ in
ſpm̃ſanctũ nõ ẽ irremiſſibile.¶ Item ẽ triplex eẽ. eſſe qð
nõ ſegtur nõ eſſe: et hoc eſt eternũ. Et ẽ eſſe qð ſeqtur ñ
eſſe:ſᷣ nõ pᷣcedit.ſicut eſt in angelis.nõ em̃ deſinũt eẽ.et
iſtud ſᷣm qͥſdqã dr euiternũ.ab euo.Eſt iterũ eẽ qð ſeqtur
nõ eſſe et ancedit.ſiẽ eſt ĩ rebo tꝑalibo.łᷣ peccatũ ĩ ſpiritũ
ſanctũ nõ habʒ eẽ ꝑ modũ pꝛimũ aut ſcõm:reſtat ̊ q ꝑ
modũ terciũ.c remiſſibile.¶ Eõtra. xij:math.g dixẽit
in filiũ remittetur ei.qui vᷣo dixerit in ſpmſanctũ nõ re⸗
mittet᷑ ei.et hoc eſt peccatũ in ſpmſanctũ.q̊ ẽ irremiſſibi
le.¶¶ Itẽ aug.in li.ð fide ad petrũ.hi ꝗ peccãt in ſpinſan
ctũ neqʒ hic neq; in futuro remiſſionẽ accipiũt pctõꝛuʒ.
Item de ſermõe dñi in mõte.peccare in ſpm̃ſanctũ eſt n⸗
ꝑ maliciã et inuidiã fraternã impuqre caritatẽ poſt ac⸗
ceptã ſpũſſancti gram.qð peccatũ neq; hic neq; ĩ futuꝛo
remitti dicimꝰ qð dicendũ eſt.ꝙ peccatũ ĩ ſpiri⸗
tũſanctnʒ vno mõ dr remiſſibile.alio mõ irremiſſibile.
Kemiſſibile aũt dr tũ rõne potentie diuine remittẽtis.
tum qꝛ hõ poteſt de illo penitere.ercepto peccato finał
impnie de qͥ nullꝰ poteſt penitere inꝙtũ ẽ finalis. Dicit᷑
etia remiſſibile qꝛ m eẽ ſuũ eſt finibile:niſi fuerit cauſa

4

Penarg S 4
ac excelleti graq ad b. ig. rr⸗ . eli
õ

4
P
N
dl
W⸗
V

De

ſo

1

,

5 . .
* veninli

¶ Nueſtio

in alio. ſcʒ ĩ volũtate pcroꝛis. Dicit᷑ aũt irremiſſibile qð
ↄtriat ꝑ ſe gre remiſſioĩs.et hoc mõ dicit᷑ impnia pcm
irremiſſibile. Dicit᷑ etiã irremiſſibile qð inbabileẽ rmit
ti.et hoc mõ dicit᷑ obſtiatio. Dicit᷑ etiã qð indignũ ẽ re⸗
mitti. qꝛ tollit admiculãs:et hoc mõ impugnatio frater⸗
ne gre ẽ petm irremiſſibile. Sicit᷑ etiã irremiſſibi le qð ñ
pʒ coloꝛẽ excuſatõis ſiẽ bʒ pctm qð eſt ex ignoꝛãtia vł ex
infirmitate.et hoc mõ qdᷣcũq; pctm in ſpmſctᷣm qꝛ eſt ex
certa malicia dicit᷑ irremiſſibile. ex his po pt᷑ patere qua
liter intelligenda ſunt que obiecta ſũt..¶ Qð em̃ pꝛimo
obijcit attẽdit᷑ de pcto qð ẽ remiſſibile rõe ſtatꝰ viatoꝛis
in qͥẽ poſſibilitas ad gram pꝰ lapſuʒ. Secũdum aũt dat
intelligere remiſſibile ꝓgter magnitudiem miſericoꝛdie
diĩne cũ deſꝑatiſſimos ↄuertit. Lerciũ vo dat ĩtelligere
remiſſibile iĩterũ rõe ſtatꝰ. Quartũ aũt dat itelligere re⸗
miſſibile rõe potẽtie redẽptoꝛis. Quĩtũ aũt dat ĩtelligẽ
remiſſibile eo ꝙ ſm eẽ ſuuʒ eſt finibile: ſi aſſit volũtas
ex ꝑte hoĩs et gr̃a ex ꝑte dei.⸗ Rões vo q̃ inducte ſũt ad
ↄtrariũ dicũtur irremiſſibile:vł q; nũqᷓ remittet᷑.vł pt᷑
inbabilitatẽ ad indignitatẽ.vel qꝛ cãm excuſatõis non
bʒ. ¶ Geinde querit᷑ de h̊ qð dẽ q ꝗ direrit ĩ ſpm̃ſctm
nõ remittet᷑ bic neq; in futo.vidr em ꝙ ſnꝑfluũ ſit illud
qð addit᷑.neq; dimittet᷑.cũ em̃ hec ſit moꝛs hoĩ qð caſus
angeli.poſt caſũ aũt angeli nõẽ dimiſſio pcti.poſt moꝛ⸗
tem ꝗ̊ hoĩs nõ ẽ remiſſio pcti:ĩdẽ & eſt dicere nõ dimittet᷑
in futᷣo et nõ dimittet᷑ hic.¶ Pꝛeterea dic aug.in Ench.
MNemo ſperet qð hic neglexit cũ obierit apud deũ mere⸗
ri.om̃e em̃ meritũ quo poſſit ꝗſpiã poſt hac vitã releua⸗
ri.hic oꝑat᷑.nõ &̊ vidr̃ ꝙ aliqua fiat dimiſſio pcti ĩ futu
ro eius qð hic nõ eſt dimiſſuʒ.ſuꝑſlue ̊ adÄdit᷑ illa copu
tase qð dicẽdũ ẽ.ꝙ aliq dimittũtur hic qͥ ad cunl
pam ct nõ qͥ ad pena.ſic ẽ de pctis ꝗqbuſdã moꝛtalibo de
qbo nõ ẽ facta ſatiſfactõ ĩ pñti.Aliq vᷣo ſic vr dicẽ greg.
que poſt moꝛtẽ dimittũtur et quo ad culpã et qͥ ad penã
Dicit em̃ ĩ moꝛal.ſunt q̃dã leuia.q ſi in hac vita nõdum .
ſunt remiſſa:poſt moꝛteʒ grauãt:ſed remittũtur ſi digni
ſũt.et magis explanat᷑ ꝑ hoc qð dic aug.ad iulianũ. Si
nulla remitterent᷑ in iudicio nouiſſimo.puto ꝙ dñs non
dixiſſet de quodã peccato.i õ remittetur in hoc ſeculo

neq; in futuro. Siue g culpe m ſe tollãtur in futuro ſi èſ Vena

ue nõ: aliq̃ ſunt peccata que dimittũtur in futuro qͥ ad
penã.ſi bomo bomis actibo in hac vita vt ibi dimittatur
Pmernit.

Wueſtio. clxxiiij. de de⸗
Voniã vero deſpe/

ratio guiſſima ſpẽs ẽ pct̃i ĩ ſpm̃ſctm.di
Fen Enden aie wren quã hec pñt
MÄöri. Si deſpatio ẽ pcẽm m illã diffini⸗
— tõeʒ pct̃i quã poĩt aug. Pcẽm ẽ ↄueꝛſio
⁊c.ſiue płẽm ẽ ſpꝛeto incõmutabili bono et adherẽ com
mutabilibo boĩs. Scðᷣo vtrũ ſit pcẽm idẽ cũ ſpe.ſiue cõ⸗
ſidẽtia q ẽ ĩ creatuꝛa. Lercõ vtrũ deſperatõ poſſit eẽ cũ
fide infoꝛmi aut nõ. Quarto vtrũ deſpatio ſit de poten⸗
tia dei ſiẽ de boĩtate diuĩa. Quĩto vtrũ deſꝑatio ꝓut eſt
petm pmaneat ĩ damnato ᷣm actũ. Sexto de comꝑatio
ne vſꝑatõnis ad alia peccata et de comꝑatõe pꝑtiñ int
ſe. Septimo vtrũ deſpare de ſalute ꝓximi ſit pct᷑ʒ. Octa⸗
uo de remedio peccati deſperatõis.

embꝛũ pꝛemmum
, Opꝛimũ ſic videt᷑ ꝙ nõ ſit peccatũ ᷣm il⸗
lam rõem. Peccatũ em̃ ẽ cõuerſio ad mu⸗
tabile bonũ cũ auerſiõe ab incõmutabili.
AVgd in deſpatione quãtum ẽ de ſe non ẽ niſi
nerſio, auertit᷑ em a ſuma bonitate qð pʒ ex rõne eius.
Deſperatio em̃ eſt de bonitate diffidẽtia ſicut habet᷑.ij.
Po. cum aut dicit᷑ diffidẽtia de deo a cro notatur auer⸗
ſio vel Fm ꝙ dicit aug:in li· de ſide ad petrũ deſperatio

eſt difidentia de dei miſericoꝛdia. 4 Cõtra.nullus volã pdiffmite et F Ka. 3 6 ſoß.

ctus a ↄcupia ſua et illectꝰ temptat᷑.cõcupĩa aũt cũ con

ſo eſt pctm remiſſibile.deſperatio aũt eſt pꝑctm irremiſſi /

ſit ſenſus nõ oĩno de deo ſperat.ꝗ ſperat ĩ cꝛeat᷑a.qui em̃

Clxxuij.

—

tate aueꝛtit᷑ actualit᷑ a ſũmo bono niſi aligꝗd aliud alliei ve Seſpatone nde nen
at ipᷣm ꝑↄcupiam.ſic em̃ dꝛ in.j.iacobᷣ.vnuſꝗſq; abſtra gelectalat z, ſua Pon

ceꝑit parit pctm.cũ aũt deſperãs temptat᷑ a ſua cõcupĩa
eſt illectꝰ.ↄcupia aũt eſt reſpectu mutabilis boni.deſpe⸗
rans cõuertit᷑ ad mutabile bonũ. qð dicẽdũ eſt
ꝙ licet deſperatio pꝛincipalit reſpiciat auerſionẽ a miſe
ricoꝛdia dei.nihilomĩꝰ tñ aliqð hʒ illectiuũ.Et ſi quera .
tur qd ſit:dicẽdũ ẽ.q hec eſt delectatio in magnitudine
pct᷑i rõne cuiꝰ deſperat de venia.et G̊ inuit᷑ ĩ glo.ſuꝑ illð
x.leui.inter h̊ byrcũ ⁊c.pctᷣin ĩ ſpm̃ſctm ẽ ĩ ſceleribo vſq;
ad finẽ vite ſue ꝑſeuerare.de ſalute ſua deſperare.cõner
ſio ꝗ̊ ad delectatõʒ pcti eſt iniciũ deſperatõis.hoc etiam
pʒ ꝑ boc qð dicit Crib.oſtẽdẽdo qᷓdꝰ in pcto ipᷣiꝰ Cayn
Pꝛio em̃ dyabolꝰ pᷣparat ipᷣm væterioꝛa offerre.ſcdðo ĩui
diam et emulatõʒ accẽdit.tercio intficere ꝑſuaſit.dein⸗
de negare inquinatã occiſionẽ.poſt nõ deſiſiit quouſq; .
verticem maloꝝ deſperatõnũ ſuꝑimpoſuit.

Membꝛumſecundum

ſdo querit᷑ vtrũ ſit idem pcẽm cuʒ ſpe
ſiue cũ fidẽtia que ẽ in creata.Eſt aũt cõfi
ere ĩ creata ꝓpt ſe pctm. vñ dꝛ. j. ad thi.
vlt. Diuitibo huiꝰ ſeculi pᷣcipe.nõ ſperare
in incerto diuitiaxꝝ.et in pẽ. Nolite ſperare in inigꝗtate
et diuitias nolite ↄcupiſcere.Et.xvij.hiere. ANMaledictꝰ
6 qni ↄfidit in hoĩe ponit carnẽ bꝛachiũ ſuũ et a dño
recedit coꝛ eius.pt᷑ ̊ queri ſi deſꝑaꝛe ſit idẽ qð iſta vana
ſpes ſiue vana cõfidentia.Qð vidr ꝑ h̊ qð dicit grego.
de creatoꝛe deſꝑaſſet ſi ſpem ĩ creaturã poſuiſſet. ex qͥ vr
ꝙ ſiẽ̃ auerſio ab imutabili bono et cõuerſio ad mutabi⸗
le bonũ vnũ eſſe pcti cõſtituunt :ita cõſidẽtia ĩ creatura
indebita.et difridẽtia de deo.q̊ deſꝑatõ erit idem pct᷑ʒ cũ
vana ſpe. Cõtra.ↄtingit aliquẽ peccaꝛe pcto vane ſpei
et nõ de dedeſperare:gᷓ nõ ſunt vnũ pctm..¶ Pꝛeterea cõ⸗
fidentia vana in creatura ſicut ẽ in cupido vel ambitio

bile. nõ ſunt vnũ pctm. ¶ Oð cõcedẽdũ eſt.¶ Ad obie
ctũ auũt in ↄtrariũ dicẽdũ ẽ᷑. ꝙ illð verbũ greg.nõ argu⸗
it neceſſario hoc eẽ illð.ſ̊ hoc aliqñ ſeꝗ ad illð.Ael de⸗
ſperare pt᷑ accipi ibi nõ ꝓ om̃imoda pꝛiuatõe ſpei:ſed vt

ſpem ſuã ponit ĩ creaturã võ totã ſpem ſuã ponit ĩ deo.
et ſic ꝑt᷑ pꝛiuari ꝑfectio ſpei.

mbꝛum tercium

Ercio q̃rit᷑ vtꝛũ deſperatõ poſſit eẽ cũ ſide
ifoꝛmi an ñ:Et vr̃ ꝙ ñ.ſic̃ eĩ ſe hñt adiui⸗
cẽ ſides ſoꝛmata ⁊ ſpes foꝛmata:ſic ſe hñt
adinuicẽ fides infoꝛmis et ſpes infoꝛmis.
Oð pt᷑ ꝓbari ex ↄmutata ꝓpoꝛtõe.ſic̃ em̃ ſe hʒ fides foꝛ⸗
mata ad fidem infoꝛmẽ:ſic ſpes ſoꝛmata ad ſpem infoꝛ⸗
mẽ.ergo ꝑmutatim ſic ſe hʒ fides foꝛmata ad ſpem foꝛ⸗
matam ⁊c̃.ſed fides foꝛmata ⁊ ſpes foꝛmata ſił ſunt ne⸗
ceſſario:q̊ fides ifoꝛmis ⁊ ſpes infoꝛmis ſił ſũt nccio.hſᷣ
ſpes infoꝛmis et deſꝑatio opponũtur.ergo deſpatio et fi⸗
des infoꝛmis nõ ſeſe cõpatiũtur. Item ſic dicit aug.in
ench. in hoc differũt fides et ſpes.qꝛ fides ẽ p̃ᷣteritaruʒ
pᷣſentiũ et futuraꝝ rerũ.ſitr et et maloꝝ ⁊ bonoꝝ.fides
eſt etiã de his q̃ ꝑtinẽt ñ tm̃ ad nos ſᷣ etiã ad alios. ſpes
aũt nõ niſi bonaꝝ rerũ:nec niſi futuraꝝ et adſe ꝑtinetiũ
ꝓpꝛie.vñ dĩc aplus.viij.ad Ro.ſi qð nõ videmꝰ ſpamꝰ:
patiam expectamꝰ.pt᷑ & aligs hr̃e fidem mfoꝛmẽ et tñ
cſperare:ſicut poteſt habere motũ fidei aliquẽ et tñ nõ
ſperare.poteſt em̃ aliꝗs cregere vitã eternã alijs fu᷑am.
et tñ de ſeipo deſt — qð dicẽdũ eſt. ꝙ ſpes in⸗
foꝛiſis pꝛout gignitur ex fide infoꝛmi.reſpicit illum ar⸗
ticulũ qui eſt de remiſſione peccatoꝛum: et illum qui eſt
de vita eterna.ſᷣm hoc ergo ꝙ fides infoꝛmis ponit cum
integritate omnes articulos.deſperatio que pᷣuat ſpem

In contvazt

infoꝛmẽ pꝛiuat fidem infoꝛmẽ:inqtũ ipᷣa eſt generatiua
ſpei ĩſoꝛmis.nõ tñ pꝛiuat fidẽ infoꝛmẽ ſimpliciter. fides
em infoꝛmis pt manẽ inꝙtũ ipa ẽ generatia timoꝛis ſer⸗

uilis cũ ipᷣa deſperatõe.ſic ↄtingit ĩ dãnatis.i. Ao obie⸗ ‚Jr ſiſtcrast nnnngrlet erar e rein ie :
nã ſi ſp inueret᷑ pena.dicit᷑ aũt penł.iob.ſpes ei

ctũ aũt in cõtrariũ dicẽdũ ẽ.ꝙ licet fides foꝛmata ⁊ ſpes
foꝛmata quo ad qd ſilr ſe habeãt:ſicut fides infoꝛmis et
ſpes infoꝛmis.⁊ hoc ẽ m rõem cauſalitatis:nõ tñ oĩno
ſiłr ſe hñt quo ad rõeʒ ſimultatis.fides em̃ infoꝛmis ali
qñ eſt cũ timoꝛe ſeruili ſine ſpe.fides vᷣo foꝛmata que eſt
cũ timoꝛe iniciali vel finali ſem ꝑ ponit ſi bem.

Varto querit᷑ vtrũ deſperatio ſit de poten · G
tia dei ſiẽ de bonitate diuĩa ſet videt᷑ ꝙ nõ. n⸗
Pꝛimꝰ em̃ articulłꝰ in ſym bolo fidei ẽ de —
omipotẽtia dei.ſiẽ hẽt᷑ in ſymbolo aploꝝ
eñ dẽ. Credo in den pr̃em om̃ipotẽtẽ. articulus aũt per⸗ Mut
tinens ad bonitatẽ qua fit remiſſio pctoꝝ:deſignat᷑ cuʒ
dicit᷑ remiſſionẽ pctoꝝ.cum & infideles etiã omipotẽteʒ
cꝛedãt:nõ diffidũt quin poſſit remittere:ſᷣ ꝙ nolit remit
tere.hoc videt᷑ eẽ eſperatiũ.deſperatio em̃ eſt qua quis
te dei bonitate diffidi t.ſicut hẽt᷑ ſuꝑ illud.ij.ad ro. ſᷣm
duriciam coꝛdis tui.Reſtat ̊ q;ſic nõ deſperat᷑ de potẽ⸗
tia dei in pcto deſperatõis quẽadmodũ de bonitate ſiue
miſericoꝛdia.¶ Pꝛeterea.qui deſperat:ex hoc videt᷑ de⸗
ſperare qꝛ rigoꝛẽ diuie iuſticie cõſiderat. nõ cõſiderãdo
diuiam miſcdiam.̊ cõſiderãdo rigoꝛẽ diuĩe iuſticie po
nit dei potentiã:&̊ nõ diſcredit eã.nõ ergo deſperatõ po
nit diffidentiã de potẽtia imo magis certitudiezʒ. ¶ .
tra die greg.exponẽs illud.iiij:gen.Aldaioꝛ ẽ iniquitas
mea ⁊c.peccata peccatis adijciẽs deſperat.neq; ſe cre⸗
dit veniã poſſe adipiſci que ẽ blaſphemia in ſpinſctm. q̃
nõ remittẽt᷑ in hoc ſeclo neq; in futo.qꝛ putat deũ nolle
remittere aut nõ poſſe.tanqꝙ omia nõ poſſit. aut inuide⸗
at ſaluti hane.ex quo hẽt᷑ ꝙ aliꝗs deſperat de Barne⸗

miſſe
diuĩa nõ tm̃ ce boitate ſiue ð miſericoꝛdia¶ Pꝛeterea
q̃rit᷑ vtrũ aligs deſperas putaꝛe valeat ꝙ ſua malicia ex
cedat boĩtatẽ dei. ñ.vidẽ.q̃ntũcũq; ei cꝛeſcat malicia
hoĩm ĩ ĩfinitũ excedit boĩtas dei.boĩtas eĩ dei ẽ ſimpłr
ifinita.ſ̊ oĩs malicia hoĩs terminũ hʒ.cũ q̊ natalit im⸗
pᷣſſũ ſit hoĩ nõ tm̃ ex fide q; ĩmẽſa ſit boĩtas dei.nullꝰoin⸗
tãtũ deſꝑare põt vt putet ſuã maliciã excedẽ boĩtatẽ di
uĩaʒ. 4 YItẽ boĩtas natalis q̃ diminuibił ẽ ꝑ pctm̃.nulla
tenꝰ põt oĩno tolli ꝑ pctm̃.̊ boitas illa natalis excedit
petm.̊ boĩtas dina excedit ſᷣlã boĩtatẽ creatã.ꝗᷓ excedit
illã ma liciã.nullꝰ ꝑtractãs putaẽ põt ſuã maliciã exce
dere boĩtatẽ dĩnaz. ¶ Ad pᷣmũ doõᷣm. ꝙ bõ ꝑ deſperatõezʒ ſe⸗
in ̊ cadẽ põt vt nõ tm̃ deſpet de mia dei q̃ remittit pctã.
et de potẽtia dimittẽdi petã illiſſ h̊ẽ ꝓfüdatõ deſpeꝛa-
tõis.⁊ tũc cadit ĩ defectũ fidei iſoꝛmis q̃ credit᷑ oĩpoten
tia dei.⁊ iſte pt᷑ eẽ de illis de gbo or ĩ hiere.ij.filij mẽphe⸗
os ⁊ caphnes ↄſtupꝛauer᷑t te vſq; ad ðvᷣticẽ.ſᷣ nõ oꝑtet q;
oĩs deſꝑãs de potetia deſpet:licʒ deſꝑet de mia ſet ſi de⸗
ſperet de oĩpotẽtia ñ oꝑtʒ ꝙ deſpet de potẽtia.potẽtiã eĩ
dinã credit et ſi ñ credat oĩpotẽtiã qͥ ad effectũ remiſſio
nis pctõꝝ. ¶Et ꝑ h̊ ſoluit᷑ pꝛio obiectuʒ.¶ Ad ſcõᷣm vo“ ſ
obiectũ dõm.qꝙ maliciã hũanã excedẽ boĩtatẽ dei dupłr
ĩtelligr.vno mõ vt credat᷑ ꝙ malicia excedat effectũ rᷣmiſ⸗
ſioĩs ꝗ ẽ ex miſcoia ꝓut rñdʒ ſatiſfactõi.⁊ H̊ͥ mõ malicia
dr excedẽ boĩtatẽ qᷓtũ ad r̃miſſiõʒ q̃ rndʒ ſatiſfactõiſᷣm
aũt ꝙ boĩtas ſiue miĩa bʒ effectũ remiſſiois pcti:genera
liter excedit mĩa ſiue boĩtas maliciã.Cũ ᷓ dr ꝙ qdi pu
tãt ſuã mallciã excedẽ boĩtatẽ dei.G̊ attẽdit᷑ rõe remiſſio
nis qᷓ ad ſatiſfactõz ptiet.vł ad h̊ vt hõ faciat ꝗcqd pt᷑ vt
veniã mereat᷑.et h̊ͥ mõ dixit Cayn maioꝛ ẽ iniqtas mea
ꝙᷓ vt venia merear.reliqͥ vo mõ nullatenꝰ putat᷑ vt mali
cia alicuiꝰ homis excedat diuĩam boĩtatem.

4

bAt

G entintit

ris.

Vinto querit᷑ vtrũ deſperatõ ꝓut ẽ pecatũ
ꝑmaneat in dãnato ſᷣm actũ.Qðõ vidr̃.po
nat᷑ em̃ ꝙ aliꝗs decedat ĩ moꝛtali peccato.
cũ iã dãnatꝰ ẽ deſperat de remiſſiõe pct᷑i.

E*

fruſtrabit᷑.reſtat ̊ ꝙ deſperatõem hʒ in futuro.ſ̊ nibilp ⸗ .s
hibet habitũ illũ ꝓgredi in actũ. reſtat ̊ q poſt moꝛteʒ r chhipun
erit peccatũ deſperatõis ĩ actu ſicẽ ante moꝛteʒ.¶ Si foꝛ Brrmde
te dicatur ꝙ actus ille poſt moꝛtem inuolũtarie ſit:ante ꝰvdemetei.
vᷣo moꝛtẽ volũtarie:et ideo ante moꝛtẽ eſt peccatum poſt
moꝛtẽ vpᷣo nõ.Contra.ncciĩtas qua hõ ſe inducit in pecca
tũ nõ aufert ei quin ſit pctm̃.reſtat ̊ ſi hõ poſt moꝛtem
inducit᷑ in nccitatem deſperatõis:non ꝓpter h̊ aufert᷑ ei
eſſe petᷣm vt iuolũtarie fiat:eo ꝙ ex neceſſitate fit. Pꝛe
terea dicit᷑.xvj.apoc.qꝙ blalphemauerũt dccũ celi p dolo
ribo et vulneribo ſuis et nõ egerũt pniam.vbi datur itel
ligi ꝙ deſperauerũt.et loquit᷑ ibi de damnatis.Reſtat g
ꝙ; damnati peccant peccato deſperatõis. ¶ Cotra dici⸗
tur.ix.ioh̊.veniet nox in qua nemo põt oꝑari.ex quo de
ſignatur ꝙ poſt moꝛtẽ nec eſt oꝑaꝛi ad meritũ nec ad de⸗
meritũ.¶ Silr hẽt᷑.ix.ecẽs.amoꝛ et odiũ et inuidie ſimł
ꝑierũt.vbi videtur dici.q; poſt moꝛtẽ nec eſt mereri nec
demereri. ¶ Ad qð dicendũ.ꝙ in damnatis ẽ deſperatõ
in augmẽtũ pene.ſed nõ ẽ ibi ꝑ modũ peccati ĩ actu vt ex
bhoc demereãtur. hᷣ vt eoꝝ pena ſciatur eẽ ꝓppetua.. Ad
illud vᷣo qð obijcitur dicenduʒ eſt.ꝙ licet ibi diffidãt e ⸗
miſericoꝛdia.ulla ẽ ibi delectatio que eos tũc inducat. 1
et ideo nõ dicitur volũtarius hmõi actus. Et diſtinguẽ
dum ꝙ dicitur aliꝗd neceſſariũ dupliciter.vel qꝛ ẽ ex vi
olentia.vel qꝛ eſt ex debita iuſticia.et vtroq; iſtoꝝꝛ mo⸗
doꝝ dicetur eẽ inuolũtariũ qꝛ opponitur peccato. dicit᷑
aũt alio mõ neceſſarium qð habet aliquid de voluntate
ꝓꝛia vel alterius et ꝑ cõſuetudiem ſiue legẽ cũ volũta⸗
te neceſſariũ.et hoc mõ poteſt eſſe culpabile ſᷣm quẽ mo⸗
dum dicitur aliqð peccatũ neceſſariũ:qð ex cõſuetudie
eſt inductũ vel ex oꝛiginali coꝛruptõe.ꝓut dicitur de oꝛi
ginali peccato.et hoc mõ nihil ꝓhibet eſſe peccatũ et ni⸗
hilominꝰ ex neceſſitate inductũ.ſic aũt nõ eſt de deſpeꝛa
tione ꝓut eſt pena in damnatis.

mbꝛum ſextum

xto queritur de comꝑatõne deſperatio⸗
nis ad alia peccata.et de comꝑatõe ꝑtiuʒ
inter ſe.Et videtur ꝙ ſit maximũ peccatũ.
ph q dicitur. xxiiij. ꝓpuer. Si deſpeꝛaue
.glo.ni hil execrabiliꝰ eſt deſperatõne. quã ꝗ babuit
et in generalibo huiꝰ vite laboꝛibo.et qð peius ẽ in fidei
certamiĩe ↄſtantiã ꝑdit.ergo pctm̃ deſꝑatõis ẽ maximũ
cũ nullũ ſit execrabiliꝰeo.¶ SItẽ hiero.ad ruſticũ ð pnĩia
QAihil ita offẽdit deũ q; deſꝑatõe maloꝝ herere peioꝛibo
qð aũt magis offedit deũ ẽ maiꝰ pctm:̊ᷓ deſꝑatõ ẽ maiꝰ
petm alijs. Itẽ ꝗ ad moꝛtẽ peccat tãtã bñt ignoꝛãtiã et
cecitatẽnec turbẽtur ĩ ſceleribo ſuis.nec pnie doloꝛe cru
cient᷑.ſic hẽt᷑ ſuꝑ illð.xxvij. Nath.cõſiliũ inierũt pꝛĩci⸗
pes.hᷣ guiſſime peccat ꝗ igrat ſiẽ dic amb.deſpatõ aũt ẽ

pet᷑z ad moꝛtẽ.g deſpatõ ẽ guiſſimũ pctm. ¶ Itẽ ſpes ve

nie ẽ pꝛicipiũ pnĩe.ſ̊ rᷣmoto pꝛicipio rᷣmouẽt᷑ ea q̃ ſequũt᷑
pꝓ deſꝑatõʒ at᷑ rmouetur pꝛĩcipiũ.p alia pciã tollũtur cõ
ſeqntia ad ſpeʒ venie vł gre:̊ deſpatõ ẽ maiꝰ petᷣm alijs
Itẽ dic Crivᷣ.triſtari ĩ peccatis imoderate dyabolica
mechodia.ondit aũt h̊ iudas ꝗ ſeipᷣm ſtragulanit. ſ̊ h
ẽ maximũ petm ꝑ qð dyabolo aſſimulamur. hoc aũt eſt
deſperatio cũ triſtatur aliꝗs ĩ pctis ĩmoderate: ergo h̊ ẽ
maximũ pet̃m. Itẽ maiꝰ ẽ deſcendere in infernũ q́; pc
care ad moꝛtẽ.ſ̊ alia pctã poſſunt dici pctã ad moꝛtem
ſicut dicit yſido.in li.S no.perpetrare flagiti
um aliquod moꝛs anime eſt.ſed deſperare eſt deſcende⸗
re in infernum.ſicut poteſt illud exponi in ps. deſcen⸗
dunt in infernum viuentes.Et dicit yſido. contemnere
penitentiam ꝑmanere in culpa deſperare eſt i infernum
eſcendere. Reſtat ergo ꝙ deſperatio eſt maiꝰ peccatũ.

6

N

6
acd/

rhι½⅓.

an ta

(Lueſtio

alijs. ¶ontra. fides eſt fundamentũ omĩspᷣtutis. 5
hereſis vel apoſtaſia qua homo recedit a fide cum pri⸗
uet fundamentũ: erit maius peccatũ deſpatione.deſpe
ratio.n.tollit ſpeʒ:ſᷣ illud peccatũ tollit fidem.⸗. Ste,z
perjm quod põt tolli ꝑ penitentiã minꝰ ẽ illo pcto qð n
põt tolli.bᷣ eſꝑatio ẽ pcrm qð pᷣt tolli ꝑ pniam. impnia
vᷣo finalis ñ pot tolli.q̊ maiꝰ ẽ pctm finalis impeniten/ .r
tie qᷓ ſit peẽm deſꝑatõis.nõ ̊ perm deſꝑatõis eſt maxi.
mũ.4: Iteʒz caritas eſt excellẽtioꝛ int᷑ vututes.illð eꝛgo
pctm quod principaliꝰ repugnat caritati eſt maiꝰ int
pctᷣa. ſed impugnatio fraterne caritatis ẽ peccatuʒ qð
pꝛincipalius oppoĩt᷑ caritati.deſꝑatio vᷣo ſpei.̊ impu⸗
io fraterne caritatis eſt pcem maius deſperatõe.
Ad qð dm.ꝙ deſꝑatio ꝓpt vnã cauſaʒ dr maius
petm. ꝓpt vo alias cauſas alia pctᷣa q̃ nüerata ſunt di
cũt᷑ maioꝛa.Deſꝑatio.n.dicit᷑ maiꝰpecẽᷣm ꝓpt h ꝙ ĩ re⸗
bus laboꝛioſis q̃ ad ꝑfectõʒ vite ꝑtinẽt ꝑdit hõ ↄſtãtiã
2 ita tollit᷑ ꝑſeuerantia cui principalit merces reddit᷑
Dr etiã maiꝰ peccatũ.qꝛ ꝑ deſperatõeʒ cadit hõ ĩ tãtã
ꝓfunditatẽ peccati vt oĩno nõ putet eẽ futuꝝ iudiciũ:
⁊ penitꝰ fiat infidelis.oĩpotẽtiã diuinaʒ ñ credẽdo.vñ
Dicit hiero.deſperatio infidelitatis ẽ in deũ.qui deſpe⸗
rat ſalutẽ:nõ putat futuꝝ iudiciũ.qð ſi metueret: bo⸗
nis oꝑibo ſe indici pᷣparet.Dicit᷑ etiaʒ maiꝰ peccatũ.i.
ꝑiculoſiſſimũ ꝓpter adiunctã ignoꝛantiã q̃ hõ ꝑiculuʒ
ſtatus ſui ignoꝛat.Or etiã maius peccatũ qꝛ puat cõſi
dentiã finis.Or̃ etiã maius qꝛ inducit hoĩeʒ vt ſeipſuʒ
occidat.Or etiaʒ maius qꝛ aſſiłat᷑ deſcẽſui inferni. ſᷣm
has ↄditões põt dici deſpeꝛatio guiſſimũ peccatũ re⸗
ſpectu illoꝝ qᷓ nõ hñt illas ↄditõnes.ſᷣ̊ nõ ꝓpter h̊ dice
tur maius peccatũ omibo alijs pctis.vñ nihil ꝓbibʒ i⸗
fidelitatẽ vtpote hereſim vel apoſtaſiaʒ qͥ ad aliqð eſſe
maius illo peccato in hoc.ſ.ꝙ tollit fundamẽtum oim
virtutũ.⁊ ita penitus edificiũ ſpũale deſtruit᷑. Siłr pᷣt
dici de finali impenitẽtia que rõne irremediabilitatis
pᷣfert᷑ deſperatõni ⁊ alijs pctis.Eodeʒ mõ impugnatio
fraterne caritatis ſiue gre fraternitatis quo ad h̊ dici⸗
ureng⸗ magis gr̃e que in caritate ꝑficit᷑ ↄꝛiat᷑.

dhuc etia argui põt.ꝙ peccatũ deſperatõis ratiõe
ui generis qð eſt peccatũ in ſpmſanctũ maiꝰdicat᷑.⁊ G
videt᷑ ꝑ h̊ quod dicit aug. loquẽs de pcto deſperatõis ĩ
li.de ſᷣmone dñi ĩ mõte. Canta ẽ labes illiꝰ pct᷑i vt te⸗
pᷣcandi hũilitatẽ ſubire nõ poſſit etiãſi peccatũ ſuũ ma⸗
la ↄſcientia ⁊ agnoſcẽ ⁊ enũciare cogat᷑.cuʒ.n.dixiſſet
Judas peccaui tradẽs ſanguinẽ iuſiũ.ſaciliꝰ deſpatiõe
cucurꝛit ad laqueũ:q; hũilitate veniã eſt depcatꝰ.⁊ peꝛ
H vult ſignare ꝙ ẽ peccatũ ĩ ſpm̃ſctm qð ẽ irremillibi
le. 7 p h deſignat̃ ꝙ rone ſui generis ẽ maiꝰ peccatum
alijs. 7 B videt ꝑ h̊ qð dicit leo papa.ſceleꝛatioꝛ oĩbus
o iuda?⁊ infeliciòꝛ extitiſti.quẽ n pnia reuocauit ad do
minũ:h̊ deſpatio traxit ad laqueuʒ. ex quo videt᷑ ꝙ de⸗
ſperatio ꝓut eſt in genere pet᷑i ĩ ſpm̃ſctm ſit maiꝰ alijs.
Sʒ videt᷑ ꝙ perm deſperatõis nõ ↄtineat᷑ ſub pcto ĩ
ſpm̃ſctm. ita rõne illiꝰ nõ eſt maiꝰ.dicit᷑.n.x.ꝓueꝛbᷣ.
ſuxꝑ illud.pauoꝛ illis ꝗq oꝑant᷑ malũ.lo.ſunt q ſciẽtes
iudiciũ nibilominꝰ negligẽtia vł deſꝑatõe vel iouſtꝛia
peccat. diuidit᷑ ̊ deſꝑatio ð pctm ex induſtia.ſ̊ pctẽm ĩ
ſpmſ.ẽ petm ex ĩ duſtria.ꝗᷓ peccatũ ex deſꝑatõe diuidit
ð petm in ſpm̃ſ.⁊ ita rõne pcti ĩ ſpm̃ſ.ñ dicet᷑ eſſe maiꝰ
alijs. ¶ Ad qð odᷣm. ꝙ tangũt᷑ bic tres drñtie pcti que
pnft ſic diſtingui: vt induſtria reſpiciat cognitõʒ gene⸗
ris peccati.negligẽtia vᷣo circũſtantias.de ꝑatõ voo ter⸗
minũ remiſſiõis.⁊ Fᷣm h̊ deſꝑatio diſtinguet᷑ ab indu
ſtria. lel alit põt diſtingui deſꝑatio ab induſtꝛia ⁊ ne
gligentia. vt negligentia reducat᷑ ad peccatũ ex ignoꝛa
tia:laꝛge ſumpto vocabulo. deſꝑatõ vᷣo ad peccatũ ex ĩ⸗
firmitate. peccatũ dᷣo ex induſtria dicat᷑ illud perẽᷣm qð
e ex certa malicia.⁊ ſᷣm h̊ ñ dicet᷑ ̊ deſꝑatio ꝓut ẽ pec⸗
catũ ĩ ſpmſ.¶ Alud pᷣo qð dic aug.ĩ li.de mõe dñi in
moõte. qð diẽ leo pᷣpa de de ſpatoe:atteẽdit᷑ put ẽ petm ĩ

7

.clxxuij.

ſpm̃ſ.⁊ ita alit accipit᷑ in illa glo.deſꝑatio:⁊ alit in ilł
auctibo. ¶ Itẽ aligs ceſꝑat de miſcdᷣia dei qᷓtũ ad bo⸗
na tꝑalia:ſic ẽ de paupꝑibo ꝗ ſunt in tribulatoe ⁊ miſe⸗
riaaliꝗ deſperãt de miſcdia dei qͥ ad bona ſpũalia: ſic
eſt ꝗ delpeꝛat de remiſſiõe peccatoꝝ ⁊ de vita et᷑ na.põt
queri q illaꝝ deſperatõnũ pᷣfert᷑ alij⸗/ videt᷑ e illa ð
miſcdᷣia ĩ bonis ſpualibo.p̃ferũt᷑.n.bona ſpũalia boĩs
tꝑaliba.ꝗᷓ ſpes miſcðie in his: ſpei miſcdie in illis.̊ ⁊
teſperatio pᷣfert᷑ deſpatõni.ꝗl Cõtra.ꝗbo ↄfert dñs bo
na ſpũalia:ↄfert etia bona que ſunt ad nccitatẽ vite tẽ⸗
ꝑalis.hec.n.ſunt miſcðie general:illa vᷣo miſcdie ſpãt
⁊ ſpũalis.deſꝑare.n.de milcdia q̃ illa sferũt᷑:ẽ deſpare
de miſcðia q̃ iſta ↄfeꝛũt᷑ ⁊ ñ ecõuerſo.q̊ͥ maioꝛ ẽ deſpa⸗
tio qua hõ deſperat de miſcðia generali q̃ dant᷑ tꝑalia
bona q̃ ſunt ad nccĩtatẽ vite:qᷓ; deſpatio miſcðie q̃ cõfe
rũt᷑ bona ſpũalia.¶ Oð et᷑ videt᷑ ꝑ oꝛdinẽ poſitũ ĩ p̃s.

vbi dr̃:boĩes ⁊ iumẽta ſaluabis dne: quẽadmodũ mul

tiplicaſti miſcðiaʒ tuã deꝰ. Glo.tꝑał coĩs ẽ bois ⁊ ma
lis.ſpũalis dᷣo ẽ ꝓpria bonis.⁊ tꝑalẽ pᷣmittit:ſpũalem
vᷣo ſubiũgit q notat᷑ ꝑ miſcðie multiplicatõʒ.ꝗ ᷓ deſpe⸗
rat de miſcdia generali ꝑ ↄñs deſperat de muitiplica⸗
tõne miſcdᷣieſſ̊ etiã videt᷑:qꝛ minꝰ ẽ dare iſta bõa teꝑa⸗
lia qᷓ; ſpũalia.ꝗ ̊ deſꝑat de dono dei ĩ minoꝛibo: ꝑpↄns
deſperat de dono dei ĩ maioꝛibo.ſiẽ ꝗ nõ vult mihi dare
caſtꝝ:ñ ex h̊ preſumit᷑ ꝙ nolit dare domũ.vñ diffiden⸗
tia rei maioꝛie:ñ poĩt ꝑ ↄñs diffidẽtiam rei minoꝛis.
d qð dᷣm ẽ.ꝙ lʒ bona ſpũalia ſint maioꝛa qᷓ; tꝑa
lia:tñ deſpeꝛatio miſcdie qͥ ad iſta bona tꝑalia maioꝛ ẽ
ꝙ deſꝑatio miſcdie qͥ ad bona ſpũalia nec dʒ ibi atten-
di ↄñ̃tia in ipᷣo ſ̃ in ⁊ꝛio.⁊ ꝑ hec pñt ſolui q̃ obiecta ſũt
⁊ lʒ bona tꝑalia poſſint daꝛi ſine ſpũalibo ⁊ ſpũalia ſi⸗
ne boĩs tꝑalibo:tn diffidẽtie ñ ſic ſe hnt.ſᷣ̊ diffidẽtia re⸗
ſpectu miſcðie geneꝛal ᷣm quaʒ dãt᷑ tꝑalia:poĩt ꝑ ↄñs
diffidentiã miſcðie ſpãlis ſᷣm quã dant᷑ bona ſpũalia
7 nõ ecõnerſo.

o q̃rit᷑. vtꝝ deſꝑare de ſalute ꝓximi
ſit pccm. Et videt᷑ ꝙ ñ. Spare.n.ſiue ↄfi⸗
dere de ſalute ꝓximi ñ ſꝑẽ mot vᷣtutis.qꝗ
eĩ ↄtidit de ſalute eterna ꝓxĩ ñ pᷣcedẽtib
meritis: n hʒ motũ vᷣtutis ſ̊ pᷣſumptiõis.qᷓ deſpare qð
ei oppoĩt᷑ ñ ſꝑ ẽ motꝰ pcti. Cõtra.ſic dic aug. de quo⸗
ũq; peſſimo ĩ hac vita ↄſtuto ñ ẽ deſꝑandũ.ſi ꝗ̊ deſpe
rat peccat.l Itẽ deſꝑare de ſalute ꝓxĩ ẽ deſꝑare de mi⸗
ſericoꝛdia dei qͥ ſalꝰ ↄfert᷑. ſ̊ pctm ẽ deſꝑare de miſcðia
dei.̊ petm ẽ deſꝑare de miſcdia ꝓxi dũ ẽ ĩ via.¶ Pre⸗
teꝛea.magis coðòſcit hõ ea q̃ ſunt ĩ ſeipᷣo qᷓ ea q̃ ſunt ĩ a⸗
lio.hᷣ̊ quãtũcũq; coqſcat malũ ĩ ſeipᷣo vel quãtucũqʒ di⸗
minuerit:ñ ẽ deſperãdũ de venia.⁊ ſi deſꝑat peccat.vñ
dr ĩ ꝓlogo pſalterij.Qulli quãtũcũq; delinqnti de veĩa
ac miſcdia dei diffidẽdũ ẽ aſſumpta penitẽdi hũilitate
Et dic Yið.nullꝰ deſꝑare dʒ veniã etiãſi cca finẽ vite
ↄuertat᷑. Reſtat ̊ ꝙ nullodʒ dæſpeꝛare de alteriꝰ ſalute
ſiue pctoꝝ remiſſiõe. qð dðᷣm ẽ.ꝙ ð nemie deſpe
rãdũ ẽ dũ ẽ ĩ via ⁊ ſi deſꝑat peccat.h.n.ẽ ð dei miſcðia
cæſꝑare.⸗¶ Ad obiectũ at᷑ ĩ ↄꝛiũ rñdẽdũ.ꝙ lʒ ↄfidẽ ð ſa
lute ꝓxi ñ ẽ opꝰ vᷣtutis.ſꝑ tñ ex oppoſito eſꝑare de ſa⸗
lute ſpũali ad petm ꝑtiet.ↄfidẽ.n.de ſalute ñ poĩt totũ
eẽ ĩ actu vᷣtutis:pᷣ ↄfidẽ oꝑtet de ſalute.i.de venia pᷣce⸗
nte natalłr gr̃a. ⁊ de vita etna pᷣcedẽte gr̃a ⁊ meꝛitis

ſꝑatio at h̊ totũ tollit ⁊ iõ reducit᷑ ad eẽ pcti.
emb:umoctaunuum
Ltauo qrit᷑ qꝗð ẽ remediũ pᷣncipale ʒ de⸗
ſꝑatõʒz.Et ad h̊ nõndũ ꝙ pᷣncipale reme⸗
. diũ ẽ ↄfidẽtia ð xpᷣs paſſo ꝓ hũano genẽ
Nqgðerat ĩ pcto.vñ ſuꝑ iũlð.v.ad ro. ꝓ im⸗
pijs moꝛtuꝰ ẽ. Glo.ne deſꝑes de eiꝰpotẽtia cꝰa parz ta
lis ĩ moꝛte beniuolẽtia.a qͥ tales arras accepimꝰ:ꝙ do⸗

nauit impijs moꝛtẽ ſuã ꝗ uat iuſtis vitã ſuaʒ. ¶ Item
Cri.raab mẽtrix eꝛat:ſᷣ ſaluata ẽ.latꝛo homicida fuit
Hᷣͥ ꝑadiſi ciuis factꝰ ẽ. ſaulꝰ blaſphemꝰ fuit: ſ̊ apłs dei
factꝰ ẽ.hec ſunt dei ꝑadoxa. hec oↄſideꝛa ⁊ nũq; veſpes.
Silr dẽ.ij.reg.xj.ſuꝑ illð:doꝛmiuit cũ ea.glo.de ſtatu
ſuo dauid cadẽte nemo ſuꝑbiat. de lapſu etiã reſurgen
te dauid nemo deſꝑet. mirabilit᷑ ſcriptura ⁊ ſuꝑbos pᷣ⸗
mit ⁊ hũiles leuuat.

¶ NMueſtio. clxxv.de illa di
iuiſiõe peccati que eſt: ꝙ aliud ex timoꝛe male humili⸗

ante:aliud ex amoꝛe male accendłète.

Abitũ eſt ſupra de

diuiſiõe illa pct᷑i q̃ ẽ.alið ẽ peẽm ex in⸗
firmitate.alið ex igrãtia.alið ex ceꝛta
malicia.Cõſequẽt dðm ẽ de illa diuiſi
one pct᷑i q̃ ẽ.alið ẽ ex timoꝛe male hũi⸗
iã te.alið ex amoꝛe male accẽdẽte.de q̊ͥ d ĩ p̃ᷣs. Incẽſa
igni ⁊ ſuffoſſa ⁊c. Primo & qrit᷑ de rõne diuiſiõis ĩ ſe
Scðdo de ꝑtibꝰ diuiſiõis.¶ De rõne diuiſiõis q̃rit᷑ Fᷣm
hũc modũ.vtꝝ timoꝛ illicitꝰ⁊ amoꝛ illicitꝰ diuidãt ipᷣa
genera pctoꝝ:an om̃e pctᷣm qð ẽ ex tioꝛe fiat ex amore.
Scdo.cꝰmodi ſit hec rõ diuiſiõis vicʒ ſᷣm quã rõnem
pcti accipiat᷑.¶ Prio at᷑ obijcit᷑ ꝙ penes iſta duo cõne
niẽt ſumat᷑ diuiſio pcti.qð videt᷑ ꝑ glo.ſuꝑ illð pᷣs. In
cẽſa igni ⁊ ſuffoſſa.vbi dr.ꝙ oĩa pcta ſunt vel pt᷑ cupi
ditatẽ vel ꝓpt᷑ timoꝛẽ.⁊ noĩe cupiditatis itelligit᷑ amoꝛ
rei nõdũ hite.⁊ iteꝝ ſbiũgit.om̃e pctm due res faciũt ĩ
hoĩe.ſ.cupiditas ⁊ tĩoꝛ.ſic ed amoꝛ dei ⁊ tioꝛ eiꝰ ducũt
ad oẽ bonuʒ. ex q̊ videt᷑ ꝙ recte drñtie pct̃i accipiũt᷑ ſᷣin
timoꝛẽ male bũiliãtẽ ⁊ amoꝛẽ male accẽdẽtẽ.q¶ Itẽ ma⸗
lũ ⁊ bonũ ſunt oria ⁊ e diuerſo diuidũt᷑.q̊ diuiſio pcet᷑i
ꝗ accipit᷑ ſᷣm illa eſtↄueniẽs diuiſio.ita q; nihil qð ca⸗
dit ſpᷣ vna drñtia cadit ſbᷣ alta.¶ Itẽ diẽ aug.ĩ li.ð du
abo aĩabo.volũtas ẽ animi motꝰ nullo cogẽte ad aligꝗd
ñ admittẽdũ vel adipiſcẽdu.volũtas ̊ termĩat᷑ ex vna
ꝑte ĩ dimittẽoo malũ.ex alia ꝑte ĩ adipiſcẽ bonuʒz.ſic
at᷑ volũtas recta ẽ ĩ his duabo drñtijs:ita ⁊ volũtas di⸗
ſtoꝛta.pctm at᷑ accipit᷑ ᷣm volũtatẽ diſtoꝛtã.erũt ̊᷑ oue
drñtie pct᷑i.¶ Itẽ drñtia tẽptatõis ẽ ſᷣm rõeʒ cupidita
tis ⁊ tioꝛis.ſic hr.xxvj.mat.ẽ teꝛna temptatõ cupidita
tis ita ⁊ tioꝛis.cũ q̊ drñtie cẽptatõis accipiũt᷑ Fᷣm tioꝛẽ
aqmoꝛẽ:drñtie pctoꝝ rectè accipiũt᷑ ſ̃m eaſdẽ dꝛñtias
Eoõtꝛa. ſt upꝑ illð.j. YJo.ij.Qolite diligẽ mũdũ ⁊c.glo.
bede. ſiẽ dilectõ dei ẽ fons oĩm vᷣtutũ:ita dilectio mũdi
oĩm vicioꝝ.ſi ̊ viciü ex amoꝛe ſit fons oĩm alioꝝ:vici
um ex tĩoꝛe ſbᷣ vicio ex amoꝛe ↄtinet᷑. Quſla g̊ ẽ diuiſio
pctm alið ẽ ex tioꝛe male hũiliãte: alið ex amnoꝛe male
accẽdẽte.¶ Itẽ aug.ĩ li.de li.ar.claꝝ ẽ iã nihil aliud qᷓ
libidinẽ ĩ toto malefaciẽdi genẽ dñnari. ſi ᷓ oẽ qͥdlibʒ ĩ⸗
qᷓtũ hmõi amat᷑:claꝝ ẽ ĩ toto genẽ malefaciẽdi nihil a⸗
lið dñaꝛi q; pcʒ ex amo ⁊.ñ &̊ diuidẽ ex tĩoꝛe ⁊ amoꝛ oẽ
pctm.: Hoc et᷑ videt᷑ ex eo qdð.j.ſegꝗt᷑.oueĩt int᷑ nos oĩa
malefcta ñ ob alið mala eẽ:niſi ꝙ libidie.i.ĩpꝛobanda
cupiditate fiũt.q̊ oẽ malũ ñ niſi ex ĩpꝛobãda cupidita⸗
te ſit.ñ ᷣ qdð fit er tioꝛe diuidr̃ ↄ illð qð fit ex amoꝛe.
¶lItẽ dic gg.cũ pñs pẽa metuit᷑ ⁊ dei facies ñ amat: ti
moꝛ ex tioꝛe ẽ ñ ex hũilitate.ſᷣm ꝙ ẽ ex tioꝛe ẽ ex amore
aliqͥ ĩoꝛdiato.gᷓ tioꝛ ẽ er amoꝛe ĩoꝛdiato.ñ &̊ int ſe diui⸗
dũt᷑ pctm er tioꝛe ⁊ pctm ex amoꝛe.¶ Itẽ tioꝛ vidr eẽ cã
pcti ex amoꝛe.dr.n.ſuꝑ illð.xiiij.mat᷑.timuit ꝓpłʒ. glo.
tioꝛ hoĩm differt ſ̊ volutatẽ ñ aufert. vñ auidioꝛes red
dit ad crimẽ qͥs aliq ſuſpẽdit a crimie.ᷓ tioꝛ iduẽ pec
catũ ex amoꝛe.ñ ̊ᷓ due dꝛñtie ex opoſito diuidẽtes pec
catũ ſũt tioꝛ ⁊ amoꝛ tãꝙ; cauſe pctoꝝ.(¶ Ad qð doᷣmẽ
ꝙ ↄueniẽs ẽ diuiſio pcti q̃ ſupᷣdicta ẽ. Et doᷣm ẽ ꝙ pctʒ
illð qð ẽ ex tĩoꝛe ñ ẽ ex amoꝛe eiꝰdẽ rei illicito.⁊ ſic tĩoꝛ
illicitꝰ amoꝛ e diuerſo diuidũt᷑. ſᷣm at᷑ ꝙ ad diueꝛſa re
ferũt᷑ pᷣt idẽ actꝰ eẽ ex tĩoꝛe rei illicito ⁊ ex amoꝛ alteꝛi

rei illicito ſm ꝙ loqmur ð actibo alijs pctoꝝ diſtictis
ab actu tioꝛis ⁊ ab actu amoꝛis.actꝰ.n.ille ꝗ ẽ timẽ ñ ẽ

ille ꝗ ẽ amaꝛe nec ecõueꝛſo.ſᷣ occidẽ hoĩeʒ p̃t eẽ ex tĩore

ioꝛdiato alicꝰrei ex vna ꝑte:⁊ ex amoꝛe alteꝛiꝰrei ex al
tera ꝑte. SItẽ actꝰpcti qẽ er bis duabo caulis p̃t ſic eẽ
vt ſit ex tioꝛe tãqᷓ; ex ꝓinq cã.⁊ ex amoꝛe tãqᷓ ex mota
vel ecõueꝛſo.vel ex vtroqʒ tãqᷓ; ex ꝓinq̃ cã e diueꝛſo tñ
ſũpta. Si ðᷣo ſit ex vtroq; tãq; ex ꝓpĩq̃ cã.pᷣt eẽ ꝙ amor
ſit p̃ᷣncipał cã motꝰ vł tioꝛ pᷣncipalł motꝰ.q¶: His ĩtelle⸗
ctis rñdẽdũ ẽ ad obiecta ꝑ diuiſiõʒ. diuiſio.n.q̃ facta ẽ
ſuꝑ illð.ĩcẽſa ig.⁊ ſuffoſ.attẽdx qtũ ad eẽntiã pctorũ.
et ꝙtũ ad cauſalitatẽ.ſᷣm rõʒz ꝓpiquã vł ᷣm rõʒ cãe pᷣn⸗
cipał.vt dicat᷑ ꝙ eẽntialłr pctm tioꝛis ñ ẽ pctm amoꝛis
nec pcrẽm qð ẽ ex tĩoꝛe male hũiliãte tãqᷓ; ex ꝓpinq̃ cã ⁊
pᷣncipali:ẽ ex amoꝛe male accẽdẽte tãqᷓ; ex ꝓpiq̃ cã ⁊ pn
cipali.hᷣ pᷣt eẽ ex tioꝛe tãq; ex ꝓpĩq̃ cã:? ex amoꝛe tãqᷓ; ex
cã remota. Et ſᷣm h̊ ſoluedũ ẽ qð ex alia ꝑte obijciebat
vbi dicebat᷑. ꝙ perin qð erat ex tioꝛe fuit ex amoꝛe tãqᷓ
ex cã prĩa.⁊ H̊ mõ ĩtelligẽ ill qð dic beð.ſuꝑ cañ.Jo.
7 aug.ſiłr. . Ad alið et᷑ nndũ.q; amoꝛ ẽ pria cã omĩs
pcti.ñ ſic at᷑ ẽ ð ſioꝛe.⁊ iõ dic aug.ĩ li.d li.ar.ꝙ clarũ
ẽ nihil alið qᷓ; libidinẽ ĩ toto malefaciẽdi genẽ dñari.⁊
iteꝝ.Cõueiĩt int vos oĩa malefct̃a eẽ ex libidine. Ad
alið vᷣo qdð obijcit᷑ tĩioꝛẽ eẽ ex tioꝛe⁊ ita ex amoꝛe.dom ẽ
ꝙᷓ ibi accipit᷑ tioꝛ tãꝙᷓ ꝓpinq̃ cã.amoꝛ vo tãqᷓ; remota.lo
qt᷑ tñ ibi ð motu tioꝛis ſuił ꝗ diffinit᷑ a motu tioꝛis bu
mani ⁊ mani.q¶ Ad illõ po qð obijcit᷑xiiij.mat᷑.dicẽ⸗
dũ ꝙ actꝰ ille pᷣncipa łr fuit ex amoꝛe tãqᷓ ex ꝓpinq̃ cã 2
pᷣncipali.⁊ loqt᷑ ibi ð hoicidio SJo.̊ fuit ex tioꝛe occaſi
onałr.tĩoꝛ.n.cũ viffert aliqð pct᷑ʒ: ardẽtõꝛẽ reddit ipʒ
pctoꝛẽ ad peccãdũ ꝓꝑt᷑ ip̃aʒ delectatõʒ.⸗¶ Si vᷣo obijcia
tuꝛ ꝙ idẽ dẽ motꝰꝗ ẽ receſſus ab vno loco ⁊ acceſſus ad
aliũ·ſicẽ receſſus a thebis ⁊ acceſſus ad athẽas.⁊ G̊ mõ
poſſit dici idẽ motꝰpct᷑i ꝗ fit ex tĩoꝛe ⁊ ꝗ fit ex amoꝛe.nã

tioꝛ ẽ ſuga ai a malo:amoꝛ vo appetitꝰ boni.⁊ ita vidr

vnꝰ eẽ motꝰ tioꝛis ⁊ amoꝛis.dm ẽ ꝙ ñẽ ſiłe.timẽ enĩ
diẽ actũ quẽdã ꝗ ẽ aliꝰab eo ꝗ ẽ amare. nec ẽ ſiłe in mo
tibo aĩe vſq;qq; ⁊ ĩ motibo extioꝛiba.nullꝰ eĩ diẽ̃ timeꝛe
⁊2 amare eẽ eũdẽ motũ ᷣm rẽ.receſſuʒ.n.ab vno ⁊ acceſ
ſuʒ ad aliũ locũ oppoſitũ dic̃ ꝗs eẽ eũdẽ motũ.¶ Deĩð
ꝗqᷓ̃rit᷑ ð pᷣdcã diuiſioe q̃ fit ᷣm tioꝛeʒ ⁊ amoꝛẽ cũ fiat ſᷣm
cãʒ ſᷣm ꝙ genꝰ cãe accipiat᷑.cũ.n.dicimꝰ.oẽ qð ẽ ĩ mðo
aut ẽ ↄcupia oculoꝝ:aut ocupia caꝛnis:aut ſuꝑbia vite
fit diuiſio pctoꝝ ſᷣm cãʒ. ⁊ pt qri ĩ q̃ cã diffeꝛt hec diui
ſio a pdcã. Ad qð dᷣm.ꝙ vt q;ʒ dꝛ attẽdi ſᷣm cãʒ mo⸗
tiuã.ſ̊ ĩ ̊ diſtiguit᷑.ꝙ vna diuiſio ẽ ſᷣm ↄditõʒ cãe mo⸗
tiue foꝛmalẽ.illa.ſ.q ẽ:pctm alið ex tioꝛe:alið ex amo⸗
re.alia vᷣo ᷣm ↄditõʒ cãe motiue materialẽ. cũ dẽ: aut
ↄcupiĩa carnis:aut ẽ ↄcupia oculoꝝ.⁊c.ↄcupĩa.n.cũ
diuidit᷑ ſᷣm ↄcupiſcibile: ſic motiuũ ↄcupie diuidit᷑ ſᷣm
foꝛmã:cũ at᷑ ↄcupia dinidit᷑ ex ꝑte ↄcupiſcentis ſiue ſᷣm
ↄditõz ipᷣiꝰ:dr e diuiſio pᷣm materiã.Alið et᷑ attẽden⸗
dũ ꝙ diuiſio que eſt ſᷣm timoꝛẽ ⁊ amoꝛẽ: attẽditur ſᷣm
bonũ ⁊ malũ in genere.dico aut apparẽs bonũ ⁊ appa⸗
rens malũ.Alia vo diuiſio dat intelligẽ drñtias cõcu⸗
piſcibiliuzʒ. (Eſt igit᷑ primo dᷣm de peccato timoꝛis
ſpẽalit.⁊ de peceato amoꝛis illiciti oſequẽt. Circa vᷣo
timoꝛẽ malũ querit᷑ Primo qd ſit. Scðo vtꝝ ſit pctm
moꝛtale: an nõ. Tercõ q̃ ſunt drũtie timoꝛis ꝓut ẽ pec
catũ ſiue ſint ſpẽs ſiue ñ. Quaꝛto de eo qð ẽ timẽdũ vł
ni timẽdũ.⁊ Gᷓ ẽ de materia tioꝛis.Quiĩto ð cã inducẽ e
tioꝛẽ hũanũ.Sexto vtꝝ excuſat a pcto. Septio de op⸗

poſito ipᷣiꝰ.
ſtoꝛ vidit lupũ venientẽ. Glo.timoꝛẽ ſu⸗

ga animi ne ꝑdat qð amat. ? intelligituꝛ

diffinitõ timoꝛis.¶. Itẽ aug.talẽ diffinitõz erꝰ ponit in

embꝛu prunũ
Irca primũ ſic dicit Auguſti.ſuper illð
cecimo Joh. Mercenarius 7 9 nõ ẽ pa⸗

W

ln
lerp
Mer

pie

aqt
lep

ueſtio

li.de ci.dei.Cimoꝛ eſt ꝑturbatio animi in expectatiõe
mali futuri.Jo.vᷣo damalſ.ponit hãc.Limoꝛ ẽ pꝛet na
turã irrõnalis ſiſtole.i.ↄtractio.¶¶ Dis habitis qrit᷑ ðᷣ
pma diffinitõe.videt᷑.n.ꝙ nõ recte diffiniat᷑ cũ diffini⸗
atur ꝑ ſuũ oppoſitũ ↄtrarie. amoꝛ.n.opponit᷑ ↄtrarie ti
moꝛi.diffinit᷑ aũt ꝑ amoꝛẽ.ꝗ̊ male./ retea.timoꝛ ſᷣm
ꝓ eſt donũ ſpũſſct᷑i nõ recte diffinit᷑ ꝑ ſugã.ſᷣm G.n.tioꝛ
reueꝛentie cẽt fuga.nullũ aũt malũ ẽ a qͥ fugiẽdũ ẽ hñti
timoꝛẽ reuerẽtie ĩ patria.ſ̊ timoꝛ malus ⁊ timoꝛ bonꝰ
in genere ↄueniũt.g̊ᷓ timoꝛ malus nõ dʒ diffiniri ꝑ fu⸗
gã. Querit᷑ etiã cu ſint pluꝛes diffinitões tioꝛis:in qͥ
differat bec diffinitio ab aljs: ¶ Ad quod doᷣin. ꝙ nõ
diffinit᷑ timoꝛ ꝑ ſuũ oppoſitũ.amoꝛ.n.ꝗẽ in rõne timo⸗
ris nõ opponit᷑ timoꝛi:hᷣ ẽ cã ipᷣiꝰ.q Ad ſecũdũ vo dicẽ/
dũ.ꝙ timoꝛ malꝰ recte diffinit᷑ ꝑ fuga. reſpic.n.ſꝑ ap⸗
parens malũ:etſi ñ ſit ſimpłr malũ.timoꝛ aũt bonꝰ aut
eſt vie aut patꝛie.ſi ẽ vie reſpiẽ̃ qð ẽ ĩ vᷣitate malũ quod
accidẽ pᷣt.timoꝛ aũt reuerẽtie ꝗ ẽ in patria ñ reſpic ma
lũ ſ dicit reſilitõʒ a ſũma maieſtate ĩ ſuã ꝑuitateʒ. Et
ↄcedendũ ẽ ꝙ fuga animi ñ ẽ illð qð ẽ generale ĩ om̃i ti
moꝛe:ſ i oĩ timoꝛe ꝗẽ vie.reſilitio vᷣo ẽ illð qð cõe ẽ ĩ oĩ
timoꝛe ſiue ſit bonꝰ ſiue malꝰ.¶4. Ad terciũ vᷣo dom.q;
differũt he rõnes timoꝛis ĩ q̊ ꝙ pria tetermĩat᷑ ſᷣm cãʒ
tioꝛis.ſcdᷣa ᷣo determiat᷑ ꝑ genꝰ tioꝛis.tercia vᷣo deter⸗
minat᷑ m eẽ materiale ⁊ nat᷑ale ipᷣiꝰ timoꝛis.

embruz ſecũdum

do querit᷑.vtꝝ timoꝛ ſit pct᷑m moꝛta
le vel ñ. Et pᷣmo occaſiõe hꝰ q̃rit᷑. vtꝝ ſit
per̃m. Scðo. vtꝝ moꝛtale vel veniale/ Aꝛ
guit᷑ aũt ꝙ nõ ſit pct᷑m ꝑ h̊ ꝙ petᷣm ⁊ pẽa
diuidũt malũ ĩ genẽ.qð & eſt in genẽ pene ñẽ in geneꝛe
pct᷑i.ſᷣ timoꝛ ẽ in genẽ pene.qð pʒ ꝑ ̊ qð dic gg. teſteʒ
egcie ſue hʒ ſꝑ timoꝛẽ. ⁊ loꝗt᷑ de ꝑuerſo ꝗ ſꝑ hʒ penaʒ
timoꝛis. Reſtat ̊ timoꝛ ẽ pena.ñ &c ĩ genẽ peccati.
Cont᷑.dr̃ in euang. Molite timẽ ꝛ⁊c. ſ̊ ꝓhibitõ nõ fit
niſi pct᷑i.q̊ timoꝛ ẽ pctm.⸗ Itẽ vlt.apoc.timidi int᷑ pec
Sa qð dðm. ꝙ ti⸗

defte eFft.

iffer&

1 . vie
acr

—
„ 2

catoꝛes ↄputãt᷑.ꝗᷓ timoꝛ ẽ peccatũ.
moꝛ aliqñ noiat paſſiõeʒ.aliqñ noiat actũ.cũ at noĩat
paſſiõʒ ſolã tũc ẽ pena.cũ aũt noĩat actũ potẽtie q a vo
lũtate egredit᷑ terribili aliqͥ mouẽte:dicet᷑ eẽ pcẽm.eꝗ⸗
noce aũt dicit᷑ de timoꝛe ſᷣm ꝙ dr pctẽm ⁊ m ꝙ dr̃ pea.
lEt ꝑ h̊ ſoluit᷑ illud qð obiectũ t.pᷣma.n.rõ reſpicit ti
moꝛẽ ᷣm ẽ pena vel in pñti vel in futuro.¶ Scðdo q̃⸗
rit᷑.vtꝝ ſit veniale vel moꝛtale: videt᷑ ꝙ ſit moꝛtale.di⸗
cit.n. Heda erponẽs illud qð dr ĩ apoc. penlł.timidis
⁊ incredul ⁊c.cũ infidelibo pctoꝛibo timidi ⁊ foꝛmido⸗
loſi ↄputãt᷑.ſic int nephãda crimĩa timoꝛis ⁊ foꝛmidis
crimẽ ponit᷑.reſtat ꝙ̊ ꝙ timoꝛ eſt moꝛtale petm cum int
nephada crimĩa oputet᷑.¶ Iteʒ timoꝛ male humilians
opponit᷑ amoꝛi ꝗ ẽ caritas.ſic habet᷑ ſuꝑ illð pᷣs.Incen
ſa igni 2 ſuffoſſa.timoꝛ.n.male hũiliãs coꝛ ↄſtrigit ⁊ q̃i
gelicidiũ fac.amoꝛ vᷣo bñ incendẽs coꝛ inflãmat ⁊ dila⸗
tat.reſtat ̊ ꝙ timoꝛ mali ⁊ amoꝛ rectꝰ ogonũt᷑.ſi ꝭ̊ ti
moꝛ malus tollit amoꝛeʒ rectũ.⁊ qð tollit amoꝛẽ rectũ
(kona⸗ moꝛtale.ꝗ̊ timoꝛ malus ẽ peccatuʒ moꝛtale.

Cõtra.videt᷑ ꝙ ſit veniale peccatũ. timoꝛ em puſil⸗
animitatis retrabit a ꝑfectõne cũ ñ ſufficiat ad retra-⸗ Pius
hendũ a pᷣcepto.ſᷣ̊ qð retrahit a ꝑfectõne ⁊ nõ a pᷣcepto
eſt veniale peccatũ.gᷓ timoꝛ malꝰ ẽ veniale pctm. at᷑
retrahat a ꝑfectõne ⁊ ſi ñ a peepto.habet᷑ ſuꝑ illud.xx.
vent. coꝛde pauido ⁊c̃.docet nõ poſſe quẽq; ꝓfeſſiõʒ ↄtt
platõis vel militie ſpiritalis acciꝑe.qui adhuc nudari
terrenis opibo ꝑtijmeſcat:ne infirmitas mẽtis ſue re⸗
uertat᷑.ſ̊ talis timoꝛ tm̃ a ꝑfectõne retrahit lʒ ñ a prece
pto. timoꝛ eſt veĩale peccatũ. Itẽ.vij. Judi.q foꝛmi⸗
doloſus eſt ⁊c. Olo.timidꝰ eſt ꝗ aſpectu ad ↄgreſſuʒ tre
pigdat:ñ tñ toto coꝛde terret᷑ ſ̊ reꝑari ⁊ aĩari pᷣt.ſ̊ pec
catũ moꝛtale totũ coꝛ occupat.g̊ bmõi timoꝛ ñ ẽ moꝛta
le peccatũ.(¶ Ad qð ddm.q timoꝛ aliq ẽ veĩale petᷣm

.clxxv.

aliqñ moꝛtale. Mortale petm eſt cũ ꝗſponit᷑ bonũ ↄmu⸗
tabile incõm utabili bono.ſicut ẽ de illo ꝗ metu moꝛtis
qut tribulatois negat deũ.timoꝛ autẽ eſt veniale petm
qñ tꝑalia mala timẽt᷑ ſub deo ſalna obſuatia dinoꝝ p
ceptoꝝ.vñ ſi aliꝗs exr timoꝛe n ꝑſicit illud qð ẽ concilij
diuini: peccat venialit. qũo aũt G.j.habet᷑ vbi/ↄciliuz ꝰ/
ↄuertat᷑ ei ĩ pceptũ rõne voti aut ꝓfeſſiõis.Eſt aĩẽ mul
tiplex timoꝛ.ꝗdã nat᷑alis:⁊ ille ñ ẽ pctm. ꝗqdã vo er deli
beratõe ꝓcedes ł̊ tñ rõne infirmitatis carnis eo ꝙ cre
dit ñ ſufficẽ retrabat᷑:⁊ tał iteꝝ ñ ẽ pctm.qdã vᷣo ex de⸗
lectatõe qdã veniali ↄtrabit᷑:⁊ tal timẽdo veniatr pec⸗
cat.⁊ ſᷣm hũc modũ diſtiguẽdũ ĩ his ꝗ a ꝑfectõe retra⸗

vont. ¶ WMembꝛũ tercimm

— — . — ;B . . 2
— Er cio ꝗqrit᷑ que ſint drñtie timoꝛis ꝓut ẽ
peccatũ.⁊ ponũt᷑ due drñtie ſuꝑ ilud.be

ati oẽs ꝗ timẽt dñm.dicit᷑.n.huanꝰtimoꝛ
eſt quo timemꝰ pati ꝑicula carnis vel ꝑ⸗
dere bona mũdi.⁊ ita duplex ẽ timoꝛ.carnalis.ſ.⁊ mũ
danus.Suꝑ illud aũt.xxvj.mat᷑.oꝛauit tercõ. notatur
triplex eẽ timoꝛ malus.ſ.timoꝛ moꝛtis.⁊ timoꝛ vilita⸗
tis.⁊ timoꝛ doloꝛis.ↄtra que oĩia docet nos muniri oꝛa
tõne.ita ſunt tres differẽtie. Scom aũt Jo.dam.ponũ
tur ſex ſpẽs.ſegnicies.erubeſcẽtia.verecũdia.admira⸗ at.
tio.ſtupoꝛ.agonia. Segnicies eſt timoꝛ future opꝑatio
Pe nis. Erubeſcẽtiã eſt timoꝛ ĩ expectatõe ↄuicij. Verecũ⸗
Dia do eſt timoꝛ in turpi actu eiꝰ qð inſperabile eſt ad

Nnre: e eEE O
ſalutẽ ſadmiratio ẽ timoꝛ ex mꝗqna imaginatõe. Stu⸗

poꝛ vᷣo eſt timoꝛ ex inſolita imaginatõe ꝓcedẽs.Ago/
nia do eſt timoꝛ ex infoꝛtunio. ſic ̊ ſex ſunt ſpẽs quaꝝ
plures pꝑtinẽt ad timoꝛẽ malũ.põt ̊ queri drñtia inteꝛ
bas diffinitõnes timoꝛis.¶ Pꝛetea.ſicut duplex ẽ ira
Apaſſio ⁊ paſſio:ſic duplex ẽ timoꝛ ꝓpaſſio ⁊ paſſio.mo⸗
tus cui ñ ↄſentit᷑ ꝓpaſſio eſt:accedẽte pᷣo oſenſu paſſio ẽ
⁊ tũc dicit᷑ eẽ moꝛs ĩ domo. ſic ̊ due ſũt drñtie timoꝛis
pᷣter ſupᷣ̃dictas.¶ Pretea põt queri q;tũ ad primã di⸗
uiſionẽ timoꝛis.q̃ eſt:alius ẽ timoꝛ carnis aliꝰ mði.cũ
eniz triplex ſit materia peccati.ſ.bonũ interiꝰ.⁊ bonũ
inferius.⁊ bonũ exteriꝰ.ſᷣm aũt duas drñtias ↄtingat
eẽ timoꝛeʒ.põt queri quare nõ ſᷣm terciã.⸗ IOtez dẽ de
illo timoꝛe ꝗ eſt bũanꝰꝙ ĩ pᷣmo gdu cũ mðo deſerit᷑.qð
videt᷑ falſuʒ .· multi.n.ſunt ꝗ deſerũt mũdũ ⁊ tñ timorẽ
carnis vel mũdi nõ deſerũt. reſtat &̊ ꝙ ille timoꝛ nõ ſꝑ
cũ mũdo deſerit᷑. ¶ Itez a ad ſcõaʒ diuiſiõʒ ſiłr põt
obijci ꝙ inſufficiẽs ſit dinilſio cũ dicit᷑.timoꝛ moꝛtis ti⸗
moꝛ vilitatis ⁊ timoꝛ doloꝛis.cũ.n.ſint pluꝛa bona mn
tabilia q ſunt amiſſibilia.quoꝝ vnũ eſt diuitie.alterũ
vane gloꝛie.alteꝝ fama.alteꝝ potẽtia. alteꝝ foꝛtitudo
coꝛpis vel pulchꝛitudo.⁊ ipſa etiã vita carnis.cũ &̊ tot
ſint bona amiſſibilia:quẽadmodũ vna drñtia timoꝛis
accipit᷑ penes moꝛtẽ q̃ vite ogponi⁊.⁊ alia penes vilita⸗
tẽ que opponit᷑ honoꝛi vel fame.⁊ tercia penes doloꝛeʒ
que opponit᷑ gaudio. ita pñt accipi drñtie penes timo⸗
rẽ pauꝑtatis ignominie ⁊ impotetie. Itẽ de drñtijs q̃s
aſſigt dam aſ.põt ſiłr obijci.cũ.n.timoꝛ ſit reſpectu rei
Difficilis.hoc aũt ñ videat᷑ ad aliquã pᷣdictaꝝ drñtiaꝝ
Ptinere.nõ videt᷑ eſſe fufficiẽs diuiſio. ⸗ Silr timoꝛ ẽ
rei terribilis vt moꝛtis:que nõ videt᷑ ſub aliq̃ drñtiaxꝝ
ↄtineri.¶ Sret ea.timoꝛ dicit᷑ ſᷣm aug. volũtas fugien
di id quod aduerſat᷑.vel animi fuga ſic dictũ ẽ. reſtat &
cũ nõ ĩ omibo drñtijs reſpiciat᷑ malũ futuꝝ qð dicit᷑ ad
uerſari vel eẽ fugibile.nec recte ſumũt᷑ ſpẽs ̃iꝰ timo⸗
ris.¶ Ad qð dom.ꝙ prima diuiſio timoꝛis attẽditur
Fſm duo que ledi pñt principałr.põt.n.ledi aliꝗs ĩ caꝛ⸗
ne. põt eti ledi in poſſeſſiõe ſua.tercia vᷣo drũtia ñ cõ/
uenit vt ꝑ ſe ledat᷑ in aĩa h̊ ex oñti.a ideo due attẽdunt᷑
Orñtie timoꝛis.timoꝛ caꝛnalis ⁊ timoꝛ mũdanꝰ. ſm q;
timet᷑ malu carnis vel malũ qð oꝓponit᷑ poſſeſſiõi ſiue
bono exterioꝛiſdicit᷑ aũt timoꝛ caꝛnis aliqũ timoꝛ hũa⸗
nus ꝑ appropriatõʒ ſᷣm ꝙ dicit᷑ ꝗ due ſüt ſpẽs timoꝛis

2)

—

libidinoſi:timoꝛ mũdanꝰ:⁊ timoꝛ hũanꝰ.⁊ dr tioꝛ hu⸗
manꝰ qͥ hõ timet pelli ſue.⁊ h ẽ cũ hõ timet malũ coꝛpo
ris.rõe tñ ſubiecti vteꝛq; timoꝛ dꝛ hũanꝰ.Ad illð vᷣo
qð obijcit᷑ qꝛe ſᷣm terciã drñtiã boni penes quã accipit
diuiſio pcti.ſ.penes illð qð rñdet ſuꝑbie vite ñ accipit
Drñtia vna tioꝛis? dom ẽ ꝙ illð bonũ qð ẽ ex ꝑte aĩe ñ
dẽ ita amiſſibile ſic illð qð ẽ ex ꝑte caꝛnis:xel qð eſt er
ꝑte mdi.⁊ iõ penes illð ñ accipit᷑ drñtia. vel ſi accipit
ↄtinet᷑ laꝛge ſub eo ꝗ ẽ tioꝛ mũdanꝰ.vtpote timoꝛ vilita
tis aut ↄtẽptibilitatis ꝗ rũdet amoꝛi ſuꝑbie.l Ad illð
dᷣo qð obijcit᷑.ꝙ ille tioꝛ cũ mo deſerit᷑. dõm ẽ ꝙ H̊ in⸗
telligẽdũ ẽ de his ꝗ plene deſeẽt mũdũ.ñ ſic clauſtrales
dicũt᷑ mũdũ deſeretes.ſᷣ qtoplꝰ eſerit᷑ amoꝛ mði: tan:

toplꝰ ceſerit᷑ timoꝛ ei rñdẽs.vñ gg.q ĩ hac vita nullaꝓp

ſpera appetit:nulla ꝓculdubio aduerſa ꝑtimeſe cit. gſas
enĩ exterioꝛa q et nolẽti ſubtrabũt᷑ appetit: ſua ſe ſpote
extraneo timoꝛi ſubſternit.q Ad illð dᷣo qð obijcit᷑ ð ſe

cũda diuiſiõe.dðm ẽ ꝙ ſcdða diuiſio accipit᷑ ᷣm tria pn

cipalia qᷓ timẽt᷑:q mala eſtimãt᷑ ex ꝑte aĩe.doloꝛ ꝗq oppo⸗
nit᷑ gaudioex ꝑte coꝛꝑis, moꝛs cui opponit᷑ vita. ex ꝑte
ðᷣo boni extriſeci ſumit᷑ vilitas qᷓ oꝑoni t᷑ honoꝛi: ⁊ hꝰ⸗
modi boĩs tꝑalibo ꝓpt q bõ honoꝛat᷑.ſiẽ ſũt diuitie po⸗
tẽtie generoſitas.. Ad alið pᷣo qdð obijcit᷑ circa illã di⸗
uiſionẽ.Odᷣm ẽ ꝙ lʒ ſint plura mala q timẽt᷑ ex Pte cor⸗
ꝑis pᷣter moꝛtẽ.x plura er pᷣter vilitatẽ:tñ ſᷣm pricipa ⸗
lioꝛa accepta ẽ illa drñtia:( Ad illò po qð obijcit᷑ ð di
uiſione dam̃.dᷣm ẽ ꝙ rõ illiꝰ diuiſionis talis pᷣt eẽ. diſ
ferẽtia.n.tĩoꝛis aut ẽ reſpectu eiꝰcuiꝰ principiũ ẽ ĩ nob
aut reſpectu eiꝰ ciiꝰ pᷣncipiũ ẽ ext᷑ ſi reſpectu qð ĩ nobᷣ

eſt:aut illð ẽ bonũ:aut malũ.ſᷣ vtrobiq; malũ eſtimatu.

ſi aũt fuerit reſpectu boni ſ eſtimati mali:ſic dr ſegni⸗
cies.ſi ᷣo reſpectu mali qð eſtimat᷑ malũ:dr veꝛecũdia
Si ðᷣo reſpectu eiꝰ qð ẽ ext᷑: autẽ ĩ bo: aut ĩ facto.ſi ĩ
vᷣbo dr̃ erubeſcẽtia. eſt.n.erubeſcẽtia tioꝛ ĩ expectatiõe
ↄuicij. Si pᷣo fuerit ĩ facto:aut cꝰpᷣceſſit ↄgnitõ:aut cꝰñ

pceſſit.ſi cꝰ ñ pceſſit:vꝛ agonia cũ aliqͥꝗ infoꝛtuniũ acci

dit qð repẽtinũ dr.ſi pᷣo cꝰ ↄgnitio pᷣceſſit: dico at᷑ ↄgni
tionẽ᷑ imaginatõnũaut h̊ ẽ ꝓpt᷑ cãz qꝗ ẽ ex ꝑte rei in ſe.⁊
Fm h̊ dꝛ admiratõ.aut ̊ ẽ ꝗpt cãz rei ĩ ↄꝑatiõe ad acci⸗
piẽtẽ:⁊ ſic dẽ ſtupoꝛ.admiratio.n.ẽ ex magna admira
tõne:ſtupoꝛ pᷣo ex inſolita. magnũ aũt ẽ ↄditio rei in ſe
inſolitũ aũt ĩ ↄꝑatõe ad nos.¶! Ad illð vᷣo qð obiectũ ẽ
ꝓ ↄtingit eẽ timoꝛẽ rei difficilis ⁊ illa ñ exrpᷣmit᷑ ĩ aliq̃
ſpeꝝ.dom ẽ ꝙ dat᷑ intelligi eo ꝙ dẽ tĩoꝛ future oꝑatõ⸗
nis.ſegnicies.n.ẽ tioꝛ opatõis ꝓpt difficultatẽ.⸗! Ad il
lud vᷣo qð obijcit᷑ de tioꝛe rei terribilis vtpote moꝛtis.
dðm videt᷑.ꝙ aliqñ pᷣt ↄtineri ſub agonia. aliqñ ſbᷣ ſtu⸗
poꝛe.aliqũ.n.moꝛs repẽtina ẽ.aliq etſi ñ ſit repẽtina
ex inſolita imaginatõne ꝓcedit timoꝛ.¶ Ad vltimũ vᷣo
dðm.ꝙ ñ oẽs orñtie tioꝛis accipiũt᷑ 1ppꝑatiõe ad malũ
futuꝝ:ſᷣ magis ſᷣm drñtiã eiꝰqð aduerſat᷑ put diffinit
timoꝛ volũtas fugiẽdi illð qdð adueꝛſat᷑ aligs cuʒ videt᷑
reus hr̃i ad malũ eſtimatũ ĩ futuro.¶ Adhuc etiã q̃rit᷑
ſi oẽs drñiie q̃s aſſiqꝗ̃t dam.reducãt᷑ ad timoꝛẽ maluʒ:
Et dðm eſt ꝙ timoꝛ malꝰ dr duplxr.vel rne pene vłra
tõne culpe. ſi aũt ſumat᷑ rõne pene Fm ꝙ timoꝛẽ paſſio
cõmune eſt in omĩbo ſex dentijg ſi aũt rõne culpe nõ at⸗

tendit᷑ cõe in omibo alijs!
iembꝛum quartum

Varto q̃rit᷑ de eo qð ẽ timẽdũ vel ñ timẽ
dũ.ſ.de materia tioꝛis. Et p̃t q̃ri de potẽ
tia ſeculari vtꝝ timẽda ſit.dr eĩ.j.pe.iij.
tidmoꝛẽ eoꝝ ñi timueritis.a diẽ glo.ea q ĩ
is pnt videri timẽda: vt regia ptãs ⁊ bmõi. regia po

ſn imiac

„11à6 1*

— —

—
* ℳα¾.

teſias ⁊ hmõi ñ ſũt timẽda.ſᷣꝗ timet ex ĩproba volũta⸗

te quod nõ timẽdũ ẽ peccat.qᷓ talis peccat.q¶!. Itẽ dẽx.
mat᷑. Qolite timẽ eos ꝗ occidũt coꝛpꝰ. Et dicit Peckn .
Duo ſunt genera pſecutoꝝ:vnũ apte ſeuiẽtiũ:alterum
blandientiũ.vtrũq; pᷣcipit dñs ñ timeri: qꝛ ñ hñt ptãtẽ

in aĩas iuſtoꝝ mũdano timoꝛe expulſo.Et d ſuꝑ illõ

lj.eſa.Quis tu vt timeas ab hoĩe moꝛtali: Glo.incre⸗
pat fideles vt nõ timeãt toꝛmẽta principũ.⁊ ita videt
ꝙ potentia que inferre põt moꝛtẽ ñ ẽ timẽda.¶ Silit᷑
dicit᷑.xxix. ꝓuerbᷣ.Qui timet hoĩeʒ cito coꝝuet.ſed ꝗd
eſt coꝛꝛuere niſi cito cadẽ in pctm.⁊ videt᷑ de pcto moꝛ⸗
tali ibi loqui.¶ Contra.j.pe.ij.vbi dicit᷑.ſerui ſubdi⸗
ti eſtote in omni timoꝛe dñis nõ tm̃ bonis? modeſtis:
ſed etiã diſcolis.q̊ timenda eſt regia ptãs ⁊ domĩatio.
Et iteꝝ.xiij.ad ro.vbi dicit᷑. reddite oĩbo debita cui
timoꝛẽ:timoꝛẽ.cui honoꝛẽ:honoꝛeʒ.reſtat ꝗ̊ ꝓ poteſtas

regia que põt infeꝛre moꝛteʒ ⁊ hmõi penas eſt timẽda.

Item dicit Seneca.Aſoꝛs exiliũ luctus nõ ſunt ſup
plicia ſed tributa viuẽd i qð debeo ſoluere ꝑatus ſum.
non timenda eſt moꝛs. 4 Iteʒ moꝛs eſt quid natura⸗
le quod ex nccitate eſt inflictũ ꝓ culpa primoꝝ paren⸗
tũ.nõ conuenit timere noark quod dom.ꝙ eſt
timoꝛ naturalis:⁊ eſt timoꝛ gratuitꝰ:⁊ eſt timoꝛ libidi
noſus.Libidinoſus etiã quidã venialis:quidã moꝛta
lis.Dicendũ eſt ̊ ꝙ quo ad naturaleʒ timoꝛeʒ ſᷣm na⸗
turam primitus inſtitutaʒ nõ eſt timenda ptãs ſecula⸗
ris.quo ad timoꝛeʒ aũt qui eſt ex natura iam lapſa ꝓ⸗
pter qð conſtituũt᷑ principes vt cohibeant a peccato ti
menda eſt poteſtas ſecularis ſed ſub dño.quo ad timo
reʒ.ngratuitũ timenda eſt poteſtas ſecularis.ad eph̊.
ſerui obedite dñis carnalibo cum timoꝛe ? tremore in
ſimplicitate coꝛdis ſicut xpᷣo.non ad oculũ ſeruientes.
Tuimoꝛ aũt libidinoſus eſt ⁊ moꝛtalis:qñ pꝰ poſito ti⸗

moꝛe dei timet᷑ poteſtas ſecularis.ſic habet᷑.j.pe.ij.ne

timeat᷑ regia ptãs recedẽdo a fide ⁊ dilectõe.Et dẽ.xij.
luẽ.ſuꝑ illud.timete eũ ⁊c.Glo.ne ꝗs deũ quem coꝛde
cognoſcit metu cogat᷑ negare.dicit moꝛtẽ coꝛꝑis nõ ti⸗
mendã. hoc aũt mõ petrus negauit. Eſt aũt timoꝛ veni

alis quo aliquid inoꝛdinate timet᷑ ſaluo tñ fundamẽto

figei oꝑantis ꝑ dilectõʒ. ſic ̊ pʒ qũo timẽda eſt ptãs ⁊
qũo n.¶ Jlla.n.que primo obiecta ſunt loquutur de ti⸗
moꝛe li bidinoſo ⁊ moꝛtali.cum aũt dicit᷑: qui timet ho
minẽ cito coꝛruet.loquit᷑ de veniali diſponẽte ad mor⸗
tale. ¶ Cum aũt obijcit᷑ ex alia paꝛte.q moꝛs eſt timen
da ſiue poteſtas que poteſt inferre moꝛteʒ. Dicendum
eſt ꝙ poteſtas ſecularis eſt timenda ſicut dictum eſtti⸗
moꝛe naturali ⁊ timoꝛe gratuito.cum ſcilʒ ꝗꝓpter deuʒ
timetur. moꝛs auteʒ naturaliter timetur: quod in chri

ſto apparuit qui pro nobis timoꝛeʒ aſſumplit.a ꝑfectis
autem non timetur moꝛs:qui eam fidei poſtponũt ⁊ ꝓ

xpᷣo moꝛteʒ parati ſunt ſuſtinere: ⁊ moꝛteʒ hñt in deſi⸗
drio:⁊ vitam in patientia.¶ Ad illud vᷣo quod obijci
tur.moꝛteʒ ex neceſſitate eſſe inflictam ⁊ ideo nõ timen
daz. Dicendum ꝙ hoc non ſequitur.etſi enim vitari ñ
poſſit quin eueniat:diffeꝛri tamen poteſt. neſcit etiam
homo an amoꝛe vel odio dignus ſit: ⁊ ideo timẽda eſt
moꝛs.

(Méẽbrum quintum

Vinto queritur ex cauſa qua timenduʒ ẽ
7 ex qua nõ.Et ad hoc rñũdet ph̊s dicẽs.
Mꝛ ſi non timetur modicũ triſtabile pro
magnis bonis laudandus eſt qui non ti‚⸗

tionis vel etiam ꝓ defenſione patrie vel ꝓ liberatione
miſerabilium perſonaruʒ. Si vᷣo dubitat᷑ de iuſta can
ſa.ſcilʒ vtrum bellum ſit iuſtum vel iniuſtum. in bmõi
conuenit timere ꝑiculum perſone ſi certum eſt cauſam
eſſe iniuſtam. m enim diſtinctioneʒ cauſarũ oportet
diſtinguere genera timoꝝ. ¶ Huius gratia queritur.
vtꝝ Apter ↄſeruatõeʒ integꝛitatis virginalis nõ timen
da ſit moꝛs.Et videt᷑ ꝙ ſic.maius ẽ bonũ ſpũale q; cor
ꝑale.cum & caſtitas virginalis ſit bonum ſpirituale.
vita vᷣo ſit bonum coꝛpoꝛale.incidat autem quis in ca⸗
ſum huiug in quo neceſſitas ſit alterius ꝑiculi: mnagis

met. vt ſi pro vita eterna non timet᷑ ſuſtinentia tribula

„V

Fit
dic
tit
bet
id

¶ Lueſtio

opoꝛtet ñ timẽ moꝛtẽ ꝓ caſtitatis ↄpᷣnatõne q; ꝓ ſalute

a c.

vite coꝛꝑalis amittẽ caſtitatẽ virginale.4 Dʒz 5 B qð
dic aug.in li.de ci.dei.pudicitia ẽ vᷣtus animi q ñ amit
tit᷑ ꝑ coꝛꝑis oppreſſiõʒ.cũ &̊ maiꝰ bonũ ſit vita ꝙᷓ qdli⸗
bet bonũ coꝛꝑis.integritas at᷑ virgiał ſit bonũ coꝛꝑis
magis ſuſtinẽda ẽ oppreſſio coꝛꝑis qᷓ; piculũ vite ſubeũ
dũ. ¶ Et doᷣm ẽ.ꝙ aliud ẽ de pudicitia animi⁊ aliðẽ
te integritate carnis. Pudicitia.n.amimi ſi ẽ ĩ ꝑiculo
magis ẽ ñ timẽda moꝛs vt ipſa ↄſeruet᷑ ñ ꝙ ſe ꝓijciat ĩ
moꝛtẽ.ſi vᷣo ñ timet᷑ ꝑiculo pudicitie interioꝛis pᷣ tm̃ de
integritate carnis:magis ẽ ſuſtinẽda oppreſſio carnis
ſine ↄſenſu mentis ꝙᷓ ſe ꝓijciat mulier in moꝛtẽ.Vñ ex
emplũ Lucretie in hac ꝑte fuit repꝛobabile q ſeip̃aʒ ĩ⸗
teremit ꝓpter pudoꝛẽ turpitudis. Et dicit aug.ĩ eodẽ
li.nõ fruſtra ĩ canonicis libris nuſq diuinitꝰ p̃ceptum
ꝑmiſſũue repiri põt.vt vel ipiꝰ immoꝛtalitatis adipi⸗/
ſcende vel vllius cauẽdi caꝛendiue cã nobiſmetipᷣis no
cere inferamꝰ.¶ Sʒ obijcit᷑ adhuc ð H̊ qʒ dictũ c.q̃dã
eniĩ ſancte młieres tꝑe ꝑſecutõis ꝓiecerũt ſe in fluuiuʒ
vbi ñ erat pᷣumptio euadẽdi vt inſectatoꝛes pudicitie
euitarẽt.⁊ ſic defuncte ſunt ⁊ in magna vener atõne in
eccia habent᷑.videt᷑ &̊ ꝙ pᷣpoſuerũt caſtitatẽ coꝛpꝑalem
vite coꝛꝑali. Elel ſi foꝛte dicat᷑ ꝙ h̊ fuit ꝓpter timoꝛeʒ
ꝑiculi in caſtitate mẽtis.Cõtꝛa h̊ obijcit aug.ibidẽ.nõ⸗
ne ẽ ſanctiꝰ flagitiũ ↄmittẽ qð penitẽdo ſanet᷑ q; tale fa⸗
cinus vbi locus pnie nõ relinꝗt᷑. timẽ debebãt expo⸗
nere ſe ꝑiculo moꝛtis ꝓ ↄpᷣuãda caſtitate mẽtis.4!. Ad
qð dm eſt.ꝙ caſtitas mẽtis nõ ↄſeꝛuat᷑ vbi aliꝗs ſe ex⸗
ponit ꝑiculo moꝛtis ſine pᷣumptõne euadẽdi.⁊ iõ in h̊
caſu dʒ timẽ ꝑiculũ moꝛtis a ſe inferende. alit᷑ aũt eẽt
ſi ab alio inferret᷑ ⁊ de caſtitate mẽtis timeꝛet᷑.De illis
aũt ſanctis mulieribo diẽ aug.ꝙ mihil audet temẽ iudi
care.vtꝝ enĩ eccĩe aligbo dignis teſtiſicatõibo h̊ habue
rũt vt eaꝝ memoꝛiã ſic honoꝛent:⁊ diuina hec ꝑſuaſit
auẽtas neſcio.potuit.n.fieꝛi vt nõ bũanitꝰ &cepte led
diuinitus iuſſe h̊ fecerint:nõ errãtes ̊ obediẽtes.

Exto querit᷑. vtꝑ timoꝛ excuſat a pcto.⁊
videt᷑ ꝙ ſic.dicit.n.lex hũana: qð vi me⸗
tuſue cã geſtũ erit ratũ n habebo.⸗⁊ ĩ iuꝛe
canoĩco dr: ꝙ metus ꝗ põt cadẽ in ↄſtãtẽ
virũ ercuſat.vñ ſi mulier metu hꝰ moꝛtis iurauerit ſe
intraturã religiõz: ab hmõi iuramẽto excuſat᷑. Reſtat
gꝙ metus excuſat a culpa. Item dil. l. preſbꝛos dr.
hos velut ext᷑ delictũ ↄſtitutos a coĩonis gra n/ phibeꝛi
Aæcreuimꝰ.⁊ loquit᷑ de illis ꝗ ꝑ metuʒz violẽtie aliꝗd de
ydolatico ſumẽ coacti ſunt. Et ſilr habet᷑.j.q.j.coſtat.
vbi dr ꝙ vim paſſus a inuitus attractꝰ ⁊ repugnans
ab hereticis oꝛdinatꝰ:coloꝛẽ hʒ excuſatõis.⸗ Sʒz vide
tur ↄtrariũ ꝑ h̊ q; dic phᷣs.qdã ſunt ita turpia vt niło
metu moꝛtis fieri debeat:imo magis moꝛiẽdũ ẽ.ſ̊ tale
eſt petm y dolatrie vel infidelitatis.ᷓ q adoꝛat ydoluʒ
vel negat xpᷣm timoꝛe moꝛtis ñ excuſat᷑.lʒ ſit metꝰ ꝗ po⸗
teſt cadere in ↄſtantẽ virũ.⸗ Iteʒ. j. q. j.oſtat.vbi dr.q
poſt menſeʒ aut ampliꝰredierint cũ ſe ↄliderarẽt ab he
reticis oꝛdinatos ꝗ nihil ab eis acceper̃t: rei ſunt vſuꝛ⸗
pate dignitatis. metus & n excuſat a culpa. cũ tñ loꝗt᷑
ibi de coactis. ¶ Ad qð dom. ꝙ duplex ẽ metus. pba⸗
bilis ⁊ impꝛobabilis. Probabilis dr q ex bmõi cau⸗
ſa fit vt poſſit cadẽ in hoĩeʒ ↄſtantẽ a diſcretũ.⁊ talis
metus moꝛtis in ꝗbuſdã excuſat vel a toto vel a tanto.
in actibo.n. exterioꝛibo in ꝗbo pure cadit coactio ⁊ ma⸗
gis pnñt dici paſſiões metus excuſat a culpa: cũ ñ aſſit
oſenſus aliq̃ͥ mõ. vt ſi aligs ↄpellat᷑ manũ eleuare ac ſi
veneraret᷑ ydolũ 2 nullatenꝰ aſſit volũtas:excuſatur a
culpa:cũ culpa ſine volũtate ñ ꝑpetret᷑. eodẽ mõ ſi co⸗

gat᷑ aligs ad receptõʒ im poſitõis manꝰ ad hẽticos q̃ſi

oꝛdinaret᷑ excuſaret᷑ ſiłr a culpa. Si pᷣo interuenit ↄſen

ſus:ñ rcuſat᷑ oino a culpa etſi aliqñ excuſet᷑ a pẽa.nec

clrxv.

etiã oĩno a culpa.⁊ H̊ app aꝛet ꝑ h̊ quod dicit᷑ in ext᷑.qð
vi metuſue cã.vbi dr̃ ꝙ diſtinguẽdũ eſt. vtꝝ is ꝗq colcat
cũ excoĩcatis inuitꝰ ſit ⁊ ꝑ coactõʒ attractꝰ: an ꝑ metũ
inductꝰ.ſᷣm prunũ modũ ñ credimꝰ talẽ excoĩcatõs te⸗
neri:cũ magis pati qᷓ; ageꝛe ceicat᷑. In ſecũdo vo lʒ me
tus culpã attenuet.qꝛ tñ nõ eã ꝓrſus excludit cnʒ pꝛo
nullo metu debeat aligs moꝛtale petm incurrẽ. talẽ ex⸗
coĩcatõis labe credimꝰ inꝗnari.ĩ quo pʒ ꝙ aliudẽ in⸗
Ductio ⁊ aliud coactio.vbi.n.eſt inductio notat᷑ cõſen⸗
ſus li.ar. Sic ̊ pʒ ꝙ metus ꝗ põt cadẽ in ↄſtantẽ virũ
excuſat ſimptłr vel ĩ ꝑte.ſi pᷣo fuerit metꝰ ñ ꝓbabił ſiue
vanꝰ nõ excuſat. Ad obiectũ aũt pᷣmo dõm ẽc.ꝙ lʒ q̃⸗
dam ſunt ita turpia ad q̃ nullꝰ ducedus ẽ ꝑ timorẽ.ſic
adoꝛare ydola ⁊ hmõi. nihilomĩꝰ timoꝛ etſi ñ excuſet
a culpa.excuſat tñ a pena in ꝑte ⁊ minuit culpã.maxĩe
ſi ſit metꝰ ꝗ debeat cadere ĩ ↄſlantẽ virũ.ſi ᷣo fuerit me
tus vanus vel impꝛobabilis ñ ſic dõm ẽ.¶ Ad ſecũdũ
ðᷣo dðm eſt.ꝙ lʒ prius interuenit metꝰ: ſi poſtea fuerit
ↄſenſus verus vel interpᷣtatiuꝰ.nõ ſic dicit᷑ hr̃e coloꝛeʒ
excuſatõis h̊ ꝓ ↄſentiẽte hnñdus ẽ.⁊ in illo caſu loquit᷑
canon.

—

„ „ . „
Doteſt etiaz queri .S. j.
Vtꝝ ſcriptura q̃ extoꝛta ẽ a platis eccie ꝑ metù robur
bẽat. Et videt᷑ ꝙ ſic ꝑ ̊ qð dẽ er. qð vi metuſue cã. ad
qures.vbi dicit᷑.ꝙ renũciatio facta ad teꝛroꝛẽ laicoꝛuʒ
ſi fuerit iuramẽto vel fide interpoſita tenẽ videt᷑.⁊ ita
videt᷑ ꝑ ſiłe ꝙ ſcriptura hmõi ꝑ metũ extoꝛta robuꝛ ba
beat. ¶¶ Sʒ otra h̊ habet᷑.xp.q.vj.Si ſacerdotibo. vbi
cio/ dr. ꝙ ad nullũ pᷣiudiciũ vel nocumentũ valere cẽſeᷣ nõ
cos / vllã calumniã vel infamiã ſuſtinẽ ꝑmittimꝰ. ↄfeſſio enĩ
in talibo ñ ↄpulſa ſ̊ ſpontanea fieri dʒ.¶⸗ Silr queriẽ
vtꝝ metus impediat matrimoniũ.Et videt᷑ ꝙ nõ peꝛ h̊
qð dr̃.xxxj.q.ij.lotharius.vbi dĩ ꝙ metu vmꝰ homĩs
tantꝰ rex nõ debuit ð diuinũ pceptũ in immane pcipi⸗

ciũ immergi.¶ Sʒ ezᷓ eſt illud qð dicit᷑ ĩ eadẽ declatõe mſe et none

vbi dicit᷑Oequaqꝙ inuitã ⁊ renitentẽ eiuſdeʒ viri cõin
gio cogas ſociari.Ex quo hr̃ ꝙ metꝰ ſunplłr ẽ cui ñ cõ⸗
SCkliad us verꝰ vel interp̃tatinꝰ impedit matrioniũ.
rtoꝛta a platis ecciaꝝ ñ ẽ faciẽda nec robuꝛ hʒ ſcʒiptᷣa
q ſic extoꝛta ẽ.ꝗ¶ Ad obiectũ ĩ ↄtrariũ dõm ẽ. ꝙ hͥ non

d qð dom ẽ. ꝙ h̊ veꝝ ẽ vbi ẽ metꝰ ꝓbabil: cõfeſſio WTeat aaf eß ℳ

fuit rõne metꝰ ſ̊ ̊ videt᷑ eẽ rõne iuramẽti:tñ ſi extoꝛtuzʒ & a * vſpexiſſet io Nr. 5 en
1162

6“ me .

fuerit iuram̃tũ videt᷑ ↄpetẽ repetitio.ſi vᷣo ote Ppſtitit ⸗
iuram̃tũ vel alicui ratũhabauit ñ videt᷑ ↄpete.⸗ Ad ſe⸗

0 „
cũdũ dom.q metꝰ ꝓbabił impedit mrioniũ ᷣhẽdũ ni⸗ bſoleee⸗ —–
ſi poſt interueiat ↄſenſus de nouo ꝑ queʒ efficiat᷑ mrĩio⸗ ſſe⸗
niũñ.¶:! Ad obiectũ ĩ ↄriũ dom ẽ.ꝙ loqꝗt᷑ ibi de metu nõ
ꝓbabili. nec loꝗt᷑ ibi de metu im pediẽte mrioniũ qð fa
ctũ iam fuit.bᷣ œ metu ꝗ ñ excuſat a maleficõ matri/
momi

etꝛatu.

lebrum ſeptimũ

ptimo qꝛit᷑ de oppoſito timoꝛis illiciti.
Et videt᷑ ꝙ Amoꝛ opponat᷑ ei.amoꝛ.n.in⸗
cceẽdit:timoꝛ aũt infrigidat. iſta aũt ſunt
oppoſita. timoꝛ ?2 amoꝛ ſunt oppolita.
Oꝛ. aũt timoꝛ bonꝰopponat᷑ orie:accipit᷑ ex hᷣ ꝙ ſb eo
dẽ genẽ otiet᷑ vtrũq;.ſ.ſub tioꝛe ⁊ maxie diſtãt. int ſe
ſunt vria.⸗¶¶E aũt ſpes opponat᷑: videt᷑ ꝑ ̊ ꝙ ſub eodẽ
genẽ oponũt᷑.ſ.ſub expectatõe.⁊ timoꝛ ẽ expectatõ ma
li imminẽtis.ſpes vᷣo boni imminẽtis. Iteʒ timor cor
infeꝛiꝰ poĩt.ſpes eꝛigit. Itẽ ſpes ẽ mediũ int pſumptõʒ
⁊ timoꝛẽ illicitũ.q̃re timoꝛ illicitꝰoppoĩt᷑ ſpei.¶ O aũt
opponat᷑ pꝛudẽtie videt᷑ ꝑ h̊ qð dr ſuꝑ illð:trepidauer̃t
timoꝛe ⁊c. Glo.ſic̃ cantela ẽ opoꝛtũe timẽ: ita ignauia
inepte trepidare.ſᷣ daezre prudẽtie. timor

illicitꝰoppoĩt᷑ prudẽtie.( Ad qð dõm. ꝙ tĩoꝛ illicitus
hʒ pᷣla oppoſita rõne diuetſa. rone.n.drñtie ſuꝑaddite
opponit᷑ timoꝛi bono.rõne vo geneꝛis cũ drñtia oppoĩt

*⁹

†

. EX

9 –—

FrA„

.-

& metd n

DOpaſß

Apt ſe ñ ẽ cõe vtq; amare.n.ſe pt ſe ẽ frui ſe.̊ fꝛui deo
eſt opꝰ gre gtũfaciẽtis.ꝗ̊ ꝑ oppoſitũ frui ſe ẽ pcti moꝛta
lis:qð oppoĩit᷑ illi.ñ ̊ amare ſe ꝓpt ſe ẽ ĩ pcto veniali ⁊

ſcʒ doloꝛ ⁊ gaudiũ:metus ⁊ ſpes.ſᷣ amoꝛ male accẽdẽs —
in duobo em eſt. ſ. in ſpe vana ⁊ gaudio illicito.& ñ eſt oe
peccatij Er amoꝛe male accendẽte.¶ Iteʒ diſꝑati actus

hu⸗
tam ſpei qᷓ; amoꝛi p̊ drñter.opponit᷑.n.ſpei ꝓpter ↄueni admodũ ẽ excellẽtia vel ſingłaritas ĩ ſciẽtijs: que adĩ⸗
entiã in eo ꝙ eſt futuꝝ:⁊ drñtiaʒ in eo ꝙ ẽ bonũ ⁊ ma⸗ terioꝛa bona referũt᷑.nõ ſic aũt accipit᷑ h cũ dr: pctm ẽ pi
lũ.ſpes.n.eſt reſpectu futuꝛi boni.tioꝛ vᷣo reſpectu futu ex amoꝛe male accendẽte. qͥdcũqʒ.n.bonũ apparẽs alli bi
ri mali.rõne pᷣo ↄiũctõis ⁊ diſiũctõis diſpata ſũt amoꝛ ciat in ææbite:dr eẽ pctm ex amoꝛe male accedẽte.
7 bmõi timoꝛ.amoꝛ.n.ponit ↄiũctiõeʒ cũ amato.timoꝛ 1 Eb ſ. d „
ðo diſiũctõʒ ab eo qð timet᷑.¶ Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ ð Mlel TU ecuii n 9
prudẽtia.dm ẽ ꝙ Gᷓ dictũ ẽ ꝑ cãam.ignauia.n.que ẽ cã ũdo querit᷑.vtꝝ amoꝛ ſui ſit cã morta 1
timoꝛis illiciti prudẽtie ogponit᷑. lis dett⸗ Et videt᷑ ꝙ ſic. ꝑ h̊ qd diẽ aug.ĩ
,, — li.de li.ar.ponit.n.ratõʒ moꝛtalis peccea
¶ Lueſtio Clxx Vl. de pec/ ti ſpꝛeto intomutabali bono adher⸗ mu⸗ ſi
cato amoꝛis male accendẽtis. „— tabili.̊ hec adherentia ſiue ↄuerſio eſt ꝑ amoꝛeʒ ſicut ge
Onſequẽter dice 6 pſe ianar⸗ S ntes male arckcen ẽ ca oĩs mortalls li
. cti. 4 Ytez luꝑ illo ps. ↄphenſus é pes eoꝝ.i. affect?.
dũ eſt e peccato amoꝛis male acceẽden Sio.pes aĩe amoꝛ ẽ: al Mag⸗ Reipigitao ſine libi 1
tis. Et primo q̃rit᷑ qꝗd ſit illud. Scðo do. ſi ᷣo rectꝰ ẽ dẽ caritas.amoꝛe.n.mouetw᷑ aĩa q̃i ad lo⸗ ſ⸗
vtꝝ amoꝛ ſui ſit cã moꝛtal pct᷑i. Ter⸗ cũ quo tẽdit.ſ.ad delectatõʒ bonã vel malã.̊ caꝛitas ẽ p
1o vtꝝ ſit cã omis pcti. Quaꝛto vtꝛũ principiũ oĩs meriti. ſuũ oppoſitũ eſt principiuʒ de⸗
amoꝛ ſui ſupᷣ deũ ſit ydolatria. Quito vtꝝ poſſit ſiare meriti.ſᷣ h̊ eſt amoꝛ male accendẽs.q̊ᷓ amoꝛ male accen
cũ caritate vel nõ. Seyto vtꝝ amoꝛ indebitus ſit odiũ dens eſt cauſa oĩs moꝛtalis pcti.4l Iteʒ aug. in lib. de/
Septio & pena hꝰ pct᷑i. doctri.xp̃ia.caritatẽ voco motũ animi ad fruẽdum deo 1
embꝛu rimũ Apter ipm.⁊ ſe atq; ꝓximũ ꝗpter deũ.cupiditatẽ autez ni
»Ellive np hIEEFEf“ motũ ammi ad fruẽdũ ſe ⁊ ꝓximo ⁊ quolibʒ coꝛꝑe nõ
Irca primũ ſic p̃t qꝛi ꝓ q̃nto dicat᷑ aligs Apter deũ. hec aũt ſunt oꝓoſita ſicut virtus ⁊ moꝛtale 4
amare ſeipᷣm m q; amoꝛ ſui dĩ amoꝛ ide⸗ peccatũ.̊ amoꝛ male accendens qui eſt in cupiditate .
bitꝰ.ſi.n.amoꝛ ſun ñ ſit alið qᷓ diligẽ ſe ex eſt canſa omis moꝛtalis peccati. Ad h̊ facit qð dicit̃ ſe
caritate: cũ diligẽ ſe ex caꝛitate ↄtigat a⸗ ma Yaco.Cõcupiſcẽtia cuʒ ↄceꝑit parit pctm: pecca⸗ i⸗
moꝛ ĩdebitꝰcẽt ex caꝛitate. Pꝛetea amoꝛ ſui ẽ ex nat᷑a tum cũ conſummatũ fuerit generat moꝛteʒ. ontra hi⸗
diſtiguũt᷑ aũt abinuicẽ velle nature ⁊ gre ⁊ vicij. reſtat ſupeꝛ illud. Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa.Glo.due res faciũt 40
ꝙ amoꝛ ĩdebit aliꝗd addit ſupᷣ q̊ ꝙ ẽ velle ſibi bonũ omia peccata in homie. amoꝛ.ſ.male accẽdẽs:⁊ timor 7
ſiue amare ſe.nõ &̊ recte dicit᷑ ꝙ ſiẽ amoꝛ dei ẽ fundamẽ mnale humiliãs.nõ & ome moꝛtale peccatũ eſt ex amo⸗
tũ celeſtis ciuitatis:ita amoꝛ fui ẽ fundam̃tũ terrene ci re male accendente.¶ Pꝛeterea.amoꝛ 7 odiũ ſunt actꝰ
uitatis.ſic dic augꝰ.ĩ li.de ci.dei.¶ Itẽ ſuppoſito ꝙ a⸗ diſpati.cũ ̊odiuʒ aliqũ fit cauſa peccati ſicut eſt ĩ in⸗
moꝛ indebitꝰ addat aliqꝗd ſupᷣ amoꝛẽ ſui ſic gdã dicunt uidia Fm ꝙ inuidia eſt odium felicitatis aliene. reſtat
dicẽtes ꝙ amoꝛ ſuiꝓpt ſe ẽ amoꝛ indebitꝰ. h̊ h̊ videt᷑ fal ꝙ nõ ome peccatũ eſt ex amoꝛe male accendẽte. Si⸗ ate⸗
ſuʒ.amoꝛ.n.ẽ ĩ pcto veniali ⁊ ĩ pcto moꝛtali.ſᷣ amaẽ ſe milit põt obijci ꝑ hoc:ꝙ quatuoꝛ diſtinguũt᷑ affectiões de

L
moꝛtali. Itẽ ſic dic aug.ĩ li.de li.ar.aĩa ↄueꝛſa ad ex⸗ ſunt cõgnitiue ⁊ motiue.ſ.credere ⁊ diſcrede: diligẽ ⁊ .
teriꝰ bonũ vel ad inferiꝰ vel ad ꝓpriũ peccat.g amoꝛ ꝓ nõ diligẽ.cum ꝗ̊ diuerſe virtutes ponãt᷑ ſpes.fides.ca in
prij boni ẽ vna dꝛñtia pcti.ñ q̊ amoꝛ ſui ẽ tota cã pcti. ritas:diuerſa peccata ponẽt᷑ infidelitas. deſperatio.2 ſi
Ad qð dom ẽ.ꝙ amoꝛ ſui ẽ triplex. Vno mõ ẽ amor amoꝛ male accendẽs:q eis opponũt᷑.nõ &̊ ome moꝛtale gt
ſui ꝓpt deũ.⁊ G̊ ↄtingit duptr.vel ꝙ motꝰ ſit fſoꝛmatus peccatũ eſt ex amoꝛe male accendẽte. P qð dicẽdũ. n
ex caritate.vel ꝙ ſit foꝛmabitł.ſi ẽ foꝛmatꝰ:tũc ẽ motus ꝙ om̃e peccatũ moꝛtale eſt ex amoꝛe male accẽdẽte tãqᷓ iͤͤr
gre. ſi vðo foꝛmabilis ſᷣ nõ de ſe foꝛmatꝰ:motꝰ ẽ nature. ex cauſa prima.ſ̊ non ſemꝑ eſt ex amoꝛe male accendęe⸗ “
Ex alia dᷣo ꝑte motꝰ ille q ñ ẽ ꝗꝓpt᷑ deũ.aut tollit amoꝛẽ te tanqꝙᷓ; ex cauſa ꝓxima.⸗ Et ꝑ hoc ſoluit᷑ qd obiectuʒ 4
dei ꝗ ẽ caritas:aut ñ tollit.ſi tollit:tũc ẽ amoꝛ indebitꝰ eſt de timoꝛe male bũiliante ⁊ amoꝛe male accẽdẽte.pᷣt en
q eſt i moꝛtali pct̃o.ſi vᷣo nõ tollit:eſt amoꝛ indebitus ꝗ enĩ eſſe ex amoꝛe male accendẽte tanq; ex ꝓinq̃ cauſa: i
eſt in veniali pcto.vterq; aũt ẽ motꝰ infoꝛmis ñ foꝛma⸗ 7 ex timoꝛe male hũi liãte tãqᷓ ex remota.⁊ h̊ ẽ qʒ dicit in
bilis.⁊ dr vterq; amoꝛ ſui pluſq oꝑtet.G̊ ait ẽ incliaꝛi augin li.æ li.ar.qũo pñt arbitrar iſtos carẽ libidiĩe in
in ſe vnde ẽ vanũ:nõ vnde ẽ verũ ſiue bonũ.¶ SVer h̊ g qui/p his rebo digladiant᷑ q̃̊s pñt dimittẽ inuiti.⁊ ĩ eo
rñdẽdũ ẽ ad primo obiectũ.q amoꝛ ſui dẽ duplłr ſᷣm ꝙ dez li.i 2õ ideo factũ h̊ cupidita tis dñatu caꝛet:nã qui a n
coĩter accipit᷑ in triplici amoꝛe:nat᷑ali:qtuito: ⁊ libidi metuẽs hoieʒ occidit:amat vtiq; ſine metu viuẽ.¶ Ad
noſo.⁊ ſᷣm h̊ n ẽ tota rõ amoꝛis ĩdebiti amoꝛ ſui. Alio ſcdᷣm dᷣo dõm.q; lʒ amoꝛ? odiũ ſint actꝰ diſpati: odiũ W zn
vo mõ ſumit᷑ p apropriatõʒ:vt dicat᷑ amoꝛ ſui inꝗᷓtuʒ tñ vnius rei reducet᷑ ad amoꝛẽ alteriꝰ. ⁊ ſᷣm hũc modũ l
eſt res vana ſiue deficiẽs a ſummo bono. ⁊ h̊ mõ dicit᷑ peccata que ſunt ex odio ĩ amoꝛe aliqͥ illicito primora . ſ
amoꝛ ſui amoꝛ indebitꝰ.¶ Ad ſecũdũ dᷣm.q G̊ ñ oĩno dicant᷑.¶l Ad terciũ ᷣo dõm.ꝙ lʒ ſint q̃tuoꝛ affectiões h
ſile ẽ de hac oditõe ꝓpt ſe:Fm ꝙ dicimꝰ ꝙ diligẽ drũ ꝓ⸗ animi e diuerſo diſtincte:que aliqñ ſunt licite aliqñ il⸗ i
pter ſe ẽ motꝰ ſoliꝰgre gtũſaciẽtis.⁊ de hac ↄditõe pꝛo⸗ licite.tñ omẽs cum ſint illicite ad amoꝛeʒ male accẽdẽ 4
pter ſe:ſm ꝙ ẽ ↄditio pcti ĩ eo ꝙ ẽ diligẽ ſe ꝓpt ſe.h̊ enĩ tem reducũtur ſᷣm ꝓpinquius aut remotius. doloꝛ enĩ ſo
põt eẽ cõe ĩ veniali ⁊ moꝛtali vno mõ.alio vᷣo mõ ppᷣt eſſe 7 metus cũ ſunt circa determinatã materiã mali redu⸗ d
ꝓpriũ moꝛtalis pcti. g ſe.n.amari pᷣt aliqd cũ ad ſe⸗ cunt᷑ ad gaudiũ? ſpem ſiue cupiditatẽ reſpectu oppoſi e
ipſuʒ refert᷑ ꝑ modũ delectabilis. G̊ at põt eẽ ſpreto ĩ⸗ ti boni.illa vᷣo reducũt᷑ ad amoꝛẽ male accẽdẽteʒ.⁊ ſic iͤ
cõmutabili bono.⁊ tũc ẽ illo frui ⁊ ſicẽ ĩ peto moꝛtali. omia peccata que veniũt ex his q̃tuoꝛ ꝑturbationibus ne
vel nõ ſpreto incõmutabili bono:⁊ H̊ mõ ẽ in pctĩo veni ad amoꝛẽ male accendẽteʒ ſᷣm ꝓpinquiꝰ ⁊ remotiꝰ re⸗ in
ali.⁊ H mõ amare aliqd pt ſeipᷣm ſiat cũ eo ꝗqð ẽ ama: ducũt᷑.¶ Ad qrtũ pᷣo dðᷣm. ꝙ lʒ actꝰ ↄgnitiue ⁊ actus
re deũ Apt ſe. reliqͥ ᷣo mõ ſtare ñ p̃t.¶ Ad terciũ vo di ne motine ſint diſpàti: tñ oẽs ĩ volũtate taq́; in cãẽ pria ra
ccdũ ẽ. amoꝛ ꝗꝓprij boni ſᷣm ꝙ ẽ tercia drñtia cõs pcti . dicãt᷑.Fᷣm ꝙ circa illos actꝰ pctm ↄſiſtit.⁊ iõ amoꝛ ma i
cput ome pctm ẽ vel ex amoꝛe ꝓprij boni vel exterioris (n-le accẽdẽs ꝗẽ ĩ volũtate cã ẽ infidelitatis deſꝑatõnis ⁊ ſe⸗
vel inferioꝛis.aꝑpropriat᷑ bono apparẽti interioꝛi quẽ⸗ daʒ ſ.⸗ alioꝝ pctoꝝ.Qec ðʒ ſic eẽ ĩ pctis quẽadmoduzʒ ĩ vᷣtutti⸗
VYV. . 5
, ſt

Ale F.⸗

n

—
Pj/

¶ Lueſtio

bus.vᷣtutes.n.ſimul ĩfundũt᷑.lʒ natalit vna vᷣtꝰ pꝛioꝛ di
cat᷑ alta.vnaqq; põt eẽ pꝛicipiũ ſui actꝰſufficiẽs.ſi tñ cõ
ſiderẽt᷑ ſᷣm ꝙ referũtur ad caritatẽ inꝗᷓtũ ẽ pꝛimũ pꝛici⸗
piũ actꝰ meritoꝛij ᷣm hũc modũ ſic oẽ meritũ ẽ ex amor
bñ Wien oẽ demẽeitũ erit ex amor̃ male accẽdẽte.

embruz tercium

Ercio querit vtrũ amoꝛ ſui ſit cã oĩis pecaaa

ti. ⁊ ṽ ꝙ ſic.ſuꝑ illð.j.ioh.ij.oẽ qð ẽ in mũ
do ⁊c.glo.oẽs delectatiões mũdi nihil hñt
niſi hec tria ꝗbus oia vicioꝛũ genera cõpre
hẽdunt᷑.ſʒ oẽs delectatiões mũdi ad amorẽ male accen⸗
dentẽ reducũtur.oĩa etia peccata tam venialia q; morta
lia ad genera viciorũ ꝑtinẽt.ᷓ oĩa peccata ſiue venialia
ſiue mortalia ſũt ex amoꝛe male accẽdẽte. ¶ Iẽ ſuꝑ illð
vij.ad Ro.venũdatꝰ ſũ ſub peccato.glo. ꝗcqd peccato⸗
rũ ẽ 1 dictis ĩ factis ĩ cogitatiõibo.ñ orit᷑ niſi ex mala cõ⸗
cupia.ſʒ ĩ mala cõcupĩa cũ reduci ᷑ĩ actũ ꝑ ſe ⁊ prio eſt
amoꝛ male accẽdẽs.ꝗ oẽ peccatũ ẽ ex amoꝛe male accen⸗
dẽte.⁊ oẽ peccatũ tã veniale q; moꝛtale ẽ ĩ iſtis. ergo 26.
Steẽe aug.ĩ li.ð ſpũ.⁊ lit.ullũ peccatũ niſi cõcupi· cõ
mittqt. ̊ nec veniale nec moꝛtale.ſʒ qð cõcupiſcẽdo com
mittit᷑ ẽ exr amoꝛe male accẽdẽte. nullũ peccatũ ta veni⸗
6 moꝛtale cõmittit᷑ niſi ex amore male accendente.

¶ Cõtra.peccatũ qð ẽ ex amoꝛe male accẽdẽte eſt ĩ ptãte
nrᷣa.ſʒ cõcupia q̃ ẽ ĩ prio motu nõẽ ĩ ptãte nẽa ꝗn ſuꝛgat.
& ipᷣa nõ ẽ ex amoꝛe male accẽdẽte.⁊ ẽ ꝑeccatũ.q̊ nõ omẽ
peccatũ ẽ ex amore male accẽdẽte. (Ao qð dicẽdũ eſt.
ꝙ oẽ peccatũ ẽ ex amoꝛe male accẽdẽte tanq ex ꝓpinq̃ cã
vel remotaſcõcupia ãt q ẽ in prio motu ẽ ex amore male
accẽdẽte primoꝛũ parẽtuz tãꝙᷓ ex pria cã.⁊ qꝛ eſt ĩ ptãte
noſtꝛa vt iſte motꝰ determiate vel ille nõ ſurgat.iõ ẽ ad⸗
hue ĩ amoꝛe male accẽdẽte quodãmõ.ſᷣm ꝙ extẽdit᷑ ñ t̃
ad partẽ rõnalẽ ſʒ ad ſenſibilẽ q̃ ſubeſſe dʒ.¶ Pretea.in

ſid ws peo- pꝓtate nra ẽ cõpeſcẽ vel ꝑmittẽ vt ꝓgꝛediat.⁊ ita qtũ ad

πM4t

B ꝑmittit᷑ ꝓgredi.ẽ ex amoꝛe male accẽdẽte.

Anſup queritur pꝛo/ .S. j.

£ —

pter com ꝑationẽ amoꝛis ad tiorẽ. ꝓpter ꝗd amoꝛ nõ ex⸗
cuſat a peccato vel a pena peccati ſic ⁊ tioꝛ.⁊ vr ꝙ ſic.ſic
eĩ ifirmitas ẽ ex ꝑte tioris.ſic ĩfirmitas ẽ ex ꝑte amoꝛis.
ſic ifirmitas ex ꝑte tioris excuſat a culpa vł a pena.ita
erit ex ꝑte amoꝛis. Itẽ tioꝛ ex amore ꝓcedit.ſi ꝗ̊ timoꝛ
excuſat a peccato vel a pena peccati:amoꝛ ꝑ cõſequẽs ꝗ
ẽ cã eiꝰ a peccato excuſabit. tra⸗ pricipiũ tior is eſt
extra.⁊ logmur h̊ ð tiore ꝗ põt cadẽ ĩ virũ ↄſtãtẽ.ſʒ quas
toplꝰ ẽ extra volũtatẽ.tãtoplꝰ hʒ de excuſatiõe peccati.
ſ amoꝛis pricipiũ magis ẽ ĩ volũtate peccati.ꝗ qᷓ̃toplꝰ
ẽ ð tiore tatopiꝰ ẽ de excuſatiõe peccati.ſʒ amoꝛis prici⸗
piũ magis ẽ ĩ volũtate ⁊ qᷓtoplꝰ ẽ in volũtate qð ẽ malũ
tãtoplꝰ accuſat.qᷓ ᷓtoplꝰ ẽ ð amore tãtoplꝰ accuſat᷑.⁊ qᷓ;

topiꝰ accuſat᷑ tãtominꝰ excuſat᷑. q;toplus hʒ de amore

ℳ 1.

tãtominꝰ hʒ excuſatiõis.q̊ amoꝛ ſimplicit᷑ nõ ẽ cã excuſa

SEPe niõis.¶ Ao qð dicẽqũ ẽ.ꝙ nõ ẽ ſile ð tiore ⁊ amoꝛe.ti⸗
Rexa aor, mor ei iductionẽ bʒ ð alieno pricipio. amor vᷣo pꝛĩcipa⸗

liter ẽ ex ipᷣa volũtate.⁊ iõ lʒ tior excuſet ĩ rõne tioris.ñ
tñ ita amor i rõne amoꝛis.ſ̊ ifirmitas quedam carnis
que põt cõcomitari põt aliquãtulũ excuſare.nõ at a to⸗
to ſic tioꝛ ꝑ ̊ pʒ q̃liter rñdẽdũ ẽ ad prio obiectũ. In ti
moꝛe eĩ nõ totũ oꝑat᷑ volũtas.ĩ amoꝛe vo totũ oꝑat᷑.illa
eĩ dicũt᷑ volũtaria. dicit eĩ phᷣs.ſiqs ea que delectabilia
ſũt dixerit violẽta eẽ(cogũt enĩ exteriꝰentia )eẽnt ſic oĩa
violẽta.hoꝛũ eĩ gra oẽs oꝑãt᷑.ridiculũ ãt ẽ se ea qᷓ
exteriꝰ ſũt. ꝙqᷓ nõ ſeipᷣm reddẽtẽ habilłẽ vt capiat᷑ a talibꝰ
⁊ bonoꝛũ quidã ſeipᷣm.turpiũ ãt delectabilia.ex qͥ appa⸗
ret ꝙ aliter ẽ amor pricipiũ ⁊ alit᷑ timoꝛ.⁊ iõ nõ ſic ſe hʒ
ad excuſationẽ amoꝛ quẽadmodũ timoꝛ Ad ſcom dicẽ⸗
dũ ẽ.ꝙ licet timoꝛ ex aliqͥ amoꝛe ꝓcedat.nõ tñ dicimus
ſic excuſare amorẽ quẽadmodũ timoꝛẽ.timoꝛ eni ẽ ꝓpin
qua cꝗ quodãmõ cõpellẽs volũtatẽ.amor voo cũ ẽ ꝓpinq̃
cã cõſonat volũtati.⁊ iõ peccatũ qð ẽ ĩ volũtate ꝑ amo⸗

Yban⸗

clxxvj.
rem non minuitur ſed magis augetur.

embrum quartum

. Varto querit᷑.vtrũ amoꝛ ſui ſupra deuʒ ſit

₰△——

ydolatria.Et vr ꝙ ſic.iij ad philipp.quorũ
) deꝰ vẽter ẽ.glo. h̊ ab hoĩe colit᷑ qʒ p ceteris
diligit᷑.vñ qꝛ deꝰ oĩbus rebo melioꝛ ẽ.plꝰ oĩ
s8D diligẽdus ẽ.illi ãt deũ faciũt vẽtrẽ ꝗ ita laboꝛant de
edẽdis quaſi ĩ eſca ſit ſalꝰ.ĩ oĩ ꝗ̊ genẽ qð p deo diligit᷑ ab

eo colit᷑ ⁊ ita ꝓ ðo habet᷑.ſʒ hre creaturã ꝓ deo ẽ ydola

* .

C₰ * . . — 7. C . .
tria.qᷓ dilectio ſiue amoꝛ creature ſupᷣ deũ ẽ ydolatria. vc m aten

Itẽ ſuꝑ illð.j.coꝛin.vj.oĩa mihi licẽt.glo.amoꝛ cuiuſ⸗
libet rei domĩat᷑ ſibi.⁊ tũc mẽs ſeruire rebo cõuincit᷑ q̃
rũ amore ſuperat᷑.ſʒ ſeruitꝰ creature exhibita ⁊ do de⸗
bitaẽ ydolatria.qꝗ̊ amor buiꝰmõi ĩdebitus ẽ ydolatria.

ſʒ nõ oẽ peccatũ mortale ẽ ydolatria.ſʒ vna ſpẽs pecca⸗
ti moꝛtał.reſtat q̊ ꝙ amoꝛ rei illicitꝰ ſupꝛa deũ nõ ẽ ydo
latria.qð etiã ex comꝑatiõe ſui oppoſiti pʒ.nõ eĩ dicimꝰ
quẽcũq; amoꝛẽ debitũ eẽ latriã.a ſiłi ꝗ̊ nec qcunq; amor
idebitꝰ erit ydolatria. qð dicẽdũ ẽ.ꝙ ñ oĩs amor
illicitꝰ rei tꝑalis ſupꝛa deũ ẽ ydolatria.ydolatria eĩ tũc
dẽ eẽ.quãdo aliꝗd numis credit᷑ ĩeſſe creatuꝛe.⁊ ei ſerui
tus exhibet᷑ qᷓ ꝓpꝛie debet᷑ creatoꝛiſvñ diligẽ aliꝗd ſupꝛa
deũ dẽ duplicit.vel cũ diligit᷑ cõtra volũtatẽ ði ⁊ contra
eiꝰ pᷣceptu.⁊ Hͥ mõ nõ ar ydolatꝛia.Alio vᷣo mõ dẽ aligd
diligi ſuꝑꝛa deũ.quãdo honoꝛ ꝗ exhibẽdꝰ ẽ do ĩ adorati
one ⁊ huiꝰmõi exhibet᷑ creature.⁊ H̊ mõ nõ cũ oĩ amore
idebito creature ẽ ydolatria.ꝑ h̊ pʒ ꝙ alit᷑ eſt ꝑdalatria
reſpectu amoꝛis ꝗ ẽ caritas.⁊ aliter de ydolatria reſpe
ctu amoris illiciti.amor enĩ caritatis ſᷣm ꝙ ĩ deũ refert᷑
ad latriã ꝑtinet.ſʒ nõ dicit totã rationeʒ latrie. debemꝰ
enĩ deo nõ tm̃ amoꝛẽ ſuꝑ oĩa.ſʒ etiã fidẽ ⁊ maieſtatis re
uerentiã ⁊ ſacrificioꝛũ exhibitionẽ.amoꝛ autẽ indebitꝰ
creature poteſt exhiberi ſine iſtis.

—

Mlembꝛũ quintũ

Vinto querit᷑.vtrũ amoꝛ ſui ꝗẽ prĩcipium
peccati poſſit ſtare cũ caꝛitate.qð vr ꝑ h̊ qð
dẽ. j.ad thi.j.ſuꝑ illð caritas ẽ finis pᷣcepti
glo:minuit᷑ cupiditas caritate creſcete.ſʒ ſi

Nminnit cupiditas cupiditas ẽ. ſi caritas creſcit caꝛitas

ſr Xn

9
ℳ4

z.ſimul ̊ fũt caritas ⁊ cupiditas.⸗ IYtẽ dic Crip.ſuꝑil
lud.dqiliges dominũ deũ Eans delectetis ĩ ſpecie mi.
3

nõ ĩ honoribo.nõ ĩ auro.ſʒ pᷣJ his oĩbus deũ ames.ſi au
tem ĩ aliqͥ horũ occupatꝰ fuerit amoꝛ coꝛdis: iã nõ ex to
to coꝛde deũ amas.ꝓ quãta eĩ ꝑte cor tuũ fuerit ad aliã
rẽ.ꝓ tata ꝑte minꝰ ẽ ad deũ.ſʒ ſi ꝓ aliquãta ꝑte ẽ ad de⸗
um diligit᷑ deꝰ.ſi ᷣo ꝓ aliquãta ꝑte coꝛ ẽ ad aliã rẽ diligi
tur alia res.⁊ ita ſimłerit amoꝛ illicitꝰ creatuꝛe cũ amo
re dei ꝗẽ caritas. ¶ Cõtra.oppoſita nõ pñt ſimul in eſſe
eidẽ.ſʒ amoꝛ male accẽdẽs ⁊ caritas ſũt oꝓoſita.ſic ptʒ
ſuꝑ illð Job.xx vij.aut poterit ĩ oipotẽte delectari.Gre
go. ꝗ terꝛenarũ rerũ amoꝛe vincit᷑ ĩ deo nullatenus dele⸗
ctat᷑.ſed delectari ĩ deo ẽ ꝑ caritatẽ.ꝗ̊ amoꝛ terꝛenarũ re
rũ quo vincit᷑ hõ nõ põt ſimł eſſe cũ caritate.i¶ Itẽ beꝛũ.
ſuꝑ cañ:amat ꝓfecto caſte ꝗ ſpiritũ quẽ amat querit.ñ
aliꝗd aliud.ergo amoꝛ illicitus creature non eſt ſimł cũ
caritate. Itẽ ſu ꝑ illð.Nũquid adheret tibi ſedes inig
tatis.glo.ſedes iniquitatis eſt poſſeſſio mũdi cum amo⸗
re q̃ deo non heret qui ſuis precipit hic fugere. nõ ergo
ſimul eſt amor mundi cũ amore dei.¶ Aq qð dicendũ
eſt.ꝙ ẽ amoꝛ venialis creature ⁊ ille ſimlł ſtare cũ carita⸗
te.Eſt ⁊ amoꝛ mortalis cũ diligitur aliquid contꝛa deũ.
ille amor non poteſt ſimul eſſe cuʒ caritate.¶ Et ꝑ bec
poſſunt ſolui que obijciunt᷑.cũ enim dicit᷑ ꝙ, minuit᷑ cupi
ditas caritate creſcente.hoc intelligit᷑ de cupiditate ꝓ⸗
uteæſt diſpõ venialis peccati.que magis ⁊ magis minui
tur per incenſionẽ caritatis.¶¶ Illð autẽ qð dicit Cri.

ſic intelligẽdum eſt de motu amoꝛis non de ipo babitu ⁊ H

ſ·t

—„

Cõtra.amoꝛ huiꝰmõi ĩdebitꝰ ẽ ĩ peccatis moꝛtalibꝰ. æ)

e le 5

ꝗ cũ ẽ malꝰ ↄriat᷑ amoꝛi bono.ĩ ilł eĩ ñẽ dicẽ ꝑtẽ ⁊ ꝑteʒ.

nõ negat᷑ ꝗn ꝑ cõcomitãtiã.q¶¶ Scoõm autẽ obiectuʒ ad B

vno etiã mõ amar̃ deũ ex toto coꝛð amar deu ñ ex toto tẽdit.vt amoꝛ peccati poſſit eſſe ſine odio nature.dico ãt 1.
coꝛð.ſũt oꝓpoſita.Alio vᷣo mõ pñt eẽ nõ oppoſita.amare de natura q̃ ꝑ peccatũ nõ diminuit᷑.¶ Ad idẽ tẽdit quod
eĩ ex toto coꝛð põt dici cũ nihil icõpoſſibile amat᷑. ⁊ hoc tercio obiectũ ẽ.¶ Oð autẽ obijcit᷑ ex alia ꝑte. dicẽdũ ẽ.
mõ põt deꝰ amari ex toto coꝛde.⁊ tñ creat᷑a ſub do põt ĩ⸗ ꝙ loquit᷑ ibi ð odio imagĩs ſiue ſimilitudis diuĩe ⁊ ꝑ cõ
debite amari.̊ eĩ nõ ẽ amare ↄtꝛariũ.Alio ᷣo mõ ama⸗ ſequẽs cõſequit᷑ ex amoꝛe illicito.Cũ auteʒ qr᷑.xij.ioh.ꝗ
re ex toto coꝛde ẽ amar̃ ꝑfecte ſic poſſibile ẽ ĩ via. ⁊ ama amat animã ſuã ⁊c̃.amoꝛ aĩe accipit᷑ ibi ꝓamoꝛe caꝛna
re creaturã ĩdebite cõta di pᷣceptũ ẽ amare in ꝑte.⁊ ßm lis deſiderij ⁊ aĩalis ꝗ ĩ ꝑditionẽ ⁊ odiũ tẽdit refoꝛmati
genin hũc modũ nõ poſſũt ſił ſtar.vt ꝓ quãta ꝑte coꝛ fuẽit ad onis dinie. ¶ Ad illð vo qð obijcit᷑. ꝙ odiũ debitũ ſit a⸗ i
aliã rẽ. ꝓ tãta ꝑte minꝰ ſit ad deu.reliqͥ vo mõ poterant moꝛ.ĩtelligit᷑ de odio peccati ⁊ ſequele eiꝰ qð ĩterpᷣtatie dii
ſił ſtar/Oe ãt ita amor illicitꝰ duplicit accipiat. põt ha ẽ amor imagis diuiĩe vel ipſiꝰ boni naturał.⁊ ad ea que cti
beri ꝑ illð Job.xxvij.ibi.n.accipit᷑ amoꝛ creat᷑e gfgnat ſequunt᷑ ſimilit dicẽdũ ẽ.i¶ Ad illð vo qð obijcit᷑ aug ſen
ĩ nobis.⁊ ẽ pctm̃ moꝛtale.⁊ iõ faciẽda ẽ vis ĩ ̊ ꝙ diẽ fre odiũ cõditiõis vite pᷣſentis ẽ amor regni. intelligẽoũ ẽ. an
narũ rerũ amox viĩcit.Cũ ãt qr̃.xxij.Job.ſuꝑ illð. qͥtiẽs ꝙ duplex ẽ cõditio vite pᷣſentis.vna que auertit a deo vł ſa
lucerna ⁊c̃.cũ filiꝰꝗ nimie amat᷑ ſubtrabit᷑.lucerna ĩpij dat occaſionẽ auertẽdi ſe ab ipſo.⁊ h̊ͥ mõ odiũ iſtiꝰ cõdi jal
q̃ videbat᷑ extiguitᷣnimie amari põt accipi ibi ꝓ amore tionis ẽ amor regni ꝑ cõſequẽs.alio ᷣo mõ cõditio vite wvo
veniali imoderato.Et ſilꝛ cũ dr ð illo ꝗ edificat fenũ li⸗ pᷣſentis r.vel ipᷣa cõditio nature.vel ipſiꝰpenalitatis ꝓ a
gnũ ⁊ ſti.j.cor.iijvbi dr̃ ꝙ dilectio veial põt ſtare cum mouẽtis ad bonũ.⁊ Gq̊ mõ odiũ cõditiõis ĩ pᷣſenti non drẽ tc̃
fun damento amoꝛ regni.Et ꝑ ſimile dic̃ hiero.ad furiã.honora pꝛẽʒ c
tuũ ſi te a vᷣoo patre nõ ſeꝑat.ſi autẽ te ſeꝑare ĩtẽdit odio ie
12 õ habẽdus ẽ.⁊ iõ dʒ.xiiij.luc. Sigꝗs venit ad me ⁊ nõ odit le
Exto querit᷑.vtrũ amoꝛ ĩdebitꝰ ſit ooiũ ſui. patrẽ ſuũ ⁊ matrẽ.⁊c. Et ſimilit dicit Criſ.nõ ſimplici .
Et vẽ ꝙ nõ.amoꝛ eĩ ⁊ odiũ ſũt affectiões op† ter iubet odio hr̃e.ſʒ qð ĩ itinẽ ðᷣi nobᷣ obſiſtit h̊ odio hba 4
poſite.amoꝛ eĩ ẽ copula amatis cuʒ amato. be. Ad illð vo qð querit᷑.vtrũ aliꝗs ſeipᷣm odio haber 4
odiũñ vᷣo ẽ diſiũctio ab eo qð vr̃ ĩcõueniens. poſſit.Rñdendũ ẽ ꝓ diſtictionẽ ſupꝛadictã. ꝙ ſi ĩtelliga TaH
cũ ꝙ nõ ſit idẽ cõueniẽs ⁊ nõ cõueniẽs.nõ erit amoꝛ ide⸗ tur de odio nature qð nõ põt minui ꝑ peccatũ q̃ ſubſter ſr i⸗
bitꝰ idẽ ꝙ odiũ. ¶ Pretea.cõtigit vnũ eẽ ſine alto. põt nitur oĩ amoꝛi.m h̊ nõ pot odio haberi. Si vo ĩtelliag 4
eĩ aliqs idebite amar̃ aliqð bonũ mutabile ⁊ nõ hẽe odi io tur de aniore eiꝰ qð decliat ĩ viciũ vel eiꝰ qð ĩclinat ad S ſe*. 8
uz ſui.̊ nõ ẽ idẽ amoꝛ idebitꝰ qð odiũ ſui.q¶ Pꝛetea.ſic tiã ꝑ ſe.Fm h̊ põt odio haberi ꝑ ↄſequẽs.dilectio.n.qꝛa
dicit apłs ad eph.v.i emo vnq carnẽ ſuã odio habuit e tuita tollit amorẽ vicioſuʒ ſibi oppoſitũ ecõuerſo. 7006
multofoꝛtiꝰ ſeipᷣm.ꝗ̊ nullꝰ ſeipᷣm odio hʒ. nõ ixẽ erit a⸗ dicit aug.ꝗcũq; ſeipᷣm nõ deũ amat.nõ ſe amat.quicũq;
moꝛ ĩdebitꝰ alicꝰ agarẽtis boni qð odiũ ſui.¶ Contra autẽ deũ amat nõ ſelipſe ſe amat.qꝛ quicũq; nõ põt ð ſe
ĩ pᷣg.q diligit iniꝗtatẽ odit aiam ſuã.ᷓ amoꝛ peccati ẽ viuẽ.morit᷑ amãdo ſe.cũ vo diligit᷑ de qͥ viuit᷑. nõ ſe dili
odiũ ſi nierponi an⸗ ibi awe diligẽ kiatate⸗ille diligit gẽdo magis diligit. . G
migtateʒz ꝗ ex deſiderio ⁊ affectu peccat.ꝗ ſi ſꝑ viueret. b 1. 4
ſemꝑ pereaf vellet.¶ YIẽ ſuꝑ illð.xij.iohiq amat animã embru leptunum .
ſuam.augu.amoꝛ aie ẽ ꝑditio eiꝰ.ſʒ ꝑditio illiꝰ ẽ odiũ il FNr . Eptio querit᷑ pẽa hꝰ peccati.dẽ eĩ.xx.iob. el
liꝰ.ꝗᷓ amor aie illiꝰ ẽ odiũ.ſʒ q̊ ẽ amoꝛ ĩdebitꝰ.ꝗᷓ amor ĩ⸗ Iſuꝑ illo. Relictꝰ? ĩ tabernaculo. greg. Reli⸗ Kiec⸗
debitꝰ ẽ odiũ.¶ Itẽ ꝓbari põt ꝑ oppoſitũ.odiũ debituʒ ẽ ctus qua h carnẽ amauit nec reliquere vo⸗ eſe
amoꝛ ᷣm ꝙ dicit aug:ſi bn odis tuc amaſti.&̊ ꝑ oꝓpoſitũ luit.tũc ꝓpt toꝛmẽta relinquẽ volet ſʒ ñ po⸗ .
amor ĩdebitꝰ ẽ odiũ.Silꝛ dic hiero.odiũ ĩ ſuos ẽ pieteas terit. ergo Koꝛ carnis ꝗ ẽ peccatũ nõ poterit r elinꝗ ĩ fu⸗
ĩ deũ.ſʒ pietas ĩ deũ ẽ amoꝛ debitꝰ.gꝗ odiũ ĩ ſuos ẽ amor turo.ſʒ erit ei pẽa ĩ ̊ ꝙ relinquẽ nõ poterit.¶ Contra ſi
debitꝰ.ꝗ ꝑ oppoſitũ amoꝛ ĩdebitꝰ ẽ odiũ. H gra que⸗ amoꝛ carnał ᷣm actũ remanete6̊ eĩ vr er illa auctorita-
rit᷑.vtrũ aliꝗs poſſit ſe odir̃ ¶ nõ amatr᷑.qð vr.xilij. luce. telamoꝛ autẽ nõẽ ſine delectatiõe. ꝑmanebit ge aliq de⸗ eoſg
dẽ. Si ꝗs nõ odit aĩaʒ ſuã nõ bot. c. ſic ſeg xpᷣm ẽ odi lectatio ĩ peccatoꝛe dãnato.non ẽ penitꝰ affliget᷑. S
re ſe. põt aligs ſeipᷣm odix.¶l. Silr aug. ð va inocẽtia. qð dicẽdũ.qꝙ loꝗt᷑ ibi ð io amoĩ carnis ꝗ hᷣ fuit actu.ſʒ S
gcũq; ſeipᷣm nõ deũ amat nõ ſe amat.ſʒ gꝗcũq; nõ põt de ibi remanet hitu.hũc ãt habitũ noluit relinquẽ ĩ pᷣſenti.
lſe viuẽ moꝛit᷑ amãdo ſe.̊ põt aligs nõ amaẽ ſe.⁊ ꝑ ↄns ⁊ iõ ĩ futo cedit ei ad penã.Si vo ĩtelligere᷑ ð amorf, a⸗ 4
odir̃. Cõtra.nata.rõ.⁊ Ga.dictãt ſui dilectionẽ · ipſa ctuali.tũc dicẽdũ c᷑.q ſic viuit ĩ dãnato amor ille vt pec:· manet
etiã libido.ſʒ nõ ſũt plura mouẽtia.ꝗᷓ nullus põt ſe odio care vellet ſi nõ adeſſet pena.ſʒ tñ ꝓpt᷑ cõtinuitatẽ pene
hĩe. ¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ amoꝛ ſui dĩ tripłꝛ.vł ꝓut ſonat ⁊ acerbitatẽ odio habet amoreʒ carnis relinquere vel ſ.
inenira. di ur dat᷑ itelligi amoꝛ imagis diue ſiue ſant⸗ let cum tamen non poſſet. .
itudĩs.vł ꝓut dr amoꝛ corꝛuptiõis vitioſe.his eĩ tribo 2 ſt 4 ſſi
modis accipit᷑ ĩ ſcripta.amoꝛ eĩ nate ẽ q̃ dicit aug. ꝙ nõ / neitio. Cc lxr vy * de diui 1
opoꝛtuit pᷣcipi ꝙ ho ſeipᷣm diligẽt.hᷣ eĩ a nata ĩeſt.⁊ dic one peccati.que ẽ.aliud ẽ ex ↄcupiſcentia carnis alið ex ſen
ern gbre⸗ ẽ qdð aiale ẽ qᷓ; qd ſpũale ẽ e qð znteinne concupiſcentia oculoꝛum ⁊c̃. „ 6
iligit hõ ſeipᷣm.caro ꝗqppe ẽ ⁊ nihil valet ſaꝑe pᷣt ſe. El & 418 ſi N
ãt aliꝰ amoꝛ q̊ͥ hõ diceinagine di ĩ ſe.⁊ H̊ mõ accipit᷑ peditu E de dim 1 ſ
T lib.ð vᷣa relig.cũ qr.ĩ eo nihil pᷣt hominẽ diligat.i.crea one peccati q̃ ẽ.peccatũ alið ẽ ex amore d
turã di ad eiꝰ imaginẽ factã.⁊ alubi.ꝗ diligit ꝓximũ tã male accẽdẽte.alið ex timore male hu⸗ ſon ſi
qᷓ ſeipjm nõ illi iuidet vt ſit qʒ ip̃e ẽ.apð eĩ ſeipᷣm hbʒ quẽ miliãte.Cõſequẽter dicẽdũ ẽ ð illa diui ĩ
diligit tãq; ſeipm.Terciꝰ ðᷣo amor ẽ coꝛuptõis vicioſe. ſiõe peccati que ẽ peccatũ alið ẽ erx cõcu din
⁊ m hũc mdũ qx.xij.ioh. Qui amat aĩam ſuã ꝑdet eã: piſcẽtia carnis. alið ex cõcupia oculorũ. aliud ex ſupbia d, ..
ſicut multiplex ẽ amoꝛ.ita multiplex ẽ odiũ qð amori vite.quã tãgit ioh.ĩ cañ.ſua.omẽ qð ẽ ĩ mũdo.ant ẽ ccuu is met ꝛ e
oꝑponit᷑.Cũ g prio querit᷑.vtrũ amoꝛ ĩdebitꝰ ſit odiũ-rñ piſcẽtia carnis.aut cõcupia oculorũ.aut ſuꝑbia vite. et· ⸗ . J
ſ veꝛ/ dDẽdũ ẽ.ꝙ hec pᷣdicatio nõ ẽ ꝑ eſſentiã ſʒ ꝑ cõcomitãtiã·⁊ hec diuiſio data ẽ ſᷣm diuerſa er ꝗbus cõtrahit᷑ concupi /æbicun grupiſa n
itelligit᷑ ð amoꝛe peccati ad quẽ ꝑ reputationẽ ſequit᷑ o⸗ ſcẽtia peccati.ex carnali eĩ delectabili quedã contrabit᷑
diũ imagis diuĩe.cũ ꝑ peccatũ deformet᷑ vł maculet᷑. o⸗ cõcupia.⁊ ita de alijs. Prio autẽ querẽdũ ẽ ꝗd ſit cõcu
diũ et ẽ ꝑ ↄnñs boni naturał qð corꝛũpit᷑⁊ diminuit᷑. ſed piſcẽtia ſᷣm ꝙ cõe ẽ ĩ his tribo.lʒ enĩ vnũ illoꝛu dicat᷑ ſu⸗ ſe/

nõ ꝗpt h̊ illiꝰ bõi naturałqð ꝑ peccatũ corꝛũpi nõ põt.
Prio ꝗ̊ obiectũ ad h̊ tẽdit.vt H̊ nõ ſit illð ꝑ eſſentiã.ſʒ

ꝑbia vite.nihilominꝰ tamẽ ĩ illo intelligit᷑ quedã ſpalis
concupia. ⁊ ita oĩa illa tria ſub concupia generalit des

emer

Gann

4

Mueſtio

cõtinẽt᷑. Scõo querẽdũ ẽ de ipſa diuiſione trimembri.
Tercio de vtraq; parte diuiſionis ſigillatim.

Mlebꝛuz pꝛimũu

C Idet᷑ ãt ꝙ cõcupia ſiue cupiditas ſit illð ge⸗
D nerale ꝑ h̊ qð dicit aug·ĩ lib. ð vᷣa relig ſer⸗
uiũt cupiditati triplici vł voluptatis.vel ex⸗
llẽtie.xł ſpectaculi. ̊ cupiditas cõe ẽ ad cu
pigditatẽ excellẽtie.ſʒ H nibil alið ẽ qᷓ ſuꝑbia vite ſic ibi⸗
dẽ ifra pʒ.̊ cupiditas ſiue ↄcupia ẽ illð generale. 4l Hoc
etiã arguit᷑ ex h̊ ꝙ dr ĩ glo.ſuꝑ illud math.xxvj. orauit
tercio.glo.ẽ cõcupĩa carnis.oculorũ.⁊ ãbitio ſeculi.ſed
ambitio ſeculi nõ alið ẽ qᷓ; cõcupia ſeculaꝛis.̊ cũ cõcupi
ſceẽtia excellẽtie ſecularis ẽ ſuꝑbia vite.cõcupiĩa erit gene
rale ĩ hac diuiſiõe.¶ Itẽ aug.ð doct.xpᷣiana.cupiditatẽ

Ye fcτ⅓.*⁶½

E cõis.qð eĩ cõuenit diffinitiõi.⁊ diſfinito.( Cõtra.ſi
cut peccat hõ ex cõcupiĩa.ita peccat ex cõtẽptu.⁊ differt
actꝰ ille ab illo.cõcupĩa enĩ ad cõcupiſcibilẽ ꝑtinet. con
temptꝰ ãt ad iraſcibilẽ.peccatũ ãt vtroq; mõ fit· nõ ̊ oẽ
peccatũ ſᷣm hĩ his tribodifferẽtijs cõtinct᷑.ſʒ cõtinet᷑ oẽ
peccatũ.nõ ꝗ̊ᷓ cõcupiſcẽtia ſiue cupiditas ẽ illð generale.
xApeta Pretea ᷣm vnã quãq; vim motiuã cõtigit eẽ peccatũ.
l va cupiditas ãt ſiue cocupia determiat᷑ m vnã illarũ. nõ
.le Go peccatũ cõtinet᷑ ſub cõcupia. oẽ peccatũ cõtinet᷑ in
bis tribo.ꝗᷓ cõcupĩa ſiue cupiditas nõ ẽ illð cõe ĩ qͥ mem
bra diuiſiois cõueniunt.i¶ Pretea.ſic dicit aug.i.xiiij.
ciui.di.cũ cõſentimꝰ appetẽdo ea q̃ volumꝰ cupiditas
dr.cũ at cõſentimꝰ fruẽdo his q̃ volumus leticia vocat᷑.
Itẽ cũ diſſentimꝰ ab eo qdð accidẽ nolumꝰ metꝰ dr̃.cũ qt
diſſentimꝰ ab eo qð nolẽtibo accidit triſtitia ẽ.ex oꝓpoſi⸗/
to ᷓ cupiditatis.ſũt alia tria mala qꝗ tñ ſũt peccata.cũ g
oẽ peccatũ cõtineat᷑ ĩ illa diuiſiõe.nõ erit concupĩa ſiue
cupiditas illð generale. Ao qð dicẽdũ.q; cõcupiĩa ſi⸗

pter deũ.ſʒ hẽ cõe his tribo differẽtijs.g ſhherd
£

5 ue cupiditas multis modis accipit᷑ vno mõ ꝓ cõcupia
ſ Capſum origiali ꝗᷓ d culpa ? pena oꝛigialis. ⁊ m huc moduʒ
ſs at cprſm nõ accipit᷑ h. Alio etiã mõ dr̃ cupiditas determiata ad
quodda genꝰ peccati qð ẽ cica diuitias ⁊ pecumiã. ñ ſic
etiã accipit᷑ ↄne ad hec tria. Tercio mõ accipit᷑ cupidi⸗
tas reſpectu alicꝰ appa retis bõi nõdũ habiti.ſic accipit᷑
li.ð ci.dei.nec etia ſic accipit᷑ cõe ad iſta tria. rto vo

rrvolurio ſr- Mmõ cupiditas vel cõcupia dr̃ ꝑuerſa volũias alicꝰ boni

49 S. . mutabil.⁊ iſta ꝑuerſa volũtas aliqñ dꝛ amoꝛ. ſicut dicit
ſren aug.ĩ li.ð ci.di.ſub q̃dã generali rõe amoꝛis.⁊ ſᷣm hũc
modũ ĩuenit᷑ cõe ĩ his trib. Ad obiectũ ̊ rñdẽdũ.q; li
cet cõtigat peccare ex cõtẽptu ſicut ex cupiditate vłamo
re.tñ allicitiuũ ad peccatu ex ꝑte cupiditatis vł amoꝛis
accipit᷑. vñ illð peccatũ qdð fit ex cõtẽptu fit ex cõcupia.⸗
lʒ diuerſe vires ſint iraſcibił ⁊ cõcupiſcibił.cõtẽptꝰ aũt
aſpꝛopꝛiet᷑ iraſcibili.⁊ cõcupia cõcupiſcibili.nõ tñ hů eſt
Em iten tionẽ cõcupie ð q̃ h lioqmur. hec eiĩ ẽ generał ĩ oĩ
vi. vñ contẽnens aliqꝗd aſpetit pt qð aliðᷣ contẽnit.⁊ bʒ
cmen iraſcibił ſuã cõcupiam eodẽ mõ rõnalisſ⁊ ꝑ h ſoluit᷑ qð
rra hj ſcdo obiectũ ẽ.nõ eni h loquit᷑ ð cõcupia ſpali ſʒ ð gene⸗
N*vHw;rali. ill etiã peccatũ qð ẽ ſᷣm actũ rõnabil. vtpote ĩſide⸗
litas ĩ aliq cocupia radicat᷑ ſieut ĩfra oñdet᷑.¶ Ao tciũ
dicẽdũ.ꝙ cupiditas ð q̃ loquit᷑ aug.ĩ lib.ð ci.ði.aliquo
ʒvamnpta mõ ẽ coartata. iſta ãt ð qᷓ hic loqmur rñdet generalit vo
lutati ꝑueꝛſe q̃ i oĩibus ilł reꝑit᷑ ſicut ie determĩat.cupi
ditas eni ẽ quedã volũtas.⁊ leticia quedã volũtas.⁊ me
tus ⁊ triſtitia ſimilit᷑ volũtates dicũt᷑.vñ ↄcupiſcẽtia ge
neralit ĩ oĩbus ilł itelligit᷑.ſicut eĩ amoꝛ ab eodeʒ nõ re⸗
ctꝰ dicit᷑ cõe illis quatuoꝛ.ita ⁊ cõcupiſcentia erit gene⸗
rale in illis quatuoꝛ.

embrũ ſecundum

H — Ecũdo queritur ð diuiſiõe trimẽbri vtrum
etet ſufficiẽs ſit.⁊ vẽ nõ. cũ eĩ libido ſit idẽ qð
ErX. coõcupĩa.libide autẽ ſicut dicit aug:ĩ lib.dę
ciui. dei diuiditur ſic.Eſt libido vlciſcẽdi qᷓ
ſ

voco motũ aĩ ad fruẽdũ ſe ⁊ ꝓxio.⁊ quolibʒ cõꝛꝑe nõ ꝓ

clxxvij.

ira dicit.eſt libido habẽdi pecuniã q auaritia dr̃.eſt libi
do vincẽdi q̃ ꝑnicatia dicit᷑.ẽ libido gloriãdi q̃ iactantia
dicit᷑.⁊ ẽ libido dominãdi.⁊ multe alie varie ſũt libidi⸗
nes. tot & erũt differẽtie cõcupiſcẽtie.nõ ergo ſufficiẽter
diuidit᷑ cõcupia q ẽ in mũdo.ꝑ iſtas tres differẽtias que
ſũt cõcupĩa carnis ⁊ oculorũ ⁊ ſuꝑbia vite.i Itẽ eſt pec⸗
catũ ifidelitatis ĩ quo ponit᷑ ioꝛdinatio rõnis.nec tñ vi⸗
det᷑ eẽ cõcupia carnis.cũ nõ aꝓpetat᷑ iferius bonũ.vł co
cupĩa oculorũ cũ nõ appetat᷑ exteriꝰ.nec ſuꝑbia vite cuʒ
hec poſſit ex ignorãtia cõtingẽ ⁊ magis videat᷑ diſcredẽ
ex ſimplicitate ĩtellectꝰ ꝙᷓ; exarrogãtia.⸗:! Itẽ aligs ſcan⸗
daliʒat aliquẽ peccat.nõ tñ huiꝰmõi peccatũ determia⸗
te habet originẽ ex cõcupia carnis vel ex cõcupia oculo⸗
rũ vel ex ſuꝑbia vite.nõ ̊ oẽ qð ẽ ĩ möo .vr eẽ aliquod
iſtoꝛũ.¶ Similit᷑ obijcit᷑ ibi ð peccato qð ẽ ex certa mali
tia.tale eĩ peccatũ vꝛ habere differẽs motiuũ a qͥlibet p⸗
dictoꝛũ.⸗ Stẽ Aug.iĩ lib.cõfeſ.multas oſtẽdit differenti⸗
as peccatorũ.iter quas enumerat ignorã tiã q̃ nullũ iſto
rũ vr eẽ.enumerat etiã timoꝛẽ ꝗ ĩſolita ⁊ repẽtina exorꝛe
ſcit.enumerat etiã ignauia.enumerat triſticiã q̃ accidia
dẽ. nullũ ãt hoꝛũ vr ꝑ ſe ĩ cõcupia An vel cõcupia o⸗
.

culorũ.vel ſuꝑbia vite radicari.¶ Ao qð dicẽdũ.ꝙ li⸗

cet multe ſint differẽtie libidinũ.ſpãles tn oẽs reducunt᷑ /H hi tes ct=n: ollauus

ad has tres differẽtias generales cõcu piſcẽtiaꝛũ.⁊ ſicut
oſtẽdit aug.ĩ li.ð li.ar.circa finẽ pᷣmi li.vñ libido iraſcẽ
di reducit᷑ ad aliquã pᷣdictarũ.põt eniʒ eſſe cauſa ire vel
ablatio boni exterioris.⁊ tũc ẽ ex cõcupia oculoꝛũ.dł po⸗
teſt eſſe ꝓpter ipedimẽtũ domĩatiõis.⁊ ſic erit ex ſuper⸗
bia vite. ſic ð alijs.⁊ ꝓpter h̊ ᷣm diueꝛſa motiua ĩ gene
re ad diuerſa reducet᷑.ſic etiã ð alijs ĩtelligẽdũ ẽ q̃ nõ hba

——

bẽt ſibi cãm determinatã.. Ao ſcðm voo dicẽdũ ẽ.qð ob

ijcitur ð peccato ifidelitatis.illð enĩ peccatũ lʒ determie
tur ĩ rõnabili ꝓpter ſuũ actũ.magis determĩat᷑ ĩ ip̃a ira
ſcibili vel ĩ ip̃a cõcupiſcibili ſᷣm cãm motiuã. ꝙ ei ñ cre
diderũt filij iſrahel ſed idolatrabãt.aliquãdo fuit ex cõ⸗
cupĩa carnis.ſicut hbẽ in.xxv.il Qu.vbi dicit᷑.ꝙ fornicatꝰ
ẽ ꝓpter cõcupiam cũ filiabo moab q̃ vocauerunt eos ad
ſacrificia ſua.at illi comeder̃t ea ⁊ adoꝛauerũt deos eo⸗
rũ. Aliquãdo ðvᷣo vt placerẽt principibꝰ ſuis ſicut hr.iij.
reg.rij. de hieroboã.⁊ oſee.vij malitia ſua letificauert
regẽ.⁊ ĩ mẽdacijs ſuis pricipes.⁊ ita ᷣm diuerſa motiĩa
ad diuerſa genera cõcupiſcẽtie reducit᷑ peccatũ iſidelita-⸗
tis.maxĩe vᷣo cõtingit ex ſuꝑbia itellectꝰ ſicut ẽ ĩ hereti⸗
cis. Ad terciũ dicẽdũ.ꝙ peccatũ ſcãdali ſubſternit ĩK di
cto vel facto minꝰ recto.ill ãt cãʒ motiuam põt habere
ex concupia carnis.ſicut de aliquo religioſo qui multũ
de terꝛenis loquitur oſtẽdens affectũ ſuũ eſſe in illis.vel
ex ſuperbia vite. vt ſi non humiliter ſe habet in geſtu ⁊
habitu. in alijs inditijs humilitatis.⁊ ita ſcandalum
ad diuerſas radices concupiſcentie reducetur m illud
in quo ſundatur.¶ Ad quartum vo dicendum.ꝙ pecca⸗
tum in ſpiritũſanctũ maxime reducit᷑ ad ſuperbiã vite ſi⸗
cut eſt de inuidẽtia fraterne ge vel impugnatiõe verita-⸗
tis agnite.poteſt tamẽ trabere originẽ ex alijs radicibꝰ
concupiſcentie. Ad vltimũ vᷣo dicendum eſt. ꝙ pecca⸗
tum ignorantie ſiue ſtultitie ad genus delicti reducituꝛ.
ꝙ autem non ſcit illud quod ſcienduʒ eſt.poteſt cauſaʒ
habere ex ipſa cõcupiſcẽtia carnis qua hõ quietẽ caꝛnis
appetit.⁊ ita ꝑ conſequẽs nõ vult laboꝛaꝛe.aut ſi vult la/
borare aliqũñ allicit᷑ ex delectabilibo vt appetat ſcire qð
ſciendum non eſt.⁊ ita curioſitas deducit ad ignoranti⸗

am q;ᷓ peccatum eſt.aliquando vᷣo non vult ſe bumiliare

vt credatur ſ ſcire.⁊ tunc ignorantia eſt ex ſuper bia vi/
te.⁊ ita ex diuerſis motiuis ducit originem. Similiter
dicendum eſt ꝙ triſtitia er diuerſis cauſis poteſt ſumeꝛe
originem ſᷣm carentiam diuerſorum appetibilium que
triſtitiam inducunt.⁊ hoc patet per hoc.ꝙ ipſe triſtitiã
itqꝗ diffinit: triſtitia rebus miſſis cantabeſcit quibus ſe
oblectabat cupiditas.⁊ ſummitur ibi cõcupiſcentia lar
ge. Similiter dicendum eſt de peccato timoris ſic enim

diffinitur timor. timor inſolita 2 repentina exorreſcit

.

£
e, W r rr rre

rebo que amat᷑ aduerſãtia dũ pᷣcauet ſecuritati.ignauia
ãt eo ꝙ quietẽ appetit marĩe reoucitur ad cõcupiſcẽtiam
carnis.

Weinde queritur de §S.

oppoſitiõe iſtarũ differẽtiaꝝ ĩter ſe(vẽ eĩ ꝙ aliqð pecca⸗
tũ vnũ? idẽ cõtineat᷑ ſub ↄcupiſcẽtia oculoꝛũ ⁊ ſub cõcu
piſcẽtia carnis.cũ ei cõcupiſcẽtia oculoꝛũ large accipiat᷑
ꝓ ↄcupiſcẽtia que ẽ ĩ alijs ſẽſibo.ſic dicit aug.iĩ li.cõfeſſ.
bis vᷣbis generalibꝰ.exꝑiẽtia ſẽſuũ ↄcupiicẽtia ſic dictũ
ẽ oculoꝛũ vocat᷑.cõcupiſcẽtia carnis q ẽ ĩ delectatione
oĩm ſẽſuũ dicet᷑ ocupiſcẽtia oculorũ.¶ Yeẽ curioſitas dr
illð peccatũ qð ꝑtinet ad cõcupiſcẽtiã oculoꝛũ.dicit eni
aug. ĩ lib. ð vera relig:qꝙ cõcupiſcẽtia oculorũ reddit hbo/
mies curioſos.ſʒ ̊ peccatũ vꝛ eẽ ſub ſuꝑbia vite.augeĩ
li.cõfeſ.ita notificat curioſitatẽ.curioſitas affectare vẽ
ſudiũ ſciẽtie.ſciẽtia aãt ẽ de bõis ĩterioꝛibo.̊ ⁊ aparẽs
ſcietia reducet᷑.̊ curioſitas ad cõcupiſcẽtiã iterioꝛis bo
ni. ad ſuꝑbis vite.nõ ergo int ſe habẽt oppoſitionẽ ꝓ⸗
pꝛia cõcupiſcẽtia oculorũ ⁊ ſuꝑbia vite. Itẽ aug.ĩ lib.
cõfeſ.ex morbo cõcupiſcetie oculorũ ad ꝑſcrutada natu⸗
re qͥ pᷣter nos c oꝑa ꝓcedit᷑.que ſcire nibil ꝓdeſt.⁊ nibil
aliud ꝙᷓ ſcire hoĩes cupiũt.hic etia ẽ ſi ꝗd eodẽ puerſe ſci
ẽtie ſiue ꝑ artes magicas querit᷑.ſʒ hoc totum ꝑtinet ad
appetitũ apparẽtis ſciẽtie.⁊ ita ad appetitũ axparẽtis bo
ni iterioꝛis. ꝑtinet ergo ad ſuꝑbiã vite.¶ Itẽ vẽ ꝙ ñ dil⸗
fert cõcupiſcẽtia oculorũ a cõcupiſcẽtia carnis ĩ gbuſoã
peccatis.ad cõcupiſcẽtiã ei oculorũ ꝑtinet delectatio ſpe
ctaculoꝛũ ſicut r ĩ li.de vera relig.ſʒ delectatio ſpecta⸗
culorũ ad cocupiſcẽtia carnis ꝑtinet.querũtur eĩ ſpecta
cula mulierũ ad ex plẽdã cõcupiſcẽtiã carnis.querũt᷑ e
ſpectacula ĩ theatris ad ꝓuocationẽ libidis carnał.que
runt᷑ etiã ſpectacula ĩ venatioõibo ſiłr.reſtat ergo ꝙ ↄcu⸗
piſcẽtia oculorũ nõ diſtiguit᷑ a cõcupiſcẽtia carnis ꝗᷓtũ
ad aliquãa ſui differẽtiã. ¶ Itẽ honoꝛ ẽ ð bonis exteriori⸗
bus. appetẽ ergo honoꝛes ẽ appetẽ bonũ exteriꝰ .ſʒ cõcu⸗
piſcẽtia bõi exterioꝛis ad cõcupiſcẽtiã oculoꝛũ refeꝛt᷑.er⸗
go cõcupiſcẽtia honoꝛũ ad illã radicẽ refert᷑.ſʒ hec ẽ ãäbi
tio ſeculi.q̃ ẽ ſupꝑbia vite.nõ ergo ĩter ſe diſtiguunt᷑ cõcu
piſcẽtia oculorũ ⁊ ſuꝑbia vite.¶ Pretea.põt queri pe⸗
nes ꝗd accipiat᷑ hec triplex differetia.vẽ ei rm aug.ĩ li.
de li.arbi.ꝙ accipiat᷑ ſm tres differẽtias aꝓaretis boi
que ſũt.bonũ apparẽs erteriꝰ.⁊ bonũ appares inferiꝰ.⸗
bonũ apparẽs iteriꝰ.pᷣm auts ipᷣm ĩ li. coſeſ.vẽ alit᷑ acci⸗
pi. vt penes ea que ꝑtinet ad volũtatẽ ĩordinatã cogno⸗ ⸗
ſcẽdi accipiat᷑ cocupiſcẽtia oculoꝛũ.penes vo volũtate,z
potẽtie iordinatã ſuꝑbia vite ſiue ãbitio.penes autẽ cõ⸗
cupiſcetiã delectatiois carnal ioꝛdiatã cõcupiſcẽtiã car⸗
nis.⁊ ita penes apparẽs arduũ.⁊ penes apparẽs verũ.⁊
penes aꝓpares delectabile vidẽt᷑ ſumi dicte differẽtie. ſRʒ
hoc nõ vꝛ couenire cũ pᷣdictis differẽtijs.appaꝛẽs eĩ ma⸗
gnũ vel aꝛduũ põt eẽ iteriꝰ vel exteriꝰ. eodẽ mõ apparẽs
vnũ.reſtat ergo.q; nõ ꝑenes iſtas cãs vł illas p̃dicte ac⸗
cipiunt᷑ differẽtie.¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ licet vtraq; cõcu⸗
piſcẽtia.ſ.oculorũ ⁊ carnis ꝑ ſẽſus agat᷑ ſic dicit augu.
his vᷣbis pᷣter cõcupiſcẽtiã carnis q̃ ieſt ĩ delectatiõe.oĩ⸗
uʒ ſẽſuũ ⁊ voluptatũ cui uitutes depeꝛeũt ĩeſt aĩe ꝑ eoſ⸗
dẽ ſenſo coꝛꝑis qdã nõ ſe oblectãdi ĩ carne ſʒ exꝑiendi ꝑ
carnem vana? curioſa cupiditas noĩe cognitiõis.⁊ ſciẽ

tie palliata. tñ differẽter ꝑ illos ſeſus vtraq; explet᷑ ocu⸗

piſcetia.ſicut eĩ dic aug.i ̊ diſcernit᷑ ꝗd curioſitatis a⸗
gat᷑ ꝑ ſen.qd voluptatis. ꝙ voluptas pulchra canora
ſuauia.ſapida.lenia ſectat᷑.curioſitas at ⁊ hec ⁊ bis co
traria erꝑiendi cã ꝓpt᷑ exꝑiendiq; noſcẽdiq; libidinẽ. ꝑ
ſeſo ergo aliq querit᷑ qd ẽ voluptatis carnal.aliqñ qð
ẽ delectatiõis ĩ cognoſcẽdo.ſi ẽ Ipt delectationẽ in cojᷣ⸗
ſcẽdo ꝓpt ſe.ad cocupiſcetiã oculorũ refert᷑.ſi ãt ĩ his qͥ
rit᷑ carnis voluptas.ad cõcupiſcẽtia carnis referũd exe⸗
pli cã ẽ vidè ĩ ſpectacul venationũ.ꝗdã ei iſiſtũt venatio
nibꝰ Ayt voluptates carnis cõſequedas.ꝗdã vo vt dele⸗
ctationẽ ha beãt ĩ mirabili curſu canũ ⁊ lerarũ vel etiã

Sn

volatu auiũ.⁊ tales ꝗ ibi figũt delectationẽ explẽt cu⸗
rioſitatẽ ſiue oculoꝛũ cõcupiſcẽtiã.¶ Uo ſcõʒ dicẽdũ ẽ.
q; ſimilit᷑ differũt ſuꝑbia vite ⁊ cõcupiſcẽtia oculoꝛũ ſᷣm
differẽtias finiũ.ꝗ enĩ geſcit ĩ bono exterioꝛi ᷣm ꝙ exte⸗
riꝰ ẽ.explet cõcupiſcẽtia oculoꝛũ.ſi ᷣo ponit gꝗetẽ i appa⸗
rẽti bono ĩteriori ſᷣm ſeipſuzʒ.ad ſuꝑbiã vite refert᷑. vnð
aligꝗs põt querẽ ſciẽtiã rerũ exteriorũ tm̃ vt ſciat illa.et
Fᷣm huc modũ explet᷑ cõcupiſcẽtia oculoꝛuʒ.aliꝗs vᷣo põt
querẽ ſciẽtiã illarũ rerũ vt excellat ĩ ſciẽdo.⁊ ſic ad ſuꝑ⸗
biã vite refert᷑. vtrobiq; ergo põt appetitꝰ ſciẽtie eẽ cõis.
ſʒ ex alio ⁊ alio fine determiat᷑.ſciẽtia enĩ lʒ ſit bonũ iie⸗
riꝰ.ꝓut tñ ad exteriꝰ refert᷑ cuiꝰ exꝑiẽtia querit᷑. non ad
ſuꝑbiã vite.ſʒ ad cõcupiſcẽtiã oculoꝛũ refert᷑.¶ Simiłr
dicẽdũ ẽ ð eo qð obiectũ ẽ ð cognitiõe rerũ naturaliũ et
artiũ magicarũ.ſᷣm h̊ ei ꝙ ſiſtit᷑ ĩ ifa admiratiõe reꝛũ co
gnoſcibiliũ.ad cõcupiſcẽtiã oculoꝛũ refert᷑.¶ Ad quaꝛtũ
dicẽdũ ẽ.q queri poſſũt ſpectacula fine diuerſo.ſi eĩ qrã
tur eo fine vt voluptas carnis ĩ rebo viſibilibo habeat᷑:
ad cõcupĩam refert᷑.ſi ðo ꝓpt ĩgema ⁊ erercitia cogno⸗
ſcẽda querũt᷑ ſpectacula.ad cõcupiam oculorũ refertur.
Ao quintũ dicẽdũ.q concupĩa honoꝛis lʒ ſit reſpectu
bõi exterioꝛis.tñ hoc ẽ ↄñs ad cõcupiam boni ĩterioꝛis
qð ẽ ꝓpriũ excellẽtie ſiue peminẽtie.⁊ iõ cõcupiſcẽtia bo
noꝛis ad ſuꝑbiã vite reducit.honoꝛ eĩ qd alið ẽ q; erbibi
tio reuerẽtie ĩ ſignũ excellẽtie ſiue potẽtie.q Ad vltimuʒ
ðᷣo dicẽdũ.qꝙ diſſictio pᷣdictarũ differẽtiarũ nõ attẽdit᷑ ſʒ
diſtictionẽ viriũ rõnalis cõcupiſcibił ⁊ iraſcibitł.lʒ h vi⸗
deat᷑ ĩ hoc.ꝙ cõcupĩa carnis ꝑ ſe refeꝛat᷑ ad cõcupiſcibi⸗
lẽ.cõcupĩa vᷣo oculoꝛũ ad rõnalẽ cuiꝰ ẽ cognoſcẽ.ſuꝑbia
vo vite ad iraſcibilẽ nõ eĩ recte acciꝑent᷑ differẽtie dicen⸗
do cõcupiſcẽtiã oculoꝛũ ⁊ cõcupiam carnis cũ h̊ ad con
cupiſcibilẽ videat᷑ referꝛi.ſʒ i H diſtiguunt᷑.q; cõcupiſcen
tia carnis reſpicit bonũ ĩferiꝰ aparẽs ſic ondit aug:ĩ li.
cõlel. Intẽdit eĩ hõ vane gloꝛiari ⁊ ĩ ſeipo ſibi placẽ · vñ
dicit.ĩtus ẽ alið tẽptatiõis malũ qdð neiciũt ꝗ placẽt ð ſe
qᷓuis alijs vel nõ placeãt vł diſpliceãt nec placè affectẽt
cetis.ſʒ ſibi placẽtes.multũ tibi diſplicẽt nõ tm̃ ð ñ bo⸗
nis q̃ſi bonis. verũetiã ð bonis tuis q̃ſi ſuis.aut erſicut
8 tuis.ſʒ tãqᷓ; de meritis ſuis.aut etia ſiẽ ex tua gra ñ tñ
ſocialit gaudẽtes ſʒ alijs eque iuidẽtes.iec ẽ cõtraꝛiuʒ
qð dr̃ alubi ĩ li.cõfeſ.ꝙ cõcupĩa oculoꝛũ cõtinet ĩ ſe curi
oſitatẽ ſciẽtie qᷓ ẽ bonũ ĩteriꝰ.querit᷑ eĩ ſciẽtia a curioſis
ꝓpt ipᷣam ex ꝑiẽtiã que ẽ reſpectu rerũ exteriorũ.

(Membꝛumtercinmmn
NSnſequẽter dĩcẽdũ ẽ de ſinguł differẽtijs ſe
patim. Et pꝛio ð cõcupiſcẽtia caꝛnis. Scðo
de cõcupĩa oculorũ.Lercio de ſuꝑbia vite.
Et põt queri quatũ ſe extedit ↄcupia carniſ.

Articulus prunus
Erũ cocupiſcetia carnis tm̃ extẽdat ſe ſᷣm de
lectatiões q̃ ſũt in ꝗnq; ſenſibꝰ.ſicut ĩ delecta
. tiõe pulchꝛarũ rerũ vt mulierũ.⁊ ĩ delectati⸗
one ſonoꝛũ ⁊ odorũ ⁊ ſapoꝛũ ⁊ coꝛpoꝝ que ſuauitatẽ ba
bẽt.ĩ oĩbꝰ.n.his cõtingit peccare.⁊ vr ꝙ ĩ his ſolũ conſi

ſtat. ꝓpt᷑ H̊ ꝙ dicit aug.ĩ li.cõfeſ.cõcupia car nis ẽ ĩ dele⸗

ctatiõe oĩuʒ ſenſuũ ⁊ voluptatũ.ponit eĩ exẽplũ ð eo qð
ꝑtinet ad guſtũ cũ dicit.dũ ad getẽ ſecietatis ex ĩdigẽtie
moleſtia trãſeo ĩ ipᷣo traſitu mihi iſidiat᷑ laqueꝰ cõcupie
ipe eĩ trãſitꝰ ẽ voluptas.Siłr loquit᷑ ð cõcupia carnis ĩ
auditu.vñ dicit.Cũ me ãpliꝰ cantꝰ qᷓ res ipᷣa que cani
mouet.penalit᷑ me peccare cõfiteoꝛ.⁊ tũc mallẽ ñ audiꝛe
cãtantẽ.Silꝛ loquit᷑ ð voluptate ĩ ipſis viſibilibꝰ dicẽs.
M inumerabilia ĩ veſtibꝰ vaſis calceametis pictis ⁊ di
uerſ figmẽtis atq; his vſũ neceſſariũ atq; modẽatũ traſ
grediẽtibo addiderũt hoĩes.ad illecebras oculoꝛũ foꝛas
qð faciũt ĩtꝰ reliquẽtes a qͥ facti ſũt.ex qͥ pʒ ꝙ ð volupta
te pᷣm ſẽſũ viſũ.De odoratis et᷑ pʒ ſic hr.vij.ꝓueꝛ.Alſꝑſi
cubile meũ mirꝛa ⁊ aloe ⁊ ciamomo.hec tñ tẽptatio car⸗
nalł cõcupie ñ ita guat.vñ augĩ li.ofeſ.ð illecebra oeꝝ:

ueſtio

odorũ ñ nimis ſatago.cũ abſũt ñ reqro.cũ aſſũt ñ reſpuo
⁊ rõ vr eẽ.qꝛ hõ ĩ iſto ſẽſu młtũ deficit natalit.ð ↄcupi/
ſcẽtia vᷣo carnis q ẽ ̃m actũ planũ ẽ.illa eĩ maxĩe quat.
cũ eĩ hõ habeat poſſe aliqð i aliis mẽbris ad coheꝛtõʒ ĩ
ill mime bʒ vt cohibeat᷑ ↄcupia.vñ aug.ĩ li.ð ci.di geni
tales coꝛꝑis ꝑtes ita libido ſuo mri zc mõ mãcipauit.
vt moueri ñ valeãt ſi ipᷣa deſueꝛit.¶ Eꝛ autẽ ñ tiñ ſit con
cupĩa carnis ĩ delectatõe ꝗnq; ſẽſuũ.ptʒ ꝑ h̊ qdð dicit au⸗
gu. ĩ lib.cõfeſ.adhuc viuũt ĩ mẽoria mea multaꝛũ reruʒ
imagies.q̃s cõſuetudo mea ibi fixit.In ſõnis ãt ñ ſoluʒ
vſqʒ; ad delectationẽ.ſʒ et vſq; ad cõſeſionẽ factoq; ſimi⸗
limã.⁊ tãtũ valʒ imagis illuſio ĩ aia mea ⁊ i carne mea.
vt doꝛmiẽti falſa viſa ꝑſuadeant.ex qͥ v ꝙ ipᷣa concupia
carnis vigeat ĩ doꝛmiẽtibo.ſʒ tũc geſcũt ſeſus qꝗnq;. ꝭ̊ co
cupia caꝛnis ẽ pᷣter delectationẽ ꝗnq; ſenſuũ. 4. Silr hr
pi&ite ð ipa ignauia que getem carmis appetit. ges at carnis ad
cõcupiam carnis refert᷑. Siłr viget cõcupia caꝛnis ĩ ver
bis illecebꝛoſis.vñ.ix.ecẽi.colloquiũ illiꝰ q̃ſi ignis exaꝛ
deſcit.⁊.vij.ꝓuer. Irꝛetiuit eũ młtis ſᷣmonibo ⁊ blandi
cijs labioꝛũ ꝓtraxit illũ.Silꝛ riſꝰ inoꝛdĩatꝰ ad cõcupĩaʒ
caꝛnis ꝑtinet. Sitłꝛ ⁊ ĩiſtabilitas gꝛeſſuũ.vñ.xix:ecci.a⸗
mictꝰ coꝛꝑis ⁊ riſꝰ dẽtiũ ⁊ gꝛeſſꝰ hoĩs enunciant ð illo.
4 Pretca ↄcupia caꝛnis oꝓponit᷑ tꝑãtie.tꝑãtia ãt ñ tm̃
ẽ ĩ cohibẽdis delectatiõibo ſeſuũ.ſʒ et᷑ ĩ modeſtia geſtꝰ ſᷣ⸗
monis ⁊ oꝑis.ꝗᷓ cõcupĩa carnis que ei opponit᷑.attendet᷑
ñ tm̃ ĩ delectatioibo ꝗqnq; ſeſuũ. ſʒ ĩ illecebꝛo geſtu verbo
7 oꝑe. Ad qð dicẽdũ ẽ.ꝙ cõcupia caꝛnis lʒ pꝛicipalit᷑
ſit ĩ appetẽdo delectabilia ᷣm ſẽſꝰ.cõſequẽt tñ reſpicit a⸗
lia qᷓ ordinant᷑ ad illa.⁊ ꝑ hbũc modũ dicẽdum ẽ ð his q̃
ſũt ĩ ðᷣbis ⁊ ĩ geſtu ⁊ i imagiatiõe ſiue fataſia oꝛdiata ad
illecebꝛũ caꝛnis.qᷓdã ãt ſũt delectatiões coꝛꝑales ⁊ q̃daʒ
ſũt aĩales.qtũcũq; at extẽdat᷑ delectatio coꝛꝑalis ĩiordi⸗/
nata.ĩtãtũ extẽdit᷑ cõcupia caꝛnis.¶ Qð ãt dicit aug.in
li.cõfel.q cõcupia ẽ ĩ delectatiõe ꝗnq; ſẽſuũ h̊ pꝛicipalit
itelligit᷑ ſʒ ñ pᷣciſe.¶¶ Ad alið dicẽdũ.qꝙ lʒ motꝰ iterioꝛ ali
qñ ſit abſq; motu ſenſus.tñ oꝛiginalit᷑ ẽ a ſenſu.ꝛ illum
motum preceſſit ſenſus.

nſequẽt qrit᷑ ð cõcupia oculoꝛũ ð q̃ diẽ be
da.ꝙ ipᷣa ẽ ĩ diſcẽdis magicis artibo.ĩ cõtem
plãdis ſpectacuł.ĩ ſuꝑuacuis acꝗrendis rebꝰ
moſcẽdis 2 carpẽdis vicijs ꝓxiorũ libidinoſe
ad cõcupiam oculoꝛũ ꝑtineat.ſʒ H̊ͥ v ꝑtinẽ ad peccatuʒ
detractiõis.illoꝛũ eĩ ẽ ſecreta ꝓriorũ iueſtigare.⁊ iõ dr̃.
s Exv. ꝓuer.ſubtrabe pedẽ tuũ ð domo ꝓximi tui ne for⸗
29 te ſatiatꝰ odeꝛit te.2. xxiiij. Ae ĩſidieris 2 qᷓras ĩpietatẽ ĩ
/„Kdomo iuſti neq;

1
vaſtes requiẽ eiꝰ.¶ Ad qð dicẽdũ eſt.q: V/
S. hB hꝰmõi inqꝗſitio curioſa pᷣuiat de Das detractio aht .7
õ naſcat᷑ ex iuidia quę ad ſuꝑbiã vite refert᷑.nõ tñ hec ing ſ
t ſitio curioſa ð delictis ꝓximoꝛũ ad ſuꝑbiã vite reducit᷑. V
.Bat ſʒ ad cõcupiam oculoꝛũ. que ſpẽ ĩ exploratiõe bonoꝝ vl
·r·ſe maloꝛũ.q exteriꝰ ſũt.¶ Silꝛ querit᷑ cũ ſub cõcupia ocu⸗
plieect loꝛũ ſic dicit Meda cõtineat᷑ curioſitas ĩ diſcẽdis artibꝰ
vnadlo magicis.vtrũ ſim plicit cõtineat᷑ curioſitas qẽ ĩ cogno⸗
ſcẽdis occultis naturis 2 ĩ cognoſcẽdo motu ſiderum 2
euẽtibo diuerſis ꝗ cõſequũt᷑ qð ſi ẽ.põt queri ꝓꝑt᷑ agd be⸗
da ſpalit deteꝛminat cocupiam oculoꝝ ĩ magicis artiba
noiſegig di qð dicẽdũ ẽ.ꝙ nõ tm̃ ẽ cõcupia oculo⸗
rũ ĩ cognoſcẽdis artibo magicis ſʒ et᷑ ĩ cognoſcẽdis curi⸗
oſe nate reꝛũ ſuꝑioꝛibo vł iſeꝛioꝛib.vñ dic aug. i li. ofeſ.
hĩc ad ꝑſcrutãdã nate que p̃ᷣt nos ẽoꝑa ꝓcedit᷑ que ſcir
nihil ꝓdeſt.ꝛ nihil alið qᷓ ſcire hoĩes cupiunt.cã ãt ꝓpt᷑
quã fit mẽtio a Oeda ð artibo magicis pluſq; ð oĩbo a⸗
lijs ẽ. eo ꝙ ĩ ilłẽ apparẽs vitas ⁊ nõ exns.⁊ ea q ibi fiũt
oꝑatiõibo demonũ fiũt.nec ẽ ibi debitũ finẽ ponẽ.ĩ cog⸗
ſcedis aũt naturis reꝛũ põt eẽ recta intẽtio.⁊ iõ ñ ſimpli
dixit Meda de illis eo ꝙ poſſunt agi ſine peccato.

A, Deide querit cũ quatuoꝛ hec ponant᷑ ciꝛca que dẽ veꝛ
½ lari cocupia oculoꝛũ q qr curioſitas ſic dicit Heda. pe⸗

nes quid accipiat᷑ rõ illiꝰ diniſiõis.Ad qð dicẽdum ẽ.

—
Sns

„ Set⸗ ymeri ? velle laudari ab hominibus. he autem ſunt opo-

. Ka

6S%
4

clxxvij.

curioſitas cõſiſtit ĩ agparẽtibus veris ⁊ ĩ aparẽtibo bo
nis ⁊ ĩ agarẽtibus mal.In apparẽtibo ãt bonis põt eſſe
duplicit vł que alicꝰ pñt eẽ vtilitatis ſʒ tñ ſuꝑfluũt.ꝛ ſic
ẽ ĩ ſuꝑuacuis acꝗrẽdis rebo tꝑalibo vel q̃ nulliꝰ ſint vti⸗
litatis ſm ſe.ĩmo magis vergũt ad nocumẽtũ, 2 ſᷣm bec
ẽ curioſitas q̃ ẽ ĩ cõtẽplatiõeſj pectaculoꝛũ.pᷣmhoc curi laut Av
oſitas ĩ apparẽtibo veris dr illa qͥ ẽ ĩ diſcẽdis magicis aa
tibꝰ jilla ᷣoqᷓ ẽ ĩ carpẽdis vicijs ꝓrimoꝛũ ad cognitionẽ
apparẽtiũ maloꝛũ reducit᷑.illa vᷣo que ẽ ĩ ſuꝑuacuis rebo
tꝑalibo acqrẽdis.ad cognitionẽ axparẽtiũ vtiliũ refert᷑.
illa vᷣo que ẽ ĩ contẽpladis ſpectacuł ad cognitionẽ eorũ
uuͤn ois nrlal nae gefert. Aug.tñ quoddã mere
addit ĩ li.cõfeſ.his vᷣbis.hic ĩ ipa religiõe deꝰ tẽptat᷑ cũ
ſigna ⁊ ꝓdigia flagitãt᷑.nõ ad aliqus alute. ſʒ 4 ſolaʒ
exꝑientiã deſiderãt᷑.ſicut cõtigit rilłiꝗbo dr̃.xij. math.
generatio pᷣua atq; puerſa ſignũ querit.ſʒ large accipiẽ⸗
do ſpectacula hec differẽtia curioſitatis ſub ũᷣla ꝑte cõ⸗
pꝛehẽdit᷑.¶ Beiĩde querit᷑ cũ cõcupia iſta qᷓ q̃ ocuſoꝝ at
tẽdat᷑.n tm̃ ĩ his q copꝛehẽdũt᷑ viſu.ſ̊ etiã q̃ cõpꝛebndũt᷑
iĩ alijs ſenſibo. ꝓpt᷑ ꝗd dicat᷑ cõcupia oculoꝛũ qᷓ alteriꝰ ſẽ
ſus.Ad qð dicẽdũ.ſicut dic aug:q oculi ad cognoſcẽdũ
ĩ ſenſibo pricipes ſũt.⁊ iõ cõcupia q ẽ reſpectu cognoſci⸗
biliũ exteriꝰ cõcupia oculorũ dr.ex alia vo ꝑte bo vidẽ
di vtimur ĩ ceteꝛis ſẽſibo cũ eos ad cognoſcẽdũ intẽdimꝰ
⁊ iõ generalis experientia ſenſuum cõcupĩa oculoꝛum

vocatur.· , .
ticulus tercius

Equit ſupbia vite de qᷓ querit. vtꝛũ ↄcupĩa
laudis hũane ſub ea cõtineat᷑ ⁊ vr̃ ꝙ nõ.con
cupĩa eĩ laudis hũane ẽ cõcupia bõi exterio⸗

7

ris.nihil eĩ vꝛ ita exteriꝰ ſicut ipᷣa laus q ĩ alioꝛũ opinio

ne ⁊ volũtate depẽdet.ſʒ ſuꝑbia vite ẽ ĩ q̃ cõcupiſcit᷑ bo⸗
nũ ĩteriꝰ ſiue bonũ ꝓpriũ.̊ cõcupia laudis huane ñ dʒ
ab ea cõtineri. . ãt cõtineat᷑ pʒ ꝑ ̊ qð dicit aug.iĩ li.cõ⸗
fel.dicit eĩ ꝙ pᷣt duo genera tẽptationũ.ſ.ↄcupĩe caꝛnis
cõcupie oculoꝛũ.ẽ terciũ genꝰ tẽptationis.qͥ vult hõ ti⸗
meri vel amari ab hoĩbo nõ ꝓpt deũ.⁊ ad h̊ ꝑtinet amoꝛ
laudis ð qͥ dicit.ꝗ laudaꝛi vult ab hoĩbo vituꝑante te.nõ
defendet᷑ ab homibo indicãte te. nec eripiet᷑ dãnante te.
Et ibidẽ dicit᷑.quid ĩ q̊ genere tẽptationis tibi domine
cõfiteoꝛ niſi me delectari laudibo. ᷓ appetitꝰ laudis inoꝛ
dinatꝰ ꝑtinet ad ſupeꝛbiã vite. Itẽ ad hoc facit ꝙ appe
titus huius laudis eñ vt hono videatur excellere in bo⸗
nitate vel in ſcientia.quare ꝓetitus excellẽtie mouet.
ille autẽ ad ſuꝑerbiã vite pertinet. ergo ſuꝑbia vite cõti⸗
net cõcupiſcentiã laudis humane.¶ Ad qð dicendũ.qꝙ;
cõcupĩa laudis hũane licet ſit boni exterioris tamẽ in il
lo dat itelligi cõcupia ꝓprij boni que ẽ excellẽtia.⁊ ideo
inanis gloria recte ad ſuperbiã vite reducit᷑.¶ Similit᷑
queritur cum duplex ſit libido in eo ſcilicet.ꝙ eſt velle ti

A,

ſite affectiones qualiter ad vnam radicẽ reducunt᷑ que
eſt ſuperbia vite.Ad quod dicendum eſt.ꝙ velle timeri
ab hominibus atteſtatur excellentie.timor eniʒ poteſta
tis.laus autem ẽ excellentis ſcientie vel bonitatis.ratio
ne ergo excellentie q̃ in vtraq; datur intelligi vtraq; libi
do ſiue cõcupiſcentia ad ſuperbiam vite reducit᷑ S⸗
militer queritur ð illo peccato quo aliquis gloꝛiat᷑ va⸗
ne de contẽptu ipſiꝰ vane glorie.cuʒ ̊ gloꝛiari de vana
gloꝛia ꝑ quandã oꝓpoſitionẽ ſe habeat ad gloriã de con
tẽptu vane gloꝛie.nõ videt᷑ huiꝰmõi gloriatio gd ſuꝑbiã
vite reduci ad quã illa vana gloriatio reducit᷑.nõ ei ibi
videt᷑ eſſe delectatio ĩ excellẽtia ſed in humilitate.¶.Ad
quod dicẽdũ ẽ.ꝙ licet contẽptus vane gloꝛie oꝓponat᷑ va
ne gloꝛiationi.vtrũq; tamẽ põt eſſe materia vane gloria
tionis.⁊ inquãtũ cõueniũt ad vanã gloriationẽ ad ſuꝑ⸗
biane vite reducunt᷑.⁊ licet contemptus vane glorie po⸗
nat humiliationẽ.poteſt tamen eſſe ſuꝑbia vite. cũ in h̊
gloriatur in ſe ꝙ alijs videt᷑ excellere in humiliatõe. B
eſt vane gloriari de contẽptu vane glorie.¶ Item aligs

vult placẽ alteri ĩoꝛdinate.ſed placẽtia ĩ altero ẽ bonuʒ bus differẽtijs he tres differẽtie cõpꝛebẽount᷑.quidã eni rn
exteriꝰ.ergo querit bonũ exteriꝰ.nõ ergo tale peccatum dicunt᷑ iudei quidã pagani.vtrobiq; autẽ nominat᷑ ifide ſ⸗
2* ad ſuꝑbia vite reducit᷑. Cõtra dicit Aug buiꝰmõi pec litas.qꝛ po ydolatre maxie elõgant rõne eiꝰ ꝙ credit᷑re a G
catũ ad ſuꝑbiã vite ꝑtinet. Ad qð dicedu.q lʒ fauoꝛil cedũt eni ab eo qð primũ ẽ ĩ decalogo ſic hr.vj. deutro. ſi
le ſit extꝛa ũlũ ꝗ querit illũ fauoꝛẽ.dicit᷑ tamè eẽ ð bonis Audi iſrahel dñs deꝰ tuꝰ vnꝰ ẽ.⁊ pᷣmittit᷑ ibi i.v.non a· n
ĩterioribꝰ q ſũt ipſiꝰ aĩ pᷣter ↄiunctionẽ ad bonũ carnis bebis deos alienos ĩ cõſpectu meo ⁊c. Jõ prio dicẽdũ ẽ N
⁊ bonũ mũdi.⁊ iõ ad ſuꝑbiã vite reducit.querit᷑ eĩ ibi q ð ydolatria. Circa quã prio querẽdũ ẽ ꝗd ſit. Scðo ð
. dã excellẽtia vt magis amet᷑. Similit᷑ etiã cũ aliꝗs ĩten⸗ cã ydolatrie.Lercio i quibꝰ cõſiſtat ydolatria. Quaꝛ⸗ ſil
dit placè ſibi ðͥ bonis q bʒ vel habere vr. hoc em nõ ẽ ni to ð effectu eiꝰ. Quĩto ð magnitudie peccati.Sexto ð t n
ſi ꝙ eſtimat apð ſe ꝙ ĩ illis bõis excellet. vel ꝙ illa aliq̃ pore ⁊ ceſſatiõe. Septio.vtrũ cõicãdũ ſit cũ ydolatris. ſne
mõ habeat a ſe.⁊ ſic ſuꝑbia vite dat᷑ ĩtelligi.vn dic aag. . 1 EH 17 t
hãc tẽptationẽ ꝑiculoſiſſimã.ſᷣmo facta que ĩnoteſcũt — nn
hominibꝰ ab amoꝛe laudis ꝗ ad priuatã quãda excellen Ddprimũ ſic ydolatria dicit᷑.latria idoł ex⸗ “
tiã cõtrahit mẽdicata ſufſꝛtagia.⁊ ĩ eodẽ genẽ tẽptatiõis bibita.pter qð põt queri.vtruʒ ydolatria ee tis
ẽ ad malũ quo mãſueſcũt ꝗ placeẽt ſibi de ſe Ali q⸗ ſiſit latria. ⁊ videt᷑ ꝗ ſic.latria eni ẽ cultꝰ deo Miec p
ritur ꝓpter ꝗo hec radix peccatoꝛũ nõ nomint᷑ noĩe c⸗ — debitꝰ. ſed tał cultꝰ exhibet᷑ ydoł.ſic eſt ĩ ge i⸗
. cupiſcẽtie ſicut ⁊ alie due.ſed frequentiꝰ dicit᷑ ſuꝑbia vi nuflectiõe.ĩ ſacrificijs ⁊ huiomõi.ᷓ̊ ydolatꝛia ẽ latria.ᷣ l
. te.¶ Ad qð dicẽdũ.qꝙ licet det᷑ ĩtelligi quedã cõcupiſcen etiã accipit᷑ ex H̊ qð dicit Iſis.latriã ſicut ĩpia ſuperbia i
tia qꝗ̃ dicit᷑ ambitio ſeculi ſiue ãbitio poteſtatis.noĩatur ſeu hbominũ ſeu demonũ ſibi exhiberi vel iubet vel cupit ii
tamẽ ampliꝰ noĩe ſu ꝑbie rõne excelletie que querit᷑. ſuꝑ ita pia hũilitas vel hominũ vel angeloꝛũ ſibi oblatrraʒ n⸗
bire eĩ ẽ ſuꝑ ſe quodamõ ire boc ẽ ſupᷣ ſtatũ debitũ.Dici recuſat ⁊ cui debet᷑ oſtẽdit.q̊ ydolatria ẽ latria.O: au y
tur autẽ ſuꝑbia vite ꝓpter hH.ꝙ ĩtellectualis creatuꝛe eſt tẽ nõ ſit latria accipit᷑ ex h̊.ꝙ latria ẽ cultꝰ deo debitꝰ et ſe
priũ viciũ ſuꝑbia cuiꝰ ẽ ꝑ ſe viuẽ.vel dicit᷑ ſuꝑbia vite. So exhibitꝰ ſicut accipit᷑ ex glo.ſuꝑ illð.dominũ deũ tu⸗ i
qꝛ ĩ vita pᷣſenti ſunt bona ð quibo hõ ſuꝑbit.Job.xv.cũ⸗ um ado. illi ſoli ſer. ydolatria nõ ẽ latria ſʒ ei opoſi uur
ctis diebo ſuꝑbit impiꝰ ⁊ numerꝰ annoꝛũ ĩcertus ẽ ty ra ta. ¶ Qð etiã argui pot ex h.ꝙ fides bᷣel iſidelitas oppo⸗ i⸗
nidis eiꝰ.¶ Adbuc querit᷑ ð hac radice peccati· ꝓpt ꝗo nunt᷑.latria autẽ ad fidẽ ꝑtinet.ydolatria ad ifidelitatẽ * ſi⸗
ẽ difficilioꝛis amotiõis alijs duobo.⁊ ꝙ ita ſit. patet ꝑ B Sy dolatria nõ ẽ latria.¶ Ad qð dicẽdũ ẽ. ꝙ latria du⸗ fm
qð dicit aug.ĩ lib.cõfeſ.Eſt qualiſcũq; ĩ alijs generibus plicit dr ꝓpꝛie 1 cõiter. ꝓrie 'ᷣm ꝙ dicit᷑ cultꝰ deo debi⸗ fi
tẽptationũ facultas mihi explorãd me.ĩ ̊ pene nullaẽ tus ⁊ do exhibitꝰ.⁊ ſᷣm hũc modũ latria oponit᷑ y'dola e
Et dicit glo.ſuꝑ illo.iiij.luce.tu ergo ſi ꝓcidẽs ⁊c.ꝙ ſu⸗ trie.ſᷣm autẽ ꝙ latria cõiter dicit ſeruitutẽ ſoli deo debi 6
ꝑbia poſt oẽs virtutes leuit.vñ vltio tẽptauit dominũ 8 tã ydolatria latria põt dici.cũ illa ſeruitꝰ ydotł erbibe ken
ſuꝑbia vite.Et iõ dicit Ambꝛo.loquens ð ſuꝑbia vite. 1a7. Mueri etiã rõne illiꝰ ꝑtis q̃ ẽ.ydoł exbibitꝰ.ꝗqd 6
quos nulla potuit mouere lururia nulla auaritia ſubꝛu voce?᷑ ydolũ.vtrũ oĩs creata cui exhibet᷑ diuia veneꝛatõ
3ere.ambitio facit cꝛimioſos.q Ad qð dicẽdũ ẽ.ꝙ iſta ra ydolũ dicat Oð vr.ydolatria.n.ẽ oĩs cultꝰ diuinꝰ ꝗ ex⸗
dir magis adheret ipſę aĩe rõne ſui apetibilis.qð enim hibet᷑ creatuꝛe. G̊ autẽ nõ ẽ niſi oĩs creatura teneat rõ⸗
ibi naturale ẽ.ab aĩa ẽ inſeꝑabile.reliq̃ vᷣo ſũt ſeꝑabilia nẽ y doli.ꝗ̊ᷓ vnaqq; creatura cui exbibet᷑ veneratio diuĩa
ſcʒ bonũ mũdi ⁊ bonũ caꝛnis.⁊ iõ ablatis tẽptatiõibo a⸗ ydolũ dẽ ¶ Itẽ. xiiij. ſap. Initiũ foꝛnicationis ẽ exꝗſitio
lijs reſtat illa temptatio difficilioꝛ ad euellenduʒ.eo ꝙ ẽ ydoloꝛũ.foꝛnicationẽ at dic ſpũalẽ.ᷓ exqꝗſitio ydolorũ ẽ
ð magis adhereti bono ſumens originem. initiũ foꝛnicatiõis ſpũalis.G̊ autẽ no ẽ niſi ydolũ ꝓ cre⸗
(Wneſte 0 cl L U N e atura ſumat᷑ cõiter.quã pᷣponit hõ ðo. ᷣoĩs creat᷑a quã
* T vvͤ * ☚ pᷣponit hõ do ydolũ dr. Ad h̊ facit qð dic aplus.ꝙ a⸗ .
ydolatria. ſ ſepte uaritia ydoloꝛũ pᷣuitꝰ ẽ.ſiẽ hr.ij.ad coll. Similit dicit. ot
Xp editi 8 al . 6 dim- j·reg.xv.qſi ſcelꝰ ydolatrie nolle acqeſcere.̊ at non vr. Au.
V niſi ydolũ ĩ cõi rõe accipiat᷑. ¶ Cõtra.j. ad Coꝛin.vij. han
ſionibꝰ peccati.Reſtat ð illa diuiſione Scimꝰ q; ydolũ nibil ẽ ĩ mũdo vbi dic glo.ĩter crerfas o
determiare que ẽ peccatũ alið ĩ deũ.ali mũdi mateꝛiã eiꝰ deꝰ foꝛmanit. ſʒ ſtultitia hoĩm foꝛmaz inu
ud ĩ ꝓximũ. alið i ſeijm. Aliquãdo tñ dedit. ex q̊ͥ pʒ.ꝙ nõ oĩs creata ẽ ydolũ ſh̊ idẽ hr̃ ab Aſi:ꝗ cat
nõ iuenit᷑ niſi bimẽbris diuiſio.ſ.pecca diẽ y dola eẽ ſimulacra rei exntis que ab hoie ſũt fabri⸗ 7.
tũ alidð ẽ ĩ deũ.alið ĩ ꝓximũ. Peccatũ autẽ ĩ deũ dĩ ipie cata... Silłr accipit᷑ ex h̊ qð dr.xx.exo.vbi nos bẽmꝰ.nõ in⸗
tas. peccatũ vpᷣo ĩ ꝓximũ iniquitas. Et põt ſumi ex eo qð facietis vobᷣ ſculptile.alia lr̃a Gi. facies ydolũ neq; inj
dr ĩ j. Reg.ij.Si peccauerit vir ĩ virũ. placare poterit oẽm ſiłitudinẽ.ſiłitudo ãt dẽ rei exñtis ſic br.j.ad coꝛi. ſõ⸗
ei deꝰ.ſi autẽ ĩ deũ peccauerit virꝗs oꝛabit ꝓ eo.Dicẽ⸗ viij:ĩ glo.ſiue ̊ accipiat᷑ ydolũ cõiter ſiue appꝛopꝛiate.ñ ln
qũ ẽ ergo.prio de peccatis que ſũt ĩ deuzʒ imediate.ſcðᷣo icet᷑ ois creata q̃ pponit᷑ vł equiꝑat᷑ ðo ydolũ/ Iſið:eĩ lnen
ð his q ſũt ĩ ꝓximũ.tercio ð ꝗbuſdã que ſũt ĩ ſeip̃ʒ. Dec dic ydolũ eẽ ſimulacrũ qð hũana effigie ẽ factũ ⁊ ↄſecra Ppn
catũ pᷣo qð ẽ ĩ deũ aut ẽ quo dehonorat᷑ potentia qiuine tũ ¶ Detea rõe illiꝰ ᷣbi qð dr̃..ad coꝛ.viij:qrit᷑ · vtrũ y⸗ ine
maieſtatis ſuꝑſtitiõe colẽdi.aut ĩ quo dehonorat᷑ dinia dolũ ſit aliqd vł nibil E vr ꝙ nihil ſit. oꝛĩa enĩ ꝑ vᷣbũ fcã
ſapiẽtia ſuꝑſtitiõe ſciẽdi.aut ĩ quo dehonoꝛat᷑ diuĩa bo⸗ ſũt.ydolũ at ñ ẽ factũ ꝑ vᷣbũ.ꝗ̊ ydolũ nihil ẽ. ¶ Itẽ Yla. lin⸗
nitas ꝑuerſitate male viuẽdi.dicẽdũ ẽ ꝗ̊ prĩo ð his in ꝗ⸗ xliüij plaſie ydoli nibil ſũt.ſʒ H ñ ẽ niſi rõe ipſiꝰ ydoli.ꝭS Ube
bus dehonorat᷑ oĩpotẽtia diuĩe maieſtatis.G̊ aũt cõtin ydolu nihil ẽ ſiẽ peccatoꝛes nihil dicũt᷑ eẽ ꝓꝑt ipᷣm pec⸗ b
git duplicit ĩ peccatis.ſ.ꝗbus ꝓhibet᷑ acceſſus ad cultũ catũ.eʒe.xxviij. Aihil factꝰ es ⁊ ñ eris ĩ ꝑpetuũ.¶ Cotꝛa hone
ði.⁊ ĩ peccatis ilł quibꝰ fit receſſus ab ipᷣo.ꝓhibet᷑ autẽ xiiij. l. p.pꝑ manꝰ qð ſit ydolũ maledictũ.ẽ⁊ ipᷣm. 7 fe ſpie
acceſſꝰ a ip̃m ꝑ y dolatꝛiã ſuꝑſtitionẽ iudeoꝛũ.⁊ pĩfi- cit ill.cũ ̊ opꝰ ſit hoĩs.⁊ opꝰ hoĩs aliꝗd ẽ.ydolũ aliqꝗd hof
delitatẽ paganoꝛũ.pagani aũt ſiue ſarꝛaceni dicũt᷑ illi ꝗ 7.¶¶ Iẽ ydolũ creata ẽ ſic ibidẽ cõſequẽt haberi põt cuzʒ nui
nec nouũ nec vetꝰ teſtin recipiũt oĩno.ſʒ ſuis vtũt᷑ tradi dr ĩ ydoł nationũ ñ erit reſpectꝰ qm̃ creat᷑e di ĩ odiũ fcẽ eſe
tiõibꝰ. Iʒ credãt vnũ eẽ deũ neq; adoꝛãt ydola.non tñ ſũt.i⸗ ĩtẽptatiões hominũ.h̊ ãt nõ eſſet niſi ydolũ eẽt cxe reſ
credũt ĩcarnationẽ nec ea q ĩ lege moyſi cõtinent᷑. Judei atura. ydolũ ẽ aliqd. Itẽ ſi ydolũ qr nihil eẽ.rõne cꝰ alie
vᷣ̈o ſũt ꝗ legẽ dat a dno receperũt.⁊ vnũ deũ cꝛediit cꝛxea forme r nihil eẽ.ſi.n. dicat᷑ rõe picture aut figurealiꝗd 2”
torẽ ⁊ liberatoꝛ?.ſʒ nouũ teſtm̃ nõ recipiũt.nec ĩcarnati dicet᷑ eẽ.ſi rõe ſiłitudis iterũ aliqꝗd dicet᷑ eẽ ſilitudo cĩ a⸗ ribv
onẽ filij ði credũt. IJdolatre vo dicũt᷑ illi qydola ꝓ deo liqd e ſimplr. gdicet᷑ ydolũ aliꝗd eẽ. ¶ Ad qð dicẽdũ. ſiaa
adorãt.⁊ nõ ſolũ vnũ deũ credũt ſʒ plures.quos eti au⸗ ydolũ ꝓpꝛie dẽ ſimulacrũ repſetatiuu rei exñtis vel rei leeſ
gu. ĩ lib. coõtra. v.hereſes paganos vocat.ibi.n/ſub dua ficte.2 ᷣin bũc modũ nõ oĩs creata lʒ ei expibeat᷑ vene/ woni
ſ

SSree —.

— à —

— — ☛ —⸗

—

= — 6 S

— —

f—— à

*

Nueſtio

6 „

ratio diuina ydolũ dẽ. Alio vo mõ dẽ ydoluʒ ſimiltudo
facta rei nõ exñtis.et ᷣm hunc modũ accipit᷑ in glo.j:ad

coꝝ. viij. m vnã expoſitõem. et ſic dicit oꝛigenes.ꝙ; ydo

lũ ẽ repntatiuũ rei qᷓ fingit. Fm at᷑ ꝙ nomẽ ydolatrie cõ⸗
muniter accipit᷑ ad om̃em cultũ ꝗ exhibet᷑ creature vice
cei: exrtendit᷑ nomẽ ydoli.ydolũ ei deductũ eſt ab eo qð
eſt ydos ſic dic yſi:y dos aũt foꝛmã dicit ab ydea tractã

ſicut dic ſeneca.ydolũ vo dicit defectũ ſoꝛme diuie:natu

raliter ponẽdo formã aliquã exñtem cꝛeatã vel ab hoĩe
factã.et ſic poſſet extẽdi nomẽ ydoli ĩ intẽtõe ydolatrie.

vt nõ tm̃ dicat᷑ ydolatria cũ ſimulachra colunt᷑:ſᷣ cũ cre

ature loco creatoꝛis diuio cultu honoꝛant᷑ ſi tñ ydoluʒ
Aprie accipit᷑ ꝙ ſimulachris:auaricia dẽ ydoloꝝ ſerui⸗
tus ſᷣm quãdã ſilitudinẽ.ſic em̃ſi ra ſeruit ydo⸗
lo:ita auarus pecunie.Et ſiłr dẽ ↄtumacia inobediẽtie.

q̃ſi ydolatria ꝓpter pct᷑i enoꝛmitatẽ.qui em̃ inobediens

eſt deo abnegat. abnegãs aũt ſeruitutẽ quã dʒ deo rece⸗
dit a cultu dei.et ſic qͥ ad ↄuenit cũ ydolatra: licʒ n ſit
tãta ſceleris enoꝛmitas ¶ Ad illud vo qð ebijcit vtrum
ydolũ ſit aliquid aut nibil. Rñdet᷑ ꝙ eſſe nibil dicitur
multiplr. vel ex pꝛiuatõe debiti finis:et ſjm hũc modum
ydolũ nihil ẽ ſic et pctm.ᷣ in ̊ eſt drñtia:qꝛ in pcto ꝑ ſe
puat᷑ debitus finis:y dola vo ẽ occaſio priuatõis.Dici⸗

tur etiã ydolũ nihil eẽ rõne defectus foꝛme q̃ eſtimat᷑ eẽ ĩ

ipa materia tanqᷓ; mouẽs in moto. eſtimat᷑ em̃ ꝙ ydolũ

ſit ꝑſona ſubſiſtẽs ex ſimulachꝛo et ſpũ pᷣſidente.⁊ ñ ibi/e
Sm ꝙ dẽ abac ij.ecce ꝙ cooꝑtus eſt auro 7 argẽto:⁊ oĩs

ſpũs nõ eſt in viſceribo eiꝰ.Dicit᷑ etiã ydolũ nihil eẽ rõ⸗

ne rei ad cuius imitatõem excogitat᷑.et ſic accipit᷑. in.xx

exo.in gloſex defectu & finis et foꝛme q̃ eſt in rõne mouẽ
tis et termi:dicit᷑ eẽ nibil.Si vo ↄſideret᷑ ſm eẽ materi⸗
ale vel m eẽ foꝛmale qð eſt ex artificio:dicet᷑ ydolũ ali⸗
qd eẽ.et ꝑ hoc põt ſolui illud qð obiectũ eſt.Fᷣm ꝗd dicet᷑

cẽ aliquio:et ſm quid dicet eſſe nibil. —
Memben ſecundu

ndo querit᷑ de cauſa ydolatrie.circa
qð querit᷑.vtrũ aliꝗs rõne vtẽs poſſet mo
ueri ad ydolatriã ſiue moueat᷑ et videt᷑ ꝙ
nõ:de impᷣſſiombo em̃ nature eſt ceũ eẽ .et

—

n0

naturã.nullũ põt eſſe motiuũ vt credat multitudinẽ de⸗

opꝑ et hoc qð eſt ab alio credat eſſe deũ.ſᷣ hoc ẽ in ydola

tria. elongatũ eſt ab hoĩe vtente rõne vt credat in pec⸗
catũ ydolatrie.i¶ Item ſicut dicit anſel.illud dẽ eſſe deꝰ
eſt:quo melius nihil ercogitari põt. nec etiã q̊ excogi⸗
tari pt᷑ potẽtiꝰ.nõ dreꝛit ̊ oĩpotentia ĩ qͥ aſſeꝛit᷑ diuĩtas.
in ydolo aũt nullgtenus ponit᷑ oĩpotẽtia:qᷓ nec diuitas.
nõ ̊ hõ vtens ratõe in ydolatriã incidit.¶ Preterea.ſi
honoꝛ diuinus exbibeat᷑ in ydolis.aut hoc fuit pꝓpt ydo
la.ant /ppter ſpũs preſidentes mn ydolis ꝑ opatõem:nõ
ꝓpter ipa ydola.cũ nihil vᷣtutis habeant de ſe:et facta
ſint ab hoĩe:faciens aũt facto plus eſt honoꝛãdus 7 po⸗
tens in potente.nullatenus g exhibendus erat honor di
uinus ydolis ꝓpter ſe. Pꝛeterea nulla vtilitas eſſt ex⸗
bibere honoꝛẽ nõ intelligenti. ydolũ aũt nihil cognitio
nis babuit. nec honoꝛ ei exhibẽdus. quãtomagis nec
bonoꝛ diuinus. Si vo ꝗpter ſpũs pꝛeſidẽtes.aut illi ſũt
ſpũs boni aut mali.ſi boni ſpũs et creati: nullatenꝰ ho⸗
noꝛ ſoli oĩpotenti debitus ab eis affectaret᷑. cũ ine iniu
ria illis dari nõ poſſit.ſi aũt affectaret᷑ iã bom nõ eſſent

eſſent em̃ infideles et iniꝗ.infideles quidẽ:qꝛ deũ creato

rẽ ſuũ debito honoꝛe defraudarent. iniqui autẽ eo ꝙ ius
alienũ vſurparẽt. Si pᷣo fiat eis exhibitio honoꝛis diui⸗
ni cñ diſplicentia eoꝝ.offenderent᷑ g potius hmõi hono⸗
ribo ꝙᷓ placarent᷑.nõ q̊ ab his opoꝛteret exrpectare bene⸗
ficia ꝓR hm̃oi honoꝛibo ſ magis pena. Si poſpũs p̃ᷣſidẽ

tes ſunt mali.a malis aũt nõ ſunt expectanda bona. p+

bonis aũt accipiendis aut malis amouẽdis exbibentur

bimõi honores. nõ exbibẽdi ſũt malisſ piritibo. Pꝛe

ꝓ; deus ſit: etiã ꝙ vnus ſit. et ꝙ nõ habeat pꝛci
piu.ſᷣ ſit alioꝝ pꝛincipiũ.cũ q̊ hoc ſit imp̃ſſum ratõi ᷣm

terea.malis ſpiritibo nõ ſunt exhibendi hm̃oi honoꝛes.
cultus em iſti ſunt cultus ſanctitatis. cultus aũt ſancti⸗
tatis ab eis diſſonãt.nec aliquid boni pñt niſi pmiſſi.vñ
aug:j.d ciui.di.ſicut ipi mali hoĩes in terra:ſic etiam
illi nõ oĩa qᷓ volũt facere pñt.niſi quãtũ illius oꝛdinatõe
ſumunt᷑.cinus plena iudicia nemo ↄpᷣhẽdit.iuſte nemo
reprehendit.reſtat q̊ ꝙ malis ſpiritibus nõ eſt exhiben⸗
qus honor diuinus.q nullatenus eſſet ydolatꝛia.qꝛ nec
rõne ydoloꝝ in ſe nec rõne ſpirituũ preſidentiũ.⸗ Pꝛe⸗
terea.arguit ſic aug.in li.de ciui.dei.Romana vᷣtus the
atricas artes repꝛobauerat.et qui ſe in üllis exercebant
ponoꝛibo quuſlibet priuabant᷑. dij autẽ exigebãt a ſuis

cultoꝛibo ritus theatricas: a ipi erãt repꝛoba ndi.qua
em̃ fronte theatrice turpitudinis notat᷑ actoꝛ. ſi adorat᷑

exactoꝛ. nõ & dij illi ſunt honoꝛãdi: non debʒ eſſe ydo⸗
latria. 4 Preterea ſic arguit. greci ꝓonunt ſi dij tales

colendi ſunt. ꝓ facto tales homines honoꝛãdi ſunt.aſſu

munt aũt romani.ſ̊ nullo modo tales hoĩes ſunt hono⸗
randi:ↄcludũt ̊ rpᷣiani.nullo mõ igit᷑ tales dij ſunt colẽ
di.¶ Hoc etiã remouere debet ydolatriã ꝙ ſpuũs pᷣſiden
tes immda volũt ſibi offerri.ſicut talpas ⁊ veſꝑtiliones

2 bmõi aĩalia ĩmũda.5̊ᷣ nõ eſt ponẽdu eſſe deũ ꝗ in ĩmũ⸗

dicijo delectat᷑.nõ ̊ ſpuũs pꝛeſidẽtes ydolis deos eſſe eſt

ponẽdũ.¶ Preterea ipᷣa pluralitas deoꝝ ondit euacua

tõem.in ſegetibo em plures deos eſſe ponebãt. dũ em̃ ſe⸗

mia erãt ſubterra: deã ſerã aut cererẽ eẽ ponebãt. cũ at

eẽnt ſuꝑ terrã ⁊ facerẽt ſegetẽ deã ſ. egetiã: frumẽtis autẽ
collectis atq; recõditis drã tucilinã eſſe dicebãt.⁊ ita de
alijs rebo.maioꝛ aũt eſt vtus ĩ vno qᷓ in pluribo. plus eĩ

põt vᷣtus vnita q; multiplicata. vnũ eẽ deũñ ponendũ ẽ.

Ecõtra motiuũ ad culturã ſpuuʒ pᷣſiden tiũ in ydolis
põtuit eſſe ꝙ ſanare leſionẽ coꝛꝑum credebant᷑ dũ ab eis
ceſſabant.et ſedare tribulatões reꝝ humanaꝝ dũ nõ cõ

citabàt.¶¶ Preterea.pᷣdicebãt hoĩbo mala ſiue bona que

futura ert. p̃ſcire aũt futura cũ certitudie diuinũ ẽ. ex⸗
q̊ͥ in eis diuinã eſſe vᷣtutẽ ſuſpicabãt. Adiũgit᷑ etiã miri⸗

ficentia opeꝝ occultoꝝ naturaliũ q̃ mirabilia videbant᷑
miracula aũt facere auẽte ſolius eit dei.ſiẽ ↄtingit ĩ mi⸗
raculis magoꝝ.ſic ꝗ̊ ꝓpter ſanatões leſoꝝ et liberatio⸗
nes oppᷣſoꝝ q̃ credebant᷑:bonitas diuina in eis aſſere⸗
bat᷑. ꝓPter pdicatõem futuroꝝ ſapia diuina: ꝓpter ope⸗
ratõem mirabiliũ potẽtia diuia. h̊ in oĩbo iſtis nõ e ne⸗
ceſſaria rõcinatio.immo falla eſtimatõ.ñ em̃ ſanabãt in

firmos nec liberabãt oppᷣſſos.ſ̊ a nocumẽto deſiſtebant

vt illuderẽ: futura cũiciado p̃dicebãt: ⁊ aliquotiẽs fallẽ
do occulta nature opando:nõ res ſuꝑ naturã vᷣtute faci-

endo.vñ ꝗpter iſta nullatenꝰponẽdũ eratipos eẽ deos

et eis diuinus cultus nullatenus erat erxrhibendꝰ ¶ Ad

—

e& dñatoꝛ eoꝝ ſpecioſioꝛ eſt. ſpeciei generatoꝛ hec om̃ia cõ⸗

illud aũt qð pᷣmo obijcit᷑.ꝙ nulla cã potuit eẽ ꝗpter quã

hõ vtens rõne incideret ĩ ydolatriã.dicẽdũ ẽ.ꝙ hoc veꝝ

eſi ſi cõ ſequeret᷑ inclinatõem nature pter ſeipm.ſed qꝛ2

ſeqbat᷑ inclinatõeʒ nature coꝛupte rõne coꝛruptõis.idðo
ↄtingebat ipᷣm in ydolatriã incidẽ.q Ad ſcdᷣm vo doᷣin
ꝙ licʒ tõ ponat teũ eẽ ſummũ bonũ ſumme potẽtẽ.ſum
me ſapientèẽ hec nõ ↄueniũt ydolo vel ſpũi in ydolo pᷣſi⸗
denti:nihilominus tñ rõ hũana reſpiciẽs ad effeciũ ⁊ ñ
vlr ſᷣ ꝑticulariter ꝑ ̊ decepta:incidit in ydolatriam.
Ad terciũ dõm ꝙ ſi hõ ꝑtractaret ſᷣm rõem rectã. in⸗
ueniret creatoꝛẽ ⁊ gubernatoꝛẽ eſſe colẽdũ.creaturis ᷣo
nullatenus cultũ diuinũ eſſe expibendũ.ſᷣm ꝙ dz. xiij. ſa
pĩie.Si ſpẽi reꝝ lectati deos putauerũt:qua tomagis

ſtituit. Aut ſi virtutẽ ⁊ oꝑa eoꝝ mirati ſũt. intelligãt ab
ipᷣis qm̃ ꝗ hec oĩa ↄſtituit foꝛtioꝛ eſt illis.a magnitudine
em ſpeciei ⁊ creature cognoſcibilit poterit eoꝝ creator

G / videri.qꝛ reſpiciebat in aligbo neceſſitatibus ad aliquã

virtutẽ adiutticẽ ſᷣm ꝙ eſtimabãt. nec eleuabãt intelle⸗
ctũ ad ſummã cauſaʒ a q̃ ẽ om̃e adiutoriũ ⁊ vniuerſalit
eſſe ⁊ bonũ.ideo in ydolatriã et ſuꝑſtitionẽ incidebant.
Silr dm eſt ad alia.ydolatria em̃ ex multis cauſis
originem duxit. ſicut habetur in libro Sapie.

¶ Membꝛũ terciũ

Ercio querit᷑ in quibo oſiſtat.põt em̃ que⸗
. ri vtrũ aliquis poſſit aliquã creaturã cole
re vt deũ:a adoꝛare ſine peccato⸗qð videt᷑
põt em̃ eſſe ꝙ aliquis nihil audiuit de deo
2 natus inter ydolatras videt adorare ydola? creatu⸗
ras.videt᷑ ꝙ iſia ignoꝛantia ſit inuincibilis:cũ nullate⸗
nus habeat a q̊ͥ poſſit addiſcẽ. Vñ aug: ille nõ ſuo vicio
ignoꝛat.ideo em ignoꝛat.qꝛ nõ fuit a quo diſceret.nec ex
rumoꝛe ↄperit doctrine opinionẽ.et iðo imunis ẽ a ↄdẽ⸗
natõe.talis ꝙ̊ nõ peccat:cu nullꝰpeccet in eo qð vitare ñ
poteſt.¶ Contra.cognitio ꝙ deus ſit naturaliter inſita
eſt mẽti.nullus ̊ excuſat᷑ ab ignoꝛãtia dei.Itẽ in pᷣs.dẽ.
Scitote qm̃ dñs ipᷣe eſt deus ⁊c̃. ſi ̊ quilibet ingrediat᷑
ad ↄſideratõem ſui:inueniet illũ eſſe deũ ꝗ eſt vniuerſo⸗

rum factor ⁊ creatoꝛ: ignoꝛãtia eius neminẽ excuſat P E, t

¶ Item põt queri ſi nullus poteſt colere ſine pcto vtrum
poſſit adoꝛare ſine pcto:qð videt᷑ ꝑ ̊ qð dẽ in glo.ſupeꝛ
illud.xx.exo.l 20 adoꝛabis neq;ʒ coles.glo. aliud eſit cole
re aliud adoꝛare:põt ꝗs inuitus adoꝛare tormẽtis victꝰ
4 Preterea, de beato ignatio legit. ꝙ potuit induci ad
incendendũ thura ydolis:h̊ nullo mõ volebat xpᷣm ne⸗
gare. Reſtat & ꝙ aliquis ſine pcto poteſt adoraꝛe ydola
Contra.xx.exo.d⁊?.i õ adoꝛabis neq; coles.vbi ꝓhi
bet᷑ adoꝛatio.et dicit glo.vtrũq; reſecat vt nec affectõne
colas nec ſpeciẽ adoꝛes.g̊ nõ e fieri adoratio ydo⸗

loꝝ ſine peccato ydolatrie o qð dicendũ.ꝙ huiuſ⸗
modi ignoꝛãtia nõ eſt inuincibilis. Vnde nõ excuſat a
pcto licet em nõ poſſit habere doctrinã hoĩim cuʒ nullus
ſit ibi fidelis:põt tñ habere ſpmſcẽm intus docentẽ. vn⸗
ctõ em docz de oĩbo ſicẽ habet᷑.j.Joh.ſi faciat qð in ſe eſt
Preterea vſu ratõnis põt duci ad inuiſibilia dei. ꝑ ea
que ↄſpiciũt᷑ intellecta a creatura.ſicut dẽ.j.ad Roma.
4 Sic intelligendũ eſt qð dicit aug ille nõ eſt cuſpan
dus qui a qͥ diſceret nõ inuenit ſi ignoꝛet. Ad ſcðᷣin vo
doin.q; cultus diuini nullatenus attribuendi ſunt crea

ture ꝓpter ſe.vñ nec eſt adorare ydola vł creaturas ado

ratõe q̃ eſt latria ſine pcto.adoꝛatõ em̃ impoꝛtat actũ ex
terioꝛẽ ꝓcedentẽ a voluntate aliqͥ mõ. EIn qð dicit᷑ ĩ ex⸗
odo in glo.ꝙ aliquis inuitus põt adorare y dola:intelli
gendũ eſt de illo quẽ metus induxit.ille aũt quẽ metꝰ in⸗

quxit ex volũtate qdãmõ faeit licet nõ abſoluta.ꝑ toꝛmẽę

ta aũt nullus inducendus eſt ad faciendũ ↄtrarie hono

riſicẽtie diuine.⸗ Ad illud s dẽ de beato ignatio dicẽ⸗
dũ eſt ꝙ nõ adoꝛauit ydola ſᷣ coram ydolis exñs thura

deo incendebat.ſic be.thomas apłs⁊ alij ſancti oñ ydo

la ducti ꝓteſtabant᷑ ſe adoꝛare deũ ⁊ nõ ydola.et h̊ pa⸗
tint in ydoloꝝ deſtructõe.¶ Itẽ põt queri vtrũ aliquis
ſalua fide coꝛdis in qᷓ̃ nullatenus credit᷑ de ydolo ꝙ ſit
dus: poſſit ore ↄfiteri de ydolo ꝙ ſit deus ſine peccato.
qð videt᷑ ꝑ hoc qð dicit aug:lingua nõ facit reuʒ ſed rea
mens.ſed ille nõ videt᷑ hr̃e ream mentẽ cũ recte credat.
nõ dicẽdus eſt reus.q Contrariũ videt᷑.x.ad ro.Coꝛ⸗
de credit᷑ ad iuſticiã ore aũt ofeſſio fit ad ſalutẽ. ſi q ali⸗

gs ↄſiteat᷑ oꝛe cuius ↄtrariũ creditad damnatõeʒ ſui cõö⸗

fitet᷑.¶ Ao qð dm.qꝙ hmõi ↄfeſſio nõ põt fieri ſine pec
cato.vñ dẽ in glo.x.ad roma.pene om̃s qui xpᷣm coꝛam
ꝓſecutoribo negauerũt.qð de illo credebãt coꝛde tenue⸗
rũt.⁊ tñ oꝛe nõ ↄfitendo pierunt:niſi üũli ꝗ penitẽtia re⸗
uixerũt.Et iterũ nihil ꝓdeſt hoc eſſe in corde qð verũ ẽ:
ſi hoc dẽ voce qð falſuʒ ẽ.qꝛ veritas et ẽ credẽda et dicen
da.¶ Ad illuo vo qð dicit aug: lingua nõ facit reũ ſed
rea mens.dom elſt ꝙ hec eſt mens rea ex qᷓ ꝓcedit men⸗
daciũ in doctrina.¶ Beinde querit᷑.ſi hõ põt exhibere
ſine pcto reuerentia coꝛpalem creature. qᷓ deo debet/qð
videt᷑: eo ꝙ genuflexiones fiũt coꝛaʒ pᷣlatis eccleſiqſticis
2 ſecularibp.¶ Seo videt᷑ ↄtrariũ ꝑ ̊ qð dẽ yſa:xlv.mi
hi curuabit᷑ ome genu ⁊ iurabit mibi oĩs lingua.⁊. xiiij.
ad ro.vbi habet᷑ ſimile.¶ Siłr dꝛ. vj.heſter de ADardo
cheo ꝗ nolebat genu flectere coꝛã aman.timnit em̃ ne bo
norẽ dei tranſferret ad hominẽ.Et dicit orige. genu fle⸗

ctere eſt cuncta eſſe ſubiecta? cultui dei obedire.ꝙ; autẽ

geuuflectere ad cultum dei ꝑtineat patet ꝑ ̊ qð dꝛ.ij.ad
phił. Donauit illi deus nomẽ qð eſi ſuꝑ omne nomẽ. vt

in noĩe ihu ome ge.fle. ¶ Ad qð dom. ꝙ nullo mõ eſt re
nerẽtia ſoli deo debita creature exhibẽda. hoc aũt eſt de

genuflexione coꝛdis.ſicut dꝛ.ij.ꝑalip.vlti.et nunc flecto
genua coꝛdis mei. Si vᷣo fit ſermo de genuflexione cor⸗

pali. aut illa eſt qͥ ad vtꝛũq; genu: illa nõ eſt exbibenda

creature ꝓpter ſe:b̊ exbibendo deo reuerentiã in creatu⸗
ra.alicubi tñ poteſt cõſuetudo excuſare. Si vo fiat quo
ad vnũ genu:genuflectio h̊ͥ mõↄuenit creature rationa⸗

li cui exhibet᷑ reuerẽtia.Similit᷑ licet ꝓſtratõ principa

liter dro fiat: tñ ſicut habet᷑ in vete. teſt. in reuerentiam
hoĩm exhibebat᷑.¶ Item cũ ydolatria fiat in adoꝛatõne

ydoloꝝ ſicut habet᷑ y ſa.xx.poteſt qri vtrũ factoꝛes ima⸗

ginũ vel ꝗ ꝓcurãt facturã earundẽ peccẽt peccato ydo⸗
latrie vel pcto ↄſimili:qð videt᷑:x hoc qð dicit᷑.xiiij. de⸗
utro.nõ vidiſiis aliquã ſimilitudinẽ in die qua locutus
eſt vobis deus de medio ignis: ne forte decepti faciatis
vobis ſculptã ſimilitudinẽ aut imaginẽ maſcuhl aut fe⸗

mine ⁊c.⁊ dẽ.v.deutꝰ.nõ facies tibi imaginẽ aut ſculpti

le ſiue ſiłitudinẽ ⁊c̃.pꝑ qð deſignat᷑ ꝙ faciẽtes hmõi pec⸗
cant ⁊ faciũt ↄtra pᷣmũ preceptũ.b facere otra pmü pce⸗
ptũ eſt pcẽm ydolatrie: hoc eſt pcẽm ydolatrie.Siłiteꝛ
de ꝓcurantibo habet᷑.xlvj.yſa.qui ↄfertis aurũ de ſacco
2 argentũ de ſtatera ponderãtes ↄducẽtes auriſicem vt
faciant deum ꝓcurare.ᷓ vt faciant unaginẽ hmõi ẽ pec⸗
catũ ydolatrie.q¶ Contra.eccleſia ↄcedit facturã imagi⸗
nũ ⁊ eas in eccleſia collocat.hoc aũt nõ eſſet ſi ſpẽᷣm ydo
latrie pᷣtenderet.⸗l! Preterea iohᷣ.damaſ.honoꝛ imagi⸗
nis ad ꝓthotipũ puenit.ꝓthotipũ at᷑ ẽ qd imaginat᷑.ex
quo deriuat᷑ qdð fit.Et iterũ dei genitricis imaginis nõ
materiã.ſ̊ figurã adoꝛamus.honoꝛ em̃ ꝗ eſt ad ipᷣaʒ: ad
eũ qui eſt ex ipᷣa incarnatus reducit᷑. ſi ᷓ bonorationes
imaginũ ↄcedũt᷑:⁊ facture ꝑ ↄns eaꝝ ↄcedunt᷑.¶¶ Item in
exo.dixit dñs ad moy ſen.ꝙ facẽt cherubimobumbrãtia
ꝓiciatoꝛiũ.ſi &̊ h ↄcedebat᷑ in ve.teſta.vt fierent imagi⸗
nes etiã reꝝ incorpoꝛeaꝝ:multofoꝛtius in nouo telſ.ↄce
dit᷑ vſus imaginũ reꝝ incorpoꝛeaꝝ ⁊ ita ꝑ ↄnñs factura
imaginũ.¶ Huius etia gra querit᷑ vtrũ ſimiliter añ ad
uẽtũ xpᷣi poterãt ſine pcto fieri imagines reꝝ ſacraꝝ ſic
7 mõ fiũt.Et videt᷑ ꝙ ſic.qð em̃ ꝑtinet ad cultũ dei vł ho
norẽ ſanctoꝝ.mor ale eſt.ſᷣ facẽ hmõi imagines ⁊ hono⸗
rare ad cultũ deifoꝛmẽ ꝑtinet.&̊ᷓ eſt moꝛale.moꝛalia autẽ
nõ variant᷑.ſi &̊ modo fiũt ſine pcto tunc potuerunt fieri
ſine pcto.¶ Contra deus infigurabilis ẽ.infigurabilis
aũt rei ꝗs põt facere imaginẽ:et dicit dam aſ.Inſipiẽtie
ſummme ⁊? impietatis eſt figurare deũ.hinc et in ve.teſta.
nõ erat aſuetus imaginũ vſus.qꝛ vo deus factus eſt hõ
Irter nr̃am ſalutẽ.2⁊ vere ꝑambulauit terrã. paſſus eſt:
crucifixus ẽ:excogitauerũt pr̃es velut qͥſdã triũphos in
imaginibo exrſcribẽ ad velocẽ memoꝛia.ſic & in no. teſta.
ſunt ↄceſſe imagines.dic etiã damaſ.accepimus lucã euã
geliſta pinxiſſe dũm et mr̃em eius.ex ꝗbo et alijs pluribo
(eban arguit᷑.ꝙ licitus eſt vſus imaginũ in eccleſia.

Ad qꝗð dicendũñ eſt. ꝙ facere imagĩes duplici pt fieri 120

intẽtõe.vł vt adoꝛẽt᷑ ꝓ ðᷣo:⁊ h̊ mõ ydolatre aliꝗ adora⸗
bãt imagies.vł vt adoꝛẽt ſpũs pᷣſidẽtes ĩ ydolł: ⁊ ſᷣm hũc
modũ ẽ ydolatria.vñ damalſ.grecoꝝ ſculptilia q̃ demo⸗
nũ erãt imagiatões abiectabilia 2 deteſtabilia exiſtunt.
Si do fiũt imagies reꝝ ſcẽaꝝ ĩtẽtõe honoꝛãdi res ſacs.
7 p̃ncipałr deũ colẽdi ꝗẽ auctor ſctificatõis.Fᷣm h̊ faceꝛe
imagies vel ꝓcurare nõ ẽ pctẽm niſi admilſceat᷑ aliqͥ alia
intẽtio ꝑuerſa.⸗ Illud aliund qð obiectũ ẽ intelligit᷑ ð fa
ctura unaginũ m intentõem ydolatrie addit᷑ etiã ꝙ ipi
us vei ᷣm diuinitatẽ nulla eſt facienda imago.vñ peccãt
ꝗ ſub imagie repñntare volũt trinitatẽ i vnitate ⁊ ſic ado
ret᷑. In vete. etiã te. ꝓhibita fuit factura ymaginũ ne vi
ce dei fieret veneratõ. ꝓni eĩ erãt iudei ad ydolatriã ſic
pʒ ex ſac̃ ſcript᷑a.tũ qꝛ młtũ erãt ſenſibiles:tũ q;ꝛ int gen
tes ↄuerſabãt᷑. at᷑ ĩ ve.teſ.fiebãt imagies cherubi.B
fuit ꝓpt h.qꝛ angli aparuer̃t in coꝛꝑalibo creaturis ſub⸗

is
tie
ho
ſ

.
na
b
gi.10
f⸗
ie
no
Nt⸗
1.
tne
li⸗
i
i
5

(Mueſtio

iectis nð vt crederet᷑ ios angelos eſſe coꝛpoꝛeas crea⸗
turas.nullatenus aũt ↄcedebant᷑ imagines q̃les ydola⸗
trie faciebãt ⁊ colebãt:ne creatura ꝓ deo coleret᷑. In ec/

cleſia aũt modo imagies ↄcedẽt᷑ reꝝ ſacraꝝ. vtpote ipi

us xpᷣi hoĩis in memoꝛiã vᷣbi ꝓ nobis imolati.ipius etiã

crucifixi in memoꝛiã ip̃iꝰ redeptoꝛis ꝗ ꝓ nobis ẽ paſſus
vt ꝗ ſcripturas nõ intelligũt: libꝛũ habeãt ĩ qͥ reſpiciãt.

Vn damaſ.qꝛ nõ om̃s noſcũt lr̃as nec lectõni vacãt.pa
tres excogitauerũt velut qͥſdã triũphos in imaginibo ex
ſeribere ad velocẽ memoꝛiã nõ ſᷣm metẽ hntes dñi paſſi⸗
onẽ.imaginis xpᷣi crucifixionẽ vidẽtes:⁊ ſalutaris paſſi
onis ĩ rememoꝛatõe veniẽtes ꝓcidentes adoramus non
materiã ſᷣ maginatũ. Ad obſᷣm aũt ꝙ colẽ deũ ⁊ id qð
Ptinet ad culturã eius ẽ moꝛale. dom eſt ꝙ q̃dã ſunt ſim
pliciter moꝛalia ſm om̃e tpᷣs.ſicut credere ⁊ diligẽ deũ ⁊
adoꝛare:q ad cultũ dei ꝑtinẽtia ſᷣn om̃e tpᷣs ſunt exhibẽ
da.adoꝛare vᷣo mediocribo imaginibo eſt moꝛale h̊ ñ ᷣm

oñme tps. Dico aũt adoꝛare xp̃m illa adoꝛatõe qᷓ dẽ yper

dulia.q̃ ad hũanã naturã ipius ꝑtinet.(¶ ¶ Adhuc etiam
querit᷑ vtrũ aligs poſſit ſimulare ſe adoꝛare creaturam
ſine pꝑcto:et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ h̊ qð dicit hiero.vtilẽ ſiłlatõem
⁊ in tꝑe aſſumendã iehu regis iſrł nos doceat exẽpluʒ.q
nõ potuiſſet interficẽ ſacdotes baal:niſi finxiſſet ſe ydo⸗
lũ velle colere dicẽs.ↄgregate miht oẽs ſacerdotes baal.
achab ſeruinit ei in paucis:ego ſeruiã ei in multis.ex vᷣ⸗
bis biero.poſſumus elicẽ.ꝙ aliꝗs põt ſine pcto moꝛta
li ſiłare ſe adoꝛare creaturã. ¶¶ Elidet᷑ etiã ex H̊ ꝙ omen⸗
dat᷑ a dño in G̊ ꝙ deſtruxit ſacerdotes baal..l Cotra.ſi⸗
mulatio hmõi eſt illicita.aut em in vbo eſt aut in facto.
ſi in ᷣbo:erat ibi mendaciũ.mẽdaciuʒ aũt in his q̃ ſunt
religionis ẽ moꝛtale pctm.ſi aũt in facto:exemplũ pote⸗
rat eſſe alijs ꝑditõis.ſcandalũ aũt ẽ dictũ vł factũ occa⸗
ſionẽ pᷣbẽs ruine.vtroq; ẽ̊ mõ peccauit.¶ Ad qð dom.
ꝙ licʒ iehu ſiłaſſet ſe adoꝛare ydola.nõ tñ ex h̊ erat ydo/
latra.eſt em̃ ſilatio ᷣboet talis nõ ꝑtinet ad genus ydo/
latrie ſ̊ ad genus mendacij.et qꝛ nõ fiit prĩcipaliter in⸗
tentiõe falledi ſ̊ malũ ydolatrie illiꝰ tollẽdi:iõ nõ dice⸗
bat᷑ ſimpłr mendaciũ.nihilominꝰ tñ peccauit ſic dicẽdo
hſ ipa intẽtio tanti boni minuit ip̃am ſimulatõezʒ ſnec fu
it alijs occaſio ruine ſpiritualis. immo declaratio ma⸗
gis mali qð latebat.¶ aũt dẽ eẽ mendaciũ in his q ꝑ⸗

„ 2.— — —

tinẽt ad religionẽ cũ ſit intẽtõe fallẽdi.h̊ eſt vt credat᷑ q

nõ eſt credendũ ĩ doctrina religionis.ſic eſt in hereſiar⸗

cha ꝗ mentit᷑ vt alios ad errorẽ ꝑtrahat.q: aũt dicit᷑
dñs ↄmendaſſe iehu h̊ fuit in deſtructõne baal et ydola⸗

6 in oibo placuerit ſicut ibidẽ oñdit᷑.

Aarto querit᷑ de effectu ydolatrie. dẽ em̃
xiiij. ſapᷣ. infandoꝝ ydoloꝝ cultura omis
mali cã eſt ⁊ initiuʒ et finis.ſᷣ H̊ q̃liter põt
eſſe:cũ cã efficiẽs differat a finali ⁊ pꝛinci⸗

piũ a fine. ¶ Itẽ.j. ad ro. dẽ. mutauert gloꝛiã incoꝛrupti
bilis dei ĩ ſilitudinẽ imaginis coꝛruptibilis hoĩs.⁊ vo⸗

lucrũ.et qᷓdrupedũ.⁊ ſerpẽtũ.ꝓpteꝛ qð tradidit eos dñs
ĩ deſideria coꝛdis eoꝝ ĩ immũdiciã vtoↄtumelijs afficiat
coꝛda ſua ĩ ſemetip̃is.ꝙ̊ ydolatria cà fuit pcti ↄtra natu

rã. ̊ hqᷓliter cũ marime diſtant pctm ſpũale qð eſt infi⸗
elitatis: et pcem carnale qð eſt luxurie.⁊ maxime eius
qðs eſt otra naturã.

5 eſt otra ¶ Ad qð doᷣm. ꝙ ydolatria dẽ eẽ cã
omis mali ꝑ occaſionẽ nõ eẽntialiteꝛ.nõ em̃ neceſſe ẽ pec
cantẽ pcto ydolatrie cadere ĩ alia genera pctoꝝ: ſᷣ ſi in⸗
tantũ deſipit rõ hũana vt creaturã ꝓ creatoꝛe colit:veri
ſimile eſt vt in alijs deſipiat in qbo ꝓpter delectatõnem
alicuius boni mutabilis ↄtemnit᷑ maieſtas dei pcipiẽtis
Ad illud vᷣo qð obijcit᷑.q; ydolatria ẽ cã initiũ? ſinis
oĩs mali.dðm ẽ ꝙ ex alia ⁊ alia cã dẽ eẽ initiũ ⁊ cã ⁊ fi⸗
nis. Jnitiũ em̃ dꝛ.qꝛ ab illo pcto facta eſt inchoatio ma

lox in ipis gentilibo. cauſa vo qꝛ diſponebat magnitu⸗

do illius erroꝛis ad coꝛruptõnem erroꝛis in alijs gene⸗
ribo pctoꝝ.finis vᷣo qꝛ ꝓpter ̊ vt placeret ſpiritibus in

quartum

clxxviij.

ydolis pᷣſidentibo.et ab eis impetrarẽt ſᷣm q; etedebant
plurima mala ꝑpetbãt. Ad vltimũ dᷣm ꝙ petm y do⸗
trie cã eſt ſiue occaſio pct᷑i ↄtra naturã.vt notet᷑ ꝙ ad de
oꝛdinatõnem hoĩs reſpectu nature vlis:ſequ at᷑ deoꝛdia⸗
tio volũtatis hũane reſpectu nature ꝑticularis. et eſt il⸗
lud pcẽm nõ tm̃ pcim ſ᷑ pena pcti.et ideo dr ꝙ deus tra⸗
diqdit eos in repꝛobũ ſenſum.i.ꝑmiſit tradi.inqᷓ tũ em̃ eſt
pctm eſt a mala volũtate hoĩs.inqᷓtũ aũt eſt pena. eſt a
tcxo⁊ recte punit᷑ in illo.vt ex h̊ intelligat enoꝛmitatẽ ſui
pct᷑i.ſi em̃ tanta enoꝛmitas eſt facẽ ↄtra naturã ꝓpriazʒ.
qᷓtomagis eſt facẽ ↄtra naturã increatã a qua eſt princi
piũ eſſe bumani.

de magnitudine huius pet᷑i et
ↄꝑatõne. Et pꝛo videt᷑ ꝙ ſit maximũ pec⸗
catũ ſimpliciter. Scðo ꝙ ſit maius qᷣruũdã
pcxtoꝝ ↄꝑatõe.⸗.(ã E aũt ſit maximũ videt᷑
P R qð dẽ leuit.xv.de muliere patiẽte fluruʒ ſanguinis.
glo.om̃e pctm eſt immdicia aie.ſᷣ ydolatria maxie:qua⸗
re ydolatria ẽ maximũ pctm. Itẽ eʒech.xxij.q̃ fecit ydo⸗
la.glo.ydolatria q̃i maxĩa expꝛobꝛat᷑. Itẽ deut? xvij. cuz
reꝑti fuerint apud te.glo.lex erꝛoꝛẽ ⁊ ydolatriã maxime
deteſtat.maximũ em̃ ſcelus eſt honoꝛẽ creatoris impẽdẽ
creature.ex ꝗbo videt᷑ ꝙ ẽ maximũ. ð etiã videt᷑.j.tre⸗
noꝝ.pctm peccauit bierlm glo.cauſaʒ tante miſerie de⸗
mõſtrat petm ſingulare qͥ retẽto oĩa retinent᷑.et qͥ abſen
te oĩa dimittunt᷑.hoc aũt eſt incredulitas ex incredulita
te em̃ deũ ſꝑ exacerbauer̃t:ydola coluerũt:in xpᷣm credẽ
noluerũt.videt᷑ q̊ ꝙ pctm ydolatrie ſit maximũ.⸗4!.q Ra⸗
tio etiã docet illð.cũ em̃ pcẽm ſit ſpreto incõmuta bili bo
no adherere ↄmutabilibo:ſ̊ inter ↄmutabilia bona ydo
lũ ẽ maxime elongatuʒ a bono incõmutabili.vñ et nibil
d eſſe in ſcriptura.ꝗᷓ adherere illi eſt maximũ peccatũ.
Contra de iſto pcto nõ legit᷑ ꝙ ſit irremediabile h et
in futuro.de pcto aũt in ſpm̃ſ.legit᷑.qð autẽ nõ rem ittit
hic neq; in futuro maius eſt &̊ ⁊c.¶ Stẽ ſuꝑ illud. Noli
te exaltare coꝛnu.glo.maximũ eſt viciũ excuſatõis. nam
q̃i coꝛnu erigit ꝗ ꝑ alios pct᷑a ſua nitit᷑ excuſare. Reſtat
O ꝙ per̃m ydolatrie nõ eſt maximũ.qð em̃ ꝑ ſuꝑabundã
tiaʒ dẽ vni ſoli ↄuenit. ð

„ . 7

Atem poteſt queri H. j.

vtrũ pcĩm ydolatrie ſit majus pcto ſciſmatis?et videtu?ꝛ
ꝙ; ſic.ydolatria em̃ eſt defecłus fidei ſimptr:ſciſma vᷣo fi⸗
dẽ ponit.in h̊ tñ deficit a fide ſimpłr ꝙ nõ adheret vnita
ti eceie catholice.ꝗ̊ maius eſt pctm y dolatrie qᷓ; ſciſma⸗
tis. Aug.ↄtra fauſtũ. Sciſina eſt eadẽ opinãte atq; ea⸗
dẽ ritu colẽte q̊ͥ ceteri ſolo ↄogregatõis delectari deſtidio.
ex q pʒ minus eſt pctm ſciſmatis q ydolatrie.¶ Con
tra.dicit aug.ↄtra fauſtũ.los longe paganis eſtis de⸗
terioꝛes.qꝛ illi ea colũt q̃ ſunt ̊ ꝓ dijs colẽda non ſunt.
ſunt em̃ ydola:et ad ſalutẽ nihil ſunt.et ꝗ colit arboꝛem
nõ amãdo ſ̊ adorãdo.nõ id colit qð nunꝙᷓ eſt:łᷣ qð ñ ita
colẽdũ eſt.vos aũt ea colitis q̃ oĩno nõ ſunt.ſᷣ̊ vꝛaꝝ fa bu
laꝝ vanitate fingunt᷑.et ideo ꝓpingꝗores eſſetis vere pie
tati ſi ſaltẽ pagani eſſetis.&ᷣ illi manichei ſciſmatici erãt
re qꝝ numero erat fauſtinus.ęt hẽtici ſiłr.gꝗᷓ deteriꝰẽ ſciſ
ma cũ hẽlſi qᷓ ſit ydolatria.¶ Ad qð dom ꝙ petm ydo⸗
latrie maximũ eſt.eo ꝙ maxĩe opponit᷑ rectitudini fidei.
deſtruit em̃ totaliter pᷣmũ qð ẽ in fide.ſ.credulitateʒ dei
oĩpotẽtis creatoris celi et terre.q. Ad obiectij aũt in cõ⸗
trariũ dðᷣm.ꝙ aliqð petm dr maius altero vel ꝗpter ge

nus ip̃ᷣius actus.et ſᷣm G̊ dẽ ydolatria eſſe maioꝛ.vel ꝓ⸗

pter cireũ ſtãtiã actus:cũ ſcʒ ſcienter ex induſtria peccat
7 Fm h̊ pct̃m in ſpm̃ſcẽm dẽ maius pctm.vel ꝓpter pri⸗
unatõem remedij ↄtra pctẽm:et ſᷣm illũ modũ dẽ pctẽ̃m ex⸗
cuſasionis maximũ ſiue impenitentie.et ꝑ H̊ ſoluũtuꝛ ea
q̃ obiecta ſunt in ↄtrarinʒ.¶ Ad h̊ vᷣo qð obijcit᷑ de ſciſ⸗
mate vel hereſi manicheoꝝ dicendũ eſt. ꝙ licet in pluri⸗
bus ↄmunicaret cuʒ fide catholica.in hoc tamen remo⸗/

Al. Aran,

tioꝛes erant a doctrina religionis q; pagani ꝗ colebant
ydola.qꝙ figmẽta quedazʒ excogitabant. ſicut narrat᷑ in
li.contra epłam fundamẽti:et illa venerabant᷑ que nul⸗
latenus in reꝝ natura reꝑiebãt᷑.nõ ſic aũt paganiꝗ res
creatas vel factas venerabant. ſi aũt tm̃ eſſet ibi ſciſma
minꝰelongarent᷑ a doctria religiõis xpᷣiane q; ydolatrie.

bꝛũ ſextum
o querit᷑ de x ydolatrie ⁊ ceſſatione
Circa qð pᷣmo querit᷑ ꝗꝓpt᷑ quid magis fu⸗
it ydolatria tꝑe ſcdᷣe etatis ⁊ deinceps: ꝙᷓ
tꝑe pꝛĩe etatis q aĩ inoegi the ſcde etatis
pꝓʒ ꝑ h̊ qð dẽ in li.hyſtoꝛiaꝝ.dẽ em̃ ꝙ chaldei ignẽ adoꝛa
bant.et ad idem cogebat alios:ↄburẽtes alioꝰ ydola.
et huius pꝛincipiũ erat nemprot ꝗ fuit oppᷣſor hoim a⸗
moꝛe dñandi ⁊ cogebat hoĩes adoꝛare ignẽ. Minus vᷣo
a qͥ niniue dicta eſi in honoꝛe pr̃is ſui bei ↄſtruxit.⁊ ado⸗
rar fecit ab aſſirijs.ex quo patzʒ ꝙ incepit ydolatria tꝑe
ſcõe etatis.Siłr oñditur de thare patre abrahã. ꝗ ꝓpt
Hh ſtatuit pegrinari:eo ꝙ nolnit ignẽ adoꝛare.⁊ ſequit᷑ ꝙ
chaldei abrabã ⁊ thara ĩ ignẽ ꝓiecerunt.qꝛ ignem ado⸗

Af t abæe rare noluerũt. et ex hoc ſimiłr apparuit ꝙ illo tpe cepit

ydolatria. Scom aũt yſis.gẽtiles ꝓmetheũ pᷣmũ ſimu⸗
lachra hoĩm de luto finxiſſe ꝑbibent.⁊ ab eo natã eſſe ar

tẽ ſimulachra fingendi.Judei vᷣo dicũt ꝙ Imabel pᷣmꝰ
ſimulachꝛa ex tuto fecit. ſic ̊ colligit᷑ ꝙ in ſcða etate et
terciaoꝛiginẽ apud diuerſos cepit ydolatꝛia.in pᷣma vo
etate nõ legit ſe⸗ videt᷑ ꝙ potius illo tꝑe hoim genus ꝓ⸗
nuʒ eſſet ad ydolatrià.cũ em̃ diſtinguat᷑ etates huani ge
neris quẽadmodũ diſtinguũt etates alicuiꝰ ſingularis
hoĩs. In pᷣma vo etate plurimũ adherẽt hoĩes rebo ſen⸗
ſibilibo.in illa em̃ etate nõ multũ differt intellectꝰ a ſen⸗
ſu.q̃re videt᷑ ꝙ intellectus hoĩm illiꝰ tꝑis quãtũ eſt de ſe
nõ aſcẽderet ad cognitõeʒ creatoꝛis ᷣ ſiſteret ĩ re ſenſi
bilibus.⁊ ſic a rebo ſenſibilibo crederẽt ꝓuenire om̃e iu⸗
uamẽtũ qð hẽent.ſ̊ illud a qͥ eſt om̃e iuuamẽtũ illud pꝛo
deo reputat᷑.ĩ illa ꝗᷓ etate maioꝛ videbat᷑ ꝓnitas ad ydo
latriã qᷓ; in ſequẽtibo vbi plus abundabat vtꝰ intelligen
tie. ¶ Preterea.hoĩes illiꝰtꝑis ſimplicioꝛes erãt.q̊ faci
lioꝛis ſeductõis ab inimico ꝗ inſidiat᷑ hũano generi. il⸗
lo etiã tꝑe exhibebant᷑ ſacrificia deo.qð aũt exbibet᷑ deo
maxie intendũt vſurpare demones ⁊ hoĩes ad id ꝓuoca
re ꝙ eis exhibeat᷑ ꝓpter ip̃am infidelitatẽ q ↄcomitat᷑ nõ
em demones cũ ſint ſpũs in fumo ſacrificioꝝ delectant᷑.
vñ aug.ĩ li. & ci.dei.iq ſpũs Auĩitatẽ ſibi aꝛrogãt ñ cuiꝰ⸗
libʒ coꝛpis fumo ſᷣ ſupplicãtis aĩo delectant᷑.cui decepto
ſubiectoq; dñent᷑ intercludẽtes iter ad deũ verũ ne ſit hõ
illius ſacrificiũ cũ ſacrificat᷑ cuiq; pᷣter illũ.reſtat ̊ q; il
lo tꝑe ꝓni erãt demones vt temptarẽt homies de ydola
tria.et hoĩes ex alia ꝑte minꝰ cauti:⁊ ita maior ꝓnitas
ad ydolatriã.ꝙ aũt demones ꝓcurẽt ſe ꝓ deo honoraꝛi
habet᷑ in.ij.d ciui.dei.intelligunt᷑ vemones ſic̃ notuʒ in
litteris ſacris ⁊ xes ipᷣe iudicãt negociũ ſuũ agere vt pꝛo
Dijs babeane⸗ 4ſved ↄtrariũ põt ſic argui. in illa etate
nõ erãt multũ elongati a pꝛincipio mũdi.⁊ ita nec a me⸗

moꝛia creatoꝛis celi terre.quare elongati erãt ab ydo⸗

dio veſtri.ſᷣ illud genus ydolatrie ex ↄtagione gentium 4
ꝓceſſit.reliquum vo ex inuentione iudeoꝝ. Poteſt ergo
queri quid mouit iudeos ad hmõi genus ydolatrie.cuʒ
dñs in exo. ꝓhibuiſſet dicens.nõ habebis deos alienos 6
coꝛã me⸗(o pꝛimũ dicendũ eſi.ꝙ ydolatria cepit in .

etate ſcdᷣa ꝓpter multiplicatõem hoim maximã que tũc
cepit eſſe.ſicut habet᷑ x.geñ.et diuidebant᷑ gẽtes hm di⸗
uerſitatẽ terraꝝ.⁊ coꝛruptõ generalis pcti intantũ pꝛo⸗
ceſſerat ſucceſſiue:vt inducerẽt᷑ hoĩes ſᷣm pꝓrius et poſte⸗
rius ad diuerſa genera pctoꝝ actualiũ:⁊ tadẽ ad coꝛru⸗ —XR
ptõem fidei.vt ſic vertex rõnis coꝛrũꝑetur ſvnde pᷣma ge

neralis coꝛruptio fuit qᷓtum ad ↄcupiam carnis.ſic ha⸗
ektend gencege ðo Sian ad bengianm mũdi. ſicut babe / galoz g
tur. x. geñ.de his qui edificauerũt ciuitates diuerſas et MMBR
alios opprimebãt. tercia vᷣo fiebat coꝛruptio ꝑ ſupbiam ,„.
vite. ſicut habet᷑.xi.geñ.et ibidẽ in ſine agit᷑ de coꝛruptõ en. 4
ne fidei p ydolatriaʒ æ nunc in hũano genere aſcendit velenv 4
corruptio actualis peccati vſq; ad ſummũ qð eſt pecca⸗ rele .

tũ infidelitatis.G̊ aũt nõ ↄtigit in pꝛima etate. qꝛ in illa
nõ erãt niſi due drñtie hoĩm.aut deo dæditi: uli vaca⸗ &
bant cultui diuino omino.aut dediti carni:⁊⸗ uli tm̃ va⸗
cabãt carnis voluptati.ꝗ licet deũ cognoſcerẽt fide:tam̃
malis oꝑibo carnis ↄtradicebant.¶ Ad obiectũ aut in .
otrariũ dm eſt. ꝙ licet quidã hoĩes tũc erãt dediti ſen⸗ .
ſibilibo:tñ nõ aſcedebat ad hoc vt creaturaʒ ꝓ creatore
venerarent᷑. ꝓpter recentẽ memoꝛiã eius qui fecit cellu,z . (.e t
7 terram quã er diſciplina patrũ habuerũt ¶ Ad ſcðm
nᷣo dðᷣm.q licet ſimplices eſſent qͥ ad hoc: ꝙ tot nõ ert
relicta in ſcripturis ex ꝗbo erudirẽtur ſicut in poſteriori
bus tꝑibo fuit factum: melioꝛa tñ naturalia babebant ꝙ;
hoĩes ꝗ poſtea fuerunt.⁊ ex meliori ingemio na tur ali ci
gratia que tunc nõ ceſuit.poterant melius reſiſtere ma
chinatoibo dyaboli qᷓ in poſtenoꝛi tꝑe quãtũ eſt de boni
tate naturaliũ.¶¶. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑. de drñtia ori⸗
ginis ydolatrie ſiue tꝑis apud gentiles ⁊ iudeos.dicen
dũ eſt ꝙ iudei diutius ꝑſtiterũt in fide ꝓpter doctrinam
abrahe ⁊ pr̃iarchaꝝ quã a deo acceperũt.h̊ aũt fuit.qꝛ
aliqͥs elegit ſibi in om̃i tꝑe in ꝗbo voluit fidẽ creatoꝛis ⁊
liberatoꝛis ſeruare.¶ Si vo q̃ri ꝓꝑter qð ꝓnioꝛes erat
tũc tꝑis ad ydolatri cũ dñs loqueret᷑ cũ moyſi in mõte J
ſyna.̊ fuit foꝛtaſſe qꝛ ꝓpter moꝛã eius in mõte vacabãt
ocio ⁊ multis alijs pctis.q̃ tãdẽ inducũt ad infidelitatẽ
tãq;ᷓ ad ſummũ in genere pcti.⁊ magis ydolatrabãt ĩ vi⸗
tulo ↄflatili qᷓ ĩ alio genè ydoli: ꝓpt᷑ memoꝛiã y doli egi⸗
ptioꝝ. colebat em egiptij thauꝝ line bouẽ ſerapi ↄſectũ.
ſerapus aũt ſic dicit y ſiðerat egiptõꝝ deus:q pꝛiꝰ erat

latria.ꝗ⸗! Preterea.multa erat annoſitas illoꝝ ꝗ eratiĩ De tpe ceſſatiomis. videt em̃ ꝙ; ceſſauert ydola ꝑ aduetũ xp̃i b

illo tꝑe.⁊ ideo quãtũ eſt de G.in eis vigebat ſapia de his
q̃ dictabat natura.natura aũt dictabat creatoꝛeʒ celi et
terre coli.vñ ⁊ tũc vnius dei erant adoꝛatoꝛes.⸗ Prete
rea nõ ſic circa młta vagabat᷑ intellectꝰquẽadmodũ ĩ po
ſterioꝛibo tꝑibo.et ꝓpter h̊ elõgati erãt ab ydolatria ma
gis in poſterioribo tłpbo. ¶¶ Pꝛeterea. oppᷣſio hũana vt
plurimũ induxit ydolatriã.nõdũ autẽ erat ſeruitꝰ ꝓpter
qð nec ↄſenſus in ydolatriã. Itẽ põt q̃ri de drñtia ydo
latrie cui adheſerãt gentiles:⁊ cui adheſerunt iudei. de
ydolatria em̃ gentiliũ legit᷑ an tpᷣs abrabam. de ydola⸗
tria vᷣo iudeoꝝ nõ legit᷑ in canone ſacre ſcripture puſqᷓ

in exo.poſt datõem legis generaliter. legit᷑ aũt principa panetx

liten in gen. de rachele qᷓ abſcondit ydola pr̃is ſui.Et ia⸗
cob dixit domui ſue.abijcite deos alienos qui ſunt ĩ me⸗

rex argiuoꝝ ꝗ cũ nauibo tranſiuit ĩ egiptũ ⁊ occupauit
eã ⁊ mortuus ẽ ibi.et ĩ honoꝛe tanq; deus habitus ẽ.po⸗ 2
ſtea fingebat᷑ ꝙ ſub ſpẽ thauri egrediebat᷑ qͥlibet anno ð n⸗
nilo:⁊ dabat reſpõſa ſacerdotibo mempheticis ⁊ imagi⸗ 2
nẽ huius capitis iudei in deſerto ſibi lecerũt.poſtea etiã
in recoꝛdatõem illius fecit hieroboã vitulos aureos ĩꝗ⸗ D
bus ⁊ poſtea filij iſrł ydolatrabat.ſic habet᷑.iij.xe.xi. t e
qcgo eet de alijs ydolł iſta erãt ydola pricipalia iudeoꝝ
. 27 ſ
(Deinde quertuur S. ſ.
⁊ publicatõz euãgelij.ſicut hr̃ yſa.xlj.ſuꝑilluo qui fue⸗- n
rũt nũciate.glo.i 2otãdũ poſt xpᷣi aduetũ ↄſtituiſſe ydo⸗ 4
la futuroꝝ ſciam ꝓmittentiaſa iteꝝ ibidez. xp̃o ptatem I. 6
eccie nunciãte ⁊ veritatẽ monſtrante:ipᷣi errores vento ð”ð
et turbini ↄꝑabant᷑ſſiliter videt᷑ expᷣſſe ꝑ H̊ quod dicitu·
xix.yſa.aſcendet dns ſuꝑ nubem leuẽ ⁊ ingredietur egi⸗
ptum ⁊ mouebuntur ſimulachra egipti.¶ Sed videtur

ↄtrariũ ꝑ hoc qð legit᷑ in acti.xiiij de ſacerdotibo iouis
⁊.· xix.de cultura dyane.⁊ ſicut legitur in cronicis. plu⸗
res etiam ꝑpoſt aduentum xp̃i et fidem pꝛedicatam ydola
coluerũt.¶ Ad quod dicendum eſt.ꝙ tempo ceſſationis
ydolatrie ⁊ cauſa fuit ex aduentu xpᷣi et ex publicatione
euangelij vt in pluribo.et qꝛ nõdum facta eſt publicatio 4R
apud aliquos gentes: forte apud illas remanet ydola⸗ i⸗

ſgti

— — — — — — —

ẽ“

aAt
Nn

G

.

— –.. T

⸗

dei et gentiles ſint cũ ritu ſuo tolerandi.

(Nueſtio

tria. Qec boc eſt vtrariũ. q; ydola pſtiterũt poſt aduen⸗

tũ rp̃ᷣi ⁊ pdicatõem euãgelij:qꝛ quidã noluerũt recedere
ab ydolis ꝓpter ſui ꝑtinatiã.immo ꝑſecuti vſq; ad moꝛ
tẽ credẽtes xpᷣm quouſq; dñs ꝑ miracula in ſanctis ſu⸗

ptimo querit vtrũ ↄmumicandũ fuit cuʒ
ydolatris:qð nõ videt᷑ ꝑ h̊ qð dꝛ.xv.lem.
9 ſnꝑ illud.mulier qᷓ redeuũte menle ⁊c. glo.
ſic opoꝛtet ab ydolatria abſtinere. vt nec
ydolatras nec eoꝝ diſcipulos vel fantoꝛes quibo qᷣſi le⸗
ctis vel vaſis vtunt᷑ ↄtingamus nec cũ eis ↄmunionè he
beamus.;nõ fuit ↄmũicandũ cũ eio.¶ Silr dꝛ. xvij. de⸗
utro.ſuper illud. Reꝑti fuerunt apud te ⁊c.glo.lapidi⸗
dibo iubet ydolatras obrui.qͥs irreuocabili ſnia damnãa
dos eſſe pᷣuidit.nõ ̊ tm̃ ſeꝑandi erãt a ↄmunione:immo
uiſſima moꝛte puniedi.Sitłe habet᷑ in.xiijdeutꝰ·. Et. x⸗

vij. vutꝛexpmit᷑ cã cum dz.i26 inibis cũ eis fedus neq;
miſereberis eoꝝ.nec ſociabis cũ eis ↄiugia.filiã tuã nõ

dabis filio eius nec ecõuerſo:qꝛ ſeducet filiũ tuũ ne ſeq;⸗
tur me ⁊ vt ſeꝛniat dijs alienis.¶¶ Silr dic apłs.j.coꝝ.x
nõ poteſtis menſe dñi ꝑticipes fieri r Lona⸗

et pᷣmittit᷑nolo vos fieri ſocios demonioꝝ. Contra.
criſoſt.ad menſaʒ paganoꝝ ſi volueris ire: ſine vlla ꝓ⸗

t Apla )hibitõe ꝑmittimus. ſi em quis noĩat᷑ frat int vos:fratrẽ

in h̊ loco fidelẽ intellige.cuᷣ aũt de paganis agẽt nõ ita:
hᷣ ſiquis vos vocauerit de infidelibopaganos ſignãset
vultis ire:om̃e qð aponit᷑ vobis comedite.&ᷓ poterãt cõ
municare in cibo cũ paganis.ᷣ illi colebat ydola: cuʒ
his poterat eſſe ↄmuio lʒ nõ in rõne ydolatrie.4 Item
aug.infideles ñ poſſumus xpᷣo luẽri:ſi colloquzʒ eoꝝ vi⸗

tamus ⁊ ↄuiuiũ.·ꝗ potuit eẽ ↄũio cũ infidelibo ꝗ tũ ydo⸗

la colebãt.(¶ Ad qð doᷣm ꝙ qd pagani erãt ꝗ nõ cole⸗
bãt ̊ ſe’quebant᷑ legẽ naturale hñtes fidẽ creatoris.⁊ cũ
talibo poterat eſſe ↄmũio:miſi ipi inſiſterẽt ad ꝑtrabẽdũ

in ↄtumelia rpᷣi.et de talibo põt intelligi ꝗð dicit Criſo.

Ratõ aũt ponit᷑ ab aug.vt ſic fideles poſſent lucrari in⸗

fideles deo. ̊ aut fuit illo tꝑe qͥ infideles patiebant᷑ fide
les ſecũ cohabitare ſine ↄtumelia xp̃i.et ſine ꝑiculo pro

prie ꝑſone.Ali vᷣo pagani ꝗ colebat ydola ⁊ in ydolata
erat:obſtinati erãt.cũ/qba nõ fuerat ↄnicãdũ.ęt Em G̊Ddi

clt apls.nõ poteſtis fieri ꝑticipes meſe dñi ⁊ mẽſe demo-

nioru.lʒ em̃ iſideles hmõi patient ſuſtinerẽt xpᷣianos ſe⸗

cũ.tñ ꝓpter piculũ infirmoꝝ fideliũ ꝗ poſſent ſcandali⸗
gari ſi comederẽt de ydolaticis:nõ erat ↄnicandũ cũ eis

⁊ ideo dicit apls.i.coꝝ.x. Si ꝗs dixerit h̊ immolatũ eẽ
ydolis:nolite mãducare ꝗpter illũ ꝗ indicauit ⁊ ꝓpter

oſcĩam:nõ tuã ̊ alteriꝰ. Preterea diuerſa intẽtõ ⁊ cou
tela piculi diuerſimode elicit opus. intẽtio em̃ lucrandi

aĩas deo cũ cautela ꝑiculi qð põt accidere cũ ↄtagione
reddit opus bene foꝛmatũ. et ſic poterãt fideles cũ infi⸗
gelibo tali intẽtõe ↄnicare vbi ñ erat ꝑiculũ.vbi vo eꝛat
ꝑiculũ cũ oſciẽtia talis ꝑiculi nõ erat ↄnicãdũ.⸗. Et ᷣm
hũc modũ intelligendũ ẽ qð dẽ in leui. vbi dẽ ꝙ opoꝛtet
ab ydolatria abſtinere ⁊c.ne ſoꝛte ex colloqꝗis eoꝝ oꝛiat᷑
coꝛruptio.coꝛrũpũt eĩ bonos moꝛes colloꝗa pᷣua.j.coꝛ.

xv. ¶ Silr intelligendũ ẽ illð deut? xvij. 7. xuj. ꝓpter eoꝝ
6

tinaciã 2 fideliũ vitandã fallaciã. bec etia ratõ fuit

apud iudeos ꝗ tũc tꝑis erãt vt vitarẽt ↄſortia paganoꝝ.

neſtio. clxxix. Giin⸗/

õ

Onſequenter dicẽ
dũ eſt de peccato qð ẽ in obſeruãtia ritꝰ
iudaici: et gentilis ↄuerſatõe cũ iudeis
aut paganis.Et pmo q̃rit᷑ vtrũ toleran
. i ſint iudei.Scðdo vtrũ ritus eoꝝ ſit q̃
ſi ydolatria. Lercõ vtrũ ꝑmittẽdi ſint ritũ ſuũ in ſolẽni
tatibo ⁊ alijs obſeruere.Quarto vtrũ ad fidem commi⸗

KR

clxxix.

nationibo⁊ penis aliquibus ſint opellendi.

embꝛu prunn
Irca pᷣmũ ſi S nõ ſint tolerãdi.bla⸗
ſphemãt ei et ↄtra xpᷣm ⁊ ↄtra.b.vginẽ.p⸗
ſequũt᷑ etiã fidẽ catholicã.ſacr̃is etiã eccle
deis.et ſi iudeos.blaſphemi aũt ſᷣm legẽ etiã veterẽ erat
morti tradẽdi: et indei nõ ſunt tolerãdi ſ̊ moꝛti expo⸗
nẽdi.maxie ꝗ ſic ſe hñt.qj pretẽa.in li.eoꝝ ꝗ dr thalmut
plura ↄtinent᷑ qᷓ ad blaſphemiã xpᷣi ⁊ be. vᷣginis ꝑtinent

cũ ꝗ̊ doctriam illius libri q̃i legẽ obpᷣuẽt: ſimul cũ libꝛis

hmõi ſunt diſꝑdendi.i Itẽ xpᷣiani ꝑſecunt᷑ paganos vſʒ
ad moꝛtẽ ꝗ ſunt detentoꝛes terre ſcte.ſ̊ amplioꝛ iniuria ẽ
ↄtumelia redemptoꝛis:g̊ ꝑpetrãtes hmõi atumeliã ꝑſe⸗
qui dñt vxpᷣiani vſq; ad mortẽ.nõ & ſunt tolerãdi. aũt
ↄtumelia ingerãt pʒ ꝑ h̊ qð dẽ extꝛa:.de iudeis.ĩ nõnulł.
Contra videt᷑ ꝑ ̊ qð dꝛ ĩ ps.ſuꝑ ilð.vt occidas eos
Olo.ᷓ te iudeis ſpalit᷑ pt intelligi. pᷣcat᷑ ne iudei funditꝰ
ꝑeant.diſꝑſi ꝗdẽ ſunt vt ad ↄuerſionẽ ꝓuocent᷑.oꝛat etiã
ꝓ eis dicẽs.ne occidas eos ꝗ me occidũt: ſ̊manea: gẽs
iudeoꝝ cũ ſigno circũciſionis.ꝗ̊ toleꝛãdi ſunt.¶ SItẽ foꝛ
tius ẽ teſtimoniũ qð ab aduerſarijs accipit᷑.ſ̊ eccia ca⸗
tholica ſumit teſtimoniũ a veteri lege qua obpᷣuãt iudei.
ad HG̊ ̊ ꝙ eccia catholica ab inimicis habeat teſtimomũ
toleradi ſunt iudei.a lege ei veteri.ſcʒ a lege moyſi ⁊ ꝓ⸗
phetis accipit᷑ teſtimoniũ d xpᷣo qð negare nõ poſſunt.
Itẽ yla.x.habet᷑.ꝙ relige iſrł ſalue fiẽt.⁊ ſiłr dic apo.
xj.vo.reliꝗe aũt ſaluari nõ pñt niſi ſemẽ iudeoꝝ

ſaluãdũ eſt &̊ ſemẽ iudeoꝝ. toleꝛãdi ſunt & iudei. ¶

ocedendũ ẽ.⸗. Ad obm aũt in ↄtrariũ dom c.ꝙ licʒ blaſ

phemiã ꝑpetrẽt.credũt tñ ſe ñ in h̊ dxelinquere: eo ꝙ nõ⸗
dũ credãt meſſiã veniſſe.et in ̊ errãt ⁊ reſeruant᷑ ad fu⸗

turã dãnatõem niſi reſipiſcãt.ſic dĩ ſuꝑ illud p̃s.Retri

bus eis.glo.in pñti vt diſꝑgant᷑: in futuro vt dãnent᷑.ſi
tñ ꝑſiſtent ĩ blaſphemia manifeſta:coercẽdi ſunt ꝑ pꝛin
cipes ſeculares.ſicut habet᷑ er.d iudeis in nõnullis ꝓ⸗
inncijs.vbi dẽ.diſtrictiſſime ꝓhibemus ne in ↄtumeliã
creatoꝛis ꝓſilire pᷣſumãt.et qm̃ illius nõ debemus diſſi⸗
milare obpꝛobriũ ꝗ ꝓꝑbra nr̃a deleuit:pᷣcipimꝰpᷣumpto
res hmõi ꝝ pꝛicipes ſeculares digne aiaduerſiõis adie⸗
ctõe ↄpeſci.ne crucifixũ ꝓ nobis aliq̃tenꝰ blaſphemare
pᷣſumant.4. Ad ſcdðᷣm dom.ꝙ libꝛi eoꝝ ĩ ꝗb hmõi blaſ⸗
phemie ↄtinent᷑ ↄburẽdi ſynt. ipᷣi vᷣo ſi ꝑtinacit᷑ in hmõi
blaſphemia ꝑſiſterẽt.coꝛa iudice ouicti digna pena ſunt
puniendi.ſecus aũt eſt ſi occulte blaſphemãt.⸗! Ad ter⸗
ciũ vᷣo dðm ẽ.ꝙ alia ẽ rõ de ipᷣgis paganis detẽtoꝛibo ter⸗
re ſcte:⁊ de ipᷣis iudeis.pſeqũt᷑ em̃ xpᷣiani ios paganos
taq iniuſtos detentoꝛes.⁊ ſacri loci violatoꝛes in iniuri⸗
am xp̃i.iudei vo multiplici rõne ꝑmittũt᷑ viuẽ ⁊ int᷑ vpᷣi⸗
anos ↄmoꝛari.tũ ꝓpter h̊ ꝙ a iudeis legẽ veterẽ accepi⸗
mus.tũ qꝛ de ſemie illo venit xpᷣc: tũ qꝛ facta eſt ꝓmiſſio
ſalutis eoꝝ cũ plenitudo gentiũ intrauerit.vñ ſi deliuq
rint maniteſte i xrpᷣm debita aĩaduerſione ſunt cohercẽdi
nec yr eis mag ꝑcẽdũ ĩ celetis maĩſeſtis qꝙ; mał xpᷣianis

MWembꝛu ſecüdu.

undo querit᷑ vtrũ ritus eoꝝ ſit q̃i ydo⸗
latriaſqð videt ꝑ ̊ qð dꝛ.v.gal. ſuꝑ illuo
Molite iugo uitutis iteꝝ ↄtineri.glo.nõ
— eſl leuior hec legis ſeruitꝰꝙ ydolatrie.vi⸗
det᷑ &̊ ꝙ ſeruitus legaliũ aſſimiletur ydolatvie in onere.
Et iterũ.ſuꝑ illud.iiij.gal. ꝗbo denuo Fuire vultis. glo.
legis obpᷣuantia cui biti tũc erãt erat pcẽm pene par
ſeruituti ydoloꝝ cui añ ↄuerſionẽ vacauerãt.ex qͥ habe⸗
tur ꝙ legis ſeruitꝰ ẽ q̃i ydolatria/et explanat᷑ ibidẽ ꝑ g̊ᷣ
qð ſeꝗt᷑.nõ mõ diſtat lex ptꝰ xpᷣm ab antiq̃ ydolatria.&
meonifeſte æpparet ꝙ ſeruitꝰ legis modo ſit q̃i ydolatria
4¶ Cõtra.lex dictabat credẽ in deũ? illi ſoli latriazʒ exhi⸗
bere.ↄtrariũ aut exigit ydolatria.eyxhibebat em̃ latriaʒ

ißis ydolis. nullatenus & ſeruitus legis in pcto adeq⸗

tur ydolatrie. ¶ Ad qð dom ꝙ nõ eſt eqͥle pcem in ipᷣis
iudeis obſeruare ritũ legaliũ ⁊ ydolatraꝝſᷣ̊ dꝛ pet᷑m pe
ne par ip̃is fidẽ xpᷣianã aſſumentibo. ꝓpter h ꝙ vtrobiq;
eeſt apolſiaſia: licet nõ eqᷣlis.qᷓtũ ad onus etia habebat ſi
militudinẽ. vtrobiq; em maximũ erat onus:et iam ſacꝛi
ficia iudeoꝝ repꝛobata ſunt ſicut ⁊ gentiũ.dẽ aũt nõ di⸗
ſtare ab ydolatria qꝛ vtrobiq; erat infidelitas. galathbe
em̃ cũ erãt gẽtiles ſuꝑſtitioni ydolatrie deſeruierũt.cnʒ
aut a fide catholica qᷓ ꝓhibebat retꝛoceſſert ad ſeruitutẽ
legaliũ: iterũ q̃ſi in inſtaelitate ceciderũt. Pꝛeterea roe
opis oꝑati.ſ.ſacrificioꝝ erat ↄueniẽtia cũ ydolatro.ra⸗
tione etiã ꝓnitatis ad ſacrificandũ ipᷣius ſuꝑſtitõis ĩ
ſacrificizs udeis tñ nõ eſt tantũ pctm modo adherere le
gi quãtũ fuit pctm eoꝝ qui ydolis adheſerunt.

Uembꝛuterenun

Ercio querit᷑ vtrũ ꝑmittẽdi ſint ritũ ſuuʒ
in ſolennitatibo ⁊ alijs obſeruareſqð ñ vi⸗
det᷑peccãt em̃ moꝛtaliter in celebꝛando ri⸗
tus ſuos cũ iã tpᷣs legaliũ tranſierit.⁊ dic
hiero. q; legalia moꝛtifera ſunt obſeruatibo:et in hoc cõ
coꝛdat aug.reſtat q̊ ꝙ peccãt moꝛtaliter obpᷣuãdo.cũ er⸗
go eccia no obuiet hmoi facinoꝛi videt᷑ ↄſentiꝛe:maxime
cũ poſſit obuiare. ꝗ em manifeſto facinoꝛi deſinit obuia⸗
re cũ poſſit ↄſentire vr.ſic dicit aug.peccat &̊ eccĩa. Ke⸗
ſtat eccia ꝑmittẽ nõ dʒz ꝙ iudei in ſolẽnitatibo legali
bus ſuos ritus obſeruẽt ¶ Contra.videt᷑ ꝙ eccĩa det eis
auẽtem dũ p̃cipit eos nõ impediri a cuſtodia ſuaꝝ ſolẽ⸗
nitatũ: ſic habet in dilxlv.q ſincera.vbi dꝛ. om̃s feſtiui
tates feriaſq; ſuas ſicut hactenus ipi ⁊ pres eoꝝ ꝑ lõga
colẽtes tꝑa tenuerũt:liberã habeãt obſeruadi celebran⸗
diq; licentiã. Hoc etiã videt᷑ ꝑ ̊ qð dẽ extra.d iudeis 2
ſara.c.ſicut indei.vbi dꝛ.pᷣſertim in feſtiuitatũ ſuarũ ce
lebratone nullatenus ꝗſqᷓᷓ eos fuſtibo vel lapidibo ꝑtur⸗
bet.ſ̊ eccia nõ dat auẽtem peccãdi.ꝗ̊ nõ peccãt ſuas ſo⸗
lẽnitates celebrando.pmittedi &ᷓ ſunt in hmõi ritibus.
Qð etiã videt᷑ ꝑ H̊ qʒ dic greg.qd vtilitatis eſt arcere
iudeos a ſolẽnitatibo ſuaꝝ feꝛiaꝝ.qñ etſi ↄtra lõgũ vſuʒ
fuerint vetiti nil ad fidei ↄnerſatõeʒ illis ꝓficit.aut cur
iudeis q̃liter ſuas ceremonias colẽ vebeãt regulas poĩ⸗
mus:ſi ꝑ ̊ eos lucrari nõ poſſumus.agendũ eſt g vt po⸗
tins rõne ⁊ mãſuetudine ſeꝗ nos velint nõ fugẽ. P

cipit᷑ ꝙ ꝑmittẽdi ſunt ſuas ſolennitates obpuare.(¶ ¶o

qð dõm.ꝙ ꝑmittẽdi ſunt gꝑmiſſione tolerãtie.ſic habet

ex eo. ↄſuluit.vbi dẽ q ꝓ magno debent habere ꝙ in v⸗
teribo ſynagogis ĩ ſuis obpᷣuatijs tolerat᷑.ſi em ꝓhibẽt
ſuos ritus ſeruare:iã q̃i ad fidẽ cogerẽt᷑.coacta aũt ſᷣui

cia deo nõ placẽt. Preterea dic greg:qͥꝝ mentẽ reddita R—m m

rõ ad plenu nõ põt/ ꝓuocaꝛe.ſi aſpitatibo cogerent᷑: ꝓcul
pelleret querſitas.¶¶ Ad obm aũt ĩ ↄtrariũ eſt dom.ꝙ lʒ
eccia ita ꝑmittat:nõ tñ ↄſentire dẽ.qꝛ ille ↄſenſus qrepu
tat᷑ in pctm:intelligit᷑ de delictis manifeſtis vbi tenetur
ad coꝛrectõem illoꝝ ꝗ ſubijciũt᷑ ſibi:vel in vno fidei vin⸗
culo ſunt cũ ipa.̊ aũt nõ hʒ locũ in hac ꝑte. ideo non
dẽ ↄſenſus ſᷣ ꝓmiſſio tolerãtie ne deterius ↄtingat vt ali
quo modo bonũ eliciatur.

Membzum quartů

Aarto querit᷑ vtrũ ad fidẽ ↄminationibo
17 penis aligꝗbo ſint ↄpellendi.qð nõ vide
dz em̃ in ↄcilio Loletano ð iudeis:.pᷣcepit
Mſancta ſynodus nemi deinceps ad creden⸗
gũ vim inferre. ſic̃ em̃ hõ ꝓpria arbitrij volũtate ſerpẽti
obediẽs perit:ſic vocãte ſe dei gra ꝓprie mẽtis ↄuerſione
ꝗqſq; credẽdo ſaluat᷑.ñ &̊ vi ĩpelledi ſũt ſᷣ potiꝰſuadẽdi.et
HB; idẽ dic gre:reſtat ̊ ꝙ ñ ſüt ad fidẽ cogẽdi.q I dic au
gu.ĩuiti aliqd facẽ poſſumꝰ.credẽ tñ ñ poſumꝰ niſivolũ
tarij.p ↄpulſiõz ̊ nullꝰad fidẽ ducẽdꝰ?᷑.¶¶ Cõt᷑ aug:ad
macedo. bñſicentie ↄſolatõne vel diſcipline coꝛrectione
adducat hõ ꝓximũ ad colendũ deũñ.diſciplĩa aũt intelli⸗
git ꝑ vᷣbera. vᷣberibo aligs ad fidẽ ẽ ducẽdꝰ.¶. Itẽ. xxiij
:vlaiã pᷣo:dẽ ꝙ flagelł tribulatõnũ mal ſunt cohibendi

ð

4
a malo 2 puocãdi ad bonũ. flagellis ꝗs ad fidẽ è cogeg
dꝰ.¶ ꝛetẽa.iĩ cano.legit᷑ aliꝗ ad xpᷣianitatẽ cogebaert·
ſiẽ factũ eſt tpibo religioſiſſimi pᷣncipis ſinſi ebnci.No
qð dõm ꝗ aliter intelligit᷑ de ↄuertẽdis að fideʒ ꝗ nun
credideruũt:⁊ alit de his ꝗ aliqñ credidert ſᷣ a fide recei⸗
ſerũt vł eã ↄtempſer̃t.ſi em̃ intelligit᷑ de his ꝗ nũꝙᷓ credi⸗
derũt:nõ ſunt oino cogẽdi:ſi pᷣo aliqñ credider̃t:opellen
di ſunt fidẽ Fuare vel ad fidẽ redire.⁊ ̊ mõ intelligũt᷑ pᷣ
dicte auẽtes.Diſtinguẽdũ eſt aũt ꝙ duplex ẽ coactõ.ab
ſoluta ? ↄditõnał.abſoluta coactõe nllłus ẽ cogẽdꝰꝗ nũ⸗
ꝙᷓ credidit:⁊ ſm h̊ intelligũt᷑ auẽtes q̃ de h̊ loquũt᷑.non
em̃ H̊ mõ hr̃ fides nec caract baptiſmalis impmit᷑.ſic hr
ex. xde bap.: et eius effectu. Si vo eſt coactõ ↄditõnalis ſit S = r
1 3 minas vł ꝑ pbera. B̊ mõ aligꝗ fidẽ recipiũt ⁊ caractere,z ee⸗ 1
baptiſmalẽ qꝛ adeſt volũtas.⁊ H̊ mõ aliqñ aliꝗ fuer̃t cõ⸗ S r Fe-
pulſi.⁊ tales ↄpellẽdi ſunt tenere fidẽ quã nccitate ſuſce⸗
perũt.ne nomẽ dñi blaſphemet᷑:et fides quã ſuſceperũt
vilis 7 ↄtemptibilis habeat᷑.ſic h in diſt.xlv.de indei
¶ ccaſiõe huius qõnis querit᷑.vtrũ illi ꝗ gueniunt ad
fidẽ iudeis cito ſunt recipiẽdi aut nõ. Et ſilr põt q̃ri de
paganis:2 viᷣr ꝙ nõ.ꝑ h̊ qð dꝛ ĩ di.iiij. de ↄſe.iudei.vbi
d. ꝙ ſeptẽ mẽſes int cathecumios eccie legittimè itroeãt
1 ſi pura fide venire noſcũt᷑:tũc demũ graz baptiſmi me
reant᷑.h̊ idẽ hr̃ ibidẽ:ne ꝗð abſit.vbi dẽ.q abſtinẽtia.xl.

dieꝝ ẽ indicta vtrobiq; magnũ ſpaciũ dat᷑ ad ꝓbatõʒ .

— — 5 — — — ,„ 2
7 cã pnie ꝑagẽde.¶ Sebd videt᷑ ↄriũ ꝑ ̊ qð dꝛ.ij.act. vbi
petrus logꝗt de iudeis dicẽs.agite pniaʒ ⁊ baptiʒet᷑ vnuſ
Alſq; vrm. cũ & cito eẽnt baptizati exẽplo illius nõ videt᷑
ꝙ tantũ differenda ſit ſuſceptõ ad fideʒ ſiue ſacrm fidei
qð ẽ baptiſma.¶ Sitłr hr act.x.vbi dẽ a petro. Nũꝗda⸗
quã ꝗs ꝓbiberi põt vt n baptiʒent᷑ hi ꝗ acceper̃t ſpmſa.
⁊ iuſſit eos baptiz ari ĩ noĩe ihᷣu xpᷣi.Eodẽ mõ br .
. nucho aer:wilien pis vr ꝙ; ñ tãta ↄueiat dila 6
qð doᷣin ẽ.q; alit fuit ĩ ᷣmitiua eccĩa ĩ ꝑte.⁊ alit ĩ ꝓgreſ
ſu eccĩe.ꝓ pᷣmitia em̃ eccia erat donũ ſpũſſct̃i donũ qð ĩ
viſibili ſig̊ demõſtrabat᷑ ĩ credentibo. ſiꝗ etiã alia erant
manifeſtatia fidẽ ĩ ipis.ꝓpt᷑ qð ñ oꝑtebat differre ſacrm
figdei.ᷣ ĩ ꝓgreſſu eccie vbi ñ erãt bmõi ſiꝗᷓ manifeſtãtia
vt vebemẽtẽ fidẽ arguẽtia.⁊ late bat vł latẽ poterat fictõ
coꝛdis:nccria fuit dilatõ tꝑis.vt fiẽt ꝓbatõ fidei ⁊ cate
ciſmꝰ ꝑ quã fieret habilitatõ ad baptiſmũ.⁊ iõ m drſa
tpa diuerſus p̃figebat᷑ terminꝰm pus ⁊ poſteriꝰpt ↄſia
ret de fidei habilitatõne ⁊ tollẽt᷑ facilitas redeũdi ad fo
mitũ.hmõi aũt terminus relinquit᷑ in iudicio diſcreti p
lati m plus vel minus videbit᷑ expedire.

eſtio clxxr de ouer

bianoꝝ cũ iudeis 1 paganis.

—

Emnge queritur de

ↄuerſatõe xp̃ianoꝝ q̃ fit cũ iuðis ⁊ pa⸗
ganis.Et pᷣmo qrit᷑.v.eccia iudicaꝛe de
beat ipᷣos iſideles aut ñ ꝑtineat ad ipᷣaʒ
iudicare.Scðdo.v.iudei vł pagani poſ⸗
ſint xpias peſſe vłñ. Lercõ.v.ↄpellẽdi ſint ſoluẽ deciaſ
pᷣdiales vł alia q ſolẽt ſoluẽ xpᷣiani.hĩtantes ĩ domibo vlł
ↄmoꝛãtes ĩ fris q ſũt infra limites alicꝰ eccie? Quarto
otꝝ xp̃iaĩ poſſint hr̃e mãcipiũ iudeũ vel paganũ: etſi ba
bendo pecccttt.
embrum primn
D pmũ ſic dic̃ apłs.j.Coꝛ. vj:qd mihi de
his ꝗ foꝛis fũt iudicare:ſoꝛis at᷑ dicũt᷑ eſſe
iĩfideles.ᷓ de his ñ hʒ eccia iudicare.Cõ⸗

Aa. paß iudicat ð heditate reſtituẽda ↄueꝛſis ad fidẽ.im

poit et penã ip̃is inðis ſbthẽdo ↄñionẽ rpᷣianoꝝ. ſiatuit
et᷑ penas ĩfligedas ipᷣis iudis ꝗ de inſidelibo baptiʒatos
ſpᷣuertẽ attẽptauet᷑t.ᷓ eccia iudicat de his ꝗ foꝛis ſunt.ſ.
iudeis.videt᷑ ̊ facẽ ↄ oꝛdiatõʒ apłi.¶Ao qð domẽ. ꝗq
duplex ẽ iudiciũ eccie.vnũ qͥ ad penã ſpũalẽ. alterũ qͥad
penã coꝛpalẽ ſiue pecũiaꝛiã.ñ ẽ eccie iudicare eos ꝗ ſoꝛiſ
ſũt vt penã ſpũalẽ eis ĩfligat dł regłas religiõis ĩponat·

—– —— — — —— — - —— — —— ——————v 2

,
N/
3
oß⸗
ial
t
fto
ba⸗

8

Ci⸗
in
it

a0
i
⸗

/

vult xp̃ᷣianꝰ:liberat ſin
eũ emerit. ſi aũt expoſuerit eũ venalẽ infra illũ terminũ
et ille fieri vult xpᷣianꝰtũc vel pꝰ:dũmõ nõ ſteterit ꝑ do⸗

(Eneſtio

põt aũt penas tꝑales eis infligẽ vł et ſpũales indirecte

remouẽdo rpᷣianos ab eoxꝝ colone. YJudicat at ecclia e
illis ĩ plibo caſibo. repellitco&& a legittimis actibo. ſicut

hr.ij.q.vij:alieni.pellit et᷑ eos a ptate publica.liiij.di⸗
nulla officia.ne babeat xpᷣianu macipiũ.vt er. ð iu eis
ceiudei:ne ſinagogas nouas ↄſtruãt. ſic br ex:eo.aſulu

it. ne ex teſtamẽto vxpᷣiani aligd habeãt. xxiiij q/ſj. Iane.

vt xpᷣianos teſtes ↄ ſe recipiat.er.de telti.iudei. vt ĩ die
paſceues feneſtras ñ apꝓperiat.eveo.q ſuꝑ bis.vt exce⸗

Dentes 7 fidẽ verberibo ſubijtiant᷑ ⁊ ſic płibo modis iu⸗

dicat eccłia eos ꝗ foꝛis ſũt.nec tñ facit eccłia ð verbum
apli qdð intelligit᷑ de pena ſpũali directa:cui nõ ſubijci⸗
unt᷑ infideles.cũ carẽt vnitate fidei eccłiaſtice.

L 14
1

cũdo querit᷑ vtrũ iudei vel pagani pñt
peſſe xpᷣianis vel ñ.Et videt᷑ ꝙ ſic:ꝑ h̊ qʒ
dic apls.j.ad thi.v.quicũq; ſũt ſub iugo
ſerui nos ſuos omi bhonoꝛe dignos arbi
glo. ſub ingo infideliũ.nõ negat apłs ꝗn infide
les poterũt pᷣeſſe fidelibo ¶ Iẽ. ex. de iuð.mltoꝝ ·qꝛ co⸗
lẽdis terris eoꝝ diutiꝰadheſerũt vtpote ↄductõne loci
cebẽtes ad colẽda rura remaneãt:oluetas pẽſiones pᷣ⸗
dictis viris pbẽtes.pñt ̊ iudei peſſe xrianis teʒ pnt
acciꝑe pᷣeium de xpᷣianis mãcipijs emptis qð nõ eet niſi

poſſent aliqͥ mõ p̈eſſe eis. ſic hr: liiij.diſ.frmitatẽ EUidĩr

er ꝑ H̊ qð dic gelaſius.xvij:q;nij: vbi dr./ ꝙ diligẽter vr̃a
cura rerũ fideliter examinet veꝛitatẽ.q̃tenus nec religio
temerata videat᷑.nec ſᷣuus hac obiectõe mẽntꝰopetẽtis
dñi iura declinare ↄtẽdat.Ex qͥ videt᷑.ꝙ ſᷣuus d qͥ ñ cõ⸗
ſtat eẽ xp̃ianũ a dñio dñi ſui nõ ẽ eximendꝰ. [5 vidr
ↄtrariũ ꝑ h̊ qð dr ex.eo.multoꝝ.vbi dr. Qulli iudeo lʒ
xpᷣianũ mãcipiũ ĩ ſuo dñioretinẽ.ᷣ ſi ꝗqapud eos inue⸗

niunt᷑:libertas pᷣuet᷑.⁊ dicẽ gꝛeg:mãcipia vpᷣiana q̃cũq;

iudeũ patuerit cõpaſſe/ad libertatẽ.iuxta legũ pᷣcepta ſi
ne ambiguitate ꝓducite.neqð abſii r̃ligio xᷣiana iude
is ſubiecta polluat᷑. Itẽ.di.liiij. Qulla officia publica
iudeis iniũgant᷑.ꝑ que eis tribuat᷑ penã xpᷣianis infeꝝne
BGaũt factũ ẽ ne xpiani iudeos habeãt dños.⸗ Silr hẽ

cæx:de indeis.ad h oĩbo.vbi inbibet᷑ ne xpᷣiani iudeoꝛuʒ

Fuitio ſe ꝓ aliqua mercede exponãt aſſidue.⁊ G̊ idẽ ba⸗

bet ibidẽ cũ dĩ.iudei ſine ſaraceni ⁊ q̃ rõ ẽ vt ꝓpter
fidẽ xp̃ᷣianã auferat᷑ ab eo ius ĩ ßuũ:cu pᷣuitus ſit de iu⸗
re diuino introducta:⁊ iure ſana appꝛobata. nul⸗

li aũt iniuriã facit religio xpᷣiana.¶ Ad qð dom ẽ.q ñ
ꝑmittit᷑ xpᷣianus ᷣuire iudeo ꝓpter xpᷣiane religionis vci

tãdũ detrimẽtũ.ſic hr er.de iudeis.ad H̊ oibo.vbi d iu
teoꝝ moꝛes 7 nttinulo ↄcoꝛdãt.⁊ ipᷣi defacili ob cõti⸗

nuã ↄuæ: ſatõem aſſiduã familigritatẽ ad ſuꝗ ſupſtitõʒ

2 ꝑfidia ſimplicium animos pñt inclinareſhac et röne
ſi aliꝗ fuerĩt eoꝝ ſerui:a ſuitio eoꝝ liberẽt᷑.aliqñ dato

pᷣcio.aliq nullo dato pcio.pᷣuus em̃ iudei.autẽ verna⸗

culus aut emptitiꝰ.ſi vernacłus:ſi ſit vlł velit fieri xpia
nus: eripit᷑ ſtatim ĩ libertatẽ nullo pᷣcio dato.ſic br.C.
t captiuis.l.fi.⁊ diſ.liiij.fraternitatẽ.Si vᷣo fuerit em

ptitiꝰ aut erat xpianꝰqn fuerat emptꝰ:aut paganus. ſi

xpᷣianꝰliber efficit᷑ nullo pᷣcio dato.ſiẽ hr.liuj.diſ.mãci⸗

piaſẽ iudeis interdictũ cõmerciũ xpianoꝝ.⁊. le.poli.2
legè foꝛi. Si autẽ fuit paganꝰ.aut emptꝰẽ cã ᷣuitij.aut
cã mercimonij.ſi cã Fuicij ⁊ vult fieri xpᷣianꝰliber efficit
ſine pꝑmno. diſ.liiij.fraternitatẽ. In ſecũdo vo caſu ſi in⸗
fra mes mẽſes nõ boſueri eũ venalem.poſtea ſi fieri
ſine pᷣcio.qꝛ pᷣſumit᷑ ꝙ ad Fuiendũ

minũ quominꝰvẽdiderit eũ:liberat᷑ reddiio pcio.xij.ſo
lidoꝝ ab lan⸗ xpᷣiano.diſ.liiij.frateꝛnitatẽ.⁊ er eo.pᷣ
ſenti cilio ſi tñ iudeus voletẽ fieri xrpᷣianũ circũciderit

vel alteriꝰſecte ſignacnlũ imp̃ſſit. ꝓ iniuria ꝓpꝛij coꝛpo

ris ſine pᷣcio liberat᷑.diſ.liiij.nulla.vbi dr.qꝙ ſiqui xp̃ia⸗

ni ab eis iudaiſmꝙ ritu ſunt maculati vel etiã circũciſi.

cxckijs.

.clxxx.

nõ reddito pᷣcio ad libertatẽ et tke rediãt xpᷣianaʒ

lex aũt hũana grauioꝛẽ penã infligit/qð aũt dictũ eſt de ⸗

Fuis iudeoꝝ.hᷣ põt dici eẽ de Fuis ſaracenoꝝ.eadẽ eĩ ſu
ſpitio ⁊ idẽ ꝑiculũ põt eẽ ĩ vtriſq;.¶ Ad obiectũ at᷑ ĩ cõ⸗
trariũ dm.ꝙ illð aptłi intelligit ꝓ ſtatu pᷣmitiue ecclie

2 vt allicerẽtur ꝓ Aeguia ho fidelium dñ infideles
ad ſidei ↄuerſionẽ. Eñ di

4 2ð

glo. potiꝰp obſega puoꝝ fi⸗

txliũ dñi ifideles ↄuertãt᷑.ſᷣ ibidẽ adoit᷑ ĩ textu ne nom̃
dñi ⁊ doctrina blaſphemet᷑.glo.q̃i aliẽa inuadẽtis.⁊ do

lpunnf r Nngs hain Siſß

ctrina xp̃iana videat᷑ q̃i iniuſta. ſjm ꝗᷓ illã rõem videba vrNꝛcα

tur alicui ꝙ ⁊ mõ ſic ſit faciẽdũ. Sʒ ad h̊ rñdendũ ẽ.q;
alia rõ refoꝛmat pactũ.Qũc em̃ ñ debet ſᷣuire ne nomẽ
dñi blaſphemet᷑.ita em ſunt indei ⁊ pagani ꝓni ad h̊ q;
thãt fideles ad ꝑfidiã ſiue apoſtaſiã.ꝓpter qð cohabi⸗
tatio cũ iudeis ⁊ paganis(niſi cã pᷣdicatõis )ẽ intdicta
ne nomẽ dñi blaſphemet᷑.neq; doctrina xpᷣiana ex h̊ iiu⸗
ſta dʒ videri:cũ cautela fidei oĩbo ſit pponẽda.¶ Ad ſe
cũdũ vᷣo dðᷣm.ꝙ lʒ poſſent xpᷣiani excolẽ pᷣdia iudeoꝛũ.
n tñ debẽt ᷣuire iudeis ĩ domo ſua ne ↄtrabat᷑ mala fa⸗
miliaritas.⁊ ñ ex h̊ dicũt᷑ recte pᷣeſſe eis tãqᷓ; Fuis.qꝛ ñ
pñt eos ad aliũ locũ.vel ad aliud uitiũ trãſferre.ſic dẽ
ex.de indeis.multoꝝ:⁊ h̊ factũ ẽ ĩ fanoꝛẽ xpᷣianoꝝ non
iudeoꝝ ꝙ pᷣdia vel terras emptas a iudeis poſſint exco
lẽ eo ꝙ ĩ illis terris pᷣus habitabãt.¶ Ad teiũ vᷣo dom

ẽꝙ lʒ poſſint acciꝑe pᷣciũ ſᷣuitutis:ñ tñ/ ꝓ rpᷣianis iã exi

ſtetibo ̊ ꝓ pagams ꝗ volũt fieri xpᷣiani.lege eĩ poli.mãa
cipia xpᷣiana a ᷣuitute iudeoꝝ liberãt᷑.ne ſit ꝑicłm fidei
xKaneſt fauoꝛẽ et᷑ fidei xpᷣiane ꝗbuſdã volẽtibo ſuſciꝑe
chriſtianiſmũ libertas concedit᷑ ¶ IJd aũt qð dr.xvij.q.
iiij.nõ expᷣſſe dat inielligẽ ꝙ fuerit xpᷣianꝰ:ſᷣ ꝙ dixerit ſe
ab infatia xp̃ᷣianũ.⁊ ꝙ a pfato dño ſignaclłin circũciſio⸗
nis eẽt ei inſixũ.qdð ſi eẽt a ſuitute libẽret᷑.ſi vᷣo non fue
rit xpᷣianꝰ:nõ ꝑ h̊ ꝙ ↄfugit ad eccłiaʒ niſi velit fieꝛi xpᷣi⸗

anus a Fuitute ẽ liberãdꝰ.⁊ G; videt᷑ ille canon dicẽ. vñ

ñ introducit᷑ ꝓ dñisiudeoꝝ.ſᷣ p dñirxpᷣianoꝝ.qdã eĩ vo
lebãt fraudare dños ſuos a iure ſuo ↄfugiẽtes ad eccłie
ſecreta ¶ Ad vlt.ddᷣm.ꝙ ecclia catholica nulli intẽdit
facẽ iuiuriã.ſ̊ Gͥ oꝛdinauit ne deo fiat iniuria. Iniuria
at fiẽt deo ſi fides ĩ aliqͥ ꝑiclitaret᷑ occaſiõe iuſticie tꝑa⸗

lis ſexuante. .
tercium

Ercio querit᷑ vtrũ cõpellẽdi ſint iudei ſol
uere dcinfas pdiales vel alia q̃ ſolẽt ſol⸗
uere vxpᷣiani habitãtes ĩ domibo vel como⸗
rãaãtes ĩ tris q̃ ſũt infra limites alicuiꝰec⸗
cleſie.qð vidẽ.eccłie em̃ nullatenꝰiure ſuo ſũt fraudãde
frau derẽt᷑ aũt ſi iudei terrã detinerẽt ⁊ decias ñ ſolue⸗
rẽt.̊ cõpellẽdi ſũt ad ſolutõem.i¶ Pꝛetea pᷣceptũ fuit ĩ
lege moyſi ꝙ filij iſrł ſoluerẽt decimas leuitis.Silr dr
ii malach Zuferte oẽm decimatõem i hoꝛꝛeũ meũ.⁊.ij.
palipᷣ.xxxj.vbi dr.qꝙ offeꝛebãt deo decias de omĩbo q̃ gi⸗
gnit terra.cũ ꝗ̊ iudei teneant᷑ ad ſolutõeʒ decimaꝝ nec
aliqͥ puilegio eximãt᷑.cũ deterioꝛis cõditõis ſint ⁊ eẽ de
beãt rõe pcti qᷓ; fuerũt tꝑe legis:tenebũt᷑ nũc ad ſolutõʒ
decimarũ.Et ſi foꝛte dicerẽt ꝙ ſuis leuitis tenerẽt᷑ red⸗
dẽ:ð hoc ẽ ꝙ leuiticũ ſacerdotiũ ceſſit ipᷣi ſacerdotio xpᷣi
ſic̃ hr.vij.ad hebᷣ.traſlato ſacerdocio neceſſe eſt vt legis
trãſſatio fiat.dicit᷑ et ĩ dañ.cũ venerit ſct᷑us ſctoꝝ ceſſa
bit vnctio vr̃a.adueniẽte ̊ xpᷣo ceſſare debuit vnctio re⸗
galis ⁊ ſacerdotalis.ᷓ ſolutio decimaꝝ facienda fuit ſa⸗
cerdotibo noue legis. Pꝛetea.decĩie reddᷣut᷑ deo de ter
ris in memoꝛiã bificij ĩ młtiplicatõe fructuum ſingłis
ãnis.limitate aũt ſũt terre ᷣm diſtictõem eccłiaꝝ. rõe
pᷣdioꝝ ſiue terꝛaꝝ ſoluẽde ſũt decime a ꝗbuſcũq; poſſidẽ
tibo. ſi poſſi deãt terras:decimas tenent᷑ ſoluere

Cõtra.iudei nihil hñt niſi de vſura vt in płi⸗
bo.de vſuꝛa at᷑ nibil dʒ eccłia ꝑciꝑe:̊ vt videt᷑ nec dʒ ꝑ⸗
ciꝑe de terris q vſuꝛis empte ſũt. Itẽ ecci.xxxiiij.drĩ i⸗
molatis ex iniqͥ oblatõ ẽ maclata.Et iteꝝ ꝗ offert de ſb/
ſtãtia pauꝑum qi ꝗ victimat filiũ ĩ ↄſpectu pr̃isſa iteꝝ

dona iniquoꝝ nõ ꝓbat altiſſimus.cũ ergo iſti nõ habe⸗
ant niſi dona iniqͥꝝ:nõ debẽt eẽ accepta ab eccłia q̃ reei
pit iure altiſſimi. ¶ Að q dᷣm. ꝙ decime quedã ſunt
pᷣdiales ⁊ quedã ſunt ꝑſonales.deciõ vᷣo pᷣdiales ⁊ qcqd
occaſiõe pᷣdioꝝ ſolebat ecclie ꝑciꝑe:pñt ecclie petẽ et a
iudeis roe p̃dioꝝ q̃ ab eis poſſidet᷑.ſicẽ habet᷑ ex de vecci
mis.: x texris.vbi dr.ꝙ iudei ↄpellendi ſunt ad decias
ꝑſoluẽdas de terris quas colũt.vł ad poſſeſſiones peni
tus renüciãdas:ne foꝛte ecclie illa occaſiõe ſuo iure va
leat fraudari. Silr babetuꝛ er.ð vſur ito.vbi dr: in
dci cõpellẽdi ſunt ad ſatiſſaciẽdũ ꝓ vᷣcimis ⁊ oblatoibo
debitis q̃s a xpᷣianis de domiboet poſſeſſionibo alijs re
ciꝑe ↄſueuerũt.vt ſic ecclie ↄſeruẽt᷑ indẽnes nõ ꝙ d vſu
ris aliqua accipiãt᷑ ſiue de illicite acqſitis.vel ꝙ obla
tões recipiãt᷑ ĩ ecclia ab ipis iudeis. h̊ de licite acqꝗſitis
ab eis rõe domoꝝ q̃s incolũt.ne eccłia enoꝛmiter ledat᷑
ſi tñ honeſias ecclie ĩ hac ꝑte ſuet᷑.ſi ᷣo repugnaret ho
neſtati nec enoꝛmit᷑ leſa eẽt ecclia:ad vitatõem ſcandali
eẽt ſuꝑſa edẽdũſ⁊ ꝑ hoc põt ſolui obiectũ ĩ cõtrariũ qꝛ de
vſuris inqtũ hmoi nõ pt ecccia decimas vel oblatõnes
petẽ. Et lʒ terre de vſuris eẽnt empte nihilominꝰ eccłia
pt pete decimas.qꝛ iũle ꝗ vendidit nõ poterat vẽdẽ niſi
q habebat iuris.res aut ipᷣa trãſit cũ onere ſuo.¶¶ Ad
ſecũdũ doᷣm.ꝙ lʒ oblatões vel dona non ſint accepta a
do inq;tum ab inigꝗs offerũt᷑.ea tñ q̃ debẽt᷑ rõe qᷓ debẽt᷑
ſũt accepta ſi ſolut᷑.vñ ſᷣm ꝗd accepta ſũt.Fſᷣm ꝗd ñ ſũt
accepta.ipᷣa tñ actio q̃ a ꝑuerſa volutate egredit᷑ nõ eſt
accepta.cũ aũt ex rapina vel vſura aligꝗd offert᷑ nõ ẽ ac⸗
ceptũ.qꝛ nõ ð ſuo offert.h̊ reſtitutõ eiinqᷓtum ſic ẽ.eẽt
acceptt. O

arto querit᷑ vtrũ xpᷣiani poſſint hr̃e iu⸗
deu vel ſaracenũ mancipiũ ſqð vidr peꝛ h
qð dr.xxiij.q.viij.diſꝑ.vbi dĩ de ſaracẽis
er.ð iudeis.vbi dẽ ꝙ iudei ſubmiſſi ſũt
Pꝛia culpa ꝑpetue fuituti.xp̃iani pñt hre iudeum
vel paganũ mancipiũ.h̊ et obtinet ↄſuetudo ĩ ꝑtibo re⸗
Pepe/ motis. Cõtra.xxviij.iqilſd:quicũq; ex his ꝗ baptiza
ti ſunt ẽmodo infideliũ ↄſoꝛtia nõ vitauerint et hi xpia
nis donẽtur ⁊ illi publice cedibo deputẽt᷑.⁊ ibidẽ. Mul⸗
lus clericꝰaut laicꝰcũ iudeis habitet.⁊ rõem vidr̃ apłs
ec Soaln rvi⸗erupit bonos moꝛes colloquia

ua /¶ Ad qð ddᷣm. licitũ ẽ vianũ hr̃e ſubditũ paga⸗
nũ vel iudeũ ſnõ tñ dʒ hr̃e familiaritatẽ cũ ipo.ſic bab
erve d iudeis.ad hoc.nimia em̃ familiaritas poſſet eſſe
occaſio ꝑtrabẽdi ad malũ infidelitatis.ſi tñ ille volu⸗
erit fieri xpᷣianꝰcũ effectu:nõ dʒ ꝓhiberi.inſpiratio em
ſpũſſancti in hmõi nõ ẽ repellẽda.nec ꝓpter h̊ aufert᷑ ſer-
uitiũ dñi ſ̊ ſeruire dʒ vł als ꝓcurari debet eiꝰliberatio
a ßuitute.¶ Ad obiecta at᷑ in ↄtrariũ dõm ẽ q ñ negat᷑
ex ilł auctibo ſbiecto pᷣuitutis ̊ cohibitõ failiaꝛitatis.

¶ Mueſtio. clxxxj. de He:eſi
NDnſequenter dic«c

di ẽ tæ his pctis ꝑ ꝗᷓ recedit᷑ a debito
cultu ſiue honoꝛe maieſtatis diuie. Re
cedit᷑ añt ꝑ apoſtaſia. ſciſma et heſim.
I tria pñ̃t ſic diſtigui vt hẽſis attendat
receſſus a fide ecełiaſtiea quã pᷣus fenuit.ſciſma vo r̃cel
ſus ab vnitckte ecclie.cũ mẽbrũ ꝑtinaciter nõ vult capi
ti obedire. Apoſtaſia vᷣo ꝓpꝛie dicta ẽ temerariꝰr̃ceſſus
a ſtatu oꝛdinis ſuſcepti ſic ẽ de clericis ĩ ſacris oꝛdinibo
ↄſtitutis.qꝗ de facto contrahũt.et de bis qui iam clerici
effecti ſunt clericatũ poſtponũt. In oibo at his dehono⸗
rat᷑ ei maieſias quatũ ĩ ipis ẽ K male credẽdo.qð ad in
tellectũ pt᷑ ꝑtinẽ.vł ab vnitate capitis ſe ſeꝑando qð pn·
cipaliter ꝑtinet ad affectũ vel honoꝛẽ clericatꝰ rijciẽdo
qð ad effectũ ꝑtinet maxĩe. Pꝛimo q̊ dom ẽ de hẽſi. Se
cũdo te ſciſmate. Lercio de apoſtaſia.¶ Circa vpᷣo beꝛe

ſim p̃mo q̃rit᷑ ꝗd ſit. Secũdo de differentia eiꝰ. Lercio

ad qð genꝰſeptẽ pctoꝝ reducat᷑. Quarto vtrũ ſit initiũ
oĩim petoꝝ.Quito ð quãtitate pcti.Sexto ð qð pᷣceptũ adh1
ſit ſpãliter. Septimo vtruʒ hereſis ad oĩa credibilia ſe 6 m/l
extẽdat:an ſolũ ad credibilia q̃ ꝑtinẽt ad aꝛticłos fidei e
Octauo de oppoſitõe.Lono de neceſſitate heꝛeſis.Deci ſ
mo de puatõe coĩonis hereticoꝝ ⁊ pena. Vndecimo de H
tolerãtia ipoꝝ et oppoſito.Ouodecio de duratõe hẽluʒ .
Zredecimo de reuertẽtibo ab hereſi. HMM
Dpmũ qͥ qrit᷑ ꝗd ſit hẽſis in genẽ diẽ ſi 4
aug. in li.de vtilitate credẽdi.tria ſunt ve 9
nt finitima ſibimet in animis hoim diſti
ctõe digniſſima.intelligere. credẽ.opina⸗ hi
ri.qᷓ ſi ꝑ ſeip̃a cõſiderent᷑ ſic pñt diſtingui.pᷣmuz ꝑ ſe ſꝑ
ſine vicio ẽ.ſecũdũ aliqñ cũ vicio.terciũ nũꝙ; ſine vicio. 6ℳ h
hẽſis cũ ſit ſꝑ cũ vicio:magis videt᷑ aꝑꝛopinq̃re cum
opiniòe ꝙỹ cũ intellectu vł credulitate. Hoc etiã videtuꝛ
ex rõe hẽtici ĩ eodẽ li.poſita.hẽticꝰẽ ꝗ alicuiꝰtꝑalis cõ⸗ c⸗ h
modi et maxime glłie pꝛcipatuſq; gra falſas et nouas ((eh
opiniones vel gignit vel ſegt᷑.cũ & heticus hereſim ſeq̃t᷑ U
hereſis erit opinio falſa.¶ Itẽ aug.ĩ eodẽ li.qð intelli⸗
gimꝰ ebemꝰrõi.qð credimꝰ autoꝛitati.qð opinamur er
rori.hereſis ̊ cũ ſub erroꝛe cõtineat᷑ ad opinionẽ redu .
cit᷑. ¶ In cõtrariũ ſic. heſis ⁊ fides opponũt᷑ inter ſe.er⸗ W’
go hẽſis ↄtinet᷑ ſub infidelitate.ſᷣ infidelitas ẽ falſa cre⸗ .
dulitas ĩ materia determĩata.ſ.ↄ veritatẽ q̃ ẽ ᷑m pieta 6
tẽ.̊ bereſis ſub incredulitate ↄtinet᷑.¶¶ ISRtẽ aug.ĩ li.ſup
dicto.credẽ tũc culpabile ẽ cũ de deo aligꝗd indignũ cre⸗
dit. ̊ oĩs hẽticꝰꝗꝗ indignum de deo aſſerit aut aliqð di h
gnũ deaſſerit.&ᷓ hſis ſub credulitate ↄtinet e at᷑ heſis
ↄtineatur aliqn ſub vno illoꝝ.aliq ſub alio.aliqñ ſub
tercio:videt᷑ ꝑ hoc ꝙ aliqui hẽtici ducũtur ad aſſerẽdũ
qð nõ ẽ aſſeredũ ĩ his qᷓ ꝑtinẽt ad fidẽ ex ꝗbuſdã oĩbo. 1
ſiẽ fuit de manicheis.ᷣ intellectꝰ inniti?᷑ ròi.gᷓ̊ bmõi ac⸗ .
ceptio dicet᷑ intellectꝰ.⁊ ſic hẽſis ſub intellectu ↄtinet᷑. 1
AVlij aũt inducũt᷑ ad ↄſentiẽdũ.ĩ talibo emauctibo ma⸗ 1
le intellectis ̊ credulitas innittit᷑ auẽti:̊ bereſis cũ ſit
talis acceptio erit ſub credulitate.¶¶ Itẽ alij inducũtur

ex rõibus aꝓparentibus ex quibo gigni᷑ opinio falſa.2

ſic errãt. bereſis ↄtinet᷑ ſub opinione Fm hoc.¶ Dz ꝰ

h videt᷑ dicẽ berñ.in li.ad euge.vbi diſtiguit inteꝛ intel
lectũ ⁊ fidẽ et opinionẽ. Intellectꝰ ẽ ex veꝛiſſimis rõibo
rei cuiuſcũq; ceꝛta ⁊ manifeſta noticia.ſides ant ẽ volũ
taria q̃dã et certa pᷣlibatio nõduʒ ꝓpalate veritatis.opi euleneß
nio do eſt q̃i ꝓ vero habere aliquid qð falſuʒ eẽ neſcias
Item intellectꝰrõni innitit᷑credulitas aucti:opinio vo
ſola in ſimilitudine ſe tuet᷑.hereſis ergo cũ elongata ſit
a veritate nec ſub intellectu nec ſub fide tõtinebat᷑ ſ̊ ſlub
opinione ſoa.(121 qð dðᷣm.ꝙ hereſis in ꝑte reſpicit· vi c r⸗ wosa
affectũ.et in ꝑte intellectuʒ ſicut et fides.quo ad hoc ꝙ e

reſpicit affectũ ẽ in genere peccati.peccatũ em̃ ẽ in volu ⁊ 249 yi . aaai .
tate.quo ad hoc aũt ꝙ reſpicit intellectũ ẽ ĩ genere fal⸗ lit 5
ſe credulitatis.⁊ ex opinione oꝛiginẽ trahit. Ad obie⸗ Wεπ heſr
ctũ aũt dm. lʒ opinio nũꝗꝙᷓ ſit ſine vicio.nõtñ hereſ N
ẽ opinio eẽntialiter.d̃ em̃ opinio eẽ cũ vicio ſemꝑ.quia 3
ẽ cũ foꝛmidine alterius ꝑtis.foꝛmido aũt penã quadã .
dicit et quo ad hoc ? ibi viciũ.credere aũt nõ ſꝑẽ cũ vi⸗

cio ſ̊ tunc cũ creditur qð nõ eſt credendũ.⁊ hoc mõ he⸗
reſis eſi ſub credulitate.nõ ꝙ ſemꝑ innitat᷑ auẽti nõ be
ne intellecte:ᷣ etiã rõni apparẽti. et quo ad boc vicinat᷑
cũ opnuione.¶ Ad ſecũdũ dicẽdũ.ꝙ cũ dr̃ ꝙ hereticus
gignit nouas opiniones vel ſegꝗtur.opinio accipituꝛ ibi
ꝓꝙ aſſertõe ſiue ꝓ acceptõe que coĩs ẽ eredulitati.¶ Ad
terciũ dðᷣm.ꝙ cũ dic̃ aug:ꝙ credere debet᷑ auẽti.opinio
vo erroꝛi.nõ accipit credere ꝓut ẽ cõmune credulitati
vere et falſe ſed ꝓut ↄuenit ſidei.opinio autẽ nõ accipit᷑
ibiꝓ acceptõe vnius ꝑtis cũ foꝛmidine alterius.ſed ac
cipitur ꝓ opinione ᷣm ꝙ cõmune ⁊ẽ ad falſazʒ credulita⸗ .
tem.et ſic hereſis põt dici opinio.q! Ad illud vᷣo quod

Alniei
ℳ Nℳ

Gls
N

¶ Mnueſtio

obijcit ꝗ hereſis aliqñ ſit ſub i ntellectu. aliqñ ſub cre⸗
dulitate.aliqñ ſub opiniõe.dm ẽ ꝙ ſi accipiat᷑ intelle⸗
ctꝰpm intentõeʒ bern.et credulitas ꝓ fide:nõ erit bẽſis

ſef/

clxxxj.

eius ad ſymoniã.videt᷑ aũt q; ſy monia ſit hereſis.dicit
em̃ greg.in regiſtro.Quiſꝗs ꝑ pecuniã oꝛdinat᷑ ad hoc
vt hereticꝰfiat ꝓmouet᷑ ex h/̊ 9 Epecunia oꝛdinat᷑ heeeꝛ·
ticus ẽ:ſᷣ talis ſymoniaeꝰ inqtũ hmõi ẽ hẽne.q̊ ſymo⸗ ſjmnnm

„10 o le ſub altero illoꝛũ ſ̊ tm̃ ſub opinione. Si vo intellectus nia ẽ hereſis.( Cõtra.oĩs hereticꝰdeuiat ab aliquo ar⸗ *
r fmm, large accipeꝛer z credulitas: tũc poſſz hereſ ſub intelle ticulo.nõ ſic aut ois ſy moniacꝰ:ꝗ̊ ſymoniacꝰnõ ẽ here⸗
men , ctu vel ſub credulitate ↄtineri.nõ ſic aũt vidr̃ aug.in li. ticus. ¶ Silr põt obijci de ſciſmate ꝙ ſit hereſis.dic eĩ
PuW* ſuo loqui te intellectu et credulitate: ſed fm ꝙ aꝑpꝛopꝛi aug:nullũ ſciſma ẽ niſi aliquã hereſim ↄfingat vt recte
Ang.mliu aliqua, Derenm anunga
BH nthr. . . ab ecclia videat᷑ receſſiſſe. ſciſmaticus ẽ hẽticus et ita
S in d e qu eritur S ſciſma hereſis. Itẽ ſciſma dicit diuiſionẽ ſuo nomie.hᷣ .
qd Eng Fm diffinitõem.Et ponit To ta Rnnt⸗ erls Haberi dſ hereſts uiſ Slupada ara liaa ahe
tõem in li. de vtilitate creqẽdi: peretic ? q alicuiꝰtpalis EEe re auiclch denfatabalic articto ympole
cõmodi et marĩe glie pꝛicipatuſq; gra falſas opiniones ſciſmatic. ſymoniacus væuiat ab vno aꝛticko. ab illo. l.
ac nouas vel gignit vel ſequit. ¶ Dʒ ð hac rõem obijcit ſanctã catholicã.et apłicã eccłiam. ſciſmaticꝰẽ hereti
põt em̃ aligs ſimpłr credere aliꝗd qð nõẽ credẽdum in cus.¶Cõtra. hiero.ſuꝑ epłam ad gal:inter hereſim 2
bis que pꝑtinẽt ad fidẽ.nec tñ intentõe tꝑalis cõmodi vl ſciſma hoc eẽ arbitroꝛ.i hereſis ꝑueꝛſum dogma habʒ.
pncipatgra. et ſi ꝑtiax ẽ ĩ hmõi credulitate heretic? dĩ. ſciſma vᷣo ab ecclia ꝑiter ſeꝑat.ergo ſciſma nõ ẽ hẽſis.
id·MTAοσι Iʒ ab ecclia nõ ſit ſeꝑatus ꝑ ſniam. dic ei hiero ſup epi Itẽ hereſis ẽ ð veritatẽ q̃ ẽ ð pietatẽ.ſciſma vo ð cari .
E . ſtola ad gal.quicũq; ſcripturã aliter intelligit.i. cõtra⸗ tatis eccłie vnitatẽ.ſ̊ aliud ẽ eẽ ↄ veritatẽ pietatis ⁊ ali .
. . E eE ſenſtto l ler efMenorr ab recellezit ud ð vnitatẽ ecclłie.ergo ſciſma nõ ẽ heꝛeſis. e⸗ vide
Fese berere . pe,l at Nẽ. ij. ad coꝝ.·iij.ſuꝑii S. n eulict⸗ tur e bereſis non differat ab ypocriſi.dĩ em ſuꝑ illuo
) entes ſimꝰ ac. habet᷑ ĩ glo.ꝙ fides ẽ cogitare de his que . yſa.ix.diſperdet dñs abiſrł caput ⁊ caudã.glo.oĩs he⸗/
credẽda ſunt cũ aſſenſioe recta.̊ ꝑ oppoſitũ hereſis ẽ co c 6 reticus y pocrita eſt.et dic berñ.ſuꝑ cãtica.i.õ ſufficit
gitare aliqd de credibilibo aſſenſione nõ recta. h põt ⸗ hereticos eẽ niſi cũ y pocrite ſint vt ſit ſupꝛa modũ pec⸗
t ee in diinitõe qð dr alicuiꝰ tꝑalis c 7c· a peccato ypocriſis.uno ꝙ y pocriſis ſit de cõplemẽto
I8l. 30. . Peretic'requirit ic yſido: pteꝛ ꝗd magis aꝓpꝛopꝛiat illi peto qð dircte
. opimiõe falſa ſiue in defenſiõe erroꝛis:ſic habet᷑ ſuꝑ cõtra vnitatẽ fidei.qᷓ illi q impugnat vnitatẽ cariag
.cg:ei: Audio inter vos eẽ ſciſſuras. glo q ĩ eccle tis vel qd ẽ cõtra vnitatẽ aliã ꝑ ſe et pꝛimo.4 Ad pᷣmũ ſo; p
ia xi moꝛbidũ aliqd pꝛauũq; ſapiũt et reſiſtũt ꝑtinaci dðm ꝙ nomẽ hereſeos aliqñ ſumit᷑ coiter ⁊ aliqñ ꝓpꝛie
fen rauah ſua dogmata emẽdare nolũt uͤ defenſare p ſm ꝙ coĩteꝛ ſumit᷑ ſic põt dici ſy moniacꝰhẽticꝰqꝛ io in
En üt. ereri fiũt. bᷣ hoc nõ vig p̃dicta diffinitõe. re ab ecclia diniſus. Si vpo accipiat᷑ ꝓpꝛie ꝓut reſtrigit
baae nrni⸗ e nheke⸗ Ad q Dan nne⸗ ad falſam egulatat circa articlos vnitatis ĩ tꝛinitate
iei aliqn lumit᷑ coiter aliqn ꝓpꝛie.⁊ aliqn/ ꝓpzillime. incarnatõis: nõ ẽ ſy moniacꝰhereticꝰ. Pꝛetea. pctẽᷣm
Coiter cũ dr ꝙ hereticus põt dici quicũq; ſcripturã a A, hereſeos ẽ ĩ falſo mõ credẽdo ⁊ ꝑtinacit.pctm vpo ſymo = men volet⸗
ter intelligit ſe inlu⸗ ſpũſſcti eflagitat. pꝛie ẽᷣm ꝙ be nie ẽ ĩ ꝑuerſe volẽdo ð ſacroꝝ dignitatẽ.⁊ ᷣm h̊ differ
s r arüq alin tpale⸗ mot animen derr cũ ſi hereſis a ſymonia. ¶. Ao H aũt qð obijcit᷑ ſy moniãſeẽ ð s
peraddit᷑ ia ꝑtinacia in defendẽdo falſitatẽ vel impu⸗ aliquẽ articlm fidei dm c. nõ ẽ directe ð credulitatẽ
i veritatẽ. Et ꝑ hoc põt intelligi qð obiectũ eſt. 2 alicui aꝛticli ß ex oſequẽti. eo eĩ ꝙ ponit impᷣciabile ſub
5e
Aé ex Pre vois, ct pucrla x. cupilci ce ex q̃ foꝛmat᷑ fides nec bñ credit᷑ ille articlus ꝗe
hilieet peinar fenlio ſiue impugnatio ex ꝑte iraſcibi ſckitate ecclie.¶ Ao ſecũdũ po dõm. ꝙ ſciſma ñ ẽ here⸗
Ze 17 le illa vo q ponit᷑ in glo. ym ciſma ab beſi ĩ B ꝙ lcilma ẽ ꝑ ſe ↄ vnitate qͥ e in affectu
rereirtcait mMipoliſt duobo pcegẽtiboſe pot dici he⸗ caritatis ſiue pacis. bereſ̃ dᷣo 8 vnitatẽ qẽ in intellectu
g. er lce⸗ vna ẽ diuiſio q̃ opponit᷑ ↄiũctõi ꝑ fidẽ.eſt alia q̃ opponi
66 pꝛicipatũ:nihilomin põt incurrere petm bekkſeos ſaei tarieate⸗ rcra ſotponi ↄiũctõi q̃ ẽ deeran ſacẽ
dee aeng ig ſ. regnert accidit. frequẽteꝛ em̃ accidit mẽtalẽ ſiue ꝑ gr̃am dignitatis eccłiaſtice.pꝛima diuiſio
e Za iſtis is. Si vo aligꝗs ignoꝛanter cre⸗ dỹ hereß.ſecũda ſciſma.tercia ſymonia.¶ Ao obiectuʒ
4 21 ri, n5 ag, cagens de his q̃ ꝑtinẽt ad ſacrã ſcripta ĩ ↄtrariũ doõm ẽ ꝙ ſi ſciſma ñ ſit hereß. tñ diſpoſitio eſt
tev. ino rocher nreie os fidei.nec ꝑtinaciter rſendeꝛet. im ad hereſim.pꝛimo em̃ ẽ inobediẽs capiti ecclie.ſecundo
Reilchs, gifanre 3 fidẽ ꝑtinere:nõẽ talis dicẽdꝰ he ↄtẽptoꝛ ẽ clauiũ.tercio ad h̊ ꝑuenit vt nõ credat illũ ar-
ſent vn gug. in li. bap. Vnatſ. Si aligs hoc idẽ ticłin ꝗẽ de aplłica ecełia.⁊ ſic diſpoſitio ẽ ad hẽſim.cũ
25 E.U Cl1. e ſiae c nodn dico ee he⸗ im incidit.. Ad ſcom vo doõm.ꝙ deuiare ab aliq arti: J*.
reticũ niſi manifeſta doctrina catholice fidei reſiſtẽ ma⸗ culo dr dupliciter.vel ſᷣm ꝙ ẽ pꝛicipiũ credẽdi:⁊ ſic de⸗
luerit. ? illð qd tenebat elegerit. ¶ Ad ſecundũ dom ꝙ uiat bereticꝰ. vel ſm ꝙ ẽ pꝛicipiũ obediendi⁊ ſic deuiat . H
nguner atalig ſei. cuz lenſtone S ctm hereſeos iʒ ſciſmaticꝰfaciẽdo Srrarh. 4 terciũ vo doᷣm ꝙ licʒ ſd fuer Ipr , vb db, d
int ictoꝝ.cũ facit hec ſciẽter.ſ̊ nõ puni rũ diuiſionẽ tñ differẽs ẽ diuiſio.
. ter⸗ ta Ganiüieab- cerlineni i cum ſi pti naciter.Bo or Peat⸗ aba ee diuerla m̃ ton s 5
n n illa rõ Hercrie intelligit de illo heretico ad h tẽdit vt credat᷑ qð ñẽ credẽdũ.ſciſma vo vt velit fa
dae ißr de Vvt pcidat᷑ 9 ecclia. quãta aut debeat eẽ ꝑti⸗ cẽ ỹ ſi uꝑioꝛis mãdatũ. Ad illdð do qð obijcit᷑ ð hereſi
ia: in decretali ti.de hereticis determingtur. ↄpꝑatõe ad y pocriſim.dðm ẽ ꝙ int ſe ↄꝑant᷑.nec ſegt ſi
— . hẽticaſit ypocrita ad cooꝑimẽtũ ſui erroꝛis.ꝙ t h̊ b
0cmbrum ſe ecundũ ſis ſit ypocriſᷣ Fᷣm eẽntiã.rões vo q inducte ſũt ĩ ↄtraꝛi⸗
☚ l i ad h tMũt.vt hẽticꝰypocrita dicat ꝓpt pcti palliatõ
Vm iaz dictũ ſit de quidditate hereſeos. nẽ.ñ ꝗpt ipᷣasʒ pct᷑i eẽntiã.¶ Ad vlt.vᷣo dicendum ꝙ licz
Secũdo querit᷑ de differẽtia eiꝰad ea cuʒ multiplex ſit diuiſio ſtamen illa eſt pꝛincipalis vbi de⸗
quibo videt᷑ ↄuenire.⁊ pᷣmo de differentia ſiruitur fundamentum chriſtiane religionis.tunc eniʒ
.
.£

ↄſtupꝛat᷑ ipa aĩa vſq; ad verticẽ.vyñ dicit greg· Ců negſ⸗
ſimi ſpũs vniuſcuiuſq; aiam in pᷣuis oꝑibo inuoluũt.hᷣ
integritatẽ fidei viciare nõ pñt.qᷓi adpuc inferioꝛa mẽ⸗
bra polluũt.qui aũt in fide coꝛrũpunt᷑ vſq; ad verticeʒ
ↄſtuprãtur. malignus ei ſpũs ab infimis membris qᷣſi
ad ſumma ptingit.cũ actiuã vitã polluens caſtã celſitu
dinẽ fidei diffidẽtie moꝛbo coꝛrũpit.cũ ergo diuiſio q̃ ẽ

ʒ ſidẽ ponat alias diuiſiões ꝑↄñs et nõ ecouerſo.rcke

nomen hereſis illi diuiſioni appꝛopꝛiat.

embrũ tercuum

Ercio querit᷑ ad qð genꝰ.vij. capitalium
peccatoꝝ reducatſet vidr̃ ꝙ ad ſuꝑbiam
dr em̃.j·ad thi.vj.Si quis aliter docet et
nõ acquieſcit monibo dñi nr̃i ihu xpᷣi et
ei que m pietatẽ ẽ doctrine:ſuꝑbus ẽ.ſ̊ hereticꝰẽ hmõi
&O hereticus ẽ ſuꝑbus.radix ꝗ bereſeos ad ſuꝑbiã vidr
reduci.¶ Pꝛeterea hereſis ꝑſicit᷑ ĩ ꝑtinacia defendendi
falſaʒ opinionẽ ſic ſupꝛa habitũ ẽ.ptinatie gũt radix ẽ
ſuꝑbia.et ita hereſis ad ſuꝑbiã reducit᷑.¶ Cõtra.vidr
reduci ad inanẽ głiam vel cupiditatẽ ſic elicit᷑ a diffini
tõe aug.cũ dr.hereticus ẽ qui alicuiꝰtꝑalis comodi ⁊c
cũ ꝗᷓ motiuũ ſit tꝑale comodũ ſiue glłia dasvon⸗

hereſis ad cupiditatẽ vel inanẽ głiam. d qð vom.

Sigbe ιπια ſτ 2ααd.ειια ſe loquẽdo hereſis ad nullũ.vij. peccatoꝛuũ capitali⸗
her kerezt eLaret or ſere uʒ reducit᷑ rõe tñ illa q̃ querit᷑ pꝛicipatus ſiue glia: að
Prra, P . S b ta , ar.s almii, ſupbis ſiuc inane gliam reduci?,n vſin glo, vi wui.

e ſeptẽ gẽtibo dic/ ꝙ de ſcenodoxia oꝛiũt᷑ ↄtentõnes.ia⸗
ctãtia.hereſis et pſumptio nouitatũ.ᷣ̊ hoc nõ ẽ rõe vo⸗
lũtatis credendi aliqd diuerſum ab eo qðò credit eccłia
H ꝓpter vanã gliam cuiꝰgra credit diuerſum.ab alio at᷑

1

hec attẽdat᷑ ad ſuũ opꝓpoſitũ ĩ ↄpatõe qð ẽ pᷣmũ ĩ genere
bonoꝝ.vel in ↄꝑatõe ad pꝛimũ pᷣceptũ decalogi.ĩ cuius
trãſgreſſione ẽ illud peccatũ. non ꝙ ſemꝑ mala vita ſit
cũ infidelitate.ᷣ qꝛ pᷣma mala vita ẽ ex infidelitate poſt co p
oꝛiginale peccatuʒ. nec ex h̊ ſeqtur ꝓpter h hereſis ſit
initiũ male vite.nõ em̃ vniuerſaliter dĩc infidelitatẽ ſʒ
quãdã ꝑtem ⁊ nõ pꝛimã.¶ Ad terciũ pᷣo dom.q; illud ñ
dr vniuerſaliter de oibo peccatis:ł̊ de ꝗqbuſdã ad qᷓ ma
gis inclinat hereſis.q. Ad quartũ dõm.ꝙ licʒ reditus

pctoꝝ fiat ꝑ hereſim. hoc nõ ẽ niſi ꝓpter enoꝛmitatẽ illiꝰ

D“

/

or hereticꝰet ab alio ſuꝑbus ſiue vane glioſus at dẽ Aò e.

hereticꝰſuꝑbus ꝑ cõcomitãtia dr.vel qꝛ aliqað motiuũ
ad hereſum põt eẽ ex inclinatõe ſuꝑbie. Ad ſecũdũ vᷣo
dðm. ꝙ licet ꝑtinatia ꝑ ſe ſit ex ſuꝑbia animi ſiue ex va
na głia.tñ ipᷣa diuiſio ĩ credẽdo qᷓ pᷣcedit nõ opoꝛtet

oꝛiginẽ habeat a ſupbia. ᷑“

Aarto querit vtrũ bereſis ſit initiũ oĩ

ſunt oppoſita.ſᷣ̊ fides ẽ initiũ oim bonoꝛũ
5 ꝑoppoſitũ hereſis ẽ initiũ oim maloꝛũ.
VAd hoc etiã facit qð dicit gug:ĩ li.de ſide ad petrũ:q⸗
litas male vite ab infidelitate incipit.hᷣ q ẽ maioꝛ infide
litas q; hereſis.maius em̃ malũ ẽ pꝰagnita vijã verita⸗
tis retroiꝛe:qᷓ eã nõ ↄgnoſcere.q Ad idẽ et᷑ facit qð dr
j· ad thi.vj: ex ꝗbo oꝛiũtur inuidie.cõtentões.blaſphe⸗
mie ⁊c. vbi videt᷑ dicẽ.ꝙ ex hereſi illa mala oꝛiũtur.et
ita hereſis ẽ initiũ maloꝝ. Itẽ ꝑ obſtinatõem hereſe⸗
os redeũt peccata ſic dicit aug.in.iij li: donatiſtos. ſʒ
qð ẽ pꝛĩicipiũ Künteeun peccatoꝝ.g hereſis ẽ

initiũ peccatoꝝ. 1
enumerãtur diſcẽſiones ⁊ hereſes.nõ vt pꝛicipia oꝑpum
exr quo vidr ꝙ heꝛeſis nõ ẽ initiũ oĩm peccatoꝝ ſ̊ quod⸗
dã mẽbrũ in coꝛꝑe peccati.¶¶ Ad idẽ facit.ꝙ marenia hbuꝰ
ius pcti ſeiuncta ẽ a materia alioꝝ peccatoꝝ.quoꝝ aũt
materia ẽ ſeiuncta nec alia depẽdet ab alia peccata di⸗
cũtur ſeiũcta nec vnũ dr ab altero oꝛiginẽ ducere. ĩſiat
Swꝙ bereſis nõ ẽ initiũ Peccato. qð dõm.qꝙ non
ſequit᷑ ſi fides ẽ fundamẽtũ oĩm bonoꝝ:ꝙ bẽſis ſit ini⸗
tiũ oĩm maloꝝ.hereſis em̃ dicit ſpẽm quadã infidelita⸗

iy untate alſe tis. infidelitas aũt ẽ pꝛimmũ oſpoſitũ fidei.ſ neq; de illo

ſſequit᷑ ꝙ ſit initiũ oim maloꝝ ſ̊ ꝙ in genere maloꝝ diẽ
vltimũ defectũ.pñt ei multa mala fieri manẽte fide in⸗
foꝛmi quoꝝ nulliꝰẽ infidelitas initiũ.ſᷣ ex eo dr vltimꝰ
defectus qꝛ deſtruit fundamẽtũ oĩs boni. deſtructo aũt
fundamẽto deſtruit᷑ edificiũ ſpũale.⁊ nõ ẽ ſemꝑ ↄſequẽ⸗
tia in ipᷣo in hmõi oppoſitis:ſ̊ aliqñ ↄſequẽtia ĩ ↄtrario
Ad ſecũdũ dðm.ꝙ illud qð dicit augiꝙ qualitas ma
le vite ab infidelitate incipit.dupliciteꝛ põt intelligi.xt

ECõtꝛa. vlt ad gal. Inter oꝑa carnis

112
.

peccatoꝝ. vidr ꝙ ſic.fides em̃ et heꝛeſis dE

₰

b

peccati:nec or ꝑ eẽntiã redire ̊ ꝑ quãdã feputatõem ꝓ
pter quoddã vincłm pcti.ſicut ondit᷑ ĩ queſtiõe de recti⸗
tu pctoꝝ.⁊ iõ nõ ſegtur ꝙ hereſis ſit initiũ pctoꝝ: lices
ꝓpter enoꝛmitatem eiꝰpcti redire dicãatnr.

Vinto querit᷑ de quãtitate hui pcti/⁊ vi⸗
det᷑ ꝙ ſciſina ſit maius peccatuʒ eo.ꝑ boe
qð dic hiero:eo ꝙ maioꝛi pena ẽ punituʒ
dic em̃.tꝑe quo dñs pꝛioꝛa delicta recenti⸗

. Vi penaꝝ exemplis cauẽda monſtrauit:ydolatria gla⸗

dio punita ẽ exuſtio libꝰ tebellica cede ⁊ pꝑegrina capti⸗
uitate.ſciſma hy atu terre ſepultis atꝛocibo viuis ⁊ ce⸗
teris celeſti igne ↄſumptis.quis iã dubitauerit h̊ eẽ ſce⸗
leratiꝰcõmiſſuʒ qð ẽ grauius punitũ.ſciſma ꝗ̊ videtur
eẽ maius ydolatria.ſᷣ̊ ydolatria maiꝰẽ petm ꝙ; hereſis
¶ Itẽ plus ẽ deteſtatio q; odiũ.ſ̊ dñs deteſtat᷑ pctm ſcil⸗
matis.ſic habet᷑.vj.ꝓuer.heꝛeſis autẽ videt᷑ cadẽ ex ꝑ⸗
te illoꝝ peccatoꝝ q̃ hʒ dns odio.aſciſma videt᷑ eẽ gquiꝰ
petm hereſi.¶ Sʒ ↄtrariũ arguit᷑ ex hoc qð accipit᷑ ex
epła clemẽtis.vbi dr.q; pꝛimũ locũ ĩ pemis hñt illi qui
aberrãt a deo.̊ heretici ſunt tales.ꝗᷓ bexeſis pꝛimũ lo⸗
cũ tenet ĩ penis.q̊ ẽ maximũ peccatũ.(¶ Ad qð dðm eſt
ꝙ hereſis vno mõ dr̃ eẽ quiꝰpetm ſein Abrerolio mõ ſci⸗
ſma grauius hereſi·hẽſis eĩ dẽ grauiꝰqͥ ad hoc ꝙ deſtau
it directe fidẽ qᷓ ẽ fundamẽtũ totiꝰreligiõis xpᷣiane. ſci⸗
ſma vo dr grauiqͥ ad h: opponit᷑ illi rei ꝑ quã dʒ eſſe
coꝛrectio oĩs pcti.⁊ hec ẽ vnitas mẽbroꝝ ecclłie cuʒ x?o0o
capite.et ꝓpter h̊ diẽ aug.in li.de bap.ꝰ donatiſt.ꝙ ẽ ĩ⸗
maniſſimũ pcẽm cũ dr ꝓpteꝛ ipᷣm ſeꝑatõis imaniſſimuʒ
ſcelus ſiue ꝑmanſerint peccata ſine ↄtinuo dimiſſa redi
erint.vt ad ſalutis pacẽè et canitatis veniã exboꝛtamur
7 iõ ↄtingit aliqũ ꝙ ſciſma magis punit᷑ qᷓ hereſis.ma⸗
xime cũ hereſis vnitatẽ eccłie nõ coꝛrũpit h̊ ĩ ſua coꝛru⸗
pta radice ꝑſiſtit: ſciſma aut ꝓcedit vſq; ad ecclłie coꝛxru
ptõem. et de tali loqꝗt apłs ad theſ. QAiſi venerit pᷣmum
diſſenſio ⁊ reuelatꝰ fuerit filiꝰ ꝑditõis ⁊c.ſi tñ tã heꝛeſis
q ſciſma ꝓgrediũtur vel equaliter ĩ ſua oꝛigine ſiſtunt
ↄſiłem pena ſoꝛtiũtur.ſiẽ ĩ canoue babr.⁊ ĩ plibo libris
ſuis expᷣmit aug.lAd illð vᷣo qð obijt᷑ ꝙ ſciſma in ve
teri legi maioꝛi pena puniebat᷑ ꝙᷓ ivolatria.⁊ ita maius
perm vidẽt. dõm ꝙ quãtitas pene attedit᷑ tꝛiplr. vl qtũ
ad młtitudinẽ puitoꝝ.vł q;tũ ad turpitudinẽ ſiue incõ⸗
ſuetudinẽ pene.vłqꝛtũ ad acerbitatẽ.pctm ̊ᷓ idolatrie
d quiſſime puniiũ ſi attẽdit᷑ quãtitas pꝑcti qᷓtũ ad młti
tudinẽ punitoꝝ.maxiĩa eĩ młtitudo ꝓpli puiebat᷑.ſciſma
at᷑ d quiſſime fuiſſe punitũ ꝓpt inconſuetudinẽ pene vt
magis abhoꝛrerẽt hoĩes a capite eccle r̃cedẽ a qͥ dʒ ꝓce
dẽ coꝛrectõ ad ↄFuatõz vnitatis eccliaſtice nec tñ dr ſci
ſma maiꝰpcim ꝙᷓ idolatria.¶ Ad ſcõm vo dom ꝙ tã bł
ſis qᷓ ſciſma ẽ pctm qdð dñs odit ⁊ dteſtat.vñ hẽſis ñ op
hẽdit᷑ int illa pcta q̃ onũerãt᷑ ĩ his pctis q̃ odit tiñ dñs.

vñ mẽdaciũ qð ibi ſumit᷑ nõ accipit ꝓ mendacio hereſe

os:ſᷣ ꝓ mẽdacio qͥ hõ mẽtitur ꝓxumo ſuo.

Exto qrit q pceptũ ſit ſpalit. Et vidĩ
ſit ð pceptũ pᷣmũ.hẽſis ei ſuꝑſtitio qdã
vidr eẽ.vij.math.attendite a falſis xhᷣis

— „ — . .

Tc. glo.hetici ſunt ꝗ qdã pietatis veſie te .

cti ĩ huĩlitate abulat ⁊ falſa religioe. belis ẽ ſuꝑſtitõ

G⸗ r

ne
i
ſo⸗

.

6

Pv
te

epan
en
e
6.el,.
di⸗
N
e,
ſPwe.
ape al
ſi
14
Pi
t
di⸗
zul
jen

clrrxj.

leticã vel ałs noueꝛit nõ impꝛobam. ſcie em̃ ſunt verita
tis ñ pietatis.ᷓ hẽſis ẽ circa credibilia qᷓ ꝑtinẽt ad vita
tẽ ᷣm pietatẽ ſic fides.ſic̃ dictũ ẽ.̊ hẽſis nõ ẽ circa cre⸗
dibilia q̃ ſił credũt᷑ ⁊ intelligũt᷑ ſiue ſint pꝛĩcipia ſiue rõ *
nes vel ſcie hũane.qSilłr ĩ his q̃ ſunt circa diuĩtatẽ.ꝗ⸗
dã cõtraria dixerũt.ꝗdã em̃ dixerũt ꝙ notões ſic pr̃ni⸗
tas ⁊ generatõ ñ ſũt deꝰbᷣ ſũt aſſiſtẽtes.alij dixerũt con⸗
kriũ.reſtat ̊ ꝙ aliq iſtaꝝ opinionũ ẽ falſa.vidr q̊ ꝙ alt
illoꝝ ſit hẽticus ſi ꝑtinacit affirmet.qcqd eĩ ẽ ĩ deo deꝰ
=.prnitas ẽ ĩ pr̃e ⁊ ẽ ipe pr.ꝑſona at᷑ n diſſiguit᷑ abeſſen
tia. ̊ pr̃nitas ẽ deꝰ.ſi ᷣo notio nõ ẽ deꝰ ẽ. ẽ igi᷑ creatu
ra.q diẽ̃ notõem eẽ deũ ᷣm h̊ creaturã dic eẽ creatoꝛẽ

¶ Lueſtio

—.—

ſuꝑſtitio ẽ ↄ pꝛimũ pᷣceptum. xiij.ad ro.plenitudo le.
gis ẽ dilectio ⁊c. glo.aug:q ẽ de decẽ coꝛdis.tange pina
coꝛdã ⁊ cedit beſſia ſuꝑſtitõis.cũ ̊ ſuꝑſtitio oponatur
p̃ᷣmo mãdato:hẽſis oponet᷑ pᷣmo mãdato.¶ Cotra yſi⸗
do.ĩ glo. xx.exo.pꝛimũ mãdatũ ꝓhibet ſurreptõeʒ.ſecũ⸗
u erroꝛẽ. terciũ ſeculi amoꝛẽ.cũ & heꝛeſis ſit erꝛoꝛ:oppo
net᷑ ſecũdo mãdato.. Pꝛeterea põt aliqꝗs credẽ ſiue aſ⸗
ſerere ꝙ foꝛnicatio vel furtũ nõ ſit moꝛtale pcim ⁊ ̊ ꝑti
naciter defendere:⁊ ſic erit hẽticus.nõ ̊ heſis tm oppo⸗
ocze pꝛime tabule ſ etiaʒ pᷣceꝑtis ſecũde tabule.

d qð doõm. ꝙ bereſis põt oponi pᷣmo pᷣcepto pᷣme

tabule.2 ſecũdo.rõe & ei ꝙ ↄtingit eẽ hẽſim ciꝛca trini⸗
tatẽ vł circa vnitatẽ diuine eẽntie:oꝓponit᷑ pᷣmo pᷣcepto

ſm hũc modũ põt hẽſis ſub vana religione ſiue ſuꝑſtii

tõe cõpꝛehẽdi/¶ Aoillð po qdð obijcit᷑ ꝙ opponit ſecudo
p̃cepto.̊ ẽ rõe qrũdã hereſuʒ in ꝗbo errat᷑ circa xpᷣi hu
manitatẽ.illi em̃ aſſumũt nomẽ dei inuanũ qð ẽ pᷣce⸗

ptũ ſecũde tabule.et hoc mõ ↄtinet᷑ ſub erroꝛe.ꝓpter er
roꝛẽ ẽ ð pᷣceptũ ſecũdũvł aliter põt dici.ꝙ hẽſis oxponi

nit᷑ pᷣmo pᷣcepto ſunpłr.ſ̊ nõ vniuerſaliter.ſᷣ rõe ſui ge⸗

pk*SWαα neris. c aũt dr ꝙ erroꝛ opponit᷑ ſecũdo p̃cepto. ᷣ intel⸗

ligit᷑ de erroꝛe ꝗ nõ opponit᷑ fidei ſ̊ qni manet cuʒ ſide.
qñn.ſ.errat᷑ circa veritatẽ et nõ circa cultũ diu ine maie⸗

vidr̃ ꝗ̊ ꝙ alta illarũ aſſertõnum ſi fuerit ꝑtinax ẽ hẽti⸗

ca. ¶ Ad qð põt dici.ꝙ bẽſis ad tria genera credibiliũ

extẽdit᷑ ꝑ opoſitũ fidei.tñ ſᷣm quãdã anologiã.nã circa
illa credibilia q̃ pus credũt᷑ ⁊ poſtea intelligunt᷑.ſ.circa
articłos iuenit᷑ ma rõ fidei.⁊ ꝑ oppoſitũ ipa hẽſis. Si⸗
mitxłr fides extẽdit ſe ad illa credibilia qᷓ ſit credunt᷑ ⁊ in
telligunt᷑vt ꝙ foꝛnicatio ẽ moꝛtale pcem ⁊ hmõi.⁊ per
oppoſitũ heſis.Deide fides extẽdit ſe ad cꝛedibilia q ſũt
ĩ byſioꝛijs vł canone ſacre ſcripte ↄtẽtis.ꝗ¶ Ad obiectũ
dᷣo rñdendũ ẽ.q ĩ ſac ſcripta q̃dã ſunt ꝑtinacia ꝑ ſe ad
fidẽ.q̃dã ad moꝛes.hẽſis ꝓpꝛie ſe extẽdit circa ea q̃ ſunt
fidei.ſᷣ qꝛ ĩ moꝛibo ſũt qᷓdã cꝛedibilia ſic dictũ ẽ.cca illa

S : . „ ,
. heſi⸗ Siſſeſiun de/ſentit ab dfr Gh, Dei,g .

ſtatis.⸗l Ad illð pᷣo qð obijcit᷑ ſecudo dðm ẽ.ꝙ lʒ hereß
. poſſit eẽ apud illũ.qui aſſerit foꝛnicatõem nõ eẽ moꝛta-
le pcẽm vel furtũ nõ eẽ moꝛtale peecatũ.hoc tñ ẽ ĩ rõe q̃
Hẽ credibile.⁊ G̊ ẽ acceptum ex ſacra ſcriptura ſpũſct᷑o

põt hẽſis attẽdi ſi ↄtrariũ illi vitati ꝑtinacit᷑ aſſerit᷑. ali
ud eĩ ẽ ſi foꝛnicat᷑ vel adulterat᷑ ⁊ tũc fac ↄ pᷣceptũ moꝛa
le.aliud vo ſi foꝛnicatõeʒ dicat ñ eẽ pctm vł ñ eẽ moꝛta
5. E— c ac V le pctm.⁊ h̊ ꝑtinacit affirmet doctrinaz ſacre ſcripte.
inſpirãte et ecclłia ſcta apꝛobante.2 ita reducit᷑ ad h̊ vt ſic eĩ cenſet hẽticꝰ.¶ Ao ſecũdũ vᷣo dðᷣm ꝙ alið ẽ diceꝛe Mtnp p⸗ Jrn
py ſtoꝛiã nõ eſſe verã.et alið ẽ exponẽ hyſtoꝛis ſic vel ſic

owon⸗ o pꝛime tabule. —
mbꝛü ſeptimũ 2 opĩari circa eꝰ expoſitões.ille aſ ꝗ diceret hy ſtoꝛiaʒ
H MEEEENHN. ANe nõ fuiſſe verã ⁊ ꝑtinacit:hẽticꝰ iudicaꝛet᷑.̊ᷣ ſic nõ facie
Eprimo querit᷑ vtrũ heſis ad oĩa credibi bãt ſcti opinãtes dæ ſex diebo.ipi eĩ ñ deſtruebãt by ſto⸗
lia ſe extendat. an ſolũ ad credibilia qᷓ pꝑti riã illã.ĩmo oẽs ĩ illa ↄcoꝛdabãt:different tñ ipᷣaʒ expo
) nẽt ad aꝛticłin fideiſqð vidr ꝑ ̊ ꝙ bereſis nebãt. qꝛ qdã exponebãt eã de diebo matialibo.ꝗdaʒ de
. opponit fidei. fides ot ẽ circa veritatẽ m ſpũalibo.̊ᷣ h ñ ẽ deſtruẽ by ſtoꝛiã ̊ exponẽ.vñ tłes expo
pietatẽ. bẽſis ꝗ extẽdit᷑ ad oĩa ea q ſunt ĩ ſacra ſcripta. ſitões ſũt declaratiue ſcript᷑e.qm̃ dicũt h̊ ſcti rõibo ad hq
Vnñ hug. ce ſanc.vic⸗Eleritas m pietatẽ dr ſac ſcriptᷣa indncẽtibo. Vnde aug.ſcti pres ꝙ ita diuerſa ſenſerũta
erar A219 qꝛ ea docet ⁊ amdo ↄplectit᷑ qᷓ ad religionẽ dei ꝑtinent. ſpũſcto ẽ.ↄcoꝛdãt eĩ oẽs ĩ hy ſtoꝛia qꝛ byſtoꝛia dic tot ſu
1 r⸗ 7 erroꝛ ſiue ſit ĩ fide ſiue ĩ moꝛibo bereſis dicet᷑. ¶ Pꝛe⸗ iſſe dies.̊ diſcoꝛdãt ĩ expoſitõe dieꝝ.vñ ex ſpũſcto mo⸗
. , terea.aug.in li.lxxxiij.q.diſtiguit tria genera credibili uẽt᷑ ſcti ad iſtas expoſitões ad ſcripture declaratõʒ.⁊ ſi
munmn. quedã credũt᷑ et nũꝙᷓ intelligũt ſic ſunt hiſtoꝛie. q⸗ ſit ibi aliq falſitas:ᷣ ñ ẽ ex natura hoĩs pᷣmitꝰ iſtituti
dã vo credunt᷑ pus et poſtea intelligũt ſiẽ ſunt articli fi ſᷣ er pena dãnati.In nata eĩ pᷣmo iſtituta n erãt opinio
le Aexz del gſaie viEn l niſi echdcritis ñ itelligetis. qddd nes: nec ert ſilr ĩ glia.ᷣ̊ mõ ſut.qꝛ opinio ĩpoꝛtat pena⸗ —
S ec. vo ſimul credutur 2 intelligũtur ſiẽ multa in li. ſaß. fi⸗ E Hg? litatẽ- Av tciũ dom. ꝗ; be is ẽ circa illa pncipia ꝗᷓ ſũt Dzhaſt h ſd ecf mſiꝛu ſolates t poſt
õ Sci extegat ſe ad oĩa iſta: ad tot aũt ad oppoſitũ pt ĩ ſacẽ ſcripłᷣa.cũ.ſ.male credit᷑ ciꝛca illa.⁊ dico ꝙ ñ oʒ ⸗n
XKa eſt ſe ertendẽ beſis:ad qͥt ſe extẽdit ſides.̊ bẽſis erit cir⸗ oĩs hẽticꝰ deuiet ab articło fidei.ĩmo ecõuerſo oʒ ꝙ oĩis
.e⸗ S. ca illa tria genera credibiliũ.¶ Cõtra. viget ꝙ helis ñ ꝗ deuiat ab aliq articlo fidei ſit hẽticꝰ.nã ſic fides ñᷣ ſo

c.

ſit circa illa credibilia q̃ ita credũt᷑ ꝙ nũꝙᷓ intelligũt᷑ ſi
cut ſũt hiſtoꝛie.ſj eĩ h̊ eẽt cũ ſcti doctoꝛes diuerſa ſiue cõ
traria ſentiãt circa hiſtoꝛias:ex alta ꝑte hẽſis cenſeret᷑
ſ̃ ñ cenſet᷑:nõ ̊ hẽſis ẽ circa illð genꝰcredibiliũ.q¶ Sitkꝛ
gdã ſcti ſenſerùt cõtraria de oꝑibo.vij.die ꝝ. ex neut᷑ tñ
ꝑte ẽ hẽſis.ñ &̊ hẽſis eſt circa credibilia illo mõ.¶ Sitr
vidr ꝙ nõ ſit hſis circa credibilia ſeðo mõ.dic eĩ aug.
ĩ li.de vtilitate crededi.qꝙ tũc credẽ culpãdũ ẽ.cũ te deo
aligd indignũ credit᷑: vł de hoĩe facile credit᷑.ſ̊ pᷣmũ ꝓ⸗
pꝛie ẽ ̊ fidẽ. In ceteris vo rebo ſi ꝗs credit ſi ſe id neſci⸗
re intelligat nulla culpa ẽ.cũ at᷑ ð deo aliqd indignum
credit᷑ ẽ erroneũ.cũ aut de hoĩe:ſuꝑſtitioſum ſiue teme⸗

rariũ.Fᷣm h̊ de xpᷣo iniᷓtũ ẽ hõ ſi aligꝗd nõ recte creda

tur nõ erit hereſis.vtpote de paſſione vł reſurrectõne et
hmõi.q cũ iſta ſint credibilia ſecundo mõ.nõ erit hẽſis

circa oĩia credibilia ſecũdo mõ. Siłtr videt᷑ ꝙ nõ ſit ciꝛ

1. 612 — 1U ⸗

ca credibilia q ſił intelligũt ⁊ credunt᷑ ſiẽ ſunt pᷣncipia.
qm̃ geũqʒ ẽ hẽticus:deuiat ab aliqͥ articulo fidei.ſᷣ ille
ꝗq credẽt foꝛnicatõeʒ nõ eẽ moꝛtale:nõ ꝓpteꝛ q̊ deniat ab

aliquo articło fidei.ĩmo aligs hns fidẽ h̊ bñ poſſet cre

dẽ.q̊ ñ ẽ beſis circa illa credibilia. Itẽ aliq ſił credũt᷑

. FeS autu ⁊Z intelligũt᷑ ſic ſũt rões hũane ſiue ſcie vel de numeris

vlł de gbuſcũq; alijs diſciplinis.ſᷣ ciꝛca bas ñ ẽ hẽſis.vñ
biero.ſuꝑ epłaʒ ad thitũ.Si ꝗs artẽ grãmaticã vł dya

lũ ſe extẽdit ad aꝛticłos.ĩmo et᷑ ad alia credibilia qñ ſũt
articłi.ſᷣ ſũt ſiẽ pᷣncipia:ita dicimꝰð hẽſi.vñ non oʒ ꝙ;
vbi ẽ hẽſis ꝙ ibi ſit deuiatio ab aliq̃ articło niſi ſit hẽſ
circa credibilia qᷓ pus credũt᷑ ⁊ poſtea ĩtelligũt᷑.ciꝛca qᷓ
ẽ hẽſis ſᷣm ſuã pᷣmã rõeʒ.quẽadmodũ ⁊ fidesſð alijs at
q̃ ſił intelligũt᷑ ⁊ credũt᷑ cuiuſmõi ſũt rões hũane ⁊c̃.vt
errare circa geometriã ⁊ hmõi bñ ocediꝰ ꝙ ñ ẽ heſis nec
e hmõi tm̃ loqꝗt᷑ aug.cũ dic q̃dã ſił credũt᷑ ⁊ ĩtelligunt᷑
ſ qᷓ ſũt q̃i pncipia qᷓdã et ꝑ ſe nota ĩ theologia.quẽadmo
dũ foꝛnicatõʒ eẽ moꝛtale pctm ⁊ ſuꝑbiã. Ald aliud qð
obijcit᷑ de articłis:dðᷣm ꝙ ſic hmõi articli ñ credunt᷑ de
hoĩe puro.ĩmo ð hoĩe ðo vnito.ita diciꝰ ꝙ hẽſis que ẽ ĩ
male credẽdo.circa iſta ñẽ ĩ credẽdo aliꝗd culpãduʒ de
hoĩe puro:ĩmo ð deo hoie vlł ð̊ hoĩe deo.⁊ iõ erroneũ ẽ
ꝙ male credit᷑ circa illos artictos.⁊ iõ ẽ hẽſis circa illa
n eĩ ꝑtinẽt ao fidẽ niſi qꝛ credũt᷑ ð hoĩe vnito deo.iõ di⸗
cimꝰ ꝙ hẽſis ẽ circa illa ſiẽ ⁊ fides.logꝗt᷑ eĩ de hoĩe puro
cũ dic.ẽ at᷑ ðᷣ hoĩe ſuſpicioſuʒ ſiue temerariũ.q Ao illð
qð obijcit᷑ de notõibo.dðim ꝙ ĩ tlibo ñ otigit eẽ płes opi
niões ſimul veras.ĩmo alta ẽ nccia:alta aũt falſa.qm̃ʒ
hmõi ꝑtinẽt ad ſummã veritatẽ.⁊ ꝓpt q̊ ſi aligs aſſerẽt.
ꝙ; bmõi notões ñ eẽnt deꝰ.alter at᷑ ꝙ eẽnt deꝰ: ille q di⸗
ceret notõnes eẽ deum ad veritatem reduceretur.· alter
autem ad falſitateʒ. qm ñ contingit ciꝛca ea qᷓ ad ſum

—
ſ. 2 p

a paſt ohe
ſa c P

8

”

—
o/

mã veritateʒ ꝑtinẽt cõtrarias aſſerere opiniones.ꝗn ſꝑ
altera ſit tenẽda.altera repꝛobàda. Aagiſtri aũt ꝗ cir
ca h̊ opinabant᷑:opinãdo dicebãt nõ cũ ꝑtinatia aſierẽ⸗
do ð determinatõem ecclłie.vñ nõ ſunt cenſendi heretici
ſi em dicẽt᷑ ab eccłia ꝙ illoꝝ vnũ ſimpłr eẽt tenẽdũ:acq⸗
eſcẽt.beatus aũt bern.illi ꝑti aſſentit.ꝙ notõ diuina ſit
idem ꝙ deus.

Ctauo querit᷑ de oppoſitõe huiꝰpct᷑i.cũ eĩ
hereſis oꝓponat᷑ fidei:querit᷑ cui pᷣmo di⸗
recte opponat᷑.vtrũ.ſ.fidei foꝛmate vel in⸗
foꝛmi ꝙ aũt fidei foꝛmate.vidt.fides em̃
foꝛmata ẽ fundamẽtũ xp̃iane religiõis.ſic.j.coꝛinth.iij.
fundamẽtũ aliud ⁊c.glo.i.fides q ꝑ dilectõeʒ oꝑat᷑ peꝛ
quã xpᷣc habitat in coꝛdibo.ſed hereſis directe deſtruit
fundamẽtũ xpᷣiane religionis.g̊ pᷣmo ⁊ ꝑ ſe oponet᷑ illi
Cõtꝛa quicũq; peccat pcto moꝛtali cadit a fide foꝛma
ta inꝙtũ bmõi.nec duʒ tñ incidit ĩ heſim.̊ heſis ñ ẽ qð
pꝛimo opponit᷑ fidei foꝛmate.⁊ oꝓponit᷑ pꝛimo nk
dD

mate vel fidei infoꝛmi.̊ opõit᷑ pᷣmo fidei ĩſoꝛmi.
qð dici põt.qꝙ vtriq; oponit᷑ rõe ipᷣius fidei.cui ꝑſe ⁊
mo opponit᷑.nec h̊ ẽ rõe fidei inqtũ ẽ foꝛmata.nec rõne
eiꝰ ꝙ ẽ infoꝛmis.ſ̊ qꝛ deſtructa fide in ↄꝑatõe ad credi⸗
tũ.deſtruit᷑ ta fides infoꝛmis qᷓ; foꝛmata.iõ vtꝛiq; drĩ op
poni.¶ Ratõe etiã pᷣcedẽtis querit᷑ cuʒ fides.ſpes.cari
tas ſint virtutes ad inuicẽ ↄmũcte.et habeãt oꝓoſita pec
cata.ſ.hẽſim.ſciſma ⁊ deſꝑatõezʒ.ꝓpter ꝗd duo ita gra⸗
uiter puniunt᷑ pena tꝑali.ſ.hẽſis et ſciſma.deſꝑatio aũt
nõ.¶:qAd qð rnjdendũ.ꝙ nõ ẽ ſiłe de oppoſito ſpei ⁊ ð op
poſitis aliaꝝ duaꝝ virtutũ.oppoſita em pcta duaxꝝ vtu
tũ nõ tm̃ ledũt ꝑſonã in q̃ ſũt:Fᷣ coꝛrũpunt alias ꝑſonas
ad modu lepꝛe q̃ ẽ moꝛbo ↄtagioſus.ſic habr.vij.mat᷑.
attẽdite ⁊c.vbi dꝛ.ꝙ hẽtici pietatis veſte ↄtecti.venena
to aĩio et itẽtõe nocedi lupi ſũt.vel exteriꝰſi copia dat᷑ ꝑ
ſequẽdo.vel interiꝰcoꝛrũpẽdo.⁊ idẽ põt dici de ſciſmati
cis.deſꝑatio aũt ꝑ ſe ledit ꝑſonã ĩ q̃ e.⁊ iõ nõ ita guiter
punit᷑ pena tꝑali in pñti quẽadinoduʒz alia duo pcta. q̃
ita eccliaʒ fũt coꝛrũpẽtia vł maxi nocumti generatiua.

Rébrumnonñ.

Ono querit᷑ de neceſſitate hereſuʒ.⁊ vid
ꝗ necelle ſit bᷣes eẽ ſic habet᷑j.coꝛin.xj.
neceſſe ẽ heſes eẽ:vt q ꝓbati ſũt maniteſti
fiãt.q̊ᷓ bonũ ẽ hereſes eẽ.¶¶ Itẽ aug. de ve⸗
ia catholica ꝑ totũ oꝛbẽ late diffuſa oibo ex

ra relig. e

cumẽtũ ſtabilitatis ſue.iudeis ad comꝑatõem pulchri⸗
tudinis ſue.alios inuitat.alios excludit.alios relin⸗
t. ꝗlios antecedit:hẽſis ̊ ẽ expediens ecclie catholice.
asnan dicimꝰð alijs pct᷑is ꝙ neceſſe ſit ea eẽ vppo
te foꝛnicatõem vel ſuꝑbiã vel inuidiã.pari rõe nõ di⸗
cet᷑ ꝙ neceſſe ẽ hẽſim eẽ.¶ Pꝛetea hereſis ẽ maximi no⸗/
cumẽti ſic habet᷑ ad thi.ꝓphana ⁊ vaniloquia deuita
multũ ei ꝓficiũt ad impientẽ.⁊ ſmo eoꝝ vt cancer ſer⸗
pit. nõ ẽ neceſſe hereſes eẽ.¶¶ Ad qð dõm. ꝙ nomen
huiꝰ qð ẽ neceſſariũ di młtiplicit᷑.vno mõ dẽ nccriũ ꝗa
impoſſibile ẽ alit ſe hre.⁊ q̊ mõ nõ dr heſis neceſſariuzʒz
ipᷣi eccłie. AVlio vᷣo mõ dr nccriũ qð ᷣm ſe ẽ expediẽs.et
iſto mõ iterũ dr neceſſariũ. Leꝛcio vᷣo modo dr̃ nccriũ
qð ſᷣm accidẽs ẽ vtile.ad hoc ei vtile ẽ hereſes eẽ.vt ma
gis declararet᷑ veritas fidei catholice.⁊ excutiat᷑ pigri⸗

rãtibo vtit᷑ ad ꝓfectũ.vtit᷑ em gẽtibo ad mateꝛiã oꝑatõisM⸗
ſue.heticis ad ꝓbatõem doctrine ſue.ſciſmaticis ad do⸗

erit impꝛudẽte aũt miſtro vtet᷑. ¶ Ad obiectũ aũt in con
trariũ dictt᷑ ꝙ nõ ẽ ſimile oĩno ĩ alijs pctis.⁊ in iſto pec

cato. Alia em̃ peccata etſi in ſe mala ſintex illis aliqd c

bonũ eliciat deꝰ.tñ nõ tãtũ quãtũ ex iſto pcto.ex actõne
em̃ iſtius peccati acquirit᷑ exercitiũ eccłie.ſic ex ꝑſecuts
ne que a tyrã nis infert᷑. Vñ aug.oẽs inimici ecclłie vel
erroꝛe cecati vł malicia depꝛauati ꝓſunt.qꝛ ſi accipiũt
ptatem coꝛꝑaliter affligendi exercẽt eius patiẽtiã.ſi ᷣo
male ſentiendo aduerſant᷑ exercẽt eiꝰ ſapiam. aduerſa⸗
rio em̃ mota.q̃ſtio diſcẽdi extat occaſio.multa em̃ ad fi
dẽ catholicã ꝑtinẽtia.dũ hereticoꝝ callida inquietudie
exagitãtur vt aduerſus eos defendi poſſint.⁊ cõſideran
tur diligẽtius:⁊ intelligũtur clariꝰ.et pᷣdicãt᷑ inſtãtiꝰ.

Ebrumdecunuz

Ecimo querit᷑ de pꝛiuatõe coĩonis here⸗
ticoꝝ.Et querit᷑ vtꝝ ſit coĩcandũ cũ ipᷣis
vel nõEt videt᷑ ꝙ nõ.ij.coꝛinth. vj. exite
de medio eoꝝ et ſeꝑamini ⁊ immũdũ ne
tetigeritis ⁊ ego recipiã vos.⁊ loquit᷑ ibi ð infidelibus
p̃ᷣmittit᷑ em̃. Qolite iugũ ducẽ cũ infidelibo.cũ ergo hbe
retici ſint hmõi:nõ ẽ cõmunicãdũ cũ ipᷣis. Itẽ dt.j.co⸗
rinth.v.ſi is qui nominat᷑ inteꝛ vos foꝛnicatoꝛ aut aua
rus ⁊c.cũ his nec cibũ ſumere:multofoꝛtiꝰꝭ nec cũ here
ticis.¶ Itẽ hoc expꝛeſſuʒ ẽ ex te hereticis.ad abolendã
et iterũ excõmunicamꝰ⁊c̃.vbi habet᷑ ꝙ bereticꝰ ſine oc⸗
cultus ſine manifeſtus ipᷣo iure ẽ excoicatus.¶ Cõtꝛa.
dr̃.xiij.math.ne foꝛte colligentes ziʒania eradicetis ſil
⁊ triticũ.ſinite vtraq; creſceꝛe vſq; ad meſſem.⁊ exponit᷑
a dño.meſſis dr cõſumatio ſeculi.ꝑ ʒziʒania intelligunt᷑
infideles ſiue heretici ſicut ꝑ triticũ fideles.nõ g̊ debẽt
ſeꝑari heretici a fidelibo.⁊ rõ videt᷑ ad h̊ ꝙ palea in pn
cipio nõ ſeꝑatur a tritico ĩmo melius triticũ cum palea
ↄſeruat᷑ a ſimili magis vidẽtur ↄſeruari fideles ſi cum

ip̃ᷣg9s maneãt heretici ad exercitiũ. ¶ EHð quod dici pðõot ⸗

q; duplex fuit ſtatus ecclie.vnꝰſtatꝰin qͥ multitudo erat
hereticoꝝ.alter ſtatus ĩ qͥ nõ erat multitudo hereticoꝝ
pᷣualens multitudini catholicoꝝ.¶ Itẽ quidaʒ heretici
ſunt occulti.quidã manifeſti.et iteꝝ quidã coꝛigibiles

quidã incoꝛrigibiles. Iterũ fideliũ quidã ſunt firmi ĩ fi

de quidã infirmiſſᷣm ̊ ᷓ põt dici.q cuzʒ fuit multitudo
hereticoꝝ pᷣualens:nõ fuit recedẽduʒ ab eis coꝛꝑaliter
maxime firmis in fide. Vñ ſuꝑ illud.ij.coꝝ.vjexite de
medio eoꝝ.glo.nõ coꝛꝑaliter ̊ ſpnaliter. vt ñ taceatis
ſᷣ̊ increpetis eoꝝ ſeelera.tolerãdi em ſunt mala ꝓ pace
nec coꝛꝑaliter ab eis recedit᷑.(¶ Itẽ ibidẽ ſpũaliter non
coꝛpaliter recedere debemus a malis.quia maius ma⸗
lũ in ſeꝑatõe cõmittimꝰ.Et iterũ.ſi coꝛꝑaliter rcedit ſu
perbus ẽ et ſciſmaticus.vbi vᷣo timet᷑ lapſu etiã ſeꝑa
tio coꝛꝑalis eſt vtilis.ne fides coꝛrũpat᷑ in infirmis peꝛ
colloquia pꝛauaſſalua tñ pace ecclie hoc idem expedie⸗
bat ꝓ tꝑe quo fuit multitudo hereticoꝝ nõ pᷣualens.ꝓp

vtroq; aũt tꝑe nõ erat coĩcandũ cũ ip̃is ſpũaliter. Ali⸗

qñ aũt nõ ſubtrabitur cõmunio eccłiaſtica in ſacramẽ⸗
tis ꝗꝓpter młtitudinẽ delinquẽtiũ.⁊ G̊ potuit eẽ ĩ pꝛimo
ſtatu tꝑe iuliani. Aug:cõtra ꝑmenianũ.cũ idem moꝛ
bus plurimos occupauerit.nihil aliud reſtat bonis qᷓ
doloꝛ et gemitus.et glo.ſuꝑ illud math.xiij. Vis imus
⁊c.multitudo nõ eſi excõmunicãda nec pꝛincipes popu
li.⁊ hoc ꝓpter ꝑiculũ pacis ⁊ vnitatis ecelie deſtruende
ĩĩ moderno nõ ſic. In pꝛimo etiã ſtatu heretici occulti ñ
pᷣuabãtur a cõſoꝛtio eccłie. In ſlatu autẽ moderno ⁊ hi
illi.¶¶ Pꝛeterea.alia ẽ excõmunicatio generalis ⁊ alia

tia ab his ꝗſe exercẽt i diuĩs ſcripturis.vñ ĩ glo.ſuꝑ il E plſonalis.generali excõmunicatõe excõmunicãtur beꝛre

lud.j.coꝝ.xj.dĩ.vtamur hẽeticis.nõ vt eoꝝ appꝛobemꝰ
Rleeß vt catholicâ doctrinã aduerſus eoꝝ inſidias
aſſerẽtes:vigilatioꝛes ⁊ cautioꝛes ſimꝰ. ꝓſimt g hereti⸗
ei nobis nõ verũ docẽdo qð neſciũt:hᷣ ad veruʒ qrẽdum
⁊ apperiẽdũ catholicos excitãdo.ꝑmittit &̊ diuina ꝓui⸗
dẽtia hereticos eẽ.vt pigritiã excutiamꝰ⁊ diuinaʒ ſcri⸗
pturã noſſe cupiamꝰ.vñ ĩ li.ſapᷣ. Nilius eruditꝰſapiens

tici ſicut dictũ ẽ.ꝑſonali ᷣo nõ excõmunict᷑ niſi cum vi
ctus fuerit.⁊ hoc mõ intelligitur illud.j.coꝛinth.v.ta⸗
lis em dr nominatus in aliquo delicto.¶ Ad illð vᷣo qðᷣ
obijcit᷑ ĩ euãgelio.dici põt ꝙ hoc intelligi põt de occui⸗
tis hereticis quoꝝ hereſis depꝛehẽdi nõ põt.tales em̃ ⁊
ſi pꝛiuẽtur a cõmunione ſacramentoꝝ generaliter.ꝑſo⸗
naliter tamẽ nõ pꝛiuãtur a cõſoꝛtio fideliuʒ.nec gladio

diſ

na
toti
ſioe⸗

— — — — — —

5 —, π☚T—

ſi/

¶ Mueſtio

Yel H
materiali extermĩant᷑: niſi h̊ fuerit qꝛ cũ multitudine in⸗
fideliũ manifeſtoꝝ inueniãtur.et de talibo põt intelligi
illud. Sinite vtraq; ereſcere vſq; ad meſſeʒ.vel de malis
catholicis h̊ͥ põt intelligi.vnde dic Rabanꝰ.hñs exem⸗/
plum diſcretionis eqᷓnimiter debes tolerare malos pꝛo⸗
pter bonos. ſm aũt ꝙ meſſis dr tpᷣus illud quo heretici
Apter ſuã coꝛruptõeʒ actiuã et manifeſtã abſcidẽdi ſunt
falce euangelica:Fᷣm hoc ꝑmiſſio intelligitur de tẽꝑe illo
quo non diſcernitur plene vtrũ ſit hereticꝰ.cũ aũt plene
innotuerit ecclie ſua coꝛruptio:tũc pᷣcidendꝰeſt perſona⸗
liter.Eſt ̊ attendendũ ex pᷣdictis.ꝙ multiplex eſt com⸗
munio.et ſimiliter multiplex coĩonis pᷣuatio ꝑ oppoſitũ
Eſt em̃ coio ſpũalis que ẽ in ↄſenſu vo vel interpꝛetatio.
et hoc modo accipitur in pᷣma auẽte.qm̃ nõ eſt comnicã⸗
dum cũ hereticis.Eſt iterũ coĩo in ſacramentis quõ in⸗
telligitur ſemda rõ.et hoc mõ etiã nõ eſt cõmunicãdũ cũ
bereticis notatis ꝗ licet nõ ſint notati ſiue noĩati:tñ q̃n⸗
tum eſt de ſe pᷣuãtur effectu coĩonis ſacr̃oꝝ.ſicut habet ĩ
decretali.Eſt iterũ coĩo ſidelinzʒ in cibo et potu et hmõi.
et iſta coĩone pᷣuãtur illi ꝗ pꝛęciſi ſunt ab eccłia noĩatim
Eſt iterũ coĩo coꝛꝑalis ſiue Localis ſicut eſt cohabitatõ⸗
nis ĩ eadẽ ciuitate ⁊ talis coĩonis pᷣuatõ in pᷣncipio non
fiebat ꝓpter multitudinẽ hereticoꝝ.⁊ adbuc etiã in aliqꝗ
bus ꝑtibo nõ fit huiꝰpᷣuatio. ſi tñ aliquibo timeret᷑ de la⸗
plſu:ſecurius eſſet nõ cohabitare ꝓpter ↄtagionem pcti.⁊
hanc diſtinctõeʒ pñt ſolui q̃ obiecta ſunt.

¶ WMembrum vndecimüũ

Adecimo querit᷑ de tolerãtia hereticoꝛum
ſine opoſito/ad qð ſic math.xiij. ¶ Ne foꝛte
colligentes ʒiʒania eradicetis ſimul et tri⸗
icũ: ſinite vtraq; creſcere vſq; ad meſſem.
zizania ſunt heretici.meſſis ẽ ↄſũmatio ſeculi.q̊ toleran
di ſunt vſq; ad ↄſũm atõeʒ ſcłi.q¶ Cont᷑ gał.v.modicũ feꝛ
mentũ tota maſſaʒ coꝛrumpit.glo. Soctrina ꝑuerſa ab
vno incipiẽs.vix duos aut tres pꝛimuʒ in exoꝛdio reꝑit
auditoꝛes:̊ paulatim vt cancer ſerpit.et iuxta vulgare
ꝓuerbiũ vniꝰ pecudis ſcabies ↄmaculat gregẽ.ꝗ̊ᷓ et ſcin
tnilla ſtatĩ vt agparueꝛit extinguẽda eſt.⁊ fermentũ a mal
ſa vicina ſemouendũ:⁊ ſcabioſuʒ aĩal a caulis ouiũ ex⸗
pellendum ex hac auctoꝛitate videt᷑. ꝙ heretici extirpã⸗
di ſunt ⁊ nõ tolerãdi.q Item ecci.xj.ab vna ſcintilla au⸗
getur ignis.gl.interli.ab vniꝰhperetici malicia multoꝛũ
ꝑditio.ꝗ̊ ſi non eſt toleranda ꝑditio multoꝝ fideliũ:non
erit toleranda malicia hereticoꝛuʒ.¶ Dicendum ꝙ aut
beretici ſunt occulti aut manifeſti. et ſimiliter diſtingui⸗
da eſt dupler meſſis ⁊ duplex falx.ſcilicet falx eccleſie in F⸗
pꝛeſenti:⁊ falx dei in futuro.ſi &̊ ſunt heretici occulti qui
nõ coꝛrũpant alios.nec ſint eccleſie manifeſti vel agniti
tolerandi ſunt vſq; ad falcem dei in futuro et non occidẽ
di.Auguſ.in li.& vera religi.poſſet eos area dominica
vſq; ad tempus vltime ventilatonis vt paleas ſuſtinere
niſi vẽto ſuꝑbie nimia leuitate ceſſiſſent? ſeſe a nobis et
alios multos vltro ſeparaſſent. Unde aug.in li.de vera
religi.qꝛ in hac area pro voluntate quiſq; vel palea vel
frumentũ eſt.tãdiu ſuſtinet᷑ pccẽm aut erꝛoꝛ cuiuſlibet:do
nec aut accuſatoꝛẽ iueniat aut pꝛauã opinioneʒ pertina
ci animoſitate defendat.ecce patet ꝙ pertinatia animi
facit hereticum. et etiam patet ꝙ non ſit manifeſtus vel
ↄuictꝰĩ ecclia tolerandus ẽ ⁊ dimittendꝰ vſq;ʒ ad indici⸗
um.Vñ.j.coꝝ.v.modicũ fermenti ⁊c̃.glo.ſi ꝗs ptatẽ hʒ
et quem ſcit reũ abijcere vel ꝓbare nõ valet imunis eſi:
et iudicis nõ eſt ſine accuſatoꝛe damnare. ſi autẽ cogno
ſcat in ſecreto aliquẽ eſſe hereticum.non ꝓpter hoc vitan
dus eſt publice:ſed non expedit alicui inſecreto coĩcare.
ne coꝛrumpatur ex doctrina ipſius Qualiter aũt puniẽ⸗
di ſunt determinat᷑ extra de hereticis ad abolendaʒ vbi
dr̃.quicunq; fuerint manifeſte in hereſi depꝛebenſi ſi cle
ricus eſt vel cuiuſcunq; religionis obumbratõe fuſcatꝰ:
totius eccłiaſtici oꝛdinis pᷣrogatiua pᷣuet᷑.et ſic om̃i offi
cio et bñficio ſpoliatus eccliaſſico/ſecularis relinquitur

R.
XÆ

—

n

clxxxj.

arbitrio ptatis aĩaduerſione debita puniẽdus:niſi cõti⸗
nuo poſt dep̃heſionẽ erroꝛis ad fidei catholice vnionẽ re
currat:et erroꝛẽ ſuũ ad arbitriũ epi regioĩs illiꝰ publice
cõſenſerit abiurare ſatiſſactõem ↄgꝛuã exhibẽ. laicus
aũt niſi ꝓut dictũ eſt abiurata hereſi et ſatiſfactõe exhi⸗
bita cõfeſtim ad fidẽ cõuerterit oꝛthodoxã.ſecularis iu⸗
dicis arbitrio rlinquat᷑.debitã recepturꝰ ꝓ qualitate fa
cinoꝛis vltionẽ. Punit᷑ aut hereticꝰ młtiplicit᷑ excõica⸗
tõne.depoſitõe ſic hẽt᷑ ĩ illa decretali adabolendã.⁊ diſ.
xl.ſi papa. Punit᷑ etiã rerũ ablatõe.vñ dĩic aug.cõt᷑ par
menũ.locus qͥ impia ſeꝑatio cõgregat᷑ in fiſcũ redigat᷑.
Sunt et alie vltõnes generales ꝗbo ei vł faciẽdi teſiamẽ
tũ vel ꝑ donatõnes aliꝗd cõferẽdi facultas adimit᷑. vel
er donatõibo aut teſtamẽtis ꝗd capiẽdi. ¶ Sʒ qrit᷑ vtrũ
viri xpᷣiani auctoꝛitate pꝛia poſſint ab eis auferre bo⸗
na que habent.qð videtur.eccleſia em̃ videtur eis dare
generalẽ auctoꝛitatẽ vt excõicent eos.cõcedit etiã taliba
idem pꝛiuilegium qð accedentibo in terre ſcte ſubſidiu,ʒ
eſt cõceſſum. extra eodem excõicamꝰ.et.xxiij.q:v.ſi vos.
vbi dicit᷑ illi qui vos ꝓ tanto ſcelere tam leniter damno
rũ admonitõibo vel locoꝝ vel honoꝝ vel pecuie pꝛiuati
one deterrẽdos cohercendoſq; decreuerũt.vt cogitantes
quare iſta patiamĩ ſacrilegiũ vrjſm ↄgnitũ fugiatis ⁊ ab
eterna liberemi:diligẽtiſſimi rectoꝛes pijſſimi cõſultoẽs
deputãtur.qð etiã ꝓbatur ꝑ hoc qð dicit᷑ in cut.ſi au
dieris in vna ex ciuitatibo ⁊c.xxiij:q.v.ſi audieris.⁊.q.
vij leglet occidit phmees:verũtamẽ ſatis videtur tutũ
ꝙ ſemꝑ fiat ex ſpãli edicto vel pꝛincipis vel eccleſie.ne
vel ex cupiditate vel vltione potiuſq; ex iuſticia vel obe⸗
dientia hec facere videantur.xxiij.q.j:quis culpatur.et
A C.j. ij. et · q. iij. ſex vr̃e.

lembꝛuʒz duodecimũ

Vodecimo q̃ritur vtrũ aliqð tpᷣus erit in
quo nõ erũt heretici vel occulti vel maĩfe⸗
ſti:et videtur ꝙ cõueniat aliqð tpᷣus eẽ.cũ
em̃ fides multiplicat᷑ in coꝛdibo fideliuzʒ:
oppoſitum ſcʒ infidelitas minuet᷑.ꝗ̊ cum erit fides ĩ ſum
mo:oĩno tolletur hereſis.̊ cũ plenitudo gentiũ intrabit
tunc erit fides in ſummo q;tum ad multitudinẽ creden⸗

tiũ.ergo tunc oĩno aufertur hereſis.¶ Sed vr cõtrariũ

hoc qð dicitur math.xiij. Sinite vtraq; creſcere vſq;
ad meſſem.meſſis aũt dicitur ↄſũmatio ſeculi.ergo he⸗
retici qui ꝑ ʒiʒania intelligũtur vſq; ad cõſũmatòem ſe⸗
culi durabũt. ð qð dæendũ eſt. ꝓ id qð dicitur in
glo.ſuꝑ illð yſa.vij. hec dicit dñs deus ⁊c.glo.qᷓdiu ſta
bit mũdus:et que ſunt eius ĩ finibo ſuis.ſapia ſecularis
et hereticꝰſermo dñabũtur.cum aũt finis mũdi aduene
rit:vniuerſa ſaluẽtur.ex quo accipitur ꝙ ſemꝑ erũt ali⸗
que hereſes vel malicie hoĩm ad exercendã patientiam
fideliũ et ſapiam.⸗. Ad obiectũ aũt in contrariũ dicẽdũ
eſt ꝙ licet augeatur fides quo ad multitudinẽ credẽtiũ
cum plenitudo gentiũ intrauerit.nõ neceſſe tñ eſt oĩno
hereſim tolli.illa em̃ plenitudo intelligitur qtuʒ ad ſin
gulas gentes:nõ qᷓ;'tum ad ſingulos homĩes.Qec hoc ẽ
ↄtrariũ qð dẽ.vij.yſa.nõ erit illud et nõ ſtabit.vbi dicit
in glo.ꝙ deo adiuuãte nõ ſtabit cõcilium eoꝝ.hoc eĩ in⸗
telligitur ꝙ; nõ pꝛeualebit cõtra eccleſiam etnon negat᷑
ex hoc quin hereſis poſſit remanere vſq; ad finem mun⸗
di ſic et ſapĩa ſecularis.finis aũt mũdi large pt᷑ accipi.

embꝛum. xiij.

Erciodeciĩo q̃rit᷑ de reuertẽtibʒ ab hereſi.
vtrũ ſint recipiẽdi ⁊ qũo⸗⁊ vidr̃ ꝙ nõ ſint
recipiẽdi.deliquẽtes em̃ cõtra füdamẽtuʒ
ecclie.ĩdigni ſũt gra ecclłie.̊ ñ ſũt recipiẽ
di. ¶ Pꝛeterea illa decꝛe.adabolẽdã dẽ ꝙ ſi aliq pꝰabin⸗
ratʒ · vel poſt purgatõʒ factã ab epo de ifamia illiꝰ cri⸗
mis dep̃hẽſi fuerint.inabiuꝛatã hereſim recidiſſe ſecłaꝛi
iudicõ ſũt relinqndi.&̊ tales nõ ſunt recipiẽdi ab ecclia.
aut h ꝗ̊ ẽ ꝓpt abiuratõʒ aut ꝓpt ipᷣam hereſim. ſi ꝓpter

võ Lebo

Giraf S

„ KHAEL ruin

ds s s ⸗lie ſrr ars

. —
— ateſnen
7

maſhtro/

abiuratõneʒ.pari ratõne eſſet in abiuratione alia:ſed H̊
falſum.reſtat & ꝙ hoc eſt ꝓpter hereſim:&ᷓ pꝛima etiã vi⸗
ce non eſſet riſgiengus. Tonna cle nulli claudit
gremiũ redeundi:ergo talibo nõ eſt claudere gremium.
Item dr in math.xviij.ipᷣi petro a dño.ꝙ ſi peccaueꝛit
frater in ipᷣm.nõ tm̃ dimittendũ eſt ſepties h̊ etiã ſeptua
gies ſepties:̊ illud ẽ maximũ pctm in membruʒ.ſ.here
reſis.̊ pᷣlatus ecclie ꝗ ꝑ petrũ deſignat᷑:nõ tm̃ debet di⸗
mittere ſepties:łᷣ etiã ſeptuagies ſepties.¶ Ad qð dici
põt.ꝙ redeũtes ab herelſi ſᷣm debita ↄditõem recipiendi
ſunt:pᷣmo ad vnitatẽ eccłie et ſi nõ ad oĩa bona ſua recu
peranda ſieut ſup habitũ ẽ.extra.eodẽ. nᷣgentis.vbi loqꝗ
tur de pena hereticoꝝ.ſi ᷣo poſtea dephenſi fuerint reci
diuaſſe in eandẽ hereſim:nõ recipiunt᷑.hoc aũt eſt ꝓpter
crimĩs abhonnatõeʒ:et vt alij timeant ſiłe attemptare.
Ao illud vo qð pꝛimo obm eſt. ꝙ licet delinquãt ↄtra⸗
fundamentũ eccłie.tñ ſi velint reuerti pᷣma vice ſunt re:
cipiendi: vt oñdat᷑ pietas matris eccłie erga illos ꝗ ali⸗
qñ erant filij.vt faciat qdð in ſe eſt.ꝙ aũt depᷣhenſi ſcðo ñ
ↄſequunt᷑ effectũ miſcdie:hoc eſt ꝙ timet᷑ eoꝝ obſtinatio
2 membꝛoꝝ ecclie ꝑ ipᷣos corropttoſne Heſt ꝓpter piuri⸗
um tm̃ vel ꝓpter hereſim tm̃:ſed ꝓpter vtrũqʒ. ex qͥ timet
maiꝰdamnũ ecclie.⸗¶ aũt or ꝙ eccłia nõ claudit gre⸗
miũ redeunti hoc intelligi põt ſi ſtatim in pᷣma vice rede
at.¶ Ad aliud vᷣo dicendũ.q illud qð dicit᷑ de petro non
intelligit᷑ de peccãtibo pcto hereſeos.hoc em̃ pctm ẽ qͥ in⸗
iuria fit eccłie:intelligit᷑ aũt de illis pctis ꝗbo frequẽter
fit ꝑſone iniuria.et tũc ſi petat᷑ venia dimittendũ eſt pec⸗
catũ:ita tñ ꝙ ↄpetẽs fiat ſatiſfactio.Et dr ĩ glo.ſnuꝑ illʒ
ſi peccauerit in te frater tuꝰ.iQota aliter dat᷑ venia petẽ
ti fratri vt nobᷣ.ſ.ſocia caſtitate coĩcet vt ioſeph fratribo?·l(¶
ſuis.aliter inimico ꝑſequẽti vt bonũ ei velimꝰ.ſ.vel faci⸗ .⸗
amus...Qu erit᷑ etiã vtrũ illi ꝗ reuerſi ſunt ad fidẽ ⁊ iaʒ vier
recepti ab eccłia poſſint de iure.vel ex diſpenſatõne pꝛo⸗
moueri vel in ſuſceptis oꝛdinibo mĩſtrare:? Ad qð videt᷑
dicendũ. ex diſpenſatõne ſi hereſim ſuã veraci pnia fu
erint deteſtati.et abiurauerit et vitã ſuaz in meliꝰ muta
uerint:poterũt ꝓmoueri vel in ſuſceptis oꝛdinibo mini⸗
ſtrare.niſi alia legittima cauſa obſtet: ꝓpter quã nõ con
gruat ei diſpenſatio.Et attendenduʒ eſi.q; de iure cõi aꝰ
coĩone eccleſie recipiunt᷑:ex diſpenſatõne vo hñt executi
onem oꝛdinis vel ꝓmotionem.

ueſtio. clxxxij.de ſciſ/
Dnſequenter dicẽ

dum ẽ de ſciſmate. Et pᷣmo querit᷑ quid
ſit ſciſma. Scðdo vtrũ ſciſma ↄtineat be⸗
reſim. et ve ↄꝑatione eiꝰ in quantitate.
Tercio de ptate ſciſmaticoꝝ. Quarto

de ſacramentis. Quite
to de ↄmunione cuʒ ſciſmaticis vel ſuo oppoſito. Septi⸗
mo de pena ſciſmaticoꝝ.

tembrum primmm

Yffinit᷑ aũt ſciſma ſic. Sciſma ? illicita ab
vnitate eccłie diſſenſio:dr aũt ſciſma ſicut
dicit yſi.ſciſſura:qa ꝑ ſciſma fit in vnitate
ſciſſura.vñ pelagiꝰ papa.ſciſma ſciſſuꝛã ſoꝛ⸗ i-
nat:h̊ in vnitate ſciſſura eſſe no pot:nõ ꝗ̊ vnitati coĩcat ꝗ . .
ſciſmaticis cołcat.¶. Sed põt queri que ſit eccleſia a cu⸗
ius vnitate diſſenſio ſeiſma nuncupat᷑.¶ Ao quod dicẽ?
dum eſt. ꝑ hoc qð dicit Calirtꝰ.Nulli dubiũ eſt gqn apo ſ⸗
ſtolica eccłia mater ſit omniũ eccłiaꝝ.a cuiꝰregulis nul
latenus ↄuenit declinare.et dicit greg.nulli dubium ſit.
ꝙ; non ſolũ pontificalis ereatio:ſ omis ſancte religiõig
relatio ad ſedem apłicam quaſi ad caput eccliaꝝ debeat
referri.¶ Beinde poteſi queri cuiuſmodi diſceſſio debe⸗
at dici ſatnarſe i em omnis tranſgreſſio vel ↄtemptus ca⸗

uĩto de oꝛdinatis a ſciſmaticis. Sex⸗ Aur

nonum diceretur diſceſſio ſciſmatica. plurimi diceren/
tur ſciſmatici.¶¶ Ad qð reſpõdendũ.qꝙ illa diſceſſio dici
tur ſciſma.cũ aliq vim et pratem romane ecclłie adnihi⸗
lant:pcepta eius et inſtituta ꝑtinaciter ↄtemnendo.nec
caput eam reputando.

Nlembzüſecondum

do querit᷑ vtrũ ſciſma cõtineat here⸗
ſim:et de com ꝑatõe eius in quãtitate. Et
videt᷑ ꝙ oĩs heretitꝰ ſit ſciſmaticꝰ.oĩs em̃
hereticꝰ a ſocietate eccłie ſe diuidit.ꝗ aũt
a ſocietate ecclie ſe diuidit ſciſmaticꝰ ẽ:gᷓ oĩs hereticꝰeſt
ſciſmaticus.q Nẽ.aug.in li.de vera reł.hãc ponit dr̃aʒ

— –

eccleſia excludit hereticos et relinꝗt ſciſmaticos.ſᷣ̊ exelu i ipe
ere ẽ relinq̃re:q̊ hereticꝰẽ ſciſmaticus.

18. (Lontra. aug. *ntnnα
cõtra fauſtũ. Sciſma eſt eadẽ opinãtem atʒz eodẽ ritu

colentẽ.q̃ ceteri ſolo cõgregatõis delectati diſcidio.here

ſis dvᷣo diuerſa opinat᷑ ab his que catholica cꝛedit ecclia

hereſis nõ ẽ ſciſma.i Iẽ aug.ĩ li.de vera reł. eccleſia
vtit᷑ hẽticis ad ꝓbatõʒ doctrie ſue. ſciſmaticis ad docu⸗
mentũ ſtabilitatis ſue.cũ q̊ diuerſa attẽdat᷑ vtrobiq; vti
litas:nõ erit ſciſma hereſi is. ¶ Ad qð dm ẽ. ꝙ nomen⸗x He⸗
ſciſmatis pt᷑ dici generalit᷑ ꝓ quacũq;ʒ diſceſſione illici⸗ f- Tde ſer
ta.et ſᷣm hũc modũ accipit᷑ ſuꝑ ulð Exo.xx.nõ edifica⸗

bis illõ dæ ſectis lapidibo.glo.ſecti lapides ſũt: ꝗq vnita⸗

tẽ ſcindũt.Alio vo mõ dẽ ſciſma ꝓpꝛie q ꝑtinacit᷑ rece⸗

dit᷑ ab obediẽtia ipᷣiꝰ capitis eccłie.ſic ĩtelligit᷑ ilð aptłi
ad theß.ij.Et ꝑ H̊ pt᷑ ſolui qð obiectũ ẽ. Roõnes eĩ qdã
loquũt᷑ de ſciſmatico generalit᷑ dicto. alie vᷣo loquũt᷑ de
ſcilmatico ꝓpꝛie dictoBeinde qrit᷑ de quãtitate huiꝰ
pcti qð vidr̃ grauiꝰ punitũ qᷓᷓ ydolatria.et ex hoc alig⸗
bus videri poſſet ꝙ maiꝰ eẽt pctm. decẽ em̃ tribo relicto
RKoboã:adheſerũt Jeroboã:facientes ſciſma.ſiẽ hr̃iij.
Re.xij.receſſit iſeła domo dauid vſq; ĩ pñtẽ diẽ.⁊ poſtaa · C elub
dupſi ſi tĩ penã vt vidr illiꝰ ſciſmafilij at choꝛe ſimilit᷑
Fuiſſime ſũt puiti.¶ Sʒ rñderi pt.ꝙ nõ tm̃ diſꝑſio decẽ
tribuũ facta fuit ꝓpt pct᷑z diuiſioĩs:vᷣ etiã ꝓpt᷑ pcm ydo
latrie qð ſuꝑaddiderũt.qdð etiã pʒ ꝑ h̊ ꝙ due tribo q̃ re⸗
mãſerũt cũ domo dauid puiĩti ſũt pena diſꝑſioĩs:licʒ poe
ſteriꝰ.et ita nõ vidr̃ illa pena eẽ pꝛicipalis ꝓpter illam.
Si vo alicubi grauioꝛi pena puĩat᷑ ſciſma qꝙᷓ;ᷓ hereſis.h̊ᷣ

poteſt eſſe ꝙ ex maioꝛi cotumacia vidẽtur illi feciſſe ſciſ⸗
P0 ⸗

ma ꝙᷓ alij in hereſim cecidiſſe.qᷓto aũt maioꝛ eſt cõtem⸗
ptus:tãtomagis ſcelerate peccatur.

¶ Wembꝛum terciũ

Ercio q̃rit᷑ de prate ſciſmaticoꝝ.et vr ñ
habeãt ptatem.ꝑ h̊ qð dic Cipꝛianꝰ. diciꝰ
hereticos et ſciſmaticos nibil habẽ iuris
aut ptatis:Et ſilr hr̃.vij.q.j.¶ Qouatiãꝰ.
vbi dẽ ꝙ nec vnitatẽ ſpũs nec ↄiũctõʒ pacis obſuat.⁊ ſe
ab ecclie vincło ac ſacerdotũ collegio ſeꝑat.epᷣi nec pote
ſtatẽ pt᷑ hr̃e nec honoꝛẽ.¶ Ad ideʒ facit qð dr ex.c.j.vbi
dr oꝛdĩatões ab octauiano et guidone hereſiarchis fa⸗ ⸗ 9
ctas irritas eẽ cenſemꝰ. adijciẽtes vt ꝗ dignitates ſeu be .d cfer
neficia eccleſiaſticꝗ ꝑ dictos ſciſmaticos acceperũt:caꝛe
ant impetratis. 68 videt᷑ cõtrariũ ꝑ hoc qð dic aug.
in li.ↄtra donatiſtas.ſic redeũtes ꝗ pꝛiuſq; recederẽt ba
ptiʒati ſũt ñ rebaptiʒãt᷑:ita redeũtes ꝗ pꝛinſq; rcederẽt
oꝛdiati ſũt.nõ vtiq; rurſꝰoꝛdiant᷑.̊ aut amiſtꝛat qdð ami

ſtrabãt ſi Hᷣ ecclie vtilitas poſtulat:aut ſi nõ ãmiſtrant:
ſacrm reſpectu ſue oꝛdĩatõis erotl i ᷓ oꝛdiem nõ amit⸗

tũt ꝗ̊ ſciſmatici hñt ptatẽ.(¶ Ad qð dici pt᷑ ꝙ duplex eſt
ſciſmaticꝰ.vnꝰ ꝗ in ſciſmate eligit᷑.et talis ꝗ in ſciſmate
ↄtra eccłiam generalẽ eligit᷑:ptᷣatem nõ hʒ.ſic nec hʒ di⸗
gnitatẽ.et hoc mõ ĩtellerit cy pꝛianꝰ de nouatiano.ꝗ cũ
canonice electus eẽt coꝛneliꝰin ſummũ põtificẽ.a ſciſma⸗
ticis in ſciſmate ẽ electꝰ,et eodẽ mõ intelligẽdũ ẽ qð dici

Frsel

tur eỹ de ſciſmatici 8. cſt aũt aliud genꝰ ſciſmaticoꝝ ꝗ

receperũt oꝛdieʒ vł digtatẽ ĩ vnitate eccłie.⁊ poſtea tãq;

6*

— — — — — -----—

— — — —

nnn

1.

3 a

.15 . .
dreh

¶ Lueſtio

q ſciſmatici receſſerunt. tales retinent ipſum oꝛdinem li
cet non retineant oꝛdinis executõnem.peccant enim exe
quendo extra eccleſie vnitatem:cum ſint iuſte pꝛiuati po

teſtate executionis.

Wembrum quartum

Varto querit᷑ ſacramentis ſciſmaticoꝝ
et videtur ꝙ nõ ſint vera ſacramenta. per
hoc quod dicit pelagius papa. non eſt xpᷣi
coꝛpus qð ſciſmaticus ↄficit: ſjd veritate
duce dirigimur. nec em diuiſum eſſe rpᷣm poterit quiſq; .
ſine apoſioli repꝛobatõne ↄfingere.⸗ Itez ab eccleſie vi 5
ſeeribo diuiſus et ab aplicis ſedibus ſepaꝛatus execrat e
potius et nõ ſacrat.non ꝗ̊ videntur vera eſſe ſacramẽta.
¶ Atem cripꝛianus audet quiſꝗ; dicere ſalutaꝛe ſacramẽ
tum et gratiam celeſtẽ omunem cum hereticis eſſe poſſe.
cum quibo nec cibus nec potus debet eſſe coĩs. ↄſtat aũt
eukariſtiam apud illos oĩno fieri nõ poſſe vbi ſpes nul⸗
la eſt et fides falſa:et omia ꝑ mendaciũ gerunt.4.. Y.tem
xxxij. di.ſi in ſciſmate vel bereſi ab eccleſia nõ ſeꝑentur.· micy.
eoꝛũdem oꝛdinatõnes ⁊ reliqua ſacramenta:ſcta ⁊ vene
randa non negamns. Ex quo videtuꝛ a contrario ſenſu.
ꝙ ſi ſepent᷑ ſciſmate vel hereſi:ſacramenta nõ ſint ſancta
nec veneranda. ¶¶ Item aug.in li.ↄtra donatiſtas qͥdam⸗
modo redarguit Cripꝛianum et alios ſibi adherentes.
qui dicebant apud hereticos vel ſciſmaticos nõ eſſe xpᷣi
ſacramentũ.dicit enim ꝙ baptiſmus ſiue a ſciſmatico ſi
ue ab heretico in foꝛma eccleſie celebrat᷑:ratum eſi⸗ ſan
tum. ¶Ao quod dicendũ eſt. Fin aug. in li. de bapti.
atiſt. ꝙ ſacramenta vera ſunt que in foꝛma eccłie da⸗
ta ſunt ab ipᷣis qui poteſtatem habẽt ſibi debito mõ col⸗
latam. 4 Ad obiectum aũt in cõtrarium dicenduz eſt.ꝙ
illud quod dicit pelagius intelligendũ eſt de his qui no
in foꝛma eccleſie ↄſecrant.tũc enim nõ eſt verũ ſacramẽ⸗
tum. et ſm hoc poteſt ſimpłr intelligi illud. Qõ pᷣi coꝛ:
pus quod ſciſmaticus ↄficit.et illud ſeꝑatus execrat po
tius ⁊ nõ ſacrat.Si vᷣo intelligat᷑ de illo oꝛdinato qui in
foꝛma eccleſie facit licet ſit ſciſmaticus:Fᷣm hoc retoꝛ’quu?
dum eſt ad effectum ſalutis.Fm ꝙ dicit augu. tpis indi⸗ Pa⸗
gne miniſtrantibo ſacramentũ ſalubriter non traditur:
licet aliquando ſacramentũ neceſſitatis ſalubriter reci⸗
piatur.etiam ab ipſo ſciſmatico miniſtrante.Et iterum
nõ diſtinguebant ſacramentuʒ ab effectu Eeranentiſet
boc modo poſſʒ intelligi illud quod dicit cipꝛianus.ſᷣm
autem quod dicit aug.non videtur Cipꝛianus recte pꝛi⸗
mo ſenſiſſe.inniti enim videbat᷑ illi auctoꝛitati euangelij
qui nõ eſt mecum ↄtra me eſt:et qui non colligit mecum
diſpergit: ſed attendere opoꝛtuit et illam auctoꝛitateʒ q̃
habetur in.ix.luc. vbi dicit dñs. Qolite ꝓhibere:qui ei
no eſt aduerſum vos: ꝓ vobis eſt.et dicitur in glo. nemi
nem a bono qð ex ꝑte habet eſſe arcendũ.ſed ad hoc po⸗
tius quod nondũ habet eſſe ꝓuocanduʒ.igitur in hereti⸗
cis vel in malis catholicis nõ ſacramenta ↄmuniaſin ꝗ⸗
bus nobiſcũ et aduerſus nos nõ ſunt ſ diuiſionem pati

—

hibere debemus.. Ad illud vo qð vltimo obijcitur. di⸗
cendum eſt.ꝙ illud argumentum a ↄtrario ſenſu non te⸗
net.niſi intelligat᷑ de illis ſacramentis que fiunt in foꝛa
eccleſie.ſi enim fiunt in foꝛma eccleſie:licet dentur a ſciſ⸗
matico:qui tamen habuit poteſtatem oꝛdinis vera ſunt
ſacramẽta.etſi nõ illis ſalubria a quo tradunt᷑.

(Membrum quintum

Vinto querit᷑ de oꝛdinatis a ſciſmaticis.
quando recipiũt oꝛdinem ⁊ quando non?
Et ſi oꝛdinẽ aliquando:vtrum recipiãt oꝛ⸗
—dinis executõem vel nõ:?/Et videtur ꝙ nõ
æipiãt oꝛdinem. ꝑ hoe qð dicitur.j.q vij. dia bertu.vbi
dẽ.ꝙ de nouo oꝛdinatꝰ in dyaconũ tanqꝙ;ᷓ ꝗ pꝛius oꝛdinẽ
, „ nõ ſuſceꝑat.vñ ꝑ hoc hr.qꝙ ille cũ eſſʒ oꝛdinatꝰab hereti⸗
. R . E co:nõ fint oꝛdinatꝰ. 4l Item vꝛbanꝰ.ꝗcũq; a ſciſmaticis

õ *147

Fanag poſſit honoꝛẽ retinere.ꝗq ab illo recepit

— —

clxxxij.

ſancteqʒ romane eccleſie aduerſarijs ſe oꝛdinari ꝑmiſe⸗
rit.nullatenus hac venia dignꝰ habeatur: et loquit᷑ ibi
„ —— „ „ Y E *%–„= . 1—— *
e indulgẽtia miniſtrãdi in oꝛdine. ꝗ gtem damal. quo x. . i lr
poteſtatem Oa⸗
re nõ habuit:legittime inuenire nõ poſſum. ¶ Contra
Dicit vꝛbanus:ꝗ ab ep̃is quondã catholice oꝛdinatis h̊ᷣ
in ſciſmate a romana ecclia ſepatis cõſecrati ſunt. oeos .
nimirũ cum ad ecclie vnitateʒ redierint:ſeruatis ꝓpꝛiſs
oꝛdinibo miſericoꝛditer ſuſcipi iubemus.ſi vita et ſcien
tia cõmendat.ergo ſuſceperunt oꝛdinem a ſciſmaticis.
Pꝛeterea baptiʒatus in foꝛma ecclie eſt baptiʒatꝰ.cõ
ſecratio etiã altaris ĩ foꝛma eccłie ẽ cõſecratio:ergo pa⸗

im, ri röne oꝛdinatus ĩ foꝛma ecclie ab eo ꝗ babuit poteſta⸗

tem eſt oꝛdinatus.4 Item querit᷑ de executõne. et videt
ꝙ cũ redeant ad eccliam exequi pñt ſᷣm ꝙ dicit vrbanꝰ.
dicit em̃ ꝙ ſi aliqui fuerint oꝛdinati ab excõicatis.quon
dam tñ catholicis ep̃is.ſi nõ ſimoniace acceperũt oꝛdi⸗
nes ſed vita et doctring hoc ꝓmeruit:in ip̃is oꝛdinibus ꝓncrnn—t
pꝓmanere ꝑmittas.(¶ Viget᷑ aũt cõtrariũ ꝑ hoc qð ideʒ .
vꝛbanus dic.oꝛdinatones que ab hereſiarchis noiatim
excõitatis facte ſũt irritas eẽ indicamꝰ. et exponit᷑ qtũ
ad officij executõem.q̊ nõ hñt officij executõeʒ.¶. Ad qð .65 yH

ſ αC dicendu videt. ꝙ ſiue quis recipiat vltimã manꝰimpoſi

tionẽ in eccłia ſiue e?.dum tñ foꝛmã eccleſie ſeruet ĩ oꝛ⸗
dinãdo.et in forma eccłie fuerit oꝛdinatꝰ:verũ oꝛdinem
cõfertſſed nõ oꝛdinis cõfert executõʒ ſiue ſciẽter ſiue ig⸗
rãter aliꝰ oꝛdinet᷑.¶ Ad obiectũ aũ t ĩ cõtrariũ dicẽdũ ẽ.
ꝙ logt de illis ꝗ e oꝛdiati ſũt ſ̊ nõ ĩ foꝛma eccłie.vel ab N 92 3
illis ꝗ nõ recepert poteſtatẽ oꝛdinadi.⸗. Ad ſcdᷣm vo di⸗ J2;3„
cendu eſt.q; nõ habent oꝛdinis executionem quãtum eſt
de ſeſed diſtinguit᷑:qꝛ quidam illoꝝ oꝛdinati ſunt ab eo
qui recepit vltimã manꝰ impoſitõem in ecclłia.⁊ tales ſi
als digni ſunt tolerant᷑ ꝑ diſpenſatõem in oꝛdinibo ſu-
ſceptis:niſi aliud occurrat impedimẽtũ.ſi aũt ſunt oꝛdi
nati ab eo qui recepit vltimam manus impoſitionem ex
tra eccleſiam et ſcienter:nequaqꝙᷓ tolerantur.ſi pᷣo igno⸗
ranter et hoc ꝓbauerint:tolerantur.et hoc elicitur ex il
lo canone vꝛbani oꝛdinatões ⁊c. 2 manos slag. de Menet ſaſuatmy 8zaty

lembrum ſextum

xto queri u de cõione cũ ſciſmatieis vł
ſuo opꝓpoſito/ſet videt᷑ ꝙ nõ ſit cõicanduʒ.ꝑ an Rig de
exemplum qð babetur in li. numeri de fi· . .. P no aſt ey
lijs choꝛe. vbi dicit ſepamini a tabeꝛnacu⸗ leſ t Mhrial
e⸗ hoim impioꝝ et nolitetangere de om̃ibo que ſi unt⸗ in
is: ne ſił ꝑeatis ĩ pctis eoꝝ. ex qͥ accipi pt̃ ꝙ cũ ipis ſcii·· — .
maticis nõ ẽ coĩcãdũ. Pꝛeterea ecci.xiij.dẽ ꝗ tagit pi⸗ 2 Int piee me e rſe; etne.

cẽ coinꝗnabit᷑ ab ea.cũ & ſciſmatici ad modũ picis ſint: 41
nõ ẽ coicãdũ cũ eis. Pꝛeterea excõicati ſũt ſic hr.xxiij. )bi ev ſar αυi no her „ Ale

— ll S ,dl. e Az K ſut r

q:v.de liguribo.excõieatis aũt nõ ẽ cõicãdũ.¶ Dʒ vidi
ↄtrariũ ꝑ ̊ qð dic aug.iĩ li.ð donatiſ:vbi dẽ ꝙ baptiſina
p recipi a ſciſinaticis ĩ aliqͥ caũ ſine ꝑcto.ſi ᷓ ſacrẽ̃m pt
recipi:pẽ &̊ aliqͥ coĩo hr̃i ſine pcto.(¶ Ad qð dõm ẽ. nõö
Z cõicã dũ cũ ſciſmaticis ſciẽter: maxie in ſacro cõionis. vo

—

vnitatiq; ↄtrariam. qua aduerſus nos ſunt teteſtan 1 p baß ſacrm tñ qð ẽ ncc̃itatis ſi alit fieri nõ pt ĩ articło nccita

tis ẽ ab eo recipiẽdũ.ſi tñ alit fieri pt᷑ ⁊ ſciẽter recipiat:
ſacr̃ʒʒ baptiſmi recipit.ſ̊ effectũ ſalutis nõdũ ꝑcipit. dĩc
eĩ aug.ꝙ iduũt hoĩes aliq vxp[ʒ vſʒ ad ſacr̃i ꝑceptõʒ.ali⸗
qn at᷑ vlteriꝰ vſʒ ad vite ſctificatõʒ.⁊ H̊ accidit cũ digne
i

embꝛüſeptinmiim
Eptio qrit᷑ ð pena ſciſmaticoꝝ.puniũt᷑ ag

ſciſmatici ſpũałr ꝑ excõicatõʒ ⸗ʒ depoſitõz / ſye
ſiẽ hr ex?. de ſciſmaticis fr̃nitati.⁊.c.j.Si
milit᷑ puniũt᷑ et᷑ maũ militari.ſic hr.xxuij.
g.v.q̃li.vbi dẽ.diniĩe et hũane leges ſtatuerũt vt ab vni⸗
tate ecclie diuiſi ⁊ eiꝰ pacẽ iniꝗſſime ꝑturbãtes:a ſclari
hbodt ptatil ↄpꝛimãt᷑.nec ꝗcqᷓ; maiꝰ ẽ vñ deo ſacriſiciuʒ
poſſitis offerꝛe.qᷓ ſi id oꝛdietis.vt ꝗ ĩ ſuã ⁊ alioꝝ ꝑniciẽ
debachant᷑:opetenti debeãt vigoꝛe opeſti. Et iteꝝ liq̃ ec⸗

cleſiaſtici officij ꝑſona eui ſubiectus eſi reſtiterit ſeu ſci⸗
ſma fecerit excoicetur.ſi ðᷣo hoc ↄtempſerit ⁊ ꝑmanſerit
ſciſmata faciendo: ꝑ ptates publicas oppꝛimant᷑.

ueſtio. clxxxii. de apo

DOnſequenter dicẽ

dum eſt de apoſtaſia. Circa quã pᷣmo q̃
rendũ eſt ꝗd ſit: et q̃ ſit eiꝰdr̃ia ad here⸗
ſim et ſciſma.Scðo ꝗs dicendus ẽ apo
(ſtata. Lercio vtrũ omis apoſtata ſit in⸗
famis. Quarto vtꝝ oĩs apoſtata ſit excoĩcatꝰvel excoĩca
dᷣ. Quito vtrũ clericꝰ apoſtata pᷣuet᷑ puilegio clericali·

embrumprunun

B pꝛimũ ſic diffinit᷑ apoſtaſia.Apoſtaſia
eſt temerarius a ſtatu fidei obedientie ec⸗
cleſiaſtice vel religionis receſſus. Or atẽ re
ligio coĩter ſᷣm ꝙ clerici etiã religioni cui⸗
ſunt ũſtricti.nõ tm̃ 'm ꝙ clanſtirales religioſi dicunt᷑
ꝑ boc pʒ ꝙ multiplex eſt apoſtaſia. Eſt em̃ apoſtaſia pfi⸗
Die:ſicut iulianꝰapoſtata dicebat᷑. Eſt iterũ apoſtaſia ĩ⸗
obedientie et de bis hbr.iij.q:iiij. Alieni erroꝛis ſocietate
vel ſui Poſiti tramite recedentẽ vel apłice ſedis iuſſioni⸗
bus inobedientẽ ſuſciꝑe nõ poſſumꝰ.et dĩe gre. pctm pa⸗
ganitatis incurꝛt quiiqꝗs dũ xp̃ianũ ſe aſſerit: ſedi apti⸗
ce obedire ↄtemnit.Dicit᷑ etiã apoſtaſia irꝛegularitatis
qua ꝗs a ſtatu ſumpte religioms recedit cum apoſtatat
monachus vel cleric?vel ↄuerſus.Fᷣm boc dic auguſt.ad
Vincentiũ.quõ difficile ſuʒ exꝑtus melioꝛes ꝙ q in moa
naſterijs ꝓfecer̃t:ita ñ ſum exꝑtꝰdeteriores ꝙᷓ; qĩ mona⸗
ſterijs defecerũt.¶ Obijcit aũt ꝙ oĩs pctoꝛ ſit apoſtata ꝑ
boc ꝙ dẽ a greg. ſuꝑ illud eʒech. mitto te ad filios iſrael
ad gẽtes apoſſatrices.glo.ſic qui fide recedit a ceo apo⸗
ſtata ẽ:ſic ꝗ ad ꝑuerſuʒ opus redit etiã ſi fidem tenuerit
apoſtata ?. qui reuertit᷑ ad petm apoſtata ẽ. tales autẽ
ſunt pctoꝛes oms ꝗ a pnia cadũt:ꝙᷓ oms ſunt apoſtate.
4l Itẽ ecci.x. Initiũ ſuꝑbie hoĩs ẽ apoſtataꝛe a deo.qm
ab eo receſſit coꝛ illiꝰ.cũ & pctoꝛ recedat a deo coꝛde: pec
catoꝛ dicet᷑ apoſtata.et fit h ſermo de peccante pcto moꝛ
tali. ¶ Ao qð dicendũ eſt.ꝙ nomẽ apoſtaſie dr duplicit᷑
ſiẽ dĩc gre. in omet. ſuꝑ eʒe.dicunt᷑ duobo modis apoſta
te. aut em̃ bõ a deo recedit fids. aut oꝑe.ſm hunc modũ
accipiendo generalr dicet᷑ peccãs moꝛtalłr pꝰhabitã gra
tiã vel poſtatũ innocẽètie retrocedẽ: ⁊ ita apoſtatare.ſᷣm
aũt ꝙ ſupᷣdictũ eſt ꝓpꝛie dr apoſtata illis pdictis modis
Illo aũt mõ q̃ ꝓprie accipit᷑ dr.xix·ecci.vinũ ⁊ mulieres
apoſtataꝛe faciũt ſapiẽtes.et ⸗ interli.ſiẽ ſalomon q p
pter amoꝛẽ mulierũ ad ydolatriaʒ eſt ↄuerſus:polſſet tn
7 ibi nomẽ apoſtaſie extendi.⸗l Item videt᷑ ꝙ ſuꝑbus p⸗
latus ſit apoſtata.et ita nõ tm̃ dicat᷑ apoſtaſia modis pᷣ⸗
dietis.Si em̃ rõne ſuꝑbie ẽ apoſtata nõ tm̃ dicit᷑ apoſia⸗
ta modis pᷣdictis.dic aũt gꝛe.ſ ub llud. rrriii. von gaic
regi apoſtataſſuꝑbo rectoꝛ totiens ad culpa apoſlaſie de⸗
labit᷑:quotiẽs pᷣeſſe hoibo delectat᷑.⸗ IYtem ecci.x. ſuꝑ il
lud.·initiũ ſuꝑbie boĩs apoſiatare.glo.nõ eſt maioꝛ apo
ſtaſia qᷓ creaturã a creatoꝛe recedẽ.q merito aſcribit᷑ ſu⸗
ꝑbie.ſuꝑbia em ẽ ſi creatura velit coeqᷓri creatoꝛi.h̊ etiã
dy abolo ⁊ hoi fuit initiũ ꝑditõis:ᷓ rõne ſuꝑbie dyabo
lus et pᷣmꝰhõ Serabaen pᷣdictis modis tm̃ dice⸗

tur apoſtata. (Ad qð dicendu eſt.ꝙ cũ dr̃ ſuꝑbus apo
ſtata nomẽ apoſłate accipit ꝓ recedẽte a ᷣo ꝑ pctᷣm moꝛ
tale:ad imitatõeʒ dy aboli vel pᷣmi ꝑentis a pt reduci il
lud genꝰapoſtaſie ad apoſtaſià inobediẽtie.nõ ei ßᷣuauit
lucifer pᷣceptũ ſcriptũ in mẽte.ſiłr nec pᷣmꝰ parẽs pᷣceptũ
ei expᷣſſumOꝛ aũt dẽ a rabano ſuꝑ eccliaſticũ. ꝙ nõ eſt
maior apoſtaſia ⁊c.· intelligi põt de receſſu ꝑĩinfidelitatẽ
et ſm ̊ verũ ẽ ꝙ nõ eſt maioꝛ apoſtaſia in gen?:cuiꝰpᷣnci
piũ eſt ſuꝑbia.ſi vo receſſus ampliet᷑ intelligat᷑ rõne ſta
tus quõ lucifer ⁊ primꝰparẽs receſſerũt.nõ ꝙ oĩs recel⸗

ſus pꝑ pcem a deo ſit ꝓpꝛie apoſtaſt ia⸗Aabue etiã q̃rit
ſi diſcoꝛdia ſit apoſtaſia.et ſemĩans diſcoꝛdiã ſit apoſta
ta?qð nõ:vidr̃ ex pᷣdicta rõe apoſtaſie.peccatũ eĩ diſcoꝛ
diè nõ ẽ receſſus ꝑfidie vł inobediẽtie cõtumacis aut ir
regularitatis.¶¶ Sʒ cõtra hoc eſt illud qð dꝛ.vj.ꝓuerb.
homo apoſtata omi temꝑe iurgia ſemĩat.et dic glo.quẽ
ſemĩantẽ iurgia dicẽ voluit pꝛius apoſtatazʒ noĩauit.qꝛ
niſi moꝛe ſuꝑbientis angeli ab aſpectu conditoꝛis pꝛius
intus auerſiõe mẽtis cadẽt:foꝛas poſtmodũ vſq; ad ſe⸗
mĩanda iurgia nõ veniret. Ko qð dm. ꝙ ſeminans
diſcoꝛdias dicit᷑ ſciſmaticꝰ.diſcoꝛdia em̃ in ſciſmate de⸗
termĩatur.et ita ſeminans diſcoꝛdias.cum ꝑuenerit aꝰ
ſciſma:apoſtata dicit᷑ v᷑ᷣm modũ ſupradictũ/nõ tñ om̃is
diſcoꝛdia ẽ apoſtaſia.ſed cum ad hoc ꝑuenit᷑ vt ſit receſſꝰ
ab vnitate capitis et membꝛoꝝ. 4 Item viar̃ ex pᷣdictis
ꝙ apoſtaſia nõ ſit peẽm ſeꝑatum ab hereſi vel ſciſmate
ĩmo ſit cõe ad vtrũq;:cum em̃ hereticꝰ ſit apoſtata apo⸗
ſtaſia ꝑfidie:et ſciſmaticus apoſtaſia inobediẽtie.nõ vi⸗
dent᷑ adinuicẽ diſtingui iſta peccata. 4 Ad qð reſpõdet᷑
ꝙ licet idem ſint re aliqñ hereticꝰ et apoſlata: differunt
iñ rõne.hereticus em̃ dẽ quia a fideicatholice vnitate ſe
diuidit.apoſtata vᷣo qꝛ a ſtatu fidei bono quã habuit re⸗
cedit.meliꝰaũt ẽ viã veꝛitatis nõ agnoſcẽ q; ptꝰagnitã re
trocedẽ.ſiẽ hr.ij.pe:ij.apoſtata at Fm ꝙ; re diffeꝛt ab hẽ⸗
tico ⁊ ſciſmatico: ꝓpꝛie vr ille ꝗ a ſtatu reglaꝛi rtrocedit

Membꝛumſecundum

Ecudo querit ꝗs dicẽdus ſit apoſtata.Et
pꝛimo de apoſtaſia ꝑfſidie.ponit᷑ em̃ ꝙ ali⸗

as bene credat: metu tñ moꝛtis extra non .
cõfitet᷑ fidẽ. ſiẽ̃ ſunt illi ꝗ ſunt inter ſarace vino negsi

nos. ſimiliter illi q metu ſaracenoꝝ oſculãtur ſepulcrũ
machometi.vel etiã cã placẽdi eis.q̃ritur vtrũ tales di⸗
cẽdi ſunt apoſtate apoſtaſia ꝑfidie:et videtur ꝙ ſic.apo
ſtaſia em̃ eſt temerariꝰreceſſus ab his ꝗͥ fideʒ ↄtingunt.
illi aũt ꝗ nõ cõfiten?᷑ fidẽ ̊R oꝛe negãt temere a cõfeſſione
fidei recedũt.ergo ſunt apoſtate.¶ Sitr ꝗ nõ ſanctũ q̃ſi
ſanctũ venerant᷑.iĩmo magisg execrãdũ ritu religioſo ve⸗ ſiʒ
nerãtur.g ſunt apoſtate. Etra manet ipᷣa ſides ĩ coꝛꝛ
c. manẽte aũt fundamẽto nõ dicit᷑ apoſtata.ꝭ̊ hmõi nõ
dicẽtur apoſtate. qð videt᷑ dicẽduzʒ.ꝙ ſi nullo mõ
in coꝛde deuiãt a fide.licet exteriꝰ nõ confiteãtur vel ne⸗
gent ꝓpter metum ad horam: nõ ſunt cenſendi apoſſate
apoſialia ꝑſidie pñt tamen dici apoſtate cõi noĩe: qꝛ a

cofeſſione fidei retrocedũt. Iilli aũt ꝗqvenerãtur macho⸗

metũ quaſi ſanctũ dei.ꝑ hoc intẽdẽtes deo placere quaſi

netn quali lar o placereo 12
eẽt nũcius dei:ꝓ apoſtatis ſunt reputadi.ꝓpꝛie em apo ala⸗

ſtate dicũtur ꝗ a religione fidei et eoꝝ que as fidẽ cõtin⸗
gunt ad ↄtrariũ fidei ſe cõuertũt.ſicut faciũt illi q hono
rẽ diuinũ execrãdis ꝑſonis attribuũt.Siłr pt dici de il⸗
lis ꝗ ſe faciũt circũcidi ponẽtes ſpem ĩ circũciſiõe legali
ꝗq pꝛius fuerũt xp̃iani.hoc aũt attẽdẽdũ ẽ, ꝙ gcũq; nõ ex
inſidelitate ſ̊ ex metu moꝛtis aliq̃ talia faciũt⸗moꝛtalit
peccãt.nullꝰ eĩ ad aliq talia niſi ẽ moꝛtale petʒ ⁊ ita ꝑ cõ
ſeqns aĩa ſeꝑat᷑ a deoſmetu moꝛtis dʒ iduci.ſanctiꝰ eĩi ẽ

moꝛi fame qᷓ ydolatico veſci.ſic dic au.ſr epi.ad coꝝ.j.

tur vtꝝ ĩcidat ĩ pctʒ qðẽ apoſtaſia ꝑfidie.q iobediẽs eſt
mãdatis ſedis apłice qð ñ vr.apoſtaſia ei ꝑfidie ⁊ apo⸗
ſtaſia inobediĩe e dr̃ſo diuidũt᷑ñ gᷣq ĩcidit ĩ apoſtaſiã ĩ⸗
obediĩe ĩcidit ĩ apoſtaſiã ꝑfidie nccio.i Cõt᷑ dic gg. petʒ
pagaĩtatis ĩcurrit.ꝗſqꝗs dũ xpᷣianũ ſe aſſerit:ſedi aplłice
obediꝛe ↄtẽnit.¶¶ A idẽ et facit ꝗqð dꝛ.j.rę.xv:pcĩʒ aꝛio⸗
lãdi ẽ nolle obedire.et ſcelꝰ ydolatrie nolle acgelct᷑.ſᷣ cõ⸗
ſtat ꝙ ñ ex ̊D efficit᷑ñ paganꝰ vł ariolꝰ ꝗ nũꝙᷓ credidit.g ef
ſicit᷑ apoſtata apoſtaſia ꝑfidie ꝗ ᷓ iopedies ẽ ſedi aplice
apoſtata effici apoſtaſia — qð dici pt apo
ſtaſia perfidie poteſt dici duplciter. vno modo cum ca⸗
dit aliquis a fide articuloꝛuʒ omnium vel plurium qui
ſunt in ſymbolo.maxime illoꝝ qui ꝑtinent ad trinita⸗

Salutefih

4

cncat
5 ednt

Safh

per/

tem vel rpᷣi hbumanitatem.et hoc modo talis nõ cadit in
apoſtaſiam ꝑfidie. Alio pᷣo modo dicił᷑ apoſtaſia ꝑfidie
cum male ſentit᷑ de illo articulo fidei ſym boli ꝗ eſt apłi⸗
cam eccleſiaʒ. et ꝑ bunc modum apoſtaſia inobedientie
cõtumacis eſt diſpoſitio ad hoc ꝙ fiat apoſtata apoſta⸗
ſia ꝑfidie.ꝗ em̃ ñ vult obedire ſedi aplice in his qᷓ ad eẽ⸗
ꝑtinent.aut hoc eſt qꝛ male credit de ea:aut diſponit᷑ ad
male credendũ:ꝑ eſſentiã tamen non eſt hmõi apoſtaſia
illa. vna enim refert᷑ ad credibilia: alia vo ad oꝑabilia.
4l Ad illud vpᷣo qð obijcit᷑ ꝑ verbum greg. dici pot ꝙ boc
dicit᷑ ꝑ quandã ſimilitudineʒ vt ſicut paganus non recte
ſentit de ſede apłica et ꝓ nullo habet mandata ipſiꝰ:ita
et ille pro nibilo habet mandatũ et diſponitur ad nõ re
cte ſentiendũ.¶:Zlo illud aũt qð obijcitur in li. Re. dici
põt ſiłr.ꝙ lʒ nõ ſit pet᷑ʒ y dolatrie ꝑeſſentiã: ẽ tñ qͥdamõ
ſite.ĩ H ꝙ ſiẽ ydolatria recedit a debito pᷣncipio ꝑ ifideli
tatẽ:ita tłis rcedit a ðbito capite ꝑtiacit nolẽs obedire.

einde queritur

vtrũ qui nõ obedit indinerẽter madatis ſui ſuꝑioꝛis di⸗/
cendus ſit apoſtata.marxie in his que nõ ſunt cõtꝛa deũ?
qð videt᷑ ex pᷣdicta auẽte greg.ij. li. Re.Sed ↄtrariuʒ vi
etur. Fᷣm hoc em̃ equaliter obedienduʒ eſſet vni pᷣlato ⁊
alteri.ᷣm h̊ etiã eſſet ĩ indifferentibo cuilibet pꝛelato ec⸗
cleſiaſtico obediendũ.qð cum non ſit:non eſt cenſendus
apoſtata apoſtaſia inobedientie ſi nõ in omnibo obedit.
4l Peeterea ſi etiã nõ obedit in omnibo in quibo tenetur
obedire et ꝓpterea eſſet apoſtata:omnis inobediens eſſi
apoſtata.quod cũ non videat᷑:nõ dicetur apoſtata apo:
ſtaſia aianagr non obedit pᷣcepto ſui prela⸗

ti eccleſiaſtici.¶ Ad qð reſponderi põt ꝑ hoc qð dic pe
lagius.ꝙ in illis obediendum eiſt que ꝑtinent ad diuini
cultus obſequiũ.et que ꝑtinent ad ſuum officium quod
debet exercere pᷣncipaliter circa coꝛrectionẽ et ſalutẽ ani
maꝝ.ſcðario circa diſcretã et vtilem diſpenſatiõeʒ rerũ
eccleſiaſticaꝝ.et hoc eſt qð dicit pelagius. in his que ec
cleſiaſtice vtilitatis cura ꝑagere preceꝑit: pᷣbeatis obe⸗
dientiam ei ↄſtituendo ↄpetentemſi aut pᷣcipiat in his
que non ꝑtinent ad dũ vel ſuũ officiũ.non ꝓpter hoc te⸗
netur obedire.vt ſi pᷣcipiat ei nulla pᷣexiſtente cauſa de⸗
bita:ꝙ reſignat beneficiũ ratõne cuiꝰeſt ſubditus.nõ/p⸗
pter boc tenetur obedireſſi etiã pꝛecipiat in his ad q̃ ſub
ditus tenet᷑ obedire non ꝓpter hoc ſeinꝑ dicendus ẽ apo
ſtata cum nõ obedit:ſed cuʒ canonica facta amonitione
ꝑmanet ipᷣe in ſua inobedientia ↄtumaci. tũc dici poteſt
apoſtata apoſtaſia inobediẽtie. Pꝛeteꝛea cũ dicat aug.
ꝙ obediendũ eſt ſuꝑioꝛi plato cum pᷣcipit ↄtrariuʒ ei qʒ
iniungit inferioꝛ.non ꝓpter hoc dicendus eſt apoſtata a⸗
poſtaſia inobedientie ſi ꝑtinaciter nõ vult obedire ĩ om̃⸗
nibo hꝰmõi ſupeyioꝛi prelato.nõ em̃ ſꝑ magis obedien⸗
dum eſt in om̃ibus ſu perioꝛi qᷓ; inferioꝛi.vtpote ſi preci-
piat epᷣs ſuis ſubditis aliquid:et metropolitanus preci⸗
piat otraꝛium/aliqñ potius obediendũ eſt epᷣo qᷓ; metro⸗
politano.niſi in caſibo certis:ſed intelligenanʒ eſt illud
aug. vel de illo pᷣlato qui ordinarius eſt inediate ſingu⸗
loꝝ ſcilicet ſummo pontifice.vel de illo a quo inferioꝛ iu
der habet iuriſdictõeʒ. tũc em̃ magis obediendũ eſt ſupe
rioꝛi ꝙᷓ inferioꝛi pᷣlato.metropolitano aũt obediendum
eſt in his que denolnunt᷑ ad appellatõez vel in his que ꝑ
tinent ad canonicã eius viſitationẽ qð eſt ꝓpter negligẽ⸗

tiam inferioꝛis plati.aliquando aũt ↄſuetudo diutiꝰ ob

a pinguius ins põt oferre.

tem queriturde S. nj.
poſtaſia irꝛegularitatis. vtrũ ülle qui accipit pꝛimã ton
ſuram ſi deſerit eam peccat pcto apoſtaſie.qð videtur ꝑ
beoc qð dr extra.de vi:et honel.clericoꝝ. Siꝗs clericus
comã relarauerit anathema ſit ¶ Sed videt᷑ ↄtrarium.
pot em acciꝑe vxoꝛẽ coꝛruptam vel tranfferꝛe ſe ad offici
um militare.⁊ tũc põt nõ poꝛtare coꝛonã vel nõ hr̃e ton⸗
ſuram clericalẽ.ſicut hr̃ in canone.quiſꝗs clericꝰ viduã

H. UNM.

clxxxiij.

aut ſcdazʒ vxorẽ duxerit:oĩs eccliaſtice dignitatis pᷣuile⸗
gio denudetur.laycali tm̃ ſibi cõmunione cõceſſa.ex hoc
ergo videt᷑.ꝙ ſi hoc ab ecclia ſtatuit᷑ ꝙ nõ ſit ei pctʒ acci
pere vxoꝛẽ.ꝑ cõſeqᷓns nec ſit ei pcẽm deſerere tonſurã vł
nõ poꝛtare coꝛonã.maxie cũ hoc ſit in ſcandalum ipoꝝ.
Pꝛeterea tõſura negocia ſecularia exercẽtis redũdat
ĩ vituperiũ miſterij ecclłiaſtici et ſilit᷑ coꝛona.cũ ſcriꝑtũ
ſit.emo militãs dxo ĩplicet ſe ſeclaꝛibo negocijs.¶a
qð vidr̃ doᷣm ꝙ ſiẽ ẽ de illo ꝗ fecit votũ vᷣginitatis vł ↄti⸗
nentie.ſi accipit vxoꝛẽ:accipiẽdo peccat. et tñ nõ peccat
reddẽdo debitũ.ſic vidr̃ ꝙ accipiẽs pꝛimã tonſurã vel co
ronã ſi poſtea deſerit diuertẽdo ſe ad ↄtrariũ actũ: pec⸗
cat ĩ pꝛio actu rtrocedẽdo.⁊ illð ẽ pct᷑zʒ apoſtaſie ⁊ hmõi
cũ em obligauerit ſe deo dicẽs.dñs ꝑs hereditatis mee
retrocedẽdo peccat.q¶ Ad obiectũ aũt ĩ ↄtrariũ dicẽdũ ẽ
ꝙ licz licitũ ſit ei acciꝑe vxoꝛẽ ꝓgt᷑ malũ incõtinẽtie vitã
dum.nõdũ em̃ habuit votũ cõtinẽtie ãnexũ ſiẽ ẽ in ſuſce⸗
ptõne ſacri oꝛdis.hmõi tñ licitũ nõ ẽ cũ rõe ꝑfectõis.⁊ ẽ
ꝑmiſſũ ꝙ ſi fuerit ꝓpt ſcãdalũ vitãdũ:pt᷑ nõ deferere tõ⸗
ſurã clericalẽ ſic dic ĩnocẽtiꝰ.ipᷣm ſuꝑ tonſuratõe hmõi
nõ moleſtes:dũmõ nullũ ꝑcipiat bñſiciũ ecclłiaſticũ.cꝰ
rõe teneat᷑ deferre tõſurã clericalẽ. Et notãdũ ꝙ tenet᷑
eclericꝰ poꝛtare coꝛonã niſi fuẽeit ĩ tribo caſibo.ſi nilo moõ

2

5A vult retinere pꝛiuilegiũ clericale.vel ſi nõ pt᷑ ferre abſq;

ſcandalo vxoꝛis:dũmõ nõ habeat beneficiũ eccliaſticuʒ
ſicut in aligbo ꝑtibo contingit.vel ſi iuſta cauſa timoꝛis
exigit tonſurã vł habitũ traſfoꝛmari.ſicut habet᷑ extra.
e vi. et ho.cle.⁊ de clericis int ſacros oꝛdies cõſtitutis
nec ſequi?᷑ ſi licitũ ẽ hr̃e vxoꝛẽ ſiẽ dĩc leo papa.diſ.xxxij.
ſeriatim. ꝙ ꝓpt hoc licitũ ſit deſerere tonſurã clericalẽ.
h cũ quadã conditõne licitũ ẽ.¶¶ Ad ſcõm vᷣo dicendũ.q;
illud eſt rõ ꝙ nõ debeat ↄpelli ad defer dedũ tõſurã cleri
calẽ.nihilomiꝰ tñ pt᷑ eam poꝛtare niſi alia cã ↄtradixẽit.

lembzum tercu

Ercio querit᷑ vtrũ om̃is apoſtata ſit infa
mis.qð vidẽ diſcurꝛẽdo ꝑ ſingulas dr̃as.
apoſtata em̃ pfidie eſt infamis ſiẽ hẽt᷑ ab
anacleto.iij.q:iiij. tus oĩs apoſtata refu
tãdꝰ ẽ añ reuerſionẽ ſuã.nec ĩ accuſatõe recte agẽtiũ aut
ĩ teſtioniũ ſuſcipiẽdꝰ ẽ.ſiłr dẽ di.iij.de ↄſec.celebꝛitateʒ.
vbi dẽ. ꝙ illi ꝗ infidelitatis nota aſpergũt᷑ ĩfames effici⸗
unt᷑.. Silr apoſtata apoſtaſia inobediẽtie infamis effi⸗
cit᷑ ſi dic pius papa.ſiꝗs a ſuo ꝓpoſito retroꝛſũ exoꝛbi⸗/
tauerit et iuſſa apłice ſechs libẽter trãſgreſſus fuerit:in⸗
famis efficit. ¶¶ Silr apoſtata apoſtaſia irregularitatis
ſic hẽt᷑.ij.q.vij.alieni.vbi dẽ ĩfam es oẽs cenſemꝰ eẽ:qui
ſuã fidẽ aut rpᷣianã legẽ puaricãt᷑.aut aplicã vel requla⸗
rẽ poſtponũt auctem.¶ Et iterũ Anacletꝰ.accuſandi vł
teſtificadi licẽtia deneget᷑ his ꝗ xpᷣiane noĩs et religioĩs
dignitatẽ:et ſui ꝓpoſiti noꝛma aut regulariter ꝓhibita
neglexerũt. ¶ Eidet᷑ aũt ↄtrariũ.ꝙ nõ oĩs ſit infamis.
cum em̃ aliꝗs a ſtatu clericoꝝ trãſtiert ſe ad cõiugiũ.deſe
rendo tõſurã clericalẽ nõ effici᷑ infamis.cũ hoc ab eccle
ſia ſit cõceſſum.i Siłr argui vidr̃ de alijs cũ ꝑ pniaʒ ad
vnitatẽ eccłie vel oꝛdis ſui reuertũt᷑.eccłia em ofoꝛmare
ſe debet deo. ß̊ deus penitẽti nõ imputat pꝛioꝛa pcta:g̊ ñ
ipᷣa eccłia debz ĩputare.¶ Pꝛeterea hoc videt᷑ argui ꝑ h̊ᷣ
qð dic anacletꝰ.qꝙ añ ari recipiẽdꝰ in te

ſtioniũ.arguit᷑ em a cõtrario ſenſu.¶ Ad qð dom ẽ.q; ſi
cut ſupᷣ habitũ ẽ.apoſtate apoſtaſia ꝑfidie ifames effici⸗
unt᷑/ꝓ apoſtaſia ᷣo inobediẽtie ⁊ ꝓ apoſigſia irregula
ritatis ab oꝛdine:interim ĩfamis eſſicit᷑.nõ ſic aũt dicen⸗
dum eſt de illo qui cũ ſit in mioꝛibo cõſtitutꝰ.et ꝓpt᷑ ma⸗
lum incõtinẽtie vitandũ tranſfert ſe ad cõiugiũ:et ꝓpter
ſcandalũ vxoꝛis dimittit tonſurã clericalẽ.i Ao illð vᷣo
qð obijcitur ꝙ eccłia debet ſe cõfoꝛmaꝛe deo.dicendũ eſt
qhoc veruʒ eſt de rõne culpe. de rõne vo pene ſicut nec
eus ſtatim om̃em penã dimittit:ſic etiam nec ipᷣa eccle
ſia dimittit.hmõi aũt infamia pena quedã eſt cõſequẽs
culpam.et nõ ſtatim abolet᷑ in omibo abolita culpa.hoc

HM

vey r,

ι
aũt pot eſſe vel vt incutiatur metus alijs:vel ꝓpter pſum ſi non ſint ãmoniti a ſuis pꝛelatis.videntur adhuc gau⸗
ptionem ↄtrarij.ꝗ em̃ fidem pꝛioꝛẽ irꝛitam fecit nõ intã⸗ dere pꝛiuilegio clericali.niſi oĩno trãſſerãt ſe ad ↄtraꝛiũ
tum ei vlterius fides adhibetur. . actũ.¶ Ad qð dicẽdũ ſpᷣ diſtinctõe.ꝙ licet apoſtote me⸗
. embrum uartum, rnt᷑ vt nõ gaudeant pꝛiuilegio clericali. tñ ille ꝗ inijcit
„EII Eer Nezadre: manus violentas in apoſtatam. neſciens ipᷣm eſie apo,
Varto querit᷑ vtrũ obediendũ ſit rõne ſaẽ ſtatam. ſciens autem ipᷣm eſſe clericum. incidit in cano
menti fidelitatis dñis apoſtatis.qð videt᷑ nem:dũmõ nõ eſt plus de apoſtaſia niſi qꝛ nutrit comã.
ꝑ hoc qð dicit amb. Julianus impatoꝛ q: ſſq ʒ · ſi vᷣo neſcius eſt nõ incidit ſicut habet᷑ ibidẽ. Si vᷣo intã
. uis eẽt apoſtata.hũit tam̃ ſub ſe xpᷣianos tũ creſcit apoſtaſia ꝙ nõ tm̃ ↄtemnit᷑ clericalis babitus
milites.quibo cũ dicebat ꝓducite nauẽ ꝓ defenſione rei⸗ ſed arma militaria geſtat.et enoꝛmibo ſe ĩmiſcet:iam di
publice:obediebãt ei.Et ſiłr legit᷑ e alijg viris ſanctis. gnus eſt in odiũ crimis puilegio pꝛiuari clericali.. Qð
qui ſub pᷣncipibo infidelibo militabãt¶ Sed ↄtrariũ vi⸗ aũt dẽ de tvmna qmonitoe faciẽda ab epo.hoc ẽ vt maioꝛ
detur de ipis apoſtatis ꝑ hoc qð dic greg.vij. os ſan⸗ ſi 46. oſtendat᷑ cõtumacia.et ꝑ hoc ampliꝰ tuitõeʒ pᷣlati amit
ctoꝝ pᷣdeceſſoꝝ ſtatuta tenẽtes.eos ꝗ excoĩcatis fidelia tant. quidã tñ dicũt ꝙ trina ãmonitio pᷣmittẽda ẽ.ſ̊ boc
te aut ſacro ↄoſtricti ſunt:apłica auẽte a ſacr̃o abſoluinꝰ pt eſſe ĩ pꝛimo caſu vbi apoſtata dicit᷑ nutriẽdo comã et
et ne ſibi fidelitatẽ obſeruent oibo modis ꝓbibemꝰ. q̃uſl⸗ delerẽdo ſtatũ clericalẽ. Si vo t᷑ᷣnſit ad bigamiam vł ad =
q; ad ſatiſfactõnem veniãt. qð dici põt ꝙ pᷣncep officiũ militare.ita ꝙ fiat miles:tũc ᷣm ↄſtitutõeʒ eccle lue ſme
qcito excoĩcatꝰeſt ꝓpter apoſtaſiaʒ noĩatim: ſubditꝰab⸗ iaſticã pꝛiuilegiũ clericale meretur amittere.nõ ſic aũt
ſoluit᷑ ab excoĩcatone obnoxietatis ſacri.q¶. Qð aũt dieccd de cõſtituto in mĩoꝛibo oꝛdibo accipiẽte vxoꝛẽ virginẽ et
tur de ialiano intlligt v ꝙ; nõ tũc fuit excoĩcatꝰ et ad⸗ ei“ cæferẽte coꝛonã nõ in ſcãdalũ vroꝛis.
puc tolerabat᷑ ab eccłia.vel ſi erat excoicatus: noluit tñ ſt 444 G d 4
eccłia remouere ab eo obedientiã ſubditoꝝ ꝓpter ſcãda⸗ AU e 10 C xxY i . e 1¹
lum euitandũ.vbi em̃ pᷣnceps delinquit vel multitudo ẽ⸗ Aalonn
in cã:aliqñ eſt detrabendũ ſeueritati:ne maioꝛ fiat ruiã * t ſt d bi a.
Aliter tũ videt᷑ eſſe dicendum cũ aliqui xpᷣiani ſubſunt Ictument debis s.
pᷣncipibo ꝗ nunꝙᷓ fuerũt fideles.ibi em̃ ſi aliter fieri non in quibo fit iniuria reſpectu maieſtatis .
põt:pñt iuuare ipᷣm in bello iuſto.dũmodo non cedat in diuie.ſiue nõ accedẽdo ad cultũ eiꝰ.ſiue
detrimentũ fidei.et hoc cedat ad ſalutẽ fideliũ.¶¶ Occa⸗ recedẽdo a debito cultu ip̃iꝰ. Cõſequẽ⸗
ſione huiꝰquerit᷑. vtrũ apoſtate ſint ipſo iure excoiĩcati? ter dicẽdũ ẽ de crimĩbo glr fit ĩiuria ↄt
qð videt᷑.ꝑ hoc qð dicit᷑ a nicolao paꝑa. Siꝗs dogmata ſapĩaʒ dðininã.hec aũt om̃ia ſũt que ꝑtinẽt ad diuĩatõʒ.
mandata interdicta vel decreta.ꝓ catholica fide vel ec⸗ videndũ ẽ ergo. Pꝛimo ꝗd ſit diuinatio. Scðo que ſint
cleſiaſtica diſciplina.ꝓ coꝛrectõne ĩminentiũ vel futuro differẽtie eiꝰ.Tercio vtrũ diuĩiatio ſit licita.OQr̃to vtrũ
rũ maloꝝ.a ſedis apłice pᷣſule ſalubriter ꝓmulgata con Diuĩatõibo ſit fides adpibẽda.Quiĩto de pena hãc culpã
tampſeritranalgena r. Dilt in mamuu leoſoꝛer⸗ de e oↄñte. Sexto ð ꝗbuſaã ꝑtinẽtibo ad aliqs dr̃as dĩnatõis
qui ↄmiſit apoſtaſiã ꝑfidie.ipſo em iure eſt excoĩcatꝰ ſic WTO b 4
Beretieus. ſieue he Rode,n abolendã. 4 Sed gd dicẽ⸗ D Nem Zum Peimum
dum ẽ de his ꝗ incidũt in apoſtaſiã irꝛegularitatis? di⸗ Iffinitur aũt ſic.diuĩatio eſt ſuꝑſtitioſa ĩ⸗
ci põt ꝙ tales ſi ãmoniti nolint redire excoĩcandi ſunt. ueſtigatõ pᷣſcie fu᷑oꝝ. Ponit᷑ et iterũ alia
dico aut de apoſtaſia a religione.Alicuiꝰvo oꝛdinis eſt rõ.diuĩatio ẽ pᷣſcia futoꝝ.alio mõ qᷓ; diui⸗
ↄſuetudo.vt ſi ſteterit in ↄtumacia vſq; ad certũ tpᷣs ſta⸗ nitus habita.Tercio mõ dẽ diniatõ vſur
tutum excommunicet᷑. patio pᷣcognoſcẽdi futa ex quadã peſtifera ſocietate ho⸗
—,,ñ 1 minũ et demonũ.ſic dic aug: in li:de doc.xpᷣiana. Scom
C b ARY pꝛimã difſinitõz et ſcdᷣam videt᷑ diuĩatio eẽ ĩ genẽ cogni
E m. Trumgquintum tõis.et ita nõ ẽ pctm.cognitio em̃ iĩ intellectu ẽ᷑. pet᷑ᷣn ðo
Aliinto querit᷑ vtrũclericus apoſtata pua⸗ in volũtate.hoc etiã videt᷑ ꝑ dr̃as diuiatõis ſic eſt augu
tus ſit pᷣuilegio clericali.et videt᷑ ꝙ ſic:peꝛ le Se⸗ riũ ſiue matheſis. aut geomàcia.vnũqðq; ei boꝝ ponit
. boc qð dr diſt.lxxxiiij:quiſqꝗs clericus aut xp a. cognitõem.in quo aũt genere eſt ſpẽs:et genus.q Simi⸗
viguã aut ſcdᷣam vxoꝛẽ duxerit: omi digni liter pt argui ꝑ hoc qð dic yſi.dices.ꝙ duo ſunt genera
Atis eccłiaſtice pᷣuil egio Ennert⸗ iterũ ex?. de apoſla⸗ diiſiatõis.ars et furoꝛ.furoꝛẽ aũt vocat cognitõeʒ que ẽ
itiis. clerici ꝗ relicto oꝛdine et habitu ſuo in apoſtaſia tã⸗ c in arrepticijs. c ergo ars et furoꝛ hſm hbũe modũ differ⸗
ꝙᷓ laici ↄuerſant᷑.ſi in criminibo ↄpᷣhenſi teneant᷑: ꝑ cen⸗ ¶ & tie ſint cognitõis:erit diuiĩatio ĩ genẽ cogñitõis. IYItem
ſurã eccłiaſticã nõ p̃cipimus liberari¶ Sed videt᷑ con⸗ B vſid. diuini diuinitare ſe eẽ plenos ſilant. et aſtutia ſiue
trariuʒ ꝑ hoc qð dẽ ex.de ſen.exco.Si vᷣo ⁊c̃.vbi loqui k fraudulẽtia hoĩbo futura coõtectãt.ſᷣ cõiecturare eſt ĩ genẽ
de clerico nutriente comã. in quẽ aligs ſcienter iniecerit cognitõis.̊ et diiiario.(B5 vidr̃ ↄtrariũ.eo ꝙ diuĩa⸗
manꝰviolentas.et d ſi pᷣſtare noluerit iuramentũ quia tio ꝓhibita ẽ. vñ yſið.Heẽc cũcta vitãda ſunt a xpᷣianis
violentas manus ↄſtat eum in clericũ inieciſſe ſic̃ ab ex⸗ etom̃i penitus execratõe repudiãda atʒz damnãda.ů̊ů qVvu
coĩcato.donec de mandato ſummi pontificis abſoluat᷑: ꝓ ſe ꝓhibitũ ẽ pct᷑ʒ ẽ.̊ diuĩatio peccatũ eſt.¶¶ Item infi
abſtineri ↄuenit.¶ Item in eodẽ cũ nõ ab hoĩe.vbi dicit᷑. delitas peccatũ ẽ.diuiatio aũt ad infidelitatẽ reducitur
occiſoꝛes clericoꝝ aut pᷣſbiteroꝝ ꝗ ↄtemptu clericali hba ergo diuĩatio peccatũ eſt.¶ Pꝛeterea.excõicatio debetuꝛ
bitu:tyꝛannidi ⁊ enoꝛmitati inuerecũde ſe immiſcent in Apter pctm.ſ̊ ſiẽ dicit᷑ ĩ cano.ſunt excõicãdi niſi reſipue⸗
odiũ clericalis exceſſus ⁊ terꝛoꝛẽ atʒ coꝛrectõneʒ ſiheium. rint.ergo diuinatõ eſt gerrati d V qð dicendũ. ꝙ di⸗
canone late ſnie mime cohercent᷑:ᷓ tales apoſtate ñ gaun muunnatio ſuo noĩe plus determiat cognitõeʒ ꝙᷓ pctm. pꝛo
dent pꝛiuilegio clericoꝝ.i Hoc etiaʒ arguit᷑ ꝑ ſiłe ĩ lge vtroq; tñ accipit᷑aliqũ em̃ dicit᷑ diuiatio ipᷣa cognitõ il:
em̃ ſeculaꝛi ſiue hũana hr ꝙ matrona cuiꝰ pudicitia at;: licito mõ acgſita.aliqñ vo dicit᷑ ĩa volũtas ſic acquirẽ⸗
temptata fuerit.ſi in veſte meretricali fuerit depᷣhenſa: di. Pꝛimo mõ accipit᷑ ĩ pꝛimis rõibo.ſcðo mõ accipitur „ „
nõ põt agere actõne iniuriaꝝ. Pari em̃ rõne ꝗ depꝛeben hic. ꝓut de ipa agitur.¶¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ de ꝓbi⸗ vaſl ſa= ſmia p
ſus eſt in apoſtaſia.ſi verberatꝰfuerit:nõ põt obijcẽ ver⸗ bit one. dicẽdũ eſi q;' aliud ꝑſe ẽ ꝓhibitũ.alið ðᷣ oqð ẽ cõ m⸗⸗ —2fe .
beratoꝛi ꝙ inciderit in canonẽ late ſnĩe velut ꝗ iniuriat᷑. iũctũ pcto.pctm at᷑ ẽ ꝑ ſe ꝓhibitũ.occaſiões aũt ↄiuncte 1. E ,
derico⸗ ( Bed videt᷑ ſumi argumentũ etiã a ↄtraꝛio ſen ꝓhibite ſũt ꝓpt᷑ ipʒ pctm.⁊ vtroq; mõ pt᷑ dici dinatio ꝓꝑp⸗ eæt r
ſu.ex eo ꝙ dicit᷑ in illa decretali inaudientia.vbi aponi hibita.¶. Ad ſecũdũ dicẽdũ.q; ſᷣm ꝙ ſb ifidelitate ↄtinet᷑ E⸗
tur talis ↄditio ꝙ ſint tercio ãmoniti a ſuis pᷣlatis. ergo vel pꝛoximum eſt inſidelitati:eſt peccatũ ſic dĩc aug.di⸗ L vole ee claſt
. 22*τ⁵* ; . *
E e e⸗
„ SA *
△
2

H.cvo

¶ Vneſtio

cens. ſciatſe fidem xpᷣianaʒ et baptiſmum pᷣnaricaſſe
et apoſtatã eſſe.i.retro abeuntẽ.q Ad tercium vᷣo dicen⸗

dum.qꝙ excoĩcatio ꝑ ſe reſpicit diuinatõneʒ vt eſt culpa.

oſequens tamen reſpicit indebituʒ modum acquirẽdi
itänem ſuꝑſtitioſam.

cũdo querit᷑ que ſint dꝛie diuinatõnis 2
ponunt᷑ ꝗnqʒ.mãtice.maleficiuʒ.ſoꝛtilegi⸗
um.augurin.pᷣſtigiũ.pᷣter has etiã eſt ma⸗
tbeſis qᷓ fit in ↄſtellatiõibo ſic ſunt genea⸗
elici qni conſiderant natinitates et alia que ſimiliter cõ
iderant᷑ ſub notatõnibo ſyderũ.Eſt etiaʒ diuinatio que
fuit in aris ydoloꝝ.et tales dicebant᷑ arioli.quedaʒ eti⸗
am diuinatio fit per ſomnia. his ergo differentijs acce⸗

ptis.ponenda eſt rõ diuiſionis.Eſt aũt quedam diuina
tio que tm̃ fit ꝑ inuocatõnes demonũ.Eſt alia que fit ali
quibo alijs rebo adiũctis quibo ꝓpuocant᷑ demones:⁊ bo

mines ad infidelitatẽ ꝑtrabunt᷑.eo ꝙ aliqñ ↄtingit ſicut
ↄnitiunt vel pᷣdicunt. hoc autẽ ↄtingit vel ꝑ res aliquas
vel per rerum fantaſias. Per res vᷣo ↄtingit multiplicit᷑
aut ꝑ res ſuꝑioꝛes ſic faciũt mathematicil:qui natiuita⸗
tes hominũ ↄſiderant et qualitates eoꝛũdeʒ. aut per res
inferioꝛes et hoc ↄtingit aut in elementis ſicut ſunt geo⸗
mãtia.ydromantia.aerimãtia.piromãtia. Si vᷣo in re⸗

bus elementatis hoc ↄtingit multipliciter:in rebb aima-

tis vel in rebus inammatis. In rebo inanimatis ſiẽ cuʒ
fiunt quedã ligature lignoꝝ vel aliaꝝ rerum. In rebus
vᷣo animatis ſicẽ eſt in augurio vel in auſpicio.auſpiciuʒ
eſt in aſpectu volatꝰauiũ.augurium in garꝛitu.quedaʒ

etiam fit in moꝛtuis animalibo vel in figura moꝛtuoꝝ aa

malium.et hoc dr nigromantia.nigro eniʒ gꝛece moꝛtuꝰ
dicitur latine manthia diuinatio. Ad huiulmõi autẽ ſu

ſcitanda cadaueris ſanguis adijcitur. nom amaꝛe demo

nes ſanguinẽ dicũt:ideoq; quotiẽs nigꝛomantia fit cru⸗
oꝛ aqua miſcet᷑ vt facili ꝰ emones ꝓuocentur. Diuinatõ
aũt qñq; fit in fantaſijs rerũ.aut in ludificatõne exterio
ris ſenſus ſcʒ viſus.et hoc modo eſt pᷣſtigium. cum dya
bolicis illuſionibo bominũ oculi pᷣſtigiunt᷑:ne poſſint ceꝛ
nere quod verũ eſt. Aut hoc eſt ꝑ ſomnia q̃ ad vim ima⸗
ginatiuã ꝑtinẽt ſicut in his ꝗ ↄiectoꝛes ſunt ſomnioꝛuʒ.
NQuedã etiaʒ diuinatõ fit ꝑ res artificiales ſicut ꝑ cara⸗
cteres.et hoc eſt in ſcripturis vel ꝑ imagines cereas vel
alijs ſicut in maleficijs.quedaʒ etiꝗ fiunt ꝑ res caſuales
ſicut in ſoꝛtilegijs.ſoꝛtilegia aũt dicunt᷑ q̃ ſub noie ficte
religionis quedã futura ciin r etia queri qᷓ dif⸗
ferentia ſit inter illas ꝗnq; ſpẽs q̃ aſſignant᷑ ipſiꝰdiuina
tionis in pᷣncipio.videt᷑ em ꝙ maleficiũ nõ diſtinguat᷑ a
mãtice.in nigromãtia em̃ que ẽ mãtice põt eſſe maleficii
maleficiũ em̃ ẽ quo ꝓcurat᷑ alicuiꝰ incomodũ. hoc aũt pt
eſſe nigromãtia:q̊ he due ſpẽs nõ vident᷑ differꝛe. Silit
videt᷑ de ſoꝛtilegio in qͥ põt fieri ꝓcuratio alicuiꝰ malefi⸗
cij. Pꝛeterea nõ videt᷑ diuinatio eſſe genꝰad oĩa iſta.p
hoc qð dr deut.xviij.vbi dr.NQon ſit maleficus nec incã
tatoꝛ neq; phitones pↄſulat neq;ʒ diuinos.ↄnumerat᷑ q̊ di
uinus cũ alijs:non ᷓ eſt cõe ad omnia illa.4. Yem p̃ſti⸗
gium põt eſſe maleſiciũ.põt em̃ ludificatio fieri ĩ viſu ex
terioꝛi ad incõmodũ alteriꝰ.q] Pꝛeterea cũ ponant᷑ ꝗnq;
ſpẽs pᷣncipales ipſiꝰdiuinatõnis. pᷣter illã que ẽ in fatis
7 ↄſtellatõnibo.põt queri q̃ ſit rõ diſtinctõnis inter illa.
vtrũ ſcʒ penes finẽ differãt vel penes materiã vel penes
foꝛmã. A qð dici põt.ꝙ diuinatio illa põt attendi ſᷣm
materias ſiue q;tum ad illa ꝑ que fit diuinatio ꝑ alia em
fit diuinatio in mãtice ⁊ in maleſicio.in ſoꝛtilegio.et in
augurio.et pᷣſtigio.et fatali diuinatõne. In mãtice enim
aliq̃ fiunt ꝑ que fit dtemonum inuocatõ vt ꝑ illos cogno⸗
ſcant᷑ futura. In maleficio vo fiũt ligature vel imagies
vel caracteres.vt aliqdð cõmodũ vel incõmodũ ſequatuꝛ
ꝑ qð incidãt hoĩes in infidelitateʒ credentes eſſe vᷣtutem
illidimaginis vel ligature vel caracteris cũ nõ ſit. Soꝛti
legiũ aũt cũ aligꝗ ſoꝛtes /pijtiunt in electõnibo eccliaſticis

clxxxiĩj.

vel in factis hominuʒ ſpũalibo.vt quodmodo temptet᷑
deus:et volũtas diuina in debito mõ cognoſcat᷑. Nugu⸗
rium aũt eſt cognitio futuroꝝ indebita:ꝑ garꝛitꝰauium
ꝑ volatus.ſumit᷑ eniʒ augurium ſic coĩteꝛ.ex quo ꝑtrabi

pñt homines ad falſam credulitatẽ. Preſtigiũ aut cum

oꝑatõne demonũ illudunt᷑ hoĩes.vt no videãt quod veꝝ
eſt:ſed credũt qð nõ eſt.de hoc dicit aug.in lib.ð ci.dei.
nec mirũ de magoꝝ pᷣſtigijs quoꝝ intantũ ꝓdiere male⸗
ſicioꝝ artes vt etiã moyſi in illis ſignis reſiſtentes. ver⸗
tentes virgas in dracones et aquã in ſanguinẽ ferant᷑ et
de his multa dicit augꝰ.recitando in li.de ci.dei.xviij.in
quibo nõ attendit᷑ veritas rei ſ̊ fantaſia et hoĩm ludifica
tio a demonibo. Ad obiectũ aũt pꝛimo rñdendũ eſt.q;
nigromantia ꝓut eſt ſpẽs mantice.differt a maleficio ꝓ⸗
prie dicto in hoc.ꝙ nigromãtia ſit diuinatio ſub ſpẽbus
coꝛpoꝝ moꝛtuoꝝ cũ inuocatõne demonũ:vt cognoſcant᷑
futura.maleſiciũ dᷣo vt oꝑatione demonũ cognoſcat ali⸗
quid fiendũ cõmodũ vel incõmodũ:vñ magis ↄuertitur
ad oꝑationẽ licet ibi ſit de cognitione.¶ Ad illud vo qð
obijcit de ſoꝛtilegio. dicendũ ꝙ ſoꝛtilegium aliqñ ſumit᷑
ↄmuniter.aliqñ ꝓꝛie.Fſᷣm ꝙ ↄmumiter accipit᷑ maleficiũ
ↄtinet᷑ ſub ſoꝛtilegio.ſᷣm aũt ; ꝓꝛie ſumit᷑ ſoꝛtilegiũ cũ
ꝓiectõne ſoꝛtiũ ad aliqd cognoſcendũ:nõ eſt maleficiuʒ
maleficiũ em̃ magis eſt ad oꝑandũ aliꝗd virtute xmo⸗
num.quod ex alia tñ virtute falſo credit᷑ fieri.q¶ Ad ter⸗
cium dicendũ.ꝙ diuinatio aliqũaccipit᷑ coĩter.et ſic cõ⸗
tinet maleficiuʒ ⁊ ſoꝛtilegiũ:aliqñ vᷣo apꝛopꝛiat᷑.ſiẽ̃ ha⸗/
betur.xviij.deut.vt diuini dicant᷑.et ꝑ ↄſtellatõnes futu⸗
ra ↄiectant mõ indebito.ſiẽ eſt de neceſſitatibo bominuʒ
2 de affectõnibo aĩaꝝ.¶¶ Ad illud vᷣo qð ↄnter obijcit᷑ di⸗

cendũ eſt.ꝙ pᷣſtigiũ ꝑ ſe eſt vt opatõne demonũ fantaſia

bhum ana vel viſus ludificet.ad hoc ꝙ credat᷑ qð non eſt
ad hoc aũt nõ tendit maleficiũ ſic dictũ eſt.q Põt etiaʒ
queri de hoc qð.xviij.ceu.ponunt᷑.viij.drie cũ dicit᷑. nõ
ſit ꝗ ariolos ſciſcitet᷑ ⁊ obſeruet ſomnia atʒ auguria.nec
ſit maleficus.nec incãtatoꝛ.nec qui phitones ↄſulat.ne⸗
q; diuinos ⁊ querat a moꝛtuis veritatẽ.oĩa eĩ hec abho⸗
minat᷑ dñs.xix.vᷣo leui.nõ tot dicunt᷑.dicit em̃ nõ augu⸗
riabimini.nõ obſeruabitis ſomnia.nõ figuras aliquas
aut ſtigmata facietis.et poſt ſegtur:non declinabitis ad
magos neq; ab ariolis ſciſcitabimĩ aliꝗd.ne polluami⸗
ni ꝑ eos. Ad qð dici põt ꝙ in deut.nũerant᷑ dr̃ie diuĩa
tionis ſpãliter.in leui.pᷣo ſub quadã generalitate.vt ſub
magis et ariolis ↄpꝛeheudant᷑ ſpales dr̃ie qᷓ nũerant᷑ in
deut. pᷣter illas q̃ dicunt᷑ in leui.vel foꝛte ples drie dinĩa

tionũ pᷣueniũt ad vſum maloꝝ cũ dabat᷑ dutronomius

qᷓ; tpᷣs qͥ dabat᷑ leuiticꝰ.diſtinguit autẽ ſeꝑatim in leuiti⸗
co quaſdaʒ drias ab alijs.vt oñdat diuerſas eſſe drias
diuinãdi.Aliꝰem̃ modꝰẽ diuinãdi ꝑ res vel ꝑ rerũ ſilitu
dines ſiue ſigna.et de illis dat pᷣmo intelligere ꝓhibitõʒ
alius pᷣo ꝑ demonũ inuocatõeʒ ĩmediatã: et de illis dat
ꝓhibitõeʒ ſcdo.in deut.aũt has et illas ↄmiſcet oſtendẽ
do dr̃ias diuinationũ ſᷣm dr̃as eoꝝ per quas homo põt
trabi ad infidelitatem differenter.

(Membrumtercium

EFErcio querit᷑ vtrum diuinatio ſit licita. et
Nviget᷑ ꝙ nõ:ꝑ hoc qð dicit᷑.xxiij. Qumeri

non eſi auguriũ in iacob neq; diuinatio in
iſrł.in qͥ innuit᷑ ꝙ nõ fuit licitũ.Siłr habi
tum eſt. xix. leui.vbi fit ꝓhibitõ.et in deu.xviij.ſic dictnʒ
eſt.dicit aũt aug.ſuꝑ illud.xix.leui.nõ augurabimini.q
Hͥ obuare curat.deũ nitit᷑ infamare:tanꝙ;ᷓ auibo pluſq;
do ſcĩaʒ tribuãt.(¶ Itẽ yſa.viij.cuʒ dicũt ad nos.qrite a
phitonibo ⁊ diuĩs ꝗ ſtridẽt ĩ incãtatõibo.nunꝗd nõ ppłs
regꝗrit a deo ſuo viſionẽ:q.d.reꝗrẽ dʒ:⁊ nõ ab illis.nõ gᷓ
tm ẽ malũ diuinatõeʒ facẽ ſ̊ diuinatõi credẽ. nõ eĩ ſoluʒ
qugũt ſ ee ꝗ ↄſentiunt digni ſũt moꝛte Ro.j.¶ Silr dic
apts ad gat.dies obpuatis ⁊ tꝑa 2 mẽſes ⁊ ãnos.timeo
ne foꝛte ſine cã laboꝛauerĩ in vob.i Silłr dr̃.xx.leui.aia
qᷓ declinauerit ad magog 2 ariolos 2 foꝛnicata fuerit eũ

eis:ponam faciem meã contra eam.ex bis accipit᷑ ꝙ tã
diuĩatõem facere q; diuiatõʒ querere ſiue ei credẽ ſit il⸗
licitũ.¶ Sʒ otrariũ vidr̃ ꝑ h̊ qð dꝛ geñ.xliiij.de cipho ĩ
quo ſolet ioſeph augur ari ſicut dicit famulꝰ eius.et pꝰ
ſubdit᷑ ab ipo ioſeph.An ignoꝛatis.ꝙ ñ ſit ſimilis mihi
in augurãdi ſcia.cũ ̊ vteret᷑ ioſeph augurio ſic ibi videt᷑
nõ eſt auguriñ illicitũ.auguꝛiũ aũt ꝓ diuiĩatõe ſuit᷑.eꝛgo
diuinatio nõ ẽ illicita.q Itẽ legr ĩ.vij.ioſue.ꝙ ioſue pꝛe
cepto dñi ſoꝛte exꝗſiuit pcẽm achoꝛ.et ſaul ↄpꝛehẽdit ſoꝛ
te ionathã filiũ ſuũ comediſſe de fauo mellis.ex his vidẽ
ꝙ diuiatio ſit licita.Siłr vigri ione.ꝙ miſerũt ſoꝛtes
et cecidit ſoꝛs ſuper ionã.¶ Ao quod poteſt rñderi.q/
Diuiatio oĩbo modis ſupᷣdictis illicita ẽ.niſi foꝛte dicat᷑

de illa que fit mediãte ſoꝛte de qua infra aget᷑. de alijs at

pʒ ꝙ ſunt ꝓhibite et in veteri et in nouo teſtamẽto ſoꝛti
legiũ etiã ꝓhibitũ ẽ ſub illa rõne quã pomi yſið.ſoꝛtile⸗
gi ſunt ꝗ ſub noie ficte religionis ꝑ quaſdã quas ſctoꝝ
ſiue apłoꝝ vocãt ſoꝛtes:diuĩatõis ſciam ꝓfitentur.aut
quarũcũq; ſcripturarũ inſpectõe futura ꝓmittunt. O⸗
aũt diuĩatio ſit illicita pʒ ꝑ hoc qð dẽ in canone.ꝗ dĩna
tões expetũt et moꝛes gentiũ ſubſequũt᷑.vel in domo ſua
bmõi boĩes introducũt exꝗrendi aligꝗd arte magica aut
exꝑiendi cã ſub regula quiquẽnij ſubiaceãt ſᷣm gꝛadꝰpe
nitẽtie diffinitos.¶ Ad illð vᷣo qð obijcit᷑ in cõtrariũ.di
cendũ ẽ ꝙ ioſeph nõ vſus eſt augurãdi ſcia.̊ hũit ſpiri⸗
tũ pᷣuidẽdi aliqᷓ futura a deo. aũt dic ſe nõ eẽ ſilem in
augurãaãdi ſcia.hoc pᷣm augioco dictũ eſt nõ ſerio.vñ nõ
eſt habẽdũ mẽdaciũ.mẽdacia ei a mendacibo ſerio agũ
tur nõ ioco.lAd illð vᷣo qð dicit᷑ de ioſue et de ſaule.di
cendũ ẽ ꝙ ꝑmiſſũ fuit añ publicatõʒ euãgelij.et tũc tꝑis
cum inuocatõe dei.nullatenꝰ aũt cũ inuocatõe demonũ.
Joſue aũt et ſaul cum inuocatõne diuĩa ſoꝛtes miſcrũt.
opoꝛtet etiã ꝙ affuerit neceſſitas.nccĩtas em̃ aliqñ facit
licitũ qð ałs nõ eẽt licitũ. AUñ beda.ſiqui neceſſitate ali⸗
qua cõpulſi deũ putãt ſoꝛtibo eẽ cõſulẽdũ exẽplo apłoꝝ.
videãt illos nõ niſi p̃ᷣcibo fuſis ad deũ egiſſe.

embrum quartum

Vlarto querit᷑ vtrũ diuĩatõibo ſit fides ex⸗
hibenda.Et viar̃ ꝑ hoc qð dic aug.i li.de
diuiĩiatõe demonũ.vbi dicit᷑. demões qñũq;
ꝓnũciãt ea que ipi facturi ſunt.aliqñ aũt
ea ꝗᷓ noò facturi ſunt: q̃ fua eſſe pᷣcognoſcũt natalibo ſi⸗
gnis.qᷓ eis credulitas pt᷑ adhibeꝛi.¶ Itẽ aug.in.ix.ð ci.
dei.demões nõ eternas tꝑm cauſas et quodamõ cardia⸗
les ĩ dei ſapĩa ↄtẽplant᷑.̊ quoꝛũda ſignoꝝ nobis occulto
rũ maioꝛi exꝑientia multopla q; hoĩes futura cõſpiciũt.
¶ Item aliud ẽ tꝑalibo tꝑalia et mutabilibo mutabilia
cõiecturare.eiſq; tpalem et mutabilẽ motũ ſue volunta
tis et facultatis inſerẽꝭ.qð demoĩbo certa rõne ꝑmilſnz ẽ
Aliud aũt ĩ eternis legibo mutatões tꝑm pᷣuidè.qð ſan
ctis angelis donatũ eſt.cũ ergo rerũ mutabiliũ cauſe ꝓ⸗
pinque ſint res mutabiles.in eis aũt cognoſcãt demões
futura diuĩatõibo ↄgnoſcũt:diuĩatõibo pt᷑ ſides ad⸗
hiberi. OPꝛeterea.maioꝛ ẽ ꝑſpicacitas ĩtelligẽtie ange
lice q; huũane.ſ̊ adhibẽda ẽ fides hoĩbo cũ vera loquũtur
ex his q̃ ꝑ ſe acceperũt.multo ꝗ foꝛtiꝰvidẽ ꝙ adhihenda
eſt fides ilłque ab anglis licet malis reuelent᷑.Con⸗
tra.demonũ intentio eſt ad fallendũ.h̊ aũt fit maxie in
diuiatõibo.ꝗ̊ diuĩatõibo nõ ẽ fides adhibẽda.⸗ Item ẽ
mẽdax et pr̃ eius.ſ̊ mẽdacibo nõ ẽ fides adhibẽda.nõ g̊
eſt adhibẽda jillis vel dinis ꝗ ab eis accipiunt. Itẽ ob⸗
ſcuratꝰ ẽ itellectꝰ demonũ et illoꝝ ꝗ eis credũt circa reꝝ
cognitõʒ.t᷑ pctm qð marxie ẽ ĩ eis ꝓfundatuʒ. nõ eſi
eis fides adhibẽda de rerũ certitudie. Itẽ ſoliꝰ dei eſt
pᷣſcire futa.vel eiꝰ ꝗ ab ipo accipit tanq a ſpeculo et᷑no
quẽadmodũ ẽ de ſingulis ſctis ⁊ ꝓphetis.ꝑ hanc aũt viã
nõ accipiũt imo ꝑ oppoſitũ.nõ ꝗ̊ pᷣſciũt futa.exgo eis nõ
eſt adhibenda fides de p̃ᷣſcia futuroꝝ.( Qð ↄcedẽdũ ẽ.
vñ licet aliqñ vera dicũt diuini ſiue demões in ipis di⸗
uinatõibo:nõ tñ eſt eis credendũ.Dicit em̃ aug.de nat᷑a

demonũ.ꝙ fallũt etiã ſtudio fallendi et inuida volũtate
qua hoĩm erroꝛe letãtur.̊ ne apud cultoꝛes ſuos pondꝰ
auẽtatis amittãt.id agũt vt interpᷣtibo ſuis ſignoꝝq; cõ
iectõibo culpa tribuat᷑.¶ Ad illð vo qð obijcit᷑.ꝙ ipᷣi ꝓ⸗
nũciant ea aliqũ ꝗbo certi ſunt:vtpote de factis ſuis vel
de hmõi.Vñ de his pt᷑ fides adhiberi.reſpõdendũ ẽ.;
licet etiã vera ꝓnũciãt.nõ minꝰſunt execrãda ea q̃ oꝑa⸗
tione demonũ ad deceptõem hoĩm fiũt.lñ aug.in li. de
doc.xpᷣiana.nõ qꝛ imago ſamuelis moꝛtui ſauli vera ꝓ⸗
nũciauit.ꝓpterea talia ſacrilegia ꝗbo illa imago pñtata
eſt minꝰ execrãda ſunt. Ao ſcᷣm do dicẽdũ eſt.ꝙ licet
cmões ꝓpt᷑ maioꝛẽ exꝑientiã quã habẽt multopla coq⸗
ſcat q; hoies:tñ reſpectu certitudis futuroꝝ deficiũt ali⸗
qñ pluſq; hoĩes vel tatũ.et ita de certitudie futuroꝝ ſiue
euẽtu nõ eis fides adhibẽda eſt.¶ Ao terciũ vᷣo dicendũ
ꝙ licet reꝝ mutabiliũ cà ꝓpinque ſint res mutabiles:tñ

ipis cauſatis vel cauſis demones nõ hñt certitudinem

hᷣ niecturã falllibilẽ.⁊ iõ in eis nõ ẽ fides adhibẽda ſiue
in diuiatõibo.¶ Ad quartũ vo dicẽdũ.ꝙ licet ꝑſpicaci⸗
tas ſit maioꝛ ᷣm naturã in demoĩbo.et ita ſᷣm naturam

poſſent meliꝰ cognoſcẽ:tñ It volũtatẽ cõtinuã xecipiẽ
di. et ꝓpter obſcuratõem intellectꝰ ex culpa.nõ eſt eis ſf

es adhibẽda.quẽadmodũ homibo de ꝗgbo pᷣſumit᷑ e et
vera dicere intendant.

Wlembrum qnitum

Elinto de pena diuiatõem ↄſeq̃nte. ꝙ autẽ
ſint excõicandi pʒ ꝑ hoc qdð dicituꝛ in cañ.
xxvj.q.vſſᷣ̊ de pnia pt᷑ queri quaãta debeat
ipis diuinis et ſoꝛtilegis.Et vidr̃ ꝙ quin⸗

quẽnis.ꝑ hoc qð dẽ in can.ꝗ demones expetũt et moꝛezʒ

4

Mgr e

Pirin i pas.

gentiũ ſequũt᷑ vł i domo ſua hoĩes introducũt exquiren

di aliꝗd cã arte magica:ſub regula quiquẽnij iaceant.

Coõtrariũ aũt vidr qð dʒ in cano.ꝙ ꝓ graui pcẽo moꝛ

tali ſeptẽnis pnia iniũgi?᷑ſicut hẽt᷑.xxxiij.q.ij. hocipſũ.
et ponit᷑ exemplũ de maria ſoꝛoꝛe aaron. de qua pcepit
dñs ꝙ eẽt extra caſtra.vij.diebo.et poſt ſequi.maioꝛum
criminũ pñia ſeptẽ annoꝝ ſpacio ↄcludat᷑.

qð re

ſpõderi pt.ꝙ licet ita regulariter ſit ſtatnta pnĩa ſepten
nis:tñ aliqn iniũgit᷑ maioꝛ vel mĩoꝛ ſᷣm quatitatẽ ⁊ q̃li

tatem delicti.et ſm hũc modũ pt᷑ illud ĩtelligi qð ſupᷣdi⸗
ctũ eſt.multi em̃ ſunt ꝗ in taliba nõ credũt eẽ peccatũ.et
ex quadam curioſitate ſiue t᷑ cõmoditatẽ hoc efficiũt

vel inquirũt.

lembru ſerrui
Exto querit᷑ de ꝗbuſdã ꝑtinẽtibo ad aliq̃s
dras diuĩatõis.ſᷣ pꝛiꝰ querat᷑ in genẽ vtꝝ
hmõi cognitõ ſit a deo vel a dyaboloſet vr
ꝙ ſita o.pꝑ hoc qð dẽ in li.de li.ar:quis

rim aliqua intelligẽtiã malã eẽ poſſe.illa ergo intelligẽ⸗

ligetia eſt ipa luce mẽtis illuſtrius ꝑfectiuſq; viuẽ.aug.
in li.d li.ar.ſed hoc bonũ eſt:ergo hmoi cognitio cũ ſit
intelligẽtia bonũ eſt. et ita a deo eſt. ¶ Cõtra.aug. de ci.

audeat dicere diſciplinã eẽ malũ.et iterũ nullo mõ dixe

tia que datur ꝑ illã viã:nõ mala eſt ſ̊ bona.4 Item itel⸗

cei.hec vanitas magiceꝝ artiũ ex traditõe maloꝝ ange

loꝝ in toto terrarũ oꝛbe plurimis ſeculis valuit.et iteꝝ
pinuẽtõnes eoꝝ inuenta ſunt aruſpicia.augurationes.
et oꝛacula.ergo hmõi cognitões ſunt a dyabolo.Oꝛi⸗
ge.eſt quedã oꝑatio demonũ in miſterio pꝛeſcie.q̃ artibv
quibuldã ab his ꝗ ſe demoĩbo mancipauerũt colligit᷑.et

nũc ꝑ ſoꝛtes nũc ꝑ auguria nũc ex ↄtẽplatõe vm bꝛaꝝ cõöõ⸗

pᷣhendi videt᷑.hec aũt om̃ia oꝑatõe demonũ ſieri nõ du⸗
bito. ¶ Ad qð dicẽdũ.ꝙ cognitio iſta cũ eſt veroꝝ. qͥ ad
hoc ꝙ veroꝝ eſt:a deo eſt pꝛio.om̃e em̃ verũ ẽ a veritate
pꝛima.vñ et ipᷣa cognitio vera eſt ab eo.quo ad hoc autẽ
ꝙ illo modo requiritur qͥ requiri ñ cõuenit.ſcʒ ꝑ inuo⸗
cationem demonum nõ eſt a eo. Si aũt querat᷑ vtrũ ta
lis ars diuinãdi ſit a deo.dicendũ eſt ꝙ nõ.vñ nec etiam
ars dicenda eſt.nõ em̃ ex oꝛdinatis pꝛincipijs eſt: ſed ex

6.

ere A

—

urſr

ſe

ſaft 6
cun
6 fid

¶ Lueſtio

—

lililuſioĩbo dyabolicis.cum aũt falſa pdicũtur mõ diuĩia
Sſoꝛmntionis. totũ eſt a demoĩbo vel ex hũanis adinuẽtõnibus.
Ao illð po qð obijcit᷑ in cõtrariũ.dicẽdũ eſt ꝙ in li. de
li.ar.loquit᷑ de ſcia veri noĩs que eſt a deo.cũ ſcz ex oꝛdi
natis pꝛincipijs eſt vel ad cognoſcendũ vel ad opanduʒ.
o. lla etiã cognitio que eſt a eo de futuris imediate: licet
et * non ſit ex inoꝛdinatis pꝛincipijs accepta ̈ er reuelatõe

.

dinuia. in genere bonoꝝ multomagis eſt numerãda:eo
E accipit᷑ er illo pꝛicipio pꝛimo qð mutari nõ pt.

:lte

quare ꝑmittit dens ꝑ hanc viam illudi homĩbo ab ipᷣis
m lꝰ N u* wemoĩbo. Ad qð reſpondet aug. in his poꝛtentis ꝑ de⸗
m α u*ν monum fallaciam uluditur curioſitas bũa na.quando
id impudẽter appetunt ſcire qð et nulla rõne competiti⸗
ueſtigare. bec ant pras ideo datur immũdis ſpiritibus
vt pꝛauos homiĩes ſeducant. illos ſcʒ qui ſpernunt veri⸗
tatem et credunt mendacio. Et iterũ in li.de doc. xpᷣiana
Judlcio quodam diuino occulto tradunt᷑ homines illu

dendi et decipiendi ꝓ meritis voluptatũ ſuaꝝ.

Deinge queritur S. I.

vtrũ peccatũ ſit inueſtigare de rebo furtim ſublatis:per

6 inſpectionẽ aſtrolabij et ꝑ indicia aſtroꝝ. videt᷑ em̃ ꝙ nõ
. ſe ſit peccatũ.cũ em̃ multa fiũt ſᷣm curſus eoꝛũdẽ iudicaꝛe

„ℳ

* de illis ꝑ ip̃os motus aſtroꝝ et cõiunctões ⁊ aſpectus

nõ erit peccatũ.¶ Pꝛeterea.doctrina aſtronomie vtilis

—

eſt et cõceſſa. vñ hiero.diſcant ea mẽte dogmata et doctri
nam chaldayca: qua et moy ſes omem ſa piam egiptioꝝ
didicerat. cum ergo bmõi iudicia q aſtronomiã ꝑtine
ant. nõ eſt peccatũ his intẽdere. Se vidr̃ ↄtrariũ ꝑ
poc qð dẽ coł.ij.ſuꝑ illud theſauri ſapie et ſcie abſcõdi⸗
ti. Glo.ideo deſpecta ſunt a nobis qᷓ ſunt ĩ aſtrologia 2
geometria. qꝛ nihil ad ſalutẽ ꝑtinẽt:ſ̊ magis mittũtĩ er⸗
roꝛẽ ⁊ a deo auocãt.vt dũ hi ſtudẽt diſpoſitõnũ rõciona
toibo curã aiaꝝ ſuaꝝ ñ agũt. IZẽ aug. i. v. ð ci. dei.nõ
immerito credit᷑ cũ aſtrologi mirabiliter multa vera re
ſpondẽt occulta ficri inſtinctu ſpirituũ nõ bonoꝝ.quoꝝ
heroſef cura eſt has falſas et norias opioes de aſtralibo fatis ĩ⸗
. ſerere mentibo hũanis atʒ firmare nõ hoꝛoſcopi vocati
T2 et inſpecti aliqua arte que nulla eſt. ¶ Item hᷣ idẽ viet
ferib eſhiſat g boc qð dẽ ex.· de ſoꝛtilegijs.ex tenoꝛe.vbi dicit᷑.ꝙ gdazʒ
pᷣſo iter cũ quondã ad pꝛiuatum locũ acceſſit nõ ea intẽ⸗
tione vt iuocaꝛet demoniũ:ł̊ in ſuſpectõne aſtrolabij fur
tum cuiuſdam poſſet recuꝑare ſicut dicebat.ꝙ licet pꝛo
bono ʒzelo et ſimplicitate feciſſe ꝓponat.tñ grauiſſimum
peccatũ fuit. Reſtat ergo ꝙ peccatũ ẽ ꝑ inſpectõnẽ aſtro

. „

d qð videt᷑ dicendũ.ꝙ ſunt quedã iudicia ð ei.
quũtur ꝓpꝛie mutatõz aſtroꝝ·ſic eſt de caloẽ ⁊ fri⸗

ar.
que

(w⁴ου goꝛe. ym bꝛe et ſiccitate.et de talibo nõ eſt arguere: ſalua

ei virtute que peminet.ſi at fiat iudiciũ ð his que ſub⸗
ſent li.ar.que nõ ſunt ſubiecta legi aſtroꝝ. peccatum eſt
in his magnam fidem adhiberi.generalit aũt vbi inter
uenit inuocatio demonũ vel aliud ſuꝑſtitioſũ graue eſt
peccatuʒ. 4 Ad illud vo quod obijcit᷑. dicendum ẽ. ꝙ nõ
repꝛobatur ipa ſcientia aſtronomie nec vniuerſalit om
nia iudicia.ſed qꝛ illa nõ ſufficiũt ad inueſtigatõeʒ eoꝝ
„ que variant᷑ m motũ li. ar. circa hmõi eſt repꝛobatio.et
ſic ſoluit᷑ illud qð ↄſequẽter obiectum eſt.¶ Quod autẽ
obiectũ eſt ꝑ auẽtem coxł.ij.dicendũ ẽ.ꝙ ipe ſcĩe in ſe bo⸗
ne ſunt ſiẽ dicit aug.ſuꝑ epłam ad tytum.geometria et
alie hñt in ſua ſcia veritate:ſed nõ ſunt ſcie pietatis.oc⸗
caſionẽ tñ mali dãt ſiẽ dĩc aug:dũ ꝓpꝛia curioſitate aſto⸗
logie catholici nimis erãt inteti:miꝰ vacabãt his q̃ ſalu
ti aiaꝝ erãt accõmodata.4 ꝛeterea. ꝗ multũ bis inite
bant᷑ nõ credebat aliq fieri niſi q em curſũ nature eſſent
oꝛdinata.et iõ dz.ij:ad coł. Elidete ne ꝗs vos decipiat ꝑ
philoſophiã et inanẽ fallaciã. ſm traditõʒ hoim m ele⸗

meta hui mũdi: et nõ m xpᷣm.

87 .
cH(Deinge queritur S. j.

labij et iudicia aſtronomica inquirere ea que ſubſunt li. F.

cCclxxxinij·
einge queritur S. iij.

de ip̃is phiſicis ꝗ circa medicinas dãdas et circa egritu
dines ↄlſiderãt motꝰ ſuꝑioꝝ.vtrũ peccẽtſet vidr ꝙ non.
cũ iſta vt in plibo varient᷑ ̃m cõditões aſtroꝝ.vñ in di⸗
uerſis egritudibo mouet᷑ materia moꝛbi ſᷣm motꝰcoꝛpo
rũ ſuꝑioꝝ.¶ Cõtra aũt videt᷑ ꝑ hoc qð dĩc apłs ad gal.
iiij. dies obſeruatis et mẽſes et tem ꝑa et ãnos ⁊c᷑. ¶ Ao
qð teſpõdendũ.ꝑ hoc qð dicit᷑ ibi in gl.loqt᷑ eĩ de dupli⸗
ci genere rerũ ð his ſcʒ q̃ currũt curſu naturali.et ð his
que currũt curſu volũtario.ĩ his ẽ pctm:ĩ his nõ ẽ.vnde
glo.eos culpat q ↄſtellatões ſequũt᷑ dicẽtes.agã hoc mẽ⸗
ſe cõmerciũ::qꝛ illa ſtella agit mẽſem.nõ plãtabo h̊ an⸗
no vineã:qꝛ biſextus ẽ.illi aũt nõ culpant᷑ ꝗ natales ef⸗
fectus elemẽtoꝝ ſydeꝝ oꝛdiatiſſima ↄuerſione nouerũt.
dictũ ẽ em ĩ gen.vt ſint in ſigna et temꝑa 77.

¶ Adhuc etiã ꝗ

7V „ „

tur vtrũ liceat vti dinatõibo q fit ꝑ imagies ſctoꝝ ho⸗
minũ ſiẽ̃ vꝛ eẽ factũ ꝑ imaginẽ ſamueł ſic.i.reg:xxviij.le

git ſet videt᷑ ꝙ ſit licitũ.nõ em̃ pᷣſumit᷑ ꝙ demones poſſe

habeãt ſuꝑ coꝛꝑa moꝛtuoꝝ ſctoꝝ vt in eis ludiſicẽt. ſi g̊
in ſpecie bonoꝝ fiunt alique reuelatões veroꝝ occulto⸗
rũ.pᷣſumitur ꝙ hoc ſit miſterio bonoꝝ angeloꝝ.vti er-
go bmõi vel credere non erit illicitũ.¶¶ Ad hoc facit qð
dicit aug.ad ſimplicianũ.nõ eſt abſurdũ credere aliqua
diſpenſatõne pꝑmiſſum fuiſſe.vt nõ dñante magica arte
ſed diſpenſatione occulta que phitoniſſaʒ et ſaulem late
bat ſe oſtẽderet ſpũs iuſti aſpectibo regis diuina eũ ſen⸗
tentia peunrue arguit᷑ cõtrariũ.dicit em̃ aug.
ad ſimplicianũ.foꝛte apparuit imago ſamuelis ꝑ ſicta
mathematica eiꝰ ꝗ trãſſigurat ſe in angelũ lucis. Iteʒ
beda ſuꝑ illð act.xvj.NPuellã quãdã hntẽ phitonẽ.ma⸗
lignꝰ ſpus ẽ ꝑ gua pbiigniſſ H̊ agũt.vt moꝛtuos ad locu
tõem et diuĩationeʒ incãtatoꝝ ſuſcitent.⁊ ĩ glo.dicitur.
ꝙ rogante ſaule phitoniſſavel aimam ſamuelis vel ꝓ eo
ſpm̃ imũdũ euocauit ab iferis.ſi ꝗ̊ talia fiũt miſterio de⸗
monũ.illicitũ ẽ iſtis vti vel credẽ. ( qð dom ꝗ licet
ſub ſpecie viri ſancti fieret hmõi apparitio vel reuelatõ:
tñ nõ eſt hmõi dinatõ licita.nec ẽ credendũ ꝗn hoc facit
ſathanas vt magis decipiat.ſi em̃ vere ſamuel apparu⸗
iſſet:nõ vtiq; vir iuſtus ꝑmiſiſſet ſe adoꝛari.ꝗ p̃dicaue⸗
rat deũ ſolum eſſe adoꝛãdũ.et qũo hõ dei ꝗ cũ abꝛahã in
refrigerio erat dicebat ad virũ peſtilentie dignũ ardoꝛe
gehẽne:cras mecũ eriss¶ Ad illð vo qð obijcit᷑ pꝛio.di⸗
cenaũ eſt. ꝙ licet nõ habeat dyabolꝰ poſſe ſuꝑ aias ſan
ctoꝝ moꝛtuoꝝ vel ſuꝑ coꝛꝑa eoꝝ ex le:hʒ tñ vt ſilitudo
trãſſoꝛmet᷑ apud imaginatiuã pctoꝛis.⁊ vt er ſumat ali
quã ſilitudieʒ ex ꝑmiſſiõe dina.hoc aũt merent᷑ ipi pcto
res ꝗbo illudit᷑ . ¶ Ao ſecũdũ vo dicẽdũ:q lzʒ ipᷣa apꝑitio
ſamueł poſſet fieri ex diſpẽſatõe dĩna.ex ipis tñ circum⸗
ſiãtijs facti magis pᷣſuit᷑ ꝙ aduerſariꝰ ſbᷣ ſpẽ ſamuel nec
coꝛpꝰ ipiꝰ aſſumẽdo nec alazʒ ab ĩferis excitãdoappuẽit
vt ea ruelauẽit q̃ ĩ ꝓxio erãt futa.Vñ dic aug.quid mi⸗
rũ ſi iminẽtẽ ꝓpe moꝛtẽ potuit pᷣuidẽ. cũ hoc ſit vnde fal⸗
it: et ſe in dei prate vult adoꝛari.

einde querttur S. v.

de his trãſfoꝛmatõibo que aſſerũtur ſieri a gbuſdã vetu

lis vt poſſint tranſire multa terrene ſpacia/et cũ innu α νααon απ⁸ herodyade

mera multitudie equitaꝛe.queꝛit᷑ vtrũ hoc huana virtu
te fiat. vel ſi ſit virtute dy abolica.vtrũ ſit ibi veritas rei
vel illuſio. Ad qð reſponderi pt᷑.q a maligno ſpũ talia
fantaſmata mẽtis infideliũ inferuũtur, dy abolꝰ em cum
aĩam alicuiꝰ ꝑ talem erroꝛẽ ſubiugauerit. trãffoꝛmat ſe
in ſpecies differẽtes ſiue ſilitudies.et mẽtẽ quã captiuã
tenet multipliciter deludit.nec enſcreat ea que appa⸗
o rent in fantaſia in veritate coꝛꝑali accidere.vñ nulla fit
muralio in ipis credentibo ᷣm ꝙ credit᷑.ſed ſic axparet

⁰ 9„ 4 . 5„
Deindequeritur D. v.
vtꝝ licitum ſit dicere aliqua carmina cum collectiombo
berbaꝝ. aut aliqͥs ſepturas ꝓ qcunq; infirmitate ſup hbo
mines vel animalia ponẽ.¶. Ad qð rñũdet aug. ꝙ nõ licz
aliqᷓ ponẽ p̃ᷣter ſimbolum ⁊ oonem dñicam. 2 boc idem
Dẽ.xxvj:q.v. NQon licz.hoc at᷑ fieri dʒ vt deus omniũ crea
toꝛ ⁊ dns honoꝛet᷑. Si vo aliq̃ ſuꝑſtitioſa obuantia ad⸗
Dar etiam peim eſt.
Weinge aueritur
t illis oꝛonibo⁊ figuris q ſunt in arte notoꝛia.vtꝝ lici⸗
tum ſit eas facẽ.cum in illis ooibo nõ videat᷑ poni niſi
qð ptinet ad pietatem religionis xpiane. dirigunt᷑ em ibi
oꝛones ad deum ꝓ bonis impetrandis velꝓp malis qmo⸗
uendis. indins eſt et ꝓtractõnes tales facere q̃les fiunt
ibidem ad deſignatõʒ diuerſaꝝ ſcientiaꝝ. ¶ Ad qð doᷣm
eſt. ꝙ hmõi ars notoꝛia,/phibita eſt nec licitum ẽ illi fidẽ
adpibẽ. licʒ aliqᷓ ponant ibi qᷓ areligione fidei nõ diſere⸗
pant.aſponunt᷑ em vt faciliꝰ alijs credat᷑. Pꝛohibita at᷑
eſt multis de cauſis. Vna ẽ qꝛ ponunt᷑ ibi noĩa plura q̊ꝝ

ignoꝛat᷑ intelligentia. Alia ẽ qꝛ attendit᷑ ibi inſpectio hbo-

rax. q. vᷣtute aſiroꝝ illa fierent. Tercia eſt ꝗ fiunt ꝓtra⸗
ctiones qᷓdam ? lineatõnes hac intentione vt inſpectõne

eaꝝ acꝗrant᷑ diuerſe ſcientie vel artes.a ſic falſa creduli

tas in coꝛdibo hoim generet᷑.

¶Mueſto. clxxxv. de Go⸗
tilegio. =
Ltimo quezendum

eſt de ſoꝛtibo. Pꝛimo at᷑ qrit᷑ ꝗd ſit ſoꝛs.
Scðo vtꝝ licitũ ſit ꝓijcẽ ſoꝛtes. Tercio
vtꝝ ſic ſoꝛtiendo ſit temptare xeũ. Oꝛto
omi tꝑe ↄgruat ꝑmiſſio ſoꝛtis ſiẽ fu⸗

tibo in electõibo vel hmõi factis. Sexto qre plus habun⸗
dat ſoꝛtilegiũ ĩ ſexu mliebri in virili. Septimo vtx ſoꝛ
tilegiũ ſit maiꝰperjm ꝙᷓ; infidelitas vel apoſtaſia.

tilegiü ſi

D pmũ ſic dic aug.ſuꝑ po. In te dñe ſpera
ui.ſoꝛs nõ eſt aliqd mali ̊ res in bůana du
bitatõe poſita:dðinam indicãs volũtatem.
iirnrca hanc diffi itõz qrit᷑ rõne eiꝰ ꝙ dicit᷑
non eſt aligd
dininatione. diuinatio at᷑ dic hiero.ſuꝑ illud MMich. ij.

pte ĩ ſc̃tura ſacẽ accipit᷑.̊ ſoꝛs cũ ſit ſpẽs eiꝰẽ aligd mali
4¶ IYtẽ ſoꝛs dꝛ qð in huana dubitatõe ẽ poſitũ.ſᷣ qð ĩ hũa⸗

na dubitatõe eſt poſitũ nõ ẽ nobᷣ certũ.qð at indicat diui

naʒ volũtatẽ nobᷣ dʒ eſſe certũ.q̊ nõ bñ ponũt᷑ ila duo in
ſit in diffinitõe ſoꝛtis. ¶ IOtẽ ſoꝛs dẽ indicans dinaʒ volũ⸗
tatẽ. ̊ qð eſt indiciũ dine volũtatis ẽ ſignũ eiꝰ. fi at di⸗
uine volũtatis ꝗnq; dicunt᷑. pceptũ. ꝓhibitio.ↄſiliũ.im⸗
pletio. pmiſſio. od qð &ᷓ illoꝝ requci?¶ Ad qð dom. q;
cũ dꝛ. In manibo ei ſoꝛtes mee.ſoꝛs acelpit᷑ ibi p electõe
gtuita.cũ at᷑ dẽ ſoꝛs nñ eſt aliqd mali.ſi ſic accipiat᷑.veꝝ ẽ
ſic dic apls.j.ad eph. In qͥ ſoꝛte vocati ſumꝰ. Si vo ſoꝛs
accipiat᷑ ꝓ eo qð eſt qᷓſi qdam indicium diuine volunta
tis.quomodo accipit᷑.j. Act᷑.· cum dicit᷑ ſoꝛs cecidit ſuper
Aldathiam. ſoꝛs in ſe non fuit aliꝗd mali p ratione circũ
ſantie pt᷑ ſoꝛsaaliquid mali continere. VUnde in canone
Di. In ſoꝛtibo nibil mali ineſſe monſtrat᷑.ꝓhibet᷑ m fide
libo ne ſub ſpẽ diuinatõis ad o ntiqͥs ydolatrie cultꝰ redi⸗
rent. Ad ſcom dᷣm. ꝙ; ſoꝛs pt accipi vel ꝓ ipſo opera⸗
to hm ꝙ eſt in fieri. ſic ẽ res dubia. vel ꝓut eſt in ipo eẽ
ꝙ eſt terminꝰ fieri ? ſic eſt res certa.⁊ tunc indicat᷑ ina
volũtas.qð ꝗ̊ pꝛius fuit res dubia deinde fit resè certa:?
ita non repugnant ea q ſe. unt in diffinitõe.ꝗ Ad tercium

ianuarij his qui de paginis euangelicis ſoꝛ
optandũ eſt vt id potiꝰ fiat.qᷓ; ad demonia cõſulenda re⸗

laria ⁊ ad vite huiꝰvanitatẽ diuina oꝛacula velle duer⸗ .

pPontificis.gᷓ ꝓijcere ſoꝛtes in hmõi eſi maluz 5 458
dicendũ.ꝙ ꝓijcere ſoꝛtes in illis actibo hũanis q̃ nõ ſpe

W. Da. Siqui neceſſitate ali

mali.videt᷑ em̃ ꝙ nᷣen ſit malũ: ↄtinet᷑ eĩ ſub w.

vo dicendũ. ꝙ ſoꝛs eum ſit indiciũ volũtatis diuine.qd
illuo ſignũ reduei poteſt qð eſt ↄſilium. Ipꝛie tamẽ non

eſt illud. Mam cũ dicit᷑ ꝙ ꝗqnq; ſunt ſigna volũtatis di⸗

uine que eſt beneplacitũ. referẽdũ eſt ad actus qui ſu nt
ex parte dei.verbigr̃a.cum pꝛecipit aliquid vel conſulit

2Z ita de alijs.ſoꝛtes autem pꝛoijcere actus eſt huma nus. 14.
vnge non eſt dæ illis ſignis quinq;. licet in illo requirat᷑ rernée

certitudo conſilij diuini.

Ebruz ſecundũ

Ecundo querit᷑ vtrũ licitũ ſit ſoꝛtes pijce⸗

re. ⁊? videt᷑ ꝙ ſic.dicit᷑ em̃ xviij. ꝓuer. ↄtra- mheun
DdDictõnes opꝛimit ſoꝛs. ſed hoc eſti bonũ cõ⸗

pꝛimere.l.ↄtradictões. ſoꝛtes ꝓijcere bo

num eſt. ¶q IYem. xvij. ꝓuer. ſoꝛtes mittũtur in ſinũ ſed
a dño tꝑant᷑.ſed hoc mõ mittẽ ſoꝛtes nõ eſt malũ. ꝓijce
re ſoꝛtes nõ eſt malũ.¶] Item cũ quedaʒ ciuitas eſſet ob⸗
ſeſſa.⁊ clerus dubitaret qui deberẽt fugere:qui manere
rũdet auꝗ.ſoꝛte eſſe dirimẽduzʒ. ¶ Pꝛeterea fiũt etiã ad oe val e⸗

dirimendũ dubitatões hũanas quottidie ſoꝛtiu/ piectio le r n
nes. nõ eſi malu. ¶Contra dicit aug:ad inquiſitöem A. ſont ar,

egunt etſi

currant:tñ iſta mihi diſplicet ↄſuetudo.ad negocia ſecu

tere.ex quo habet᷑ ꝓijcere ſoꝛtes cauſa negocioꝝ ſecu

larium fuit ſuꝑſtitioſuʒ a ita malũ. ¶. Itẽ extra. de ſoꝛti

legijs. eccłia nra. vbi dicit᷑ multa repᷣhenſione eẽ dignuz
ꝙ ſoꝛs in talip interuenit. 2 loquit᷑ de electõe cuiuſdazʒ
de ſt

ctant ad ci.vt in ↄtradictõibo hũanis. vel in ↄtractibo

2. Dirimendis:nõ eſt malũ /in electõibo aũt vbi pt eſſe ani⸗ , SZ
uEn marum piculü. nõ vebet ſoꝛte ↄtractõ compꝛimi: niſi ne⸗ te itre
— omi t 8 ſiẽ fu⸗ n) ceſſitas magna interueniret p̃cedentibo oronibo. vñ be⸗
it tꝑe legis. Quinto vtꝝ eremplo aploꝝ ↄſulendũ ſit ſoꝛ D

.

qua ↄpulſi deũ putãt ſoꝛtibo ex⸗

—

eemplo aploꝝ eſſe ↄſulẽdu: videt hoc aplos nõ niſi col-

lecto cetu fratrũa ſuſis ad deuʒ peibo hoc egiſſe.¶ Et ꝑ

hoc põt ſolui illud qð obiectũ eſt. Ratões em̃ ille pꝛimo
poſiie agũt de hmõi ꝓiectõne ſoꝛtiũ que fiunt adotradi⸗
ctiones hũanas in negocijs.⁊ ↄtractibo hbũanis dirimẽ⸗
dis. ¶¶ Ad illud vo quod obijcit ꝑ auct.augu.að ianua

r ium.dicendũ eſt ꝙ loquitur de illis ſoꝛtiba vbi ꝓ nego⸗

cijs ſecularibo qualibetcũq; diuina oꝛacula requireban
. tur. nõ em̃ exemplũ apłoꝝ de piectione ſoꝛtiũ trahẽduʒ
s ‿eſt ad ſecularia negocia.pꝛiuilegia em̃ ſinguloꝝ ↄmunẽ
ninatio at dic hiero. inp ill⸗ Pinl legem gino face
Aphe eius ĩ mercede diuinabãt.nunꝙᷓ diuinatõ in bona 7 2

re non pnt.

lebruz tercin r⸗ Fanrs
Er cio qrit᷑ vtxꝝ ſic ſoꝛtiẽdo ſit tẽptare deũ
Et videt᷑ ꝑ ſilelſi em̃ moyles poſuiſſet vi
gas filioꝝ iſrł ĩ tabernaculo auẽte ꝓpꝛia.
vt vidẽt cuiꝰvirga floꝛẽt:temptaſſet dñm.
qui mittit ſoꝛtes ad cognoſcẽduʒ quẽ cui dñs pꝛefe
rat:videt᷑ temptare deũ.dicit᷑ em̃ ſi uꝑ illud. vj. dent. Mõ
temp.do. d. tuũ.tẽptat dnm qui hñs quid faciat:ſine ra

—

tõne pꝑiculo ſe ↄmittit exꝑiens vtꝝ poſſit liberari a dño.
ex quo videt᷑ꝙ ſit temptare xeũ in ꝓiectõne ſoꝛtiũ: cuʒ

alio mõ poſſit haberi certitudo vel cautela mali. 4 Sʒz
otra h̊ videt᷑ eſſe.q; ꝓoſue ⁊ alij miſerũt ſoꝛtes ꝗ tñ non
temptauerũt dñm faciẽtes ↄtra pceptũ. dñm den tuũ nõ
remyratie i qð rñdendũ.ꝙ nõ eſt recurrendũ ad
oñnm ꝑ ſoꝛtes vel ꝑ alia bmõi.dum homo habet qð rõne
hũana poſſit facere.cũ aũt nõ habet:recurrenduʒ eſt ad
auxili riumnſ. paliber.e ignoꝛamꝰquid agẽ debea
mꝰ. h̊ ſolũ ̃ſidui habemꝰvt ocłos ad te leuem? g ꝑ ſoꝛ
tes vel ꝑ aligꝗo aliud bmõi.ingꝗrit auẽtem diuinã.dũ bʒ

huana rõe quõ ſe poſſit expedire ĩ negocijs ſpũalibo:q̃ſ
temptat dñm nõ ſic aũt fuit de Joſue qin ex inſpiratoe
diuina faciebat.

S
valg 8
fre .
4 1,
l ſeenfein

whete

— o⸗
è pabl

‚—
õ

2 cApteꝛ ̊ electio mathie ſoꝛte facta eſt añ pẽthecoſten in

¶ Nueſtio

Varto queꝛit᷑ vtꝝ om̃i tꝑe ↄgruat ꝑpmiſſio
ſoꝛtis.ſiẽ fuit ĩ tꝑe legis. Ad qð ſic argu.
lex ẽ vmbꝛa futuꝛoꝝ·x.ad beb.qdiu fuit
vmbꝛa potuert eẽ ſigna ſeu durare 1 n amͤ
pliꝰ.ſoꝛs at ſignũ erat: tꝑe legis veteris ↄgruebat ſoꝛs
2 nõ tꝑe euãgelij. YItẽ aug. i li. de diuinatõe.demonum
artis mathematice ſcĩa vſq; ad xp̃m fuit cõceſſa. vt rpᷣo
edito nemo exinde alicꝰnatiuitatẽ intpꝛetet.¶ Sed 5 „

obijcit᷑ de ſcẽo mathia ꝗ ſoꝛte fuit electꝰtꝑe euãgelij.ſicut 1
babet᷑ Act.j.põt etiã qri cũ apls ſoꝛte eẽt electꝰ. ꝓpt qd
dy aconi nõ fuer̃t ſilꝛ ſoꝛte electi. Pꝛetea cũ ad hoc ꝗ;
ſoꝛs valeat reqrat᷑ inſpiratõ diuia ad ̊ ꝙ bñ fiat qᷓ ncci⸗
tas fuit ſoatiũ.cum inſpiratõ diuĩa de ſe ſufficiẽs eẽt ad
maifeſtatõeʒ volũtatis dei.(¶ Eld qð dicẽdũ ꝙ donec ve⸗ erf,
‚

niret veritas ĩ publico ↄceſſe fuer̃t ſoꝛtes ĩ electõibo. in
his q̃ oꝛdinabaÄùt tãq; vmbꝛa ad veritatẽ. Vñ dic Beda.
bic ſoꝛte eligit᷑ ne a lege diſcrepet ĩ qua ſummꝰ ſacerdos
ſoꝛte qᷓrebat᷑.qꝛ querẽdꝰ erat vetꝰ ſacerdos:donec veiret
ille ꝗ ꝑ ꝓpꝛiũ ſãguinẽ intrauit ſemel ĩ ſcka ſcẽoꝝ. cuiꝰho⸗
ſtia iĩ paſcha ĩmolat᷑.in die pẽthecoſtes ſpũ apparẽte ẽ cõ

—

ſummata. donec em̃ veĩꝛet veritas figurã licuit exerceꝛi:

4

—

qua dabat᷑ ſpũſſ.nõduʒ em̃ oĩno factaẽ publicatõ veri⸗
tatis.dy aconi aũt electi ſũt in miſieriũ poſt pẽthecoſten
vt oñderet᷑ ꝙ deinceps ꝑ electõez eẽnt pᷣlati eligẽdi ñ ſoꝛ⸗
te. ¶¶ Av illud vᷣo qð obijcit᷑ de ↄceſſione artis mathema
tice vſq; ad xpᷣm. intelligẽdũ eſt ꝙ ↄceſſio accipit᷑ ibi ꝓ ꝑ
miſſione. Pꝛetea illa iudicia ſiue ↄiecture qᷓ̃s feceꝛũt ma
gi de natiuitate magni regis: fuit ꝑ h ꝙ ſtells inſolitam
vider̃t. oyoni.etiã ĩ miſtica theologia ꝑ eclipſim ſot xpᷣo
patiẽte factã nõ ſᷣm curſus aſtroꝝ.couit ꝙ ee?nate pa
teret. ¶ Ad illð vo qð obijcit. ꝙ tũc nõ eẽnt ſoꝛtes nece
cũ inſpiratõ diuĩa ſufficẽt. dicẽdũ ẽ ꝙ licʒ inſpiratõ diui
na ſuſficiẽs eẽt qtuʒ ẽ ex ꝑte ſua: nihilomiꝰtñ fiebat ꝓie
ctio ſoꝛtiũ.ad h̊ eĩ ꝙ accipiamꝰa deo qð petimꝰ.oꝑtz nõ
ſolũ de potẽtia.ſapia.⁊ bonitate pᷣſumẽ:S etiã nr̃az ĩiſuf⸗
ficiẽtiã oñdẽ.h̊ aũt fit ĩ ſoꝛtiũ piectõe.vñ ſicẽ mali onñdũt
q̃ſi ſu inſufficiẽtiã dy abolo.⁊ poſlea ipᷣm inuocãt ⁊ i B
peccãt:ita opoꝛtuit ꝙ ipi inſufficiẽtiã ſuã oñderẽt deo in
dubitatõe ſoꝛtis.⁊ inuocarẽt ipᷣm ꝑ oꝛonẽ vt ſupplet de⸗

fectũ eoꝝ.vñ Act.j.oꝛantes dixerũt tu dñe c·
( embꝛum qumntu

Vinto querit᷑ vtꝝ exemplo aplłoꝝ ↄſulen
dum ſit ſoꝛtibo in electionibo vel hmõi fa⸗
ctis?: Ad qð rñdet Heda.nõ exẽpls ma
mtbie vel ꝙ Yonas ꝓyba ſoꝛte debẽſus ſit
indifferẽter e ſoꝛtibo credẽdũ:cũ pᷣuilegia ſingloꝝ vt ait
biero.omunẽ legẽ oĩno facẽ nõ pnñt.extra etia de pꝛiuile-

ſoꝛs in electõibo nõ eſt collaudanda.

(Möébruzſertum

Exto querit᷑ qᷓre plꝰ habũdat ſoꝛtilegiũ in
ſexu muliebꝛi qᷓ; ĩ virili:¶ Ad qð dicẽduzʒ
ꝙ; doctriĩe dñice is fuit oꝛdo.vt a deo ĩ xpᷣm
Poiez deſcẽdẽt. 2 a xpᷣo ĩ virũ.⁊ a viro ĩ mu
lierẽ.caput eiĩ mulieris ẽ vir.caput vo viꝛi xpᷣc.xpᷣi ðᷣo de⸗
us. j. Coꝛin. xj. Ecõtra vo fuit ð doctrina dy abolica ꝛ
ipᷣe dyabolꝰ pᷣmo trãſſudit eã ĩ mulierẽ. vtpote q miꝰpa/⸗
bebat diſcretõeʒ ſpũs.⁊ ꝑ mulieꝛẽ virũ.ſic g̊ pᷣmo ĩ mu⸗
liere trãſfudit doctrinã peti: ita adhuc fallacẽ doctrinaʒ
ſoꝛtilegij trãſfundit frequẽtiꝰĩ mulieres qᷓ ĩ viros.

—

Ebruz ſeptunum

ptimo queritur vtꝝ ſoꝛtilegiun

4 n ſit ma⸗
ius peccatum qᷓ infidelitas vel apoſtaſia:
qð non videtur. Inſidelitas em̃ ⁊ apoſta⸗
ſia dicunt ſimpliciter fidei pꝛiuatõeʒ· ſoꝛ⸗

tera anima- manens in eius ↄiug .
xet maius eſſe hoc pctm: cum 2 gqui⸗ dicat. C qð di

clxxxvj.

tülegium vᷣo vel augurium poteſt eſſe ſalua fide infoꝛmi
5gmains eſt perm infidelitatis vel apoſtaſie qꝗᷓ peĩm ſoꝛti⸗
legij vel augurij. Contra. Aug. in li. de cem coꝛdis tu
vis dimiſſo vno deo tanꝙᷓ legittimo viro anime. ſoꝛnica⸗
ri ꝑ multa demonia. 2 qð eſt quius non q̃ſi a ꝑte deſeres
7 repudians ſiẽ apoſtate faciunt: ſß tanq; manens in do⸗
mo viri tui admittis adulteros.i.tanq; xianus non di⸗
mittens eccłiaʒ ↄſulis mathematicos aut an riſpices aut
augures aut maleficos.q̃ſi de viri dmo nõ recedis adul
ↄiugio foꝛnicaris. ex qͥ vi⸗
cendum.qꝙ non ẽ maiꝰpctẽᷣm ſimpir Rpoſtaſia vel infideli⸗
tas.ſ̊ q̊ͥ ad qd dẽ eſſe guius.qꝛ infidelis vel apoſtata ma
nifeſte diſcedit a domo dñi vel ſeꝑat᷑. ſoꝛtilegus at ſilat ſe
eſſe de vnitate eccłie ſiue fidei eccłiaſtice.⁊ non eſt oino.
⁊ iõ dẽ quiꝰpctm.qꝛ faciliꝰallicit anima. ⁊ q̃ſi maioꝛ ẽ of⸗
fenſa ſponſi ſpũalis cũ ſilłat ſe eſſe ſponſam: ⁊ nibilomi⸗
nus adulterat᷑ cũ ip̃o dyabolo. pin dꝛ. lvij. Yla. iux me
diſcooꝑuiſti ⁊ ſuſcepiſti adulteꝝ.

ſiłatio.aliꝗs e vult videri caſtus cũ ipe ſit caſtꝰ.⁊ in h̊

Mueſtio. clxxxvj. Deypo
NActumẽ ſupra de

petis ꝗbo fit iniuria ↄ omnipotẽtiam di⸗
uinam ſine maieſtatem ⁊ ꝗbo fit iniuria
ʒ diuinam ſapiam. ſic eſt in ſu ꝑſtitõibo:
oñter dom eſt de petis gbo fit iniuria ꝑ
apꝛopꝛiatõz ) bonitatẽ diuinam. Hat fit tripkr. aut ſila⸗
tione ſanctitatis ꝓut eſt in y pocriſi.aut abnſione doni g⸗

tuiti / ꝓut eſt in ſimonia.aut violatõe loci ſacri ꝓut eſt ĩ lſa

crilegio.dat᷑ em honoꝛificẽtia diuine bonitatii veritate.
ſctitatis bumane q̃ a deo dat᷑.ð qð eſt ypocriß.in ſanctifi
catõe reꝝ ſpũalium.ð qð eſt ſimonia cũ ponit᷑ ſpũale ſub

—

p̃cio.in loci ſacratõe qð eſt ſacrilegiũ Pꝛimo at᷑ dðõm
eſt de ypocriſi circa quam pᷣmo q̃rit᷑ qad ſit. Scðdo vtꝝ ſit
mõꝛle pctm ſꝑ an veniale aliqñ. Tercio e motiuo hurꝰ
peti. Quarto de ꝑatõe eiꝰad inanẽ gliam. Quinto de F⸗
uitate hꝰpcti. Sexto vtꝝ 3 poſſit ſiłare ſe eſſe malũ vel
ypocritam. Septimo d pẽbo hepcti· Octauo de oppoſi⸗
toe. ono de deteſtatione hopcti. Decimo vtx ſit irreme⸗

diabile. AUndecimo de fructibo ꝗbo cognoſcit᷑ h̊ pcẽm.

m prinum
D pmũ ſic. vj. Math. ſu illud ſic ypocri⸗
te faciũt · go. ypocrita ẽ ꝗ ſiłat qð non ẽ re⸗
p̃ſentatoꝛ alteriꝰꝑſone.G eſt cum vult vide⸗
bonꝰcũ ñ ſit. ¶ Sʒ videt᷑ ꝙ ypocriðv ñ ſit

2£

vult videri bonꝰ ꝓpter ſe.ſiłatoꝛ at᷑ eſt malicie palliatoꝛ.
ypocrita ñ eſt ſiłatoꝛ.y pocriſ initũ hmõi nõ ẽ ſiłatio.
Itẽ ſup illud dañ. vij. æ pardo ꝗ bebat qtuoꝛ alas vꝛ q
q̃tuoꝛ deſignant᷑ pcta ſiẽ diẽ Ric:q ſunt iactãtia de bono

Ar.—

manifeſto. ercuſatio de malo maniteſto.ſiłatõ boni ocul⸗
ti. diſſilatio mali oculti.ñ & ſiłatio ↄuertit᷑ cum ypocriſi
nec eiꝰrõ.¶ Itẽ ſnꝑ illud.in. Zreñ. maioꝛ ẽ iniqtas 7c.
lo. ſcelera aĩe plagunt᷑ qᷓ in ypocriſim labunt᷑ q mala de
aurando tegit bona fraudulenter facit. p̊ hec duo ñ oti⸗
nẽr in illa roõe. S non ẽ generał rõ ypocriß.¶ Ad qð dom
ꝙ ypocriſ pt᷑ dici amoꝛ apparentis bonitatis ꝓpt ſe. pt er
diei ypocrita ille ꝗ repntat qð nõẽ in genẽ boni vel mali
4Et ꝑ G̊ pt ſolui illna 6 obm eſt. vnoæm mõ ſiłatio ſub
ypocriſi ↄtinet᷑.ſim ꝙ ſilatio ponit malitiã cũ palliatöõne
boni. ᷣm ꝙ dẽ lilata eqtas eſi duplex iniqtas. eſt em inig y

tas ⁊ ſilatio.⁊ hoc modo ↄtinet᷑ ſub ypocriſi niſi appꝛopꝛi· pt

etur nomen ypocrib. Alio vᷣo mod ꝓut ſilatio non dicit
niſi aparentiam bonitatis ꝓpter ſe intentam. pt idem eẽ
ypocni qð ſilatio.¶ Ad ſeᷣm vo dõm q; ſilatio etmĩat᷑
ꝑ bonũ occultum ꝓut int.iiij.ſpẽs accipit᷑. Alio vᷣo modo

——

accipit᷑ cũ ponit᷑ in rõe ypocriſis ſub maioꝛi nominis ex

galis

ſz aliſinn

5.

tenſione.i¶ Ao terciũ ðᷣo dicẽdũ.ꝙ vtroq; mõ dicit᷑ ypo⸗/
criſis.cũ æ mala deaurãdo tegũt᷑:⁊ cũ bona fraudulẽteꝛ
fiũt.⁊ ita large põt ſumi ſiłato in ratõe ypocriſis.repꝛe
ſentare em̃ aliã ꝑſonã h̊ͥ multis modis intelligi põt. vel
cũ vult tegẽ malu.vel cũ bonũ qð facit ãſpar rpoeul⸗
aũt grece latine ſiłatõ dicit.vñ ⁊ ypocrita ſiłatoꝛ.¶ Ad
hoc etiã querit᷑ cũ ypocriſis ſit aſpetitꝰinoꝛdinatꝰei qð
eſt videri bonꝰ.bonitas aũt generalis nõ determiat ali⸗
quã ſpẽm virtutis.videt᷑ ꝙ apꝓparẽtia bonitatis cñ defe⸗
ctu ſit generalis defectꝰ.& ⁊ appetitus inoꝛdinatꝰilliꝰeſt
generale pctm ⁊ nõ ſpãle.⁊ ita ypocriſis nõ ſit quedam
ſpecies pcti.¶ Ao qð dicendũ. nõ eſi ſiłe ex ꝑte pctis
⁊ virtutis.velle em̃ videri bonũ cũ nõ ſit eſt actꝰ determi
natus in ſpecie.⁊ ideo ſpãle pctm eſt ypocriſis.velle aũt
eſſe bonũ eſt generalis actꝰex ꝑte virtutis.hoc aũt eſt q
ex ꝑte virtutis nõ eſt niſi dirigere vno mõ.ex ꝑte vᷣo pec⸗
cati eſt deficere ̃m plures modos.

Mlembꝛu ſecüduz

emde
rit᷑ vtꝝ ypocriſis ſit moꝛtale

EScundo que
ſemꝑ an aliqñ veniale.ꝙ aũt ſemꝑ ſit moꝛ 5
tale:videt᷑ ꝑ h̊ qdð diĩc aug.ĩ li.de ↄflictu vi
cioꝝ? vᷣtutũ.ondere boibo qð nõ eſt:quid
aliuð ꝙᷓ;damnatio eſi. ſed h̊ eſt eſſe ypocritã. eſſe y po⸗/
ais damnatio eſt.

Sypocriſis eſt moꝛtale petm. ¶ Itez
JYob.gaudiũ y pocrite adinſtar puncti.glo.mens illi
us ꝓ vicioꝝ ſuoꝝ fetoꝛe damnabit᷑.ſed ome peccatũ cui
debet᷑ eterna dãnatioẽ moꝛtale.ᷓ y pocriſis eſt moꝛtale
petm.¶ Itẽ dic Criſo.ꝙ vbicũq; vult dñs oñdẽ magnũ
petm eſſe:a ↄtumelia incipit.ex hoc vult dicere. ꝙ vbi eſt
nomen ↄtumelie eſt moꝛtale pctm.cũ dicat dñs in euan
gelio. ve vobis ypocrite. nngi quis vult bonus
abparere hoc põt eſſe ex ſolà ſurreptione.q aũt ſic inſu?
git pꝛimꝰ motus eſt.⁊ ita veniale pctm. ¶ Item ſi pꝛimi
motus inſurgũt in alijs pctis.qᷓ ⁊ in iſto.et ſi ſunt ĩ aliiss
peccatis veniales:⁊ ſilꝛ in iſto. ¶ Itẽ inanis glia pt eſſe
veniale peccatũ.q̊ multomagis y pocriſis cuʒ eſe
d

illa.videt᷑ em eſſe maiꝰpeccatũ in parẽte qᷓ in ꝓle. A
qð dicendũ.ꝙ ypocriſis ꝓut habet ſiłatõeʒ ſibi adiun⸗
ctam vel eſt ipa ſilatio:eſt moꝛtale petm. habet em ma⸗
litiã ſubſtratta ſiue vefectũ boni.xxxvi. Job. ſiłatoꝛes 2

callidi ꝓuocãt irã dei.⁊.ix. Iſa. ſuꝑ illud oĩs y pocrita
nequã.glo.aliud ſilans aliud ages.caſtitatẽ pferẽs 2 la
ſciuiam oſtentãs.pauꝑtatẽ ⸗ ma ſupiũ replens. Si vo
y pocriſis dicẽt velle videri bonũ vnoꝛdiate.⁊ ponẽt ma⸗
litiam vel defectũ vᷣtutis eſſet moꝛtale. Si vo inſi urgeꝛet
pꝛimꝰmotus vt bonꝰ apꝓparẽt ⁊ nõ ponẽt malitiã vel defe⸗
ctum virtutis:poſſet dici veniale pctm. ſed non ſic ſcri⸗
ptura ↄſueuit accipere.il Ad obiectũ in cõtrariũ dicen
dum ẽ. ꝙ; nõ eſt ſiłe in iſto pcto ⁊ in alijs quibuſdã. quia
ipᷣa ſua intẽtione ponit defectũ bonitatis aut gre.quem
defectũ nõ ponit veniale pcrm.⁊ ideo ſᷣm h̊ eſt in genere
moꝛtalis pcti.ſic ⁊ plura alia genera peccatoꝝ. Ad ali
ud vo dicẽdũ. ꝙ licet inanis glia qᷓ eſt genꝰ.aliq poſſit
eſſe veniale pctm aliqũ moꝛtale:nõ tñ ſa equi?᷑ ꝓpt h̊ ĩ illa
ſpecie q̃ ẽ ypocriſis.ypocriſis em̃ addit ſi. uꝑ genoaligo ꝑ
qð appꝛopꝛiat᷑ moꝛtali pcto. ꝓpꝛie tñ dicendo nõ eſt h ge⸗
nus illius. ſed dicit᷑ naſci ex illo ypocriſis.⁊ quo ad Rᷣ
naſcitur ex inani gloria: inanis glia eſt moꝛtale pctm.

embruũ tercuu

EFErsio qrit᷑ de motiuo hui peti qdð eſt velle
videri bonꝰ, de quo qrit᷑ vtꝝ ſit ſᷣm ſe ma⸗
luʒ.Et videt᷑ ꝙ nõ,.aliqn em̃ addita circũ⸗/
-ſtantia ẽ bonu: alia addita ẽ malũ. ergo ẽ
indifferens. l Itẽ ondi põt ꝑ ſilłe. velle em̃ placẽ homini
bus aliqñ põt fieri bono fine.aliqũ malo.ſimiliter 2 vel
le videri bonũ ꝗ̊ eſt indifferẽs. 4¶ Cõtra dici E: vj:ſflatb. *
de ypocritis.oĩa oꝑa ſua faciunt vt videant᷑ ab hoĩbo2⸗

„

ita ponit᷑ finis ypocritaꝝ ꝓpꝛius.⁊ ita eſt malum ſᷣm ſe.

Zua ſumitur

. 6
Item ſuꝑ illud Job.xx.oculus ꝗq eum vigerat.glo. locꝰ
y pocrite coꝛ adulantiũ. ibi ꝗppe regeſcit.vbi fauoꝛes in⸗
uenit. fauoꝛem at inuenire qrit vt bonꝰvideat᷑.· ſic hx ſi up
illud pg. lani filij boim mendaces. glo.volunt videri in
ſti cum ſint mendaces.& velle videri bonꝰeſt ᷣm ſe malũ.
Ad qð dom/ꝙ ñ ſeꝗt᷑. ſi velle videi bonꝰpt fieri recte 2
n recte ex diuerſis cauſis.q ꝓpt h̊ ſit omnino indr̃ns.Eſt

—

em̃ malum multiplex. qdᷣdaʒ em eſi malũ m ſe. qd nulla

—

circũſtantia addita pt fieri bonũ vt foꝛnicari.ẽ aliud ma⸗

lum ex defectu circunſtantie debite. pr tñ ꝑ additionem
circũſtantie bonum fieri ſicẽ eſt occidẽ.qdð eſt malum ſi nõ
addat᷑ circũſtantia debita.ſi o addat᷑ vt ſi dicat᷑ occidẽ
ꝙ ↄpᷣuatõne iuſticie ab eo cuiꝰeſt officium bonum eſt. Eſt
etiam aliꝗd in ſe bonum qð tñ er cæfectu circunſtantie
reqꝗrenda eſt malum eſt.vt iurare.i.deum teſtem innoca⸗
re in ſe bonum eſt:ſi po ſine cã debita fiat malum eſt.⸗ G̊
modo dẽ in euangelio. Ego at᷑ dico omnino non iurare.
Eſt iteꝝ aliud bonum qð tñ addita aliq circunſtantia ẽ
malum.vt cum dẽ comedere carnes in q̃drageſima.cum
ᷓquerit᷑ de eo ꝙ eſt velle videri bonus: dom eſt illud
malum eſt.qꝛ non addit᷑ circunſtantia ꝑ quam ad bonuʒ
trahat᷑:vt velle videꝛi bonus vt deus gloꝛificet᷑ 2 pximus
ediſicet᷑. cum at᷑ non addit᷑ talis circũſtantia in ſe malum
eſt.qꝛ ponit᷑/ ꝓ fine qð non dʒ eſſe finis. vel ſi oꝛdinet᷑ ad
alium finem vlterioꝛem indebitum: vt ſi dicat᷑ vult vide⸗
ri bonus vt laudet᷑ ab bominibo: vel vt ditet. Per hoc
pt ſolui qð obiectum eſt.Qam vno mõ pr dici indifferẽs
reſpeetu diuerſaꝝ circũſtantiaꝝ ſupadditaꝝ bonar vel
malaꝝ. Alio po mõ dẽ eſſe malum cũ ponit᷑ eſſe finis pᷣn-
cipalis.¶ Beinde querituꝛ vtꝝ aligꝗs poſſit ſe ſilare eſſe
bonum ſine pcto? videt᷑ ꝙ ſic.ponat em ꝙ aligs appetat
videri bonꝰ vt det ei aliqd ad ſuſtentatõʒ.non videt pec⸗
care:qꝛ nec in hoc ꝙ vult videri bonꝰ.cum h̊ non appetat
ꝓPter ſe: nec in hoc ꝙ vult ſuſtentatõz cum indigeat.̊ nõ
peccat in hoc ꝙ vult videri bonꝰ vt det᷑ ei aligd ad ſuſten
tatõʒ. Ytem dic Aug. ꝙ libido eſt initium omnis pcti ĩ
li. li.ar. hoc at eſt cum nimis delectat᷑ in creatura.ſᷣ Hᷣ

mõ non videt᷑ tæ iſto.̊ non peccat.4¶ Contra. occidẽ ho⸗

minem cum ſit malum in ſe: non eſt licitum ꝓpter tpalia.
pari rõne cum velle videri bonus ſit malum in ſe e. non
erit licitum ꝓpter temꝑalia.¶ Item ille g ſic vult videri
bonus.aut vult videri bonus in cee in ſe tm aut in deo.

głiam vſurpat:ꝗ̊ peccat.
ꝙ ignobiliꝰponit᷑ finis no
lis minꝰ nobile eſt q; videri bonus.⁊ rõne iſtiꝰ inoꝛdina
tionis dẽ eſſe pctm. ſiẽ eſt in illo ꝗ p̃dicat vt habeat victũ
tem malem.⁊ licet pᷣdicare in ſe ſit bonum ⁊ ſuſtentariin

non in deo: qꝛ nullum Aasouns in ſe tm̃. dei &
il

neceſſitatetñ hec oꝛdin atio in ſe eſt mala. Silr pt rnde

ri ad illud quod obiectum eſt. licet em velle videri bonꝰ
non ſit intentum /ꝗꝓpter ſe:intendit᷑ tñ ꝓpter illud qð igno⸗
bilius eſt quo ad hoc eſt libido. ſic ſoluit᷑ quod obie⸗

Membrum quartum

Varto querit᷑ de ↄꝑatione ypocriſis ad in⸗
anem gliam.videt᷑ eĩ ꝙ eq capitale ſit pct᷑m
ſiẽ inanis głia.cũ em ſit tꝛipler munꝰ.a li⸗
gua.a manu.a coꝛde. penes at᷑ munꝰa lin⸗
inanis gloꝛia:penes munus a mann auari
cia: penes munus a coꝛde ypocriſis.ypocrita enim vult
placere alij. inanis gloꝛia auaricia ſunt duo capita⸗
lia pcta. pari ratõne tunc erit ypocriß.qᷓ penes tercium
lumit᷑.¶¶ Iẽ velle placẽ alij ẽ agpetibile ypocrib. velle glo
riari in ſe eſt apetibilis inanis glie.ſ̊ hec ſunt diſpata. S
ypocriſis ⁊ inanis gloꝛia ſunt pcta diſꝑata.qᷓ ypocriſis
non dicet᷑ filia inanis gloꝛie.⸗ Sed ʒ greg. in fine Job.
ſuꝑ illud. exhoꝛtatõem ducũ 2 vlulatum exercitũ.glo.de
inani gloꝛia naſcit᷑ inobedientia. iactantia. ypocriſis.
Itẽ Yob. viij.· ſuꝑ illð ĩ oꝛto ſuo.glo.g.ypocrita cũ bñ

d qð ddᷣm.ꝙ in hoc ẽ pcim &lα
ioꝛis. ſuſtentatio em̃ coꝛpa Cg αοαααœ

*

1† no vſuß,

i awerck

6

Ba-r

—

B
.

X

Muweſtõ

agit ab omnibo vult videꝛi ꝑ omnia qᷓ agit occulta:cogita
tione laudes q̃rit.ex qͥ hr ꝙ finis ypocriſis finis eſt ina⸗
nis gloꝛie.⁊ ita ſub inani gloꝛia ↄtinet᷑.¶¶ Item greg. in
moꝛa.Opocrita ꝗcꝗd cum laboꝛe ꝑagit aura hũani fauo
ris tollit.dum in apꝓpetitu laudis opus deſicit: q̃ſi inuen⸗
tum laboꝛ enaneſcit.⁊ ita q̃rit humanũ fauoꝛem ſic ina⸗
niter gloꝛians. ypocri ſub inani gloꝛia ↄtinet. ¶¶ Ad
qð rñdendum.ꝙ ypocriſis naſcit᷑ ex inani glia ⁊ ꝙ ad fi
nem illiꝰoꝛdinat᷑.¶ Ad obiectũ at᷑ in cõtrarium dðm.q;
licʒ y pocriſis munꝰa coꝛde qrat:tñ qꝛ ypocrita non pt R
certum bhẽe niſi exteriꝰ manifeſtet᷑.iõ qrit munꝰa lingua
4 Pꝛet᷑.y pocrita vult videri bonꝰ in oꝑibo vt laudet᷑ ab
hominibo? iõ finis ſuus oꝛdinat᷑ ſub fine. Ad aliud ðo
dom eſt. ꝙ velle placè alij nõ eſt diſꝑa tũ alij ſpectu eꝰ qð
ẽ gliari in ſe.oꝛdinat᷑ em ad illud tanqꝗᷓ ad finẽ ꝗ em̃ vult
placẽ alijs ꝓpter ſe:ex h̊ vane głiat᷑. En aug.in li.ↄfeſ.cũ
laudat᷑ hõ ꝓpter donũ qð dediſti ei.⁊ ille plus gaudet lau
dari ſe q; iᷣm donũ vñ laudat᷑.ille te vituꝑante laudat᷑.

embrum quitum

Vinto querit᷑ de ꝗuitate huiꝰpct᷑i ⁊ comꝑa
tione.dẽ em̃.xvi.ſa.ſuꝑ illud in tribo an⸗
nios.glo.ĩ ↄꝑatõe duoꝝ maloꝝ meliꝰ ẽ aꝑte
peccare qᷓ; ſctitatẽ ſiłare.ſᷣ̊ ſimulatio ſctita⸗
tis ẽ ypocriſ.ꝗ̊ maiꝰpetm ẽ eſſe ypocritã q; aꝑte peccare.
Itẽ. coł.iiij.ſuꝑ illð ſic dño.glo.ſiłata eqtas nõ ẽ eqtas
bᷣ duplicatũ pctm.ᷓ maxim pctm eſt pctm ypocri.⸗ Itẽ
ſuꝑ illð treñ.maioꝛ ẽ inigtas ꝓpłi mei.glo.ſcelera aĩe plã
gunt᷑ q in ypocriſim labit᷑.cniꝰ maioꝛ ẽ iniqtas pctᷣo ſodo⸗
moꝝ.·ẽ igit᷑ ypocriſ maiꝰ pctᷣm ꝙᷓ illud vicium innoiatũ.
Contra.ꝗ aꝑte peccat non tm̃ qͥ ad ſe peccat ſ̊ et᷑ alij oc⸗
caſionẽ peccãdi dat.q̊ plꝰ peccat qᷓ ypocrita.⸗ Jtẽ Yſa.
iij.petm ſuũ qi ſoxma pᷣdicauert.ↄ ꝑatõ qᷓ fit ad pctm ſo
dome ꝓpt euidẽtiã criminis.cũ ꝗ̊ euidẽtia criminis ſit de
terioꝛ: nõ videt᷑ pctm ypocriſis eſſe maiꝰ pcto ſodomoꝝ.
4(lAd qð rñdendũ.ꝙ ypocrita pt᷑ ſumi multipłr.aliqñ eĩ
dẽ q vult credi bonꝰ⁊ in h̊ gliari tñ ſub deo.⁊ ſic poſſet eẽ
petmn veniale.aliqñ at᷑ d ille ꝗ apꝑentiam ſct᷑itatis pᷣpo⸗
nit deo.tercio mõ dẽ ꝗ intendit faceꝛe aliq̃ ex ꝗbo pt᷑ credi
bonus. non tñ illam apꝑentiam intendit ꝓut dic Criß.
Apocrita eſt omnis doctoꝛ:ꝗ non pꝛius ſe coꝛrigerit qᷓᷓ al

terum. Quarto modo dẽ ille ꝗ cum malus ſit vult videri

bonus ad palliandum maliciam ſuam. talis modus eſt
peſſimus plurimũ deceptoꝛiꝰ.⁊ quo ad hoc ſilatoꝛie pec⸗
care eſt deterius q; peccaꝛe aꝑte.qͥ ad aliud tñ minꝰmalũ
eo ꝙ non ꝓuocat ita alios ad maliciaʒ ꝑ exemplũ.⸗. O.
at᷑ obijcit᷑ de pcto ſiłatõis ꝙ ſit maiꝰpcto ſodomoꝝ.non ẽ
intelligendũ ſimpłr in gene pct᷑i:ł̊ h̊ d rõne occultatõis
na pt alios deciꝑe. .

dhuc queritur de .S. ..

Fuitate hui pct᷑i in ↄꝑatõne ad diuerſas mateꝛias.videt᷑
em ꝙ guiꝰ ſit pcĩm ſilare ſanctitatem in dando elłinam qᷓ
in ieiunãdo ⁊ oꝛando.ꝑ h̊ qð diẽ criv.vbiq; vana glia ma
lum eſt.maxĩe at᷑ in philãtropia qm̃ vltime credulitatis
eſt. 2 dẽ philantropia a philos qð ẽ amoꝛ.⁊ antropos qð
eſt hõ.qm ex bũano amoꝛe dʒ fieri elina.⸗ idem eſt in va
na glia ⁊ ypocriſi q̊ ad hoc. Contrarium videt᷑ ꝑ q̊ qð
dic Criſ.in omeł.lxj.malus vane głiari mirabile mihil.
in ieiunio at᷑ ⁊ oꝛone eſt eẽneum? lacrim is plenũ. ̊ͥ ma⸗
ius pctm glłiari in ieiunio? oꝛone qᷓ in alijs bonis.⁊ ſiłr

eſt in y pocriſi.( Ad qð dᷣm. ꝙ Criv. loꝗt᷑ in caſu ⁊ nõ
pocril 9

ſimplr cũ dꝛ ꝙ maxime in philatropia. ↄtingit em ꝙ ali⸗

qñ dat aliꝗs elinam qᷓndam ꝑ h̊ ꝙ vult videri bonus cũ

non ſit.aliqñũ at᷑ aligs vult videri dare ełinaʒ 7 nõ dat.⸗

de iſta loꝗt. q; hec eſi vltima crudelitas.qꝛ talis ſubthit
alij vitam coꝛpalem.ſ.pauꝑi.ſubt bendo illud.vñ pauper
indigens dvebẽet viuẽ. ip̃e et ſibipſi vitam ſpũalem ſubtra⸗
hit.⁊ iõ dꝛ vltima crudelitas.⁊ dẽ vana głia in h̊ oꝑe ma

rima: qꝛ hec eſt vanitas in coꝛde ⁊ in oꝑe.⁊ de hac loqꝗt

Ao alind qð obijcit᷑ de alijs. dicẽdũ ꝙ ipᷣe dĩc malꝰmi
rabile nibil.q.d.ſi das elemoſinã ſeꝗt᷑ motꝰinanis glie.
qꝛ illud ẽ tibi magna occaſio ꝙ landeris.ſ.qn das indi⸗
genti. maioꝛ etiã qꝙᷓ; ſi dares diuiti.Ande qꝛ opꝰ miſcdie
fit ꝓximo.ideo maxĩa eſt occaſio ꝙ ꝑ h̊ laudet᷑ a ꝓximo
⁊ ideo dicit᷑.ꝙ ĩ philãtropia maxie accidit.ĩ ieiunio aũt
7 oꝛone h̊ extraneũ eſſe dic.⁊ h̊ eſt qꝛ hec nõ oꝛdinant ad
ꝓximũ.ſed ieiuniũ oꝛdinat hoĩeʒ ĩ ſe.oꝛo vᷣo oꝛdinat ho
minẽ ad deũ.⁊ ĩ occulto iſta fienda ſunt.⁊ ideo dr̃ extꝛa⸗
neũ cũ iſta ſũt occaſio inanis głie aut ſiłlationis ⁊ lacri⸗
mis plenũ.qꝛ talis ſiłlatio maxime ẽ miſeria.

dhuc etiã queri .S. ij.

tur de ↄꝑatõe ypocriſis ad auaritiã. ⁊ videt᷑ ꝙ ↄtineatuꝛ
ſub ea.pꝑ h̊ qð dr Job.xxvij.q eĩẽ ſpes ypocrite ſi auaꝛe
rapiat ⁊c.⁊ dic glo.ſuꝑ ̊ ypocrita qꝛ dr latine ſimula⸗
toꝛ.auarꝰraptoꝛ cẽ.ꝗ dũ inique agens deſiderat de ſct᷑ita
te venerari: laudẽ vite rapit aliene. ex his hẽ ꝙ ypocri⸗
ta cũ rapiat auaritiã ſectat᷑. ̊ qtum ad h̊ ypocriſis ſub
auaritia ↄtinet᷑.¶l¶ Cõtrariũ videt᷑ ꝙ auaritia ⁊ inanis
glia e diuerſo diuidũt᷑.̊ ſicẽ dĩc gꝛeg ypocriſis ſub inani
glia ↄtinet᷑:⁊ ẽ eiꝰfilia.&ᷓ nõ erit filia auaritie.¶ Ad qð
dicẽqũ.ꝙ ñ ẽ ypocriſis ſub auaritia ſᷣm ꝙ ẽ vnũ capita⸗
le pcẽm.ſ̊ quãdã ſilitudinẽ tenet cũ auaritia ĩ rapiẽdo.
ſic eĩ auarꝰpecuniã q alteriꝰ ẽ rapit:ita ypocrita inten⸗
dit raꝑe laudẽ q̃ alteriꝰẽ.q aliꝰlaudãdꝰẽ ĩ dño put dẽ in
p̃s. In dño laudabit᷑ aia mea.⁊ ideo dicit᷑ ð ypocrita q;
laudẽ vite rapit aliene. Vnde nõ ẽ dicẽdũ ꝙ ſit filia aua
ritie ſe filia inanis gloꝛie ſicut iam dictum eſt.

mbru ſextũ òèð

Erto q̃rit᷑ vtꝝ aligꝗs pt᷑ ſe ſiłare eſſe malũ
vel ypocritã.qð videt᷑.aligꝗs eĩ pt᷑ ſiłare ſe
eſſe bonũ. ſilłꝛ ecõtꝛario pt ſiłare ſe e¶ẽ ma⸗
lum. 4 Item.iiij. reg x. Jehu ſimulauit ſe
adoꝛare ydola vt poſſet ↄgregare ſacerdotes baal⁊ in⸗

ter ficere. ̊ ſimulauit ſe eſſe ydolatrazʒ. ̊ põt aliquis ſi⸗

mulare ſe eſſe malũ.¶ Cõtra.aligꝗs ſimulat ſe eſſe malũ
ergo ꝑ opus bonũ aut ꝑ malũ.nõ ꝑ bonũ:qꝛ bonũ nõ ẽ
ſignu mali.ergo ꝑ malũ opꝰqð facit.ergo eſt malus. fa⸗
ciendo em̃ opus malũ eſt malus. nõ ergo ſimulat ſe eſſe
malũ cũ id ſit qð pᷣtendit.il Itẽ Job.xxvj.ſuꝑ illud ſiła⸗
toꝛes ⁊ callidi.iniquꝰ qui nõ appetit videri ſctus:in fla⸗
gello nõ erubeſcit ofiteri qð eſt.qð nrorrin: ßß extre⸗
ma ꝑcuſſione moꝛiturꝰ:talis vult remanere ĩ iudicõ ho⸗
minũ:qualis videbat᷑.ex ꝗuo aparet ꝙ iniquus nõ eſt
ypocrita. de bono aũt ptʒ ꝙ nõ eſt ypocrita. ergo nullꝰex

pr ſilare ſe eſſe malũ. Ad qð rñdendũ.qꝙ nullꝰpt ſila⸗

" re ſe eſſe malu. ſiłatio em mali eſſet ꝑ malũ opus.4 Aod

obiectũ aũt in cõtrariũ dicẽduʒ eſt.ꝙ nõ eſt ſitłe de bono
7 de malo.malũ em̃ põt habere ſpẽm boni.⁊ꝛ ita quo ad
hoc aliquis põt ſiłare ſe eſſe bonũ.bonuʒ aũt aliquod ſi
occaſionaliter habeat ſpẽm mali: ſi aliquis faciat illud
ꝑpetrat malũ.pᷣceptũ em eſt ab om̃i ſpecie mala abſtine
te vos.ſi ᷣo malũ habet ſpẽm mali:coſtat ꝙ faciendo il⸗
lud eſt malꝰ.⁊ ita neutro mõ põt aligꝗs ſe eſſe malũ ſiła⸗
re.¶. Ad ſcõm dicẽdũ.ꝙ nõ ſequit᷑ iehu ſiłlauit ſe adoꝛa
re ydola: ſilłauit ſe elſe malũ. ſilatio em̃ illa fuit ꝑ vbũ
ſicut habet᷑ ĩ eo.c.achab coluit baal parũ.ego aũt colam
eũ ampliꝰ.talis aũt ſilatio nõ inducebat ꝙ intẽdẽt ſe vi⸗
deri malũ.neq;ʒ em ſacerdotes baal illud eſſe malum cre
&bant.alij do ſciebant ꝙ hoc nõ intenderet.
tur vtꝝ aliquis poſſit ſiłare ſe eſſe ypocritã.qð videt᷑:pt
em̃ pᷣtendẽ ſigna quibo iudicet᷑ ypocrita.monẽdo labia
ſua qſi oꝛaret.habẽdo veſtes lõgas ⁊ hmõi:⁊ tñ ñ ẽ ypo
crita ĩ veritate. aliꝗs ſiłare ſe põt eẽ ypocritã.⸗ Item
Aiquis habitãs inter ypocritas facit opa ſilia eis. ita

„

ſilat ſe eẽ ypocxitã. 4l Cotra. aut ille eſt bonꝰaut malꝰ.ſi

F·S „hder rfa wliz g& prstaß

bonus.in eo ꝙ hmõi non facit niſi opꝑa bona.non pt em̃
arboꝛ bona niſi bonos fructꝰfacẽ.ꝑ ea & q facit ñ appaẽt
niſi bonꝰ.q̊ non aꝓparet ypocrita. Si vo eſt malꝰ⁊ ſilat
ſe eẽ ypocritã.̊ ẽ aut ꝑ bona oꝑa:aut ꝑoꝑa mala.ꝑopxpaꝛ⸗

ISſa. rlij. gkaz mes alteri nõ dabo. ꝑ appꝛopꝛiatõez eĩ at⸗
tribuit᷑ glia pri. xxxj. Job.ſi oſculatꝰſuʒ manũ meã qᷓ eſt
iniqꝗtas ⁊ negatõ ↄtra deũ altiſſimũ.Cõtrariꝰ eſt filioꝗ
eſt veritas ⁊ vita.quid em̃ aliudẽ ypocriſis niſi falſa vi⸗

enus &ſe s v*e'rete &,τ a bona non vider niſi mal' non ͦe lilmeſe eeypocriti 9itt tn atpares bonaa criſtes nala Kartt inuitoen⸗
Parn wala as, cũ ſit mal. ¶¶ Ad qð rñdendũ.ꝙ null pt ſilaꝛe ſe eẽ ypo ρο attribuit bonitas qꝛ abutiẽ bonitate 2 ope bono.
F critã.¶ Ad illud vo qð obijcit᷑ dõm eſt. ꝙ licz aligs pᷣten· I Mmſller b .
dat ſig qln indicet ypocrita. non tñ ſilat ſe eẽ ꝓpocritã: ſe p t I ecumnz
cũ ipe ſit bonꝰ.ſi tñ pᷣtendẽt talia ſigna pᷣtendẽ lam eſſet H, pift Ecimo querit᷑ vtꝝ ypocriſis ſit peim irre
malꝰ.¶ Ad aliud ᷣo dᷣm.ꝙ aliꝗs pt᷑ facẽ oꝑa ſilia ypo⸗ ſWe mediabile.qð videt᷑ ꝑ ̊ qdð dẽ Job.xxxvj.
* crins ſ̊ ñ pꝑt᷑ ̊ ſiłare: qꝛ ſi ſiłlaret iam eſſet. n ſilatoꝛes ſlli di. glo. gꝛeg. Añ iudicẽ de
Tom 1 TINLTTI .ignoꝛãtia excuſatõz hr̃e ñ pñt. qꝛ dũ ante
I b rumſe ptunum oculos hoĩm ma ſctitatis oſletgt⸗ ipi ſi R tectono ſũt
ptimo querit᷑ de ſpẽbo hpeti. a qjrit vtx ꝙ bñ viuẽ nõ ignoꝛãt.peccãt & ſciẽter. ̊ tale pctm dicit᷑ ĩ
hẽat ſpẽs an nõ?⁊ videt᷑ ꝙ nõ.cum y pocri ſpmſctm.¶ Ao qd dicendũ. ꝙ dupl: poõt dici aligs pec⸗
te ſit velle videꝛi bonꝰ.velle at᷑ vidẽi bonuʒ care ſcieter. vno mõ cuʒ.ſ. peccat ex induſtria impugnet
,li diuidat᷑ſic velle videri call/ vel velle vi⸗ ge⸗ agnita veritatẽ. ſic faciqt biereſiarchi: a ſic petm ĩ ſpm⸗
teri iuſt.·nõ trahit iĩ ſpẽʒ lic iuſticia ⁊ caſtitas ſint ſẽ8s ſctm ẽ. Alio mõ.ſ.cũ aligs cogitat bonũ.⁊ tñ facit cotra
ututis.alr at nõ diuidit᷑: non è bʒ ſpẽs.¶ Sʒ viget dꝛiũ illud ex quadã infirmitate vel ꝓnitate:2 ſic nõ dicit᷑ pecc
boc qð dic Mic. de ſan. vict. oic em̃.qy qtuoꝛ ſunt q ꝑti catum in ſpmſctm. ſpũs em ex ↄiunctõe eius ad carnem
nent ad ypocritaʒ:affectatio libertatis.digtatis.auẽta coꝛruptã habet quãdaʒ infirmitatẽ qua inclinat᷑ ad pec
tis. ptatis. iſtis omnis ypocritaxꝝ affectio ſubłuit. erit cata ſpũalia ſicut ad appetituz laudis ⁊ hmõi. ſicut ipᷣa
vna ypocriß in emne ge der aſltEati affenen⸗ Si caro ꝓnitatem habet ao carnalia peccata.
gnitatis.2 ita de alijs.l ꝛet. aſſignt᷑ q̃tuoꝛ ſpes q ꝑ q⸗ r Aewetg, —
“ alas deſignant᷑.vij.dañ.ſic erponit idem Ric.ſimu E *E 0 U3 D de m .
latio boni occulti ⁊c.¶ Ad qð rñderi pt. ꝙ q̃tuoꝛ pᷣma Mdecimo qᷓrit᷑ de fructibo ypocritaꝝ ꝑ s .
non ſunt ypocriſis ipſiꝰ ſpẽs:̊ ſunt diuerſa mouẽtia ipʒ cognoſcũt᷑ Math.vij:a fructibo eoꝝ ↄogno
ſav por⸗ ſynes a berof ypocritam.⁊ referunt᷑ potiꝰ ad ambitõeʒ. Ad ſcdᷣm ů0·/, ſeetis eos.ↄſiat ꝙ fructꝰ dicũt᷑ oꝑa.ſᷣ n pot
. dom.ꝙ illa qᷓtuoꝛ ſunt ſpẽs materiales ᷣm dꝛam actuũ. Pak dici ꝙ aboperibo interioꝛibo cognoſcatur
intentio at ipiꝰ ypocrite eſt vt videat bonus.⁊ non ſiſtitĩ qm illa nõ ſunt nobis maiſeſta. Si ab exterioꝛibo: ad Hᷣ
ꝑte bonitatis: ĩmo vt credat᷑ integerrime bonꝰ. licʒ enim obijcit.qm illa opa exterioꝛa bona ſunt.ꝗ atteſtãt᷑ ꝙ̃tuʒ
ypocrita aliqñ vult videri caſtus. in hᷣ m̃ non ſiſtit. ſ vt eſt in ſe ꝓut vident᷑ a nobis bone intetionis qm intentio
ex omni ꝑte videat᷑ bonus.hoc af᷑ indiuiſum eſt in inten⸗ dicit᷑ arboꝛ ⁊ opꝰ ſicut fructꝰ. ita er opibo erterioꝛibo
tione.⁊ ideo y pocriſis non diuidit᷑ per ſpẽs. n põt ognoſeneor malltta Biceuz eſt. ꝙ ibi eſt du⸗ ”M
* g Te e plex arboꝛ ſiue duplex intẽtio vel voluntas.⁊ ſilꝛ dupler volino . vo
emd Ti octe umn fructꝰ. Ena zineno vel volũtas generalis faciẽdi Ponms ſa pe woberu⸗
Ctauo querit᷑ de opoſitione ypocriſis.⁊ in genẽ.⁊ ab his nõ põt cognoſci eiꝰmalitia. Alia eſt ar ⸗ ece
qrit᷑ cui vtuti ogonot᷑ ⁊ videt᷑ ꝙ opponat᷑. boꝛ ſiue intẽtio ſpalis qua.ſ.vult videri bonꝰ ꝗpt᷑ fauo⸗ e. ⸗ F.
generalr oibp.ypocrita ei vult videri caſt⸗ rem hanũ vel queſtii tpaleʒ vel laudẽ banas: frucetus V P
euiiß̃ ſit aita oponit caſtitati. Sily vnlt vi ðᷣo quos pᷣncipalit iſio mõ appetit ſũt fauoꝛ hũanꝰ:que.
deri ſobꝛi cũ ñ ſit: a ita oponit᷑ ſobetati.ꝛ ſic ð alijs vuu ſtus tpalis:laus bumana. dicũt᷑ fructoa frui: qm iſtis
tibo. ¶¶ Cõtra eſt ſpale pcim. a ſpale pctm hʒ ſpaleʒ vᷣtutẽ pncipalit᷑ intedit frui. ab iſtis coqſcit᷑ eiꝰ malitia: qm̃
oꝓoſitam: ̊ oꝓponit᷑ alicui otuti ſpaliter. ¶ Item capita⸗ poſtꝙ iſios fructꝰↄſecutꝰfuerit.vel etiã ſi videat ſe ñ poſ
le vicium qð eſt inanis gloꝛia ⁊ ſimilr alia capitalia:ha ſe ↄſequi:tũc ceſſat ab oꝑibo exterioꝛibo.vñ aug.ſuꝑ illᷣ
bent vᷣtutes ſibi opoſitas. ⁊ ipſa ypocriſis q̃ naſcit᷑ ex math.a fructibo eoꝝ ⁊c. cũ ceperint aliquibo temptatio
inani gloꝛia habebit vᷣtutẽ ſpiſiter ſibi oppoſitam. Itm nibo illa ſubtrahi q iſto velamie ſunt ↄſecuti vel còſequi
. Aßlaſalt naſ Kria abman gin Erut iMohecenti⸗ iactantia: cupiũt. tũc incipit apparẽ vtꝝ fuerit lupus vel ouis.
hñt vtutes ſibi oꝓoſitas. ̊ypocri pari rõe.¶ Ad q . 2 .I G .
rñderi pt᷑. q vpoelilio ineytam bz duplicitatẽ ꝓut dꝛ. j. . ¶ Nue O. C vX vvy . de V
ecci. Ve duplici coꝛde.oꝓponit᷑ ſi unnlicitae veritatis. peꝛ monia. = —
qndam tñ pcomitantiam opponit᷑ omni vᷣtuti. q; em̃ oppo —— . V
i bonitati perfecte:oꝑoſitõʒ quandam bhʒ ad ſpeciales DOm P eto fracta tu
virtuteg. de ypocriſi.adiũgẽdũ ?ẽ de ſymonia qᷓẽ
1 embrum nonum etiã iĩ iniuꝛia gre ſpũſſcti ciꝛca quã. Pꝛi
N.—ʒH B 5 no ↄſiderãdũ ẽ de noĩe.Scðo quid ſit.
Bno querit᷑ de ceteſtatione hꝰ pcti. querit NVercõ ꝗbo modis ↄtrabat᷑. Quarto de
qjre tantum dñs deteſtat᷑ hoc pctm in euan materialibus eius differentijs. Quinto de pena ſymo⸗
— gelio maius qꝙᷓ aliud.tãtam em penam ↄmi nie. Sexto de caſibus in quibus poteſt dubitari vtrum
. gnatur ꝓ ipſo ſiue totiens.4 Ad qð rñderi cõmittatur ſymonia. Septimo te ſatiſfactione.
pt.ꝙ vna pt eſſe rõ.vt in H̊ denotet᷑ qᷓta fuerit vel futura 1 Eb 532 anSSn
eſt dteſtatio antixpᷣi.ꝗq maxune per ypocriſim decipiet. 11 E „ Innunun
xxxiiij. YHob. Qui facit regnare ypocritam ꝗprer pcta ꝓpli D pmũ ſic. Symonia dẽ a ſymone mago
Alia eſt.qꝛ illi ppariʒei ⁊ ſcribe quiba dominus loqueba ſic hꝛ act. viij: cũ vidiſſʒ ſymon ꝙ ꝑ ipoſitõ
tur plurimi erant ypocrite. Lercia eſt. qꝛ ypocrita con⸗ nẽ manuũ aploꝝ ſpmſã.accipiebãt. obtu
traꝛius ẽ operi diuino.ſic em̃ dꝛ in ench.oñns oꝛdinat ma lit eis pecuniã dicẽs. date mibi 2 hãc pta⸗
lum in bonum: ypocrita at᷑ bonum opus xxfoꝛmat pma⸗⸗ ẽ. Cui petꝛꝰait pecuma tna tecũ ſit ĩ ꝑditõzʒ:qꝛ exiſſiaſti
lam intentõz qͥſi ↄuertit in vicium. Elnde KRaba.dum donũ dei pecunia poſſideri. ieʒi at᷑ famuiꝰ eliʒei ĩ vete
ieiunant oꝛant etinam dant non ſunt fructꝰ eoꝝ.qꝛ ꝓp vi⸗ rii te.voluit vedẽ graʒ ſanitatis ſ Qaaman ſyꝛo.ſtij. reg. x·
cio eis reputat᷑. Item alia eſt ratio qꝛ contrareus eſſi toti vñ ꝓpꝛie loquẽdo vẽditoꝛ ſpũaliuʒ dẽ gyeſita. emptoꝛ vo
trinitati.ius em eſt patri:vſurpons gloꝛiam q ei debet᷑ ſymoniacꝰ:ↄſuetudie tñ loquẽdi vterq; dẽ ſymoniacꝰ.
£

ſe
, ſ

ſcats

49

“
al

voli
7 ℳ 5

—

Oeh

aA

J2 atn

55 .

Lueſtio
ebꝛum ſecunduũ

do queꝛit᷑ ꝗd ſit ſymonia.diffinit᷑ aũt
ſic. Symonia ẽ ſtudioſa volũtas emẽdi v
vendẽdi ſpũale vel ſpũali annexũ.hec aũt
ratõ elici pt᷑ ex H̊ qð dĩc gꝛeg.nãzan.⁊ ba⸗
bek. j.q.j.Qui ſtudet donũ dei pᷣcio mercari. in ſacro oꝛ⸗

dine de eetero nulla rõne ꝑmanẽ aut reuocari poſſe du⸗
iñ nõ eſt.nã ſpũſſct᷑i donũ pᷣcio comꝑari:ꝗd aliud eſt qᷓ
crimẽ capitale ⁊ ſymoniaca hereſis.ex qͥ accipit᷑ ꝙ ĩ ſtu
dioſa volũtate emẽdi vel vẽdẽdi ↄtrahit᷑ ſymonia ¶ Sʒ
obijcit᷑ trariũ.nõ excoĩcat᷑ ab ecclłia ꝗs ꝓ ſola volũtate
cũ illa nõ ↄſtet eccłie.ſed de ſy moniaco dicit ꝙ excoĩcan

dus ẽ. dicit em ſe talis a coĩone oĩb modis abſcidit᷑
& ſymonia nõ ẽ ſtudioſa volũtas tm. ¶ Elidet᷑ aũt ↄtra

riũ ꝙ etiã ĩ ſola volũtate ſtudioſa ↄtrabit᷑. ꝑ ſite de vſu⸗
rario.dieit᷑ em̃.vj.luce.date mutuũ nihil inde ſperãtes
er q̊ͥ habet᷑ ꝙ ĩ ſpe inoꝛdinata alicꝰ vltra ſoꝛtẽ ↄtrabitur
vſura.⁊ Gᷓ idẽ habet᷑ extra.de vſuris.ↄſuluit.multoma⸗
gis debet eẽ H ĩ ſy monia vt ſola volũtate ſtudioſa pec⸗
catũ ſy monie ↄtrabat᷑.¶. Pꝛetea cũ ipᷣa volũtate tanqᷓ
mala radice cõtrabat᷑ petm.q̃rit᷑ ad ꝗd addit᷑ ſtudioſa:
cũ etiã nõ ſtudioſa pctẽm videat᷑ de᷑miare. Deinde qꝛi
tur ð eo qð addit᷑ vẽdẽdi vel emẽdi ſpũale ⁊c. videt᷑ eĩ ꝙ
etiãalit᷑ poſſet ↄtrahbi ſymonia ꝙᷓ; emẽdo vel vendẽdo.vt
pote in ꝑmutatõibo dignitatũ vel eccłiaſticoꝝ bñficioꝝ
vbi nõ inteꝛuenit auẽtas dioceſani.dicit em̃ canon.ꝙ in
ſpũalibo ceſſet oĩs ↄuẽtio.⁊ dicit vꝛbanꝰꝙ ↄmutatões pᷣ⸗
bendaꝝ de iure fieri nõ pnt.pᷣſertim pactione pᷣmiſſa qᷓ
ciraa ſpualia vel annexa ſpũalibo labẽ ↄtinet ſymonie.g
nõ tm̃ ↄtrabit᷑ emẽdo vel vendẽdo.i Ad idẽ facit qð di⸗
citur ab alexãdꝛo.vbi dicit᷑ ꝙ trãſſigi ſuꝑ re ſacra litigi⸗ et
ola nõ põt. etem̃ res ſacre vt poſſideãt᷑ aliquo dato vel
redẽpto ſiue ꝓmiſſo:ſpẽm dicimꝰ habẽ ſymonie.⸗ Iteʒ
obijcit᷑ de eo qð dẽ ſpũale.põt eĩ q̃ri ꝗd dicat᷑ ſpũale.rõe
cuiꝰq̃ꝛit᷑ vtꝝ aduocatꝰↄmittat ſy moniã.vẽdit eĩ iuſtũ pa
trociniũ.iuſtũ aũt patrociniũ ſpũale qdðdã ẽ.Cõtra.dic xij q v
augꝙ licʒ aduocato vẽdẽ iuſtũ patrociniũ.iudici at nõ
licet vẽdẽ iudiciũ. nõ ↄmittit᷑ ſymonia ĩ vẽdẽdo qðcũ⸗
qᷓ; ſpale. Sʒ qrit᷑ vtꝝ iudex ſecularis vendẽdo iuſti⸗
ciã ↄmittat ſy moniã:⁊ videt᷑ ꝙ nõ.ꝑ h̊ qð dic ſuper illð
math.xxj.cathedꝛas vẽdentium colũbas.venditoꝛes co⸗
lũbaꝝ ſunt pᷣlati ꝗ ſpm̃ſctm vẽdũt.nõ &̊ ↄmittit᷑ ſymonia
a iudice ſeculari i vendẽdo iuſticiã.q Silꝛ põt qri qo di
cat᷑ annexũ ſpũali.nã ĩ neceſſitatis articulo poſſunt vẽ⸗
di res ↄſecrate vt cruces.calices.⁊ hmõi.⁊ tñ iſia ſũt an
nera. vendẽ annerũ in ſpũali nõ ẽ ſymonia.¶ Ao qð
dicẽduʒ. ꝙ pctᷣm ſymonie ↄmittit᷑ ia ſtudioſa volũta&ꝶ
ſed aliud eſt loqui de ſymonia ꝓut aligꝗs excoicat᷑ ab ec
cleſia ꝓ ea:⁊ alꝛid ẽ ꝓut ẽ pctẽm generalitexcoĩcari at
dico a coĩone fideliũ pᷣuarũſi p fiat ſᷣmo de ſymonia ꝓ
ut infligit᷑ excoĩcatõ qᷓ eſt puatio coĩonis fideliũ.nõ ſuffi
cit ſymonia ꝓutẽ ſtudioſa volũtas:ſed actꝰ ꝓgrediens
manifſeſtꝰ.ad hoc facit qð dĩic vꝛbanꝰde maifeſtis aũt lo⸗
quimur.ſecretoꝝ cognitò iudex ẽ deus.⁊ loquit᷑ ibi de
excoĩcatõe.Si vpᷣo ſumat᷑ excoĩcatio ꝓ pᷣuatõne effectꝰſa
cramentoꝝ ᷣm hoc excoĩcatꝰvel ſuſpẽſus dicit᷑ ipſo iuꝛe
ſymoniacercoĩcandꝰaũñt ab ecclłia cũ in noticiã vene⸗
rit. Ambꝛ9. quicũq; deinceps ꝓ accipienda diuini doni
dignitate qdlibʒ pᷣmiuʒ detectꝰfuerit obtuliſſe.ex eo tꝑe
ſe anathematis obpꝛobꝛio nouerit ↄdẽnatũ.atq; a ꝑtici
patõe coꝛꝑis ⁊ ſanguĩs dñi alienũ.ꝓut aũt dic geg.nã⸗
ʒan.accipit᷑ ſiudioſa volũtas cũ iam ẽ applicada ad actũ
Ad illud vo qð obijcit ꝑ ſiłe de vſura.dicẽduʒ ẽ.ꝙ lo⸗
quit᷑ ibi de ſymonia ꝓut ẽ pctm:nõ ꝓut facit irregularẽ
m iudiciũ eccłie.¶ Ad illud etiã qð obijcit᷑ de additõe
huiꝰdiſferẽtie ſtudioſa.dicẽduʒ eſt ꝙ licet nõ addat᷑ illa
differẽtia: nibilominꝰẽ pctm. Addit᷑ etiã hec differentia
ſtudioſa ĩ exageratõeʒ crimĩs.cũ eĩ vehemẽs ẽ axplicatõ
ad actũ.tũc aggrauat᷑ crimẽ.magis at᷑ ĩ his q̃ ſũt/ phibi⸗

non ſanc/ ſi deſtrua

clxxxvij.

ta qꝛ ſimonia: vt emere vel vendere ſacrata. minꝰ autẽ
cum ſunt ſimoniaca qꝛ ꝓhibita Eſituto; ecclie: vt cuz
ꝗs renũciat eccłie eo reſpectu vt det alteri.̊ em̃ de᷑mina
tum ẽ eſſe ſimoniacũ ex ecclłie oꝛdinatõe.ſic h er. offi.
iudi.delegati:ex pte.llnobᷣ innotuit..Ad ſeq̃ns vo dõm
eſt. ꝙ noĩe emptois ⁊ venditõnis intelligit᷑ ois ↄtractus
circa ſpũalia:pᷣter ↄtractum ꝑmutatõis ꝗ nõ ↄuenit fieri
niſi a voluntate ſuꝑioꝛis.ſ.dyoc.vñ laꝛge accipit᷑ ibip il
licita ↄuentõe circa ſpũalia mediantibo tꝑalibo.¶ Ad ſe⸗
quens dᷣo dẽ. ꝙ alia eſt ↄſideratio in aduocato ⁊ iudice.
JZuderxr em̃ tenet᷑ reddẽ iuſtum iudiciũ:aduocatꝰem/ꝓp la⸗
boꝛe ſuo pt᷑ acciꝑe moderatũ ſalarium ⁊ m iura ciuilia
⁊ canonica.laboꝛ at᷑ ille non ẽ res ſpũalis.nec ad h̊ tenet᷑
ex officio eccliaſtico ꝙ habeat ſiẽ iudex ex officio ſibi in⸗
incto.¶Ad illud pᷣo qð obijcit᷑ de iudice ſeculari. Rñdet᷑
ꝙ licet iudex ſecularis peccet quiter vendẽdo iuſtũ iudici
um.non tñ ↄmittit ſimoniam.ſpũale em̃ dꝛ qͥ bꝛ ſpuſſctꝰ
vel q dat᷑ vel qͥ habeꝛi ſignat.q̊ hz vt vᷣtus.qͥ dat᷑ vt ſacẽm.
q̊ haberi ſignat᷑ vt donũ ꝓhie vel ptas faciẽdi mirabilia.
iudex at ſecularis nullo iſioꝝ modoꝝ pt᷑ vendere ſpũale.
Alia ar̃ autoꝛitas ꝗ eſt de venditõe iuſticie vbi ↄmittit᷑
ſimonia.intelligit᷑ qn iudices eccłiaſtici vendũt iudiciũ.
vñ greg. diẽ. In templo vendentes ſunt.ꝗ hoc qð ꝗbuſdã
iure competit ad pᷣcium largiunt᷑. Alijs at videt᷑ ꝙ etiam
in iudice ſeculari vendẽ iuſium indicium ſit ſimoniacũ.
actꝰem̃ vᷣtutis eſt.⁊ ita qͥ ad h̊ ſpũale.⁊ hoc videt᷑ dicẽ gg.
ementes in templo ſunt ꝗ dum hoc qð iuſtum eſt ſoluere
ꝓximo nolunt.dumq; rem debitam facẽ ↄtemnunt dato
patronis pᷣcio emit᷑ pctm.¶ Ad vltimum vᷣo dõm. ꝙ du⸗
plicit eſt iog de rebo ↄſectis vt crucibo vel calicibo.rõne
materie vel rõne foꝛme.rõe materie cum nõ adeſt foꝛma

ↄſeẽta.⁊ G̊ mõ pt᷑ vendi in neceſſitate.vñ amb.in li.de of xmq.· j· nιι
7 . „

ficijs. Vaſa ecclieuitiata ↄfringẽ ↄflare vendẽ licʒ in ca⸗
ſibo deminatis opus ẽ vt de ecclłia miſtici poculi foꝛma
nõ exeat.nec ad vſus nepharios calicis ſacri miſteriũ ↄce

datr: non ſic at eſt de oleo ac criſmate.ipᷣa em ↄſecrant᷑ re exig⸗t for tafiridt.

materie ¶Si vo qᷓrat᷑ de lignis q̃ ſunt in eccłia ↄſecta:vtꝝ
eccłia poſſint cõuerti in ſecularium edificioꝝ
ↄſtructõʒ? Rñderi pt ꝑ hoc qð dꝛ ab Igmo papa.ð ↄſec̃.
di.j.ligna eccłie dedicata. non dñt ad aliud opus iungi
niſi ad aliam eccłiam vel igni ↄburenda vel ad ꝓfectum
in monaſterio fratribo.⁊ hoc in locis religioſis vt capitu
lo vel doꝛmitoꝛio.non aut in coꝗna vel in vineijs paſtini⸗
dis. in oꝑa pᷣo laycoꝝ nõ vʒñt admitti. Vñ in Calcedoñ. xir ꝗ vj
ↄcilio dẽ.q̃ ſemel deo dediata ſunt monaſieria cum con⸗
ſilio epiſcopoꝛum maneant perpetuo monaſteria.⁊ res
e ad ea pertinent monaſterijs reſeruari opoꝛtet.

Deinde queritur JD. .

vtrum ſimonia ſit hereſis:?⁊ videt᷑ ꝑ boc quod dic grego.
in regiſtro.altare 2 deeimas.⁊ ſpmſanctum emeꝛe vel vů·
dere ſimoniacam hereſim eſſe nullus fidelium ignoꝛat.⁊
iteꝛuʒ.anathema dandi vel accipiendi hoc eſt ſimoniaca
heꝛeſis.¶ Contra.pt᷑ hẽe fidem infoꝛmem ⁊ eſſe ſimonia⸗/
cus.ergo ſimonia nõ eſt hereſis.¶ Pꝛeterea.ſi eſſet heꝛe⸗
ſis eſſet contra aliquem articulum qui ↄtinet᷑ in ſimbolo
non ʒ articulum de ſpũſancto.credit eĩ ſpm̃ſctẽm eſſe. nec
ʒ illum articulum ꝗ eſt de ſancta ⁊ catholica eccłia.adhe
ret em̃ vnitati eccłie vᷣbo etſi nõ oꝑe.reſtat non dicet᷑
ꝓpter h̊ hereticus.(¶ Ad hoc rñderi ptꝑ hoc qð diẽ gg.
in regiſtro.cum omnis auaricia y doloꝝꝶ ſit ᷣuitus.ꝗſꝗs
banc in eccłiaſticis maxime dandis dignitatibo iugit nõ
p̃cauet infidelitatis ꝑditioni ſubijcit. et ſi fidẽ qua negli

„ e:

ſ; r*

ſm ufe git tenẽ videat᷑. in qͥ dat᷑ intelligi ꝙ vno mõ dẽ bůe fidem

alio vᷣo mõ nõ.qꝛ eam in oꝑe non oñdit.dẽ g qͥ ad qd he⸗
reticus.qꝛ non apᷣciat᷑ gram ſpũſſancti in rebo ſacris ꝓut
teberet.vñ ꝑ ↄns detrabit ſpuiſancto in ſacramentis vel
in rebo ſatris.¶¶ Si vᷣo querat᷑ cui articulo pꝛincipalius
opponit᷑: dicendum eſt ꝙ illi qui eſt de ſpirituſancto rõne
ſacramentoꝝ ⁊ rerum ſacrarum. vnde qui hanc iniquaʒ

rs n ſiss ber: etfiriſchen

„„ eigrene et ⸗ef eſeſione Cact

¶ Adabuc etia queri .S. i.

actionẽ opantur ⁊ ſpirituiſancto detrahũt ponztes im⸗

pꝛeciabile ſub pᷣcio.talis aũt nõ dicitur hberetic ꝑ ſe ꝓꝑt
falſam credulitatẽ in his que credẽda nõ ſunt:ſed ꝓpter
inoꝛdinatã voluntatẽ qua pꝛincipaliter diuidit᷑ a ſpiri⸗
tuſancto.inqtum ab eo dat᷑ ſanctitas vel demõſtrat᷑.ſiẽ
eſt in dono ꝓphie vel in poteſtate faciẽdi miracula.

„

tur de com ꝑatione ſymonie ad hereſim.videt᷑ em̃ ſymo

nia graui eſſe peccatum aliqua hereſi.dicit᷑ em extra de
ſymo. ꝙ ſymoniaca peſtis ſui magnitudine alios moꝛ⸗

bos vincit.moꝛbi aũt dicunt᷑ peccata.ergo maiꝰpeccatũ

eſt hereſi.¶.! Item greg.nãʒan.dominꝰt ementes ⁊ ven

dentes huiꝰgratie exꝑtes oſtẽderet:cunctos peccatoꝛes

ꝓ gratiã in templo dimiſit.ſingulariter emẽtes ⁊ vendẽ

tes increpãs ⁊ flagellans de templo eiecit.ex quo videt᷑

ꝙ hoc peccatũ grauiꝰeſt alijs peccatis.⸗! Iteʒ.j.q/j ·eos

D ꝑ pecunia.tolerabilioꝛ macedonij ⁊ eoꝝ ꝗ circa ipᷣm

unt.ſpũſſancti impugnatoꝝ impia bereſ.illi em creatu
ram ⁊ ſeruũ dei patris ⁊ filiũ ⁊ ſpm̃ſanctũ fatẽt᷑ deliran

do:iſti eundẽ ſpm̃ſanctũ ſuũ efficiũt ſeruum.oĩs em̃ dñs
qð habet ſi vult vendit.⁊ ſilłꝛ qui emit dũs eiꝰ volẽs eſie
qð emerit ꝑ pꝛeciũ pecunie illud acquirit.ex quo arguit᷑
ꝙ deteri? peccatũ ẽ ſymonia bereſi acrdonr. An
qð dicendũ.q; grauiꝰdicit᷑ petm aliqð alio.vel ꝓpt ma⸗
ioꝛem ꝓnitatẽ cũ enoꝛmitate.vel dicit᷑ aliud grauiꝰalio
qꝛ plus ↄtrariat᷑ fidei catholice.pꝛimo mõ dicit᷑ ſymo⸗

niaca peſtis maiꝰ peccatũ.ſcdᷣo vᷣo modo dicit᷑ ĩa here

ſis. Ipa em̃ hereſis ẽ in qua fit diuiſio pᷣncipalis a fide
ſũme veritatis.¶] Ad obiectũ aũt pᷣmo rñdẽdũ eſt.q di⸗
citur vincẽ alios moꝛbos ſpũales ꝓpter ſui adherẽtiam
difficile em auellit᷑ ꝓpter ſui adheretiaʒ:eo ꝙ oꝛit᷑ ex ra⸗
dice cupiditatis.q Ad ſcom vo dicendũ eſt.ꝙ illud qð

dicit greg:nãzan.a hoc retoꝛquet᷑.ꝙ illud peccatũ qua⸗

dam ſingularitate plus opponit᷑ ſacramẽtis ecclłie ꝓpter
ꝓnitateʒ cupiditatis bumane. ⁊ hoc pᷣfigurauit dñs in
eiectione ementiũ vel vendentiũ de templo.nõ ꝙ alij nõ

ſint digni eiectione.nde in deteſtatõeʒ crimis dicit᷑ te

lerabilioꝛ dicit᷑ ꝙ mox vt manifeſtũ fuerit de eccleſia di
debet elimĩari atq; ꝓpelli.¶ Ad terciũ vᷣo dicendũ ꝙ id
qð dicit᷑ tolerabilioꝛ ⁊c.ad hoc refert᷑.qꝛ indigniẽ ſpm̃⸗
ſanctũ eſtimare ꝓpꝛium ſeruũ ꝙᷓ ſeruũ dei patris.cuʒ tñ
vtrũq; ſit ſceleratũ valde.ſᷣ̊ tamẽ ꝑ aliũ ⁊ aliũ modũ fit
hec eſtimatio.nam macedoniꝰ ſpmſanctũ credidit eẽ cre
aturam.⁊ ita quo ad hoc ſeruiai.ſubiectũ. ſicut creatu⸗

ra ratõnalis vel intellectualis ſubijcit᷑ deo.nõ ſic aũt ſy-

moniacus.ſed ſymoniacꝰ ſic agit vendẽdo graʒ ſpũſſcti

in ſacramẽtis.ꝗſi ſpũſſ.in effectu eſſet ſubiectꝰei.⁊ hoc ẽ

qð dicit᷑ oĩis dñs qð habet ſi vult vendit ſiue ſeruuʒ ſiue
aliud eoꝛum que poſſidet.

¶ Aabuc etiã queri S. iij.

tur de comꝑatione ſymonie ad ydolatriã.videt᷑ em̃ gra
uius punita ſymonia quo ad ratõnem venditõis q; ydo⸗
latria.cuiꝰaũt pena maioꝛ:illud peccatũ maiꝰeſſe argui

tur.quis em̃ dubitat ſceleratiꝰeſſe ↄmiſſuʒ qð gramꝰ vi⸗
dicat᷑.ſicut habet᷑.xxiiijq:j.nõ afferamꝰ:q aũt pena ſit
grauioꝛ habet᷑ ab amb.in li.de miſteꝛijs vbi dicit᷑.cũ illi

qui ĩ deũ ydolatrie erroꝛe deliqrũt ĩ quartã generatõez

videat᷑ eſſe mulctati.⁊ ſicut habet᷑ in deu moabite cte

ri nõ intrabũt ĩ eccłiazʒ tei vſq; ĩ terciã ⁊ quarta genera⸗
tionẽ: ꝓfecto durioꝛ videt᷑ eẽ ſentẽtia qꝛ gieʒei ſemẽ vſq;
ineternũ ꝓ ciſpiditate hbabẽda ꝓphica autoꝛitate dãnat᷑
dicit᷑ em lepꝛa adherebit tibi ⁊ ſemĩ tuo vſq; ineternuzʒ.
ey quo habet᷑ ꝙ grauioꝛ pena ſit ꝓ pcto ſymonie inſſi⸗
cta ꝙ; ꝓ peto ydolatrie.⁊ ita videt᷑ maiꝰ et in A
qð rñdedũ ꝑ hoc qð habet᷑ ĩ alia trãſlatõe ſᷣm nr̃aʒ lr̃am
vbi dicit · ꝙ ammonites 7 moabites etiã ptꝰ cimã g
neratõezʒ no intrabũt in eccłiaʒ dei vſq; as inſempitnũ

ex q̊ habet᷑ ꝗ vtri; peto qᷓtũ ad h̊ par pena fuit inflicta

1

nihilominꝰ tñ pctm ydolatrie maius eſt 2 Guioꝛ pena de
bet᷑ ei. Quod at᷑ dẽ ꝙ non intrabit vſq; in terciam ⁊ q̃r⸗
tam generatõʒ eccłiam dei ſic hẽ in alia tranſlatõe:ad in
tellectum miſticum pt᷑ referri. Illud et qð dꝛ ꝙ lep adbe
rebit tibi ⁊ ſemini tuo vſʒ ĩ ſempit᷑nũ.ſpualrpt intelligi
de imitatoꝛibo in illo genẽ pct᷑i. VUñ amb.cũ gieʒei ſemen
inet᷑nũ damnatur.ꝗd em̃ niſi ꝙ vicioꝝ ſemẽ magis ꝙᷓ; ge⸗
neris intelligas.¶ Pꝛet᷑.qð dẽ de moabitis q; nõ intbut

dñi eccłiam:cã ſubiũgit᷑qꝛ noluer̃t vob occurrẽ cũ pane 40,
7 aq̃ qñ egreſſi eſtis de egiptoqꝛ ↄduxer̃t ð te balaam fi⸗ leu
lium behoꝛ vt maledicẽèt tibi.⁊ ita alia cã ſubiũgit᷑ q; ydo⸗

latrie:lieʒ ipi eſſent ydolatre.q;ẽtum at᷑ ad penaʒ talis pe⸗
na ſtatuta fuit:ne eos factos ꝓſelitos reciꝑent in eccłiaʒ
dei vſq; in decimam generationem

lembrum!

Ereio querit᷑ quibo modis ſimonia zbat.
.

⁊ pt᷑ dici ꝙ triplicit᷑ ſ̃m greg.ſuꝑ illud yſa.
xxxiij.bẽs ꝗ excutit manꝰ ſuas ab omni mu
nere.ẽ em̃ munꝰa manu:pecunia.⁊ munꝰa
lingua: fauoꝛ.⁊ munꝰabofficio:ᷣuitꝰ indebite impeẽſa.⁊
hG idem dic̃ vrbanꝰ.qſꝗs res eccłiaſticas nõ ad qð inſtitu
te ſunt:ſᷣ ad ꝓpꝛia luẽ munẽ lingue vel indebiti obſequij
vel pecunie laꝛgit᷑ vel adipiſcit.ſimoniacꝰ ẽ.⁊ dic gã.tũc
ab omni munẽ manꝰexcutit.qñ in ðinis rebo nõſolũ nul⸗ . .
lam pecuniã ſ̊ nec hũanaʒ gr̃am reqrit.¶ Pꝛimo qren R.
dum ẽ de munẽ a manu.Scðo de munobſeꝗgo. Lercio / R
de munere a lingua. =

“Sèð
rticulus pꝛimus *
Irca mun?at a manu qrit᷑ vtꝝ iudex eccłiaſti
1 cus poſſit aliqͥ munera reciꝑe.etſi recipit vtꝝ
uincicadus fir imoniac C 28 ꝙ ſic. dẽ em̃ in
Aat.x.qtis accepiſtis gtis date.⁊ ðẽ in ↄcilio toletano
gcqd inuiſibilis gre ↄſolatõe tribuit᷑. nunꝙᷓ qſtibo vel ꝗ⸗
buſlibet pᷣmijs venũdari penitꝰ dʒ.ſ̊ ꝗ recipit munera vł
ꝗ dat: exponit vẽditioni vel enptost.. ẽ ſimoniacꝰ.¶IYtẽ .
ecẽi.xx.xenia a dona excecãt oculos iudicũ ⁊ q̃ſi frenum 4
in oꝛe auertit coꝛreptiones eoꝝ.nullatenꝰ g̊ dandum eſt
munꝰiudici eccleſiaſtico vel accipiendum munus ab eo.
Cõtra.in iure hũano hʒ.qꝙ eſculentũ ⁊ paſtulentũ pñt
acciꝑe:nec ẽ eis ꝓhibitũ.ſ.iudicibo ſecularibo.pari rõe
pñt iudices eccłiaſtici hmõi munera acciꝑe.¶ Itẽ ex. de
ſimonia etſi qſtiones.ð.dꝛ.Qð ſcpᷣtũ eſt bts ꝗ excutit ma
no ſuas ab omni munèẽ᷑.de illis donis dictũ ẽ q accipiẽtis
aĩm allicẽ vel inueꝛtẽ ſolent.qꝛ ſi offerat᷑ electuariũ aut ð
vino vel alijs hmõi q modici pcij fueꝛt.⁊ qᷓ volũtatẽ recipi
entis vł mouẽ ñ debeãt.ecclia rõna ñ ↄlueuit interpᷣtaꝛi
ace pientẽ in his derelinqre.& nõ in q̃cunq; receptõe mu⸗
neris a pᷣlato vel iudict ecchiaſtico ↄhit᷑ ſimonia.(¶Ad
qð dom eſt.ꝙ in iudicio dei ꝗ intuet᷑ coꝛ.ſi moueat᷑ volũ⸗
tas iudicis ecclłiaſtici ad ferẽdũ iudiciũ pᷣcio mũeris ma⸗
gni vel ꝑui:ſꝑẽ ſimonia. eccłia vo reſpicit opꝰ exteriꝰ.⁊
qꝛ modica munera nõ vident᷑ debẽ coꝛrumꝑe aĩm iudicis
eccliaſtici.n reputat᷑ apud eccłiam ſimonia/vñ in mune
ribo accipiẽdis ⁊ dãdis tria ſt ↄſiderãda.pᷣmo.ſ.dãtis ?
accipietis q̃litas.qᷓntitas muneris:⁊ donatõis tpũs.qli
tas ꝑſonaꝝ vt aqͥ ⁊ cui.vicʒ an a pauꝑe diuiti vel econ⸗
uerſo ſiue a diuite locupleti datũ fuerit.eſtimatõ mũeris
ſi maioꝛis vel minoꝛis pcij exiſtat.donatõis tpũs ſi inſtã⸗
te nccitate vel alio tꝑe ↄferat᷑:⁊ ſᷣm h̊ hñda eſt pᷣſumptio
ſimonia vel ſuo oppoſito.

¶ Atem queritur H. j.

vtꝝ poſſit pecunia daꝛi ſacerdoti ꝓ baptiſmo adulti.ſi ſa
cerdos nullatenꝰ vult baptiʒzare niſi hẽat pecuniam.⁊ vi
det᷑ ꝙ ſic. licʒ vnicuiq; redimere ius ſuum: ſ ius iſtiꝰ ẽ
vt baptiʒet᷑.ꝗ licʒ in illo caſu dare pecuniã.¶ Pꝛe.pt᷑ cõ⸗
tingẽ ꝙ ꝑuulus deferat᷑ ad ſacerdotem laboꝛans in extre
mis. etſi nõ fuerit baptiſatꝰ: penam eternam ſubibit.

—

¶ Lueſtio
de duobo antem malis minus eligendũ eſt.ergo ĩ tali ca⸗
ſu põt dari pecuĩa ſacerdoti ꝓ baptiſmo ꝑuuli. Cont᷑.
dicit aplłs ad Ro ñ ſunt faciẽda mala vt veniãt bona
nõ ᷓ danda ẽ pecuia ꝓ re ſpũali.¶ Ao qð dicendum. q
aliud eſt dare pecuniã ꝓ baptiſmo.et aliud ꝓ aq in q̃ po
ſtea poſſit aligs baptiʒari.ꝓꝓ baptiſmo nõ elſt licitũ dare
pecuniã.ꝓ aqua do ſi aliter hri nõ poſſit pt᷑ dari pecuĩa
nec vendit᷑ ibi ſpũale.in caſu ̊ predicto ſi nullatenꝰ vult
4. ziad ſacerdos baptiʒare niſi detur ei pecunia: emenda eſt aqᷓ
l. ſimt, ſi aliter fieri nõ põt et baptizari debet abal ſo. Silr er/
ASpat p“ dDicenduz eſt de puulo. in neceſſitate em põt ab alio dari
ou baptiſmꝰ. maxume aũt neceſſitatis eſt vitatio ſymonia⸗
ce prauitatis.

P

. neritur .H. ij.
vtrũ licitũ ſit dare pecuniã ꝓ redemptõe iuris ſui.quod
videt᷑:licitũ em̃ eſt vnicuiq; ius ſuuʒ redimẽ.et dĩ ext᷑.de
ſymonia.dilectꝰ.qꝙ ṽſtitutõ faciẽda ẽ illi ꝗq redemit vexa
tionẽ ſuã.qꝗa q accepit pecuniã ↄmiſit ſymoniaʒ. ex q̃ br
ꝙ licitũ eſt redimẽ.nõ ̊ ↄmittit᷑ ſy monia ſi dat᷑ pecunia
ꝓ redimenda vexatõne qᷓ ſibi fit iniuſte ſuꝑ iure ſpũali.
¶ Contꝛa.põt ↄtingeꝛe ꝙ is a qͥ petitur ius habeat aliqð
in ipᷣa re q̃ petit᷑:pᷣ illud ẽ ius ſpũale. nõ ẽ at᷑ licitũ eme⸗
re ſpale ſiẽ nec vendere:q̊ nõ eſt licitũ redimẽ. Pꝛete⸗
. rea.hʒ ſu ꝑioꝛẽ quo põt ↄſeq ius ſuũ.cũ &̊ alia via pateat
ei.et dicat apłs.ab omni ſpẽ mala abſtinete vos:redem⸗
ptio iDen quedã eſt:nõ & in tali caſu licitũ eſt redi⸗

Aα mere. (Ad qò dicendũ. ꝙ licitũ eſt redimere vexatiõeʒ
Ea. fſit iniuſte ſuꝑ re ſpũali.niſi ille a qͥ petit᷑ nihil inꝛis ba
beat.nec ꝑ ſuꝑioꝛẽ põt ↄſequi ius ſi nũſnec emit᷑ ibi ſpũa
le p̊ tꝑale.vexatio em̃ res tꝑalis ẽ᷑.ꝙ aũt liceat redimere
abillo ꝗ nihil iuris bzʒ in relicet nõ ſit licitũ acciꝑe:pʒ ꝑ
hoc qð dr.j.q.iij.queſitũ.vbi oẽm venalitatẽ ꝓhibʒ vꝛba⸗
nus.ↄcedit aũt decimas monaſterijs ſb hniuſcemodi re⸗
mptõne ab ãnis.xxx.⁊ ſupᷣ gete poſſidendas.

dahuc etiaz queri.S. ij.

tur vtrũ licitũ ſit ꝓ om̃ibo ſpũalibo debitis. vt ꝓↄſecrati
one vel viſitatõne ꝗd exigere:⁊ videt᷑ ꝙ nõ.ſicut eĩ ſctifi⸗
catio in baptiſmo vel ofirmatõne ẽ res ſpũalis:ita ⁊ cõ⸗
ſecratio eccłie:ſed ꝓ iſtis oꝑibo nõ eſt licitũ acciꝑe.ergo
nec ꝓ illis. Contra.dic aꝑłs.j.coꝝ.ix.Si ſeminamus
vobis ſpũalia:nõ magnũ eſt ſi carnalia metamꝰ:et iteꝝ
ꝗs militat ſuis ſtipẽdijs vniꝙ: et iterũ.laborantẽ agrico⸗
lam optet de frugibo ꝑcipere.Ex quibo colligit᷑ ꝙ licirũ
eſt ep̃is 2 alijs A quibuſdã oꝑibo exibitis recipere

Raraft ꝓcuratõneʒ.¶ Ao qð dicenduzʒz.ꝙ in hmõi nõ ↄmittit
f ymonia ſi exigit ꝓcuratio moaergra ſicut hr ext᷑. de ſy⸗
Phed w gt monia: cum ſitr dr. eccliaꝝ pſecratione
v„H„nec pot vel oz p ter peuratõez exigere. et ey. de pᷣſcriptio
nibo. cũ ex officij: vbi dr ꝙ rõne etla vilitctofnis r ber p⸗

curatio ↄtra quã nõ põt pᷣſcribi.¶ Ad obm aũt in cõtra⸗
riũ dicendũ eſi.ꝙ nõ eſt ſile de ↄſecratõne ⁊ baptiſmi ſeu
õ miniſtratõne.illa em̃ pure ꝑtinẽt ad gr̃am.
Eiſtn nec in his nec in alijs aliqua debet fieri pactio rei
tꝑalis.oↄſtitutũ aũt eſt ab eccłia ꝙ ꝓcuratõnes dent᷑ rati
one ipſiꝰlaboꝛis ꝗ magneeſt. et nõ debent interuenire
ſequi.vnde ibi tꝑalia nõ ſunt media ſed ex ↄſequenti de-
bita:ſicut dñs dicit in euangelio dignus eſt operariꝰ ci⸗

bo ſuo.

—

.*

Ecundo querit᷑ de munere ab obſequio vtrůũ
licitũ ſit mediãte obſequio obtinere bñſiciu,ʒ
ſpũale: et videt᷑ ꝙ ſic.dicit eniʒ greg· eccleſig⸗
ſticis vtilitatibo deſeruiẽtes:ecclłiaſtica dignũ eſt reme
ratõne gaudere.vt ꝗ ſe volũtarijs obſequioꝝ neceſſitati
bus ſponte ſubijtiũt:digne nr̃is ꝓuiſionibo ↄſolent᷑.ex
hbr. mediãate obſequio põt aliꝗs obtinere bñficiũ eccle
ſiaſticũ.¶ Ytem greg. Juſtum eſt vt illi ↄſequant᷑ ſtipen⸗
dium.qui,/ꝓ tꝑe ſuũ ↄmodare reꝑiunt᷑ obſequiũ. Pꝛe⸗

clxxxvij:

terea.ſi conſferenda ſunt beneficia eccleſiaſtica.quibus

magis ↄferenda ſunt qᷓ illis ꝗ eccłie ſeruiũt: licituz eſt
intuitu ſeruicij ↄferꝛe bñficiũ eccleſiaſticuʒ.pari rõne et
ſeruire intelligii hoc de ſeruitio coꝛpali. Konna mn

—

nus ab obſequio interuenit.ſed ſicut dic greg.ĩ regiſtro

vbi eſt manuale ſeruiciũ ſi exhibeat᷑ intentone beneficij
ſpũalis:ſymonia ↄmittit᷑.dicit em ꝗ res eccłiaſticas nõ
ad qð inſtitute ſunt mũere lingue vel obſequij vel pecuĩe
adipiſcit᷑:ſymoniacus ẽ. ½*¾ qð rñdet᷑.ꝙ refert vtruʒ

dignũ exhibeat ſeruitiũ ſiue honeſtũ.et iterũ ſi ꝑſona fu

erit digna vel indigna.et iterũ vtruʒ interueniat pactio
vel nõ. Si dignus dignũ exhibeat ſeruitiũ vel honeſtum
nec interuenit pactio: nec pᷣncipaliter hʒ aim ad hoc. hG
dicit ꝓpter illud qð dr a greg.j:·q.j.oꝛdinatõnes.lʒ hanc
ſcðario:nõ ↄmittit ſymonia.dicit eẽ munꝰ ab obſequio

babeat

ſenm

ſeruitus indebite impenſa. Si vo indignꝰ eſt et maxime

ſi inhoneſtũ exhibeat ſeruitiũ:ſymonia ↄmittit᷑ ſicut di⸗
cit greg. in regiſtro.et hr.j.q.j.Si vo interueniat pactõ
ſymoniacus ẽ.res em̃ ſpnalis vtpote eccleſiqn pactõeʒ
non eſt deducenda. H V

WGed adhuc queri/ S. j.

tur vtrũ oqſequiũ ſpũale poſſit aliqs facere ꝓ bñficio ec⸗

cleſiaſtico interueniẽte ↄditõne.et videt᷑ ꝙ nõ: qa in con⸗

tractu rei ſpũalis nõ debʒ interuenire ↄditio.ꝗlContra.
habet᷑ extra.⁊æ pᷣbendis.ſignatũ.vbi dr ꝙ cuidam ſacer⸗

doti vnã pꝛebendaʒ in eccłia cõi volũtate dederũt. ita ꝙ;

miſſam de ſancta maria niſi coꝛꝑis infiꝛmitate ſit gꝛaua-

latõne.
ſita fuit in inſtitutõne pᷣbende.et poſtea ſecuta eſt cõfir:
matio ſummi pontificis.et ita illi pᷣbende adherebat ta⸗
le officiuʒ.et res cũ oneꝛe ſuo tranſit. Illud aũt qð dici⸗
tur in decretgli ad ↄditõeʒ in ↄſtitutõeʒ referat᷑.

¶ Articulus tercius

Ercio dicendũ eſt de munere a lingua. que⸗

cleſiam vel dignitateʒ vel aliqð beneficiũ ec⸗
cleſiaſticũ:⁊ videt᷑ ꝙ nõ.dĩ em̃ ad heb.Qe quiſqᷓ ſibi ſu⸗
mat honoꝛẽ ſed ꝗ vocatus ẽ a deo tanꝙ; aaron:q̊nõ debʒ

tus debet qᷣttidie celebꝛare:innuit᷑ q̊ ibi pactio in ipa col
d quod rñdet᷑.ꝙ ↄditio illa ↄuenientiꝰimpo

ritur pᷣmo vtrum aliquis poſſit ꝑ ſe petere ec

ſe ingerere verbo vel facto.nõ debet ꝓ ſe petere.¶ Pꝛe

terea.in ipᷣa petitõne oñndit᷑ ſe deſiderare:ſᷣ dicit greg.ſi⸗
cut locus regimis deſiderontibo eſt negandus:ita fugiẽ⸗
tibo eſt offerendus:nõ &̊ aliquis ꝓ ſe dʒ petere beneſiciũ
eccleſiaſticũ. (Kontrapo eſſe oꝛdinatꝰet nõ hr̃e bene⸗
ficiũ ſufficiens vel nullũ hr̃e beneficiũ.cum & ei iure de⸗

at vllo epo oꝛdiare clericos: ⁊ nullas eis alimonias p̃⸗
ſtare.et iterũ epᷣs ſi aliquẽ ſine certo titulo de q̊ nccia vi⸗

beat᷑ ꝓpter honeſtatẽ ecclie ſiẽ br er.d pᷣbendis.nõ lice⸗

te ꝑcipiat in diaconũ vel pᷣſbiterũ oꝛdinauerit:tandiu ei

nccia ſubmiſtret ⁊c.põt & licite petere beneficiũ eccleſia⸗
ſticũ.¶ Item hiero.ad damaſuʒ papã. clericos illos nõ
ↄuenit ſtipendijs ſuſtentari.quibo ꝓpinquioꝝ ⁊ ꝑpentum
nulla bona ſuffragant᷑.cuʒ & cleꝛicis iure Se licitũ

eſt eis petere bñficiũ eccleſiaſticũ ꝓ ſeipᷣis. Ad qð re⸗
ſpondet᷑.ꝙ nõ põt petere ꝓ ſe oꝛdines vel bnficiũ cui ſit
annexa cura aĩaꝝ.põt aũt petere bñficiũ ſimplex cuʒ ei
de iure ↄpetat vtpote ſicut oꝛdinatus et nõ hʒ beneſiciuʒ

ſufficiens.dĩc em greg:.oꝛdinatõnes q interueniente pre

cio vel pᷣcibo vel obſequio alicuiꝰꝑſone ea Auentsne im⸗
penſo falſas eſſe iudicamꝰ.qm̃ ꝗ taliter oꝛdinant᷑:non ꝑ
hoſtiũ.i.xpᷣm intrant.dicunt᷑ aũt falſe q;tum ad executo
nem et hoc exponit᷑.j.q.j.nõ itaq;.⸗:. Sed quid ſi aliꝗs
vignue - ſe offerat pꝛeces.nunqd eſt ſymoniacus:videt᷑
ꝙ ſic ex ſam dictis.et hoc idem quidam opinant᷑:ᷣ gra⸗
uueſt hoc dicere:cum iura nõ ſint de hoc oĩno expꝛeſſa.
et multorum ᷣm hoc fieret condemnatõ.tutius tamẽ eſt
vt nullus q;tumcunq; dignus ꝓ ſe faciat pꝛeces niſi iure
ei ↄpetat ſicut dictũ eſt. ex hoc eĩ põt reddere ſe indignũ

N

BGrego.qui vltro ambit vel importunũ ſe ingerit: ꝓcul⸗

dubio eſt repellendꝰ.nam gꝗ ſic nititur ad altioꝛa cõſcen

7

— .
.

redimere ius ſuum. Pꝛeterea querit᷑ quid agendũ in ta
li caſu. Rñdetur ꝙ benedictio non eſt de ſubſiantia ma⸗
trimonij ſed ꝑtinet ad ſolẽnitatẽ.tñ ꝗa eis debet᷑ ex con⸗
ſtitutione eccleſie:recurꝛere debent ad ſuꝑioꝛem cuiꝰeſt
ↄpellere et amouere obſtaculũ pct᷑i.Si vᷣo noluerit: tuti

ſi ſces fiant ab alio vtꝝ ſymonia ſit vel in oꝛdine vel in us ẽ abſtinere q; aliũ inducẽ ĩ pctim vel daꝛe occaſionem n da
bene ficio: et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc qð dicit greg. optet ꝙ ne⸗· l.ler. pctiihõ eſt ſimile in alijs vbi redimit᷑ vexatio non ipſuʒ K: vene
;ᷓ ꝑ vnuũ neq; ꝑ Ram neqʒ ꝑ quoꝛũdam ſupplicatõeʒ ali ius emitur.¶ Ad aliud vᷣo dicendũ.ꝙ nõ eſt ſymoma ſi ; n .

quos ad ſacros oꝛdines ↄſentias vel permittas adduci.
Item ꝙ; nõ debẽt adeſſe pces armate:ptz ꝑ hoc qð dic
ſymachꝰ. Sigꝗs epᷣatum deſideret data pecunia potẽtes
ꝓlſonas ſuſfragãtes munere ſibi adhibeat. nec ad decre⸗

tum ſibi ſacienqu adhibito cuiuſlibet genẽ timoꝛis com
pellat. ¶ Sʒ videt᷑ otrariũ ꝑ hoc qd dr in cano.j·q.j· la·
toꝛem pntium ⁊c.et dic greg.nec gra alicuiꝰneq; ſuppli⸗/

catõne aliqs ad ſacros oꝛdines audeat ꝓmouẽ: niſi quẽ
vite ⁊ actõnis qlitas ad hoc dignum eſſe monſtrauerit.
Ad qð rñdet᷑.ꝙ cum p̃ces cardinales ſuccedunt loco
pcij et hoc marie fit cuʒ ꝓ indigno fuerit:ſymonia dr p⸗
petrari.Añ greg.in regiſtro:pᷣ omibo tibi cure. vt in ele
ctione nec datio ꝗbuſcũq; modis interueniat pᷣmioꝛum
nec quarũlibet pſonaꝝ patrocinia ↄualeſcant. Si vo p⸗

ces fiant ꝓ digno.nõ ↄmittit᷑ ſymonia. pᷣſumit em̃ ꝓ ip̃a

ꝑſona ꝙ recta ſit intentio.nec oꝛdinatoꝛ vel electoꝛ prin
cipaliter bʒ reſpectũ ad pces.¶ Sʒ poõt queri q̃re minꝰ
2imittit᷑ ſymomia in pcibo oblatis ꝓ digno qᷓ;/ g pecunia.
ſi em̃ interueniret pecuia ſymonia ↄmittit᷑. Et rñdetur
ad hoc.ꝙ pᷣces oꝛdinate ſunt ad manifeſtandũ cõgru⸗
it talem oꝛdinari vel bñficiari.ad boc em̃ eſt ſermo dep⸗
catoꝛius ꝓ digna pſona.pecunia vᷣo nõ eſt ad hoc:ſed vt
inoꝛdinate moueat affectum oↄferentis oꝛdinem vel bene

¶einge queritur

interueniat ↄditio pecunie in ↄtractu mr̃ioniali.dicu ne

em̃ ꝙ in om̃i ſacro eccłiaſtico in quo ↄfertur gra ſi inter

ueniat pactio pecunie vel datio qua ematur:ſymonia I.
in matrimonio vo nõ ↄfertur gra. et eſt ſacrm añ vtrãq;
legem in lege nature:et ideo põt interuenire ↄditio pecu
nie ꝓuocatiua ad oſenſum.

vtrum ſacerdos poſſit cantare miſſaʒ ꝓ denarijs. et vidẽ
ꝙ; non. Dicitur em ſuper illud.v.oſee. Vobis iudicium
eſt ſacerdotes.qm̃ laqueus facti eſtis ſpeculationi et re⸗
the expanſum ſuꝑ montem thaboꝛ.vbi onit Mern
c ſacerdotibus qui ſupeꝛ ſacramentuʒ altaris rethe ex⸗
pandũt cupiditatis.¶ Pꝛeterea.ſicut habet᷑.ij.ioh.dũs
emẽtes et vendentes eiecit de templo.qui autem magis
ſunt ementes ꝙᷓ illi qui ſacramẽtum eukariſtie exponũt
venditõni.¶ Pꝛeterea.iij.michee repᷣhbendunt᷑ ſacerdo⸗
tes qui in mercede rñdebant.Fᷣm aliam litteraʒ habemꝰ
in mercede docebant:ſed quid eſt reſpondere in mercede
niſi celebrare pꝛo pecunijs? ¶ Sed videtur ↄtrariũene⸗
mo eniʒ tenet᷑ ſuis ſtipendijs militare.ſicut habetur.xij.
a.ij. caritatem. et idem dicit a poſtolus.non ergo tenen
illi laboꝛi in ecclia niſi habeãt vnde ſuſtentant᷑ miniſtri

ficium. di. ¶ Ad quod dicendũ quoniam poſſunt dari denarij
y, pᷣſbitero ꝓ miſſa.vel vt ſit queda ꝓuocatio ad laudeʒ dei
hnuin narih ſ, vel vt ponat᷑ pꝛecinʒ in illis.vel vt ponat᷑ finis in illis.ſi
Vlarto querit᷑ de materialib differentjs pꝛimo mõ:licitũ eſt cantare miſſam ei ꝗ nõ tenet᷑ et eſũt
ſy monie.q attendũtur ſᷣm dr̃iam ſpũalis ei ſumptus recipiendo denarios nõ interueniente pacti-
et annexi ſpũalibo.Sũt aũt tres dr̃e. Pꝛi one:nec in hoc habita intentõne pᷣncipali.2⁊ hoc hr̃ ꝑ hoc
ma d ipᷣa ſpuali.ſcdᷣa de annexo ſpiritua⸗ qð dic hiero.ſuꝑ michea. dicit em̃ recitãdo illud ꝙ ſaul
i. tercia ð illo qð eſt ſpũale annexũ ſpũali. dixit puero ſuo.ꝗd feremꝰ ad virũ dei:et dixit puer.ecce
inuenta ẽ in mann mea qrta ꝑs natalis n gente⸗ dem?7
8. Peg homini dei vt indicet nobis viam noſtrã. et illud qð.iij.
rticulus pr imus Reg. xiiij.de vxoꝛe hieroboã.vbi dr.tolle ĩ manu tua de⸗
Irca pꝛimã ſic querit᷑.vtrũ licitũ ſit aligbus cem panes ⁊ cruſtulã et vas mellis ⁊ vade ad illũ.ipſe eĩ
dare pecuniã ꝓ bñdictõe matrimoniali:ſi ſa⸗ indicabit tibi quid euenturuʒ ſit huic puero.hec magis
cerdos noluerit facẽ eine pᷣcio iam exñte ma⸗ in ſumptus ꝗꝓphe q; in ꝗꝓphetis munera reputanda ſunt.
trimonio.et videt᷑ ꝙ ſic: ꝗa licitũ eſt redimẽ ius ſuũ.ſed
ius ẽ copulatoꝝ ꝑ mr̃ioniũ ꝙ detur eis bndictio.ꝗ̊ lici⸗
tum ẽ dare ꝓ bndictõne obtinenda ſi aliter fieri nò põt.

non autẽ licitum eſt vt tꝑalia dentur in pꝛecium.tũc em̃
Contra.bñdictio ẽ res ſpũalis.et nõ eſt licitũ dare pe⸗

eſt ſymonia. et hoc modo intelligit᷑ illud qð dicit berĩr.
et illud qð dicit greg.exponens illud de venditoꝛibus et.
cuniã ꝓ re ſpũali: nõ eſt licitũ dare ꝓ ea:qꝗd q̊ agenduʒ
eſt in tali caſu. Item mrioniũ eſt ſacr̃m et ita ẽ res ſpi⸗

ementibo in templo. Si vo ſacerdos habeat ſumptus ? 92 Wil
ℳ
ritualis.nunqd licitũ eſt interuenire pecuniã in ↄtractu

tenet᷑ ex officio ad illaʒ miſſam.exigere nter hoc eſt ſy⸗
moniacũ.Si aũt nõ tenet᷑ ad hoc ſed hʒ ſi umptus ſuffici . Kare
inr̃ioniali adiecta pactõneſet videt᷑ ꝙ non.qa ſacr̃m res
ſpũalis eſt:matrimoniuʒ at᷑ eſt ſacr̃m.ſi &̊ in ſpũalibo dz .

enter:in ſpẽʒ mali reputaretur ſi exigeret.cũ dicat apts

ab omni ſpecie mala abſtinete vos. Illud autem non eſt
ſine graui offenſa quod quidam pꝛo pecunia aut vt pla⸗ prens
oĩs pactio pecunie ceſſare:dʒ in mr̃ionio hmõi conditõ ceant ſecularibo pꝛeſumũt vna die plures facere miſſas. EnHαο
nõ intereſſe. (2., ↄtraꝛiũ videt᷑ ꝑ hoc qð dr e.de ↄditi ſicut dĩc alexander papa.ſi tamen imminet neceſſitas ⁊
onibo appoſitis in mr̃ionio.de illis.vbi dzẽ. ꝙ ſi oditõ in⸗ ceeſt pluralitas ſacerdotũ: põt vnam facere dæ die et al⸗
terpoſita fuerit de aliq ſumma pecuie interueniẽte iura⸗ teram pꝛo deſunctis ſi neceſſe ſit: ita tamen ꝙ non aſſu⸗
mento ſub hac foꝛma.ego te in vxoꝛẽ accipiã ſi tantũ mi⸗ matur ablutio vini:ne ſoluat᷑ ieiuniũ qð reꝗrit᷑ ꝓpter re
Kiaonauer nõ habebit᷑ reus ꝑiurij ſi eã nolenten ſibi uerentiam ſacramenti.
oluere qð ſibi dari potuit nõ acceꝑit in vroꝛeʒ. niſi ↄy᷑ſen NR J S
ſus de pnti aut carnblis ſit inter es ↄſecuta ↄmixtio. ex „ einde queritur V.
quo hr ꝙ nõ eſt ꝑctm apponere ↄditõem pecuĩe in mr̃io⸗ vtrũ ſit licitũ dare certos redditꝰ⸗ paciſci p ãniuerſaꝛio
nio ↄtrabendo. qð rñdetur.et primo ad illud qð celebꝛãdo.Silr qrit᷑ de illis ꝗ recipiũt pecuniã ab excoiĩ⸗
dr̃ de bñdictõe nubentiu. ꝙ nõ eſt licitũ exigeꝛe ⁊ extoꝛ⸗ catis añꝙᷓ abſoluãt eos.et vr ꝙ ↄmittãt ſymoniã.ponũt
quere pecuniã ꝓ bñdictõne nubentiũ ⁊ ſimilibo.ſicut hr
extra.œ ſy monia.ad aplicam audientiã.ſi tñ eſt ↄſuetu
do pia in quibuſda ptibo vt aliq̃ ↄſerant᷑ ex deuofõne fi⸗

celiũ: ↄgruit vt libẽ ↄferãt᷑ ecclłiaſtica bñficia: ſed ꝑ epʒ
loci veritate cognita ↄpeſcant᷑ que malicioſe nitunt᷑ lau⸗
dabilẽ oſuetudinẽ immutare.Oð aũt obijcit ꝙ licitũ eſt

em impᷣciabile ſbᷣ pᷣcio.¶¶ Sʒ vr ↄtrariũ ꝑ ↄſuetudinẽ ec⸗
cleſie.⁊ ꝑ h̊ ꝙ ſtatute ſũt pene pecuĩarie ad coꝛrectõeʒ ð⸗
linqntiũ. Pꝛetẽa.iuſtũ ẽ vt vbi onꝰ eſt ꝙ ibi ſit emolu⸗
mẽtũ.onꝰat᷑ c eccłiaʒ obligari ꝑpetuo ad celehrãdũ ani/
uerſariũ:ↄgꝛnit ̊ vt aſſiẽt cert emoli ai qð rñ
xt᷑ ꝙ ñ eſt licitũ pactõe intueniẽte acciꝑe redditꝰ ꝓan⸗

he

„

.
6ℳ
2

ſeſ

¶Lueſtio

niuerſario celebrando.ſi tñ deuotio ſideliũ eſt incõferẽ
do redditũ: tenet᷑ eccłia ꝓpter deuotoõneʒz ipſoꝝ ſideliũ
celebꝛare ꝓ illis ꝓ quibus rogat᷑.¶ Ad ſcõm vo dicen
dũ.qꝙ nõ eſt recipiẽda vel danda pecuĩa ꝓ bñſicio abſo
lutõnis.ſiẽ̃ br̃ extra de ſymo.ad aures:ſi tamẽ ſunt cõ⸗
ſtitute alique pene ab ecclłia ꝓpter coꝛrectionẽ delinq̃n⸗
tium.pñt peti ↄñter nõ ꝓ ipſo bñficio abſolutõnis:ᷣ vt
pter penã quã timet caueat deinceps a delicto.Vidẽ⸗
dum autẽ eſt ne plus aſcribat᷑ cupiditati qᷓ; coꝛrectioni.
tũc em̃ poſſet eſſe peccatum.

Deinge quentur S. in.

—

0

vtrũ liceat dare bona tꝑalia viris religioſis vt oꝛent ꝓ
eis.⁊ videt᷑ ꝙ nõ.oꝛo em̃ ẽ res ſpũalis i ea vt petit᷑ ſpũſ
ſct᷑s.ſ.donũ ſpũſſcti:ſ̊ nõ eſt licitũ ponẽ impᷣciabile ſub
pᷣcio:q̊ nõ eſt licitũ dare bona tꝑalia vt oꝛatõnes fiant.
Cſont᷑ dr.xvj.luc.facite vob amicos de mãmona iniꝗ
tatis ⁊c̃.ꝗ̊ͥ licitum eſt dare viris bonis vt oꝛent pꝛo ipᷣo
Pꝛetẽa licitũ ẽ dare tꝑalia hoc fine vt hẽat᷑ ſpũſſct᷑us

ſed ozones ſunt ad impetrandũ graʒ alijs.q̊ licitum eſt

dare tꝑalia ad hoc ꝙ viri boni oꝛent ꝓ ipᷣo.⸗. Pꝛeterea
licitũ eſt dare tꝑalia ad h̊ vt emat᷑ regnũ celorũ.dicit᷑ eĩ
in math.xiij. Site ẽ regnũ celoꝝ hoĩ neg.⁊c̃.et iterum
vlt.ꝓuer.de mulieri forti.conſiderauit agrum et emit
illũ.ꝑ agrũ aũt intelligit᷑ ager paradiſi: ergo licitũ eſt
emeꝛe regnuʒ celoꝝ:ſed regnum celoꝝ młtomagis ẽ qᷓ
aliquod ſpũale in vita pñti:ergo licitum eſt multofoꝛ⸗
tius emere ſpũalia in = qð rñdet᷑. ꝙ lʒ dare
tꝑalia viris religioſis vt oꝛent ꝓ eis.hec em̃ dictio pꝛo.
nõ notat ibi rõnem aꝓpꝛeciatõnis ſicut cum dicit᷑ de pe
cunia ꝓ panno:̊ notat rõnem ꝓuocatõnis vt ſcʒ ꝓuo⸗
centur in amiciciã ſpũalem.et ꝑ ↄnñs ad orandũ ꝓ ipᷣis
et hoc mõ licitũ eſt.nec ponit᷑ ibi impᷣciabile ſub pꝛecio
tꝑali.¶ Ad ſcdᷣm vo dicendũ. ꝙ licʒ ↄtingat emẽ bona

eterna.qꝛ ipᷣa cadũt ſub merito.emere aũt illud non eſt

aliud qᷓ; mereri.dare em̃ tꝑalia ex caritate meritum eſt
ſ gra pꝛima qua dant᷑ ſpũalia bona vt in ſacramento
bmõi cadit ſub merito.q̊ᷓ non eſt ſimile de pꝛima gratia
quã nõ põt aliquis mereri ex condigno vnde datio tpa⸗
liũ que ẽ extra gram nõ põt attingere ad eam.

Deinde queritur S. ij.

vtrũ ſit licitũ dare vel reciꝑe pecuniã ꝓ ſepultura.dico
aũt ſepulturã ꝓut ẽ officiũ qð ꝓprie ad ſacerdotẽ ꝑtinet
ꝙ aũt licitũ ſit:vidr̃ ex oſuetudie diu obtenta in eccłia
ↄſuetudo aũt q̃ oꝛtũ bʒ ex deuotõne ꝓ hꝰnõ eſt abolẽda
Slicite põt accipi vel dari.q¶ Cont᷑ dr extra. de ſymo.
nõ ſatis.vbi dicit᷑.ꝙ pꝛo ſepultura et criſmatis et glei
Pceptione nulla cuiuſq; p̃cij eractio attemptet᷑.nec fub
obtenta cuiu; ↄſuetudinis ſuũ reatũ ꝗs tueat᷑.qꝛ diu
turnitas tꝑis nõ minuit pcẽm ſed auget. ¶ Ad qð rñ⸗
detur.ꝑ hoc qð dr extra de ſymo.ad aptica.ex q̊ accipi
tur ꝙ ſacerdotes nõ dñt extoꝛquere vel petẽ añ ſepultu
ram vel ꝓ ſepultura.ſymonia em̃ eſſet ſic hr̃ extra cũ in
ecclie coꝛꝑe.ſepulturã aũt põt petẽ ex madato ſuꝑioꝛis
vbi eſt hmõi ↄſuetudo.et h̊ dĩ in illa vecretali:ad apłi⸗
cam.Sic aũt ſymonia ẽ vendẽ ſepulturã moꝛtuoꝝ:ita
ſymoniaẽ vendere terꝛã bñdictã ad ſepeliendã mortu⸗
os debitã. vñ geñ. xxiij.vitu ꝑat᷑ ephꝛon ꝗ vẽdidit abra⸗
be agn in q̊ erat ſepultura duplex in q̃ ſepeliebant᷑ mor
tui.⁊ iĩ ſignũ hꝰvituperij mutatũ ẽ eiꝰ nomẽ.vñ cũ pᷣmo
dictus eſſet ephꝛon:poſtea dictꝰẽ ephꝛan. In qͥ vt dicit
hiero.ſignat᷑ nõ eſſe ꝑfecte vᷣtutis ꝗ potuit vendẽ memo
rias moꝛtuoꝝ.videt᷑ &̊ ꝙ pctᷣm ſymoniacum comiſerit.
4Sʒ otra.totũ qð vẽdidit tꝑale ẽ.nõ eſt ̊ ſpũale nec
annerũ ſpũali.q̊ nõ ↄmiſſt ſymoniã.⸗ Iteʒz ſi ↄmiſit ſy-
momiã vẽdidit nõ vendẽdũ.ꝗ̊ abꝛabã emit nõ emendũ
Somiſit ſymoniã ſicut ephron vendẽdo ⁊c̃.q] Item vi⸗
detur magis peccare abrahã qᷓ; ephꝛon.qꝛ ephꝛon volu

—

it ei gratis dare agrũ ad ſepeliendum moꝛtuum ſuũ.⁊

abrabã accipere noluit niſi pecunia mediante: ſcan⸗

.clxxxvij:·

dalizauit eum.et ita videt᷑ magis peccaſſe qᷓ ephꝛon.
d hboc dicũt ꝗdaʒ ꝙ abꝛahbã emit quendã agꝝ ma⸗
gnum in ꝗᷣ erat illa magna ſpelũca in q̃ ſepeliebantur
moꝛtui.vñ nõ peccauit qꝛ tranſit ſpelũca illa cũ vniuer-
ſitate.ſicẽ cũ ꝗs emit villaʒ cui annexũ eſt iuſpatronatꝰ
alicuiꝰeccłie.nõ ↄmittit ſymoniã: qꝛ iuſpatronatꝰtrã⸗
ſit cũ illa vniuerſitate:ſ̊ eadẽ rõne ephꝛon nõ peccauit
vendidit em agrũ ⁊ cũ illo tranſiuit ſpelunca.qre gmu
tatũ eſt ei nomẽ· Ad h̊ dicebat pᷣpoſitinꝰ. ꝙ nõ legit᷑ ꝙ
ager ille ↄſecratꝰfuerit ſpelũce vel etiã ſpeluca illa ad h
bndicta vel ↄſecrata fuerat:ſ̊ antiꝗ pr̃es in illa ſpelun
ca duplici faciebãt ſe ſepelire:ſpeꝛates ſe reſurꝛecturos
eſſe cũ filio dei.et dicebat᷑ illa ſpelũca duplex.qꝛ duas
habebat mãſiones:vnã ſuꝑioꝛẽ in q̃ ſepeliebant᷑ viri et
aliã inferioꝛẽ in q̃ femĩe.vñ cũ nõ eſſet terꝛa illa benedi
cta:nõ peccauit abꝛahã emendo nec ephron vendẽdo
mutatũ tñ eſt ei nomẽ.qꝛ deſcendit a ſtatn ꝑfectiõis ad
ſtatũ imꝑfectõis.pꝛiꝰem̃ voluit dare gratis qð ẽ ꝑfecto
rũ.⁊ poſtea vẽdidit cariſſime.vñ pᷣmo dicebat᷑ ephꝛon.
i. ↄfirmatꝰet ꝑfectꝰ.poſtea dictꝰẽ ephꝛan ĩſirmꝰet imꝑ⸗
fectꝰ.eadẽ eſt rõ ↄmutatõnis noĩs m aliꝗ ſolntõneʒ q̃
dicit ꝙ ſpelũca tranſiuit cũ vniuerſitateſſicẽ at᷑ ſy moia
eſt vendẽ terꝛã bñdictã.nõ ꝓpter terꝛã bᷣ ꝓpter bñdictõʒ
q̃ſpũalis eſt:ita ſymonia ẽ in ꝗabuſdã mimis.vñ ſymo/
nia eſt vendere panẽ bñdictum ⁊ aquã benedictã.ſpũa⸗
lis em̃ eſt et delet multa venialia.

ticulus ſecundus

cũdo querit᷑ ſymonia qᷓ oſiſtit in vendẽ⸗
do annexuʒ ſpũali.et pᷣmo de iure ꝑcipiendi
decimas.Circa qð querit᷑ vtrũ licitũ ſit ven
ceꝛe ins ꝑcipiendi decimas:aut cõmittatur ſymonia:
et videt᷑ ꝙ nõ ↄmittat᷑ ſymonia.milites em̃ hñt ius ꝑci
piendi ꝑticampũ.et ius illud dr̃ terꝛenũ. eſt aũt ꝑticãj⸗⸗
pum decima vel vndecima vel duodecima ꝑs gelimarũ ?o
Fm diuerſas ↄſuetudines diuerſaꝝ regionũ.pñt &̊ mili
tes hr̃e ius ꝑcipiẽdi decimas: nõ eſt ſymonia.cũ non
ponit᷑ ibi ſpuᷣale ſub p̃cio.¶ Cont᷑ ius ꝑcipiẽdi decimas
eſt annexũ ſpũali.ſ.oꝛdini.ſoli em̃ clerici hñt ius ꝑcipi/
endi decimas ſicut hr ex ↄcilio laterañ.de deci. ꝓbibe
mus ne laici cimas cũ aĩaꝝ ſuaꝝ piculo in alios lai
cos valeant trãfferꝛe:ſᷣ̊ ſymonia eſt volũtas emẽdi vel
vendendi ſpũale vel annexũ ſpũali:ergo ſy moniaẽ ven

dere vel emere ius ꝑcipiendi cimas.

„

¶ Atem queritne vty . S. j.

¶ Weinde queritur S. ij.

int vendi decime laicis ſine ſymonia?et videt᷑ ꝙ ñ.
dic em̃ gꝛeg.j.qiij.ꝑuenit.Si ꝗs amõ epᷣs inuentꝰ fue⸗
ritſq decimas atqʒ xpᷣianoꝝ oblationes laicalibo ꝑſo⸗
nis militũ ſiue ſeruitoꝝbꝰdiuini pᷣcepti traſgreſſoꝛ.in⸗
ter maximos hereticos et antexpos nõ mimꝰhabeat᷑.et
ſic Nicena ſynodus de ſymoniacis cenſuit.et qui dat
epᷣis et ꝗ recipiũt ꝓ pꝛecio cel bñficio eternis igmibo de⸗
putent᷑.ſiłe dĩc paſchaſiꝰↄnter. Cont᷑ fructꝰ ecimaꝝ
lunt res tꝑales.res at᷑ tꝑales emi pñt ⁊ vẽdi ſine ſymo
nia. nõ eſt ſymoniacũ vendẽ vel emẽ decimas.

—

„

vtrum laici poſſint ꝑcipere oblatõnes datas eccłijs:et
videt᷑ ꝙ nõ.dicit em̃ damal.oblatõnes q̃ intra ſanctam
eccłiam offerunt᷑.nullo mõ ſub dñio laicoꝛũ detineant᷑
Item oblatõnes q̃s xpᷣiani offerũt ꝓ petis ſuis.ad h̊
offerunt᷑ vt ꝓ ꝓpło oꝛetur:ſed nõ eſt officiuũ laicoꝛuʒ ſ̊ ſa
cerdotũ oꝛare ꝓ populo:q̊ nõ eſt licitũ ipſis laicis reci
pere oblatõnes. MPꝛeterea in veteri teſtõ ꝓhibituʒ fu⸗
it filijs iſrabel ne comederẽt panes ſct̃os pᷣterqᷓ aaron
et filij eiꝰ:ſ̊ multonobilius eſt qð offert᷑ in noua lege qᷓ
Að offerebat᷑ in veteri.̊ nõ eſt licitũ laicis in nouo teſ.
reciꝑe oblatõnes ecchiaꝝ.( Cont᷑.oblatõnes ille ĩ ſui
ſuba ſunt res tꝑales.licitũ aut eſt eis h̃e dominiũ rerũ
tꝑaliũ.ꝗᷓ licitũ eſt ꝑcipere oblatõnes.

N

Pa mmapu-pr wrlg Agna

Atem queritur S. iij.
vtrum poſſint dari decime in feudum laicis ab ecclia? 2
videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc qð dr̃ ab Innoc.hoc de illis intelliga⸗
mus decimis:q laicis ꝑpetuo ſunt ĩ feudũ ↄoceſſi.⸗ Dꝛe⸗
terea.hoc hʒ ↄſuetudo pluriũ terꝛaꝝ q̃ optia ẽ legũ inter
pres. ¶ Cont hr.extra.xæ cæcimis.ad Hᷣ. vbi dr vonatõ
nem ccime quã abbas cuidã laico ↄceſſit.et ꝑ ſucceſſio⸗
nem tenendã quã ſctuariũ dei iure hereditario poſſide⸗
ri nõ dʒ:irritas eſſe cenſemꝰ. d pꝛimũ rñdendũ eſt.
ꝙ ſymoniacũ ẽ vendẽ vel emere ius ꝑcipiendi decimas.
dico aũt ius pᷣmauũ qð ſolũ clericis a dñno eſt oceſſuʒ.de
bent᷑ eti in ſignũ vłis dñij quod ipſiꝰei ẽ ſic dĩic hiero.
ſuꝑ malach. Pꝛeterea ꝗa decime ſunt tributa egentium
aiaꝝ.¶.Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ in cõtrariuʒ.ꝙ lʒ milites
habeãt ius ꝑcipiẽdi ꝑticãpũ:nõ tñ hñt ꝑcipiendi decias
inq;tum decime ſtatute ſunt vt ſint tributa egentiũ aĩaꝝ.
põt tñ ↄuenire cũ his ꝗ tenent terꝛas ꝙ debẽt dño aliquã
certã poꝛtiõeʒ ipſoꝝ fructuũ terecet vᷣo querat᷑ vtrum
poſſit tranſiꝛe ius ꝑcipiendi cũ venditõne alicuiꝰville in
qua ꝑcipiunt᷑ decime ſic tranſit iuſpatronatꝰ ꝑtis terre:
Rñdet᷑ ꝙ nõ eſt ſilłe.ius em̃ ꝑcipiendi decimas nõ eſt an
nexũ ville vel alicui ꝑti terꝛe.ſᷣ̊ eſt annexũ oꝛdini clerica⸗

ſim eſſe nullꝰfideliũ ignoꝛat

Pier impedimentũ iuris tollendũ.ql Ad ſcoᷣm vᷣo dicẽ⸗
dum.ꝙ licʒ ꝑmucatio nõ curꝛat inter annexuʒ ſpũali ex
vna ꝑte ⁊ tꝑale pure ex alia ꝑte.ſicut hr extra.d rerum
ꝑmuta:.ad queſtiones.nihilominꝰtñ põt fieri redemptõ
nec curꝛit illa redemptõ inter pure ſpũale et temꝑale ex
alia ꝑte.pure em̃ ſpũale nõ poterat a laico poſſideri ali⸗
quo mõ:ł inter tꝑale qð obtinere poterat laicus ⁊ tꝑale.
vñ tꝑale redimit᷑ tꝑali tali caſu.ql! Ad terciũ vᷣo rñdetuꝛ
ꝙ licet pꝰoſtitutõez ↄcilij nõ poſſint laici ↄtra volũtateʒ
eccłie iuſte ꝑciꝑe fructꝰdecimaꝝ.et hoc pᷣmitiuo iuri ec⸗
cleſie ↄſonat.ſicut hr a greg.tñ qui redimũt pñt iuſte re
dimere.hoc aũt eſt qꝛ aliqͥ tꝑe ex ↄoceſſione eccłie ꝓpt᷑ cau
ſam ncciaʒ interueniẽte aucte ſuꝑioꝛis. poterãt laici ad

tp̃s fructus decimaꝝ xei ꝑe.et illud cadit in otractu.
(einge querituar. S.v.

ſi licituʒ eſt eo emere decimas ab aliqua vicina ecctiaa?

⁊ videt᷑ ꝙ ſic.põt em̃ reciꝑe decimas ab aliquo milite cæ⸗
tinente eas.cũ tñ ille nõ habeat ius merũ poſſidẽdi eas.
multofoꝛtiꝰa vicina eccłia cuiꝰille ſunt decime.q. Cõtꝛa
dic paſchalis.decimas ꝑ pecuniã dare ſymoniacã bere⸗
d hoc rñdet᷑.q non eſt

ſiłe.in illis em decimis q̃ detinet laicus ius hʒ ep̃ᷣs.⁊ iõ
licet redimere.In alijs vᷣo q ſunt extra ſuã dyoceſiʒ.nõ tenn SOahe⸗ ,
hʒ ius:et ido nõ eſt licitũ emere.nõ enim emptio vel ven rale⸗

li.vñ ſicut oꝛdo vendi nõ põt: ita nec ius ꝑcipiendi deci⸗
mas ex ↄſequenti. Ad illud vo qð querit᷑ de ipſis deci⸗

laicis ex eã:h̊ ius tecimale nequaqꝙᷓ;. Illud autẽ qð dicit
gre.de iure dxcimali intelligit᷑: non de ipſis fructibo.fru
ctus em̃ pñt ↄcedi ex cã ipſis militibo ab eccłia auẽte pᷣ⸗
lati ꝓter cefenſioneʒz ecclie in fauorẽ xpᷣianitatis. ſicut
ↄcedebant᷑ militibo gbuſdam in regno aꝛrogonie.vt deci
mas oĩm locoꝝ q̃ poſſent ꝑquireꝛe expellendo paganos
ꝑciperẽt:ſed ſi ̊ eſt.nõ ꝑcipiũt eas ppetuo de iure cõi:hᷣ

mis.dicendũ ꝙ ipᷣi fructꝰpñt vendi vel emi vel etiã dari ditõ curꝛit ĩ his q̃ ſunt mere ſpũalia vel ãnexa ſpũalibo.

ex pꝛiuilegio et ex ↄceſſione ecchie qᷓdiu extat cã ſi em̃ ec

cleſia poſtea enoꝛmiter guaret᷑ vel nõ iuuarẽt eccłiam ſᷣ
impugnarẽet vel pᷣuilegio abuterent᷑:nõ ꝑciꝑent licite ip⸗/
ſas decimas.AVo illud vᷣo qð querit᷑ de oblatiõibo. di⸗
cendũ eſt.q; nec hñt laici ius ꝑcipiendi oblatõnes eccłie
nec eoꝝ eſi ꝑciꝑe illas q̃ fiũt in altari.pñt tñ eis ex cã da
ri vel ad reꝑatoeʒ eccłie vel aliquẽ vſuʒ honeſtũ.ita tam̃
ꝙ; nullũ ius vendicet᷑.q Ad vltimũ vᷣo dicendumẽ ſᷣm ꝙ;
dr in vecretali. decime nõ pñt tranſire in feudũ laicale.
nõ eĩ ius pꝛietatis ↄceſſum ẽ ipſis laicis ab eccłis:ſᷣ ius
quoddã ꝑcipiendi fructꝰad tp̃ᷣs ad tuitõneʒz eccłie.nõ at
noĩe hereditatis. aũt in aliguibo ꝑtibo trãſeũt ad he⸗
redes vbi non extat cã ex ꝑmiſſione ecclie.eſt ꝓpteꝛ multi
tudinẽ delinquentiũ:nõ ꝙ ex hoc eis ius detur.¶ e aũt
obijcit᷑ illud decretalis.ꝙ decime erãt ↄceſſe laicis in fen
dũ.intelligendũ ẽ añ ↄciliũ:⁊ H̊ datũ fuit ab eccłia pter
ecclłie neceſſitatẽ ad tpᷣs.vt filij tꝑe neceſſitatis ꝑciperent
fructꝰdecimaꝝ ſicut ⁊ pꝛes.hoc aũt ius nõ fuit iure ſpũ⸗

Deinde queriur. S. vf.

vtrum eps ꝗ dat pᷣbendã alicui ↄſanguineo tm̃ cã cõſan⸗
guinitatis cõmittat ſy moniã?et videt᷑ ꝙ nõ.ꝗa non reci⸗
pit aliqð tꝑale in pᷣciuʒ ↄferendo ſpũale.⸗j Cont.ſi ali⸗
quis daret pᷣbendas nepotibo vot iple epᷣs hr̃et fructꝰ illa⸗
rũ pᷣbendaꝝ:ſymonia eſſet. Sitr ſi epᷣs daret pᷣbendam
alicui vt patet epi vel aliquis aliꝰlaicus hr̃et fructꝰ illiꝰ
pᷣbende ↄmitteret ſy moniã:pari rõne ſi epᷣs ↄferat ↄſan⸗
guineo pᷣbendã intuitu ↄſanguinitatis vt ipᷣe ꝑcipiat fru
ctus.¶:. SOtem ſymonia cõtrabit᷑ ꝑ amoꝛẽ pecunie.paꝛi q̊
rõne ↄtrahet᷑ ꝑ amoꝛeʒ carnis.Xq Iteʒ beda.venditoꝛes
cotũbaꝝ ſunt ꝗ gradũ vel graʒ in ecclłia ſpũalem quam
dñno largiente ꝑceperũt nõ ſimplici intentione ſ̊ cuiuſſli⸗
bet hũane cã retributõnis exercẽt:ſᷣ illi ꝗ ↄferũt preben⸗
das intuitu ↄſanguinitatis.non faciũt intentõne ſimpli/
ci nec intuitu dei:h̊ reſpectu alicuiꝰtꝑalis retributõnis.
& ↄmittũt ſy moniaã.⸗:] Item dic gre.grauiꝰ eſt pctmn cum
epᷣs ↄfert decimas ↄſanguineis.⁊ determĩat eſſe pctm ſy-
monie:ꝗ̊ᷓ eadeʒ rõne ſi ↄferant᷑ ppende ↄſanguineis erit
Fmongci, qð rñdet cantoꝛ ꝑiſieñ.ꝙ erat ſy mo⸗
niacũ pᷣter ẽt triplex mun coꝛdis ligue ⁊ manꝰ:ponebat
manꝰſanguinis: eo ꝙ tůntũ repᷣhendit᷑ in ſcriptura edi⸗
ficatio eccłie in ſanguinibo.lidet᷑ tñ aligęr dicenduʒ. q;
licet ſit ꝗue pctm.non tñ eſt ſymoniacũ.⁊ lʒ det᷑ annexũ
ſpũali ꝓ re tꝑali tanqᷓ; ꝓ fine vel motiuo:non tñ tanq; pᷣ⸗
cio:et ita nõ eſt ſymonia. Si vo oꝓonatur ꝙ nõ gratis

.:ſi ei eẽt mere ſpũale: nõ poſſʒ ↄcedi laico manẽte b.
Weinde queritur §. unj.

vtrũ licitũ ſit redimẽ decimas a laicisſcum redimere ſit
emere.nõ aũt licitũ eſt emere:&̊ nec redimere.dxr eniʒ in
iure ſicut emi nõ potuit ſic nec redimi eccłia memoꝛata.

dar.ꝗa nõ tm ꝓpter deũ:dicenduʒ eſt ꝙ gratis dat qͥ ad h
q; ꝙ nullo pᷣcio dat. Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ pꝛimo dicẽ⸗
dum eſt. ꝙ nõ eſt ſiłe. In vna em̃ ꝑte fieret collatio pben
de intuitu pᷣcij.in ꝓpoſito vo nõ fit intuitu pᷣcij qipᷣe reci

qib mo 6 c a

4 Pꝛeterea.nõ pñt ꝑmutari cũ re tꝑali ; ꝑpons nec re⸗
dimi. Preterea vident᷑ iniuſte poſſidere laici pᷣm ꝙ di
cit greg: decimas q̃s in vſu pietatis ↄceſſas canonica au
ctoꝛitas demõſtrat:a laicis poſſideꝛi ꝓhibemꝰ.ſi ᷣo non
reddiderint e& lie:ſciãt ſe ſacrilegij crimẽ ↄmittere.nõ g
pñt vendere:ꝗᷓ nõ licet emẽ ab eis. qð rñdetur.q;
pñt redimi dumodo fiat auẽte epᷣi ad cuiꝰ diſpoſitõnem
ſpectat decime.multũ aũt valet auctas iudicis in talibo.
ſicut hr̃ extra.de pᷣben.i ꝛiſi.et extra.de rerũ ꝓꝑmutatiõe
queſitũ.pñt etiã recipi in pignoꝛe dũmodo non ꝑtineant
ad alias ecclłias.tũc em̃ ẽ ꝓhibitũ ſicut hr extre. de decs
mis. Inteꝛcicimꝰ. 4 Ao obm aũt dicendũ.ꝙ licet nõ ſim
pliciter emere vel vendẽ.licitũ eſt tñ redimere ꝓpter ius
quod habet ipſa eccleſia. et illud quod redimit nõ ẽ niſi

piat.cuʒ em ↄfert᷑ ↄſanguineo pᷣbenda vt ipe ↄſanguineꝰ
ꝓcipiat fructꝰ.in hoc nõ eſt inoꝛdinatio ꝙ ↄſanguineus
ꝓcipit fructꝰpoſt collatõeʒ: de iure em̃ ſpectat ad ipſum.
¶ Vo ſcõm dᷣo rñdenduʒ.ꝙ licet ſy moniacũ ſit ↄferꝛe pᷣ⸗
bendã amoꝛe pecunie:nõ tñ amoꝛe carnis:cũ eĩ fit amo⸗
re pecuĩe intentõ eſt ꝙ aliꝗd tranſeat ad ipᷣm trãſferentẽ
aliqͥ mõ ab eo cui ↄfeꝛt᷑.nõ ſic at᷑ ẽ cũ fit amoꝛe caꝛnis.im
mo vt totũ ſtet ĩ eo cui ↄfert᷑.¶ Ad terciũ dðᷣm.ꝙ illð qð
dic beda ĩtelligr vbi ẽ retributõ hũana vł expectat᷑ ꝓpter
graz ſcie vł doni alicꝰ:iĩ talibo eĩ dʒ eẽ ſimplex intentõ nec
ꝗqrat᷑ mũeris retributõ. 4. Ad qrtũ dõᷣm.q illð qð dicit
gꝛe. ĩtelligr vbi dat᷑ decie ↄſangneis laicis tũc eĩ dr eẽ g⸗
ui.difficiliꝰei auellit᷑ ꝓgt/ ꝓnitatẽ maioꝛeʒ patit᷑ ecclia
leſionem.

,9

. nſen latn

Weinge queritur

¶ Lueſtio
H. vij.

vtrũ iuſpatronatus poſſit vendiſ videt᷑ ꝙ ſic. eſt ius qð
ꝑtinet ad laicos.ius aũt ꝑtinẽs ad laicos oĩno nõ videt
eſſe ſpũale nec annerũ ſpũali:cũ nihil ſit in laico p̃cedẽs
ꝙ ſit ſpũale cui ãnectat᷑: ̊ licitũ eſt vendẽ vel emẽ iuſpa⸗
tronatꝰ qð ad laicos ꝑtinet 'm ꝙ diffinit᷑ iuſpatronat?
prᷣas pñtandi clericũ ad bñficiũ eccłiaſiicũ.¶ Cont᷑. ext᷑
de iurepatronatꝰ. wure.vbi dr ꝙ incoueniẽs ẽ vendere
iuſpatronatꝰqð eſt ſpnᷣali annexũ.¶ Noqð ridendum.
ꝙ iuſpatronatꝰꝑ ſe vendi nõ põt.¶ Ad obm autẽ in con
trariũ rũdendũ.ꝙ annexũ ſpuali drĩ duabo de cauſt is. vl
ſpũali.ſ.qð pᷣcedit ſicut ẽ de iure ꝑcipiendi decimas. hoc
em̃ eſt annerũ oꝛdini clericali ꝗ eſt res ſpũalis ⁊ natura
liteꝛ p̃cedit ius pcipiẽdi.vel ptᷣ dici annexuʒ ſpũali a ꝑte

ptꝰ. ſicut ẽ iure pntandi.annectit᷑ em ſpuali 2 rone e⸗ Aor-

ad qð pñtat.lʒ em nõ ſit annexũ ſpũali eo mõ qͥ ius ꝑei⸗
piendi decimas:eſt tamen annexũ m alteruʒ modum 2
ideo ꝑ ſe vendi non poteſt.

(Deinge queritur S. vij.

vtrũ poſſit vendi cũ vniuerſitate.et videt᷑ ꝙ nõ.ſi em̃ cuʒ
vniuerſitate vendit᷑:vniuerſuʒ vendit᷑.ꝗ̊ quelibʒ ꝑs illiꝰ
vniuerſi: ̊ pr̃onatꝰẽ ꝑs illiꝰvniuerſi: iuſpatronatꝰ põt
vendi.ſi gᷓ iuſpatronatꝰ ꝑ ſe vẽdi nõ pt᷑.nõ põt vẽdi ĩ vni⸗
uerſo.¶ Item nõ lʒ vendi pᷣbendã ⁊ villã ſit:̊ nec iuſpa⸗
tronatꝰ villã ſimul..¶¶ Iteʒz iuſpatronatꝰ eſt impᷣciabile
ſm ſe.⁊ multomagis impciabile in vniuerſo.ſic g vendi
nõ põt Fm ſe: ſic nõ dʒ vendi ĩ vniuerſo.¶ Cont᷑extra ð
ſen.⁊ re iudi.cũ bertoldꝰ vbi dr. ꝙ iuſpatronatꝰ cuʒ vni/

nerſitate trãſit.et ext᷑ de iurepatronatꝰ.ex lt̃is.vbi dicit᷑

—

ꝙ villa nõ excepto iurepronatꝰad firmã põt ↄcedi. et ex

boc hbʒ iuſpatronatꝰ. Pꝛeterea põt ↄcedi in feuduz ſiẽ Ma

hr ibidẽ cũ ſeculũ.et ſi põt ↄcedi in feuduʒ:pari röne po
terit vendi facta venditõne ville vel rõne e ꝑ qð acgrit
iuſpronatꝰ.¶ Ao qð rñdet᷑. ꝙ nõ vendit᷑ iuſpatronatꝰ
tanq; ꝑs vniuerſi nec ꝑ ſe.̊ͥ nec cũ alio vendi pt:hᷣ traͤſit
cũ vniuerſitate ſiẽ hr ex ſupᷣdictis.etſi villa in q ẽ iuſpa⸗
tronatus ꝓpter h caꝛius emat᷑ dr eſſe ſymonia.tũc enim
venditõ aliqͥ mõ attingeret iuſpatronatꝰ.ꝗ⸗! Ad illud vᷣo.
qð querit᷑ vtrũ poſſit ↄcedi in feudũ.dicendũ eſt ꝙ trãſit

cũ vniuerſitate niſi excipiat᷑et ita acꝗritur iuſpatrona

tus rõe feudoꝝ emptoꝝ vel alio modo acqꝗſitoꝝ. ꝑ ſe aũt
dari in feudũ nõ põt ſic hr̃ in eodẽ de iurepatronatus.

rticnlus tercius
3. Ercio querit᷑ de his q̃ ſunt ſpũalia ⁊ annexa
ſpũalibo.⁊ pᷣmo querit᷑ vtrũ licitũ ſit pᷣdicaꝛe
ꝓ pecuĩa. et videt᷑ ꝙ ſic.ſicut em̃ hr.ij.coꝛin.
ix. Paulus pᷣdicabat ꝓp tꝑalibo vt fierẽt collecte ſanctiæ
paupꝑibo ꝗ eꝛãt in birłm. ſile hr.j.coꝝ.vlt.¶ Cont.pᷣdi
care ẽ res ſpũalis.ſpũale aũt nõ ẽ ponendũ ſb pᷣcio tꝑali
5nõ eſt licuũ pᷣaicare p p̃cio tꝑali.̊ in bmõi ↄmittit᷑ ſy⸗
monia. Itez beda.q graʒ in eccłia ſpũalẽ qua dño lar

giente ꝑceperũt nõ ſimplici intentõe ᷣ cã hũane retribu

ſiõis exercẽt. domũ dñi faciut domũ negotiatõis. tales g
ſymoniã ↄmittũt. SEn qð rñdet᷑.ꝙ nõ eſt licitũ pᷣdica⸗

re ꝓ tꝑalibo vt notet᷑ pciũ ſue p̃dicatõms:ſᷣ licitum eſt p
dicare ſcdᷣaria intentiõe vt audiẽtes moueant᷑ ad oꝑa pi

etatis ⁊ ſic ſubueniãt alijs.pᷣncipalis em̃ intentõ ẽ vt ꝓpt
deũ fiat pᷣdicatio.¶ apls pᷣdicauit ꝓ collectis facien
dis h̊ fuit ſcdᷣario.non ꝙ ibi ↄſtitueret᷑ finis pᷣncipal nec
h eſſet pᷣciũ ſue pᷣdicatõis.

inde querttur S. ſ.
vtrũ mꝗri liberaliũ artiũ polſint vendẽ ſuã ſciaʒ.⁊ vide
tur ꝙ lic. ſpũale em̃ eſt q̊ hĩ ſpũſſcẽs vł br̃i ſignat vel dat.
Phas ſcias nec hr nec hr̃i ſign atnec dat᷑: ̊ hmodi ſcĩe
nõ ſunt ſpũalia nec annexa ſpũalibo. pñt vendi.i¶ Iteʒ

ner. xxiij. dz; veritatẽ eme ſ̊ qð libere põt emi põt etiaʒ
vendi.ꝗᷓ bmõti ſcĩe veritatis pnñt emi ⁊ vendi:¶ Contra.

clxxxvij.

ſcientia ẽ donuʒ dei.qð ptz ꝑ boc.qð dicit᷑ Exo.xxxj.ſuꝑ
illud.poſuit deꝰin coꝛde ſuo. Ibi dr.ꝙ ſcia eſt donũ dei:
ſicut br in intelligẽti:ſᷣ donũ dei nõ eſt licitũ vendẽ. de il⸗
lis em dr illud.x. math.tis accepiſtis gtis date.ᷣ nõ ẽ
licitũ vendẽ ſciaʒ.¶ MDꝛetea dĩ.xxiij. ꝓuer.oli vendeꝛe
ſapiam ⁊ doctrinã ⁊ intelligentiã: ex ipo text. ꝓuer.hr
ꝙ hmõi nõ cadũt ſi ubuenditõne. ¶ Pꝛetea dic lex . ꝙ cini
lis iuris ſcia non eſt pᷣcio nümario ↄꝑanda:multofoꝛtiꝰ
nec rõnalis ſcia. ( qð dicendũ.ꝙ ſymonia ẽ vende⸗
re ſciam: tñ mgri artiũ ꝓ laboꝛe ſuo pñt pecuniã accipe
ſciaʒ pᷣo gratis dñt dare aliter ↄmitterẽt ſy moniã.⸗ Ad

pꝛimum ðvo qð obijcit᷑ dm.ꝙ ſpũſſcrs hrĩ ſub duobo mo-

dis· vt lux illuĩans intellectuʒ:et ſic hr᷑ in q̃cũq; ſcia.aut
vt caloꝛ inflãmãs affectũ:et ſic hr ꝑ virtutes ⁊ ſacr̃a ec/

cleſie.q Ad aliud dicẽdũ.ꝙ illa auẽtas intelligit᷑ de em/

ptõne ſpũali.nõ em cognitio vᷣtutis emẽda eſt pecunia B
eo mõ quo docet᷑.iiij. ꝓuer.pᷣneipiuʒ ſapie poſſide.q.d.ſi
vis hr̃e ſapĩam:accipe illã.qꝛ ipſa ſe offeꝛt qrenti.ſi eniʒ

qſieris iam q̃ſi pecuniã aut theſaurũ inuenies eã. d iſta

emptõne ꝓuerbi.xvij.quid ꝓdeſt ſtulto habere diuicias
cum ſapientiam emere nõ poſſit.

¶Demde queritur. .S. ij.

vtrũ licitũ ſit accipere aliqd ꝓ teſtionio ferẽdo vel ſy mo

nia ↄmittat᷑ et videt᷑ ꝙ nõ.ꝑ ſiłe.licet eĩ iuriſcõſulto ven
dere rectũ ↄſiliũ ſicut dic aug.ad macedoniũ:pari q̊ rõe
põt ipe teſtis vendẽ teſtimoniũ ſ eſt aliqd acciꝑe teſti⸗
monio ferẽdo.¶ Cont᷑ teſtimoniũ ẽ debitũ.dic aut greg.
emẽtes in templo ſunt ꝗ dũ hoc qð iuſtũ eſt ſoluẽ rio
nolũt.dũq; rem debitã facẽ ↄtemnunt:dato pᷣcio emitur
petm.pari g̊ rõne et vendẽtes ſunt ꝗ accipiũt pᷣcium pro
eo ad qð tenent᷑ et ita ꝓ teſtimonio veritatis. Pꝛetẽa.
iudiciũ iuſtũ gratis debet reddi.vñ ſymonia ↄmittitur
ſi pecunia ꝓ iuſto iudicio accipiat᷑. VInde greg.fraudem
deo ꝑpetrat ꝗ iuſticiã quazʒ gratis imꝑtire debuit. acce⸗

ð quod rñdet᷑.ꝙ in ca uſis eccłiaſticis et a peꝛſonis
eceleſiaſticis ↄmittit᷑ ſymonia ſi vendatur verũ teſtimo⸗

E pecunie vẽdidit:pari rõe põt dici de teſtimonio.

nium:ſicut etſi vendat᷑ iuſtum iudiciũ.In alijs ðᷣo gꝛaui

ter peccat᷑.vnde aug.ad macedoniũ.NQon ĩno debet iu
dex vendere iuſium iudiciũ aut teſtimoniũ veruʒ teſtis.
quia aduocatꝰvendit iuſtũ patrociniũ iuriſperitꝰverũ
ↄſilium. 4 Ald obiectũ autẽ dicendum. ꝙ nõ eſt ſimile de
vero teſtimonio et vero ↄſilio. verum em̃ teſtimoniuʒ eſt

de ipᷣa ſuba cauſe terminande.ↄſilium aũt eſt quoddam

exterius adminiculãs ſicut et patrociniũ. vñ teſtes cõ⸗
pellũtur ad ꝑbibendũ teſtimoniũ veritati. ↄſiliarij vo iñ
ↄpelluntur ad dandũ ↄſiliuʒ in cauſis. Sʒ adhuc diſtin⸗
guunt quidaã .ꝙ in oĩbo his ſi ſcia vendat᷑ ſymoniacũ eſt.
et maioꝛ ⁊ minoꝛ ſm dr̃ias ſciaꝝ. ꝓ laboꝛe autẽ põt ad⸗
uocatus vel ↄſiliariꝰaliqd acciꝑe cum non teneatur. iu⸗
cex aũt et teſtis nõ pñt accipere/ꝓ laboꝛe in iudicãdo vł
teſtiſicando cum ad illa teneantur. ire 2r⸗

embrum quintum

Vinto queritur de pena ſymonie circa qð

notatur. ꝙ aut ſymonia eſt in oꝛdine autĩ
beneficio. Si in oꝛdine nõ recipit executo
Ndnen ſed eſt ipſo iure ſuſpenſus quo ad ſe

ſi)eo

et quo ad alios. punit᷑ etiã depoſitõne ſi d crimĩe iudi⸗

ci ſuo ꝑ inꝗſitõeʒ aliquo mõ ↄſtiterit. Si vo eſt ſy monia
cus ꝗa ↄtulit oꝛdinem ſymoniace. vel quia dedit vel ga
recipit bnficiuʒ ſymoniace.ꝗa fuit mediatoꝛ ſymonie. ſi
eſt occultũ:ſuſpenſus eſt ipo iure q̊ͥad ſe tm.ſicut habet᷑
extra te ſymonia accuſatu. Pꝛeterea ꝗ recipit bñſiciuʒ
ſymoniace tenet᷑ renũciare bñficio. et reſtituere omnes
fructꝰpceptos.ſicut hr ab augu.ad macedoñ.ſi res alie⸗
na. ꝓpter quã pctm eſt reddi poſſit et nõ reddit᷑:peniten⸗
tia nõ agi? ſed ſimulat᷑.ſi aũt veraciter agit᷑ nõ dimittet
peccatũ niſi reſtituatur ablatum.

Exto querit᷑ de quibuſdaʒ caſibo in quibo
dubitat᷑ vtrnʒ ſit ſy monia.Põt aũt queri
vtꝝ ſymoĩacũ ſit occultare pcim alteriꝰcũ
ad eiꝰofficiũ ptineat reuelaꝛe.et h̊ fiat int᷑⸗
Enn pecunie?et videt᷑ ꝙ nõ:ꝑ rõneʒ ſymonie ꝗd em̃ eſt

ſale ꝙ hic vendat᷑.ipᷣa em̃ occultatio pcti eſt q fit ꝑę pe

cuniã et nõ eſt ſpalis res ſ̊ ↄtrariũ ſpũali: nõ ̊ vidr ha
bere voluntatẽ ſtudioſam vendẽdi aliqð ſpũale. Cont᷑
tu pecunie ſiue lucri tꝑalis:h eti/p reſpectu ꝑſone? co⸗
ſanguinitatis ⁊ familiaritatis occultare publicũ pecca⸗
tum ipſiꝰſubditi ipi epo vel pᷣlato eſt ſymoniacũ. ¶ ð
oↄcedendũ ẽ.vñ ſi pᷣ biteri detractãt ĩnoteſcꝭ epᷣo ſubditũ
publice peccantẽ incoꝛrigibilẽ.ex cauſis ſupᷣdictis ſymo⸗
nia cõmittit. Si vᷣo queratx. ꝗd eſt illud ſpũale qð ponit
ſub pᷣcio:dicendũ eſt ꝙ reuelatio pet᷑i ad quã tenebatur
ex officio. occultatio aũ: q̃ ꝑpetrat᷑ nõ eſt illud qð vendi
tur ſed ipſa reuelatio qᷓ ginittit.

Weinde queritu .§. .

ſi aligs laico nulluʒ ius hñ ti in electione: ſed malici

nulluz ius bñ ti in electione: ſed malicioſe
impedientn tet pecuniã vel aliꝗd aliud vt ceſſet a tali ĩ⸗
pedimẽto vtrũ ſit ſymonia:et videt᷑ ꝙ ſic.ꝑ hoc qð dicit
ex.de ſymo.de hoc aũt.vbi dr.q regez et pncipes debes
inducè vt ſiq receperũt a pᷣlato epo vt eiꝰelectõni pᷣſtarẽt
aſſenſuʒ ecclie ocio menſi.ſine diminutõne reſtituat.cuʒ
ſine graui ſalutis ſui ꝑiculo retinẽ nõ poſſint.¶ Sʒ con⸗
trariũ videt᷑.edit eĩ vt redimeret veratõneʒ ſuã. licituʒ
auũt ẽ redimẽ veratõneʒ ſuã:ꝗ̊ licitũ fuit dare pecuniam
vt ceſſaret a tali impedimẽto. Ad qð rñdet᷑ ꝙ ꝑquan
dam diſtinctõeʒ.aut h̊ eſt poſtq; ius fuerit ei acꝗſituʒ.2⸗
in illo caſu videt᷑ eſſe licitũ redimẽ vexatõneʒ ſuã. ille tñ
peccat accipiẽdo.Aut h̊ fuit anteq eſſet ius acꝗſitum.⁊
tũc nõ fuit ei licitũ dare.

vtrũ epi vel alij plati ꝗ fructus eccłiaꝝ vacantiũ pꝑcipiũt
et poſtea ↄferũt retenta ſibi ꝑte ꝓpuentuũ.vtrũ ↄmittant
ſymonia: Ao qð intelligendũ diſtinctio talis adhibet᷑.
aut ille ꝗ dat bnſficiũ exclial ſticũ ꝑcepit ꝓuentũ ipſiꝰante

rolla io; donatõeʒ:aut nõ.ſi nõ Pcepitſᷣ ex donatõne ↄſequit᷑ vt ꝑ⸗

uentus.aut añ donatõeʒ ↄſtituit vt ꝓ iuſta cã ⁊ nccia ad
tpᷣs retineant᷑.aut ↄuenit cinaccipiente bñficiũ vel cum
mediatoꝛe vt ꝑciꝑet ꝓuentꝰfacta donatõne.ſi pᷣmo modo
potuit eſſe licitũ.ſi ſcdðo mõ reputat᷑ ſymoniacũ.ſicut bt

Ek. vt eccliaſtica bſicia.vt ñm. vbi ð h̊ plene etmiĩat᷑
einde querin. §S W.

de illo ꝗ offert bona ſua eccłie ſimplr.ea tn intentõe pᷣn⸗
cipałr vt ꝑ bona tꝑalia qᷓ offert ſpũalia valeat adipiſci.
et monaſteriũ nõ aliter admittẽt illũ niſi commoda tꝑa⸗
ſ„ habade lia recipet vtrũ ſit ſ ymonia? Ao qð rñderi põt. ꝙ ſi ec
ſp⸗ nil no hybr herj cleſia vel monaſteriũ habũdat. ſola intentio facit boĩem
ſymoniacũ ſiue volũtas ſtudioſa reputat᷑ eſſe ſymonia⸗
ca.ſi ᷣo monaſteriũ fuerit pauꝑtate depᷣſſuʒ et nõ ſit pᷣn
cipalis intentõ ad ipᷣa tꝑalia ſ̊ ſcðᷣaria:nõ credit᷑ eſſe ſy⸗
monig.etſi pᷣncipalr ferꝛct intentio ꝓ ſymonia reputat᷑

um ſeptumum

Eptimo querit᷑ de ſatiſfactõe qᷓ eſt in reſti⸗
tutõne. et querit᷑ cui reſtituenda ẽ pecunia
ſymoniace adepta.nõ em̃ videt reſtitui ei
qui dedit cum ꝑticeps fuerit delicti. Ad
2 idem facit qð dicit᷑ extra.de ſymo. de hoc aunte. ¶ CTont
nõ fit reſtitutio ei ↄueniẽs niſi ei qui dedit.¶. Preterea.
dicit᷑ extra. de ſymo.veniens.ꝙ abbas et mopachi ↄpel⸗
lantur ad reſtituendam pecuniã acceptã indigne:ipſi pᷣ⸗
ſbitero ꝗ dedit. hoc rñdet᷑ ꝑ diſtinctioneʒ.ꝙ ſi ab

erx. d ſymo.iAemo pᷣſbiteroꝝ.vbi dr.ꝙ nõ tm̃ interuen /
nie ni .

cipiat:ſy moniacũ reputat᷑. Si vpᷣo añ donatõeʒ ꝑcepit ꝓ⸗

aliquo beneficiato in ecclia recepta fuerit pecunia eccłie
illi reſtitui debet in cuiꝰiniuriaʒ data fnerit. ſi vᷣo aligs
dæderit pecuniã vt reciperet᷑ in aliq̊ monaſterio.et tranſ
ferat᷑ illa ꝑſona ð illo monaſterio ad aliud: debet illa pe/
cunia reſtitui illi monaſterio ad qð tranſfert᷑.vt ſiẽ hẽat

Mueſtio. clxxxvi. deſa
crilegio ꝓut eſt ſpecies furti.
ſy
&EVcto de ſymonia
ſilr fit in iniuriaʒ diuine bonitatis. Et
pꝛimo querit᷑ quid ſit ſacrilegiũ. Secũ⸗
do que differentie ſacrilegij. Cercio qñ .
Membrumprinuum
Dpꝛimũ ſic.diffinit᷑ ſic ſacrilegiũ.Sacri⸗
legiũ eſt ſacre rei violatio. vel eiuſdẽ vſur⸗
ledit ſacrũ. Sed videt᷑ ꝙ hec diffinitõ
5 ↄueniat omi ſacrilegio. dicit em̃ hiero.qui bonis pa-⸗ 4 ⁊ cleiras
rentũ et opibo ſuſtentari pñt.ſi qð pauperũ eſt accipiũt.
bi mãducat ⁊ bibũt: ſᷣ tale pctm nò eſt ſacre rei violatio
nec eiuſdẽ vſurpatio: illa ratio non ↄuenit omi ſacrile⸗ 7,
gio.vſurpare aũt nõ videt᷑ cũ hoc ſit anẽte pᷣlati ꝗ ei con
officia ↄmittunt᷑ ſicut hᷣ i cano. non tñ ibi ẽ violatio rei
ſacre vel vſurpatio.¶¶ Pꝛeteꝛea ſicut dic Innoc.omittũt ·⸗q.a·⸗
ſacrilegiũ qui ↄtra diuine legis ſctitatem aut neſciendo
eſt coĩis om̃i ſacrilegio.¶ Pꝛeterea dic paſchalis papa.
illi ſacrilegi iudicãdi ſunt.q violentia vel fauoꝛe nõ per⸗
omittit᷑ ſacrilegiũ:et ita ratio illa nõ eſt coĩe. ¶ Ad qð
rñdendum.ꝙ ſacrilegiuʒ accipit᷑ aliqn ꝓprie.2 hoc mo⸗
do ſupᷣ diffinitũ eſt.aliqñ coĩter: et ſic accipiebat᷑ in his
rum ẽ ſacrilegiũ ↄmittunt.vbi als ſufficienter hñt.h̊ eſff· ,
cũ male diſpenſant et in malos vſug ↄuertunt.nec ſuiũt
eccłie a qua accipiũt.nemo em̃ cogit᷑ ꝓrijs ſtipendijs mi
nem pauperũ eſt oꝛdinata.tũc em̃ vſurpat ipe rem eccle⸗
ſie dicataʒ.⁊ boc mõ drĩ ↄmittere ſacrilegin. Að aliud
vᷣo dicendũ.ꝙ ille dr ſacrilegiũ ↄmittere indeis publi

onus:ita habeat emolumentum.
oↄſequẽter dicendũ eſt ðᷣ ſacrilegio quod
omittit crilegig. Quorto de pena ſacrilegij.
patio:et dr ſacrilegiũ quaſi ſacrelediũ: eo
ſacrilegiũ ꝓfecto ↄmittũt.et ꝑ abuſionẽ taliũ:iudiciũ ſi⸗
tulit. Pꝛeterea.dr eſſe ſacrilegiuʒ cum iudeis publica .
oↄmittũt aut negligendo violant 2 offendũt: & illa rõ non
mittunt eccleſias regulariter oꝛdinari.pluribo ous
q ſupᷣ obijciunt᷑.cũ eniʒ dr ꝙ illi qui accipiũt qð paupe⸗
litare.et hoc ſpaliter attendit᷑ de illa ꝑte que ad ſubicetõ
ca officia ↄmittit ꝓpter h:qa ↄſilis pena/ fert᷑ in illuʒ ſic

in ſacrilegũ ſicut hr.xvij.q.iiij.oſtituit.¶ Ad illud vᷣo qð
Obijcit᷑. ꝙ illi ↄmittũt ſacrilegiũ ꝗ ↄtra diuine legis ſcti⸗
tatẽ aut neſciẽdo aut negligẽdo faciũt yñdendũ eſt ꝙ ibi
accipit᷑ ſacrilegiũ coĩter ñ ꝓpꝛie.vno eĩ mõ dr ſaerilegiũ
cuiuſlibʒ rei diuĩe iniurioſus:et ſic pt᷑ dici h̊ eẽ ſaclegiũ./v⸗ʒ

Cembrum ſecundũᷓ
VLSͤo qrit᷑ q ſunt dr̃e ſacrilegij.ↄmittit᷑ aũt
ſacrilegiũ qnʒ rõne ꝑſone.qñq; rõne loci.
ñz rõne rei. Rõne pſone.cũ ꝗs vᷣbeꝛat cle
ricũ vł ꝓſonã religioſazʒ.ſic hr ĩ cano.Si⸗
gs ſuadẽte dy abolo. Rõne loci.vt qñ vl ecclie vł cimite

riij imũitas violat᷑ ſic hrĩ ab aug. ad bonifaciuz. oui qᷓ hn

religiõe ſꝑ ſis veneꝛatꝰeccłiaʒ:qͥ̊ inſtigate facinoꝛe hoĩeʒ
te ecclia rapuiſti? RBõne rei cũ res ↄleẽta vel ſacro vſui
deputata vſurpat᷑.ſic dĩc gre:ſaclegiũ ẽ ſigs qð venerabi
liꝰlocis relinꝗt᷑:pᷣue volũtatis ſtudijs tẽptauerit ſuis cõ
pendijs retine.⁊ ſᷣm hũc modũ didit᷑ ſacrilegiũ qͥtiẽs ꝗs
ſacꝝ violat.vł auferẽdo ſacꝝ de ſacro.vł ſacꝝ ð ñ ſacro
vel ñ ſacꝝ de ſacro. Sʒ obijcit᷑ qᷓtũ ad iſtã dr̃aʒ ſacrile
gij. vr em ꝙ ↄtineat᷑ ſub rapina.qui enim pecuniam vel
res pecunie aufert:pecuniam aufert vel rem aliquam.ſi
cut ̊ qð rapit᷑ ſe hʒ ad id qð rapit᷑ tanqᷓᷓ inferiꝰ ad ſuꝑi⸗

An

ſiz An

Hagerac⸗

(6

Weinge queritur S. ij.

(Lueſtio

us:ſic ſacrilegiuʒ ſe habebit ad rapinã.erit ergo ſacrile⸗
giũ ſpẽs rapine. Cont᷑.diffeꝛũt in genẽ pcim in denʒ 2
petm in ꝓximũ:ſᷣ rapina ẽ pctᷣm in ꝓximũ ſic̃ dic anacle⸗
tus.Qui rapit pecuniã ꝓximi ſui iniꝗtateʒ opatur iniꝗ
tas aũt eſt pcẽm in ꝓximũ.ſacrilegiuin vo ſub pcto ĩ ũ
ↄtinet᷑.̊ ſacrilegiũ nõ eſt rapina.¶ Ad qð rñndet᷑.q äᷣm
ꝙ rapina ꝓprie ſumit᷑ nõ eſt ſacrilegiũ rapina.Fſᷣm auteʒ
ꝙ coĩter accipit᷑ rapina ſacrilegiũ addit circũſtantiaʒ ꝑ

uam trabirur extra genus illud.
Guerituretaz m (S. j.

hH vtrũ ſacrilegiũ ſit furtũ.et videt᷑ ꝙ ſic:dĩc em̃ augent
Jo.peculatꝰd furtũ de re publica.⁊ non ſic iudicat᷑ fur
tum rei pᷣuate quõ publice:qnvehementius iudicandus
eſt fur.cũ non vndecũq; tollat ſed de eccleſia.qui aũt de
eccleſia ſurat᷑ inde traditoꝛi cõm ꝑat᷑.q¶. Item ſigꝗs cleri⸗
cus eccłie furtũ fecerit.pꝑegrina ei ↄmunio tribuatur.ex
quo accipit᷑ ꝙ ſacrilegiũ eſt furtũ.q¶¶ Cont. differens eſt
pena ſacrilegij 2 furti: ̊ differẽs ẽ culpa.ſi ei furtũ et pe⸗
culatꝰabinnicẽ diſtinguũt᷑ multoſortius ſacrilegiũ ⁊ fur
tum abinuicẽ diſtinguunt᷑. Av quod rñdet᷑ ꝙ ſacrilegiũ
cum latenter accipit᷑ ſacrũ de ſacro vel nẽ ſacrũ x ſacro
c᷑.inuito dño furtũ põt dici ratõne ↄtractiõis rei aliene
rõne do eiꝰꝙ dicit᷑ ſacrũ ſacrilegiũ ꝑpetratur.⁊ lʒ diuer

ſa pena ſtatuat᷑ ſacrilegij ⁊ furti:nihilominꝰ pt᷑ vnũ ſb al

tero ↄtineri.rõne em̃ ↄditionis agãuantis aha pena ſta⸗
tuitur.ſi ðᷣo furtũ acciꝑet᷑ occulta ↄtrectatio rei aliene ĩ⸗
uito dño.⸗ intelligeret᷑ de rebo ꝑtinentibo ad ꝓximũ nõ
ad deũ:tũc differꝛet furtũ a ſacrilegio.quẽadmodũ fur⸗
tum ſpaliter dictũ differt a peculatu.peculatꝰem̃ eſt cuʒ
ↄmittit᷑ in rem magne ciuitatis.furtũ vbi dr̃ de rebo pꝛi
uatis.qð aũt ſit ſacrilegiũ cuʒ fit fraus ipᷣi eccleſie de fa
cultatibo ecclłiaſticis.pʒ ꝑ G̊ qð dr extro.ð pecnlio cleri
coꝝ vbi dr̃.ſicut nec ſuo ita nec alieno noĩe fraudeʒ pꝛe⸗
ſbiter facultatibo ecclłie facere debet.qm̃ hoc eſt ſacri
legium et par crimine:iude furis oblationes aſpoꝛtabat
et furabatur.

„

r

vtrũ hmõi fraus qñ icʒ retinent᷑ bona ecclie illicite repyu

tetur homicidiũ.et videtur ꝙ ſic:bona eccłie ſunt bona
paupeꝝ.dr aũt in ecco.xxriij. Panis egentiũ vita eoꝝ.
ꝗ defraudat illũ hõ ſanguinis ẽ:̊ hmõi detentio illicita
ꝙ homicidio reputat᷑. Pꝛetea dr in cano. clerici vjł le⸗
culares ꝗ oblatones pentum aut donatas aut teſſõ reli⸗
ctas ꝑciꝑe ꝑſtiterũt.aut id qð ipᷣi donauerit crediderint
auferendũ.velut necatoꝛes paupeꝝ qͥuſq; reddiderũt ab
eccłijs excludant᷑:ꝙ̊ hmõi petm ꝓ homicidio reputatus.
¶ Cont᷑.homicidiũ ꝓhibet᷑ in pcepto ſcðᷣe tabule.hꝰmõi
aũt ꝑetm cũ ſitin iniuriã dei ad pᷣceptũ pᷣme tabule per⸗
tinet:ᷓ differt h̊ pcẽm ab homicidio.Ad qð rñdet᷑.ꝙ hꝰ⸗
modi pctm nõ eſt homicidiũ. Ad obm aũt incõtrariũ
dicenduʒ.ꝙ illa auẽtas ecci.xxxiiij.ſic intelligit᷑.vt talis
cæfraudato nõ ſit homicidiũ ꝑ eſſentiã:̊ ſit quedã diſpo
ſitio ad homicidiũ large ſumptũ.qꝗ em̃ ſubtrahit indigẽ⸗
ti qð eſt ad ncc̃itateʒ victꝰcũ poſſit ſubuenire et teneat᷑:
diſponit ad homicidiũ ſubtrabẽdo illud ſine qͥ vita non
põt ↄſeruari. Ad ſcdᷣm vo dicendũ.ꝙ dr̃ in cañ.in aq⸗
grauatõnẽ ipſiꝰpct᷑i dicitur.non ꝙ illud pctẽm eſſentialit
ſit homicidium.

Ercio querit᷑ qñ ↄmittit᷑ ſacrilegiũ.et que
rit᷑ů vtrũ qñ aliꝗs abſtrabat᷑ ab ecclłia ꝗ con
fugit ad eccliam ↄmittat᷑ ſacrilegiũ: et vi⸗
N etur ꝙ ſic. ꝑ hoc qð dic aug.ad bonifaci⸗
um aucte ſupᷣdicta.ſiłr dic gelaſiꝰ.Nec ptatibo nec pᷣnci
pibo nunqᷓ licuit ꝑpetraꝛe vt hoĩem in ſctuarijs ↄſtitutũ
captata ſacerdotis abſentia reluctantem reclamantẽq;
violenter abſtraheret:ex qͥ derelinquit᷑ ꝙ eſt ſacrilegiuʒ
Cont᷑.indignũ ẽ eis ab eccła ſubueniri:pꝑ qͥs ſcandalũ

₰
*D£
.clxxxviij.
ↄſiat in eccleſia generali.ſi & ꝑ aliqͥs in eccłia ſcandalũ
generat᷑.nõ eis ꝑ eccliam dʒ ſubueniri:̊ põt eſſe ꝙ ille ꝗ
ↄfugit ad eccłiaʒ ſcandaluʒ fecit in ecclia vtpote ↄmiſit
bomicidiũ.̊ nõ eſt ſubueniendũ ei.fruſtra ei legis auxi⸗
liũ inuocat ꝗ ↄmittit in lege:&̊ fruſtra auxiliuʒ ecclłie in⸗
nocat ꝗ ↄmittit in eccłiaʒ: talis ſi abſtrahit᷑ ab eccłia ñ
ↄmittit᷑ ſacrilegiũ:cũ eccłia eũ non debeat tueri.¶ Item
dr in exo.xxj.Si ꝗs de induſtria occiderit ꝓximũ ſuum
ꝓ inſidias.ab altari meo euellas eum vt moriat᷑: Staleʒ
eccleſia non tuebatur.paꝛi rõne neq; nunc defendi tebet
nõ ↄmittit᷑ ſacrilegium circa talem ꝑſonam.¶¶ Ad qð
rñdetur.ꝙ ſit ſacrilegiũ et ↄtra ĩmunitatẽ ecclie ſi extra
batur aliquis ꝑ vim:cum ↄfugit ad ſubſidiuʒ eccleſie in
ꝑiculo.niſi hoc fuerit in certis ꝑſonis et certis caſibus.
quoꝝ vnꝰẽ ſi fuerit publicꝰlatro.vel nociurnꝰpopulator
agroꝝ.talis eĩ exthi pt᷑ ab ecclłia ſiẽ hr̃ extra. Int alia.
Aliꝰcaſus ẽ.ſi fecerit homicidiũ in eccłia.ſicut extra.e.
ĩmunitatẽ.et ñ tm̃ intelligit᷑ de homicidio ſed de mutila⸗
tione mẽbꝛoꝝ ſicut ibidẽ expᷣmit᷑. Pretẽea ſeruꝰſi conſu⸗
gerit ad eccliaʒ nõ eſt extrabendꝰniſi dñs pᷣſtiterit iura⸗
mentũ de impunitate:ſed hoc facto ↄpellendus ẽ ad Fᷣui⸗
tiũ dñi ſui redire.vel inuitꝰa dño ſuo poterit occupari.
Ad obſᷣm aũt in cõtrariũ dicendũ eſt.ꝙ illud qð dicit᷑ ĩ
exo.in veteri lege pᷣcipiebat᷑ q̃ erat lex ſeueritatis ad co⸗
hertõnez malignitatis humane. In noua aũt lege que ẽ
lex pᷣncipaliter benignitatis nõ ita generaliter intelligi⸗
tur ſed cũ ꝑpetratur homicidium.¶ Alud vo qð obijci⸗

ebat᷑ ꝙ indignũ eſt ⁊c.non intelligitur de quocũq; ſcan-

dalo ſed de homicidio vel de mutilatõne ſicut ĩ decretali
cetermiat᷑.ꝙ aũt dr fruſtra auxiliuʒ eccłie inuocat ⁊c̃.R
intelligit᷑ e caſu S ſi vir ogno⸗
ſcat vxoꝛẽ ſuã in eccłia vtrũ ↄmittatur ſacrilegiũ qa mũ
dicia debet cuſtodiri in loco.et videt᷑ ꝙ ſic:ꝑ rõneʒ ſacri
legij:eſt eĩ violatio rei ſacre.q¶ Ad qð rñndet᷑ ꝑ h̊ qdð dr de
ↄle.di.j.eccłijs.vbi intelligit᷑ de pollutõe facta ꝑ adulte⸗
riũ.tũc em̃ intelligit᷑ maxĩe fieri ſacrilegium. ſi enim fue
rit alia pollutio in eccłia volũtarie minꝰeſt petm.et h̊ in
dicat differens modus ſct᷑ificatõnis.ſic hr extra de ↄlſec⸗
tione eccleſie in nouella ↄſtitutõne.Beinde queritur
ſi imminente ꝑſecutiõe hoſtili poſſent ſeculaꝛes cum fa⸗
milijs ſuis et pecoꝛibo recipi in eccłijs.et cimiterijs ⁊ ibi
comedere et bibere 2 doꝛmire:ita ꝙ non ↄmittatur ſacri
legium.et videt᷑ ꝙ nõ:qa fit ibi violatio rei ſacre ⁊ q̃daʒ
maculatõ.Or em deu.xxijj.ſuꝑ illud ha bebit locũ extra
caſtra.coꝛpalem mundiciã diligit deus.et ideo precepit
nihil fedum remanere in caſtris.ſi igr in caſtris populi
iſrłitici voluit dũñs mũdiciã coꝛꝑalem ſeruaꝛi:multoma
gis ĩ caſtris.eccłie voluit dñs mũdiciã cuſtodiri.q Pꝛe
terea di.xlij.circa finẽ dr.ꝙ nõ oꝑtet ĩ baſilicis ſen eccle
ſijs agapen facẽ ⁊ intus manducaꝛe vel accubitꝰ ſternẽ.
Pꝛetea ſi deteſtabile ẽ ꝙ veſtimẽta ſine vaſa miniſterij
ſint imũda.eo ꝙ dñs etia mũdiciã coꝛꝑaleʒ diligit:ↄſili.
rõne erit deteſtabile ſi ſit imundicia in cibis et potibus
vel ſupellectilib.(¶ Ad qð rñdet᷑.ꝑ hoc qð dr̃ extra de
cuſto.criſ.relinꝗ volumꝰ.vbi dr.ꝓhibemus firmiteꝛ ne
ſuppellectilia hmõi in eccłia admittant᷑.niſi ꝓpter hoſti⸗
les incurſus aut incẽdia repentina aut alias nccitates
ad eas oꝑtet hr̃e refugiũ.ſic vt cuʒ nccitate ceſſante res
ad loca pᷣſtina repoꝛtent᷑.ſic etiã eſt de alijs rebus que re
ponunt᷑ in alijs cimiterijs bñdictis.et di diſt.xlij.i Lulli

ep̃i vel clerici in eccłia ↄminent᷑ niſi foꝛte tranſeuntes hbo

ſpitioꝝ neceſſitate illi forte reficiant᷑.xpłeetiã ab hꝰmõi
ↄuiuijs quantũ põt fieri ꝓhibeant᷑. Rndet᷑ ́̊ ꝙ vbi ẽ hꝰ⸗
modi neceſſitas nõ eſt ſacrilegiũ. nec ĩmunitas ſacri lo⸗

ci violat᷑.dʒ tñ q;dtumcũq; põt fieꝛi mũdicia in ſacro loco

obſeruari.Illud autẽ qð dr̃ in cano. intelligit᷑ xbi nulla

Fan necceſſitas vel eccłie vtilitas:p̊ magis inhoneſtas.

à aũt d de veſtimentis vel vaſis eccleſie. dicendũ ꝙ nõ
eſt ſiłe oĩno.ſpãliter em̃ ſeruanda eſt mundicia in veſti⸗

mentis ⁊ vaſis eccliaſticis.⁊ maxĩe in his que altare cõ

tingunt.

Varto querit᷑ e pena ſacrilegij. ſm cañ.
aũt duplex ẽ pena.vna ſpũalis alia pecui⸗
aria. Spũalis pᷣter pniaʒ eſt excoĩcatio ſᷣ
in h̊ diſtinguit᷑ ꝙ ꝓ ſacrilegio in ꝑſona cõ⸗
Mio maioꝛ excoicatio ipſo iure. ſacrilegio vᷣo in rebus
ↄmiſſo ẽ minoꝛ excoĩatio.exceptis caſibo in quiboeſt ma
ioꝛ excoĩcatio.vt q aliꝗs intedit vel frangit:ſicẽ hr ext᷑.
de ſen. ex.ↄqueſti.et.x.q.iiij.om̃s eccłie. Pena voo pecu⸗

rebo determinat᷑ in rebo.ſiꝗs in atrio et ꝗſꝗs inuentꝰſue
rit ⁊c.et in alijs hmõi:plures em̃ canones ſunt in quibo
pena hmõi taxatur.

Mueſtio. clxxxix. de ſca⸗/
dalo. .
Actum eſt ſupra

dicendũ ẽ de his q̃ ↄmittũtur ĩ ꝓximuʒ.
In gbuſdã aũt ledit ꝓximꝰ in mẽte ſic ẽ
“ ſcandalũ.In quibuſdã ledit᷑ in coꝛꝑe ſi
cut ẽ homicidiũ.⸗ q̃ ſunt illiꝰgeneris ſic ſunt duellum et
tirociniũ.Aliqñ vᷣo ledit᷑ ĩ poſſeſſione ſicut ẽ in rapia et
vſura et in frandulẽto ↄtractu ⁊ furto.Pꝛimo aũt dicen
dũ eſt de ſcandalo circa qð pꝛimo q̃rendũ eſt ꝗd ſit. Se⸗
cundo ſi ſit pctn ꝑ ſe.Tercio an om̃e ſcandalũ ſit moꝛ⸗
tale pccẽm. Quarto vtrũ ncẽe ſit eſſe ſcãdala. Quinto de
ↄꝑatione ſcandali actiue dicti ad ſcandalum paſſiue di⸗
ctuʒ. Sexto ſi dimittendũ eſt ſcãdalũ ꝓ veritate vite do⸗
ctrine veritatis ⁊ iuſticie. Septimo gꝗd ſit faciendũ ꝓpt

ſcandalũ.Octauo vtruʒ petrꝰſcandaliʒauit ſeꝑando ſe

a gentibo ⁊ comedẽdo cũ iudeis ⁊ de alijs ↄtingentibus

Irca pᷣmũ ſic ſuꝑ illð.xviiij.math̊. Ve mũ
do a ſcandalis glo.ꝗ ſcandaliʒat dicto vel
facto minꝰrecto pᷣſtat occaſiõʒ ruine q̊ ſca
dalũ eſt dictũ vł factũ minꝰrectũ ⁊c.4 Sʒ

yſa.de xpᷣo.erit in lapidẽ offenſionis ⁊ in petrã ſcandali

lſi ̊ ſcandalũ dr̃ ibi obex ad quẽ offendũt iudei.nec tñ in

xpo fuit dictũ vel fact minꝰrtuʒ.non hec rõ ↄuenit
omi ſcandalo:qꝛ nõ illi de qͥ dĩ petra ſcandali.q ꝛetẽa
ſcandalo paſſiuo nõ ↄuenit illa rõ.nõ em̃ eſt dictu vel fa⸗
ctũ ⁊c.̊ nõ om̃i ſcandalo ↄuenit.¶ Pꝛetẽa.ageꝛe ⁊ pati
nõ coĩcant in genẽ vno. nec in vna cõi rõne:ſ̊( candalũ
actiuũ ad agẽ dr.ſcandalũ paſſiuũ ad pati refert᷑: non ̊
eſt vna coĩis rõ ſcandali actiui ⁊ paſſiui.q Jtem ſcãdalũ
dr ꝑ ſiłitudinẽ in ſpũalibo reſpectu eoꝝ q̃ ſunt ĩ coꝛꝑali⸗
bo. offendit᷑ em̃ pes coꝛꝑalis et ꝑ ſiſitudinẽ pes ſpũalis.
dr aũt ſcandalũ obex vel impactio.q̃ritur &̊ de q̊ d ꝑ pri
us an de obice an de impactione:et videt᷑ ꝙ pꝛiꝰ dicat᷑ de
obice.q; obex pᷣbet occaſionẽ ruine.q Itẽ impactio paſ⸗
ſio qdaʒ ẽ.⁊ in paſſione ꝑ ſe nõ eſt demeritũ.in ſcandalo
aüt e meritũ:g magis refert᷑ ad obicẽ qᷓ; ad impactõeʒ
3 ecõtra videt᷑.ſcandalũ em̃ petm ẽ. obex at᷑ ſᷣm ſuã
ſubaʒ nõ eſt pctm:ꝗ̊ potiꝰdr ſcandalum de impactõne.ſi
eĩ ſit lapis ad quẽ offendat aliꝗs pedẽ ſuuʒ:nungꝗꝗd lapis
dicet᷑ eſſe ſcand alũ vel ipᷣ̃a offenſio:oↄſtat ꝙ ipſa offenſio
Aprie ꝗ̊ ſcandalũ dicet᷑ impactio.q¶ Item impactio cõe ẽ
aliqͥ modo in actiuo vel paſſiuo ſcandalo:obex aũt ñ ſic.
Item oꝛig.ſuꝑ illud.ij ũi.xxxj.vlciſcẽ pᷣmo filios ⁊c̃.
glo.ſcandalũ eſt vbi recte ambulãti deceptio ad peccan⸗
dũ ſubijcit᷑. eceptio aũt ſe hʒ ꝑ ſe ad impactõeʒ nõ ad ip
ſum obicẽ:&̊ pᷣncipałr ſcandalũ dr reſpectu imꝑactõnie
Ad qõ rñdet᷑.ꝗ ſcandalũ aliqñ dr de obice:⁊ aliqñ ð
impactõne. De obice dr math.xxj.Cuʒ dñs dixit petro
ſcandalũ mihi es et ſilr cũ dr ſacerdos eſſe ſcandalũ to⸗

niaria ſiue ꝓ ſacrilegio ↄmiſſo in ꝑſonã ſiue ꝓ ↄmiſſo in

d criminibo q̃ᷓ ↄmittũtur in vũ.ↄñter

nõ ↄueniat omi ſcandalo. Dicit᷑ em.vij.

tius parochie cũ tenet publice foꝛnicariã.ſᷣm hũc modũ
nõ or diffinitõ ſcandali.nõ em̃ ꝑſone ↄuenit pſᷣ actui.xpᷣe
aũt nõ dẽ ſcandalũ iſto mõ nec illo.neq; enim fuit ꝑſona
ſcandaliʒãs:nec in eo fuit actꝰſcandalizans.ſed dicebat᷑
lapis offenſionis et petra ſcandali.non ꝙ cã offenſionis
vel occaſio eſſet ab ipo:vᷣ in ipſis iudeis. ſicut ſi aligs in
plana via offendẽt pedem ſuũ et caderet ex ſua indiſcre⸗
tione.ipſa via cũ nõ hret obicẽ nõ eſſet cã vel occaſio ipi

us ruine p̊ idiſcretio ambulãatis vel defectꝰ aligs i ipio.

4 Ad illud vᷣo qð obijcit᷑ q ſcandalo paſſiuo.diceneũ ẽ
ꝙ; pdicta rõ eſt ſcandali actiue dicti.ſcandalũ aũt paſſi⸗
ue dictũ aliã hʒ rõnem.eſt em ſcandalũ paſſiue dictũ.cũ
aliquis dat ſibi occaſionẽ ruine ex dicto vel facto alteriꝰ
ſiue ſit rectũ ſiue nõ rectũ.Nath.xv.vbi dr.Scis quia
phariſei audito pᷣbo ſcãdalizʒati ſunt.4¶ Ad illud vo qð
obijcit᷑.q nullatenꝰpõt intentio aliqᷓ eſſe cois ꝑ modum
generis ſcãdalo actiuo ⁊ paſſiuo ſicut nec agẽ ⁊ pati.di⸗
cendũ ꝙ nõ eſt ſilłe.lʒ agere ⁊ pati nõ hẽant genꝰcõe ſcã⸗
dalũ tñ actiuũ ⁊ paſſiuũ hñt pct̃in ꝓ genẽ.⁊ nom̃ ipactõ⸗
nis aliqͥ mõ eſt cõe.cũ aligs impingit pedẽ alteriꝰ vt ca⸗
dat:vel cũ aliquis impingit pedẽ ꝓgrium.Ad illud vo
qð obijcit᷑ vtrũ ꝑ pꝛius dicat᷑ de obice an de impactõne?ꝰ
dici põt ꝙ qͥ ad quid ꝑ pꝛius dr de obice.et quo ad quid
ꝑ pꝛiꝰde impactõne. prie aũt vt h logmur ce ipa impa⸗
ctione.ſic em eſt pcẽm/ ꝓut actiue dr.eſt eĩ impactio actõ
et eſt impactio paſſio.et vtrũq; ſᷣm rem pctm ẽ.nõ em̃ lo
quimur h̊ de paſſione ꝓprie dicta q̃ nõ eſt pꝑccm.¶ Adil⸗
lud vᷣo qð obijcit᷑ de ↄꝑatione impactõnis ad deceptõeʒ.
dicendũ ꝙ licet ad idem referãtur:differũt tñ rõne.dece
ptio em̃ ad vim cognitiuã refertur.impactio vo pertinet
ad aſffectiuam.

LSo querit᷑ vtrũ ſcandalũ ſit petim ꝑ ſe.et
viget᷑ ꝙ nõ ſit ꝑ ſe genꝰpct᷑i.qꝛ cuʒ dico pec
Icoaꝛe coꝛã alio.hoc qð dico coꝛã alio dĩc cir
(cüſtantiaà act?*. ſcandalũ nõ impoꝛtat niſi
peccare coꝛã alio vt ipe ruat in ꝓctm:relingꝗtur q̊ ꝙ ñ ſit
em ſm ſe ſ̊ ex circũſtantia. 4 Item aligꝗs recidiuat.ex
hoc ꝙ peccat ingratꝰ eſt:⁊ hec ingratitudo circũſtantia
peti eſt et nõ ꝑ ſe pctm: a ſiłi videt᷑ ꝙ ſcandaluʒ ñ dicat
niſi circũſtantiaʒ pct᷑i pcedẽtis.⸗ Item ſi ille facit bona
coꝛã alijs.nõ facit duo bona ̊ tm vnũ bonũ:q̊ ꝑ oꝓpoſitũ
vnꝰerit defectꝰopoſitꝰhuic rectitudini.ſ.curuitas oꝓpoĩ
tur.hoc ẽ ſcandalũ:xelinꝗtur ̊ ꝙ nõ ſit ꝑſe pcẽm immo
circũſtantia pct᷑i.¶ Cont᷑.eſt peccaꝛe in ſe.in cxũ.in/ꝓxi
mũ:ſ̊ ſcandalũ inqꝙtum ſcãdalũ eſt pctm in ꝓximũ: h̊ cũ
ico dictũ vel factũ minꝰrectũ:dico pctm in ſeipſo. cũ at᷑
dico pᷣbens alij occaſionẽ ruine:dico pctm ĩ ꝓximũ.⁊ ita
Dico pcta erũt in ſcãdalo. Stẽ dẽſa diſpaſitio ex ꝑte ma
terie actꝰfacit drſuʒ pctm.vt ſi ↄãſco nõ meã ⁊ h̊ vel ſolu
taʒ vel ↄiugatã: drſa diſpoſitio ĩ mõ retog tatẽ

pcti:⁊ ita ſcãdalũ erit drſuʒ pcim ab alijs.¶¶ Ad qð rñ⸗
cxtur.ꝙ pctm dr drſuʒ genèẽ ab alio płibo modis.vł roe
dr̃ſoꝝ actuũ:⁊ ſic ſuꝑbia ⁊ auaꝛicia dicũtuꝛ eẽ dĩſa pcta
vel rõe circũſtantie drſe q̃rũ vtraq; thit ĩ genꝰdrĩ ſuʒ: ſic
cũ dr pctm ex iantia ⁊ ex infirmitate.xel rõe drſoꝝ ꝗbo
fit iniuria:ſic̃ alio genẽ dr̃ petm ĩ deũ ⁊ pct̃m ĩ ſeipᷣm vlł
in ꝓximũ.cũ dr de ſcadalo qð ẽ ꝑctm ſeꝑatũ ab alijs.ᷣ
intelligit᷑ nõ rõe actꝰorſi ſ̊ rõne dĩſi termi.Fm eĩ ꝙ ẽ di⸗
ctũ vei factũ minꝰrectũ i ſe termĩat᷑ ĩ ſeip̃ᷣo:Fſᷣm at ꝙ occa
ſionẽ pᷣbet ruine alteri:ſic termĩat᷑ ad ꝓrimũ quẽ ledit.⁊
ita vno mõ dr differẽs pctẽm genẽ alio vðᷣo mõ indrñs ſed
agqᷓuatũ ꝑ circũſtantiã.¶ Ad illð vᷣo qð obijcit de ingti
tudie.dicendũ ?᷑ ꝙ ĩ ꝑte ẽ ſile:in ꝑte diſſile:eſt eĩ loq de ĩ⸗
gtitudie ꝓut ẽ pctm/ꝓpriũ in genẽ.⁊ ſᷣm h̊ nõ d eẽ circũ
ſtantia alteriꝰpct᷑i:cũ aliꝗs ex intentõne nõ reddit gas
eo de acceptis bñficijs vũ debet. Ingtitudo at᷑ q ẽ in eo
ꝗ patit᷑ recidiuũ.nõ eſt niſi ex ↄſeqnti.et talis nõ dĩc niſi
circũſiantiã rõe ↄditõis ꝑſone.ſcãdalũ at dic ↄditceʒ ex
ꝑte ipᷣiꝰactꝰ.⁊ pt᷑ eẽ ſine alio pcto ſbſtracto:⁊ ita xẽ ſcan

¶ LNueſtio
dalũ eſſe diuerſum petẽm. ¶ Ad terciũ vᷣo dicendũ.q non
eſt ſile ex ꝑte ipſiꝰboni et ex ꝑte mali. bonuʒ em̃ vno mõ
dirigẽ.malũ vo ex młtis defectibo:a iõ dinerſa pct̃a pnt
attẽdi ſᷣm dr̃ſos defectꝰ.q¶ Ad illud vᷣo quod obijci pt᷑.ꝙ;

eccare in occulto nõ facit genꝰpct᷑i ꝑ ſe:q̃re nec peccaꝛe
P n p 4 P

in maĩfeſto. Rñdet᷑ ꝙ peccare ĩ occulto q̃ntuʒ ẽ de ſe nõ
ledit ꝓximũ niſi aliq̃ alia rõ addat᷑.cũ aũt dr peccare in
manifeſto dat᷑ occaſio ruine ꝓxĩo.et ido q̃ſi duplex eẽ de/
ſignat᷑:rõne cui icetur eſſe alterũ pctm.

dDeinde quertur .S. .

cũ pctm ſit dictũ vel factũ vel ↄcupitũ ↄtra legẽ vei.pt q̃⸗
ri vtrũ ſcandalũ has tres dr̃as ↄplectat᷑: et vr ꝑ ſimile.
ſiẽ eĩ in alijs pct᷑is ↄtingit peccare volũtate ita ꝙ ñ actu
ita in iſto ↄtingit peccare volũtate ita ꝙ nõ actu et alia
duo ↄueniũt ei:eſt eĩ ſcandalũ dictũ vel factũ minꝰrectũ.
et ita aliqð ſcandalũ erit ĩ intentõne vel volũta te. 4 Cõ⸗
tra.nõ dat᷑ occaſio ruine ꝓximo niſi ex eo qð ẽ maifeſtũ
intentio vᷣo vel voluntas ſunt ĩ occulto: & nõ hñt rõnem
ſeandali.4 Item ↄtingit ſcãdalizare ſigno:h̊ aũt nõ ẽ di⸗
ctum vel factũ minꝰrectũ ⁊c:g aliqð eſt ſcandalũ pᷣ̃ter il/
la duo.¶ IJtem ſic dic jmbᷣ.om̃e pctᷣm pꝛincipatłr eſt ĩ in⸗
tentõne ſ̊ ſcandalũ ẽ pcẽm ꝗ̊ eſt pᷣncipałr ĩ intentõe ↄtin⸗
git & ſola intentõne peccare in h̊ genẽ pcti: ̊ H̊ quałr pt
eſſe cũ nulla detur occaſio ruine ſiue offendiculũ ipi ꝓxi
no⸗ Aei qð rñdet᷑.ꝙ ſcandalũ nõ determĩatur penes
hH qð eſt ↄcupitũ:miſi ſicut ĩ illo ꝗ hʒ intentõem mechãdi
dr eſſe mechia coꝛdis.ita in illo ꝗ hʒ intentõeʒ ſcandali⸗
ʒandi dr eſſe pc᷑ʒ qð ẽ ſcandalũ qͥ ad quid.nõ ſic autẽ in
eo eſt ꝗ nõ hʒ intentõeʒ ſcandaliʒãdi lʒ ſcandaliʒet.ĩ ta⸗
libo em ſcandalũ ẽ in dicto vel facto: nullatenꝰ in ↄcupi⸗
to.¶ Ad ſevům vo rñdetur.ꝙ dictũ vel ſactũ large accipi
untur vt ↄpᷣhendãt teinde nutũ et ſignũ.ſub facto eĩ pñt
ↄpᷣhendi vel ꝓpter quandã ↄuenienti:ſub dicto eo ꝙ in⸗
nnuens vel ſignũ faciẽs qͥdammõ dic.¶ Ad terciũ rñdet᷑.
uüllud verbũ amb.intelligit᷑ de intentõne q̃ reſpicit ipᷣʒ
actũ cũ circũſtantijs. Vñ licʒ ſcandaliʒãs nõ intẽdat ſcã
daliʒaꝛe.intendit tñ illud dictũ vel factũ ex q̊ pᷣbetur oc⸗
caſio ruine:et ita ſcandalum eſt ex intentõne.

embrum tercium

Ercio querit᷑ an om̃e ſcandalũ ſit moꝛtale
petm. an aliqð veniale? Et videt᷑ ꝙ ſit moꝛ
tale.ꝑ h̊ qð dr̃ math.xviij. Ve illi ꝑquem
ſcandalũ vemt. Et iterũ ve mðo a ſcãdatł.
ve auᷣt dic ↄminatõeʒ pene eterne.ena vᷣo eterna ñ de⸗
betur niſi moꝛtali pcto ꝑ ſe:g̊ ſcandalũ ẽ moꝛtale per̃m.
4l Itẽ de ſcandalo actino ptʒ ꝑ h̊ qd er̃.ꝗ ſcãdaliʒauesit
vnũ de puſillis iſtis expedit ei vt ſuſpendat᷑ mola aʒzina⸗
ria ⁊c.̊ ꝑ molaz azinariã et ꝓfunduũ maris ſignat᷑ pnĩa
ꝓ moꝛtali:ꝗq̊ ſcandalũ ẽ moꝛtale pcẽm. 4 Item in pᷣs.in⸗
xta iter ſcandalũ poſuerũt mibi.glo.nõ in via ſ̊ in inuio
G]; inuiũ dr̃ eſſe moꝛtale pctm: ̊ ſcandalũ eſt moꝛtale pec⸗
catũ.q¶ʃ!Iteʒ hiero.doctoꝛ ꝗ vᷣba docet et oꝑe ſcandaliʒat
regnũ celoꝝ claudit: ̊ nõ claudit᷑ rgnũ celoꝝ niſi ꝑ moꝛ
tale pctm: ſcandalũ ad minꝰin pᷣlato erit moꝛtale pcẽm
Cont.ſuꝑ illud.xiiij.ad KRo.ANDalũ eſt hoĩ ⁊c̃.glo.ne
onat frĩ offendiculũ.i. aliꝗd vñ ꝑeat frater exẽplo nr̃o.
vel ſcand alũ.i.ↄtriſtatõeʒ qð minꝰeſt qᷓ; offendiculũ:j ſi
offendicula perit et ſcandalũ minꝰẽ.erit ́̊ ſcandalũ qð⸗
dã veniale pctẽm. 4l IZtez dictũ vel factũ minꝰrectũ aliqñ
põt eſſe moꝛtale aliqñ veniale:&̊ᷓ et ſcandaluzʒ qð eſt ipᷣm
dictũ vel factũ.verbigr̃a aligs dic mendaciũ iocoſuʒ.et
cxẽplo ſuo aliũ ꝓuocat ad ſile.nõne tale factũ minꝰrctm
veniale ẽ?et ita ⁊ ipᷣm ſcandalũ veniale erit.¶¶ Itẽ berñ.
MAõ oim ſcandala eque lance pẽſanda ſunt. aliter em̃ ac
cipiẽda ſunt ſcãdala ꝓꝑuuloꝝ.aliter pheoꝝ.illoꝝ ſcanda
lum ex igrantia ꝓcedit iſtoꝝ ex malicia.videt᷑ q̊ q qͥddã
ſcandalu paſſiuũ ſit veniale qddã moꝛtale.punloꝝ veni
ale:alioꝝ pᷣo moꝛtale.4 Item. xiiij.ad Ro.ſuꝑ illud. ſcã

.Clxxxix.

daliʒat᷑ ant infirmat᷑.ſcandaliʒat᷑i.ↄtriſtat᷑:infirmat᷑ ſi
dubitet in ſide etſi nõ offendit.infirmat᷑ ꝗ nõ recedit a ſi
de ſ̊ dubitare incepit.cũ ᷣſcandalũ ſumat᷑ generatr. in
oĩbo iſtis erit aliq ſcandalũ paſſiuũ veniale.¶ ANo qð
rñdet᷑.ꝙ qͥddã ſcandalũ ẽ veĩale.qͥddã moꝛtale.tu ex ꝑte
ſcãdali actimi:tũ paſſiui.magis aut ẽ ex ꝑte ſcãdali pal⸗
ſiui. et oꝑtet intelligẽ ̊ verbũ ruere dupłr ᷣm ꝙ eſt cõe
ad veniale ⁊ moꝛtale. ruina em̃ dj eſſe cũ ꝗs eſt in motu
ad caſuz vel cũ oĩno cecidit.ſic ſcãdalo veniali ruit hõ:
ſic ᷣo moꝛtali.et occaſio ſilr coĩter accipit᷑.¶ Per h̊ autẽ
põt ſolui qð objm eſt. Illud em̃ qð dr ve mũdo a ſcanda
lis intelligit᷑ de pcto moꝛtali. Illud etiã qð dr in pᷣs. vſʒ
ad pecus.glo.ꝗcũq; affligit eccłiaʒ ⁊ ſcandala facit. et ſi
xpᷣianꝰdr̃:pdit fidẽ.̊ em de ſcandalo moꝛtali intelligit᷑.
Sittr illud qð dr. Qui ſcãdaliʒauerit ⁊c.⁊ qð dic hie⸗
ro.de ſcandalo p̃ᷣlatoꝝ. de quo dicit Jo. ↄſtantinopotł.
neq; cadaueris vetoꝛ ita ꝑnicioſus.et ſi vnuʒ polluat lo⸗
cuʒ ſicut ſi ſparſim nidoꝛe diffuſo corrupti aeris moꝛbũ
pluribo generet.ita ſi ꝗs eſt in rectoꝛe vicioꝝ moꝛbo:fa⸗
cile ĩ eis q ei ad obtemꝑandũ pꝛeſto ſunt tradit᷑ atʒ trãl⸗
fundit᷑et multofaciliꝰqð malũ eſt ab eo tranſit: q̃ntuʒ ſi
quid ĩ eo vᷣtutis ⁊ induſtrie fuerit.¶ʒ Qð aũt obijcit᷑ per
auẽtez berñ. dom eſt ꝙ ex vᷣtute illiꝰauẽtis nõ hr̃ ꝙ ſcan
dala ꝑuuloꝝ ſint venialia pcta ſᷣm ꝙ minoꝛa ſint ſcãda⸗
lis alioꝝ.petm em̃ ex irantia põt eſſe:aliqñ moꝛtale a-
liqñ veniale et ſilłr ex infirmitate.¶ Siłr rñdenduʒ ẽ ad
illud qð obijcit᷑ ꝑ glo.ſuꝑ illud Ro.xiiij. Eſt em̃ qdðdam
dubitaꝛe in qͥ hõ recedit a fide etiã informi.⁊ ſi tale eẽt:
eſſʒ mortale ſcandalũ.ſi etiã cadit hõ a fide formata:ed
buc ẽ moꝛtale.ſi ᷣo cadit manẽs tñ in fide foꝛmata: tũc ẽ
veniale pctm:et iſto vltimo mõ tm̃ põt eſſe veniale pcim
Dubitatõ at᷑ tũc ẽ ſurꝛeptõnis nõ deliberate rõnis.

R embrumquartum

NVarto querit᷑ vtrũ neceſſe ſit eſſe ſcandala
1 et videt᷑ ꝑ ̊ qð dẽ in math.xviij.ſeceſſe ẽ

vt veniãt ſca ndala. Pꝛeterea dic Criſo. .
Si coꝛrigendi eẽnt homĩes:nõ dixiſſet qin

S Neeſt vt veniãt ſcandala:ſ qa puidit inemendatos fu

ſe ẽ ſcandala euenire.¶ Cont.ſi neceſſe ẽ ſcandala eueĩ⸗
re.neceſſitas aũt tollit hlpabilitatẽ qdð oñdit Criſo.peꝛ
ſile.nullꝰincuſat eũ ꝗ neceſſitate talis eſt:bſᷣ magis veni⸗
aʒ dat. vt ſi aliqs cecus ẽꝗ natiuitate ſi vᷣo ex ꝓpꝛia mali⸗
cia nõ.ſic eodẽ modo ſi ex neceſſitate eneniunt ſcandala
nullus inculpat:ſ̊ inculpat᷑:nõ ꝗ̊ ex neceſſitate eueniunt
ſcandala pᷣ ex electõne.¶. Oꝛ aũt veniãt ex electõne nõ ex
natura nec a deo:pʒ ſic ꝑ Criſo.ſi in ꝗbo nõ incuſamus
teſtamur natxce illud eſſe totũ mamifeſtu.qm̃ in ꝗbo incre⸗
pamus: oñdimꝰqm electõnis ẽ hoc delictũ.q¶.¶ Item q na
turalia ſunt nõ trãſmutant᷑.ſᷣ hec trãſmutant᷑ defacili.qꝗ
em̃ deſpexit pauperẽ iam nõ deſpicit ⁊ ecõuerſo.̊ ſcãda
lum in hinõi nõ eſt a natura.nec etiã eſt a deo:tũc enim
nõ eſſet dictũ ve illi ꝑ quẽ ſcandala veniũt.⸗ Pꝛeterea.
dĩc Criſo. Si nos in quibo fuerimꝰ ipſi cã nõ incuſamꝰ
famulos nros.multomagis vniuerſoꝛuʒ deus:h incuſat
ſcandaliʒãtes:non g̊ ſcandalũ eſt ab ipᷣo.¶¶ E etiã ſcan⸗
dala nõ ſint neceſſitatis pʒ ꝑ h̊ qð ſtatiʒ ſubiungit.ſi ma
nus tua vel pes tuus ſcandaliʒat te:abſcide et erue a te.
Pꝛeterea.ſi natura eſſent mala.ſuꝑflua eſſet hec ãmo
nitio et ſuꝑſlua eſſet cuſtodia q̃ eſt ꝑ ea q̃ ſupᷣdicta ſunt.
ſi aũt nõ eſi ſuꝑſua:manifeſtũ eſt qm li.aꝛ.eſi ꝑnicies.⁊
ita ſcandalũ eſt a li.ar.nõ g̊ ex neceſſitate.¶ Ad qð rñ⸗
dendũ.ꝙ neceſſe dr multipłr.ẽ eĩ neceſſitas oĩmoda ĩmu
tabilitas vbi nõ cooꝑatur aliqͥ modo li.ar.et h̊ mõ non ẽ
ncce euenire ſcandala.Eſt iterũ nccitas ex diſpoſitione
nature coꝛrupte ſiue pᷣue ↄſuetudis.et hoc modo põt il⸗
ſud intelligi ſicut dr ꝙ nece ẽ egritudinẽ aliquã interue⸗
nire:̊ nõ eſt neceſſe eũ ꝗ attẽdit ab egritudine coꝛrũpi.
et hboc mõ dic Criſo. Aihil ita nocuum eſt vt conuerſa⸗

turos eſſe ex ſe.qð p̃uiſi aũt eſt ncce ẽ euenire:& neceſ⸗

„.

tio ꝑnicioſa.⁊ iterũ.Si queras vñ ſunt mala:a deſidia
dico ⁊ a cõmoꝛãdo cũ ꝑnicioſis et a cõtemnẽdo vututes
Lercio vᷣo mõ dẽ nece hoc ẽ vtile ex comꝑatõe ad finem
ſiue ad bonũ qð ex illo elicit deus.et hoc mõ dẽ.j.Coꝝ.
x. Meceſſe ẽ hereſes eſſe.vt qui ꝓbati ſunt manifeſti .
unt.ſic etiã eſt.ncce eſt eueniꝛe ſcandala.ex illis ei elicit
deus bonũ.vñ dĩc Cri.ſcandala erigunt.ſia bilioꝛẽ em̃
eum efficiũt.quare ſi vigilauerimꝰnõ ꝑuũ hic fructifica
bimus lucrũ.ſi aũt hoſlibo exiſtẽtibo et tantis temptati
onibo imminẽtibo doꝛm imꝰ:q̃ eꝛimus digni venia ĩ otio
veniẽtes.¶ Et ꝑ hoc ꝑt ſolui illud qð obiectũ eſt. illõ eĩ
qð dicit᷑ in math.⁊ in luc.nõ dicitur de neceſſitate ſᷣm
pꝛimũ modũ:ſed de neceſſitate ſᷣm ſecũdũ modũ aut ter⸗

ciũ.ſi em̃ diceret᷑ ſm pꝛimũ modũ.tũc locũ hr̃et illð q

dic Cri.oꝓponẽdo.ſi nccitas hmõi eẽt.tolleret᷑ oĩs cul⸗
pa.¶ O aũt dẽ neceſſariũ euenire qꝛ pᷣſcitũ. dicẽdũ q; il
la nccitas nõ ẽ rei abſolute:̊ dꝛ eẽ nccitas inferẽdi.ſeꝗt
em̃ eſt pᷣſcitũ &ᷓ eueĩet.nõ tñ nccẽrio eueniet: cũ depẽdeat
a li.ar.pᷣſcia em̃ nõ imponit nccitatẽ in his que ſubſunt
li.ar.aliter em̃ ẽ in bonis et alit eſt ĩ malis. In boĩs em̃

pᷣ̃ſcĩa eſt cã. In malis vᷣo nõ.ſ̊ eo ꝙ eueniũt ideo pᷣdicũt.

Vnde Cri.cuʒ dixerit neceſſe nõ ſpontaneũ poteſtatis
deſtruẽs neq; libertatem electõis neq; neceſſitatem ali⸗
cui rerum ſubmittẽs ait.nõ igit᷑ pꝛedictõ eius ſcandala
inducit.abſit:neq; qꝛ pᷣdixit ꝗꝓpter hoc ſit:ſed qꝛ eẽ futu
rũ erat ꝓpter hoc pdixit.qꝛ ſi nollent illa ꝑnicioſa agẽ:
nõ eueni rẽt.ſi nõ euẽtura eẽnt:nõ eẽnt pᷣdicta.

(Membꝛu quintu

Qinto querit᷑ vtrũ maiꝰ ſit peccatũ ſcãda⸗
lum actiuũ q; paſſiuũ. parũ diſilent dĩc
hiero. Parũ diſtant in vicio ſcãdaliʒaẽ et
ſcãdali ari:fallere et falli.ſi ergo falli in
is ꝗᷓ ſunt fidei valde ꝑiculoſũ ẽ.ſcãdaliʒari ſiir erit val
de piculoſũ in hmõi.poterit &̊ eſſe ꝙ ſcandalũ actiuũ mi
nus ſit paſſiuo.nam plus poterit ſcandaliz aꝛi q; ipe in⸗
tẽdit ſcãdalizare.intentõ vo nomẽ oꝑi ĩponit.q Contra
Mu.xxxj.hẽt᷑ in glo.Longe grauiꝰ eſi peccatũ.dare pec⸗
cati cauſaʒ q; peccare:ſed dare cauſaʒ peccati ẽ ſcãdalũ
actiuũ.ꝗ̊ grauiꝰ eſt ſcandalũ actiuũ q; paſſiuũ. Pꝛete⸗
rea de ſcandalo actiuo di ve illi ꝑ quẽ ſcandalũ venit.ñ
aüt dicit᷑ ve illi ꝗ ſcãdaliʒatur. ¶ Ao qð rñdet᷑.q; maiꝰ
eſt ſcandalum actiuũ faciẽdo com pationẽ in genere ⁊ B
mõ ꝓponũtur rões ꝓ illa ꝑte.pt tñ ſcandalũ paſſiuũ in
aliqͥ ſubiecto eſſe magis ꝑicu oſũ q; actiuũ ĩ aliqͥ.¶,Dð
aũt dĩc hiero.ꝙ parũ di ſtãt in vicio ⁊c. Rñdeo.q ẽ qᷣdã
diſtãtia ſᷣm genꝰpct᷑i ⁊ ẽ alia Im magnitndiem pcti.ſᷣm
genꝰ pct᷑i parũ dicunt᷑ diſtare.eo ꝙ aliqͥ mõ ↄueniunt
gignẽs et genitũ ſᷣm idem genꝰpct᷑i. Si vᷣo attẽdat᷑ diſtã
tia ᷣm magnitudĩeʒ pcti.maiꝰ ẽ ſcãdalũ actiuũ q; paſſi⸗
uum.¶ Adhbuc etiã querit᷑ de comꝑatõe ſcãdali actiui
et paſſiui ĩ determĩato caſu.pt᷑ em̃ eẽ ꝙ aligꝗs videat ali⸗
quẽ foꝛnicari et ad exẽplũ eiꝰ ꝓuocat᷑.et aliꝰ foꝛnicatur
nõ intẽdens tñ aliũ ꝓuocare.et h̊ facit in maifeſto.qrit
ꝗs illoꝝ magis peccet:videt᷑ ꝙ ꝗ ꝓuocat᷑ ſcient᷑ et ipꝛu/
denter ruit exẽplo alteriꝰ.plꝰ ꝗ̊ᷓ peccat qᷓ ille ꝗ foꝛnicat᷑
et nõ intendit aliã ꝓuocare.Reſpõdeo.ad hoc ꝙ om̃ibo
alijs circũſtãtijs paribo:grauioeſt actiuũ q; paſſiuũ.poſ
ſunt tñ caſu eſſe excedentia et exceſſa.

Erxrto querit᷑ qꝗd ſit dimutẽdũ ꝓpt᷑ ſcanda⸗

lũ paſſiuũ. Ad qð ſciẽduʒ diſtinguit beꝛñ.
— ſic. peccamꝰ ex infirmitate. ex ignoꝛãtia.
ex certa malicia. In pᷣmis duobo caſibus
–☚ eſt ne faciamꝰaliqð qð alij ſit cã ſcandali vel ma
teria.cum ſcz ex infirinitate vel ignoꝛãtia ꝓcedit.in ter⸗
cia nõ:cum ſcʒ ex certa malicia ẽ. Vñ dñs de phariſeis ꝗ

ex malicia ſcãdaliʒabãt᷑ agit math. xv. ſinite illos ceci ſtit
2c. et de querẽtibo didragma ait petro math.xvij. vt aut

nõ ſcãdaliʒemꝰ eos vade ad mare ⁊c̃. Iñ berñ.illoꝝ.ſ.

phariſeoꝝ ſcãdalũ ex malicia ꝓcedit.eoꝝ ex ignoꝛantia
deſcẽdit.iſti ſcandaliʒant᷑ eo ꝙ veritatẽ neſciũt: illi quia
odiũt.Regula hiero.talis ẽ.om̃e qð pt᷑ fieri vel nõ fieri
ſalua triplici veritate om ittẽdũ ẽ ꝓꝑt ſcãdalũ.h̊ ſi vᷣitas
ſit in ꝑiculo:nõ ẽ omittẽdũ bonũ ꝓt ſcãdalũ.ſcʒ vt omit
tatur vᷣitas iuſticie vite vel doctrie.pᷣbi gra.ſi ſcãdalizʒã⸗
tur ꝑentes niſi ego poſtꝙ voui religionẽ redeã ad ſcłm:
nõ de beo redire.qꝛ vᷣitas vite ẽ in ꝑiculo.Siłr ſi ſcãda⸗
liʒant᷑ auditoꝛes qꝛ pᷣdico fidẽ xp̃ᷣi vl decalogũ:nõ debeo
dimittẽ qꝛ vᷣitas doctrine ẽ in ꝑiculo. Silr ſi reꝰ ſcãdali
ʒatur ſi ꝓferã rectã ſniam:nõ de beo dimittẽ qꝛ vitas iu
ſticie ẽ in ꝑiculo.Diſtingui aũt pñt iſte tres vitates.nã
vitas vite ꝑtinet ad om̃es.ↄpꝛehẽdẽs oĩa pᷣcepta ⁊ ꝓhi⸗
ta et cõſiłia.veritas iuſticie ad pᷣlatos ↄpᷣhẽdẽs duas ꝑ⸗
tes iuſticie.ſcʒ ſeueritatẽ ĩ puniẽdo reos: ⁊ libalitatẽ in

ſuſtinẽdo miſeros.veritas doctrie ſcʒ ad pᷣdicatores et

mr̃os.vel alit᷑ ſᷣm tres vires aĩe.vt veritas vite ↄcupi⸗
ſcibilẽ oꝛdinet ad bonũ vᷣitas iuſticie iraſcibileʒ cõpelſcit
a malo.ditas doctrie rõaleʒ infoꝛmat ad bonũ diſcernẽ⸗
dũ et fugiẽdũ malũ.circa hec tria accidũt dubitatõnes
de ſcãdalo vitando.et pꝛĩo de oꝑibo miſcdie:ſcdo de oꝑi
bus q ſunt ĩ cõſilio:tercio de his oꝑibo q̃ dicũt᷑ indria.

Circa aũt operami S. ſ.

ſericoꝛdie qᷓrit᷑ vtrũ ipᷣa ſint dimittẽda pt᷑ ſcãdalũ.⁊ vi
det᷑ ꝙ nõ.oꝑa em̃ miſcdie ſunt ĩ pᷣcepto.ᷣ q̃ ſunt ĩ pᷣcepto
ꝑtinẽt ad vᷣitatẽ vite.ꝗᷓ nõ ſunt dimittẽda ꝓr᷑ ſcãdalum.
dicit em̃ greg.ſuꝑ Ezech.ſi de veritate ſcandalũ ſumit᷑
vtiliꝰ ꝑm ittit᷑ naſci ſcãdaluʒz q̃ veritas relinquat᷑.et hoc
habet᷑ in glo.xvij.luc.ſuꝑ illð.impoſſibile ẽ ⁊c.¶ Cõtꝛa
ad opa miſcðie nõ obligat᷑ aligs ad ſemꝑ niſi ꝓ loco et
temꝑe.nõ ̊ peccamꝰ ſi dimittamꝰ ad tpᷣus. ſ̊ ꝗcqꝗd ſine
pcto poſſumus facere. debemꝰ facere ꝓ vitãdo ſcãdalo
ꝓrimi:ſicẽ habet᷑ ſuꝑ illud.xviij.math.Ee illi ꝑ quẽ ſcã

dalũ venit.et.xvij.luc.pbi dꝛ.i ota ꝙ inqto ſine pecca

to potes vitare ſcãdalũ ꝓximi debes. et pt᷑ poni caſus.
ſint duo in extrema nccitate et nõ poſſũ ſubueire niſi al⸗
tero.vterq; vᷣo ſcãdaliʒabit᷑ ſi dem alteri et ñ ſibi.ſi dem
Fãdaliʒo:ſi nõ dem trãſgredioꝛ pceptũ.et ita vtroq; mõ
peccat᷑ d qð rñdet᷑ ꝙ oꝑa miſcdie nõ ſũt dimittẽda
ſimplłr ꝓpt᷑ ſcãdalũ vitãdũ ſ differẽda ſũt vł occultãda.
meliꝰem fiũt ĩ occulto ſic hẽtur.vj.math.Attẽdite ne iu
ſticiã vr̃am fa.co.ho.⁊c.q Ao illð vo qð obijcit᷑ ꝙ oꝑa
miſcðdie ſunt ĩ pcepto:et ita nõ dimittẽda ꝓxt᷑ ſcãdalum.
KReſpõdendũ ẽ.ꝙ veruʒ ẽ ꝓ illo tꝑe/ꝓ qͥ obligãt.et iõ re⸗

ſpondendũ eſt ad caſluʒ ꝓpoſitũ:p̊ ambo ſunt ĩ extrema
nccẽitate ſi res ẽ diuiſibilis vtriq; em̃ ſubueniẽdũ.ſi ᷣo
nõ ſufficit ad releuandũ neceſſitatẽ vtriuſq;:iĩ medio po⸗
vatur.et ꝗ pꝛiꝰ venerit accipiat ꝑſe vel ꝑ interpoſitam

ſonam.

atur hõ ad cõſilia ꝑt᷑ ſine pcto nõ aggredi ↄſilia:qð ẽ ſcã

dalũ paſſiuũ ĩ pnti ipoꝝ ꝑentũ.ꝗᷓ dimittẽdũ ẽ ipʒ ↄſiliũ.

¶ Pꝛeterea er de no.op.nuc.cũ ex inuncto dẽ. ab his q̃
ſine pcto moꝛtali ↄmitti pñt piter et omitti:ꝓ ſcandalo
tollẽdo ceſſandũ ẽ et eis ꝓuitãdo ſcãdalo inſiſtẽdũ. ſᷣ̊ ta
le ẽ illud tẽpus illo quo nõ tenetur ad conſiliũ:hoc dici

ꝓpt᷑ hoc quia ꝑ votũ de cõcilio fit pᷣceptum. reſtat ergo

ꝙ tẽpus quo eſt conſiliũ dimittendũ eſt ꝓpter ſcandalũ
¶ Adhuc etiã additur ꝙ pt᷑ contingere ꝙ pr̃ et mr ñ ha
beãt ꝓuiſoꝛẽ aliqñ.ſi &̊ᷓ intrat:pᷣſumit᷑ dᷣ moꝛte ipoꝝ.pᷣ⸗
ceptum aũt ẽ de honoꝛãdo pr̃em ⁊ mr̃em quod intelligi⸗
tur de coꝛꝑali exhibitõne.ſi &̊ intrat traſgredit᷑ illud pꝛe

ceptum cuʒ ad hoc temꝑe nccitatis obliget᷑.ergo peccat
moꝛtaliter intrãdo.dimittẽda ergo eſt impletio conſilij
Apter ſcandalũ.¶.

ontra cõſiliu cei nõ eſt dictũ vł ſa⸗

2 7 –R . -
einde queritur“ .S. ij.
vtrũ cõſilia ſint dimittẽda ꝓt ſcdalũ.vtpote renũciãs⸗⸗
do ſeculo et intrado clauſtrũ ſuppoſito ſcãdalo ꝑentũ pa
tris ſcʒ et mr̃is.et vidr̃ ꝙ ſic.ꝑ hoc qð dꝛ in gl.ꝙ inqtũ
potes ſine pꝑcto vitare ſcadalũ ꝓxrimi xæbes.cũ ꝗ̊ nõ tene

¶Mueſtio

ctum minꝰ rectũ.ergo quid illud implet nõ ſcandaliʒzat.
Item ſi nõ implet cõſiliũ deꝑit eius vtilitati ſpũali.&

cum cõſiliũ eſt de veritate vite nõ ergo dimittendu ẽ ſpt
ſcandalũ. Itẽ.v.ad gał. ſi ſpiritu ducimĩ nõ eſtis ſble

ge. ſi ergo ſpũs dei dictat ad intrãdũ religionẽ.ſolutus

eſt ab illa lege pcepti honoꝛa pẽem ⁊c.cꝛgo nõ traſgredi

tur intrãdo.¶ SItẽ math. viij. dꝛ de diſcipulo volenti pꝛi⸗
us ſepelire pꝛẽm ſuũ ſequere me.ergo voluit dñs ꝙ pᷣpo

neretur ſequela ſui oꝑibo miſcdᷣie int q magnũ eſt ſepeli
re pꝛem et mr̃em.ꝗ nõ eſt dimittẽdũ cõſiliũ de intrando
clauſtrũ.boc em ẽ ſe’qui dñũm ꝓpt᷑ opus miſcðie.¶ IJtem
dicit᷑ ꝗ nõ relinq̃rit pꝛem et mreʒ ꝓpt me nõẽ ine dignꝰ.
pᷣponendũ ẽ ergo cõſiliũ ip̃i oꝑi miſcðie de ſuſtẽtatõe pa
tris et mr̃is.¶¶ Vo ̊ reſpoderũt quidã diſtinguẽtes ꝙ il

le qii vult intrare clauſtrũ.aut vult occaſi ione peti vitã⸗
di qꝛ nõ pt defacili abſtinere a peccatis dum eſi in ſecu⸗

lo.et tũc nõ opoꝛtet dimittere ꝓpter ſcandalũ: qꝛ vᷣitas
vite eſt in ꝑiculo. Aut intẽtõe meriti acqrẽdi.et tũc debʒ

dimittẽ. ſm illã regulã:quicqd ſine pctᷣo ⁊c̃.diceꝛe em̃ vo

lunt ꝙ intentio q̃ aliꝗs vult intrare clauſtrum cã meriti

acqrendi nõ eſt de veritate vite.¶¶ Contra due ſunt ꝑtes

iuſticie generalis que veritatẽ vite ↄtinẽt.ſcʒ xeclinare a
malo et facere bonũ.ꝑfecto ſᷣm veritatis vite ẽ in facien
do bonũ.ergo ſi aliqd ꝑtinet ad ſaciẽdũ bonũ:magis eſi

de veritate vite qᷓ illud qð ẽ ſolũ ad malũ declinãdũ ſed

trãſire ad frugẽ melioꝛis vite ꝑtinet ad faciẽdũ.melius
ergo eſt de veritate vite.q̊ nõ ẽ dimittẽdũ ꝓpt ſcãdalum.
Ao qð reſpõdet᷑ ꝑ diſſinctõʒ.aut em̃ ia obligatꝰ ẽ ad
cõſiliũ aut nõ.ſi eſt obligatꝰ:iam de cõſilio factũ ẽ pꝛece

ptů. Item ſi obligatus eſt: aut cũ pfinitõe tꝑis infra il⸗

lud tpᷣus ꝓuideat pꝛi et mr̃i m ꝙ pt.vltra em illð tps

—

nõẽ licitũ differre ſua auẽte ſine diſpoſitõe.nec dimittẽ

ebet ꝓpter ſcãdalũ alteriꝰ.veritas em̃ vite eẽt ĩ ꝑiculo.
vbi em̃ veritas vite eſſet in ꝑiculo nõ ẽ dimittẽdũ ꝓpter

ſcandalũ.ſi pᷣo ſine deteꝛmiatõe tꝑis tenet᷑ ad ſtatim niſi

aliq condictio infueniat impeditiua.⁊ tũc pendente illa
ↄditõe ꝓuideat ſᷣm ꝙ pt.Si vo nulla extat cõditio hmõi
tenet᷑ intrare vel adminꝰ accelerare quãtũ pt dictãte cõ
ſcĩa et cõſilio ſalubꝛi. alit veritas vite eſſet in ꝑiculo· Si

vᷣo nõ intuenit obligatio ſed ẽ tm cõſiliũ.in cau pt᷑ et dx
differri. p̃ceptũ em̃ ꝓ tꝑe ꝓ quo ẽ pᷣceptũ implẽdũ E. vn
vtrũq; ᷣm illũ modũ adimplẽdũ ẽ m pꝛiꝰ et poſterius.

nõ ꝙ trãſgrediat᷑ ſi nõ adimpleat ↄſiliu.ᷣ vnu iplendũ ẽ

qꝛ pᷣceptũ eſt: alterũ vo fa ciendũ ſi vult ęfectus eẽ ßᷣm ꝙq
dicit᷑ in eugelio.nec credit᷑ ſemꝑ eẽ differẽdũ cõſilium

ꝓPter pceptũ. ¶ Ad obiectũ aũt rnderi pt.ꝙ cũ ↄſt iliũ ſit
xp̃i nõ eſt factũ vel dictũ minꝰ rectũ ſ̊ non ſubuenire pri

vel mri cũ eſt neceſſitas et bʒ vnde ſubueniat: eſt faquʒ

minus rectũ.¶ Ad aliud vᷣo rñdet᷑ ꝙ nõ deperit vtilita⸗
ti ſpũaliſi nie nõ implet cõſiliũ:ſed ſi nõ implet cõſiliuʒ

tunc cum dictaret ſpũs dei qui omia examinat et facien

da et nõ facienda.ſpũs em̃ dei ſic mouebit quantũ eſt de
ſe vt fiat eo mõ quo melioꝛi cõuenit.et reſpiciendũ eſtꝗ

aliter ẽ de ſcãdalo actiuo et de ſcandalo paſſiuo.qui em

ingredit᷑ religionẽ ipo actu nõ ſcãdaliʒat:aliꝰ tñ poteſt

ſcandaliʒ ari: ̊ refert vtrũ ex malicia vel er infirmitate.

ſi eſt ex malicia ꝓpꝛia:nõ eſt ita de ſcandalo curãdũ qtũ

ad ſe. ſic em̃ dirit dñs.ſinite eos ceci ſunt.ſi vᷣo ex infir⸗

mitate.ſi bono mõ fieri pt᷑ ſalua triplici veritate:vitetuꝛ.
illud ſcandalũ. Ad illud dᷣo qð obijcit. ꝙ ille ꝗ ſpũ dei
ducitur nõ eſt ſub lege. Rñderi pt ꝙ hoc intelligit᷑ ꝙ nõ
eſt ſeruꝰ legis vt ex timoꝛe faciat.ſᷣ̊ nõ ꝓpt hoc eximit a

lege.i.a decalogo.tũc em̃ a pᷣceptis ſcdᷣe tabule poſſʒ ab⸗

ſolui.ꝙ cũñ nõ ſit:nõ intelligit᷑ de lege.quo ad decalogũ

ſᷣ quo ad quedã ſuꝑaddita.¶ No illð vo qð oſeq̃nt᷑ obij
cit᷑ de diſcipulo volẽte pꝛiꝰ ſepelire pr̃em. rñdet᷑ ꝙ ꝑ boc

voluit dñs dare intelligẽ ꝙ paribo oĩbo alijs maiꝰ bonũ
pᷣponendũ ẽ mioꝛi bono.et ꝓpꝛiũ bonũ alteriꝰ bono. vñ
ſi vtrũqʒ ſił fieri nõ pt᷑.pᷣcipiete dño maiꝰ bonũ eſt aggꝛe

diendũ mĩioꝛi bono dimiſſo.ꝙ at᷑ dicit᷑ in euãgelio de⸗
relictõe pr̃is et mr̃is hoc ꝓpꝛie refert᷑ ad effectũ caꝛnalẽ.

qð pʒ ꝑ hoc ꝙ adait᷑ et vxroꝛẽ. Illud aũt qdð d ꝗ reliq rit

petere.g nõ ẽ repetẽdũ cũ ſcãdalo.

et mĩỹem et vxoꝛẽ et filios centuplũ accipiet.ad effectum

etiã ᷣm conditionem debitã cũ effectu retoꝛquet᷑. ⁊ bod

mõ intelligit᷑ illud biero. ad elyodoꝝ. licʒ ꝑuulꝰ ĩ collo
pẽdeat nepos.licet ſꝑſo crine et ſciſſis veſtibo vbera ſua

oñdat mr. licʒ ĩ limie pr̃ iaceat:ꝑ calcatũ ꝑge pꝛem.ſic,⸗

cis oculis ad vexilla crucis euola.ſolũ pietatis genus ẽ
in hac re eſſe crudelẽ. I.Dẽ xpᷣc ſubiectꝰerat parentibo ve⸗

nerabat᷑ mr̃em. ĩ cruce pendẽs ↄmẽdat mr̃em diſcipulo

q nunqᷓ ante dimiſerat. et dicit hiero.ad furiã: bonora
prem t. ᷣ ſi te a vᷣo pr̃e nõ ſeꝑat.tãdiu ſcito carnis copu⸗
lã qdiu ille nouerit ſuũ creatoꝛẽ.alioqn deus canet tibi
audi filia et vide ⁊c. ¶¶ Ad illð at qð dẽ ꝙ iĩgredi religio
nẽ ẽ de veritate vite cõcedẽdum qð non tm eſt de veritate
vite concedendum quod eſt in pꝛecepto:ſed etiam qð eſt
in cõſilio.nec ẽ ſiłe de ſepeliẽdo pr̃em et ſuſſẽtãdo vitam
pꝛis ĩ nccitate.vnũ em̃ ẽ maioꝛis intẽtõis ꝙᷓ aliud. pt᷑ at
gs ſuſtẽtare pꝛem ꝑ ſe vel ꝑ aliũ et ſimplicit᷑ ſepelire.

(Wemge queritur S. ij.

an ĩdifferẽtia dimittẽda ſint ꝓpt ſcãdalũ.et loquit᷑ apo

ſtolus de repetitõne rerũ in iudicio.de ſumptione ꝓcu⸗
ratõnũ a pᷣlato.de comeſtione ydolatici.pꝛimo aũt que⸗
rat᷑ te repetitione ſũmarij.alubi em̃ diffuſiꝰ dictum eſt.
OQuerið᷑ ergo vtrũ licitũ ſit repetere aligbo cũ ſcãdalo
fratris qᷓ ſua ſunt.et vidr̃ ꝙ nõ.dĩic em̃ apls.oĩa mihi li
cent h̊ nõ oĩa expediũt. ̊ licet licitũ ſit repetere ſua illis
qui habẽt Ipꝛiũ in cõi vel in ꝑticulari:nõ tñ vidr expe⸗
diens cũ ſcadalo fris.pponẽdũ eſt em ĩ oꝛdie caꝛitatis bo
nũ ſpũale alteriꝰ:bono tꝑali ꝓpꝛio.¶¶ Itẽ.j.coꝝ. vj · dic
aplus.iam oĩno delictũ ẽ ĩ vobis ꝙ iudicia habetis ĩiteꝛ
vos.ſ̊ h̊ nõ dixit ꝓpt iudiciũ ĩ ſe:ſ̊ᷣ ꝓpt ſcãdalũ qð oꝛie⸗

—

bat᷑ ex iudicijs.vñ ſeqt᷑.q̃re nõ magis iniuriaʒ patimi?

videt᷑ ̊ ſm aptin ꝙ delictũ ſit ſua repetere cũ ſcandalo.

Itẽ dic aplus. j. coꝝ. viij. Si eſca frẽm meũ ſcadaliʒat
nõ mãducabo carnes ineternũ.ſᷣ hoc fuit maiꝰ qᷓ; nõ re/
Cõtra glibʒ dz la⸗
boꝛare vt ꝓximꝰ ſuus nõ peccet.ſ̊ retinẽdo rem alienaʒ
peccat.ᷓ dʒ laboꝛare ne ea retineat.ſᷣ ad hẽ repetitio in
iudicio.&̊ ꝑt᷑ repetere ſua licet ille ꝗ detinet ſcandalizet᷑.
nõ em ille eſt ca ſcãdali ſ̊ detentoꝛ ꝓpt ſuã maliciã.¶¶ Itẽ
ſi hoĩes nõ repeterẽt ſua ꝓpt ſcadalũ occaſione ſumpta.
maioꝛ ꝑs hoĩm ra ꝑet bona iuſtoꝝ. multiplicarẽt᷑ ſcan
dala. diſſiparetur & vnitas ecclie et ſocietatis bumane.
Pꝛeterea. bona collaſa intuitu dei eccleſijs deperirẽt
et ita non poſſent vacare bonis ſpũalibo m ꝙ opoꝛtet.
Pꝛeterea.b.tho.cãthuarienſ.qꝛ videbat eccklie liber⸗
tatẽ deſtrui.repetijt res eccłie et cũ ſcandalo regis.ergo

erẽplo illiꝰ lieitũ eſt et etiã erxpediẽs repetere res ſuas vx

ecclie.licet alius ſcãdaliʒet᷑ ꝗq eas detinet.4. Videt tñ cõ
trariũ de generali ſcandalo. ꝓpt eĩ generale ſcandalũ ñ
repetit eccłia decimas q̃ t̃ de iure ei debent᷑. et ita videk
ꝙ nõ ſit licitum repetere cuʒ ſcandalo generali.¶¶ Pꝛete
rea. aliq ſubtrabit᷑ pꝛedicatio ꝓpt ſcandalũ generale.
multo & foꝛtiꝰ repetitio rerũ ſuaꝝ dimittẽda ẽ t ſcan
dalum generale. ¶ Ao qð rñdẽt ꝗdã ꝙ imꝑfectis liq re
petere etiã cũ ſcãdalo bona ſua vi ecclłie. alit em̃ diſſipa
rent᷑ oĩa bona eccłie qꝛ vnitas:qð eſt maximũ malũ.et h
ꝓpter ſeptem cauſas.pꝛima eſt refrenatio maloꝛum. Fᷣm
quã cõſulitur ipis malis.qꝛ efficiũtur peioꝛes occaſione
ſumpta ſicut oſtendebat᷑. Secũda ẽ cõſolatio ifirmoꝛũ.
cæſperarẽt em ſi nõ liceret eis repetere hia. infirmis em̃
ſunt data temꝑalia ad ↄſolatõzʒ nõ tm̃ ad ſuſtẽtatõz. vñ
.j. cañ. Leua eius ſub capite meo et dextera illiꝰ ample⸗
xabit᷑ me.etiã multi religioſi caderẽt ĩ accidis ſi auferẽt
eis tꝑalia qᷓ nõ liceret repetere. Tercia ẽ.qꝛ neſcit᷑ viꝝ
ille a qͥ repetit᷑ ſcãdaliʒ at᷑. ĩmo pᷣſumẽ dʒ ꝙ ñ ſcadaliʒet᷑.

Quarta ẽ zelꝰ iuſticie ſiẽ ĩ. b.tho.cãtu.ꝗ repetebat res

ecclie et tñ ſciebat regẽ et pꝛicipes ſcãdalisari.exemplo
phinees ꝗ zelo iuſticie ductus ꝑfodit virũ iſr łtitam coeũ
tem cũ madianitide:et cũ ſciebat illos ꝑire in aĩa ⁊ coꝛ⸗

poꝛe.eo ꝙ ĩ ipo actu pcti interficiebat illos.Qu. xxv.vñ

conuincitur ꝙ iuſticia non eſt dimittenda ꝓ moꝛte etiã
ſpirituali pꝛoximi.Quita eſi vnitas eccłie ſeruada que

diſſiparet᷑ ſi nõ liceret vnicuiq; repetẽ ſua. Sexta ẽ pax

eccłie tꝑalis qᷓ eſt apetenda ꝓpt᷑ pacẽ ſpũalẽ q cõſequit᷑
ex ea ꝑ quã vacat eccleſia lege dei.vñ in ps. Rogate que

ad pacẽ ſunt bierlm. Septia eſt cã vitãdi petm · ſi em̃ ti⸗
meo ꝑiculũ remanẽ ex penuria.poſſuʒ repetẽ q mea ſũt

licet cũ ſcãdalo paſſiuo.cũ ſcandalo aũt actiuo vt dicen⸗
d vel faciẽdo minꝰ rectũ ad hoc ꝙ repetat ſua nõ expe/
dit:et eſl pctm. Diſtingui ſic pꝑt.repetẽs aut repetit ex
bona intentõe aut ex libidĩe rei alicuiꝰ tꝑalis. ſi repetit
ex libidie rei tꝑalis pctʒz ẽ.ſi vo ex bona intentõe ⁊ aſſint
alie cõditõnes que dicte ſunt: licet et expedit repetẽ.nec
eſt cõtrariũ vt dicit᷑ in luc.vj.q tua ſunt ne repetas. De
Differẽtia pᷣo intẽtõis ĩ repetẽdo dic greg.cũ curaʒ nobis
rerũ itineris nccĩtas impoĩt qdam dũ ea capiũt ſolũmõ
ſunt tolerãdi.qdam vo ſeruata caritate ꝓhibẽdi.nõ tñ
ſola cura ne nra ſubtrahãtur.ᷣ ne rapiẽtes nõ ſua ſemet
ipſos perdant. plus ipſis raptoꝛibo ebemus metueꝛe qᷓ
rebo irrõnabilibo inbiare.illa em non rapta moꝛientes
amittimus: cum illis pᷣo nunc conditõis oꝛdine et ſi coꝛ
rigi ſtudeãt poſt ꝑceptõeʒ mũeris vnũ ſumus. Cũ aũt ẽ
intentio bona:aut põt repetere mõ debito: aut indebito.
ſi em̃ cũ falſis lr̃is vel ſub oꝛdiatõe falſoꝝ teſtiũ ⁊ bmõi
nõ licet. ſi ᷣo ex bona intẽtõe et mõ debito.adbuc poteſt
ꝓlter ius ſcãdalizare ꝑ contentõz. et ſic pacẽ ꝓximi tol⸗
lere et hoc etiã modo nõ lice t.ſi vᷣo intentio fuerit bona
et modꝰ debitus cũ alijs circũſtãtijs.licitũ ẽ repetẽ ſua
in generali vel in ꝑticulari... Ad obiectũ aũt ĩ cõtrariũ
dicendũ ẽ. ꝙ licʒ ſcãdaliʒet᷑ ꝓrimꝰ ex ſua ꝑuerſitate.nõ
ꝓteꝛ boc repetẽda ẽ repetito:nec pᷣponit᷑ ibi bonũ tꝑale
bono ſpũale ſed ecõuerſo.hoc em̃ ẽ bonũ ſpale vt ſit iu⸗
ſticia in ꝓxĩo.iuſticia aũt nõ eſt ibi niſi reddat᷑ vnicuiq;
qð ſuũ eſt.et iõ ſi hoc fine facit:bonum ſpũale pᷣponituꝛ
tꝑali.¶¶ Sʒ ponit᷑ ꝙ nullo mõ velit eſſe iuſtꝰ.nũqd ꝓpter
hoc cõcedere debet ei illud qð detinet iniuſte.Reſpodet᷑
ꝙꝙ et ſi nolit eſſe iuſtus. tñ intuitu generalis iuſlicie ↄſer
uãde.hoc etiã faciẽdũ ẽ.pᷣponit᷑ eĩ bonũ cõe bono ꝑticu/
lari.et hoc etiã mõ ſpũale bonũ pᷣponeret᷑ tꝑali. Si do
nõ eẽt ꝑiculũ iuſticie generalis nec ꝑticularis ĩ ꝓximo.
et indigeret ꝓximꝰ.et ille cuiꝰeẽt res nõ indigẽt nec pꝛo
ſe nec ꝓ ſuis:foꝛte ĩ tali caſu nõ eẽt repetẽdũ ſ̊ magis dã
dum ne ꝓximꝰ remanẽt in pcto alienã rem detinẽdo. et
cũ hoc monẽdus eẽt ad pnĩam de eo ꝙ detinuit.⁊ ſi ꝓxi‚⸗
mè pluſqᷓ res amaret᷑ ſm gre alit aũt indicãdũ ẽ ĩ mo
bilibo bonis et in immobilibo.¶ Ad illð vo qð obijcituꝛ
illud qð dẽ ab apło iam oĩno delictuʒ eſt in vobis. Re
põdet᷑ loquitur ibi de repetitõne cum ſcãdalo actiuo
cum quo delictũ eſt repetere. Ad terciũ ſiłr ẽ rñdẽduʒ
ꝙ nõ dixit aplus.ſi ex eſca ſcadaliʒat᷑ ⁊c:ſ̊ dictum eſt ſi
eſca mea ſcãdaliʒat.vnde de ſcandalo actiuo datum eſt
itelligi.et ita nõẽ ſiłe de ̊ ꝙ aliꝗs ſua repetit.nõ eĩ ſcan
dalũ ẽ actiuũ vbi mõ indebito repetat᷑ vł cũ ipe ſibi ap⸗
pꝛopꝛiat qdð cõe ẽ.vł ſi repetit ĩ iudicõ ↄtentioſo: cũ rõe
ſtat inſinuaẽ tm̃ ꝛudici debẽt.pt ei eẽ ĩ ſtatu talis ꝑfecti⸗
omis in qͥ nullã ꝓpꝛietatẽ hẽat ĩ cõi vel in ꝑticulari.Rᷣ tm
ↄcedit᷑ ei vſus.ſi fiat ĩiuria:ĩſinuaẽ dʒ iudici ⁊ iuderx ex
officio p ↄpellẽ ſatiſfactõʒ ſᷣuato oꝛdie iuris vt iuſtia 2
pax ↄſeruẽt᷑.¶ Si vᷣo qꝛat᷑ e ſcadalo genẽali paſſiuo pĩ
rñderi.aut ex dimiſſiõe repetitõis nõ ledit᷑ libertas ec⸗
cleſie ſpũalis.et tũc dimittedũ ẽ ꝓpf ſcãdalũ generale.ſi
dᷣo ledit᷑ libersas ſpũalis eccłie:adhuc ↄſideradũ ẽ vtrũ
magis obeſt leſio illiꝰ libᷣtatis ſpũał an ſcãdalũ genera
le vł ecõuerſo.et ſᷣm H̊ dr̃ſimode ẽ iudicare.q Aug.lo⸗
qᷓns de pfectis ĩ ſermõe dñi de mõte dic.pecuĩaʒ dimittẽ
illo inbemur pᷣcepto qͥ ſuꝑiꝰ dictũ ẽ.ſi ꝗs tibi tuĩcã tollẽ
voluerit et iudicõ tecũ ↄtẽdẽ: dimitte illi ⁊ pallium neq;
ibi ncce ẽ om̃i pecuĩario debitoꝛi dimitteꝛe dehitũ.h̊ ei⸗
reddere noluerit iterũ vt velit etià liigare.ſeruũ at̃ dni
vt ait apłus nõ opoꝛtet litigare.

(Weinde queritur S. iiij.

de ſumptõe ꝓcuratõnuʒ vtrũ licitũ ſit acciꝑe ſũ ptus.et
vtꝛũ accipiẽdi ſint cũ ſcãdalo paſſiuo ab ipis ſubditis:?

videt᷑ ꝙ ſic. ſumptꝰ em debent᷑ röne ſemiatõis ĩ ſpũᷣalibo
&ñ ẽ factũ miꝰrectũ.ſi ꝗᷣ ſcãdaliʒabat᷑ h ñ fuit ꝑ ipᷣʒʒ. lici
tũ ꝙᷓ fuit et expediẽs acciꝑe ſumptꝰ:ne ipᷣi vtinerent qð
alienũ eſſet. ¶ Sʒ ↄtriũ vidr ꝑ h̊ qdð dic apłs.j.coꝝ.ix.
bonũ mihi magis moꝛi qᷓ vt gliaʒ meã ꝗs euacuat.eua
cuatõʒ aũt glie diĩc.ſi acciꝑet ſumptꝰ ꝓ pᷣdicatõne.ꝑ qð
datx᷑ ĩtelligẽ. ꝙ nõ expediebat accipe ſũptꝰ a choꝛinthijs

Apt ſcãdalũ eoꝝ.¶ Pꝛetẽa dic apls ibidẽ.nõ ſumꝰ⸗ hac

pkate vſi ̊ oĩa ſuſtiemꝰ ne offendiculũ demus euangelio

xp̃i.ꝗᷣ ꝑ h̊ daret᷑ offendiculũ euãgelio xpi.nõ accipien⸗

di eraãt ſumptꝰ ꝓcuratõnũ: ꝓ ſcadalo paſſiuo ipoꝝ ſpdi
toꝝ vitãdo. Pꝛeterea ex illo vbo vidr̃ ꝙ ñ tm̃ eẽt ſcan⸗/
dalũ paſſiuũ pᷣR etiãẽ actiuũ.d em̃ ne offendiculũ demus.

uiꝰ etiã gra q̃rit᷑ vtrũ aliꝗs faciẽdo rẽ bonã in ſe ⁊
diſcretã poſſit ſcãdalũ facẽ:et vidr̃ ꝙ ſic. dicit᷑ em̃ ſuꝑ il⸗
lud leui.xix.Oõ coꝛã ceco pones offendiculũ.glo.coꝛazʒ
ceco offendiculũ ponẽ:ẽ dileretã ꝗdã rẽ agẽ.̊ ei ꝗ lumẽ
diſcretõis nõ hʒ ſcãdali occaſiõʒ pᷣbere.ſᷣ ꝗ pᷣbet occaſio
nẽ ſcãdali ſcãdalizat.qᷓ faciẽdo rẽ bonã ĩ ſe ⁊ diſcretã pẽ
aligs ſcãdalizare.Cõtra. ſcãdalũ ẽ dictũ vł factũ miꝰ
rectũ.ᷣ qdð ẽ bonũ ⁊ diſcretũ nõ ẽ miꝰreciũ:j̊ nõ
lũ.ſiẽ de acceptõe ꝓcuratõnũ debitaꝝ ſupᷣdictũ ẽ¶ Ad
qð rñdet᷑ꝙ licitũ fuit apło ⁊ adhuc licituʒ eſt ſemianti
ſpũalia acciꝑe ſumptꝰ ab hbis ꝗbo ſemiabat. dñs em̃ dic

in euãgelio.Dignꝰ eſt oꝑariꝰ cibo ſuo.et dꝛ in glo. ſuper

coꝝ.ix. Qeſcitis ⁊c. Qatalis rõ hoc habet vt ꝗs inde vi

uat vnde laboꝛat. noluit tñ apłus ꝓpt ſcãdalũ coꝛinthio
rum vitãdũ ꝗ auari erãt.et vt haberet libertatẽ arguen
di accipere ſumpt. vñ ꝓ illo temꝑe nõ expediebat acci⸗
pere.ſed nõ ꝓter hoc peccabãt alij accipiendo. nec etiã

aplłus peccaſſet accipiẽdo. ſi nõ tantã pꝑſectõʒ egiſſet. ꝗ
vᷣo in pñti immoderate ſumũt ꝓcuratões peccant:n em

immoderate debent᷑ ¶ Ad illud vo qð dꝛ ad coꝝ.ſQe of
fendiculũ demꝰ. Rñdet᷑ ꝙ boc fuit ꝓpt pſeudo p̃dicato⸗

ros ꝗ coloꝛẽ haberẽt excuſatõis in accipiẽdo ſumptus ſi

apłus acciꝑet.et ita daret᷑ impedimẽtũ euãgelio ne libe

—

re curreret.hoc aũt nõ fuit ꝓt᷑ h̊ ꝙ acciꝑe ſumpt debi⸗
tos a ſubditis ſit pctm.licʒ ipi ſua ꝑuerſitate ſcadaliʒa⸗

rent᷑.lecus aũt eſt in ſumptõibo vbi nõ ſunt debiti. ibi eĩ

nõ opoꝛtet exigere cũ conſcia ſcãdali paſſiui.⸗ Ad illd

—

Bo qð obijcit᷑ vtrũ faciedo aligs ĩ ſe bonũ diſeretũ ſcon

dalizet. Rñdetuꝛ ꝙ res diſcꝛeta dẽ duplicit.vno mõ put
dicit᷑ bonũ ĩ genẽ actꝰ.circũſtãtijs ↄcurrẽtibo qᷓ ncce ſũt
in ſe ad alterũ.et h̊ mõ agere rẽ dilcretã nõ ẽ ſcãdaliʒaẽ
eq; ſcãdali occaſionẽ re⸗ aliß, vo dẽ res diſcreta ꝗ;

in ſe bonũ eſt ſed nõ vſq;quaq; circũſcriptũ nec foꝛte ſpe⸗

.

ciẽ boni hñs.⁊ ideo dr.j.theſſa.iij.om̃ia pbate qð bonũ

eſt tenete.ab om̃i ſpecie mala abſtinete vos.⁊ boc modo

agere rem diſcreta: poteſt eſſe cũ hoc ꝙ pᷣbeat occaſionẽ
ſcandali ei qui nõ habet lumen diſe. cretõnis vſq;quaq; et
ſic ĩtelligr illð.xir. leui.coꝛam ceco nõ pones oſſendicu

lum. Huius etiã gr̃a querit᷑ de aliquo ꝗ habet puraʒ
conſcĩam apud deuʒz. multi tñ ſuſpicant᷑ aliq maluz de

ipᷣo ꝓyter aliquã ſpẽm exterioꝛẽ et ſic ſcandalizant᷑.que⸗

„ .

ritur qd agẽdũ ſit illi. videt᷑ em̃ ꝙ ſufficiat ei cõſcia ſua.
dicit᷑ em̃ iob.xvj.ecce ĩ celo teſtis eſt meꝰ et cõſcius meꝰ

in excelſis. Pꝛeterea dic greg.inter verba laudãtiũ ſius
vitupantiũ ad mentẽ ſemꝑ recurrẽdũ ẽ.et in ea nõ inue
nitur bonũ qð de nobis dẽ magnã triſticiã debʒ genera
re.et rurſũ ſi in ea.nõ inuenit᷑ malũ qð de nobis hoĩes
loquũtur:in magnã debemus leticia ꝓſilire.qd em̃ ſiñ

omes laudant et conſcia nos liberos demonſiꝛet. habe⸗

mus paulũ dicentez. gloꝛia nr̃a bec eſt ⁊c. Ex qͥ vidr ꝙ

ſufficiat ip̃a ↄſcia. Item aug. ad quẽdã maicheũ.ſenti de

aug· ꝗcqd libet:ſola ĩ oclis cei ↄſcia me nõ acculſet. ¶ Cõ
tra dñns dixit petꝛo. licʒ libeꝛi eẽnt filij regni.ne ſoꝛte ſcaã⸗
dalizemꝰ eos vade ad mare ⁊c. exẽplo illiꝰ ñ ſufficit ipᷣa

¶ Nueſtio

conſcĩa ſed tollẽda eſt occaſio ſcandali in alio ſm ꝙ poſſi
bile ẽ. Ad qð reſpõderi pt᷑ ꝑ hoc qð dicit aug.nob ne⸗
ceſſaria eſt vita nra.alijs fama nr̃a.et iõ quãtũ ĩ ſe ẽ de⸗
bet illis ſatiſſacere ꝗ malũ ſuſpicãtur oſtẽdendo intẽtõʒ
ſuã et remouẽdo ſpẽm mali.et occaſionẽ etiã ſcãdali in
alijs ᷣm ꝙ poſſibile eſt.ſi vo adhpuc nõ pt᷑ eis ſatiſfacere
dolendũ eſt ꝙ illi peccãt.Eñ greg.locãdi ſunt et tran⸗
quille admonẽdi eiſq; ſatiſſieri modis oĩbo dʒ.ſi aũt ſi⸗
bi ſatiſſieri ex veritate noluerit.habes cõſolatõʒ quã in
euãgelio aſpicias dñi dicẽtis.ſinite illos ⁊c.Et dic gg.
erponẽs illð Ro.xj.cũ oĩbo hoĩbo pacẽ hñtes. ſi fieri pt
quãtũ ex vobio ẽ.ſi nos in mẽte caritatem erga odiẽtes
ſeruare cuꝑimꝰ.et ſi nobiſcũ pacẽ nõ habeãt:nos tñ cuʒ

illis pacẽ habeamus.
Weinge queritur S. v.

r

te comeſlione ydolatici.illa em autoꝛitas.omiã mihi li

cent ſ̊ non oĩa expediũt:de illa comeſtione intelligit᷑.vñ
nõ expediebat cũ ſcandalo infirmoꝝ comedẽ.et dic gg.
Satiꝰ ẽ fame moꝛi qᷓ; de ydolatico veſci.et intelligit᷑ cuʒ
ſcãdalo.i Sʒ vidr h̊ eẽ falſũ.ſi em aligs nõ hñs qð man
ducet ꝑmittẽet ſe moꝛi fame inijcẽt ſibi manũ. poſito q̊ q;
nõ habeat qd comedat niſi ydolaticũ:ſi comedit ſcãda⸗
lizat ꝓximũ.ſi non comedit moꝛiet᷑ fame.et ſic intficiet
ſed peiꝰ ẽ intſicere ſe qᷓ; ſcãdaliʒare pximũ.&̊ pꝛimũ ẽ fal
ſum.¶ Rñdet᷑ ad ͥ q nõ comꝑat᷑ ibi petm pcto ſ̊ pena
peto.vn ſenſus ẽ moꝛs coꝛꝑalis miꝰ malũ ẽ ꝙᷓ ſcadaliʒa⸗
re ꝓximũ.ſi ̊ aligs nõ habeat ꝗd comedat niſi ydolati⸗
cũ debet comedẽ:debet tñ facere vt q;tũ in ſe ẽ nõ ſcãda⸗
liʒet ꝓximũ vnde debet ĩ publico ꝓteſtari ꝙ niſi come⸗

fame moꝛiet᷑.et tũc nõ debʒ eſſe occaſio ruine alteri.

einge queritur S. vj.

te oꝑatõne iuſticie vtrũ dimittẽdũ ſit aliqñ gt ſcanda
lũ. Vleritas em̃ iuſticie ẽ in executõe ſeueritatis. vtpote
excoĩcando delinquẽtẽ.et vr ꝙ nõ.vbi em̃ ẽ veritas iuſti

cie:nõ ẽ dimittẽdũ ꝓpt᷑ ſcandalũ paſſiuũ.Iñ ggẽ. Si de

veritate ſcandalũ ſumit᷑.vtiliꝰ ꝑmittit᷑ naſci ſcandalũ qᷓ;
veritas reliquat᷑.et ſic ẽ de veritate iuſticie &̊ nõ ẽ dimij⸗
tendũ opus iuſticie ꝓt᷑ ſcãdalũ paſſiuũ.Si g̊ inueniũt᷑
incoꝛrigibiles et cõtumaces excoicandi ſunt.ſi &̊ multi⸗
tudo eſtĩſcelere.vel pꝛĩceps nõ dimittẽdũ ẽ opꝰ iuſticie.
¶ Cõtra.cũ multitudo ẽ in cã vł pꝛiceps ẽ detrabẽdũ ſe⸗
ueritati ſic dic aug.et hr.xiij.math.in ꝑabola de ziʒaĩa
Itẽ aug.ad aureliũ cũ multitudie peccãtiũ agendũ eſt
magis monẽdo q; minãdo.ſeueritas aũt exercẽda eſt in
pcta paucoꝝ.q̊ᷓ dimittẽdũ eſt opꝰiuſticie aliqñ ꝓgt᷑ ſcan
dalum. 4 Item aug. coutra epłkam ꝑmeniã. Cum moꝛ⸗
bos plłimos occupauerit.nihil aliud reſtat q; doloꝛ ⁊ &
mitꝰ. Ex qͥ vidr ꝙ dimittẽdũ eſt opus iuſticie quo ad ſe⸗
ueritatẽ ꝓpt ſechdalũ multitudis Aieianis Vel qð
rñdet᷑ ꝙ duplex eſt opus iuſticie.Eſt em̃ opꝰ iuſticie qð
eſt in reddẽdo vnicuiq; qð ſuũ ẽ.et ẽ opus inſticie qð eſt
in penis infligẽdi.ſcʒ illud opꝰ iuſticie qð ẽ in reddẽdo
iudiciũ:ad h̊ ꝙ vnuſaſq; habeat qð ſuũ eſt.maxĩe q;ẽtum
eſt de volũtate:nũqᷓ; ẽ dimittendũ ꝓ ſcandalo ſicut dicit
greg.ſed veritas ipa q̃ eſt in penis ſtatutis:illa aliqñ pt
ſuſpendi ꝓpt᷑ ꝑpicula que euenire poſſunt.et maxime qñ
pꝛincipes vel multitudo eſt in cauſa: ꝓpter ſciſma quod
poteſt contingere.ſᷣm ; habetur cõtra eplam ꝑmeĩiaʒ a
cõtrario ſenſu.Dicit᷑ em̃ q cuiuſqᷓ; crimen notum eſt et
om̃i bo execrabile aparet.vt nullos ꝓꝛſus vel nõ tales
habeat defenſoꝛes.ꝑ quos poſſit ſciſma contingere:non
doꝛmiat ſeueritas diſciplinc.a ↄtrario ergo ſenſu: ſi po
teſt ſciſma cõtingere ſuꝑ ſuꝑſedendũ eſt ſeueritati diſci⸗
pline.nec ꝓpter hoc dimittitur veritas iuſticie quin ve⸗
lit vnicuiq; qð ſuũ eſt reddẽ ⁊ quãtũ eſt de ſe reddat.ſed
ſuſpendit᷑ ꝓpter maius ꝑiculũ vitandũ.et tunc magis
inſtandum eſt amonitionibo circa diſcretioꝛes. Diſtin⸗
guitur tñ vlterius.ꝙ aliqñ nõ debet doꝛmire ſeueritas
iuſticie ſiue diſcipline.cum aliqui quadã autoꝛitate pec

.clxxxic.

catum quod faciunt defendunt ad modum hereticoꝛuʒ.
et hoc dat intelligere yſido.cum dicit.hi qui neq; a vi⸗
cio coꝛruptionis emendantur atzʒ hocipᷣm carnale deli⸗
ctuʒ quod admittũt vendicare quadam ſuꝑſtitioſa teme
ritate nituntur.nec gradum honoꝛis nec gratiam reci⸗
piunt cõmunionis.Si vᷣo nõ deſendũt peccatum ſuum
et timetur ſciſma vel aliud malum huiuſmodi.poteſt et
cebet diſſimulare cum peccat multitudo. Vnde aug.ad
bonifacium. cogunt multas ĩuenire medicinas multoꝝ
er ꝑimẽta moꝛboꝛum.Vnde in huiuſmodi cauſis niſi ꝑ
graues diſſentionũ ſciſſuras nõ hmõi aut nullius ꝑicu⸗
lum ſed plurimoꝛum ſtrages iacet:detrabendum elt ali⸗
ud ſeueritati vt maioꝛibus ſanãdis maculis caritas ſin
cera ſubueniat.

mbꝛum ſeptimum

ptimo queritur quid ſit faciendum ꝓpt᷑
ſcandalum vitandum.vtrum teneatur ho⸗
mo dare rem ſuam ſi videat pꝛoximũ ſcan
dalizaꝛi niſi det ei.⁊ videt᷑ ꝙ ſic.quia tene
tur in caſu dare vitaʒ coꝛꝑalem pꝛo anima xp̃i ſaluãda:
multo ergo foꝛtius tenetur dare rem ſuam pꝛo aia pꝛo⸗
ximi ne ſcandaliʒetur.¶ Item ſi videat pꝛorimum moꝛi
coꝛpoꝛaliter.tenet᷑ ei dare qð habʒ anteq; dimittat eum
moꝛi coꝛpoꝛaliter.ſed in infinitũ eſt peioꝛ moꝛs ſpũalis
qᷓ coꝛpoꝛalis:ſi vᷣo ſcandaliʒatur moꝛitur ſpũalit᷑. ergo
tenetur dare rem ſuam ꝗꝓpter ſcandalũ vitandũ.⸗ Item
tenetur vitaꝛe ſcandalum quãtum poteſt ſine pcto ſalua
triplici vᷣitate.ſed ſalua eſt triplex veritas licet det rem
ſuam.ergo tenetur dare rem ſuam ꝓpter vitandum ſcã⸗
dalum ipᷣius pꝛoximi. IOtem tenet᷑ omittere aliquãdo
opus miſericoꝛdie ꝓgter ſcandalum multofoꝛtius et fa⸗
cere.ſed dare rem ſuam eſt miſcðie in caſu tali.ergo te⸗
netur dare rem ſuam ꝗꝓpter ſcandalum vitãdum. ¶ A
hoc reſpõdent quidam ꝙ in caſu teneoꝛ dare rem meazʒ
ꝓ ſcandalo vitando:nõ vłr.vnde diſtinguituꝛ.petẽs aut
petit rõnabiliter aut irrõnabilit. Si irrõnabiliter non
teneoꝛ dare duplici de cauſa.vna eſi bonum publicũ ad
qð ꝑtinet vt dñium reruʒ nõ trãſſerat᷑ ſine ratione.alia
eſt vt depꝛimatur temeritas petentiũ. multi em̃ peterẽt
et ſe ſcãdaliʒari fingerẽt. Si rõnabiliter vt pauꝑ petit
veſtimentũ:diſtinguẽdũ.q aut mihi ſunt nccia magis
q illi.et tunc nõ teneoꝛ dare duplici de cauſa.vna eſt oꝛ⸗
do caritatis:alia eſt temeritas petentiũ vt repꝛimatur.
Aut ſunt ei magis nccia ꝙ mihi.aut mihi ſuꝑflua. illi
aũt nccia.ſi ſic vel ſic diſtinguit᷑.aut ꝓpono illã rem da
re alij quem ſcio magis indigere.aut reſeruo in temꝑe ĩ
quo eſtimo ꝓbabiliter multos indigere.et tunc nõ tene
oꝛ dare ꝓpter pꝛedictã cauſam.ſcʒ vt repꝛimatur temeri
tas petẽtium.et ꝓgter bonum publicum ad qð pꝑtinet ꝙ
quilibet diſpenſet rem ſuã ꝓut meliꝰpt᷑. Aut cum ipe pe
tat rõnabilit᷑ et res quã petit eſt ſuꝑſtua mihi ſeu parũ
neceſſaria mibi.nec ꝗꝓpono eam alit᷑ iaʒ diſpenſare.tũc
dicũt ꝙ ego debeo daꝛe ſi ꝓbabiliter credã q; ſcãdalizat᷑
niſi dem. ¶ Ad obiectum aũt pꝛimo dicendũ.ꝙ illð qð
dicitur ꝙ homo tenetur dare rem ſuam vt vitet ruinam
ꝓximi ſpũalem:intelligendũ eſt in caſu ̊ nõ vłr ꝓpter
cauſas iaʒ dictas. Ad ſcðm vo reſpõdẽdũ.ꝙ moꝛs coꝛ
ꝓalis ꝓximi magis eſt in euidẽti.de moꝛte vᷣo ſpũali nõ
ita cõſtat cũ ſit inuiſibilis.et iõ qꝛ nõ cõſtat ita de moꝛte
ſpũali ſic de moꝛte coꝛꝑali.quo ad hoc tenet᷑ plꝰ rem ſu⸗
am dare homo ꝓ moꝛte coꝛꝑali vitãda de qua conſtat ĩ
euidẽti:qᷓ; ꝓ moꝛte ſpũali vitãda de qua ůõ pᷣſumit᷑. nõ
em̃ ſcio quando frater meus ſcandalizatur. nec pᷣſumo
ꝙ ita de leui debeat ſcandaliʒzari.¶ Ad terciũ vᷣo dicen
dum.ꝙ nõ eſt ſalua veritas vite in quolibʒ caſu.magis
em̃ debet homo ſibi ꝓnidẽ et ſuis q; alijs.et hoc ad veri⸗
tatem vitę ꝑtinet.hoc em̃ dictat oꝛdo caritatis.⸗ Adq̃r
tum vᷣo dicitur ꝙ in aliquo caſu tenet᷑ homo facere oꝑa
miſcdie.ꝓpter ſcandalũ ꝓximi vitãdũ.ſic̃ in aliquo caũ
tenetur homo dimittere ꝗꝓpter ſcandalũ vitandũu.

UWlembꝛumoctanum

. Ctimoqueritur vtꝝ petrus ſcandaliʒaue
rit gentiles diſcernedo cibaria cuʒ iudeis
Et videtur ꝙ ſic.quia cogebat gentes iu⸗
daizare vt dicit apoſtolus.ergo errare fa⸗
cto ſuo minus recto:et ita pꝛeſtabat occaſionem ruine
alijs.ergo ꝑ locũ a diffinitone ſcandaliʒabat:et in via fi
dei qð eſt grauius qᷓ in via moꝛũ.qᷓ peccabat moꝛtaliter
Item repꝛehenſibilis erat vt dic apłus. ꝓ aliquo pec
cato.nõ /ꝓ alio niſi qꝛ ſcandalizabat in via fidei:q̊ pecca
bat moꝛtalit. Item dic glo.qꝙ ipe faciebat cõtra veritatẽ
euãgelij.̊ peccauit moꝛtaliter.¶ Contra.ↄfirmatꝰerat
virtute ex alto.ergo nõ peccabat moꝛtaliter. ¶ IC0/ẽ ſupeꝛ
illũ locũ math.xvj. Tibi dabo claues regni celoꝝ.dicit
glo. q̃s ſi tunc habuiſſet:erroꝛ in eo locum nõ inueniſſet

ſed tunc cum ſeꝑabat ſe a gentibo habebat claues:et eti⸗

am iam cõfirmatus erat virtute ex alto. ergo tunc non

inueniebat locum erroꝛ in eo. ergo nõ pecca bat. 4 Ytem

ʒelo caritatis comedebat cum iudeis cõfoꝛmãs ſe eis.ſi⸗
mulas ſe idem ſentire cũ illis vt omibo fieret omia 7 oẽs
lucrificaret.ergo factũ illud ex caritate erat.eꝛgo nõ pec
cabat in illo facto. H ſunt diuerſe ſolutões. VUna
hiero.alia aug. Hiero.em̃ dicit ꝙ apoſtoli inter ſe cõdi
rerant iſta tria.ſcʒ ꝙ petrꝰ ſeꝑaret ſe a gẽtibo.⁊ q; come
ceret cũ iudeis diſcernẽdo cibaria.et ꝙ repᷣhẽderetur a
paulo.vt iudei vidẽtes mgr̃m ſuũ rephẽdi ſuꝑ h:faciliꝰ
ſeꝑarent ſe a legalibo qꝛ volebant eos ducere ad ſi pualẽ
vitã.vt inciperent eſſe qdð futuri erãt.ſcʒ ſpũales ſimila
toꝛie.ergo fecit petrus quicqd fecit ibi.et voluit ſe repꝛe
bendi.vt videntes iudei apoſtolũ ſuum repꝛehendi eru
beſcerent de obſeruatõne legalium.et ſiłato illa bona fu
it. fuit em̃ ſiłatio facti que aliq facienda eſt ad vtilitatẽ
fidei:ſicut fecit iehu ſiłans, ſe eſſe ydolatrã. Scdʒ ergo
biero.nullo mõ peccauit petrus.dicit ergo iſtam ſoluti
onem fuiſſe oꝛig.cõtra poꝛphiriũ hereticũ qui petro im⸗
ponebat ſtoliditatẽ et paulo ꝓcacitatem et ꝓteruitatẽ.
Ao pᷣmũ obiectũ dicimꝰ ᷣm hiero.⁊ oꝛig.q; gẽtes co
gebat iudaiʒare.i.videbatur cogere.Ao ſcom dicimꝰ
ꝙ repᷣhenſibilis erat.i.debuit repᷣhendi ex cõdicto nõ ex
peccato.¶ Ad terciũ dicendũ ſᷣm hieꝛo.ꝙ nõ faciebat cõ
tra veritatẽ euangelij.i.ꝙ facto ſuo nõ poterãt gẽtes hẽe
occaſionẽ faciẽdi ↄtra veritatẽ euãgelij. Scoöm aug.
do dicit᷑.ꝙ nihil ibi factũ eſt ſimłatoꝛie ſilatõe cautele.
et ꝙ petrus erat repᷣhenſibilig.eo ꝙ nõ recte ambularet
ad veritatẽ euãgelij. Sed dupłr dẽ aliꝗd nõ rectum.vel
qꝛ nõ oĩno diſcretum: vel quia ꝑuerſum. dicunt ergo ꝗ⸗
nõ recte ambulauit.i.non oĩno diſcrete:nõ tñ puerle.et

ita nõ peccauit.¶¶ Sed contrarium videtur ꝑ hoc quod

dicit haymo.ideo eum publice redarguit:quia publice
peccauit.et vt eius correctioni ceteri in fide roboꝛaren/
tur.publica em̃ noxa publica eget coꝛrectione. Item in
glo.ſuꝑ illud ad gał.ij.babetur.q; petrus ſeruauit illa
legalia nõ diſpenſatoꝛie ſed vere q̃ſi ſubiectꝰ eis.ſed nõ
ponebat in eis ſpem. et ꝙ vere peccauit.nõ ꝙ ſeruauit le
alia:ſed quia gentiles ſuo exemplo iudaizare coegit.
2; hm hᷣ poſſet obijci de paulo ꝙ ipe peccaſſet qudo
circumcidit thimotheum vtł votũ ſoluit in teucris ſicut
habetur.xxj.actuũ. Jam em̃ fuit ꝓmulgatũ cõciliũ apo

ſtoloꝛũ.iĩ quo oꝛdinatũ fuit ꝙ nibil oneris imponeretur

niſi vt abſtinerent ab immolatis ſimulacroꝝ et ſuffoca
to ſanguine et foꝛnicatõne.cum ergo iam ceſſiſſent lega⸗
lia ex decreto poſtolico:non videtur ꝙ apls i ſta facere
beret. et ita peccauit eadẽ ratõne qua petrꝰ.ſi ergo de
apoſtolo vidr ꝙ nõ peccauit:ſimiliter videt᷑ de beato pe
tro. Ad quod reſpõdent quidã ꝙ nõ peccauit. et immi⸗
tũtur cuidam glo.que dicit.repᷣhenſibilis erat.i.dignꝰ
repꝛehenſione ꝓ alijs nõ ꝓ ſe.illã vo autoꝛitatem q̃ pꝗ⸗
nitur in glo. vel quam ponit haymo exponũt hoc modo.
ꝙ peccauit.i.fecit aliquid exquo eſſet occaſio peccati in
alijs ꝓpter eoꝛũ indiſcretionẽ.et ꝙ dicitur nõ recte am⸗

bulaſſe ad veritateʒ euangelij:exponunt.i.nõ caute am⸗
bulauit ſm illud.v.ad ephᷣ.Alidete qũo caute ambule/
tis. et glo. dicit nõ qᷓtum ad intentionẽ ſed ad veꝛitatem
euqgelij:qꝛ ꝓꝑ hoc poſſent iudaiʒare. Attenditur autem
dupliciter veritas euãgelij. vel ꝙtum ad ea que credẽda
ſunt et imitanda in euangelio:et ſic ambulauit ad veri⸗
tatem euangelij.et hoc ẽ vel qtũ ad ſe vel qtum ad fru⸗
ctum in alijs.et hoc mõ ipᷣm peccaſſe nõ aliud eſt qᷓ ma⸗
teriam peccati dediſſe.QOec fuit ſimile de paulo qñ thi⸗
motheum circũcidit vel teucris votũ ꝑſoluit: hoc enim
fecit nõ eo ꝙ ſpem poneret in legalibus.ſed ne cerimoni
alia tanꝙ; ydolatriã geneium damnare crederetur.

¶ Erplicit ſecũda pars ſũme Alexandꝛi de Ales irre⸗
nocabilis anglici doctoꝛis Anthonij koburger impen
Anno xp̃ᷣiane ſalutis Aꝰ. ccccꝰ.lxxxj.iij.Rł.decembꝛis.

——

.

ſo⸗
no
mi.
lata
rret
iue
nin
lo⸗
ino
eli⸗
eiu⸗
po⸗
tio⸗
gra
ue
ne
ta⸗
ſſe
mar
unn
/
toͦ⸗

( Lueſtio

tioni ⁊ imperio obtꝑanter ſubiectꝰeſſet. Licet aut ad
pdictaʒ queſtionẽ ſic poſſet ꝓbabilit reſpõderi.min re⸗
ctum videt᷑ quibuſda ſentire pᷣmos parẽetes in ſtatu pꝛi⸗
mo nõ poſſe credere ſiue opinari. qð erat verũ eſſe falſũ
vel ecõuerſo:tum q; haberẽt rerũ noticiã ꝑfect.non ta⸗
men ĩnotuit illis quicqd erat veritatis? virtutis in re⸗
bus conditis:tum qꝛ nõ erat illis datũ videre ⁊ cogno/
ſcere ſecreta intellectuũ: tum qꝛ nõ habuerũt intelleciu
veifoꝛmẽ:tum quia auctoꝛitates plures vident᷑ dicẽ.cre
dulitatẽ falſaʒ pᷣceſſiſſe pꝛimũ peccatũ homis:tuʒ quia
falſa cꝛedulitas videt᷑ fuiſſe cã pᷣſũptõis ⁊ elatõis i mu⸗
liere. VUnde em̃ fuiſſet ĩ ea pᷣſumptio ⁊ elatio niſi vtrũq;
credidiſſet verũ fuiſſe qð dixit ſerpens.licet em̃ vt habe⸗
ri poteſt ab augu.⁊ vt ponunt multi.non credidit verbo
ſerpentis:cum iudicõ ratõnis ante elationem que eꝓpꝛꝝ⸗
menda erat:quedaʒ tamen videt᷑ in ea fuiſſe credulitas
ſeʒ per ſubreptõnem.⁊ quia vbi nõ poteſt eſſe ſubreptio
credulitatis. poteſt eſſe plena credulitas.videt ꝙ aliq
peccatũ poterat habere credulitatẽ plenã. Pꝛeterea nõ
videt᷑ aliquibo verũ quod dominꝰper inſpiritatõneʒ vel
per angelü ſemꝑ manifeſtaret ullis veritatẽ in caſu ꝓpo⸗
ſito vel ↄſimili.eo ꝙ in temptatõne ſerpentis hoc no fe⸗
cerit mulieri.vbi maxime neceſſaria eſſet hmõi manitſe⸗
ſtatio.quia em̃ non ĩnotuit quicꝗo erat virtutis ⁊ veri:
tatis in rebus. nec datũ fuit illis cognoſcere ſecreta in⸗
tellectuuzʒ: tam circa hec qᷓ; circa illa decipi potuit.⁊ qꝛ
non habuit deifoꝛmẽ intellectuʒ. poterat in illo eſſe ſub⸗
reptio falſe cꝛedulitatis ſine iudicio ⁊ collatõne. Scom
banc opinionẽ poteſt dici.ꝙ pꝛimi parentes potuerunt
cecipi extenſo nomine deceptionis. ſcʒ pꝛout quis dicit᷑
decipi.qui qualicũq; eſtimatõne ſiue credulitate putat
quod eſt falſuʒ.ſic autẽ errare ſiue cipi cõuenit exiſtẽ
tes in ſtatu innocẽtie ſic em errauerũt angeli ante caſuʒ
ſuum. putãtes beatitudinẽ eoꝛum ſemꝑ duraturã. Eln⸗
de aug. xj. de ciui.dei.xj.c. ſi vere ꝑfecteq; beata vita nõ
niſi eterna eſt.non erat talis illox quandoq; deſitura.2
pterea non eterna. ſſiue id ſcirent ſiue neſcientes puta⸗
rent. quia ſcientes timoꝛ ⁊ neſcientes erroꝛ bonos eſſe
vtiq; non ſinebat.¶l Ad illud quod pꝛimo obijcit᷑ cõtra
boc per illud augu. ꝙ aꝓpꝛobare falſa veris eſt pena ho⸗
minis damnati ⁊c. Dicenduzʒ ꝙ augu.loquit᷑ erroꝛe
in moꝛibus vt patet ibidẽ.loquit᷑ e de duobo inflictis
Apter pꝛimũ peccatũ que ſunt ignoꝛãtia agendoꝝ ⁊ dil⸗
ficultas. determinat em̃ ibi ꝙ per peccatũ amiſit homo
ſcire bonum poſſe.dicit em̃ ſic. IJlla eſt pena peccati in
ſtiſſima vt amittat quiſq; quo bene vti voluit.cum ſine
vlla poſſet difficultate ſi vellet.i.ante vt quis ſciens re⸗
cte facere non facit.amittit ſeire quid rectuz ſit.⁊ qui re⸗
cte facere cum poſſet noluit.amittit poſſe cum velit.ã
ſunt reuera peccanti anime duo iſta penalia. ignoꝛãtia
7 difficultas.⁊ pꝛimo appꝛobare falſa pꝛo veris vt erret
inuitꝰ.⁊ reſiſtente atq; retoꝛquente doloꝛe carnalis vin⸗
culi.non poſſe a libidinoſis operibus temperare:nõ eſt
natura inſtituti hominis ſed pena damnati. ¶ Ld ali⸗
ud quod obijcitur.qꝙ ipᷣe erroꝛ ſiue paꝛuus ſiue magnus
ſemꝑ eſt malus ⁊c̃. Dicendũ ꝙ augu.ibi vocat erroꝛem
quãdo pꝛo vero aꝑpꝛobat᷑ falſum.appꝛobatõ aũt impoꝛ⸗
tat certam credulitatẽ ⁊ firmã eſtimationem.Ende au⸗
gu. in enche.c.xvij.quis erroꝛ quãta poſſumus cura ca
uendus ſit.nõ ſolum in maioꝛibus verũetiam in mino⸗
ribus rebus.nec niſi in rerum ignoꝛantia poſſit errari:

nõ eſt tamen ↄſequens vt ↄtinuo erret quiſquis aliq uio

neſcit. ſeo quiſquis exiſtimat ſcire quod neſcit.pꝛo vero

quippe aꝑꝛobat falſum.quod erroꝛis eſt ꝓpꝛium.⁊ de ta

li intelligit augu. VUnde ſubdit in enche.xx.c.verbo pꝛe⸗
Dicto ſcʒ ꝙ ipe per ſeipᷣm erroꝛ ⁊c.eſt ſemꝑ maluz.quis
em̃ niſi errans malum neget aꝓpꝛobare falſa pꝛo veris.
aut impꝛobare vera pꝛo falſis.aut habere certa pꝛo in:
certis.Ecce euidenter patet ꝙ loquit᷑ non de quacũq; le
ui putatõne ſiue eſtimatõne. ſed de illa que appꝛobat ve

7 *%

xcviij.

ra pꝛo falſis.¶j Ad illud quod obijcit᷑ ꝙ miſerioꝛes ſũt
qui fallunt qᷓ; qui fallunt᷑ ⁊c. Dicenduʒ ꝙ augu.loquit᷑
de exiſtentibo in ſtatu pᷣſentis miſerie vt patet ex verbis
eius.dicit em̃ ſic.homines fallunt atq; fallũtur. nota ꝙ;
dicit hic ⁊ vt patet ex verbis augu.cum loquit᷑ de credu
litate firma.qua falſuʒ pꝛo vero aꝓpꝛobat᷑. ſicut patʒ in

pꝛincipio illiꝰcapituli.nõ aũt falſuʒ qualicũq; leui eſti⸗

matione ſiue opinione verũ putat.¶ Ao illud qð obij⸗
citur. ꝙ ratõnalis natura refugit falſitatẽ 2c. Dicendũ
ꝙ hoc verũ eſt loquendo de falſitate cognita nõ ſuſpica⸗
ta.⁊ hoc patet per verba ibidẽ poſita que ſunt quatum

poteſt deuitat erroꝛem vt falli nolint etiã quicũq; amãt

fallere.¶. Ad illud quod obijcit᷑ ꝙ voluntas in ſtatu il⸗
lo nolebat decipi neq; aſſentire erroꝛi ⁊c̃. DHicendũ ꝙ ve
rum eſt de voluntate deliberata ⁊ de hmõi voluntate in
telligit᷑ illud augu.de ciui.dei.poterat omnia que vole⸗/
bat. Pꝛeterea ſicut ſimul pñt ſtare iſte nõ vult peccare
per ſe loquẽdo.vult tñ facere opꝰvnde neceſſario peccat
Similiter iſia duo pñt ſimul ſtare:iſte non vult tecipi.
vult tamẽ aſſentire illi vnde ſequit᷑ neceſſario ipᷣm deci⸗
pi. ſic potuit eſſe in pᷣmis parentibo.ꝙ licet nõ mouerẽt᷑
aliqua ratõne actuali voluntate ad aſſentienduʒ ſeipᷣo

ccipi ſiue errare poterãt: nibilominꝰmoueri ad aſſen⸗

tiendũ alicui vnde deciꝑent᷑ 1 aſſentire.4¶. Ad illud qð
obijcit᷑.ꝙ nulla fuiſſet paſſio ĩ coꝛꝑe ſi ſtetiſſet:ergo nul⸗

la ceptõ in adaʒ. Dicendũ ꝙ hoc nõ ſequit᷑.coꝛpꝰeniʒ

imo potiꝰaĩa pati potuit.vt em dicit Anſel.coꝛpꝰpati ẽ
animã pati in coꝛꝑe.ante peccatũ pᷣiudicaſſet diuine bo
nitati.ſᷣ̊ aĩam qualicũq; credulitate credẽ falſuʒ eẽ verũ
in nullo p̃iudicat deo.qui hoĩem vel aĩaʒ ↄdidit in aliqᷓ

pꝓfectõe in ſtatu vltimo ꝑficiendã.i.in gloꝛia ĩmo ↄſonũ

videt᷑ diuine ſapiẽtie.vt homiĩs ſtatꝰ ita diſtiguit᷑ ꝙ iſta
im ꝑfectio ſcʒ pꝛima qualitercũq; decipi poſſet.ſine cul⸗
pa tñ in ſtatu ꝑfecto.i.vltimo ita ꝑficiendũ.q nullo mõ
decipi poſſet.ĩmo decepta mulier quodãmõ non cogno⸗
ſcendo dyabolũ temptãdo illã in ſpẽ ſerpẽtis. Pꝛetea.
poſſet ĩ tali foꝛma veniſſe ꝙ ꝓꝛſus ei fuiſſet occultꝰ.ex q̊
ptʒ ꝙ decipi potuit ĩ illo ſtatu. Eñ hugo ne fraus illius
oĩno ĩ illa eẽt ſi nimis maifeſtaret᷑ in ꝓꝛia foꝛma venire
nõ debuit ne manifeſte cognoſceret᷑ ⁊ nullatenꝰreciꝑet᷑

Itẽ ne nimis violẽta eſſet eiꝰ fraus ſi ꝓꝛſus occultaret᷑.
2 B ſimł ſi æveũ tali fraude q cũ nõ poſſʒ cipi ꝑmitte⸗
ret.iniuriã pati videret᷑. Pꝛetea non eſt ſile de paſſione

coꝛꝑis ⁊ credulitate aĩe. pꝛia em̃ conditio coꝛꝑis fuit
ſubiectõ oĩmoda aĩe.oĩno em̃ fuit ſubiectuʒ aĩe a natu⸗

ra ſue conditõnis. ꝓpter qð dum eſſet ſubiectũ ⁊2 ſtaret

in ſua natura.nihil debuit illi accidere qð eſſet ↄtra na
turam.⁊ ita nec paſſio aliqua.aĩe conditõ ꝓpꝛia fuit li⸗

bertas faciẽdi vel nõ faciendi credendi vel nõ credendi

vel eiꝰↄtrariũ.vnde aĩa ratõne ſue libertatis potuit hoe
⁊ illud credere.⁊ quia nondũ innotuerũt oĩa ꝑfecta illi
nec habuit deifoꝛmẽ intellectũ.vterq; decipi potuit.nec

ſic declinaſſet terminos ſue nature. nec ſtatum ſuũ qᷓ;tũ

ad pfectõnem gratie quã habuit ante lapſuzquia ergo
paſſionis illatõ erat contra naturã coꝛꝑis.qualiſcunqʒ
deceptio nõ erat contra naturã anime nec contꝛa ꝑfectõ
nem gratie q;'tum ad ſtatũ in quo fuit ante lapſum.nõ ẽ

ſimile de coꝛꝑis paſſione ⁊ anime deceptõne. Mon autẽ

negandũ mihi videt᷑ quin ſtando in gra poſſet tantuʒ in

ſcientia ⁊ gratia ꝓlſeciſſe.ꝙ aliquo modo decipi nõ poſ⸗

ſet.¶ Ad illud aug.quo videt᷑ opinio pᷣdicta ↄfirmari.
ſcʒ cum nihil aliud ſit errare.qᷓ; verum putare fallũ ⁊c̃.
Dicenduʒ ꝙ idem eſt putare quod appꝛobare. Aug.em̃
indiſtincte dicit qñq;ʒ putare qñq; appꝛobare qñnq; eſtĩa
re.nõ em̃ eſt erroꝛ niſi vbi eſt agꝛobatõ.qð ptz ꝑ augu.

dicentẽ. ſi quis eſtimat ſcire quod neſcit.ꝓ vero quipe

appꝛobat falſuʒ.quod eſt erroꝛis ꝓpꝛiuʒ.Ex hoc patzʒ q
erroꝛ ꝓpꝛie loquẽdo non eſt ſine aꝓpꝛobatõne.quia vt di⸗
ctum eſt.firmaʒ dicit credulitatem.que eſt quodãmodo
cũ iudicõ ⁊ deliberatõne.hoc autem quãdo eſt falſi.ali⸗

R

0
8
S

N Focus

-Euroskala Offset

VierFarbSelector Standard“

Copyright 4/1999 VXVMaster GmbHi wnwW.yXymaster. com