Gb42_fol-1
author: Hieronymus, Sophronius Eusebius

NI12511985027 021

UIEIINIIINIIIIIIn

Tübingen

W. Raiser —

7

—

—

Raiser

.
*
.
.

Primaparsc

piſtola

rum beati Hieronimi.

* △
. .
—
.
, .
—
. ☛⁵G
—
H
*
.
2 *

Idꝛimus tracta

Tabula
Aauallt hoiero

nymi eplas ad eruditiõeʒ
prrroianã pneceſſariã reruʒ
b ac materiaꝝ varietate cõ
fuſas: ⁊ ſine vllo oꝛdie de
fſfſ(cſcyptas aguimꝰ Illas nãq;
ꝓut ſoꝛs tulerat:vel ꝓ nu

tu q̃ſq; deſcpſerat: ac vt interdum int᷑ dogmati

cos libꝛos epłareſq; ↄmẽtarios qͥ de fide vel ʒ
hereticos inſcribunt᷑:mõ funebꝛes:mõ ↄſola⸗
toꝛie:aut de moꝛibus:aut de vtutibus inſererẽ
tur epłe:q̃ poꝛibus mane coherebãt.Ego vero
attẽdens qͥd vtilitatis legẽtibus afferret atco⸗
modata ꝑtitio:eas ipᷣas epłas ꝓpꝛijs materijs
ãqnectere:tractatibuſq; diſtinguẽ inſtitui. Hoc
em a Platone nouimꝰ inſtitutũ.qͥ cũ cerneret

qᷓ;tũ lucis ⁊ gr̃e cogſcẽdis rebꝰ afferret adhibi⸗

taↄmode opoꝛtuneq; diſtinctio:nõ ſolũ ad cla

ritatẽ: ſᷣ etiã ad facilitatẽ abſolute cũcta diſtin⸗

xit.itaq; oẽs epłas atq; tractatus excepiis ma

ioꝛibus qͥs in coonicas ſcdᷣturas edidit ↄmẽta⸗

rijs gñalit᷑ trifaria ꝑtitõe ↄplexi ſumus:⁊ quã⸗
libet ꝑtiũ in ꝑticulares diſtinximus libꝛos ſiue
tractatus:atʒ ab illis exoꝛſi ſumus:qͥbus fides
catholica roboꝛat᷑: ⁊ ab hereſum impugnatiõe
defendit᷑ ſcientes ipᷣa xpᷣiane inſtitutõnis fun⸗
damẽta eſſe:qͥbus ſalus ⁊ vita ↄſiſtit. DHeinde⸗
dogmaticos libꝛos de vtriuſq; teſtamẽti qſtio
nibus:vel de ſcpᷣturaꝝ ſcãꝝ expoſitõibus:qͥbꝰ
religioſa mẽs erudit᷑ in lege dñi adiecimꝰ Tũc

—

wo de moꝛibus atq; vtutibus qͥbus ↄuerſatio

xpᷣiana ꝓut vnicuiq; gdui:ſexui:vel etati con⸗
gruit inſtituit᷑:diſtinctos tractatus ſubiecimꝰ.
NPꝛimiigit᷑ libꝛi in fide xpᷣianũ erudiunt. Me
dij de ſcöturis ſacrl ⁊ aꝝ tractatoꝛibus inſtru
unt. Noſtremi oẽʒ gdũ:ſexũ:etatẽ ſacris diſci⸗
plinis iſtituũt. Ipis q;ᷓ epłis aut certe eaꝝ plu
rimis argumẽta plerũ q; ab illuſtribus virl ex⸗
cerpta pᷣmiſimus. Quibus dũ bꝛeui apẽdio lõ
ga pagina coartat᷑: legẽtis aius ad intelligẽtiã
facilius pᷣpat᷑. Nectñ exẽplaria pᷣoꝛa dãnamꝰ:
ſ nobiſipᷣis ⁊ ceteris qͥ oꝛdiatius atq; diſtincti⸗
us ieronymi epłas hr̃e deſiderauerit ↄſului
mus:ſperãtes in dño laboꝛẽ nr̃jm: quẽ ꝓ briſſi⸗
mi viri honoꝛe ac deuotõne ſuſcepimus:ipᷣius

meritis ac ſuffragijs compẽſandã.
Rima igit pᷣncipałꝑs ↄtinet q̃tuoꝛ tra
p ctatꝰ. Pꝛimꝰẽ ð fide.Scðs ð ipugnati
onibꝰ hereſuʒ ⁊ apolegijs g hereticoꝝ
calũnias.Tertiꝰð Oꝛigenis erroꝛibꝰꝑnitioſis
vbi ⁊ accuſatões ⁊ defenſionesõ ſectatoꝛes ha
bent᷑. Quartꝰ ð oꝛigie aĩe:qͥ ad fidẽ ipᷣaʒ refert᷑
Tabula tractatus Pꝛime ꝑtis.

—. .—

Srume partis

pꝛime partis de fide.

Expoſitio ſymboli Ruffini Aalegieſis pprfi:·

ad Laurẽtiũ papã:in q̃ ſingłos articulos fidei
noui ⁊ veteris teſti auctoꝛitatibꝰ oↄfirmat: he
reſes zrias deſtruit. Mihi deẽY. Fo. j.
Evxpoſitio fidei bti Hhieronymi pbr̃i ad Da

maſum papã:in q̃ hereſes plurimas ð trinitate

⁊icarnatõe vbi ipie ſentiẽtes dãnat:petẽs ſuã

fide a damaſo ? ꝓbari. Credimi deu. Fo. viij

Libellus ſci Auguſtini ↄ qͥnq; hereſes:in qͥ
Naganos:iudeos: Oanicheos: Sabellios:

Arrioſq; ↄuincit:⁊ vtriuſq; teſtamẽti ſentẽtiis

ↄfutat. Bebitoꝛ ſum. Fo. viſj.
Expoſitio fidei Nyceni ↄcilij:in qᷓ docet fili⸗

um coeq̃lẽ coeternũ:⁊ ↄſubſtãtialẽ pri:Arriu,zʒ

reuincens:⁊ ſpiritumſanctũ docens an vtroq;
ꝓcedere. Credimus in vnum. Fo. xij.
Bii ieronymi ad Damaſuʒ papã ſciſcitã
tis an in trinitate tres hypoſtaſes ſint ↄfitẽde:
⁊ qͥbus apud Antiochiam communicare debe
at. Qm vetuſto oꝛiens . Fo. xiiij.
Alrrgumentũ in ſequentẽ tractatũ bti Hiero
nymi de fide credulitate ⁊ ↄuerſatõe xpᷣianoꝝ.
Judeos2v. Fo. xiiij.
Tractatus bti lhieronymi ð fide credulita⸗
te ⁊ ↄuerſatiõe xpᷣianoꝝ:cuius ſummariũ effe⸗
ctum pᷣſcriptum idicat argumentů. Dauid
gloꝛioſus. HD

tia trinitatis ⁊ mẽbꝛis dñi. NPeũ tri. Fo.xviij.

Tractatus bti hieronymi de eſſentia trini⸗

tatis ⁊ mẽbꝛis dñi:cuius effectũ pᷣſcriptum in⸗

dicat argumẽtũ. Opᷣs deus. Fo. xviij
.HBii hieronymi ad DOamaſum papam obſe
crantis:vt ſibi rñdeat:cui in Syria debeat cõi

care. Impoꝛtuna in. Fo. xx.

Incipit Gcöstra⸗
ctatus de impugnationibus diuerſaꝝ hereſus
hereticcon⸗⸗gss.
Bti Hieronymi ad MMarcellã ʒ Motani
heretici inſaniã:q̃ͥ ꝓmiſſionẽ ſpũſſcti in ſe dice⸗
bãt eſſe cõpletã:cuiꝰ hereſis cã ⁊ oꝛigo in rubꝛi

ca plenius explicat᷑. Teſtionia de Joã.Fo.xx

Argumẽtũ in libꝛos ↄ Jouinianũ excerptũ
ex Auguſtino. Jouinianus Fo. xxj.
Bti ieronymi ↄ iouinianũ hereſiarchã ſa
tyrici libꝛi: cuiꝰ dogmata qlia fuerit excerptuʒ
ex Auguſtino de hereſibus pᷣdictũ indicat ar⸗
gumentũů. Pasci adnodu. Fo. xxj.
Heati Hieronymi 3 Jouinianũ liber ſecun
dus. Scda ꝓpoſitio. Fo. xxxiiij.
Argumeſita in libꝛum 3 Heluidiũ alibi ex⸗
cerpta. Kaanenn
Bti HHierony li 3 Heluidiũ de Marie per
petua vᷣginitate: cuius hereſim ſupꝛadicta in⸗

Fo. xig.
Argumẽtũ in tractatũ bti hHieronymi ð eẽn

Fo. xlv.

dicãt argumẽta. Nuꝑ rogatus. Fo. xlv
Airgumentũ in libꝝ 3 Vigilãtiũ hereticum
de veneratõne reliquiaꝝ:cuius hereſim awoſi
tũ indicat argumẽtũ Aigilãatiꝰ pbr. Fo.xlix
Biti ieronymi pbr̃i in Vigilãtiũ hereticũ
¶Q¶ Multa in oꝛbe. Fo. xlix.
Bti lhieronymi ad Ripariũ pbrm blaſphe
miã Vigilãtij de nõ venerandis reliquijs dete
ſtantis. Acceptis pᷣmũ. Foo. lüi.
ANIirgumẽtũ in libʒo Luciferianos excerptũ
ex Iſidoꝛo.vij.ethymologiaꝝ. Luciferiani
Luci. bidem
Altercatio Luciferiani ⁊ oꝛthodoxi cuiuſ⸗

dam edita a btõ ieronymo Luciferianum

in ſcripta. Pꝛoxrime. Fo. lij.
Bii hieronymi ad Cteſiphõtẽ de libero ar
bitrio 3 Pelagianos hereticos:qͥ dei gr̃e ad⸗
ſantes cuncta ad humanã referũt voluntatem
Non audacter. j.
Argumẽtũ dyalogi ↄ Pelagiũ excerptũ ex
Gẽnadio de Vris illuſtribus. Pelagius
hereſiarches. Fo. Ix.
Itẽ aliud argumẽtũ ex epła bti Hieronymi
de. xij.tractatoꝛib?ꝰ*3.. Pelagius de Fo. lx.
NPeologus dyalogi bti Hieronymi 3 Pela

giu hereſiarcha: quẽ ſub nomie Attici ⁊ Crito

boli noibus voluit apellari Scpᷣta iã. Fo.lx

Initiũ dyalogi bti hieronymi ↄ Pelagiuʒ
ſub noibus Attici ⁊ Critoboli Atilcus. Bie
mihi. Fo. Ix.

Scds liber eiuſdẽ dyalogi Pelagianos

Critobolus. Multa quidd. Fo. lx viij
CTertius eiuſdẽ dyalogi liber pelagianos
Eritobolus. Delectatus. Fo. xxiuj

Incipit tertius tra⸗

ctatus pᷣme ꝑtis de erroꝛibus Oꝛigenis vbi eti
am accuſatiões ↄ ſectatoꝛes ciuſdem hereſis ⁊
apologie ↄtinenf.
Argumentũ in eundẽ tractatũ ex bti Augu
ſtini libꝛo de hereſibus excerptũ. Oꝛigenia⸗
ni Oꝛigenis. Fo. xxviij.
lhieronymus ad Auitũ ð erroꝛibus Oꝛige⸗
nis in libꝛis Periarchon. Ante an⸗
no. Fo. Xxxix.
Epła Epiphanij ad Joannẽ Hhieroſolymi⸗
tanũ e greco traducta:in q̃ ſe purgat de oꝛdina
tione pbroꝝ in illius dyoceſi: ⁊ monet ne Oꝛi⸗
genis erroꝛibus implicent᷑: qͥs oꝛdinat ad oꝛdi
nes. Bño dilectiſſimo. ²* Fo. lxxxj
Alrgumentũ de Joãne Hieroſolymoꝝ epᷣo
excerptũ ex Gennadio de viris illuſtribus.

Joannes Hieroſo. So. xxxiij
Liber bti Hieronymi ad Pãmachiũ 7 Joã
nẽ Hieroſolymoꝝ epᷣm:⁊ ffinũ aſſertoꝛem

Oꝛigenis:cuius effectus in rubꝛica plenius cõ

tinef. Siiuxta,

citat. Beatiſſimo.

mo pape.

Sanctus aliquis.

F. .eo. xxxii;
Alpologia bti hieronymi ad Theophyluz
papã Alexãdrinũ: in ã calũnias Joãnis Hie⸗

roſolymitani refellit:⁊ Oꝛigenis ſectatoꝛẽ oñ⸗

dit. Epla tua. Fo. xcj.

Bii Hhieronymi ad Theophylũ:in qᷓ de lit⸗

teris gras agit:⁊ ʒ Oꝛigenianos berefto⸗ ex
J.. xch.
Epła Theophyli ad Hieronymum victos
Oꝛigenianos nũciãs. Dilectiſſimo.Fo.xcij

Epła bti hieronymi ad Theophylũ gtula⸗

toꝛia ꝓ detectis ⁊ victis hereticis. Beatiſſi⸗
mopap. „ 4
BSBiti lieronymi rñſiua increpatiões hereti⸗

coꝝ ſuſcipiẽtis officiũ:⁊ illius ſniaʒ romani põ

tificis fidei ↄgruere głiantis. Beatiſſimo pa
o. xcij.

5 Epła Theophyli ad Hieronymũ: ꝙ fugati

ſint Oꝛigenis ſectatoꝛes ꝙ hypochꝛitas illius
eiuſdem fautoꝛes euitat. Domino dilectiſſi⸗
mo. Fo. xciij.

Epla Epiphanij ad HHieronymum de ꝓfli⸗

gatione Oꝛigeniane hereſeos ꝑ Theophyluz
ep̃m: cuius epłlaʒ interſerit gratulantis. Do
mino amãatiſſimo. Fo. xciij

Ebpla bti Hieronymi ad Theophylũ :ꝛin q li
bꝛum illius ſummis laudibus effert: excuſans

ꝙ celerius nõ verterit in latinum. HBeatiſſi⸗
NPꝛefatio Ruffini pbr̃i in libꝛos Periarchõ

Oꝛigenis: in q dicit ſe Hieronymum imitatuʒ

qui diſcoꝛdie ſeminarium fuit: cum Hierony⸗
mus callide in ea pᷣfatione ſe notatũ arbitraret
Scio q;plurimos. Fo. xciij.
Tammachij ⁊ Oceani ad hieronymũ com
monentium:vt de callidæ Ruffini interpᷣtatõe
⁊ mentione illius in pᷣfatione hahita ſe purget.
o. xciiij
Alpologia beati Hieronymi ad eoſdem rñſi⸗
ua:in qua docet ſe Oꝛigenis doctrinam nõ do
gma ſectatum: ⁊ pᷣfationem ac interpᷣtationem
Ruffini libꝛoꝝ NMeriarchon damnat. Sche
dule quas. . Fo. xciiij.
Argumentum in apologiã Ruffini ad Ana

ſtaſium Romanum epiſcopum. Superioꝛi

tractaau. Fo. xcv
Ruffini pꝛeſbyteri Aquilegienſis ꝓ ſe apo⸗
logia ad Anaſtaſiũ vꝛbis Romane epiſcopũ.
Audiui quoſdam. Fo. xcvj
Anaſtaſij Romane vꝛbis epᷣi ad Joãnẽ hie
roſolymoꝝ epᷣm ↄſultatõi ipᷣius de Ruffini no
mine rñdentis: ⁊ accuſantis ꝙ impie Oꝛigeis
dogmata trãſtulerit Pꝛobate qdẽ. Fo.xcvj
Argumẽtũ in libꝛos inuectiuos Ruffini aqͥ⸗
legiẽſis. Ruffinus e Fo. xc vj
Iltẽ aliud argumentũ ex Gẽnadio de viris

—— .
—

Fo. xcij.

Prime

Perle⸗
i. 55'o. Xc vi,
Argumentum ſecundi libꝛi inuectiui eiuſdẽ
Ruffini contra beatum Hieronymum hoc
ſecundo. Fo. cliij
Secundus liber inuectiuus eiuſdem Ruffi⸗

contra beatum hhieronymum.

ni contra beatum Hieronymum. Suhpe⸗
rioe. Fo. cilij.
Alrgumẽtũ in epłaʒ bti Hieronymi ad Ruf

finuũ. Btũs ieronymus Fo. cxj.
Biti Hieronymi ad Ruffinũ de callida lau⸗
datõe ↄqrẽns. Bicdte. Fo. cxj
Argumentum in pmum libꝛum beati hiero⸗
nymi contra Ruffinuum.g In hocli⸗
bello. Ibidem
Biti lhieronymi ad Pãmachium ? Mar⸗
cellam pꝛo ſe contra detractoꝛem Ruffinum li
ber pꝛimus. Et veſtris v mul. Fo. cxj
Alrrgumentũ in ſecundũ libꝝ ᷓ Ruffinũ
moc libello. Fo. cx vj
Biti hieronymi ꝓ defenſione ſua Ruffi⸗
num ad MPammachiũ ⁊ Marcellã liber ſecun
dus. Hucuſq; de ci. Fo. cx vj.
Beati Hieronymi 5 Ruffinum epiſtola re⸗
ſponſiua: in qua ſingula illius maledicta refel⸗
lit: illum Oꝛigeniane hereſis ſectatoꝛẽ ⁊ he⸗
reticum oñdit. Lectis lfſis. Fo. cxxij
Beati ieronymi 3 Vigilantium epiſtola:

In qua de traductione libꝛoꝛum Oꝛigenis ſe

purgat: ⁊ accuſatoꝛẽ ſuũ imꝑitie ꝑfidieq; ↄdẽ⸗
nat. Juſtum quidẽ.

Oꝛigenem legere debeat: In qua docet ꝓpter
iullius eruditionem nò omnino eius cõmentari⸗
os reſpuendos: ita legendos:vt bona eligan
tur:vitenturq; contrarii. Maioꝛa ſpiri⸗
HBeati Hieronymi ad Marcum pꝛeſbyteꝝ
ſuper poſtulata fide: vbi de ꝑſecutionibus he⸗
reticoꝝ ↄq̃rif᷑. Becreuerã qdẽ. Yo. cxxx.
Heati ieronymi ad Pãmachiũ ⁊ Mar⸗
cellam de ſtudio Theophyli epiſcopi Alexan
dꝛini contra Oꝛigenianos congratulatio. In
qua epiſtolam ſuam de paſchate et contra ip⸗
ſam hereſim traductam ſe dicit emittere: vt oꝛi
entis fidem cathedra Cetri confirmet. Rur
ſum oꝛiẽtalibus. Fo. cxxx.
Heati hieronymi ad Pammachium ð ob⸗
trectatoꝛibus ſuis:qui libꝛum contra Jouinia
num carpebant. Chꝛiſtiani inter⸗
dum. Foeo. cxxx.
Liber Apologeticus beati HHieronymi ad

Pammachium in defenſionem libꝛoꝛum con⸗

tra Jouinianum.

illuſtribus Ruffinus aqlegieèſis Fo. xcvj
Liber pꝛimus inuectiuus eiuſdem Ruffini

Fo. xj.

le. Fo. cxxix.
BHeati Hieronymi ad Tranquiliinum quõ

Auod

adte. FFroro. cxxxj⸗
Beati Hieronymi ad Bomnionem epiſto⸗
la inuectiua contra Garrulum monachum de⸗
tractoꝛem ſuum:qui contra Jouinianum ſcrip

ta carpebat: quem monet ſcriptis ſi audeat de⸗
certare non maledictis.

ertaren Litte⸗
Alrgumentum beati Hieronymi ad Mar⸗

cellam contra Montani inſaniam. Miero⸗
nymi. Fro. cxxx*

Beati HHieronymi ad Marcellam de fide
noſtra ⁊ dogmate heretico. Teſtimo⸗
nia. “IJMWGvp Fo. cxxxv
Argumentũ in epiſtolas beati Hieron mi:
ad Oceanum de vnius vxoꝛis viro eati
ieronyiiim. Fo. cxxxv.
Ebpiſtola beati hieronymiad Oceanum de
vnius vxoꝛis viro. Nunqᷓ;
lli. .— Feo. cxxxv.
Beati Hieronymi ad Alipium Auguſti⸗
num epiſcopos eoꝛum opera hereſim celeſtinãs
extinctam gratulantis: ⁊ excuſantis quare con
tra libꝛos Aniani pſeudo dyaconi reſcribere

diſtuliſſet. Bominis vere ſan⸗
ctis. Fo. cxxx viij
Eiuſdem ad Auguſtinum de ʒelo fidei con⸗
tra hereticos gratulatoꝛia. Domino ſan⸗
H Fo. cxxx viij

ctro.
Ald eundẽ eiuſdẽ de hereticoꝝ pſidia.

Nulti vtroc;. Fo. cxxxviij.

Quartustractatus

p̃me ꝑtis pᷣncipalis de oꝛigine anime: que que⸗

ſtio ad fidem ꝑtinet: ⁊ ex Oꝛigenis erroꝛe de⸗
Heati Hieronymi ad Marcellinũ ? Ana⸗
pſychiã de oꝛigine die catholicon en heretico⸗
rũ ſententias referẽtis. Bominis vere
ſanctis. Fo. cxxx viij.
Beati Auguſtini ad Hieronymum de oꝛi⸗
gine anime ſciſcitantis:ſi naſcentibus ſingulis
de nouo creantur anime: ⁊ quomodo ſatiſfiat

obijcientibus de Rccato oꝛiginali. Deum
noſtrum. Fo. cxxx viij

Byalogus ab incerto auctoꝛe ex dictis ſan⸗

ctoꝛum Auguſtini ⁊ Hieronymi excerptus:in

quo de oꝛigine anime ⁊ vnde culpã oxerit diſ⸗
putat᷑. Cüuü apud vos. Fo. cxlj.

Ecunda pars
DZ pꝛiicipalis totius voluminis
8 Epiſtolarum beati Hierony⸗
mi: que de ſcripturis ſacris: et
earum expoſitoꝛibus chꝛiſtia⸗
num hominem Tudit: continens tractatue in⸗
fra ſcriptos. ððDẽÿ .

AIngipitprimus tra

ctatus ſcᷣe ꝑtis pᷣncipalis de q̃ſtionivus vete⸗

ris ⁊ noui teſtamẽti

Epla bii Damaſi vꝛb Romane epi ad bim

Hieronymũ de qͥnq; qſtionibꝰ ppoſitis ad ſcri

b'ẽdũ excitãtis. Dilecto in xpo. Fo. cxliiij

—

BEiti Hieronymi rñſiua tres qᷓſtiones ex qn⸗
Zituli queſtionrſu. Idpidé
Auid ſibi vult ad in Heneſi ſcriptũ ẽ. Om⸗
nis qui occiderit Cayn ſeptem vindictas exol⸗
neWs —
AQuõ varietas egreſſionis filioꝝ iſrael diſſol
uit᷑:q̃ Abꝛahe quarta ꝓgenie repꝛomittit᷑: ⁊

Nqdiſſoluẽs:de ceteris ad Tertullianũ Oꝛige⸗

Hoyſe quita ꝓgenie facta ꝑhibet᷑: Fo. cxlv.
CLur JYlaac vir iuſtus ⁊ rectus cui noluit de

Ebpiſtola bti hieronymi ad Bamaſum vbi

explanat viſionem Eſaie:qui vidit dominũ ſe
dentem ſuꝑ ſalium excelſum:eandem nõ vt ve
ter es de deo pre:b de filij vnigeniti glła interpᷣ⸗
tatis. Et factũ eff. Fo. cxlvj

Eiuſdeʒ ad eundẽ Zamaſum de Seraphin

2 calculo: Abi m diuerſos interp̃tes exponit
ſextum capitulum Eſaie. Septuaginta ⁊
miqfuuammm. Fo. cxlviij.
Hieronymus ad Euagrium de Meichiſe⸗
deech repᷣhendens eos qui putabant eum fuiſ
ſeangelum vel ſpiritum ſanctũ: docens homi⸗

nem fuiſſe regé: 1 m hebꝛeos Sem fuiſſe bᷣ⸗

mogenitus Moe.
Argumentum in epiſtolam beati Hierong⸗

LALiliſti volu⸗

*

midd Terentiaʒ de vera circunciſione.,. Car
nalẽ circunciſion. Fo. cxlix
Beati Hieronymi ad Terẽtiã ð vera circũ⸗

ciſione. Supioꝛe epła. Fo. cxlix
Beati lhieronymi ad Ruffinum de iudicio

Salomonis in ſectione paruuli ᷣm tropologi⸗
am ꝑ duas meretrices eccleſiam ſynagogam

exponẽtis: quaxꝝ ſynagogãſiliũ ꝑ cerimonias

legis extixerit. Multüu i vtraq Fo. cliiij.
Eiuſdem ad Nitalem pᷣſbyterum de Salo⸗

mone ⁊ Achaz ex dinumeratione tempoꝛum:

docẽtis eos adhuc impuberes genuiſſe. Ze

non Mauclerus. òD c
Beati hieronymi ad Bardanum exponen

tis terram repꝛomiſſionis ᷣm Anagogen ſu pe
rioꝛem terram eſſe viuentaim. Queris Bar

dane. ʒ PPo. clvi
Arr gumentum in epiſtolã ad Fabiolã de ve
ſte ſacerdotan. De veſtibus. Vo. clvij.
Biti Hieronymi ad Fabiẽ e veſte ſacer⸗
dotali. AUſq; hodie. Fo. (l vij

An Admirabile diuie.

ncipit ſecũdus tra⸗

Fo. cxl viij

nullo pꝛohibente cuſtodum.

ℳ

pᷣtatione Ephod:quod dupliciter ponit᷑ ꝓ ſu⸗
phumer ali pontiſicis: ⁊ lineo veſtitu ſacerdo⸗
tis. Eplare officiũ. Fo. clx.
Beati Hieronymi ad Fabiolam de. xlij.mõ
ſionibus illa hyſtoꝛice myſticeq; deſcribens
In. lxx vij. pſal. Fo. clx⸗
Beati lieronymi de diuerſis generibus le

pꝛarum epiſtola docentis illarum deſcriptõeʒ

magis ad peccatum anime: qᷓ; moꝛbum coꝛꝑis
Fo. clxvj.

ctatꝰ ſcðᷣe ꝑtis pᷣncipał de q̃ſtionibꝰ noui teſti.
HBeati Hieronymi ad DHamaſum papam de

filio ꝓdigo vtrunq; filium m litteraʒ ⁊ allego

riam interpᷣtantis: ꝓut in rubꝛica volumis ple

nius ↄtinet. Btitudinis tue. Fo. clxvj

Becati lhieronymi ad Hedibiam epiſtola ex
plicans.xij.queſtiones:quarum tituli ſubijciũ
tur. ⁊ pᷣmo ꝓlogus. Ignota vultu. Fo. clxx
Lituli duodecim queſtionum ad Hedibiã.

NQuoinodo quis poſſit eſſe ꝑfectus: ⁊ quo⸗
modo viuere debeat vidua ſine liberis dereli⸗

cta. Interrogas quß. F.. clxx
Quomodo accipiendum ſit illud Saluato

ris apud M attheum. Bico autem vobis non

bibã amodo de hoc genimine vitis vſq; in diẽ
illum: quo bibam ulud nouum in regno patris
mei. Ex h;̊ loco quidã.

Fo. clxxj.

Que cauſa ſit:vt in reſurrectione domini:⁊

abparitione euangeliſte diuerſa narrauerint

In qbus pmũ. Foo. clxxji.
Quomodo iuxta Mattheum velſpere ſab⸗

bati Maria magdalene vidit dominum reſur

gentem: ⁊ Joannes euangeliſta refert eaʒ ma⸗

ne vna ſabbati iuxta ſeplchꝛum flere. VUna
ſabbati. .’ Fo. clxxi
AQAuomodo iuxta attheum veſpere ſab⸗
bati Maria magdalene ꝓuoluta pedibus ſit

domini:cum ᷣm Joannem audierit. Noli me

tangere. Quepus viderat. Fo. axxi
Auomodo cuſtodiente militum turba Pe⸗
trus ⁊ Joannes liberi ingreſſi ſunt ſepulchꝛuʒ
licen. Fo. c(lxxij.
AQuomodo Mattheus ⁊ arcus ſcribũt
apoſtolis mandatum ꝑ mulieres: vt irent in
Galyleam dominum reuiſuri: cũ Lucas ⁊ Jo
annes Hieroſolymis ab eis viſum eſſe ꝑhibe⸗

Quid clamoꝛ ⁊ veli petrarumq; diſcilſſi io: ?
reſurrectio moꝛtuoꝝ ſignificent:que facta ſunt

in emiſſione ſpiritus Saluatoꝛis. Quid

ſiguficer. Fo. (lkxiz
QAus Saluatoꝛ Joonẽ inſufflauit ſpmſetm
£

Beati Hieronymiad arcellam deintere

— 5
. –

in aplos: ⁊ m Lucã poſt aſcenſionẽ ſe miſſux
repꝛomittit. Huius q̃ſtionis Fo.clxxij

AQAuid ſignificet quod apoſtolus Raulus di

ſputet ad Romanos ſcribens. Quid igit᷑ dici⸗
mus nunquid iniquitas apud deum Omis
quidem .
Qiuid ſit quod apoſtolus Paulus in ſecun⸗
da ad Coꝛinthios ſcribit.Alijs odoꝛ moꝛtis in

moꝛtem: alijs odoꝛ vite in vitam Totũ lo
ci huius Fo. clxxiiij

Aiuid ſit quod apoſtolus ad Theſſalonicẽ⸗
ſes ſcribit. Ipſe autem deus pacis ſanctificet
vos ꝑ oia Famoſaij. Fo. clxxv

Peꝛologus beati Hieronymi in libꝛũ adAl⸗

galium de vndeci queſtionibus noui teſtamen
ti. Filius meus Fo. clxxv
Tiituli.xj.q̃ſtionũ ad Algaſium.

Cur Joannes mittit diſcipulos ſuos ad do⸗

mmum:vt interrogent eum. Tu es qui ventu⸗
rus es:an alium expectamus:cum Netrus de
eodeʒ dixerit.Ecce agnus dei:ecce qͥ tollit pec
cata mũdi. Be hac q̃ſtione. Fo. clxxv.
Quid ſignificet quod in Mattheo ſcriptuzʒ
eſt. Arundinem quaſſatam non confringet:a li
nũ fumigans nõ extinguet Ad cuius expoſi⸗
tione. Fo. clxxvj.
Quem ſenſum habeat quod in Mattheo
ſcriptum ẽ. Siquis vult venire poſt me:abne⸗
get ſemetipſum. Que eſt ſui abnegatio: Aut qͥ⸗
modo qui ſequitur Saluatoꝛem ſeipᷣm negat⸗
BDeqᷓ in terto. HFeo. (lxx vij
NQiuid vult ſigniſicare quod in eodẽ Mat⸗
theo ſcriptum eſt. Ve pꝛegnantibus ⁊ nutrien
tibus in illis diebus:⁊ oꝛate ne fiat fuga veſtra
hyeme vel ſabbato: quod ex ſuperioꝛibus pen
Ddere manifeſtum eſt.⸗
Fellu. FPo. cixx vij
Quid ſibi velit quod ſcriptum eſt in euange

lio m Lucam.Et non receperunt eum:quoni

am facies eius erat vadens in hieruſalẽ Fe
ſtinans dñs.
AQuis ſit villicus iniquitatis qui domini vo
ce laudatus e. AUllteram de euan
gelio Uãʒ Fo. clxx viij
AQuo ſenſu accipiendum ſit quod in epiſto⸗
la legimus ad Romanos. VNix enim pꝛo iuſto
gquis moꝛitur. Nam pꝛo bono foꝛſitan quis au
deat moꝛi. Bue he⸗
reſes. Fo. clxxviij.

Quid ſibi velit quod ad Romanos ſcrib it

apoſtolus occaſione accepta peccatum ꝑ man⸗
datum operatum eſt in me omnem concupiſcẽ⸗
tiam. Nonamus
totum.p Fo. clxxix
AQuare apoſtolus MPaulus in eadeʒ ad Ro

manos ſcribit epiſtolã.Optabam ego ipᷣe ana

—

crebꝛo.
Auid ſit quod idem apoſtolus ad Theſſa⸗
lonicenſes ſcribit. Miſi diſceſſio venerit pᷣmuʒ
⁊ reuelatus fuerit homo peccati ⁊ reliä. In

Fo.clxxiij.

Cum em euen-

Fo. clxx vij

ame.

partis

thema eſſe a chꝛiſto pꝛo fratribus meis. Re
uera valida.
AQuid velit intelligi quod idem Apoſtolus
ſcribit ad Colocenſes. Nemo vos ſuꝑ volens

Fo. clxxx.

llud q

⁊ religione angeloꝛum ⁊ reliqua.
Fo. clxxx

pmaad. Fo. Axxxj.
Epiſtola beati Hamaſi pape ad beatũ Hie⸗
ronymum de interpᷣtatione Oſanna ſanctiſicã
tis. Dilectiſſimo
filiio. Fo. xxxij
Beati hieronymiad Damaſum reſi ponſi⸗
ua Oſanna ᷣm bebꝛaycã veritatẽ interpᷣtãtis.
FFo. (xxxij
Beati Hieronymi ad Amandum pꝛeſbyte⸗
rum epiſtola de diuerſis queſtionibus nouite⸗
ſtamenti: quarum pꝛima eſt. Quid ſigniſicet il⸗
lud euangelium ᷣm Mattheuui. Nolite ſolli⸗
citi eſſe de craſtino. Sufficit em diei militia ſua
PBꝛeuis epla. Fro. clxxxiij
Beati Hieronymi ad Marcellam de quin⸗
q; queſtionibus noui teſtamenti: quarum pꝛi⸗
ma eſt. Que ſunt illa que nec oculus vidit:nee
auris audiuit: nec in coꝛ hominis aſcenderunt
que pᷣparauit deus diligentibus ſe. Mag
nis nos ꝓp. Fo. clxxxiiij.
Alrrgumentum ad Marcellam de blaſphe⸗
mia in ſpiritumſanctum irremiſſibili. Epła
bti hieronyii Fro. (lxxxiiij
Ebpiſtola beati hhieronymi ad Marcellam

de blaſphemia in ſpiritum ſanctum irremiſſibi

. BPꝛeuis eſt queſti
uncula. Fo eo. c(lxxxiiij
Ebpiſtola Chꝛomatij ⁊ Heliodoꝛi epiſcopo⸗
rum ad beatum Hieronymum libꝛum de oꝛtu
beate Marie virginis:qui a beato Mattheo
editus dicebatur: tranſferri poſtulanti’ũn. Di
lectiſſimo fratri. Fo. cxxxv
Beati hicronyeni ad pdictos epos rũſiua.
Bñis ſanctis. Fo. clxxx?ꝰ
Erxrvpoſitio ſeu tranſſatio hyſtoꝛie ⁊ Joachi:
de conceptu beate virginis ¶ Oarie:pꝛout a be
ato ¶Mattheo ſcriptum ferebatur. Petitis
Fo. (xxxv.
HBeati ieronymi ad Minerium ⁊ Alexã⸗
dꝛum monachos de reſurrectione carnis. Abi
exponit illud apoſtali ad Coꝛinthios. Omnes

quidem reſurgemus: ſed non omnes immuta-
bimur m hereticoꝛum catholicoꝛumq; lenten

tias: in fineſe excuſans: ꝙ tomo in aliqbus cõ⸗
mentarijs Oꝛigenis vtatur. In ipo
Fo. clxxX vj.
Argumẽtũ in eplłam bii

Tabula

Auguſtinũ. Bñe africane. Fo. clxxxix.
Biti Auguſtini ad Hieronymũ de interp̃ta⸗
tione grecoꝝ ſcriptoꝝ ꝓuocantis:⁊ de ſuꝑflua
poſt. Lxx.interpᷣtes editõe ac ð expoſitõe epi⸗
ſtole ad Galathas carpẽtis. Bomino di
lectiſſimo. FEFFb. clxxxix
Airrgumentũ in epłaʒ beati Auguſtini de in⸗
ſcriptòe viroꝝ illuſtriũ: ⁊ de eodem capło apłi
ed Balathas. Libzꝛü viro⸗
ru illunril. Fo. cxc.
Epiſtola pᷣdicti Auguſtini ad Hieronymũ.
BDño dilectiſſino. PFoo. xxc.
Airgumentũ in epiſtolã beati Auguſtini ad
beatũ Hieronymũ ꝓuocãtis ad reſcribendũ.
Ald duas poꝛes. . Fo. cxcj
Ebpiſtola beati Auguſtini ad beatũ Hhiero⸗
nymũ ad reſcribendũ ꝓuocantis: ⁊ ad interpᷣ⸗
tationẽ ſcripturaꝝ ex greco m. Lxx.interpꝛe⸗
tes exhoꝛtantis. Domino vene⸗
rabili. M Fo. cxcj
Alrrgumentũ beati hieronymi ad beatũ Au
guſtinũ ad tres poꝛes rñſiua. BGuccen⸗
ſet ieronymus. HFo. cxcj.
HBeati Hieronymi ad ſanctũ Auguſtinũ ad
tres pᷣoꝛes rñſiua: de titulo viroꝝ illuſtriũ: de
expoſitõe epłe ad Galathas:⁊ ð ſua ex hebꝛeo

ſcripturaꝝ traductõe. Domino
vere ſancto. Fo. cxcij

Ar gumentũ eple ſancti Auguſtini ad beatũ
ieronymũ ſe purgantis de libꝛo quem aſſere

bat᷑ 3 eũ Romã miſiſſe. Epla Au⸗
Guſtin. Fo. cxcy.
Epła Auguſtini ad hieronymũ. SBño
chariſſino. Fo. cxcy.

Beati Hhieronymi ad Auguſtinũ con entło

nẽ ſupꝑ epła ad Galathas ⁊ repᷣhenſionẽ libꝛo⸗
rũ ipᷣius detractantis ad vanã contentioneʒ:⁊
puerilẽ iactantiã declinandã: In qua meminit
de Ruffino: dicens libelli contra eũ editi exem
plar mittere. BZBoomino vere
ſancco. Fo. cxcv
Eiuſdẽ ad eundẽ de epiſola Romã in rep⸗
henſionẽ expoſitõnis ſue in epiſtolã ad Gala⸗
thas ſciſcitantis:atq; ↄmonẽtis:vt iuuenibus
ↄgrediẽs:ſe ſenẽ ⁊ veteranũ nõ ꝓuocet ad cer⸗
tamen. Bomino vere
ſancco. Fo. cxcv

HBHeati Auguſtini ad beatũ Hhieronymũ de

p̃dicta epla ſe accurate purgãtis:⁊ ſi leſerit ve
niã depcãtis. In qua etiã deploꝛat int᷑ Hiero⸗
nymũ ⁊ Ruffinũ quondã amiciſſimos tantam
exoꝛtã eſſe diſcoꝛdiã: quos ad pᷣſtinã charitatẽ
nititur reuocare. Bomino
venerſdo. F.eo. (rcyj
Beati Auguſtini ep̃iad iꝛeſidiũ rogãtis:
vt pᷣdictã epiſtolã beato Hieronymo q̊ ſe ↄmo

Bñſo vere ſancto.

Doctoꝛẽ.

2„
to tranſmittat. Bomino bea
tiſſimo. Fo. cxc vij

Beati Hieronymi poſt acceptã ſatiſſactõeʒ

mitius ſancto Auguſtino ep̃o reſcribẽtis dea⸗
crioꝛi ſue expoſitõnis in Galathas ſe excuſan⸗
tis:⁊ deinceps ad mutuã charitatẽ exhoꝛtãtis
”MB Fo. cxcvij.
Alrgumẽtũ in epłas ſancti Auguſtini ad be⸗

atũ Hieronymũ omniũ rñſiuã: in quã ſuã ſen⸗
tentia tuet᷑ oſtendẽs nõ diſpenſatoꝛiã aut ſimu

latã: dignã ⁊ verã fuiſſe Petri repᷣhenſioneʒ

a Paulo. Pꝛioꝛibus con⸗
tra ſe. ,„Fo. cxc vij
Bỹa epla Auguſtini ad hieronymũ pᷣoꝛuʒ
omniũ rñſiua. BSBSaomino dile⸗
ctiſſimo. . Fo. cxcvij.

Epiſtola ſancti Auguſtiniad beatũ Hiero⸗

nymũ expoſitio petẽtis de eo qð ſcribit᷑ in ca⸗

nonica Jacobi. Siquis totã legẽ obſeruauerit
Abi plurima tractat de cõnexione virtutũ ac

vitioꝝ m phoꝝ catholicoꝝ ſentẽtias. Qðdð
ad teſcriohi.

. . Fooeo. (cij
Argumentũ excerptũ ex ſecũdo libꝛo retra⸗

ctationũ beati Auguſtini ð duabus eptlis ſiue

tractatibus directis btõ Hieronymo. Scri⸗

pſi etiã. Fo. ccv
Beati Hhieronymi de coꝛꝑe ⁊ ſanguine dñi
noſtri Jeſu Abi.. Wagnitudo cele⸗
ſtium. Fo. (cv.
Incerta lhomelia ſuꝑ euangelio m Mat
theum. Banctus euan
geliſta. Fo. (cvj.

NVetri Mauli Vergerij Juſtinopolitani ſer
mo de laudibus ſancti hhieronymi habitus in

anniuerſario natali eius. BGanctiſſimũ

Vitã ſancti ieronymi quam duxit in here

mo in pᷣncipio regiſtri ſcðe ꝑtis.

Ne voluminis modũ excederemus:pꝛimuʒ
volumen concluſimus: licet ſecunde ꝑtis pᷣnci⸗
palis alij reſtent tractatus: qui altero volumi⸗
ne cũ tertia ꝑte totius oꝑis ↄtinent᷑: vbi ⁊ reſi⸗
duũ tabule pficit᷑. Mã ſingulo volumi de his qᷓ
⁊ in eo ſcripta ſunt:tabulã coaptauimus.

Explicit Tabula pꝛime portis.

Fo. ccvj

—
.

Z .

Wita beati

Biui Hieronymi vita:que cõmuniter legitẽ
ſub auctoꝛe incerto:nõ ſatiſfaciens meritis tan

ALA. eroſqʒ nimi
pbpP rum illuſtrium non ambi⸗
SZo noſſe: quo natus: buſq; do⸗
CLtoꝛibus:quibus ve eruditus ſit
litteris: quo deniq; quieſcat ſan

ctus ieronymus loco. Neruntamen quibus
non vacat: vel legere plurima non valent: hoc
ſi voluerint opus: compendioſa bꝛeuitate po⸗
terunt ſcire. Beatus igitur Hieronymus nobi

li genere oꝛtus:patrè vero Euſebio nomie, op
pido Stridonis: quod a Gothis eüſum Bal⸗
matie quondam annonieq; confinium fuit.
Congrue ſcilicet Euſebio generatus eſt patre.
Euſebius namq; Attice: Romane vero dicit
pius. Hieronymus quoq; Eolice: Latie om⸗
nino ſacra lex intelligitur. Jure igitur Hiero⸗
nymus.i. ſacra lex de pio gignit᷑ patre: vt ſtu⸗
dioſo eius laboꝛe ex hebꝛeoꝝ ſcpᷣtis abſq; ſcru⸗
puloſitate alma pateret lex:que humano gene⸗
ri ſua auſteritate remota pium ac ſacrum miſe⸗
ricoꝛdemq; patrem nunciaret venturum. Qui
cum dudum inter pueritiam adoleſcentiamq;
incederet medius: inſtinctu tactus celeſti:affi⸗

nibus cunctis cenſuq; paterno relictis: vt ꝑfe⸗

ctus euangelij imitatoꝛ quiſſet exiſtere: ingreſ⸗

ſus nauem: aura flante ſecunda: ad limina ſub⸗
limum apoſtoloꝛum Petri ⁊ Pauli diuina di⸗

ſpenſante clementia: Romanam adijt vꝛbem.

In qua videlicet litteris grecis ⁊ latinis diligẽ
ter appꝛime eruditus: E£:pi veſtem ſuſcipiens:
pᷣſbyter quoq; Cardinalis ibidẽ eſt oꝛdinatus
Nam vt in expugnabileʒ ſue eccleſie dominus
murumõ pfidos dementeſq; hereticos erige⸗
ret:huic viroin litterarũ ſtudijs pleriq; cathe⸗
gete.i. pᷣceptoꝛes fuere. Donatus nempe arti⸗

graphus Romanis eũ imbuens elementis: li⸗

beraliumq; artiũ ſapoꝛe ſufficiẽter replens:ma
giſter extitit illi:ſicut ipᷣe in chꝛonica ſua memi⸗
nit dicẽs. Victoꝛinꝰ Rhetoꝛ ⁊ Bonatus Brã⸗
maticus magri ⁊ pᷣceptoꝛes mei Rome inſig⸗
nes habebant᷑. Gregoꝛium nãq; Naʒian ʒenũ
vt idem in tertio explanationuʒ Eſaie refert li⸗

„

bꝛo Bidaſculum.i. magiſtrũ ſuũ fuiſſe teſtat.

„

Mam cum in pᷣdicto pphᷣa ad eum veniſſet lo⸗
cum:in quo de Seraphin quiddã debuiſſet ex
ponere:ita intulit: dicens.De hac viſione ante
annos circiter. xxx. cum eſſem Cõſtantinopoli
⁊ apud viꝝ eloquentiſſimũ Oregoꝛiũ Naʒian
zenum pceptoꝛem meum: tunc eiuſdem vꝛbis
epm ſacrarum ſcripturarum ſtudijs erudiret:
ſcio me bꝛeuem dictaſſe ſupitumq; tractatum:

vt experimentum caperet ingeniolłmei: ⁊ ami⸗

S

ieronymi

cis iubẽtibus obedirem. Quid vero de huius
viri eleganti induſtria: quam erga Latinos: ?
grecos:hebꝛeos ⁊ arabicos: chaldeoſq; in di⸗

ſcendo elementoꝝ apices habuit pᷣſtantius di⸗

ci põt qᷓ; ißius ad Mãmachiũ ⁊ Oceanũ miſſa

pPfitent᷑ vba dicentis: Dũ eſſem inqt iuuenis:
miro diſcẽdi feruebã amoꝛe: nec iuxta quoꝛun⸗
dã p̃ſumptõeʒ ipᷣe me docui/Apollinarẽ audi⸗
ui Antiochie frequẽter: ⁊ colui.Lunc cũ me in
ſcripturis ſanctis erudiret: iã canis ſpargebat
caput: ⁊ magiſtrũ potius qᷓ; diſcipulũ decebat
Perrexi tñ Alexandriam: audiui Didymũ:in
multis ei gras ago:quod neſciui:didici.Nuta
bãt me hoies finẽ feciſſe diſcẽdi/ Rurſum Hie⸗

roſolyme ⁊ Bethleẽ: q̊ͥ laboꝛe:qͥ pᷣcio Haraba⸗
nũ hebꝛeũ nocturnũ babui pᷣceptoꝛem:Time⸗

bat em iudeos: ⁊ mihi alterum exhibebat NMy⸗

codemũ.ec vtiq; contuli: vt qui ſcire cupiũt

.

noſſe queant:ſicut pᷣdixi: quo natus loco:qui⸗

bus ve tantus vir magr̃is fuerit infoꝛmatus.

–

moꝛante itaq; Hieronymo Rome: mẽtiſq;
coꝛpiſq; vᷣginitatem ⁊ delicto penitentia cu⸗
ſtodiens:ſidelibus pᷣdicabat. ultaq; iuxta
ſeptuaginta libꝛoꝛum volumina atq; pſalteriũ

emendauit: apoſtolice ſedi Liberio pꝛeſidente
pontifice. Ea ꝓculdubio tempeſtate Romanũ

populum per Conſtantium Auguſtum Arria
na hereſis maculabat. Iccirco ergo pꝛedictus

vir occaſione quam ſemper optauerat accepta
vt ſupꝑius eſt dictũ:relicta domo: parẽtibus:ſo

roꝛe:cognatis: ⁊ inclyta: ac glioſiſſima Metri

coꝛꝑe vꝛbe: coꝛpus: ⁊ ſola tm ferens que itine

ri vtilia eſſe valuere:vna cum bibliotheca quã

ſummo ſtudio in pᷣfata ↄfecerat vꝛbe: Hieroſo

hymam ꝓprter regnum celoꝝ iuuenis militatu⸗
rus aduenit/ Doſtq; vero omne mundanaruz
litteraꝝ ſtudium adeptus eſt. ꝓbatiſſimoꝛũ ;

monachoꝛum habitum factumq; imitatus eſt.

Cupiditatẽ ſi quidẽ animi iugi ſinceritate cal⸗

cãs: voluptatẽq; coꝛꝑis phenni frangẽs ieiu⸗
nio: pleroſq; bonoꝝ religioſoꝛuʒ melioꝛes foꝛe
ſuo docuit inſtituto/QAuodã igit᷑ ſꝑe:cũ ex ino
re idẽ lieronymds diuina æd legendũ pande⸗

ret volumina: ⁊ immoꝛtalẽ bibliothece ſue au⸗
ctoꝛẽ recoꝛdaret᷑ ulliuzʒ: nox celitus natales
qñq; reuolueret libꝛos:ſalutifero caſtigat ẽ x
bere. Ita em ipe de ſe ad Euſtochiũ ſcribẽs aſ

ſerit. Cũ ãt ãnos plurimos domo: parẽtibus:
ſoꝛoꝛe:cognatis: ⁊ qdð difficilius ẽ:ↄſi uetudine

lautioꝛis cibi ꝓpt᷑ celoꝝ me regna caſtraſſem ⁊
Hieroſolymã militaturus ꝑgereʒ: bibliotheca
quã Rome ſummo ſtudio ac laboꝛe ↄfecerã ca
rere nõ porerã. Itaq; miſer ego lecturꝰ⸗ Tullizg

ieiunabã. pꝰ noctiũ crebꝛas vigilias: pꝰ lachꝛy
mas q mibi ptipoꝝ recoꝛdatiõe pctõꝝ ex imis
vilceribꝰfluebã Nlato ſumebat iman Si
MMM a 5„

*½

Wita .

ſtudio deſudãte:hebꝛaycã q́; hr̃et vitatẽ ⁊ gre

añ in memetipo reuerſus: ꝓphᷣas legere cepiſ⸗
ſem ſermo hoꝛrebat incultus.Et qꝛ lumẽ cecis
ocuł nõ videbã:ñ ocłoꝝ putabã culpã eẽ: ſᷣ ſoł

Bũ ita me ãtiquꝰſerpẽs illuderet:in media fer

me q̃drageſima medulłinfuſa febꝛis coꝛpus in
uaſit exhauſtũ: ⁊ ſine vlla reqͥe qð dictu q; in⸗

credibile ẽ:ſic infelicia mẽbꝛa depaſta ẽ:vt oſſi

bus vix hererẽ. Interiʒ ꝑabant᷑ exeqᷣe:⁊ vitał
aie caloꝛ toto frigeſcẽte iã coꝛpe:ĩ ſolo tm repẽ
te pectuſculo palpitabat. Cũ ſubito raptus in
ſpũ ad tribũal iudid ꝑtrahoꝛ: vbi tm lumis e⸗

rat ⁊ tm ex circũſtatiũ claritate fulgoꝛis: vt p⸗

iectus in terrã ſurſum aſpicẽ nõ auderẽ. Int᷑ro

Rarnce ↄditõe:xpᷣianũ meeſſe rñdi.Et ille q

ſidebat.Mẽtiris ait:Ciceronianꝰ es nõ xpᷣi
anus. Abi em̃ ẽ theſaurus tuus: ibi ⁊ coꝛ tuũ.
Ilico obmutui:⁊ int᷑ vbera qͥbus me cedi iuſſe
rat:ↄſcie magis igne toꝛãbar:illũ mecũ vſicu⸗
lũ repetẽs:in inferno aũt qͥs ↄfitebit᷑ tibi:Cla⸗
mare aũt cepi:⁊ eiulans dicere. Miſerere mei
dñe:miſerere mei. Hec vox inter flagella reſo⸗
nabat. Tandeʒ ad pᷣſidentis genua ꝓuoluti:q̃

gſtabãt:pᷣcabant᷑:vt veniã tribueret adoleſcẽ⸗

5

tie: ⁊ erroꝛi locũ pnie ↄmodaret:exacturus de
inde cruciatũ:ſi gentiliũ lr̃aꝝ libꝛos aliqñ legiſ

ſem. Ego qͥ in tãto ↄſtrictus articulo vellẽ etiã
maloꝛa ꝓmiterre:deierare cepi: ⁊ nomen eius
obteſtans dicere. Domine ſi vnqᷓ; habuero co
dices ſeculares:ſi legero:te negaui. In hecſa⸗

cramenti verba dimiſſus reuertoꝛ ad ſuperos:

mirantibus cunctis oculos aperui:tanto la⸗

chꝛymaꝝ imbꝛe ꝑpfuſos: vt etiam incredulis ſi⸗
dẽ facerẽ ex doloꝛe:nec vo ſopoꝛ ille fuerat aut

vana ſomnia: quibus ſepe deludimur. Teſtis
E tribunal illudate qð iacui. Judiciũ teſtis eſt:

dʒð timui. Ita mihi nunqᷓ; ↄtingat talẽ incide⸗

/

4

₰

re q̃ſtionẽ. Liuoꝛibus habuiſſe me plenas ſca⸗

pulas:plagas ſenſiſſe ꝑ ſomniũ: ⁊ tãto dehinc
ſtudio diuina legiſſe. q;to moꝛtalia añ ꝑlegerẽ.
Igẽ igit᷑ hhieronymus qð p̃ᷣtermiſeramus:dũ
n Romana adhuc eſſz vꝛbe:os Bamaſi pape

⁊ ſacre bibliothece ſcrutatoꝛsdiuinoꝝ diſſertoꝛ
voluminũ:dũ ꝑ trienniũ ↄtinuũ carus:accep⸗
tuſq; pplaribus veneraret᷑:omniũq; iudicio põ
tiſicatu dignus decerneret᷑:oꝛdinatuſq; a pᷣfa⸗
to papa pbr Cardinalis vt ſuꝑius ſcriptũ ẽ fu⸗
iſſet: qdã ex clericoꝝ mõachoꝛũq; oꝛdinibus ꝓ
petulãtia:ingluuieq; diſcurſantes:ad effugan⸗
dũ de vꝛbe eũdẽ Hieronymũ: qͥ vtroꝛũq; eoꝝ
ſcribens vitia eos depᷣhengerat:inſidias paue
rũt. Vexꝝ emuero hũc ego felicem dixerim: hu
ſus fuge euentum coꝛrigẽtis Ẽi iudicio potiꝰ
diſpenſatum:qᷓ; pꝛauoꝝ hominum ꝑſecutioni⸗
bus paratũ foꝛe exiſtimo.ſ.in Romana eccłia

Petri inſtituta regimine: oĩnyeteris teſtamẽ⸗
ii libꝛoꝝ xpᷣo ðᷣo volẽte ⁊ lhiefonymo ſpiritali

pſequi deſierint.

coꝝ qͥrũdã leuitas:q̃ ſibi a deo oẽs ſcpᷣturas di
uinitus inſpiratas accepiſſe plaudebat:eos ha
bere: qð ipᷣa nõ hʒ:recognoſcat. Igit᷑ lhiero⸗

nymus vt iã dictũ ẽ Roma egreſſus:ad oꝛien⸗

tẽ tẽdẽs ꝓfectus ẽ ad Gregoꝛiũ Naʒiã ʒenum:
Cõſtãtinopolitane vꝛbᷣ epᷣm vbi ita ꝓficere ſtu
duit:vt ſanctaꝝ ſcripturaꝝ ſtudijs erudiret 2
ſupplex dociliſq; diſcipulus adijt pᷣceptoꝛẽ:eũ⸗
q; in Cõſtãtinopolitana vꝛbe obpᷣuabat.oc
diſcipulatu hieronymus ꝑacto:in Syriã ꝑre
xit:⁊ dũ in poſſeſſione Euagrij pbr̃i moꝛaret᷑:
Qalchũ mõachũ aliqñ captiuũ reperit:ꝑcõ
tatuſq; eũ oẽʒ eius captiuitatl didicit hyſtoꝛ ã:
quã poſtea edidit:ſcptãq; Romanis fidelibus
miſit hec in iſtius hyſtoꝛie inſerẽs ꝓlogo.Scri
bere inqͥt diſpoſui:ſi iñ ðs vitã dederit:⁊ ſi vi⸗
tuꝑatoꝛes mei ſaltem fugientem me:a clauſuʒ

olim ob agendam inibi penitentiam pꝛoperare
cupiebat:ita letus accinctuſq; acceſſit vt volaſ

ſe eũ magis: qᷓ; meaſſe crederes. Quõ vo ꝑ q⸗

dꝛiennium ↄtinue *ſep̃i potius auxilio penitue
rit:idem Hiero B
ipſius dei gratiam affuiſſe huiuſmodi verbis

indicauit:quotiens in heremo conſtitutus in i

la vaſta ſolitudine que exuſta ſolis ardoꝛibus

ſitum ethyopice carnis obduxerat: qͥttidie la⸗
chꝛyine:quottidie gemitus.Et ſiqũ repugnan
tem ſomnus imminẽs oppꝛeſſiſſet: nuda humo
vix oſſa herentia collidebam.de cibis vo ⁊ po
tu taceo:cum etiam languentes mõachi aqᷓ fri⸗

gida vtant᷑: ⁊ coctum aliquid accepiſſe luxurie

ſit. Ille igit ego qͥ ob gehenne metũ tali me car
cere ipᷣe dãnauerã:ſcoꝛpionũ tm̃ ſocius ⁊ fera⸗

rũ ſepe choꝛis inferã puellaꝝ.pallebãt oꝛa ieiu
nijs: ⁊ imẽs deſiderijs eſtuabat. In frigido coꝛ

poꝛe ⁊ añ hoieʒ ſuũ iã carne pᷣmoꝛtua ſola libi⸗

dinũ incẽdia bulliebant. Itaq; oĩ auxilio deſti

tutus ad Jeſu iacebã pedes:rigabã lachꝛymis
crine tergeb: ⁊ pugnãtẽ carnẽ hebdomadaꝝ
inedia ſubiugabã:nõ depudeſco ĩfelicitat mee
q̃n potiꝰ plago nõ eſſe:qð fueri.memini me cla
mantẽ diẽ crebꝛo iũxiſſe cũ nocte.nec pᷣus a pe⸗

ctoꝛis ceſſaſſe vberibus:qᷓ; dño increpãte redi
ret tranqllitas. Ipaʒ q; cellulã meã qſi cogita⸗

tionũ meaꝝ ↄſciam ꝑnmeſcebã.⁊ mihimet ira⸗
tus:⁊ rigidus:ſolus deſerta penetrabam. Si⸗
cubi ↄcaua vallium:aſpera montium:vel rupi
um pᷣrupta cernebam:ibi mee oꝛõnis locus:il⸗

lud miſerrime carnis ergaſculũ: ⁊ vt mihi ipſe

teſtis eſt dñs:poſt multas lachꝛymas: poſt ce⸗
P

deſerta deinde loca: ad q̃ᷓ

eronymus: que ſponte pertulerit:

hoꝛridum monachis pꝛeſtabat habitaculum.
Pubeu me inquit Romanis intereſſe delitijs
edebã ſolus:qꝛ amaritudine repletus erã: hoꝛ
rebant ſacco mẽbꝛa:defo:mis ⁊ ſqualida cutis

ð”””

beati Hieronymi

lo oculos inherẽtes:nõnũqᷓ; videbar mihi int᷑⸗
eſſe agmibꝰ ageloꝝ. letgaudẽſq; cãtabã 2
te in odoꝛẽ vnguẽtoꝝ tuoꝝ curremꝰ. Quadriẽ

nio itaq; dedicate pnie exacto:ad bethleẽ opi⸗

duiü idẽ hieronymꝰremeauit vbi qſi pꝛudẽs alal
dd pᷣſepe dñi ſeſeptulit. qdð ab hiereſolymis ſex
milioꝰſeꝑat᷑ meridianã plagã.Accedẽſq; ad

eiuſdẽ vibᷣ põtificẽ Cyrillũ noie: petijt vt ꝑro⸗

chhie:q bethleẽ fuerat ſita locũ ſibi hitdi tribu

— —

eret. Cui nimiꝝ mox qð deuotõe popoſcit:dig

ne dceſſit. Digni etem hitaculi bethleẽ adiuuã
tibꝰ viris vicinis catholicisↄſtruxit mõaſteriũ
Inqq̃ ſtatuta ab aplis regula degens cepit:qð

oli multũ cupierat:cuᷣ fribus hitare:⁊ cũ Euſe
bio cremonẽſi nobili viro: cuius poſtulatõe ex
greco ſermone qᷓ;dã eplaʒ trãſtulit in latinũ:in
q̃ vere ſciẽdũ: haãc matutinã pſalmodie q̃ nunc

obſeruat᷑ in occiduis maxie regionibus: cãoni

cã functõeʒ mõaſterijs inſtitutã. Abi pᷣdictus

vir ocioſus nõ fuiſſe credẽdus eſt: qui tm nob
in tranſlatõe diuine ſcripture p̃ſtitit: vt ad he⸗

bꝛeoꝝ fontẽ pene nõ egeamus accedere.quoni

am nos facundie ſue multa cognoſcit᷑ vberta⸗
te ſatiaſſe:plurimis libꝛis: copioſis epłis:fecit
eeſe btõs:qͥbus ſcribere dño pᷣſtãte dignatus ẽ.
AInter cetera ꝓfecto ſtudioꝛum ſuoꝝ opuſcula
a beato Petro ſumens exoꝛdium de viris illu⸗
ſtribus lcripſit:imitatus Tranquillũ: Grecũ⸗
ᷓ Apollonium: Abi de ſe ita refert. Poſt ca⸗

talogum plurimoꝝ me quoq; in calce volumi⸗

nis quaſi aboꝛtiuum ⁊ minimum omniũ xpᷣia⸗
noꝝ poſui:quo mihi neceſſe fuit vſq; ad q̃rtum
decimũ annũ Theodoſijpᷣncipis:que ſcpſerim
bꝛeuiter ãnotare. Innumeris pᷣterea iſte libꝛis
apoſtoloꝛum ꝓphetarumq; conſtructionibus
elęitis:immobilem catholice turrim eccleſie cõ

tra pſidoꝝ iacula ↄſumauit. Omnes veteris te

ſtamenti libꝛos: ex hebꝛeoꝛum codicibus in la⸗
tinum ↄuertit. Danielem quoq; pphetã Chal

H day co ſtilo pᷣlocutum:⁊ Job iuſtũ Arabicoin

Romanaã linguã vtrunq; auctoꝛem ꝑfecta int᷑⸗

—— .

p̃5hõatione mutauit¶ Wattheuʒ nihilominus ex
hebꝛeo fecit eſſe Romanũ. Epłaʒ qdẽ ſuaʒ ad

NPaulinũ ex Senatoꝛe pbr̃m mirifſicã deſtina⸗
uit: docẽs quẽadmodũ ſcpturas diuinas adhi
bita cura ꝑlegeret:vbi bꝛeuit᷑ vᷣtutem vniuſcu

iuſq; libꝛi veteris ⁊ noui teſta mẽti mirabilit᷑ in
dicauit. Mirabilit planus honeſte doctus:ac
dulcis: ꝑata copia ſermonũ ad qᷓ;cũq; ptẽ vtit

ingeniũ: ⁊ vñcũq; interrogatus fuiſſet:patum
hpret ⁊ ↄpetẽs ſine aliq̃ dilatõne rñſum.mõ hu⸗
milibus ſuanit᷑ blandit᷑:mõ ſuꝑboꝝ colla con⸗

fringit: mõ derogatoꝛibus ſuis vicẽ neceſſaria

moꝛdacitate reſtituens: mõ virginitatem pᷣdi⸗

cans: mõ matrimonia caſta defenqens: modo
virtu tuʒ certamina gloꝛioſa collaudãs: modo

lapſus in clericis:atq; monachis pꝛauitatis ac
cuſans.Sʒ tñ vbicũq; locus ſe attulit: gẽtiliu,ʒ
exẽpla dulciſſima varietate ꝑmiſcuit.bᷣ nõ erat
B; ſue voluntatis: vt ita dicã quiſſime neceſſi⸗
tatis: vt ꝓbaret ea:qa ſanctis ꝓphetis an ſecu

la pᷣdicta ſunt: tam grecoxꝝ: qᷓ; atinoꝝ ⁊ aliarũ

gentilium lr̃is ↄtineri: veꝑ totum explicãs:to
tum exoꝛnans: ⁊ diuerſas diſputationes di⸗
ſertus ſemꝑ ⁊ equalis incedens. Tanta nanq;

vtriuſq; lingue pitia fungebat᷑: vt quoſcunq;
libꝛos eolicos in manibus acciperet:latineſine

ſermone relegeret:vt crederes hic eſſe ſcriptuz
qð os eius inoffenſa velocitate fundebat. Ve⸗

re dixerim catholicã iſtius hois pꝛudentiã: ſa-

nãq; doctrinã:quocũq; ↄuerſatus fuiſſet loco

offenſione tranſcurreret. Iteꝝ latinos Attico

ſtabilis ꝑſtitit fidei firmitate. Nã certiſſime ig⸗

noꝛãtie inuidieq; moꝛbo languẽtes deſipiũt:qͥ

cecidit:nõ ẽ qͥ ſuſcitet eã. Abi ad terrendos lu⸗
bꝛicos atq; incautos:qꝛ ðs iuſtus ſit iudex ſub

dẽs iſta dixerit doctoꝛ:audẽter loqͥr:cuʒ omia
ꝓgſſit ðs:ſuſcitare virginẽ nõ põt poſt ruinam
Valet quidem liberare de pena: ſ nõ valet re⸗
foꝛmare coꝛruptam. Hoc ꝓculdubio ita dicen

do. Nõ omnipotẽtiã accipit deo:ſᷣ iuſtũ iudicẽ

manifeſtãs aſſeruit.Mã ni falloꝛ älia ſcũs Hie
ronymus Euſtochio mãdauerii: talia ad Do⸗

micillã neptẽ imꝑatoꝛis Domitiani admoniti⸗

onis legimus vᷣba: ſᷣ ⁊ ipᷣa vba q̃ de cauſa ſint
illi ꝓlata: audire gtius puto.Hec oio vgo Ne
eum leuz Eunuchos cubiculario ha⸗
ſimus apoſtolus Petrus lucra

um Achil
duit. quos bti apol trus lucra
tus fuerat Ep̃o. Iſti dum viderent dominam
ſuam gẽmis oꝛnari:⁊ purpureis veſtibus atq;

auro textis indui:dixerunt ei. Quanto ſtudio
oꝛnaris in coꝛpe:vt filium Cõſulis Aurelianũ

hoĩeʒ moꝛtalẽ accipias:ſi tãto ſtudio in animo

oꝛnareris: regem immoꝛtalẽ dei filiuʒ adipiſci
poteras ſpõſum.Qui etiã teipᷣam eternam fa⸗

eũ deuiaſſe a catholice eccłe.i.bii NPetri fide v
hereticũ fuiſſe arbitrant᷑: q Euſtochiomãda
uerit. Caue q̃ſo:ne qñ ⁊ de te disat ðs:vᷣgo ilir

*

ceret: ⁊ nũqᷓ; tibi neq; oꝛnamẽtis tuis neq; gau

dijs finẽ pmitteret:aut terminum euenire. Rñ

neris dignitatẽ: qᷓ; memoꝛiã nomis nõ delere⸗

dit eis Bomicilla: ⁊ ait. Que poteſt eſſe melioꝛ
charitas:qᷓ; habere viꝝ: ſuſciꝑe ſilios:p quos
poſteritas dulciſſima poſſit ꝓpagari:⁊ tam ge

Cui Nereus rñdit.Melioꝛ ẽ vginitas:q̃ qua⸗

do de mẽris tue vteʒo exiſti: tecũ nata:tecuʒ la⸗

ctata:tecũ ſꝑ fuit:a carnis coꝛruptiõe aliena: qᷓ
eſt deo amabilis:eiuſq; angelis cara:quam ꝓ⸗
fecto:cum quelibet perdiderit virgo:huius re⸗

atum per penitentiam euadere poteſt:ipᷣam ve

ro integritatemadipiſci nequaqᷓ; valet Omis
nanq; lanctitas: dum ꝑ aliquaʒ voluptaiẽ: aut

Bita

neceſſitatẽ amiſſa fuerit:vel q̃q; ꝑdita vtus ad

ſtatũ ſuũ vel integritatẽ ſeu ad ſuã głaʒ ꝑ pnie
lachꝛymas recuꝑari ⁊ reuocari põt.Sola vᷣgi
nitas:ſi ſeł ꝑierit:ad pᷣſtine integritatis ſtabili⸗
tatẽ ꝑtingere mime valet.Cũq; Nereꝰ⁊ Achil

leus hec laudando:vginitatẽ ⁊ alia ꝓferendo

diſſererẽt plurima: qbus eternã mereret᷑ acti⸗
bus vitã: HDomicilla pꝛudentiſſima vgo dixit.

Atinã ad me iſta dei ſnia pueniſſet: vt nũqᷓ; ſu⸗

ſcepiſſem hoĩs moꝛtalis ſpõſionẽ Nũc vero ꝗꝛ
vob deus aperuit os ad lucrandũ animã meã:

q̃cqͥd me facere vuli:accelerate q;potiꝰ.Quid

multa: A ſancto Clemente papa ↄſecrata Au⸗
reliano ſpõſo ↄtempto:ob h̊ in Foriana exula
taẽ inſula. Inde Terracinã adducta:nolenſq;
idolis ſacriſicare:cũ Euthꝛuſina ⁊ Theodoꝛa
ſpõſis Sulpitij ⁊ Seruiliani a Luxurio fratre
Aureliani igne cremate:palmã ſuſciꝑe marty⸗
rij:q̃s ſcũs Ceſarius dyaconus:qͥ etiã poſtea⁊

ipᷣe a pᷣdicto Luxuxio eſt martyrizatus in ſar⸗

cophago nouq ſił ↄdẽs ſepeliuit. Hec ideo ſcʒ

nõ fuerat h̊ tm neceſſe loqͥ. Addidimus tñ: qꝛ

pene qð Nereus pꝛudẽtiſſime vgini Domicil
le dixerat vginitatẽ ꝑditã:de reatu poſſe ꝑ pe⸗

nitentiã veniã ↄſeqͥ. Neq̃qᷓ; tñ valeret fieri vir

go:ſicut fuerat bus. ocſanctus hieronymꝰ

Euſtochio ad melioꝛa ſtuduit hoꝛtando man⸗

dare:cum omnia poſſit deus:ſuſcitare vᷣginem
non poteſt poſt ruinam. Quid em̃ eſt hic aliud
poſſe:qᷓ; non velle:quod nõnullis alijs dici po
terat ꝓbis: Mer quendam nanq; ſapientem ðꝛ
deo. Tu aũt dñatoꝛ vᷣtutum cũ tranquillitate
iudicas:⁊ cũ magna reuerẽtia diſponis. Sub⸗
eſt em tibi:cũ volueris:poſſe. Ergo vbi nõ eſt
Yelle dei deeſt poſſe. Beus qppe vt imutabilis
ẽ nature:ita imutabilis ẽ volũtatis:⁊ vtiq; cũ

ſit verax ⁊ iuſtus:nõ illũ mẽdaciũ:neq; iniuſti
cia decet.qꝛ ſicut nõ valet mẽtiri:qͥ eſt veritas:
ſta iniuſtus eſſe nõ põteh̊ ẽ nolẽs iniuſte facere

q̃cqᷓ;. Nã oia teſte ꝓpha q̃cunq; voluit dñs fe⸗
cit in celo ⁊ in terra: omiaq; eius iudicia iuſta.

Bũ igit᷑ niteremur oſtende:qð nolẽte deo fi

eri nõ valet:⁊ vt veridico eximioq; doctoꝛi cui
q̃ad viueret:in oĩ ſcia ſe ↄꝑare nẽo audebat:v⸗

ſurparet vaniloquijs detrahere qͥſpiam:cepto

ab oꝛdinelõgius ſumus digreſſi. Nerũtñ q̃lis
qᷓ;tuſq; vir iſte fuerit:ſolius ſancti Auguſtini
teſtimonio:qͥ velit plenius cogſcere valet.Nã
cũ in libꝛo pᷣmo: quem ↄ erroꝛem Pelagianoꝝ
ſcpᷣſerat:qͥ nuptias ſine duhitatõe dicebãt dam
nari:qð vo in eis naſceret᷑ ab oĩ eſſet libeꝝ obli
gatõe pcti:⁊ cũ plurimos g hmõi peſtiferi do⸗
gima catholicos introduxiſſet teſtes: ita intulit
dicẽs. Nec ſanctũ Hieronymũ:quia pbr fuit:
ↄtemnendum arbitreris:qui greco ⁊ latino in⸗
ſuꝑ ⁊ hebꝛeo eruditus eloquĩo:ex occidentali

ad oꝛientalẽ tranſiens eccleſiã: in locis ſanctis
atq; in litteris ſacris vſq; ad decrepitam vixit
etatẽ: cuius nobᷣ eloquiũ ab oꝛiẽte in occidente
inſtar ſolis lãpadis reſplẽduit. Oẽs deniq; vł
pene oẽs:qͥ añ illũ aliqͥd ex vtraq; oꝛb ꝑte ð do
ctrina eccłaſtica ſcpᷣſerant:legit: nec aliã de hac
re:qᷓ; pdixi:tenuit:ꝓmpſitq; ſniaʒ. Qni cũ ex⸗
poneret Jonã ꝓphaʒ aꝑtiſſime dixit:ꝙ etiam
uuli pctõ offenſionis Ade tenerent᷑ obnoxij⸗/
Hec Auguſtinus i pdicto libꝛo. Idẽ itaq; hie·
ronymus 3 Celſum: Poꝛphyriũ:⁊ Julianuʒ

Aluguſtũ rabidos aduſus Epm canes: ⁊23 in⸗

ſectatoꝛes eccłe:vel eoꝝ qͥ putãt eccłiaʒ nullos
phos ⁊ eloquentes habulſſe doctoꝛes:magno
deſudauit ingenio:vt ſciãt qles ⁊ qᷓ;ti viri eam
fundauerint:extruxerint:atq; oꝛnauerit:⁊ de⸗
ſinãt fidẽ nr̃azʒ ruſtice ſimplicitatis arguere:ſu
amq; potius impitiã recogſcere. Innumeris pᷣ
terea libꝛis apłoꝝ: ꝓpharũq; ↄſtructionibus.
Et poſt pauca. Nũc inqͥt myſterium iniqtatis
oꝑat᷑: ⁊ garrit vnuſqͥſq; qð ſentit.Ego ſolꝰſuʒ
qͥ cũctoꝝ głaʒ moꝛdeã. Pluribus qͥppe ait:qui
me dicũt h̊ opus inflãmatũ inuidie faucibꝰ ſcri
bere:bꝛeuit᷑ rĩñdebo: nũqᷓ; me hereticis pepeil⸗
ſe:ſᷣ oĩ egiſſe ſtudio:vt hoſtes eccłe:mei q; ho⸗
ſtes fierẽt. Inmpoſſibile ẽ oĩo ⁊ longũ de iſto vi
ro:eiuſq; diſtricte vite:⁊ illius moꝛibꝰretexere
oĩa. Anius em̃ miraculi huius monaſterij qd⸗
dam pꝛiſcoꝝ ſimile: qð ꝑ ſuccedentium relatio
nem memoꝛie nõdũ religio abſtulit:⁊ a religio
ſis viris:qͥ celeſtis patrie amoꝛe Bethleẽ fuere
hucẽ delatũ:huicↄpẽdioſo necto moni.Qua
dã nãq; die adueſꝑaſcẽte:cũ btũs hieronymꝰ
vna cũ fribus( vt mõachis mos ẽ ad ſacrã le⸗
ctionẽ audiẽ dã ſediſſet ⁊ pᷣcepta diuina:ſubito
tribus claudicans:quarto ſuſpẽſus pede:igẽs
leo cenobij clauſtra ingreſſus ẽ.q̃ vtiq; viſo fra
tres ꝑterriti.nõnulli in fugã ſunt: vt eſt metus
fragilitatis humane: ↄuerſi. Scũs vo hierony
mus veluti aduẽtanti hoſpitij intrepidus leo⸗
nis aduẽtui obuiauit.Qui videlʒ dũ ſibi ꝑiter
ꝓpinãſſet:⁊ qꝛ loqͥ leo vt ſue nature ẽ:minime

poterat: vtcũ q; valuit pᷣdicto pr̃i:leſi:quã ha⸗
bebat pedis:obtulit plãtã. vocatiſq; tũc fratri

bus pᷣcepit:vt diligẽter leſum abluerẽt pedem
inqrẽtes cũcta:cur leo claudicãs iret. Qð duʒ
factũ ſtudioſe fuiſſent intuiti: vulneratã a ſenti
bus inuenerũt plãtã leonis.Ei igit᷑ cũ alimẽto

diligẽter adhibita cura eſſet de leſionis ictu ili⸗

co ↄualuit. Oi ̊ beluine feritatis depoſita ra⸗
bie: cepit int᷑ eos vltro citroq; qᷣſi domeſticuʒ ⁊
trãqͥllũ aial ꝑiter ↄmoꝛari.Hoc etem̃ btũs hie⸗

ronymus cognito:ſic fratribus ait: eia fratres

ſtudioſe adinuicem rogo ꝑpendite: quid huic

leoni operis ↄgrui noſtre vtilitatis addamus:
quatenus àb eo leuiter perfici: et efficaciter ſie⸗

— — — — ——

— — Td, .. — —

S — — —

beati Hieronymi

ri poſſit:qꝛ certe credo:ꝙ nõ tm̃ ꝓ ſui pedis ſa⸗

lute huc illũ miſerit ðs:qͥ ei mederi ſine nob po

tuerat:qᷓ;tũ vt nobᷣ ſue viſitatiõis demõſtraret

indicio: ꝑ hũcnr̃e neceſſitati mirabilit᷑ ſe velle
pbere iuuamẽ. Tüc pᷣdicti frẽs tale ↄcoꝛdit᷑ hu

militerq; pri rñſum dedere: dicẽtes.Tu pr bñ
videlicʒ noſti:ꝙ aſinus qͥ a ſaltu vſui nro ligna

huic leoni aſelli nr̃i iniugat᷑ ſollertia: vt eũ ſub⸗
ſequẽs ducat ad paſtũ: reducatq; remeãs do⸗
mũ. Ita ⁊ factũ eſt. Ram iniũcta leoni cura aſi

ni:moꝛe paſtoꝛis induſtrij eundo ad paſtũ ſoci

us inceſſant᷑ itineris cura paſcẽdo vbicũq; defẽ
ſoꝛ tutiſſimus erat. Nerũtñ vt ſe ciba ret:⁊ aſi⸗
nus ſolitũ ꝑficeret opus: ↄſuetis ſꝑ hoꝛis cum

eo domum redibat. Interea dũ hec dilato tꝑe

gererent᷑: educto quadã die ad loca paſcue ali⸗
no graui leo vltra modum ſomno oppꝛeſſus ob
doꝛmiuit. Leone nanq; tunc grauiter ſopoꝛa⸗
to:contigit:vt per eandem viam negociatoꝛes
gradientes olei emendi cauſa pergerẽt in egyp

tum: qui ipᷣm ſepe videntes aſinum paſceniem

dum neminem vidiſſent adeſſe cuſtodẽ:iniqua

ſurripiente cupiditate rapiẽtes:ſecuʒ duxerut
Exꝑgiſcens itaq; leo quid ſibi damni accidiſſʒ
neſciens: vt requireret tamen paſcentem: queʒ

ↄmiſſum habuit:ire cepit:qui cum ſolito nõ ap

pareret in loco paſcendi: cõſtrictus de crimine

leo:ineſtitia anxius rugiendo aliqua parte diei
huc illucq; ibat:q̃rẽs quẽ ꝑdiderat.Sʒ cuʒ iaʒ
oĩs repiendi aſini ſpes fuiſſet ablata: ad mona
ſterij ianuã veniens ꝑſtitit.ↄſcius em̃ culpenõ
auſus eſt ingredi:quod bᷣus cum aſello ſolebat
Quem beaius hieronymus vna cũ fratribus

videns ad celle foꝛes moꝛari: ⁊ quia non ſolita

hoꝛa fuerat reuerſus inſtigante famis neceſſi⸗
tate cõpulſum putauerunt eũ occidiſſe animal
ſuum: nolenteſq; ei tribuere annonam conſue⸗
tã dicebãt. AUade ⁊ reliquũ aſelui qð tibi reman
ſit mande:tuãq; ingluuiẽ reple.Et licet hec illi
dicerent: erant tñ incerti vtꝑ hoc mali: an nos
is ppetraſſet. Quapꝛopter exeũtes fratres ad
loci paſcua:quo iam fatuum animal deducere

—⏑

leo ſolitus erat:lõge lateq; ꝑagrãtes:vt quod⸗

dam moꝛtis indicium potuiſſent inuenire: qui
nullum interemptionis eius ſignũ reperiẽtes:

redeuntes:ſtuduerunt hoc beato hieronymo
nunciare. Quo audito ait fratribus. Obſecro
vos fratres qᷓ;qᷓ; ſuſtineatis aſini damnũ hunc
tñ ne exaſꝑetis:neq; abijciatis leonẽ:ſᷣ eum vt
dudũ gubernãtes:pᷣbẽteſq; alimẽta nutrite:in
cidenteſq; in nemoꝛe ligna: vt ea vici aſini nob

huc trahẽs deferre valeat moderate: nectẽtes

ligate. Ita ⁊ factũ ẽ. Cuũ ſibi opus iũc nexũ cre

P

bꝛius gerexet: iã redeſditps negociatox ad
eſſet: expleto die dã ope:qᷓuis animal bꝛutũ:
diuinitus tñ vt puto admonitum exiẽs iuitad

agrũ. huc illucq; diſcurrẽs gyrãdo: noſſe ple⸗

defkerre ſolitus ẽ: cuſtodis ſollicitudie indiget:
⁊Z ne a qlibet impꝛoba beſtia deuoꝛet᷑: ſatis ve⸗
remur. Iccirco & ſi tibi placet: ⁊ rectũ videtur:

nius cupiẽs qͥd fuiſſet de ſocio ſuo factũ. Qui

ſatigatusianimiũ anq; ad duplicis ſtinerislo
cũ deuenit ſublimẽ. Quo dũ anxius vt potat:

circũſpiciẽdo ꝓſpiceret: cernẽs ꝓcul veniẽtes

g ſe hoĩes:cũ onuſtis cameł:qͥs pᷣcedẽs aſinus
veniebat:ſᷣ qꝛ valde ꝓcul erat hũc cogſcẽ mini
me potuit:tñ pedetẽti ſe ilł obuiã obtulit.mos
qe illi ðꝛ eſſe regioni: vt qͥtiẽs cũ camelis lõj⸗

gius pficiſcunt᷑:totiẽs añcedẽte aſino fumẽ ca

meloꝝ geſtãte collo ſubſequant᷑ cameli.Neã dũ
p̃dicti itinerãtes.i.negociatoꝛes apꝛopiq̃ſſent

leoni:ille cognito aſino ſeuũ rugiẽs:cũ ingenti

ſtrepitu irruit in eos:neminẽ nẽpe ledens eoꝝ.

Qui oibus ſtati relictis:demẽteſq; vt dignifu
erãt effecti:in fugã ↄuůſi ſunt.Quibꝰ videlʒ fu⸗
giẽtibus terribilit᷑ rugiẽs leo ꝑcutiebat cauda
foꝛtit᷑ terrã: ꝑterritoſq; camelos ſic erãt onuſti
añ ſe ad cellã ire coegit. Inſolitã ̊ rẽ frẽs vidẽ
tes:ꝙ pᷣcedẽs aſinꝰſarcinatiq; in medio cameli
⁊ ſubſequẽs eoꝝ terga leo ꝑit᷑ veniret:mox exe
untes modeſte curauerũt btõ nũciare hierony

mo. qͥ audito foꝛas egrediẽs ianuas mõaſterij

patefieri iuſſit benigne.ſummũq; ſilẽtiũ imꝑa⸗
uit dicẽs:hoſpitibus nr̃is.i.camelis: vel aſino
auferẽtes ſarcinas eos leuiate:pedeſq; abluite
eſcas pᷣbete: expectãtes qͥd in h̊ facto ſuis vo⸗
luerit dñs ſeruis demõſtrare.Oibꝰdeniq; q er

ga camelos fuerãt iuſſa pactis:cepit leo vt du⸗

dũ huc atq; illuc Stulabũdus ꝑ clauſtra mona
ſterij ire: ſinguloꝝ ſe fratꝝ veſtigijs ſternẽs: ⁊
q̃ſi de ꝑpetrata quã nõ fecerat culpa: alludens
cauda veniã poſtulabat. qͥ viſo frẽs pniaʒ agẽ
tes:qꝙ ei credulitatis ↄtuliſſent crimẽ: dicebãt.
Ecce paſtoꝛẽ nr̃m quẽ paulo añ voꝛatoꝛẽ cru⸗
delit daãnabamꝰ:cũ qᷓ;to eũ pᷣconij miraculo:vi
huic crimẽ auferret ad nos dignatꝰẽ mittẽ dñs
Btũs ꝗ̊ hieronymꝰ futuroꝝ pᷣſcius ſic fratribꝰ
ait. Parati eſtote ſẽs in is q̃ vſui refectõis ſũt
neceſſaria: vt hi qͥ nob ſunt futuri abſq; mole⸗
ſtia vt dignũ ẽ hoſpites ſuſcipiant᷑. Mox vti
q; imꝑata ſubſecuti veloci queq; obediẽtia ſũt
expleta. NPeractis q; iuſſis. ſermocinãtibuſq;
cũ btõ HHieronymo fribus ſubito venit nũcius
q̊ diceret añ mõaſterij foꝛes hoſpites adeſſe: 4
cenobij preʒ vellẽt videre.Hoc ſepe dictus pr
audito:poꝛtas celle patefieri:eoſq; ingredi iuſ
ſit:qͥ q;uis vocati: erubeſcẽdo tñ introeuntes:
viſoq; btõ Hieronymo eius ſe ꝓſtrauere veſti
güs:ꝓ culpa venia poſtulãtes:qͥs ipᷣe clemen⸗

ter eleuans admonuit: vt ſuis cũ graꝝ Sirne

viẽtes rebus: aljenas taͤgere nõ vſurparẽt: ac
deinde ſub dei pnñtia caute viuerẽt ſꝑ.q nimirũ

pᷣdicatõe explicata: pcepit vt reſicerent᷑:recep⸗

tiſq; camelis abirent. Tunc illi vna voce pari

ter dixerũt. Obſecramus pt᷑: vt ad eccłe lumi⸗
naria neceſſitatẽq; fratꝝ dimidiũ liquoꝛis olei
quod attulerũt cameli ſuſcipi iubeas qꝛ ſcimꝰ:
⁊ certi ſumus:ꝙ plus ꝓpter vr̃am qᷓ; ꝓnoſtra

vtilitate: vt negociaremur:ꝑreximus in egyp⸗

tum. Quibus btũs Hieronymus ait: nõ recte

ꝓculdubio poſtulatis:qꝛ valde duꝝ videt᷑: vt

nos qui alijs compati:alioꝛũ q; neceſſitatẽ ſub⸗

leuare dãtes debemus: vos guemus:vr̃a qui⸗
bus nõ indigemus tollẽtes.Tunc illi neq; inqͥ⸗

unt hic cibũ:neq; que nr̃a ſunt accipiemus:ni⸗
ſi qd popoſcimus pus iuſſeris fieri.ita ſicut pᷣ⸗
diximus:nũc dimidiũ qð attulerũt cameli olei
liquoꝛẽ ſuſcipiatis⁊ deinceps pollicemur nos

nr̃oſq; heredes vobᷣ vr̃iſq; ſucceſſoꝛibus omni

anno olei menſurã hinc eſſe daturos.Sicq; cõ
ſtrictus btũs Hieronymus coactuſq; eoꝝ pci⸗
bus violentis: queq; rogauerant impleri pᷣce⸗
pit.ſumpto qρibo ac bñdictiõe cũ camelis ac⸗
cepta:exultãtes gratulanteſq; ad ꝓpꝛia remea
rellhec aũt Bethleẽ acta:⁊ ab incolis locis illi
us hactenus aſſerẽdo ita fuiſſe narrant᷑. Beth
leem vo locus ſplẽdidus ciuitas fuit DHauid in
tribu Juda: vbi quondã dñs atq; Saluatoꝛ:
vt impleret᷑ pꝓphetia. Veritas de terra oꝛta eſt

in pᷣſepio intra ſpeluncã ex vᷣgine naſci digna⸗

tus eſt:⁊ ꝑuulus vagijt. Qð pᷣſepe auro argẽ⸗
toq; oꝛnatũ:ſicut ſanctus refert Antonius:in⸗
ceſſanter in eo luminaria ardẽt:plurimiſq; ſer⸗

uoꝝ dei habitaculis vndiq; circũdat᷑. Os em

“

ſpelunce ad ingrediendũ oĩo anguſtũ eſt: in cu
ius vtiq; oꝛe.i.ipᷣius pᷣſepij ingreſſu btũs Hie⸗

ronymus ſaxum ſcalpendo monumentum ſibi

fieri iuſſit. Tãta vero idem coꝛꝑis laſſitudine
fatigatus eſt: vt etiã in ſtratu ſuo iacẽs funicu⸗
lo ad trabem ſuſpenſo:ſupiniſq; manibus appᷣ
henſo erigeret᷑:vt.lſ.officiũ monaſterij ꝓut po⸗
terat exhiberet:tranſeunteſq; in ſqualloꝛe coꝛ⸗
poꝛis vociſq; tenuitate dies plurimi fluerent.
Behinc ipᷣe vir btũs in libꝛoꝝ abundantia ful⸗

tus dictis ſuis ſancto ſpiritu dedicatis:immo⸗

bilem catholice turrim Eccleſie ꝑfidioꝝ iacu
la 2ſumauit. NPergũt itaq ad viſitandũ ↄſolã
dumq; ieronymũ dum in laboꝛe eſſet itidem
catholici ſenioꝛes. Ad beatumq; Auguſtinuʒ
epᷣm ſecum quidem animo eccleſie catholice co
oꝑpantẽ:coꝛꝑe aũt in Africa ſcribentem:ſic in⸗
ter cetera ſcripſit. Noſtra habuimus temꝑa:⁊
cucurrimus qᷓ;to potuimus: nũc te currente:⁊
longa ſpatia tranſmittente nobis debet᷑ ocium
Igit᷑ idem beatiſſimus diebus vite ſue in ſpe⸗
ciali oꝑe irrepᷣhenſibiliter ↄſumatis:nonageſt
mooctauo etatis ſue anno in domio requieuit.

Bethleem eum alma tenet: iterum venturo do
mino offerendum. Doꝛmiuit autem btũs hie⸗

ronymus anno imꝑij Theodoſij iunioꝛis duo
decimo:imperante vtiq; illo:cuius anni nec in

talia ſecula ſeculoum.

choant᷑: nec finient.Qui viuit ⁊ regnat ꝑ imoꝛ

NAJ —

Tractatus I

reſes Zrias deſtrutit. Epiſtola 1

me papa Laurẽtij ad ſcribendum animus nõ

ẽ tã cupidus qᷓ; nec idoneus:ſciẽti nõ eſſe abſ
periculo multoꝝ iudicijs ingeniũ tenue ⁊ exile
cõmittere. Sed quonia (vt cum venia tui dixe
rim )id temere in epiſtola tua ꝑ R*pᷣi me ſacra⸗
menta: que a nobis maxima cum reuerẽtia ſu⸗
ſcipiunt᷑ aſtringis:vt aliquid tibi de fide ſcðᷣm
ſymboli traditionem rationẽq; componam:qᷓ;
uis ſupꝛa vires noſtras ſit põdus pᷣcepti (Mõ
em̃ me latet ſententia ſapientum:que pꝛobe ad
modum dicit:quia de deo ⁊ vera dicere pericu
loſum eſt) tamen ſi expetiitõis a te impolſite ne⸗
ceſſitatẽ oꝛationibus iuues:dicere aliqua obe⸗
dientie magis reuerentia qᷓ; ingenij pᷣſumptio⸗
ne temptabimus: que quidem non tam ꝑfecto
rum exercitijs digna videant᷑:qᷓ; que ad paruu
loꝝ in Rſp̃o ⁊ incipientium libꝛentur auditum.
Equidem comperi nõnullos illuſtrium tracta
toꝝ aliqua de his pie ⁊ bꝛeuiter edidiſſe.Pho
tinum vero hereticum ſcio eatenus ſcpᷣſiſſe:nõ

vt rationem dictoꝝ audientibus explanaret:

ſed vt ſimpliciter fideliterq; dicta ad argumen

tum ſui dogmatis traheret:cum in his verbis

ſanctus ſpiritus ꝓuiderit: nil ambiguum: nil
obſcurum:nil a reliquis diſſonãs videri: quia

in his vere completur ꝓphetia que dicit. Ver⸗

bum em̃ ↄſumans ⁊ bꝛeuians iniquitatẽ:quia
verbum bꝛeuiatum facit dominus ſuꝑ terram.
Nos ergo ſimplicitatem ſuaʒ vel vbis apoſto⸗
licis reddere ⁊ ſignare temptabimus: vel que
. —

Expoſitio Symbo
li Ruffini A quilegiẽſis pᷣſbyteri ad Lauren⸗
tiũ papã. In q̃ ſingulos articulos fidei noui a
veteris teſtamẽti auctoꝛitatibus ↄfirmat: ⁊ he

nea:nulla lingue

Epiſtola I

omiſſa vident᷑ a poꝛibus adimplere. Sʒ vtma
nifeſtius fiat argumentum verbi huius vt di
ximus bꝛeuiati:cauſam qua hec traditio eccle.
ſijs data eſt ab oꝛigine repetemus.Tradũt ma
ioꝛes noſtri ꝙ poſt aſcenſionẽ dñi cũ ꝑ aduen⸗
tum ſpũſſancti ſupꝛa ſingulos quoſq; apoſto⸗
los ignee lingue ſediſſent:vt loquelis diuerſis

4

varũſq; lachenki quod eis nulla gens extra⸗
ꝛmnul barbaries inaceſſa videret᷑
inuia:pᷣceptum eis a dño datũ hoc ad pᷣdican⸗/

dũ dei vbum ad ſingulas quemq; ꝓficiſci nati

ones.Diſceſſuri itaq; ab inuicẽ noꝛmã ſibi pꝛi⸗
us future pᷣdicatõis in cõmune ↄſtituũt:ne foꝛ
te alij alio abducti diuerſum aliquidchis q ad
ſidẽ Epi inuitabantexponerẽt.Oẽs igiturin
vno poſiti:⁊ ſpũſancto repleti bꝛeue iſtud futu
re ſibi vt diximus pᷣdicationis indiciũin vnuz

conferendo quod ſentiebat vnuſquiſq; compo

nũt:atq; hãc credẽtibus dãdam eſſe regulã ſta
tuũt/Symbolũ autẽ hoc multis ? iuſtiſſimis:
ex cauſis appellari voluerunt. Symbolum em̃
grece ⁊ indicium dici põt ⁊ collatio:hoc eſt q
plures in vnũ cõferũt. Id em̃ fecerunt apłi in
hiꝛirs ſermonibus in vnum ↄferẽdo quod vnuſ-
quiſq; ſenſit. Indicium auteʒ vel ſignum iccir⸗
circo ðꝛ. Quia in illo tꝑe ſicut Paulus apoſto

lus dicit:⁊ in actibus apłoꝝ refert᷑ multi ex cir

cũeuntibus iudeis ſimulabãt ſeeſſe apłos xpᷣi:
T lucri alicuius vel ventris gratia ad pᷣdican⸗

dum pꝛoficiſcebantur:nominãtes quidẽ xpᷣm:

ſed non integris traditionum lineis nunciãtes

Iccirco iſtud indicium poſuerunt: ꝑ quod ag
noſceret᷑ his qͥ Zp̃m vere ᷣm apłicas regulas
pᷣdicaret/Beniq; ⁊ in bellis ciuilibus hoc ob⸗

ſeruari ferunt: quoniam ⁊ armoꝝ habitus par

⁊ ſonus vocis idem:⁊ mos vnus eſt. Atq; ea⸗
dem inſtituta bellandi nequa doli ſurreptio fi⸗
at:ſymbola diſtincta vnuſquiſq; dux ſuis mili
tibus tradit:que latine ſigna vel indicia nuncu
pantur:vt ſi foꝛte occurrerit quis de quo dubi
tetur ſymbolum ꝓdat ſi ſit hoſtis vel ſocius.
Iccirco deniq; hec non ſcribi chartulis aut mẽ
bꝛanis:ſed requiri in credentium coꝛdibus tra

digerunt: vt certum eſſet hec neminem ex lecti

one que interdum ꝑuenire etiã ad infideles ſo⸗

lerp er apoſtolon traditoe didiciſſe: Biſceſſla⸗

ri igit᷑ vt diximus ad pᷣdicãduʒ iſtud vnanimi
tatis:⁊ fidei ſue apoſtoli indiciũ poſuere:nõ ſi⸗
cut filij Adam diſceſſuri ab alterutꝝ turrem ex
latere cocto ⁊ bitumine ↄſtruentes:cuius cacu
men vſq; ad celum ꝑtingeret:ſᷣ monumenta fi⸗
dei que ſtarẽt aduerſum faciem inimici e lapidi
bus viuis ⁊ margaritis dñicis edificãtes: quã
neq; vẽti ipellerẽt:neq; fulmia ſubruerẽt:neq;
tẽpeſtatũ ac ꝓcelleꝝ turbies ꝓmouerẽt. Me⸗
rito igit᷑ illi ab inuicẽ ſeꝑandi turrẽ ſuꝑbie edi⸗

ars

Reãtes linguaꝝ ↄfuſione dãnati ſunt: ne vnuſ-

qͥſq; poſſet adutere ꝓximi ſui loq̃laʒ. Iſti vo dᷣ

turrẽ fidei ↄſtruebãt oim linguaꝝ ſcia ⁊ agniti-⸗
one dõati ſunt:vt illud pcti:h̊ fidei ꝓbaret᷑ in

Diciũ.Sʒ iã nob etiã de ipſis aliqͥd ↄtrectãduʒ
Smargaritis:in qͥbus pᷣmo in loco fõs ⁊ oꝛigo
ponit᷑:cũ ðꝛ. Credo in deũ patrẽ oipotẽtẽ. Ne
rũ pᷣus qᷓ; incipiam de ipᷣis ſermonũ vᷣtutibus
diſputare:illud nõ ipune ↄmonẽdũ puto ꝙ di
uUerſis ecclijs aliq̃ in his vbis inueniunt᷑ adie⸗
cta. In eccła tñ vꝛbis Rome hoc nõ depᷣhẽdit᷑
factũ:qð eo ꝓpterea eſſe arbitroꝛ ꝙ neq; here⸗

ſis vlla illic ſumpſit exoꝛdium:⁊ mos mibi ſer⸗

uat᷑ antiquus eos qͥ gratiã baptiſmi ſuſcepturi
ſunt publice.i.fideliũ gpło audiente ſymbolum
reddere:⁊ vtiq; adiectõeʒ huius ſaltẽ ſermõis
eoꝝ qui pᷣceſſerunt in fide non admittit auditũ
In ceteris autem locis qᷓ;tum intelligi dat᷑ ꝓp

teer nonnullos hereticos addita quedã vident᷑

que nouelle doctrine ſenſus crederet᷑ exclu⸗

di . Mos tamen illũ oꝛdinẽ ſeq̃mur: quẽ in Aqͥ⸗
C 2

legiẽſi eccła lauacri gratia ſuſcepimus/Cre
igit᷑ mo omniũ ponit᷑: ſicut Paulus apłs ad
HHebꝛeos ſcribẽs dicit.Credere em pmo oium

caccedẽtem ad deum opoꝛtet:quia eſt:⁊ creden
tibus remuneratoꝛ fit. Sed⁊ ppheta dicit.Ni
ſi credetis non intelligetis. At ergo intelligen⸗

tia auditu patefiat teſte:pꝛimo omnium te cre⸗

dere ꝓſiteris:quia nec mare qͥs ingredit᷑:⁊ liid
do ac ꝓfundo ſeſe committit elemento:niſi ſeb
us credat poſſe ſaluari.nec agricola ſemina ſu

cis obruit: ⁊ fruges ſpargit in terram: niſi cre⸗

digerit venturos imbꝛes: affutuꝝ quoq; ſolis

tepoꝛem:qͥbus terra ↄfota ſegetes multiplica⸗
ta fruge ꝓducat:ac ventis ſpirãtibus nutriat.
Nihil deniq; ẽ:qð in vita geri poſſit:ſi nõ cre⸗
dulitas añ pᷣceſſerit.Quid igit᷑ miꝝ ſi acceden⸗
tes ad deum creder e nos pᷣmo omnium ꝓfite⸗
mur:cum ſine hoc nec ipᷣa exigi poſſit vita com
munis: Hoc autem iccirco in pᷣncipijs pꝛemiſi⸗
mus: quia pagani nobis obijcere ſolent:ꝙ re⸗
ligio noſtra: quia rationibus deficit in ſola per
ſuaſione ↄſiſtat:⁊ ideo oſtendimus nec agi nec
ſtare aliquid poſſe niſi p̃ceſſerit ius credendi.
Beniq; matrimonia cõtrahunt᷑:quia creditur
ſucceſſura poſteritas:⁊ pueri diſcẽdis artibus
tradunt᷑:quia magiſtroꝝ in diſcipulos trãſfun
denda credit᷑ diſciplina.⁊ imꝑij inſignia vnus
ſuſcipit:dñ credit ſibi populos ⁊ vꝛbes arma⸗
tũ etiam exercitiũ parituꝝ.Qõ ſi hec ſingłani⸗
ſi pᷣus crediderit futurannullus aggredit᷑:quo⸗
modo nõ multo magis ad agnitionẽ dei credẽ
do veniat᷑:Sʒ videamus qͥd iam bꝛeuialis hic
ſermo ſymboli pponat. Credo inquit in deum
patrem omnipotentt᷑. Oꝛiemiles eccłe oms pe⸗
ne ita tradũt. Credo in vnũ deũ pr̃eʒ oĩpotẽtẽ:

⁊ rurſum in ſequẽti ſermone vbi nos dicimus:

2 in Rpᷣm Jeſum vnicũ filiũ eius dñũm n m:il⸗

= ℳ—

li tradut: ⁊ in ynũ dñm nrjm Jeſum Epᷣm vni⸗
cũ filiũ eius. Vnũ ſcilicet deuz ⁊ vnũ dñm vᷣm
auctoꝛitatem NMauli apoſtoli ꝓfitentes. Sʒ de
hoc in ſequentibus locis repetemus. Nune in⸗
terim qð ait: In deũ patrẽ omnipotẽtẽ videa⸗
mus.Deus vᷣm quod opiari põt humana mẽs
nature ipᷣius vel ſubſtantie que eſt ſuꝑ omnia

appellatio eſt. Pater arcani ⁊ ineffabilis ſacra⸗

menti vocabulum eſt. Deum cũ audis ſubſtan
tiam intellige:ſine initio:ſine fine:ſimplicem:ſi
ne vlla admixtione:inuiſibilem:incoꝛpoꝛeũ:in
effabilem: ineſtimabilem:in qͥ nihil adiũctũ:ni
hil creatũ ſit: fine auctoꝛe. Eſt em ille qui ẽ oĩo
omniũ auctoꝛ. Patrem cuʒ audis filij intellige
patrẽ:qͥ filius ſupꝛadicte ſit imago ſubſtantie.
Sicut em nemo ðꝛ dñs niſi habeat vel poſſeſſi
onem vel ſeruum cui domiet᷑:⁊ ſicut nemo ma⸗
giſter ðꝛ niſi diſcipulum habeat:ita ⁊ pat᷑ nul⸗
lo pacto quis dici poteſt niſi filium hñs. oc
igit᷑ io nomine quo deus pater appellatur cuʒ
patre pariter ſubſiſtere etiam filius demõſtrat᷑
Quomõ autem deus pater genuerit filium no

lo diſcutias: nec te curioſius ingeras in ꝓfun⸗

do arcani:ne foꝛte dum inacceſſe lucis fulgoꝛẽ

ptinacius pſcrutaris xiguumißm qui moꝛta⸗

libus diuino mũere conceſſus ẽ ꝑdas aſpectũ.
Aut ſi putas in hoc omni indagatõis gñe vtẽ⸗

dum: pus tibi ꝓpone que noſtra ſunt:q̃ ſi ↄſe⸗

quenter valueris expedire:tunc a terreſtribus
ad celeſtia:⁊ a viſibilibus ad inuiſibilia ꝓpera
to. Expedi pᷣmo ſi potes quomodo mens que
intra te eſt generet verbum: ⁊ quid ſit in ea me
moꝛie ſpiritus:quomodo hec cũ diuerſa ſint re

bus ⁊ actibus vnũ tamen ſint vel ſubſtãtia vel
natura:⁊ cũ ement e ꝓcedant:nũquã tamẽ ab
ipᷣa ſepent᷑. Et ſi hec q;uis in nobis ⁊ max-ime
noſtra ſubſtantia habent᷑:amẽ tanto nobis oc

culta vident᷑: q;to aſpectui coꝛpoꝛeo inuiſibi⸗

lia. De aꝑtioꝛibus requiramus. Fons quomo

do in ſe generat fluuium: quo aũt ſpũ rapiduʒ

fert᷑ fluentũ: Quid eſt ꝙ dũ vnũ ⁊ inſeꝑabile
ſit fluuiꝰ ⁊ fons:nec fluuius fons:nec fons flu⸗
uius intelligi:aut apellari põt: Et tamen qͥ vi
derit fluuiũ:viderit ⁊ fontem. Exerce te pꝛius

in hoꝝ explanatione: ⁊ diſcute ſi potes que ha

bent᷑ in manibus: ⁊ tũc ad hoꝝ ſimilioꝛa venie

mus.Nec putes ꝙ te ſtatim de terra aſcendere
ſuadeã ſuꝑ celos.ſᷣ pᷣus ſi te placet ad iſtud ſir⸗
mamẽtũ quod oculis videt᷑ educam:⁊ ibi ſi po
tes naturam huius viſibilis luminis diſcute:qͥ
modo ignis iſte celeſtis gñet ex ſemetipᷣo ſplen
doꝛem lucis:quomodo etiã ꝓducat vapoꝛc.⁊

cocũ tria ſint in rebus: vnũ tñ ſunt in ſubſtantia.

Qð⁊ ſi h ſingła iueſtigare potuer ſcito adhuc

diui
enin
arti
mb
wi
ſas
tus
mih
liu
nne:
ego
inel
ſen⸗
tie
E
chs
s
gle⸗
liſb
Deri
ſit⸗
dun
Eas
M
ſerm
nop
ſſtat
leh/
din
üypn
hbulo
ſt G
Jelne
1ſegn
aUtab
glap
ceata
liſſine
ſtepac
ctlain
Loſt
lnton
bimten
leitad
aypſt
Khocte
doſab⸗
sg
Enig⸗
lenin
necck⸗
Atap
ls
ndii
eenn
tecluc

licem:ſ

oreien

lüctü:ni

quièoiio

intellige
bſtantee.
ſpolſeſſ
moma⸗
dar nu⸗
1s. hoc
aturcuʒ
möſtrak
lium no⸗
in pun⸗
fulgor
iworta⸗
aſpeci.
gfe nli⸗
leaſ ſe⸗
feſtribus
ſappera
nens que
tineame
rſaſnte
ſtätia vel
amiab

marine

nobigoe

oinuiſiirt ⸗.
1 quclo.

ärapicuz

nſepable

cfons fu⸗
menq vi
elepꝛus
toqleh
oꝛ venie
gſcendere
liſtudf⸗
Abiſtpo
diſcuteri
iöoſplen
npor;,
bſtantis.
oachue

Tractatus I

Teriũ tãto eſſe differẽtius

diuine gñatõis ing

—

eminẽtiꝰ: qᷓ;to creatdꝛ creaturis potẽtioꝛ: q;to

artifex oꝑe ſuo pᷣſtãtioꝛ: qᷓto ille q̃ ſꝑ ẽ eo qͥ ex
nihilo cepit eſſe nobilioꝛ. Credẽdꝰẽg dᷣs eẽ pr
vnici filij ſui dñi nr̃i nõ diſcutiẽdus. Neq; em̃
fas ẽ ſermo de natalibꝰ dñi diſputare.Cõteſta

tusẽ pr ð ceł dicẽs. Hic ẽ ſiliꝰmeus dilectꝰ in qͥ
mihi bñ ↄplacui:ipᷣm audite. Pr ipᷣin dicit ee

filiũ ſuũ:⁊ ipᷣm audiri iubet.Flliꝰdicet qͥ videt
me:videt ⁊ pr̃eʒ meũ.Ego ⁊ p᷑ vnuʒ ſumꝰ.Et
ego ab eo exiui: ⁊ veni in hũcmũdũ.Quis ẽq
int᷑ has pr̃is ⁊ filij voees mediꝰſe diſcuſſoꝛ int⸗
ſerat: ⁊ diuitatẽ diuidat: affectũ ſepet.ſubſtan⸗
tiã rũpat:ſpm ſecet: neget eſſe veꝝ qdᷣ vᷣitas ðꝛ
Eſt ẽᷓ ðs pr̃ verus tãqᷓ; witatis pr:nõ extrinſe⸗
cus creãs:ᷣ ex eo qð ipe ẽ filiũ gñans.i.qꝛ ſapi
ens ſapiaʒ: qꝛ iuſtus iuſticiã:qꝛ ſempit᷑nꝰ ſem⸗
piternũ:qꝛ immoꝛtal immoꝛtalẽ.qꝛ inuiſibił in
uiſibilẽ:qꝛ lux ſplendoꝛẽ:qꝛ mẽs vbũ.Qð aũt

diximus oꝛientis eccłas tradere vnũ veꝝ deuʒ

pr̃eʒ omnipotentẽ ⁊ vnũ dñm:q&̊ nõ intelligen⸗
dum ẽ vnũ numero dici ̊ vniuerſitate. Verbi
gra. Si qͥs dicat vnũ hoĩeʒ aut vnũ equuʒ.hic
vnũ ꝓ nũero poſuit. Nõt em̃ ⁊ alius hõ eſſe ⁊
tertius:vel equus. AUbi autẽ ſcðs vel tertius:
nõ põt iũgi:vnus ſi dicat᷑ nõ vnitatis ſᷣ vniuer
ſitatis ẽ nomẽ. At ſi exẽpli cã dicamus vnũ ſo
lẽ:hic vnus ita ðꝛ: vt vel alius vel tertius ad⸗
di nõ poſſit. Anus ẽ em ſol.multo magis ꝭ̊ ðs

cũ vnus ðᷣꝛ:vnus nõ nũeri ſᷣ vniũſitatis voca⸗

bulo nũcupat᷑.i.q̃ ꝓpterea vnus ðꝛ ꝙ aliꝰ non
ſit. Silr 7 de dño accipiendũ ẽ:ꝙ vnus ſit dñs
Jeſus xpᷣs:ꝑ quẽ ðs pt᷑ dñatũ oim tenet. Nñ
7 ſequẽs ſermo omnipotẽtẽ ꝓnũciat deũ.opᷣs
aũt ab eo ðꝛ ꝙ oĩm teneat potẽtatũ.Tenet aũt
oĩa pr pꝑ filiũ ſicut ⁊ apłs dicit. Quia ꝑ ipſum

creata ſunt oĩia viſibilia ⁊ inuiſibilia:ſiue thꝛo⸗

ni:ſiue dñatiões:ſiue pᷣncipatꝰ:ſiue ptãtes.Et
iteꝝ ad lebꝛeos ſcribẽs dicit. Quia ꝑ ipᷣm ſe⸗
cula inſtituit: ⁊ ipᷣm ↄſtituit heredẽ vniuerſoꝝ
Qõ ſi ꝑ ipᷣm ſecula inſtituit pr: ⁊ ꝑ ipᷣm creata
ſunt oia: ⁊ ipᷣe ẽ heres oim: ꝑ ipᷣm ̊ ⁊ potẽtatũ
oĩm tenet:qꝛ ſicut lux de luce:⁊ veritas de veri
te:ita de omnipotente opᷣs natusẽ: vt in apo⸗
calypſi Joãnis ſcpᷣtũ ẽ. Et requiem nõ hñt die
ac nocte dicẽtes. Sãctus Sãctus Sanctꝰdñs
ðᷣs ſabaoth:qͥ erat ⁊ q ẽ ⁊ qͥ venturus ẽ ompᷣs.
Oßps ðꝛ qͥ vẽturus ẽ: ⁊ qͥs ẽ alius q̃ vẽturus
e:niſi Jeſus xps filius dei: hhis addit᷑ inuiſibi
lem impaſſibilẽ. Sciẽduʒ ꝙ duo iſti ſermones

in ecce Romane ſymbolo nõ habent᷑. Cõſtat

aũt apud nos additos hereſeos cã Sabellijil⸗

lius ꝓfecto q̃ a noſtris patripaſſia appellat i. qᷓ
patrẽ ipᷣm vel ex vᷣgine natũ dicit: ⁊ viſibilem

factum eſſe vel paſſum affirmat in carne. At g

excluderet᷑ tałimpietas de pr̃e vident᷑ hecad⸗

Fo. I

didiſſe maioꝛes: ⁊ inuiſibilẽ patrẽ atq; impaſſi

bilẽ dixiſſe. Conſtat em filiũ nõ patrẽ incarna⸗
tum ⁊ ex carne natũ:⁊ ex natiuitate carnis filiũ
viſibilẽ ⁊ paſſibilẽ factũ.Quantũ aũt expectat
ad illam deitatis immoꝛtalẽ ſubſtãtiã q̃ vna ei
eadẽq; cũ pr̃eẽ:ibi neq; pr neq; filius neq; ſpul
ſanctus viſibilis aut paſſibilis credit᷑. Secun⸗
dũ dignatõeʒ vwo carnis aſſumpte filius ẽ paſ⸗
ſus in carne.Qð ⁊ ꝓpha pᷣdixerat vbi ait.Hic
deus noſter nõ reputabit᷑ alter ad eũ qͥ inuenit
omnẽ viã diſcipline: ⁊ dedit eaʒ Jacob puero
ſuo:⁊ Itſrael dilecto ſuo. Noſt hec in terris vi
ſus eſt:⁊ inter hoies ↄuerſatus ẽ.Sequit᷑ poſt

hoc. Et in Jeſum xpᷣm vnicũ filium eius dnm

nr̃ᷣm. Jeſus hebꝛei vocabuli nomẽ quod apud
nos Saluatoꝛ ðꝛ. Epᷣs a chꝛiſmate.i.ab vncti⸗
one apellat. Legimus em in libꝛis Moyſi ꝙ
Auſes MNaue filius cũ electus eſſet dux płi cõ⸗
mutato noie de Auſe Jeſus cognoĩiatus ſit:q̃

ſcʒ oñderet᷑ hoc eſſe nomẽ:qð pᷣncipibus ⁊ du⸗

cibus aueniret:his dũtaxat qͥ ſalutẽ ſequenti⸗
bus ſe plis darẽt. Itaq; ⁊ ille Jeſus appellatꝰẽ
q̃ eductuʒ de terra egypti płm: ⁊ de erroꝛibus
heremi liberatũ in terrã repꝛomiſſionis indux
it. Et hic Jeſus qͥ pyem de igrãtie tenebꝛis edu
ctũ: ⁊ de mũdi erroꝛibus euscatũ itroduxit ad
regna celoꝝ. Ep̃s q́; vel põtificale vel regium
nomẽ ẽ. Mã pus ⁊ põtifices vnguento chꝛiſma

tis ↄſecrabant᷑ ⁊ reges. Sed illi veluti moꝛta⸗-
les ⁊ coꝛruptibiles vngebant᷑. Hic vo ſctõ ſpũ
punctus xpᷣus efficit:ſicut ſcpᷣtura de eo dicit.

quẽ vnxit pr ſpũſctõ miſſo de celis.Et Eſaias
pſignauerat dicẽs ex ꝑſona filij. Spus dñi ſuꝑ
me: pꝓpter quod vnxit me: euangelizare me mi

ſit paupibus. Quia ergo oñdimus d ſit Yhs

q̃ olm ſaluet: ⁊ qͥd ſit xpᷣs q pontifex factus ſit
in eternu: nunc ex ↄſequẽtibus de q dicãt᷑ iſta
videamus. Anicũ filiũ inqͥt eius dim noſtrũ.
Poſt hoc docet nos:qꝛ Jeſus iſte de q̃ͥ diximꝰ
⁊ xpᷣs de q̊ expoſuimus vnicus filius dei ⁊ no⸗
ſter dñs ẽ: ne foꝛte hũana putes iſta vocabula
terrenũ te aliqd doceãt ideo ſubiungit. Anicũ
hũc eſſe filiũ dei dĩũm nr̃m. Vnus em ð vnona
ſcit᷑:qꝛ ⁊ ſplendoꝛ vnius ẽ lucis: ⁊ vnũ ẽ vbuʒ
coꝛdis. necin numeꝝ pluralẽ defluit incoꝛꝑea
ghatio:nec in diuiſionẽ cadit: vbi qͥᷣ naſcit᷑: ne⸗
quaqᷓ; a gĩante ſeꝑat᷑. Anicus ẽ vt menti ſen⸗
ſus:vt coꝛdi verbũ: vt foꝛti vtus:vt ſapia ſapi
enti. Mã ſicut ſolus ſapiens pr̃ ab apło ðꝛ.ita⁊
ſolus filius ſapientia nominat᷑. Anicus g filiꝰ
eſt: ⁊ cum ſit gloꝛia:ſempiternitate: vtute: reg⸗
no:ptãte:hoc quod pater eſt: omia tamen hec
non ſine auctoꝛe ſicut pater:ᷣ ex patre tanq; fi⸗
lius habet. Cunqʒ ſit ie omniuʒ caput:ipius
tñ caput pater eſt. Sic em ſcpᷣtum eſt. Quia ca
put xpᷣi deus eſt. Filium ſane cum andiguelo

—

generationẽ carnalis natiuſitatis aſſumas: ſed

memẽto hoc de incoꝛpea dici ſubſtatia ⁊ natu⸗
re ſimplicis. Si em vt ſupꝛa iã diximus:vel in

eo quod coꝛ gñat vbum:vel mẽs ſenſuʒ:vłlux

ex ſe parit ſplendoꝛem:nihil hoꝝ requirit᷑: nec

yVlla in tali gñatõe fragilitas cogitat᷑:qᷓ;to puri
us⁊ ſacratius de hoꝝ oim creatoꝛe cenſendum
eſt: Sʒ foꝛtaſſe dicas iſta quã mẽoꝛas inſubſtã
tiua ẽ gñatio:neq; em lux ſubſtãtiuũ facit ſplẽ⸗
doꝛem:aut coꝛ ſubſtantiuũ gñat vᷣbuʒ. Filius
aũt dei ſubſtãtialiter aſſerit᷑ gñatus.Ad hoc pᷣ
mo omnium illud dicimus cuʒ etiam in ceteris
terunt exempla: nõ ꝑ omnia tamẽ ſilitudinẽ
eruare poſſunt rei illius:cui pᷣbere putant᷑ ex⸗
emplum: ſ vnius alicuius ꝑtis: ꝓ qua vident᷑
aſſumpta: ſiłitudinem tenen:. Verbi gr̃a. At
cum in euangelio ðꝛ. Sile eſt regnum celoꝝ fer
mẽto quod abſcondit mulier in farine mẽſuris
tribus. Nunquid nam putabimus regnum ce
loꝝ ꝑ omnia ſie eſie fermẽto: vt ſubſtantia illa
ita palpabilis ſit ac fragilis:vt ⁊ acida fieri poſ
ſit ⁊ coꝛrupta?Sʒ ad hoc ſolum exemplũ iſtud
videt᷑ aſſumi:vt oñderet᷑ ex ꝑua pᷣdicatõe ver
bi dei humanas mentes fidei fermẽto poſſe co⸗
aleſcere. Silr æ cum ðꝛ. Simile eſt regnũ celoꝝ
rheti miſſo in mare:quod ex omni gñe piſcium
abſtrahit. Et in hoc nunquid putandum eſt ꝙ

nature lini quo rhete oꝑpamur: acnodis:qͥbus

macule nectunt᷑:regni celoꝝ ſubſtantia ꝑ omia
ↄferat᷑:Sʒ ad hoc ſolum videt᷑ aſſumpta 2a
tio vt oſtenderetur: quia ſicut rhete ð ꝓfundo
maris piſces adducit ad littus:ita de ꝓfundo
ſeculi huius erroꝛe humane anime regni celoꝝ
p̃dicatõe liberantur. Ex qbus ↄſtat exẽplanõ
in omnibus his quoꝛuʒ exempla ſunt eſſe ſimi
lia.Alioqn ſi eadem eſſent omnia:iam nõ exem
pla dicerent᷑: ipe potius res de quibus agit᷑:
viderent᷑. DHeinde etiam illud dicendum eſt:ꝙ

nulla creatura talis eſſe põt q̃lis creatoꝛ eius ?

ideo ſicut ſine exemplo eſt diuina ſubſtatia:ita
⁊ ſine exemploẽ diuinitas.Tũ etiã illud addi⸗
mus. Quia omnis creatur ex nihilo eſt. Si er
go inſubſtantiua ſcintilla q̃ ignis ẽ:ex ſe creatu
ram q̃ ex nihilo facta ẽ gignit:⁊ ↄditionem in H̊
ſeruat oꝛiginis ſue: illius eterne lucis ſi ubſtan⸗
tia qᷓ ſꝑ fuit:quia inſubſtantiuum in ſe nihil ha
buit: inſubſtantiuum ex ſe ſplendoꝛem pꝛofer⸗
re nõ potuit.Et ideo recte vnicus ðꝛ filiꝰ. Ani
cus em ei ſolus eſt qui ita natus eſt:nec cõpati

onem aliquam põt haberè:quod vnicuʒ ẽ: nec

ſimilitudinem in ſubſtantia cum facturis ſuis
habere põt ille qui factoꝛ eſt omnium. Hic ẽ er

go xpᷣs Jeſus vnicus ſilius dei qui eſt dñs no⸗

ſter. Znicus ⁊ ad filiũ referri ad dñm põt. vni⸗
cus eſt em vere filius:æ vnus dñs Jeſus xpᷣs.

Ceteri quippe ſilij lʒ filij dicant᷑: adoptionis ta⸗

men gratia dicunt᷑ non veritate nature: aſi di⸗

cunt᷑ alij domini: ↄceſſa tamẽ non ingenita ptã
te dicunt᷑. Hic vero ſolus eſt vnicus filius:⁊ ſo

lus vnicus dominus. Sicut ⁊ apoſtolus ait.

Et vnus dominus Jeſus xpᷣs:ꝑ quem omia.
Igeo poſtea qᷓ; pᷣpoſitus oꝛdo ſidei:ineffabile
ſacramentum filij de natiuitate patris expoſu⸗
it:nunc ad humane ſalutis dignationem diſpu

tationemq; deſcendit.⁊ hũc quem ſupꝛa dixit:
vnicum ſilium dei: ⁊ dominũ noſtrũ:nũc dicit.

Qui natus ẽex ſpũſcõ ex ¶Maria virgie. hec

iam inter homines diſnutationis natiuitas eſt
illa diuine ſubſtãtie: hec dignatõis eſt: illa na⸗

ture. De ſpũſancto ex vᷣgine naſcit᷑:⁊ iã in hoc
loco mũdioꝛ auditus requirit᷑ ⁊ purioꝛ ſenſus.
Hunc em quẽ dudum de pr̃e natum ineffabilit
didiciſti:a ſpũſancto templum fabꝛicatum:in⸗
tra ſecreta vteri vᷣginalis intellige.⁊ ſicut in ſci

ficatione ſancti ſpũs nulla ſentienda eſt fragili⸗
tas:ita ⁊ in ꝑtu vᷣginis nulla intelligẽda eſt coꝛ
ruptio. Nouus em huic ſeculo datus eſt h̊ par

tus.nec immerito. Qui em̃ in celis vnicus filiꝰ

ẽ: ↄſequẽter ⁊ in terra vnicus eſt: ⁊ vnice naſciẽ
tur. Nota ſunt omnibus ⁊ in euangelijs decã⸗

tata de hoc ſcripta ꝓphetaꝝ:q̃ dicunt: vgo
cipiet ⁊ pariet filium. Sed ⁊ ꝑtus ipᷣius mira
bilem modum Eʒechiel ꝓph̊a añ foꝛmauerat.
QMWMariam figuraliter poꝛtam dñi nominans:p
quam.ſ.dñs ingreſſus eſt mundũ. Bicit ergo
hoc modo. NPoꝛta autem que reſpicit ad oꝛien⸗
tem clauſa erit:nõ aꝑiet᷑:⁊ nemo tranſibit ꝑ eã

qm̃ dominus deus iſfrael tranſibit ꝑ eã:⁊clau⸗

ſa erit. Quid tam euidens de ↄſecratione vgi⸗

nis dici poterat: Clauſa fuit in ea virginitatis

poꝛta:ꝑ ipᷣaʒ intrauit dñs deus iſrael: ꝑ ipᷣam
in hunc mundum de vtero vginis ꝓceſſit:⁊ in
eternum poꝛta vᷣginis clauſa:ſeruata vginita⸗
teꝑmanſit. Igit᷑ ſanctus ſpũs refert᷑ dominice
carnis:⁊ templi eius creatoꝛ. Incipe iã hinc in
telligere etia ſpũſſancti maieſtatem. Conteſtar̃
em̃ ⁊ euogelicus ſermo de ipᷣo.Qð cuʒ loquẽti
angelo ad vᷣginẽ ⁊ dicẽti:qꝛ ꝑies filiſ:⁊ vocahᷣ

—.

nomẽ eius Jeſum. Hic em ſaluũ faciet ł'ma

petis ſuis.lla rũdiſſet. Quõ fiet iſtud: qm vi
rum non cognoſco:Dixit angelus ei. Spᷣſſcũs
veniet ſuꝑ te:⁊ vtus altiſſimi obumbꝛabit tibi
⁊ ideo quod naſcet᷑ ex te ſanctum voca bitur fi⸗
lius dei. VNide ergo cooperantem ſibi inuicem

trinitatem. Spũſſanctus venire ðꝛ ſuꝑ vᷣginẽ:

⁊ vᷣðtus altiſſimi obumbꝛare ei. Que eſt autem
vᷣtus altiſſimi:niſi ipᷣe Rp̃s qui eſt dei virtus:
⁊ dei ſapientia: Cuius autem hec virtus ẽ: Al
tiſſimi inquit.Adeſt ergo altiſſ imus:adeſt ⁊ vx
tus altiſſimi obumbꝛare ei. Que eſtautem vir⸗

tus altiſſimi: niſi iße Ep̃us qui eſt dei virtus ?
ſapientiq:? Cuius auteʒ hec virtus eſt.: Altiſli⸗

— N

—

☛nun

—
*

— 2

—

b

Tractatus I

mi inqt. Adeſt & altiſſe imus:adeſt ⁊ vtus altiſſi
mi:adeſt ⁊ ſi puſſcũs. Hec ẽ trinitas vbiq; latẽs
2 vbiq; aparẽs vocabuł ꝑſoniſq; diſ creta: iſe⸗

parabił vo ſubſtãtia deitatis: ⁊ quis ſolus fili
us naſcat᷑ ex vgine: adeſt tñ 7 altiſſimꝰ: adeſt ⁊
ſpũſſcũs:vt⁊ ↄceptus vginis ſciſcet ⁊ partus

Aey hec: qꝛ ex ſcpturis ꝓphetic aſſerunt᷑ pñt
foꝛtaſſe iudeos qᷓ;uis ſint infideles ⁊ increduli

ↄfutare.Sʒ pagani ſolẽt ridere nos:cũ audiũt

pᷣdicari a nob vᷣginis partũ: ꝓpter qð paucis

⁊eoꝝ obtrectatõibus rñdendũ ẽ/ Ois pꝑtus ex
tribus vt opinoꝛ ↄſtat:ſi adulte etatis ſit femia
ſi viꝝ adeat:ſi nõ ſit ilaus vulua vitio ſterilita
tis occluſa. Ex his tribus in hoc ꝑtu quẽ pᷣui⸗
camus vnũ defuit. Vir.ſ.⁊ hãc ꝑtem(qꝛ qͥna⸗

ſcebat᷑ nõ erat terrenus homo ſ celeſtis) ꝑ ſpm

celeſtẽ dicimus ſalua vginis incoꝛruptõe com

pletam. Et tñ qͥd miꝝ videt᷑: ſi vgo ↄceꝑit cuʒ

oꝛientis auẽ quẽ phenicẽ vocant: in im ſine cõ
iuge naſci vel renaſci ↄſtet:vt ſꝑ vna ſit: ⁊ ſp ſi
bi ipᷣa naſcẽdo vel renaſcendo ſuccedat: Apes
certe neſcire ↄiugia:nec fetus nixibus edere oi
bus palã eſt. Sʒ ⁊ alia nõnulla depᷣhendunt᷑ v
ti huiuſcemõi ſoꝛte naſcendi. Hoc & incredibi⸗
le videt᷑ diuia vtute ad totius mũdi reintegra⸗
tionẽ factũ:cuius exempla etiã in aĩaliũ natiui
tate cernunt᷑. Et tñ mirandum eſt cur hoc gẽti⸗
libus impoſſibile videat᷑:qui credunt iner
nã ſuã de cerebꝛo Jouis natã. Quid ad credẽ⸗

dum difficilius? aut qd magis ᷓ natura EsHic

femina eſt:hic nature oꝛdo ſeruat᷑: hic concep⸗
tus ⁊ ꝑtus tꝑibus ſuis edit᷑ibi nunqᷓ; femineꝰ

ſexus: vir ſolus ⁊ partus. Qui illa credit:cur

iſta miret. Sʒ ⁊ libeꝝ dicũt de femoꝛe eius na⸗
tum. Ecce aliud poꝛtẽti genus ⁊ tñ credit᷑. Ae
nerẽ q; quã aphꝛoditẽ vocãt: de ſpuma maris

₰ *„

ſicut ⁊ ois eius ↄpoſitio oñdit: credũt eſſe ꝓge

ℳ

nitam. De ouo natũ Caſtoꝛẽ MPollucemq; ↄfir

mant. Ex foꝛmica myrmidones. Et alia mille
ſunt:q̃ q;uis j̊ naturã reꝝ veniẽtia:ipᷣis tamen

ſunt viſa credibilia vt Oeucalionis? Pyrrhe

lapides iactos: ⁊ hoim ex his ſegetẽ nataʒ. Et
cũ hec tot ⁊ talia figmẽta crediderint: vnuʒ eis

impoſſibile videt᷑: ꝙ adoleſcẽs femina diuinũ
germẽ nõ hois vitio:bᷣ deo ſpirãte ↄceꝑit.Qui
vtiq; ſi ad credendũ difficiles ſunt:illis tot ⁊ tã
turpibus mõſtris fidẽ nequaqᷓ; ↄmodare debu
erant. Si wo faciles ſunt ad credẽdum:multo
ꝓmptius hec nr̃a tam honeſta ⁊ tã ſancta reci⸗
pere: qᷓ illa tam indigna ⁊ tam feda credere de

buiſſent/ Sʒ dicunt foꝛtaſſis: qꝛ poſſibile qdeʒ

fuerat deo: vt vgo ↄciꝑet:poſſibile etiã fuerat

vt ꝑeret. Sʒ indignũ eis videri:vt tata illa ma
ieſtas ꝑ genitalis femie trãſiret egreſſus. Abi

qᷓ;uis nulla fuerit ex viri ↄmixtione ↄtagio:fu

it m ipius pᷣputij obſcene attrectatõis iniuria.

*

Fo. III
Epiſtola I

* q̃ pauliſꝑ eis m ſenſum ſuũ rñũdeamus.
Siqͥs videat puulũ in ꝓfundo ceni necari ⁊ ip
ſe cũ ſit vir magnus ⁊ potẽs extremusvt ita di
xerim ingrediat᷑ cenũ:vt ꝑuulũ liberet moꝛien
tẽ:pollutus ne a te accuſabit᷑ hic vir: q̊ͥ paulu⸗
lũ calcauerit luti:an vt miſericoꝛs laudabit᷑:ꝙ

vitã ↄtulerit inoꝛituro? Sʒ hec etiã de cõi hoie

—

dicta ſunt. Redeamus nũc ad naturã eius qui

natus ẽ. Quãtũ putas natura ſolis illo inferi⸗
oꝛ eſt: Quantum creatura ſine dubio creatoꝛe
Intuere nũc ſi ſolis radius in ceni alicuius vo

ragine dimittat᷑: nunqd nꝗ aliqd inde pollutio

nis acqᷣrit: Aut obſcenoꝝ illuſtratio ſolis ðꝛ in

iniuria? Ignis cq; qᷓto nã ẽ inferioꝛ his de qui⸗
bus ſermoẽ: ⁊ nulla materia vel obſcena vłtur

pis adhibita ei:ignẽ polluiſſe credit᷑. Cum hee
ita eſſe in rebus materialibus ↄſtet: tu in illa ſu

peminẽti ⁊ incoꝛꝑea natura q ſuꝑ oẽz ignem ⁊
ſuꝑ oẽ lumẽ eſt pollutõis aliqd putas ac obſce
nitatis incidere? Tũc deinde etiã ad illud adu⸗
te. Nos hoiĩeʒ a deo creatũ ð terxe limo dicimꝰ
qð ſi obſcenitas deo reputat᷑ opus ſ uũ reqrẽti
multo magis ei reputabit᷑ opus iſtud ab initio
fabꝛicãti.Et ſuꝑfluũ ẽ dicere:cur ꝑ obſcena trã
ſierit:cũ nõ poſſis dicere:cur obſcena ↄdiderit
Et ideo obſcena hec eſſe nõ natura: obſerua⸗
tia docuit. Ceteꝝ oia q̃ ſunt in coꝛpe ex vno eo⸗
dẽq; luto foꝛmata:vſibustin ⁊ officijs natura⸗

libus diſtinguunt/ Sʒ ne illud qͥdẽ abſolutiõe

vacare huius qſtionis omittamus: qð ſubſtã⸗
tia dei qᷓ oĩo eſt incoꝛꝑea inſeri coꝛpibus vłca⸗

pi ab eis pᷣncipalit᷑ nõ põt:niſi aliq̃ ſit media ſp⸗

ſtãtia ſpiritalis:q̃ capax diuini ſpũs poſſit eſſe.
Verbi gra vt ſi dicamus: lux omia qͥdẽ mẽbꝛa
coꝛpis illuſtrare põt: a nullo tñ eoꝝ niſi a ſolo
oculo capi põt. Solus ẽ em oculus q; capax eſt
lucis.Et fllius ̊ dei naſcit᷑ ex vgie:nõ pncipa⸗
liter ſoli carni ſociatus ſᷣ in aia int᷑ carnẽ deuq;

media gñatus. Aia media ⁊ in ſecreta rõna⸗
bilis ſpũs arce: vᷣbũ dei capiẽte abſq; vllaquã
ſuſpicaris iniuria ðs ẽ natus ex vgie. Et ideo
nihil bi turpe putãdũ ẽ: vbi ſciſicatio ſpũs ine
rat. Et aia ꝗᷓ erat dei capax ꝑticeps fiebat etiaʒ
carnis. Hihil ibi dicas ipoſſibile: vbi aderat i
tus altiſſimi. Mihil de hũana fragilitate cogi⸗
tes. vbi plenitudo inerat diuitatis. Cruciſixus
ſub Mõtio Pylato: æ ſepultus: deſcẽdit ad in⸗
ferna. Bocet apłs Paulus illumiatos eſſe de⸗
bere oculos coꝛdis nr̃i: ad intelligẽdũ ꝗ ſit alti⸗
tudo diuitatis:latitudo ⁊ pfundũ. Altitudo 8
7 latitudo ⁊ ꝓfundũ deſcbtio crucis ẽ: cuiꝰ eaʒ
piẽ q in terra defixa ẽ ꝓfundũ appellauit. Alti⸗
tudinẽ vo illã qᷓ in terrã poꝛrecta ſublimis eri⸗
git Narituinẽch illã qᷓ diſtẽta s in dexterã le
uãq; manus ꝓtẽdit᷑. Cũ tot ſpẽs moꝛtis ſint

qᷣbus ð hac vita exitus dari homibus ſolet:qꝛ

b 2

H☚

9

Sars

vult nos aplłs illuminato coꝛde ſcire rõnẽ: cur
ex his oibus crucis potius ſpẽs ad moꝛtẽ dele
cta ſit Saluatoꝛis: VUñ ſciẽdũ ẽ ꝙ crux iſta tri⸗
umphus erat. Triũphi em ẽ ⁊ inſigne eſt. Tro
pheũ deuicti hoſtis indiciũ ẽ. Quia q̊ adueni⸗
ens xpᷣ̃s ſicut apls dicit tria pit ſibi regna ſbie⸗
cit (oc em̃ indicat vbi ait. Quia in noĩe Jeſu
oẽ genu flectat᷑ celeſtiũ terreſtriũ ⁊ infernoꝝ:⁊
hec oĩa ſua moꝛte vicebat) Cõueniẽs myſterio
moꝛs q̃ſita ẽ: vt in aere ſublimatus:⁊ aeris ſub
iugãs ptãtes: victoꝛiã dijs ſuꝑnis ⁊ celeſtibus
traderet. Expãſas aũt manus tota die ſcũs ꝓ⸗
pPheta dicit eu tenere ad plm q̊ẽ in terra: vt ⁊ ĩ
credulos ↄteſtaret᷑: ⁊ iuitaret credẽtes.Ea vo
pte q ſub terrã demergit᷑:iferna ſibi regna ſbij⸗
ceret. Etem( vt bꝛeuit᷑ aliq̃ etiã de ſecretioꝛibꝰ
hſtringamus )ab initio deus cũ feciſſet mundũ
pᷣfecit ei ⁊ pᷣpoſuit q̃ſdam vtutũ celeſtiũ pote⸗
ſtates:qͥbus regeret᷑ ⁊ diſpenſaret̃ moꝛtalium
genus.Qð ita factũ Moyſes indicat in Beu⸗
teronomij cãtico vbi dicit.Cũ diuideret excel⸗

ſus gẽtes ſtatuit terminos gentiũ ᷣm nũeꝝ an
geloxp dei. Sʒ ⁊ hoꝝ nõnulli ſicut ⁊ipᷣe qui pᷣn⸗
ceps apellatus ẽ mũdi: datã ibi a deo ptãtem:
nõ his qbus acceꝑant legibus tꝑarũt.nec hũa
nu genus diuinis obedire:ſᷣ ſuis pere pᷣuarica
tionibus docuerũt.Et hinc aduſus nos pctõxꝝ
cyrographa dicta ſunt:qꝛ vt ꝓphůa dicit. Pec

catis nr̃is venũdati ſumus. Dꝛeciũ namq; aie

ſue vnuſqſq; ↄſequit᷑:cũ ↄcupiſcentie ſatiſfece
rit. Cer iſtud ů̊ vnuſqᷣſq; cyrogph ſ ab illis re⸗
ctoꝛibus peſſimis tenebat :qð xpᷣs detraxit ad
ueniẽs:⁊ hac eos ptãte denudauit. Idq; ſubi⸗
geti myſterio Haulus indicat cũ dicit de eo de
lẽs qð aduſus nos erat cyrogphũ:⁊ affigẽs it⸗
lud cruci ſue:tradidit p̃ncipatus ⁊ ptãtes triũ
phãs:eos in ſemetipᷣo rectoꝛes.Ergo illiquos
hũano gñi p̃fecerat deus:in tyrãnidis ↄtuma⸗
ciã vſi:impugnare ↄmiſſos ſibi hoies aggreſſi
ſunt:⁊ pcti pᷣlijs de bellare: ſiẽ Eʒechiel ꝓpha
myſticis deſignat eloquijs cũ dicit:in illa die p
cedẽt angeli feſtinãtes ex tecminare ethyopiaʒ
eritq; int cos ꝑturbatio in die egypti:qm̃ recti

tudo venit. Ergo oi potẽtia eoꝝ nudata. bös

ðꝛ triũphaſſe:ablatãq; ab eis ptãtẽ hoibus tra

gelio. Ecce dedi vobᷣ ptãtẽ calcãdi ſuꝑ ſerpen⸗

tes ⁊ ſcoꝛpiones ⁊ oẽʒ vtutẽ inimici. Illos ita⸗

q; q accepta ptãte male abuſi ſunt:ſi ubiect q̃n⸗

dã ſuis ſubiecit crux Ep̃i. Hos vo hocẽ hüa⸗

nũ genus edocet pᷣmo oim vſq; ad moꝛtẽ reſiſte

re aduſus pctm:⁊ libẽter interitũ ꝓ pietate ſu⸗

ſciꝑe.Tũc deinde obediẽtie nobᷣ in haceadem

cruce ꝓponit exemplũ: ſicut in illis qͥ aliqñ re⸗

ctoꝛes noſtri fuerãt: poſuitatumacie pẽas.Au
dis quõ apls vult ꝑ crucẽ Epi obedieñti nos

. pus etiam ſuſcepta moꝛte ſeruãda docuit:ip⸗
ſe

rũ dumta

docere. Hoc inqͥt ſentite in vobis qð in xpᷣo ie⸗

ſu: qͥ cum in foꝛma dei eſſet: nõ rapinaʒ arbitra
tus ẽ eſſe ſe equalẽ deo:ſᷣ ſemetipᷣm exinaniuit

foꝛmã ſerui accipiẽs: in ſiltitudinẽ hoim factus
⁊ habitu reꝑtus vt homo: factus eſt obediens
vſq; ad moꝛtẽ. Moꝛtẽ aũt crucis. Quia & ille
magnus magiſter eſt qͥ fecerit ⁊ docuerit:ideo

*

hecpᷣmus moꝛiendo ſeruauit. Sʒ foꝛtaſſe ter

ret᷑ aliquis in huiuſcemodi doctrina:qð quem
paulo añ cum deo patre diximus ſeinpiternũ:

ac de eius ſubſtantia eſſe ꝓgenitũ:quemq; reg

no:maieſtate:eternitateænũ cũ deo pr̃e eſſe do
cummus:nũc de eius moꝛte tractamus. Sʒ no⸗
lo terrearis o fidelis auditoꝛ. Raulo poſt iſtuʒ

quẽ audis moꝛtuum: rurſum immoꝛtalẽ videb
Moꝛs ei ab eo moꝛtẽ ſpoliatura ſuſcipit᷑. Nã
ſacr̃m illud ſuſcepte carnis quod ſi upꝛa expoſu
imus: hanc hʒ cãʒ: vt diuina filij dei vᷣtus: ve⸗
lut hamus qͥdam habitu humane carnis obie⸗

ctus. Et ſicut apłs MPaulus añ dixit habitu in

uentus vt homo:pᷣncipẽ mundi inuitare poſſit
ad agonem:cui ipᷣe carnẽ ſuam velut eſcaʒ tra⸗
dẽs hamo diuinitatis intrinſecus teneret᷑ inſer
to. Et ꝓfuſione imaculati ſanguinis( Solus ẽ

——

em̃ qͥ pcti maculam neſcit)oĩm pctã deleret eo

xat: q ſanguine eius poſtes ſidei ſue
ſignaſſent. Sicut ̊ hamũ eſca cõtectũ ſi piſcis

rapiat:nõ modo eſcam ab hamo nõ remouet:vᷣ

⁊ ipᷣe de ꝓfundo eſca futurus educit᷑. Ita ⁊ is
q̃habebat moꝛtis imꝑiũ: rapuit qͥdem in moꝛ⸗
te coꝛpus Jeſu:nõ ſentiẽs in eo hamum diuini

tatis incluſum.ᷣ vbi deuoꝛauit: heſit ip̃e conti
nuo. ⁊ diruptis inferni clauſtris velut de pfun

do extractus trahit᷑: vt eſca ceteris fiat.Auod

ſta futuꝝ ſub hac eadẽ ſigura Eʒechiel dudum

ꝓpha ſigniſicauerat dicẽs.Et exham te in ha⸗
mo meo:⁊ extendã te ſuꝑ terrã.Campi imple⸗
bunt᷑ de te:⁊ ↄſtituã ſuꝑ te oẽs volucres celi:⁊
ſaturabo ex te oẽs beſtias terre. Sz ⁊ ppheta

Bauid dicit. Dedit eũ in eſcã ppłis ethyopum

Et Job de eodẽ myſterio ſiłr ꝓteſtat᷑. Ait em

ex ꝑſona dñi loquẽtis ad ſe.Aut adducis dra⸗
conẽ in hamo:aut ponis capiſtrum circa nares
enin eius.Hõ & damno aliq aut iniuria dininitatiæ
didiſſe: ſicut ad diſeipulos ſuos dicit ip̃e in euã 2[5p

Eps in carne patit᷑: vt ꝑ infirmitatem carnis

oparer ſalutẽ: diuina natura in moꝛtẽ deſcẽdit
noõ vt lege moꝛtaliũ detineret᷑ a moꝛte: vt per
ſe reſurrecturus ianuas moꝛtis aperiret. velut

ſiqs rex ꝑgat ad carcerẽ:⁊ igreſſus aꝑiat ianu⸗
as:reſoluat cathenas:vincula ſeras ⁊ clauſtra

Zminuat: ⁊ educat vinctos in remiſſionẽ:⁊ eos

q̊ ſedẽt in tenebꝛis ⁊ in vmbꝛa moꝛtis:luci ac vi

te reſtituat.Dicit᷑ & rex fuiſſe qͥdẽ in carcere nõ

—

im ea ↄditõe q̃ fuerat ceteri q̃ͥ tenebant᷑ in carce

re. illi qdẽ yt pẽas ſoluerẽt: h vo vt abſolue⸗

—

—

E — — --- N——G—Ui

—

—

— N — A

ñõ

S EEEE

4
4
„
.

Tractatus I

rer penas. Cautiſſime ãt qͥ ſymbolũ tradiderũt

Sůʒ dicerẽt foꝛtaſſe nob illi
gis:blaſphematis: qͥ dicitis dñm coꝛruptioni
moꝛti ⁊ paſſioni crucis fuiſſe ſubiectũ. Legite
ergo quod ſcbtum habetis in lamentationibus
mieremie vbi dicit. Spũs vultus noſtri Xs
dominus comp̃henſus ẽ in coꝛruptõibus nr̃is

etiã ipᷣs qͥ hec ſub NMõtio Pylato geſta ſunt de
ſignarũt:ne ex aliqᷓ ꝑte velut vaga ⁊ incerta ge
ſtoꝝ traditio vacillarʒ. Sciẽdũ ſane ẽ i eccle
romãe ſymbolo nõ habet᷑ additũ.Deſcẽdit ad
inferna: ſᷣ neq; i oꝛiẽtis eccłijs habet᷑ hſermo.

Ais iñ vbi eadeʒ videt᷑ eẽ in eo qð ſepultꝰ ðꝛ.

Sʒ qm erga ſcpᷣturas tibi diuias amoꝛ ⁊ ſtudi⸗
um ſubiacet: ſine dubio dicis mihi opoꝛtẽ hec
magis euidẽtibꝰ diuĩe ſepᷣture teſtionijs appꝛo⸗
bari. Quãto em̃ maioꝛa ſunt q̃ credẽda ſunt:tã
to ydoneis magis ⁊ idubitatis teſtibꝰ indigẽt.
Vera qͥppe ẽ ⁊ ↄſequens hec ꝓpoſitio.Sʒ nos
tãqᷓ; ſciẽtibꝰ legẽ loquẽtes:teſtionioꝝ ſiluqvꝛe
uitatis cã derelinmꝰ. NPauca tñ ex mult etiaʒ
ſi in req̃rit᷑ adhibeamꝰſciẽtes ſtudioſis qbuſ
q; ſcturis diuis latiſſimũ teſtionioꝝ pelagus
patere. Pꝛimo ꝗ̊ oĩm ſciẽdũ ẽ:ꝙ ipᷣa rõ crucis
nõ oibus vna eadẽq; ẽ:ſᷣ aliud gẽtibꝰ:aliud iu
deis:alið credẽtibꝰ ſapit.Sic̃ ⁊ aplłs dic̃.Nos
aũt xpᷣm pᷣdicamꝰ cruciſixũ. Judeis qͥdẽ ſcãda
lũ:gẽtibus ãt ſtulticiã:ipᷣis vocat iudeis ⁊ gre
cis:Ep̃m dei vitatẽ ⁊ dei ſapiaʒ.Et alibi. Aer
bũ em crucis ꝑeũtibꝰ ſtulticia ẽ. his wo qᷣ ſal⸗
ui ſunt: vtus dei ẽ. Judei ãt qͥbꝰ ex lege tradi⸗
tũ fuerat:xpᷣm in eternũ mãſuꝝ:ſcãdalũ patie⸗

bankt᷑ de carne eiꝰ qꝛ reſurrectõeʒ reciꝑe nolue⸗

rũt.Gẽtibus ãt ſtulticia videbat᷑ deũ moꝛtẽ ſu

ſcepiſſe:qꝛ igrabãt myſtcriuʒ carnis aſſumpte.

Fideles vo qͥ ⁊ natũ ⁊ paſſuʒ i carne ſuſceꝑant

2 a moꝛtuis reſurrexiſſe:merito vtutẽ dei cre⸗
ip̃m qad

debãt eẽ:q̃ vicerat moꝛteʒi Cꝛimo g
iudei qͥbꝰ ꝓphe hec pᷣdixerat nõ eẽnt credituri:
illi q̊ nũq; hec a ꝓphetis audierãt.Audi quõ
ꝑ Eſaiã ꝓphetico ſermõe ſignat᷑.Quibꝰnõ eſt
inqᷣt ãnũciatũ ð eo videbũt:⁊ qͥ nõ audierũt in

telligẽt. Qð ãt his qͥ meditabant᷑ legẽ dei a pu

eritia vſq; in ſenectutẽ nõ credẽtibus ꝛad gẽtes

eſſet oẽ myſteriũ trãſferendũ:idẽ Eſaias B mõö

pᷣdicit. Et faciet inqͥt dñs deus ſabaoth oibus

gęẽtibus:in monte iſto bibẽt leticiã: bibẽt vinũ:
vngent᷑ vnguẽto in mõte iſto. Tradet hec oĩa

gẽtibus. Hoc em ↄſiliũ ompᷣs ſuꝑ oms gẽtes.
ſe iactãt in ſcia le⸗

in quo diximus.Sub vmbꝛa eius viuimus in
gentibus. Audis quõ ꝓpheta Rp̃m dñm cõpᷣ
henſum eſſe dicit:⁊ ꝓ nobᷣ.i.ꝓ peccatis noſtri:

coꝛruptioni traditum: In cuius vmbꝛa(Qm̃
populus ille iudeoꝝ pmanſit incredulus) gen⸗
tilem ſubiectũ eẽ dicit:qꝛ viuimus nõ in iſrael:

̈ in gentibus. Quod ſi oꝑoſum non videt᷑: qᷓ

Fo. II

poſſumus bꝛeuiter ſingula qᷓ in euangelijs refe

runt᷑:q̃liter in ꝓphetl pᷣdicta ſint:deſignemus

vt hi q̊ pᷣma fidei elementa ſuſcipiunt: teſtimo⸗

quã de his q̃ credunt: ambiguitas inimica ſur
docemur p euangelium: ꝙ Judas v-
nus de amicis ⁊ ↄuiuis Xp̃i tradiderit eũ.Au
di hoc quõ pᷣnunciet᷑ in pſalmis.Qui mandu⸗
cat inquit panes meos: ampliauit aduſum me
upplantationem. Et alibi. Amici inquit mei:⁊

nia hec habeãt in coꝛde deſcpᷣta:ne vlla eis

ripiat

pꝓximi mei aduerſum me appꝛopinquauerũt ?
ſteterunt/

olliti ſunt ſermones ſuꝑ oleum.
Et ipᷣi erunt iacula. Ais videre quo mõ molli⸗
ti ſunt: Venit inq̃t Judas ad Jeſuʒ:⁊ dixit ei
Aue Rabi: ⁊ oſculatus eſt eũ. Per molle igit
oſculi blandimentũ execrabile iaculũ ꝓditiõis
inſfixit. Inde dominus ad eũ dicit. Juda oſcu⸗
lo ſilium homiĩs tradis.xxx.argenteis:Audis
ſupplantationem eius ampliatam eſſe cupidine
ꝓditionis: Audi ⁊ de hoc ꝓpheticam vocem.
Et dixit inquit ad eos. Si bonum eſt in cõſpe⸗
ctu veſtro date mercedem meam: aut abnuite.
Et poſt hec.Et accepi inquit.xxx. argenteos:
⁊ miſi eos in domũ dñi in ↄflatoꝛiũ.None hoc
eſt qð in euangelijs ſcribit᷑. Quia Judas pen/
tẽtia ductus:repoꝛtauit pecuniã: ⁊ ꝓiecit in tẽ
plo:⁊ diſceſſit/ñ aũt mercedem ſuam dic:ve
lut imputãtis ⁊ expꝛobꝛãtis affectu. Etem̃ taʒ
multa bona opa apud eos egerat:cecus eoꝝ il⸗
luminauerat:claudis pedes: palyticis greſſuʒ

moꝛtuis q́; reddiderat vitã. Mꝛo his igit oĩbꝰ

bonis mercedẽ eius reſtituũt moꝛtẽ. xxx.arge⸗
teoꝝ eſtimatõeʒz pẽſatam referũt/ſRefert item
ig euãgelhs:ꝙ vict? e: pᷣdixit hoc ſermo pphe

tlcus ꝑ Eſaiã dicẽs. Ve aie eoꝝ qͥ cogitauerũt
cogitatõeʒ peſſimã aduerſum ſeipᷣos dicentes.

XZllligemus iuſtuʒ:qꝛ inutilis eſt nob/ Sʒ dicet S
aliqᷣs. Nunqd hec de domio intelligẽda ſunt⸗
MNunqͥd dñs ab hoibus teneri poterat: ⁊ ad iu
diciũ ꝓptrahi: Et de hoc te idem ꝓphᷣa ↄ uicet.

Dicit em his vbis ipᷣe.Dñs in iudiciũ veniet
cum ſenioꝛibus ⁊ ſncipibus populi Judicat᷑
ergo dominus vᷣm ꝓphete teſtimoniũ.⁊ nõ ſo⸗
lum iudicat᷑ib etia flagellis cedit᷑:⁊ palmis in
faciem verberat᷑:⁊ ↄſpuit᷑.⁊ omne ꝓ nobis ꝑ⸗
fert obpꝛobꝛiũ indignitatis.Et quia hec ſtupe
ſcenda erant omnibus cum pᷣdicarent᷑ ab apo⸗
ſtolis. Iccirco etiam ex ꝑſona ipᷣoꝝ ꝓpheta ex
clamat ⁊ dicit. Domine quis credit auditui no
ſtro: incredibile ei ẽ: vt ðs dei filius paſſus iſta
dicat ⁊ pdicet᷑. Ergo ⁊ pꝛedicunt᷑ ꝑ ꝓphetas:
ne qua creditur dubitatio naſceret᷑. Ibe ergo
ex ſua pſona *&âp̃s dñs dicit. Doꝛſum meũ de⸗
di ad flagella: maxillas meas ad palmas: ⁊?
faciem nõ auerti a ↄfuſione ſputoꝝ.Scribitur
etiam illud inter ceteras eius paſſiones 4 alli⸗
3

1Parrs 1

gantes eũ duxerũt ad Pylatum. Pꝛeſignauit ctẽ:⁊nõ credes vite tue. Sʒ trãſcurrẽdũ nob ẽ

etiã hoc ꝓpheta vbi dicit. Et alligates addure Jaã em ꝓpoſite bꝛeuitatis modũ excedimus:⁊

rũt eũ exeniũ regilarim:niſi ſi obijciat aliquis: bꝛeuiatũ ſermonẽ löga diſſertöne diſtẽdimus.

in ↄſequẽtibus refert euãgeliũ. Audiens indt terijſſe videamur/Scribit᷑ Jeſus in latere ꝑ

⁊ dicat. Sʒ Pylatus non erat rex. Audi gqͥd Pauca tñ ennur Berlek Seragig luntes

NPrlatus eũ eſſe de Galylea:miſit eũ ad hero cuſſ us: aquam ſimul ⁊ ſanguinẽ ꝓfudiſſe.Hoc
dẽ:qͥ erat tũc rex in iſrael.Et bñ addit nomẽ la q e myſticũ eſt. Ipe em̃ dixerat.Quia flumi⸗
rim quod ẽ ſilueſter. Nõ em erat Herodes de na de vẽtre eius ꝓcedent aque viue.ſᷣ ꝓduxit

Domo iſrael: nec ð illa vinea iſraelitica: quam ⁊ ſanguinem:quem petierunt iudei venire ſup

eduxerat dñs ð egypto:⁊ plãtauerat in coꝛnu: ſi e:⁊ ſuꝑ filios ſuos. ꝛoduxit igit᷑ aquam que

in loco vberi:ſ erat ſilueſter.i.ex ſilua alienige credentes diluat.ꝓduxit ⁊ ſanguinẽ:qͥ ↄdem⸗

naꝝ.⁊ ideo recte ſilueſter ẽ apellatus:qꝛ de ilſ⸗ net incredulos. MPõt tñ etiam intelligi illud qð
raelitice vitis neq̃q; palmitib⸗ pullulaſſet. Sʒ duplicẽ gram baptiſmi figurauerit. Anã q̃ da

⁊ hoc qð dicit ꝓphᷣa exeniũ:ↄuenient᷑ aptauit turꝑ aquã baptiſmi. Aliã q̃ ꝑ myſteriũ ꝓfuſi⸗

Tũc em herodes ⁊ NPylatus:vt euãgeliũ te⸗ onis ſ- guis pqᷣrit᷑. VUtrũq; em baptiſmũ no⸗

ſtat᷑:ex inimicj in ↄcoꝛdiã reuocati ſunt. Et ve minat Quod ⁊ ſi poc q̃ris:cur nõ ex alio mem
lut recõciliatõis ſue exeniũ iuſtuʒ: ſibi inuicem bꝛo:ſ̃ ex latere potius pduxiſſe ðꝛ aquã ⁊ ſan⸗

mittebãt Jeſum. Quid intereſt dũmõ Jeſus: guinẽ: Videt᷑ mihi ꝑ coſtam mulier indicari.

vt Saluatoꝛ diſſidẽtes recõciliet:⁊ pacẽ repet ¶Quia ergo fonspeccati ⁊ moꝛtis de muliere pᷣ

ac etiã ↄcoꝛdiã reddat: Vñ etiã ð hoc ſchtũ eſt ma:̃ fuit bᷣmi Adam coſta pceſſit:fons redem
in JZob. DOñs reconciliat coꝛda pncipum terre. ptiõis ac vite de ſecũdi Adam coſta ꝓducitur
Neſert itẽ ꝙ cũ NMylatus vellet eũ dimittere: Scptũ eſt: ꝙ in paſſione eius ab hoꝛa ſexta vſ⸗
ois pols ſi ucclamauerit. Cruciſige crucifige eũ. 1. q; ad hoꝛam nonam tenebꝛe facte ſunt.Accipe
Pꝛenũciat hoc q; Hieremias pph̊a dicens ex ⁊ de hoc ꝓphete teſtimoniũ dicentis.Occidet
pſona dñi ipᷣius. Facta eſt inq̃t hereditas mea tibi ſol meridie. Et iteꝝ Zacharias ꝓpha. JIn
mihi ſicut leo in ſilua dedit ſuꝑ me vocẽ ſuam. illa inqͥt die nõ erit lux:⁊ frigus:⁊ pꝛuina in v⸗

Tbaetr exoſus ſum eã:⁊ ꝓpterea inqͥt dereli⸗ no die: ⁊ dies ille notus domino: ⁊ neq; dies:
q domũ meaʒ. Etiteꝝ alibi dicit. Supꝛa quem neq; nox:⁊ ad veſperam erit lux.QAuid tã eui⸗

apuiſtis os vr̃m:⁊ aduerſus quẽ relaxaſtis lin densa ꝓpheta dici poterat: At iam tum hec:

guas vras.Cuũ iudicaret᷑ ſcribit᷑ tacuiſſe. ;k nõ tam futura pdici qᷓ; narrari pᷣterita videan⸗
te ð hoc ſcripture teſtant᷑. In pſalmiſta dꝛ. Fa tur:⁊ frigus ⁊ pꝛuinam pᷣdixit. Oꝛopterea em̃

ctus ſum ſicut homo nõ audiẽs ⁊ nõ habẽo in NPetrus calefaciebat ſe ad ignẽ:quia frigus e⸗

oꝛe ſuo increpatões.Et iteꝝ. Ego tãqᷓ; ſurdus rat: ⁊ patiebat᷑ frigus non tẽꝑis:ł fidei.Addit
nõ audiebã:⁊ ſicut mutus nõ apiẽs os ſuũ.t etiã.⁊ dies illa nota dño:⁊ neq; dies: neq; nox

iteꝝ alius pphᷣa dicit. Sicut agnus coꝛã tõdẽe⸗ Quid ẽ neq; dies:neq; nox: Mõne apte de in⸗

te ſe:ſic nõ aꝑuit os ſuũ in humilitate: iudiciũ ſertis diei tenebꝛis:⁊ reuocata rurſum luce diſ
. oſit ſeruit. Mõ fuit illa dies: neq; em incepit ab oꝛ⸗
nea.Audi ð hoc in Cãticis cãticoꝝ. Suꝑ iniãᷓ tu ſolis.Neq; integra nox fuit. Non em̃ pacto

eius ſublatũ eſt Jinpoſita ei ſeribit᷑ coꝛo

tatẽ Hierlm mirãtis ðᷣ iniuria filij dei p̃is vo⸗ diei curſu ſpatia ſibi debita:vel ab initio ſuſce⸗
cE: v dicẽtis. Exite ⁊ videte filie Hirlim coꝛonã pit: vel ad vltimũ determinata ꝑduxit:ſᷣ fuga⸗
q coꝛonauit eũ mr ſua.Sʒ ⁊ deſpinis ita aluus ta ꝑ impioꝝ facinus:lux reparat᷑ ad veſperam

pppha ↄmemoꝛat. Et expegaui vt faceret vuñã Woſt hoꝛã em nons depulſis tenebꝛis ſol red
fecit aũt ſpinas:⁊ nõ iuſticiã:ſ o , dDir mũdo. Et iteꝝ alius de hoc ip̃o teſtimoniuũ
+MI ⁊ myſterij ſecreta cognoſcas. Opoꝛtebat eũ dicit:⁊ obſcurabit᷑ ſuꝑ terrã lux.Gocet euige

q̃ pctã mũdi venit auferre:etiã terre maledicta lij pᷣdicatio ꝙ etiam milites diuiſerũt ſibi veſti
purgare.q peccaãte ꝓthoplaſto ſnia pᷣuaricati⸗ mẽta Jeſu.⁊ ſupꝛa tunicã eius miſerũtſi oꝛtem.

onis acceꝑat dicente dño. Maledicta terrain Hoc eriam cure fuitſi pũi ſancto ꝓphetaruʒ vo

oꝑibꝰſuis:ſpinas ⁊ tribulos ꝓducet tibi Hꝛo cibus pꝓteſtari cũ dicit.Diuiſerũt ſibi veſtimẽ⸗
pterea & ſpinis coꝛonat᷑ Jeſus:vt pᷣma illa con ta ſua:⁊ ſuꝑ veſtem meam miſerunt ſoꝛteʒ. Sʒ
demnatõis ſnia ſolueret᷑ Ad crucẽ ducit᷑: ⁊ in ne de illa qdem veſte quã dicũt milites illudẽ⸗
ligno totius mũdi vita ſuſpẽdit᷑. Ais ð hoc tes induiſſe eũ.i.de veſte coccinea ꝓphete ſuu
ꝓpheticis teſtimonijs ↄſirmari: Audi Hiere⸗ erũt.Audi em qͥd dicat Eſaias.Quis eſt hic qᷓ
mis dicentẽ de h. Aenite ⁊ inijciamus lignum venit de Edõsruboꝛ veſtimẽtoꝑ eius ex Boſ⸗
in panẽ eius: ⁊ ↄteramus eũ de terra viuentiũ ra.Quare rubicũda ſunt veſtimenta tua?⁊ in⸗
Et itex Moyſes vt deflẽs eos dicit. Et erit vi dumentü tuü tanqᷓ; in toꝛculari calcatũ: Nñ ⁊
ta ſuſpenſa an oculos tuos:⁊ timeb ꝑ diẽ ⁊ no ipᷣe rñdit.Toꝛcular calcaui ſolꝰſilij ſyõ.Solus

=

—
6
ed fd.— — — ———ͤ —ê

—

₰ ee a

—

— V

.„

Tractatus I

eſt qui pctm̃ nõ fecit: ⁊ abſtulit pctm̃ mũdi.Si
em potuit ꝑ vnũ hoieʒ moꝛs introire:qᷓ;to ma⸗
gis ꝑ vnũ hoieʒ qͥ ðs erat potuit vita reſtitui:
Refe

rt᷑ etiã ꝙ aceto potatus ſit:vel vino myr⸗

rhato qð ẽ amarius felle. Audi qͥd de ̊ ꝓpha

pᷣdixerat. Et dederũt inqͥt in eſca mea fel:⁊ in
ſiti mea potauerũt me aceto.Ad q̃ rñdẽs iã tũc
QMMoyſes dicebat ð pplo illo:ex vineis ſodomo
rũ vitis eoꝝꝑ:⁊ palmes eoꝝ ð gomoꝛris.vua eo
rũ vua fellis:⁊ botrꝰ amaritudis ipᷣiꝰ. Et iteꝝ
expꝛobꝛãs eos diẽ.ꝓpłs ſtultꝰ⁊ nõ ſapiẽs.h do
mino retribuiſti. Sʒ ? in cãticis eadẽ pᷣnũciant
vbi etiã hoꝛtus in qͥ cruciſixꝰẽ deſignat᷑. Dic g̊ᷣ
intraui in hoꝛtũ meũ ſoꝛoꝛ mea:ſpõſa mea:⁊ vi

demiaui myrrhã meã:vbi euident᷑ vinmrre⸗
5!

rhatũ q̃ͥ potat ẽ declarauit/Et ſpm̃ poſt h̊ ſcri⸗
bit᷑ reddidiſſe.pᷣnũciatũ fuerat ⁊ ꝑ ꝓphaʒ di
centẽ ex ꝑſona ſilij ad pr̃eʒ. In manus tuas cõ
mẽdo ſpm̃ meũ.Sepultus ꝑhibet᷑:⁊ lapis ma
gnus appoſitus añ oſtiũ monumẽti. Accipe eti
am de h̊ qͥd ꝓpheticus ꝑ Hieremiã ſermo pᷣdi⸗
xerit. Moꝛtiſicauerũt inqͥt in lacũ vitã meã:⁊
poſuerũt lapidẽ ſuꝑ me.Euidentiſſima hec ſe⸗
pulture eius indicia ppheticis vocibus deſig⸗
nata ſunt.Accipe tñ ⁊ alia.A ↄſpectu inqͥt ini⸗
q̃tatis ablatus eſt iuſtus:⁊ in paceẽ locus eius
Et alibi. Et dabo malignos ꝓ ſepultura eius.
Et itẽ alius. Recubãs doꝛmiuit vt leo:⁊ vt ca
tulus leonis:qͥs ſuſcitabit eũ:Sʒ etiã qꝙ in ĩfer
nũ deſcendit: euidenter ꝓnunciat᷑ in pſalmis.
vbi dicit. Et in puluerem moꝛtis deduxiſti me
Et iteꝝ.Que vtilitas in ſanguine meo:dũ de⸗
ſcendero in coꝛruptionẽ.Et iteꝝ. SDeſcẽdi in li
mum ꝓfundi:⁊ nõ eſt ſubſtãtia. Sʒ ⁊ Josnes
dicit. Lu es qͥ vẽturus es in ifernũ ſine dubio:
an aliũ expectamꝰ⸗: VUñ ⁊ Petrus dic̃: qꝛ xpᷣs
moꝛtificatus carne:viuiſicatus aũt ſpũ qͥ in ip⸗
ſo habitat: eis qͥ in carcere ↄcluſi eràt deſcẽdit
ſpiritibus pᷣdicare:qͥ increduli fuere in diebus
Noe. In qᷓ etia ad opis in infernum egerit de⸗
cle ed ⁊ ipᷣe dñs ꝑ ꝓphaʒ dicit taq; ð fu⸗
turoiQuia nõ dereliques aiaʒ meã in inferno:
nec dabis ſanctũ videre coꝛruptõneʒ.Qð rur⸗
ſum ꝓphetice nihilominus ondit impletũ cuʒ

dicit. Bñe eduxiſti animã meã ab inferno: ſal⸗

uaſti me a deſcendentibus in lacum. Sequitur
poſt hec.Tertia die reſurrexit a moꝛtuis. Re⸗
ſurrectõis q̃ppe gloꝛia in Rpᷣo clarificauit om̃e
qð pᷣus infirmũ ⁊ fragile videbat᷑. Sʒ tibi pau⸗
lo añ nõ putabat᷑ eſſe poſſibile: vſq; ad moꝛteʒ
veniſſe immoꝛtalẽ:aſpice nũc:qꝛ deuicta moꝛ⸗

te reſurrexiſſe ðꝛ nõ põt eſſe moꝛtalis. Sed bo⸗

nitatẽ in hoc intellige creatoꝛis: qꝛ ille eo vſq;

te ſequendo deſcẽdit: vſq; qͥ tu peccando deie⸗

ctus es. Nec creatoꝛem oim deũ inpoſſibilita⸗

tis accuſes vt tibi putes opus eiꝰcaduco lapſu

Fo. V

Epiſtola

Uenire non poſſet/J die
tur:qui creata coꝛꝑis circumſcpᷣtiõe ↄcluſi:in⸗

ſferna⁊ ſuꝑna nobis dicũ

tra regionis pᷣſcbte nobis terminos ↄtinemur
Beo aũt qui vbiq; eſt:⁊ nuſq; deeſt:quid ifer⸗

num eſt: aut quid ſupernũ: Neruntamen in aſ

ſumptione coꝛꝑis etiam iſta complent᷑ Reſu⸗
ſcitat᷑ caro que repoſita fuerat in ſepulchꝛo:vt
adimpleret᷑ quod dictũ eſt ꝑ ꝓphetam. Quia
non dabis ſanctũ tuũ videre coꝛruptionẽ. Re
dijt ergo victoꝛ a moꝛtuis: inferni ſpolia ſecuʒ
trahens. Eduxit em eos qui tenebant᷑ a moꝛte
ſicut ⁊ ipe pᷣdixerat:vbi ait.Cum exaltatus fu
ero:omnia ad meipᷣm traham.Atteſtat᷑ autem
de hoc euangelium cum dicit. Quia monumẽ⸗
ta aperta ſunt: ⁊ multa coꝛpoꝛa doꝛmientium
ſanctoꝛũ reſurrexerunt:⁊ apparuerunt multis:
⁊ ingreſſi ſunt in ſanctaʒ ciuitatẽ illam:ſine du⸗
bio ingreſſi ſunt ciuitatẽ: de qua apoſtolus di⸗
cit. Que aũt ſurſum eſt Hieruſalem libera eſt q̃ᷓ
eſt mater omniũ noſtrum: ſicut ⁊ ad Hebꝛeos
iterum dicit. Decebat em eum: ꝓpter quẽ om⸗
nia:⁊ ꝑ quem omnia multos filios in gloꝛiã ad
ducentem:auctoꝛem: ſalutem eoꝝ ꝑ paſſiones

ↄſumare. Igit᷑ ↄſumatam paſſionibus carneʒ

humanamque moꝛtem ceciderat ꝑ ꝓthoplaſti
lapſum:reſurrectionis vᷣtute reparatam:in de

xtera dei ſedẽs iĩ altiſſimis collocauit:vt ⁊ apo

ſtolus dicit. Qui ſimł excitauit nos:ſimulq; ſe
dere fecit in celeſtibus. ic em erat figulus: qᷓ

vt ieremias pphᷣa docet: vas de manu ſua

collapſum ⁊ ↄfractum: rurſum eleuauit mani⸗
bus ſuis:⁊ refoꝛmauit:ſic placuit in conſpectu

efus Placuit aũt ita: vt coꝛpus quod moꝛtale

⁊ coꝛruptibile ſuſceꝑat de ſepulchꝛi petra leua
tum: ⁊ immoꝛtale atq; incoꝛruptibile affectum

iam nõ in terrenis:ſed in celeſtibus ⁊ pr̃is dex
tera collocaret. Plene ſunt his ſacramẽtis ſcb

ture veteris teſtamẽti. Nullus ſuꝑ hoc ꝓpha:
nullus legiſſatoꝛ: aut pſalmographus ſiluit:b
ois pene lacra de his pagina loquit᷑.⁊ ideo ſu⸗

ꝑfſluum videt᷑ immoꝛari nos ad ↄgreganda te

ſtimonia. Mauca tñ ⁊ adm odũ pauca ponemꝰ
ad ipᷣos fontes diuinoꝝ voluminũ remittẽtes
eos:qui potari abundantius cupiunt.Dicit g
ſtatim in pſalmis. Ego doꝛmiui ⁊ ſopoꝛatꝰ ſuʒ
⁊ exurrexi:qm dominus ſuſcepit me. Item in
alio. NPꝛopter miſeriam inopum ⁊ gemitũ pau

peꝝ nunc exurgã dicit dũs. Et alibi ſicut iã ſu⸗

perius diximus. Oñe eduxiſti de inferno aiaʒ⸗

meã: ſaluaſti me a deſcendẽtibus in lacũ.Et in

alio loco. QAm reuerſus viuificaſti me:⁊ ð abyſ
ſo terre iteꝝ reduxiſti me.Euidẽtiſſime in octu

ageſimoſeptimo pſalmo de eo ðꝛ Et factus eſt
ſicut hõ ſine adiutoꝛio int᷑ moꝛtuos liber.Non
dixit hõ:ß ſicut hõ qui deſcẽderat in iufernü:

b 4

8

quẽ dilexit aia mea

Idars

ſed int᷑ moꝛtuos liber erat: qꝛ a moꝛte teneri nõ
poterat. Et ideo in vna natura hũane fragilita
tis:in alio diuine maieſtatis ptãs oñdit
ãt ꝓpha etiã ð tertia oie manifeſtiſſime ꝓnũci⸗
at ;̊ mõ. Sanauit inqͥt nos poſt biduũ:ĩ die ãt

ee

tertia reſurgemꝰ:⁊ viuemꝰ in ↄſpectu eiꝰ.ec

ãqt ex pſona eoꝝx diẽ:qͥ cũ ipo die tertia reſurgẽ⸗

tes:ð moꝛte reuocant᷑ ad vitã. Et ipi ſunt qͥ di⸗
cũt.Tertia die reſurgemꝰ ⁊ viuemꝰ in ↄſpectu

eiꝰ.Eſaias vo aꝑte dic.Qui eduxit ð terra pa

ſtoꝛẽ magnũ ouiũ/ Sʒ ꝙ⁊ mulieres viſure eẽnt

reſurrectiõeʒ eiꝰ:ſcribis ⁊ phariſeis ⁊ ꝓło non
credẽte.etiã h̊ pᷣdiẽ Eſaias his vᷣbis. Mulie⸗

res q̃ venitis ab ſpectaculo veite.Nõ em̃ ẽ ꝑpłs
hñs intellectũ. . etiã ðᷣ illis mulieribꝰ q̃ poſt
reſurrectõeʒ ꝑrexiſſe ad ſepulchꝝ dicunt᷑: ⁊ q̃⸗
ſiſſe eũ ⁊ nõ inueniſſe.Sicẽ ð Maria magdale⸗

ne:q̃ refert̃᷑ veniſſe ad monumẽtũ añ lucẽ:⁊ nõ

inuẽto eo flẽs dixiſſe ad ãgelos:qꝛ tuler̃t dñm:
⁊neſcio vbi poſuerũt eũ.Etiã ð h̊ ita pᷣdicit᷑ in

cãticis cãticoꝝ. In cubili meo q̃ſiui quẽ dile .
eil

aia mea. In noctibꝰqſiui eũ:⁊ nõ inueniDe
lis q; qͥ inuenerũt:⁊ tenuerũt pedes eiꝰ:pᷣdicit᷑
in cãticis cãticoꝝ.Tenebo eũ:⁊ nõ dimittã eũ:

nea/Hec interim pauca ð mul⸗
tis. Oꝛeuitati em ſtudẽtes:plura coaceruareñ
poſſumꝰ.Aſcẽdit ad celos:ſedet ad dexteram

bris Inde vẽturus ẽ iudicare viuos ⁊ moꝛtu⸗
os. Conſequẽti bꝛeuitate in fine ſermonis hec
ↄtinent᷑:in qbus qð ðꝛ qͥdẽ palã eſt.Sʒ ↄſeq̃n⸗
ter qͥ ſenſu intelligi debeant q̃ dicunt᷑ aſcẽdiſſe

⁊ ſedere:⁊ vẽtux eſſe: niſi ᷣm dignitatẽ diuini

tatis intelligas:aliqͥd ꝑ hec humane fragilita⸗

tis videbit᷑ indicari. Cõſumatis etem his q̃ in
terra gerebant᷑:⁊ anima de inferni captiuitate
reuocata: aſcẽdere mẽoꝛat᷑ ad celos:ſiẽ ꝓpha
pᷣdixerat.Aſcendẽs in altũ:captiuã duxit cap⸗
tiuitatẽ.dedit dona hoĩbus:illa.ſ.dona q̃ Pe⸗

trus in actibus apłoꝝ de ſcõ ſpũ dicebat.Exal

tatus igit᷑ in dextera dei effudit hoc donuʒ qð

vos videtis ⁊ auditis. DHonũ ſpũſſancti de⸗

dit hoibus: qꝛ captiuitatẽ quã pᷣus dyabolus
p petm̃ deduxerat in infernũ: Z̃us ꝑ moꝛtis
ſue reſurrectionẽ reuocauit ad celos.Aſcendit

ergo ad celos:nõ vbi vbũ deus añ non fuerat:
quipe qͥ erat ſꝑ in celis: manebat in patre: ſᷣ
vbi vbum caro factum añ nõ ſederat. Deniq;
quia nouus iſte ingreſſus poꝛtaxꝝ celi edituis:

⁊pᷣncipibus videbat᷑: videntes naturã carnis

ſecreta celoꝝ penetrantem dicunt adinuicẽ: ſic

Bauid plenus ſpũ ſancto denunciat. Tollite
poꝛtas pᷣncipes vr̃as:⁊ eleuamini poꝛte eterna
les:⁊ introibit rex głe.Quis ẽ iſte rex głe:dñs
foꝛtis ⁊ potẽs: dominus potens in pᷣlio.Que
vox vtiq; nõ ꝓpt᷑ diuinitatis potentiaʒ:ſᷣ ꝓpt᷑
nouitatẽ carnis aſcẽdentis ad dei dexterã fere⸗

I

batk. Dicit ⁊ alibi idẽ Dauid. Aſcẽdit ᷣs in iu⸗
bilatõe: ⁊ dñs i vocetube. In voce etem tube:
mos ẽ victoꝛẽ redire de pᷣlio. De ipᷣo q; ⁊ illð

ðꝛ. Qui edificat in celo aſcẽſionẽ ſuã. Et itẽ ali⸗
bi. Qui aſcẽdit ſuꝑ cherubin:volauit ſuꝑ pen⸗
nas vẽtoꝝ/Sedere qᷓ; ad dexterã pr̃is:carnis

aſſumpte myſteriũ ẽ. Neq; em̃ incoꝛꝑali natu⸗

re ↄueniẽter iſta abſq; aſſumptõe carnis aptãt᷑
neq; ſedis celeſtis ꝑfectio diuine nature:ſᷣ hũa
ne ↄquirit᷑. Vñ ⁊ ðꝛ de eo. NParata ẽ ſedes tua
deus:ex tũc a ſeculo tu es. Parata igit᷑ a ſecu⸗
lo ſedes eſt: in qua dñs Jeſus ſeſſurus erat.in
cuius noie omne genu flectat᷑:celeſtium:terre⸗

ſtrium: ⁊ inf ernoꝝ: ⁊ omnis lingua ↄfiteat᷑ ei:
qꝛ dominus Jeſus ẽ in gła dei patris.De quo

⁊ Bauid ita refert. Dixit dñs dño meo:ſedea
dextris meis. HDonec ponã inimicos tuos:ſca⸗
bellum peduʒz tuoꝝ. Que tñ dicta dominus in

euangelio diſſerens dicebat ad phariſeos. Si

ergo Dauid in ſpũ dñm vocat eum:quõ ſilius
eius eſt: ꝑ quod oñdit ſe ̃ᷣm ſm dominũ: ſᷣm
carnem filium eſſe Bauid. VUñ ⁊ ipᷣe dñs iterũ
dicit. Neruntñ dico vobis: ammodo videbiti
filiũ hominis ſedentẽ ad dexteram vvtutis dei.
Et Petrus apłs dicit de Ep̃o.Qui ẽ in dexte
ra dei ſedens in celis. Sʒ ⁊ Paulus ad Ephe
ſios ſcribens.Sʒ oꝑationem inqͥt potẽtie vᷣtu⸗

tis eius:quam oꝑatus eſt in E*&po ſuſcitans eũ

a moꝛtuis:⁊ ſedere faciens in dextera ſua.Qð
aũt veniat iudicaturos viuos ⁊ moꝛtuos:mul
tis quidẽ diuinaꝝ ſcpturaꝝ teſtimonijs edoce⸗
mur. Sed pᷣus qᷓ; ppheticis hec eloquijs pᷣdi⸗
cta doceamus:illud neceſſario arbitroꝛ admo⸗

nendum: qð iſta fidei traditio ttidie nos vult

de aduentu iudicis eſſe ſollicitos. vt actus no⸗
ſtros ita pꝑemus:tanqᷓ; reddituri imminẽti iu
dici rõnem. Hoc em̃ erat qð ⁊ ꝓpha dicebat ð

viro btõ. Quia diſponit ſermones ſuos in iudi

cio. Quod autẽ ðᷣꝛ iudicare viuos ⁊ moꝛtuos:
nõ ideo ðꝛ ꝙ alij viui alij moꝛtui ad iudiciũ ve⸗
niant:ſᷣ ꝙ animas ſimul iudicabit ⁊ coꝛꝑa:in d
bus viuos aĩas.moꝛtuos coꝛꝑa noiauit.Sic⁊
ipᷣe dñs in euangelio dicit. Nolite timere eos:
q̃ pñt coꝛpus occidere:anime aũt nihil pñt fa⸗

cere. Sʒ timete potius eum: qui põt ⁊ animã ⁊

coꝛpus ꝑdere in gehennã.Nunc iam paucis ſi
videt᷑ etiã ꝑ ꝓph̊as hec pᷣdicta eſſe doceamus
Plura autem teſtimonia cum volueris:ipᷣe ti⸗
bi de ſchturaꝝ latitudiue ↄgregabis. DBicit er⸗
go Malachias ꝓpheta.Ecce veniet ompᷣs:⁊
quis ſuſtinebit diem aduentus eius: aut quis
ſuſtinebit aſpectũ eius:qꝛ ipᷣe egrediet᷑ ſicut ig
nis ↄflatoꝛij:⁊ ſicut herba lauãtiũ:⁊ ſedebit cõ
flãs ⁊ purgãs ſicut argẽtũ ⁊ ſiẽ auꝝ.At ãt eui⸗
dẽtius agſcas qͥs ſit iſte dñs: de qͥ hec dicunt᷑:
audi qd⁊ Daniel ꝓphᷣa ꝓnũciet. Nidebã inqᷣt

7V2

— —

N— *

—ͤ[ f f—Ssðs

R —
S

—

Tractatus I

in viſu noctis: ⁊ ecce cũ nubibus celi ãſi filiꝰ ho
minis veniẽs vſq; q̃ſi ad vetuſtũ dieꝝ ꝑpueniet

⁊ in ↄſpectu eius oblatus liber: ⁊ ipᷣi datus eſt
pᷣncipatus:⁊ honoꝛ ⁊ regnũ:⁊ omnes ppli tribꝰ

lingue ipᷣi ſeruiẽt ⁊ poteſtas eius poteſtas eter
na:que nõ pᷣteribit: ⁊ regnũ eius nõ coꝛrumpe

tur. Ex his ergo edocemur nõ ſolũ de aduẽtu:

de iudicio:ſᷣ ⁊ de ptãte eius ⁊ regno: qꝛ ptãs
eterna ſit:⁊ ſine coꝛruptõis fine ſit regnuʒ:ſicut
⁊ in euangelio dicit᷑.Et regni eius non eſt ſinis
Vñ valde alienus a fide ẽ regnum tp̃i dicit
aliqñ finiendum/Scire tũ debemus ꝙ ſaluta⸗
rem Ep̃i aduentũ hunc conat᷑ inimicus ad de⸗
cipiẽdos fideles callida fraude ſimulare: fi
lio hoĩs qͥ expectat᷑ vẽturus in maieſtate patr)
ſui:filiũ ꝑditiõis in ꝓdigijs ⁊ ſignis mẽdacibꝰ
pᷣpare:vt ꝓ xpᷣo mundũ hunc introducat anti
xpᷣm: de quo ⁊ dñs in euãgelijs pᷣdixit iudeis.
Quia ego veni in noie pr̃is mei: ⁊ nõ recepiſti
me:alius veniet in nomie ſuo:⁊ ipᷣm recipietis
Et iteꝝ dicit:tũc videbitis aboĩatõeʒ deſolati⸗
onis ſtantẽ in loco ſcõ:ſicut dicit Daniel ꝓphe
ta:qͥ legit intelligat/ Oaniel ergo de aduẽtu er⸗
roꝛis iſtius plenius ⁊ latius in ſuis viſionibus
edocet.ex qͥbus valde oꝑoſumẽ nũc exẽpla po
nere:q̃ ſatis amplis narratõibus dilatant᷑: ⁊ iõ
ſcire de his plenius volentẽ ad ipᷣas magis re⸗

cẽſendas remittimus viſiones. Sʒ ⁊ apls diẽ

de eo. Ne qͥs vos ſeducat vllo mõ: qm niſi di⸗

ſceſſio venerit bmum:⁊ reuelatus fuerit homo

peccati filius ꝑditionis:qui aduerſat᷑ ⁊ extolli

tur ſuꝑ omne qð ðꝛ ðs aũt colit᷑nta vt in tẽplo

dei ſedeat oñdens ſe tãqᷓ; ipᷣe ſit deus.Et pau⸗
lo poſt.Et tũc reuelabit᷑ iniquus:quẽ dñs Je⸗
ſus interficiet ſpũ oꝛis ſui: ⁊ euacuabit eũ illu⸗
minatõe aduẽtus ſui cuius ẽ aduẽtus ᷣm oꝑa
ſathane in omni vtute ſignis ⁊ ꝓdigis mẽdaci

bus. Et iteʒ paulo poſt. Et ideo mittet illis ðs
opatõeʒ erroꝛis:vt credãt mẽdacio:vi iudicen

tur omnes:qui nõ crediderunt veritati. ꝓpte⸗

rea ergo ppheticis ⁊ euangelicis atq; aplicis
vocibus nobis ꝓnunciat᷑ hic erroꝛ:ne q̊ ꝓ ad⸗

uẽtu Epᷣi aduentũ credant antixpᷣi:ſᷣ ſicut ipᷣe

dicit. Cũ dixerit vobis. Ecce xpᷣs hic aut ecce

illic:nolite credẽ. Neniẽt em multi pſeudo xpᷣi

⁊pſeudo ꝓphete:⁊ ſeducũt multos/Sed quo

demõſtrauerit iudicium veri Ep̃i videamus.

Sicut fulgur inͤt de oꝛiẽte reſplẽdet vſq; in oc

cidentẽ: ita erit aduẽtus ſilij hois. Cũ ergo ad⸗
uenerit dñs Jeſus xpᷣs ſedebit:⁊ iudiciũ ſtatu

et:ſicut ⁊ in euãgelijs dicit: ⁊ ſegregabit oues
abhed is.i.iuſtos ſegregabit ab iniuſtis: ſicut

⁊ apls ſcribit.Añ oẽs nos ſtare opoꝛtet añ tri⸗
bunal ERp̃i:vt recipiat vnuſquiſq; ppᷣa coꝛꝑis
ꝓut geſſit ſiue bona ſiue mala. Judicamur aũt

—

ſermonẽ. Sanctã eccleſiã catholic

nõ ſolu ꝓ geſtis: etiaʒ ꝓ cõgitatis hym ꝛ iße

Fo. VI
Epiſtola I

apks dicit. Inter ſe inuicem cogitatõibus accu
ſantibus:aut etiã defendẽtibus in die qͥ iudica

bit occulta hominũ. Sʒ ⁊ de his iſta ſufficiat.
Polt her ponit᷑ in oꝛdine fidei. Et in ſpũ ſctõ. b

Ea que in ſuperioꝛibus paulo latius de Xpo
ſunt tradita ad incarnatõis ⁊ paſſionis eiꝰ my

ſterium ptinent:que dum media intercedũt ꝑ⸗

ſone ipᷣius coaptata ſancti ſpũs ↄmemoꝛatõeʒ
paulo longius reddiderũt. Ceteꝝ ſi ſola diui⸗
nitatis ratio habeat᷑.eo mõ quo in pᷣncipio ðꝛ.
Credo in deum patrẽ omnipotentẽ: ⁊ poſt hec
In Jeſum xpᷣm filium eius vnicũ dñm noſtrũ
ta iungit᷑. Et in ſpũ ſcõ. Illa wo omnia qͥ de
pᷣo memoꝛant᷑ ad diſpenſationem carnis:vt
diximus ſpectant. Isit᷑ in ſancti ſpũs ↄmemo
ratõe adimplet᷑ myſteriũ trinitatis. Sicut em
vnus ðꝛ pr̃: ⁊ alius non ẽ pr: ⁊ vnus ðꝛ vnige⸗
nitus filius: ⁊ alius vnigenitus filius nõ cẽ. Ita
⁊ ſpũſſanctus vnus eſt: ⁊ alius non poteſt eſſe
ſpuſſanctus. At ergo ſiat diſtinctio ꝑſonaꝝ af

fectionis vocabula ſecernunt᷑: qbus ille par᷑ in

telligat᷑:ex quo oia:⁊ qꝛ ipᷣe nõ habeat patrem
Zſte filius tanqᷓ; qͥ ex pre natus ſit:⁊ hic ſpiritꝰ
ſanctus tanqᷓ; de vtroq; pcedẽs: ⁊ cũcta ſctifi⸗
Sneralti aradecn trinitate diuinitas;
doceat᷑:ſicut dictũ ẽ in deo pr̃e credi adiecta pᷣ
poſitõe in:ita ⁊ in xpo filio eius:ita ⁊ in ſpũſcõ
mẽoꝛat᷑. Sʒ vt manifeſtius fiat qð diximus ex
ↄſequẽtibus appꝛobabit᷑. Sequit᷑ nãq; pꝰ hũc
a: remiſſionẽ
p eccatoꝝ:carnis reſurrectõnẽ/HNõ dixit in ſcã
eccła catholica:nec in remiſſione peccatoꝝ:nec
in carnis reſurrectõe. Si em addidiſſet in pᷣpo
ſuõeʒ vna cum ſuꝑioꝛibus eademq; ius fieret.
Nunc autẽ in illis quidem vocabulis vbi ð di
uinitate oꝛdinat᷑ fides:in deo patre ðꝛ ⁊ in xpo
filio eius ⁊ in ſpũſcõ.in ceteris vo vbi nõ ð di⸗
uinitate: de creaturis ⁊ ð myſterijs ſermo eſt
in pᷣpoſitio nõ addit᷑: vt dicat᷑ in ſcã eccła i ſan
ctã eccłaʒ credendam eſſe: non vt deum: vt ec
cleſiam deo ↄgregatam. Et remiſſionẽ pctõꝛũ
credãt eſſe:nõ in reniſſionẽ pctõꝝ:a reſurrecti
onẽ carnis credãt: nõ in reſurrectionẽ carnis.
ac itaq; pᷣpoſitõis ſillaba creatoꝛ a creaturis

ſecernit᷑: ⁊ diuia ſeꝑant᷑ ab hũanis/ Hic igitur

ſpũſſanctus ẽ:qͥ in veteri teſtamẽto legẽ ⁊ pꝛo⸗

phetas:in nouo euangelia ⁊ apłos inſpirauit.

Añ ⁊ apoſtolus dicit. Dis ſcpᷣtura diuinitꝰ in
ſpirata vtilis eſt ad docẽdũ/Et tũ que ſunt no
ui ac veteris teſtamẽti volumia:q̃ ᷣm maioꝛuʒ
traditionẽ ꝑ ipᷣm ſpm̃ſanctũ inſpirata credunt᷑
⁊eccłijs Eßi tradita: competẽs videt᷑ hoci lo⸗
co euidenti numero ſicut ex patrũ monumẽtis
accepimus deſignare. Itaq; veteris teſtamen
ti omnium pmo Moyli qnq; libꝛi ſunt traditi
Beneſis:Exodus:Leuiticꝰ Nüeri Be erd⸗

G gerẽtibus nõ introeat

Sars

nomiũ. doſt hec Jeſus naue Judicuʒ ſił cum

Ruth. Quatuoꝛ poſt h regnoꝝ libꝛi s hebꝛei

duos nũerãt Paralipomenõ:qͥ dieꝝ ðꝛ liber ⁊
Eſdre duos:qͥ apð iſllos ſingli ↄputant᷑.⁊ he⸗
ſter. ꝓphaꝝ vo Eſaias:lhieremias: Eʒzechiel
⁊ Baniel. pᷣtea.xij. ꝓphaꝝ liber vnꝰ. Job q;⁊
pſalmi Dauid ſingli ſunt libꝛi. Salomonis vo
tres eccłijs traditi ꝓpuůbia: eccłaſtes: cãtica cãti⸗
22. In his ↄcluſerũt nũeꝝ libꝛoꝝ veter teſti.
oui vo qᷓtuoꝛ euãgelia: Matthei:Marci:
Luce:⁊ Joãnis.Actꝰ apłoꝝ qͥs deſcribit Cu⸗
cas. Pauli apłi epte.xiiij. Petri apłi eple due.
Jacobi fris dñi ⁊ apłi vna. Jude vna. Joan⸗
nis tres. Apocalypſis Joãnis.Hec ſũt qᷓ pr̃es
intra cãonẽ ↄcluſerũt:ex qͥbꝰfidei nr̃e aſſertões
2ſtare voluerũt/Sciedũ tñ ẽ ꝙ alij libꝛi ſunt qᷣ
nõ cãonici ſᷣ eccłaſtici a maioꝛibꝰapellati ſũt.i.
Sapia q ðꝛ ſalomõis:⁊ alia ſapia q ðꝛ filij Sy⸗
rach: qͥ liber apð latios h̊ ipᷣo gñali vocabulo
eccłaſticꝰappellat᷑:qͥ vocabulo nõ auctoꝛ libelli
ſ ſcpᷣture q̃litas ↄgnoĩata ẽ.Eiuſdẽ oꝛdis libel
lus ẽ Thobie ⁊ Judith ⁊ Machabeox libꝛi.
In nouo vo teſtõ libelb qͥ ðꝛ paſtoꝛis ſiue her
mes:qͥ apellat᷑ due vie vlł iudiciũ NPetri.Que
oia legi qͥdẽ in eccłijs voluer̃t: nõ tñ ꝓferri ad
auẽtẽ ex his fidei ↄfirmãdaã.Ceteras vo ſcötu
ras apocryphas noĩiarũt:q̃s in eccłijs legi no⸗
luerũt. hec nobᷣ a pr̃ibꝰ vt dixi tradita ſunt:q̃

vt dixi oppoꝛtunũ viſuʒ ẽ h i loco deſignare ad
inſtructõeʒ eoꝝ qͥ pᷣma ſibi eccłe ac fidei elemen

ta ſuſcipiũt:vi ſciat ex bꝰ ſibi fontibꝰ vbi dei
hauriẽda ſint pocula
ecclaʒ. Cãʒ iã ſupiꝰ

ximꝰ cur nõ dixerint etiã

hic in ſcãʒ ecclazʒ. Hi igit᷑ qͥ ſupꝛa in vno do cfe
dere edocti ſunt ſub myſterio trinitatis:crede⸗

re etiam hoc debẽt vnam eſſe eccłaʒ ſanctaʒ:in
qᷓ eſt vna fides: ⁊ vnũ baptiſma:in q̊ vnus ðs
credit᷑ p: ⁊ vnus dñs Jeſus xpᷣs filius eius:⁊

vnus ſpũſſcũs. Iſta ẽ g ſcã eccła nõ hñs macu⸗

lã:aut Gi AUlii. em ⁊ alij eccłlas ↄgregar̃t:

vt Martion ⁊ Aalẽtinus g lhebiõ ⁊ ani⸗

cheus ⁊ ceteri oẽs heretici. Sʒ⁊ ille eccleſie nõ
ſunt ſine macula vel ruga ꝑſidie. ⁊ iðo dicebat

de illis ꝓpha.Odi eccłaʒ malignãtiũ:⁊ cũ im⸗
e hac aũt eccłia que fideʒ xpᷣi

pijs nõ ſedebo
integram ſeruat audi quid dicat ſpũſſanctus iĩ
cãticis canticoꝝ. Ana ẽ columba mea:vna eſt
ꝑfecta genitrici ſue. Qui ergo hãc fidẽ in eccła
ſuſcipit:nõ declinet in ↄſilio vanitatis:⁊ cũ ini
õciliũ nãq; vanitat
ẽqð agit Martion:qͥ negat patrẽ xpᷣi deũ eſſe
creatoꝛem:qui ꝑ filium ſuum fecerit mundum.
oncilium vanitatis eſt quod ebion docet:
ita REpo credi debere:vt circũciſio carnis ⁊ ob
ſeruatio ſabbati ⁊ ſacriſicioꝛum ſolennitas:ce⸗

ter eq; omnes obſeruantie m legis litteram te⸗

ant Concilium vanitatis eſt qð docet Ma
nicheus:pᷣmo qui ſeipᷣm ꝑaclytum nominauit
tum deinde qui mundum a malo factum dicit:
deum creatoꝛem negat:teſtamentum vetus re
pudiat: vnam bonam:aliã malã naturã ſibi in⸗
uicem aſſerit repugnare: coeternas aias hoim
m pythagoꝛeos in pecudes ⁊ aialia ⁊ beſtias
redire ꝑ diuerſos naſcendi circulos aſtruit:re⸗
ſurrectõeʒ carnis noſtre negat. NPaſſioneʒ dñi
⁊ natiuitateʒ:nõ in vᷣitate carnis:ſᷣ in fantaſijs
fuiſſe ↄfirmat.Conciliũ vanitatis ẽ:qð Pauł⸗

ſamoſatenus:⁊ eius poſt hec ſucceſſoꝛ Photi⸗

nus aſſeruit xpᷣm nõ fuiſſe añ ſecula natũ ex pa
tre:ſᷣ ex Maria cepiſſe:⁊ nõ eũ deũ hoĩeʒ natũ
ſ ex hoie deũ factũ exiſtimat/CLõciliũ vanitatj

eſt:qð Arriꝰ atq; Eunomiꝰdocuit qͥ filiũ deiñ

ex ipᷣa pf̃is ſubſtãtia natũ:ſᷣ ex nihilo creatum
voluit/Conciliũ vanitatis ẽ ⁊ qð illi aiunt:qͥ ſi
lium dei qdem de ſubſtantia pr̃is fatent᷑:ſctm̃
vo ſpm ſeꝑant ⁊ ſecernunt:cũ vtiq; vnã eãdẽ⸗
q; vᷣtutẽ ⁊ diuinitatẽ trinitatis oſtẽdat Salua

toꝛ in euãgelio cũ dicit. Baptizate om̃s gẽtes:

In noie pr̃is ⁊ filij ⁊ ſpũſſancti:⁊ ẽ aꝑte impiũ
ſeꝑari ab hoĩe qð diuinitus iungit᷑. Conciliuʒ
vanitat ẽ ⁊ hoc qð oli ↄgregauit Ptiar 7 pꝛa
ua ↄtẽtio:aſſerẽs R'm carnẽ qͥdẽ hũanã ſuſce

piſſe:nõ tñ ⁊ aiaʒ rõnabilẽ:cum vtiq; ⁊ carni ⁊

ſanguini ⁊ ſenſui hũano ac mẽti vna eadẽq; ſa⸗
lus a xpo collata ſit

qðᷣ Donatianꝰ ꝑ africã traditoeʒ eccle crimi⸗
nando ỹ Sgragfiouaus ſolli citauit lapſis

pniaʒ denegãdo:⁊ ſcðᷣas nuptias cum foꝛte ini
rieas neceſſitas exegerit ↄdemnando. Has er⸗

go omnes velut ↄgregatõnes malignantiũ fu⸗
ge. Sʒ ⁊ eos ſi q illi ſunt qͥ dicunt᷑ aſſerere ꝙ ſi⸗

lius dei nõ ita videat vel nouerit preʒ ſicut no

ſcit᷑ ipᷣe ⁊ videt᷑ a pr̃e:vel regnũ xpᷣi eẽ finiẽdũ:

aut carnis reſurrectõneʒ nõ integra nature ſue
ſubſtãtia reꝑandã:futuꝝ dei iuſtũ erga oẽs ne
gare iudicium: dyabolum debita abſolui dam
natõe penaꝑꝝ. Ab his inqᷓ; oibus fideł declinet
caʒ vo eccłaʒ tene:q̃ deũ pr̃eʒ omipo

tentẽ ⁊ vnicũ filiũ eius Jeſum xpᷣm dñm nr̃m:

⁊ ſpmſcm ↄcoꝛdi ⁊ ↄſona ſubſtaãtie rõne ꝓfitet᷑
Filiũq; dei natũ ex vgine:paſſum ꝓ ſalute hu

mana:ac reſurrexiſſe in ea carne q natus eſt cre
dit: eum deniq; ventuꝝ iudicẽ oim ſperat:in qͥ
⁊ remiſſio pctõꝝ ⁊ carnis reſurrectio pᷣdicatur
eꝝ de remiſſione pctõꝝ ſufficere debere ſola
credulitas. Quis em cauſas aut rõnẽ reqͥrat: v
bi indulgẽtia pᷣncipalit eſt:cũ terreni regis libe
ralitas diſcuſſioni nõ ſit obnoxia:ab hũana te⸗
meritate diſcunit᷑ diuina largitio: Solẽt em cũ
irriſione adũſuʒ nos dicẽ pagani:ꝙ ipᷣinos de

cipiamꝰq putemꝰcrimia q oꝑe ↄmiſſa ſũt vbis
poſſe purgari:⁊ aiũt.Nũqᷣd pᷣi qͥ homicidiũ fe

re —

3 ⁊ illud ↄ ciliũ vanitat

— — ,F

— NAN —— ——

N — —— —

—

Tractatus

eit homicida nõ eſſe⁊ adulter nõ videri qͥ adul
teriũ ꝑpetrauit:Quõ g̊ huiuſcemõi criminum

reus ſcũs nob effici ſubito videbit᷑: Sʒ ad hec

vt dixi meliꝰfide:qᷓ; rõne rũdeo. Rex em ẽ oim

q̃ ꝓmiſit: terre celiq; dñs ẽ qͥ hec pollicet᷑. 125

vis vt ei qͥ ex terra hoĩem fecit:credã qð ex cri⸗
minoſo me faciat innocẽtẽ:Et qͥ mecũ eſſem ce
cus fecit videre:vel cũ eſſem ſurdus audire:qᷓ
mihi claudo greſſuʒ reddidit innocẽtiã mihi ꝑ
ditã poterit recuꝑare: Et tñ veniamꝰad ipᷣius
teſtimoniũ/Occidere hoieʒ nõ ſꝑ crimioſuʒ ẽ:
F malitia nõ legibꝰoccidẽ crimioſuʒ ẽ.Nõ & fa⸗
ctũ me in talibus:qꝛ interdũ ⁊ recte fit:ß animꝰ
male ↄſulẽs dãnat.Si g̊ animus in me qͥ crimni⸗
noſus ẽ effectus:⁊ in qͥ fuit oꝛigo vitij coꝛrigat
cur tibi videar nõ poſſe innocẽs effici qͥ pᷣus fu
erã crimioſus:Si em̃ vt ſupꝛa oñdi ↄſtat ꝙ nõ
in facto:ſᷣ in volũtate ſit crimẽ:ſic mala volun
tas auctoꝛe malo demone pctõ me ⁊ moꝛti fecẽ
obnoxiũ.Ita in bonũ volũtas mutata auctoꝛe
bono ðo innocẽtie me reddidit:⁊ vite.Silis cã
⁊ in ceteris crimibus.oc mõ fides nr̃a nõ iue
nit᷑ naturalibꝰ rõnibꝰadũſari:dũ remiſſio pctõ

Fo. VI

Epiſtola I

Ad quos pᷣmam interim reſponſionem ſermo⸗
nibus Pauli faciamus:dicẽtis eis. Inſipiens
tu qð ſemias nõ viuificabit᷑:niſi pᷣus moꝛiat᷑.⁊
qð ſemias nõ coꝛpus:qð futuꝝ ẽ ſeias:ſᷣ nudũ
granũ tritici:aut alicuius ceteroꝝ ſeminũ.deꝰ
aũt dat coꝛpus ꝓut vult.Qõð aũt in ſemibus q̃ᷓ
in terrã iacis ꝑ annos ſingulos fieri vides.hoc
in tua carne q lege dei ſeminat᷑ in terra: futurũ
eſſe non credis.Cur queſo tam anguſtus ⁊ iua
lidus diuine potentie eſtimatoꝛ es: vt diſpſuʒ
vniuſcuiuſq; carnis puluerẽ in ſuã rõnẽ colligi
⁊ reꝑari poſſe nõ credas:An nõ cenſeas:cũ vi
deas ꝙ etiã moꝛtale ingeniũ demerſas i ꝓfun⸗
du terre metalloꝝ venasrimat᷑:⁊ artiſicis ocu
lus auxꝝ videt in qͥ iꝑitus terrã putar Mccur
q̃dẽ nõ ↄcedimus ei qͥ fecit hoĩeʒ:qñ tm̃ is qui
ab ipo factus ẽ aſſeqͥ põt:Et cũ auri ꝓpꝛiã ve⸗
nã: ⁊ argẽti aliã:eris q; lõge diſparẽ:tferriq; ac
plũbi diüſam intra ſpẽʒ terre latẽ moꝛtale depᷣ⸗
hẽdat ingeniũ diuia vtꝰ iuenire poſſe ac diſcer
nere nõ putabit᷑ vniuſcuiuſq; carnis ꝓbũ ſen⸗
ſum etiã ſi videat᷑ diſꝑſus:⸗Sʒ ad hec tẽptemꝰ
aias qᷓ deſiciũt in fide naturalibꝰrõnibus adiu⸗

rũ nõ geſtis:q̃ mutari nõ pñt: ſ᷑ aio quẽ ð malo uare.Siqͥs diuerſa ſeia in vnũ ꝑmiſceat:⁊ hec

in bonũ vti certũ ẽ depuier/ Sz 37 VlIteri? mo
iſte qͥ reſurrectõʒ carnis ꝓnũciat ſummã totiꝰ

ꝑfectõis ſuccicta bꝛeuitate ↄcludit.qᷓ;uis etiaʒ
de H̊ nõ ſolũ a gẽtilibꝰſᷣ ab hereticl fides impu⸗
gnet᷑ eccłe.Nã Aalẽtinꝰ reſurrectõneʒ carnis
oĩmõ negat:⁊ manichei:ſiẽ ſupꝛa oñdimꝰSed
iſti Eſaiã qͥdẽ ꝓphaʒ dicẽtẽ. Reſurgẽt moꝛtui
⁊ ſuſcitabunt᷑:qͥ ſunt in ſepulchꝛis audire nolu
erũt:nec hDanielẽ ſapiẽtiſſimũ ꝓteſtãtẽ. Quia
tũc reſurgẽt qͥ ſunt in terra puluẽ.Hiqͥdẽ in vi
tã eternã:hi ãt in obpꝛobꝛiũ ⁊ ↄfuſionẽ eternã.
Tñ vel in euãgelijs q̃ reciꝑe vident᷑ diſcẽ debe
rẽt a dño ⁊ Saluatoꝛe nr̃ Saduceos docente
dictũ. Qõð ãt reſurgãt moꝛtui.Nõ legiſtis quõ

dicit Moyſes in rubo ðs Abꝛahã:ðs IJIſaac

ðs Jacob:ðs aũt ẽ nõ mortuor:Pviuefid Dn
q̃ etiã qᷓ ſit ⁊ q;ta reſurrectõis glła in ſupioꝛibus
mẽoꝛauit cũ dixit. In reſurrectõe aũt moꝛtuo⸗
rũ neq; nubẽt neq; nubent᷑:ſᷣ erunt ſicut angeli
dei. Reſurrectõis ergo iuſtoꝝ głiaʒ angelis cũ
hoibus ↄfert.ſtatim em̃ vt reſurrexerint:non
iteꝝ in terra cũ pecudibus:ſᷣ in celo cum ange⸗
lis viuẽt.Quos tñ ad hoc rõ vite purioꝛis ad⸗
miſerit: Illos.ſ.qͥ iĩ nũc ↄſeruã aĩe ſue carnem
caſtis pudicitie frenis obediẽtie ſci ſpũs ſubiu⸗
gauerint:⁊ omni eã vitioꝝ labe tenuatam atq;
in ſpiritalẽ glłaʒ ſcificatõis vtute mutatã ange⸗

loꝝ q; meruerit iferre ↄſoꝛtijs. Sʒi

— — —

mãt ⁊ dicũt.Quõ põt caro q̃ putrefacta diſſol

uikt᷑: aut in puluerẽ vtit᷑:maris etiã intdũ ꝓfũ⸗
do ſoꝛbet᷑: fluctibuſq; diſꝑgit᷑:colligi rurſum ⁊
reintegrari in vnũ coꝛpus:⁊ ex aia hoĩs reꝑari

indiſcreta ſeiet:vel paſſim ſpargat in terrã:nõ⸗
ne vniuſcuiuſq; ſemis granũ qͥ cũq; loci iactuʒ
fuerit:ↄpetẽti tꝑe ſᷣm nature ſue ſpẽʒ germẽ ꝓ
ducet:vt ſtatũ ſue foꝛme ſuiq; coꝛꝑis reparet⸗
Ita ergo vniuſcuiuſq; carnis ſubſtãtia: q;uis
varie diuerſeq; diſpſa ſit:rõ tñ ipᷣa q̃ ineſt vni⸗
cuiq; carni ẽ immoꝛtał: qꝛimmoꝛtał aie caro ẽ
ex eo tꝑe:quo ſeiatis in terrã coꝛꝑibus pᷣmũ ve
ri dei voluntati arriſit:collectũ terre: attractũ⸗
qſubſtantie ſue ſenſum reddit ac reꝑat in illaʒ
ſpẽʒ:quam moꝛs aliqñ diſſoluerat.Et ita fit v⸗
nicuiq; aie:vt nõ ad ↄfuſum:aut extraneũ coꝛꝛ
pus:ſᷣ ad ſuũ qð habuerat reꝑet᷑/ Conſequent᷑
põt ꝓ agonibus pñtis vite cuʒ anima ſua caro
vel pudica coꝛonari:vel ipudica puniri. Et iõ
ſatis caute eccła noſtra fidem ſymboli docet: q̃
in eo quod ceteris tradit᷑ carnis reſurrectõem:
vno addito ꝓnoĩe thadidit huius carnis reſur
rectõʒ. Huiꝰ ſine dubio:quã habet is qͥ ꝓſitet
ſignaculo crucis frõti ipoſito.qͥ ſciat vnuſqſq;
fideliũ carnẽ ſuam ſi mũdam ſeruauerit a pctõ
futuꝝ eſſe vas honoꝛis vtile dño ad omne opꝰ
bonum paratũ.Si vero ↄtaminatam in pctis:

futuꝝ eſſe vas ire ad interitũ/ã vo de ipᷣa re⸗
ſurrectõis gła ⁊ de ꝓmiſſionis magnitudie: ſi⸗
qͥs plenius ſcire deſiderat in oibus pene diuis
volumibus inueniet indicari.Ex qbus nos cõ
monitõis tmmõ gratia pauca pñti loco mẽoꝛã
tes:finẽ iniũcti a te opuſculũ faciemus. Igitur
apoſtolus Paulus:ꝙ reſurgat moꝛtalis caro
alijs multis aſſerit argumẽtl dicẽs.Qðò ſi reſur
rectio moꝛtuoꝝ nõ ẽ᷑:gꝗ̊ nec xpᷣoñ reſurrexit.Si

aũt *5̊us nõ reſurrexit: inanis ẽ p̃dicatio nr̃a

vacua ẽ fides nra.Et paulo poſt.Nũc aũt xpᷣs
reſurrexit a moꝛtuis initiũ doꝛmiẽtiũ:qm̃ qͥdẽ
ꝑ hoĩeʒ moꝛs:⁊ ꝑ hoiem reſurrectio moꝛtuoꝝ.
Sicut ei in Adã oẽs moꝛiunt᷑:ita ⁊ in xpᷣo oẽs
viuificabunt᷑. AUnuſqͥſq; ãt in ſuo oꝛdie initiuʒ

xpᷣs.deinde hi qͥ ſunt xpᷣi in aduẽtu eius.dein-

de finis. Et in ſequẽtibꝰ addit ⁊ hee.Ecce my⸗

ſteriũ vob dico: oẽs qͥdẽ reſurgemus:ñ oẽs ãt

imutabimur ſiue vt ĩ alijs exẽplaribꝰ iueniemꝰ
Oẽs qͥdẽ doꝛmiemꝰ:oẽs ãt imutabimur:i mo⸗
mẽto:in ictu oculi:in nouiſſima tuba. Canet ei
tuba:⁊ moꝛtui reſurgẽt incoꝛrupti:⁊ nõ imuta
bimur. Sʒ ⁊ ad Theſſalonicẽſes nihilominus
ſcribẽs dic̃. Nolo ãt vos igrare frẽs ðᷣ doꝛmiẽ

tibus:vtoↄtriſtemi ſiẽ̃ ceteri qͥ ſpyem nõ hñt.Nã

ſi credimꝰ ꝙ Jeſus moꝛtuꝰ ẽ ⁊ reſurrexit:ita ⁊

deus eos q̃ doꝛmierũt ꝑ Jeſum adducet cũ illo

Hoc em vobᷣ dicimꝰin vᷣbo dñi:qꝛ nos qͥ viui⸗

mus q̃ reliqͥ ſumus:in aduẽtu dñi pᷣueniemus

eos qͥ doꝛmierũt:qꝛ ipſe dñs in iuſſu ⁊ in voce

archãgeli ⁊ tuba dei deſcẽdet ð celo: ⁊ moꝛtui

q̃ in xpᷣo ſunt reſurgẽt pᷣmi.deide nos qͥviuimꝰ

q̊ reliq ſumſił cũ illis rapiemur in nubibꝰobui

am xpo in aera:⁊ ita ſꝑ cũ dũo erimꝰ/

exiſtimes hec Mauli ſoliꝰq̃ſi nouella pᷣdicatõe
ſignari: audi etiã qͥd Eʒechiel ꝓpha oli ꝑ ſpjm

ſcm pᷣlocutus ſit.Ecce inqͥt ego aꝑiã ſepulchꝛa
vr̃a:⁊ educã vos ð ſepulchr vr̃is Job q; my⸗

ſticis redũdãs eloquijs audi qᷓ; euident᷑ reſur⸗

rectõeʒ moꝛtuoꝝ pᷣdicet:ẽ inqͥt arboꝛi ſpes:ſi ei

abſciſſa fuerit:iteꝝ pullulabit ⁊ vgultũ eiꝰ nũ⸗
qᷓ; deficiet. Qð ſi lenuerit in terra ẽ radix eius.

Si vo i petra emoꝛtuꝰfuerit trũcꝰ ab odoꝛe qq̃
refloꝛebit:⁊ faciet fruticẽ ſicẽ nouella. AUir vo ſi
moꝛtuꝰ fuerit:abierit: ⁊ moꝛtatł ſi ceciderit:vl⸗

tra nõ erit: Mõ tibi videt᷑ in vbis his cũ qͥdam

pudoꝛe arguere hoĩes ⁊ dicẽ. Ita ne ſtultum ẽ
hoim genꝰ vt cũ videãt exciſe arboꝛis trũcũ rur

ſum pullulare ð terra:⁊ lignũ emoꝛtuüſ iteꝝ vi

tã reciꝑe:ipᷣis ne lignis qdẽ aliqͥd ſiłe ð ſemet⸗
ipᷣis nec arboꝛibꝰopinent᷑: At ãt ſcias ꝙ velu⸗
ti introgãtis mõ legendũ ſit qð dixit moꝛtałãt
cũ ceciderit:nõ reſurget:ð ↄſequentibꝰ ꝓbat.
Subiũgit nãq; ſtati. St em moꝛtuꝰ fuerit hõ:
viuet. Et paulo pꝰ diẽ. Expectabo vſq;qͥ iteꝝ
fiã.Et iteꝝ idẽ dic. Qui rſuſcitaturꝰẽ ſuꝑ terrã
pellẽ meã:q̃ hec nũc haurit.hec qͥdẽ ad ꝓbati⸗
onẽ dicta ſunt ꝓfeſſiõis nr̃e: q̃ ↄfitemur in ſym
bolo huiꝰcarnis reſurrectõeʒ. Qð em adiũctũ
ẽ huiꝰvide qᷓ; ↄſonũ ſit oibus his q̃ ð diuis vo
luminibꝰmẽoꝛauimꝰ.Quid em̃ aliud idicat᷑ in
vlctis Job q̃ ſuꝑiꝰexpoſuimꝰ:qꝛ cũ dic reſuſci⸗
tabit pellẽ meã:q̃ hec nũc haurit.i.q̃ iſta toꝛmẽ
ta ꝑpetit᷑.nõne aꝑte dicẽ huiꝰcarnis reſurrecti⸗
onẽ futurã:huiꝰinqᷓ; q̃ tribulationũ ⁊ tẽptatio⸗

I

nũ cruciamẽta q ſunt nũc ſuſtinet: Sʒ ⁊ apltus

cũ dic᷑. Opoꝛtet em̃ coꝛruptibile h̊ induere icoꝛ
ruptõeʒ:⁊ moꝛtale h̊ induere iĩmoꝛtalitatẽ. Nũ
q̃d nõ coꝛpꝰſuũ qͥdãmõ ↄtingẽtis ⁊ digito pal⸗
pãtis ẽ vox:oc ꝗ̊ qð nũc coꝛruptibile coꝛpꝰẽ

reſurrectõis gra incoꝛruptibile erit.⁊ q̊ qdᷣ nũc

moꝛtale ẽ:ĩmoꝛtalitatis vᷣtutibꝰinduet᷑. At ſiẽ
xp̃ᷣs reſurgẽs a moꝛtuis vltra iã nõ moꝛiturus
moꝛs ei vltra nõ dñabit᷑:ita⁊ qͥ in xpᷣo reſurgẽt
nec coꝛruptõeʒ ſentiẽt vltra nec moꝛtẽ:nõ natu
ra carnis abiecta:ſᷣ ↄditõe eius ⁊ q̃litatemuta⸗
ta/Erit g̊ coꝛpus qð reſurget a moꝛtuis incoꝛ⸗
ruptibile ⁊ imoꝛtale nõ ſelũ iuſtoꝝ ſ̃ etiã pctõꝝ
Juſſtoꝝ qͥdẽ:vt ſꝑ poſſint ꝑmanere cum ſpᷣo.

Pcectõꝝ vo: vt abſq; interitõe ſua debitas luãt

penas.Qõð ãt iuſti ſꝑ cũ dño xpᷣo pꝑmaneãt:iaʒ
⁊ in ſuꝑioꝛibꝰedocuimꝰ vbi oñdimꝰqꝛ apłs diẽ
Beinde nos qͥ viuimꝰqͥ reliqͥ ſumꝰ ſil cũ illis ra
piemur in nubibus obuiam Rpoin aera:⁊ ita
ſꝑ cũ dño erimus. Nec mireris:ſi caro ſcõꝝ in
tatã gloꝛiam ex reſurrectiõe mutabit᷑: vt in oc⸗
curſum dei ſuſpenſa nubibus ⁊ aere vecta ra⸗
piat᷑:cum ipᷣe apoſtolus exponens qᷓ;tũ ↄferat
deus his qui diligunt eum dicat.Qui trãſmu⸗

tauit coꝛpus humilitati noſtre ↄfoꝛme fieri coꝛ
poꝛi claritatis ſue. Nihil ergo abſurdum eſt:ſi

ſanctoꝝ coꝛpoꝛa dicant᷑ nubibus in aera ſuſtol
li:cum ad foꝛmam coꝛpoꝛis *&i quod in dex⸗
tera ſedet dicantur refoꝛmanda.Sʒ ⁊ hoc ſan⸗

ctus apoſtolus vel de ſe vel de ceteris ſui loci

vel meriti addidit ⁊ dixit. Quia conſuſcitabit
nos cum Chꝛiſto: ſimulq; faciet ſedere in cele⸗
ſtibus. Vnde cum hec ⁊ eoꝛum ſimilia qᷓ;pluri
ma ſancti dei in repꝛomiſſionibus habeant in
reſurrectione iuſtoꝛum:non erit iã difficile cre⸗
dere etiam illa q̃ ꝓphete pᷣdixerant:quod iuſti
ſcʒ fulgebunt ſicut ſol:⁊ ſicut ſplẽdoꝛ firmamẽ⸗
ti in regno dei.Cui em difficile videbit᷑ eos ful
goꝛem ſolis habituros ac ſyderũ:ac firmamen

ti huius ſplendoꝛe decoꝛatos:quibus vel vita
yel ↄuerſatio angeloꝛum dei parat᷑ in celis: vł

ↄfoꝛmandi dicunt᷑ ad gloꝛiam coꝛꝑis xpᷣi⸗Ad
quam gloꝛiã Saluatoꝛis oꝛe ꝓmiſſam reſpici⸗
ens ſanctus apłs dixit. Quia ſemiat᷑ coꝛpꝰ aia
le:reſurget coꝛpus ſpiritale. Si em veꝝ eſt:ſiẽ
certe veꝝ ẽ:ꝙ iuſtos quoq; ⁊ ſanctos angeloꝛ
ↄſoꝛtijs ſociabit diuina dignatio:certũ eſt q ⁊
coꝛpoꝛa eoꝝ in ſpiritalis coꝛꝑpis gloꝛiam vertet
Nec hoc tibi ↄ naturalem coꝛpoꝛis rõnẽ videa
tur eſſe ꝓmiſſum. Si em̃ credimus ſᷣm ea q̃ ſc;
ta ſunt:ꝙ accipiẽs deus limuʒ terre:plaſmauit
hominem:⁊ hec fuit natura coꝛpoꝛis noſtri:vt
volũtate dei terra verteret᷑ in carnem: cur tibi
aut abſurdum aut orium videt᷑:ſi iſſdem rõni⸗
bus qᷣbus terra ꝓficiſci ðꝛ in coꝛpus aĩale:rur⸗
ſum coꝛpꝰaiale i coꝛpꝰ ꝓficiſci ſpiritale credat᷑:

—

emmK.. eee----

–8

— rRrNrrr fhr —— ——

– ☛ EA

— — N —

— —— — — —

— ☛ r e — —. Ko Na N

Tractatus I

Hec quidẽ atq; his ſilia multa inuenies in ſcõ⸗
turis diuinis de reſurrectiõe iuſtoꝝ.Sabit᷑ ãt

etiã pctõꝛibus:vt ſupꝛa diximus incoꝛruptõis

⁊ Imoꝛtalitatis ex reſurrectiõe ↄditio:vt ſiẽ iu⸗

ſtis ðs miſtrat ad ꝑpetuitatẽ głe ita pctõꝛibus

dad ꝓlixitatẽ ↄfuſionis miſtret ⁊ pene. Sic em

ꝓpheticũ diffinit eloquiũ:cuiꝰ ⁊ paulo añ me⸗
minimus vbi dicit. Et multi reſurgẽt de terre
puluere:hi qͥdẽ in vitã eteruã:hi ãt inↄfuñonẽ
⁊ obpꝛobꝛiũ eternũ.Si g̊ intelleximus q̃ vene⸗
ratõe ðᷣs opᷣs pr̃ dicat᷑: qͥ ve ſacro dñs nt᷑ Jhs
xpᷣs vnicus eius filiꝰhabeat᷑:⁊ q̃ ꝑfectõe ſctũs
eius ſpũs noiet᷑:vtq; ſcã trinitas vnũ ſit ꝑ ſub⸗
ſtãtiã: ſᷣ affectu ꝑſoniſq; diſcreta.qͥd etiã ꝑtus
Ygis:qͥd vᷣbi in carne natiuitas:qͥd ſacrm cru⸗
cis:q̃ vtilitas diuitni ad inferna deſcẽſus: q̃ͥ re⸗
ſurrectõis gła:⁊ aiaꝝ de infernis reuocata cap
tiuitas:qͥd etiã aſcẽſus eius ad celũ:⁊ vẽturi iu
dicis expectatio:pᷣ ⁊ ſcẽ eccłe aduſus ↄgregati⸗
ones vanitatis:q̃lit᷑ hr̃i debeat agnitio:qui ſa⸗
croꝝ voluminũ nũerus: q̃ue hereticoꝝ vitãda
ↄuẽticula:vtq; in pctõꝝ remiſſione diuie liber
tati neq̃q; rõ naturał obſiſtat. Et vt carnis nr̃e
reſurrectõeʒ nõ ſolũ diuine vocis:ſłᷣ ⁊ ipi dni ⁊
Saluatoꝛis nr̃i exẽplũ ⁊ ↄſequẽtia naturałrõ⸗
nis aſſignet.Si inqᷓ; hoc ᷣm traditõis ſupꝛa ex

polſite regulã ↄſequẽter aduůtimus:depᷣcemur:

vt nobᷣ ⁊ oibus qͥ hoc audiunt ↄcedat dñs fide
quã ſuſcepimus cuſtodita:curſu ↄſumato ex⸗
pectare iuſticie repoſitã coꝛonã: ⁊ inueniri int
eos qͥ reſurgũt in vitã eternã. Liberari vo a cõ
fuſione ⁊ obpꝛobꝛio et᷑no ꝑ R.̃m dñm noſtrũ:
ꝑ quẽ eſt deo patri omnipotẽti cũ ſpũ ſcõ gła ⁊
impiũ in ſecula ſeculo;. AAmen.
Expoſitio ſidei bti hhieronymi pbr̃i ad Da
maſum papã. In qᷓ hereſes plurimas ð trinita
te ⁊ incarnatõe vᷣbi ipie ſentiẽtes dãnat:petẽs
ſuã ſidẽa Damaſo cõpꝛobari. Eplła. II

BZegcdimus in de⸗
uuurꝛUsmm pfeʒ omnipotentẽ cũctoꝝ viſibi
liũ ⁊ inuiſibiliũ ↄditoꝛẽ. Credimꝰ ⁊

in dñm nrm Jeſum xpᷣm: p quẽ creata ſunt oĩa

veꝝ deũ vnigenitũ: ⁊ veꝝ dei filiũ:nõ factum:
aut adoptiuũ:ſᷣ genitũ:⁊ vnius cũ pr̃e ſubſtan

tie:atq; ita ꝑ oĩa eq̃le deo pr̃i: vt nec tꝑ e:necõo⸗
du:nec ptãte poſſit eſſe inferioꝛ. Tantũq; ↄfite

mur eſſe illũ q̊ͥ ẽ genitus:qᷓ;tus ẽ ille qͥ genuit.
Nõ aũt qꝛ dicimus genitũ a pr̃e filiũ diuina ⁊
ineffabili gñatõe aliqð ei tpᷣs aſcribimus:łſᷣ nec
patrẽ aliqñ cepiſſe:nec filiũ.Nõ em̃ alit᷑ ↄfiteri
poſſumus eternũ patrẽ:niſi ↄfiteamur etiã coe
ternũ filiuʒ. Ex ſilio em pr ðꝛ:⁊ qͥ ſꝑ pr fuit:ſꝑ
habuit filiũ.Credimus ⁊ in ſm̃ſctm:veꝝ deũ
ex pr̃e ꝓcedẽtẽ:eq̃lẽ ꝑ omia pr̃i ⁊ filio ptãte:vo
lũtate:eſnitate:ſubſtãtia. Nec ẽ ꝓꝛſus aliqͥs in

Fm ſuam deitatem impaſſibilis eſt vt pater: in

Fo. VI
Epiſtola II

trinitate gradus:nihil qð inferius ſuꝑiuſue di
ci poſſit:ſᷣ tota diuinitas ſui ꝑfectõe eq̃lis ẽ:vt
exceptis vocabulis qᷓ ꝓpetatẽ ꝑſonaꝝ indicãt:
qcqͥd de vna ꝑſona ðꝛ:ið tribus digniſſime poſ
ſit intelligi.Atq; vt ↄfundẽtes Arriũ vnũ ean
dẽq; dicimꝰtrinitatis eſſe ſubſtãtiã:⁊ vnũ iĩ tri⸗

bus pſonis fatemur deũ:ita impietatẽ Sabel⸗

lij declinãtes tres pſonas expᷣſſas ſub ꝓpetate
diſtinguimns:nõ ipᷣm ſibi preʒ:ipᷣm ſibi filium
ipᷣm ſibi ſpmſcm̃ eſſe dicẽtes:ᷣ aliã pr̃is:aliã fi⸗
lij:aliã ſpũſſci eſſe ꝑſonã. Nõ em noia tmmõ:v
etiã noim ꝓpetates.i.pſonas vel vt greciexpᷣ⸗
mũt hypoſtaſes h̊ ẽ ſubſtãtias ↄfitemur. Nec

pꝓf filij aut ſpũſſci ꝑſonã aliqñ excludit:nec rur
ſus filius aut ſpũſſcũs pr̃is nomẽ ꝑſonãq; reci⸗
pit: ̊ pr ſꝑ pr eſt:filius ſꝑ filius:ſpũſſctũs ſem

ꝑ ſpũſſanctus. Itaq; ſubſtantia vnũ ſunt:plo
nis ac noibus diſtinguunt᷑/ Ipᷣm aũt dei finuʒ

*

q̃ abſq; initio eternitatẽ cũ pr̃e ⁊ ſpũ ſctõ poſſe⸗-

dit: dicimus in fine ſeculoꝝ pfectuʒ naturent̃e
hoĩeʒ ſuſcepiſſe ex Maria ſꝑ vᷣgine. Et vbuz
carnẽ eſſe factũ:aſſumẽdo hominẽ:nõ ꝑmutan
do deitatẽ: nec vt qͥdã ſceleratiſſime opinant᷑:
ſpm̃ſem̃ dicimus fuiſſe ꝓ ſemie:ſᷣ potẽtia ac v⸗

tute creatoꝛis oꝑatũ. Sic aũt ↄfitemur in Ep̃o

vnã filij eſſe ꝑſonam: vt dicamus duas eſſe ꝑfe
ctas atq; integras ſubſtantias.i.diuinitatis ⁊

humanitatis: q̃ ex aia ↄtinet᷑ ⁊ coꝛpe. Atq; vt

ↄdẽnemus botinũ qͥ ſolũ ⁊ nudũ hoiem ↄfi
tet᷑ in E6o/ I anathẽatizamus Apollinareʒ
⁊ eius ſiłes:qͥ dicũt dei filiũ minus aliqͥd ð hu⸗

mana ſuſcepiſſe natura:⁊ vel in carne vł in aia

vel in ſenſu aſſumptũ hoĩeʒ his ꝓpt᷑ qͥs aſſum⸗

ptss eſt fuiſſe diſſilłeʒ quẽ abſq; ſola pcti macu
la q̃ naruralis nõ ẽ nob ↄfitemur fuiſſe ↄfoꝛmẽ

ſir execramur blaſphemiã:qui nouo

Allor nou
ſenſu aſſerere conant᷑ a tꝑe ſuſcepte carnis oia

que erant deitatis in hominem demigraſſe: ⁊

rurſum que erant humanitatis in deũ eſſe traſ⸗

fuſa:vi qð nulla vnqᷓ; hereſis dicere auſa ẽ: vi

deat᷑ hac ↄꝓfuſione vtraq; exinanita ſubſtantia

diuinitatis.ſ.⁊ humanitatis: ⁊ a ꝓpꝛio ſtatu in
aliud eſſe mutata:qui tã deum imꝑfectum in ſi

lio:qᷓ; hoĩeʒ ↄfitent᷑:vt nec deũ verum:nec ho⸗
minem tenere credant/ Mos autẽ dicimus ſu⸗

ſceptũ a dei filio paſſibile noſtrũ: vt diuinitas
impaſſibilis pꝑmaneret. NMaſſus eſt em dei filiꝰ
nõ putatiue:ſᷣ vere omnia q̃ ſeptura teſtatur.i.
eſuriem:ſitim:laſſitudinem: doloꝛem:moꝛtẽ:⁊
cuncta hmõi.Scõdm illud paſſus ẽ qð pati po⸗

terat.i.nõ ſᷣm illam ſubſtãtiam que aſſumpſit:

h ſm illam que aſſumpta eſt. Ipᷣe em̃ dei filius

compꝛehenſibilis vt pater:inuiſibilis vt pater

⁊ quãuis ꝓpꝛia pſona filij.i.dei vbum ſuſcepit
paſſibilẽ hominẽ:ita tamẽ eius habitatõne vᷣm

.IPars“

ſuã ſubſtantiã deitas vbi nihil paſſa ẽ: vt tota
trinitas:quã ipaſſibilẽ ↄfiteri neceſſe ẽ. oꝛ⸗
tuꝰẽ ̊ dei filiꝰ ſᷣm ſcpᷣturas iux id qð moꝛi pote
rat. Reſurrexit tertia die. Aſcẽdit i celũ:ſedet
ad dexterã dei pr̃is:manẽte ea natura carni:in
q̃ natꝰ⁊ paſſus ẽ:in q̃ etiã reſurrexit.Nõ em̃ ex
inanita ẽ hũanitatis ſuba:ſᷣ glificata:in et᷑nũq;
cũ deitate mãſura. Accepta ̊ a pr̃e oim ptãte:
q̃ in celo ſunt ⁊ in terra: vẽturꝰ ẽ ad iudiciũ vi⸗
uoꝝx ⁊ moꝛtuoꝝ:vt ⁊ iuſtos remũeret: ⁊ puni⸗
at pctõꝛes. Reſurrectõeʒ etiã carnis ↄfitemur
⁊ credimꝰ vt dicamꝰ nos in eadẽ in q nũc ſumꝰ
vitate mẽbꝛoꝝ eſſe repandos.ileſq; ſeł poſt re
ſurrectõeʒ fuerimꝰeffecti in ꝓꝑpetuũ ꝑmãſuros

Anã eſſe vitã ſcõꝝ:vᷣ pᷣmia ꝓ laboꝛe diũſa.Eõ

rio ꝓ mõ delictoꝝ pctõꝝ c; eſſe ſupplicia. GBap
tiſma vnũ tenemꝰ:qð ijſdẽ ſacr̃i vᷣbis in infanti
tibꝰqͥbꝰetiã in maioꝛibꝰaſſerimꝰ eſſe celebꝛãdũ.
oieʒ ſi poſt baptiſmũ lapſus fuerit:ꝑ pniam
credimꝰpoſſe ſaluari.Nouũ ⁊ vetꝰteſtm̃ recipi
mus in eo libꝛoꝝ nũero quẽ ſctẽ catholice eccłe
tradit auẽtas. Aias a deo dari credimꝰ q̃s ab
ipᷣo factas dicimꝰ. Anathẽatiʒãtes eos qͥ aias
qſi ꝑtẽ diuie dicũt eſſe ſubſtãtie.Eoꝝ q; ↄdem
namꝰerroꝛẽ:qͥ eas añ peccaſſe:vł in celo ↄuᷣſa⸗
tas fuiſfe dicũt:qᷓ; in coꝛꝑa mitterent᷑. Execra⸗
mur eoꝝ blaſphemiã: qͥ dicũt:ipoſſibile aliqͥd
hoi a deo pᷣceptũ eſſe:⁊ mãdata dei nõ a ſinguł
ſ ab oibꝰin cõe poſſe ſeruari.vel qͥ pᷣmas nupti
as cũ Manicheo:aut ſcðas cũ cataphꝛygl dã⸗
nãt/Anathẽatiʒamꝰetiã illos:qͥ dei filiũ neceſſi
tate carnis mẽtitũ eſſe dicũt:⁊ eũ ꝓpt᷑ aſſump⸗
tũ hoĩeʒ nõ oia facẽ potuiſſe qᷓ voluit.Jouinia
ni q; dãnamꝰ hereſim:qͥ dic nullã in futuro me
ritoꝝ eſſe diſtãtiã.noſq; eas ibi hituros eẽ vᷣtu
tes: qᷓs h̊ hre neglexerimꝰ.Libeꝝ ſic ↄfitemur
arbitriũ:vt dicamꝰ nos ſp dei idigẽ auxilio:⁊

tã illos errare: qͥ cũ anicheo dicũt hominẽ

petm̃ vitare nõ poſſe:qᷓ; illos qͥ cuʒ Jouiniano
aſſerũt hoĩeʒ nõ poſſe peccare. AUrq; ei tollit ar
bitrij libertatẽ.Nos vo dicimꝰ hoĩeʒ ſꝑ ⁊ pec⸗
care ⁊ nõ peccare poſſe:vt ſꝑ nos liberi ↄfuea⸗
mur eẽ arbitrij. Hec fides ẽ papa btiſſime:quã
in eccła catholica didicimꝰ:quãq; ſp tenuimꝰ.
In qſi min pꝑite aut paꝝ caute aliqͥd foꝛte poſi
tũ ẽ:emẽdari cupimꝰ ate:qͥ NPetri ⁊ fidẽ ⁊ ſedẽ
tenes. Sin ãt nr̃a ↄfeſſio aplatꝰ tui iudicio cõ⸗
ꝓbat᷑:qcũq; me culpare voluerit:ſe impitũ vł
maliuolũ:vel etiã nõ catholicum:nõ me hereti
cum compꝛobabit. Amen.
Libellus ſcti Auguſtini g qͥnq; hereſes. In
q̃ NPaganos: Judeos: Manicheos:Sabelli⸗
os:Arrioſq; ↄuincit: ⁊ vtriuſq; teſtamẽti ſen⸗

tijs ↄfutat.

toꝛſum fate

. .

oꝛ nõ neceſſitate:ſᷣ qð ẽ vehemẽtius charitate.

Nõ tã ad ↄpellẽdũ põt eſſe moleſtus exactoꝛ:
qᷓ; ad reddẽdũ deuotꝰ ẽ debitoꝛ. Sʒ vt impleã
qð ꝓmiſi: adiuuate me ſcis oꝛõnibus vr̃is:vt
dñs ops det graʒ ſermonibꝰ meis:⁊ ſatiſfaciaʒ
ip̃is mẽtibꝰ vris ⁊ auribꝰ.Si memiſſe dignami
qͥ in tꝑe affuiſtis:qͥnq; hoſtiũ gña eſſe dixinꝰõ
q̃ expugnãdi indutias poſtulauimꝰ vt neceſſa⸗
ria pᷣpare poſſemꝰ. Mꝛomiſſus ille dies illuxit
nos q; ipigre ad certamẽ dño adiuuãte ꝓceſſi⸗
mus.Adiutoꝛiũ n ma dño: qͥ feẽ celũ ⁊ terrã.

Bonabit certãti victoꝛiã:qͥ certãti donauit au

datiã:nõ nos hoſtiũ turba: nõ bellãtiũ foꝛma:
nõ q̃ſi fulgẽs vitrea terreat armatura. GSolyaʒ
magnũ robuſtũ armis terribilẽ ingẽtiq; turba

munitũ. DHauid ſolus puus atq; inermis:vno

lapidis ictu ꝓſtrauit totaq; allophyloꝝ caſtra
turbauit:atq; fugauit.Quidnaʒ aliud petra
Golyã manu Bauid miſſa: niſi xvpᷣm j dyabo⸗

lũ ex ſeie DHauid ſigniſicauit: Aggrediamur iã

⁊ eoꝝ q̃ diximꝰqͥnq; gña hoſtiũ ꝓponamꝰ Pa
gani dicũt.Quid ẽ qð nos exhoꝛretis atʒ abij⸗
citis tãqᷓ; multos colẽtes deos:Ecce vos deũ:
qͥ pᷣdicatis colẽdũ filiũ hr̃e dicitis:⁊ ſine alteri⸗
us ↄmixtione ſexus natũ eſſeↄſfigitis. Judei di
cũt:quõ vnũ colitis deũ:qñ ⁊ hoieʒ queʒ pr̃es
nr̃i cruciſxerũt dñm dicẽtes hoĩbus extoꝛq̃tis
vt tanqᷓ; filium dei venerent᷑ ⁊ colan᷑: Mani⸗
chei dicunt plantaſma eſſe quod ðꝛ dñũm Rpᷣm
femineo potuiſſe naſci ex vtero. Nõ em inqui⸗
unt dignum eſſe: vt tanta maieſtas ꝑ ſoꝛdes ⁊
ſqualloꝛes femine tranſire credat᷑. Sabelliani
id eſt pr̃ipaſſiani dicunt. VUnus ẽ deus pr ⁊ ſi⸗
lius:qm qui pr eſt:ipᷣe eſt ⁊ filius.HNã ⁊ ſi alið
dixerimus:dicimur multicole. Arriani dicũt.
Alius eſt pr:alius ẽ filius:ſᷣ minoꝛẽ filiꝰ. Quõ
em̃ fieri põt:vt genitoꝛi genitus extet equalis:
Ecce ſunt erroꝝ ꝓpoſite q̃ſtiones:q̃ſi hoſtium
poſite acies. Cõtra iſtas acies peſtiferas ſciſſi⸗
mi frẽs aſſumite arma dei: vt poſſitis reſiſtere
in die mala:⁊ in oibus ꝑfecti ſtare. Accingimi
lumbos veſtros in veritate:nemo trepidet:ne⸗
mo foꝛmidet.Eſt loꝛica iuſticie:eſt ſcutum dei:
in quo ſagitte maloꝝ extinguant᷑. Eſt galea fal
ſitatis ⁊ gladius ſpũs quod eſt vbũ dei.Quiſ⸗
quis fidelis Ep̃i multum his fuerit munitꝰ ar⸗
mis:non cuiuſq; foꝛmidabit ꝑſonam:non ter⸗
roꝛe tꝑis a certamine reuocabit᷑.Eya frẽs cer⸗
tamen in ꝓmptu eſt:feruet opus: vrget aduer

ſarius:ſpicula parat:iacere temptat.Nemo ex

paueſcat. Plures nobiſcum ſunt:qᷓ; cum illis.
Nobiſcum eſt opyſes ille magnus amicꝰ dei

qui vt hoſtem vinceret pᷣliantem ad celum pal

mas extendit. Jam tunc figuram R*.pi oſtendit

ctuoſiſſimas vndas vnius vge ꝑcuſſu traijciẽ

ipᷣe diuino imꝑio tumentis ponti voluẽtis flu⸗

— ee— e
—

— — — — —— —

3

—

cos ſuos pſeq̃ret᷑ ñ ꝑnit oſus:⁊ cũ viceret ñ ex⸗

Tractatus I

do plm aridos vertit in cãpos. Nobiſcũ ? Je

ſus poſt Moyſen płi dux iſraelitici. foꝛtiſſũmꝰ

pliatoꝛ: cuiꝰetiã nomẽ indicat Saluatoꝛẽ. Jpe
portẽti ſui ⁊ diuia fiducia diẽ ſui curſus metas:
ne ꝑageret ſtatuit: ⁊ nocti ne accederet iꝑauit.

Jðe gẽtiũ reges nõ ſigillati ſogregati ſupꝑauit

captiuauit: hũiliauit: occidit. Hobiſcũ eſt Ha
uig manu foꝛt qͥd dicã ſeruꝰdei:electꝰdei:aĩicꝰ
curij ⁊ Sybille Sabelliꝰ iudicat᷑. łdercuriꝰ⁊
patrẽ dñm dicit ⁊ filiũ:⁊ Sybilla diẽ aliũ. Sa

dei: parẽs dei: nouerat ⁊ bñ nouerat nõ ſolũ ꝑ
cere ſubiectis:ſᷣ ⁊ debellare ſupbos. Veꝝ etiã
vtutes ondẽ:⁊ patiaʒ cuſtodire. Ipᷣe cũ inimi⸗
titit ĩpiꝰ Mobiſcũ ſunt alij atq; alij viri:qͥ oĩa fu
tura pᷣuiderũt ⁊ pᷣdixerũt.Nõ ẽ g̊ qð treat nos

Expectate:audite:oꝛate:iĩterioꝛ ⁊ ãterioꝛ circa
me vfra ſit oꝛõ:nõ diutiꝰ imoꝛemur:iãq; qð ꝓ⸗

poſuimꝰ ꝓſeãmur. Quid dic pagane:ðs inqͥt
delectat?? filio:idiguit ↄiugio:ſi hoꝛruit ↄiugi
um:ſolꝰẽ ſine filio. Quid em porat inueniri ſiłe
do:qð ↄiũgeret᷑ ðo:⁊ filiũ peret ðosdeide ſi vt
dicit hʒ ðs filiũ:iã nõ vnũ colitl deũ qͥd agimꝰ
Ab Allophylo miſſum excepimꝰ. Quid remit
temꝰqð lʒ miſerrimũ telũ pueniat ad illũ qͥd p
deſt: Quare:qꝛ durꝰẽ:qꝛ lapideꝰẽ:idola colit.
Scptũ ẽ.Siles ilł fiãt q̊ faciunt ea:⁊ oẽs q̃ ↄfi⸗
dut i eis. Sctãs ſcpᷣturas nõ accipit.Queramꝰ
& lapidẽ qͥ ꝑcutiat ꝑcuſſus q̃ſſet᷑:q̃ſſatusↄ mi⸗
nuat᷑:ↄminutus in puluerẽ ↄuertat᷑:⁊ ↄuũᷣſusi
puluerẽ ↄpulat᷑:ↄpultus ſerat᷑: ſatꝰ faciat fru⸗
ctũ:ñ igni qͥ ↄſumat᷑:ſᷣ qͥ hoꝛreo recõdat᷑.her⸗

mes qͥ latine Mercuriꝰ ðꝛ ſcribit libꝛum: qui

XOVO& ITeAS&τ¾ apellat. i. vbũ pfectũ mag⸗
nũ nomẽ libꝛi huiꝰqꝛ magnus ẽ de qͥ ſcpᷣtus eſt
liber. Quid em̃ ꝑfectiꝰ vbo:qꝛ ſolꝰẽ int᷑ moꝛtu⸗

os liber:udiamꝰqͥd loquat᷑ ercurius de

vbo ꝑfecto. Dñs inqͥt ⁊ oim factoꝛ deoꝝ ſecu⸗
lum fecit dñm:⁊ poſt pauca vt oñderet qͥd dix
erit repetit ⁊ dicit. QAm ergo hũc fecit pᷣmum ⁊
ſolum ⁊ vnum:bonus aũt viſus eſt ei ⁊ pleniſſi
mus oim bonoꝝ/ Quantũ pleniſſimus Joan⸗
nes dicat euãgeliſta. De plenitudine eius nos
oẽs accepimus gr̃aʒ ꝓ gra. Bonus ãt ei viſus
: 7 pleniſſimus oim bonoꝝ. Et ſequit᷑ letatꝰẽ.
Cui vel cũ qͥ letatus ẽ:dicat ipᷣe. Sapia dei fili
us dei. Ego erã cui aggaudebat.Ergo letatꝰẽ
⁊ valde dilexit tanq; vnigenitum ſuum. Queʒ

pmo factum dei: vnigenitum appellauit poſtea
Itẽ alio loco ſic dixit filius bñdicti atq; bone

voluntatis cuius nomen non põt humano oꝛe

repari. Querebas pagane cõiugem dei. Audi
Mercuriũ para frontẽ:excipe lapideʒ. Cade

vt erigaris.Frãgere vtoſirmeris:deſtruerevt

edifſiceris. Ictus lapidis nõ cutẽ diuidat fron⸗
tis:nõ venã rupat ſanguis:nõ apiat foueã vul
nerl:ſᷣ ſignũ faciat crucis. Cõiugẽ dei q̃ri.Abij
ciat᷑ ex coꝛde tuo ipura puritas.Cõiũx dei eſt

60

ptremi

Libellus Aug'.

boa volütas quõ pt ſit deus:⁊ filius ſit s: nec 4

m duo dij vnus ẽ ðs: tecum diſputare nõ de

poteritis.Et tñ filiũ dei dñm fateoꝛ. Mercuri
us hoc lapide peuſſus lapideus deſinat eſſe ſa
crilegus Audiamus etiã qͥ vates eoꝝ. Sybil⸗
la de eodè dic. Aliũ inqt dedit ðs filjs hoium
colẽdũ.Quãtũ apparet in his ſententijs Mer

belliꝰdicẽ nõ aliũ qͥ eũ patrẽ aſſerit eſſe qͥs filiuʒ

optimũ valde ẽ:ſi mõ nõ vnũ tm ſᷣ etiã ad qͥtoſ

cũq; miſſus ꝑuenire potuerit:aduerſarios in v

no ictu ꝑcutiamus. Iiẽ Sybilla dicit ip̃m tuũ

cognoſce dñm dei filiũ eſſe. Uerſus iſte ⁊ paga

nũ increpat ⁊ iudeũ.Alio loco filium dei Sym

bolõ appellat.i. ↄſilium vel ↄſiliariũ.Et ꝓph̊a
dicit. Nocabit᷑ nomèẽ eius ad nirabilis ↄſilia⸗
rius:ðs foꝛtis.Arrianus arguit᷑:qui cuʒ dicit
minoꝛem filiũ dicit aliqñ deũ nõ habuiſſe filiũ:
Tſi fuit ſine filio:fuit ſineↄſilio.Ecce ad ꝑicula
q;ta ꝓuocamur:ſᷣ qꝛ deus vnqᷓ; fuit ſine ↄſilio
etiã ↄ dicente Arriano vnqᷓ; pr potuit eſſe ſine
filio. Quid agis pagane: Api aurẽ:noli eſſe ſi⸗
cut aſpis ſurda ꝗᷓ obturat aurem:ne vocẽ audi
at incantantis. Non tibi vba mea ꝓfero.tuus
eſt Mercurius: cui int᷑ deos tẽtus honoꝛ cul⸗
tuſq; allatus ẽ a vobis:vt eius nomine diẽ dñi
vocaretis. Ipm audite:ipᷣe te ↄuincat:ipᷣe ex⸗
pugnet:⁊ cum te vicerit illi credas:⁊ mihi cre⸗
das. Mercurius aũt dixit. Bilexit ðs vnige⸗

nitũ ſuũ. Jpe dixit fllius bñdicti dei atq; bone

volũtatis. Et ne de eius nomine tedium int᷑ro
gatõnis ſuſtineret:ſecurus adiũxit.Cuius no⸗
mẽ nõ põt hũano oꝛe laudari.Quid Mercuri
ab hoibus dicis nomẽ ſfilij dei narrari nõ poſſe
A te narret᷑:qͥ nõ hõ ſ̃ ðs ab hoibus eſtimaris
Eloquit᷑ ad filiũ ſuũ dicẽs. Et aũt inqͥt filij ine
narrabilis ſermo ſapie ſpũſſci. Noõne hic ẽ. In

pncipio erat vbum: Sicit ermes ſermo iſte

ſapie hʒ matrẽ. Sequit᷑ de ſolo deo.Dũs ẽ om

nium dñiante deo moꝛtaliũ.Et qͥd ab hoĩb iu⸗
dicari nõ põt:addit ⁊ dicit. Suꝑ hoies eſtno⸗

mẽ filij dei: narrare nõ poſſum:qꝛ ðs non ſum.

beo: qꝛ niſi credideritis nullatenus intelligere

C

Dicãt hoies q̃ſi hoies qð non ſum:ego coãſco

qð ſum. Sermo ſapie ð dno deo ẽ.Nõ ibi pa
gane hũanũ ſuſciꝑis aut fingas fuiſſe ↄiugiũ:
de ſolo deo ẽ: ⁊ ſuꝑ hoies ẽ. Increpat ⁊ Sybil
la dicẽs:ipᷣm tuũ cognoſce dñm dei filiũ eẽ ipᷣm
nõ aliũ:nõ Martẽ:nõ Jouẽ:nõ Mercuriũ b
quẽ ↄfite᷑ Mercurius.Quid miraris xpᷣiane
qð tale ð Sane ⁊ filio dicãt: Et demões credũt
cũt. Nempe in euãgelio trãſeũte dño
dicũt:nouimꝰ ꝙ ſis filius dei. Veniſti añn tpᷣus

toꝛqre nos.vtinã quõ demões iudicẽ ſic hoies

aglcerẽt Saluatoꝛẽ. Quid diẽ iudeꝰ AUnus ẽ

nobis deus pr pᷣter ipᷣm alteꝝ nõ nouimus illũ
vo quẽ dicitj xpᷣm:pfr̃es nr̃i nõ deũ ſᷣ hoĩeʒ oc⸗
ciderunt. Eẽpe h̊ ẽ qð dixi. Utinã quõ demo⸗
nes iudicẽ:ſic hoĩes agſcerẽt Saluatoꝛẽ.Ecce
demones viderũt ⁊ tremuerũt: hoĩes viderũt
⁊ occiderũt:demones ↄfeſſi ſunt:hoĩes ꝑſecu⸗
ti ſunt. Que infelicitas ẽ: ⁊ q;ta miſeria ĩpares
etiã demonibꝰ hoies iueniri? Itẽ hoĩes credũt
demones ꝑeũt:hoies ſanant᷑:demones puniũ
tur. Sʒ hec mutatio ẽ dextere excelſi nõ pᷣſum⸗
ptio hoĩs ð ſuis viribꝰↄſidẽtis.Cõtra iſtuʒ iu⸗
deũ nõ laboꝛo.pugnẽt ↄ eũ codices ſui pugnẽt
lex ⁊ ꝓphe. Aut viciꝰ⁊ humiliatꝰſaluabit᷑:aut
ſuꝑbus⁊ ꝑtinax puniet᷑. Dixit dñs ad »
ſen dicẽs.Ecce ego mitto ã gelũ meuʒ qͥ pᷣcedat
te:⁊ cuſtodiat te in via: ⁊ introducat in locum
quẽ ꝑaui.obſerua em ⁊ audi vocẽ eiꝰnec ↄtem
nẽdũ putes.Adhuc audi qð metuas ne inquit
ↄtẽnẽdũ putes. Quare:qꝛ nõ dimittit cũ pec⸗
caueritis:⁊ ẽ nomẽ meũ cũ illo.Quis ẽ iſte ma
gnus cui dedit deus ptãtẽ ⁊ nomen:?Dñs vtu
tũ ipᷣe ẽ rex ge.Et vñ ꝓbamꝰ qð cũ ðꝛ ãgelus.
ãgelus debeat intelligi ðs: In libꝛo qͥ apellat
Geneſis. Venerũt inqͥt duo ãgeli Sodomam
veſ be ſedẽte Loth pᷣ foꝛibꝰcitatis.Quos cum
vidiſſet ſurrexit:⁊ iuit obuiaʒ ilł.Quid plura:
Suſcepit:obſecũdatꝰ ẽ eis tãqᷓ; ꝑegrinꝰ ↄſue⸗

tudine hoſpitalitatis liberat ꝑiculo citatis: ⁊
tꝑale euaſit incẽdiũ:⁊ et᷑nũ ↄſecutẽ pᷣmiũ/Di

ſcite xpᷣiani ſine diſcretõe exhibẽ hoſpitalitateʒ
ne foꝛte cui domũ clauſeritis:cui hũanitatẽ ne
gaueritis:ipᷣe ſit ðs.nõ ãpliꝰeuagemur a pᷣpoſi
ta actõe:ãgeli venerũt ad Loth:⁊ dixerũt.AVi
dete ⁊ adutite:qꝛ ãgeli loqͥ dicunt᷑. Quid dixe
rũt ãgeli:Salua aiaʒ tuã:moli reſpicẽ poſt ter⸗
gũ:qꝛ nẽo ponẽs manũ ſuꝑ aratꝝ ⁊ reſpiciens
retro:aptꝰẽ regno dei.Nec ſtes in oĩ certa regi
one:terrenis nõ hereas voluptatibꝰ:ſᷣ in mõte
ſaluũ te fac ſpes tua ðs ſit: ne ⁊ tu ſiłr ꝑeas cuʒ
Sodomitl.Dixitq; Loth ad eos. Vide hoĩeʒ
vidẽtẽ nõ cecũ ſicut iudeꝰ ſabelliani neq; liwi
entẽ ſicut arriani:ſᷣ oculos ſanos hñtẽ: ſicut ca
tholici xpᷣiani.ãgelos vidit deũ itellexit.Quid
dixit ãgelꝰ:dixitq; Loth ad eos.DOñe ſi inueit
ſeruus tuꝰgraʒ coꝛã te:⁊ magnificaſti miaʒ tuã
quã feciſti mecũ:vt ſaluares aiaʒ meã. Mag⸗
na res cũ volo iudeũ ferire ſicut oyſes foꝛ⸗
tiſſimꝰ vir haſtã ſuã vibꝛauit ⁊ miſit:vt ꝑ iude
um ⁊ ſabellianũ trãſiret: Arrianũq; ꝑcuteret.
Quid agis Loth ſcẽ:Angelos vides:⁊ nõ v⸗
nũ ſᷣ duos:⁊ dicis dñe.Ad vnũ vᷣbũ facis:vnũ
pᷣcaris:⁊ nõ metuis ne alteri iniuriã facẽ videa
ris. Abſit recedite iudei: recedite ſabelli ani:qꝛ
nõ videtis. Recedite arriani: qꝛ paꝝ videtis.
Ego video qð video:nec ↄtẽno nec curo.Ou⸗
os video:eq̃les video:vnũ rogo nulli iiuriã fa

.
*
7

cio:qꝛ pr̃eʒ ⁊ filiũ nõ video. Nã vt intelligitis

me nõ falli cũ duos tãqᷓ; vnũ depᷣcoꝛ:videte v⸗
trũ duo an vnꝰhũerus meis rñdeat pᷣcibꝰ. Pe
tijt vt in modica citate ꝓxia refugiũ hr̃et ⁊ vi⸗
deret. Rñdẽt ei. Aideamꝰq̃t ſunt qͥ rñdẽt vba
libꝛi ſecreta. SDixitq; ad eũ q̃ſi rñſio ſingłaris ẽ
Ad hec ſeq̃re videamus.Ecce etiã in h ſuſcepi
p̃ces tuas:vt tñ ſubutã vꝛbẽ ꝓ q̃ locutꝰes.feſti
na:⁊ ſaluare ibi qꝛ nõ poſſum facere qcq; dõec
ingrediaris illuc. Vide iudee dic ãgelũ eẽ deũ
Audis Arriane pr̃eʒ ⁊ filiũ dicentẽ nec eundeʒ
pr̃eʒ quẽ filiũ ꝓpter ſabellianos:ᷣ preʒ ⁊ filiũ:
audis qð dictuʒ eſt. Suſcepi pᷣces tuas:audis
q̃d dicit nõ ſubuertã vꝛbẽ:audis nõ potero fa⸗
cere qͥeq;. Judeus legat angelũ:intelligat deũ
Sabellius legat duos veniſſe:⁊ nõ ↄtemnat:vᷣ
erroꝛẽ fugiat:ne ad ignẽ pueniat/Sʒ vt pleniꝰ
oñdimus dictũ Angelũ debere intelligi deum
Lectõis huius ſequẽtia recitemus. Igit᷑ dñs
inqͥt pluit ſuꝑ Sodomã ⁊ Gomoꝛra ſulphur ⁊
ignẽ a dño de celo.Quid eſt dñs de dño niſi fi⸗
lius a pre ſicut eſt ⁊ alio loco.Dixit dñs domi⸗
no meo:ſede a dextris meis.Donec ponaʒ ini⸗
micos tuos ſcabellũ pedũ tuoꝝ. Itẽ in Exodo
Apparuit inqͥt Moyſi ãgelus dni in flaãma ig⸗
nis de rubo.Et vidit qm̃ rubus ardebat igne:
⁊ nõ comburebat᷑.Et dixit Moyſes tranſibo
⁊ videbo hoc grande viſum:cur vtiq; nõ ↄbu
rit᷑ rubus:Cum vidiſſet autem dñs quod acce
dit videre:vocauit eũ dñs ð rubo.Ecce ipᷣeã⸗
gelus ipᷣe dñs⁊ ſequit᷑ dicẽs. Moyſes oy
ſes. Et ille dixit.Quid ẽ dñe: Ait illi dñs. Ne
acceſſeris huc:niſi ſolueris calciamẽtũ de pedi
bus tuis. Locꝰem̃ in qͥ tu ſtas terra ſctã ẽ.Ad⸗
huc audi qͥd dixerit ei. Ego ſum ðs patꝝ tuoꝝ
ðs Abꝛahã ⁊ ðs Iſaac ⁊ ðs Jacob. Et ido iu
deus ſic audiat ãgelũ.vt intelligat deũ:⁊ time⸗
at deũ. Sabellianus ſic intelligat pr̃eʒ:vt non
minnat mia us etiã ſic liber dicit:qͥ eius in
ſcptus ẽ noie cũ aduſus hoſtes dimicaret in ip⸗
ſo ↄſtitutus pᷣcinctu videt viꝝ ſtãtẽ ) ſe euagi⸗
natũ tenentẽ gladiũ:ꝑrexitq; ad eũ:⁊ ait:nr es
an aduerſarioꝝ:qͥ rũdit neãq;.łᷣ ſuʒ pᷣnceps ex
ereitus dñi ⁊ nũc adueni.Cecidit em Jeſus ad
terrã ⁊ adoꝛauit. Et nũc ſeq̃re iudee ducẽ tuus
Videt ⁊ int᷑rogat:adoꝛat. Viſio cõionẽ hʒ.vi⸗
det᷑ em ⁊ qð asſcit᷑. Ergo viſio cõionẽ hʒ:intł᷑⸗
rogatio introgatõeʒ:adoꝛatio fidẽ.Quẽ videt
hoiez. Quis ẽ iſte hõ⸗ Ihe ẽ qͥ ↄ inimicas gen⸗
tes ꝓnũciabat᷑: deſiderabat᷑: expectabat᷑ eius
aduẽtus.Quis ẽ pᷣnceps exercitus dñisnonne
ipe ẽᷣ qͥ in euãgelio infrogatus qs eſſet:rñdit ⁊
dixit pᷣncipiũ qͥ loqͥr vob: Quid turbar JIehs:.
Quare fremuerũt gẽtes:⁊ ppłi meditatiſũt ia⸗
nia. Aſtiterũt reges terre:⁊ pᷣncipes ↄuenerũt
aduſus dñm ⁊ adüſus xpᷣm eiꝰ.vides armatũ:

Tractatus 1

noli metuere:nõ z venio:bᷣ pte:qꝛnõ ſum miſ⸗

ſus niſi ad oues ꝑditas domꝰiſrł.Quidẽ IJhs
qð vides introgas ⁊ adoꝛas:hoĩeʒ video: vſᷣ pᷣ

filijs hoim ẽ qð nõ intelligo ⁊ audio quẽ nõ vi⸗
deo:bᷣ qð credo:qꝛ fides ex auditu: auditꝰ at ꝑ

„

vbũ xpᷣi. Quid q̃ris:adute ⁊ ſeãre hoieʒ vi⸗

deo: b p̃ filijs hoim ẽ qð nõ intelligo: neſcio qd
mihl coꝛuſcat: vt ð latebꝛis fulgidũ alidd ſplẽ⸗
det. Vade ad eũ qͥ veit ad me: ꝑſcrutaboꝛ:quẽ
video h̊ grãde viſuʒ. Quẽ video ⁊ hõẽ:⁊ nõ ẽ

hõ:imo hõ ꝓpt manicheũ ⁊ pluſqᷓ; hõ ꝓpt᷑ iu⸗

deũ:pge Ihs meꝰ:dux meus:pꝑge.Quare:qͥa
niſi cũ te inqͥris:me acqͥris.Ecce venio:hoiem
inuenio: intus neſcio qͥd intelligo. Obſcux eſt:
nõdũ video.Tecta ẽ facies oyſi velamie i⸗

pedit facies:latet vitas:nõ agſco qͥd ſit opeint᷑

rogatio. Dic tu hõ nr es:an aduſarioꝝ: Si ad

₰ℳ

uerfſarioꝝ ẽ: ⁊ hõ ẽ: ⁊ inimicus. Sinre:⁊ hõ ẽ:·
⁊ Saluatoꝛ nr ẽ. Poſt me venit: ⁊ an me factꝰ
=. Si Jeſus ẽ. Saluatoꝛẽ. Int᷑roget Jeſus J

ſum int᷑roget poꝛẽ pᷣoꝛ:ſᷣ ñ minoꝛ maioꝛẽ inter
roget. Deſiciẽs creſcẽte figura:int᷑roga vᷣitatẽ

imo figura interrogat vitatẽ: vt luceſcat dies:
remoueant᷑ tenebꝛe tꝑales ecce venio. Scio qꝛ
ſpũs carnẽ ⁊ oſſa nõ h̊ʒ. Adhuc latet myſteriũ

interrogo veꝑ:audio vbũ:remoueo bellũ:ad⸗

à& oꝛo dñm. In eo ꝙ Jeſum videt nõ cogſcit: fu⸗
rioſam mentẽ iudeoꝝ ſigniſicabat:qᷣ ſi iudeꝰ co
gnouiſſet:nũqᷓ; glie dñm cruciſixiſſet. In eo ãät

ꝙ audiẽdo credidit⁊ adoꝛauit iſtũ ſigniſicabat

de qͥ ſcötũ eſt. Populus quẽ nõ cognoui:ſerui

uit mihi:⁊ in auditu auris obediuit mihi/.Au⸗

di adhuc. Querebas deũ genuiſſe fiũ. Audi
q́d dicit pr ꝑ Eſaiã ꝓphetã. Nunqͥd ego qͥ ali

os ꝑere facio:ipᷣe non pariã dicit dñs: Ergo qͥ

ceteris gñatões tribui: ſterilis remanebo dicit

dñs deus tuus. Cui dictũ ẽ:filius meus es tu:

ego hodie genui te. Quid me ſtimulas ꝙrria⸗
ne:irrides cũ audis hodie apud dñm:nũq; era

ſtinus dies:nũqᷓ; heſternus ẽ dies:nõ ſuccedẽ⸗

tibus ac decedẽtibus traſi igit᷑ mẽſis diebꝰ:nõ
hoꝛe mutant᷑:ñ variant᷑ momẽta:vbi dies nec
termio ↄcludit᷑: nec inttio coartat/ Audiat ad⸗

buciudeus qd ꝑ ꝓphetã dñs dicit: audiat Ar
rianus: audiãt ⁊ oẽs qͥ filiũ dei:autnõ eſſe:aut

elſſe minoꝛẽ dicũt:ego inqͥt deus ⁊ nõ ẽ aliꝰ. Et
q̃d de filio: Dñe ſi tu ſol? es deus:audi adhuc
q́d feſtinas: In memetipᷣo iuraui. Abiẽ iura⸗
tio nulla ẽ dubitatio:iĩ memetipo iuraui. Egre

diet᷑ de oꝛe meo iuſticie vbũ. Ecce hʒ filiũ.egre

diet de oꝛe meo vbũ iuſticie ⁊ nõ reuertet. qᷣd
ẽ nõ reuertet᷑: Ne Sabellius dicat:qꝛ ipᷣe filiꝰ

eſt qͥ p:egreſſum vbũ nõ reuertit᷑:qꝛ pĩ pr eſt

filius filius ẽ. Sileat aliq;tulũ: heret inimicoꝝ
loq̃citas nullã hñs verecũdiã:impleat dñiſen

tentiã. Et filio dei aut nullus aduſabit᷑ aut qui

Libellus Alug'.

aduſarius extiterit. Egrediet᷑ inqͥt de oꝛe meo
vbũ iuſticie⁊ nõ reuertet᷑:qꝛ mihi curuabit᷑ oẽ
genu: ꝑ me iurabit omis lingua dño: ⁊ filius
Bauid. Audi & in dño dici mee ſunt ſumme iu

X

ſticie ⁊ imꝑiũ.Age ̊. Et qͥ poſtea ad eũ veniẽt
1 2fundent᷑ oẽs repugnat ei. Itẽ nũc oẽs pa

gani:iudei:heretici aduerſami ⁊ repugnate fi⸗

ho dei:ad eũ venietis: ⁊ ↄfundemi oẽsqͥ repu⸗
gnatis ei. Nõ ꝑua de ſilio dei ſᷣm diuinitatẽ lo

cuti ſumus: ⁊ reſiſtẽtibus inqtũ potuimus ad

uerſarijs nõ pepcimus/Hũuũc volo ad eius icar ¶

natõeʒ accedere: ⁊ manicheus obſiſtit ipurus.

Quare: qꝛ filiũ dei nõ vult dici etiã filiũ hois.

Et vbi eſt qð ſcptum eſt. Roꝛate celi deſutꝑ:⁊
nubes pluãt iuſtũ: apiat᷑ terra ⁊ germinet Sal

uatoꝛeʒ: ⁊ iuſticia oꝛiat᷑ ſimul. Ego dñs creaus
eũ. Itẽ. Ecce ꝑpuulus natus ẽ nob.⁊ factus eſt
pᷣncipatus ſuꝑ humeꝝ eius:⁊ vocabit᷑ admira
bilis: ↄſiliarius: ðᷣs foꝛtis:pr futuri ſeculi:pꝛi⸗
ceps pacis. Itẽ. Virgo in vteroↄcipiet:⁊ ꝑiet

filiũ: ⁊ vocabit᷑ nomen eius emanuel. Bicit ali

q̃s cũ anicheo. Cõtra Manicheũ noua te
la nõ antiq̃ ſunt neceſſaria:qꝛ nouũ non vetus
accepit teſtamẽtũ. Sʒ mihiàᷣ ) vtraſq; ſuſcepi
certamẽ:vndiq; arma ſunt neceſſaria:maxime
qꝛ iſta noua de veteribꝰ fabꝛicata ſunt. ⁊ illa
nõ abijciẽda:⁊ iſta poꝛtãda ſunt.Diuerſis em

telis diuerſi ↄcedunt᷑ aduſarij. Oꝛdo itaq; iſte

ℳ

ſequẽdus ẽ: vt ſequẽs de euãgelio non ſileã de

ꝓphetis. Sʒ ego inqͥt anicheꝰ nec ¶ Roy⸗

ſen accipio:nec ꝓphᷣas. Et qͥd aimus ð Pau⸗

lo apło:qͥ in exoꝛdio epłe ſue ad Romanas ſcpᷣ
ſit. aulus inqͥt ſeruus Jeſu xpᷣi vocaiꝰ apłs
ſegregatus in euãgeliũ dei qð an ꝓmiſerat ꝑꝓ
phetas ſuos in ſcpᷣturis ſanctis de filio ſuo qu⸗
factus ẽ ei ex ſeie Hauid ſᷣm carnẽ.Quid ẽ em
in qͥ pꝓphete zrij ſint euãgelio: Dixit ꝓpheta.
Roꝛate celi deſuꝑ:a nubes pluãt iuſtũ. ANeni⸗

at ãgelꝰ:pᷣdicet vbũ:aꝑiat᷑ terra:audiat Oa⸗

ria:⁊ germinet Saluatoꝛẽ.ꝓpha dicit.Eccevᷣ

go ↄcänπω“⁵et in vterg: ꝑiet fiium: ⁊ vocabit no
mẽ eiꝰ emanuel. Boc etiã euãgeliſta cũ dicẽt ſe

cutus expoſuit dicẽs. Nobiſcum deus.fruſtra
MWanichee conarl aduerſari ꝓpheticis. Etiã

apls dicit de filio q́ͥ factus ẽ ei ex ſemie Hauid

₰—

pm carnẽ.Qð ꝓphete pᷣdixerũt ⁊ dixerũt hoc

apli pᷣdicauerũt ⁊ A erat: factus ẽ:
qͥd erat qð factus ẽ: Verbũ erat:caro factus ẽ

filius dei erat: factus ẽ filius hois. Deus erat:

hõ factꝰ ẽ. Suſcepit humanitatẽ: nõ amiſit di⸗

uinitatẽ:factus ẽ humilis:mãſit ſublimis. Na

tus ẽ hö: nõ deſtitit eſſe deus. natus ẽ ꝑpuus:la

tet magnus. Qui libẽter amplectit᷑ natũ:nõ ab
hoꝛret vᷣginis ꝑtũ. Dicit tibi creatoꝛ hominis
Quid ẽ qð te ꝑmouet in mea natiuitate: Non
ſum libidinis ↄceptus natiuitate. Ego matreʒ
c

Pars

de q naſcerer feci:ego viã meo itineri pᷣpauiatʒ

mũdaui.hãc quã deſpicis Manichee mater ẽ
mea:ſ manu fabꝛicata ẽ mea.Si potui inqͥnari

cũ eã facerẽ potui inqͥnari cũ ex ea naſcerer. Si

cuti trãſitu meo illius nõ ẽ coꝛrupta vᷣginitas:
ſic mea nõ ẽ ibi maieſtas maculata. Si ſolis ra
dius cloacaꝝ ſoꝛdes ſiccare nouit:inqnari non
nouit:q;to magis ſplẽdoꝛ lucis er᷑ne in qͥ nihil
inqnari incurrit qcũq; radiauerit mũdare po
teſt ipe pollui nõ põt.Stulte vñ ſoꝛdes in vᷣgi
ne mr̃e:vbi nõ ẽ ↄcubitus cũ hoĩe pr̃e: Vñ ſoꝛ⸗
des in ea q̃ nec ↄcupiſcẽdo libidinẽ:nec parien
do paſſa ẽ doloꝛẽ: Vñ ſoꝛdes in domo:ad quã
nullus habitatoꝛ acceſſit: Solus ad eã fabꝛica
toꝛ ⁊ dñs venit:veſtẽ quã nõ habuit induit:eã

q; ſicut clauſam inuenit reliqͥt. Sic ille ſolus na

tus ẽ int᷑ moꝛtuos.Sic ⁊ iſtius ex q̃ natus ẽ ma
tris pudoꝛ ſolus ẽ integer. Eua inobediẽs me⸗
ruii penã. Maria obediẽs ↄſecuta ẽ graʒ. Il⸗

la gaudio ꝓhibito maledicta:hec credẽdo ãge

lo bñdicta. Illa nobis moꝛtẽ ↄtulit:hec vitam
peꝑit. Quid agis Manichee⸗ Epianum pᷣ⸗
mis:nõ xpᷣm defendis. Taceat immunda vani

tas:qꝛ mundata ẽ veritas. Velim adhuc pſeqͥ

MManicheũ: ſᷣ infeſtũ patioꝛ Arrianũ qͥ ↄſidit
de vᷣNtute ſua.⁊ gloꝛiat᷑ de potẽtia ſua. Jam qͥ⸗

dẽ cũ alijs rĩũdemus:nec ipᷣi tacuimus:ðᷣ iã nũc

ſeruato ip̃ᷣius oꝛdine: videamus q ſpicula iaci⸗
at. NHullius terreat ꝑſona potẽtis: ois caro fe⸗
nũ. LNides qͥtidie fenũ creſcere: fenum floꝛere.
Quid expaueſcit: tales fructus deſerta germi
nat terra.Agricolã nõ accuſo: qſo vbi mihi ẽ
O boni agricole qͥd agitis:q̃re vocatis: videt᷑

qð malo iſta plena ſi terra:hinc ſpine:hinc nti

buli:hic fenũ ſurgit. Spinas incẽdite:tribulos
eradicate:fenũ ſiccate:bona ſemia ſpargite:nõ
terreat hyems:etſi abundat iniqͥtas:tñ nr̃a fer
ueſcat charitas. Serite hyeme: qð metat eſta⸗
te. Sʒ qͥbus dico: O vbi eſtis fötes lachꝛyma⸗
ruʒqͥbus agricolis loq̃r: Alij ſunt moꝛtui:alij

ſunt fugati:terra tradita ẽ n manus ipij tribu⸗

latio ⁊ neceſſitas. Oñe da ſᷣobis auxiliũ de tri⸗

bulatõe:vt ſalus hois nõ ſit vana:ſᷣ va.Ouid

dicis Arriane: Introgãti te q̃ſo rñdeas:nolo
deſpicias ꝑuulũ:nõ te grãdis foꝛma iuuat:nõ

magna ꝓtegũt arma: frontẽ penetrãt galeatã.

BDic &O mihi qͥd interrogo. Credis in deũ patrẽ
omnipotẽtẽ:Credo inqͥs. Interrogo. Credis

in Jeſuʒ xpᷣm filiũ eius dñm nrjm⸗Credo inqͥs
Introgo.Credis in deũ ⁊ hoieʒ natũ ð ſpũ ſcõ

ex vgine Maria:Credo inqͥs. bñ fac.adhuc

introgo. Sicuti ⁊ pr ẽ s:ita ⁊ filius ðs ẽ. Ita
glius ẽ pr̃:alius ẽ filius.Et maxie etiã eqᷣłpr̃i ſi

lius:eq̃lis inqs. Quid reſtat: Ecce ad oĩa q̃ int

rogauimꝰrũdit. In eo qð credẽ ſe diẽ deũ pr̃eʒ
2 deũ filiũ: riꝰ ẽ mecũ pagão. In eo qð credit

4 .

xpᷣm deũ ⁊ hoiĩeʒ natũ de ſpũ ſcõ ex vᷣgie a
eũ 1 Manicheũ. In eo qo cre
dit aliũ eẽ pr̃eʒ:⁊ aliũ flliũ:mecũ ẽ: Sabellia⸗
nũ.Age ſi mecũ es in oĩbꝰ: q̃re litigamꝰ: ſi vna
nobᷣ ẽ hereditas:ſił poſſideamꝰ:frẽs ſumꝰ.Ec⸗

ria mecũ ẽ: iudeũ ⁊

ce qᷓ; bonũ ⁊ q; iocũdũ hitare frẽs in vnũ.ſibo
nũ⁊ iocũdũ ẽ hitare frẽs ĩvnũ q̃re ẽ noua fabꝛi
ca añ muꝝ ſił ad cuſtodiã nr̃e hereditat iuigile

mꝰ:hereditas nr̃a pᷣclara ẽ nob:hẽmus iuidos

iimicos.ipᷣi pᷣſidẽ volũt:ñ nobiſcũ ſᷣ nos.nẽo
ſibi aliqd vſurpet.ereditas iſta ſic nob ꝓmii
ſa ẽ:vt idiuiſa poſſideat᷑ ñ ꝑtibꝰdiſſipet᷑.ſił col
ligamꝰne diuidẽdo ꝑdamꝰ.

lius nihil inuenit᷑ adũſi:qͥd aliqs q̃ris:expecta

frat᷑:noli facẽ:noli iudicare.hẽo adhuc qͥd int

rogẽ:noli te cito illi ↄmittẽ. Rũñſio claret: virꝰ
latet.qð dixiſti frat᷑.Eq̃lis ẽ pri filius:eq̃lis eſt
inqͥs. Eia mõ vigila:mõ manifeſtabit᷑ qð late⸗
bat. Quõ foꝛte in vtroq; dicis eq̃lem pr̃i filiuʒ
opꝑatõe an oꝛigie:ptãte an et᷑nitate: an foꝛte in
vtroq;: Abſit inqᷣt: oꝑatõe ⁊ ptãte eãlis ẽ non
et᷑nitate.Quid em̃ ſieri põt vt genitus eq̃lis ſit
ingenito. En adeſt ille qͥ mecũ q̃ſi coheres ãbu
lat.dolus apparuit:qͥ latebat.mecũ poſſidẽ pu⸗
tabat᷑.Diuidẽ vult:vſᷣ nõ ꝑmitto. ꝓꝛſus reſiſto
leges hñt vt teſtatoꝛis volũtati in oibus peat
Siqͥs qᷓ teſtatoꝛis volũtatẽ facẽ voluerit:care⸗
at hereditate.Sʒ ſilẽt leges int᷑ arma nõ ꝓꝛſus

Ad hoc laboꝛat᷑:ad hoc pugnat᷑:vt legibꝰ ſer⸗

uiat᷑:teſtamẽtũ ꝓfero: vba teſtatoꝛis recito.ſi
hʒ qð diuidat᷑ ibi inuenio:ſᷣ ſi nõ hʒ qð diuida
tur de ipᷣo teſtõ reſiſto. Qð hʒ teſtamẽtũ audi.
Nacẽ meã do vob:pacẽ meã dimitto vob:hec
E hereditas⁊ qs ipᷣe teſtatoꝛ:lege teſtamẽtũ:⁊ i
uenies cũ ꝓpha ð deo loqͥt᷑.A te magniſicabit᷑
vſq; ad terminos oꝛſ̊ terre:⁊ erit iſte pax.Gła
in excelſis deo:⁊ in terra pax hoibus bõe volũ
tatis:nõ diuiſoꝛibus ſctẽ vnitatis:ſᷣ hoĩbꝰ bõe
volũtatis. Ipᷣe ẽ hereditas:ipᷣe ẽ teſtatoꝛ:ipᷣm
qris diuidere.Quid ꝑtiris vnũ:ſi vnũ diuiſe⸗
ris:integꝝ nihil hẽbis.O arriana hereſis cru⸗
delis ipia:meretrix:erubeſce iudicante Salo⸗
mone. Meretrix ne vnũ viuũ:ne vndecumq;
ↄceptũ.Jãq; ꝑtum ꝑdẽt.nõ ꝑmiſit diuidi fili⸗
um ſuũ:⁊ tu diuidis dñm tuum. Illa ⁊ ſi mere
trix tñ pia:qꝛ mr.tu aũt meretrix ⁊ lupa.qꝛ nõ
mt.qð parl pᷣfocas.qð nõ parl ↄgregas.Quõ
alienũ lactas:qꝛ ⁊ tuũ negat?:viſcera tua dura⸗

uerũt:illiꝰtremuerũt.Quid dixit: Sate illi pu

eꝑ:⁊ nolite diuidẽ eũ.filius meꝰẽ:ſᷣ meliꝰapud
illũ gaudio viuũ integꝝ:qᷓ; diuiſum lugeo moꝛ

auptas ſollicitũ
me facit:rogo te:noli foꝛas pᷣter me colligẽ: ne
incipias ſpargẽ.qͥ em mecũ nõ colligit ſpargit.
AQuaſi oblitꝰſum cũ qͥ agebã:ſ nõ oblitꝰ intro⸗
go Arrianũ:quẽ deſidero eẽ catholicũ.Dic̃a⸗
liqs. Ad oĩa q̃ voluiſti rñdit. In rñſionibus il

☚—

Tractatus I

tuũ ſllus meus ẽ. Sʒ qͥd pueromr pdero:ſi vi

tã quã nõ ↄfero:aufero: Aolo illiꝰcrudelis aꝑ
uulo repellere vbera:bᷣ magis cogoꝛ iudicis ti⸗

mere macherã. Date illi filiũ meũ:meꝰ ẽ natꝰ:bᷣ
migret ad illã:torꝰapud me manet affectꝰ.Da⸗
te illipueꝝ tm:nõ auferat᷑ vita mẽbꝛoꝝ:nõ di⸗
uidat᷑ integritas:mihi nõ eripit᷑ pietas:q̃ͥd di⸗
xit: SBate illi pueꝝ:nolite diuidẽ eũ. Ecce ego

dico totũ poſſide: ⁊ noli diuidẽ hereditatẽ:ſine
p̃iudicio pr maioꝛ ẽ.filius minoꝛ ẽ.O ptes:O

iuſticia: o eq̃̊tas.vna ꝑs maioꝛ eſt: alia minoꝛ⸗
Nõ oↄſentio:nõ facio ꝑtẽ:qꝛ nõ diuido pacem.
Si emiã fracta fuerit pax:iã nõ erit pax. Illi⸗
bata eſſe nõ põt apud quẽ fides integra nõ eſt.
Aãñ qꝛ mecũ nõ vis poſſidẽ hereditatẽ:nõ po⸗
tes obtinere.poſtrẽo ſi moꝛtuo nõ ꝑcis:ſᷣ ꝑſide
ſtudes: vade int᷑ pella iudicẽ. Nideamꝰ qͥd ibi
dicturus ẽ:hẽs iudicẽ oꝛdinarium. Nolo mihi
adducas ex diſis ꝑtibus alias atq; alias ptã⸗
tes.nõ mihi armiger: ſ̃ legifer neceſſariꝰ ẽ.Et
vbi iuſtũ inuenio: aut vbi eũ inuenis:Audi ꝓ
phetã dicentẽ. DOñs iudex nr̃:dñs legifer nr ne
ↄdẽnandũ putes.Audi qd ſequit᷑. DOñs rexnr

ipᷣe ſaluabit nos.Ecce habes iudicẽ. Si paꝝ ẽ:
rex ẽ:añ te ẽ:ſic ẽ in celo: vt nõ deſerat terram.

Celü inqt terrã ego ĩpleo. Ecce vobiſcũ ſum

vſq; ad ↄſumatõeʒ ſeculi.Et nobiſcũ ẽ ⁊ cũ pa

treẽ:qꝛ nec pr̃eʒ dimiſit cũ ad nos deſcẽdit:nec

nos deſeruit c ad preʒ aſcedit. ꝗpm intpella.
ipi dic. Dñe dic fratri meo: vt diuidat mecum

hereditatẽ. Audi rñſum diuinũ:audi iſtũ iudi

cẽ: audi pacẽ fugiẽtẽ litẽ. Quid ait aĩce:qͥs me
ↄſtituit iudicẽ aut diuiſoꝛẽ int᷑ vos: Ais diui⸗

dere pacẽ:⁊ q̃ris hr̃e pacẽ iudicẽ. Judex tuus

nolo eſſe:pax ſum:litigare nõ noui. Cõſentiẽti
bus aſſiſto:iitigãtes fugio.Cuʒ inimicus eſſes
pr̃i meo:recõciliaui te ꝑ me: Quõ g a pr̃e meo
ſepabis me:ego cũ eſſes lõge:venivt reducerẽ

te:cũ int᷑ mõtes ⁊ ſiluas errares:q̃ſiui te:int᷑ la

pides ⁊ ligna inueni te. In lapidibꝰ offẽdebas

⁊2 his herebas:qꝛ ligna ⁊ lapides adoꝛabas ne
lupoꝝ ferarũq; auido oꝛe laniareris collegi te:
hũeris meis poꝛtaui te: pri meo reddidi te.la⸗
boꝛaui:ſudaui:caput meuʒ ſpinis apoſui:ma⸗

nus meas clauis obieci:lãcea latus meũ aꝑuit

Tot nõ dicã iniurijs:ſᷣ aſpitatibꝰlaceratꝰſum:

ſanguinẽ meũ fudi:aiaʒ meã poſui:vt mihi cõ⸗

iũgerẽ te:⁊ tu diuidis me.Audi qᷣd rũdeat᷑ di-

ſcipulo:q̃ filiũ nouerat:⁊ patrẽ q̃rebat.ait Phi

lippus dño.DOñe oñde nobᷣ patrẽ:⁊ ſufficit nob

Et dñs ad eñ. ſi velis Arriane audire cũ apło
erraſti:cũ apło redi:cũ aplo ſit illiꝰobiurgatio
etiã tua curatio.qͥd ait dñs:tãto tꝑe vobiſcum
ſum Philippe. Ego veni te pr̃i meo aplicare ⁊
tu noli ſeꝑari.qͥd q̃ris qſi aliũ pᷣter me:Qui me

videt: videt ⁊ pr̃eʒ.Tãta ẽ in nob vᷣitas:tanta

Fsa. X
Libellus Aug'.

ſititudo:tanta charitas: vt ego in pre ſim: ⁊ pf

in me. Sentio Sabelliane qͥd muſitas: In Ar

riano me ↄcludẽ:ab Arriano me auocare feſti⸗
nas.Sʒ in noie pr̃is ⁊ filij ⁊ ſpũſſci nõ tecũ ſᷣ v⸗
niꝰdei cũ ilł rñdeo te nõ pᷣfero Quid dixit dñs
Qui me videt:videt ⁊ pr̃eʒ.nõ dixit ego ſum fi
lius ſił ⁊ pr.ſᷣ dixit.Ego in pre:⁊ pr in meẽ̃.⁊
q̃ͥ me videt:videt ⁊ pr̃em Sontio vni?ſyllabe
q̃ diẽ ⁊ diſcernit: ⁊ preʒ diſcernit ⁊ filiũ:te qͥdeʒ
mõſtrat nec preʒ hre nec filiũ. Dic mihi Arria⸗
ne pr̃eʒ deũ dicl?⁊ maxie:qͥd filiũ: IJpᷣm q; deũ
ↄfiteoꝛ. Bñ agſcis:qꝛ cũ in carne ꝓnũciaret᷑ vẽ
turus:de ipᷣo dixit ꝓpha.Dicite puſillanimes
ↄfoꝛtamiĩi:⁊ nolite timẽ:ecce ðs vr vltõneʒ ad⸗
ducet retributõis.ðs pᷣueniet: ⁊ ſaluabit nos.

assſco in eo qð te asſcẽ dicis.pph̊e nõ aduſarl.

qͥd D dicis ð pre:ðs ẽ.qͥd filius:ðs ẽ.Coet᷑nus
pr̃i filiꝰenõ. erat tpᷣs qñ nõ erat filius:g fuit
tpᷣs qñ nõ fuit filiꝰ.nõ g̊ omia ꝑ ipᷣm facta ſunt
Jã em erat tpᷣs qñ nõ erat filiꝰ.Si erat tpᷣs qñ
nõ erat filiꝰ Joãnes euãgeliſta nõ debuerat di⸗
cere. In pᷣncipio erat vbũ:vᷣ in pᷣncipio erat tpᷣs
Joãnes diẽ.oĩa ꝑ ipᷣm facta ſunt:⁊ Arrianꝰõ⸗
dicit. Dic Arriane vñ ſcis:qꝛ erat tpᷣs qñ nõ e⸗
rat filiꝰ An tu foꝛte dicturus es:⁊ Joanes vn
ſcit?qꝛ ſupꝛa pectus dñi recubuit:⁊ inde hauri
ebat qd in ↄuiuio dñi bibebat:qꝛ in pᷣncipio vᷣ⸗
bũ erat.Tñ dic qñ in pᷣncipio erat vᷣbũ: ⁊ vᷣbũ
ðs erat. Arrianꝰ vbi erat neſcio:ſi audes dicẽ
ibi erat. Notũ ẽ em̃ ⁊ legit᷑ qͥ tꝑe natus:merito
q; dãnatꝰ ſit. MNotũ ẽ etiã qñ vixerit:quõ moꝛ⸗
tuus fuerit. ⁊ ideo nõ audes dicẽ ð Arriano ſi⸗
cut ð vᷣbo fuit: ⁊ ẽ qꝛ nec tũc fuit:nec mõ ẽ. Sʒ
vtin oibus excludat᷑ Arrianꝰ audi qͥd ꝑ Salo
monẽ dicat᷑. Oñs fecit regiones ⁊ fines habita
biles ſub celo.Cũ ꝑaret celos:aderã illi.Et pꝰ
pauca. Ego erã apud illũ diſponẽs: ego eram
qñ faciebat foꝛtia fundamẽta terre:ego era cui
aggaudebat.Sʒ dicis tꝑe agit᷑. Atxꝝ fuerit an
teq; eſſet tpᷣs audi ipmp pꝓphᷣaʒz dicẽtẽ. Ex the
inqͥt.q̃d ẽ ex tẽpe:nũqͥd ex q̊ͥ tᷣs cepit eſſe:t20
ſicimpie Arriane:nõ ſic. Sʒ ex tẽꝑe añqᷓ fieret
tpᷣs ibi erat. Quere iam qñ nõ erat:qͥ añ temꝑa
nõ erat. In pᷣncipio erat vbum. Melius gre⸗

cedðꝛ Xoοοο vbum ſigniſicat ratõnem.

Aides ergo qꝛ ſꝑ erat de quo audes dicerenõ
erat. Aut ſi dicis aliqñ deum ſine vᷣbo aut ſine
rõne fuiſſe:iam nõ filio tm: ̊ ⁊ patri aduerſariꝰ
eris. Ego inqͥt ex oꝛe altiſſimi ꝓdij. Quis ver⸗
bum:⁊ vᷣbũ hoc qͥd ẽ: Joãnes dicat.Et deus

erat vbũ.̊ᷓ vbũ ⁊ cuius erat vbũ:nõ duo:błᷣ v⸗

num ſunt. Hõ inqͥt qꝛ vbũ poſterius ẽ eo cuiꝰ
eſt vbũ. Añ apparet pr̃eʒ filio eſſe minoꝛem.ne
gas itaq; filiũ dei eſſe deũ.Nõ nego inqᷣt: ⁊ pa
trẽ deũ dico:⁊ filiũ deũ dico:ſᷣ pr̃eʒ maioꝛem fi
liü minoꝛẽ.qᷓ;diu pr maio:ſili minoꝛ: vie mihi

qꝛ video te calculari velle eternitatẽ. Auot an
nis pcedit do pr filiũ ſuũ: Abi diẽ natiuitatj fi

lij legiſti:filij dei dico:nõ dico filij dei ⁊ homis

vbi ergo diẽ natiuitatis eius ex pre legiſti:Cũ

q mathematico creatoꝛis ſydeꝝ ↄſtellatõeʒ q̃ſi

ſti atq; tractaſti:quã hoꝛã:q̃ momẽta:qͥs nũe⸗
ros:qᷓs minutias momẽtoꝝ natiuitatis eius:qᷓ
omia ↄdidit collegiſti: Conqͥ eſcat ̊ heretica:
nõ religio:ſᷣ ſuꝑſtitio. D.e xpᷣi initio defecit cal

culatio:qꝛ cum audit᷑ ſine initio eternitas:nul⸗

la qrit᷑ etas. Si pr ðs ⁊ filiusdeus:pr maioꝛꝛfi
lius minoꝛ:iã nõ vnus ſᷣ duo ſunt dij.Quid er
go eſt qð dicit ꝑ ꝓphaʒ. Añ menõ ẽ foꝛmatoꝛ
deus: ⁊ poſt me nõ erit: Quid dicis Arriane⸗
cui iſtas deputas voces: Si patris ſunt dicen⸗
do. Añ me nõ ẽ foꝛmatoꝛ deus: ⁊ poſt me nõ e—-
rit alius:aut ipᷣe pr nõ erit aut filius nõ erit.Si
tm em̃ diceret.Añ me non eſt foꝛmatoꝛ ðs:nec

adderet ⁊ poſt me nõ erit: libeꝝ tibi hec verba

erat patri tmmõ applicare.Cuʒz aũt ſequit᷑ ⁊ di
cit: ⁊ poſt menõ erit:m te vt dixi ſe ⁊ pr̃eʒ ⁊ fi
liũ negat deũ. Itẽ ſi filij ſunt hec vᷣba preʒ ſuũ
* deum negat ⁊ patrẽ.Si em nõ diceret.Ante
menõ ?᷑ foꝛinatoꝛ ðs:ſᷣ tmmõ poſt me erit:poſ⸗
ſet foꝛſitã dici filium ſolũ fuiſſe locutũ. M5 ãt
cũ dicit. Añ me nõ eſt foꝛmatoꝛ ðs: ⁊ poſt me
n erit:patrẽ ſuũ nec deſi dicit eſſe nec patrem.
Itẽ ſi pris ſunt hec vba: qͥs dicit cui dicit filiꝰ
meus es tu:ego hodie genui te:An foꝛte men⸗

dacio arguẽdus ẽ: Sʒ ſi filij vba ſunt:qͥs dicit
cui dicit ꝑ vſq; modo opat᷑.An foꝛte ⁊ iniuri

oſus pr̃i iudicadus ẽ ⁊ ingratus?Sʒ nũqᷣd inꝗ
ive diceret: poſtula a me ⁊ dabo tibi gẽtes here⸗

ditatẽ tuã terminos terre:An foꝛte qͥd dicent:

aut fallere voluit: aut vt minus aliqͥd de ꝛzo
pheta dicamus finxiſſe credẽdo duos ſibi ↄfa⸗
hulates.i.patrẽ ⁊ filiũ:⁊ dicẽte pr̃e.Añ me nõ

foꝛmatoꝛ deus:adiũxit⁊ filius dicẽdo: ⁊ poſt
me nõ erit. Inimica ſunt q agimꝰan diuina⸗: O
ſcelus: ꝓhdoloꝛ ꝑce ꝑce heretica impietas.cũ

eibi deũ nõ capias:nos q; ad blaſphemiã puo

cas.nõ hec ſcã docet eccłavpr pr eſt:filius filiꝰ:

⁊ ſlle nũqᷓ; fuit pr:⁊ iſte nũqᷓ fuit filius.Ambo
eterni:mec ceperũt eſſe:nec deſiſtũt.Auod pat᷑
loquit᷑ filius loquit᷑: qꝛ vꝓᷣbum patris eſt.⁊ qð

filius loquit᷑: pat᷑ loquit᷑:qꝛ pr̃ vbiẽ. JIthm vᷣ⸗

Hum dicit. Uerbuʒz qð ego loquoꝛ a meipᷣo nõ
loquoꝛ. Cõcedite q̃ſo creatoꝛi: ⁊ in creatura ſi

3 poteſtis capite creatoꝛẽ.Ecce ignis ⁊ ſplendoꝛ

duo ſunt:alter ex altero ẽ: nec ſine altero alt ẽ.
ignis pr:ſplẽdoꝛ filius:⁊ ipᷣe ſi poſſu dicere qð

luceo a meipᷣo non luceo:ᷣ qͥ me miſit:ipᷣe mihi
dedit vt luceam. Ignis em ſplendoꝛẽ mittit. ?

ſicuti filius de pr̃e deo dicit:ita ⁊ ſplendoꝛ dice

re põt. Ignis mecũ ẽ:extingue ignẽ:⁊ ſplẽdoꝛ
nũq; parebit. Iſte ignis ⁊ ſplendoꝛ pr ⁊ filius:

„ *

vnus ſine ↄiuge pat᷑:alter ſine matre ſilius eſt:
nec diuidi alter ab altero põt: cum ſit alter ab
altero:initium tñ alterius eſſe nõ põt ſine alte⸗
ro. Hec aũt poſſe a creatoꝛe tributũ ẽ creature:
dð põt ipᷣe creatoꝛ.Accedat paganꝰ:accedat ſa
bellianꝰ:accedat arrianꝰ ↄtẽplẽt᷑ lucernã:i if5a
videãt qð ĩ deo videre nõ pñt.nõ facio iniuriäs:
ſi tãti creatoꝛis cupiens oſtendere ptãtẽ: ignis
ſiue lucerne tantillam offeram ſilitudinẽ. Sco⸗
tum eſt: lucerna pedibus meis vbum tuũ dñe:
⁊ lumen ſemitis meis.Et de deo dictum ẽ. Ig⸗
nis ↄſumẽs eſt.accedite ergo ⁊ lucernã diligen
ter ↄſiderate: vr̃aſq; fatuitates ⁊ tenebꝛas re⸗
mòuete. NPaganus intueat᷑: ⁊ illic ſine ↄiugio
patrẽ eſſe diſcat ⁊ filium:⁊ qͥ mõ natus ẽ ſfllius.
Si cecus nõ es ibi vide inter ignem ⁊ ſplendo⸗
rem:q̃ remedium.Si nullum ẽ medium:nullũ
c ↄiugiũ:noli amplius ꝑſcrutari mediũ:ne ma.
gnum patiaris incẽdiũ.Accedat Sabellian?
videat duos in vnũ ignem ⁊ ſplendoꝛeʒ:nũdqd
nõ recte dicere põt:ſplẽdoꝛ ego in igne:⁊ ignis
in me:ſicut filius dicit. Ego in pr̃e:⁊ pat᷑ in me
Accedat ⁊ Arrianus:videat ⁊ ipᷣe alteꝝ ex al⸗
tero:nectñ naſci poſſe alteꝝ ſine altero:nẽo eo⸗
rum pᷣoꝛ: nẽo poſterioꝛ. Coeui ſunt pr̃ ⁊ fius:
ſplẽdoꝛ ⁊ ignis:necignis ſine ſplẽdoꝛe:nec ſolẽ
doꝛ ſine igne eſſe põt:aut certe mitte manuʒ.di
uicdde alteꝝ ab altero: oſtẽde mihi ſplẽdoꝛẽ ſine
igne:aut certe ignem ſine ſplẽdoꝛe.Abſit:arde
re tmmõ poteris:ſeꝑare alteꝝ ab altero nõ po⸗
teris. Sicut emignis ⁊ ſplendoꝛ alter ex altero
eſt:nec alter ſine altero eſſe põt:nõ illis oꝛtus q̊ᷓ
nõ eſt: ſ̊ eternitas atq; ſubſtantia vna eſt. Ig⸗
nis ⁊ ſplendoꝛ tempales ſunt:pater ⁊ filius et⸗
ni ſunt. Sunt dico quia pater ⁊ filius deus:di⸗
co qꝛ vnum dualitas in pꝛole:vnitas eſt in dei
tate.Alteꝝ fecit vnius natiuitas:ſᷣ vnũ oſten⸗
dit eſſe diuinitas. Cum dico filius alter eſt:cuʒ

dico deus vnus ẽ. Alius ẽ:quia ſilius ẽ:aliu

quidem nõ eſt:quia deus ẽ. Erubeſcite Arria⸗

ni. Tui cauſa homiĩs iam iudicati in cruce pen

dentis NPylati nõ ſunt auſi carnifices ↄſcinde⸗,

re:⁊ vos charitatem dei in celo ſedẽtis: immo

charitatem dni diuidere conamini. DYos in in⸗
fernum ruitis:iam illam tunicam nũqᷓ; rumpi⸗

tis. Item ꝑ ꝓphetam dominus dicit. Nõ erit

deus vltra me:dominus iuſtus ⁊ ſaluãs nõ eſ?᷑
pᷣter me.HHic Sabellianus ſtultus. At em ⁊ v.
num eundẽq; patrẽ ⁊ filium talibus ſe teſtimo⸗
nijs credit muniri.Cõtra AKrriani vt ꝓbẽt aliũ
eſſe patrẽ: alium eſſe filium: alia pferunt teſti⸗

monia: ⁊ dicunt. Intatum alius eſt pater:aliꝰẽ
filius: ⁊ alius eſt maioꝛ:alius minoꝛ:vt pat᷑ di⸗

cat filio. Oedi te in lucẽ gẽtium:vt filius dicat.

Dominus miſit me. Quãtum intelligo lux iſta

getium tam clara ẽ atq; ꝑſpicua: vt hereticieẽ

—

Tractatus I

cõpᷣhẽdere nõ valẽtes atq; ꝑſpicere cecati non
in ea poſſint ambulare:ſᷣ potius oberrare.Ar⸗

rianus aliud. Sabellianꝰ aliud. Quare bellũ⸗

q̃d ad hoc catholicꝰ⸗ Arma inqͥt q̃ poꝛtãt mea
ſunt:michi militãt:ãbo ↄ ſe pugnãt:ſᷣ ꝓme:vt
ambo deficiãt: ⁊ nõ alter ad alteꝝ trãſeat: ̊ ad
me ꝓperẽt:⁊ego aliud vñ pcutiant᷑ vtriq; ꝓfe
rã. Tu Arriane dicis maioꝛẽ eſſe qͥ mittit: mio
rẽ qui mittit᷑. Introgo te qͥs ẽ maioꝛ cui pᷣpat᷑
aliqͥd veniẽti:an qͥ ppat:cui exhibet᷑ officium:
an qͥ exhibet᷑· Atiq; ſi hoĩim genus interroges
rñdet illũ eſſe maioꝛẽ cui pᷣcedit᷑:vel cui officiũ

exhibet. Tu inde vis ꝓbare minoꝛẽ filiũ: quia

miſſus eſt. ego oñdo eũ q miſit pᷣcedere eũ quẽ
miſit: nec alteꝝ eoꝝ dico maioꝛẽ:qꝛ non audeo
dicere vel minoꝛẽ. Eſaias ꝓphᷣa dicit. HHec diẽ
dñs. ERpo meo dño:cuius appꝛehẽdi dexteraʒ
vt ſubijciã añ faciẽ eius gẽtes:⁊ doꝛſa regũ v⸗
tã: ⁊ apiã coꝛã eo iainuas:⁊ poꝛtenõ claudent᷑
Ecce illc qͥ miſerat pᷣcurſoꝛ factus ẽ. Quis em̃
maioꝛ aut ſupioꝛ an minoꝛeʒ ianuas aꝑiet:vel

quõ id faciet niſi paululũ añ pᷣceſſerit.Audi ad

huc.⁊ poꝛte inqͥt nõ claudent᷑:quõ g̊ añ teibo⸗:
vides qͥ miſerat ⁊ comitat᷑ ⁊ pᷣcedit. Jam tu di
ſcerne qs ſit maioꝛ:qͥs fit poꝛ.ego nullã diſcreti
onẽ video:łᷣ potius eqlitatẽ ↄſi picio. Filius di
cit de pr̃e. Miſit me pr. Nr ſilio dicit:ego an⸗
te te ibo. Recedat ð medio diſcoꝛdioſa calami⸗
tas: eãlitas hec exhibet nõ diſꝑilitas. Adhuc
ſeqre:vel clarius appareat:qᷣs em dicit:ego an
te te ibo:⁊ gloꝛioſos terre humiliabo: hic eſto
⁊tu pagane:audi quid dicat ꝓphᷣa non mihi:
ego qð volui ſcpᷣſi.Codex in qͥ ſcta ſunt legat

In armario iudei habent᷑. Inimicus meus te⸗

is ẽ meꝰ.Ab ipᷣo qre:aꝑi:lege:⁊ crede. Doꝛ⸗
ſa inqt regum vtam:⁊ gloꝛioſos terre humilia
bo. Nõne vides reges terre q añ ꝑſeqbant᷑ xpᷣi

anos nũc eſſe xp̃ianos: NMõne vides ipᷣos qui

humiliabãt eccłag humiles itroire ecclaz: Mõ⸗

ne nunc eos vides hr̃e defenſoꝛes qs añ habe⸗
bat ꝑſecutoꝛes: Ego inqͥt añ te ibo ⁊ gloꝛioſos
terre humiliabo: poꝛtas ereas ↄterã: ⁊ vectes
ferreos ↄfringã:⁊ dabo tibi theſauros abſcon
ditos: ⁊ archana ſecretoꝝ:vt ſcias:qꝛ ego deꝰ:
q̊ voco nomẽ tuũ deus iſrael. Audiat Sabelli
anus: deus dicit: g duo ſunt qͥ dicit: ⁊ cui dicit
Audiat Arrianus:ego deus:⁊ nõ ẽ ãplius:ex
me nõ eſt deus diuinitatis. Ex qͥ aduſus iſtas
hereſes duas certãdo laboꝛo:pene ſum fatiga⸗
tus. Aeni domine meus Jeſu pᷣliatoꝛ foꝛtiſſi⸗
me:pᷣnceps exercitus domini: qui dyabolum
viciſti ⁊ ſeculum: Appꝛehende arma ⁊ ſcutum
2 exurge in adiutoꝛium mihi. Pꝛeceſſurus in
pᷣlium: ⁊ victurus in mundo adoꝛauit:nõ tãqᷓ;
vtutis impotẽs:cũ eſſet ompᷣs:ſᷣ vt nob ꝓpter

q̊s venerat humilitatis magiſteriũ exhiberet:

„ Feoe. l
Libellus Aug.

qd dixit: Cater clarifica flli tuũ. M5 Ar⸗
rianus maledictus dicit: vides qꝛ minoꝛ ẽ:cla:

ritatẽ nõ hr̃et niſi patrem petiſſet. Expecta hõ

qͥd feſtinas: Cu hoieʒ vides:in qͥ foꝛma:Non
ſolũ ipfei- etiã angelis minoꝛ ẽ:hõ patet:s la⸗
tet.Tu mihi oñdis hoieʒ humilẽ:aꝑi ocłos tu

os:⁊ deũ vide ſublimẽ:nõ ãgelis minoꝛẽ:vᷣ pfi

eq̃lem. r inqᷣt clarifica filiũ tuũ:ecce minoꝛẽ.
Adhuc ſeqre: vt ⁊ filius tuus clariſicet te:ecce
eãlem. Inuenimus filiũ agſcentẽ patrẽ:⁊ ado⸗
rantẽ:eiq; ↄiũctum:nõ vt putabat᷑ ingtũ. Ni⸗
deamus qͥd de fllio dicat ⁊ patri:aſſumpſit Je
ſus Petꝝ Jacobũ ⁊ Joãnem fratrẽ eius:euã
gelij vba ſunt: æ duxit illos in mõtẽ excelſuʒ ſe
oꝛſum: ⁊ tranſſiguratus ẽ añ eos:⁊ reſplẽduit

facies eius ſicut ſol veſtimẽta aũt eiꝰfacta ſunt

(

alba ſicut nix. Ecce apparuit ei Moyſes ⁊ He

lyas cum eo loquẽtes. Moyſes ⁊ Helyas lex
⁊ ꝓphete loqbant᷑ cũ illo: oñdebãt quẽ pᷣuide⸗
rãt:manifeſtabãt quem pᷣdicauerãt. Lobant᷑
putes qͥd loqᷓbant᷑: vt iudei ↄuincerent᷑. Ma⸗
nichei ↄfunderent᷑:pagani ↄuincerent᷑: hereti
ci compᷣmerent᷑:catholici ↄfirmarent Lodqᷣbã⸗
tur lex ⁊ ꝓphᷣe:aſꝑitas ⁊ leuitas:triſticia ⁊ mã
ſuetudo:pᷣceptum ⁊ adiutoꝛium:ferramenta ⁊
medicus: vmbꝛa ⁊ lux:pᷣco ⁊ dux: ſnia ⁊ miſe⸗
ricoꝛdia ⁊ qͥd poſt hec: Rñdẽs aũt Cetrus di
xit ad Jeſum. DOñe bonũ eſt nos hic eſſe:ſi vis
faciamus hic tria tabernacła. tibi vnũ: Moy⸗
ſi vnum: ⁊ Helye vnum. Quid dicis ſctẽ Pe⸗
tre: Müdus pturit:⁊ tu ſecretũ petis. NUides
Gtot geẽtes in vnum ↄuenire:⁊ tu requiem que
ris. vides tenebꝛas mũdi: ⁊ tu lumẽ abſcõdis.
Remo accẽdit lucernam: ponit eã ſub modio
ſuꝑ cãdelabrum: vt luceat oibus qͥ in domo
ſunt. Aidiſti tu: videamus ⁊ nos:tenebꝛe ſunt
nõ offendamus in paganis:nõ erremus in he⸗
reticis:luceat nobis lucerna: doceat nos vᷣbuʒ
in carne. Nideamus qͥd dicit euãgeliſta: vide⸗
amus ſi admiſſum ẽ ↄſilium Petri. Adhuc in⸗
quit eo loquẽte:ecce nubes lucida obũbꝛabat
eos:ecce vox de nuhe dicẽs:oẽs audiamus:ne
mo aures claudat:audiãt gegant irriſoꝛes:au⸗
diãt iudei ꝑſecutoꝛes: audiat Manichei fan⸗
taſma ſeminãtes:audiãt heretici erronei litiga
toꝛes:⁊ audiãt ⁊ maxie audiãt:audiãt ⁊ catho
lici ſideles dei electoꝛes.iſti audiãt vt inſtruan
tur: illi vt coꝛrigant᷑: aut iſti audiãt vt ſeducãt᷑
illi vt puniant᷑. Quid dixit vox ð nube: Hic ẽ
filius meus dilectus: in q́ mihi bñ ↄplacui. A⸗
bi eſtis qͥ aduerſabimi i filio dei Or dixit. Hic
filius me dilectꝰ:⁊ tu dic nõ hʒ filiũ ðs. Tu
pagane qd foꝛas ſtas: murmuras?: intra huc
in ſcholã dei:aꝑi aures coꝛdis tui:audi vocem
dñi ⁊ ſileʒ filiũ dei:qͥd agitis iudei qͥ occidiſtis
fuliũ dei⸗ qͥ fugietis: vbi vos aoſtöetſs⸗ AQAut

9

mõtes:q petre ſuꝑ vos caſure ſunt:⁊ ſiĩcauer
nis petraꝝ vos abſcõderitl:inde er̃hã vos diẽ
dñs. Sʒ ⁊ vos venite ⁊ itrate:ↄſiliũ meũ audi
te:deſꝑare nolite:qm ſunt reliqͥe hoĩ paciſico.
Seuiſt:occidiſtis:ſanguinẽ xpᷣi fudiſt :in ꝑi⸗
culo eſtis.Filio dei increduli fuiſtis.Quid fa⸗
cere nũc debet: niſi credẽtes vt baptiʒemiĩ: bi⸗
batiſq; ſanguinẽ quẽ fudiſt:nõ ẽ qð hoꝛreatis
fuſus ẽ ſanguis medici ⁊ factꝰ medicamẽtum
frenetici:qͥd dubitat: Guſtate ⁊ videte:qm ſu
auis ẽ dñs.qͥd tu Manichee qᷓ;diu fantaſma
ſomniar?Euigila ⁊ vide:nubila tonãt.⁊ qͥd to
nat: hic ẽ filiꝰmeꝰdilectꝰ. Vide in terra hoĩem
veꝝ:audi ð celo veũ veꝝ:vtrũq; veꝝ eẽ coãſce
id eſt deũ ⁊ hoĩeʒ filiũ dei ⁊ hois vnũ eundẽq;
eſſe hoĩeʒ: ⁊ deũ cogſce:⁊ placab deũ.Caue ne
offẽdas in lapidẽ: ⁊ moꝛtis patiarl ruinã:qꝛ qð

ſomniaris vaĩtas ẽ:qð ðs tonat vtus ẽ.Audi

tu Sabelliane: audi ð celo preʒ: vide in terra ſi
liũ: ⁊ noli dicẽ idẽ pr qͥ fili-. Audi Sabelliãe:
⁊ in pr̃e ⁊ filio noli errare:bᷣ ſeqre vnitatẽ.Dñe

audiamꝰ qͥd dicis ð filio.hic ẽ inqͥt filiꝰ( Aide
in terra hois filiũ:audi ð celo dei eſſe filiã)meꝰ
dilect:in q̃ mihi bñ ↄplacui.⁊ qͥd ille ipᷣm au⸗
dite. Deo gras intonuit pᷣceptũ do:⁊ remotũ ẽ

ↄſiliũ Netri. Gras tibi ðs vᷣtus:gras tibi de⸗

pr᷑:qͥ⁊ filiũ tuũ oñdiſti ⁊ mihi ducèᷣ dediſti. Re

cedat Sabellianꝰ:recedat Arrianꝰ:recedãt ce⸗

tere peſtes: recedat oĩs iniqͥtas atʒ doctria. do⸗
ceat s ⁊ nõ Arriꝰ: doceat filiꝰ nõ aduſarius.

Dic dñs meꝰ Ihs doce:vt diſcã qð doceã. Sa
belliꝰ dic. IJpᷣe pr ẽ filiꝰ.Arrianꝰ diẽ.Aliꝰẽ pat᷑
aliꝰẽ filiꝰ.pr maioꝛ:filiꝰminoꝛ:aduũſat᷑:clamat:
litigat:pugnat:turbas ↄgregat: REp̃m dimi⸗
cat. Ille ſanguinẽ fudit vt redimat:iſte pecq⸗
nia ſpargit vt ꝑimat: ſpeluncam fabꝛicat: illic
catholicũ pᷣfocat:xpᷣianũ vocat paganũ:bap⸗
tizato ingerit baptiſmũ q id qð ſcbᷣtũ eſt. Qui
ſemel lotus ẽ nõ indiget denuo lauari.Clamat

hõ xpᷣianus ſum:qͥd me dicis eſſe qð non ſum:

clamat fidelis ſuʒ: ⁊ ille dicit:accipe a me pecu⸗

niã.clamat redẽptus ſum: ⁊ ille dicit: accipe a

me auxꝝ.aut qͥd das:aut qͥd aufers: Sas pecu
niã:aufers graʒ.das pᷣciũ:vt auferas qͥ ẽptus
ſuʒ.Quid emis ab ẽpto:pᷣciũ meũ ñ auꝝ:łᷣ ſan
guis ẽ xpᷣi. nõ me ſeduel:nõ me decipis:qᷓ;tũcũ
q; mihi ↄferas nõ mihi tolles pᷣciũ meũ: pecu⸗
nia tua tecũ ſit in iteritũ.nã pᷣciũ meũ ñ hʒ pᷣciũ
Clamat hõ ſidełſum.exufflas.Quid rogo xpᷣi.
ano reſeruas: In qͥ preʒ ⁊ filiũ ⁊ ſpmſcm̃ exuf⸗
flas: An foꝛte noua fidẽ:nouũ baptiſma:nouũ
deũ de trãſmarinis ꝑtibus adduxiſti:Bic me⸗
NHaule: doce diuiniiuris ꝑite ſponſi amice hõ
iſte modo venit:me non ſubuertet:fidei vnita⸗
tem ſcindit:trinitatẽ diuidit:nõ ſibi ↄſ. entientẽ
rebaptiʒare ↄtendit.Quid facio in Jeſu xpᷣo.

ꝑ euãgeliũ tu me genuiſti:baptiʒatus ſum.An
oꝛte aliud baptiſma: ⁊ alia fides? Abſit inqᷣt.
vna ẽ fides:vnũ baptiſma:vnus ẽ deus pr̃ om
niũ. Jam credidi:am baptiʒatus ſum:iã preʒ
habeo dñm. quare homicidã patioꝛ Arrianũ⸗
Subueni dñe ðs Jeſu:accinge gladiuʒ ſuꝑ fe⸗
mur tuũ potentiſſime:⁊ egredere:⁊ occide eos
oĩpotẽtiſſime. In ſe ait viuãt:in te deſinãt ꝑſe⸗
q̃ me. Sabelliani te ſubtrahũt:arriani minuũt
tu qd dicis de te:pr̃ dixit vt te audiamꝰ.Cũ te
audimꝰ:ipᷣm audimꝰvno ictu vtroſq; ꝑcute ad
uerſarios:peant.inqͥt vaniloqͥ ⁊ mẽtis ſeducto
res Arrius ⁊ Sabellius:nõ dixit ego⁊ pĩ vnũ
ſus:ſᷣ ego ⁊ p vnũ ſumꝰ.Ergo ſi pr ⁊ filiꝰ vnũ
ſunt:imo qꝛ indubitãter vnũ ſunt:nõ duo:ſᷣ v⸗
nus ðs:nõ in vnicũ aliqͥd ꝓpheta ſcripſit. Sʒ

veꝝ dixit dño dicẽte. Añ me nõ ẽ foꝛmatoꝛ ðs

⁊ pᷣter menon erit. Docuit virtus virtutem:⁊
gladio bis acuto oẽm Hemi erroꝛẽ. Si adhuc
reluctant᷑ heretici:audiãt catholici diffinitiuã

ſniaʒ quã ſequant᷑ Audite pr̃eʒ qͥd dixerit filio

Audite filiũ qͥd de pr̃e dixeritvel de ſe. Siquis
vob euãgeliʒauerit pᷣter id qð accepiſtis: ana⸗
thema ſit. Siximꝰ ð pr̃e ⁊ filio qd potuimus ⁊
q;tũ potuimus ſi tamẽ aliud digne potuimus.

de ſpũſancto tacuimus:ſᷣ nõ eũ ſegꝑauimꝰqͥcqͥd

em̃ de pr̃e ⁊ filo diximus:⁊ de ſpũſcõ diximꝰ:
ẽem cũ illis ⁊ in illis elis: vnus nõ minoꝛ aut
tertius deus. Quid aliud dicã fatigatus:Qui
ſpiritum ſanctum a patre ⁊ filio eternitate ſub⸗
ſtãtia vel cõmunione ſeꝑat: eũq; negat ſom eẽ
patris ⁊ filij:plenus eſt ſpiritu immũdo:vacuꝰ
ſpũſancto. Ideo em̃ deus ðꝛ charitas:qꝛ nõ ꝑ
tibus diuidit vnitateʒ:ſᷣ ineffabiliter coagulat

trinitatẽ. Ipᷣa eſt em trinitas vnus deus:tur⸗
ris foꝛtitudinis a facie inimici:credẽtes in ſe cu

ſtodit ipᷣe in ſecula ſeculoꝝ.

Expoſitio fidei Hayceni ncilij. In docet ſi
liũ coeq̃lem coeternũ ⁊ ↄſubſtãtialẽ pri: ⁊ Ar⸗

riũ ofodit:docet q; ſpmſem̃ deũ eſſe: ⁊ a pre fi

Recdim' in vnũ

c deijiũ patrẽ oiĩpotentẽ:oĩm viſibiliũ ⁊

inuiſibiliũ creatoꝛẽ:a in vnum dñm
nrm Jeſuʒ xpᷣm filiü eius natũ de ſubſtãtia dei
pr̃is qð grece o oouiov.i. ↄſubſtãtiale deũ
de deo:lumẽ ð lumie:deũ veꝝ ð deo vᷣo:natuʒ

nõ factũ ſiẽ heretici dicũt:p quẽ oĩa viſibilia ?
iuiſibilia facta ſunt: tã in celis qᷓ; in terra. QAui

pot nos hoĩes ⁊ ꝓpt nr̃aʒ ſalutẽ incarnatꝰ hõ
actꝰ:paſſus:reſurrexit tertia die.Aſcendit ad
celos:vẽturꝰinde iudicare viuos ⁊ moꝛtuos.⁊
in ſpm̃ſcm qͥ de pr̃e pceſſit ꝓbpe:⁊ deus ẽ verꝰ:
ſiẽ filius. Hos aũt ꝗͥ dicũt: erat tpᷣs qñ nõ erat
filius natus ⁊ pᷣus qᷓ; naſceret᷑ nõ erat:aut ꝙ ex

.
n
fe

lin
ndin

ledei
nal;
bilat
Ali
rho
6
.

Tractatus I

nihilo factus ſitꝛaut mutabilẽ: aut ↄuertibilẽ:
hiliũ dei dicũt eẽ. Nos anathẽatiʒat catholica

liũ. Vñ Arriani Saluatoꝛẽ vidẽtes in carne:

putauerũt eius diuinitatẽ talẽ eſſe:q̃lẽ ⁊ carnẽ
paſſibilẽ:mutabilẽ:ↄuertibilẽ:⁊ ↄpᷣhẽſibilẽ:⁊
qſi foꝛmidantẽ:⁊ q̃ſi neſcientẽ oĩa:⁊ ꝓficienteʒ

etate ⁊ ſapia: ⁊ nihil faciẽtẽ ex ſe:⁊ ſubiectũ:⁊

oꝛantẽ ad patrẽ:⁊ gratias agentẽ:⁊ edẽtẽ:⁊ pa

tientẽ:⁊ lachꝛymantẽ:⁊ gementẽ:⁊ q̊ͥeſcentẽ.⁊

poſtremo q̃ ſunt creature ꝓpᷣa:hec create carni

ſaluatoꝛis aſcribenda ſunt vtiq;: nõ diuinita⸗

ni:qꝛ deus in ſcriptura ⁊ homo dicit᷑.Quiaer⸗

go ꝓpter nos ⁊ homo ðꝛ: non debemus q̃ſnt
carnis deo aſcribere:⁊ q̃ ſunt dei carnis exiſti⸗
mare ꝓpᷣa.Siquid igit᷑ minus: aut ineq̃le:aut

impotẽs ðꝛ in ſcptura:aut ſubiectũ: aut humi⸗
le:carnis eiꝰ ẽ aſſumpte. Quia vere natus ẽ:ð

carne:⁊ qꝛ cũ hoibus.xxx.⁊ plus annos ↄuᷣſa⸗
tus eſt:⁊ vere habebat pati.⁊ ideo verus hõ ꝓ
pter carnẽ accipit᷑: ⁊ verus deus incarnatus ẽ
in carne:paſſus natura paſſibili non deitatis.
Hec em q pati debuerat caro hoĩs trãſgreſſo⸗
ris: ꝓ hoibus pati dignatus ẽ deus ꝑ carnem
paſſibilẽ:æ vt diuinitatis eius inenarrãdã po⸗

tẽtiã in re viſibili pᷣdictã ſentiamus:a bonitat

eius diuitias.i.ꝑ paſſionẽ peccatoꝝ remiſſam
credẽtes:ĩ eũ ↄſeqmur.Quale ẽ igit᷑ malũ hoc
vt audiat qͥs gr̃aʒ dñi nr̃i Jeſu xpᷣi:quã ꝓ nob
fecit ſe humiliãs vt nos exaltemur:hũanis ſen
ſibus ⁊ voce heretica nõ ſolũ nõ intelllgere:in⸗
ſuꝑ etiã ꝑiculoſis blaſphemijs ad irritũ eã ad⸗

ducere:atʒ vltro ei adũſari dicẽte ſcᷣtura. Sci

tote em graʒ dñi nr̃i Jeſu xpᷣi.qm̃ diues cũ eẽt
ꝓpt᷑ nos pauꝑ factusẽ: vt nos eius pauꝑtate
diuites exiſtamus. Abſit igit᷑ in filio dei aliqͥd

plus minuſue:aut in loco:aut in tꝑe:aut in po⸗

tẽtia:aut in ſcia:aut in eqlitate:aut in ſubiectio
ne cũ ðꝛ:hec vt diuinitati eius nõ carni aſcribã
tur. Si em̃ plus minuſue aliqͥd inuenit᷑:excep⸗
to hoc ꝙ pr genuit filiũ: ⁊ excepto hoc ꝙ filius
nõ ſemetipᷣo natus ẽ:ſᷣ de patre natus ẽ ppᷣe nõ

in tꝑe: ſ ſꝑ.nõ aliũde bᷣ de ſua ſubſtantia foꝛte
m verbũ eoꝝ:aut inuidẽs: aut impotẽs pat᷑:

inſuꝑ etiã aut tꝑalis agnoſcit᷑. Et cũ aꝑte hoc
vetet ſcpᷣtura ⁊ execret᷑:quõ tpalem deũ quem
admodũ gentiles venerant᷑:ipi etiam ſiłr ado⸗
rãt: Na ſi tꝑalis ẽ:nec verus põt eſſe.⁊ ſinõ ve
rus:nmeq; potẽs oĩia. Et qͥd iã huic tali deo cre⸗
dẽdũ ẽ:qͥ erat aliqũ qñ nõ erat:⁊ ex nihilo natꝰ
ẽ:dicẽte ſcbtura.Si audieris me iſrael:nõ erit
in te deus recẽs.Si ergo recẽs:nõ dʒ verꝰ cre⸗
di. Si aũt ſempit᷑nus: qͥpe hic ſempit᷑nus deꝰ
erat:qͥ loqbat᷑ in oibus ſcis ⁊ legẽ dedit Moy
ſi in mõte Syna:⁊ omia potẽs:⁊ omia ſciẽs.⁊

Ade in ꝑadiſo viſus ẽ: ⁊ in pᷣdeſtinatione car⸗

⁊ aptica eccla:q̃ ſides inuiſibiliũ reꝝ ẽ nõ viſibi

Fo. XII

nali futura enũciãs ei:⁊ cũ Jacob luctatus ?:⁊
quemadmodũ humana fragilitas cape pote⸗
rat ↄdeſcẽdẽs infirmitatibus oĩm:diuũſoꝝ gña

appꝛobat.alijs in glłaʒ timoꝛis oium cauſa:alijs

in humilitate eminẽtis eius bonitatis agnoſcẽ⸗
de. Si gſempitnus filius de pre ẽ:genitus qͥp⸗
pe ⁊ oia ſciẽs:⁊ oia potẽs:⁊ oĩa ſaluãs:oia ↄti⸗
nẽs:oĩa iudicãs: creãs cũ pr̃e ſpꝑ 1⁊ cũ ſpũ ſctdõ.
Accipe igit᷑ ꝙ creatura verus deus nõ põt eẽ:

neq; creaturã creatura ſaluare: dicẽte ſcᷣtura.

Et coluerũt ⁊ ſeruierũt creature potius qᷓ; cre⸗
atoꝛi:q̃ẽ bñdictus ðs in ſecula. Nides igit᷑ ꝙ
paganitati ẽ hoc potius qᷓ; xpᷣianitat:Etꝙ nõ
in tꝑe ẽ natus:ᷣ ſꝑ natus erat de pr̃e dicit apłs
Inuiſibilia em eius a mũdi creatura ꝑ ea q̃ fa⸗
cta ſunt:intellecta ↄſpiciunt᷑ tã ſempit᷑na eius
vtus⁊ diuinitas. Vides igit᷑ ꝙ Rps filius dei
ẽ:nõ tꝑalis:ſᷣ ſempit᷑nus.Qð de ſubſtantia di
uina patris natus ẽ ſꝑ:ipᷣe ait Saluatoꝛ in euã
lio.Quod naſcit᷑ de carne caro eſt: ⁊ quod na⸗
ſcit᷑ de ſpiritu:ſpiritus eſt:qm deus ſpiritusẽ᷑.
Et ꝙ verus deus ſpũs eſt:⁊ ꝙ verus deus fili
us dei dicit ſcbtura.Erat lumen veꝝ qð illumi
nat omnẽ hominẽ venientem in hũc mũdũ.Et
iteꝝ ipe euangeliſta btũs Joannes. Hicẽ Je⸗
ſus xpᷣus deus verus. Et ꝙ ſꝑ erat ait ipe. In·
pncipio erat verbũ: ⁊ verbũ erat apud deuʒ:⁊
deus erat verbũ. Et ꝙ omnipotẽs ẽ fllius oim
creatoꝛ: ait ipe euãgeliſta btũs. Oia ꝑ ipᷣm fa⸗
cta ſunt.Si oia ꝑ ipᷣm facta ſunt viſibilia ⁊ i⸗
uiſibilia:quõ dicit añ paſſionẽ Saluatoꝛ:ꝙ de
die ⁊ hoꝛa nemo nouit: neq; angeli celoꝝ:neq;
filius hoĩs niſi pr̃: Attẽdẽs igit᷑ vides:q ꝓpt᷑
vulitatẽ hoĩm dixit ſe neſcientẽ pᷣſinitõʒ:ne ne⸗
ligẽtioꝛes efficiant᷑ hoies. Naʒ ⁊ humilitatis
ſue cãhoc dixit ꝓpter carnem paſſionis: quia
q̃ſi homo homibus videbat᷑:⁊ vtilitate omniũ
tacuit:res qͥd em gerendas eius in ſeculo annũ
cians atq; inſinuãs:diẽ aũt ⁊ hoꝛam nõ eis aꝑi
ens. Qð ergo ꝓ vtilitate noſtra tacuit:⁊ ſe hu⸗
miliauit:nõ debemus ei vltro eſſe ingrati:⁊ nõ

ſolũ nõ intelligentes: inſuꝑ etiã iudayco moꝛeꝛ

hominẽ eſtimates: eiuſdẽ etatig ⁊ ignoꝛãtie: ⁊
impotẽtie ꝑticipem iudicãtes:q; iudeiiAuod
nõ diuinitas naturalit᷑ patiebat᷑ ſ̊ caro:ipᷣe oñ⸗
dit iudeis dicẽs. Soluite tẽplũ hoc: ⁊ in tribꝰ
diebꝰ ſuſcitabo illð. Et cui hoc dubiũ ẽ: ꝙ de⸗
hoc dicebat:id eſt filius dei ernus vbũ veniẽs
pr̃is:⁊ ſapia dei erna ⁊ ſempit᷑na: ⁊ imago dei
viſibilis: ⁊ ab inuiſibili natus nõ factꝰ.acta ẽ
aũt caro ⁊ plaſinata:in q̃ deus erat:quã ⁊ idu⸗
tus erat ꝓpter inuiſibilitatem ⁊ impoſſibilita⸗
tẽ viſionis noſtre: neq; intrinſecus erat ſolũ:ſᷣ
extrinſecus ⁊ intriſecus:⁊ in celis: ⁊ in terra:⁊

oia ↄtinẽs:⁊ implẽs oia.Nihil ̊ imꝑfectũ in ſi
lio dei: nihil ineãle: nihil impotens: nihil tem⸗

, C 4

FIFIdars

oꝛale:nihil incognitũ:oĩa vera: oia impaſſibi
ia: oĩa ingẽtia:oĩa eqlia pr̃i: dicẽte Saluatoꝛe
Mẽo nouit filiũ niſi pr: ⁊ nẽo nouit pf̃eʒ niſi fili

us:⁊ cui vult filius reuelare. Aides eq̃litatẽ ſi

lij ad pr̃eʒs Cũ ̊ pr̃eʒ nouit filius inenarrãdũ⁊

incõpᷣhẽſum:diẽ neicit ⁊ hoꝛã quã ipᷣe fec: Ab
ſit a ſenſibus nr̃is hoc. Iteꝝ ipᷣe Saluatoꝛ dic

Baillis pr: vt honoꝛiſicẽt filiũ: ſic honoꝛiſicãt
pr̃eʒ.Eq̃lis ꝗ̊ deo ẽ filius dicẽte apło:qͥ cum in
foꝛma dei eſſet:nõ rapinã arbitratꝰ ẽ cũ eẽt eq̃⸗

lis deo:ſᷣ ſemetipᷣm exinaniuit foꝛmã ſerui acci

piẽs.Hũiliauit ſe vſq; ad moꝛtẽ:moꝛtẽ ãt cru⸗
cis. Nides ꝙ vtrũq; ſcpᷣtura ñ abnegat in filio
Et qð dei ẽ vᷣtus oipotẽtis:oĩa ſciẽtis:⁊ omia

ↄplẽtis:oĩia dãtis:oĩa hñtis:iudicãtis:creãtis

ſaluãtis:⁊ ꝙ create nature ẽ.i.carnis eiꝰ⁊ pati
iecti:⁊ cetcra huicſiłia.Nõ ̊ dʒ eſſe ↄfuſio reꝝ
qᷓ;uis ↄiũcti moꝛtalis imoꝛtał'. Immoꝛtalitas
dei rei moꝛtali ẽ ↄiũcta ꝓpt᷑ nr̃aʒ ſalutẽ:⁊ credi
tur.Et poſt paſſionẽ coꝛpis:in qͥ aparuit etiaʒ
in eo ꝑmanẽs in ꝑpetuũ:vt ⁊ illi qͥ crucifixerũt
eũ aſpiciãt ⁊ ipaſſibilẽ.ſ.vi eiusdiuie nature ꝑ
materiã ↄſpicabilẽ ſuſtinẽtes ↄtẽplent᷑:⁊ iudi⸗
ciũ viſibile termiet᷑:⁊ myſterij ſecreti ſcia reue⸗
let᷑: ⁊ poictie ei ꝰmaieſtas ⁊ bonitas cũctis hoi⸗

entis:⁊ Mosaels: zſſina potẽtis: oĩia q̃ſi ſubie
1.

bus cogſcat᷑.Quid ꝙ ⁊ ſomſcm̃ vex deũ inue⸗

nimꝰin ſcptura:⁊ ð pre ꝓpe eſſe:⁊ cũ patre ⁊ fi⸗
lio ſp ?Sʒ ⁊ regnare ⁊ creare:⁊ vbiq; eſſe ⁊ ſal⸗
uare ⁊ viuificare ⁊ peccata dimittere: Et omia
complere:⁊ ſanctificare: ⁊ iudicare:⁊a docere:
⁊ omnia ſcire:⁊ inhabitare:Et quẽadmodũ fi⸗
lius dei:ita ⁊ ſpũſſanctus ꝑſona tertia: ſicui ſi⸗
lij ⁊ patris.Tres em ꝑſone ſunt qͥbus credimꝰ
vere:equales:diuine:vnius ſubſtantie:id eſt:
de patre filius:⁊ ſpũſſanctus ꝓpe ⁊ vere ð pr̃e
qͥ ꝓdit. Mꝛimum igitur accipe: ꝙ de patre ẽ ꝓ
pꝛie ⁊ ſpũſſanctus dicẽte ſcriptura. Nerbo dei
celi firmati ſunt: ⁊ ſpiritu oꝛis eius omis vtus
eoꝛum.Et Saluatoꝛ ait.Cum autẽ venerit pa
raclytus:diſciplina ſpiritus veritatis qui ð pa
tre pꝛocedit: ille de meo actipiet.quoniam ipᷣe
me gloꝛificauit:⁊ veniẽs annũciabit vobis.Et
ſoluit totum ſtatim interpᷣtãs dñs:oſtendẽs pᷣ⸗
muʒ ꝙ ꝑſona ſit ſpũſſanctus dicẽs. IAle ð meo
accipiet.⁊ vt ne ſicut ſeruũ aut creaturam:aut
patrẽ potẽtem mõſtret patrem:mox ꝑſoluit in
terpᷣtans:⁊ dixit. Ideo autem vobis dixi: il
le de meo accipiei: quia omia que patris ſunt:

mea ſunt. Si igit᷑ ea que patris eadẽ filij ſunt:

ea omia ſpũſſancti ſunt. Nihil g̊ in omnibꝰ de⸗
eſt filio:quod nõ ad eius attineat ptãtem:nihil
quod nõ ab eo factũ ſit:⁊ eius nutu ac modera
mine non rogatur. Cum ergo omnium habeat
poteſtatem filius in oibus:nihil deeſt omniuʒ.
Hox igit᷑ omnium habet poteſtatẽ: ⁊ ſpũſſan⸗

4

ctus:quoꝛum ⁊ filius. Sic em̃ dicit de ſpũſctõ
Saluatoꝛ. Ille iudicabit mũdum:⁊ ↄuincet:⁊
docebit de peccato ⁊ ð iuſticia:⁊ ð iudicio.De
peccato quidẽ quod nõ crediderũt in me.de iu
ſticia autem quoniam vado ad patrem meum.
de iudicio autẽ: quia pᷣnceps huius mundi iaʒ
iudicatus eſt. Aides ergo ꝙ ſpũſſanctus ãnũ⸗
ciat filium ⁊ docet de filio:⁊ filius de patre:⁊ ð
ſpũſancto:⁊ ſpũſſanctus docet de pr̃e ⁊ ð filio.
Trinitas igit᷑ quia vera eſt:inenarrãda ẽ:inui
ſibilis ẽ:omnipotens eſt. Seſe pᷣdicat:ſeſe ãnũ
ciat dignanter omni creature viſibili ⁊ inuiſibi
li:nõ valẽti quidem dignãter:aut narrare:aut
mirari:aut compᷣhendere: aut inueſtigare:aut
quẽadmodũ ẽ humanis eã ſenſibus occupare.
Cõſtat igitur infirmari hominẽ ſancte venerã⸗
deq; trinitatis inenarrãda gloꝛia maieſtat aut
potẽtia. huius igitur trinitatis narratio ſi ex⸗
cedit: qᷓ;to magis fruſtrabunt᷑ qui audẽt inter
patrẽ ⁊ filiũ ⁊ ſpmſcm̃:aut locum:aut tempus

aut aliquã cauſaʒ humanã ponere:Qui nõ ſo⸗

lum qͥd ſit deus intellexerũt: ſᷣ nec ⁊ qͥd ſit ho⸗
mo attẽdere potuerũt. Nihil ergo in trinitate
ſubitaneum:nihil nuperrimũ:nihil tꝑale:nihit
impotẽs:nihil maius:nihil minus: nihil ineq⸗
le. Trinitas veneranda depᷣcanda:trinitas in⸗
enarranda:inueſtiganda:incompᷣhendenda.⁊
qð inuiſibilium reꝝ fides ẽ nobis. dicit apłs.ẽ
aũt ſides ſperãdarum reꝝ inuiſibilium examia/
trix. In hac teſtimoniũ meruerũt ſenioꝛes.Et
iterum in euãgelio. SDeũ nemo vnqᷓ; vidit. Et
iterum. Spũs vbi vult ſpirat: ⁊ vocẽ eius au⸗
dis:vᷣ neſcis vñ veniat:aut q̊ vadat.Að ðs eſt
ſpũs dicit Petrus btũs apłs. At qͥd mẽtitus
es ſpũſancto Anania. Nõ es mẽtitus homini⸗
bus ̊ deo: nõ dixit pa tri aut filio aut ſpũiſan⸗
cto. Vides igitur ꝙ deus eſt ſpũſſanctus:⁊ ꝙ
vbiq; eſt dicit ſanctus ꝓpheta.Quo fugiama
ſpũ tuo domine:aut a facie tua:quo vadã: Et
ꝙ oia ↄpleat ſpũs ſicut filius:ait ꝓphᷣa.Spũs
Dñi impleuit oꝛbẽ terraꝝ.Et ita in actibꝰ apło⸗
rum.lhHec dicit ſpũs iubens ſepare mihi Bar⸗
nabã ⁊ Paulũ ad opus quod vocaui eos mit⸗
tere. Et iteꝝx apoſtoli. Placuit ſpũiſcõ ⁊ nobis
Et in libꝛo regnoꝝ dicit deus iudeis. Regna⸗
uerũt nõ ꝑ me neq; ꝑ ſpm̃ meum. Et in ꝓph̊is
ita dñs iſrael ↄcitauit ſvm domini. Et qð ha⸗
bitet in homine ſpũſſanctus: quomõ filius diẽ
⁊apoſtolus qm coꝛpoꝛa veſtra templum ẽ ſpi⸗
rituſſancti:qͥ habitat in vobis.Et ꝙ oia noue⸗
rit ſpũſſanctus dicit apoſtolus ita. Alij dat̃ ꝑ
ſpm vbum ſapientie. Alij vbum ſcientie in eoõ
ſpũ.Alij fides.Alij linguarum genera.Alij in⸗

terpᷣtationum in eo ſpũ. Alij gubernatio. HHec

autẽ oia opat᷑ vnus atq; idẽ ſpũs diuidẽs oibꝰ
ſicut vult.NNõ dicit ſicut iubet᷑ ᷣ ſicut vult oſtẽ

65
.

lu
m.
i;
liü⸗
18
lo.
nui
ini⸗
ſbi
aut
R
Nre.
ei⸗
aur
ſier⸗
nter
pns
öſo⸗
tho⸗
tate
nihil
nei⸗
en⸗/
boee ſ
i
.Et
al⸗
geſ
ltns
nini⸗
ilan⸗
79
ama
E
hls

Tractatus I

dẽs nõ creaturã:ſj veꝝ ſpm̃ de deo eſſe:⁊ omia

poſſe ſicut filius: Vñ ſtati ait apłs. Quẽadmo

dũ nemo nouit hoĩm q ſunt in homie:niſi ſpũs
hois qẽ in eo. Sic ⁊ q̃ ſunt dei nemo nouit nin,

ſpũs ꝗ de deo ẽ. Spᷣs em̃ dei ꝑſcrutat᷑ etiã alta⸗

dei. Vides quẽadmodũ oia ſcientẽ ſymſcm ⁊

oĩa potentẽ ⁊ vbiq; eſſe ⁊ oĩa creaſſe: ⁊ oĩa ſal
uare ſcã nobᷣ ſcpᷣtura annũciat. Añ⁊ Saluatoꝛꝛ

in euãgelio blaſphemiam ſpũſſcti neq in hoc:
neq; in futuro ſeculo hoĩbus ſtatuit dimittẽdãa

dicẽs. Ideo dico vobis ꝙ omnis blaſphemia:

⁊omne peccatũ dimittet᷑ hoibus:blaſphemia
aũt ſpũſſci neq; hic neq; in futuro dimittet᷑ ho

minibus. HNõ vtiq; dicebat blaſphemiã olidin
ſpũſſci iudeis.niſi hoc aut deus nõ erat:aut de
deo ꝓpꝛie nõ eſt. Nam inuenimus ꝙ iudeinõ

audẽt denegare ſpm: ſᷣ in ſcbᷣturis ſic vbiq; le⸗

gẽtes:aut creaturam accipiũt ſicut angelũ:qaut
ipᷣm pairẽ exiſtimãt:⁊ tertiam ꝑſonã accipiũt:

aut ↄpoſuũ arbitrant᷑ deũ patrẽ: cũ ſit ꝓbena
ture:ſicut ⁊ p.Ex his etiã ſpũ altero putãt eũ

ↄſiſtere: ⁊ vᷣbo cum ſit magis hoc ↄpoſite rei ?ꝰ

creati qᷓ; vere diuine incoꝛpꝑee ac ſimplicis:que
ſolet a iudeis hec ſic intelligi:⁊ paganis int᷑dũ
Nobis igi᷑ vnus pr:⁊ vnus filius eius verus
deus: ⁊ ſpuſſcũs vnus verus deus:⁊ hi tres v
num ſunt:vna diuinitas:⁊ vna potẽtia:⁊ vnũ
regnum. Sũt autem tres ꝑſone:nõ due:nõ v⸗
na:nõ ᷣm reuelationẽ:aut collectionẽ:aut ↄfu
ſionẽ: vᷣ ſy manẽtibus ꝑſonis diuinis.haꝝ ſi⸗
des dat in baptiſmo ab his ⁊ remiſſa dat᷑ pcti:
⁊ vita et᷑na ſine aliq̃ dubitatõe ſperat᷑. Huic tri
nitati credẽtes viri ſcti ⁊ bti priarche ꝓphea⸗
poſtoloꝝ martyres ⁊ martyrij graʒ meruerũt:
⁊ ſpẽvite ꝑhẽnis adepti ſunt ⁊ regnũ celoꝝꝑ he
reditatõe nõ ãbigua ſunt ſoꝛttti.
Biti ieronymi ad SGamaſum papã ſciſcitã
tis an in trinitate tres hypoſtaſes ſint ↄfitẽde:
⁊ q bus apud Antiochiam communicare debe
at. Ebpiſtola. II

Woniã vetuſto
q oꝛiẽs int᷑ ſe populoꝝ furoꝛe colliſus
indiſciſſam vñi tunicam ⁊ deſuꝑ tex
tam minutatim ꝑfruſtra diſcerpit: ⁊ Rp̃i vine
am exterminãt vulpes:⁊ iter lacusↄtritos qui
aquã nõ hñt difficile vbi fons ſignatus:⁊ hoꝛ⸗
tus illeↄcluſus ſit poſſit itelligi. Jõ mihi cathe
dꝛam Metri ⁊ fidẽ apoſtolico oꝛe laudatam cẽ⸗
ſui ↄſulẽdam.inde nũc mee anime poſtulãs ci⸗
bum: vñ olim Rp̃iveſtimẽta ſuſcepi Neq; em̃
tãta vaſtitas elemẽti liquẽtis ⁊ interiacẽs lon⸗
gitudo terraꝝ:me a pᷣcioſe margarite potuit i⸗
quiſitõe ꝓhibere. Abicunq; fuerit coꝛpus:il⸗
luc ↄgregant᷑ adqle:ꝓfligato a ſobole mala pr̃i⸗
monio:apud vos ſolos ĩcoꝛrupta pat᷑ꝝ ſeruat

Ediſtola

hereditas Ibiceſpite terra fecũdo dñici ſemis
puritate cẽtenos fructus refert. Hic obruta ſu!
cis frumẽta loliũ auenaſq; degñant. Nũc in oc
cidẽte ſol iuſticie oꝛit᷑: in oꝛiẽte aũt lucifer ille q

ceciderat: ſupꝛa ſydera poſuit thꝛonum ſuum,.D
AVos eſt lux mũdi: vos ſal terre:vos aurea va
ſa ⁊ argẽtea.hec teſtacea vaſa vel lignea vga,z

ferreã ⁊ ernũ opiunt᷑ incẽdiuʒ.q;q; igit᷑ tuime

terreat magnitudo:iuitat tñ hũanitas.Aſacter
dote victimẽ ſalutis: a paſtoꝛe pᷣſidiũ ouis fla⸗
gito:faceſſat iuidia: romãi cul mis recedat ãbi⸗
tio:cũ ſucceſſoꝛe piſcatoꝛis ⁊ diſcipulo crud lo
qhr. Ego nullũ pᷣmum niſi xpᷣm ſequẽs:btidini
tue.i.cathedre Metri cõione ↄſocioꝛ:ſuꝑillam
petram edificatam eccłam ſcio. Quicũq; extra
hãc domũ agnũ ↄmederit: ꝓphanꝰẽ.Si qͥs in
arca Noe nò fuerit: pibit regnate diluuio. Ex
quia ꝓ meis facinoꝛibus ad eam ſolitudinẽ cõ
migraui: que Syriam iũcto Barbarie fine de⸗
termiat:nec poſſum ſcm dñi tot interiacẽtibus
ſpatis a ſanctimonia tua ſemꝑ expetere. IJdeo
hic collegas tuos egyptios ↄfeſſoꝛes ſequoꝛ.?

ſuboneraris nauibus pua nauicula deliteſco.

HPHõ noui Vitalẽ. Militiũ reſpuo igro au⸗
linum. Quicũq; tecum nõ colligit:ſpargu:Pho
ẽqui Zꝛ᷑pᷣi nõ eſt: Antixpᷣi eſt.Nunc igitur ꝓpPh⸗
doloꝛ poſt Nicenam fidẽ: poſt Alexandrinum
iuncto pariter occidẽte decretum trium hypo⸗

ſtaſim ab Arrianoꝝ pᷣſule Campẽſio:nouelluxʒ
a me homie romano nomẽ exigitur. Qui que⸗

ſo iſta apoſtoli ꝓdiderũt: Quis nouus magg
gẽtium: Maulus hec dicit. Interrogemus qd

tres hypoſtaſes poſſe arbitrẽtur intelligi: tres
ꝑpſonas ſubſiſtentes aiunt. Ridemus nos ita

credere. HNõ ſufficit ſenſus: nomẽ efflagitãt: qꝛ

neſcio quid veneni in ſyllabis latet. Clamamꝰ.

ſiquis tres hypoſtaſes aut tria enhypoſtata H̊

ẽ tres ſubſiſtẽtes ꝑſonas nõ ↄſitet᷑: anathema
ſit.Et quia vocabula nõ edicimus:heretici iu-
dicamur. Siquis autẽ hypoſtaſim vſian intel⸗
ligẽs nõ tribus ꝑſonis vnam hypoſtaſim dic.·
alienus a Epoẽ: a ſſib hac ↄfeſſione vobiſcum

pariter cauterio vnionis inurimur. Diſcernite

ſi placet obſecro:nõ timebo tres hypoſtaſes di
cere. Si iubetis ↄdat᷑ noua poſt Nycena ſides
⁊ ſimilibus vbis:cũ Arrianis ↄfiteant᷑ oꝛtho⸗

doxi. Tota ſecularium litterarum ſchola nihil
gliud hypoſtaſim niſi vſiã nouit.Et quis rogo
oꝛe ſacrilego tres ſubſtantias pᷣdicabit⸗ Ana ẽ?
dei ſola natura:q̃ eſt vera. Ad id em qð ſubſi⸗
ſtit:nõ habet aliũde:ſ ſuum eſt.Cetera que cre
ata ſunt etiam ſi vidẽtur eſſe nõ ſunt: quia ali⸗
quãdo nõ fuerũt. Et põt rurſum nõ eſſe qd nõ⸗
fuit. Deus ſolus qui eternus eſt:hoc ẽ qui ex⸗

oꝛdium nõ habet:eſſentie nomẽ vere tenet. Ic⸗

circo ⁊ ad Moylen ð rubo loquit᷑ Egoſum qᷣ

Fars

ſum. Et rurſum:qͥ ẽ me miſit.Erãt vtiq; tũc an
geli celũ terra vel maria.Et quõ cõe nomẽ eẽn

tie ppᷣe ſibi vẽdicat ðs: Sʒ qꝛ illa ſola natura ẽ
ꝑfecta:⁊ in tribꝰ ꝑpſonis deitas vna ꝑſiſtit:q̃ ⁊
vere vna natura ẽ:qͥſq; tria eſſe h̊ ẽ tres eẽ hy⸗
poſtaſes.i.vſias dicit:ſub nomie pietatis tres
naturas conat᷑ aſſerẽ. Et ſi ita ẽ:cur ab Arria⸗
nis ꝑietibus ſepamur ꝑfidia copulati: Jũgan
tur cũ btitudie tua AUrſinꝰ cũ Ambꝛoſio ſociet
Auxẽtius.Abſit h̊ a romana ſide.Sacrilegiuʒ
tm̃ religioſa płoꝝ coꝛda nõ hauriãt.Sufficiat

nob dicẽ vna ſubſtãtiã tres ꝑſonas ſubſiſtẽtes

ꝑfectas:eq̃les coecnas.Taceant᷑ tres hypoſta
ſes:ſi plʒ:⁊ vna teneat᷑. Mõ bõe ſuſpitõis ẽ:cũ
in eodẽ ſenſu vba diſſentiũt. Sufficiat nob me
moꝛata credulitas. Aut ſi rectũ putat tres hy
poſtaſes cũ ſuis interpᷣtatõibꝰ debẽ nos dicere
nõ negamꝰ. Sʒ mihi credite:venenũ ſub melle
latet:trãſfigurauit ſe ãgelus ſathane in ãgeluzʒ
lucis. Bñ interpᷣtat᷑ hypoſtaſim:⁊ cũ id qð ipi

exponũt hr̃e me dicã hereticꝰiudicoꝛ.Quid tã

anxie vnũ vbũ tenẽt:Quid tã ſub ãbiguo ſer⸗
mone latitãt:Si ſic credũt:vt intpᷣtant᷑:nõ dã
no qð retinẽt.Si ſic credo vt ipᷣi ſentire ſe ſimnu
lãt: pmittãt ⁊ mihi mels vbis ſuũ ſenſum loqͥ.
Quã ob rẽ obteſtoꝛ btitudinẽ tuã ꝑ cruciſixuʒ
mũdi ſalutẽ:ꝑ homouſiã tritatẽ:vt mihi eplis
tuis ſiue tacendaꝝ ſiue docẽdaꝝ hypoſtaſeon
det᷑ auẽtas. Et ne foꝛte obſcuritas in q̊ͥ loci de
go te fallat:ꝑ baiulos lraꝝ ad Euagriũ pbrrjm:
quẽ optie noſti dignare ſcpᷣta trãſmittẽ.ſił etiã
cui apud Antiochiaʒ debeã cõicare ſigniſices:
qꝛ cãpẽſes cũ Tharlenſibꝰ hereticis copulant᷑
⁊ nihil aliud ambiũt:qᷓ; vt auẽte cõionis noſtexe
fulti tres hypoſtaſes cum antiquo ſenſu pꝛedi⸗

cennr.

Tractatus nõ bti hieronymi: ſ falſo ei tri⸗
butus:tñ pius de fidei crudelitate:⁊ ↄuůſatõne

Xßianox

₰

Adeos ⁊ gẽ

niũſa de oꝛdine creaturaꝝ:de ꝓcreatiõe pᷣmoꝝ

aerü evereſſatia vbi huanitatẽ redẽptõe
2

⁊ incarnatõis:ↄueriatõis:paſſiõis:reſurrecti⸗
oniſq; myſterijs:de ſpũſcõ:ac reſurrectõe moꝛ

tuoꝝ:⁊ immoꝛtalitate animoꝝ ediſſerens.De⸗

inde de Rpᷣůianoꝝ conuerſatione ꝑtractans:di
uitibus ⁊ pauperibus viam ſalutis oſtendit:il
lis per miſericoꝛdiam: iſtis per patiẽtiam. De
ſexu quoq; diſputans viros ad ↄtinentiam cõ
iugalem. Axoꝛes ad maritale obſequium. A⸗
troſq; ad piam ⁊ religioſam liberoꝛum educa⸗
tionem erudit. Et ſpe:timoꝛe: patientia:iuſti⸗
cia: charitate: hominem Chꝛiſtianum infoꝛ⸗

tiles iſtituit ð trinitatl eẽn⸗
tiiiea et᷑na fili gñatõe:ꝑ quẽ creata ſunt v

—

Aluid gloꝛioſus

d in pſalmo ſic dicit. In vniuůſam ter⸗

rã exiuit ſonꝰ eoꝝ:⁊ ad termios oꝛhᷣ

terre vᷣba eoꝝ. Ex h̊ igit᷑ intelligi dat̃᷑ ſono añ

pᷣꝑatos.i.ſidei pᷣncipijs poſſe nos ad itima ⁊ p
fectioꝛa fidei puenire:ne rudimẽtis vacillanti⸗

bus dicat᷑ nobᷣ dñi voce increpãtis.Si ĩ modi-

co fideles nõ fuiſtis:qð maius ẽ:qͥs dabit vob

F qꝛ video certã eſſe foꝛmã:quam egredi nõ lʒ:

differẽtie int iudeos ⁊ grecos.i.gẽtiles:pᷣus ð

differẽtia diſſeramus. Judeis em nihil alið ad

veritatem ſidei credendum exiſtimo:niſi ꝓIhm
xpᷣm filium dei ꝑ ipᷣm ſaluari genus iirł: ⁊ bap
tiʒari etiam in nomine eius. Reliqua em̃ ſciũt

legem ⁊ ꝓphetas. At vero gentiles quibus

vetus erroꝛ eſt: ⁊ maioꝛ eſt laboꝛ tali admitten
di ⁊ docendi ſunt oꝛdine.Et pᷣmo quideʒ vt ab
idolis ⁊ ab omnibus voluptatibus hoiĩum to⸗

tis p̃coꝛdijs recedant: vt amputatis ⁊ euulſis

radicitus malis bona poſſint ⁊ religioſa pecto⸗
ribus ſeiari.hoc ẽ vnũ deũ credere:ipᷣm time⸗

re. Deinde ſcire ꝙ cũcta ipᷣe fabꝛicauerit:ꝙ v⸗
niuerſa mũdi: vel que facta ſunt ipᷣo iubente ⁊

volente ⁊ faciẽte ↄſtiterint. Eſſe coꝛpus ſcpᷣtu⸗

qð

aut lex vocet᷑: aut ꝓphe:qdð hec ſudicet:
dem ſcpᷣtum ſit ꝑ homies:⁊ nõ ab hoĩbus

Spũs em̃ dei:qͥ omĩa ſcit.inſpirabat hoĩes ſan
ctos q̊ͥ lõrent᷑: aut qui deſtruerent pꝛauitatẽ:

aut ꝑedificarẽt fidẽ:aut ſpẽ erigerẽt:aut iudici
um ↄminarent᷑: aut ꝓmiſſa firmarent. Deinde

credẽdũ illis Jeſum xpᷣm filiũ dei:ꝑ quẽ cũcta

deus fecerit:⁊ ſine q̊ nihil ẽ factũ:quẽ in pꝛinci

pio ſermonẽ.i.rõnem vniuerſitatis accepimus
apud deũ fuiſſe. Sic em gloꝛioſus euangeliſta

Joannes inijciat dici. In pᷣncipio erat vbũ:⁊
vbũ erat apud deũ: ⁊ deus erat vbũ: h erat in
pᷣncipio apud deũ. Oia ꝑ ipᷣm facta ſunt ⁊ ſine
ipᷣo factũ eſt nihil.Deinde eſſe ſvmſanctũ:qui
cũcta q̃ deus ꝑ ſermonẽ fecerit aiauerit:⁊ ↄſir⸗

mauerit vnũ eſſe baptiſmũ qͥ hoĩes regñent᷑ in
deo.Credẽdũ etiã reſurrectionẽ moꝛtuoꝛuʒ in

eadẽ carne.iudiciũq; futuꝝ dei:qͥ ᷣm facia ho
minis:vel malis pene repñtẽt᷑:vel bonoꝝ ope⸗
rũ deſtinata pᷣmia tribuant᷑.Tãta eſt differen⸗
tia ↄuertẽtium iudeoꝝ:⁊ credẽtium gentilium

Quid ſit autẽ deus ⁊ qualis ⁊ quãtus:qͥs ⁊ ⸗

lis filius:⁊ qͥs ſpũſſcũs.Tres ei vnũ ſunt.Sa⸗
ne illud ſcire ↄuenit pꝛudentie vr̃e nos de deo

hec loqͥ ⁊ ſcire poſſe:q̃ aut ipᷣe de ſe apud hoĩes

manẽs voluit ſciri:aut ea q̃ hoĩ ꝑmiſſu eiꝰ licu⸗
it accedere.Hõ in terris illum qrat homo:aut
int᷑ ſimẽta ↄponat:ne cui ſimilẽ credat.Deuʒ
em̃ vera fides ita ſemper expoſuit:natum non
factum:incompᷣhẽſibilem:ineſtimabilem:inui
ſibilẽ:⁊ ipaſſibilẽ.⁊ ideo ſolum veꝝ deũ:qͥ que

.

er⸗
dch
dan
Ml⸗
oct⸗
vob

no
ad

ldap
ſcüt
libus
inen
ntab
nmto⸗
ulſis
eclo⸗
time⸗
gv
te
ſche⸗
gicet:
oibus
ln
ate:
cich
eude
dice
hinc,
imus
ſtr
bbü:4
in
1ne
iagui
1,r⸗
in
w
abo
repe⸗
faen⸗
tliun
1640
1ℳ
deden
hoies
Plu
at
A⸗
non
nigut

Tractatus I

dã negauerit:q̃dã fecerit:diſpoſuerit:oꝛdiaue⸗
rit:exoꝛnauerit:optimũ:iuſtũ:miſericoꝛdẽ:iu⸗

dicẽ.Et ideo inexcuſatꝰ ẽ oĩs hõ:qͥ factoꝛẽ ſuũ
nõ coguerit in tꝑe agnitõis:habiturꝰ poſt exi⸗

tũ iudicẽ iuſtũ: qͥ nõ ſuo tꝑe ↄuᷣti ſe putauerit:
ſ ex pᷣterito. Hoc fas ẽ ð deo credẽ h̊ qͥ credide

rit: abſtinẽs ſe ab oĩ iniuſticia: bõa ⁊ iuſta opa
tus:et᷑nã requiẽ hẽbit in vita.hñtẽ vo filium:
nõ ſtati vt hoĩies ꝓcreati ſunt:ita dicẽ me exiſti
mes gñatũ:ᷣ vt decet ð deo credẽ:deũ filiũ ha

bere ex ſe qͥdẽ natuʒ:nõ diüſa eiꝰſubſtãtia:nec l

maieſtatis eiꝰſubſtatia diuiſa:ac ꝑ h̊ paſſibilis

videat᷑:nec ð oꝛe dei ſileʒ nr̃i ſermonẽ eſſe pla⸗

tũ:vt lris ⁊ ſyllab ↄſtet:ne filiꝰdei ↄpoſitus ac
ꝑ h̊ diſſolubilis teneat᷑. Nec natũ ex nihilo ſiẽ
reliq̃ facta ſunt:ne ſilis ⁊ eäalis cũ ceteris qͥ facti
ſunt iũgeret᷑:v ſicut ſcit ᷣ gñauit:⁊ ipᷣe qͥ gñatꝰ
ẽ ipᷣo dño in euãgelio dicẽte.Nẽo nouit prem:
niſi filiꝰ:neq; filiũ qͥs nouit niſi pr. Itẽ in ſcpᷣtu

ris legimꝰ.Myſteriũ meũ mihi:myſteriũ me

um ẽ mihi.Et reuera abſcõditũ eſſe ð gñatõne
illa:in q̃ nullus int᷑fuit: nec momẽtũ qͥdẽ tꝑis.
Anñ ſecula qͥdẽ ⁊ añq; ſuſpicari qͥs auderet:na⸗
tus ẽ ſiliꝰdei qð greca lingua a xpopov dicũt.
Spꝑ em̃ ẽ filiꝰqꝛ ſꝑ p̃. Nefas ẽ em deo aliqͥd aſ
ſignare poſtmodũ:qð ãtea nõ habuerit:cũ ðs
ſꝑ ꝑfectus ſit:vt etiã qð ꝓpt᷑ nos poſtmodũ fu
erit fabꝛicatũ apud illũ ia fuerit: ⁊ ſi nõ in ſub⸗
ſtãtia:plena tñ diſpoſitõe. Nõ em̃ minus ipo⸗

tẽs erat ſemel omnia facere:ſᷣ vt oꝛdinata ⁊ g⸗

datim diſpoſita:vniuerſa ꝓ ſuo gᷓdu ⁊ honoꝛe
ſubſeqrent᷑:⁊ ne paſſiua:⁊a nulla int᷑ ſe ãtiqᷣoꝛa
inhonoꝛificata ꝑmanerẽt. Nã ſi q̃ nr̃i cã a filio
dei natiuitas ſuſcepta ẽ incõpᷣhẽſibilis ẽ nõ nu

data moꝛtalibꝰ: qᷓ;to magis illa q̃ nulli niſi deo

pr̃i ⁊ ſibi ſoli ẽ cognita:Nã Gabꝛiel ãgelus ad

Qariã ita loquit᷑:ſiẽ euãgeliſta teſtat᷑. Spũſ⸗

ſcũs ſuꝑueniet i te: ⁊ vtus altiſſimi obũbꝛabit

tibi. Qð obũbꝛat᷑: abſcõdit᷑:nec oibꝰ notũ eſt.

Ergo ſi hec natiuitas q̃ nr̃i cã ẽ depoſita nobis

incognita ẽ:qᷓ;to magis illa q̃ a nob lõge remo⸗

ta ẽ?⁊ qͥd dico a nobᷣ ⁊ nõ ab oi celeſti creatura

Sufficit ̊ hoc qð vidimus:qð diuinitas noſſe

nos voluit. Nec vltra cognitio poꝛrigẽda ẽ ne

ſacrilegus vnuſqͥſq; teneat᷑:qꝛↄceſſos termios
fuerit cognitõis egreſſus. Zp̃m igit᷑ accepimꝰ
dei filiũ ab initio ſapiaʒ verã ſe mond. Tenenn
ſpm:lucẽ:viã:bꝛachiũ:vtutẽ:foꝛtitudinẽ: vi⸗
tatẽ:panẽ:vinũ:vitã:oſtiũ:paſtoꝛẽ:⁊ alia plu⸗
rima qᷓ ꝓpt᷑ hoies ſunt vt oẽs in illo viuãt:q̃ v
nuſqᷣſq; ꝓceſſu tꝑis ſcpᷣtura edocẽte ꝑdiſcet.ſi

igit᷑ dei filiũ cognitũ ↄfitemur:p ipᷣm deũ p̃eʒ
ſcimꝰ⁊ ſecula ⁊ viſibilia ⁊ inuiſibilia ↄdidiſſe.
Nõ em̃ fas eſt ex eo deum oꝑatũ credere:ex q̊

mundus geniture ſue.i.natiuitatis initiũ ſum⸗
pſit.aut ceſſaſſe ⁊ deſiſſe credẽdũ ẽ poſtmundi

Fo. XvV

Epiſtola V

fabꝛicã.cũ deus loquat᷑ ⁊ dicat.r meusvſq;
nũc oꝑat᷑.ociũ illi vel antea vel poſtmodũ filiꝰ
amouet.requieʒ ille aſſignet qͥſqͥs illũ infatiga
bilem neſcit: ⁊ ignoꝛat o illi nihil acciderit:ſed
ſp ſit:quod greca lingua aò eo Uορ⅓a¹.nõ in
digentẽ vocãt: ſit ſꝑ ſpũs ⁊ in oĩ ꝑfectus. Eſt
igit᷑ plurima q̃ ꝑ filiũ fecerit:qͥꝝ aut ſola nobis
ſunt noia:aut nec ipᷣa ſunt cognita. Quãti em
ſunt thꝛoni:qᷓ;te poteſtates:qᷓ;te dñatões:qᷓ;ti
pncipatus:qᷓ;ti ſpũs:qᷓ;ti angeli:Quot ſuntil⸗
a q̃ nec oculus vidit:nec auris audiuit:nec in
coꝛ homĩs aſcenderũt:Auamã etiã claritatem
putamus eſſe in inuiſibilibus: Nec eſtiare poſ
ſumus:cũ in his q̃ nobiſcũ ſunt admirãda ſint
oĩa. Int᷑ oia em̃ etiã mudus queʒ ↄſpicimus ꝑ
filiũ fabꝛicatus ẽ.⁊ qͥdẽ lucẽ q̃ cetera fierẽt ꝑſpi
cuã eſſe iuſſit:⁊ fecit:cui diei nomẽ impoſuit te⸗
nebꝛis noctis addidit nomẽ. Deide firmamẽtũ
quod inter aquas depauſaret:oñdit qð celum
voluit nũcupari:ne ve terrena viſu celeſtibus
miſcerent᷑:ſᷣ eſſet qð inter humana ⁊ diuina di⸗
ſcerneret. Jã em̃ ex nihilo materias ipᷣas ex q̊⸗
bus oia fierẽt elemẽta ↄdiderat.poſt q̊ aq̃̊s in
vnũ ↄgregari ⁊ ↄuenire pᷣcepit:vt arida mon⸗
ſtraret᷑.Hec q; nõ ſunt pᷣuata noibus. Nã con⸗
gregatas aqᷓs vocauit mare:ſeꝑpatam aridã ter
re vocabulũ voluit poſſidere. Sʒ hec minꝰ in⸗
ſtructa videbant᷑. Benignã itaq; fecũditatem
his addidit ⁊ decoꝛẽ: ⁊ miro mõ illã pᷣmo gña⸗
re ꝑpcipiẽs:q̃ nouiſſime fuerat fabꝛicata: nõ oꝛ⸗
dinẽ turbans:vt ignarus facture ſue:vᷣ voluit
poſtremũ pᷣmũ hr̃e aliqͥd ne in oibus iaceret ex
trema.⁊ pᷣmis ſecũda ↄiunxit: ne pᷣma inferio⸗

ra Nemnerẽt. Sic dei filius ðs artifex pr̃e iubẽ

te moderatus ẽ:vt oꝛdinẽ imitando diſpoſitio
nem melius oꝛdinaret.Nã terrã oĩa pabula lig
na q; cum ſuis rediuiuis ſeminibus imperauit
educere.Celum q; luminaribus.i.ſole ⁊ luna⁊
ſtellis oꝛnauit.qͥbus aut diei aut noct fines oñ
deret:aut ſignis ruſticos ⁊ nauticos erudiret.
Maria quoq; incluſa in terre limitibus ſua a
nimalia ꝓcreare mandauit. Antea videlicet ip
ſas materias animauerat:vt naſcentibus poſt
modũ animãtibus:aias ↄmodarẽt.Sʒ qͥ fecũ⸗

dioꝛẽ facerent terrã poſt pabula:poſt ligna fru

ctifera:poſt vniuerſa ſemina qᷓdrupedũ genus

feraꝝ ⁊ ſerpentium viua oĩia ⁊ aiata iuſſit eice⸗

re. Nec moꝛa in his oibus. Quipe q̃ s pr iuſ

ſerat: filius vtus ipᷣa ſine recraſtinatõe imꝑiuʒ
capeſſebat. nã cũ iuſſione ⁊ opus aſtabat. Sʒ
qm multũ intererat:celeſtibus ſub ſeculari ter⸗
rena:⁊ poſt diuina longe humana deerant:ho
minẽ fecit: qui nõ totus eſſet de celo:nec tamen
ð terra totus iteꝝ naſceret᷑. Quippe coꝛpꝰ hoĩs
ex limo terre foꝛmauit:ſpm̃ ↄceſſurus de celo.

Et cũ oĩa iuſſione pr̃is ᷣmõe obſequẽte ꝑfecta

Pars

ſint in hois functõe:⁊ ipᷣe pr fabꝛicatoꝛ acceſſit

vt ad immoꝛtalitatẽ nõ pᷣſcriberet terrã:ſi moꝛ
tales manus ↄſtituerẽt hominũ mr̃es. Conceſ

ſit etiã vt homo dei imaginẽ poꝛtaret in terris

daturus poſtmodum ſimilitudinẽ:ſi imago ſer

uaret᷑ illeſa. Ad imaginẽ vo dei non putes eſſe

foꝛmã hãc hois exterioꝛeʒ factã:Abſit.Quis
em credat deũ ad cuius imaginẽ factus eſt hõ:
hr̃e aliquã ꝑptẽ q̃ nõ audiat: Que nõ q̃ ſunt vn-

diq; videat: Que nõ oia oꝑet᷑: hois em̃ exte⸗

rioꝛ foꝛma:nõ vndiq; videt: nõ vndiq; audit:

nõ vndiq; potẽs eſt: Deus aũt totus potens:

totus lux:totus oculus:totus auris:totus ma
nusẽ potentiſſima:g mẽtiunt᷑ ſcpᷣture:Abſit.b
eſt in hoie qͥddã interius: ꝙ homo qͥdeʒ ⁊ ißm
vocet᷑.apłs Paulus nos inſtruit dicens.Et ſi

exterioꝛ noſter homo coꝛrũpit᷑: interioꝛ qͥtti⸗
die renouat᷑. ic ẽ ad imaginẽ dei factus.quẽ

Voup.i. mentẽ vocamus.qͥ deo poſſit ſimilis eſ
ſe.Tuc qͥdẽ dũ impaſſibilis:dũ incõcuſſus:dũ
btũs ⁊ ſcũs:⁊ ſine fine fuerit cõpꝛobꝛatus.Li⸗
beun cq; arbitriũ ⁊ capacẽ animũ dedit:non ſine
lege viuẽdi:ne vagus ⁊ ſolutus a lege aiantibꝰ
oĩbus eq̃ret᷑:addita ↄminatõne poſt legẽ:vtſi
ſeruarei legẽ:in eternitatẽ viueret.Si non ſer⸗
uaret:moꝛteʒ ſibi pararet:amitteret ⁊ ſalutem
Eſt aũt homis facti nomen Adam.Sʒ qꝛ in oi
brus aialibus ad ꝓcreatõeʒ ſexus vterq; pceſ⸗
ſeerat:homini q́; ꝓuiſum eſt: vt ⁊ ipᷣi ꝓpt᷑ gña⸗
tionem mulier ꝑaret᷑. Et facta ẽ ſicuti ſcdᷣtura
teſtat᷑. eaq; Eua nomẽ accepit:quã eq̃ legis pᷣ

ſcptio:nec a mercede:nec a ſupplicio ſeparabat

Sꝛzʒ poſtq; vniuerſa deus ꝑ ſermonẽ ſuũ.i.flli⸗
um: pfecta ac exoꝛnata vidiſſet:oĩa q̃ cũ homie

erant:ipᷣius tradidit poteſtati.Cui cũ oia mun

di ↄſpiceret mãcipata:vnus ex angelis in ꝑni⸗

ciẽ magis ſuã:homini miſerãdus inuidit. Naʒ

(lCi eſſet ipᷣis nõ peccare libeꝝ ⁊ licitũ:ſi iuſſa dei
ſeruarẽt: in beatitudine ꝑmanere: dei legem ⁊

*

iuſſa ꝑ mulierẽ tranſgredi ꝑſuaſit.vt hõ reus fi
eret mãdatoꝝ dei:⁊ in ſmiaʒ caderet.Eiectus ẽ
igit᷑ in hunc mundũ.Nã in ꝑadyſo dũ ſine pec
cato fuiſſet:hitabat. Sʒ qꝛ poſt trãſgreſſionem

hoies gñauerit: vniuſum hoim genus ſecũ ad
moꝛtẽ vſq; ꝑduxit. nõ de futuris tñ bonis vel

ſuſtis.Qnqdẽ libeꝝ erat ⁊ poſtmodũ nõ delin
qre.Et deus nõ ceſſabat qͥtidie ↄmonere.Tũc
diuina bonitas ⁊ pr̃na pietas larga:multiplici

ter hoĩ ꝓuidebat. Et pᷣmo qͥdẽ ꝑ iuſtos priar⸗

chas.deinde ꝑ Moyſen ⁊ ꝓphᷣas. ſᷣ oẽs hi in
Ada moꝛiebant᷑. In nouiſſimis vo tpibus:ne
in totũ dyabolus triũpharet(nã hoc illi nomẽæ
eſt poſtqᷓ; hoĩ inuidit) ⁊ ne hõ poſt tꝑa dãnatio
ms impleta ↄ miſericoꝛdiã dei diu ieneret᷑ ĩi pe
na:ſalutẽ quã ſola miſeratõe merebat᷑: accepit
deus nãq; pr opᷣs:filiũ ſuũ Jeſum xpᷣm deũ ac

dñm nẽm miſit: p quez cũcta ↄdiderat. Mec hᷣ
qdẽ ſine illo fieri poſſet. Nec tñ qͥſqᷓ; idoneus e

rat qͥ hominem patiẽter tolerare poſſet aut noſ

ſet. Aut poteſtates huius mũdi ⁊ haꝝ tenebꝛa
rũ qͥſqᷓ; poterat ſuꝑare:aut moꝛtem vincere:in

ferna reſerare:vtute poteſtatẽ peccati eradica
re penitꝰ⁊ delere:niſi filiꝰdei qͥ in factura hoĩs

pticeps cũ pr̃e fuit:qͥ ⁊ ſe poſſet in hoie celare:
⁊ hõ cũ deo mixtus vᷣtutes ꝑpcere.ꝑ hunc em

deletis noſtroꝝ cyrographis pctöõꝝ: ad deum
prem ꝑati de dei filij facti poſſemus accedere.
Mittit᷑ igit᷑ dei filius: ⁊ hoĩeʒ latẽter intrauit
nõ qͥ metueret quẽq; qͥ erat oim dñs:ſᷣ ne dya⸗

bolus ad hoieʒ qͥ deo mixtus erat:timere acce
dere ⁊ minus ꝓſtratus dyabolus ab hoie vide
ret᷑: ſi ſine acceſſu ⁊ certamine vinceret᷑. Ex v⸗
gine igit᷑ ſpũ dñi ſuꝑueniente:⁊ vvᷣtute altiſſimi
obũbꝛante:ſcdðᷣm hoiĩeʒ xpᷣi natiuitas celebꝛata
eſt: ⁊ oẽs trãſegit etates: vt oẽs ferre diſcerent

deũ. ec oĩa etiã a lege ⁊ a ꝓphetis añ ſunt pᷣ⸗
dicta:vt mira oibus incredula nõ ſierẽt ſubita
tione:⁊ pᷣteriti hoẽs qͥbus hec his oculis vide⸗
re nõ ↄtigit:ſparẽt ꝙ ſine dubio in aduẽtu eiꝰq̃
pᷣdicabat᷑:a ↄtagio poſſent etne moꝛtis euade⸗

re. Si igit᷑ in terris viſus ðᷣs tãtus ⁊ talis filiꝰ

dei: qᷓtũ vel qlem illũ humanitas poſſet aſpice
re. Nãqͥ in montẽ exemplũ maieſtatis ⁊ boni⸗
tatis ſue tribuẽs exhibuit apłis:cũ claritas eiꝰ

ſplẽdificaret ita: vt ⁊ vtutẽ ſolis pᷣceſſiſſe crede

ret᷑.veſtẽ aũt ita geſtaret:vt niue candidioꝛ vi⸗
deret. ⁊ tñ iã eruditi:iã docti:iã ſancti: clarita⸗

tẽ nõ potuerũt Jeſu ſuſtinere diſcipuli:eiꝰ.ſ.qͥ

vniuerſoꝝ hominũ vitia ac peccata adhuc cu⸗
rãda ſuſceꝑat.Qð ſi ðs tãtus veniſſet:vt clari

tatẽ ſuã ⁊ ptãtẽ hoibus oñderet:foꝛſitã omnis

creatura inualida ⁊ caſura ſuccũberet.vᷣ ſalua⸗

re venerat filius dei. Ita humano ſumpto coꝛ

.

poꝛe deus in poteſtate docebat vt magr̃:pſua⸗

debat vt frater: efficiebat vt deus: eligebat vt
pᷣſcius:curabat vt medicus:vt hũanus ↄpati⸗

ebat᷑:⁊ iã ꝑactis oibus ac ipletis:q̃ aut lex aut

ꝓphe pᷣdixerãt:aut ſalus hoĩs exigebat in no⸗
uiſſimo ꝓ moꝛte hois imoꝛtalmoꝛiebat᷑:vt ſub
lata moꝛtalitate hoibus imoꝛtalitatẽ donaret.
Suſpẽſus igit᷑ ligno: pplło iudayco ꝓclamante

apud qͥs tãta magnalia ꝑfecerat:vt in eo ois i⸗

uidia dyaboli vinceret᷑: in qͥ inuidus hoieʒ fe⸗

fellerat inimicus:ad moꝛtẽ ꝓpabat:futurus.ſ.
moꝛtis moꝛs:nãq; reſeratis inferis ⁊ ſpꝛet: cir
cũcalcatiſq; oibus ijs:q̃ in ꝑniciẽ hoĩs ⁊ apud
inferos tũc valebãt: oẽs iuſtos ⁊ ſperãtes in ſe
illuminauit: ⁊ ad ſuꝑos reuocauit.oñdẽs dya⸗
bolo ⁊ ptãtibus huius mũdi: ⁊ haꝝ tenebꝛaꝛũ
neqͥtiã eoꝝ inualuiſſe:ipᷣos manere in penis:li⸗
berato cui iuidebãt hoie.Triũphãs igit᷑ hõ cũ
deo iã deuicta moꝛte nõ moꝛtał:iã ad ſuperos

60

ntrel
6de
fino
füfan
niſi
gels
r
ptat
hoie
ſpnt
nn.

ol

met
ſanc
farel
ſunt.
niel
ſaatt:
Vlen
an⸗
lerro
gen
one
zi
ſ
eſe.
habt
aͤſte
litne
came
lale.
catd
gunn.
eratn
hort
nole
deor
enntin
lrgoh
tu
teuul
hec
on
i.
ſrr
tedi
cler
lhe
lnten
ag:en
ec
ennn
ſr
Vin
foti

Mees
tonese
taunol
tencheg
incerein
jeradic
urahois
ſe celare:
huncen
ad deumn
ccedere,
Timranit

metectte
phoievide

ef Exy⸗
tealtiſſini
celebꝛata

ediſcereant

aſſunt⸗
ret ſubita
culisvige⸗
duenter
nis euade⸗
1alisfi⸗
oſſetshie
miis tboni⸗
ſchicr
Mlerde
dciorv⸗
Gechunita⸗
lichq
Achuc⸗
ſawen
üonns
gaßſdn⸗

hiungtocet

nugkgn
cigeun
emnsp⸗
iauteun
geba nno⸗
ninit
idonais⸗
o pclananne
Nineocſsn⸗
ushoſgſt
futuns,

1ſpre

hois 14hl
ſeiph.
oicisdft⸗
=
Npentii
iii

—

Tractatus I

euadebat. Sic ᷓ dñs nr Jeſus Ep̃s patiebat᷑:
vt reſurgeret.ſurgebat:qꝛ iã fuerat paſſus:hoc atẽ et
plicijs deſtinent᷑. Añ nos appetimus pᷣcepta le

ſcʒ docẽs:qꝛ cũ deo qͥſqͥs ſe ↄiũxerit:moꝛi vide

rinõ põt. Videret᷑ paꝝ tñ ad ſuppliciũ inimico

rũ faetũ:ſi extinctã in inimico vitã hoĩ dediſſet

niſi adderet claritatẽ. Et vt dyabolo ⁊ eius an

gelis pena maioꝛ accederet: cũ triũpho hoĩem
qͥ carnẽ hẽbat iã nõ moꝛiturs: in celũ angelis ⁊
ptãtibꝰ ſcis mõſtraturꝰ iuexit.deo pr̃e liberatũ

hoicʒ offerens munꝰ.mox ꝓſe vicariũ dimiſit
ſpmſcm̃:quẽ diſcipulis ꝓximꝰ paſſioni ꝓmiſe⸗
rat.vt hoibꝰcredẽtibꝰ⁊ auxilio eſſet ⁊ ſciſicati⸗
oni.hic oꝛdo credulitatis nr̃e ð xpᷣo. Sʒ qꝛ iãʒ
mẽtõeʒ fecimꝰſpũſſci:dicemꝰcredẽdũ eẽ i ſpm⸗
ſanctũ: p quẽ vniũſa q̃ poſtmodũ fierẽt:⁊ inſpi

raret ⁊ ſciſicaret ſue eſſe ſubſtãtie.tñ tres vnuʒ
ſunt:pr̃:filius:⁊ ſpũſſcũs. Deinde credẽdũ v⸗
nũ eſſe baptiſmũ:q̃ͥ homies purihcati ⁊ dei ſfilij
facti:in fide ↄſignent᷑.qͥ vniũſa vel natiuitatis
vel erroꝛis veteris hois delicta purgarent᷑. In
qͥ nõ coꝛpoꝝ deponunt᷑ ſoꝛdes:ᷣ ↄſcie pure in⸗
terrogatio bõa ẽ in deũ de reſurrectõne dñi nr̃i

Jeſu xpᷣi. Poſt hec oꝛdo exijt credẽ reſurrecti⸗
onẽ moꝛtuoꝝ in eadẽ carne. Cõſtat em̃ nec fas

aliud dicẽ:qꝛ deus ⁊ ſapiẽs ⁊ pᷣſcius ſit:meli⸗
uſq; elegerit vt ſapiẽs ⁊ pᷣſciꝰfactũ hoieʒ et᷑nuʒ

eſſe qᷓ; nõ eſſe. Qð ſi melius nõ eſſet in ↄpendio

habuerat añq; feciſſet. QAð aũt eternus ſit hõ:
q̊ ſit ex coꝛpe ⁊ aĩa:ſcpᷣture plurimis in locl do⸗

cẽt nos.ᷣ pauca ad exemplũ ponaʒ. Salomon

clamat dicẽs. Deus ↄdidit hoiem ad imoꝛtali⸗
tatẽ. Nec im merito in Geneſi phibet᷑ poſt pec
catũ hõ ad arboꝛẽ vite accedẽ ne viueret in et⸗
num. Atiq; vt imoꝛtalis ꝑſeruaret᷑ homo:qͥd
erat niſi qꝛ immoꝛtalis a deo factus fuerat:⁊ i⸗
moꝛtalitatẽ coꝛpns nõ capiebat. Sʒ credo hoc
mouere lectoꝛẽ:ꝙ hõ a vite ligno ꝓhibeatur a
deo: ignoꝛãs ⁊ in hoc hoi eſſe ꝓpuiſum. Jã em
erat in trãſgreſſione: ⁊ a pctõ poſſidebat᷑. Ante

ergo hãc moꝛtẽ q̃ a deo ꝓ remedio hoĩbus at⸗

tributa ẽ: ex q̃ ꝑſe epatoez coꝛꝑis ⁊ aie ſit finis:
⁊ euulſio peccati:ſi ad arboꝛeʒ vite acceſſiſſet:
qꝛ neceſſe fuerat cõicatiõe vite fieri eternũ:in i⸗

moꝛtali hoie neceſſe erat ꝑpetuũ ꝑmanere pec
catũ. Ergo ⁊ hoc ↄſulte ⁊ vtiliter hoĩ ꝓuiſum

eſt: vt peccato amputato interuentu tempera⸗

te diſſolutõis:vera factura dei excluſo malo ex

citet in vits: ergo ſp ẽ homo. Sʒ cur moꝛimur
in hoc mũdo: Supius comp̃henla eſt rõ: non

interire hominẽ:ᷣ ſeꝑari.nec abſummi materi

as: ex äbus hoim coꝛpꝰ ẽ fabꝛicatũ.ſᷣ ad reſur⸗
rectõis diẽ vt timeat dei iudiciũ reſeruari. fas

em̃ nõ ẽ: vt aliqͥd deſit deo nos iudicãti:cũ ceor⸗
tũ ſit dei iudiciũ poſt finẽ huius eui deſtinatũ.

Fo. xXxVI

aut in crimine. ⁊ hoc cõpetit: vt remunerent᷑
bñ geſſerũt ſᷣm volũtatẽ eius.⁊ mali efnis ſup

itima: æ vitamꝰaduſa vt obſequẽtes pᷣmia cõ
eãmur. Cõtẽnentibus em ðs moꝛtẽ ↄminat᷑ ?
penã:hec oibꝰinſinuãda.⁊ ab oibus credenda
xiſtimo geg degionatacrenno. Znnſat .
na duo ſunt obtinẽc

neq; ſpare in incerto diuitiaꝝ ſuaꝝ:łᷣ in deo vi⸗

uo: q pᷣſtat nob abũdãter omnia: ad factũ boni
kis diuites eſſe. in bonis faci cõicatoꝛes e..
theſauriʒare ſibi bonũ in futuꝝ: vt apꝛehẽdar
eã q̃ bõa ẽ vita. Deinde ſcire debẽt nõ ideo ac⸗-·
ceptas eſſe ⁊ haberi diuitias:vt his ſolis beati
tudineʒ ſe hr̃e ↄfidãt.⁊ male vtant᷑ bonis ne

deſpiciãt pauꝑes.ne ue miſteriũ malitie:aut in

ſt umentũ diuitias libidis ↄputẽt: aut ꝓpk ſe
ſibi traditas:aut ſe nũ qᷓ illas amiſſuros exiſti⸗
mẽét/ Soſtremo ſciãt diſpẽſatoꝛes gre dei ſe ee=

2titutos a deo: vt ⁊ in diſtributõne volũtas

certa eoꝝ vel boa vel pꝛaua noſcat.⁊ ſciãst ma

gis ſibi acceſſiſſe ꝑ abũdãtiã: niſi ſapiẽtes fue
rint tẽptamẽta potioꝛa. diſcãt erogare diuitias
ſ ad ↄpatõeʒ immoꝛtalitatis diſtribuant facul
tates. vt ſint ſiles o: miſericoꝛdes nõ ꝓfuſi a
ꝓdigi rei dñice iudicent᷑: fident᷑ qͥdẽ ̊ agãt ?

cũ humilitate. Ait em Maulus apłs q fidenter
ſeiat: fidẽter ⁊ metet.Et iteꝝ hylarẽ datoꝛẽ di ·
ligit ðs. Nõ exiſtimẽt finiri poſſe:ꝙ vniuerſuꝝ,yx
opis ↄtẽplatõe pᷣceptoꝝ dei depᷣhẽdit᷑. Cum ?·
ab ipo accepte ſint ⁊ neceſſarie.⁊ ea vtilit auge
re amiſtrare ↄſueuit. Añ em tꝑalia deeſſe pR

cũ ꝓprt ipᷣa ſi bñ progent᷑: etna pmiſſa ſint ⁊ pa
aia? Veritas loquit᷑ q ẽ xpᷣs dicẽs.Qui dimi⸗

ſerit ppt᷑ me domũ aut villaʒ:aut parẽtes:aut

reliq̃ cẽtuplũ accipiet in iſto ſeculo in futuro at

vitã eternã. Et ſi hoc qͥdã tꝑi ꝑſecutõis aſſcri⸗

bũt:ego aũt ſic audio dñm nrjm monentẽ: ꝙ ꝓ⸗
pter ſe qͥlibet tꝑe ad qdᷣcũq; opus ſctm fuerit pᷣ

ceptũ eius impletũ:nebᷣ ad futuꝑ pᷣmũũ deſtia⸗
tũ. MNe vo ſimus ſolliciti: qꝛ cura gerit Ss pno

bis. Clamat ꝓphᷣa dicẽs. Et pauꝑeʒ ⁊ diuite,zʒ

ego feci. ⁊ ꝓ oibus eqlis cura ẽ mihi. Curã ge⸗

rit ðs.⁊ qͥs metuit ne eius minuat᷑ primonium
vñ deo iubente progat/ Cimeamꝰ magis: ne ſi

trepidi: ⁊ ſteriles: ⁊ infideles fuerimꝰ in bonis
opibus:egeni atq; inopes iudicemur.Timea⸗

mus poti impleri triſticia: qꝛ ⁊ de hmõi diuiti

bus: in euãgeliũ in vniꝰlʒ pſona: ad exẽplũ tñ
retulit dicẽs. Abijt aũt cũ audiſſet ↄtriſtaꝰ:qꝛ

fuit hñs facultates multas. Nõ timeat: ue dif⸗

ficile regna ingrediat᷑ celoꝝ. ſit imo humilis:ſit

pe larg': vt beatioꝛ ex h̊ iudicet᷑: ſi necin iſto ſecu⸗
Nã hoc q; inſinuãdũ ẽ: ⁊ expurgari neceſſe eſt lo: nec in futuro ſentiat egeſtatẽ. det paupi vt

totũ hoĩez:qm oẽs aut in vtute inuenient eſſe

☛

deü feneret: de ↄputet debitoẽſciat ppoſit

ſunt obtinẽda: paup ? diues. Et diuitt /
bus qͥdẽ huiꝰmũdi pᷣcipiẽdũ ẽ: nõ alta ſapere:·

—.
—

eſſe miſericoꝛdiã ſacrificiis dicente dño. Beati
miſericoꝛdes: qm ip̃i miſericoꝛdiam ↄſequent᷑

glaʒ ↄſecuturi ⁊ requiẽ.Sʒ in his diuitijs in qͥ⸗

bus alij ⁊ coꝛrupti ⁊ deꝑditi iudicant᷑.iſte fru⸗

——

cxꝰ iuſticie ac miſericoꝛdie accipiat coꝛonã:pau

vo itaoſoladus ẽ: vti ſciat in pauptateoſide

rada magna ſibi bõa eſſe:⁊ pᷣmo q̃dẽ ꝙ a deo v
rilit᷑ ſi ſibi ꝓpuiſum.pᷣſciũ deũ infirmitatẽ eiꝰcõ⸗
dinéẽ ferrenõ poſſet: deinde ſentiat qᷓ;tas tẽpta⸗
tiones: ⁊ qᷓta ꝑicula trãſierit nomie pauꝑtatis
nã ⁊ ſi affluẽtia deeſt:q̃ frequẽter vᷣtuti Zria ẽ:
dQaa animi tñ diuitias qᷓ;totius ſine ipedimento
in pauꝑtate trãſit᷑. Certe qͥbus malis caruerit
ſideret:caret inuidia:emulatõe:inſidijs:dolo
ſlſupbia: ↄtctõe:⁊ his q̃ homini in h̊ ſeculo diui
tie ſolẽt ↄflare.luxu em reꝝ:⁊ vbertate copiaꝝ

ſideraſſe.⁊ ſciſſe ꝙ diuitiaꝝ ſarcinã: ⁊ ſollicitu⸗

animus ſoluit᷑.vigoꝛ mẽtis infringit᷑: vtus coꝛ

poꝛis eneruat. At in pauꝑtate nõ laſciua ſunt

Zuiuia:nõ turpes potatioes:oia ſobꝛia:oĩa ri⸗

gida: oia humilia nõ abiecta. qm̃ ↄſcia pura ⁊

tatibus: iuſtus c.nõ facile ad diuitias ai.i. v⸗
tutes huiꝰmũdi diues accedit. Filius em deiqͥ

difficilius ait diuitẽ introire in regnũ celoꝝ:v⸗

Pvtute ſunt plena.nõ em̃ abũdãs ẽ eneis facul

tiq; intelligit baupere lacill. Mecſe ob paup⸗
tatẽ alienũ eſſe a cura dei exiſtimet. Naʒ ꝓpha

teſtat dicẽs: ⁊ pauꝑeʒ ⁊ diuitẽ ego feci.⁊ ꝓ oi⸗

₰

bus eqlis cura ẽ mihi. Nõ ẽ em̃ ðs pſonaꝝ ac⸗
ceptoꝛ. nec ꝓ illo ſe cura ꝓfitet᷑ gerere tm qͥ in ſe
culo diuitijs pollet.̊ ꝓoibus ⁊ ꝓ paupibꝰ cu⸗
r ſuſtinet: remũ eraturꝰ quẽ inuenerit:aut i di
uitijs humilẽ: aut in pauꝑtate patiẽtem Atri
butio ẽ veluti totiꝰcoꝛpis hũani miſteriũ q̃rat
ſinguloꝝ mẽbꝛoꝝ officia ↄſideret hois coꝛpus
eęc̃ vnũ qdẽ coꝛpꝰſ plima mẽbꝛa. nũ qͥd oĩa ſunt
aut oculus: aut pes:autreliq̃ mẽbꝛa? Sʒ ſicuti
2it Naulus doctoꝛ gẽtiũ: in ſide ⁊ vitate q̃ in⸗
ferioꝛa ſunt mẽbꝛa: maioꝛẽ his tribuimꝰ hono⸗
rẽ. Et quẽadmodũ vtus ſinguloꝝ mẽbꝛoxꝝ in

ſuo oꝛdie atq; officio demõſtrat᷑:ita ĩ totiꝰgñis

hiani coꝛpi veluti membꝛa paupꝑtas ⁊ diuinie
collocant᷑. Et pauꝑis patiẽtia:⁊ diuitis hũani

tas dei examie ↄpꝛobant᷑. Exultare dʒ paup?

deo gras agẽ: qꝛ multis primonij nexibus libe
ratus ẽ in die ꝓbatõis nõ quat᷑ ↄpedibꝰ: faci⸗
liliber ſequit᷑ dm nullis nexib⸗ implicatnõ
delit etiã ab ipo inq;tũ põt miſericoꝛdia iuſta ĩ
egenos.qꝛ ſicut iuſtus efficit᷑ ð ſua fragilitate iᷣ
ferioꝛibꝰ⁊ nõ hñtibus pᷣrogatoꝛ.nõ veret ne ip
ſe deficiat: cũ in vſt u ſcẽ miſtratõnis hẽat ꝓmp
tiſſimã volũtatẽ:nihil ei deerit quẽ ꝑ ꝓphetaʒ
ſpũs coꝛroboꝛat. Nã occidit ðs aiaʒ iuſti fame
Et dñs in euãgelio. Querite pᷣmũ regnũ dei:⁊
oiĩa hec aponent᷑ vob/Mõ cupiat diues in hoc
ſeculo fieri:ne mala plurima ſibi acqᷣrat: dicẽte

. . „*
.„

2 montẽte gloꝛioſo Raulo. habẽtes igit victũů

⁊ veſtitũ his ↄtẽti ſimus. Qui aũt volũt diui⸗

tes fieri:incidũt in tẽptatõeʒ:⁊ in muſcipulã: ⁊
deſideria multa:q̃ mergũt hoies in ꝑditiõeʒ.i⸗
mo ſi vera ſide ⁊ pꝓpt᷑ ſalutẽ credẽ optant:cele⸗
ſtes ſibi diuitias cooptẽt ⁊ ↄparẽt:q̃̊s vnuſqͥſ⸗
q; iuſticie ⁊ miſericoꝛdie ⁊ reliqᷣs bonis actibꝰ

ↄpꝑat ⁊ aſſumit.Tpalibus et᷑na ſunt pᷣponẽda:
cadud ſtabilia: ſollicitis ſecurioꝛa: ꝑiculoſis li⸗
bera:honoꝛiſic clarioꝛa/is monitis ⁊ diues

Per 2 pauꝑ ſubleuet᷑.Nüũc iã de ſexu loꝗmur

Hexus ille ẽ maſculus ⁊ feia. i. vir ⁊ mulier. ⁊
vir qdẽ poſtea q̃ ſupꝛa ↄpᷣhẽdimus ad inſtitu⸗
tionẽ vite melioꝛis etiã illud dʒ cũ oibus cuſto

dire: vt vxoꝛẽ ſuã diligat ſicut Eps eccliaʒ.vt
oi gne vnanimi ⁊ ↄcoꝛdes rite poſſint deũ ð oĩ
bus dep̃cari:leuãtes manꝰpuras ſine ira ⁊ di⸗

ſceptatõe. oia fiat ad ediſicatõeʒ ⁊ inſtructõeʒ
deificã. Deinde ↄiũctiõis vinculũ p udice ⁊ cũ

oi caſtitate gñent:⁊ tũc ↄueniãt:qñ vel gñatio
nis eſt ↄtemplatio:aut oꝛõnis nõ reuocat tp̃ᷣs.
Dꝛõnẽ auũt illã ↄputo:q̃ oĩ ſaccoꝝ myſterio atʒ
cõicatõe celebꝛat᷑.Ceteꝝ ẽ depᷣcatio ⁊ adoꝛatio

ex homologeſis ⁊ intpellatio ẽ ⁊ votũ:que oĩa
ſua hñt tpa. Aiꝝ igit᷑ decet intecto capite oꝛa⸗
re:nõ comatũ:qꝛ ↄfuſio ẽ viro:inceſſu eſſe ſim⸗
plicẽ:nõ iactũ:nõ fucatũ. vt nõ ſolũ videat᷑ v⸗

bo credidiſſe:ᷣ ⁊ ceteris vite ſue ſpẽʒ pᷣſtet. Ui
ro em omni ↄpetit ſacerdotare do.⁊ ideo dʒ tã

in catheciſmo qᷓ; etiã in layca vita ↄuerſationẽ
ſuã mũdiſſimã exhibere. vt ⁊ iſe mũere ⁊ offi⸗
cio ſacerdotali nõ fungat᷑: vite tñ ſiłitudine ſa⸗
cerdotibus coequet᷑. At vo mulier diſcat obſe
4dq viro:etiã dñm illũ vocãs.⁊ qͥdẽ oẽs viros re

uereat᷑:ſuo tm̃ ſeruiat.qꝛ omis mulieris caput
vir. ſciat ⁊ hec caſte viuere cũ viro ſuo:qð ⁊il⸗
le oibus mõis faciat ita:vt nullã aliã pᷣter vxo⸗
rem nouerit. Noſcere etiã dʒ tpa ↄuẽtõis ⁊ ab

ſtinere a ↄiunctõe:vel cum tempus eſt oꝛõnis:
yel cum muliebꝛia patit᷑: vel cum poſt partum
intra tꝑa purgatõis ſe eſſe cognouerit. Nõ em

ad impudicitiam matrimonium copulauit ðs:

E vt gnatõi pᷣberet obſequium. Diſcat ſilios e⸗
ducare pie:verecunda eſſe:nõ litigioſa:non vi

nolenta:nõ ſuꝑba viro: tametſi primonio ma⸗

ioꝛ videat᷑. Sit ⁊ in inceſſu pudica:non fucata
foꝛma: ꝓcedere nõ ſtudeat cuʒ capilloꝝ criſpa⸗
tionibus:aut circũdata auro:aut veſte pᷣcioſa:

ß yt docet feias xpᷣianas: ꝓmittẽtes caſtitateʒ

nõ tm vbis:ᷣ ⁊ ꝑ bonam ↄuerſatõeʒ. Sciat ſe

tacere debere in eccła. Loq em ibi illi nõ eſt cõ⸗

gruum. Debere obſeqͥ nõ tm̃ maioꝛibus natu
⁊ ſacerdotibus:verum etiã oibus fridus.neq;

ſe vlli pᷣponere viro ↄtemplatõne ſexus.qm ⁊
cũ oĩa legitima pᷣcepta ꝑfecerit:in viꝝ ↄſuma⸗
bit᷑ ꝑfectũ.immo appetat vtutẽ ↄſecuturã glaʒ

mai
ſeru
ſt
dele
hont
turet
dumnt
liuse
lusſ
nusc
R,0
cani⸗
534
Rir
kag
Lane
bibus
nſhil
feypu
aten:
ſdeus
ſtobien
haſea⸗
glerite
Gänul
ſnan
ſſtuß⸗
ialie
unge
guiano⸗
Nrein
hoind
(Cerne
Nom
choden
flein
Grama
ſunta
ceantg
Autſcele
fſentü⸗
tekitesſ
(urefo⸗

pict
diui⸗
lr
ldez i⸗
nnccle⸗
nuſqh⸗
actid
oned:
loſisli⸗
diues
oämur
lier.
inſtim⸗
s uſto
cliezt
deüdoi
krarde
nuctoez
licec
igſatio
ttho.
erioat,
onti⸗
„quecin
pleor⸗
leſeſun⸗
ſden y⸗
te.
oli
ſion⸗
eToffi
ineſe⸗
obſe
wroste
ſsaput
gori⸗
ler ro⸗
is ab
toröͤnis:

ſexus infirmitate nõ tardãte: ſanctitatẽ 1 wtu⸗
tẽ animi: ⁊ oi ↄtinẽtia ⁊ paſſione deuota viris

iuſtiſſimis coequet/J Iſermo habeat in
manibus.Et pᷣmo qͥdẽ arbitroꝛ infatia differẽ⸗
dã doctrina:q̃ qlitate vel tpis vel etatis:vbuʒ

doctoꝛis nõ põt ſuſtinere.Sʒ qͥbus oibus bñũſfi

cio eiatis in malitiã ⁊ innocẽtia naturaleʒ dari
pᷣcepta nõ pñt. In hoꝝ tñ admonitõeʒ paren⸗

tes ſunt ↄſtringendi.qᷓ; accedẽte etate ecctia
nõ deerit: nec ceſſabit admonẽdo.NPueris tñ il
lud inſinuãdũ:pᷣmo vt nullo audiẽdi deſint tẽ⸗

poꝛe:qꝛ nec ſemel poſſint oĩia ꝑdocere.Deinde
innocentiã ſimplicitate ↄiungãt:ne pueritia in

₰

malitie ꝑſcueratõe ↄtinuẽt.cuſtodiẽdũ q; ⁊ ob

ſeruãdum:ne in ceteris etatibus coꝛrũpat᷑.qhi
ſciãt ſibi foꝛe gloꝛioſum: ſi naturali bonitati ſi⸗
dei q; bonũ ⁊ deiſicũ munus adiũgãt.vt ſemꝑ
boni:ſp ſancti:ſp innocẽtes:ſꝑ in dei oꝑa ⁊ na
ture traditõe credulitatis ꝑſeuerẽt. Cõſideran
dum illis ẽ:vt caſti ⁊ pudici ꝑmaneãt.⁊ freãn⸗
tius ad eccleſiã ſciãt ↄuenire debere:qꝛ frequẽ
tius ſunt armãdi: qͥbus adhuc ꝓpter etatẽ mi⸗
nus ſtabilem: pugna dyaboli futura ſit graui⸗

oꝛ. Obſeruãda illis oĩa cum timoꝛe:⁊ ante oẽs

cauẽdum a foꝛnicatõe:que initiuʒ ad idolatriã
hʒ. ⁊ neceſſe ẽ: vt vtrũq; nouerit qͥ ſecutus ẽ al
terum. Ergo quomõ credere intelligit᷑:⁊ deſijſ
ſe a gẽtibus:ſi ea que gẽtiles deſignant:recolit
Sane obſequẽtes ſint nõ ſolũ parẽtibus:ſed ⁊
oĩbus etate maioꝛibus:ſi tũ eoꝝ munita ⁊ oꝛõ:
nihil legitimis affert impedimẽti.deũ ſe habe⸗
re ↄputẽt patrem. Illius ſperare debẽt heredi
tatem:que nõ in tꝑalibus ↄſtat:ſᷣ in etnis:qm̃

ſi deus illis vtile eſſe puiderit:etiam tẽꝑalia pᷣ⸗
ſtabit: maxime cum viderit vnumquemq; eter

na ſectari:filio eius dño noſtro dicẽte. ꝛimuʒ

querite regnum dei:⁊ omia hec apponent᷑ vob

Vñ nulli dubium foꝛe credo:his copiam necel
ſariaꝝ rerum in terris nõ defuturam:qͥbus ce⸗
leſtia pᷣꝑant᷑.Ergo qꝛ hec a ðo ſperãda ſuntnł
li alij ẽ obſequẽdũ: ĩmo oĩbꝰ obſeqnẽdũ: qꝛ ðs
vult:ñ qꝛ ab ipᷣis tꝑalis ſꝑari dʒ aliqͥd pᷣmij:ſ
quia nos dei eccleſia etiam in his legitimaim⸗
plere intẽdimus. NPoſtremo gratulandum eſt
his in pᷣmo exoꝛdio libꝛi arbitrij: ſi ad deum ac

ceſſerint. vtpote omnem etatem ſuam bono fi⸗
dei comꝑantes: ꝙ nõ ↄſumpta etate in erroꝛe:

quod etiam poſtmodũ dolerẽt:ſᷣ ꝙ adhuc pue
ri ⁊ innocẽtes ad dei nõ tm̃ veniam: qᷓ;tum ad

gram acceſſiſſent ↄſequendam. Juuenes vo h

ſunt admonẽdimodo:vt ſi vxoꝛes habeãt:do
ceant᷑ caſte viuere cũ vxoꝛibus ſuis.alienã ſci⸗

ant ſceleratũ eſſe ↄtingere. In h̊ em dabit exꝑi

mentũ ⁊ documẽtum renũciaſſe ſe vere vite pᷣ⸗

terite: ſ poſtq;; crediderit: in melius vite ſit fa⸗
cia refoꝛmatio.Tũc em deſinit eſſe gẽtilis:⁊ eſ

Fya..
Epiſtola V

ſe iniciatx
diẽs:caſtũ ſe exhibeat ⁊ pudicũ.Si vo vxoꝛes
nõ hñt ↄſtringendi ſunt vt aut habeãt:aut oio
ſe ↄtineãt. ne putẽt ſibi eadẽ licere:q̃ gerebant

pianus: ſi vniuerſa legis caute cuſto

antea. Renũciaſſe ſe debẽt ſcire dyabolo:nõ vᷣ
bis ᷣ factis.Admoneant᷑ ⁊ ſciãt intdictã eẽ foꝛ
nicatõeʒ ⁊ adulteriũ. nullã feiaʒ licere ↄtigere
excepta vxoꝛe.⁊ ipᷣa deifice cõꝑatã. Itaq; aut
illis ducẽda ẽ vxoꝛ:aut ↄſeruãda ↄtinẽtia.Sa

ne ne territi fidẽ differãt:ſciãt malũ eſſe ꝓpt᷑ im

mũdiciã nõ credere: deterius eſſe impudicos:
poſtqᷓ; crediderint inueniri.⁊ hos hoies monẽ

dos eſſe exiſtimo: vt oibus ꝓpt᷑ deũ obſequãt᷑

Bomũ ſuam bñ regere diſcat.ſi filios habeãt:

pie eos tractẽt:a inſtruant rebus deificis.Hec

em̃ ſunt ſigna fidei noſtre.ſi nõ ſoluʒ credideri⸗
mus:veꝝ etiam alijs q̃ credimus tradiderimꝰ.
Cõſiderãdum iuuenibus:vt in oibus bonis fa
ctis etatẽ ſuã ſuꝑent.aĩoq; ⁊ vᷣtute foꝛtes: ⁊a⸗
pud interioꝛẽ hoieʒ iuuenes deo iudice collocẽ
tur. Gratulandũ etiam ijs qui nõ oi etate con⸗
ſumpta:ſᷣ in ip̃o etatum caloꝛe: ⁊ in iᷣa adole⸗
ſcẽtia flagitioꝝ dyabolo ⁊ immundis factis re
nũciauerint.vt renouati exhibeant ſe deo pue⸗

ros i malitia. in tẽptatõibus iuuenes:in ↄſilijs

⁊ cogitatõibus ſuis ſenes ⁊ ꝗᷓues milites Rpᷣi.
Sciãt ſe in pace debere eſſe ſollicitos:⁊ in ꝑſe⸗
cutiõe foꝛtiſſimos. Ita nomẽ militie dediſſe.⁊
donatiua ſic ſe ſtipẽdia ſperare vite eterne: vt
pᷣter quottidiana pacis certamina:q̃ ʒ dyabo⸗
lum cui renũciamus gerimus:ꝑſecutiõis pug⸗
nam ⁊ pᷣlia cogitemus.nõ coꝛꝑis ſupplicia me⸗
tuenda:ſᷣ ↄſideranda ꝓmiſſa.Captiuitas poti
us ⁊ ſub hoſte eterno ſeruitus:⁊ exiliũ celeſtis
patrie ⁊ dei iudiciũ: ⁊ inſultatio iimici:⁊ moꝛs
eterna:⁊ eterna toꝛmenta ꝑtimeſcẽda ſunt.Cõ
ſideremus nos omnes eſſe moꝛtales: ⁊ neceſſe
eſſe nos moꝛi.⁊ qᷓ; gloꝛioſum ⁊ pᷣdicandum ſit:
quod neceſſe eſt pati:expugnet᷑ in gloꝛia.

Aptandus eſt omnis ſermo ad deſtructionem

idolatrie.⁊ martyrij coꝛona laudanda:⁊ omni
farie ad expugnandlum hoſtem: ⁊ ad eius lacu
la repellenda miles Epi munitus incedat. Js
cui euãgeliʒatur: interrogetur quid agat ſi mi⸗
les eſt vel officialis.an iudex:ruſticus an vꝛba
nus.negociatoꝛ aut agricola.vel opifex:vel in
quo actu vitam ⁊ ↄuerſationem ſuam inſtitue
rit:vt ex hoc allocutio nõ deſit. In eo em̃ maxi

me quis peccat: in quo quotidie viuit. Oſdone
at᷑ igit᷑ miles:ne ↄcutiat:officialis ne calũniet᷑:
iudex vt moderet᷑:ruſticus vt non murmuret:
vꝛbanus vt nõ ſubdolus ⁊ circũſcpᷣtoꝛ ſit:⁊ ne
in rebus malis ſuũ exerceat ingenium.negocia
toꝛ vt empta nõ peioꝛet.agricola vt annonam
nõ captet. opifex vt nõ illudat vel fallat.Eſt qt
fides vt definit apłus Naulus: ubſtantiarerĩ
.

Dars

ꝗis ſperamus:⁊iudex reꝝ qs nõ videmus.Cre
dere ⁊ videre quis nõ debet:ꝙ ea que deus ꝓ⸗
miſit potẽs ſit vt ꝓiiſſa ſunt facillime pᷣuenire

Hec nobis iuiſibilia ante oculos ponit.ad hãc
ingreſſi ⁊ dyaboli ⁊ poteſtatum huius mundi:

⁊ haꝝ tenebꝛaꝝ vniuerſa deſerimus.⁊ deo cuʒ
ſiducia ꝓpximamus. Credere em̃ ⁊ ſpare necel⸗
ſeeſt:que deus iuſſit.Cũq; ea que dyabolus ĩ⸗
ſeruerit:abnegamus.ſidẽ ſpes ſequit᷑. Itaq; ð
ipᷣa loquamur. Eſt igit᷑ ſpes expectatio rerum

omniũ quas in ſide habemus:ꝑ quã ſaluamur

Paulo ſcribente apło. Spe em ſaluatiſumus.
Spes aũt que videt᷑ nõ eſt ſpes.Qð aũt videt
quis:quid ſperat: Si aũt qð nõ videmus ſpe⸗
ramus:ꝑ patientiã expectamus. hec in ſe hʒ ti
moꝛẽ. Hõ illũ dico cuius obliuiſci:⁊ quẽ foꝛas
dDz mittere qͥſqs in fide viuit:ſᷣ qͥ eſt vnus ð ſpi
ritibus:qͥbus replet᷑ Jeſus ſicut Eſaias teſtat
Exiet vᷣga ð radice ieſſe:⁊ flos ð radice eiꝰaſcẽ
det. ⁊ requieſcet ſuꝑ eum ſpũs dñi:ſpũs ſapie:
⁊ intellectus:ſpũs ↄſilij⁊ foꝛtitudinis:ſpũs ſci
entie ⁊ pietatis:⁊ replebit illũ ſpiritibus timo⸗
ris dñi.IJllũ ſpim̃ quẽ Bauid canit dicens.Ti
mete dñm iuſti eius.vñ ⁊ bti efficiunt᷑:eodẽ ꝓ⸗
teſtãte ⁊ dicẽte.Btũs vir qͥ timet dñm. Jllũ ti⸗
moꝛẽ dicit:qͥ caſtus ẽ ⁊ pudicus.Qm timoꝛ ca
ſtus inquit Dauid ꝑmanet in ſeculũ ſeculi.Er
go duplex etiam timoꝛ ẽ. Et vnus apetendus
eſt: ⁊ alius fugiendus. Eſt igitur timoꝛ awetẽ⸗
dus admonitio ⁊ cuſtodia rerũ omnium quas
credimus ⁊ ſperamus. Timemus enim iudici⸗
um:quia ſperamus ⁊ metuimus dñm. qꝛ foꝛte

illũ iudiceʒ credimus. Sʒ qm caſtus timoꝛ eſt

dei: ⁊ ẽ caſtitas ſpecies ↄtinẽtie.HDe ↄtinẽtis ⁊
eius vvtutibus nũc videt᷑ tractandũ.Eſt auteʒ
ↄtinentia appetitus omniũ rerum malaꝝ refre⸗
natio. malarum addũt dicentes diffinitionem
iſtam communem eſſe in rebus bonis ⁊ malis.
Nam qui ſe a bonis retinet: nõ eſt bñ ↄtinẽs.vᷣ
a malis recte.Sʒ in oibus ſane pᷣceptis duplex
ↄſideratio ⁊ doctrina eſſe dʒ.⁊ hoc retinenduʒ
⁊ obſeruãdum in ceteris rbitroꝛ.vñ cũ vnã ꝑ.
tem tractaueris: griam noueris:⁊ ita reꝝ ipᷣaꝝ
inſtitutio exigit.vt cũ alteram ꝑtẽ tenueris:al⸗
terã neceſſe ẽ vt deſeras.Ealoꝝ ſane ſubſtan
tiã ab initio eſſe comꝑimus.quippe inobedien⸗
tia iux ta bonũ malũ eſt:⁊ his ſcilicet qui nuſqᷓ;
ſunt male comꝑantes boni tutela ſeruat᷑. Con
tinẽtia igi᷑ docẽda eſt ⁊ tenẽda in malis rebus
In bonis aũt auiditas eius exigẽda ẽ. Qð da
uigd ꝓnũciat ⁊ docet dicẽs. HBtũs vir qui timet
dñim:in pceptis eiꝰcupit nimis.Itẽ ↄtinẽtẽ eẽ

debere in malis:⁊ apetẽtẽ bonoꝝ in alio pᷣmo⸗

net pſalmo ſic dicẽs.Cõtine linguã tuã a malo
⁊ labiatua ne loquant᷑ inſidioſa.Euita a malo
12 fac bonũ.qre pacẽ:⁊ ↄſeq̃re eam.lacet etiã

it dicens.“
diffiniens non eſſe continentem qui nõ vtraq;

de gtinẽtibus ↄferre. Mltos em̃ video iuxta
ↄiunctõeʒ ↄiugalẽ ↄtinẽtes tmmodo:qua ↄtẽ

platione deus iudicat ↄſcientiam ſinguloꝛũ: ⁊
in reliquis ↄtinẽtie partibus omnibus gentili⸗

bus eẽ deterrimos. Si em̃ ↄſideras q;plurimi
illoꝝ ⁊ iracundi ſunt ⁊ ebꝛioſi ⁊ ꝓcaces ⁊ ſuꝑ⸗
bi: ⁊ ex foꝛma veluti ↄtinẽtie magis inflati:ꝑ⸗
cuſſoꝛes:maledici:cupidi:tumidi:multum ſibi

placentes:⁊ magis iudices: illam ipam quam

ſe pᷣferunt habere ↄtinẽtiam:fomitẽ: ⁊ famam

⁊ materiã magis ſubminiſtraſſe incontinentie.

Cum vtiq; hec pᷣma ſeruanda ſint in qͥbus qͥtti

die comp̃hẽdimur.⁊ tũc magis in oibus alijs

vit᷑ijs vᷣtus ↄtinẽtie retinẽda:⁊ ad ↄſummatio

nẽ nõ ↄiunctio reſpuenda:ſᷣ pudicitia pᷣponen

da eſt. Mam cum apoſtolus Paulus eccleſias

moneret:nõ infoꝛmẽ mandauit ↄtinentiaʒ: ſed
in quibus appetenda ⁊ inuenienda ſit:ſic monu
t ſit inquit ſancta coꝛꝑe ⁊ ſpiritu.

parte ↄtinẽtiſſimus fuerit cõpꝛobatus.vt ma⸗

gis plurumas ſic flagrare cupiditates:ſicut exi
tus docet: ⁊ vniuerſa genera penaꝝ ꝑpeti ve⸗
lint: vel quãlibet eccleſie ſentẽtiam ſuſtinere qᷓ;
a familiari ↄuerſatione diſcedere:neſciẽtes de
um dixiſſe de talibus. Quicunq; reſpexit muli⸗
erem ad ↄcupiſcẽdum eam:iam mechatus ẽ eãẽ
in coꝛde ſuo. Non poſſunt huiuſmodi excuſare
culpã ſuam: ꝙ non ad concupiſcentiam oculos
ſuos poꝛrexerint:qñ ſub vno ⁊ ſimul cubãt te⸗
cto:aut in vno doꝛmiunt lecto. Unde ⁊ repᷣhẽ
ſi ſpiritaliter hoc agere ꝓfitent᷑:adijcientes ex⸗
traneis nomia affectuũ vel pietatis.ſane quo⸗

niam ⁊ dyaboli ſubſtantiam accipimus ſpirita

lem:debet addi: ſᷣ nequitie ⁊ malitie ſpiritalis

ideo ꝓpter ſcandalum eccleſie ⁊ ruinam: cum
a ſe nec perſuaſione: nec interdicto maioꝛũ na⸗

tu:nec metu pꝛeſentis ſententie:vel futuri iudi
cij diuelli poſſint: cum foꝛtiſſimos etiam quos

legitime copulauerunt nuptie:leue iurgium ſe
paret. Quid hoc mali eſt: que male indiuidua
charitas: vt aliene ↄſanguinitatis affectus ſe⸗
parari nõ poſſint.Turpe eſt dicere quod illos
nõ pudet facere. Certe vel ab oſculo non ſunt

immunes: quod eſt pignus ⁊ ara ſerpẽtis.Sa⸗
ne cum increpaueris:mox hec ꝓferunt verba.

poſſe integritateʒ coꝛpoꝛis ſui compꝛobari:cũ

ab ipᷣis pus mẽtis requiratur integritas: qᷓ;;

nec etiã coꝛpoꝛe omnino poſſint examiari. Nõ

em ↄſcientie latebꝛas hominibus ſcire: aut nu

dare gmi um eſt dicẽte ſcriptura.omo in fa
cie videt:deus autem in coꝛde.SBeus ſolus in⸗

tima ⁊ ſecreta circũſpicit. Sʒ manifeſta eſt vox

domini monẽtis: a fructibus eoꝝ cognoſcetis
eos.Si ↄſideretis qualis eoꝝ aſpectus:qᷓ; toꝛ⸗
us frõte:qᷓ; inuerecũda reſpiciũt:q;tũ audacie

in
ngte
di
nuli⸗
lurtni
7 ſup⸗
lri b⸗
umſcbi
quam
famanm
nentie,
usqni
s alis
nmnt⸗
pponen
cceſgs
tizted
cmnonu
ſoinn.
Virag
Nma⸗
jcteri
eni ve⸗
nerech
ſtes de
umul⸗
ustei
cralafe
hoalos
wit⸗
neine
eser⸗
eque⸗
ſpira
hriniis
m: un
icuͤnu⸗
untiudi
mquos
ſgunſe
Giuidus
Aausſe⸗
odilos
vnunu
Su⸗
yerbe.
banieh
: che⸗
ri.⸗ o
authu
nolgti
si⸗
tror

ſtels

in multis magis qᷓ; ↄſtãtie gerũt. Inpudicus

in qbuſdã cultus ẽ:⁊ affectatꝰ inceſſus ꝓfeſſiõe

iactãtie.⁊ ad h̊ hmõi ꝓfeſſionis veluti deuotio
ꝓcedit:vt ꝓpt᷑ nomẽ qð ſolũ poꝛtãt vᷣginitat:

appetibiles fiãt. Inde ẽ qð ſe iudicãt cũ ſe cela⸗
re debuerint: deo exhibẽtes tmmõ obſequium
ſuũ:qͥ remũeratõeʒ pudicitia expectat ⁊ ſperat

ↄgreſſi ad limia domꝰdei:ad oꝛõnis hoꝛã inte-

cto capite inijciant᷑. Intpᷣtãtes apłm ↄniuẽti⸗
bus coꝛruptoꝛibꝰſuis:ð mulieribꝰ maritat nõ
de vᷣginibe ſtatuiſſe.neſtiẽtes ꝙ vbiq; maſcłos
cuiuſſibet etatis viros nominẽt:oẽs feias mu⸗

lieris apellatõe deſignet. Scio me exceſſumfe

ciſſea ꝓpoſito tractatu ↄtinẽtie:ſᷣ neceſſario vt
deiceps oẽs hoĩes cuiuſlibet ſexus plenaↄſcia
ſciãt:⁊ a q̊bꝰte abſtineãt:⁊ q̃ debeãt cuſtodire.

Aut ſii vna ſpẽ ⁊ qͥlibet gñe ↄtinẽtie fuerit ob⸗

ſeruatoꝛ:nec ad alias velit monitꝰaccedẽ:nõ ſe
iactet in nũero eſſe ↄtinẽtiũ:ne ⁊ ipᷣaʒ ꝑtẽ in q̃ ſi

bi plaudebat.obſtinatõe videat᷑ amittẽ.Ergo

q̃ ad ↄtinẽtiã docet᷑: ⁊ vult accedere nõ in coꝛ⸗
poꝛe:aut in vna ꝑte coꝛꝑis tmmõ dʒ ↄtinẽtiaʒ
q̃rere:ᷣ in toto aĩ motu ↄtinẽtie dʒ obſeruatio⸗
nes aaſcere.Hã qͥ iracũdiã retinet is magis eſt
ↄtinẽs:qᷓ; qͥ linguã a ↄuitio:a maledicto:a de⸗

tractõe:a mẽdacio:a piurio: ⁊ a ceteris lingue

malis abſtinet. Is vo eſt ↄtinens qͥ vniũſa offi
cia mẽbꝛoꝝ a malis affectibus ſubtrahit qͥ ipᷣm
deniq; cogitatũ a tota neqtia ↄpeſcit:⁊ oĩ dene
gat iniqͥtati. Is plenus eſt ↄtinẽs:⁊ illũ nõ cuʒ
hoibus ↄparo:ſᷣ cũ angelis ſcis ſimillimũ reco
gnoſco. Nüũc iã vobᷣ de patia: ⁊ de eius bonis

loquẽdum eſt. Eſt igit᷑ patiẽtia oim iniuriaꝝ ⁊

paſſionum tolerãtia: ⁊ deſpectionũ atq; expe⸗
ctationũ oĩm ſine pᷣcipitatõe ſufferẽtia.Quã ſi

q̊s intellexerit ⁊ habuerit:gria vite guia baiu-
„

lat:oĩa bõa ↄtinet:ſoꝛoꝛẽ hʒ ſpem.quã ſuꝑius

comp̃hendi.affines experit᷑ eſſe ſibi res bonas

oẽs. Natit᷑ em̃ libẽter:quia ſperat:⁊ ſperando

tolerat. Inmpatienter em fert᷑:quod nõ ſperat᷑.

Omni aũt vtute ꝑfert᷑:quod ſpe pᷣeũte digſcit

Aut ſi ſpes fructus patiẽtie ſubſequat᷑:hec ma

tre gaudet fide:gubernaculum hʒ dei timoꝛem
⁊ ſpem ac ↄtinẽtiam genus ⁊ ꝓpinquitatẽ. In
de gloꝛioſi dei teſtes efficiunt᷑: dum fide pleni:
dum dei timoꝛe ſolliciti:dum ↄtinẽtie diſcipu⸗
li:dum filij ſpei duce ſapientia reꝑiunt᷑. DOein⸗

de coheredes Rp̃i: dum illum vſq; ad moꝛteʒ
patiẽtie vᷣtutibus imitant᷑. Inde iuſti dũ omia
patiẽter oꝑant᷑. Sʒ iam de iuſticia diſſeramus
Eſt em iuſticia ſingulaꝝ reꝝ ⁊ pſonaꝝ equiſſi⸗

ma diſtributio: quã quis obtinens: T cui quis
adherẽs: vitam ſuam diſpoſite ⁊ ſine turbatõe

ↄſeruat:cu ſtodit in oĩbus equitatem. Scit qͥd

deo debeat. q̃d ſanctis ⁊ coeq̃libus reddat:qͥd
nõ deneget ptãtibus huiꝰ ſeculi.qd ſibi retine⸗

Epiſtola

Fo. xvVII

at. qᷣd pximo competat. qd alienis ocedat aut

coõgruat. Juſtum em eſt deuʒ colere:a diligere

ex toto coꝛde:⁊ ex tota aia:⁊ ex tota vtute.ſan
ctos ⁊ coeq̃les honoꝛare.tributa pẽdere ptãti⸗

bus. ſuꝑbum nõ eſſe:ſᷣ magis mitẽ ⁊ humilem
ꝓximos tanqᷓ; ſe diligere:alienos ⁊ inimicosu
ꝑſequi odio:bſᷣ amare.ſubiectum eſſe poꝛibus:
vel etatemaioꝛibus:quia ⁊ dñs noſter cũ eſſer
omniũ dñs:a Joãne Baptiſta qui maioꝛinna

tis mulieꝝ: quia poꝛ ab illo in natiuitate hoim

erat:baptiʒat᷑.⁊ ſic impleri omnẽ iuſticiãs pte-⸗

ſtat᷑. Ex hac miſericoꝛdia naſcit᷑.obſequiũ dei
ſicum gñat᷑. In his omnibus quiſquis inueni⸗
tur:nõ immerito in Rpᷣo ðꝛ ꝑmanere.quoniaʒ
hec omia E*&ps ẽ. Paulus gloꝛioſus nos infoꝛ⸗
mat ⁊ inſtruit de Epᷣo dicens. Qui eſt nobis a
deo iuſticia ⁊ iuſtificatio ⁊ ſanctificatio ⁊ redẽ⸗
ptio. Itẽ alio loco. Qui ẽ miſericoꝛdia ⁊ pax vv
dileciio:quã greci aoτιπ vocant. ad quam
nũc trãſitus facimus: quia in oibus maioꝛ eſt.

Inter cetera ſic fatet᷑ btũs Paulus. Manent

aũt tria hec:fides:ſpes:⁊ dilectio:ſᷣ maioꝛ his

dilectio ẽ. ergo eſt dilectio vinculũ animoꝝ ca⸗
ſta ⁊ ſincera ⁊ ſine emulatõe. Charitas ↄſuma⸗
tio omnium mandatoꝝ: bꝛeuis regula omniuʒ

pᷣceptoꝝ:quam quis cum habuerit:omnia ha⸗
bet. ſine hac in alia omnia remanet imꝑfectus.
Et vt cognoſcat veſtra pꝛudentia qᷓ;tum chari
tas valeat:legimus reſponſum vñi in euange⸗
lio dicẽtis. Cum em interrogaret᷑ ſic ait. Dili⸗
ges dñm deum tuum ex toto coꝛde tuo:⁊ exto
ta anima tua: ⁊ ex tota vᷣtute tua.⁊ diliges ꝓxi
mum tuum tanqᷓ; te. In his duobus pᷣcepi to⸗

ta lex pendet ⁊ ꝓphete. Vides in hac ſola vni⸗

uerſa legis cauta pẽdere.vere quiſquis hãchʒ
iam deus ⁊ dei filius dici põt. Ex hac ſola deo
poterit ſimilis eſſe. Cõſidera deum qui diligit:
nũquid ſperat:nũquid timet: nunqͥᷣd fidit: HI 5
hß tĩ diligit. DHeus inquit Maulus cum dilexil
ſet mũdum:miſit vnicum filium ſuum in ſititu⸗
dine carnis peccativt ð peccato ↄdẽnaret pec
catũ in carne. Inde ⁊ Paulus pᷣponit illam oi
bus rebus bonis dicẽs.Et ſi locutus fuero lin

guis hominum ⁊ angeloꝝ: charitatẽ autẽ non

habeam:nihil ſum: ac ſi eramentum tinniens:

aut cymbalum ↄcrepãs.Et ſi habuero ꝓpheti

am ⁊ cognouero omnia myſteria ⁊ omnem ſciẽ
tiam: ⁊ ſi habuero fidem ita vt montes tranſſe⸗
ram:⁊ diſtribuero omnia mea in cibos paupe⸗

rum: ⁊ ſi tradidero coꝛpus meum vt ardeam:
charitatem autem nõ habeam nihil ſum. Cha-⸗
ritas magnanima eſt: charitas benigna ẽ: cha⸗
ritas nõ emulatur:nõ cogitat malum:non gau

det ſuꝑ iniuſticiam: gaudet autem in veritate.

oia ſuſtinet:oia credit:oĩa ſperat:charitas nũ⸗

qᷓ; excidit. Ergo qͥ hãc veluti ſpẽʒ volueriei⸗
3

Tars

nuere:tote ille ſep̃ture ſunt reſerãde.oĩs apien
da lex: ꝓphe inſinuãdi:oẽs vᷣtutes Rpᷣi:actus

inãdata inſinuãda.Aplłloꝝ q; doctrina aꝑiẽda

penitus ⁊ docẽda ẽ. Et qᷓ;uis oẽs qs ſupꝛa tra

ctamus ſpẽs: ad plenũ tractatũ hoibus incõpᷣ
hẽſibiles ſint:multo tñ magis ca in q̃ oms ↄſu⸗
mant᷑ ⁊ pẽdẽt:maxie cũ Joãnes euageliſta int
dixerit nobᷣ in epła ſua diſputare de ea.cũ illaʒ
⁊ dei filiũ eſſe dicit:⁊ deũ patrẽ ſic docẽs:deus

Dilectioẽ. Si põt qͥs de toto deo diſſerere:põt

⁊ de dilectõe qᷓ deus ẽ. Ergo ſi ſacrilegium ẽ ð

deo tm q;tum nõ licet diſputare: tacere religio

ſum ⁊ alienum nõ erit. Oe dilectõe etem̃ ſentiẽ
da tãta ſunt:qᷓta ⁊ de ipᷣo deo:quoniam ðs di
lectio ẽ. Anuſquiſq; igitur ſe cognoſcat: quia

ſiquis in ſe hʒ dilectionẽ: habitaculuʒ ẽ dei:qꝛ
deus qui dilectio eſt manet in illo.docet iam fi⸗

nem ſpecierum in dilectõis plenitudinẽ omniũ
reꝝ bonarũ ↄſumare:maxime cum omnia ſint
tractata. Aut ſiqͥd pᷣtermiſſum ẽ:in mũdi pleni

tudine videat᷑ eſſe ↄcluſum. Veniam añ onma
a tua poſtulo ſinceriſſima ſctitate:oꝛans vt tus
ſanctitas qꝗᷓ ꝑitioꝛ in via dei ⁊ ſanctioꝛ compꝛo⸗
bata ẽ:in oibus in quibus mediocritas mea v

pᷣtermiſit:vel inuẽta plenius explanare nõ po⸗
tuit:coꝛrecta refoꝛmare ⁊ ſuplere dignet᷑. Aut
ſi ꝓbaueris:vt ẽ a nobis opuſculũ ceptũ te pe⸗

tẽte ⁊ deo adiuuãte ꝑfectũ:nõ hr̃e quod deſit:

in oꝛõnibus tam tuis ſanctis: qᷓ; omniũ fratrũ

memoꝛiam mei habeas. At ſciant emuli fidei

mee pᷣſtitam eſſe rationẽ:⁊ ↄuenire cũ eccła re⸗

cognoſcãt:⁊ magis magiſteriũ ſumãt: vt nõ ſo
ll gratulent᷑ nos credidiſſe: veꝝ etiã aliq;tilũ
inimicis ⁊ credẽtibus pfuiſe

Tractatus bii Hieronymi de eſſentia trini⸗
tatis ⁊ membꝛis dñi:cuius effectũ ſubiectũ in⸗

dDicat argumentů.

fert. Cücta que in ſcriptuus: vel de motibus a

Eum trinũ in ꝑpſonis: inuiſibilẽ: incoꝛ⸗

d poꝛeüu: incõphenſibilẽ: immẽſum: imu

tabilẽ:ſimplicẽ: ⁊ immoꝛtalẽ docẽs in⸗

nime: vel de humanis membꝛis tradũt: in deo

nõ carnaliter: ᷣ ſp:ritualiter ⁊ figuraliter intel
ligẽda:ſingularit᷑ in membꝛis ⁊ motibus dei in
ſcripturis tradita:myſticum ⁊ ſpũalem ſenſum
cxponẽs.

Mnipotens de

o pfßf ꝛ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctus: vnꝰ atʒ
trinus:vnus videlicet in natura:tri

nus in ꝑpſonis:ſolus inuiſibilis:ſolus immẽſus

atq; incompᷣ̃henſibilis:ſolus incircũſcpᷣtus:ſo
lus incoꝛpoꝛeus ⁊ immoꝛtalis:vbiq; pñs:pᷣ la⸗

tẽs: vbiq; totus ̊ immenſus. Inuiſibilis ẽ:qͥa
in eſſentia ſua videri nõ poteſt apoſtolo teſtan

te:qui ait.Quẽ vidit nullus hominũ:ſ nec vi⸗

“
„ 64

derl boͤt. Et in euſ gelio. Deu nemo vldit vnã

Incoꝛpoꝛeus ẽ:quia nullis membꝛoꝝ lineamẽ

tis ↄpoſitus eſt ſiue compactus exiſtit:ſicut ve

ritas in euãgelio dicit. Spũs eſt deus:⁊ qͥ ado

rat euʒ:in ſpũ ⁊ vᷣitate opoꝛtet adoꝛare. IJmmẽ

ſus eſt:qꝛ q;titas eius vel qualitas a nullo me⸗
tiri põt. Cui Salomõ in ſua oꝛõne ſuſplicãs ait

Si celi ⁊ celi celoꝝ te nõ capiũt:qᷓ;to magis do
mus iſta quã edificaui: Incircũſcriptus eſt:qꝛ

circũſcribi nõ põt. Illocalis eſt:qꝛ de loco ad

locum nequaqᷓ; trãſit.nec quolibet detinet᷑.ip⸗

ſo de ſe ꝑ Eſaiam teſtimoniũ ꝑhibẽte.Celũ ſe⸗
des mea eſt: terra ſcabellum pedum meoꝑꝝ. Et
ꝑ Hieremiã. Celũ ⁊ terraʒ ego impleo. Cuius

imẽſitatẽ ꝓph̊a in pſalmis ↄſitens ait. Si aſcẽ

dero in celum:tu illic es.⁊c. De cuius immenſi
tate adhuc in libꝛo Job ſcbtum eſt:excelſioꝛ ce
lo eſt. Et vñ agnoſcis?:Lõgioꝛ eſt terra. Inmẽ
ſitas eius latioꝛ ẽ mari.Qui celũ⁊ terrã implet
ꝓculdubio nullus locus ẽ eius pñtia abñs.ſu⸗
P oiĩa qͥppe eſt regẽdo atq; imꝑando.ſubtus eſt

omnia ſuſtinẽdo atq; poꝛtãdo: nõ põdere labo

ris:ſ infatigabili virtute. Immutabilis ẽ quia
ab eo quod eſt: omnino mutari nõ poteſt:ipſo

dicente ꝑp Malachiam ꝓphetam. Ego domi⸗

nus ⁊ nò mutoꝛ. Ideo ðs imutabilis ðꝛ:qꝛ mi

ſericoꝛdia eius:ira:furoꝛ:pnia:obliuio: recoꝛ⸗

datio: ⁊ alia his ſiłia ei nõ accidũt.ſimplex em̃

natura ẽ: ⁊ imutabilis.⁊ imꝑturbata:neq; ali⸗
ud ẽ ipᷣe:⁊ aliud qð hʒ:ſᷣ iᷣmẽ:qð hʒ.⁊ quod ẽ
imoꝛtalis ẽ:qꝛ moꝛi nõ põt apłlo dicẽte.Qui ſo

lus imoꝛtalitatẽ hʒ. ⁊ lucẽ hʒ inacceſſibilẽ.quẽ
vidit nullus hõ. ſᷣ nec videri põt. AUbicũq; ãt

ſacra ſcpᷣtura ſparſim ꝑ diuios libꝛos in ðo mo
tus aie:ſeu hũana mẽbꝛa deſcribit.i.caput:ca⸗
pillos:oculos:palpebꝛas:aures:nares:os:la⸗
bia:coꝛ:linguã:imaginẽ:vteꝝ:manũ dexterã:
ſiniſtrã:digitos ſiue digitũ:alas:ſcapulas:po⸗

uionẽ:pniaʒ:recoꝛdatõeʒ:⁊ his ſiłia.nõ carna⸗

ſterioꝛa: pedes. Itẽ motus aie irã:furoꝛẽ:obli⸗

liter iux hyſtoꝛiã a recte intelligẽtibus ſumẽda

ſunt:ſicut a iudeis ⁊ pleriſq; hereticis carnalit

ſapiẽtibus:qͥ deũ coꝛꝑeũ atq; localẽ opinant᷑:

ſᷣ ſpũalit᷑ omia de eo intelligẽda ⁊ ↄtuẽda ſunt

Siqͥs em̃ deo hũana mẽbꝛa ſeu motus aie mo⸗

re hũano ineſſe credit: ꝓculdubio in coꝛde ſuo

idola fabꝛicat. Cũ vt dictũ ẽ:figuralit᷑ in ðo ca
put legimus ipᷣaʒ eſſentià diuinitatis eius que
oĩa pᷣcedit:⁊ cui oĩa ſunt ſubiecta: intelligẽ de⸗
beamus.capillos vo capitis eiꝰ ſctõs angelos
ſeu vniũſos electos accipi opoꝛtet. De qͥ qdeʒ
ſacto in libꝛo DHanielis ſcptũ ẽ.Aſpiciebaʒ do⸗

nec thꝛoni poſiti ſunt: ⁊ ãtiquus dieꝝ ſedit:ve⸗

ſtimẽtũ eius q̃ſi nix cãdidũ:⁊ capilli capitis eiꝰ

q̃ſi lana mũda. HHoc em̃ ſignificat ꝑ veſtimẽta

cãdida dei:qð ⁊ ꝑ capillos capitis ſui:eiꝰ ſcõs

nq̃
eme
nye⸗
zado
Inne
lo me⸗
isat
Gisdo
eſtge
ocod
lef ⸗
ſe⸗
9r. Et

mmen
eſiorce
Inne
npte
ſs. ſn⸗
useſt
relabo
ei
r iplo
odomd⸗
ngeni⸗
oꝛmn⸗
pleren

egzel⸗

u
niſo
li.gu?

domo
purtcn
ool⸗
ereeri:
lstpo⸗
Neob⸗
bͤarm⸗
zſumele
zannone
oplnnft:
nilatnt
1gdieno⸗
cordeſi⸗
kindoll
eiusge
elligede

cücgit?

Tractatus I

vigelicet angelos T multitudinẽ ſanctoꝝ deal⸗
batoꝝ. Ael certe ido capilli eius lane mũde cõ

parant᷑:vt ꝑ h̊ antiquus dieꝝ credat᷑ eẽ̃.Ocu⸗

los dðs ðꝛ hre:ꝓ eo ꝙ oia videt ⁊ nihil eũ later.

In cuius ↄſpectu ait apłs. ulla creatura iui⸗
ibilis ẽ.oĩa em̃ nuda ⁊ aꝑta ſunt oculis eiꝰ.A⸗

liter em oculi reſpectu gre eius intelligunf᷑: vt
SZillud in pſalmo. Mꝛeceptũ dñi lucidũ illumi⸗
nãs oculos.palpebꝛe dñi occulta ⁊ incomphẽ⸗

ſibilia iudicij ſui ſpiritalis i diuinis libꝛis eius
innuit᷑:de qbus occultis ⁊ incõpᷣhenſibilibꝰ ſa
cramẽtis atq; iudicijs in pſalmo legit᷑. Palpe⸗

bꝛe eius interrogãt filios hominũ.i.ꝓbãt. Au
res ðꝛ hr̃e dñs ꝓpterea:quia omnia audit.Nei
hil eum ſub ſilentio latet. De quoin libꝛo Sa⸗
pientie ðꝛ. Auris celi audit oĩa: ⁊ tumultꝰ mur

murationum nõ abſcondit᷑. Nares dei inſpira

tio eius in coꝛde fidelium vt eſt illud in libꝛo re
gum. Aſcẽdit fumus de naribus eius.i.lachꝛy

moſa ↄpũctio penitẽtiũ inſpiratõe eius.Faci⸗

es dei cognitio veritatis:ſeu cognitio diuinita

tis eius ad hoies. De qua cognitõe in pſalmo
ſcriptũ eſt.Oñde nobis dñe faciẽ tuã.h̊ eſt do⸗

na nobis cognitõeʒ tuã.q̃ cognitio ꝑ filium oĩ⸗
bus hoibus innotuit: ipᷣo dicẽte in euangelio.
Nemo nouit patrẽ niſi filius:⁊ cui voluerit fili
us reuelare. Aliter vero facies dei ſignificat in

uiſibilẽ eſſentiã diuinitatis filij dei: de qua ipſe
dñs ad oyſen ꝑ ipᷣm angelũ rñũdit. Poſte⸗
rioꝛa mea videbis:faciẽ aũt meã videre nõ po⸗

teris. Os vo dei filius dei patris. i. EXps dus.
BSe quo Eſaias ꝓpheta ex iudeoꝝ ꝑſona affa⸗

tus ait.Quia os eius ad iracũdiã ꝓpuocamus.
aliter vo os dñi ſermo eius ſiue viſio accipitur

Be quo ſermone dei pᷣdictus ꝓpheta ait. Os

dñi locutũ eſt. hoc eſt vbum filij dei patris per
quẽ oĩa facta ſunt. De quo in pſalmo vꝛ. Ver⸗
bo dñi celi firmati ſunt.Et alibi. Miſit verbũ
ſuũ:⁊ ſaturauit eos.Et i euãgelio. In pᷣncipio

erat vbũ. Lingua dñimyſtice ſignificat ſpiritũ
ſanctũ: ꝑ quem deus pater ſecretũ ſuũ manife⸗

ſtauit hoibus. VUñ in pſalmo. Lingua mea ca⸗

lamus ſcrihe velociter ſcribẽtis. Labia deimy
ſtice vtriuſq; teſtamenti ↄſonãtia intelligunt᷑:

de abus duobus teſtamentis in Pꝛoubijs ðꝛ.
Et diuinatio in labijs eius: in iudicio nõ erra⸗

uit os eius. Bꝛachium vel bꝛachia dei patris

filius eius ⁊ ſpũſſcũs intelligit᷑.ſicut eſt illud in

Elſaia.Et bꝛachia mea pplos iudicabunt.Hꝛa⸗

chiũ dei pr̃is ſingularit᷑ filius eius accipit᷑:De
q̃ ieremias ad ipᷣm ait. Et nũc dñe ðs:qͥ edu
xiſti łm tuũ de tra egypti in manu foꝛti ⁊ bꝛa
chio extẽto. Ideo aũt filiꝰdei bꝛachiũ ðꝛ:qꝛ cre

atura electa ab ipo ↄtinet᷑. SBextera dei pris v
nigenitus filius accipit. De qͥ in pſalmo ex pſo

na hois aſſumpti ðꝛ. Dextera dni fecit vtutẽ:

Fo§. XIX

Epiſtola

dextera dñi exaltauit me. Alit vo dextera dñi
glaʒz pris ⁊ et᷑nã btitudineʒ ſigniſicat. De quo
in pſalmo ex ꝑſona pr̃is ðꝛ ad filiũ.Sedea de⸗
xtris meis.ðꝛ ãt dextera dei omis electa creatu

ra in celo ⁊ in terra:ſicut ꝑ ſiniſtrã eiꝰintelligit
repꝛoba creatura.i.demones ⁊ oẽs impij: ad—
anus
facta

leuaʒ poſiti erna ſupplicia ſi ucginsbit⸗
dei pr̃is filiꝰ eiꝰ accipit᷑ eo ꝙ ꝑ ipᷣm omia

ſunt. Alit᷑ vo manus dei ptãs intelligi᷑. Deq̊

ptãte in libꝛo Hieremie ðꝛ Sicut lutũ in manu
ſiguli:ita vos in manu mea domus Iſrk. Itez

nõnũqᷓ; manus dñi flagellũ accipit᷑.de cuius ꝑ

cuſſione in Sophonia ꝓphᷣa ſcptũ ẽ. Extẽdaʒ

manũ meã ſuꝑ Judã:⁊ ſuꝑ hitãtes iſrł: ⁊ diſp
daz de loco h reliqas Paal. ꝓpã dñi pcuſſione

btüs Job de ſeipᷣo ait. Manꝰ dñi tetigit me.

BSigit dñi ſingularit᷑ ſpũſſcũs accipit᷑.a qᷣ ſpuü
ſcõ lex in duabus tabulis lapideis ſcpta narra
tur in mõte Synai. Ip̈e em ſcpſit: qͥ ſcribenda
dictauit.i.ſpũſſcũs.De qͥ ſpũſcõ dñs in euage
lio. Ego ĩ digito meo eijcio demonia.qð alius
euãgeliſta apte declarãs ait. Si ego in ſpũ dei

eijcio demonia. Sicut em digitꝰ cuʒ manu vel

bꝛachio :manus vo vel bꝛachiũ cũ coꝛꝑeſunt

in natura vnũ:ita pr ⁊ filiꝰ ſpũſſcũs.tres dẽ
ſunt in ꝑſonis: vna vo ſubſtantia diuinitatis.

Bigiti dei pluralit᷑ ſcti intelligunt᷑ pphe.ꝑ qͥs

ſcũs ſpũs legis ac ꝓphaꝝ libꝛos ſua inſpiratio
ne delcribit. De qͥbus in pſalmo ðꝛ. Nidebo cæ
los tuos opa digitoꝝ tuoꝝ. er celoſ ei libꝛos
legis ⁊ ꝓphaꝝ:ꝑ digitos vo ſctõs vt dictũ eſt
ꝓphᷣᷣas:myſtice inſinuauit. Imago dei pris in
uiſibilis:alit᷑ nãq; ẽ imago dei pr̃is in filio ſuo:
quẽ nõ aliũde: ſᷣ ex ſemetipo:h̊ ẽ ex ſubſtantia
ſua: ⁊ꝑ oia ſibi ſiłeʒ ⁊ elẽ genuit.Alit᷑ vero in

aia hoĩs:quã nõ ex ſe.i.de ſubſtãtia ſua: ſicut

pleriq; heretici opinati ſunt genuit: ex nihio
creauit. Sicut aliter eſt imago cuiuſq; regis in
filio eius:quẽ ex ſemetipᷣo ſibi ſiłeʒ genuit.i.hõ

hominẽ. Aliter vero in annulo ſiue in cera ima

go eſt imp̃ſſa:q̃ nõ eſt: qð ipe filius qͥ naturalit᷑
hoc eſt quod ⁊ pater. Coꝛ dei patris ẽ arcanuʒ
eius ſapie myſtice:ex quo vbum.i.filium ſuuʒ
impaſſibilit᷑ ſine initio genuit:ipᷣo dicẽte.Eru⸗
ctauit coꝛ meum verbum bonum. Alas ðs di⸗
ci᷑ habere:ꝓ eo ꝙ moꝛe auis electos ſuos tãq;
pullos ſub ſe colligit: fouet: ⁊ ab inſidijs dya⸗
boli ⁊ maloꝝ hominũ ꝓtegit. Uñ ꝓphᷣa. Sub
vmbꝛa alaꝝ tuaꝝ ptege me. Scapulas habere

d:: qꝛ inſirma membꝛa eccleſie q̃ſi in ſcapułpoꝛ
tat. Sicut in pſalmo ðꝛ. Scapulis ſuis obum⸗

bꝛabit tibi. AUenter dei ſecreta oꝛigo ſubſtantie
eius accipit᷑. AUñ in pſalmo. Ex vtero añ luci⸗
feꝝ genui te. Alit᷑ vterus dei:incompᷣhẽſibilia

iudicia eius:q rimari nequeunt:inſinuant᷑ my⸗
ſtice. de q̊ͥ occulto iudicio eius in libꝛo Job ſch

d 4

tũ ẽ.de cuius vo egreſſa glacies:⁊ gelu ð ce⸗

C lo qͥs genuit. Noſterioꝛa filij dei incarnatio eiꝰ

accipit᷑:de q poſterioꝛitate filiꝰ in mõte Synai
ad Moyſen ꝑ angelũ loquẽs ait. Poſterioꝛa
mea videb.faciẽ ãt meã vidẽ nõ potes.Pedes

dei ſtabilimẽtü ⁊ vᷣtus eiꝰẽ:eo ꝙ vbiq; pñs ẽ ⁊

vniüſa ei ſbiecta ſunt. Illo ipᷣo vicẽte ꝑ Eſaiã
ꝓphaʒz. Celũ mihi ſedes ẽ: terra ãt ſcabellũ pe⸗
du meox. Alit᷑ pedes filij dei incarnatio intelli
git᷑:q̃ diuinitati ſbᷣiecta ẽ tãqᷓ; capiti pedes. Si⸗

cut em ꝑ caput diuinitas:ita ꝑ pedes eiꝰhũani

tas eius expᷣmit᷑.De q̃ in Exodo ſcötũ ẽ. Aide

rũt Jeſum dñm:h̊ ẽ ρ oyſes Aarõ ⁊ Nadab
7 Eliud.⁊.lxx. de ſenioꝛibus ppłi ſub pedibus

eius q̃ſi lapis ſapphyrius:⁊ q̃ſi celũ cui ſerenuʒ
ſit. Sicut aũt ꝑ lapidẽ ſapphyriũ celeſtes vłſan
ctos ãgelos:ita ꝑ celũ ſerenũ ſanctã eccleſiã ele
ctoꝝ ex hoĩbus aſſumptã figuraliter demõſtra
re voluit:ſuꝑ ãs duas creaturas hõ aſſumptꝰ

fulius dei in ꝑpetuũ regnat. De quo in pſalmo

ðꝛ. Oia ſubieciſti ſub pedibus eius.Aliter aũt

dei pedes.i. Jeſu ERp̃ᷣi:ſignificati ſunt ſancti pᷣ⸗

dicatoꝛes.de qbus in DHeuteronomio ſcötũ eſt

Qui appꝛopinqᷓuit pedibus eius:accipiet ð do

ctrina eius. Veſtimentũ filij dei aliqũ caro eiꝰ:
q̃a diuinitate eſt aſſumpta: in diuinis libꝛis ſi⸗
guraliter accipit᷑:ð qͥ indumẽto carnis Eſaias
ait. Quis eſt iſte qͥ venit de Edõ:tinctis veſti⸗
bus de Boſra⸗ Rurſus veſtimẽta eiuſdẽ dñi
ſcã accipit᷑ eccła:q̃ ꝑ fidẽ ⁊ dilectõeʒ ei ↄiũcta ẽ
de ꝗᷓ ðꝛ in pſalmo.Oñs regnauit:decoꝛẽ indu⸗

it. Et in pſalmo alio ad ipᷣm dñm ↄfeſſionem ⁊

decoꝛẽ induiſti: amictus lumie ſicut veſtimẽto

Palliũ iã dicta eius eccła intelligit᷑. de quo dᷣi
bꝛo Geneſis ſcpᷣtũ ẽ. Lauit in vino ſtolã ſuã:
ẽ in paſſione ⁊ ſanguine carnẽ ſů. Calciamẽta
dñi nr̃i Jeſu xpᷣi myſtice ſignifict incarnatõeʒ
eius:quã ex moꝛtalitate hũani gñis aſſumẽ di⸗

gnatus eſt. De qua incarnatõe ſua ipe ꝑ ꝓphe
t in pſalmo ait. In Idumeã extẽdã calciamẽ

tũ meũ.i.in plebe gẽtiliũ manifeſtabo incarna⸗

tionẽ meã. Greſſus dei aduẽtus filiꝰdei in mũ⸗
dũ: a regreſſus ad patrẽ.de qbus pſalmus ait.
Niliſunt greſſus tui ðs:greſſus dei mei.Dev
tero vo naſcẽdo poſitus ẽ in pᷣſepio.qꝛ poſtqᷓ;

oĩia impleuit ꝓ qbus a pr̃emiſſus venerat: ap⸗⸗

pẽſus ẽ in ligno crucis. De cruce aũt depoſitꝰ
m coꝛpus:lepultusẽ:⁊ ᷣm aĩaʒ ad infernum

deſcẽdit. Tertia aũt die ꝑ potẽtiã ſue diuinita
tis carnẽ ſuã de ſepulchꝛo ſuſcitauit.Et pꝰ diẽ

reſurrectõis qdrageſimo die vidẽtibus apłis:
aſcẽdit in celũ:⁊ ſedet ad dexterã pr̃is.i.ad glo
riã eiꝰ. Hi ſunt ei greſſus ſilij dei:iſte deſcẽſus
⁊ aſcẽſus eius:qͥ frequẽter in ſacris ſcpᷣturis le⸗
git᷑.Aſcẽdere ðꝛ ðs:cũ filius carnẽ ex nobis aſ

ſumpta in celũ velut captius duxit captiuitatẽ

.
.—— 5 .
„

qꝛ naturã hũani gñis qᷓ a dyabolo in mũdo coꝓ
tiua retinebat᷑ aſſumẽs locũ in celũ vbi nund;
añ fuerat:tãqᷓ; captiuã depoꝛtauit.Abſcõdere
faciẽ ſuã ðs legit᷑ cũ hoibus qͥbuſdã eoꝝ exigẽ

tibus culpis:cognitõeʒ ſuã abſcõdit:ſiẽ in ꝓło
iudeoꝝ nũc impletũ videmꝰ:qꝛ negãtes filium
dei ſciaz iudei ita ꝑdiderũt: vt ſilłes fierẽt gẽti⸗
bus:q̃ deũ nõ nouerũt.Oñdere faciẽ ſuã ðꝛ ðs
cũ reſpectũ gratie ſue qbus vult.ſ.electis ſuis:

in coꝛda eoꝝ occulta inſpiratõne inſinuat:⁊ ad

diligendũ ſe:amoꝛẽ ſuũ infundit.Sedere dici⸗

tur deus nõ coꝛꝑalit᷑ hũano moꝛe: ſ potẽtialit
ſuꝑoẽʒ creatura regnãdo eam poſſidere. Uñ ẽ

illud in pſalmo. Regnabit dñs ſuꝑ oẽs gẽtes:

deus ſedet ſuꝑ ſedẽ ſuã. Sedere aũt deus dici⸗

tur ſuꝑ Cherubin qð interpᷣtat᷑ plenitudo ſcie

ꝑ qð ſigniſicant᷑ ſancti angeli:ſiue mẽtes ſpiri⸗

tualiũ viroꝝ:in qͥbus deus inuiſibiliter pᷣſidet

⁊ regnat. In illis em ſedẽt:qͥ ſcia eiꝰ ⁊ dilectiõe

pleni ſunt. In ꝓuerbijs qpe Salomonis.Aia

iuſti:ſedes eſt lapie.Sapia vo dei pris p̃s ẽ
in aiabus ſanctoꝝ dei ſedere ðꝛ. Deſcendere
deus in mũdũ ðꝛ.qñ aliqð nouũ qð añ nõ fece⸗
rat in creatura hũana oꝑat᷑:ſicut filius dei pa⸗

tris deſcendiſſe narrat᷑:qñn verã carnẽ ex a
ria vgine ꝓpter redemptõeʒ noſtrã ſuſcepit.⁊
deus homo ſieri dignatus eſt nõ amittendo qð
erat:ſᷣ aſſumẽdo qð nõ erat.De cuius aſſump⸗

tione.i.incarnatõe:vt in pſalmo ſcbᷣtũ ẽ. Incli

nauit celos ⁊ deſcẽdit ⁊ caligo ſub pedibꝰ eius

Celos incliauit:qͥ aduẽtũ ſuũ ꝓnũciãs:agelos
ſiue ꝓphas miſit: q̃ͥ aduẽtũ eius hoibus nũcia

rẽt. Caligo ſub pedibꝰeiꝰ qꝛ impij hoĩes ob ſuã

malitiã incarnatiõeʒ eius agnoſcere nõ potue⸗

rũt:nec adhuc pñt. Stare ðs ðꝛ:cum nos infir

mos.i.ſuã creaturam:ad penitentiã ⁊ ↄuerſio⸗
nem patiẽter ſuſtinet: vt ẽ illud in Abachuc ꝓ
pheta. Stetit ⁊ mẽſus eſt terrã.⁊ diſſoluit gen
tes.i.ſtetit ad ſupueniẽdũ:⁊ diſſoluit credẽtes

in ſe a vinculis pctõꝝ.Trãſire ðꝛ ðs cũ de coꝛ⸗

dibus aͤrundam hominũ in qͥbus antea ꝑ fidẽ
ↄdebat᷑:poſtea ſubrepẽte ꝑfidia: vel qͥlibet de
licto:ab eis recedit ⁊ ad alios trãſit.quẽadmo
dũ de iudeis ad gẽtes.de hereticis ad catholi⸗

cos:ſeu ð q;buſlibet irreligioſis ⁊ negligetibꝰ p
vitio ſuo recedẽ ðꝛ: ⁊ ad alios trãſire.qð nõ ĩo
caliter aut viſibiliter: ſᷣ inuiſibilit᷑ occultoq; iu⸗

dicio facẽ ↄſueuit.Ambulare ðꝛ ðs:nõ de loco

ad locũ trãſfeũdo:qꝛ impiũ ẽ ita credẽ:ſᷣ ãbula⸗
tio eiꝰ ẽ in coꝛdibꝰ ſcõꝝ delectatio:ſiẽ ſcpᷣtũ eſt.
Et inhitabo in eis: ⁊ ãbulabo: ⁊ ero illoꝝ ðs.
ANel certe dei ãbulare ẽ in ſcis pᷣdicatoꝛibꝰ ſuis
de loco ad locũ trãſire. Loqͥ deiẽ inuiſibilit᷑ ſi⸗
ne voce vel qͥlibet ſtrepitu in mẽtibus ſcõꝝ vo
lũtatẽ ſuã atq; rectũ intellectũ inſpirare:ſeu fu

turga ſicut in ſcis ꝓphetl reuelare. q locutio dei

tid

p
fubo⸗
Po
S⸗
chari
aliis
aüttt
olcll
geco
ſipy
les:h
uub
debe
liter
ſcnt
aper
deli⸗
Peol
loau
tapr
pfee⸗
Cuit
inn
dae
ſen
tior
ilt
labe
no.
cltin
neoe
gluri
Mitan
lelare
ie⸗
loe
itü.
lurba
tured
kand
heren
ll.
detra
ſouit
lenot
ſach⸗

leleg

(tn
puln
ſuth⸗
Plo⸗
glaz.
lode
ſus
hop

a
n
ge
⸗
Alum
drds
fuis:
nad
edic⸗
dialie
Neres:
8 dici⸗
dolche
Plde
ectioe
.Zia
Kkßs
ndere
öfece⸗
deipe⸗
nch
cehit
do
zunp⸗
i
s
igeios
lüͤcia
obſui
hotde⸗
goinkr
nſo⸗
chuc
itgen
cdates
decor⸗
abfee
bade⸗
liadno
un⸗
Get'p
lochin⸗
debo⸗
Fibul⸗
lind.
ſpueh⸗
ſz
eſautu
glode

—

—

Tractatus I

yt qᷣdã volũt tribꝰmodis accipit᷑. Pꝛimo nãq;

mõ ꝑ ſubiectã creaturam:ſicut ad Moyſen in
rubo ⁊ igne apparuit:vel ſicut ad Abꝛahã atq;
Jacob ⁊ ceteros ſcõs: qͥbus in ãgelis aparuit
Scðdo vo mõ in ſomnis:ſiẽ ad Jacob ⁊ ad Za

charia ꝓphetã ⁊ ad Joſeph ſpoſum arieæ
alijs ſcis: qbus ſecreta reuelare voluit. Tertio

aũt mõ neq; ꝑ creaturã viſibilẽ neq; ꝑ hoieʒz: H
occulta cũ inſpiratõe inuiſibilit᷑ coꝛda eoꝝ tan⸗
ẽdo efficit:ſicut in libꝛis ꝓphaꝝ ſcbᷣtũ ẽ:cũ ip
ſi ꝓphete ſubito afflati ſpũ ſcõ exclamot dicen
tes:hec diẽ dñs:dei ẽ bõa acta ꝓbare:ſiẽ ⁊ illð

in Geneſi. Aidit ðs cũcta q̃ fecerat:⁊ erãt val⸗
de bõa.i.intelligẽtibus eſſe bõa mõſtrauit.A⸗

liter videre dei ẽ mala hoim ſciẽter repꝛobare.
ſicut eſt illud in Eſaia ꝓpha. Et vidit deus: ⁊
apparuit malũ in oculis eius. Itẽ aliter videre

dei ẽ nos vidẽtes facere. vt ẽ illud in pſalmo.
Pꝛoba me dñe:a ſcito coꝛ meuʒ. ¶MModus iſte

locutõis in libꝛo Job ſilr reꝑit᷑: vbi de ſapien⸗
tia pr̃is poſtqᷓ; plurima inſignia locutꝰẽ de deo

pr̃e adiũxit:tũc vidit illã:⁊ enarrauit:⁊ iueſti⸗

gauit:⁊ imꝑauit.i.vidẽtes fecit atq; pᷣdicãtes:

⁊ inueſtigãtes atqꝙ alijs nũciates.Cognoſcere
dei ẽ cognoſcẽtes facere:vt qͥ pᷣus deſe ãles eſ⸗
ſent incogniti erãt:ꝑ eius interrogatõʒ ⁊ ꝓba⸗

tionẽ qles eſſent ſibimetipᷣis cogniti fierẽt. tale
iltud in lege oyſi de polo iſraelitico. Tẽp⸗
tabo inqᷣt eos:vtꝝ cuſtodiãt mãdatum meũ an

nõ. Melcire dei ðꝛ qͥſdã repꝛobos repꝛobare:ſi
cut in euangelio dic. Neſcio vñ ſitis.recedite a

me oẽs qͥ oꝑami iniqᷣtatẽ.Celare dei ðꝛ:cũ cre⸗

aturã ſus quã nõ vult ꝑire:ſepe caſtigat:compᷣ
mit atq; flagellat.⁊ flagellado adducit ad ſe.v
celare dei ðꝛ:cũ nullũ pctm impunitũ vult reli⸗

ꝗre. Juſtus ẽ em:⁊ ideo ois iniuſticia execrabi
lis ẽ ſlli.qꝛ vt dictũ ẽ:nihil impuꝝ patit᷑ impu⸗
nitũ. Iraſci ðꝛ nõ anime motu:vel q̃uis alia ꝑ⸗
turbatõe:q̃ omnino illi accidere nõ põt: ̊ crea⸗

ture delinquẽti.i.hoibus impijs ⁊ pctõꝛibꝰ iu⸗

ſtam ðꝛ inferre vltõeʒ. hoc eſt reddere illis que
merent᷑.⁊ hec eſt vltio diuina.iſte furoꝛ eius di
cit᷑. NMenitere deus dicit᷑: nõ ꝙ moꝛe hominuz
de tranſactis oꝑibus peniteat. Qui em omnia
nouit añqᷓ; fiant: ꝓ ſuis pᷣteritis actibus penite
re nõ põt. ſed penitentiã dei eſt ſtatuta mutare
id eſt de bono exigẽtibus culpis malũ:ð Sau⸗

le legit᷑ penituiſſe deũ:ꝙ ↄſtituit eũ regẽ. vel ſi

cut nũc videmus in ppło iudeoꝝ: qͥ cũ eſſet po⸗
pulus dei ob impietatẽ ſuaʒ factus ẽ ſynagoga
ſathane. De malo vwo in bonuʒz ſicut accidit in
ꝓlo gẽtiũ:qͥ cũ pᷣus nõ eſſet głs dei:nũc aũt ꝑ
gras Ep̃i płs dei factus ẽ. Hoc qͥwe mõ occul
to dei iudicio Judas 2νi ꝓpditoꝛ de aplatꝰlap
ſus gradu in inferni baratro demerſus eſt. La
tro vo poſt crimen rapacitatis de cruce ad pa⸗

Fo. XX

radiſum tranſiatus eſt. Hanc quoq; mutatõeʒ
de bono ad malum vt dictum eſ: ſiue de malo
ad bonũ:qꝛ occulto iuſtoq; dei iudicio ꝑ ſniam

iuſticie ſue ſiue ꝑ miſericoꝛdiã eius fiat:penit⸗

tiam dei dicimus.ſicut expᷣſſius in libꝛo Hiere

mie ſcriptũ eſt. Mõ penitere dei eſt ſtatuta nul⸗

2

lo modo mutare. Añ eſt illud in pſalmo. Jura

uit dñs ⁊ nõ penitebit eũ.Et pr ad filiũ.Tu es
ſacerdos in eternũ:ſᷣm oꝛdinẽ Melchiſedech
Sacerdos em dei pr̃is dictꝰẽ filiꝰdei:nõ vᷣm di
uinitatẽ bᷣ ᷣm hũanitatẽ: in ã ſe Fnon ꝑ paſſio
nẽ ⁊ moꝛtẽ ſuã acceptabile ſacriſiciũ ðᷣo pr̃i ob
tulit. ⁊ ip̃e ẽ ſacerdos qͥ ⁊ ſacriſiciuʒ. Obliuiſci

— 7

ðꝛ deus cũ qͥbuſdã impijs ⁊ pctõꝛibus nõ miſe

ret᷑:qð vtiq; non facit ꝓpter credulitatem que

in deo nõ eſt: ꝑ occultũ iuſtũq; iudiciũ ſuum.
Indurare ðꝛ ðs qͥrundã coꝛda maloꝝ.ſicut de

Nharaone rege egypti ſcriptũ eſt. 126 o os

deus ꝑ potentiam ſuam eoꝝ coꝛda induret.qðᷣ

impiũ eſt ita credere:ſᷣ exigentibus eoꝝ culpis
cum duritia coꝛdis: quam ipᷣi ſibi omia malaꝑ
petrãdo nutriũt nõ aufert᷑:q̃ſi ilos obliuiſcit:

quos in iſto iudicio induratos ſinit. DHoꝛmire
Dei eſt: cuʒ vnigenitus dei patris in aſſumpta
carne ꝓ nobis moꝛi dignatus eſt. Cuius moꝛte
recte dulcis fuiſſe pᷣdicat᷑:ipᷣo dicente ꝑ Hiere
miã ꝓphᷣazʒ. Ideo q̃ſi in ſomno excitatus ſum:
2 vidi:⁊ ſomnus meus dulcis ẽ mihi.Alit᷑ doꝛ

mire ðᷣs ðꝛ:cũ fides eius int᷑ ꝓſpitates huiꝰmũ

di:in qrũdã coꝛda fideliũ nõ vigilat:ſᷣ doꝛmit.
hãc doꝛmitatõeʒ ipᷣe ſigniſicauit: cũ in mari in
ter fluctus maris doꝛmiuit. Vel certe doꝛmire
dei eſt anxius tarde ſubuenire.ſicut eſt illud in
plalmo. Exurge äre obdoꝛmis dñe: Vigilare
dei ẽ in defenſione ſuoꝝ electoꝝ: ⁊ vltõe inimi⸗
coꝝ ſuoꝝ manifeſte ſe demõſtrarr.
Biti Hieronymi pᷣſbyteri ad Hamaſum pa⸗

pã obſecrãtis:vt ſibi rũdeat cui in Syria debe

at cõicare. Epla. VYII

poꝛtuna in e⸗

i uãgelio emnulier tãdẽ meruit audiri-
⁊ clauſo cũ ſeruis oſtio:media lʒ no

cte ab aico pães amicꝰaccepit. Deꝰipᷣe q nullis

3 ſe viribus ſuꝑari põt:publicani pᷣcibus vin⸗
cit᷑. Niniue ciuitas que pctõ ꝑijt:fletibꝰ ſtetit.
Quoꝛſum iſta tam longo repetita pncipio: vi⸗
delicet vt paruũ magn aſpicias. vt diues pa⸗
ſtoꝛ moꝛbidã nõ ↄtemnas ouem. Eps in ꝑadi⸗
ſum de cruce latronẽ intulit. Et ne ꝗs aliqñ ſe⸗
rã ↄuerſionẽ putaret: fecit homicidij penã eſſe
martyriũ. Eps inquã ꝓdigũ filiũ reuertẽtẽ le⸗
tus amplectit᷑. ⁊ nonagintanouẽ pecudibꝰ de⸗
relictis: vna ouicula qᷓ remãſerat: humeris bo⸗

ni paſtoꝛis aduehit᷑ paulus ex ꝑſecutoꝛe fit hᷣ
dicatoꝛ. ocuł carnalibꝰ excecat᷑: vt mete pl' vi⸗

5

J

2 .

5 „*. — 7. . . : — ,]R—

deat. ⁊ q̊ vinctos Epi famulos ducebat ad cõ⸗

ciliũ Judeoꝝ:ipᷣe poſtea de ERtp̃i vinculis glo⸗

riat᷑.Ego igit᷑ vt añ iaʒ ſcbᷣſi: Rp̃i veſtẽ in Ro

mana vꝛbe ſuſcipiẽs:nũc barbaro Syrie limi⸗
te teneoꝛ.Et ne putes alterius hãc de me fuiſſe
ſniaʒ:quid mererer:ipᷣe ↄſtitui. Aeꝝ vt ait Gẽ
tuis poearrrrgggg.
Celũ nõ aim mutat:qͥ trãs mare currit.
Ita me inceſſabilis inimicꝰ poſt tergũ ꝑſecu
tus ẽ:vt maioꝛa in ſolitudine bella nũc patiar.
Hinc ei pᷣſidijs fulta mũdi Arriana rabies fre
mit. Hinc in tres ꝑtes ſciſſa eccła ad ſe rape fe⸗
ſtinat. Moõachoꝝ circa ↄmanentiũ ãtiq̃ in me

ſurgit auctoꝛitas. Ego interi clamito:ſi qͥs ca⸗
thedre Petri iũgit᷑:meus ẽ.Miletius: Vita⸗
lis atq; Maulinus tibi herere ſe dicũt.poſſem
credere:ſi ̊ vnus aſſereret.nũc ãt duo mẽtiũt᷑
aut oẽs. Iccirco obteſtoꝛ btitudinẽ tuã:ꝑ cru⸗
cẽ dñi:pꝑ neceſſitatẽ decoꝛis fidei nr̃e ⁊ paſnonẽ
vt qͥ aplos honoꝛe ſeqrl:ſeq̃ris ⁊ merito.ita in
ſolio cũ duodecim iudicaturus ſedeas.ita tea⸗
luius ſenẽ cũ Petro cingat.ita municipatuʒ celi
cũ Paulo ↄſeq̃ris. At mihi lr̃is tuis apð queʒ
in Syria debeã cõicare ſignifices. Moli deſpi⸗
creglaz ꝗ Eps moꝛtuuset.—
Secudus tractatus de impugnatõibus diũ
ſaꝝꝑ hereſum: ⁊ hereticoꝝ beati Hieronymi ad
QMarcella ʒ⁊ Moõtani heretici inſaniã: qͥ pꝛo⸗
miſſionẽ ſancti ſpũs in ſe dicebat eſſe completã
oñdẽs nõ in eo tm:ſ in alijs eius dogma a Ca⸗
tholica eccleſia diſcrepare. Quis aũt fuerit ip
ſe Motanus:⁊ quo tempoꝛe hereſis ſuſcitata

ſit: habes quinto hyſtoꝛie Eccleſiaſtice libꝛo.
Zozãnis euã gelio ↄgregata: ti⸗
t bi qͥdẽ MMõtani ſectatoꝛ ingeſ
lIſit: in bus Saluatoꝛ nr̃ ſe ad
Fpagtrẽ ituꝝ miſſurũq; ꝑaclytuʒ
pollicet᷑. Que in qð ꝓmiſſa ſint tpᷣus:⁊ quo cõ
pleta ſint tẽpe apłoꝝ acta feſtant᷑. Becima die
dixit poſt aſcẽſum dñi: h ẽ qnqgeſima poſt re⸗
ſurrectõeʒ:ſpmſanctũ deſcẽdiſſe linguaſq; cre⸗
dẽtiũ eſſe diuiſas:ita vt vnuſqᷣſq; oĩm gentiuʒ
ſermone loqret᷑.qũqͥdẽ adhuc parum credenti
um muſto eos ebꝛios aſſerebãt.⁊ Petrus ſtãs
in medio apoſtoloꝝ omniſq; ↄuentus ait. AUi⸗
ri iudei ⁊ omnes qui habitatis in Hieruſalem:
hoc vobis notum ſit: ⁊ auribus ꝑcipite verba
mea. Non em ſicut vos eſtimatis hi ebꝛij ſunt:
nam ẽ hoꝛa tertia diei. Sʒ hoc ẽ quod dictuʒ ẽ
ꝑ Johel ꝓphetam. In nouiſſimis diebus di⸗
cit dominus: effundam de ſpũ meo in omnem
carnẽ:⁊ ꝓphetabunt filij ⁊ filie eoꝝ:⁊ iuuenes
viſiones videbunt: ⁊ ſenioꝛes ſomnia ſomnia⸗

bunt. ⁊ quidem in ſeruos meos ⁊ ancillas effũ⸗

dam de ſpiritu meo. Si igitur apoſtolus Pe⸗
trus ſuꝑ quem dominus fundauit eccleſiam: ⁊

ꝓphetiam ⁊ ꝓmiſſionẽ domini illo tꝑe ↄpletã
memoꝛauit:quo modo poſſumus nobis aliud

tpᷣs vindicare: Quod ſi voluerint reſj podere:
⁊ MPhilippi deinceps quattuoꝛ filias ꝓphetaſ⸗
ſe:⁊ ꝓphetẽ Algabuʒ reꝑiri.⁊ in diuiſionibus
ſpũs inter apłos ⁊ doctoꝛes ꝓphas q; apoſto⸗

lo ſcribẽte foꝛmatos.ipᷣmq; Paulũ aplłm mul⸗

ta de futuris hereſibus ⁊ de fine ſeculi ꝓphaſ⸗
ſe:ſciant a nobis nõ tam ꝓphetiam repelli que
dñi ſignata eſt paſſione:q; eos nõ recipi:qͥ cum

ſcpᷣture veteris ⁊ noue auctoꝛitate nõ ↄgruant

NPꝛimũ in ſidei regula diſcrepamus. Nos pa⸗
trẽ ⁊filiũ ⁊ ſym ſanctũ in ſua vnũquẽq; pſona
ponimus:lʒ ſubſtãtia copulemus:illi Sabellij
dogma ſectantes trinitatẽ in vnius ꝑſone ãgu
ſtijs cogũt. Nos ſecũdas nuptias nõ tã appeti⸗
mus qᷓ; ↄcedimus: Paulo iubẽte vt vidue ad⸗
oleſcentule nubant: illi in im putant ſcelerata
ↄpiugia iterata:vt quicunq; hoc fecerit adulter
habeat᷑.Nos vnã q̃drageſimã ſcm traditõeʒ
apoſtoloꝝ toto anno tẽꝑe nobis ↄgruo ieiuna
mus. Illi tres in anno faciũt qdrageſimas:q̃ſi
tres paſſi ſint Saluatoꝛes. Non quo ⁊ ꝑ totuʒ
annũ excepto Pẽthecoſten ieiunare nõ liceat:
ſ ꝙ aliud ſit neceſſitate:aliud volũtate munus
offerri. Apud nos apłox locũ ep̃i tenẽt: apud
eos eps tertius ẽ.ñt em pᷣmos ð pepuſa phꝛi
gye pr̃iarchas. Scðos qͥs apellãt Cenones.
atq; ita in tertiũ.i.pene vltimũ locũ epᷣi deuol⸗
uunt᷑.quaſi exide ambitioſioꝛ religio fiat:ſi qðᷣ
apud nos pᷣmum eſt:apud illos nouiſſimuʒ ſit.
Illi ad omne pene delictum eccleſie obſerat fo
res:nos quottidie legimus: alo pniaʒ pec⸗
catoꝛis qᷓ; moꝛtem. Et nunquid quicaditnõ re
ſurget:dicit dominus:Et ↄuertimini ad mef

lautẽ ſunt:non quo ⁊ ip̃i peioꝛa nõ pec⸗

lij ↄuertentes: ⁊ ego curabo ↄtritões veſtras.
Rigih iat
cent:ſ ꝙ inter nos ⁊ illos ſit: ꝙ illi erubeſcunt

ↄfſiteri peccata quaſi iuſti:nos dum penitentiã
agimus:facilius veniã Eelemnnit. Diaermit
to ſcelerata myſteria que dicunt᷑ de lactẽte pueę
ro:⁊ de victuro martyre ↄfarrata.malo iniq ñ

credere:ſit falſum omne:quod ſanguis ẽ᷑/ p⸗

ta eſt ↄuincenda blaſphemia dicentiũ:deum pᷣ
mũ voluiſſe in veteri teſtõ ꝑ oyſen ⁊ ꝓphe
tas ſaluare mundum: ſᷣ quia nõ potuerit exple

re:coꝛpus ſumpſiſſe de vgine:⁊ in xpᷣo ſub ſpẽ

filij pdicantem moꝛtem obiſſe ꝓnobis.E tqꝛꝑp
duos gradus mundum ſaluare nequiuerit: ad
extremum ꝑ ſpmſanctũ in Mõtanũ Mꝛiſcã ⁊

MMaximillam inſanas feminas deſcendiſſe: ?-

plenitudinem quam Maulus nõ habuerit di⸗
cens:ex parte cognoſcimus: ⁊ ex ꝑte ꝓpheta⸗

mer
deri⸗
Nud
dere:
etaſ⸗
ſibus
oſto⸗
imol.
pba⸗
lique
Fuant
os
plona
belli
neign
apeti⸗
lnead⸗
elerata
dolter
ditoe;
ſeiuna
as:iſ
piong
ölicent
eunus
rpped
Mophri
hones.
deuob⸗
grſic
rzſl.
ſeräfo
liozbe⸗
anöre
aͤme
hopel⸗
eſcunt
ſtemi
cerwir
tepue

Giniän.

deummp
pphe
nerpe
olubſye
Eicey
lent
Pin
ſe:
erit di⸗
ppheth⸗

naꝝ l̃aꝝ ei poſſit apbiarri.
Has qdem pᷣter Sybillã leget nemo.
neꝛam diuinandum eſt. Yurioſas Apollinis
vates legimus. Et illud Virgilianum: Dat ſi⸗

ð

Tractatus I Epiſtola IX

mus: nic videmus ꝑ ſpeculũ in enigmateab

ſciſum ⁊ ſemiuiꝝ habuiſſe Mõtanũ.ec ſunt

q̃ coargutõe nõ indigẽt.ꝑfidiã eoꝝ expoſuiſſe:

ſupaſſe ẽ. Nec neceſſe ẽ vt ſingula deliramẽta:
qᷓ ꝓferũt:bꝛeuioꝛ epłe ſermo ſubuertat:cũ ⁊ tu
ipᷣas ſcpturas appꝛime tenẽs:nõ tã ad eoꝝ mo-

ta ſis queſtiones:qᷓ; quid ſentirem a me volue⸗
ris ſciſcitari. U
Biti hieronymi 3̊ Jouinianũ hereſiarchaʒ

Satyrici libꝛi: cuius dogmata qlia fuerit:q be

atus Hieronymus deſtruit ⁊ refellit: infraſcp⸗
tũ indicat argumentu. H
Ex libꝛo Auguſtini de hereſibus:ad quod

vult deü dyaconũ Jouinianus. Epta. .K.

Duuinianus he⸗
1 rreeliarcha de möacho clericus doce⸗
bat ſicut ſtoyci pbr̃i oĩa pctã ꝑia eſſe

nec poſſe hoĩeʒ peccare lauacro regñatõis acce

pto:nec ꝓdeſſe ieiunia: vel cibis aliqbus abſti
nẽtiã. Virginitatẽ viduati:ↄiugatoſq; foꝛnica

toꝛibus etià poſt pniaʒ eq̃ bit: adeo vt ſacre v⸗

gines ꝓuecte etatis q̃dã in vꝛbe Romana: vbi
h docebat nupſerint.vniꝰq; meriti:pᷣmij:retri
butõis:oꝛdiſq; oẽs iuſtos eſſe apud deũ.Cito

tñ ſecta hec oppꝛeſſa extincta: ⁊ ad nihilũ caſſa⸗
ta ẽ reuelante btõ Hieronymo.nec ad aliq̃ͥꝝ ſa
cerqd otũ deceptõeʒ ꝑpuenit Oamaſo papa. Aa

lẽtiniano auguſto Archadia ⁊ Bautone con⸗
ſulibbtuas.

Bti hieronymi ʒ Jouinianũ Satyricus li
ber pᷣmus: ⁊ Epłenone.
Aluci admodũ dies ſunt:ꝙ ſcti ex vꝛbe

p RKoma frẽs cuiuſdã Jouiniani ↄmẽta
riolos trãſmiſerũt: rogãtes vt eoꝝ iep

titiijs rñderẽ: ⁊ Epicuꝝ xpᷣianoꝝ i euãgelico atʒ
aplico vigoꝛe ↄtererẽ.qͥs cũ legiſſeʒ ⁊ oĩo nõ in

tellexiſſem: cepi reuoluẽ crebꝛiꝰ.⁊ nõ vba mõ
atq; ſnias:ᷣ ſingulas pene ſyllabas diſcutere:
volẽs pᷣus ſcire qͥd diceret:⁊ ſic vel ꝓbare:vel
redarguere qð dixiſſet. Ueꝝ ſcbᷣtoꝝ tanta bar⸗
baries eſt: ⁊ tãtis ſpurcitijs ſpurciſſimus ſᷣmo

fuſus vt nec qͥd loquat᷑: uec qͥbus argumẽtis

velit ꝓpbare qð loquit᷑:potuerim intelligẽ.To

tus em̃ tumet: totus iacet:attolit ſe ꝑ ſingula ⁊

q̃ſi debilitatus coluber:in ipᷣo conatu frãgitur

nõ ẽ ↄtẽtus nro.i.hũano moꝛe loqui.altius qᷣ⸗
Parturiũt mõtes naſcet᷑ ridiculꝰmus.Qð ipᷣe

Põ ſani eſſe hois:nõ ſanus iuret Oꝛeſtes.

Peꝛetea ſic inuoluit oia: ⁊ qpuſdã inextrica⸗
bilibus nodis vniũſa ꝑturbat: vt illud plauti⸗

*

tectus poſuit: alios diſicare aurum: arge
lapides p̃cioſos:alios econtrario fenũ:ligna ⁊

ne mente ſonum.Heraclytum quoq; cognomẽ
to &ο IeoV.i. tenebꝛoſum ſudãtes phᷣi vix
intelligũt. Sed quia ad nẽ̃moiv/1Iα I

cuius libꝛos multo difficilius eſt noſſe: qᷓ; vin⸗

cere.qᷓ;qᷓ; ⁊ in victoꝛia nõ parua ſit diſſicultas.

9 —

Quis em eũ ſuperare queat:cuius aſſertioneʒ

—

benitus ianoꝛet: Et ne lectoꝛeʒ longius traha
cuiuſmodi eloquentie ſit: ⁊ cuius verboꝝ floꝛi

bus oꝛnatus incedat:ſecundi libꝛi ſui monſtra⸗
bit exoꝛdium. quod heſternam crapulam ru⸗
ctatis ita euomit. Satiſfacio inuitatis: non vt
claro curram nomine:ſed vt rumoꝛe purgatus

vano viuam. Obſecro agrum nouelle plantati

onum arbuſta teneritudinis:erepta de vitioꝛũ

gurgitibus audientiam cõmunitam agmibus
Scimus eccleſiam ſpe fide charitate inaceſſibi
lem inexpugnabilem. Mõ eſt in ea immaturus

omnis docilis impetu irrumpere:vel arte illu⸗

dere poteſt nullus. Rogo que ſunt hec poꝛten
ta verboꝛum: Quod deſcriptiõis dedecꝰ⸗ Nõ
ne vel ꝑ febꝛem ſomniare eum putes:vel arrep
tum moꝛbo frenetico Hypocratis vinculo alli
gandum:Quotienſcũq; em legero:vbi me de⸗

fecerit ipũs:ibi eſt diſtinctio: totũ incipit: totũ

pendet ex altero.neſcio quid cui cohereat:exce

pt teſtimonijs ſcòturaꝝ:que illo venuſtiſſimo

eloquẽtie ſue floꝛe mutare nõ auſus ẽ. reliquꝰ
ſermo omni materie ↄuenit: quia nulli ↄuenit.
Que res mihi aliquam ſuſpitiõeʒ intelligentie
dedit:velle eum ita nuptias pᷣdicare:vt vᷣgini⸗
tati detrahat. Qñ em minoꝛa maioꝛibꝰcoequa

tur: inferioꝛis ↄꝑatio ſuꝑioꝛis iniuria ẽ. Neq;

vo nos Martionis ⁊ anichei dogmata ſe

cſntes nuptijs detrahimus.nec Tatiani bnci

pis Encraticaꝝ erroꝛe decepti: omnem cogita
tum ſpurcũ putamus.q̃ nõ ſolũ nuptias:ſed ci

bos cq; q̊s deus creauit ad vtendũ dãnat ⁊ re⸗

pꝛobat. Scimus in domo magna nõ ſolum va
ſa eſſe aurea ⁊ argentea:ſed⁊ lignea ⁊ fictilia:⁊
ſuper fundamentum * ßi quod Paulus archi
care aurum: argentũ:

ſtipulam. Non ignoꝛamus honoꝛabiles nupti
as ⁊ thoꝛum immaculatum. legimus pᷣmaʒ dei
ſententiam. Creſcite ⁊ multiplicamini: reple⸗
te terram. ſᷣ̊ ita nuptias recepimus:vt virgini⸗
tatem que denuptis naſcitur pᷣferamus. Mũ⸗
quid argentum non erit argentum: ſi aurum

argento pꝛecioſius eſt: Aut arboꝛis ⁊ ſegetis
contumelia eſt: ſi radici ⁊ folijs culmo ⁊ ariſtis
poma pꝛeferantur fructus: At poma ex ar⸗

boꝛe: frumentum ex ſtipula: ita virginitas ex
nuptijs. Cẽteſimus ⁊ triceſimus fructus quã⸗
quã de vna terra ⁊ de vna ſeinente naſcat᷑: ta⸗

men multum differt in numero. Triginta refe⸗

runt᷑ ad nuptias. H ⁊ ipᷣa digitoꝝ ↄiũctio:q⸗

ſi molli oſculo ſe ↄplexãs:⁊ federãs maritũ pi⸗

git ⁊ ↄiugẽ. Sexagita vo ad viduas.eo ꝙ ĩ an
guſtia ⁊ tribulatõe ſunt poſite.vñ ⁊ ſuꝑioꝛi di⸗

irs depᷣmũt᷑.q;ẽtoq; maioꝛ ẽ difficultas ex ꝑte
ndã voluptatlillecebꝛis abſtiere:tãto maius ẽ

Hᷣmiũ Poꝛro cẽteſimꝰnũerꝰdiligẽter qſo lectoꝛ
attẽde:ð ſiniſtra trãſſert᷑ ad dexterã ⁊ ijſdẽ qͥdẽ

digit:ſᷣ nõ eadẽ manu:qͥbꝰin leua nupte ſigniſi

cant᷑ ⁊ vidue: circulũ faciẽs:expᷣmit vᷣginitat
coꝛonã.ec ð ipatiẽtia magis qᷓ; iux oꝛdinẽ di

ſputatõis dixeri.Cũ em̃ adhuc ð poꝛtu egredi

ar: ⁊ rudẽtibꝰvela ſuſtollã:iĩ mediũ meãſtionũ
pelagꝰſubitꝰloquẽdi eſtꝰarripuit. AUñ ꝓhibeo

curſuzʒ. ⁊ pauliſꝑ ſinꝰghã.nec idulgebo mucro
ni:iã nũc ꝓ vgitate ferire cupiẽti. Baliſta qᷓ;to

plꝰ retrahit᷑:tãto foꝛtiꝰ mittit᷑.ñ ẽ dãnũ dilatio
vbi certioꝛ ſit ex dilatõe victoꝛia.ꝛoponã bꝛe
uit᷑ aduſarij ſnias.⁊ ð tenebꝛoſis libꝛis eiꝰ q̃ſi ð

foueis ſerpẽtes pijciã: neq; ſinã venenoſuʒ ca⸗

put ſpirl maculoſi coꝛꝑis ꝓtegi.
xiũ ẽ:vt poſſit ↄteri cũ patuerit.

NIcit vgies viduas maritatas: q̃ ſeki
d xyo lote ſunt:ſi nõ diſcrepẽt ceter oꝑi⸗

bus eiuſdẽ eẽ meriti nitit᷑ ap ꝓbare eoſ
plẽa ſide i baptiſmate renati ſunt: a dyabolo
nõ poſſe ſubuti.Zertiũ ꝓponit abſtinẽtiã cibo

rüũ.⁊ cũ grax actõe ꝑceptõeʒ eoꝝ: nullꝗ eſſe di
ſtãtiã.Quartũ qð extremũ ẽ oĩm:qͥ ſuũ baptiſ⸗

ma ſeruauerit: vnã in regno celoꝝ hr̃e remũe⸗
ratõeʒ.Hec ſunt ſibila ſerpẽtis ãtiqͥ.his ↄſilijs

dꝛaco ð ꝑadiſo hoĩeʒ expulit.Nã his etiã ſatu
ritatẽ ieiunijs pᷣferẽdo:repꝛomiſit eos imoꝛta⸗
les futuros q̃ſi nũqᷓ; poſſent coꝛruere.⁊ duʒ di
uinitatẽ eq̃lẽ ðo pollicet᷑: expulit eos ð padilo
vt qͥ nudi ⁊ expediti ⁊ abſq; nulla macula vgi⸗

nes dñi ↄſoꝛtio fruebat᷑:deiectii vallẽ lachꝛy⸗
max:tunicis ↄſutis ⁊ pellicijs veſtirent᷑. Sʒ ne
lectoꝛẽ diutiꝰmoꝛer:ſeq̃r veſtigio ꝑtitõis expo

ſite: ⁊ aduſus ſingulas ꝓpoſitões eiꝰ ſcpturaꝝ
vł marie nitar teſtionijs:ne q̃rulꝰ garriat ſe elo

quẽtia magis qᷓ; witate ſupatũ.Qð ſi expleue⸗
ro:⁊ illũ vtriuſq; teſtamẽti nube oppꝛeſſero:aſ⸗
ſumã exẽpla ſecularis q; lr̃ature:ad quã ⁊ ipſe

ꝓuocat.Doceboq; etiã inter phᷣos ⁊ egregios

in republica viros.vtutes voluptatibꝰ.i. Py
thagoꝛã ⁊ Platonẽ ⁊ Ariſtideʒ: ⁊ Ariſtippo ⁊

Ficuro ⁊ Alcibiadi ab omibus ſolere pᷣferri.
Dos q̃ſo vtriuſq; ſexus vᷣgines ⁊ ↄtinẽtes ma
riti q; ⁊ bigami:vt conatus meos oꝛõnibus ad
iuuetl.cũctoꝝ in cõe Jouinianus hoſtis ẽ. NHã
q̊̃ eq̃lia oĩm aſſerit merita:tã vginitati facit iu⸗

riam:duʒ eam nuptijs ↄpat:qᷓ; nuptijs:ſiceas

licitas aſſerẽs: vt ſecũda ⁊ tertia matrimonia.

ß in eo bigamis ⁊ trigamis aduerſarius eſt:ibi
ponẽs ſcoꝛtatoꝛes qͥnda libidinoſiſſimos poſt
pniaʒ: vbi duplicata ⁊ triplicata matrimonia.

niſi ꝙ in eo bigami ⁊ trigami dolere nõ debétꝛ:
qꝛ idẽ ſcoꝛtatoꝛ ⁊ penitẽs:in regno celoꝝ etiam
vginibus adequat᷑. Pꝛoponã igit᷑ manifeſtio
ribus verbis ⁊ habẽtibus aliquã ↄſequẽtiam:
argumenta eius ⁊ exempla de nuptijs.eodẽqd

oꝛdie oĩa que ab eo dicta ſunt:digerã.Nec mo
leſtum lectoꝛi ſitꝛſi nauſeam eius ⁊ vomituʒ le⸗
gere ↄpellat᷑.libẽtius antidotũ RzöcQi bibet:cuʒ

dyaboli venena pᷣceſſerint.Audite patiẽter vx⸗

gines:audite q̃ſo voluptuoſiſſimũ cõcionato⸗
rẽ.immo quaſi Syrenaꝝ cãtus ⁊ fabulas clau
ſa aure tranſite.veſtras ferte pauliſꝑ iniurias.
pinate vos cum dño cruciſixas:phariſeoꝝ au⸗
dite blaſphemias. Caplim. III
Reriima inqt dei ſnia ẽ: ꝓpt᷑ qdð dimittet

p hoõ pfeʒ ⁊ mr̃eʒ ſuaʒ:⁊ adherebit vxoꝛi
ſule: ⁊ erũt duo in carne vna.ac ne foꝛ
te diceremꝰ h ſcp̃tũ in veteri teſtõ:aſſerita dño

q; id ipᷣm in euangelio ↄfirmari:quod deus cõ

tunxit homo nõ ſeꝑet.ſtatiq; ſubnectit. Creſci

te ⁊ multiplicamini.⁊ replete terram: ⁊ ꝑ oꝛdi⸗
nẽ replicat Enos:Seth:Caynã: Malalehel:

Jareth: Enoch: Matuſalem: Lamech: Hore
oẽs habuiſſe vxoꝛes:⁊ ex dei ſnĩa filios ꝓcreaſ

ſe:q̃ſi gñatõis oꝛdo ⁊ hyſtoꝛia ↄditiõis hũane
ſine ↄiugibus ⁊ liberis potuerit enarrari. Iſte

inqͥt eſt Enoch qui ãbulauit cũ deo:⁊ raptusi

celũ ẽ᷑. Iſte Noe qͥ cũ eſſent vtiq; multi vᷣgies:

pꝓpter etatem ſolus cũ filijs ⁊ vxoꝛibus naufra

go oꝛbe ſaluatus eſt. Rurſus poſt diluuiũ:q̃ſi
altero pᷣncipio gñis humani viroꝝ ⁊ vxoꝝ pa⸗

ria iſgunt᷑.⁊ ex integro gñatõis inſtaurat᷑ bñ⸗
detio.Creſcite ⁊ multiplicami: ⁊ replete terrã
Inſup etiam ↄmedẽdaꝝ carnium licẽtia relax

atur. Et omne qð mouet᷑ vob̃ erit in eſcã:ſicut
olera herbaꝝ:dedivob̊ vniũſa.currit ad Abꝛa
hã Iſaac ⁊ Jacob.ex qͥbus pᷣoꝛ trigamus:ſecũ
dus monogamus:tertius q̃ttuoꝛ vxoꝝ ẽ:Lye
Rachel: Bale:Zelphe.⁊ aſſerit Abꝛaham ob
fidei meritũ bñdictõnem in gñatõe filij accepiſ⸗
ſe. Saram in typũ eccleſie:cui defecerãt mulie⸗

bꝛia: maledictiõeʒ ſterilitatis ꝑtus bñdictione
mutaſſe. ꝙ Rebecca ierit q̃ſi ꝓphetes interro

gare dñm.⁊ audierit ab eo due gẽtes ⁊ duo po

puli in vtero tuo ſunt.ꝙ Jacob in vxoꝛe ſerui⸗

erit. ⁊ eſtimãte Rachel viri eſſe dare liberos:

ac dicẽte da mihi liberos ſi nõ moꝛiar. Reſpo⸗
derit:nũqͥd ꝓ ðᷣo ego ſaum:qͥ in te ↄcluſit: In tã
tũ iqᷣt ſciebat fructus nuptiaꝝ eſſe dñi:nõ ma⸗
riti. Qð Joſeph vir ſcũs atq; caſtiſſimꝰ⁊ omñs
pf̃iarche vxoꝛes habuerint:qͥbus ꝑ. M oſen
eq̃liter bñdicat deus. Judã q; ꝓponit ⁊ Tha⸗

mar.⁊ occiſum Onan pſtringit a dño:qꝛ fratri
inuidẽs ſemen nuptiarum dedita oꝑa ꝑdebat.
Moyſen ꝓpoit ⁊ Marie lepꝛã: q̃ fratri ꝓ vx

oꝛe detrahẽs:ilico dei vltiõe ꝑcuſſa ẽ.Laudar

cbe
Kiam

feſtio
in:
odig
keen
luzle⸗
ena
bier ⸗
onato⸗
scan
urigs.
dongu⸗
A

dininet
vrori
chefo⸗
ſtadſo
deusc
Ceſci
poꝛdi⸗
alehel:

bMoe

porenl
hüane

ni Ie
rapnuel
liies:
6nauea
luii äſt
oppe⸗
graibi⸗
Cetert
garca
ſcirſion
4 bn

nus:ſeccd

riye
hamob
ccepll⸗
tmulie⸗
ione.
interro⸗
euopo
nelerui⸗

ſeroos:
Beſpe⸗

ſurgun⸗
iinöne⸗
merofts
orſen
iialle,
eftant
nnipN
Lauder

ſunt.

Tractatus II

Sãpſon ⁊ vxoꝛiũ Naʒareũ mir! effert pᷣconijs

Belboꝛã q; replicat ⁊ Barach: ꝙ abſq; vᷣgita

tis bonis Syſarã ⁊ Jabi ⁊ curroferreos debel

larit. Jabel vxoꝛẽ Haber Cynei deduciti me⸗

diũ: ⁊ palo armatã pᷣdicat manum. Int᷑ Lepte
preʒ ⁊ filiẽ vᷣginẽ q̃ imolata ſit dño:dic nullam

fuiſſe diſtãtiã:qͥn potiꝰfidẽ pr̃is pᷣfert ei:q̃ ceſa

ſit lugẽs. Venit ad Samuel alteꝝ Naʒareum
dñi:ꝗͥ ab infantia nutritꝰin tabernaculo ẽ dni:
⁊ veſtitꝰ ephod bad:qð interpᷣtat᷑ veſtibus li⸗

neis:dicitq; eos filios ꝓcreaſſe:nec ſacerdota⸗

lẽ pudicitia vxoꝛis imminutã eẽↄplexu. Hooʒ

cũ ſua Ruth in area collocat.⁊ Jeſſe ac dauid
inde ꝓducit. Jpᷣmq; Dauid ducẽtis pᷣputijs:
etiã cuʒ vite ꝑiculo:regis ſilie ãſiſſe ꝰcubitus.

Quid dicã ð Salomone: quẽ ponẽs in catha⸗

logo maritoꝝ imaginẽ aſſerit Saluatoꝛis.⁊ de

illo vult eſſe ſcõᷣtũ.Deus iudiciũ tuũ regi da:⁊
iuſticiã tuã filio regis. Et dabit᷑ ei ð auro Ara
bie.⁊ adoꝛabũt ꝓ eo ſꝑ.ac repẽte trãſcendit ad
Helyã ⁊ Helyſeũ: ⁊ narrat q̃ſi grãde myſteriũ

ꝙ reqeuerit ſpũs Helye in Helyſeo: ⁊ cur hec

dixerit tacet:niſi foꝛte Helyã q; ⁊ Helyſeũ ha⸗
buiſſe vxoꝛes arbitrat᷑. Trãſit ad Eʒechiã.Et
cũ in eius laudibus imoꝛet᷑:miroꝛ cur oblit ſit
dicere:amodo filios faciã. Joſiã viꝝ ſciſſimũ:
ſub q̊ͥ in tẽplo Beuteronomij liber reꝑtus eſt.

ab holda vxoꝛe Sellũ inſtructũ refert. DHani⸗

el q́; ⁊ tres pueros int᷑ maritos ponit:⁊ ad euã
gelium repẽte tranſcẽdẽs Zachariã ⁊ Helyʒa

beth: MPetrũ ponit ⁊ ſocꝝ eius:ceteroſq; aplos

Et ↄſequẽter infert dicẽs. Si aũt voluerint aſ
ſumere vanã defenſionẽ: ⁊ obtendere ꝙ rudis
mũdus eguerit incremẽto:audiãt Maulum lo
quentẽ:adoleſcẽtioꝛes viduas volo nubere:⁊
honoꝛabiles nuptie:⁊ cubile imaculatũ: ⁊ mu
lier alligata ẽ viro:qᷓ;diu viuit.Si aũt moꝛtuꝰ

fuerit: nubat cui vult tm in dño.Et Adã nõẽ
ſeductꝰ. mulier aũt ſeducta: facta ẽ in puarica⸗

tionẽ.ſalua ãt fiet ꝑ filioꝝ gñatiõeʒ:ſi ꝑmãſerit

in fide ⁊ dilectõe ⁊ ſciſicatõe cũ ſobꝛietate.Cer

te ceſſet hic illud apoſtolicũ:⁊ q̊ hñt vxoꝛes ſic

ſint q̃ſi nõ habeãt: niſi foꝛte dicatis ꝓpł᷑ea eas

nubere: quia iam ↄuerſe ſunt retro poſt ſatha⸗
nam: q̃ſi ex vginibus nulla cadat.⁊ nõ ſit earũ
maioꝛ ruina. Ex quo manifeſtum ẽ vos Ma⸗

nicheoꝝ dogma ſectari: ꝓhibẽtiũ nubere ⁊ ve

ſci cibis: quos deus creauit ad vtendũ cauteri

zatã habentiũ ↄſciaʒ. Et poſt multa que nune

ocioſum eſt reuoluere: excutit ſe quaſi in locuʒ
rethoꝛicum: ⁊ facit apoſtrapham ad virginem
dicens: non tibi facio vgo iniuriam.elegiſti pu

dicitiam ppter pñtem neceſſitatem. placuit ti-

bi vt ſis ſancta coꝛpoꝛe ⁊ ſpiritu.nõ ſuperbias:
eiuſdem eccleſie membꝛum es:cuius ⁊ nupte
r Laplm. IiIIH

ſi ſic pmãſerint vt ego. Si aũt ſenõ

Fo. XXR

Epiſtola IX

Imius foꝛtaſſe fueri in expoſtõe ppo

n ſitionũ eiꝰ legẽti faſtidiũ feceri.v vti⸗ .
ititee rabd ſum cũcta molimia eiꝰq̃ſi inſtru⸗

ctã actẽ ↄ me ꝓponere.⁊ totũ hoſtilẽ exercituʒ

cũ ſuis turmis ac ducibꝰↄgregare ne poſt ᷣma

₰

victoꝛiã: alia mihi deiceps p̃lia naſcerẽt᷑. IJgit
nõ dimicabo ʒ̊ ſingulos:nec paucoꝝ ero paſſi,⸗

ↄgregatõe ↄtẽtus.toto certãdũ eſt agmie.⁊ in
cõpoſiti hoſtium cunei:ac latrocinij moꝛe pug⸗

nãtes: inſtructa ac oꝛdiata acie repellẽdi. po
nã in pᷣma frõte apoſtolũ Paulũ:⁊ foꝛtiſſimu,ʒ

ducẽ ſuis telis.i.ſuis armabo ſentẽtijs:ſciſcitã
tibus em ſuꝑ hac queſtione Coꝛinthijs: plenit
ſime rũdit doctoꝛ gẽtiũ ⁊ mag eccłe.qͥᷣcqᷣd ſta⸗

tuerit hic Epi in illo loquẽtis legẽ putemꝰ. Si

mulq; ne lectoꝛis tacita cogitatio:cũ ceꝑpimꝰſin
gula qᷓ ꝓpoſita ſunt diluere:ſꝑ ad aplim ſe reſer
uet:⁊ ſtudio validiſſimarum queſtionum pꝛio
ranegligens:ad extrema feſtinet/Inter cetera
Coꝛinthij ꝑ litteras queſierant: vtrum poſt fi⸗
dem ERp̃i celibes eſſe deberẽt: ⁊ ↄtinẽtie cauſa
q̃s habebãt vxoꝛes dimitterent: An ſi vgines

credidiſſent inirẽt matrimonia? Et cuʒ ex duo

bus ethnicis vnus credidiſſet in Epᷣm: vtx nã
credẽs relinqueret non credentẽ: Et ſi eẽnt du
cende vxoꝛes:xpᷣianas tm accipi iuberet: an ⁊

ethnicas? Tideamus igit᷑ d ad hec Paulus crpr opfn⸗
rñderit. De his aũt q̃ ſcpſiſtis mihi:bonum eſt᷑ 179 f1 S

.

hoi mulierẽ nõ taãgere. ppt foꝛnicatões ãt vnꝰ⸗
quiſq; vxoꝛẽ ſuã habeat:⁊ vnaq̃q; viꝝ ſuũ ha

beat. vxoꝛi vir debitũ reddat.ſiłr ⁊ vxoꝛ viro.

vxoꝛ ꝓpꝛij coꝛpis nõ hʒ poteſtatẽ:b vir. ſiłiter

vir coꝛꝑis ſui nõ hʒ poteſtatem:ſᷣ mulier.noli⸗

tefraudare inuicẽ: niſi foꝛte ex ↄſenſu ad tem⸗
pus vacetis oꝛõni.Et iteꝝ ad ipᷣm reuertimini᷑

ne teptet vos ſathanas ꝓpt᷑ incõtinentiam ve⸗

ſtram. Hoc aũt dico iuxta indulgẽtiã: nõ iuxta
impiũ. volo em oẽs hoĩes eſſe vi meipᷣm.bᷣ vnꝰ

dqſq; ppꝛiũ donũ hʒ ex deo.alius qͥdẽ ſic:alius

aũt ſic.dico aũt innuptis ⁊ viduis:bonuʒ ẽ eis
otinẽtnu⸗
bãt. Meliꝰ ẽ em nubere: qᷓ; vꝛi/ Reuertamur
ad caput teſtimonij. Bonũ eſt inqt hoi mulie⸗
rẽ nõ tãgere.malũ ẽ ergo tãgere.nihil em bono

Zrium eſt:niſi maluʒ.Si aũt malũ ẽ ⁊ ignoſcit/⸗
ideo ↄcedit᷑:ne malo qͥd deterius fiat.q̃le enim

ilieo bonũ ẽ: quod ↄditõe deterioꝛis ↄceditur:
Nũuqᷓ; em ſubieciſſet: vnuſquiſq; vxoꝛẽ ſuam
habeat:niſi pᷣmiſiſſet ppt᷑ foꝛnicatõeʒ ãt.Tol⸗

le foꝛnicatões ⁊ nõ dicet vnuſqͥſq; vxo:ẽ ſuem

habeat. velut ſi quis diffiniat:bonũ eſt triticeo
pane veſci: ⁊ edere puriſſimã ſimilã. Tñ ne qͥs

ↄpulſus fame omedat ſtercus bubulũ: ↄcedo

ei: vt veſcat᷑ hoꝛdeo. Nũqᷣd iccirco frumẽtum
nõ habebit puritatẽ ſuã: ſifimo hoꝛdeũ pᷣfera⸗

Ponũ ẽ illud naturalit᷑: qð ↄpationem nõ

Tr-= Pr mwA,

WZ
.

. cd de 6 pidtn

— . er— 42 43

nõ ↄiugem.niſi foꝛnicatio tactũ eius excuſabi⸗

DFDars

habet mali:qð latõe alteriꝰ ñ obubꝛak. Silq;

animadutẽda ẽ apłi pꝛudẽtia.Nõ dixit bonũ ẽ

in tactu ꝑiculũ ſit.q̃ſi qͥ illã tetigerit:nõ euadat
q̃ viroꝝ pcioſas aĩas capit:que facit adoleſcen
tiuʒ euolare coꝛda. Alligabit quis in ſinu ignẽ

⁊ nõ comburet᷑:Aut ambulabit ſuꝑ carbones
ignis: ⁊ non ardebit:Quo modo igit᷑ qui ignẽ

tetigerit: ſtatim adurit᷑: ita viri tactus ⁊ femie
ſentit naturam ſuam: a diuerſitatem ſexus itel

ſi Harrant ⁊ gentilium fabule itram: ?
Eri

hthonium vel in lapide vel in terra: de ſo
lo eſtu libidis eſſe generatos ſter!
ſeph:quia tangere nolebat illam egyptiam fu⸗
git ex manibus eius.⁊ q̃ſi ad moꝛſum rabidiſſi
me canis:ne pauliſp virus ſerpet: pallium qð
tetigerat:abiecit Mꝛopter foꝛnicatõeʒ autẽ v⸗
nuſquiſq; vxoꝛẽ ſuam habeat:⁊ vnaqueq; vi⸗

— —
—

rum ſu eat.Nõ dixit vnuſqͥſq; ꝓpt᷑ foꝛ

nicatõeʒ vxoꝛẽ ſuam ducat. alioqn hac excuſa

tione libidini frena laxaſſet.ne quotiẽſcũq; vx
oꝛ moꝛit᷑:totiẽs ducẽda ſit alia:ne foꝛnicemur.
ſ vnuſqͥſq; vxoꝛẽ ſuã habeat:ſi eã inqͥt habeat

ſua vtat᷑: quã hẽbat añqᷓ; crederet. quã bonuz

erat nõ tãgere.⁊ poſt fidẽ Ri ſoꝛoꝛẽ tm̃ noſſe:

lẽ faceret/ vxoꝛ

2
2£
*$

xoꝛ. Omnis hec queſtio de his eſt: qᷣ in ma⸗
trimonio ſunt:an eis liceat vxoꝛes dimittere:

ait. Bonum eſt mulierẽ nõ tãgere. Sʒ qꝛſe⸗
mel duxit vxoꝛẽ:niſi ex ↄſenſu ñ valet ſe abſti⸗

12

coꝛam deo placẽs. Cernis qle ↄiugiũ inter vi⸗
ros vxoꝛeſq; p̃cipiat:Cohabitãtes iuxta ſcia,ʒ
vxoꝛẽ nõ hr̃e:ſᷣ᷑ bonũ ẽ mulierẽ nõ tãgere:q̃ſi vt nouerit qd velit:qͥd deſideret ðs: ⁊ tribuãt

honoꝛẽ vaſculo muliebꝛi. ſi abſtinemus nos a

coitu:honoꝛẽ tribuimus vxoꝛibus.ſi nõ abſti⸗

nemus:ꝑſpicuũ ẽ honoꝛi qriã eſſe ↄtumetiam.

Ad vxoꝛes q; vt videãt inqͥt viri caſtã ↄuerſa

tionẽ vr̃am ⁊ oꝛnatũ in abſcõdito coꝛdis hoĩe

in incoꝛruptõe mitis ⁊ ſilentis ſpũs. O vere di
gna vox aplłi ⁊ petra Zp̃ᷣi.Maritis vxoꝛibuſ⸗

ꝙᷓ; dat legẽ: damnato carnis oꝛnatu caſtitatem

exkerioꝛ vr hõ coꝛruptus ẽ.⁊ btitudinẽ incoꝛ⸗

ruptõis qᷓ ꝓpꝛiũ vᷣginũ ẽ hr̃e deſiſtis: imitami

incoꝛruptõeʒ ſpũ s ſaltẽ ꝑ ſerã pniam:⁊ qð coꝛ

mix indulgẽtia.⁊ iteꝝ ꝙ ad ipᷣm reuerti ↄcedit
qð erubeſcit ſuo vocarẽ nomine:ꝙ temptatõni

pᷣfert ſathane:ꝙ cãʒ hʒ in ↄtinẽtiam:laboꝛamꝰ*2
A Abeurumn d erereirnm erpoſuerit le ip
ſe qui ſcpſit: hoc aũt inquit dico iuxta indulgẽ⸗

tiam: nõ iuxta imꝑpium: muſcitamus adhuc
nuptias nõ vocare indulgẽtiam:ſᷣ pᷣceptum:q̃

cedant᷑:q̃ſi nõ ⁊ foꝛnicatoꝛibus ꝑ pnĩam foꝛes

quod ⁊ dñs in euangelio phibuit. VUñ ⁊ apłs ſinõ eodẽ modo:⁊ ſecũda ⁊ tertia mr̃imonia cõ

apiant᷑ eccleſie.Qðq; his maius inceſtis. Naz

nere:nec dare repudiũ nõ peccãti: reddat cau illum violatoꝛem nouerce:quẽ in ᷣma ad Co⸗

gi dehitũ.qꝛ ſpõte ſe alligauit:vt reddere coge
ret᷑Molite fraudare inuicẽ:niſi foꝛte exↄſenſu

— CNqe—

rinthios epła tradiderat ſathane in interitum
carnis:vt ſpiritus ſaluus fieret:in ſecunda con

ad tpᷣs:vt vacetis oꝛõni. Oꝛo te qle illud bonũ trahit.a ne abundantioꝛi triſticia obſoꝛbeatur

cẽ:quod oꝛare ꝓhibet: Quod coꝛpus Zᷣp̃i acci
pi nõ ꝑmittit: Quamdiu impleo mariti officiũ
nõ impleo ↄtinẽtis. Buber idem apoſtolus in
1

Alio loco: vt ſꝑ oꝛemus/ſiſꝑ oꝛãdum ẽ:nũqᷓ; er

go ↄiugio ſeruiẽdum: qmeqtiẽſcunq; vxoꝛi de
bitũ reddo:oꝛare nõ poſſum/Netrus apls ex⸗
pimeti habẽs ↄiugaliũ vinculoꝝ:vide qͥ mõ i
oꝛmet ecclaʒ:qͥd doceat xpᷣianos. Silr viri co
habitantes iuxta ſciam: q̃ſi infirmioꝛi vaſculo
muliebꝛi tribuentes honoꝛem. Et ſicut cohere
des multiplicis gratie:vt nõ impediant᷑ oꝛatio
nes veſtre.Ecce eodem ſenſu:quia eodẽ ⁊ ſpũ
impediri dicit oꝛõnes officio ↄiugaliſiadð autẽ
git ſiłr iccirco ad imitatõeʒ ꝓuocauit viros:qꝛ
iam ſupꝛa vxoꝛibus pᷣceꝑat dicẽs: vt videant
viri in timoꝛe caſtã veſtra ↄuerſatõeʒ.quaꝝ ſit
nõ exterius ↄpoſitio criniũ:⁊ diſtinctio auri:⁊
in cultu veſtis oꝛnatꝰ:ſᷣ abſcõditus coꝛdis ho⸗
mo:in coꝛruptiõe mitis ⁊ ſilẽtis ſpiritus:hocẽ

frater laboꝛateaſmd eſ vcile quidapoſtolum
e. In volutate pꝓmeremur:in ve

aliud ignoſce
nia abutimur. Ais ſcire quid velit apłs: Jũge
quod ſequit᷑. Nolo aũt omnes homines eſſevt
meipᷣm. Beatus qui Pauli ſimilis erit. YFelix
qui audit apłm pᷣcipiẽtem:nõ ignoſcentẽ.oc
inquit volo:hoc deſidero:vt imitatoꝛes mei ſi⸗

tiſent cgo Efe⸗ Biie deo de vgine:dc ſcor

rupta incoꝛruptus. Nos qꝛ hoĩes ſumus:⁊ na
tiuitatẽ Saluatoꝛis nõ poſſumus imitari:imi⸗
temur ſaltẽ ↄunſatõeʒ. Illud diuinitatis ẽ ⁊ bti
tudinis:hoc hũane ↄditiõis ẽ ⁊ laboꝛis. Nolo
om̃s homies ſimiles mei eſſe:vt dum mei ſiłes
ſunt: ſiles fiant ⁊ RZp̃i: cuius ego ſimilis ſum.
Aui em in Rp̃m credit: debet ſicut ille ambu⸗
lauit ⁊ ſpe ambulare.Sʒ vnuſquiſq; ꝓpꝛium
donum habet ex deo. Alius qͥdem ſic. alius ãt
ſic. Quid inquit velim:pſpicuum ẽ.Sed quo:

niam in Eccleſia diuerſa ſunt dona:concedo æx

p̃dicat: ⁊ oꝛnatũ interioꝛis hois in incoꝛruptio
nnoſter o⸗ ne:mitis ⁊ ſilẽtis ſpũs:qͥdãmõ hoc dicẽs: qm̃

poꝛe nõ poteſtis mẽte pᷣſtate.as em̃ REepC̃s di⸗
uitias ⁊ hos veſtre ↄiunctionis querit oꝛnat.
Aerum ne quis putet ex eo quod ſequit᷑ vt va
cetis oꝛationi: ⁊ iterum reuerti eos ad id ipſuz
apoſtolum velle:⁊ nõ ꝓpter maioꝛem ruinam
hoc ↄcedere.ſtatim infert ne tẽptet vos ſatha⸗
nas ꝓpter incõtinẽtiam veſtram. Pulchꝛa ni⸗

ibnä
8nos4
oabſti⸗
nelian.
Ouerſa
is hoie
Verede
toribuſ⸗
litnten
nruptio
saſt
neincor⸗
iminani
iqdce⸗
öode
ſtomar,
it vev
lidipſ,

Iminan

gſatha⸗
lchꝛani⸗
iedi
nptatöni
lboꝛann
ſuertleiy
dut
s achue
ptun
inoniac
funfors
ſtis Nq
mado⸗
intentun
undacon
ſotbenur

nurinye
ſorgüge
loeſent
in Falr
nne oe
ronetſ⸗
ſedeicoꝛ
nus:an
nnn
nsen
nmeiſti⸗
nis un⸗
eunh
6 prun
Aus
Godqro⸗
ccdot

pokolmun

ram vëpo. Sed quid donaui⸗

redes ait mul:iplicis gratie dei.Qð ſignifican

Tractatus II

nuptias: ne videar dãnare naturã. Siłq; ↄſide
ra ꝙ aliud donũ vᷣgitatis ſit:alið nuptiaꝝꝑ. Si

em eadẽ eẽt merces nuptiaꝝ ⁊ vginũ:nũqᷓ; di⸗

xiſſet poſt pᷣceptũ ↄtinẽtie:ſᷣ vnuſqͥſq; ꝓpꝛiuz

hʒ donũ ex do.aliꝰqͥdẽ ſic.aliꝰaũt ſic. Abi ꝓp⸗

etias ſinguloꝝ ẽ: ibi altrinſecꝰdiuſitas.Cõcedo
⁊T nuptias eſie dei donũ:ſᷣ int᷑ donũ ⁊ donũ ma
gna diuſitas ẽ. Beniq; ⁊ apłs de eodẽ poſt in⸗

ceſtum penitentie ecõtrario inquit:donate ei ⁊
ↄſolamini.⁊ ſicui aliquid donaſtis:⁊ ego. Ac

ne putaremus donum hominis ↄtemnendum

addidit.Nã ⁊ ego quid donaui ꝓpter vos co⸗
a P ed iuerſa lunt do
na x On 7 Joſeph in typo eius variaʒ ha⸗

bet tunicam. Et in pſalmo.xliiij.legimus.Aſti

tit regina a dextris tuis:in veſtitu deaurato cir
cũdata varietate.Et CPetrus apłs:ſicut cohe⸗

tius grece ðꝛ Oοαπααπ.. varie/ Sequit᷑ dico
aũt nuptis ⁊ viquis:bonum eſt eis ſi ſic ꝑman
ſerint vt ego.Si autẽ nõ ſe ↄtinẽt:nubãt.¶Be

lius em̃ eſt nubere:qᷓ; vri. Poſtq; nuptis ↄceſ

ſerat vſum ↄiugij:⁊ oſtẽderat ipᷣe quid vellet:
quidue ↄcederet:trãſit ad innuptas ⁊ viduas:
⁊ ſui ꝓponit exemplum.⁊ felices vocat:ſi ſic

manſerint. Si autem nõ ſe ↄtinent:nubãt/Jd⸗

ipᷣin quod ſupꝛa. Pꝛopter foꝛnicatões auteʒ ⁊

netemptet vos ſathanas ꝓpter incõtinentiam

veſtram.redditq; cauſam cur dixerit:ſi ſeno n
ↄtinẽt:nubat. Melius eſt em nubere:qᷓ; vꝛi.i.
melius nubere:quia peius eſt vꝛi. Tolle ardo⸗

Epiſtola
num volo. Laptm. V

h mus ad ſequẽtia. Is aut qͥ mr̃imonio

rem libidis.⁊ nõ dicet melius ẽ nubere.Meli

us em ſꝑ ad ↄpatòeʒ deterioꝛis reſpicit: nõ ad
ſimplicitatẽ incõꝑabilis ꝑ ſe boni.velut ſi dice

ret:melius eſt em vnũ oculũ hre qᷓ; nullũ. Me
lius eſt em vno inuiti pede:⁊ alteram coꝛꝑis ꝑ⸗
tem baculo ſuſtẽtare:qᷓ; fractis cruribus repe⸗

re. Quid ais apoſtole: Hõ tibi credo dicenti ⁊
ſi imperitus ſermone:non tamen ſciẽtia. Quo⸗

modo illud de humilitate deſcendit.qui nõ ſuʒ
dignus vocari apoſtolus:⁊ mihi mini mo om⸗
nium apoſtoloꝝ ⁊ tanqᷓ; aboꝛtiuo: ſic ⁊ hoc hu

militatis dictum puto.noſti ſermonum ꝓpᷣeta

tes. Quam ob rem ⁊ de Epimenide ⁊ de Me

nandro: ⁊ de Aratro q̃dam ſumis teſtimonia:
vbi de ↄtinẽtia loq̃ris ⁊ vᷣginitate. Bonum eſt

ais hoi mulierem non tãgere.⁊ bon um eſt eis:
ſi ſic ꝑmãſerint vt ego.⁊ puto hoc bonũ eis eẽ:
ꝓpter inſtãtem neceſſitateʒ.⁊ qꝛ bonũ ẽ hoi ſic

eſie:vbi ad nuptias veniẽs:nõ dicis bonũ eſt
nubere:qꝛ nõ potes iũgere qᷓ; vꝛi.vſᷣ dicis. e
lius eſt nubere qᷓ; vꝛi. Si ꝑ ſe nuptie ſunt bone
noli illas incẽdio ↄpare. hᷣ dic ſunpir bonũ eſt

nubere. Suſpecta ẽ mihi bonitas eius rei quã

magnitudo alterius mali:cogit eſſe malũ inferi

us.Ego aũt nõ leuius malũ: ſᷣ ſimplex ꝑ ſe bo⸗

. .
.
» „ρ

Acuſq; pꝛimu capiin ediſertus: venia

ificti ſunt: pcipio nõ ego dñs: vxoꝛeʒ
a viro nõ diſcedere. Oð ſi diſceſſerit:mãere in⸗

nuptã. aut viro ſuo recõciliari.⁊ vir vxoꝛẽ ſuã
nõ dimittat. H ceteris ego dico ñ dñs.Si qs
frater vxoꝛẽ hʒ infidelẽ: ⁊ hec ↄſentit habitare

cũ illo:nõ dimittat illã ⁊ cetera vſq; ad eũ locũ

vbi ait. Unuſquiſq; ſicut vocauit eũ deus:ita

ambulet. Et ſicut in oibus eccleſijs doceo.hᷣlo
cus ad pñtẽ ↄtrouerſiã nõ ꝑtinet.Docet ei iux

ſniaʒ dñi vxoꝛẽ excepta cauſa foꝛnicatõis non

repudiandã: ⁊ repudiatã a viro: marito alteri
nõ nubere.aut certe viro ſuo recõciliari debere
His aũt qͥs in mrimonio depᷣhẽdiſſet fides:h̊ ẽ

ſi vnus credidiſſet de duopus:pꝛecepit ne cre⸗

dens repudiet nõ credentẽ. Cauſiſqʒ erpoßelg

ꝙ cãdidatus fidei ſit inſidelis:ſi nolit a credẽte
diſcedẽ. Ev rio iubet:ſi iſideł repudiet fidelẽ ꝓ

pter fidẽ R*i: diſcedere debere credentẽ: ne cõ
iugẽ pᷣferat Epo:cui etiaʒ aia poſtponẽda eſt.

Ali nũc plereq; ↄtẽnẽtes apoſtoli iuſſionẽ:iun⸗

gunt᷑ gẽtilivus: ⁊ tẽpla R*'i idolis ꝓſtituunt.
nec intelligũt ſe coꝛꝑis eius ꝑtem eſſe: cuius æ?
coſte ſunt. Ignoſcit apoſtolus inſideliũ ↄiũcti

onit: que hñtes maritos: in Ep̃m poſtea credi⸗

derut. Mõ ijs qͥ c x̃iane eſſent: nupſerũt gẽti⸗

libus:ad quas alibi loquit᷑:nolite iugũ ducere

cum infidelibus. Que em̃ ꝑticipatio iuſticie cũ
iniquitate: aut que ſocietas luci ad tenebꝛas:

Que autẽ ↄuentio Ep̃ᷣi ad Belial: aut que ps
fideli cum infidelie Qui autem ↄſenſus templo

dei cum idolis: Aos em eſtis templum dei vi⸗
ui. lʒ em in me ſeuituras ſciã plurimas mrona⸗
rũ:lʒ eadẽ impudẽtia q̃ dñũm ↄtẽpſerũt: n puli
cẽ: ⁊ oim xpᷣianoꝝ minimũ debacchaturas:tn
dicã quod ſentio.lor quod me apoſtolus do⸗
cuit:nõ illas iuſticie eſſe ̊ iniqtatis.nõ lucis:vᷣ
tenebꝛarum nõ R*.j:̊ Belial. non templa det
viuentis:ſed fama ⁊ idola moꝛtuoꝝ. Nis aꝑti

us diſcere:ꝙ chꝛiſtiane omnino nõ liceat ethnt

co nubere:audi eũdem apoſtolum. Mulier in
quit alligata eſt:qᷓ;to tempoꝛe vir eius viuit
ſi doꝛmierit vir eius:liberata ẽ.cui vult:nubat

tm in domio.i.xpᷣiano: qui ſecundas tertiaſq;
nuptias ↄcedit in domio: pᷣmas cum ethnicoꝓ
hibet. Nñ Abꝛaham adiurat ſeruum ſuum in

femoꝛe ſuo:hoc eſt in xpᷣo:qͥ de eius ſemie erat

naſciturus:vt filio ſuo Jlaac alienigenã nõ ad
ducat vxoꝛẽ. Et Eſdras offenſam dei huiuſce
modi vxoꝝ repudiatõe compeſcit. Et Mala⸗
chias ꝓpheta. 28
a abominatõeʒ fecit in iſrael:⁊ in Hieruſalem.
NPolluit em ſcm̃ dñi:⁊ dilexit ⁊ habuit filiã dei
glieni. Diſꝑdat dñs viꝑꝝ:qͥ fecerit hoc mgrm ⁊

ꝛeuaricatus eſt int Judas:

Dars

diſcipulũ: ⁊ de tabernaculis Jacob:⁊ offerẽtẽ

*

mũera dño vtutũ.Hec iccirco dixi:vt q nupti⸗
as vginitati ↄꝑant:ſciãt ſaltẽ tales nuptias di

gamie ⁊ n ganie ſubijciẽdas. Capłm. vVI.

uꝑioꝛẽ diſputatõʒ in q̃ docuerat fi-⸗

a delẽ ab inſideli ñ debere diſcedere:ſᷣ ꝑ⸗
manere in mr̃imonio:ſiẽ eos inueniſſet
ſides:⁊ vnũquẽq; vel celibẽ vel maritũ ita du
rare vt eẽt xpᷣi baptiſmate depᷣhẽſus:iĩfert ſubi
to ꝑabolas circũciſi ⁊ ethnici:vᷣui ⁊ liberi: ⁊ ſſ

metaphoꝛa eaꝝ ð nuptis diſputat ⁊ innuptis.

Circũciſus aliqͥs vocatꝰ ẽ:nõ adducat pᷣputiũ
In pᷣputio vocatꝰ ẽ:nõ circũcidat᷑.Circũciſio

nihil ẽ ⁊ pᷣputiũ nihil ẽ:ſᷣ obſeruatio mãdatoꝝ

deiẽ. Anuſquiſq; in vocatõne vocatus ẽ:in
ea ꝑmaneat.Seruꝰ vocatꝰes:nõ ſit tibi cure:ſ
⁊ ſi potes liber fieri magl vrere.Qui em in dño

vocatꝰ ẽ ſeruꝰ:libertus ẽ dñi.Siłr ⁊ qͥ liber vo

catus ẽ:ſeruus ẽ xpᷣi.pᷣcio ẽpti eſtis:nolite ſieri
ſerui hoim. Anuſqͥſq; & in qͥ vocatus ẽ frat᷑ in
eo ꝑmaneat apud deũ. Ac pᷣmũ:qꝛ nonnullos

hãc intelligentiã repᷣhẽſuros arbitroꝛ:interro⸗
gare libet q̃ ſit ↄſequẽtia vt de maritis ⁊ vxoꝛi

bus diſputans repente tranſiret ad comparati
onem iudei ⁊ ethnici:ſerui ⁊ liberi. Et rurſum
hac diſputatione finita:rediret ad virgines di⸗
cens. De vᷣginibus aũt pᷣceptũ domini nõ ha⸗

beo.Quid ſibi vult inter coniugia ⁊ vginitatẽ
iudei ⁊ ethnici:ſerui liberiq; collatio?Secũdo

quõ poſſit intelligi: circũciſus aliqs vocatus ẽ

non adducat p̃putiũ. Nũquid qͥ ſemel ampu⸗-
tatũ habet pᷣputium:põt ſi velit rurſus illð ad

ducere: Deniq; quo ſenſu exponẽdum ſit:qui
em̃ in domino vocatus eſt ſeruus:libertus eſt

domini? Similiter qui liber vocatus ẽ: ſeruus
eſt Epᷣi: Quarto quomõ ille qui pᷣcepit ſeruis

obedire dñis carnalibus:nunc dicat: nolite fie
ri ſerui hominũ: Ad extremũ quid ꝑtineatad
ſeruitutẽ vel circũciſionem: vnuſquiſq; voca⸗

pectaſdũ ſequit᷑.Si egeris patiẽter:ↄiunx mu

habens credidit: ⁊ liber a ſeruitute ↄiugij vo⸗
i. Quã⸗

ℳ₰ℳ

ſarcina nuptiaꝝ. Rurſum. ſi in pputioqͥs vo⸗
catus ẽ:nõ circũcidat᷑. abebas inquit vxoꝛẽ

—

cũ credidiſti: noli fidem E*̈âi putare cãm diſſi⸗
Ddij:quia in pace vocauit nos deus.circunciſiio

nihil eſt:⁊ pᷣputium nihil eſt.ſᷣ obſeruatio ma⸗
datoꝝ dei. E hil em ꝓdeſt abſq; oꝑibus celi
batus ⁊ nuptie.cum etiam fides que ꝓpꝛie xpi
anoꝝ eſt:ſi opera non habuerit: moꝛtua eſſe di
cat᷑. Et hac lege vgines q;ᷓ AVeſte ⁊ Junonis
vniuire in ſanctaꝝ queãt oꝛdine numerari.V⸗
nuſquiſq; in ̊ vocatõe vocatus ẽ:in ea pmane
at. Quando credidit:ſiue habebat:ſiue nõ ha⸗
bebat vxoꝛem.in eo ꝑmaneat quo vocatus eſt
Ac ꝑ hoc nõ tam vgines cogit vt nubant:qᷓ; re
pudia ꝓhibet. Et ſicut habẽtibus vxoꝛes tol⸗
lit licentiã dimittẽdi eas: ſic vginibus nubẽdi
amputat ſacnltaten Se nig vocarue es:non
ſit tibi cure:vᷣ ⁊ ſi potes liber fierimagis vtere.
tiam ſi habes inqᷣt vxoꝛẽ: ⁊ illi alligatus es⁊

ſoluis debitũ: ⁊ nõ habes tui coꝛpis ptãtẽ.atʒ

vt manifeſtius loq̃r:ſeruus vxoꝛis es:noli ꝓp
ter hoc habere triſticiã: nec de amiſſa vᷣginita⸗
te ſuſpires.Sʒ etiã ſi potes cauſas aliq̊s inue⸗
nire diſſidij: vt libertate pudicitie ꝑfruaris:no

li ſalutẽ tuam cũ interitu alterius querere.ha⸗

beto pauliſꝑ vxoꝛem:nec pᷣcurras moꝛãtẽ.Erx

tabit᷑ in ſoꝛoꝛẽ.Qui em in dño vocat ẽ ſeruus
libertus ẽ dñi.Silłr qͥ liber vocatus t:ſeruus ẽ

xpᷣi. Reddit cauſas cur nolit vxoꝛes deſeri. Ic

circo ait pᷣcipio: vt in RZppᷣm de gentilitate cre
dentes: inita ante fidem matrimonia non relin⸗
Quia qui vxoꝛem habens credidit:nö,.
tanto fidei ſeruitio detinetur:qᷓ;to vgines ⁊ in
nupte:ſᷣ᷑ quodammodo eſt liberioꝛ⁊ ſeruitutis
illi rrena laxant᷑. Et dum vxoꝛis eſt ſeruus:vt
ita dicam: libertus eſt dñi. Poꝛro qͥ vxoꝛẽ nõ

catus eſt a dño:ille vere ſeruus eſt

tus ẽ frater:in eo ꝑmaneat apud deũ.Nã ⁊ Z⸗ ta felicitas nõ vxoꝛis ſeruum eſſe:b Xp̃i:. Non
rium ẽ ſuꝑioꝛi ſnie. Si emllud audiuimus:no carni ſeruire:ſᷣ ſpiritui? Qui em̃ adheret dño:

lite fieri ſerui hominũ:qua ratiõe poſſumus in

ea pꝑmanere vocatõne qua vocati ſumus:cum

multi crediderint habẽtes carnales dños:qui⸗

bus nũc ſeruire ꝓhibent᷑. Poꝛro ad circũciſio
nem qͥd facit ꝑmanere in ea vocatõe in q̃ voca⸗
ti ſumus:cũ in alio loco idẽ apłs clamitet. Ec⸗
ce ego Paulus dico vobis: qm ſi circũcidami

xpᷣs nobis nihil ꝓderit. Reſtat igitur vt circũ

ciſio ⁊ pᷣputiũ:ſeruus ⁊ liber: ſuꝑioꝛi ſenſui co

aptent᷑: ⁊ de añcedẽtibus Recaete mei
ſus aliqs vocatus ẽ:nõ adducat pᷣpun
inqͥt tꝑe quo vocatus es: ⁊ credidiſti in Ep̃ᷣm

ſicircumciſus vocatus es ab vxoꝛe:⁊ celebs e⸗

ras:noli ducẽ vxoꝛẽ:̊ ẽ: noli adducẽ pᷣputiũ:
nec circunciſionis ⁊ pudicitie libertatẽ oneres

utium. Eo

vnus ſpiritus eſt.Ac ne foꝛſitan in eo quod ſu
pꝛa dixerat: ſeruus vocatus es:nõ ſit tibi cure
5 ⁊ ſi potes liber fieri:magl vtere:ſugillaſſe cõ⸗
tinentiam videret᷑: ⁊ in famulatũ nos tradidiſ-
ſe ↄiugium:infert ſententiam que oẽʒ cauullati
onem amputet:pᷣcio empti eſtis: nolite fieri ſer
ui hominum. Redempti ſumus pᷣcioſo ſangui
ne ER*†̃i:immolatus ẽ ꝓnobis agnus:⁊ aſperſi
calidiſſimo roꝛe hyſopi:omnem pituitaʒ noxte

voluptatis excoximus. Quibus in baptiſma⸗⸗
te moꝛtuus eſt Pharao:⁊ vniuerſus eius ſuf⸗
focatus eſt exercitus. Cur rurſum egyptum ů⸗ .

rimus:⁊ poſt manna/angeloꝛum cibum:allia ⁊
cepe ⁊ pepones: ⁊ carnes varias ſuſpiramus:
Capitulum. VI

n

dorts

delis

necel
geria

tforiſ

ſnqkt⸗
bereß
10
drt
inpe
eſ
inerd
taten
demn
Poni
fuges
föheen
Culmen
lertun
Minve
Puso
mpann
quid⸗
ne.H
incẽ
ed do
benh⸗
chtun
Snie
besßce
quon
lus Et
tulttpon
hofag
litatein
Gorgenn
onnes
iininpn
frnor⸗
poꝛön
leede
tipemns
ſeglien
ſepl,
mminise

B

nexßt

neſel

nonts:

oha

Anntn
öe

orstol⸗
nubidt
es:non
ae.

tusesn

ld at;
noll pp
ginita⸗
ioinue⸗
arisno
fere.ha⸗

Nitigr.
ſunroron.

ſmuud
enge
nege
nrclr⸗
ürno
nnsan
anuu
ls⸗
oni

ugi
A

i Non

tatdſo:
glodſu

nlac
ledͤ⸗
mdidie
caunlei

eferie

ſoſano
he
ſazn⸗
pptine
es iß⸗

Tractatus I

Aritoꝝ ⁊ ↄtinẽtiũ diſputatõne pᷣmiſſa⸗

m tãdẽ ad vᷣgines venit.⁊ ait.De vᷣgini
bvrvus aũt pᷣceptũ dñi nõ habeo.ↄſiliũ at
Ddo:tãqᷓ; miſericoꝛdiã ↄſecutus a dño:vt ſim ſi⸗

delis. Eſtimo ergo hoc bonũ eſſe ppt᷑ inſtãrezʒ

neceſſitatẽ.qm̃ bonũ eſt homini ſic eſſe/Hic ad
uerſarius tota exultatõne bacchat᷑. ic velut
foꝛtiſſimo ariete vᷣginitatis muꝝ q̃tiens. Ecce
inqͥt apłs ꝓfitet᷑ de vginibus domini ſe nõ ha⸗
bere pᷣceptumſ⁊ qui cum auctoꝛitate de mari⸗
tis ⁊ vxoꝛibus iuſſerat:nõ audet imꝑare quod
dominus nõ pᷣcepit.Et recte:quod em pᷣcipit᷑:
imꝑat᷑.quod imꝑat᷑ neceſſe eſt fieri.qð neceſſe
eſt fieri:niſi fiat penã hʒ. Fruſtra em iubet᷑:qð
in arbitrio eius ponit᷑:cui iuſſum eſt.Si vgini
tatem dominus impaſſet: videbat᷑ nuptias cõ
demnare:⁊ hoĩm auferre ſeminariũ: vñ ⁊ ipſa
vginitas naſcit᷑.Si pᷣcidiſſet radicem:quomõ
fruges q̃reret: Niſi ante fundamẽta feciſſet: q̃
rõne ediſſcium extrueret:⁊ oꝑtuꝝ cũcta deſuꝑ
culmen imponeret: Multo laboꝛe foſſoꝝ ſub⸗
uertunt᷑ mõtes.terraꝝ pene inferna penetrant᷑
vt inueniat᷑ auꝝ.Cũq; de granis minutiſſimis
pᷣus ↄflatõne foꝛnacis.Deinde calida artiſicis
manu fuerit monile ↄpactũ:nõ ille btũs vocat᷑
qui de luto extulit:vᷣ qui auri vtit᷑ pulchꝛitudi

Epiſtola IX

ſbin fuerat impatũ.
E

Fo. XXIIII

„

vyο. TG&τ i. numerarijs pmiũ. iuitat ad

curſum.tenet in manu vᷣginitatis bꝛauiũ.oſtẽ⸗
dit puriſſimũ fontẽ:⁊ clamitat:qͥ ſitit veniat:⁊
bibat. qͥ põt caꝑe capiat. Mõ diẽ velitis:nolitj
bibẽdũ vobᷣ atq; currẽdũ.ſᷣ qͥ voluerit.qͥ potu
erit currere atq; potare:ille vicet:ille ſatiabit᷑.
Et ideo plꝰ amat vᷣgies arg ſooͤte tribuũt:
tin Saioꝛiſq; gre ẽ of⸗
erre qð nõ debeas: qᷓ; reddẽ qð exigerl. Apki
vxoꝛis onere ↄtẽplato: ſi talis ẽ inqut cã hois
cũ vxoꝛe nõ expedit nubẽ.qͥꝝ dñs ſniaʒ ꝓbãs.
Recte qͥdẽ ſentitis ait:ꝙ nõ expediat homi ad

celoꝝ regna tẽdẽti acciꝑe vxoꝛẽ:ſᷣ difficilis res

c.⁊ nõ oẽs capiũt vbũ iſtud: veꝝ qbus datũ ẽ

Alios eunuchos natura facit:alios vis hoim.

Mihi illi eunuchi placẽt: qͥs caſtrauit non ne
ceſſitas ł̊ volũtas.libẽter illos in meos ſinꝰ re⸗

cipio: qͥ ſe caſtrauerũt ꝓpter regna celoꝝ: ⁊ ob
meũ cultũ voluerũt eẽ ꝙ nati ſũt/Silq; tractã⸗
da ſnia.Qui ſe inqͥt caſtrauerũt ꝓpt᷑ regna c⸗ꝛ

loꝝ.ſi caſtrati mercedeʒ hũt regni celoꝝ:q ſe

nõò caſtrauerũt: locũ nõ pñt acciꝑe caſtratoꝛũ.

Qui põt inqͥt cape capiat. Grãdis fidei ẽ:grã⸗
diſq; vtutis:dei tẽplũ eẽ puriſſimũ:totũ ſe ho⸗
locauſtũ offerre dño.⁊ iux eũdẽ apłi eſſe ſctm

ne.HNoli igit᷑ admirari inter titillatiõeʒ carnis: dũ ob ſterilitatẽ putãtes: audiũt ꝑ Eſaiã ꝙ ꝓ

⁊ incẽtiua vitioꝝ: angeloꝝ vitã non exigimur
ſed docemur. quia vbi oſili

—

AuIi retis ar⸗
bitriũ eſt.vbi pᷣceptum:neceſſitas ſeruiẽtis.pᷣ⸗

ceptum inquit dñi nõ habeo.ↄſiliũ aũt do:tã⸗
qᷓ; miſericoꝛdiã ↄſecutus a domino/Sinõ ha⸗
bes pᷣceptũ domini: q̃re audes dare ↄſiliuʒ de
quo nõ habes iaſſione; Kſge enlls poſto⸗
lus.Et vis vt ego iubeam quod dominus ob⸗
tulit potius qᷓ; pᷣcepit: Ille creatoꝛ ⁊ figulꝰ ſci⸗
ens fragilitatem vaſculi quod oꝑatus eſt. vgi⸗
nitatẽ in audiẽtis poteſtate dimiſit.Et ego do
ctoꝛ gentũ:qui omnibus omnia factus ſum: vt
omnes lucrifacerẽ:onus ꝑpetue caſtitatis ſta⸗
tim in pᷣncipio credẽtiũ imponã ceruicibus in⸗
firmoꝝ: Diſcãt pᷣus ferias nuptiaꝝ:vacent ad
tpᷣs oꝛõni:vt accepto guſtu pudicitie:id ſꝑ ha⸗

bere deſiderẽt:qͥad modicũ delectati ſũt/ins

tẽptatus a phariſeis vtꝝ ſᷣm legẽ Moyſi vxo
res liceret dimittere:oĩo fieri ꝓphibuit.Qð di⸗
ſcipuli ↄſiderãtes:dixerũt ei.Si talis eſt cã ho
minis cũ vxoꝛe:nõ expedit nubere. Quibus il
le rũdit nõ oẽs e iũt verbũ:ſᷣ ᷣbus datum eſt
Sũt em̃ eunuchi qͥ de vtero mr̃is ita nati ſunt.
⁊ ſunt eunuchi qͥ ab hoibus eunuchiʒati ſunt:
⁊ ſunt eunuchi q ſe caſtrauerũt ꝓpt᷑ regnum ce
loꝝ.qͥ põt caꝑe capiat. In ꝓpatulo ẽ:cur apłs

dixit:de vᷣginibus aũt pᷣceptũ dñi nõ habeo ꝓ

fecto qꝛ pᷣmiſerat dñs:nõ oẽs capiũt vᷣbũ: ſᷣ qͥ-

bus datuz eſt. Et qͥ poteſt caꝑe capiat.ꝓponit

filijs ⁊ filiabꝰ locũ habeãt in cevar o⸗ 2ty⸗
pus ẽ Abdemelech eunuchꝰin Hieremia

nant᷑:de qꝝ danatõe pulla dubitatio ẽ: vteri
tumeſcẽtes:⁊ infantũ X fructꝰatq; opa
nuptiaꝝ:qm̃ bonũ cẽ hoiĩ ſic eſſe. Si bonũ ẽ hoi

⁊coꝛꝑe ⁊ ſpũ.hi ſunt eunuchi:qͥ ſe lignum ari

ſpa
do ille regie Cãadacis in actibꝰ apłoꝝ:qͥ ob ro⸗
bur fidei viri nomẽ obtinuit/Ad hos ⁊ clemẽs(

ſucceſſoꝛ apłi Petri:cuiꝰ Paulus apłs memit)

ſcribit epłas.oẽʒq; ſermonẽ ſuũ de vᷣginitatis
puntate ↄtexuit.⁊ deinceps młti apłici ⁊ mar

c aluſttes: 1 in ſeitete SFin cloquetia vi
ri:qͥs ex ꝓpꝛijs ſcpᷣtis noſſe ꝑfacile ẽ Exiſtimo

E inſtate neceſſitatẽ
ueẽ illa neceſſitas:q̃ ſpꝛeto viculo ↄiugalivx
ginitat appetit libertatẽ VUe pᷣgnãtibꝰa nutriẽ
tiboin illo die. Mõ h̊ ſcoꝛta:nõ h̊ͥ lupanaria ↄdẽ

ſic eſſe:malũ ẽ ̊ hoi ſic nõ eſſe.Alligatꝰ es vxo

ri: noli qrere ſolutõeʒ. Solutꝰes ab vxoꝛe.noli
rere vxoꝛem. Habet vnuſqᷣſq; nr̃m terminos

ſuos.redde mihi meũ:⁊ tuũ tene.Si alligatus
es vxoꝛi:ne illi des repudium. Si ſolutus ſum

ab vxoꝛe:nõ q̃ram vxoꝛem. Vt ego non ſoluo

ↄiugia:ſi ſemel ligata ſunt: ita tu non liges qð
ſolutũ eſt. Simulq; ſignificantia ↄſiderãda v⸗
boꝛum eſt Qui vxoꝛem habet: ⁊ debitoꝛ diciẽ

ℳ

⁊ eſſe in pᷣputio:⁊ ſeruus vxoꝛis: ⁊ ꝙ maloꝛuz

ſeruoꝝ eſt alligatus. Qui autem ſine vxoꝛe eſt
pᷣmum nullius debitoꝛ:deinde circunciſus:ier
tio liber: ad extremum ſolutus. Curramus ꝑ
e

Crrn W.* l HW Jiri R

DB& *

—

Foars 1
reliq. neq; em nos patit᷑ magnitudo volumis: nuscum adbuc eſſet adoleſcẽs:luſit in iſta ma⸗
diutr in ſinguł imoꝛari/Si ataccepis vxoꝛẽ ñ teria. Et pᷣceptoꝛ meus Gregoꝛius Naʒanʒe⸗ u
peccaſti.Alið ẽ nõ peccare:alið bñſacere.Et ſi nus vginitatẽ ⁊ nuptias diſſerens grecis verſi c
nupſerit vgo nõ peccauit. Nõ illa vᷣgo q̃ ſemet bus explicauitinũc illud bꝛeuit᷑ admoneo in la 4
dei cultui dedicauit.aꝝ ei ſi q̃ nuplerit hẽbit ttnis codicibus hũc locum ita legi. Biuiſa ẽ v
danatõeʒ:qꝛ pᷣmã fidẽ irritã fecit. Si ãt h̊ ð vi⸗ go ⁊ mulier.qð q; qᷓ; hẽat ſuũ ſenſum:⁊ a me qᷣͥʒ hi
duis dictũ obiecerit:qᷓ;to magis de vginibꝰ p⸗ ꝓq̃litate loci ſic ediſertũ ſit: tñ nõ eſt apoſtoli⸗ hit
ualebit. Cũ etiã his nõ liceat:qͥbꝰ aliqñ licuit. ce veritatis. Siquidẽ apłus ita ſcripſit: vt ſu⸗ i
Virgines em̃ q̃ poſt ↄſecratõeʒ nupſerint:ꝛnon pꝛa trãſtulimus.Sollicitus eſt:que ſunt mũdi
tã adultere funt qᷓ; inceſte. Ac ne videret᷑ in oo quõ placeat vxoꝛi.⁊ diuiſus eſt.⁊ hac ſentẽtia du
qð dixerat:⁊ ſi nupſerit vgo:nõ peccauit:rur-⸗ defſinita:tranſgredit᷑ ad vgines ⁊ ↄtinentes.⁊ lui
ſuʒ celibes ad nuptias puocare.ſtati ſe rerrena ait.Mulier innupta ⁊ virgo cogitat que ſunt i
uit: aliud inferendo infirmauit: qð ↄceſſerat domini: vt ſit ſancta ⁊ coꝛpe ⁊ ſpiritu. Mõ oĩs (N
dicẽs. Tribulatõʒ tñ carnis hẽbũt hmõi.Qui innupta ⁊ virgo eſt. que aũt virgo: vtiq; ⁊ in⸗ ho
ſunt iſti:qͥ tribulatõeʒ carnis hẽbũt:qͥbꝰ ſupꝛa nupta eſt.Quanqᷓ; ob elegantiã dictõis:potue
indulſerat. Si acceꝑis vxoꝛem nõ peccaſti.⁊ ſi rit idipᷣm altero vbo repetere: mulier innupta lt
nupſerit vgo:nõ peccauit.tribulatõneʒ carnis ⁊ virgo:vel certe deſinire voluiſſe quid eẽt in⸗ ne
hẽbũt hmõiMNos ignari putabern⸗ nupti nupta.i.virgo:ne ⁊ meretrices putemus innu⸗ ſi
as laltẽ carnis hr̃e leticiã.Si at nubẽtibꝰetiam ptas:nulli certo mrimonio copulatas. Quid uls
in carne tribulatio ẽ:in q ſola videbant᷑ hr̃e de ergo cogitat innupta ⁊ vgo. Que dñi ſunt:vt Uu
litias:qͥd erit reliquũ ꝓpter quod nubãt:cum ſit ſancta ⁊ coꝛꝑe ⁊ ſpũ.⁊ſi nihil aliud eſſet: vt N
in ſpũ ⁊ in anima: ⁊ in ipᷣa carne tribulatio ſit. nulla merces vᷣgineʒ amplioꝛ ſeq̃ret᷑:ſufficeret W
Ego aũt vob parco.Sic ait obtẽdo carnis tri⸗ ei hec ſola pᷣlatio:cogitate que dñi ſunt.Stati⸗ don
bulatõeʒ:q̃ſi nõ maioꝛa ſint ꝓpter que nubere q; docet que ſit ipᷣa cogitatio: vt ſit ſcã ⁊ coꝛꝑe le
nõ debeatis. Igit᷑ hoc dico frẽs:tpᷣs bꝛeueeſt: ⁊ ſpiritu.non his ſimilis quarum coꝛpus inie⸗ d
reliquũ eſt: vte Fonr vxoꝛes ſic ſint taq; nõ hn⸗ grum eſt: a aia coꝛrupta.Sed illa vᷣginitas ho
tes. HNequaq; ia de vginibus diſputo: qͥs nul- ſtia &ρb: cuius nec mẽtẽ cogitatio: nec carnẽ
la abiguitas ẽ eſſe felices. Ad maritos venio: libido maculauit. Ecõtrario qᷓ nupta ẽ cogitat
tps bꝛeueẽ:dñs ꝓpe ẽ.etia ſi noningẽtis viue: q̃ mũdi ſunt:quõ biareot viro. Sicut qͥ vxoꝛez uert
remus annis: vt antiqui hoĩes:tñ bꝛeue putan hʒ::ſollicitus ẽ q̃ ſunt mũdi:quõ placeat vxoꝛi: neſt
du eſſet qð haberet aliqñ finem. ⁊ eſſe ceſſaret. ſic nupta res mundi cogitar quomodo placeat ne⸗
Nuc vo cũ bꝛeuis ſit:nõ tã letitia qᷓ; tribulatio viro. Nos autem non ſumus de hoc mundo:q̊ nuti
nuptiaꝝ:quid accepimus vxoꝛes q̊s cogemur in maligno poſitus ẽ.cuius ſigura pꝛeterit.De lex
cito amittere:Et qui flent inquir gaudet: ? quo ðꝛad apoſtolos. Si eſſetis de hoc mũdo: mn
emũt:⁊ vtunt᷑ hoc mũdo:ſic ſint quaſi nõ fleẽt amaret vtiq; mundus quod ſuum erat/Ac ne fn
gaudeat:emat:vtant᷑ hoc mũdo.pᷣterit ei ſigu⸗ foꝛſitan putaret᷑ onus grauiſſimũ caſtitatis no zlli
ra huius mũdi. Si mũdus tranſit: qͥ vniuerſa lentibus nvoneraltati iũgit cauſas ſuadẽdi? vxud
qſi nubes pᷣterit:int᷑ cetera mũdi oꝑa nuptie p um vobis inijciam: vt ad id qð honeſtum eſt ſh
. teribũt.neq; em erũt poſt reſurrectõeʒ ↄiugia. ⁊ intente facit ſeruire deo:abſq; vlla diſtractio fitt
Bi aüũt moꝛs finis eſt nuꝑtiaꝝ: cur neceſſitateʒ ne vos abhoꝛter. Pꝛopꝛietatẽ grecã latinꝰſer⸗ ſtn
nsoõ in voluntatẽ vtimus? Et ꝙ inuitis eroras mo nõ explicat.qͥbus em̃ verbis dqs poſſu dicẽ Pnan
Dum eſt: cur nõ ſpe pᷣmioꝝ offerimꝰ deo: Qui vvpoò ljo ιιοο° auIœτνν ερον Xπ coit
ſine vxoꝛe eſt:ſollicitus eſt q̃ dñi ſunt:quõ pla-⸗ od ivappο XoVONV EEε α u α Xα ωρ ſeen
ceat deo. Qui autem cum vxoꝛe eſt: ſollicitus o&σα°11o ναππαοττιυαρος 5ρονο α n
qſunt mundi:quõ placeat vxoꝛi.⁊ diuiſus eſt p ερρπααοο α Un a in larinis codict Ni
ntueamur curaꝝ vginis:maritiq; diſtãtias. us ob trãſſatõis difficultatẽ:hic penitꝰ nõ iue Nſin
Virgo dño:maritus vxoꝛi placere deſiderat: nit᷑. Atamur igit᷑ eo qð vtimꝰ. Nõ iponit nov .*
⁊ vt vxoꝛi placeat: ſollixitus eſt ð his que ſunt apts laqueũ:nec cogit eſſe qd nolumꝰ.ſᷣ ſuadet ſi
mundi.que cũ mũdo vtiq; trãſitura ſunt: ⁊ di⸗ quod honeſtũ ẽ 7 decoꝝ.⁊ intente facit ſeruire hitt
uiſus eſt in multas.ſ.ſollicitudinum ꝑtes:miſe dño:⁊ ſꝑ eſſe ſollicitum. ⁊ expectare paratam ſor
riarũq; diſtractus Hon eſt huius loci nuptia⸗ dñi voluntatem. vt cum quid imꝑauerit quaſi n
ruʒ anguſtias deſcribere: ⁊ qſi in cõibus locis ſtrenuus ⁊ armatꝰ miles:ſtati impleat qð pᷣce⸗ Ria
thetoꝛico exultare ſermõe, plenius ſuꝑ hac re prü eſt. ⁊ hoc faciat ſine vlla diſtentatiõe:q da⸗
3 Heluidium. in eolibꝛo quẽ ad Euſtochiuʒ ta eſt ᷣm Eccłaſten hoibus huius mũdi: vt di nh
ſcripſi:arbitroꝛ abſolutum. Certe ⁊ Tertullia⸗ ſtẽdant᷑ in c/i as autem ↄſiderat virginem
.

ſtana⸗
asverſt
nedinla
lulaey
lamed
ſtl
intmüͤc
ſentete
lentes.1

Mos
Nihrir⸗
olsone
riynupnn
uideitin⸗

musigat:

16. Quid
ſiſunrrp
deſenyt
ſüſfceren
il Onati⸗
acope
Rposinte
Gninnobp
enecan
nichtt
uinan,
en
oplocen
nmhi
aai. Ve⸗
edde.
an/geſe
Atirrono
gusdidt
nötlau⸗
Veſunek
1diſemio
ninſeß
poſtdi⸗
/ Niſe
Mu⸗
0V W
ali
ipontn⸗
w⸗ ſunt
fnct nn
. 140
uin
e c⸗
ctielde⸗
Eingbn

—

q̊ ſeruat vᷣginẽ ſuã bñ facit.Aliud ẽ aũt nõ pec arguit᷑ a dño:ꝙ nõ ſit vir eius. Abi em̃ nume⸗

bonũ. Illud declinemus:
initiũ:in altero ꝑfectio ẽ

oꝛis.Et dicit: ⁊ q nõ iũgit:melius

doꝛmierit vir eius: libera eſt. cui vult nubat: tãa æp̃i
tũ in dno:beatioꝛ aũt erit:ſi ſicꝑmãſerit: ſcom bus vi
Aſliliün putoalt aegaſum veihabegn. dqgdã interpᷣtant᷑ ſuꝑ his viduis:q̃s amiſſis ma
ↄcedit ſcdᷣas nuptias: :bh i Nnie
ↄtinere nõ pñt. ne luxuriate in Epo nubere ve ſet: vt apłs poſt baptiſma viro moꝛtuo:iubeat
Intꝛhabetes damnatoeʒ q; mã fidẽ irritã fee alteri nubere: ci hñtious vxoꝛes pcepit: vt
rint. ⁊ hoc ↄcedit. qꝛ multe abierunt retro poſt ſint ſic qſi nõ hñtes.⁊ ob hãc cãʒ nõ eſſe vxoꝛũ

pmanſerint. ↄtinuoq; ſubiungit apoſtolicã au vxoꝛ fuᷣ ept
ctoꝛitatem: ſᷣm meum ↄſiliũ. Poꝛro ne q;n ſi poſt baptiſma pᷣmo moꝛtuo accipit᷑ ſecun⸗

didit. puto aũt ꝙ ⁊ ego ſpm dei habeaʒ. vbi ad biat ſey relid tem accidere
ↄtinẽtiam ꝓuocat: ibi nõ hominis:ſᷣ ſpũs dei vt infelicitate q̃dam vel iudicio dei:ſuccidẽtis

hüc ſenſum oia illa ſunt accipienda/HNam que ſcdᷣs agamus. Qui digamiã ꝓbãt:
ſub viro eſt mulier: viuente viro alligata eſt le⸗ tertiũ.Adã digamũ:quẽ ſequant᷑

S 5
.
/
/

XXV

Tractatus II Epiſtola IX

ſuã.i.carnẽ laſciuire ꝛ ebulire in libidineʒ:nec oꝛes viduas nubere:flios pereate: mar̃eſlami
refrenare ſe põt:duplexq; ei incũbit neceſſitas lias eſſe:nullam occaſionẽ dare aduerſario ma

aut accipiẽde ↄiugis:aut ſpernẽde:qð vult fa ledicti gratia. Jam em qdam ↄuerſe ſunt retro

ciat.nõ peccat:ſi nubat.faciat inqͥt qð vult:nõ poſt ſathanam. reliq his ſitia/Quõ em vᷣgini .r.= Ta- ℳ r,

gð dʒ. Hõ peccat ſi ducit vxoꝛẽ.nõ tñ bñ facit: bus ob foꝛnicatõis ꝑiculũ ↄcedit nuptias ⁊ ex

ſiduxerit. nã qͥ ſtatuit in coꝛde ſuo firmus: non cuſabile facit:quod ꝑſe nõ appetit᷑:ita ob eaãdẽ

hñs neceſſitatẽ:ptãtẽ aũt hñs ſue volũtatis:? foꝛnicatõeʒ vitãdam ↄcedit viduis ſcðᷣa matri

h iudicat in coꝛde ſuo ſeruare vginitatẽ ſuam: monia.Melius eſt em lʒ alteꝝ ⁊ tertiũ vnũ vi

bffacit. Igit᷑ ⁊ qͥ matrimonio iũgit vginẽ ſuũ. rüũ noſſe:qᷓ; plurimos.i. tolerabilius eſt vni ho

bñfacit.⁊ nõ iũgit melius facit. Signater mini ꝓſtitutã eſſe q; multis Siqᷣdẽ illa in euẽ

pꝛie ſupꝛa dixerat:q̃ ducit vxoꝛeʒ nõ peccat. h̊ gelio Samaritana ſextũ ſe maritũ hr̃e dicens:
care:aliud ẽ bñfacere.declia inqt a malo:⁊ fc rus maritop eſt:ibi vir qͥ ꝓppᷣe vnus eſt: eſſe de
B ſeqmur. In altero ſiſtit. vna coſta a pᷣncipio in vnã vxoꝛẽ vᷣla eſt.
a eꝝ ne in eo qd dix⸗ o ince 4
it:⁊ qͥ mrimonio iũgit vginẽ ſuã bũ facit:exiſti oꝛ.Alioqͥn iam nõ duo:bᷣ plures/Pꝛimus La⸗
met aliqͥs obſeruatõeʒ noſtrã nõ ſtare: ꝓtinꝰH̊ᷣ mech ſanguinarius ⁊ homicida vnam carnem

it niſtilla eadem ca

ſpᷣm bonũ extenuat:⁊ obumbꝛat 3 at meli-⸗ in duas diuiſit vxoꝛes.fratricidiũ ⁊ digamia,ʒ
icit: 7 igit: melius facit nili ille em cataclyſmi deleuit pena. de altero ſepti⸗
turus eſſet: melius facit:nũqᷓ; pᷣmiſiſſet bñ fac᷑. es.de altero ſeptuageſieſſepties vindicatũ eſt.
AVbi aũt bonũ ⁊ meliusẽ:ibi boni ⁊ melioꝛis m Quantũ diſtat in nuero:tm ⁊ in crimine QAuã
vvnü eſt pᷣmiũ. Et vbi nõ vnũ pᷣmium:ibi vtiq; ſancta ſit monogamia hbinc oñdit᷑:ꝙ digamus
dona diüſa. Tm eſt igit᷑ int᷑ nuptias ⁊ vᷣginita in clex eligi nõ põt.Et ideo apłs ad Tymothe
tẽ: qᷓtũ int᷑ nõ peccare ⁊ bñ facẽ.imo vt leuiꝰdi um. Vidua inqͥt eligat᷑ nõ minus.xl.annoꝝ:q̃
cã q;tũ int bonũ ⁊ melius. Caphm. VII. fuerit vnius viri vxoꝛ. Hoc omne pᷣceptuʒ de

Inita diſputatõe ↄiugioꝝ ⁊ vginitat his ẽ viduis:q̃ eccleſie paſcunt᷑ elemoſynis.Et
finter vtrũq; cauto moderamie pᷣcepto ccirco etas pᷣſcribit᷑: vt ille tm̃ accipiãt paupe⸗
rũ:vt nec ad ſiniſtrã:nec ad dexterã di rũ cibos:q̃ iaʒ laboꝛare nõ pñt.Simulq; oſide

uerteret: via regia gderet᷑: ⁊ illud impleret: ra:ꝙ q duos habuit viros:etiã ſi anus ⁊ decre
ne ſis iuſtus multu: rurſum monogamia diga⸗ pita eſt⁊ egens:eccleſie ſtipes nõ meret᷑ accipe
mie ↄꝑat:⁊ quomõ nuptias ſubdiderat vgini Si aũt panis illi tollit elemoſyne: q;to magis
tati: ita digamiam nuptijs ſubijcit: ⁊ ait. ille panis qͥ de celo deſcẽdit:quẽ qͥ indigne cõ⸗

lier alligata eſt qto tꝑe vir eius viuit: quod ſi mederit:reus erit inuiolati coꝛꝑis ⁊ ſanguinis
qᷓ; hec teſtimonia q̃ ſupꝛa poſui:in qui
duis ↄcedit᷑:vt ſi velint: denuo nubant

2

volentibus: ß his q̊ ſe ritis ſic inuenit fides Ep̃i. Nec em̃ ↄſequẽs el

ſathanam. Ceteꝝ beatioꝛes inquit erunt:ſi ſi numeꝝ definitũ:qꝛ poſt baptiſma FRp̃i:etiaʒ ſi
tertia ⁊ q̃rta vxoꝛ furit:q̃ſi ᷣma reputet᷑. Alio

ritas apoſtoli q̃ſi hominis leuioꝛis videret᷑:ad dus: qre nõ ſecũdo ⁊ tertio ⁊ q̃rto ⁊ qᷣnto moꝛ⸗
tuo:accipiat᷑ ſextus:⁊ reliqͥ: Põt em accidere
ↄſilium eſt. Abi aũt nubẽdi ↄcedit veniã: ſpym nuptias repetitas ꝛadoleſcẽtula plures accipi⸗
dei nõ nominat: ſᷣ pꝛudentie libꝛat ↄſilium: ita at viros.⁊ anus hᷣmo marito vt in extrema ſe⸗
ſingulis relaxans:vt vnuſquiſq; ferre põt:iu? nectute viduet᷑. Oꝛimus Adam monogamus

adhibeant

,.
Ur

dix⸗ &σ erut inqͥt duo in carne vna: nõ tres: neq; qᷓtu

—

Srs

—
—– -

t. rr, Len, .

gi. ſi aũt moꝛtuus fuerit vir:ſoluta eſt a lege v. ↄceſſerit Paulus ſcdᷣa matrimoniaeadẽ lege ⁊

ri. Igit᷑ viuente viro vocabit᷑ adultera:ſi fue⸗ tertia ↄcedit ⁊ qrta. Et qͥtienſcũq; vir moꝛitur

rit cũ altero viro. ſi aũt moꝛtuus fuerit vir ei::· multa ↄpellit᷑ apłs velle:q̃ nõ vul Ei cidit
LCym

ſoluta eſt a lege.vt nõ ſit adultera ſi fuerit cum theũ. raſit in ſe caluitiũ.nudipedalia ex

alio viro. Etillud ad Tymotheũ. Aolo uni ercuit: comã nutriuit: ⁊ totõdit in cenchꝛis. Et

certe caſtigauerat Galathas. Petrůc rephẽ⸗
dit: ꝙ ſe ꝓpter obſeruatões iudaycas a gẽtibꝰ
ſeparet.Quõ igit᷑ in ceteris eccłe diſciplinis iu
deis iudeus.ethinicis ethnicus:⁊ omibus oia
factus ẽ:vt oẽs lucrifaceret:ſic ⁊ digamiã con
ceſſit incõtinẽtibus: nec nuptiaꝝ numeꝝ pᷣfini⸗
uit:vt dũ viderẽt ſibi mulieres ita poſt moꝛteʒ
mariti ſcom ↄcedi:vt tertius ãrtuſq; ↄcedit᷑: e
rubeſcãt alteꝝ acciꝑe:ne trigamis ⁊ quadriga⸗
mis ↄꝑent᷑. Abi em vnus accedit᷑:nihil refert
ſcõs an tertius ſit:qꝛ deſinit eſſe monogamus.
Oia licẽt:ſed nõ omia expediũt.nõ dãno diga
mos:immo nec trigamos. ⁊ ſi dici põt octoga⸗
mos.plus aliqd inferã. etiã ſcoꝛtatoꝛẽ recipio:
penitentem. Quicqͥd eq̃liter licet: eq̃ lance pen
ſandum eſt. CKapinin. II.
. Ed qm̃ ad vetus nos retrahit teſtamẽ
8 tũi: æ incipiẽs ab Adã ad Zachariaʒ:⁊
lHelyʒzabeth ꝑuenit:ac deinde opponit
Netrũ ⁊ ceteros aplos nos q; debemus cur⸗
rere ꝑ eadẽ veſtigia qſtionũ:⁊ docere caſtitatẽ
ſꝑ oꝑi nuptiaꝝ fuiſſe pᷣlatã.Ac de Adã qͥdeʒ ?
Eua illud dicẽdũ ꝙ in ꝑadiſo añ offenſam vᷣgi
nes fuerint: poſt peccatũ ⁊ eẽ padiſum ſtatim
nuptie. Deinde ꝙ hoc ipᷣm interpᷣtet̃᷑ apłs:pp
ter h relinquet hõ patrẽ ⁊ matrẽ ſuã:⁊ adhere
bit vxoꝛi ſue:⁊ erũt duo in carne vna. Statiq;
ſubiũgit.Sacrm hoc magnũ eſt. Ego aũt dico
in Xpo ⁊ in eccła. Eps in carne vgo:in ſpiritu
monogamus:vnã em̃ hʒ eccłaʒ:de q̃ idẽ apkus
NViri inqᷣt diligite vxoꝛes vr̃as:ſicut ⁊ xpᷣs ec⸗
deſiã. Si Ep̃s ſancte ⁊ caſte: ſi abſq; vlla ma⸗
cula ecclłaz diligit: viri q;ᷓ in caſtitate vxoꝛes ſu
as diligãt.⁊ ſciat vnuſquiſq; vas ſuũ poſſide⸗
re in ſanctiſicatõe ⁊ honoꝛe:nõ in paſſione deſi
derij:ſicut ⁊ gẽtes q̃ nec ſciũt deũ.neq; em vo⸗
cauit nos ðs in immũditiã: ſᷣ in ſanctiſicatõem
exuẽtes nos veterẽ hoĩeʒ cũ oꝑibus ſuis: ⁊ in⸗
duẽtes nouũqͥ renouat᷑ in cognitiõeʒ ſᷣm ima⸗
ginẽ creatoꝛis ſui.vbi nõ ẽ maſculus ⁊ femina.
BGrecus ⁊ iudeus:circũciſio ⁊ pᷣputiũ: Barba
tus ⁊ Scytha:ſeruꝰ ⁊ liber:ſᷣ ⁊ oia in omibus
pᷣs.imago creatoꝛis nõ hʒ copulã nuptiarũ:
Vbi diüſitas ſexus aufert᷑:⁊ veteri homie exui
mur: æ induimur nouo: ibi in xpᷣm renaſcimur
vginẽ: ꝗ anatus ex vgine: ⁊ renatus ꝑ vginẽ
E/Qð auũt ait. Creſcite ⁊ multiplicami: ⁊ reple⸗
ke terrã:neceſſe fuit pᷣus plãtare ſiluã ⁊ creſcere
vteſſet qð poſtea poſſet excidi.Siłq; ↄſiderã⸗
da vis vbi. replete terrã. Nuptie terra replẽt:
aginitge padiſ um. Sʒ ⁊ h̊ intuenduʒ dũtaxat
iuxta Hebꝛaycã veritatẽ: ꝙ cũ ſcptura in ᷣmo
T⁊tertio ⁊ q̃rto ⁊ qͥnto ⁊ ſexto die expletis ope⸗
ribus ſinguloꝝ dixerit. Et vidit ðs qꝛ bonũ ẽ:
in ſecũdo die hoc oio ſubtraxit nobis intelligẽ⸗
tis derelinquẽs nõ eſſe bonũ duplicẽ numeru:

ä

. 8 . —

1

qꝛ ab vniõe diuidat: ⁊ pᷣſiguret federa nuptia⸗

—,—

rum/Uñ ⁊ in archa Noe omia aĩalia qᷓcũq; bi

na ingrediunt᷑:immũda ſunt. Impar nũerus ẽ
mũdus.εα in duplici numero oñdat᷑.⁊ alið
ſacr̃m ꝙ ne in beſtijs dem ⁊ immũdis auibus
digamia compꝛobata ſit. bina em ⁊ bina ingre

diunt᷑ immũda. ſeptena munda ſunt:vt ha
beret Noe poſt diluuium:ꝙ de impari nume⸗

ro ſtatim deo poſſet offerre/ Si aũt tranſfertur
Enoch:⁊ ſeruat᷑ in diluuio Noe:nõ reoꝛ iccir⸗

co tranſiatũ Enoch.ꝙ vxoꝛẽ nõ habuerit:b
pᷣmus inuocauerit deum⁊ crediderit in Salua

tosem. De quo Paulus apoſtolus in epiſtola
ad hebꝛeos pleniſſime docet. Poꝛro Noe q̃ſi

ſecunda radix humano generi ſeruabat᷑:vtiq;

cuzʒ vxoꝛi ⁊ filis debuit reſe nal E¹: in hoc
myſterium ſcpturax ſit archa illa:iuxta apłmn
Petrũ typus eccłe fuit.in qua octo anime ſal⸗
ue facte ſunt. Qñ ingredit᷑ in eam Noe:tã ipᷣe

qᷓ filij eius ab vxoꝛibus ſeꝑant᷑. Qñ vo egredi

tur in terram: iungunt᷑ paria.⁊ quod in archa

id eſt in eccła Geriſepatuneinmundlonerſ a⸗
larcha plures habuit man

tione ſociat Silq; ſi arc en
ſiones ⁊ nidulos:⁊ bicamerata ⁊ tricamerata:
⁊ diuerſas beſtias:⁊ ꝓ qualitate animaliũ ha⸗
bitatões q; maioꝛes vel minoꝛes.eſtimo ꝙ di⸗
uerſitas illa manſionum pᷣſigurauerit eccle ve⸗
ritatem. Capin. xXx—
AQAod aũt vob obijcit in ſecũda dei bñ⸗
ꝗq dictiõe comedẽdaꝝ carniũ licentiã da⸗
tã:q̃ in ᷣma ↄceſſa nõ fueratiſciat quõ
repudiũ iuxta eloquium Saluatoꝛis:ab initio

nõ dabat᷑:ſᷣ ꝓpter duritiam coꝛdis noſtri:per
Moyſen hũano gñi ↄceſſum Teſum car
nium vſq; ad diluuiũ ignotum fuiſſe. Poſt di⸗

luuiũ vero quaſi in heremo murmuranti plo:
coturnices:ita dentibus noſtris neruos ⁊ viru
lentias carnis ingeſtas docet aplus ſcribẽs ad
Epheſios:deũ ꝓpoſuiſſe in adimpletõe tẽpoꝝ

recapitulare oĩa:⁊ ad pᷣncipiũ trahere in ᷣpᷣm

ieſum q̃ ſunt ſuꝑ celos ⁊ ſuꝑ terram. Vñ ⁊ ip̃ᷣe

Saluatoꝛ in apocalypſi Joãnis.Ego ſuʒ indat
b exoꝛdio ↄditionis
hüane:nec carnibꝰ veſcebamur.nec dabamus

alpha ⁊ o:initiũ ⁊ finis

repudium:nec pᷣputia nobis eripiebant᷑:in ſig

nũ: hoc curſu vſq; ad dilnuiũ ꝑuenimꝰ. Poſt
diluuiũ aũt cum datõe legis: quã implere niłs
potuit:carnes ingeſte ſunt ad veſcẽdũ:⁊ repu⸗

dij ↄceſſa duritia:⁊ cultellꝰcircũciſionis apoſi

tus.qſi dei manꝰplꝰ in nobᷣ creauerit qᷓ; neceſſe
c̃. Poſtqᷓ; ãt Zpᷣs venit in fine tꝑm:ao reuola⸗

uit ⁊ alpha: ⁊ extremitatẽ retraxit ad pncipiũ:

nec repudiũ nobᷣ dare ꝑmittit᷑:nec circumceidi⸗

mur:nec comedimꝰcarnes dicẽte aplo. HNonũ

ẽ vinũ nõ bibẽ:⁊ carnẽ nõ ↄmedẽ:⁊ vinũ ei cũ
carnibꝰ pꝰ diluuiũ dedicatũ ẽ. Caplin.x

nptie⸗
Niqvi
erusi
.aaid
uious
minge
ntpthz
kinume⸗
Wfenur

eoꝛiech⸗

zerit
nSan
nepiſoeh

Meͤſ
cnhoe
Grtaapln
imeſth⸗
loei e
poegrec

Hinarcha
llguerſa⸗

buitman
lanerata:
imalübe⸗
kimoqde
necdey⸗

icndabbi⸗
ntide⸗
ſinaii
subinito
noſrüper
ſdun
ePokde
mmige
gnost
sſctbisnh
leuoetior
ereit don
1. Gießpe

Sſit

oNtons

dabanls

benkinſi
i. Pot
nplerenl⸗
uͤ:epl;
ſonioce⸗
tötetſ
nton gol

7

tulici

c Macl⸗/

b Eenil
ͤcic
n

Tractatus II

NLid loq̃r de Abꝛahã vt ipe aſſerit tri⸗

p gamo:q;̃ ſignũ fidei in circũciſione ſuſce

pit: Si imitamur vxox illius numeꝝ:

imitemur ⁊ circũciſionẽ.neq; em̃ in ꝑte ſectan⸗
oꝛro Ylaac vniꝰ
q̃ digamie

dus ⁊ in ꝑte repudiãdus ẽ/oꝛi
Rebecce vir R*p̃i pᷣſigurat eccłiam:
ſugillat laſciuiã. Si aũt duas bigas vxoꝝ ⁊ cõ
cubinaꝝ habuit Jacob ⁊ nõ vult adũſarius ac
qeſcere:lipientẽ Lyam defoꝛmẽ atq; fetoſam.
Synagoge typũ pᷣtuliſſe: Rachel vo pulchꝛã
⁊ diu ſterilẽ:eccłe ſigniſicaſſe myſteriũ:ſciat eo
tꝑe hoc feciſſe Jacob: qñ erat int᷑ Aſſyrios:⁊
in Meſopotamia Labã duriſſimo dño ſeruie
bat.Qñ aũt ſanctã terram ingredi voluit:⁊ in
mõte Galaad extruxit aceruuʒ teſtimonij:in qͥ
nihil int᷑ ſarcinas eiꝰ eſopotamie poſſeſſoꝛ
inuenerat:iurãs ſe nũqᷓ; ad locuʒ in qͥ ſeruierat
reuerſuꝝ.⁊ ad toꝛrentẽ Jaboth cũ ãgelo lucta
tus:claudicare cepit:⁊ & .iwatρEον eius e⸗
marcuit: ſtatiq; Iſrael ſoꝛtitus ẽ nomen.⁊ illa
qͥndã dilecta ↄiũx ꝓ q̃ qᷣndã ſeruierat/iux Be⸗
thleẽ:in q̃ erat vᷣginitatis pᷣco dñs naſciturus:

eſfilio doloꝛis occidit᷑:⁊ cõſoꝛtia meſopotamie-

ſio hret locũ

euãgelica in ciuitate moꝛiunt᷑/

age Miroꝛ auũt cur
Judã ⁊ Thamar nob ꝓpoſuerit i

nexempluʒz:

niſi foꝛte ⁊ meretricibus delectat᷑: aut occiſum
Onã ꝙ fratri ſemẽ inuiderit q̃ſi nos leſcunq;:

ſemis fluxũ abſq; liberoꝝ oꝑe ↄpꝛobemꝰBer
ſpicuũ ẽ de Moyſe ꝙ ꝑiclitatus eſſet in diuer
ſoꝛio:niſi Sephoꝛa q interpᷣtat᷑ auis:filiuʒ cir⸗
cũcidiſſet:⁊ pᷣputiũ nuptiaꝝ cultro euangelico
delecaſſet/ꝗſte nẽpe obyſes ẽ: qͥ cũ vidiſſet
viſionẽ magnã:⁊ angelũ ſiue dñm loquentẽ in
rubo:neq̃qᷓ; valuit ad eũ accedere:niſi ſoluiſſet
coꝛrigiã calciamẽti ſui:⁊ abieciſſet vincula nu⸗

ptiaꝝ.Nec miꝝ hoc de amico ⁊ ꝓphᷣa legifero

deil: cũ oĩs ꝓpłs acceſſurus ad mõtem Syna:⁊

dei auditurus eloquiũ: tribus diebus ſcificari

iuſſus ſit:⁊ ſe ab vxoꝛibus abſtinere. Qð qͥdẽ

ſcimus:lʒ pᷣpoſtere faciã hyſtoꝛie oꝛdinẽ ↄfun⸗
dere:etiã ad Dauid fugientẽ ab Abimelech ſa
cerdote dictũ. Si mũdi ſunt pueri ab vxoꝛibꝰ.
Zille rñdit ab heri ⁊ nudiuſtertius. Panes em̃
pPppoſitõis q̃ſi coꝛpus R*:&;i de vxoꝝ cubilibꝰcõ
ſurgẽtes edere nõ poterãt.Et nobᷣ in trãſitu eſt
ↄtemplandũ qð dixit.Si mundi ſunt pueri ab
vxoꝛibus: videlʒ ꝙ ad munditias coꝛꝑis Rp̃i

oĩs coitus immũdus ſit/In lege q pᷣcipit᷑: vt

põtifex niſi vginẽ nõ ducat vxoꝛẽ:ne viduã ac

cipiat. Si eadẽ vᷣgis vidueq; ↄditio ẽ:q̃re alte

ra recipit᷑:altera repꝛobat᷑.Et ſacerdotalis vi
dua in domo iubet᷑ ſedere pr̃is ſui:nec ſecũduʒ
noſſe mr̃imoniũ. Si ſoꝛoꝛ vᷣgo moꝛit᷑ ſacerdot
quo mõ ipᷣa ad pr̃is exeqͥas:ita pr ad eaʒ iubet

accedere. Si vo nupta ſit:q̃ſ aliena ↄtemnit᷑.

Qui vxoꝛẽ duxerit:⁊ qͥ plãtauerit vineã/velut

ꝓpagines ſfilioꝝ: ꝓhibet᷑ ad bella pcedere.nõ

em põt dñi ſeruire militie ſeruꝰ vxoꝛis/⁊ ð ſpe⸗

culis mulieꝝ ieiunãtiũ q̃ſi de puriſſimis coꝛꝑi
bus vᷣginũ:luter in tabernaculo fundit᷑.⁊ intri
ſecus in ſanctuario tã cherubi qᷓ; ꝓpiciatoꝛũ ⁊
archa teſtamẽti ⁊ mẽſa ꝓpoſitõis ⁊ cãdelabꝛũ
⁊ thuribulũ ex auro mũdiſſimo ſunt.Neq; em
in ſcã ſcõꝝ inferri poterat argẽtũ. Caplłm.XII.
Aiicg moꝛoꝛ in ¶Hoyſe: cũ mihi ppoſi

ꝗq tii ſit curſim celeritq; dictãti ſingla bꝛe

uiuit᷑ pſtrigere: ⁊ intelligẽtie ãſdã lineas
ducere:Traſcẽdã ad Jeſum Naue.qͥ añ dict
ẽ Auſes:ſiue vt rectiꝰ habet᷑ i hHebꝛeo Oſee.i.
Saluatoꝛ. Ipᷣe em ſᷣm epłaʒ Jude ſaluauit:⁊

eduxit łm iſrael de egypto: ⁊ in terrã re ꝓmiſ

ſionis induxit.ic Ihs ſtati vt venit ad Joꝛ⸗
danẽ:aq̃ͥ nuptiaꝝ q̃ ſꝑ in lege fluxerãt:arefacte
ſunt ⁊ ſteterũt.⁊ ſiccis pedibꝰac nudis ꝑłs om
nis trãſit:⁊ venit in Galgala.ibiq; ſcdðᷣo ẽ arcũ
ciſus. Qð ſi iux lraʒ accipimus: penitus ſtare
nõ põt.Si em̃ duplex haberemꝰpᷣputiũ.vł ab⸗
ſciſſa pellicula iteꝝ naſceret᷑:recte ſcðᷣa circũci⸗

tello euãgelij ꝓplm qͥ ꝑ deſerta venerat circũci⸗
dit. ⁊ circũcidit cultello petrino:vt qð i Moy

ſi filio añ pᷣfigurabat᷑ in paucis:id ſub Jeſu du

ce ipleret᷑ in cũctis.Sʒ ⁊ ipa pᷣputiain vnũ cu⸗
mulũ coaceruata:⁊ ſepulta:⁊ fra obruta.⁊ ab⸗

latũ obpꝛobꝛiũ egypti ⁊ nomẽ loci Galgala qd

interpᷣtat᷑ reuelatioꝛoñdũidũ in pᷣputio ãbula

uerit płs ꝑ deſertũ: oculos eiꝰfuiſſe cccatosvi

deamus ⁊ ↄſequẽtia. Poſt euãgelij circũciſio⸗

nẽ:⁊ ↄſecratõeʒ.xij.lapidũ in loco reuelatõnis

ſtari paſcha celebꝛat᷑. Immolat᷑ eis agnꝰ: ſcẽ
terre veſcunt᷑ alimẽtis. Egredit᷑ Jeſus:occur
rit ei pᷣnceps militie gladiũ tenẽs.i.vel ꝓ circũ⸗

Is cul⸗

ciſo ꝓpło pugnareſe mõſtrãs:vel deſecas gluti
nũ nuptiaꝝ/Siłrq; vt Moyſi pᷣceptũ fuerat⁊

huic ðꝛ. Solue coꝛrigiã calciamẽti tui.locꝰ em̃
in qͥ ſtas:terra ſctã eſt. Quia ſic erat dñi arma⸗

tus exercitus in tubis ſacerdotalibꝰ q̃ſi ad euã

gelicã pᷣdicatõeʒ ſub typo Jericho mũdus ſub

uertit᷑iEtvt inſinita pᷣtereã (neq; em nũc ꝓpo
ſitũ ẽ mihi oĩa vter inſtri aꝑire myſteria)qͥnq;
reges qͥ in terra repꝛomiſſionis añ regnabãt re
ſiſtebãtq; euãgelico exercitu Jeſu pugnãteſu⸗
perant᷑:h̊ puto intellectui eſſe ꝑſpicuũ ꝙ anq;

diñs pplm ſuũ educeret de egypto: ⁊ circũcide⸗
retjeũ viſus:odoꝛatus:guſtus:auditus:tactꝰ⸗

q; regnauerint ⁊ his qſi pᷣncipibus fuerit vniũ

ſa ſubiecta. Quos Jeſus ad ſpelũcã coꝛꝑis cõ
fugiẽtes: ⁊ ad tenebꝛoſum locũ.i.ipᷣm igredien
tes coꝛpus intfecit vt ꝑ id occiderent᷑:ꝑ qð añũ
eꝝ iã tps ẽ vt caſtitatl Jeſu vexil⸗
lũ leuemus. Moyſes ſcribit᷑ habuiſſe vxoꝛẽ.
Moyſen aũt ⁊ dominus nr ⁊ aplłs interpᷣtant᷑

regnabãt

e 3

Fars

in legẽ. habẽt Moyſen ⁊ ꝓphetas.⁊ ab Adã
vſq; ad Moyſen regnauit peccatum:erxiã ſuꝑ

eos qui nõ peccauerũt: in ſiłitudinẽ pᷣuaricani
onis Ade.nulliq; dubiũ eſt:in vtroq; teſtimo⸗

nio Moyſen legeʒ ſignificare.ſicut ̊ legimus
ꝙ Moples.i.lex habuerit vxoꝛẽ:oſtẽde miht
Zelſuin Naue vel vxoꝛẽ habuiſſe vel filios.Et
ſi potueris mõſtrare:victũ me eſſe fateboꝛ. Et

certe pulcherrimũ terre iudee in ꝑtitõe accepbit

locũMoꝛiturq; non in vicenario nũero:qͥ ſp

in ſcöturis infauſtus eſt:in qͥ ſeruiuit Jaco

be

vyeditus ẽ Joſeph: ⁊ quẽ diligit Eſau: accipi⸗
erns in eo qdã munera. Sʒ in decimo:de cuius

laude crebꝛo diximus. ſepeliturq; in Thãnat
ſareth. i.in ꝑpfectiſſimo pncipatu. ſiue in nũero pa
mis
vVgines ſeculi qͥ eas qᷓ ꝓpter Æm ſunt vgies

opperimẽti noui. vt vᷣginũ ſigniſicaret greges.
BSaluatoꝛis auxilio cooptos ĩi moöte Ephꝛaym
hocèẽ in mõte frugifero.ab aqͥlone mõt Gaas
q̃ interpᷣtat᷑ ↄmotio.Mõs em Syõ latera aqͥ⸗
lonis:citas regi magni:q̃ opoſita ẽ ſp inuidie:
1 ſingulas temptatiões dicit. Mei vo pene
moti ſunt pedes.Cũq; in ſepultura Jeſu liber
dex noie eius appellat᷑: expletus ſit: rurſum in
Judicũ volumine: qſi viuẽs reſurgẽſq; deſcri
bit᷑: ⁊ ſub ovaxc ρππ 1οωιοςεο ρ ülius dicã
tur. Et legit᷑. Miſit Jeſus pplin. ⁊ abierunt ſi
lij iſrael: vnuſqͥſq; in hereditatẽ ſuã.vt poſſide

rẽt terrã.Et ſeruiuit ppłs dño cũctis diebꝰ Je⸗

ſu ⁊c̃.Statiq; ſũbiũgit᷑. Et moꝛtuꝰẽ Jhs Na⸗
ue ſeruꝰ dñi cẽtũdecẽ ãnoꝝ. NPoꝛro oyſes
vidit tm terrã repꝛomiſſionis:⁊ intrare nõ po⸗
tuit:⁊ moꝛtuꝰẽ in terra Moab.⁊ ſepeliuit euʒ
dus in valle terre Moab j domũ Phegoꝛ.
nõ cognouit vir ſepulchꝝ eius vſq; in diẽ hãc.
Coöõdpemus vtriuſq; ſepulturã. Moyſes in ter
ra Moab moꝛit᷑. Jeſus in terra Judee. Ille
ſepelit᷑ in valle ↄ domũ Phegoꝛ:qð interpᷣtat
ignominia. ꝓpᷣe qpe NPhegoꝛ in lingua hebꝛea
papus appeellat᷑.hic in mõte Ephꝛaym ab aqui

lone mõtis Gaas. Et eſt in vbis ntlieib

diuinaxꝝ ſcpᷣturaꝝ ſenſus anguſtioꝛ.Quia ap
ſudeos gloꝛia erat:⁊ in partubus ⁊ parturitio
nibus.⁊ maledicta ſterilis: que nõ hẽbat ſemẽ
in iſrael. ⁊ btũs cuius erat ſemẽ in Syon:⁊ do
meſtici in hieruſalẽ:⁊ in bñdictõe maxima po

nebat᷑. Uxoꝛ tua ſicut vitis abũdans:in lateri⸗

bus domus tue. Filij tui ſicut nouelle oliuaruʒ
in circũitu mẽſe tue. Icirco ſepulchꝝ eius po
ſitũ in valle deſcribit᷑ domũ idoli: qð ꝓpe li⸗

bidini ↄſecrat᷑. Mos aũt qͥ militamus ſub Je⸗

ſu duce vſq; ad pñtẽ diẽ ignoꝛamus vbi oy
ſes ſit ſepultus.Contemnimus em begoꝛ:⁊
omnem ignominiam eius:ſcientes ꝙ qͥ in car⸗
ne ſunt:deo placere nõ pñt.Et dñs añ diluuiũ
ᷓ; dixerat. NMõ ꝑmanebit ſpũs meus in hoie:

qꝛcaro ẽ.Quã ob rẽ ⁊ Mopſes moꝛiẽs plan⸗

I

git᷑ nuptie em finiunt᷑ in moꝛte: vginitas poſt
moꝛtẽ incipit coꝛonari. Capłm. XIII.

Ampſon q; ꝓducit in mediũ.nec decal
3 uatũ qndã dñi Naʒareũ a muliere oↄſi⸗
derat: qͥ lz typũ teneat Saluatoꝛis: ;

meretricẽ ex gẽtibus adamarit eccłaʒ:⁊ multo

plures hoſtiũ moꝛiẽs qᷓ; viuus occiderit:tñ cõ⸗
iugalis pudicitie exẽpla nõ pᷣbet.Et certe iſte ẽ
Gm ꝓphetiã Jacob.qͥ cum ↄcitus eq̊ ꝑnicitate

ferret᷑:a ſerpẽte ꝑcuſſus retroꝛſuʒ cecidit. Del
boꝛã aũt ⁊ Barath ⁊ vxoꝛẽ Heber Cynei cur
enũerauerit ꝓꝛſus nõ intelligo:cũ aliud ſit bel⸗
lox pnceps ⁊ hyſtoꝛie oꝛdinẽ texere:aliud figu

ras aliqs ſignificare ↄiugij.q in iſtis oiĩo nõ cõ⸗
pa eeozf ꝙ pᷣfert Jepte pr̃is fidem lachꝛy
ginis filie ꝓ nob facit. Et nos em nõ taʒ

p̃dicamus. ⁊ a pleriſq; hebꝛeoꝝ repᷣhendit᷑ pĩ
voti temerarij:q: dixerit.Si tradẽs tradider

filios Ammõ in manibus meis:qͥcunq; exierit
de domo mea in occurſum mihi:cũ reuerti ce⸗
pero in pace a filijs Ammon erit dño:⁊ offeraʒ
illud in holocauſtũ. Si canis inquiẽt ſi aſinus
occurriſſet:qͥd faceret:? Ex qͥ volũt dei diſpẽſa
tione eſſe factũ:vt qͥ inpꝛoſpecte nouerat:erro⸗

rẽ votoꝝ filie moꝛte ſnrαππυdne nu

tritꝰin tabernaculo duxit vxoꝛẽ:qͥd h̊ ad pᷣiudi

ciũ vᷣgitatis: Quaſi nõ hodie q; plimi ſacerdo
tes habeãt mr̃imonia:⁊ apłs epᷣm deſcribat v⸗

nius vxoꝛis viꝝ:hñtẽ filios cũ oĩ caſtitate.Si⸗

mulq; noſcẽduʒ ꝙ Samuel leuita nõ ſacerdos

nec põtifex fuerit. Vñ ⁊ faciebat illi mater ſua

ephoth ad ſuꝑ hũerale videlʒ lineũ.qͥ habitus

Pfbe leuitaꝝ ⁊ minoꝛis ẽ oꝛdinis. Vñ ⁊ in pſal⸗
mis nõ nominat᷑ int᷑ ſacerdotes:ᷣ int᷑ eos qͥ in⸗
uocãt nomẽ dñi. Moyſes inqͥt ⁊ Aaron in ſa⸗
cerdotibꝰeiꝰ ⁊ Samuel int᷑ eos qͥ inuocant no⸗
mẽ eiꝰ. Leui em̃ genuit Caath: Caath genuit

Aminadab. Aminadab genuit Choꝛe.Choꝛe
genuit Aſſyr.Aſſyr genuit elcana.Helcana
gẽuit Sub. Sub gẽuit tou. Tou genuit helm.
Helm genuit Jeroã. Jeroã genuit elchana.

Helchana gẽuit Samuelẽ. Nulliq; dubiũ ẽ ſa
cerdotes ð Aarõ ⁊ Eleaʒzar ⁊ Phinces ſtirpe

gñatos.qͥ cuʒ ⁊ ip¶ůi habuerit vxoꝛes:recte nop
opponerẽt᷑:ſi erroꝛe Encraticaꝝ ducti ↄtẽdere⸗
mꝰmr̃imonia repꝛobãda.⁊ ñ eẽt nr̃ põtifex ſᷣm
oꝛdinem Melchiſedech ſine patre ſine matre
aveDeαω u I Iοα☛id ſine nuptijs. Et reuera
magnos fructꝰex libr Samuel capit. vt qꝛ ipᷣe

placuit ðo:tales genuerit qͥ dño diſplicerẽt.qdᷣ
ſi Booʒ ⁊ Ruth nob obijẽ ad ↄpꝛobãdã diga⸗
miã:ſciat in euãgelio ob typũ eccłie etiã Raab

meretricẽ i oꝛdie maioꝝ dñi enũeratã/ Poꝛro
ꝙ Bauid ducẽtis pᷣputijs emiſſe iactat vxoꝛẽ:

nouerit illũ ⁊ alias habuiſſe q;płimas.⁊ Mi⸗

hpoſt

decal
reſſ⸗
igg
mulio
tnci⸗
elltei
icitate
1.Bel
nei ur
ſubel⸗
wäſgn
dnoͤco⸗
gnlachy
fnöng
gies
endtpi
fadier
erieni
nertice⸗
offenz
jaſtnus
diſpeſa
arerro⸗
Wuclnu
iſccc⸗
ſabu⸗
ae Gi⸗
edos
nterlua
habieus
zupſa⸗
coͤ⸗
neninſp
weunno⸗
bgenit
ne Chor
nhelane
uitheln.
hechant
dubiͤeſs
ces pe
tuenob
gidele⸗
iierfn
nemune
Eirenen
ntgiß⸗
pleeti
bidid

„

l nnb
Anor.
1,

C

nifeſtüu eſt /

minibus nõ haberi:b legi/

Tractatus II

chol filiã Saul quã pr alteri tradiderat:poſtea
recepiſſe: ⁊ ii ſenẽ Sunamitil puelle calefactuʒ
eſſe ↄplexibꝰ. Nec h̊ dico ꝙ deſctis viris qᷣcqᷓ;
detrahẽ audeã:ſᷣ ꝙ alið ſit in lege vᷣſari:alið in
euãgelio. Ille occidit Ariã etheũ: mech exti⸗
tit i Berſabe. Et qꝛ erat vir ſanguinariꝰ:nõ vt⸗

Jo. RrVn

ſemie regio vtprãnoꝝ: pueros in qbus nõ ei⸗
ſet macła:pulchꝛos facie: ⁊ intelligẽtes ſapiaʒ⸗

Et argumẽtant᷑:ſi de ſeie regio electi ſunt Da⸗

niel ⁊ tres pueri: de ſemie aũt regio eunuchos
foꝛe ſcbtura pᷣdixit:hos eſſe qͥ eunuchi facti ſũt

SSBi wo ⁊ illud oppoſuerit: qð in Eʒechiele ðꝛ:

pleriſq; exiſtimãt ꝓpt᷑ bella:ſᷣ ppt᷑ homicidiũ Noe ⁊ Daniel ⁊ Job in terra peccatrice filios

tẽplũ dñi ediſicare ꝓhibet᷑. Nos ãt ſi vnuʒ de
mimis ſcãdaliʒ-auerimꝰ⁊ ſi fri dixermꝰracha:⁊

noõ recte viderimꝰ:expedit vt mola aſinaria li⸗

⁊ filias liberare nò poſſe. Rñdẽdũ ẽ ꝙ iux hyp
potheſin dictum ſit. Mec em eo tempe Noe ⁊

JZob erant:qͥs multis añ ſeculis cognouimus.

get᷑ circa collũ nr̃m: ⁊ rei erimꝰgehẽne:⁊ adul⸗ Etẽ ſenſus:ſi tales ⁊ tales viri fuerint in terra

teriũ noõᷣ in ſolo aſpectu reputabit/ Trãſit ad

Salomonẽt.pꝑ quẽ ſe cecinit ipᷣa ſapia:⁊ cũ vxo

riũ eũ dicat: atq; in illiꝰ laudibꝰ imoꝛet᷑: mił oꝛ
cur nõ iũgat ⁊ illð ð Cãtico cãticoꝝ.Sexagita
ſunt regie: ⁊ octogita ↄcubine:⁊ adoleſcentule

q̃ꝝ nõ ẽ nũerus.Et illud ð regnoꝝ tertio:q ſe⸗

prtiingẽtas habuerit vxoꝛes ⁊ trecẽtas ↄcubias

⁊& alias innũerabiles. HHe nẽpe ſunt:q̃ͥ auᷣterũt

coꝛ eius a dño.⁊ tñ añqᷓ; plures hr̃et vxoꝛes:⁊
carnis vitijs laberet᷑.in pᷣncipio regni ⁊ adole⸗
ſcẽtie extruxit dño tẽplũ.vnuſqͥſq; em nõ ðᷣfu⸗
turis:ſᷣ de pũtibus iudicat̃.QAð ſi Salomonis
exẽpla ei placẽt:iã nõ digamꝰ erit:⁊ trigamꝰ.ſᷣ
nili ſeptingẽtas habuerit vxoꝛes:⁊ trecẽtas cõ
cubinas:typũ eiꝰ ⁊ meritũ implere nõ poterit.
MObſecro te lectoꝛ: ⁊ idip̃ᷣm ſepe ↄmoneo:vt ſci

as meq̃ loqᷣr neceſſitate dicere:nec detrahẽ his

d̊̊ in lege pᷣceſſerint:ſᷣ ſeruiſſe eos tꝑibus ⁊ ↄdi
tionibus ſuis:⁊ illã dñi implere ſniaʒ.Creſcite

⁊ multiplicami:⁊ replete terrã

2 qð his maiꝰẽ
futuroꝝ typos pᷣbuiſſe

pus in collecto ẽ:ſupeſt vt qͥ hñt vxoꝛes ſic ſint
Iſi nõ habeãt:aliud pᷣcepi:⁊ vᷣginitateʒ a Sal⸗
uatoꝛe vgine dedicari.elyã ⁊ Helyſeũ qᷓſtul
te intatalogo polucti mnan it :me tacẽte ma⸗
eſt / Zi em Joannes Baptiſta venit in
ſpũ ⁊ vᷣtute elye:⁊ Joãnes vgo eſt:vtiq; nõ
ſolũ in ſpũ eius venit:ſᷣ etiã in coꝛpoꝛis caſtita⸗
te. Poꝛro illud qð de Eʒechia ↄmẽoꝛari põt:
hiuqᷓ; ;ᷓ ille ſolida ſtoliditate nõ viderit.ꝙ poſt
vitã recuꝑatã: ⁊.xxv.annoꝝ ſpatia ꝓtelata di⸗
xerit:amodo filios faciã: ſciat in hebꝛeis volu⸗

2

8

B: pr filijs notã fa⸗

ciet veritatẽ tuam

lom pꝓphetiſſa ↄſulat᷑ ab Joſia rege iude:iã ca⸗
ptiuitate vicina.⁊ ira dñ i ſtillãte ſuꝑ Hierim:
cũ hec noꝛma ſit ſcpᷣturaꝝ.vt deſiciẽtibus viris
ſcis: mulieres in viroꝝ laudent᷑ obpꝛobꝛiaiſuꝑp
fluũ aũt ẽ de Baniele dicere: cũ hebꝛei vſch ho
Die autumẽt ullũ ⁊ tres pueros fuiſſe eunuchos
ex illa dei ſnia:quã Eſaias loquit᷑ ad Eʒechiã

⁊ de filijs tuis qͥ naſcent᷑ ex te tollẽt:⁊ faciẽt eu⸗

nuchos ĩ domo regis. Rurſuſq; in Daniele le⸗
gimus: ⁊ dixit rex Aſphaner pᷣncipi eunuchoꝝ
vVt introducerẽt de filjs captiuitatis iſrael:⁊

nã. Si aũt nobis illud oppoſuerit ad ꝓbãdũ:qꝙ;

peccatrice: filios ſuos ⁊ filias liberare nõ pote⸗
rũt: qꝛ iuſticia pr̃is nõ liberabit filiũ: nec pctm̃

alterius alteri reputabit᷑. Aia em q̃ peccauerit
ipᷣa moꝛiet᷑/ Sʒ ⁊ ᷓ̊ dicendũ:Daniel iuxta hy⸗
ſtoꝛiã libꝛi eius.cũ Joachim rege captũ eo tꝑe
q̊ Eʒechiel q; ductus eſt in captiuitatẽ. Quo⸗

modo ergo potuit hre filios q̊ͥ adhuc puer erat
⁊ expleto triẽnio introductus ẽ ad regis obſedqᷣ

um:Ac ne qͥs putet Eʒechiel iã viri meminiſſe

BDanielis ⁊ pueri. Factũ ẽ inqͥt in ãno ſexto re⸗

is.ſ. Joachi.i mẽſe ſexto in qnta mẽſis.⁊ ego
ſedebã in domo mea ⁊ ſenes Juda ſedebãt co⸗

rã me. Atʒ in eadẽ die ad eũ ðꝛ. Si fuerit Noe
Baniel⁊ Job. Erat igit᷑ Haniel adhuc puer
⁊ notus ppło:vel ppt᷑ interpᷣtatõeʒ ſomnioꝝ re
gis: vel ꝓpt᷑ Suſanne liberatõeʒ:⁊ occiſionem
pbr̃oꝝ. Et pſpicue ↄpꝛobat᷑ eo tꝑe:qͥ hec dice⸗

bant᷑ ð Moe: ⁊ Baniele:⁊ Job. adhuc pueruzʒ

fuiſſe danielẽ:nec potuiſſe hr̃e filios ⁊ filias qͥs
ſua iuſticia liberaret. hucuſq; ð lege. Ca. XIIII

H Enit ad euãgeliũ:⁊ ꝓponit nobis Za⸗
y cchariã ⁊ Helyzabeth. Petꝝ ⁊ ſocrum
,„ eius: ⁊ 2ſueta vecoꝛdia non intelligit.
iſtos q; int᷑ eos qͥ legi ſeruierũt: debuiſſe nũera

ri. Neq; em euãgeliũ añ crucẽ Ep̃i eſt:qð paſ⸗

ſione ⁊ ſanguine ipius dedicat᷑. Juxta quã re⸗

gulam ⁊ ceteri apłli.vt ei ex ſuꝑfluo interim cõ⸗
P

cedam:habuerũt qͥdã vxoꝛes ſᷣ qs eo tꝑe acce⸗
perãt:quo euangeliũ neſciebãt. Qui aſſumpti

poſtea in apłatum relinquunt officiũ ↄiugale.

HNã cũ Petrus ex pſona aploꝝ dicit ad dñm.
Ecce nos relimus omia: ⁊ ſecuti ſumꝰ te. Rñ
dit ei dĩñs. Amẽ dico vobis:qm nemo eſt qᷣ di⸗

a vxoꝛ Sel miſerit domũ:aut parẽtes:aut frẽs:aut vxoꝛẽ
aut ſfilios ꝓpt᷑ regnũ dei: q̊ͥ non recipiat multo

plura in ſeculo iſto:⁊ in ſeculo futuro vita eter
oẽs apłi vxoꝛes habuerint nũqͥd nõ habemus
ptãtẽ mulieres vel vxoꝛes circũducendi.quia
Vuvn apud grecos vtrũq; ſignificat: ſicut cete

ri apoſtoli ⁊ cephas:⁊ frẽs dñi: Jũgat illud
dõð in grecis codicibus ẽ. Nũqͥd nõ hẽmꝰ pote

ſtatẽ ſoꝛoꝛes:mulieres: vel vxoꝛes circũducen
di⸗/ Ex qͥ aparet eũ de alijs ſcis dixiſſe mulieri⸗
bus:q̃ iuxia moꝛẽ iudaycũ mgr̃is de ſua ſubſtã
e .

Hars

tia miſtrabãt:ſicut legimꝰ ipi q dño factitatũ.

Nã ⁊ oꝛdo vboꝝ h̊ ſignifſicat. Nũqᷣd nõ hẽmꝰ

ptãtẽ mãducaãdi⁊ bibẽdi:aut ſoꝛoꝛes mulieres
cireũducẽdi: Abi ð ↄmedẽdo⁊ bibẽdo ac ð ad
miſtratõe ſumptuũ pᷣmittit᷑:⁊ ð mlłieribꝰſoꝛoꝛi
be ſic ifert᷑:pſpicuũ ẽ ñ vxoꝛes debẽ intelligi:vᷣ

eas vt diximus:q̃ de ſua ſubſtãtia miſtrabant.

Qð ⁊ in veteri lege de Sunamite illa ſcribit᷑:q̃
ſolita ſit Helyſeũ reciꝑpe:⁊ ponere ei menſam ⁊
panẽ ⁊ cãdelabꝝ ⁊c̃.aut certe ſi/ vvopC vx
oꝛes accipimus nõ mulieres:idqð addit᷑ ſoꝛo

res:tollit vxoꝛes.⁊ oñdit eas germanas in ſpũ
fuliſſe:nõↄiuges.QAuãqᷓ; excepto apoſtolo Pe
tro nõ ſit manifeſte relatũ de alijs apłis:ꝙ vx⸗
res habuerint.⁊ cũ de vno ſcriptũ ſit: ac de ce⸗
teris tacitũ:intelligere debeamꝰ ſine vxoꝛibus
eos fuiſſe:de qͥbus nihil tale ſcptura ſignificat.
Et tñ ille q̊ͥ nob obiecit Zachariam ⁊ helyʒa⸗
beth: vel Petꝝ ⁊ ſocꝝ eius:ſciat ð Zacharia ⁊
Helyʒzabeth Joãneʒ fuiſſe gñatũ.i.de nuptijs

vginẽ. de lege euãgeliũ:de mr̃imonio caſtitatẽ
vta ꝓpha vᷣgine vᷣgo dñs ⁊ ãnũciaret᷑ ⁊ bap⸗

tiʒaret Moſſumꝰat de NPetro dicere:ꝙ habue
rit ſocꝑ eo tꝑe:qͥ credidit. ⁊ vxoꝛẽ iã nõ habue
rit:qᷓ;qᷓ; legat᷑ in pꝑiodis:⁊ vxoꝛ eiꝰ ⁊ filia. Sed
nũc nobᷣ de cãone oẽ certamẽ ẽ.Et qꝛ ad apłos
ꝓuocauit:ꝙ pᷣncipes diſciplie nr̃e ⁊ xpᷣiani do

matis duces vgines nõ fuerint:vt eos interim

vᷣgines ↄcedamus nõ fuiſſe.Neq; em hoc pꝛe⸗

ter Petꝝ ꝓbari põt:nouerit hos eſſe apłos.ð

quibus Eſaias vaticinat᷑. Niſi dominus ſaba
oth reliquiſſet nob ſemen:q̃ſi Sodoma eſſemꝰ
⁊ ſiles Gomoꝛre fuiſſemusAui g erãt ex Ju⸗
deis: vginitatẽ quã in iudayſmo amiſerantan
euãgelio habere nõ poterãt.Et tũ Joãnes vnꝰ
ex diſcipulis:qͥ minimus tradit᷑ fuiſſe int᷑ apo⸗

ſtolos:⁊ quẽ fides R–i vᷣginẽ reppererat. vgo

ꝑmãſit.⁊ ideo plus amat᷑ a domino: ⁊ recũbit
ſuꝑ pectus Jeſu. ex qͥ Petrus qͥ vxoꝛẽ habue
rat:qð ipᷣe introgare nõ audet:illũ rogat vt in⸗
terroget.Et poſt reſurrectõeʒ nũciãte Maria
MMaggdalene ꝙ dñs reſurfexiſſet vterq; cucur

rit ad ſepulchꝝ:ſ ille pᷣuenit. Cũq; eſſent in na

ui ⁊ piſcarent᷑ in lacu Geneʒareth: Ihs ſtabat
in littoꝛe:nec ſciebãt apłi quẽ viderẽt.Solꝰ v⸗

go vᷣginẽ recogſcit.⁊ diẽ Petro. Dñs ẽ/Rur⸗

ſum poſt auditã ſniaʒ:ꝙ ab alio cingẽdus eſſet
Petrus.⁊ ducẽdus qͥ nollet:⁊ crucis fuiſſet il⸗
lipaſſio ꝓphetata: ⁊ ille diceret. Dñe qd iſte:.
nolẽs deſerere Joãnẽ:cũ qͥ ſp fuerat copularꝰ:

dicit ei dñs. Sic volo eũ eſſe qͥd ad te: Vñ ⁊ ſer

mo exiuit inter frẽs illũ diſcipulũ nõ moꝛiturũ
Ex quo oſtendit᷑ vginitatẽ nõ moꝛi:nec ſoꝛdes
nuptiaꝝ abluere cruoꝛe martyrij: ſᷣ manere in
Epo:⁊ doꝛmitionem eius tranſitũ eſſe nõ moꝛ

ginẽ nõ fuiſſe:⁊ nos amoꝛis pᷣcipui cãm vgini⸗

tatẽ diximus:exponat ille. Si virgo non fuit:
cur ceteris apłis plus amatus ſit: At ſi tu did:

ſuꝑ Petꝝ fundat᷑ eccła.licʒ idipᷣm in alio loco

ſuꝑ oẽs apłos ſiat.⁊ cũcti claues regni celoꝛuʒ

accipiunt: ⁊ ex equo ſuꝑ eos eccleſie foꝛtitudo

ſolidet᷑:tũ ꝓpterea inter.xij.vnus eligit᷑:vt ca

pite ↄſtituto:ſciſmatis tollat᷑ occaſio.Sed cur
nõ Joãnes electus eſt virgo: Etati delatũ eſt:
qꝛ Petrus ſenioꝛ erat.ne adhuc adoleſcẽs:ac
pene puer:ꝓgreſſe etatl hoibus pᷣferret᷑.⁊ ma⸗
giſter bonus qͥ occaſionem iurgij debuerat au⸗
ferre diſcipulis: ⁊ qͥ dixerat eis. Pacẽ meã do
vobis:pacẽ relinqͥ vobis.⁊ qͥ voluerit int᷑ vos

maioꝛ eſſe:minimus oim ſit:in adoleſcẽtẽ que,zʒ

dilexerat cãʒ pᷣbere videret᷑ inuidie/At ãt ſcia
mus Joannẽ tũc fuiſſe pueruʒ: manifeſtiſſime

docẽt eccleſiaſtice hyſtoꝛie.ꝙ vſq; ad Traya⸗.
ni iꝑiũ vixerit.i.ꝓoſt paſſionẽ dñi ſexageſino

anno doꝛmierit.Quod ⁊ nos in libꝛo ð illuſtri

bus viris bꝛeuit᷑ ꝑſtrinximus. Petrus apłs ẽ
7 Paneg apkus moritus 7 go. S Petrus
apls tm. Joannes ⁊ apłs ⁊ euãgeliſta ⁊ ꝓpha

Apoſtolus:quia ſepᷣſit ad eccłias vt magiſter.
Euangeliſta:quia libꝝ euangelij ↄdidit:qð ex
cepto Mattheo alij ex. xij. apoſtolis non fece
runt. Pꝛopheta:vidit em in Pathmos inſula
in qua fuerat a Domitiano pᷣncipe ob dñi mar
tyriuʒ relegatus Apocalypſim infinita futuro
rum myſteria ↄtinentẽ/Refert aüt Tertullia⸗
nus:qꝙ a Nerone miſſus in feruẽtis olei doliũ:
purioꝛ ⁊ vigetioꝛ exiuerit:qᷓ; intrauerit.Sed ⁊
ipᷣm eius euãgeliũ multũ diſtat a ceter. Mat⸗
theus qſi ð hoĩe incipit ſcribere:liber gñatiõis
Jeſu xpᷣi filij Dauid.ſilij Abꝛahã.Lucas aſa⸗
cerdotio Zacharie. Marcꝰ a ꝓphetia Mala

chie ꝓphe ⁊ Eſaie. Pꝛimꝰ hʒ faciẽ hoĩs: ꝓpt᷑

genealogiã. Scðs faciẽ vituli: ppt᷑ ſacerdotiũ
Tertiꝰvocẽ leonis:ꝓpt᷑ vocẽ clamãtis in de⸗

to:parate viã dñi:rectas facite femitas eiꝰ. Jo

annes vo nr̃: qſi aqla ad ſuꝑna volat:⁊ ad ip⸗
ſum preʒ ꝑuenit dicẽs. In pᷣncipio erat vbũ:⁊
vᷣbũ erat apud deũ:⁊ deus erat vᷣbũ.lhoc erat

in pᷣncipio apud deum. Expoſuit vginitas qð
nuptie ſcire nõ poterãt.Et vt bꝛeui ſermõe mł

tem/S iautem obnixe contenderit Joannẽ v⸗

ta ↄpᷣhẽdã: doceãq; cuius pᷣuilegij ſit Joõdnes

imo in Joanne vᷣginitas:a dño vᷣgine mr vgo
vgini diſcipulo ↄmẽdat᷑/Aeꝝ caſſo laboꝛe ſu⸗
damus. Obicit nobᷣ qͥ we aduerſarius apoſto

licãſniaʒ: ⁊ ait. Adã pᷣmus foꝛmatus ẽ.Peide

Eua.⁊ Adã nõ ẽ ſeductus.mulier aũt ſeducta
in pᷣuaricatõe ſancta cẽ.Salua aũt fiet ꝑ fuioꝛuʒ

gñatõeʒ:ſi ꝑmãſerint in ſde ⁊ dilectione ⁊ ſan⸗

ctificatione cum ſobꝛietate. Conſideremus cur
apoſtolus ad hanc ſniaʒ:⁊ vñ ꝑuenerit. Nolo
ergo viros oꝛare in oĩ loco:leuates ſctãs manꝰ

1
fos
ſus

ptie

Tractatu
4 ractatus I Epiſtola IX
fuit ſine ira ⁊ cogitatõibus. Cõſequẽt in
nde: eribꝰ dat pᷣcepta vite: ⁊ air Siin gerlachehn dom cõi. Si domus cõis eſt mariti ⁊ vxo⸗
lon habitu oꝛnato: cũ verecũdia ⁊ caſtitate oꝛnan⸗ isrerigit vroꝛ⸗ in ſuꝑbiã: ⁊ ↄtumeliã viro faẽ
an tes ſe. nõ intoꝛtis crinibꝰaut auro vel margari J omagis ſi ditioꝛ vxoꝛ fuerit ⁊ in domo eius
huie tis: ſiue veſte pcioſa: m qð decet mulieres p vir tanſerlt⸗ Incipit em nõ vxoꝛ:v dña eſſe.⁊
n mittẽtes pietatẽ ꝑ oꝑa bõa. ¶ulier in ſilẽtio didt pon enderit migrandu eſt/ Otillicidia eiai⸗
eln diſcat:cũ oĩ ſubiectõe. Docere ãt mulieri nõgꝑ⸗ Kurnanine in die hyemali de domo ſua. Silr
nick: mitto:neq; dñari in viro.ſᷣ ſubditã eſſe in ſilen⸗ amt ier maledica de ꝓpᷣa domo aſſiduis pe
ſbr or Enne ierek muliettnts dtioaeann melc rcgenehm dennzbrolald dere⸗
rnn in mariti redigeret ſeruitute:legis recoꝛdat᷑ ĩn Runn eiwgre cit eum de edibus ſuis.i.de ec⸗
tual⸗ : ad oꝛigiale exẽplũ redit:ꝙ a ägn actaug A ia/Añ ⁊ ſupꝛa ab eodẽ Salomone pᷣcipit᷑:
neide ſit. deniq; mulier ex coſta eiꝰ⁊ ꝙ Adã dyabolꝰ fHi ne ſuꝑfluas. Et apłs ad hebꝛeos. Mꝛzopte⸗
Rvos ſeducẽ nõ potuerit: Euã.⁊ ꝙ poſt offeſaʒ dei een n⸗ debemusintendeleamolug igd is
e ſtati viro ſubiecta ẽ:⁊ ad maritũ illiꝰfactaꝰuer n öſin foꝛte ſupfluamus. Illud wo s tace⸗ „.
tüſen ſio. Qðq; erroꝛẽ veterẽ illa q̃ ſeł ↄiugio copula rdl ſub enygmate ſcribit: Sanguiſuge tres
ine taẽ: redacta in ↄditõeʒ Eue filioꝝ pcreatone lie erãt dilectõe dilecte. iſte nõ ſaturauerunt
Enjr deleret. ita tñ ſi ipos filios erudiret in fide ⁊ di⸗ e ngeif nõ ſufficit dicere: ſatis eſt. Infer
geſino lectõe Ep̃i:⁊ in ſanctificatõe ⁊ pudicitia.Non nus: anoꝛmmulicris:r kerr que nõ ſatiat᷑ aqᷓ.
luſin em vt male habet᷑ in latinis codicibus: ſobꝛic⸗ l Senrr dicit: ſatis eſt. Bi ſanguiſuga dyabo
apls tas eſt legẽda: ſed caſtitas.id ẽ ροανͤ lugeſt: draboliſilis ſhut dilectõe dilecte: q ſati
Perns Aide igitur quomõ ex hoc auoq; ipo teſtimo me mnerherro ol ort non pñt. Infernus: æ a⸗
ppba nio ſuꝑeris.⁊ quod putabas eſſe p nuptüs: p 5 bic ieris: ⁊ terra arẽs: ⁊ ignis exeſtuans.
El vginitate ſentire cogaris. Nam ſi ſaluat᷑ muli⸗ naien de nerutticeins de adultera ðꝛ. amoꝛ
rcde er in filioꝝ generatõne: ⁊ liberoꝝ nũerus ſalus erincitc atte reuſat ſe inſatiabilis eſt: q
jiat matrũ eſt:cur addidit:ſi ꝑmanſerint filij in cha ner abdon it: ⁊ poſt copiã rurſum inos
lin ritate: 2 ſanctificatõe cuz caſtitate: Tunc⸗ ergo n nüu a virilẽ effeminat: excepta paſſie
dfin ſaluabit᷑ mulier: ſi illos genuerit filios: qui -⸗ qᷣd ⁊ in ſe inet: aliud nõ ſinit cogitare/ Simile bo;.
tufio gines ꝑmanſuri ſunt: ſi quod ipᷣa ꝑdidit acqui uet᷑ naahin pabola legimus. Mer tria mo⸗
enlin rat in liberis: ⁊ damnuʒ radicis ⁊ carnem floꝛe gnet: Kalr cnarc põt ferre. Si ſeruus re
oi: Ppeſcet ⁊ pomis. Capim xV rſihabear vi aturet panibns: odioſa vx⸗
1Sel 8 DBne n ratu vhi nob aduerſariꝰ ꝑp⸗ mina ſuam. Eccea bic rernalon Raleitp
en alomonẽ multinubũ:qͥ tẽ⸗ nem vxoꝛ poni Auodirnderis:s vr oaia

Fo. XxXVIII

phrluü dei extruxit: ſtrictiʒ rñderã: vt ꝑ q̃⸗

Gutoe⸗ ſtiones reliqs currerẽ. Nũc ne clamitet: ⁊ hũc ſa: dicam tibi quod ⁊ ſupꝛa.Ac ꝑ hoc ꝑiculum

imminet.ferri gue eſt. Qui em ducit vxoꝛẽ: in

urpiſp ⁊ alios in lege pr̃ᷣ .
en alios pr̃iarchas:⁊ pphas:⁊ ſctõs vi⸗ ambiguo eſt: vtx odioſan
uhin ros a nob eſſe emneraros: pponamas ☛ iambiguo eſt: vtn odioſam an amabilem ducar
no N ſius:qͥ multas vxoꝛes ⁊ ↄcubinas h uiuſip⸗ Amoꝛillius inferno: ⁊ arenti terre:⁊ incendio
ſniol ptijs volutatẽ. Mẽo em nbKnenorwne compat. LCapinmn. XVI
tondes⸗ vxoꝛ vel mulier:illo q̃ paſſus ẽ Kirebo Aaͤſit⸗ EEñniamus ad Eccliaſten: de ipo q te⸗
tach uerbijs. Mulier inſipiẽs auclaxtop pais VRunonia paucq popéetes pibietpò e:
nad. efficik. Cuius panis: Nẽpeqͥ de celo deſcend 5 tempus omni rei ſub celo. Tempus
Epbie tz „ ecelo deſcendit pariendi:⁊ tempus moꝛiend & lar
nftün Statiq; ſubiungit.Terrigene apud eã pereüt: di:tpᷣ pus moꝛiendi.tempus plantan
Ihuumn ⁊in ꝓfundũ infernum incurrũt.Qui ſunt te i: tᷣus euellendi:quod plantatum eſtpeperi
enbent pᷣmum Adã:qͥ de terra eſt: nõ m illi nio cum ho. lataulinus in nupti Renlla⸗
1goines lo eſt. Et rurſum in alio loco. Sici ũ d de ce mus ꝑ pudicitiam quod plantatum eſt. Tp̃us
ni⸗ mis: ita pdit vix ſun Sicut in ligno vx⸗ amplexandi: ⁊ ts longe fieri ab amplexu.Tẽ
Hem, misnta pait vig uum vxoꝛ malefica/Si ãt aſ⸗ pus amãdli ⁊ tpᷣs ob diedi. Tẽpus be r.
borſt ſerueris h̊ de malł ↄiugibꝰ dictũ eſſe:⁊ ego tibi ganzdlatsobedizdt, Ceclabeins o
oneſe bꝛeuik rñdebo. QAue ermibi i eſſe:! ⁊ ego tibi pacis. Simulq; nos ↄmonet:ne legẽ euãgelio
nueen De 1 ihi incũbet neceſſitas pferamus: ne puritatẽ vginitati emus nu
i venire in dubium: vtꝑꝝ bõa an mala futura ſit: ptijs ndé. Welie Ginitatig pute nug Vu
zität qu durero⸗ Melius eſt inat habitare inter⸗ fermoniori . Aelioꝛa want viceo nouiſſima
goflon ra deßta:qᷓ; cũ vxoꝛe litigioſa: ⁊ i age mer⸗ ſermonis: q; initiũ eius. Statiq; ſubiungit: ne
nn rax ſit vxorsfinehio vi ſa: iracũda. Quã dirxeris quid factum eſt.quia dies pᷣoꝛes melio
intt q̃ duxit vxoꝛẽ. vñ pul nr i: nouit ille res erãt: q;ᷓ hi. qꝛ nõ ſapieter interrogaſti de h.
n ſ limis oꝛatoꝛ.Qui ñ int liti u geminus ſub Et reddit cauſam quare dies poſterioꝛes meli
innn liꝰẽ hitars in sgulo tecti: Peten e⸗ oꝛes ſunt qᷓ poꝛes:qꝛ bõa inqᷣt eſt ſapia cũ here
rtte W r⸗ xoꝛe maledica ditate. In lege em ſapiam carnis moꝛs ſeque⸗

4„. . *

bat᷑ occidẽs. In euãgelio ſapiam ſpũs heredi⸗
tas expectat erna. Ecce hinueni dixit Ecclia⸗
ſtes hoiĩeʒ vnũ de mille inueni.⁊ mulierẽ i his
oibus nõ inueni. Nerũtñ reweri: ꝙ fecit deus
hoiĩeʒ rectũ:⁊ ipiq̃ſiert cogitatões malas.Re⸗
citũ hoieʒ inueniſſe ſe dicit. Cõſidera vim wbi.
In hoie ⁊ vir ⁊ feia ↄtinet᷑ ⁊ mulierẽ inquit in
his oibus nõ inueni. Legamꝰ? pᷣncipiũ Geneſe
os.⁊ inueniemus Adã:hoc ẽ hoĩeʒ: tã virũ qᷓ;
feiaʒ nũcupari. Cũ g̊ boni creati ſumꝰ ⁊ recti a
deo:ipᷣi vitio nr̃o ſumꝰ ad peioꝛa delapſi:⁊ qð
in padiſo rectũ in nobᷣ fuerat: egrediẽtibus de
Padiſo danatũ eſt Quod ſi obieceris anq; pec

carent: ſexum vir x teie tuille viuiſum abſc,

peccato eos potuiſſe ↄiungi quid futuruʒ fue⸗
rit:incertũ eſt. Neq; em̃ dei poſſumus ſcire iu⸗
Dicia:⁊ ex noſtro arbitrio illius ſnie pᷣiudicare
/Hoc quod factum eſt: in ppatulo eſt.ꝙ qui in
padiſo vgines ꝑmanſerũt: eiecti de padiſo co

pulati ſunt. Aut qͥd nocebat:ſi ꝑadiſus nupti⸗

as recipit:⁊ nulla eſt inter maritũ vginemq; di
uerſitas:etiam in padiſo eos ante ſociari? Eij⸗
ciunt᷑ de ꝑpadiſo ⁊ qð ibi nõ fecerũt:in terra fa⸗
ciũt: vt ſtati a pᷣncipio ↄditõis hũane:vginita⸗

tem ꝑadiſus:⁊ terra nuptias dedicauerit. Se
tiũ

oiĩ tꝑe ſint veſtimẽta tua cãdida.Caãdoꝛ veſti
ſempit᷑nus vᷣginitatis eſt puritas. In matutio

ſſeminauimus ſemen noſtrum: ⁊ ad veſperã nõ

ceſſemus. Qui ſeruiuimus in legenubij 8: vir
ginitati in euãgelio ſeruiamus. Capim. XVII.
Ranſeo ad Canticũ canticoꝝ:⁊ quod
t. aduerſarius totũ putat eſſe ꝓ nuptijs:
FIlvginitatisotinere ſacca mõſtrabo.Au
diamus quid loquat᷑ ſponſa anqᷓ; ſpõſus eſtis
ad terras veniat. patiat inferos:penetret acre
ſurgat: ſit itudines auri faciemus tibi cũ diſtin

ctionibus argẽti:qͥaduſq; rex in accubitu ſuo ẽ

anq́; reſurgeret dominus: ⁊ Euãgeliũ coꝛuſca
ret:nõ habebit aurum ſponſa: ſ ſimilitudines
guri. Argentum aũt quod in nuptijs ſe habere
pollicet᷑:habebat variũ aq diſtinctü in vidu⸗
is:ↄtinẽtibꝰ ac maritatis. Geide ſpõſus rñdet
ad ſpõſam ⁊ eam docet:ꝙ veteris legis vmbꝛa
trãſierit:⁊ veritas euãgẽelij venerit. Surge ve

ni ꝓxima mea: ſpõſa mea:colũba mea qm ecce

hyems trãſijt:pluuia abijt:abijt ſibi.oc ð ve
teri teſtamẽto. Rurſum de euãgelio ⁊ vgitate
Veee oꝛes viſi ſunt in terra:tpᷣs ſectõnis aduenit.
HMoõne tibi videt᷑ idipᷣm dicere:quod ⁊ apoſto⸗
lus:ſupeſt vt qui habẽt vxoꝛes:ſic ſint qſi non
habeãt.⁊ manifeſtius ð pᷣconio caſtitatis:vo
git turturis audita ẽ in terra nr̃a. Turtur auis
Pgalumano Ngani in ſublimibus: typus

E Saluatoꝛis/Cegamus phyſiologos:⁊ reꝑie
mus turturis hãc eſſe naturã: vt ſi parẽ ꝑdide
rit: alteri nõ iungat᷑.⁊ intelligemus digamiam

libano: venies ⁊ ꝑpt o ſid
te Sanyr ⁊ ermõ a cubilibus leonũ a monti

—
.
3 . . . .

etiã a multis auibus repꝛobꝛari. Statimq; tur
tur dicit ad turturẽ: ficus ꝓtulit groſſos ſuos:
id eſt veteris legis pᷣcepta ceciderũt:⁊ de euan

gelio vites floꝛẽtes odoꝛẽ dederũt. Vñ ⁊ apłs

&XZ —ꝭpßi bonus odoꝛ ſumus/Surge veni ꝓxima

mea:ſponſa mea:⁊ veni tu columba mea:in ve
lamẽto petre iuxta ꝓmurale:⁊ oñde mihi faciẽ

tuam:⁊ auditã mihi fac vocẽ tuã.qm̃ vox tua
ſuauis:⁊ facies tua ſpecioſa.dũ vultũ tuum te
geres cũ Moyſe: ⁊ velamentũ eſiet in lege:nec
faciẽ tuã videbam:nec vocẽ dignabar audire.
dicẽs.Et ſi multiplicaueritis pᷣces veſtras nec
ſicexaudiã vos. Nuũc aũt reuelata facie ↄtem⸗
piare gloꝛiã meã:a petre firmiſſime tegẽ ꝓmu⸗
rali
truelis meus mihi:⁊ ego illi:qͥ paſcit᷑ inter lilia

audiẽs ſpõſa apit ſacr̃a pudicitie.fra

„ — .„* 2„ „

oc eſt inter vginũ caãdidiſſimos choꝛos. Vis

ſcire q̃le verus Salomõ ⁊ pacificus noſter ſoli⸗

um:quales habeat armigeros.Ecce ait lectus

Salomonis.lx.potẽtes in circũitu eius:de po

tẽtibus iſrael.oẽs ferentes frameã ⁊ docti bel⸗
EVReHe Viri gladius in femoꝛe ipᷣius.
Aui in circũitu Salomonis ſunt:gladiũ hñt i

femoꝛe ſic aoth ille iudex aπι ρ °%ροει1ο
id eſt ambidexter:q̃ interſecit hoſtẽm pinguiſ⸗

ſimum: ⁊ totũ carni deditum:oẽs amputãs vo
luptates/Ibo inq̃t ad mõtẽ myrrhe:ad eos.ſ.
qqui moꝛtificauerunt coꝛpoꝛa ſua:⁊ ad collem li

bani:ad puriſſimos vginum greges:⁊ loquar
ſpõſe mee.Tota ſpecioſa es amica mea: ⁊ non
eſt macula in te. Uñ ⁊ apoſtolus. Vt exhibeat
inquit ſi bi ſanctã eccleſiam: nõ habentẽ macu⸗
lam neq; rugam Neni a libano ſponſa:veni a
ptrãſibis ab initio fidei a capt

bus leopardoꝝ. Libanus X ααοςυνεο¹. ca⸗

doꝛ interpᷣtat᷑. AHeni ̊ ſponſa candidiſſima.de
qua alibi ðꝛ. Que eſt iſta que aſcendit dealba⸗
ta: a trãſit ꝑ viaʒ huius ſeculi:ab exoꝛdio fidei
2 ex Sanyr:quod interpᷣtat᷑ deus lucerne.iux
ta illud qð in pſalmo legimus. Lucerna pedi⸗
bus meis vbũ tuũ dñe:⁊ lux ſemit meis.⁊ her

mõ.i.ↄſecratõe.⁊ fuge leonũ cubilia:⁊ leoꝑpdo
rũ mõtes qͥ nõ pñt mutare varietatẽ ſuã. Fuge
inqt cubilia leonũ:fuge ſuꝑbiã demonũ: vt pꝰ

q¶ mihi fuer ↄſecraia:poſſiʒ tibi dicẽ:vulnera
ſti coꝛ meũ ſoꝛoꝛ mea:ſpõſa vulneraſti coꝛ meũ
i vno ocloꝝ tuoꝝ:i vno oꝛnamto colli tui
diẽ huiuſcemõi ẽ. Nõ repudio nuptias:⁊ hẽs
ſiniſtꝝ oculũ quẽ tibi dedi ꝓpt᷑ ibecillitatẽ eoꝝ

qͥ recta vidẽ nõ pñt.Sʒ mag mihi dext᷑ vgita⸗

tis oculꝰplʒ:qͥ ſi cccatꝰ fuerit: oẽ coꝛpꝰ ĩ tenebrj
E/NHcnie putaremꝰ eũ amoꝛẽ carnis: ⁊ nupꝑtias
ſigniſicare coꝛꝑeas:ilico excludit hũc ſenſuʒ:⁊
ait. Aulneraſti coꝛ meũ ſoꝛoꝛ mea ſpõſa:vbi ſo
roꝛis nomẽẽ:ſuſpitio oĩs fedi amoꝛis excludit

an
leſe
ſ.4
ſd
llen

blc

hen

4

nztur
dolnog:
Reclan
1eim
ennye
ihifacie
yorna
Utumte
legerne
raudtre.
ſnsne⸗
ceen⸗
egepmn⸗
dicine
kinerll
onos, s
noſterſol⸗
aitleeus
lus:dep
doctibel
ähöti
dezoe
npugai⸗
mprtisy
e aleds.
Meolenl
tortlogur
enethon
Hehben
ena⸗
gierena
ſdäaat
nüawon
oolc⸗
W
dn denbr.
roloſt,
Nenuptĩ
ncedhe

kig
iſui ube
rip
ewulnen

Tractatus II

Aus ſpecioſa ſunt vbera tua a vino: de qᷣbus
2 ſupꝛa dixerat. fratrueł meꝰ mihi in medio v⸗
bexꝝ meoꝝ ↄmoꝛabit᷑:in pᷣncipali coꝛdis vbi hʒ

ſermo dei hoſpitiũ. Quaʒ ſpecioſa ſunt vbera

tua a vino. Qð iſtð vinũ ẽ᷑:qð ſpõſe mammas
pulcherrias fac:⁊ pudicitie lacte fecũdat: Nẽ⸗

peillð de qͥ ſpõſus in ↄſequẽtibꝰloqt᷑:Bibi vi

nũ meũ cũ lacte meo. Maducate ꝓximi mei ⁊
hibite: ⁊ iebꝛiami frẽs. Vñ ⁊ apli dicebãt᷑ mu⸗

ſto pleni. Muſto inqͥᷣt nõ vino veteri:qꝛ vinũ
nouũ in vtres nouos mittit᷑: ⁊ nõ ãbulabũt in

vetuſtate lr̃e:ſᷣ i nouitate ſpũs:bhẽ vinũ:qð cũ⸗

inebꝛiauerit adoleſcẽtes ⁊ puellas:ſtati vᷣgua⸗

tẽ ſitiũt:⁊ in crapulã caſtitatl eructãt:⁊ explet᷑
illð vaticiniũ Zacharie:dũtaxat iux hebꝛaycã
veritatẽ de eccle vginibus ꝓphetãtis.Cõple⸗
bunt᷑ infantibus ⁊ puellis ludẽtibꝰplatee eius
Quid em bonũ eius eſt:⁊ qͥd pulchꝝ eius:niſi
frumẽtũ electoꝝ:⁊ vinũ germinãs vgines iſte
ſunt vgines de qͥbus in.xliiij.pſalmo ſcpᷣtũ eſt
Adducent᷑ regi vᷣgines poſt eã: ꝓxie eiꝰafferẽ⸗
tur tibi in leticia ⁊ exultatõe adducent᷑ in tẽplũ
eGisSKai ik. looꝛtꝰↄcluſus ſoꝛoꝛ mea ſpõſa
hoꝛtus ↄcluſus fons ſignatus.Qð clauſum ẽ:
atq; ſignatũ ſiłitudinẽ hʒ mr̃is dñi: mr̃is ⁊ vir
ginis. AUñ ⁊ in ſepulchꝛo Saluatoꝛis nouo qð
in petra duriſſima fuerat exciſum:nec ante nec

poſtea quiſqᷓ; poſitus ẽ.⁊ iũ hec vᷣgo ꝑpetua:

multaxꝝ eſt mater gin. Seaſifli em. Emiſſio⸗
nes tue ꝑadiſus malogranatoꝝ cum fructu po
moꝝ. In malogranatis ⁊ pomis omnium vtu
tum ſigniſicat᷑ in vᷣginitateↄceptus:fratruelis
meus cãdidus in vᷣginitate:rubicũdꝰ in marty

rio. Et qꝛ rubicũdus ⁊ cãdidus eſt:iccirco ſta⸗

tim adurit᷑. Guttur eius dulcedines:⁊ totꝰcõ⸗

—

cupiſcentia/Spõſus virgo laudatus a ſponſa

vgine:laudat viciſſim vginẽ ſpõſam:⁊ dicit ei
Specioſi facti ſunt greſſus tui in calciamẽt filij
Aminadab:qð interpᷣtat᷑ plłi ſe ſpõte offerẽtis
Virginitas em volũtaria ẽ.⁊ iõ greſſus eccłe i
caſtitatis pulchꝛitudinẽ collaudãt᷑.Nõ ẽ huiꝰ

tpis in moꝛẽ ↄmẽtarij oia ð Cãtiq cãticoꝝ vjgi

nitatis pãdereſacr̃a:qꝛ ⁊ hec ipᷣa faſtidio lecto⸗

ri nares ᷣctura nõ ambigo. Capliin. XxyVIII.

HHquat᷑ Eſaias ſpei nr̃e fideiq; myſte⸗
I rium. Ecce vᷣgo in vtero ↄcipiet: ⁊ pa⸗
riet flium:⁊ vocabis nomẽ eius Ema⸗

nuel. Scio iudeos opponere ſolere in hebꝛeo vᷣ
bum ahalma nõ vginem ſonare:᷑ adoleſcentu
lam. Et reuera vᷣgo ꝓpᷣe bethula apellat᷑.ado

leſcentula aũt vel puella non ahalma ðꝛ: naa⸗
ra.Quid eſt igit᷑ quod ſignificat ahalma?: Ab⸗

ſcõditã vginẽc.i.nõ ſolũ vginẽ: ſᷣ cũ cri laoci

id eſt intentione vginem: quia nõ omnis vᷣgo

abſcõdita ẽ: nec ab hominũ foꝛtuito ſeꝑata cõ⸗
ſpectu/Geniq; ⁊ Rebecca in Geneſi ob nimis

Epiſtola

caſtitatem. ⁊ eccleſie typũ: quẽ in ſua vᷣginita⸗

Fo. XXIX

te ſignabat: ahalma ſcribit᷑ non bethula.ſicut
manifeſtũ eſſe poterit ex ſermonibꝰpueri Abꝛa
ham.qͥs loquit᷑ in O eſopotamia. 2 dicit: do
mine deus dñi mei Abꝛahã.ſi tu dirigis viam
meam:ꝑ quã ego ingredioꝛ.ecce dũ ſtetero ſu⸗

pfontẽ aq: vgo que egredit᷑ vt hauriat aquã:
7 dixero ad eã. Da mihi paululũ aq̃ vt bibã de

hydria tua:⁊ rñderit:⁊ tu bibe: ⁊ camelis tuis
hauriã hec erit vxoꝛ: quã pᷣpauit dñs filio dñi
mei. In eo em̃ loco in quo ait vgo que egredit᷑
vt hauriat aquã:i hebꝛayco ſcptũ ẽ ahalma.i.
vgo ſecreta: ⁊ nimia parentũ diligẽtia cuſtodi
t E certe oñdãt mihi:vbi hoc vbo apellẽt
T nupte:⁊ imꝑitiã ↄfiteboꝛ.Ecce vᷣgo in vtero

ↄcipiet ⁊ pariet filium/Si nõ pᷣfert᷑ nuptijs v⸗
ginitas:ſpũſſanctus cur maritatã:cur viduam

non elegit: Nam illo tꝑe erat Anna filia CPha⸗

nuelis de tribu Aſſer inſignis pudicitie:⁊ ſem⸗
ꝑ vacãs oꝛõnibus ⁊ ieiunijs in templo dei.Si
ↄuerſatio tin ⁊ bõa oꝑa ⁊ ieiunia abſq; vᷣgini⸗

tate ſpũſſancti ad ſe mererent᷑ aduentũ:potuit

⁊ iſta mater eſſe domini/Curramus ad reliq̃.
Spꝛeuit te inqͥt ⁊ deſoexit vᷣgo filia ſyõ.Quaʒ
filiam dixerat: apellauit ⁊ vginem.ne ſi im fili
am nominaſſet:arbitrareris ⁊ nuptam.Hec eſt
virgo filia:ad quam alibi dicitur. Letare ſteri⸗
lis que non paris: erũpe ⁊ clama que nõ partu
ris.qm̃ multi filij deſerte magis qᷓ; eius que ha

bet viꝑ/ Aſta de qua ꝑ ieremiam loquit᷑ ðs

dicens. Nũquid obliuiſcet᷑ ſponſa oꝛnamenti

ſui:aut vᷣgo faſcie pectoꝛalis ſui?HDe hac in ea⸗

dẽ ꝓphetia grande miraculũ eſt.qꝛ feia circũ⸗

ciderit virum: ⁊ vniuerſitatis parentem virgi⸗

nis vẽter incluſerit/Eſto inquit nupiiaꝝ ⁊ vir
ginitatis ſit diuerſa ↄditio:quid ad hoc potes
dicere?: Si vgo⁊ vidua fuerint baptizate:⁊ ita
ꝑmanſerint: que erit inter vtranq; diuerſitas.

QDõ de Petro ⁊ Joanne:Anna ⁊ Maria du
duũ diximus:hoc pñiti loco ꝓpſiciat. Si em̃ inter

vginem ⁊ viduam hantigalas nichil inkeſt: qꝛ
baptiſma nouũ honũinẽ facit: eadẽ ↄditione ?
ſcoꝛta atq; ꝓſtibula ſi fuerint baptiʒate: vgibꝰ

coeq̃ᷓbunt᷑. Si em pᷣterite nuptie nihil nocẽt vi

due baptizate:⁊ pᷣterite in meretricibus volup
tates:expoſitaq; coꝛꝑa pbᷣlice libidini:poſt la⸗

uachy vginitatis pᷣmia ↄſequent᷑. Alið eſt pu

riſſimã mẽtẽ ⁊ nulla recoꝛdatõe pollutã deo iũ
gere:aliud memiſſe amplexũ viri fede neceſſita
tis:⁊ qð coꝛꝑe nõ agas:recoꝛdatiõe ſimulare.
ieremias qͥ in vtero ſctificatus ẽ: ⁊ cognitꝰin

vulua mr̃is:ideo hoc pᷣuilegio fruit᷑: qꝛ vᷣgini⸗
tatis erat htitudi deſtinatꝰ. Et cũ omnes capti

ſint: vaſa ; tepli babylõio vaſtate direpta. iſte
ſolꝰ liber ab hoſtibꝰẽ:⁊ captitat neſcit iiurias.

2 victoꝛibꝰaccepit ſtipẽd iai sbugatc cut

. * *

de ſcis ſcõꝝ. Nabuchodonoſoꝛ nõ pᷣceꝑat pᷣce

pit de Hieremia. oc em veꝝ tẽplũ dei ẽ: ⁊ h
ſcã ſcõꝝ:q̃ vᷣgitatl puritate dño ↄſecran᷑/At e
Zrio Eʒechiel:qͥ captiuꝰtenebat᷑ in Babylone
q̃ tẽpeſtatẽ ab aqͥlone veniẽtẽ viderat:⁊a turbi⸗
nẽ cũcta rapiẽtẽ ait. oꝛtua ẽ vxoꝛ mea adve
ſperã:⁊ feci mane:ſic pᷣceptũ mihi erat.pᷣdixe⸗
rat em̃ ei dñs ꝙ in die illa aꝑiret᷑ os eiꝰ ⁊ loq̃re
tur:⁊ nõ taceret ãpliꝰ.Biligẽter attẽde:donec
vxoꝛ viueret:nõ hẽbat libertatẽ płm ↄmonen
di. Moꝛit᷑ vxoꝛ:⁊ ↄiugale viculũ ſoluit᷑ ⁊ abſ⸗
q; vlla trepidatõe ſꝑ i officio ꝓphetali ẽ.Qui
em̃ liber vocatus ẽ:vere eſt ſeruus Rep̃inõ ne⸗
go beatas eſſe viduas:q̃ ita poſt baptiſmũ mã⸗
ſerint:nec illaꝝ detraho merito:q̃ cum viris in
caſtitate ꝑdurant.Sed ſicuti he maioꝛis apud
deum pᷣmij ſunt:qᷓ; nupte coniugali officio ſer⸗
uientes:ita ⁊ ipᷣe equo animo patiant᷑ vᷣginita
tem ſibi p̃ferri. Si em̃ illas ſera pudicitia poſt
deſpumatas coꝛpoꝛis voluptates erigit cõtra
maritas: cur nõ infra ꝑpetuam caſtitatẽ eſſe ſe
nouerint⸗ Lapm. XN
AKRKRuſtra inqͥ t h loq̃ris:qꝛ ⁊ epᷣi ⁊ pbr̃i ⁊
f dyaconi vniꝰ vxoꝛis viri ⁊ hñtes filios
Ab aplo ↄſtituunt/Auomõ de vgini⸗
bus apls dicit ſe nõ habere pᷣceptũ:a tñ dat cõ
ſiliũ: qſi miſericoꝛdiam ↄſecutus a domino: ⁊
hoc agit in omni illa diſputatione. vt virgini⸗

epᷣalis electio mecũ facit/Nõ em̃ dicit:eligatur
epᷣs:qͥ vnam ducat vxoꝛem: ⁊ filios faciat.ſed
q̊ͥ vnam habuerit vxoꝛẽ ⁊ filios in oĩ ſubditos
diſciplina.certe ↄfueris:nõ poſſe eſſe epᷣm:qui
in epᷣatu filios faciat.Alioqᷣn ſi depᷣhẽſus fue⸗
rit:nõ q̃ſi vir tenebit᷑: ſᷣ q̃ſi adulter damnabit᷑.
Aut ꝑmitte ſacerdotibus exercere oꝑa nuptia
rũ:vt idem ſint vginesquod mariti. Aut ſi ſa⸗

cerdotibus nõ licet vxoꝛes tangere in eo ſancti

ſunt:qꝛ imitant᷑ pudicitiã vᷣginalẽ/Sʒ ⁊
ferendũ.Si laycus ⁊ qͥcũq; fidelis oꝛare nõ po
teſt:niſi careat officio ↄiugali:ſacerdoti cui ſꝑ
ꝓ vlło offerẽda ſunt ſacriſicia:ſp oꝛandum cſt.
Si ſꝑ oꝛandũ eſt ergo ſp carendũ matrimonio

Naam ⁊ in Vete ege aut dotd hoſtias offere
u

bant mõ ſolũ in domibus ſuis nõ erant:ſed pu
riſicabant᷑ ad tempus ab vxoꝛibus ſeꝑari.⁊ vi
num ⁊ ſiceram nõ bibebant:q̃ ſolent libidinem
ꝓuocare/Eligunt᷑ mariti in ſacerdotiũ.nõ ne⸗
o: dan ſunt tãti vᷣgines: qᷓ;ti neceſſariũ ſunt
acerdotes. Nunqͥd qꝛ in exercitu foꝛtiſſimꝰ qͥſ
q; eligẽdus eſt:iccirco nõ aſſumẽt᷑ ⁊ inferioꝛes

cũ oẽs foꝛtes eſſe nõ poſſint: Si exercitus viri

bus tm ſtaret:⁊ nõ etiã nũero militũ:abijcerẽt᷑
imbecillioꝛes. Nuũc ⁊ ſecũdaꝝ ⁊ tertiaꝝ viriuʒ
Gdus aſſumit᷑: vt turba ⁊ nũero exercitꝰ ↄplea
tur/Et quomodo indes frequẽter in oꝛdinatõe

ſacerdotali vᷣgo negligit᷑:⁊ maritus aſſumitur.

tatem pꝛeferat matrimonio: ⁊ ſuadet: quod im Auia foꝛte cetera oꝑa nõ hʒ vᷣginitati ↄgruẽ⸗

perare nõ audet:ne inijcere videatur laqueum
⁊ plus imponere põderis:qᷓ; põt hominum ſu.
ſtinere natura:ita ⁊ in eccłaſtico oꝛdine ↄſtituẽ
do.qꝛ rudis ex gentibus ↄſtituebat᷑ eccła.leui
oꝛa nuꝑ credẽtibus dat pᷣcepta:ne territi fefre
nõ poſſent.Geniq; ⁊ apli ⁊ ſenioꝛes de Hiero⸗
ſolymis lr̃as mittũt vt nõ ampliꝰimponat᷑ one
ris his.qͥ de gẽtibus crediderũt:niſi vt abſtine
ant ſe ab idolatria:⁊ a foꝛnicatõe:⁊ a ſanguine
⁊ a ſuffocatis.⁊ q̃ſi paruulis atq; infantibꝰ lac
potũ dãt:nõ idacha r pᷣcipiũt de ↄtinen
tia.nec de vᷣginitate ſigniſjcãt.nec ad ieiunia p
uocaãt.neq; dicũt illud: qð in euãgelio ad apo⸗
ſtolos dirigit᷑: ne habeãt duas tunicas.ne pe⸗
rã.nec es in zonis.nec virgã in manu.nec calei
amẽta in pedibus.Aut certe illud:ſi vis ꝑfect
eſſe:vade ⁊ vendeoia tua:⁊ da paupibus⁊ ve
ni ſequere me.Si em̃ adoleſcens ille:qui ſe ia⸗
ctauerat cũcta feciſſet q̃ legis ſunt: audiẽs hoc
triſtis abiit:qꝛ habebat poſſeſſiones multas:⁊
phariſei huiuſcemodi dñi ſniaʒ ſubſannabãt:
qᷓ;to magis tãta gentiũ multitudo. cuiſumma
vᷣtus erat aliena nõ raꝑe:nõ habebat necelſe p
ceptũ de caſtitate.⁊ ↄtinẽtia ꝑpetua.qͥbus ſcri
bebat᷑:vt abſtinerẽt ſe ab idolis.⁊ a foꝛnicatõe
⁊ in qbus audiebat᷑ foꝛnicatio.⁊ talis foꝛnica⸗
tio que nec inter gentes quidem eſt/Sed ⁊ ipᷣa

*

tia.aut vgo putat᷑:⁊ nõ ẽ/aut ẽ vᷣginitas infa⸗
mis/aut certe ipᷣa vᷣginitas ei parit ſuꝑbiam.⁊
dum ſibi aplaudit de ſola coꝛpis caſtitate: vir
tutes ceteras negligit.nõ fouet pauꝑes.pecu⸗
nie cupidioꝛ ẽ: euenit interdũ: vt triſtioꝛ vultꝰ
adductũ ſuꝑciliũ:inceſſus pompaꝝ ferculis ſi
milisg offendat populum.⁊ quia nihil hʒ quod
repᷣhendat in vita:habitum ſolum oderit ⁊ in⸗
ceſſum. Multi eli non amoꝛe ſui. led alte
rius odio. In pleriſq; ſuffragiũ meret᷑ ſola ſim
plicitas:⁊ alterius pꝛudẽtie ⁊ calliditati quaſi
malitie ogponunt᷑/Hõnũqᷓ; errat pleb vulgiq;
iudiciũ:⁊ in ſacerdotibus compꝛobãdis:vnuſ
quiſq; ſuis moꝛibus fauet.vt nõ tam bonuʒ qᷓ;
ſui ſimilẽ q̃rãt pᷣpoſitũ.Euenit aliquotiens:vt
mariti que pars maioꝛ in populo ẽ.maritis eſt
ſibiapplaudãt/⁊ in eo ſe arbitreñ minoꝛes nõ

eſſe vᷣginibus:ſi maritũ vᷣgini 5ferar Biegan

qͥd quod foꝛſitan cũ multoꝝ offenſa dicturꝰſuʒ
Fᷣ boni nõ mihi iraſcent᷑: quia eos peccati ↄſcia
non remoꝛdebit. Interdũ hoc ⁊ põtiſicũ vitio
accidit.qui nõ melioꝛes:ſᷣ argutioꝛes in cleruʒ
eligunt: ⁊ ſinplicioꝛes quoſq; atq; innocentes
inhabiles putat:vel affinibꝰ ⁊ cognatis:q̃ſi ter
rene militie officia largiũt᷑: ſiue diuitũ obediũt

iuſſioni.Qðq; his peius ẽ:illis clericatꝰdonät

Sdus:qͥꝝ ſunt obſequijs deliniti/ Alion ſilux

ſehten
ſolue
Ullen
dignt
anes
eni
ſedo⸗
ſier
opus
poſſt
Hurn

0

hon
yigil
ſoni
buos.
Ginis
jen.
hiſtac
lenn
Ncun
ſanci
1ſice
biban
cuſſo⸗
ſngul
Aoſen

cpoceſt
heyere
aſtitat
ſcpop
eſenon
alooffe
Gcenſi
ſegrrere
mteqen
serel
dliaß
dön
tarn
ſihlnn
kohhinf
eit. A
Musme
in fegne
Tio
leponer
ſunt due
ferentan
kͤanio
Mlan

M Fo. XXX
Tractatus II Eola IX
in ſententiã apli:non erũt epi niſi mariti:ipᷣe apo po ⁊ pꝛelio quo contra demones dimicamus:
igei autem omes ſic eſſe ſicut ego ſum. Et Johes i⸗ vero imꝑatoꝛe xp̃o:non qui nobilioꝛ: ſed q foꝛ
isfie dignus eſſe hoc gradu eſtimabit᷑: ⁊ omnes vir tioꝛ e. LCaß. XKMMAJ.
ni⸗ gines ⁊ cõtinẽtes.quibus quaſi pulcherrimlis T dicis:ſi omnes vᷣgines fuerint:quo
nlpi ẽmis eccłie monile decoꝛatur/ piſcopꝰ etö⸗· a modo ſtabit humanü genus⸗ Nar pa
luſtr yter ⁊ diaconus non ſunt meritoꝛũ nomin: ri inferã. Si omues vidue fuerint: vel
GN ſed officioꝛũ. Mec dicit᷑:ſi quis epiſcopatũ de i matrimonio cõtinẽtes: quomodo ſtirps moꝛ
zi ſiderat:bonum deſiderat gradum: ſed bonum; talium ꝓpagabitur:Hac ratiõe nihil omnino
Sen opus deſiderat.ꝙ in maioꝛi oꝛdine clluurus erit: ne aliud eſſe deſiſtat. Nerbi gra. ſi cuncti
deu⸗ poſſit ſi velit:occaſionẽ exercendarum habere philoſophi ſint: agricole non erunt QAuid lo⸗
unch vtutum. Laß. xX. quar de agnicolisnon oꝛatoꝛes:non iuriſcon⸗
hini Poꝛtet ergo epᷣm irrephenſibileʒ eſſe: ſulti:non reliquarũ artium pᷣceptoꝛes. Si vni
loofe o vt nulli vitio macipatus ſit. vniꝰ vxo⸗ uerſi pncipes:quis erit miles: Si omes caput
neſel 1113 virum: qͥ vnam vxoꝛem habuerit: cuius vocabũtur cuput: cum cetera mẽbꝛa de⸗
lugi non habeat.ſobꝛiũ:ſiue vt melius ĩ greco dici fuerint: Nereris ne ſi vginitatem plures apʒe
hantafi vigilantem.id eſt.voAεοον pudicũ. hoc eni tierint:ceſſent eẽ lupe:ceſſent adultere: neinfã
biäen ſignificat Oſ ρορναα oznatů a caſtitate 1 moꝛi tes in vꝛbibus villiſq; non vagiant. Quotidie
. none⸗ bus. hoſpitalẽ vt imitet̃ Abꝛaam et cum pere⸗ mechoꝛũ ſanguis effũdit᷑: adulteria danantur
Müſun grinis:imo in peregrinis xpᷣm ſuſcipiat docto et inter ipſas leges ⁊ ſecures ac tribunalia fKa⸗-⸗
iſinneqe rem. Mihil eni Paen conittentt virtutũ frui: grans libido danatur/ Noli metuere ne omes
tenorgs niſi ⁊ creditum ſibi populũ poſſit inſtruere. vt virgines fiant. difficilis res eſt vginitas.⁊ 10
cnnsyin valeat exhoꝛtari in doctrina: ⁊ eos qui contra rara quia difficilis. multi vocati: pauci electi.
bheeii dicunt redarguerenon vinolentũ:quia ſemꝑ i cupere plurimoꝛũ eſt ꝑſeuerare paucoꝝ. vnde
e ſanctis ſanctoꝛũ eſt.⁊ qui offert hoſtias: vinux ⁊ grande p̃ᷣmium eoꝛũ:qui ꝑſeuerauerint. Si
ran pen ⁊ ſiceram non bibet.quia i vino luxuria ẽ. Sic omes vgines eſſe poſſent: nunqᷓ; ⁊ domin di⸗
hounmi⸗ bibat e piſcopus:vt an biberit ignoꝛet᷑.nõ per⸗ ceret:qui põt capere capiat.et apoſtolꝰ in ſua⸗
Aſuta : cuſſoꝛem.id eſt.qui cõſcientias non percutiat dendo trepidaret:de vginibus autẽ pᷣceptum·
uii ⸗ ſinguloꝛũ neq; eni pugileʒz deſcribit mo apo-⸗ domini non habeo/Et cur inquies: creata ſür õõ
ninsif ſtolicus:ſed pontificẽ inſtituit quid facere non genitalia: ⁊ ſic a conditoꝛeſ apientiſſimo fabꝛi⸗
igim: deberet. docet nunc e regione quid faciai ſed cati ſumus: vt mutuum nr̃i patiamur ardoꝛez:
uren mogeſtũ:non litigioſũ:non cupidũ :domũſuã et geſtiamus in naturaleʒ copulam? CPericlita
es eb bene regentẽ: filios habentẽ ſubditos cuʒ ommi mur reſpõſionis verecũdia: et quaſi iter duos
ſorwe caſtitate Vide quãta pudicitia exigatur in epꝭ ſcodulos et quaſdam neceſſitatis et pudicitie
fedtek ſcopo.vt ſi filij eius impudici fuerint: ipſe eßs υνπποαπdſαα.a inc atqh inde vel pudoꝛis
lbzqol eſſe non poſſit.⁊ eodem vitio offendat deum. vel cauſe naufragiũ ſuſtinemus. ſi ad ꝓpoſita
letti⸗ quo offenderit Heli pontifex: qui coꝛripuerat reſpõdeamus: pudoꝛe ſuffundimur Si pudoꝛ
ſ⸗GNdge. qdem filios:ſed quia non abiecerat delinquen imperarit ſilentiũ:quaſi de loco videbimur ce
ckſolfnn tes:retroꝛſum cecidit ⁊ moꝛtuꝰ eſt:lucerna dei dere:a aduerſario feriẽdi occaſionẽ dare MMe
Utni n anteq; extingueret᷑. Mulieres ſimiliter pudi- lius eſt tamẽ clauſis qð dicit oculis: Andaba⸗
ehnugg cas a reliqua. In omni gradu ſexu tenet pu⸗ taruz moꝛepugnare: ; directa ſpicula clyxpeo
dileom Riclrie pncipatum. Cernis igit᷑ epiſcopus p non repellere veritatis Poteram qᷣdeʒ dicere
mteni vter a diaconus nõ ideo ſint beati: qꝛ epiſco Quomodo poſterioꝛ pars coꝛpoꝛis meatus
— bi velpſbyteri ſint aut diaconi:ſed ſi virtutes per quem alij ſtercoꝛa egerũtur relegatꝰ eſt ab
nntocl ehue⸗ int nominũ ſuoꝛum ⁊ officioꝝ. Alioqᷣn oculis:⁊ quaſi poſt terguʒ poſitus ita ⁊ hic q́
j orat̃ idiaconus ſanctioꝛ epiſcopo ſuo fuerit:nõ ex ſub ventre eſt ad dirigẽdos humoꝛes ⁊ potus
d eo ꝙ inferioꝛ gradu eſt: apud chꝛiſtuʒ deterioꝛ quibꝰvene coꝛpoꝛis irrigant᷑:a deo cõditus ẽ.
nnſ erit. Abſit. aut Stephanus diaconus: qui pi Sed quoniã ipa oꝛgana ⁊ genitaliũ fabꝛica:er
den 8 mus martyrio coꝛonatus eſt: minoꝛ futurus ẽ noſtra feminarũq; diſcretio: ⁊ receptacula vul
nd, in regno celoꝛũ multis epiſcopis ⁊ Timotheo ue:ad ſuſcipiendos ⁊ coalendos fetus cõdita:
– ac Tito:qͥs vt ſubijcere non audeo:ita nec an- ſexus differentiã pᷣdicant:hoc bꝛeuiter reſpon
Ke teponere QAuomodo in leglonibus exercitu,. debo/Nunqᷓ; ergo ceſſemus a libidine :ne fru
muge ſunt duces:ſunt tribuni: ſunt centuriones ſũt ſtra huiuſcemodi mẽbꝛa poꝛtemꝰ. Cur eni ma
unnihi ferentarij: ac leuis armature: ⁊ miles gregariꝰ ritus ſe abſtineat ab vxoꝛe:Cur caſta vidua ꝑ
lin ⁊ manipuli:cõmiſſaq; pugna: vacant nomina ſeueret: Si ad hoc tm nati ſumus:vt pecuduʒ
e ſſi dignitatuz: 7 ſola foꝛtitudo querit᷑ Ita in B̊ͥ cõä moꝛe viuamus? Aut quid mihi nocebit: ſi ;

vxoꝛe mea alius cõcubuerit: QAQuomodo enim
dentiũ officiũ eſt mandere:⁊ in aluũ ea que ſũt
manſa trãſmittere:⁊ non habet crimẽ qui con⸗
iugi mee panem dederit:ita ſi genitaliũ hoc eſt
officiũ: vt ſemꝑ fruant᷑ natura ſua:meã laſſitu
dinem alterius vires ſuperent: ⁊ vxoꝛis vt ita
dixerint ardentiſſimã gulam foꝛtuita libido re
ſtringuat. Quid ſibi aũtvultapoſtolus:vt ad
cõtinentiã cohoꝛtet᷑:ſi cõtra naturã eſt: Quid
ipe dominꝰ qui eunuchoꝛũ pᷣcipit varietates:
erte apoſtolus: qui ad ſuam nos ꝓuocat pu⸗
dicitiã: debet conſtanter audire:cur poꝛtas ve
retrũ o Maule:Cur a ſexu feminarũ barba:pi
lis: aliaq; membꝛoꝛuʒ qualitate diſtingueris:

Tue non intumeſcunt papille:non dilatant᷑ re

nes:non pectus artat᷑: vox obſoletioꝛ eſt:mo
foꝛtioꝛ:⁊ hirſutũ ſuꝑciliũ.fruſtra hec omia vi
roꝛũ habes:ſi complexu non vteris feminarũ

me vt loqͥ audeam coegiſtis. dominꝰ noſter at⸗
q;u ſaluatoꝛ:q̃ cum in foꝛma dei eſſet:foꝛmã ſer⸗

ui dignat“ eſt aſſumere:factus obediens patri

vſq; ad moꝛtẽ.moꝛtem aũt crucis.Quid neceſ
ſe erat:vt in his membꝛis naſceret᷑:q̃bus vſu⸗
rus non eret:Qui certe vt ſexũ oſtenderet:eti
am circũciſus eſt:Cur Johem apoſtoluʒ ⁊ ba
ptiſtam ſua dilectiõe caſtraui: quos viros na
ſci fecerat:Qui in xpᷣm credimꝰ: xp̃i ſectemur
exempla. Et ſi noueramus illuz iuxta carnẽ: ſʒ
liam nunc non nouimꝰ eum m carnẽ. Certe in
reſuꝛrectione eadem erit coꝛpoꝛũ ſubſtantia:q̃
nunc vtimur:liceat auctioꝛ gloꝛia. Nam ⁊ ſal⸗
uatoꝛ intantũ ipᷣm coꝛpus habuit poſt reſurre
ctionem:in quo crucifixus eſt:vt manus perfo
ratas clauis:⁊ lateris vulnus oſtẽderet. NPoꝛ⸗
ro ſi clauſis ingreſſus eſt oſtijs:quod humano
rum coꝛpoꝛũ natura nõ patitur:ergo ⁊ Petrũ
⁊ dominũ negabimus vera habuiſſe coꝛpoꝛa:
quia ambulauerunt ſuꝑ aquas: quod ↄtra na
turam eſt. In reſurrectione moꝛtuoꝛũ non nu⸗
bent:neq; nubẽt᷑.ſed ſimiles erũt angelis.Að
alij poſtea in celis futuri ſunt:hoc virgines in
terra eſſe ceperunt. Si angeloꝝ nobis ſimilitu
do ꝓmittitur: inter angelos autem non eſt ſe⸗
xus nec diuerſitas:aut ſine ſexu erimus:q an⸗⸗
geli ſũt. aut certe ꝙ liqdo compꝛobatur:reſur⸗
gentes in ꝓpꝛio ſexu:ſexus non fungemur of⸗
ſfſfſcio. TCaß. XXI
V Erũ quid agimus argumẽtis:⁊ ꝓpo⸗
ſitiones aduerſarij callida cupimus re
ſponſione ſuꝑare: Vetera tranſterunt.ecce fa⸗
cta ſunt omia noua:currã per apoſtoloꝝ ſentẽ
tias.Et quomodo ĩ Salomonis exemplis bꝛe
ues expoſitiũculas ſubdidi ob intelligẽdi faci⸗
litatẽ:ita ⁊ nuc caſtitatis ⁊ continentie xpᷣiane
exempla replicabo.⁊ de multis teſtimonijs q̃ſ

vnum coꝛpus efficiã: quo ⁊ nihil qð ad pudici
tiam ptineat p̃ᷣtermittaʒ: æ nimie plixitatis de
clinem faſtidiũ.Scribit iter cetera Paulꝰ apo
ſtolus ad romanos. Quem ergo fructũ habui

ſtis tunc in illis:in qbus nunc erubeſcitis: naʒ

finis illoꝛũ moꝛs eſt. nũc vero liberati a pecca⸗
to:ſerui autẽ dei facti: habetis fructũ veſtrũ i
ſanctificationẽ: finem vero vitam eternã.puto

⁊ nuptiarũ finis moꝛs ſit.fructus aũt ſancti⸗
licationis: qui vel ad vginitatem vel ad conti⸗
nentiam ꝑtinet:vita penſat᷑ eterna.ac deinde.

Itaq; fratres mei ⁊ vos moꝛtificati eſtis legi ꝑ

copus xpᷣi.vt ſitis alterius qui ex moꝛtuis re⸗

ſurrexit: vt fructificetis deo. Cum eni eſſemus
in carne:paſſiones peccatoꝛũ que per legẽ erãt

operabant᷑ in mẽbꝛis noſtris.vt fructiſicarent

moꝛti Munc aũt ſoluti ſumus a lege moꝛtis:in

qua detinebamur.vt ſeruiamꝰ in nouitate ſpi⸗
ritus et non in vetuſtate le: faciebamꝰ ea que
carnis erant.⁊ fructiſicabamꝰ moꝛti. Nũc aũt

qjuia moꝛtui ſumus legi per coꝛpus xp̃i:fructi

ſficemus deo.vt ſimus eius:qui ex moꝛtuis re⸗
ſurrexit. Necnõ ⁊ in alio loco cũ pᷣdixiſſet:ſcio
qꝛ lex ſpiritalis eſt.Et cum de violẽtia carnis
ꝙ crebꝛo nos impellat facere:qð nolimus:la⸗

tiꝰ diſputaſſet:ad extremũ intulit. Infelix ego
homo: quis me liberabit de coꝛpoꝛe moꝛi hu
ius:gratia dei per ihm xpᷣm dominũ noſtrum

Et iterũ. Ipᷣe igit᷑ mente ᷣuitiolegi dei: carne

aũt legi peccati. Et nihil dãnationis eſt his:qͥ
ſunt in xpᷣo ihu:qui non ᷣm carnem ambulãt.

lex eni ſpũs in xpᷣo ihu liberauit a lege peccati

moꝛtis.Ac manifeſtius in cõſequẽtibus do⸗

cet xpᷣianos nõ ambulare ᷣm carnem: ſed ᷣm

ſpiritũ dicens: Qui eni ᷣm canem ſũt:que ſũt

carnis ſapiũt.qui vero m ſpiritũ:que ſũt ſpi⸗
ritus ſentiũt. Nam pꝛudentia carnis moꝛs eſt.

pꝛudẽtia aũt ſpũs vita ⁊ pax:quoniã pꝛudẽtia

carnis inimica eſt deo.legi aũt dei nõ ſubucit᷑.

nec eni põt.Qui auteʒ in carne ſunt deo place⸗
re non poſſunt Vos aũt in carne non eſtis:ſed

in ſpũ.ſi tamen ſpũs dei habitat in vobis.⁊ re
liqua vſq; ad illum locum:in quo ait: ergo fra
tres debitoꝛes ſumꝰnon carni:vt ᷣm carnẽ vi⸗
uamus.Si aũt ᷣm carnẽ vixeritis.moꝛiemini

Si autẽ ſpũ facta moꝛtiſicaueritis: viuei. Qui
cunq; eni ſpũ dei agunt᷑.hi filij dei ſunt Si pꝛru

dentia carnis inimicitia eſt in deũ: ⁊ qui in car
ne ſunt:deo placere nõ poſſunt.arbitroꝛ eos qͥ

ſerulũt officio cõiugali:q pꝛudentiã carnis di⸗
ligant: ⁊ in carne ſũt.A qua nos retrahẽs apo

ſtolus:⁊ iũgẽs ſpiritui:deinceps loquit᷑. Ob⸗
ſecro vos fratres per miſericoꝛdiã dei:vt exhi
beatis coꝛpoꝛa veſtra hoſtiã viuentẽ: ſanctaʒ:
deo placentẽ:rõnale obſequiũ veſtrũ.Et noli⸗

te confoꝛmari huic ſeculo: ſed refoꝛmamini in

ſo
ſe

lt̃
a⸗
ſn
ro
die

nic
no
ſti
ea

ln
G

ſes
ger⸗
ce⸗
.
40

lo
lib
di⸗
pot
al
licie
ſter
ſear
mor⸗
Aue
ſoof
eis
factue
Vluen
ſeant
Cdu
les⸗
D
n
Pr
eqz
clari
laſt
feno
conn
irp
hoſſi
ftena
cſſie

4·ð Fo. XXXI
daad nouitate ſenſus veſtri. vt pbetis que ſit volũů⸗ factã: ſempiternã in celis. In quo gemiſcimus
isde tas dei bona ⁊ bene placẽs ⁊ ꝑfecta. Dico eni habitaculũ noſtrum:qð ð celo eſt:ſuꝑindui cu
Peco per gratiã que data eſt mihi:omnibꝰ quiſũt in pientes.Cupimus eni egredi de coꝛpoꝛe:⁊ ha⸗
habri ter vos:non plus ſapere qᷓ; opoꝛtet ſapere: ſed bitare cum xpᷣo. ꝓpter qð ⁊ ſtudioſiſſime niti⸗
veng ſapere ad pudicitiã: non ad ſobꝛietatẽ.vt male mur ſiue ĩ coꝛpoꝛe ſiue extra coꝛpꝰplacere deo.
Peccx. in latinis codicibꝰ legit᷑:ſʒ ſapere inqͥt ad pudi t vi plenius exponeret:quales nos eẽ vellet
pelträi citiã. Siqͥdẽ grece ſchᷣtũ ẽ cα Io οοράρσ0ιν in alio loco docet dicens. Deſpondi enim vos
n O cõſideremus ſentẽtiã apoſtoli. Refoꝛmamini vni viro:vgineʒ caſtam exhibere xpᷣo.Quod
tſanci⸗ inqͥt nouitate ſenſus veſtri: vt pꝛobetis que ſit ſi ad totam eccliam credentiũ volueris referre
dcont⸗ voluntas dei bona ⁊ bñ placens ⁊ ꝑfecta.Qð cin hac deſponſatiõe xpᷣi:⁊ maritatas ⁊ diga
dellde. dicit huiuſcemodi eſt. Concedit qdem deꝰ nu⸗ mas ⁊ viduas ⁊ vgines cõtineri:hoc quoq;/
led ptias:concedit digamiã. ⁊ ſi neceſſe fuerit:foꝛ⸗ nobis facit. Nam dũ omnes ad pudicitiã ⁊ pᷣ⸗
msre nicationi ⁊ adulterio pᷣbet etiam trigamiã. SOʒ mium vginitatis inuitat:oſtendit cunctis gra
eſenns nos qui coꝛpoꝛa noſtra exhibere debemꝰ: ho⸗ dibus vginitatem eſſe pꝛioꝛem. Rurſumq; ad
lgieii ſtiam viuam:ſanctaʒ: placentẽ deo:rationabi⸗ Galathas.Ex operibus inquit legis:nõ iuſti⸗
ſeren leobſequiũ noſtrũ: non qͥd concedat deus ſed ficabitur omis caro. Opera legis ⁊ nuptie ſũt
iti q̃d velit: conſideremus: vt ꝓbemus que ſit vo vnde ⁊ maledicunt᷑ in ea:qui non habet filios
uh luntas dei bona ⁊ bene placens ⁊ pfecta.ergo Que ſi cõceduntur etiam in euangelio:aliud ẽ
ale qñ cõcedit nec bonũ necplacens eſt:nec perfe⸗ indulgentia inſirmitati tribuere:aliud vtutibꝰ
Pietit ctum. Redditq; cauſas:cur hoc ſuadeat:ſciẽ⸗. pꝛemia polliceri. LCa. XXIII.
Afai tes tempus:qꝛ hoꝛa eſt iam nos de ſomno ſur⸗ Icam ⁊ego nuptiatoꝛibꝰ meis: qͥ poſt
RWK gere. Nunc aũt ꝓpꝛioꝛ eſt noſtra ſalus:q; cum d caſtitatem diuturnaʒ continenti ſu⸗
ſaſch credidimꝰ. nox pᷣceſſit.dies autẽ apꝛopinqus dant ad coitum:⁊ pecudum moꝛel ſci
*M uit. ⁊ in extremo:induimini dominũ ihᷣm xpᷣm uiunt:ſic inſipiẽtes eſtis: vt cum ceperitis ſpu
net ⁊ carnis curam ne feceritis i deſiderijjg. Aliud nunccarne cõſumemini/CTanta paſſi eſtis ſine
D eſt voluntas dei: aliud indulgentia. Andead cauſa: Apoſtol g cõtinentie q̃buſdam no dos
gaib Coꝛinthios ſcribens ait Ego fratres nõ potui relaxat ⁊ dimittit frena currẽtibꝰ pꝛopter infir
intmn loqui vobis ſicut ſpiritalibus:ſed quaſi carna mitatem carnis hoc facit.Cõtra quam ſcribẽs
* libus ſicut paruulis in xpᷣo: lac vobis potů de denuo loquit᷑ dicens. Spiruu ambulate:⁊ de
bei di: nõ eſcam. necdũ eni poteratis: ſed neq; nüĩc ſideria carnis nõ pficietis Caro eni cõcupiſcit
anti poteſtis. Adhuc eni carnales eſtis:qꝛ qui ani⸗ aduerſus ſpiritũ ⁊ ſpũs aduerſus carnẽ.Non
iin malis eſt:non ꝑcipit ea que ſpũs dei ſunt:ſtul⸗ neceſſe eſt nunc de oꝑibus carnis dicere: quia
eecen itcia eni illi eſt: nec põt intelligere: quia ſpirita longũ eſt.⁊ facile poteſt de apoſtoli epiſtola ſu
iten liter dijudicat᷑. Iſte non ꝑfecto caſtitatis cibo męe:qui voluerit. Dicam tm̃ de ſpũ:cuiꝰ fru⸗
nſ ſed rudi nuptiaꝝ lacte nutrit.Sicut per hoiey ctus ſunt charitas:gaudiũ:pax:lõganimitas:
cn⸗ n moꝛs:ſic per hominẽ reſurrectio moꝛtuoꝛum. bonitas:ſides:mãſuetudo:cõtinẽtia. Omnes
neſihe Quomodo in Adaʒ omes moꝛiunt᷑:ſic in chꝛi virtutes ſpũs quaſi ſolidiſſimũ fundamentuʒ:
net⸗ ſto omes viuiſicabũt᷑. Seruiuimus in lege ve⸗ ⁊ ſublime culmen cõtinentia ſuſtentat ⁊ pꝛote-⸗
iyndin teri Adam ſeruiamꝰ in euangelio nouo Adã. git.aduerſũ huiuſcemodi non eſt lex Qui a=t
ibd , factus eſt eni pꝛimus homo Aldam in anima, ſunt xpᷣi:carnem ſuam crucifixerunt cuʒ vitjs
Nooſli⸗ vvjiuentem: ⁊ nouiſſimus Adam in ſpiritũ viuu ⁊ ↄcupiſcentijs.Si viuimus ſpũ: ſpiritu ⁊ am
Ncföilt ficantem. Pꝛimus homo de terra terrenus: ſe baiemue Qul cum xpᷣo carnem noſtrã ⁊ paſſi
nhiede cũdus homo ð celo celeſtis. Qualis terrenus ones eius deſideriaq; cruciſiximus:qͥd rurſuʒ
a tales ⁊ terreni.⁊ qualis celeſt: tales ⁊ celeſtes ea que carnis ſunt agere cupimus:Quodcũq;
gamiyy Sicut poꝛtauimꝰimaginem terreni.poꝛtemus ſeminauerit homo:hoc ⁊ metet.Qui ſeminat ĩ
votepenn etiam imaginẽ celeſtis/Hoc autẽ dico fratres: carne ſua:de carne metet coꝛruptionẽ.Qui au
ſeiui qꝛ caro ⁊ ſanguis regnũ dei poſſidere non pũt tem ſeminat in ſpũ:de ſpũ metet vitam eternã.
Sn neq; coꝛruptio incoꝛrupꝑtelã poſſidebit hoc tã Eſtimo ꝙ quivxoꝛem habet qᷓ;diu reuertit᷑ ad
guin Qaarũ eſt: vt nulla expoſitione queat manifeſti⸗ ipᷣm:ne temptet eum ſathanas:in carne ſemiet
re n us fieri. Caro inq̃t ⁊ ſanguis regnũ dei poſſide ⁊ non in ſpiritu. Qui autẽ in carne ſeminat nõ
nne re non poſſunt:⁊ coꝛruptio incoꝛruptionẽ. Si ego:ſed apoſtolꝰ loquit᷑ ꝙ metat coꝛruptione
nbisn, coꝛruptio ad omnẽ coitũ pertinet:incoꝛruptio Elegit nos in chꝛiſto deus pater ante mũdi cõ
aii aũt ꝓpꝛie caſtitatis eſt:pᷣmia pudicitie nuptie ſtitutionem: vt eſſemus ſancti et imaculati co⸗
entt poſſidere non poſſunt. Scimus eni quoniaʒ ſi ram eo.Ambulauimꝰ in cõcupiſcentijs carnis

tiſneng 1 rena dom hui⸗ habitatiõis deſtructa fuerit: faciẽtes volũtatẽ eius.⁊ cogitationẽ:et fuimꝰ
iEuo⸗ ediſicationẽ habeamꝰ ex deo:domũ nõ manu⸗ flilij ire:ſicut ⁊ ceteri.Nuuc aũt correſuſcitami

æcõſedere nos fecit in celeſtibus in chꝛiſto ihu
vt deponamus vᷣm pꝛioꝛem cõuerſationem ve
terem hominẽ:qui coꝛrũpit᷑ iuxta deſideria er
roꝛis ⁊ aptari illa benedictio poſſit.que miſſaʒ
ad Epheſios epiſtolã: tali fine cõcludit. Gꝛa⸗
tia vobis cum omnibus qui diligunt dominũ
in coꝛruptionẽ. Conuerſatio noſtra in celis eſt
Ende et ſaluatoꝛem expectamus dominũ no⸗
ſtrum ihm chꝛiſtũ:qui tranſfigurabit coꝛpꝰhu
militatis noſtre cõfoꝛme coꝛpoꝛi glie ſue.Que
cunq; ergo ſunt vera:quecũq; pudica: quecũ⸗
Nq; iuſta: quecunq; ad caſtitatẽ grinentia.is co
pulemur:hec ſeqmur. Reconciliauit nos chꝛi
ſtus in coꝛpoꝛe ſuo deo patri per moꝛtem.⁊ ex⸗
hibuit ſanctos ⁊ imaculatos ⁊ abſq; vlla repꝛe
henſione coꝛam ſe. In quo ⁊ circũciſi ſumꝰcir⸗
cũciſione nõ manufacta in expoliationẽ coꝛpo
ris carnis:ſed circũciſione xpᷣi conſepulti ei in
baptiſmo:in quo ⁊ cõſurreximus. Si ergo re⸗
ſurrexerimus cum chꝛiſto:ea que ſurſũ ſunt ã⸗
ramus. vbi chꝛiſtus eſt in dextera dei ſedens.
ea ſapiamus que ſurſũ ſunt:non que ſuper ter
ram. Hoꝛtni eni ſumus:⁊ vita noſtra abſcon
dita eſt cum chꝛiſto in deo. Cum eni xp̃ᷣs apa⸗
ruerit vita noſtra:tunc nos aparebimꝰ cum
ipᷣo in gloꝛia. Nemo militans deo: implicat ſe
negocijs ſecularibꝰ.vt poſſit ei placere: qui ſe
elegit.aaruit eni gratia dei omnibꝰ homini⸗
bus erudiẽs nos vt abnegantes impietateʒ et
fecularia deſideria: ⁊ caſte et iuſte et pie viua⸗
AIZees mihi deſiciet:ſi voluero omnia ca
d ſtitatis de apoſtolo percepta memoꝛa
reljliſta ſũt: qbus ad apoſtolos dami
nus loquebatur. Adhuc multa habeo vob di
cere:ſed non poteſtis ea poꝛtare modo. Cũ au

tem venerit ille ſpũs veritatl: docebit vos om
nem eeetemnehoſtefſten xpᷣi ſtatim in acti
bus apoſtoloꝝ vna domus Philippi euangeli

ſte:quadrigã ꝓducit virginũ filiarũ. vt Ceſa⸗
rea in qua ex gentibus eccleſia per Cẽturion ẽ
Coꝛneliũ fuerat delicata:etiam vginum puel⸗
larum pꝛeberet exempla. Cũq; dominꝰin euã⸗
gelio dixerit lex ⁊ ꝓphete:vſq; ad Johem.iſte
quia virgines erant:etiam poſt Johem ꝓphe
taſſe referuntur. Neq; eni poterant veteris te
ariene Brugen que virginitatl fulſerãt

claritate/Tranſeamus ad Jacobũ qui frater
domini dicebat: tãte ſanctitatis tãteq; iuſticie
⁊ perpetue vᷣginitatis: vt Joſephus quoq; hi
ſtoꝛicus iudeoꝝ pꝛopter huius necem hieroſo
lymam ſubuerſam referat Hhic pᷣmus epiſcopꝰ

ex iudeis hieroſolyme credentis ecclig:ad quẽ?

Naulus cum Tito Barnabaq; pergebat oq
tur ĩ epiſtola ſua. Nolite errare fratres mei di⸗
lecti: omne bonum datum: omnis ꝑfecta do⸗

. : 7

natio deſurſum eſt deſcẽdens a patre luminũ:
apud quem non eſt differentia:aut auerſionis
obumbꝛaculũ:volẽs genuit nos vbo veritat:
vt ſimus pꝛimitie creaturaꝝ eiꝰ.virgo myſtice
vginitatem doceat. Omne ꝑfectum donuʒ de
ſurſũ deſcendit:non a quolibet:ſed a patrelu⸗
minũ:qui dicit ad apoſtolos:vos eſtis lux mũ
di. apud quem non eſt differẽtia iudei ſiue gẽ⸗
tilis.nec illa vmbꝛa que verſabatur i lege:pꝛe
mit eos:qui de nationibus crediderunt.ſᷣ ver⸗
bo nos genuit:⁊ verbo veritatis.quia vmbꝛa
⁊ imago ⁊ qdã ſpecies vitai pᷣceſſit i lege: vt ſi
mus pᷣmitie creaturaꝝ eiꝰ Et quõ ipſe pᷣmoge⸗
nit ex moꝛtuis:oẽs in ſe moꝛtuos ſuſcitauit ſic
ipᷣe vgo pꝛimitias virginũ ſuarũ in ſe virgine
dedicauitetrꝰ quoq; quid de vocatione gẽ
tium ſentiat:cõtemplemur. Benedictus deus
inqt et pater domini noſtri ihu chꝛiſti ᷣm ma⸗
gnam miſericoꝛdiam regenerauit nos in ſpem
vite per reſurrectionem ieſuchꝛiſti ex moꝛtuis
in hereditatem incoꝛruptam et imaculatam et
imarceſſibilem:que ſeruatur in celis:in vos qͥ
vYtute dei cuſtodimini per fldem.i ſalutem que
p̃parata eſt reuelari in tẽpoꝛe nouiſſimo. Abi

incoꝛrupta pᷣdicatur hereditas:et imaculata:

imarceſſibilis.⁊ pᷣparata in celis ⁊ itempus
nouiſſimũ reſeruata: ⁊ ſpes vite eterne:quãdo
non nubent neq; nubent᷑:ibi alijs verbis virgi
nitatis pᷣuilegia deſcribũtur. Nam in ſequẽti⸗
bus hoc ipᷣm docet: pꝛopter hoc accincti lum⸗
bos mentis veſtre:vigilantes perfecte:ſpera⸗
te in eam gratiã:que vobis deferenda eſt in re
uelationeʒ ihu chꝛiſti quaſi filij obedientie non
cõfoꝛmemini pᷣoꝛibus ignoꝛãtie veſtre deſide⸗

rijs.ſed ᷣm eum qui vos vocauit ſanctuʒ:⁊ ip
ſi ſancn eſtote in omni cõuerſatione.Scriptuʒ

eſt eni. Sancti eſtote:quia ego ſanctus ſum.ne
q; enĩ coꝛruptibili auro ⁊ argento redempti ſu

mus.ſed pꝛecioſa ſanguine imaculati agni iBu

xpᷣi: vt caſtiſicemꝰ animas noſtras i obediẽtia

vitat: renati nõ ex coitu coꝛruptibili:ᷣ icoꝛru
ptibiliꝑ vbũ viuẽtis dei ⁊ pꝑmanentis:⁊ ſic la⸗

pides viui edifſicemur in domũ ſpiritalem ſan
ctum ſacerdotiũ offerẽtes ſpiritales victimas
per xpᷣm dominũ noſtrũ. Nos eni ſumus genꝰ
electum:regale ſacerdotiũ:gens ſancta: popu
lus acqͥſitionis.Chꝛiſtus ꝓ nobis carne moꝛ⸗
tuus ẽ. Armemur eadem cõuerſatiõe qua xpᷣs
quoniam qui paſſus eſt carne: quieuit a pecca
to:vt nequaq; in deſiderijs hominũ:ſed in vo

luntate dei:reliquũ in carne tempus exigamꝰ.

Sufficit enim nobis pᷣteritũ tempus:quando

ambulauimus iluxurijs a deſiderijs ceteriſq;

vitijs. Gꝛandia nobis ⁊ pꝛecioſa vᷣginitatis ꝓ
miſſa donauu: vt ꝑ hanc efficiamur diuine cõ⸗
ſoꝛtes nature:fugientes eam que in mundo en

Fo. XXXII
tonis — —
im: coõcupiſcentiã coꝛruptionis/Eouit dominꝰ pi- pbia huius vite:que nõ eſt de patre:ſed ð mũ⸗
lice os de temptatione erige: ⁊ iniquos cruciãädos do eſt:⁊ mundus pterit: ⁊ deſideriuʒ eius.qui
nͤde in die iudicij reuare. pᷣcipue eos qͥ poſt carnẽ autem facit voluntatem dei:manet ineternum
meln⸗ in deſiderijs pollutionis ambulant: æ1 domina Mεπ andatuz nouũ ſcripſi vobis. qð eſt veriſſi⸗
rni tiones deſpiciũt audaces ⁊ ꝓcaces. Iſti enin mũ: aichꝛiſto ⁊ in nobis. qꝛ tenebꝛe pᷣterierũt
lege⸗ quaſi irrationabilia iumenta in ventrem ⁊ libi ⁊lux iam lucet/Et rur um chariſſimi nunc fili
depe dinem pꝛoni ſunt blaſfemãtes:qui in coꝛrupti⸗ deiſumus. necdũ apparuit:qᷣd futuri ſumus
byer⸗ one ſua coꝛrumpentur. recipiẽtq; mercedẽ ini⸗ Scimus auteʒ qꝛ ſi aparuerit:ſimiles ei erimꝰ
Vbr quitatis:luxuriaʒ qui putant delitias eſſe iniu quoniã videbimus euʒ ſicuti eſt. Et omis qui
gepiſ ſticiam ſoꝛdes ⁊ maculas: ⁊ nihil aliud niſi de habet hãc ſpem: caſtificat ſemetipᷣm: ſicut ⁊ il⸗
Pnor. voluptatibus cogitantes.Qui habent oculos le caſtus eſt. In hoc ꝑfecta eſt noſtra charitas
mmuitce plenos adulterio: ⁊ inſatiabili libidine: ⁊ deci⸗ ſi fiduciam habeamus ĩ die iudicij.vt quomo⸗
Vüefe priüt animas necdũ xp̃i charitate robuſtas:lo⸗ daille eſt: ſic ⁊ nos ſimus in hoc ſeculoEpiſto
lonege quunt᷑ enim vᷣba tumentia. Et indoctos facile la quoq; Judetale dd ſignificat. Odientes t
nsdels ililecebꝛis carnis irretiũt:repꝛomittentes eis li carnis pollutam tunicã. Legamꝰapocalypſim
nn bertatẽ: cũ ip̃i ſerui vitioꝛũ ſint: atq; luxurie et Johis. ⁊ ibi repꝑtemus agnum ſuꝑ montẽ Sy⸗
Ihon Ccoꝛruptionis. Vnuſquiſq; eni ei ſubiacet paſſi on. ⁊ cuʒ eo centum qdragintaquattuo milia
norns oni: a qua vincitur: Qõ ſi fugientes coinqnati ſignatoꝛũ habentiũ nomen eius:et nomen pa-
kunen ones mundi per ſcientiã ſaluatoꝛis noſtri ieſu tris eius ſcriptum in frontibus ſuis: qui crat
nosz xpᷣi:ijſdem rurſus ſuꝑantur que ante ſperaue⸗ cãticũ nouũ: ⁊ nemo poteſt dicere canticu illð
Dl rant: facta ſunt eis nouiſſima peioꝛa pꝛioꝛibus niſi hi qui empti ſunt deterra. Iſti ſunt qui ců
o Gei Qleliuſq; eis erat non eſſe viam iuſticie:q; p qmulieribus ſe non coinquinauerunt. virgines
gabar agnitionem retroꝛſũ cõuerti: ⁊ relinquere ſan⸗ eni ꝑmanſerunt.hi ſequũtur agnum quocũq;
— ctum mandatũ:qð eis traditum fuerat.Com⸗ vadit.Empti ſunt eni ex hominibꝰ mitie deo
in H plerũq; eſt in eis veriſſimũ illud puerbiuʒ. Ca agno:⁊ in oꝛe ipoꝝ non eſt inuentũ mendaci
* nis reuerſus ẽ ad ſuũ vomitũ. Et ſus lota ẽ in um:⁊ ſiue macula ſunt.de ſingulis tribub ex⸗
. M volutabꝛo lui. Ca. XXV. cebpta tribu Ban: pꝛo qua reponif tribu Leui
nn HBlui omnẽ locuz ſecüde Petri epiſto r milia vginum ſignatoꝛü creditura dicunt
*— n le ponere:ne longũ facerẽ᷑. Sed tantũ⸗ qui cum mulieribꝰ nõ ſunt coinquinati/ At ne
modo oſtendi ſpũſſancti vaticinio hu- putaremus de his dici:qͥ ſcoꝛta nõ noꝛunt: ſta
ſckn ius tẽpoꝛis ⁊ doctoꝛes ⁊ hereſim pᷣnunciatam tim intulit: vᷣgines eni pmanſerunt. ex qͥ oſten
n HBeniq; manifeſtius eos denotat dicẽs: Ueni dit omnes qui virgines non ꝑmanſerũt: ad cõᷓ
eddAH ent enim nouiſſimis diebus illuſoꝛes ſeducen⸗ pæationẽ puriſſime ⁊ angelice caſtitatis: ⁊ ipi
tes:iuxta ꝓpꝛia deſideria ambulantes ⁊c. He us domini noſtri ieſu xp̃i eſſe pollutos .Hi ſũt
D ſcripſit ſermo apoſtolicus Jouimanũ loquen qui cantant cãticũ nouũ:qð nemo poteſt cane⸗
ofinfe tem buccis tumentibꝰ: ⁊ inflata verba trutinã re:niſi qui virgo eſt. hi ſunt pᷣmitie dei ⁊ agni:
npiſt tem:repꝛomittenteʒ in celis libertatẽ:cum ipſe 7 ſine macula. Si virgines pᷣmitie dei ſũt. ergo
Mimgißhe coꝛruptonis ſeruꝰ ſit:atq; luxurie canis reuer ⁊ vidue ⁊ in matrimonio cõtinentes: erãt poſt
ichehini tens ad vomitũ ſuum. Nam cum monachũ eẽ pmitias.id ẽ.in ſcdᷣo ⁊ tertio qdu. nec pᷣus per
üßionn ſe iactitet:⁊ poſt ſoꝛdidã tunicam: ⁊ nudos pe⸗ ditus populus ſaluari poterit:niſi tales hoſti⸗
iotſx does: cihariũ panem: ⁊ aque potum: ad candi as caſtitatis deo obfulerit: imaculatuʒ agnua
un n dam veſtem: nitidam cutem: ad mulſũ 7 ela puriſſimis victimis recõciliauerit/Inſinitum
gnnn boꝛatas carnes:ad iura Apitij ⁊ Paxami:ad eſt de euãgelio decem vᷣginum ext onere ſacra
ſnnsen balneas quoq; ac friticulas ⁊ popinas ſe cõfe⸗ mentũ:qͥnq; ſtultarũ ⁊ qͥnq; ſapientuʒ. Hoc ſo
ganpop’ rat:manitfeſtũ eſt:ꝙ terram celo:vitia virtuti⸗ lum nũc dico ꝙ quomodo abſq; ceteris opꝑibꝰ
amenon bus:aerem pᷣfert chꝛiſto: ⁊ purpuram coloꝛis vginitas ſolanõ ſaluat ſic oia opera abſq; vir
pelath⸗ eelus putet regna celoꝛũ.Et tamẽ ille fomoſus ginitate: uritate: cõtinẽtia: caſtitate :imperfe
Cutapecl monachus: craſſus nitidus: dealbatus: ⁊ qua ctaſi i/ quo nequaq; nos illõ poterit impe⸗
füſcun Gſcüi ſonſus ſempꝑ incedens: aut vxoꝛem ducat: dire:quod aduerſarius obücit: fuiſſe domin
enen vt equalem vᷣginitateʒ nuptus ꝓbet. aut ſi nõ in Chana Galilee:⁊ nuptiarũ feſta celebꝛaſſe:
orgint dDduxerit: fruſtra contra nos verbis agit: c ope quãdo aquas vertit in vinuʒz Hoc en bꝛeuiſſi
onſ re nobiſcum ſit/Sed ⁊ Johes in eadem verba me reſpõdebo: ꝙ qui octaua die circũciſus eſt
cnin cõcoꝛdat.Nolite diligere mundũ: neq; ea que ⁊ ꝓquo par turturũ ⁊ duo pulli columbarum
ur dunece in mundo ſunt. Si qͥs diligit mundũ : nõ ẽ cha die purgationis oblati ſunt: cuʒ ceteris antecq;
do ritas patris in eo:quonia omne qð in mũdo ẽ: patereturiudaicam ↄſuetudinẽ compꝛobauit
Ddetſideriũ carnis eſt: ⁊ deſiderium oculoꝛũ ⁊ ſu neillis occaſionẽ iuſte ſe interficiendi tribuere

fz

videretur: quaſilegem deſtruẽs: dãnanſq; na⸗

turam:qᷓ;qᷓ; ⁊ hoc ꝓ nobis faciat.Qui enim ſe

mel venit ad nuptias:ſemel docuit eſſe nuben⸗
dum.Et tunc vginitati poſſet officere:ſi nupti

as poſt vginitatem: ⁊ viduitatis caſtimoniãä:
non in gradu tertio poneremus. Nunc aũt cuz

hereticoꝛũ ſit dãnare ↄiugia:⁊ dei ſpernere cõ
ditionem: quicqͥd de laude dixerit nuptiaruʒ:
libẽter audiuimꝰ. Eccleſia eni matrimonia nõ
damnat:ſed ſubijcit.nec abijcit:ſed diſpenſat.
ſciens vt ſupꝛa diximus.in domo magna non
ſolũ eſſe vaſa aurea ⁊ argentea: ſed ⁊ lignea et
fictilia.⁊ alia eſſe in honoꝛem: alia in cõtumeli

am.⁊ quicũq; ſe mundauerit:eũ futuꝝ eẽ vas
honoꝛabile ⁊ neceſſariũ in omne opus bonũ pᷣ
paratum. Cap̃. XxxVVI.
Atis abũdeq; xpᷣiane pudicitie:⁊ vᷣgi⸗
ſ nitatis angelice: ð diuinis libꝛis exem
pla pᷣbuimus.Sed quoniã intellexi in
cõmentariüjs aduerſarij ꝓuocari nos etiam ad
mundi ſapientiã.ꝙ nunqᷓ; hoc genus in ſeculo
ſit ꝓbatum.⁊ nouũ dogma cõtra naturaʒ reli⸗

gio noſtra pdiderit.pcurram bꝛeuiter grecas
⁊latinas:barbaraſq; hiſtoꝛias.⁊ docebo ge⸗

nitatem ſemꝑ tenuiſſe pudicitie pᷣncipatũ/Re⸗
ferunt fabule Atlantã calydoniã vginẽ:ſemꝑ

in venatibus:ſemꝑ in filuis:non tumẽtes vte⸗

ros feminarũ:faſtidiaq; cõceptuũ: ſed expedi

tam ⁊ caſtã amaſſe dra Bale ʒ vginẽ
Thꝛaciã inſignis poeta deſcribit/⁊ reginã vol

ſcoꝛũ Camillã: quꝗ̊ Turnus cui auxilio vene⸗

rat: laudare volẽs:non ampliꝰ habuit qᷣd dice
ret:niſi vginem nominartet. ⸗.
O decus Italie virgo.

Calcodecꝰ quoqʒ illa filia leo virgo ꝑpetua pe

ſtilentiam patrieſcribit᷑ ſpõtanea moꝛte ſoluiſ

E Iphigenie vᷣginis ſanguis aduerſos pal
caſſe vẽtosi Quid referã Sybillas Erythꝛeã

atq; Cumanaʒ: ⁊ octo relinquas: Nam Var⸗
ro decẽ fuiſſe autumat.q̃ꝝ inſigne vᷣginitas ẽ:

⁊2 vᷣginitat pᷣmiuʒ diuinaſto.Cd ſi eolici gene
re ᷣmonis Spbilla 6coosk:. appellat᷑: recte
cõſilium dei ſola ſcribit᷑ noſſe vginitas/Caſſã⸗
dꝛã quoq; ⁊ Chꝛyſen vates Apollinis ac Ju⸗
nonis virgines legimus/Et ſacerdotes Diane
Taurice ⁊ veſte inumerabiles extiterunt.qua
rum vna Minutia ꝓpter ſuſpitionẽ ſtupꝛi vi

ua defoſſa eſt:iniuſta vt reoꝛ pena:niſi grande

crimen putaret᷑ leſa virginitas/Certe romanꝰ
populus quãto honoꝛe virgines ſemꝑ habue
rit:hinc aparet: ꝙ conſules ⁊ imperatoꝛes ⁊ i
curribus triũphantes: qui de ſuꝑatis gentibꝰ

trophea referebãt: ⁊ om̃es dignitatis gradus.

eis de via cedere ſolitus ſit. Claudia virgo ve⸗

ſtalis cum in ſuſpitionẽ veniſſet ſtupꝛi:⁊ ſimu⸗
lacrum matris J dee in vado tyberis hereret:

ad compꝛobandã pudicitiã ſuaʒ: fertur cingu⸗

lo duxiſſe nauem:quã multa milia hominũ tra

here neqͥuerant. Meliꝰtamẽ inqͥt Lucani poe
te patruus cum illa eẽt actum: ſi hoc qð euenit

oꝛnamentũ potius exploꝛate fuiſſet pudicitie:

q; dubie patrociniũ

deas fin xerit erroꝛ gentiliũ.⁊ inter.xii.ſigna ce
li:qbus mundũ volui putant:virginẽ᷑ colloca⸗
rint. Magna iniuria nuptiarũ: ⁊ inter ſcoꝛpi⸗
os qͥdem ⁊ centauros ⁊ cancros ⁊ piſces ⁊ ego
cerotas.id eſt.capꝛicoꝛnos: vxoꝛem maritũ
cõſtrinxerint/Triginta Athenienſiũ tyrãni cũ
Phedonẽ in cõuiuio necaſſent:ſfilias eius vᷣgi
nes ad ſe venire iuſſerũt:⁊ ſcoꝛtoꝛũ moꝛe nuda

ec mirũ hoc de homini
bus:cum Mineruã quoq; ⁊ Bianã virgines

ri. ac ſuꝑ pauimenta patris ſanguine cruẽtata

impudicis geſtibus ludere. que pauliſper diſ⸗
ſimulato doloꝛis habitu:cũ temulentos conui
uas cernerẽt:quaſi ad reqͥſita nature egredien

tes:inuicẽ ſe cõplexe pᷣcipitauerũt in puteũ: vt
VYginitatem moꝛte Earag Semoi Ari-

opagitarũ pᷣncipis virgo filia audito ſpõſi Le
oſtenis interitu:qͥ bellum lamiacũ cõcitarat:ſe
iterfecit:aſſerens q;q; intacta eſſet coꝛpoꝛe:ta⸗
men ſi alteꝝ acciꝑe cogeret᷑: quaſi ſcdᷣm accipe

rei: cũ pꝛioꝛi mẽte nupſiſſetSpartiate ⁊ el
ſenij diu int᷑ ſe habuere amicitias intãtũ:vt ob

quedam ſacra etiam vgines ad ſe mutuo mitte
rent. Quodã igit᷑ tẽpoꝛe cum qͥnquaginta vir

gines Lacedemonioꝛũ Meſſenij violare tem

ptaſſent: de tanto numero ad ſtrupꝛũ nulla cõöo⸗

ſenſit. ſz omnes libẽtiſſime pꝛo pudicitia occu⸗
buerunt. &O ob rem graue bellum ⁊ lõgiſſimũ
concitatũ eſt.⁊ poſt multũ tẽpoꝛis Mamertia
ſubuerſa eſt/Ariſtoclides Oꝛcomeni tyrãnus
adamauit virginẽ Stymphalidẽ:que cum pa
tre occiſo ad templũ Siane cõfugiſſet: ⁊ ſimu⸗
lacrum eius teneret:nec vi poſſet auelli:i eodẽ
loco confoſſa eſt.ob cuius necẽ tanto omis Ar

meret: necem virginis vlciſceret᷑ Ariſtome⸗

nes meſſenius vir iuſtiſſimus victis lacedemo

nijs:⁊ quodam tẽpoꝛe nocturna ſacra celebꝛã
tibꝰ:que vocabant᷑ hiacynthina rapuit ð cho⸗
ris ludẽtiũ virgines.xij.⁊ tota nocte gradu cõ
cito fugiens exceſſu de finibus Spartanoꝛuʒ.
Cũq; eas comites eius vellent violare:monu⸗
it q;tũ potuit:ne hoc facerẽt: ⁊ ad extremũ qͥſ⸗
dam non parcẽtes interfecit.ceteris metu coer

citis:redẽpte poſtea a cognatis puelle: cũ Ari

ſtomenẽ viderent cedis reũ fieri: tãdiu ad pa⸗
triam nõ ſũt reuerſe:q;diu iudicũ aduolute ge
nibus: defenſoꝛẽ pudicitie ſue cernerẽt abſolu

nn uo oꝛe laudãde ſũt Scedaſi ſiliei Leu⸗

ctris Boetie:quas traditũ ẽ abſente patre du⸗

os iuuenes pᷣtereuntes iure hoſpitij ſuſcepilſe

cadia doloꝛe cõmota eſt: vt bellum publice ſu-

D MMVð Ffo. XXXIII
Tractatus II Epla IX

Qui multũ indulgentes vino: vim per nocteʒ in cõiugiũ peteret᷑: pauliſper diſtulit nuptias:

iigt ua inau
4 intuelete virginibus. Que amiſſe pudicitieno donec cõderet ciuitatem.nec multo poſt extru
npoe o ren Lucrine cõciderunt vulneri-⸗ ctam in memoꝛis mariti quõdaʒ Sichei:pyra
euenit bus/ ꝗJuſſũ eſt ⁊ Lucrinas virgines nõ tacere maluit ardere qᷓ nubere Caſta mulier Cartha
iciie⸗ que cuʒ Jliũ mitterent᷑ ex moꝛe: per annos cir ginẽ cõdidit:⁊ rurſũ eadẽ vꝛbs ĩ caſtitatis lau
citer mille nulla obſceni rumoꝛis ⁊ polute vgi de finita eſt. Nam Maſdrubalis vxoꝛ capta et
nrs nitatis vllam fabulã dedit/ Quis valeat ſilen⸗ incẽſa vꝛbe: cũ ſe cernereta romanis capiẽdaʒ
n ſio pᷣterire ſeptem Mileſias vᷣgines:que Gal eſſe:apꝛehẽſis ab vtroq; latere paruulig fiugs
“ wallimborlt cuncta vaſtante: ne qͥ˖d indecẽs ab in ſubiectũ dom⸗ ſue deuolauit incẽdiũ/Qu
ſonpe⸗ Ho ibus ſuſtinerent: turpitudinẽ moꝛte fuge: loquar Nicerati cõiugẽ: Que impatiens iniu⸗
a unn⸗ exemplũ ſui cunctis vginibus relinquen rie viri: moꝛtẽ ſibi ipᷣa cõſciuit:ne triginta tyra
hi tes: honeſtis mentibꝰmagis pudicitiaʒ cure ee noꝛũ:quos Lyſander victis Athenis impoſu
ſ vitaʒ/Nicanoꝛ victis Thebis atq; ſubmner erat: libidinẽ ſuſtineret/Arthemiſia quoq; vx
laß s virginis captiue amoꝛe ſuperatꝰ eſt oꝛ Mauſoli inſignis pudicitie fuiſſe/ e phibet.
enl, inrn crngilein expetens ⁊ voluntarios am: Que cum eſſet regina Carie: nobiliũ poetaꝝ
* Ecict cilic captiua optare debuerat: ſen atq; hiſtoꝛicoꝛũ laudib pdicet᷑: in hoc velma⸗
* ſit pudicis moetibns plus vginitatem eſſe: q; re xime effert: ꝙ defunctuz maritũ ſic ſemꝑ ama
“ gnum. ⁊ interfectam pꝛopꝛia manu: flens ⁊ lu: uit:vt viuũ ⁊ mire magnitudinis ac pulchꝛitu
WZõ Sene an ro⸗ den ie arrãt ſcriptoꝛes Hꝛecie dinis extruſit ſepulcrũ. intantũ vt vſq; hodie
“ * iam Thebanam vginem quã hoſtis ο oñmia ſepulcra pcioſa: er nomie eius Mauſo⸗
⸗ cedo ſorvupera diſſ imulaſſe pauliſper doloꝛ lea nücupent᷑ .elſis Priꝛl regina vt lon⸗
iile ⁊ violatoꝛẽ vginitatl ſue iugulaſſe poſtea doꝛ: go tẽpoꝛe viris foꝛtiſſimis imperaret: ⁊roma⸗
lde mientem.ſeq; interfeciſſe cum gaudio. At nec nos ſepe frãgeret:miraculo vtiq; meruit caſti⸗
naralſe viuere voluerit poſt perditaʒ caſtitatẽ.nec an-⸗ tatis/Ondi ⁊ om̃es pene Barbari: vxoꝛes plu
teiſ. te moꝛi: q; ſui vltrix exiſteret/ Apud gymnoſo rimas habent: apud eos lex eſt: vt vxoꝛ charil
acche phiſtas indie quaſi per manus huius opinio⸗ ſima cum defũcto marito cremet᷑ he igit 2ten
Eilhi nis auctoꝛitas traditur: ꝙ Buddã pᷣncipẽ do⸗ dunt inter ſe de amoꝛeviri: ⁊ ambitio ſũma cer
iin⸗ gmatis eoꝛũ: e latere ſuo virgo generarit. Nec tantiũ eſt ac teſtimoniũ caſtitatis:dignã moꝛte
muen hocmirũ de Barbaris cũ Mineruã quoq; ð decerni. Itaq; victrix in habitu oꝛnatuq; pſti⸗
gnun capite Jouis ⁊ liberũ patrẽ de femine cius ꝓ⸗ no:iuxta cadauer accubat: amplexans illd :ꝛet
rin creatos: doctiſſima finrerit grecia Speuſipꝰ ſuppoſitos ignes pudicitie laude contemnens.
llici quoq; ſoꝛoꝛis Olatonis filius: ⁊ Clearchus i puto que ſicmoꝛit᷑: ſecdas nuptias nõ requi⸗
ol, laude Platonis ⁊ Anaxilides in ſecũdo libꝛo Aetackegiie⸗ ſocraticus victis Atheniẽ⸗
Glinda philo ophie Cer itioneʒ matrẽ MPlatonis fan ſibus:fugit ad Pharnabaʒũ. Qui accepto pᷣ⸗
Genata taſmate Apollinis oppꝛeſſã ferunt. ⁊ ſapientie cio a Lyſandro pᷣncipe lacedemonioꝝ iuſſit eũ
iminns pᷣncipem non aliter arbitr ant᷑ niſi de partu vir interfici. Cunq; ſuffocato caput eẽt ablatuʒ:et
eang gicns echinunt Sʒ Timeus ſcribit ythago miſſũ Lyſandro ĩ teſtimoniũ cedis explete:re⸗
tſn, re vginem filiam cboꝛo vᷣginum pᷣfuiſſe ⁊ caſti liq̃ ꝑs coꝛpoꝛis iacebat inſepulta. Sola igitur
elicdi tatis eas inſtituiſſe doctriniſ. Diodoꝛus ſocra ↄcubina ) crudeliſſimi hoſt imperiũ:inter ex⸗
vonio iicus qnq; filias dialecticas inſignis pudicitie traneos ⁊ iminẽte diſcrimine: funeri iuſta pſol
ploleit⸗ habuiſſe narrat᷑ de àbus ⁊ Philo Carneadis uit: moꝛi parata ꝓ moꝛtuo:quẽ viuũ dilexerat
iſene magiſter pleniſſimã ſcribit hiſtoꝛiam: ac neno Imitenf mr̃one xp̃iane ſaltẽ ↄcubinaꝝ fidẽ.et
elm bis dominuz ſaluatoꝛẽ de vᷣgine ꝓcreatum ro pſtent libere: qdð captiua vuauit Strato regu⸗
nutri mana expꝛobꝛaret potentia: auctoꝛes vꝛbis et lus Sydonis manu ꝓpꝛia ſe volens ↄfodere:
uto gentis ſue Jlia virgine et ¶Marte genitos ar⸗ ne iminentibꝰ erſe ludibꝛio foꝛet:qͥꝝ fedus
grlid bitrantur. Lap. XXVI eceegypptij: regis ſocietate neglexerat rretrahatur
ninon b Ec de vᷣginibus ſeculi: currens p mul⸗ foꝛmidine ⁊ gladiũ quem arripuerat circũſpe⸗
renorl 9 ſinliceo hiſtoꝛias: ⁊ ꝓperans ſermoꝑ ctans: hoſtiũ pauidus expectabat aduentum.,.
eniͦte is vel rinxerit. veniaʒ ad maritatas: q moꝛ⸗ Quẽ iã iãq; capiendũ vxoꝛ ĩtelligens :ꝛextoꝛſit
8ncnl tuis ve occiſis maritis ſuis: ſuꝑuiuere nolue⸗ acinacẽ de manu ⁊ latꝰei⸗ trãſuerberauit. Cõ⸗
Aedt runt: ne cogerent᷑ ſecũdos noſſe cõcubitus. Et poſitoq; ex moꝛe cadaueri ſe moꝛiens ſuꝑiecit
14 uun que mire vnicos amauerũt maritos.vt ſciamꝰ ne poſt vginalia federa alteriꝰ coitũ ſuſtineret
i ete digamiã apud ethnicos etiã repꝛobari/ ido / Eenopho in Cyri maioꝛis ſcribit infãtia: occi
n a ſoꝛoꝛ Pygmalionis multo auri argenti pon ſo Abꝛadote viro: quem Nanthia vxoꝛ miro
e dere congregato: Africã nauigauit.ibiq; vꝛbẽ amoꝛe dilexerat/collocaſſe ſe iuxta coꝛpꝰ lace⸗
ffli carthaginẽ cõdidit. ⁊ c ab Jarba rege Libx'e rũ: ⁊ ↄfoſſo pectoꝛe ſanguinem ſuũ mariti infu

f4

diſſe vulneribus. Juſtam cauſaʒ regis occidẽ

di putauit vxoꝛ:quã maritus nudã amico ſuo

⁊ ignoꝛantẽ mõſtrauerat. Judicauit eni ſe nõ

—

rogata cur h̊ faceret:ait ſibi ſemꝑ maritũ Ser⸗
uUium viuere.

Ca. xXVII
Srnrntio in cathalogo feminaꝝ inłto me

amari:que ⁊ alteri poſſet oſegi RSeEfe
filia Darij poſt moꝛtẽ viri:nutricẽ que illi ſecũ

das nuptias ſuadebat occidit/Alceſtin fabule

ferunt ꝓ admeto ſponte defunctaʒ Et penelo

pis pudicitia Homeri carmen eſt/Laodomia

gquoq; poetarũ oꝛe cantat᷑:occiſo apud troi
Pꝛotheſüũlao noluiſſe ſuꝑuiuere

que violate pudicitie nolens ſuꝑuiuere: macu

lam coꝛpoꝛis cruoꝛe deleuit/Huillius q mus
Rome nauali certamine tr ſuphauit Biliã vir
ginem duxit vxoꝛẽ tante pudicitie:vt illo quo

ꝙ lſeculo ꝓ exemplo fuerit:ꝙ impudicitia mõ⸗

ſtrum erat non vitium. JIs iam ſenex ⁊ tremen

ti coꝛpoꝛe in quodã iurgio audiuit expꝛobꝛari
ſibi os fetidũ:⁊ triſtis ſe domum cotulit Cũq;
vxoꝛqueſtus eẽt: quare nũqᷓ; ſe monuiſſet: vt

huic vitio mederet᷑:feciſſem inqͥt illa niſi putaſ

ſem omnibus viris ſic os olere. Laudanda in
vytroq; pudica ⁊ nobilis femina.⁊ ſi ignoꝛauit
vitium viri:ꝙ ſic patiẽter tulit.⁊ ꝙ maritus in
felicitatem coꝛpoꝛis ſui non vxoꝛis faſtidio:ſʒ

maledicto ſenſit inimici. Certe que ſecundum

. gluiſſe! romanas
feminas tranſeã. Et ᷣmam ponam Lucretiaz

ducit maritum: hoc nõ poteſt dicere Sartia
Catonis filia minoꝛ: cum quereret᷑ ab ea: cur

poſt amiſſum maritum denuo non nuberet:re

ſpondit non ſe inuenire virũ:qui ſe magis vel
let qᷓ; ſua Quo dicto oſtendit diuitias magisiĩ
vyxoꝛibꝰ eligi ſolere qᷓ; pudicitiõ: ⁊ multos non
otculis:ſed digitis vxoꝛes ducere:optima ſane

res: quã auaricia cõciliat Eadem cum lugeset

virũ: ⁊ matrone ab ea ärerẽt:quem diem habe
ret luctꝰ vltimũ. Ait quem ⁊ vite arbitroꝛ:que
ita virũ querebat abſentem: de ſecundo matri
monio non cogitabat/HBꝛutus Coꝛtiã vginẽ
duxit vxoꝛem. Martiã Cato non virginem:
rit: ⁊ ſine Catone viuere Martia potuit. CDoꝛ
tia ſine Bꝛuto non potuie ¶agis eni ſe vni⸗
cis viris applicant femine:et nihil aliud noſſe:

—

magnũ arctioꝛis indulgentie vinculũ eſIni⸗

am cum ꝓpinquus moneret: vt alteri viſo nu⸗
beret:eſſeeni ei eratẽ integrã ⁊ faciẽ bonam:ne

quaq; inqᷣt hoc faciã.Si eni virũ bonum inue

nero vt ante habui:nolo timere neperdaʒ. Si

malũ:qͥd neceſſe ẽ poſt bonũ peſſimũ ſuſtinere
Hoꝛtia minoꝛ cũ laudaret᷑ apud eã quedã bñ
moꝛata:que ſcᷣm habebat maritũ:reſponadit:
felix ⁊ pudica matrona:nunqᷓ; pꝛeter ſemel nu
pſit. parcellamaios rogata a mr̃e ſua gaude
ret ne ſe nupſiſſe: Reſpõdit ita valde:vt ampli
us nolim/Aaleria eſſallarum ſoꝛoꝛ amiſſo
Seruio viro:nulli volebat nubere. Que inter

re:nec cum ſarcina ire põt.pauperẽ alere diffi⸗

ſ apqpplius plura dixiſſe:qᷓ; exemploꝛum
patit᷑ ↄſuetudo: ⁊ a lectoꝛe erudito iu⸗
ſte poſſe rep̃hendi. Sed qͥd faciã:cuʒ mihi mu
lieres nr̃i tꝑis apłi ingerãt auctoꝛitatẽ: Et nec

dũ elato funere pᷣoꝛis viri memoꝛiter digamie
pcepta decãtẽt: vt que xpᷣiane pudicitie deſpi⸗

ciunt fidẽ.diſcant ſaltẽ ab ethnicis caſtitatem.

Fert᷑ Aureolꝰ Theophꝛaſti liber de nuptijs:iĩ
gquoꝗqrit an vir ſapiens ducat vxoꝛẽ. Et cũ de

finiſſet:ſi pulchꝛa eſſet:ſi bene moꝛata:ſi hone⸗
ſtis parentibꝰ:ſi iſᷣe ſanus ac diues:ſic ſapiẽtẽ
aliqñ mire matrimoniũ ſtatim intulit: hec aũt
in nuptijs raro vniüſa ↄcoꝛdant. Nõ eſt ergo
vxoꝛ ducẽda ſapiẽti.Pꝛimũ eni impediri ſtu⸗
dia philoſophie:nec poſſe quẽqᷓ; libꝛis ⁊ vxoꝛi
pariter inſeruire.A Sulta e q̃ mr̃onaꝝ vſibꝰ
neceſſaria ſunt:pᷣcioſe veſtes:aurũ:gẽme:ſum
ptꝰ:ancille:ſupellex varia:leticie:⁊ exedra de⸗

aurata. Deinde ꝑ noctes totas garrule cõque

ſtiones.illa oꝛnatioꝛ ꝓcedit in publicũ:hec ho

noꝛat᷑ ab oibus.ego in cõuentu feminaꝝ miſel⸗
la deſpicioꝛ. Cur aſpieciebas vicinã: qͥd cũ an
cillula loqbaris? de foꝛo veniens qͥd attuliſti⸗

Nõ amicũ hr̃e poſſumus:nõ ſodaleʒ:alterius
amoꝛẽ:ſuũ odiũ ſuſpicat᷑.Si doctiſſimꝰ pꝛece⸗
ptoꝛ in qlibet vꝛbiũ fuerit:nec vxoꝛẽ relinque⸗

—

cile eſt:diuitẽ ferre toꝛmentũ/Addẽe qm̃ nulla
ẽ vxoꝛis electio:ſᷣ qualiſcũq; obuenerit:habẽ
da.ſi iracũda:ſi fatua:ſi defoꝛmis:ſi ſuꝑba: ſi
fetida:quodcũq; vitij eſt poſt nuptias diſcimꝰ

Equus aſinꝰ bos canis ⁊ viliſſima mancipia:
veſtes qͥʒ ⁊ lebetes:ſedile ligneũ:calix ⁊ vrceo

lus fictilis: ꝓbant᷑ pᷣus:⁊ ſic emũt᷑. Sola vxoꝛ

nõ oſtendit᷑: ne ante diſpliceat qᷓ; ducat Atten
a . NMHRa a ar non vu gin denda eſt ſemꝑ eius facies:⁊ pulchꝛitudo lau⸗
ſed Martia inter hoꝛtenſiũ Catonẽq; diſcur

danda.ne ſi alteraʒ aſpexeris:ſe eſtimet diſpli

cere:vocãda dña:celebꝛãdus natalis eius. Ju
randũ ꝑ ſalutẽ illiꝰ:vt ſit ſupꝑſtes optandũ:ho
noꝛanda nutrix eiꝰ et gerula:ſeruus paternꝰet
alũnus:⁊ foꝛmoſus aſſecla:⁊ ꝓcuratoꝛ calami
ſtrus:⁊ in longã ſecurãq; libidinẽ exectus ſpa

do. ſub ͥbus noibꝰadulteri deliteſcunt.Quoſ

cũq; illa dilexerit ingratis amãdi. Si totã do⸗

mũ regẽdã ei cõmiſeris:ſeruiendũ ẽ.Si aliqͥd
tuo arbitrio reſeruaueris: ſidem ſibi adhibere
non putabit:ſed ĩ odiũ vertetur ac iurgia.⁊ ni

ſi cito cõſuluer parabit venena.Anus ⁊ auriſi
ces ? ariolos et inſtitoꝛes gemmaxꝝ ſericarũq;
veſtiũ ſi intromiſeris:piculũ pudicitie eſt.ſi ꝓ

hibueris:ſuſpitiõis iniuria/erum qͥd ꝓden

etiã diligens cuſtodia: cuʒ vxoꝛ vᷣuari im pudi
ca nõ poſſit:pudica non debeat: Inñida eni cu

fi
ſo
Hſ
ſoie
poc
lpel

irer
Verſt,
at
Mttn⸗

lackci

certah

li lla
en
gleno

ſe
Pporh

ſigti

nr
(bleg

ooßin
nino

Moꝛi⸗

texrim⸗
niohar

Ser⸗

kone
loun
ltoin⸗
ſtbime
Ene⸗
wante
itnen.
wpinsi
Etäde
Khene
eſcpin
herait
ſteng⸗
iiſ⸗
TMori
N
ieſum

ünde.

necgre
hherho
manic
1idcäen
Nanuitti
3.Algine
lnppre⸗
inalnve⸗
aroff⸗
mhabe
ſpenrſ
dlein⸗
ganchie:
N
Sunt

igfii⸗

zincohun
inetn
iotibg
gumlito
s
Anahn
umſi

Tractati

ſtos eſt caſtitatis neceſſitas.⁊ illa vere pudica
dicẽda ẽ:cui licuit peccare ſi voluit.pulchꝛa ci

to adamat᷑.feda facile cuſtodit᷑: quod plures
amãat. Moleſtũ eſt poſſidere:qð nemo hr̃e di⸗
gnet᷑. Minoꝛe m miſeria defoꝛmis habet᷑ ſer⸗
uat᷑. Nihil tutũ ẽ:in qͥ totiꝰ łi vota ſuſpirant

alius foꝛma:aliꝰ ingenio:alius facetijs:aliꝰ li
beralitate ſollicitat. aliquo modo vel aliqn ex

pugnat᷑:qð vndiq; inceſſit᷑ .Qð ſi ꝓpt᷑ diſpen

ſationẽ domus ⁊ lãguoꝛis ſolatia ⁊ fugam ſoli
tudinis vxoꝛes ducũtur: multo meliꝰ ſeruꝰ fi
delis diſpenſat: obediens auctoꝛitati dni: ⁊ di

ſpẽſationi eius obtẽperãs:qᷓ; vxoꝛq in eo eſti⸗
mat dñam:ſi aduerſũ viri faciat volũtatẽ.id ẽ
qð placet:nõ qð iubet᷑. Aſſidere aũt egrotanti
mag! pñt amici et vernule bñſicijs obligati:q;

illa qᷓ nobis imputet lachꝛymas ſuas:⁊ heredi

tatis ſpe vẽdat illuuiẽ:⁊ ſollicitudinẽ iactans:

lo recedẽdũ/Aut ſi bona fuerit et ſuauis vxoꝛ
q̃ m rara vila ẽ:cũ parturiẽte gemimꝰ:cuũ peri⸗

clitãte toꝛqmur. Sapiẽs aũt nunqᷓ; ſolus eẽ pt

habet ſecũ oẽs qͥ ſũt:quiq; vnqᷓ; fuerũt boni:⁊
animũ liberũquocũq; vult trãſfert.Qð coꝛꝑe
nõ põt:cogitatiõe cõplectit᷑.et ſi hoĩuʒ inopia
fit loqt cũ ðo.nũqᷓ; minꝰſolꝰ erit:qᷓ; cũ ſolꝰ fu

erit/Moꝛro liberoꝝ cauſa vxoꝛẽ ducere. vt vł

nomẽ noſtrũ nõ intret: vel habeamꝰ ſenectuti
p̃ſidia: ⁊ certis vtamur heredibꝰ ſtolidiſſimuʒ
ẽ. Quid eni ad nos pꝑtinet recedẽtes e mũdo:ſi

noie nr̃o alius noiet᷑:Cũ ⁊ filiꝰ non ſtatim pris
vocabulũ referat:et inumerabiles ſint.q eodẽ

appellent᷑ noĩe.Aut q̃ ſenectutis auxilia ſũt nu

trire domi:qͥ aut poꝛ te foꝛte moꝛiat᷑: Aut per⸗
uerſiſſimis moꝛibꝰ ſit: Aut certe cũ ad maturã
etatẽ venerit:tarde ei videaris moꝛi?lheredeſ
aut melioꝛes ⁊ certioꝛes amici ſũt ⁊ ꝓpinqͥ:qͥs

iudicio eligas:qᷓ; qͥs velis nolis hr̃e cogaris:lʒ

certa hereditas ſit: dũ viuis bñ abuti ſubſtan⸗

tia tua:qᷓ; tuo laboꝛe ꝗſita ĩ incertos vſus relin
quereHec ⁊ hmõi Theophꝛaſtus diſſerens:
quẽ nõ ſuffundat xpᷣianoꝝ:q̊ꝝ ↄuerſatio ẽ ĩ ce⸗

lis:Qui qͥtidie dicũt:cupio diſſolui ⁊ eſſe cum
xpo: eredẽ nimirũ deſiderabit hoiĩiem: cohe

res xpᷣi. Et optabit liberos: nepotũq; ſerie de⸗
lectabit᷑:q̊s foꝛſitan ſit occupaturus antixpᷣs:

cũ legamus Moyſen ⁊ Samulẽ filijs ſuis ali⸗
os pᷣtuliſſe:nec putaſſe liberos: qͥs videbãt do
Ca. XxXX.

mino diſplicere.
Icerorogatꝰab lHirtio vt poſt repudi
Cc um Cerentie:ſoꝛoꝛẽ eius duceret:om⸗
nino facere ſuꝑſedit: dicẽs nõ poſſe ſe

vxoꝛi philoſophie pariter operaʒ dare. Illa
interim cõiunx egregia: ⁊ que de fontibꝰ tullia
nis hauſerat ſapiam: nupſit Saluſtio inimico

laguẽtis animũ deſperatiõe ↄturbet.Qõð ſiip
ſa lãguerit:coegrotãdũ c᷑: ⁊ nunq; ab eiꝰ lectu⸗

e

toni ſuꝑbã. Hoc ideo dico:ne qͥs putet ſi pau⸗

Fo. XXXIIII

Eph IX

eius.⁊ tertio Meſſalle coꝛuino:⁊ q̃ſi ꝑqͥſdam
dus eloquẽtie deuoluta ẽ Socrates Rantip
pen et Miro neptẽ Ariſtidis ducis habebat
vxoꝛes.Que cuʒ crebꝛo iter ſe iurgarent᷑ ⁊ ille

eas irridere eẽt ſolitus: ꝙ ꝓpter ſe fediſſimum

hoiem:ſimis naribꝰ:recalua fronte:piloſis hu
meris:⁊ repãdis cruribꝰ diſceptarent.nouiſſi⸗
me verterũt i eũ impetũ: ⁊ male mulctatũ fugi
entẽq; diu ꝑſecute ſũt.Quodã aũt tꝑe cuʒ inſi
nita ↄuitia ex ſuꝑioꝛi loco igerẽti RZantippe re⸗
ſtitiſſet:aqᷓ ꝑpfuſus imunda:nihil ampliꝰrñdit:

q́ẽp capite deterſo.ſciebã inqͥt futurũ:vt iſta to⸗
nitrua hymber ſeq̃ret᷑. L. Sylle Felicis ſi non
habuiſſet vxoꝛẽ: MMetelle coniũx palã erat im

pudica.Et qꝛ nouiſſimi mala nr̃a diſcimus:id
Athenis cantabat᷑. ⁊ Splla ignoꝛabat ſecreta
q; domꝰ ſue pᷣmũ oſtiũ ↄuitio didicit.Cn. Nõ
peio Mutiã vxoꝛẽ impudicã quã Mõtici ſpa
dones ⁊ Mithꝛidatice ambiebãt caterue/cuʒ

eũ putarẽt ceteri ſcientẽ pati:indicauit in expi
ditione cõmilito.⁊ victoꝛemtotius oꝛbis triſtẽ

nũcio ↄſternauit/. cato cenſoꝛiꝰ habuit vx
oꝛem Actoꝛiã Raulã humili loco natã: violen
tã:mentis impotẽ.⁊ qð nemo poſſet credẽ Ca

perẽ duxerit:ſatis ſe ↄcoꝛdie ꝓuidiſſe/Ehilip
pum regẽ Macedonũ cõtra quẽ Boͤmeſthe⸗
nis philippice tonãt: introeuntem ex moꝛe cubi
culũ:vxoꝛ excluſit irata.qͥ excluſus tacuit: ⁊ in
iuriã ſuã verſu tragico ↄſolatus eſt Goꝛgias
rhetoꝛ libꝛũ pulcherrimũ de ↄcoꝛdia:grecltũc
inter ſe diſſidetibꝰrecitauit olympie.Cui e
lanthus inimicꝰ eiꝰ:h̊ nobis inqͥt de ↄcoꝛdia p
cipit:qͥ ſe ⁊ vxoꝛẽ ⁊ ancillulaʒ tres ĩ vna domo
cõcoꝛdare nõ potuit. Emulabat᷑ qͥwe vxoꝛ eiꝰ
ancillule pulchꝛitudini:⁊ caſtiſſimũ viꝝ qᷣtidi⸗
anis iurgijs exagitabat/Tote Euripidis tra⸗
gedie i mulieres maledicta ſũt. Vñ et Hermi⸗

on loqt᷑: alaꝝ me mulierũ decepere cõcilia
Kep̃ti vꝛbe ſemi barbare:⁊ poſita in ſolitu
dine moꝛis ẽ: vt nurus altera die ſocrum ollaʒ

mutuã poſtulet. Cufilla ſtatim negat: vt ſcias
illud verũ eẽ Terẽtij:qð ↄſulto ambigue extiu

lit. Quid ẽ G: oẽs ſocrus oderũt nurꝰ/Cegimꝰ
quẽdã apð romanos nobilẽ:cũ eũ amici argu⸗

erẽt: qre vxoꝛẽ foꝛmoſã ⁊ caſtã ⁊ diuitẽ repudi
aſſet: ꝓtẽdiſſe pedẽ: ⁊ dixiſſe eis.Et h̊ ſotular

quẽ cernitis:videt᷑ vobis nouus ⁊ elõgans:ſʒ

nemo ſcit pᷣter me vbi me pᷣmat/Scribit Hero
dotus: ꝙ mulier cum veſte de

onat ⁊ verecun
diam. Et noſter comicus foꝛtunatũ putat:qui
vxoꝛẽ nunqᷓ; duxerit. Quid referã MPaſiphen
CQlyſtẽneſtrã: ⁊ Eriphylã.quarum pꝛima deli
tijs fluẽs:quippe vt regis vxoꝛtauri dicit᷑ expe

tiſſe ↄcubitꝰ.alia occidiſſe virũ ob amoꝛem ad⸗

ulteri. tertia pꝛodidiſſe Amphiarauʒ: et ſ S

Fars

viri monile aureũ tuliſſe qcquid tragedie tu
mẽt: ⁊ domos vꝛbes regnaq; ſubuertit:vxoꝛũ

pellicũq; ↄtẽptio eſt. Armãtur parentũ i libe⸗

ros manꝰ:nefande aponunt᷑ epule/⁊ ꝓpt᷑ vni
us muliercule raptuʒ: europe atq; aſie decẽna
lia bella cõfligunt/Quaſdã repudiatas altero
nuptiaꝝ die ſtatim nupſiſſe ligimꝰ. Vterq; re⸗
pᷣhendendus maritꝰ:⁊ cui tã cito diſplicuit:et

cui tã cito HacitEPſciris voluptatis aſſer⸗
toꝛ.qᷓ;q; Metrodoꝛus diſcipulꝰ eiꝰ Leontiaʒ
habuerit vxoꝛẽ:raro dicit ſapienti ineunda cõ
iugia.qꝛ młta incõmoda admixta ſũt nuptijs.
Et quõ diuitie ⁊ honoꝛes ⁊ coꝛpoꝛũ ſanitates
⁊æ cetera que in differẽtia noiĩiamꝰ:nec bona nec
mala ſunt:ſed velut i meditullio poſita: vſu et
eueutu vel bona vel mala fiũt:ita vt vxoꝛes ſi⸗
tas in bonoꝛũ maloꝛũq; ↄfinio. Gꝛaue aũt eſſe
viro ſapiẽti venire in dubiũ:vtrũ bonã an ma
lam ducturus ſit/Ridicule Chꝛyſippus ducẽ⸗

dam vxoꝛẽ ſapienti pᷣcipit: ne Jouẽ Gameliũ

⁊ Benethliũ violet. Iſto enim modo apð lati
nos ducẽda vxoꝛ nõ erit:qꝛ Jouẽ nõ habẽt nu
ptialõ.Qð ſi deoꝝ vt putãt noĩa vite hominũ
piudicant:offendet ergo Statoꝛem Jouẽ:qͥli
benter ſederit. LCLa. XXX .
AQripſerũt Ariſtoteles ⁊ Plutarchus
ſ ⁊ noſter Seneca de mẽimonio libꝛos:
eeenn qᷣbus ⁊ ſupioꝛa nõnulla ſũt: a iſta q̃
ſubijcimus. Amar foꝛme rõnis obliuio eſt:⁊ i⸗
ſanie ꝓximus:fedũ minimeq; conueniens ani
mo ſoſpiti vitiũ.turbat cõſilia:altos ⁊ genero⸗
ſos ſpũs frãgit.a magnis cogitationibꝰ ad hu⸗
milimas detrahit.querulos:iracundos:teme⸗
rarios:dure imperioſos:ſeruiliter blãdos:om
nibus inutiles ipi nouiſſime amoꝛi facit. Nam
cũ frunedi cupiditate inſatiabilis flagrat:plu⸗
ra tẽpoꝛa ſuſpitionibꝰ:lachꝛymis:ↄqueſtioni⸗
bus pdit.odiuʒ ſui facit:⁊ ipᷣe nouiſſime odiũ
eſt/Tota amoꝛis inſectatio apud Platonẽ po
ſita ẽ.⁊ omia eius incõmoda Lyſias explicat
ꝙ non iudicio:ſed furoꝛe ducat᷑.⁊ maxie vxo

rum pulchꝛitudini grauiſſimꝰ cuſtos accubet.
Refert pᷣterea Seneca cognouiſſe ſe quendaʒ
oꝛnatũ hominẽ:qͥ exiturus in publicum faſcia
vxoꝛis pectus colligabat.⁊ ne puncto quidem
hoꝛe pᷣſentia eiꝰ carere poterat.potionẽq; nul⸗
lã ſibi:niſi alternis tactu labꝛis vir ⁊ vxoꝛ hau

riebant.alia deinceps non minꝰ inepta facien⸗

tes:in q̃ impꝛouida vis ardẽtis affect erumpe
bat. Oꝛigo qͥdem amoꝛis honeſta erat:ſed ma
gnitudo defoꝛmis.nihil autẽ intereſt: qᷓ; ex ho
neſta cauſa qͥs inſaniat/nde ⁊ Sextꝰ ĩ ſentẽ⸗

tijs:adulter eſt inqͥt in ſuã vxoꝛẽ amatoꝛ ardẽ⸗

tioꝛ. In alie naliena qpe vxoꝛe omis amoꝛ turpis ẽ
in ſua nimius. Sapiens vir iudicio debet ama
re coniugẽ:non affectu. Reget inpetus volu⸗

ti auctoꝛitatẽ tedere qui nupſit:Goctiſſi

I

ptatis:nec pᷣceps feretur in coitum.nihil eſt fe
dius: qᷓ; vxoꝛem amare quaſi adulteram. Cer⸗
te qui dicunt ſe cauſa reipublice:⁊ generis hu⸗
mani vxoꝛibus iungi:⁊ liberos tollere:imiten

tur ſaltem pecudes.⁊ poſtqᷓ; vxoꝛum vẽter in⸗
tumuerit:nõ perdant filios.nec amatoꝛes vxo
ribus ſe exhibeant ſed maritos. Quoꝛũdã ma
trimonia adulterijs coheſerũt. ⁊ o rem impꝛo⸗
bam ijdem illi pudicitiã pᷣceperunt:qui abſtu⸗

lerãt. Itaq; cito eiuſmodi nuptias ſacietas ſol

uit.Cum pꝛimũ lenociniũ libidinis abſceſſit:ti
moꝛ qð licebat euiluit/Ham quid ait Seneca
de viris pauꝑibus dicam. Quoꝝ in nomẽma
riti ad eludendas leges que contra celibes la⸗
te ſunt:pars magna conducit᷑: Quomodo po
teſt regere moꝛes ⁊ pᷣcipere caſtitatem inmari⸗
imi vi
ri vox eſt pudicitiam in pꝛimis eſſe retinẽdaʒ:

qua amiſſa om̃is virtus ruit. In hac muliebꝛi

um vtutum pᷣncipatus eſt. Hec pauperem cõ⸗
mendat:diuitem extollit:defoꝛmẽ redimit:ex⸗
oꝛnat pulchꝛam:bene meret᷑ de maioꝛibus:qͥ⸗
rum ſanguineʒ furtiua ſobole non vitiat. bene
de liberis: quibus nec de matre erubeſcenduʒ
nec de patre dubitandũ eſt. Bene in pꝛimis ðᷣ
ſe:quã a cõtumelia externi coꝛpoꝛis vindicat.
Captiuitatis nulla maioꝛ calamitas eſt: qᷓ; ad

alienam libidinem trahi/ viros cõſulatusillu⸗

ſtrat:eloquẽtia ĩ nomen eternũ effert militaris
gloꝛia:triũphuſq; noue gẽtis conſecret.Mul
ta ſunt que pᷣclara ingenia nobilitẽt. Mulier
vtus ꝓpꝛie pudicitia ẽ. Hec Lucretiã NPꝛuto
equauit: neſcias an etiaʒ ꝓtulerit. qm Bꝛutus
non poſſe ſeruire a femia didicit.ec equauit
Coꝛneliam Gꝛacco.ec poꝛtiã alteri Bꝛuto.
notioꝛ eſt marito ſuo Tanaquil. Illũ iter mul
ta regum nomia iam abſcondit antiqtas. Hãc
raro inter feminas virtus altius ſeculoꝛuʒ om
niũ memoꝛie:qᷓ; vt excidere poſſet infixit⸗ Jmni .
tentur ergo nupte Theanũ:Cleobulinã: Goꝛ⸗
guntẽ: Timocliã: Claudias atq; Coꝛnelias:⁊
cum apoſtolũ malis mulieribus digamiã vide
rint ignoſcentẽ:legãt anteqᷓ; religio noſtra ful⸗
geret in mundo. vnicubas ſemper habuiſſe in⸗
ter matronas decus. ꝑ illas foꝛtune muliebꝛi
ſacra fieri ſolitum: nullum ſacerdoteʒ digamũ
nullum flaminẽ bimaritũ.ierophantas quo
qᷓ; Athenienſiuʒ vſq; hodie cicute ſoꝛbitiõe ca

ſtrari:⁊ poſtqᷓ; in pontificatuʒ fuerint electi:vi
ros eſſe deſinere. —. . .
Beati hieronymi ↄtra Jouinianũ.Secũdus

liber incipit. Ca:XXX. Epla. X.

ECEcũda ꝓpoſitio
eẽeẽ: eos qui fuerint baptizati: a diabolo
nõ poſſe temptari.Et ne hoc ſtulte dicere vide

4

ten
Nſten
eöl
it
quo
cxe
füt
gui
man
O
g
adi
Ne

it:
Vn
loce
tie
tnie
nus⸗
ſerua
hona
ui⸗
deipen
lumn
lleam
ricia
xdeo
weie
Cheri
hetg
dene
horm
(ati⸗
ſcepe
cofug
cqti i⸗
feced
ſniſer
fonan

atrß⸗

hlckte
n er⸗
erishr⸗
tiinin
Merin⸗
W
Nddin
ninpr⸗
cielgsſe
bſteſtt
iSenen
nonen
lalbese
onodope

Weama.
☛
Cmuliedi
perenci.
giminer⸗
Ncbus ⸗
niatbene
eſena,
npuniss

Swindicn.

ck:i
neſli⸗
nmlens
wrel
1 lle
rtühue

gühms
hetegenit

teibun.
Mlüiter

iͤtns bi⸗
clozen

Glini⸗
Lonelns:
igniinie
Plotni⸗
htuſeſe
Genulebn
RuN
hunnscl⸗
ſotbindee
imcrein

iSi
aX,
ſt
ininte
enuteni

retur:adiecit. QAuicũq; autẽ temptati fuerint:

oſtendit eos aqua tm: ⁊ nõ ſpiritu baptiʒatos
qdð i ſimone mago legimus. Unde ⁊ Johʒes di
cit: omnis q̊ͥ natus eſt ex deo:peccatũ nõ facit.
quoniã ſemẽ ipᷣius manet in eo:⁊ non põt pec⸗
care:quia ex deo natus ẽ. Et in hoc manifeſti

fiut ſilij dei ⁊ fili diaboli. Et ĩ fine epiſtole: oĩs

qui natus eſt ex deo:non peccat:ſed generatio

dei cõſeruat eum. ⁊ malignus non tangit eum
KReuera foꝛtis obiectio:⁊ que indiſſolubilis
maneret:niſi iſius Johis teſtimonio ſolueret᷑

Statim eni intulit:filioli cuſtodite vos a ſimu⸗
lacris Si omnis qͥ natus ẽ ex deo:nõ peccat:⁊
a diabolo temptari non põt:quo modo pᷣcipit

vt caueant:ne temptẽt᷑:Et in eadẽ rurſus epi⸗

ſtola. Si dixerimus qꝛ peccatũ non habemus
ipi nos ſeducimus.⁊ veritas in nobis non eſt.
Si cõfiteamur peccata noſtra: fidelis ẽ ⁊ iuſtꝰ
vt remittat nobis peccata:⁊ mundet nos ab oi
inidtate. Si dixerimus: quia nõ peccauimus:

mendacẽ facimus eũ: ⁊ verbum eius non eſt in
nobis. Eſtimo ꝙ Johes baptiʒzatus ad bapti⸗
ʒatos ſcripſerit: 1 q omne peccatũ ex diabolo
ſit. Jle peccatoꝛẽ ſe conſitet᷑: ⁊ ſperat remiſſio
nem poſt baptiſma peccatoꝛũ.⁊ Jouinianꝰme
us dicit:ne tangas me: quoniam mũdus ſum.
Quid ergo: cõtraria ſibi apoſtolus loquitur?⸗
Minime. In eodem quippe loco cur hoc dixe

rit:ſtatim ediſſerit.filioli mei hoc ſcribo vobis

vt non peccetis. Sed ⁊ ſi quis peccauerit: ad⸗

uocatum habemꝰ apud patrẽ ihᷣm xpᷣm iuſtũ:
⁊ ie eſt ꝓpitiatio ꝓ peccatis noſtris.nõ ꝓno
ſtris tm:ſed etiam ꝓ totius mundi. Et in h̊ ſci⸗

mus ꝙ cognouimus eum:ſi mandata eius ob⸗

ſeruemus. Qui dicit ſe noſſe eũ:⁊ mandata eiꝰ

non cuſtodit:mendax eſt:a in eo veritas nonẽ

Qui aũt ᷣuat vbuʒ eius:vere in hoc charitas

dei perfeeta eſt. In hoc ſcimus quoniã in ipſo
ſumus. Qui dicit ſe in ipo manere: debet ſicut

ille ambulauit: ⁊ ip̃ᷣe ambulare/Mꝛopterea in⸗

quit ſcribo vobis filioli mei:omnis qͥ natus eſt

ex deo:nõ peccat.vt nõ peccetis:⁊ tãdiu ſciat

vos ĩ generatione dñi ꝑmanere.qᷓ;diu nõ pec⸗
caueritis: imo qui in generatione dñi ꝑſeuerãt

peccare non poſſunt.Que eni cõmunicatio lu

ci et tenebꝛis:xpᷣo ⁊ belial: Quomodo dies et

nox miſceri nõ queũt:ſic iuſticia ⁊ iniqtas:pec

catũ ⁊ bona opera. Chꝛiſtꝰ et antichꝛiſtꝰ:ſi ſu⸗

ſceperimus xpᷣm ĩ hoſpitio noſtri pectoꝛis :ili⸗
co fugamus diabolũ.Si peccauerimꝰ:⁊ ꝑ pec
cati ianuã ingreſſus fuerit diabolꝰ: ꝓtinꝰ xps

recedit. Ande ⁊ dauid poſt peccatum. Redde
mihi ait leticiꝗ ſalutaris tui. ſcʒ quã peccando
amiſerat Qui dicit ſe noſſe euʒ:⁊ mandata eiꝰ

non cuſtodit: mendarx eſt. ⁊ in hoc veritas nõ

eſt:xpᷣs veritas appellat᷑:imo ẽ.Ego ſum inqᷣt

via ⁊ vita ⁊ veritas. Fruſtra nobᷣ in eo amlau
dimus: cuius mãdata nõ facimus. Scienti bo
num ⁊ non faciẽti illud:peccatũ ᷑. Quomodo

coꝛpus ſine ſpũ moꝛtuũ e: ſic ⁊ fides ſine oꝑibꝰ
moꝛtua ẽ. Mec grãde putemus vnũ deũ noſſe:

cum ⁊ demones credant ⁊ cõtremiſcãt Qui di
cit ſe in io manere:debet ſicut iße ambulauit
⁊ ipe ambulare.Eligat aduerſarius de duobꝰ

qð vult.optionẽ eni damus:manet in chꝛiſto:
an non manet: Si manet: ita ergo ambulet: vt
xpᷣs Si autẽ temerariũ eſt:ſimilitudinẽ vtutũ

dñi polliceri:nec manet in chꝛiſto: quia non in

—. 4

greditur vt xp̃s. Ille peccatũ non fecit. neq; i⸗

uentus eſt dolus in oꝛe eius.qui cuʒ maledice⸗
retur: nõ maledixit.⁊ tanqᷓ; agnus coꝛã tondẽ⸗

te: ſic non aperuit os ſuum. ad quẽ venit pꝛin⸗

ceps mundi iſtius: ⁊ inuenit in eo nihil.qͥ cum

peccatũ non feciſſet: ꝓ nobis peccatũ euz fecit

deus. Nos autẽ luxta epiſtolã Yacobi: multa
peccamꝰ oẽs.⁊ nemo mundus a peccatis:ne ſi
vnius qͥdeʒ diei fuerit vita eius. Quis eni glo

riabit᷑ caſtũ ſe habere coꝛ: Aut qͥs cõſidet mun
dü ſe eſſe a peccatis:Tenemurq; rei ĩ ſimilitu⸗
dinẽ p̃uaricationis Adã. Unde ⁊ Bauid. Ec⸗

ce ait in iniqᷣratibus cõceptus ſum: in delict
concepit me mater mea. Et beatus Job. Si fu
ero iuſtus os meũ impia loãtur.⁊ ſi ſine crimi⸗
ne: pꝛauus inueniar. Et ſi puriſicatus in niue:

z lotus mũdis manibus: ſail me ſoꝛde tinxiſii.

—

⁊execratũ eſt me veſtitũ meũ. Verũ ne penitꝰ

deſperemus: arbitrantes nos poſt peccata ba⸗

ptiſmi nõ poſſe ſaluari: ſtatim hoc ipᷣm tempe⸗
ratosEt ſi às peccauerit: aduocatũ habemꝰapð
patrẽ ihjm xpᷣm iuſtũ.⁊ ipᷣe eſt ꝓpiciatio ꝓ pec
catis noſtris. non ꝓ noſtris aũt tm: ſed etiaʒ ꝓ
totius mũdi. Hoc ad credentes poſt baptiſma
loqᷣtur.⁊ aduocatum ꝓ delictis eoꝛũ dominuʒ
pollicet᷑. Mec dicit:ſi d peccaueritis aduoca⸗
tum habetis apud patrem chꝛiſtum: iße ẽ p
piciatio pꝛo peccatis vr̃is:ne eos diceres non

plena fide baptiſma ↄſecutos:ſᷣ aduocatũ inqᷣt
habemꝰ ihᷣm xpᷣm. ⁊ ipe eſt ꝓpiciatio ꝓ pecca⸗
tis noſtris.et nõ ſolum ꝓ peccatis noſtris.ſed
etiã ꝓ totius mundi. In toto aũt mũdo ⁊ apo

ſtoli ſũt:oẽſq; credẽtes.Ex qᷣbus liqdo cõpꝛo⸗

bat᷑ poſt baptiſma poſſe peccari Fruſtra enim

habemus aduocatũ ieſum chꝛiſtum: ſi peccari

non poteſt. Cap. XXXII
Etrus apoſtolus ad quẽ dictũ fuerat

p qllotus eſt non neceſſe habet vt iterum

lauer: ⁊ tu es Wetrus: ⁊ ſuper hanc pe
tram ediſicabo eccłiam meaʒ: ab ancilla ꝑterri
tus negat. Et ip̃e dominꝰ:Simõ Simon:ecce

*

inqt ſathanas poſtulaui

tvos: vt cribꝛaret ſiẽ
triticum. Ego auteʒ rogaui pꝛo te: ne deficeret
fides tua.Et in eodem loco. Vigilate et oꝛate:

ne intretis ĩtemptionẽ. ſpũs quidem ꝓmptus
eſt:caro autem infirma.Quod ſi ante crucẽ di-

ctum reſponderis:certe poſt crucem in oꝛatiõe
dominica dicimꝰ:dimitte nobis debita noſtra

ſicut⁊ nos dimittimus debitoꝛibꝰnoſtris.⁊ ne
nos inducas in temptationeʒ. ſed libera nos a
malo. Si nõ peccamus poſt baptiſma:cur no⸗

bis poſcimus peccata dimitti: que ibaptiſma⸗
te iam dimiſſa ſunt:quid oꝛamus:ne intremus
i temptationẽ: ⁊ vt liberemur a malo:ſi diabo⸗

lus tẽptare non poteſt iam baptiſatos: Aliud

autẽ eſt ſi ad cathecuminos hec oꝛatio
⁊ non cõuenit fidelibus ⁊ xpᷣianis Paulũs ele
ctionis vas caſtigat coꝛpus ſuũ:

tur. Et datus eſt mihi inqt ſtimulus carnis an

gelꝰ ſathane:qui me colaphiʒet.Et ad Coꝛin⸗

thios. Timeo ait ne ſicut ſerpens decepit Euã
in aſtutia ſua: ita coꝛrumpãtur ſenſus veſtri a
ſimplicitate.que eſt in chꝛiſto.Et alibi:Cui au
tem aliquid donaſtis:et ego.nam ⁊ ego qð do

naui:ſi qͥd donaui ꝓpter vos ĩ perſona chꝛiſti:

vt non circũueniamur a ſathana.non eni eius

ignoꝛamus aſtutias.⁊ rurſum. Tẽptatio vos

non appꝛehendat:niſi humana.Fidelis autem

deus qͥ nõ dimittet vos temptari ſuꝑ idquod
poteſtis:ſed faciet cum temptatiõe etiameuen
tum:vt poſſitis ſuſtinere.⁊ qͥ ſibi videtur ſtare
videat ne cadat.⁊ ad Galathas.Currebat be
ne:quis vos impediuit veritati non obedire⸗
et alibi. Voluimus qdem venire ad vos: ego

qdem Paulꝰ:a ſemel ⁊ iterum. ſed impediuit
nos ſathanas.Et ad maritos.Et iterũ reuarti

mini ad idipᷣm: ne temptet vos ſathanas ppt᷑

incõtinentiam veſtrã.Et rurſum:dico aũt ſpi⸗

riitu ambulate: ⁊ deſideria carnis non pficietj.

Caro enim cõcupiſcit aduerſus ſpiritũ:⁊ ſpũs
aduerſus carnem. hec inuicem aduerſant᷑ ſibi:
vt non que vultis ülla faciatis.Ex vtroq; com
pacti neceſſe eſt:vt vtriuſq; cõtra ſe ſubſtantie

bella patiamur. Et ad Epheſios. Mõ eſt nob

colluctatio aduerſus carnem ⁊ ſanguinẽ:ſʒ ad

uerſus pᷣncipatꝰ ⁊ poteſtates:aduerſus recto⸗

res tenebꝛarũ iſtarũ:aduerſus ſpiritalia nequi
tia in celeſtibus. Et eſtimat aliquis ſecuros et
Ddoꝛmiẽtes non eſſe debere poſt baptiſmũ Nec

non ⁊ ad hebꝛeos: Impoſſibile eſt eni eos qui

ſeiel ſunt illuminati: æ guſtauerũt donuz cele

ſte: ⁊ participes facti ſũt ſpũſſãcii: guſtauerũt

q; nihilominꝰbonum dei vᷣbum: vᷣtuteſq; ſecu

li futuri: plapſi ſunt: renouari iteruʒ ad peni

tentiã.rurſũ crucifigentes ſibimetip̃is filiũ dei
⁊ oſtẽtui habẽtesCerte eos qͥ illuminati ſunt

⁊ guſtauerũt donum celeſte: ⁊ participes facti

ſunt ſpũſſancti: guſtaueruntq; bonũ dei vbuʒ
negare non poſſumus baptizatos. Si autẽ ba

1 aſtiga 18 in ſeruitutẽ
redigit:ne alijs pᷣdicans:ipᷣe repꝛobus iuenia

I

ptiʒati peccare nõ poſſũt:quõ nunc apoſtolus
dicit:⁊ ꝓlapſi ſũt: Veꝝ ne Montanus ⁊ Ho
uatus hic rideant:qui ↄtendũt non poſſe reno
uari per penitentiã eos:qͥ crucifixerũt ſibimet
Rilium dei:⁊ oſtentui habuerũt:ↄſequẽter hũc
erroꝛẽ ſoluit:⁊ ait.Cõſidimus auteʒ de vobis
dilectiſſimi:melioꝛa ⁊ vicinioꝛa ſalutis: tamet
ſi ita loqmur. Non eni inuiſtus eſt deꝰ:vt obli
uiſcat᷑ oꝑis veſtri:⁊ dilectionis quã oſtendiſtj
in noĩe ipius:qui miniſtraſtis ſanctis.et nunc
miſtratis. Et reuera grãdis eſſet iniuſticia dei

. vm̃ peccatũ puniret:⁊ bona oꝑa nõ ſuſciꝑet.

ocutus ſum inqt apoſtolus:vt ita vos a pec

catis retraherẽ:⁊ deſperationis metu facerem

cautioꝛes.Ceterũ cõfido de vobis dilectiſſimi
melioꝛa ⁊ vicinioꝛa ſalutis. Neq; enim iuſticie
dei eſt: vt obliuiſcat᷑ bonoꝛũ opeꝝ ⁊ miniſterij

qð ꝓpter nomen eius exhibuiſtis ⁊ exhibetis
i ſanctos: ⁊ t̃ meminerit peccatoꝝ/Sʒ ⁊ apo

ſtolus Jacobus ſciens baptiʒatos poſſe tẽpta
ri:⁊ ꝓpꝛia coꝛruere voluntate:beatꝰ ait vir:qͥ
ſuffert tẽptationem:qꝛ cum ꝓbatus fuerit:ac⸗
cipiet coꝛonam vite:quã repꝛomiſit deus dili⸗
gentibꝰ ſe. Ac ne putaremus ᷣm illos Geneſe⸗
os vbi ſcribit᷑:Abꝛaã a deo fuiſſe tptatũ:nos
quoq; temptari a deo:nemo inquit cũ tempta⸗

tur dicat:qm̃ a deo temptat᷑.deꝰ eni intempta⸗
toꝛ maloꝛũ eſt. Ipſe aũt neminẽ tẽptat. Anuſ⸗
quiſq; vero temptatur a cõcupiſcentia ſua ab⸗
ſtractus ⁊ illectus.dehinc concupiſcentia cuʒ
cõceperit: parit peccatum.peccatuʒ vero cum

ↄſumatuʒ fuerit:generat moꝛtẽ.liberi arbitrij
noa cõdidit deus.nec ad vᷣtutes nec ad vitia.
neceſſitate trahimur. Alioqn vbi neceſſitas ẽ:
nec dãnatio nec coꝛona eſt. Sicut in bonis oꝑi
bus ꝑfectioꝛ eſt deus(non eſt enĩ volẽtis neq;
currentis:ſed miſerentis ⁊ adiuuantis dei) vt
puenire valeamus ad calcem:ſic in malis atq;
peccatis ſemina noſtra ſũt incentiua ⁊ ꝑfectio
diaboli. Cum viderit nos ſuꝑ fundamẽtũ xpᷣi

edificare fenũ:ligna:ſtipulam:tunc ſupponit iĩ⸗

cendiũ. Ediſicemus ergo aurũ:argentuʒ: lapi
des pᷣcioſos:et temptare nõ audebit:qᷓ;qᷓ; ⁊ in

hoc non ſit certa ⁊ ſecura poſſeſſio. Sedet qp⸗

pe leo in inſidijs:vt in occultis interficiat inno
centem/Et vala figuli ꝓbat foꝛnax.hoĩes aũt
iuſtos tẽptatio tribulatiõis Et in alio loco ſcri
bit᷑:ſfilj accedẽs ad ᷣuitutẽ dei:pᷣparate ad tẽ⸗

ptationẽ. Rurſũ idẽ Jacobꝰ loquit᷑.Eſtote fa

ctoꝛes vᷣbi:⁊ nõ auditoꝛes tm̃ Si qͥs auditoꝛẽ
⁊ nõ factoꝛ:iſte ſilis eſt viro: qͥ ↄſiderat vultuʒ
natiuitatis ſue in ſpeculo.Cõſiderauit illud:⁊
ſtatim recedens oblitus eſt qᷓ̃ls ſit.fruſtra mo⸗
nuit vt iungeret oꝑa fidei:ſi poſt baptiſma pec
care non poterant. Qui totaʒ legem inquit ſer
uauerit:⁊ peccauerit in vno: factus eſt omniũ

ſun.
ulſ
lis:
ceren
dese
peris
ſqee
ter

Phe
alta⸗
demn
mod
Ving
lel
lor
chrren

Nsei

Anun
Gichde
ſuläpe.
wosaen
ufeeren
Meutſint
iniuſtiie
minſte

erhibeis

oletipen
alvir
fueri::ae
ders di⸗
Gene⸗
Pkaürpos
cölem⸗
äinenpe
u. Au’
nuhrt⸗
ſaninaz
mocn
bri
AANn.
Niei
nbonssont
wise⸗
nusdeN
nmtlong
u thenn
cunilͤth
cſupont
Enzin
raI
ltdh⸗
gian nd
Moiesl
lolone
iin
iun⸗
ctin
rutſuts
funo
uglinhe
n neut,
eckonmn

Tractatus 11

reus. Quis noſtrum abſq; peccato:Concluſit
deus omnia ſub delicto: vi omnibꝰ miſereatur

etrus quoq; nouit inquit dominꝰ pios detẽ
ptatione eripere ð falſis doctoꝛibus.hi ſũt

fontes ſine aqua: ⁊ nebule turbinibus exagita
te:qͥbus caligo tenebꝛarũ reſeruat᷑. Superbia
enim vanitatis loquẽtes pelliciet in deſiderijs
carnis luxurie eos qui paululũ effugerant. Et
ad erroꝛem reuerſi ſunt. Mõne tibi videt᷑ pin⸗

xiſſe ſermo apoſtolus nouam imperitie factio⸗

nem? Aperiunt eni qſi fontes ſciẽtie:qͥ aquam
non habẽt.doctrinarũ ꝓmittunt imbꝛẽ: velut

nubes ꝓphetice ad quas ꝑueniat veritas dei

⁊turbinibus exagitant᷑ demonũ :atq; vitioꝛũ

Locquunt᷑ grandia: totus eoꝛũ ſermo ſuꝑbia
eſt. Immũdus eſt autẽ apud deum omnis qui

exaltat coꝛ ſuum. ⁊æ qui paululuʒ refugeranta
peccatis:ad ſuum reuertunt᷑ erroꝛẽ: ⁊ ſuadent
in luxuria ciboꝛũ carniſq; delitias.Quis enim
nõ libenter audiat:mãducemus ⁊ bibamus: ⁊
ineternũ regnabimus:Sapiẽtes ⁊ pꝛudentes
pꝛauos vocant.eos vero qͥ dulces ſunt in mo

nibus:plus audiunt ohes apoſtolus:imo ĩ
Johãne ſaluatoꝛ ſcribens angelo epheſi eccle⸗
ſie:ſcio inquit opera tua:⁊ laboꝛẽ ⁊ patientiaʒ
tuam. ⁊ quia ſuſtinuiſti ꝓpter nomen meum et
nõ defeciſti. Sed habeo aduerſus te pauca: ꝙ
charitatẽ tuam pꝛimam reliquiſti.memoꝛ eſto
vnde cecideris. Et age penitentiã.et pᷣma ope⸗
ra fac. Sinautẽ venia tibi:⁊ mouebo candela⸗
bꝛum tuũ de loco ſuo niſi penitenti egeris Si

militer ceteras eccleſias Smyrnꝗ: ergamuũ:
Thiatirã: Sardis: hiladelphiã: Laodiceã

ad penitentiã ꝓuocat:⁊ niſi reuertant᷑ ad oꝑa

pꝛiſtina:cõminat᷑.Et in Sardis paucos habe
re ſe dicit: qui non coinquinauerũt veſtimenta
ſua.⁊ ambulaturi ſunt cuʒ eo in albis:quia di⸗
gni ſunt. Qui autẽ dicit memento vnde cecide
ris: ⁊ ecce miſſurus eſt diabolus ex vobis car⸗
cerem: temptemini: ⁊ ſcio vbi habitas:vbi ſe
des eſt ſathane:⁊ in mente habe qualiter acce.

peris: ⁊ audieris:⁊ ſerua:a penitetiã age:⁊ re⸗
liqua:vtiq; ei dicit:qui credidit:⁊ baptiʒatus
eſt:⁊ ſtans quondam:coꝛruit per delictum.
Auliſper de veterite Ca. XXXIII.

p ſtamẽto exempla diſtulerã: quia ſolẽt

vyvbicũq; cõtra eos facit: dicere lex ⁊ ꝓ
phete vſq; ad Joheʒ. Ceteꝝ quis ignoꝛat ſub

alta diſpenſatione dei: omnes retro ſãctos eiuſ

dem fuiſſe meriti:cuius nunc xpᷣiani ſũt. Quo

„ 4

modo ante Zlbꝛaã placuit in coniugio: ſic nũc

.

virgines placent in ꝑpetua caſtitate Seruiuit

ille legi ⁊ tempoꝛi ſuo: ſeruiamus ⁊ nos euãge
lio ⁊ tempoꝛi noſtro:in quos fines ſeculoꝝ de
auid electus ?m coꝛ domini: qͥ om

nes eius fecerat voluntates: ⁊ quiin quodam

Fo. XXXVI

Epla X

pſalmo dixerat: Judica me domine:quoniam
ego ĩ innocẽtia mea ingreſſus ſum.⁊ in domio
ſperans non infirmaboꝛ. ꝓba me domine et tẽ
pta me:vre renes meos:⁊ coꝛ meũ.poſtea tem
ptatus a diabolo: ⁊ poſt peccatũ penitens lod
tur. iſerere mei deus m magna miſericoꝛ⸗
diã tuaʒ. Magnũ peccatũ magna deleri vult

miſericoꝛdia/Salomõ amabilis domini: cui
bis deus fuerat reuelatus: quia amatoꝛ mulie

rum fuit a dei amoꝛe diſceſſit/Sanaſſen im⸗
pijſſimũ regẽ poſt captiuitatẽ babylonicam:in
pꝛiſtinam dignitatẽ liber dierũ reſtitutũ refert

Et Joſias vir ſanctus in campo agedo ab
Egypto rega cõfoditur/Ihᷣs quoq; fllius Jo

ſedech ſacerdos magnus qᷓ;q; i typo pceſſerit
ſaluatoꝛis qui noſtra peccata poꝛtauit: et alie⸗
nigenã ſibi ex gentibꝰ eccłiam copulauit tamẽ
ſᷣm litterã poſt ſacerdotiũ ſoꝛdidatus inducit᷑
⁊ ſtat diabolus a dextris eius: ⁊ cãdida illi ve
ſtimenta deiuceps reddunturSuꝑfluũ eſt de
Moyſe ⁊ Aaron ſcribere:ꝙ ad aquã cõtradi⸗
ctiõis offenderint deuʒ: ⁊ fra repꝛomiſſiõis noõ

intra nerime beat? Job Anglos q̊z ⁊ oez cre
aturã peccare poſſe cõmemoꝛet dicens. Quid
eni nũqᷣd hõ coꝛã deo mũdus eſt: Aut ab ope⸗
ribus ſuis ſine macula vir⸗ Si cõtra ſeruos ſu
os nõ credit ⁊ aduerſũ angelos ſuos pꝛauũ qͥd
repperit:quãto magis habitantes in domibus
luteis:de quibus ⁊ nos ex eodem luto ſumus.

Temptatio eſt vita hominũ ſuꝑ terram. Et ce

cidit lucifer: qui mittebat ad vniuerſas natio⸗

nes. Et ille qui in paradiſo delitiarũ inter. xij.

nutritus eſt lapides: vulneratꝰ a monte domi⸗

ni: ad inferna deſcendit. Ande ⁊ ſaluatoꝛĩ euã

gelho. videbam inqt ſathanã quaſi fulgur ð ce
lo cadentẽ. Si altiſſima illa ſublimitas cecidit
quis cadere non poſſit: Si in celo ruine: quan
to magis ĩ terra:Et tamẽ cũ ceciderit Lucifer
imo poſt caſum coluber antiquus:virtus eius
in lumbis eſt:a poteſtas eius ſuper vmbilicuʒ
ventris:obumbꝛantur in eo arboꝛes magne: t
doꝛmit iuxta luncũ: calamũ: a caricẽ Jpe eſt
rex omniũ que in aquis ſunt:vbi ſcilicet volu⸗
ptas ⁊ luxuria:⁊ ꝓpago ⁊ irrigatio nuptiarũ.
Quis eni denudabit faciem veſtiius eius: Et
poꝛtas vultus eius quis aperiet: Saginantur
in eo nationes:⁊ partiunt᷑ phenicũ gentes/Ac
ne foꝛſitan tacita legẽtis cogitatio putaret eas
tm phenicũ getes:quas ⁊ populos ethiopum
ſignificari: quibꝰ dꝛaco in eſca datus ſit:ſtatim
ð is qui per mare huius ſeculi tranſierũt: ⁊ ad
poꝛtum ſalutis peruenire feſtinãt: dicitur. Et
in nauibus piſcatoꝛum caput eius ſtat ſicut in
cudo infatigabilis:reputat ferrũ vt paleas :et
ſicut lignum putridũ es Et oè aurũ maris ſub
eo eſt ſicut lutum.ferueſcere facit abyſſuʒ ſicus

ars

vas eneum.eſtimat mare ſicut deletuʒ: ⁊ tarta

rum abyſſi vt captiuũ. Omne altuʒ videt/⁊ ar
bitrat᷑ Jouinianus meus facile ſibi eum poſſe
ſnccũbere.Quid loquar de ſanctis viris et de

angelis:qui cum creature dei ſint:poſſunt vti

q; recipere peccatũ: Filiũ dei temptare auſus

eſt. ⁊ pꝛima eius ⁊ ſecũda ſententia reꝑcuſſus
nihilominus caput leuat.⁊ tertio vulneratus

vſq; ad tempus recedit:differens magis tẽpta
tionem qᷓ; auferens. ⁊ nos nobis blandimur ðᷣ

baptiſmate.Qð ſicut pᷣoꝛa peccata dimittit.ſic

in futurũ ᷣuare non põt niſi baptiʒati omni cu
ſtodia ᷣuauerint coꝛ ſuũ. XXXIII
Aindem peruenimus ad cibos: vbi et
t teertie queſtionis nobis opponitur diffi
Ccultas.ad h̊ creata eſſe omnia: vt vſui
moꝛtaliuʒ deſeruirent. Et quomodo homo ra
tionale animal quaſi quidam habitatoꝛ ⁊ poſ⸗

ſeſſoꝛ mundi deo ſubiacet:⁊ ſuum venerat᷑ au-

ctoꝛem:ita cuncta animãtia aut in cibos homi
num:aut in veſtitum:aut ad ſcindendũ terraʒ
aut ad ſubuectionẽ frugũ: ⁊ ipᷣius hominis eẽ
creata:vnde ⁊ iumenta ab eo ꝙ iuuent appellẽ⸗
tur. Quid eſt Hauid homo qð memoꝛ es eius
aut filius hominis quoniaʒ viſitas eum: Mi⸗
nuiſti euʒ paulominus ab angelis:gloꝛia ⁊ ho
noꝛe coꝛonaſtiſeum: ⁊ cõſtituiſti eum ſuꝑ ope⸗
ra manuũ tuarũ. Omnia ſubieciſti ſub pedibꝰ

eius oues ⁊ boues vniuerſas inſuper ⁊ pecoꝛa

campi. Aolucres celi ⁊ piſces maris:qui per⸗
ambulant ſemitas maris. Eſto inquit bos ad
arandũ:ad ſedendum equus:canis ad ſeruan
dum:capꝛe ad lac:oues ad lanitia condite ſint
Quis vſus poꝛcoꝛuʒ abſq; eſu carniũ:quig ca
pꝛee:ceruuli:damule:apꝛi:lepoꝛeſ:⁊ huiuſmo

di venatio. Quid anſeres ſilueſtres ⁊ domeſti

ci:qͥd anetes:qͥd ficedule:qͥd attagen: qͥd fuli⸗
ca:qͥd turdꝰ⸗ Euri domib⸗ gallina diſcurrit: ſi

nõ comedunt᷑ hec:oĩa fruſtra a deo creata ſũt.
Aerum quid opus eſt argumentis cum mani⸗
feſte ſcriptura doceat omne qð mouetur ſicut
olera herbarũ data nobis in eſcam: ⁊ apoſtolꝰ

clamitet omnia munda mũdis: ⁊ nihil reicien⸗
dum qð cum gratiarũactione pᷣcipitur:et ven⸗

turos in nouiſſimo qui phibeant nubere:⁊ ve

ſci cibis:quos deus creauit ad vtenduʒ. Ipſe
dominꝰ vini potatoꝛ ⁊ voꝛatoꝛ a phariſeis ap⸗
pellatur:⁊ publicanoꝛũ cõuiua ⁊ peccatoꝛum.
Zachei pꝛandiũ non recuſans:vadens ad nu⸗
ptiarũ epulas. MPoꝛro aliud eſt ſi ſtulta conten
tione dicitis eum iſſe ad nuptias ieiunaturuʒ:
⁊ in poſterũ moꝛe dixiſſe hoc comedo:illud nõ
comedo.nolo vinũ bibere quod ex aquis crea
ui In typo ſanguinis ſui non obtulit aquã ſed
vinum.Moſt reſurrectionez piſcem ⁊ fauũ co⸗

medit:non ʒiʒania nuces ⁊ ſoꝛbitiũculas. Ne

Ca. XXXINHI

1 pliab vocet ſiiſ pellis colub
exuit᷑ decota iĩ oleo mire doloꝛẽ auriũ mitigat

trus apoſtolus non expectans ſtellam moꝛe iu

daico:ſed hoꝛa ſexta in ſolariũ pꝛanſurus aſcẽ
dit. Paulus in naui panem frãgit non caricas
Timotheo dolenti ſtomachũ vinum ſuadet bi

bere non piratium. De ciboꝛuʒ ſi placent abſti

nentia quaſi non ⁊ ſuperſtitio gentiliũ coſtum
matris deum obſeruet ⁊ iſidis. Ca.XxXxXV.
Equar ergo veſtigia pꝛopoſitionis ex
poſite:⁊ anteqᷓ; ad ſcripturas veniam:
Doceãq; ex eis deo grata ieiunia:et ac⸗
ceptabilem continentiã:argumentis philoſo⸗
phoꝛũ argumẽta oinpon⸗ ꝓbabo non Em
pedoclis et Pythagoꝛe nos dogma ſectari: qͥ̃
ꝓbter e νιε απ1¹1¹ 6¹.id eſt. tranſanimatio
nem omne qð mouet᷑ ⁊ viuit edendũ nõ putãt
⁊ eiuſdem criminis reos arbitrant᷑: qui abietẽ
quercũq; ſucciderint:cuius parricide ſũt:⁊ ve
naiciell veſberart conditoꝛeʒ noſtrum: qui in
vſus hominũ cnncta generauit. Et quomodo
bos ad aranduʒ:equus ad ſedendũ: canes ad

ſeruandũ: capꝛe ad lac: oues ad lanicia cõdite

ſunt:ita ſues ⁊ ceruos ⁊ capꝛeas ⁊ lepoꝛes ⁊c.
ſed illa non ſtatim ad comedendũ creata eſſe:ſ

in alios vſus hominũ/Si eni omne qð moue

⁊ viuit:ad veſcendũ factum eſt:⁊ pᷣparatũ gu⸗
le:reſpondeant mihi cur elephãti:cur leones:

vꝛſi:leopardi:lupi:cur vipere:ſcoꝛpij:culices

puliceſq;: cur vultu r:aqᷣla: coꝛuus:accipiter:
cur cete:delphines:phoce:minuteq; cocleole

condite ſunt: Quis noſtrum leonẽ:quis vipe⸗
ram: quis volucrem:quia ciconiã:quis miluũ
quis reptantes in littoꝛibus vermiculos vnqᷓ;ᷓ

comederit:Sicut igit᷑ hec ꝓpꝛios vſus habẽt
ita poſſumus dicere et ceteras beſtias piſces:
aues:non ad eſum:ſed ad medicinam creatas

Beniq; carnes vipere vnde tyriaca conſicitur

quãtis rebus apte ſint:noꝛunt medici ſegme
ta eboꝛis in medelas varias aſſumunt᷑/fel hye
me oculoꝛũ reſtituit claritatẽ ſtercus eius ⁊ ca
num:putrida curat vulnera.Et quod foꝛſitan

legenti mirũ ſit:hominis fimus quãtis curati⸗

onibꝰ ꝓficiat: Gallienꝰ vqXοσα)01ſim⸗
hyſici:ꝙ pellis colubꝛi qᷓ

uid ita inutile videt᷑ neſciẽtibꝰ: vt cimices⸗
Di ſangniſuga faucibꝰ heſerit fumo eius exce⸗
ſtatimpto euomit᷑: et difficultas vrine huius

appoſitiõe laxat᷑.Poꝛcoꝛũ autẽ ⁊ anſerũ ⁊ gal

linarũ phaſianoꝛũq; adipes:quid cõmodi ha
beãt:omnes medicoꝛũ declarant libꝛi.quos ſi
legeris videbis tot curationes eſſe in vulture:

q́ͤſt membꝛa ſũt/Naui fimus podagre feruoꝛeʒ
mitigat. Gꝛuis:ciconie:fel aqͥle:ſaguis accipi

tris:ſtrutio: camelꝰ:rane:chameleontes:hyrũ
dinis ſtercus ⁊ carnes:qͥbꝰ moꝛbis apte ſint di
cerem:ſi mihi ꝓpoſitũ eſſet ð medela coꝛpoꝛũ

liti
gelio
peeſe⸗
gbehe
ſegrar
Ptigan
pfect
Vopte
unne
iſui
at
cbus
ben!,
caniea
emor.
chgtin
gltnil
cedtm
detzüt

noreſu
io aſce
cicns
nadabi
enchci
Ucokun
W.
nioniger
eniam
nectee
pblolo⸗
non En
ſamz
nimto
N
quisbiei
elünerde
ungrinn
qronoin
1: nese
ſiciacidte
eporest.
reaneſes

hfni

paratig
curleones
npij:alies
8:acchlen
legcocee

egis v.

gisni
ialoowg
s bebet
tus glaes
mn gauns

uſe
unifüfſt

stnst
Nolfuſtn
ätaannn⸗
iiſni
gliscolthlg
ninlign
tahnices

Tractatus II

diſputare. legat qui vult Ariſtolelez Theo⸗
pphꝛaſtũ ꝓſa: Marcellũ Sydetẽ: ⁊ noſtrũ la
niũ hexametris vſibus diſſerẽtes. Plyniũ qᷣʒ

ſcðᷣʒ: ⁊ Biaſcoꝛidẽ: ⁊ ceteros tam phyſicos qᷓ
medicos:qͥ nullã herbã:nullũ lapideʒ:nullum

aĩal tã reptile qᷓ; volatile ⁊ natatile:non ad ſue

artis vtilitatẽ referunt./IJgit᷑ cum mihi dixer!

cur poꝛcus creatus eſt:ſtatim tibi reſpondebo
pueroꝛũ moꝛe certãtiũ.cur vipere?: cur ſcoꝛpij

Nec deum ſuꝑfluoꝝ iudicabis artiſicem.quia

plurime ⁊ beſtie ⁊ volucres ſunt:quas tue fau
ces recuſent/Sed ne contentioſũ hoc ⁊ pugna

magis videat᷑ eſſe qᷓ; verũ: audi iccirco ſues
apꝛos ⁊ ceruos ⁊ reliquas aiantes creatas:vt

milites ei athlete:naute:rhetoꝛe: metalloꝛũq;

foſſoꝛes: ⁊ ceteri duro oꝑimãcipati:haberent

cibos:qͥbus foꝛtitudo coꝛpoꝝ neceſſaria eſt. qͥ

poꝛtant arma ⁊ cibaria:qͥ pugnis ⁊ calcibꝰſua

inuicem membꝛa debilitãt: q remos trahunt:

quoꝛũ latera ad clamandũ dicendũ ſũt valida

q̃ ſubuertũt montes: ⁊ ſub diuo ⁊ imbꝛibꝰ doꝛ

miuniein noſtra religio oνα aι τν–âàd 6. pu
gilem: nõ athletas:non nautas:nõ milites:nõ
foſſoꝛes:ſed ſapiẽtie erudit ſectatoꝛem:qͥ ſe dei

cultui dedicauit. ⁊ ſcit cur creatꝰ ſu: cur verſet
imũdo:quo abire feſtinet. EUnde ⁊ apoſtolus
loquit᷑. Quãdo infirmoꝛ inqͥt tunc foꝛtioꝛ ſum

Et ſi exterioꝛ noſter homo coꝛrumpit᷑:ſed inte

rioꝛ renouat᷑ de die in diẽ. Ei cupio diſſolui et
eſſe cum xp̃o. Et carnis curam ne feceritis ĩ de

ſiderijs Wunqd omnibꝰpᷣceptum eſt: ne duas

tunicas habeant: ne cibos in pera:es in zona:
vgam in manu:calciamẽtũ in pedibus? vt vẽ⸗
dãt vniuerſa que poſſident: dentq; pauꝑibus

2 ſequãtur ihm. Sed his vtiq; qͥ volunt eſſe ꝑ

— „

fecti. alioqͥn a Johane baptiſta aliud pcipitur

militibꝰ:aliud publicams.Dñs aũt dicit ĩ euã
gelio ad eum qͥ ſe iactauerat legis vnierſa cõ⸗
pleſſe. Si vis ꝑfectus eſſe: vade vende omia
que habes:et da pauperibꝰ: et veni ſeq̃re me.
ne graue onus nolẽti videret᷑ imponere:in pꝛo
pꝛia audientis voluntate dimiſit dicẽs: ſi vis
pfectus eſſe. Quã ob rem ⁊ ego tibi dicam. Si
vis pfectus eſſe:bonũ ẽ vinũ non bibere ⁊ car⸗
nem non mãducare. Si vis ꝑfectus eẽ melius
ſaginare aiam qᷓ; coꝛpꝰ.Si aũt adhuc puul⸗
es:et cocoꝝ iura te delectant:nemo eripit fau⸗
cibus tuis eſculentas dapes. Manduca et bi
be:⁊ ſi tibi placet:cũ iſraele lude conſurgens ⁊

canito:mãducemus ⁊ bibamus:cras eni moꝛi
emur.Maãducet ⁊ bibat:qui poſt cibos expe⸗

ctat interitũ.qͥ cum Epicuro dicit: poſt moꝛtẽ
aũt nihil eſt.⁊ moꝛs ipᷣa nihil eſt. Nos Maulo

credimus intonanti:eſca vẽtri: ⁊ venter eſcis.

de aũt ⁊ hũc ⁊ illã deſtruet. Ca.XXXVI

Fo. XXXVI

Epla X

Ec aũt de ſcripturis pauca poſuimus
h vt cõgruere nr̃a cum philoſophis do⸗
ceremꝰ. Ceterũ qͥs ignoꝛet: vnãquãq;

gentẽ nõ cõmuni lege nature: ſed his quoꝛum
apud ſe copia eſt veſci ſolitam: Aerbi gratia:

Arabes 7 Saraceni ⁊ ois heremi barbaria ca

meloꝛum lacte ⁊ carnibꝰ viuit.qꝛ huiuſcemodi
agial ꝓ the ⁊ ſterilitate religionũ facile apð eos
7 gignit᷑ ⁊ nutrit᷑.ij nefas arbitrant᷑: poꝛcoꝛu,ʒ
veſci carnibꝰ. Sues eni qͥ glande:caſtaneis: ra

dicibus filicũ ⁊ hoꝛdeo ali ſolẽt: aut raro abud

eos aut penitus non inueniunt᷑.⁊ ſi nuẽti fue⸗
rini: alimẽta nõ habẽt que ſupꝛa diximꝰ/Ere⸗

gione ſeptẽtrionales populos: ſi ad eſũ aſino⸗
rũ cameloꝛũq; compellas:ſimile putabũt eoꝛũ
veſci carnibus:acſi lupũ comedere cogebãtur
vel coꝛuũ/In põto et phꝛygia vermes albos

obeſos q nigello capite ſũt: a naſcũt᷑ in ligno

rũ carie ꝓ magnis redditibꝰ paterfamilias exi
git Et quõ apud nos attagen ⁊ ficedula:mullꝰ
et ſcarus in delitijs cõputantur: ita apud illos
IUXoOaYiopcomediſſe luxuria eſt Rurſum

oꝛientales ⁊ Lybie populos:quia per deſertũ

⁊ calidam heremi vaſtitatẽ locuſtaꝝ nubes re

periunt᷑: locuſtis veſci moꝛis eſt. Hoc verũ eẽ
Zobhes quoq; baptiſta ꝓbat. Cõpelle phꝛygẽ

⁊ ponticũ:vt locuſtã comedat: nefas putabit.
Coge ſyrũ africum ⁊ arabẽ: vt vermes ponti⸗

cos glutiat:ita eos aſpiciet: vt muſcas: mille⸗

pedes ⁊ lacertos. qs Syri? crocodilis ter⸗
renis Afri etiam lacertis viridibus veſci ſole⸗

ant/In egypto ⁊ paleſtina ppter boum rarita

temſnemo vaccam comedit: tauroꝛũ carnes et
boian vituloꝛũ aſſumũt in cibos. An in noſtra
ꝓuincia ſcelus putãt vitulos deuoꝛare. Ande

⁊imperatoꝛ Ualens nuꝑ legem per oꝛientẽ de

derat: ne quis vituloꝛũ carnibus veſceret᷑:vti
litati agriculture ꝓuidens: ⁊ peſſimẽ iudaiʒã⸗
tis vulgi emendans cõſuetudinẽ: ꝓ alitibus ⁊
lactentibus vitulos cõſumentis/HNomades et

troglodite ⁊ ſcyte ⁊ hunnoꝝ noua feritas ſemi

crudis veſcuntur caraibus/Hoꝛro Ichthyo⸗
pagi gens errans in littoꝛe maris rubꝛi: ſuper

petras ſolis caloꝛe feruentes aſſant piſces.⁊ Hᷓ
ſolo uimerovicrtst⸗Sarmatee Luadi⸗ an
dali 1 innumerabiles alie gentes equoꝝ ⁊ vul
pium carnibus delectant᷑ Quid loquar de ce⸗
teris nationibus:cum ipᷣe adoleſcẽtulꝰin Gal⸗
lia viderim Scotos gentẽ bꝛitãnicã humanis
veſci carnibus: ⁊ cum per ſiluas poꝛcoꝛuʒ gre
ges ⁊ armẽtoꝛum pecudumq; reperiãt:paſto⸗
rum nates ⁊ feminarũ papillas ſolere abſcidẽ
T has ſolas ciboꝝ delitias arbitrari? Scotoꝝ
natio vxoꝛes ppᷣas nõ hʒ.Et qſi Platonis po
litiã legerit:⁊ Catonis ſectet᷑ exempium.nulla
apud eos cõiunx ꝓpnꝛa eſt: ſed vt chiq; libiti

WPars

fuerit:pecudũ moꝛe laſciuiũt Perſe: Medi:

Indi:⁊ Ethiopes:regna non modica:2 Ro⸗:

mano regno paria:cum matribꝰ⁊ auijs:cuʒ fi⸗
liabus ⁊ neptibꝰcopulant᷑/ er.
bices miſerrimos putant:qͥ egrotatione moꝛiã
tur. ⁊ parentes:cognatos:ꝓpinquos:cum ad

ſenectam venerint: iugulatos deuoꝛant:rectiꝰ

eſſe dicentes:vt a ſe potius qᷓ; a vermibꝰ come
dant᷑ Tibareni: quos dilexerint ſenes ſuſpen
dunt in patibulisHircani volucribus ⁊ cani⸗

bus ſemiuiuos ꝓ dEap ij beſtijſ moꝛtuos

pꝓijciunt Schyte eos qͥ a defunctis amati ſunt

viuos infodiunt cum oſſibus moꝛtuoꝛuʒ/Ha

ctri carnibus ad hoc ipᷣm nutritis obijciunt ſe⸗

nes. Qð cum Alexãdri pᷣfectus Nicanoꝛ emẽ
dare voluiſſet:pene amiſit aeoge s-

ptium: vt ouiuʒ lacte veſcat᷑. Impelle ſi vales
NPeluſioten vt mãducet cepe.Singule pene in
egypto ciuitates ſingłas beſtias:⁊ monſtra ve
nerant᷑.Et quodcũq; voluerint: h̊ inuiolabile
⁊ ſacrũ putant. Vnde ⁊ vꝛbes quoq; apð eos

ex animaliuʒ vocabulis nuncupant᷑. Leonto:

Cyno:Lyco: Buſyris:Thymius qð iterpꝛe⸗
per egyptus recepiſſet: nuꝑ ab Hadriani ama

des igit ꝙ non ſoluz in eſu:ſed ⁊ in ſepulturis
⁊ in cõnubijs:⁊ in omi cõuerſatione vnaqueq;
gens ſuo ritu ⁊ ꝓpꝛietatibus victitet:⁊ hoceã
nature legem putare qð didicit. Neꝝ fac eſum
carniũ cunctis nationibꝰeſſe cõmunẽ᷑:⁊ paſſim
licere qð paſſim gignitur. Quid ad nos:quoꝝ
cõuerſatio in celis eſt:Qui ſuꝑ Nythagoꝛã et
Empedoclẽ: ⁊ oẽs ſapiẽtie ſectatoꝛes:nõ ei de
bemꝰ cui naſcimur:ſed cui renaſcimur:qͥ repu
gnãrẽ carnẽ: ⁊ ad libidinũ incentiua rapienteʒ

media ſubiugamꝰ/Elſus carniũ:et potus vini

carniſq; ſaturitas ſeminariũ libidinis eſt. An⸗
de et comicus: Sine cerere inquit et libero fri⸗
get venus. .

et ve Ta. XXXVI
Er quinq; ſenſus: quaſi ꝑ quaſdam fe
p neſtras: vitioꝛũ ad anima introitus ẽ.
Non poteſt ante metropolis ⁊ arx mẽ
tis capi:niſi per poꝛtas eiꝰ irruerit hoſtilis ex⸗
ercitus.Hoꝛũ ꝑturbationibus anima pᷣgraua
tur:et capit᷑ aſpectu:auditu:odoꝛatu: ſapoꝛe:
tactu. Si Cyrcenſibꝰ quiſpiã delectet᷑: ſi Ath⸗
letarũ certamine:ſi mobilitate hiſtrionũ:ſi foꝛ
mis mulierũ:ſplendoꝛe gẽmarũ:veſtiũ:metal
loꝛũ:⁊ ceter huiuſcemodi ꝑ oculoꝛũ feneſtras
anime capta libertas ẽ.⁊ impletur illud ꝓphe⸗
ticum:moꝛs intrauit per feneſtras vras. Rur
ſum auditus vario oꝛganoꝝ cantu: ⁊ vocũ fle
xionibus delinit᷑. ⁊ carmine poetarũ.⁊ Come
doꝛũ mimoꝛũq; vꝛbanitatibꝰ⁊ ſtrophis.⁊ qͥc⸗
quid ꝑ aures introiens virilitateʒ mentis effe⸗

Saſſagete 1 Ber

I

minat. Odoꝛis autẽ ſuauitas et diuerſa Thy⸗
miamata et amomũ:cyphi:oenãthe:muſcus:
ꝑegrini muris pellicula:ꝙ diſſolutis ⁊ amato⸗
ribus cõueniat: nemo niſi diſſolutꝰnegat Poꝛ
ro ciboꝛuʒ auiditas ꝙ auaritie mater ſit:⁊ ani⸗

mũ quaſi q buſdam cõpedibꝰ degrauatũ in ter

ra teneat: qs ignoꝛat? Mꝛopt᷑ bꝛeuẽ gule volu
ptatẽ:terre luſtrant᷑ ⁊ maria:⁊ vt mulſũ vinuʒ

pcioſuſq; cibus fauces nr̃as tranſeat: totiꝰ vi⸗

te oꝑa deſudamꝰ. Tactus aũt alienoꝝ coꝛpo⸗
rum ⁊ feminarũ ardentioꝛ apetitus:vicinꝰ in⸗

ſanie eſt. Ob hunc ſenſũ cupimus:iraſcimur:

geſtimꝰ:inuidemur:emulamur:ſolliciti ſumꝰ.
⁊ expleta voluptate:per quãdã plenitudinem
rurſus accẽdimur.querimuſq; facere:qð cum
fecerimus:iterũ peniteamus. Igit᷑ cum ꝑ has
poꝛtas quaſi qͥdaʒ ꝑturbationũ cunei ad arcẽ
noſtre mẽtis intrauerint:vbi erit libertas: vbi
foꝛtitudo eius: vbi de deo cogitatio maxie cuʒ
tactꝰdepingat ſibi etiam pᷣteritas voluptates⸗

Et recoꝛdatione vitioꝛũ cogat animã compati
⁊ quodãmodo exercere qð nõ agicx/lH is . tur

rpꝛe⸗ rationibꝰ inuitati multi philoſophoꝛũ relique
tatur hircus Et vt ſciremus:quales deos ſem

rũt frequẽtias vꝛbiũ: ⁊ hoꝛtulos ſuburbanos

vbi ager irriguus ⁊ arboꝛũ come:⁊ ſuſurrꝰ aui
ſio vꝛbs eoꝛuʒ Antinous aſpellata eſt. Rerui⸗

um fontis ſpeculũ:riuus imurmurãs:⁊ multe

oculoꝛũ auriũq; illecebꝛe ſũt.ne ꝑ luxũ ⁊ abun

dantiam copiarũ anime foꝛtitudo molleſceret
⁊eius pudicitia cõſtuparet᷑ Inutile quipe eſt

crebꝛo videre:ꝑ q̃ aliquãdo captus ſis. ⁊ eoꝛũ
te exꝑimento cõmittere: qͥbus difficulter care⸗

as/lHam ⁊ Pythagoꝛei huiuſcemodi frequẽ⸗
tiam declinantes in ſolitudine ⁊ deſertis locis
habitare cõſueuerũt/latonici quoq; ⁊ Stoi

ciin temploꝝ locis ⁊ poꝛticibꝰ verſabat᷑. vt ad

moniti anguſtioꝛis habitaculi ſanctitate:nihil

aliud qᷓ; de vtutibus cogitarẽt/Sʒ ⁊ ip̃e Pla⸗

to cũ eẽt diues:et toros eius Diogenes luteis

pedibꝰↄculcaret vt poſſet vacare philoſophie

elegit Academiã villã ab vꝛbe ꝓcul non ſoluʒ
deſertã:ſed ⁊ peſtilenteʒ: vt cura ⁊ aſſiduitate

moꝛboꝝ libidinis inpetus frangeret᷑.diſcipu⸗

liq; ſui nullã aliã ſentirẽt voluptatẽ: niſi earuʒ
rerũ quas diſe õ effodiſſe
ſibi oculos:ne ꝑ eoꝝ viſum a ↄtemplatiõe phi
loſophie euocarent AndeTraree ille The
banus ꝓiecto in mari nõ paruo auri pondere:
abite inquit peſſuʒ male cupiditates: ego vos
mergã:ne ipᷣe mergar a vobis
mat:⁊ abundãtia ciboꝛũ potionũq; ſempꝑ frui:
⁊ vacare poſſe ſapiẽtie:hoc eſt ⁊ verſariin deli

tijs:⁊ delitiarũ vitijs non teneri ſeiꝑm decipit

Cum eni ꝓcul ab his remotiſepe capiamur na
ture illecebꝛis:⁊ cogamur ea cupere quoꝛũ co⸗

piam non habemus: quãto magis ſi circũdati

rhetibꝰ voluptatũ eẽ nos liberos arbitremur⸗

8 exiſti⸗

o⸗
iG
des
hec

44

dic
bu
ic
mil
is
.
nen

no⸗
pos
ltut
phie
dage
neit
en

de
ſci
ſun
chce
een
debe
busn
Gaue
tdoꝛr
nsine
inüͦ:
hiomn
hbscl
ſeſtos
nus. C.
Rparat
Uget⸗⸗
dergeg
lerſtamne
Hno⸗
urſin
amii⸗
fionid
lgeſuni
blrt
Ntläg
gfert
phoniſ
ſencfn
ſuguin
denp⸗

muleus
Ru
n o⸗
—
atünter
gulepoln
lüͤpie
krtoty⸗
6 (oꝛdo⸗
weinin
raſeimur:
hanſon⸗.
Oudinen
Regun
kanphr
Meiadai
hotp
hmureay
Ahmnts:
nicnpi
Mräüͤräiane
uoudns
1ſulupui
Nrisan
urürahen
0 wolehae
tiegupedk
luls tei
faneraa⸗
ifegi⸗
nisſocs
oc
ſchi l
nauneniit
ihr
Ggenezlts
eppiaccpe
l vonſr⸗
1 14ſitt
ei ⸗
inſenn
inutitſi
nlriehii
sle
ienden

s:e
Nöl

S
—
=

=

=
Se

—
=S=
=
=
SES=
=

+☛

Tractatus II

Fo. XXXVIII

Epla X

Senſus noſter illud cogitat: qð videt: audit: ſcere. Non eni manere in vno ſtatu natura coꝛ

odoꝛat᷑: guſtat:attrectat.⁊ ad eius rei trahitur
appetitũ:cuius capit᷑ voluptate.Qð mens vi⸗
deat: ⁊ mens audiat: ⁊ ꝙ nec audire quippiam

nec videre poſſumꝰ:niſi ſenſus in ea q̃ cernimꝰ

⁊ audimꝰfuerit intentꝰ. Netus quoq; ſnia eſt:
difficile ẽ imo impoſſibile:delitijs ⁊ voluptati
bus affluẽtes ñ ea cogitare q̃ gerimꝰfruſtraq;
q̃dã ſimulãt ſalua fide ⁊ pudicitia et itegritate

mẽtis:ſe abuti voluptatibꝰ: cũ q̊ naturã ſit: c
pijs voluptatũ ſine voluptate ꝑfrui.Et aplłus
hoc ipᷣm cauẽs dixerit.QAue aũt in delitijs vi⸗

uens ẽ vidua:moꝛtua ef. Ca. xXXXVIII.

Enſus coꝛpoꝛũ quaſi equi ſunt:ſine

ſtione currentes.anima vero in aurige
modũ retinet frena currentiũ.Et quo⸗
modo equi abſq; rectoꝛe pᷣcipites ruũt:ita coꝛ⸗
pus ſine rõne ⁊ imperio anime in ſuũ fert᷑ inte⸗
ritu ia quoq; cõparatio anime ⁊ coꝛpus a
philoſophis ponit᷑.coꝛpꝰ puerũ: animã peda⸗
dagogũ eſſe dicentibꝰ. VUnde ⁊ hiſtoꝛicus ſani
me imperio: coꝛpoꝛis Hᷣuitio magis vtimur l
terũ nobis cũ dijs:alteꝝ cũ beluis cõmune eſt.

poꝛũ põt:ſed aut creſcere ſemꝑ: aut decreſcere
habet.nec poſſe viuere animal:niſi creſcẽdi ca
ax r Ande ? Balienuo etiam doctiſſimus
Hippocratis interpꝛes athletas quoꝛuʒ vita
ars ſagina ẽ:dicit in exhoꝛtatiõe medicine nec
viuere poſſe diu:nec ſanos eſſe.animaſq; eoꝛũ
ita nimio ſanguine ⁊ adipious qſi luto inuolu
tas nihil tenue:nihil celeſte:ſed ſemꝑ de carni
bus:⁊ victu:⁊ vẽtris ingluuie cogitare Hio⸗
genes tyrãnos et ſubuerſiones vꝛbiũ: bellaq;
vel hoſtilia vł ciuilia:non ꝓ ſimplici victu ole
rum pomoꝛũq;:ſed ꝓ carnibus ⁊ epularũ deli

tijs aſſerit excitari/
curꝰ voluptatis aſſertoꝛ:oẽs libꝛos ſuos reple
uit oleribus ⁊ pomis ⁊ vilibus cibis dicit eſſe
viuendũ.qꝛ carnes ⁊ exqͥſite epule ingenti cu⸗
ra ac miſeria pᷣparent᷑.maioꝛẽq; penam habe⸗
ant in querẽdo:qᷓ; voluptatẽ in abzirce/.
poꝛa autẽ noſtra cibo tm ⁊ potu indiger

bi
aqua ⁊ panis ſit:et cetera his ſimilia:ibi natu⸗

re ſatiſfactũ.quicqͥd ſupꝛa fuerit: nõ ad vite ne
ceſſitatẽ ſpectare:ſed ad vitium voluptat/Bi

Igit᷑ niſi vitia adoleſcẽtis ⁊ pueripꝛudẽtia pe bere ⁊ comedere non delitiaꝝ ardoꝛẽ:ſed ſitim

dagogi rexerit: ois conatꝰ eius ⁊ impetꝰ ad la⸗

famẽq; reſtinguere.Qui carnibus veſcunt᷑:in

ſciuiã ꝓperãt.ſine quattuoꝛ ſenſibꝰ viuere poſ digere etiam his q̃ non ſunt carniũ. Qui auteʒ

ſumus.id eſt.ſine aſpectu:auditu:odoꝛatu:at⸗
qᷓ; cõplexu Abſq; guſtu autẽ ⁊ cibis impoſſibi

le eſt humanuʒ coꝛpus ſubſiſtereAdeſſe ergo .
debet rõ:vt tales ⁊ tantas ſumamus eſcas:qͥ⸗
bus non oneret᷑ coꝛpus: nec libertas animepᷣ⸗
grauet᷑.quia ⁊ comedendũ eſt:⁊ deambulãdũ
⁊ doꝛmiendũ:⁊ digerendũ:⁊ poſtea inflat ve⸗

nis incẽtiua libidinis ſuſtinẽda.luxurioſa res

vinũ:⁊ tumultuoſa ebꝛietas. Omnis aũt qͥ cũ

,

ſunt

npliet victu abutant᷑ eos carnes nõ redùrere.
apiẽtie quoq; operã dare non poſſumus. ſi
menſe abũdantiã cogitemꝰ: que laboꝛe nimio

⁊ cura diligẽti atq; indigẽti indiget/Cito exple
tur nature neceſſitas: frigus et fames ſimplici
veſtitu ⁊ cibo expelli põt.vnde et apoſtolꝰha⸗

bẽtes inqͥt victũ ⁊ veſtitum his ↄtenti ſumus.

Belitie ⁊ epularũ varietates:fomẽta auaritie
ꝛadis exultatio anime eſt: cũ paruo cõ⸗

his miſcet᷑ non erit ſapiens 7 tales accipia tentus fueris cibo:mundũ habere ſub pedibꝰ

mus cibos:qͥs aut difficulter digerere: aut co⸗
meſtos magno partos:⁊ pꝑditos laboꝛe dolea⸗
mus. Olerũ ⁊ pomoꝛũ ac leguminũ:⁊ facilioꝛ
apparatus eſt:⁊ arte impendijſq; cocoꝝ non in

diget:⁊ ſine cura ſuſtentat humanũ coꝛpꝰ:mo

derateq; ſũptus.quia nec auide deuoꝛat᷑ ⁊ q
irritamẽta gule nõ hʒ:lenioꝛi digeſtiõe ↄcoqᷣt᷑.
NHemo eni vno ⁊ duobꝰ cibis ijſq; vilibꝰ vſq;
ad inflationeʒ ventris onerat᷑:que diuerſitate
carniũ ⁊ ſapoꝛis delectatione concipit᷑:cuʒ va
rijs nidoꝛibꝰ fumant patine:⁊ ad eſũ ſui exple

ta eſurie:quaſi captiuos trahũtAnde ⁊ moꝛ⸗
bi ex ſaturitate nimia cõcitanf:multiq; impati
entiã gule/vomitu remediant᷑.⁊ qð turpiter in

⁊ omnẽ eius potentiã epulas:libidines:ꝓpter
que diuitie cõparent᷑:vilibus mutare cibis.et

craſſioꝛe tunica cõpenſare/CTolle epulaꝝ ⁊ libi
dinis luxuriã: nemo q̃ret diuitias: quaꝝ vſus
in ventre aut ſub ventre eſt g
aliter recipit ſanitatẽ:niſi tenui cibo et caſtiga⸗
to victu:que Xπ αâ id &. tenuis dieta
dicit. Quibꝰ ergo cibis recipitur ſanitas: his⸗
⁊ ſeruari põt:ne qͥs putet moꝛbos oleribus cõ/
citari. Si aũt Milonis illiꝰ Crotoniate vires
olera non miniſtrãt: que naſcũt᷑ ⁊ alunt᷑ ex car
nibꝰ:qͥd neceſſe eſt viro ſapienti ⁊ philoſopho
xpᷣi tãtã habere foꝛtitudinẽ:que athletis ⁊ mi⸗
litibus neceſſaria eſt:Quã cum habuerit ad vi

geſſeruut:turpius egerũt/Hippocrates in am - tia ꝓuocet᷑.Illi arbitrãtur carnes ſanitati con

hoꝛiſmis vocet craſſa et obeſa coꝛꝑa que cre⸗/
cendi menſurã impleuerint: niſi cito ablatiõe
ſanguinis minuãt᷑:in paralyſin ⁊ peſſima moꝛ
boꝛũ genera erũpere.⁊ iccirco eſſe neceſſariam
demptionẽ:vt rurſũ habeãt in que poſſint cre⸗

gruas:qͥ volunt abuti libidine: ⁊ in cenum de⸗

mergi voluptatũ ad coitũ ſemꝑ exeſtuãt Chꝛi
ſtiano ſanitas abſq; viribꝰ nimijs neceſſaria ẽ.

ui egrotat: non

NMec turbare nos debet: ſirari ſint bpul Ppoſi

ti ſectatoꝛes:qꝛ rari ſunt ⁊ amici boni ⁊ fideles

S

⁊ pudici a⁊ cõtinentes.ſemperq; virtus rarq ẽ.
2 ege Fabꝛitij continentiã: Curij pauꝑtatem
⁊ in tanta vꝛbe vix paucos inuenies:quos ſeã
ris. Moli timere ne ſi carnes nõ comederis: au
cupes ⁊ venatoꝛes fruſtra artificia didicerint.
Tegimꝰ quoſdaʒ moꝛbo articiuari ⁊ podagre
humoꝛibus laboꝛãtes ꝓſcriptione bonoꝛũ: ad
ſimplicẽ menſaʒ ⁊ pauꝑes cibos redactos con
ualuiſſe Caruerãt eni ſollicitudine diſpẽſande
domus: ⁊ epularũ largitate:q̃ ⁊ coꝛpus frãgũt
⁊ aiam. Irridet Oꝛatius appetitũ ciboꝝ:qͥ con
ſumpti reliquũt penitentiaʒ.
Sperne voluptates: nocet empta dolere volu
ptas. Et cum ĩ ameniſſimo agro i moꝛſũ volu⸗
ptuoſoꝝ hoĩuʒ ſe craſſũ pinguẽq; deſcriberet:
iuſit his verſibus..
Me pinguẽ ⁊ nitidũ bñ curata cute viſes:
Cum ridere voles Epicuri de grege poꝛciũ.
E⸗gq ex viliſſimis cibis LCa.XXXIX
ſxvitanda ſotietas eſt/Eihil eni ita ob⸗
ruit animũ: vi plenuùs vẽter:⁊ eſtuans
⁊ huc illucq; ſe vertẽs:⁊ in ructus vel in crepi⸗
tus ventoꝛuʒ efflatione reſpirans/Quale illð
ieiuniũ eſt:aut qualis illa refectio poſt ieiuniũ/
cum pꝛidianis epulis diſtẽdimur: guttur no
ſtrum meditatoꝛiũ efficit᷑ latrinarũ:HDũq; vo⸗
lumus ꝓlixioꝛis inedie fame carere:tantuzʒ vo
ramus:quantũ vix alterius diei nox digerat.

Itaq; non tam ieiuniũ appellãdũ eſt:qᷓ; crapu:

la ac fetens ⁊ moleſta igolltio/ ceacheie in
libꝛis antiq;tatuʒ ⁊ deſcriptione Gꝛecie: refert
ſub Saturno.id eſt. in aureo ſeculo: cuʒ om̃ia
humus funderet:nulluz comediſſe carnes:ſed
vniuerſos vixiſſe frugibꝰ⁊ pomis:.c
terra gignebat/Merſarũ reg Cyrivitã ſeno⸗
phon octo voluminibꝰexplicat:polenta ⁊ car⸗
damo ⁊ ſale ac pane cibario eos aſſerẽs victita

re. Lacedemonioꝛũ menſe frugalitatiſq; et ſu⸗

pꝛaſcriptꝰ enophon ⁊ Theophꝛaſtus ⁊ om

nes pene ſcptoꝛes Gꝛedie teſtes ſi / eremö
Stoicus vir eloquẽtiſſimus narrat de vita an

tiquoꝛũ egypti ſacerdotũ ꝙ omnibꝰ mundi ne
gocijs curiſq; poſtpoſitis ſemꝑ in templo fue⸗
rint: ⁊ rerum naturas cauſaſq; ac rõnes ſydeꝝ

contemplati ſint: nunqᷓ; mulieribus ſe miſcue⸗

rint.nũqᷓ; cognatos ⁊ ꝓpinquos ne liberos q⸗
dem viderint.ex eo tẽpoꝛe quo cepiſſent diui⸗
no cultui deſeruire:⁊ carnibus ⁊ vino ſe ſꝑ ab
ſtinuerint: pter tenuitatẽ ſenſus ⁊ vertiginem
capitis:quẽ ex paruocibo patiebant᷑:⁊ maxie
ꝓpter apetitus libidinis:qui ex his cibis ⁊ ex
hac potatione naſcunt᷑.pane raro veſcebãtur
ne onerarẽt ſtomachum.Etſi quando comede
bant:tonſũ pariter iſopũ ſumebant in cibo.vt
eſcã grauioꝛẽ illius coloꝛe decoquerent.Oleũ

tm in oleribus nouerant: verũ ⁊ ipᷣm parũ pꝛo

gue ſponte eos venerit:adoꝛare illos ſolitus ſit:pacem

goꝛe: Socratis: Antiſthenis: reli

I .
. .

pter nauſeã ⁊ aſperitatẽ guſtus leniẽdã Quid

loquar inqᷣt ð volatilibus cũ ouũ quoq; ꝓcar⸗
nibus vitauerint ⁊ laci Quoꝛũ alteruʒ carnes
liqdas:alterũ ſanguinẽ eſſe dicebãt coloꝛe mu
tato. Cubile eis de folijs palmarũ:q̃s DHayas

vocant:cõtextuʒ erat.ſcabellũ acliue: ⁊ exvna
parte obliquũ:in terra ꝓ puluillo capiti ſuppo
nebant bidui triduiq; inediam ſuſtinẽtes. Hu
meros coꝛpoꝛis qui naſcunt᷑ ex ocio: ⁊ ex man⸗

ſione vnius loci nimia victus caſtigatione ſic⸗

cabant/Joſephus in ſecũda iudaice captiuita
tis hiſtoꝛia:⁊ in octauodecimo antiqtatũ libꝛo
cõtra Appionẽ: duobus voluminibꝰ tria de⸗
ſcribit dogmata iudeoꝛuʒ. Phariſeos: Sadu
ceos: Eſſeos. Quoꝛuʒ nouiſſimos miris effert
laudibꝰ:qꝙ ⁊ ab vxoꝛibꝰ ⁊ vino ⁊ carnibꝰ ſemꝑ
abſtinuerint: ⁊ quotidianũ ieiuniũ verterinti

naturãSuꝑ quoꝛũ vita ⁊ Philo vir doctiſſi⸗
mus pꝓpꝛium volumen edidit/Eantes Cizyce

nus ⁊ Aſclepiades cypꝛius:etate qᷓ ygmale
on in oꝛiente regnabat:ſcribunt eſum carniuʒ

non fuiſſe/Eubulus quoq; ꝑ hiſtoꝛiam Aoi-

tre multis voluminibꝰ explicuit: narrat apud

Merſas tria genera Mogoꝛũ quoꝛũ pꝛimos

à ſint doctiſſimi ⁊ eloquẽtiſſimi excepta farina
⁊ olerenihil aliud in cibo ſumere/Apud Ele 3
po

„

ſinam etiam volucribꝰ piſcibus ⁊ dbuſdã
mis abſtinere ſolẽne eſt/HGardelanes vir baby
lonius in duo dogmata apud Indos gymno⸗
ſophiſtas diuidit.quoꝛũ alterũ axpellat bꝛag⸗

manas:alterũ ſamaneos:qͥ tãte cõtinentie ſint
vꝛ vel pomis arboꝛũ iuxta gangem fluuiũ: vel

publico oꝛiʒe ⁊ farine alant᷑ cibo.⁊ cum rexad

ſue ꝓuincie in illoꝛũ pcibus arbitrari ſitq/ Eu⸗
ripides in creta Jouis/ꝓphetas non ſoluz car

nibus ſed a coctis cibis abſtinuiſſe ſert/Feno

crates philoſophus de Triptolemi legibꝰapð

atheniẽſes tria tm pᷣcepta in templo Eleuſine
reſidere ſcribit:honoꝛandos parẽtes:venera⸗

dos deos: carnibus non veſcendũ/Oꝛpheus
in carmine ſuo eſum carniuʒ deteſt lerrge
quoꝛuʒz fru
galitatem referrẽ in confuſionem noſtrã:niſi ⁊
longum eſſet: æ ꝓpꝛij operis indigeret oficio.
Zic certe eſt Antiſthenes qͥ cum gloꝛioſe docu
iſſet rhetoꝛicã: audiſſetq; Socratẽ: dixiſſe fert᷑
ad diſcipulos ſuos:Abite: ⁊ magiſtrũ querite
ego eni iam repperi. Statimq; venditis que ha

bebat: a⁊ publice diſtributis: nihil ſibi plus qᷓ

palliolũ reſeruauit. Mauꝑtatiſq; eius et labo⸗
ris ⁊ ZFenephon teſtis eſt i ſympoſio:⁊ inume⸗
rabiles libꝛi eius.quoꝛuʒ alios philoſophico:
alios rhetoꝛico genere ſcripſit. Huius DBioge⸗

nes ille famoſiſſimus ſectatoꝛ fuit: potẽtioꝛ re⸗
ge Alexandro: ⁊ nature victoꝛ humane Nam

a
ie
iſin
eeſſ
fusb
ſepe
foru
duot
habnr
ltfe⸗
eſol
cus
ſcene
gute
lumm

ſehe

inn
fidi
llina
Au⸗
cauel
elitce
natu
Uner
hen
bu⸗
ap⸗
libu
cll⸗
boei⸗
ſlotu
gut vi
amn. G
Nbig
flſegit
Phion
ſrirtr
les yeſt
login
duricti
gentlliͤ

h

Nho
chton
boeen
hentige
ſelunn

(lectuſ

porach
nocor
Ptlic
bornmn

dunkin
ſſoug

liAuid
Wpagr⸗
Bernes
tloem
oben
enermn
ahliſagn
nades hn
Nteknhan⸗
Gationeſſe⸗
Ccchiut
ickrälbeo
ſens Snll
minseſe
Indeſen
üenein
Virdociſte
tesire
erome
Cumcnnin
Pan⸗
Narrarand
norü pinds
teepnafumn
3cbrſtine
rsnrber
Neo
peluti
manehn.
nfbuiͤrt
1anſern

ſl⸗grdne
mnſti ⸗
orſolzc.

ſirickan

natura haberet poculum
tinentiã moꝛs quoq; indicat. Nam cũ ad ago⸗

Tractatus II

cum diſcipuloꝛũ Antiſthenes nullũ reciperet:
⁊ ꝑſeuerãtẽ Siogenẽ remouere non poſſet:no
uiſſime claua minatꝰeſt:niſi abiret Cui ille ſub
ieciſſe dicitur caput:atq; dixiſſe:nullus tã du⸗

rus baculus erit:qui me a tuo poſſit obſequio
ſepararz ſkefef Varpens :ͤqui illuſtriũ viro⸗
roꝛum ſcribit hiſtoꝛias: ꝙ Diogenes palliolo
duplici vſus ſit ꝓpter frigus: peraʒ ꝓ cellario
habuerit:ſecũq; poꝛtarit clauam ob coꝛpuſcu
li fragilitateʒ:qua iam ſenex membꝛa ſuſtenta
re ſolitus erat.Et ISpopioc& id eſt. diarij vi⸗
ctus vulgo apellatus ſit.in pᷣſentem hoꝛaʒ po
ſcens a quolibet:⁊ accipiens cibum/habitauit
autẽ in poꝛtarũ veſtibulis ⁊ poꝛticibus ciuira⸗
tum.Cunq; ſe cõtoꝛqueret in dolio: volubileʒ
ſe habere domuʒ iocabat᷑: ⁊ ſe cum tẽpoꝛibus
imutantem.frigoꝛe eni os dolij vertebat in me
ridiem:eſtate ad ſeptentrionẽ/c vtcũq; ſol ſe ĩ-⸗
clinauerat: Hiogenis ſimul pᷣtoꝛium vertebat

AQuodam vero tẽpoꝛe habens ad po:tandum

caueũ ligneũ: vidit puerũ manu ↄcaua bibẽ:
eliſiſſe illud fert᷑ ad terraʒ dicens Neſciebã ꝙ
Virtutem eius ⁊ cõ

nem olympiacũ qͥ magna frequẽtia grecie cele
bꝛabat᷑:iam ſenex ꝑgeret:febꝛe in itinere dicit᷑
appꝛehenſus accubuiſſe in crepidine vie.volẽ⸗
tibuſq; eum amicis aut in iumentũ aut in vehi
culum leuare:non acqͥeuit. ſed tranſiens ad ar

boꝛis vinbꝛam locutus eſt. Abite queſo: ⁊ ſpe

ctatum ꝑgite.hec me nox autvictoꝛem ꝓbabit
aut victum. Si febꝛem vicero:ad agonẽ᷑ veniã
am. Si me vicerit febꝛis: ad inferna deſcendã
Ibiq; per noctem eliſo gutture:non tam mo⸗
ri ſe ait:qᷓ; febꝛem moꝛte excludere. Anius tm

philoſophi exeremplũ poſui.vt foꝛmoſuli no⸗

ſtri ⁊ troſuli:⁊ vix ſũmis pedibus abumbꝛan⸗

tes veſtigia:quoꝛũ verba in pugnis ſunt:⁊ ſyl

logiſmi in calcibꝰ qͥ pauꝑtatem apłoꝝ ⁊ crucis
duriciã aut neſciunt aut ↄtemnũt: imitẽt᷑ ſaltẽ
gentiliũ parcitatem. Ca. LX.
Ec de argumentis philoſophoꝛum ex
h empliſq; diſſerui. Nunc ad exoꝛdium

gedneris humani.id eſt. noſtra trãſiens
docebo pꝛimũ Adã ⁊ in paradiſo accepiſſe pᷣ⸗

ceptum:vt cetera poma comedens:ab vna ar⸗

boꝛe ieiunaret Beatitudo paradiſi abſq; abſti
nentia cibi non potuit dedicari. &diu Adaʒ

ieiunauit:in paradiſo fuit.comedit:⁊ eiectꝰeſt

eiectuſq; ſtatim duxit vxoꝛem. Qui ieiunãs in

paradiſo virgo fuerat: ſatur in terra matrimo
nio cop aruge Eine. eiectus nõ ꝓtinus acce⸗
pit licẽtiã carniũ veſcendarũ:ſed tm̃ poma ar⸗
boꝛum ⁊ fruges ſegetuʒ:⁊ herbarũ olera ei tra
dunt in cibum. vt exul quoq; paradiſi nõ car⸗
nibus que in paradiſo non erãt:ſed ſimilitudi⸗

idqla fabꝛicat

Fo. XXXIX

Epla X

ne frugũ paradiſi veſceret᷑/ poſtea vero vidẽs

deus ꝙ diligenter apoſituʒ eſſet ad maliciam
coꝛ homĩs ab adolelſcentia:⁊ ſpũs eius in is ꝑp⸗
manere non poſſet:qͥ erant caro: opera carnis
diluuio cõdemnauit:⁊ auidiſſimã hoiuzʒ gulaʒ
ꝓbans dedit eis licentiã comedendaꝝ carniũ:

vt dum ſibi intelligunt licere omia. non deſide

rarent magnopꝑe qð licebat.nec mandatũ i cau
ſam verterẽt pᷣuaricationis. Sqᷓ; ⁊ tũc ex par
te imperatũ de imundis animalibꝰ ieiuniũ ſit.
nam cum alia munda dicant᷑:alia imunda: eti
arca Noe de imundis bina: de mundis intro⸗

ducunt᷑ imparia: ⁊ vtiq; imundoꝛũ eſus abla⸗

tus ſit:ne ſine cauſa dicerẽtur imunda: ex par⸗
te ieiuniũ dedicatũ eſt:doce ſtinentia
niũ in quoꝛũdã reciſione Cur ꝑdidit Eſau pꝛi
mogenita ſua: Nõne ꝓper cibum: Impatien
tiamq; gule lachꝛymis emendare non potuit.
iectus de egypto populus iſrael ⁊ in terram

repꝛomiſſionis lacte ⁊ melle manantẽ introdu

cẽdus:egyptias carnes ⁊ pepones:alliaq; de⸗
ſiderat. Atinã inqͥt obijſſemus ꝑcuſſi a deo in
terra egypti:quando ſuꝑ ollas carniũ ſedeba⸗
mus. Et iterũ. Quis nos veſcet carnibus: Ve
nerunt in menteʒ nobis piſces quos in egypto
comedebamꝰ gratis:⁊ cucumeres:⁊ pepones
⁊ poꝛri:⁊ cepe:⁊ allia At nũc anima nr̃a arida
nihil niſi mana oculi noſtri cõſpiciunt Angelo
rum cibum ↄtemnẽtes:carnes egyptias ſuſpi⸗
abar Woy. es qdraginta diebus ⁊ noctibꝰ
ieiunus in monte Syna:etiaʒ tunc ꝓbans :nõ

in pane ſolo viuere hominẽ:ſed in omni verbo

dei: cum domino loquit᷑.populus auteʒ ſatur
e vacuo ventre legeʒ accipit
ſcriptam digito domini. Iſte manducans ⁊ bi

bens:cõſurgenſq; ludere:aurum cõſlat in vitu
lum:⁊ egyptium bouẽ pᷣfert domini maieſtati.

Tot dierũ laboꝛ:vnius hoꝛe ſaturitate perijt.

Frangit audacter Moyſes tabulas. ſciebat

eni dei ſermonẽ non poſie audire temulentos:
incraſſatꝰ eſt ⁊ pinguefactus:⁊ dilatatus:⁊ re

calcitrauit dilectus:⁊ dereliquit dominũ: qͥ fe

cerat eum: ⁊ abſceſſit a deo ſalutari ſuo Unde
⁊ in eodem deuteronimio pᷣcipit᷑:ne cum man
ducauer ⁊ biberis:⁊ domos optimas ediſfica⸗
uerit:ouibus ⁊ bobus tuis multiplicatis ⁊ ar

gẽto ⁊ auro extollat᷑ coꝛtuũ:⁊ obliuiſcaris do
mini Benc mãducauit popułꝰ:et incraſ⸗

ſatum eſt coꝛ eius:ne videret oculis.⁊ audiret
gauribus t coꝛde cõtineret:⁊ vultum ieiunãtis

MMoyſi:⁊ iuxta hebꝛaicã veritatem: dei confa

☛,Uu 24α.

bulatione coꝛnutuʒ paſtus ⁊ Pinguioꝛ Pogule —
e

ſuſtinere non potuit/&αιob rem domin?no
atq; ſaluatoꝛ non ob differẽtiã vginitatis ⁊ nu
ptiarnm vt qͥdam putant:ſed ob ieiunioꝛũ con
ſoꝛtia Moyſem ⁊ Heliã trãſfiguratꝰin monte

ars

ſecum oſtẽdit in glia.qᷓqᷓ; oyſes et Helias

typũ ꝓpꝛie legis ꝓphetarũq; mõſtrauerint: ſi
cut manifeſte ſcpᷣtura euangelui teſtat᷑. dicebãt
ei exitũ.quem cõpleturus erat in hierłm.paſſi⸗
onem eni dñi non vᷣginitas ⁊ nuptie:ſʒ lex nũ⸗
ciat ⁊ ꝓphete.Qð ſi cõtentioſe in Moyſe nu
ptias:in Helia vginitatẽ dixerint demonſtra⸗
ri:bꝛeuiter audiant oyſem moꝛtuũ ⁊ ſepul
tum: Helis igneo curru raptũ:ante imoꝛtalem

eſſe cepiſſe.q; moꝛtuũ Seanee ſecũda conſcri
ptio tabularuʒ abſq; ieiunio potuit impetrari

Qðò ebꝛietas perdiderat: inedia reperit/Ex d
oſtendit᷑ poſſe nos ꝑ ieiuniuʒ redire in paradi:

ſum. vnde per ſaturitatez fueramus eiecti/ In
exodo aduerſus Amalech oꝛatiõe Aopfi⸗ et
totius populi vſq; ad veſperã ieiunio dimica⸗
tum eſt/ Ihᷣs flius Maue ſtationẽ impetrauit
ſoli ⁊ lune.⁊ inediã plus qᷓ
exercitus ꝓtelauit/Sat
libꝛo ſcribit᷑:maledictus inqͥt qui ederit paneʒ

vſq; ad veſperam: donec vlciſcar me de inimi-

cis meis Et non guſtauit ois populꝰ eius:ato
ta terra pꝛãdebat/Tantaq; fuit auctoꝛitas ſta
tionis ſemel dño deſtinate: vt Jonatham qui
cauſa victoꝛie extiterat: depꝛehenderet ſoꝛs:⁊
ignoꝛantie crimẽ declinare nõ poſſet. patriſq; i.
ſe cõcitaret manũ:⁊ vix populi pᷣcibus ſaluare
tune He iae quadraginta dierũ ieiunio p̃para⸗

tug:deũ vidit in monte Oꝛeb. audiuitq; ab eo

d tu hic Helia: Multo familiarioꝛ iſta vxoꝛ

qᷓ; illa in Geneſi.Adã vbi es: Illa eni paſtum
ditum. hec ieiunanti famulo blan⸗
diebat/Coõgregatũ Samuel i populũ ĩ Maſ⸗
ndicto ieiunio roboꝛauit: et fecit hoſti⸗
ſyrioꝛũ impetũ: æ potẽtiã Sẽ⸗
zechie regl lachꝛyme ſaccus ⁊ hu⸗

terrebat 7

bus foꝛtioꝛẽ
nacherib:
miliatio victus fregit: ꝓſtrauit ⁊ vicit.Et ecõ⸗
trario ciuitas Niniue iminentẽ iram dñi :ieiu⸗
moꝛũ miſeratiõe detoꝛſit.quã ⁊ Sodoma pla⸗
caſſet ⁊ Gomoꝛra:ſi voluiſſet agere penitẽtiã.
⁊ lachꝛymas penitẽtie patrocinãte cõciliare ie

iunio/Acab rex impijſſimꝰ:vt ſentẽtiã dei ſub⸗
terfugeret: æ euerſio domꝰ eius differret᷑ ĩ po⸗

ſteros:ieiunio impetrauit et ſacco/ nna vox

lchane inanẽ cibo vẽtrẽ filio meruit implere

Mericlitant᷑ in babylone magi omnis cõiectoꝛ

⁊ auriolus ⁊ auruſpex cedit᷑ DGaniel ⁊ tres pu

eri reuelationẽ merent᷑ iciunio.⁊ paſti legumi⸗

menſa regis carnibus veſcebant᷑/ Beinde ſcri
ptumẽ:ꝙ Baniel tribus hebdomadis ieiuna
uerit: paneʒ ſuauẽ non comederit:caro ⁊ vinũ
non intrauerit os eius:oleo vnctus nõ ſit.⁊ ve
nerit ad eum angelus dicẽs. Daniel homo mi
ſerabilis es. Qui deo miſerabilis awaruerat
poſt ieiuniũ:leonibus i lacu fuerat hoꝛribilis.

nibus pulchꝛioꝛes ſunt ⁊ legane ⸗Benedn

ſtrarint. & ob rem expꝛobatr᷑ Ilraeli:
Pvnius diei victoꝛis
aul ſicut in regnoꝝ pmo

ÆR pulchꝛa res que placat deum :leones miti⸗

gat: demones terret/ Mittit᷑ ad eũ (licet hoci

hebꝛaicis voluminibꝰnon inuenerimus (Aba

chuc meſſoꝝ pꝛandiũ poꝛtãs. Talem eni diſco

phoꝛuʒ inedia meruerat hebdomadis Hauid
piclitãte filio poſt adulteriũ cοωινι οXνοοννταν

in cinere ⁊ ieiunio facit dicens. Qui cinerẽ tan

qᷓ; panem mãducabã:⁊ potũ meũ cum fletu mi

ſcebam. Et infirmata ſũt in ieiunio genua mea

et certe iam audierat a Nathan. Ons abſtulit

a te hoc peccatũ Samſon ⁊? Samuel vinüu ſU
ceram non bibũt. Erãt eni ſilij repꝛomiſſionis:

⁊ per abſtinentiã ieiuniũq; ↄcepti/Aaron ⁊ ce

tesi ſacerdotes ingreſſuri tẽpluʒ:omne qð põt

inebꝛiare nõ potant:ne moꝛiant᷑. Ex quo itelli
gimus moꝛi eos: qui in eccłia non ſobꝛij mini⸗
potũ da
batis Naʒareis meis vinũ/Jonadab nilꝰ Ze⸗
chab pᷣcepit filijs ſuis vt nõ biberẽt vinũ vſq; i

eternũ. Quibꝰ cuʒ offerret Hieremias vt bibe
rẽt: ⁊ illi bibere noluiſſent:lodtur dñs ꝑ pphe
tam.qꝛ obediſtis pᷣcepto Jonadab pris vrinõ

deficiet vir ð ſtirpe Jonadab filij Zechab:ſtãs
in ↄſpectu meo cũctis diebu. Ca.XLI.

N foꝛibus euangeli Anna filia ha⸗

i nyuelis vniuira inducit᷑:ſemperq; ieiu⸗

naããs. Et dſim vginem longa caſtitas lõ
gaq; ieiunia ſuſceꝑe/Mꝛecurſoꝛ eius ⁊ pco lo⸗

cuſtis alitur ⁊ ſilueſtri melle non carnibꝰ.habi
tatioq; deſerti ⁊ incunabula monachoꝝ talib⸗

na oantalmente tSed ipe dñs baptimma

ſuũ.xl.dieꝝ ieiunio dedicauit: ⁊ acrioꝛa demo

nia docuit nõ niſi oꝛatiõe ⁊ ieiunijs poſſe ſupe⸗
rari/Coꝛnelius cẽturio vt ſpiritũſãctũ accipe⸗

ret añqᷓ; baptiſma: elemoſynis meruit crebꝛiſ
q; ieiunijs/Maulꝰaplus poſt famẽ ⁊ ſitim ⁊ ce
teros laboꝛes ſuos ⁊ pericula latronũ:nautfra⸗
gii:ſolitudinis:crebꝛa ieiunia enumerat.Et di

ſcipulo Timotheo dolenti ſtomachum:⁊ infir

mitates plurimas ſuſtinenti ſuadet vini modi
cam potionẽ. Jam noli inquit aquam bibere.
Cui aũt dicit:iam noli aquã bibere: oſtẽdit eũ
aquam ante potaſſe/Qð non ↄcederet:niſi cre

bꝛe infirmitates ⁊ doloꝛ ſtomachi poſtulaſſent

epꝛobat qͥdeʒ apoſtolus eos: qui ꝓhibebãt
nuptias:⁊ iubebat cibis abſtinere quos deus
creauit ad vtendũ cuʒz gratiarũactiõe.?b Mar
tionẽ deſignat ⁊ Tatianũ ⁊ ceteros herelicos
q abſtinentiã indicant ꝑpetuam:ad deſtruẽda
⁊ cõtemnẽda ⁊ abominãda oꝑa creatoꝛis:nos
autem creaturã omneʒ laudamus dei: æ maciẽ
ſagine:abſtinentiaʒ luxurie:ieiunia pᷣferimus
ſaturitati Vir quippe in laboꝛibus laboꝛat ſibi
⁊ vim facit in interitũ ſuũ.Et a diebus Johis
baptiſte ieiunatoꝛis ⁊ vginis regnum celoꝛum
vim patit᷑:et violenti diripiũt ilð.Cimemus

enin
hus
fede
nub⸗
um
u
iumm
ſes
fun
ſt⸗
ſſc
hont
duca
na⸗
lrar
iud
or
lufi
tbu
hoſel
eriſt
ehimn
wonk
lan
enge
reg
hoe
c.l
ia.
Ein.
Alius
ſuobn
guitme
chünd
nmondn
Meran
glasar
eſele
ſeſab
Grelag
cnein
Poinſi
ſeodiee
godp
Wego;
lalme
biniane
bicif⸗
voꝛato
ſelunii
ehnles?
glamz
Phibet
feguet
hppin

Ghiti⸗
Ahoci
gldco
ficin
neengn
ztanni
nane
abſuit
yiniͤr
wonrce
ecͤ
guoiten
biinin⸗

bfloTe⸗
üyſgi
ntbbe
p ppbe
ſs prino
chebeſtäs
I.
Arpr⸗
pegien⸗
Lcacttgli
nothol⸗
umtehet
Nrtl
ehien
giondon
poſelpe
i aape
tuit geb
1ſtunace
irmauffe⸗
genat Erdi
urmninoet
nanm hber,
e: ofihlal
nennio⸗
tſen
lpbbeyit
(osdels
ſeßlhn
gherelco⸗
Adefnit
noigne
deiemde
iußfom
untanſt
ſtußti
Cnnns

1
/
9

— —

Tractatus II

9*

enim ne ab aduentu eterni iudicis: ſicut in die⸗

bus diluuij: ⁊ euerſionis Sodome ⁊ Gomoꝛ⸗

re depꝛehendamur manducãtes ⁊ bibentes:?

nubentes:⁊ nuptui tradentes. Nam ⁊ diluui

um ⁊ ignis ð celo ſaturitatẽ pariter ⁊ nuptias
quas deleret inuenit. Nec mirum ſi om̃e quod
in macello vẽditur: apoſtolus emi iubeat ⁊ co
medi:cum idolatris:⁊ adhuc in templis idolo
rum quaſi idolotheta veſcentibus: ꝓſũma ab
ſtinẽtia fuerit cibis im abſtinere gentiliũ. QðD
ſi ſic loquitur ad romanos: is qui manducat:

non manducantẽ non ſpernat: ⁊ qui non man⸗
ducat manducantẽ non iudicet:non inter iein⸗

nia ⁊ ſaturitatẽ equalia merita diſpenſat.ſᷣ coöo⸗
tra eos loquitur:qͥ in chꝛiſtũ credentes adhuc
iudaizabant.⁊ eos qui ex gentibus crediderãt
monet:ne ſcãdaliʒet illos cibo ſuo: qui adnhuc

infirmioꝛes erãt in fide DOeniq; ⁊ in conſequẽ⸗
tibus hoc ipſuʒ ſonat. Scio ⁊ confido in domi

no ieſu:ꝙ nihil cõmune per ſeipſuʒ eſt:niſi eijᷓ

exiſtimat quid cõmune eſſe:illi cõmune eſt Si

enim ꝓpter cibum frater tuus cõtriſtatur:iam

non ᷣm charitatem ambulas. Noli cibo tuo il

lum perdere:pꝛo quo chꝛiſtus moꝛtuus eſt:nõ
ergo blaſfemetur bonum noſtrum:nõ eſt enim

regnum dei eſca et potus. Ac ne quis putaret

hoc de ieiunijs dici: ⁊ non de ſuꝑſtitione iudai

ca:ſtatim ediſſerit:alius credit mãducare om⸗

nia. Quia autem infirmus eſt: olera manducet

Et rurſum. Alius iudicat diem plus qᷓ; diem:
alius iudicat omnẽ diem. vnuſquiſq; i ſuo ſen
ſu abundat.Qui ſapit:diem domino ſapit.Et
qui manducat:domino mãducat.gratias agit

enim deo.Et qui non manducat: domino non
manducat.⁊ gratias agit deo Qui enim infir⸗

mi erant in fide adhuc: ⁊ alias carnes mundas
alias arbitrabant̃᷑ imundas:⁊ inter diem ⁊ diẽ

eſſe ſabbatum:⁊ neomenias:et ſcenophegiam

eſſe aliquid eſtimabãt. Verbi gratia:ſ Paaam

qᷓ; reliquos dies: iubentur olera manducare:

que indifferenter comedũtur ab omnibꝰ. Qui
vo infirmioꝛis erant fidei:omnes carnes ⁊ omn

nes dies:equales eſſe credebant. Illud autem

quod ꝓponere aduerſarius auſus ẽ: dominuʒ

voꝛatoꝛem ⁊ potatoꝛem vini ⁊ phariſeis appel

latum eſſe:⁊ qui ad epulas ierit nuptiarũ:⁊ cõ
uiuia non deſpexerit peccatoꝛũ:exiſtimo ꝙ no

biſcũ faciat. Iſte enim ẽ dominꝰ vt arbitratis lo ſuo. & cocupncece
tie vbi carnibꝰ deditus populus ruit: vſq; ho⸗
die in ſolitudine ꝑſeuerant:? Et craſſus popu⸗

voꝛatoꝛ qui quadraginta diebus chꝛiſtianoꝛũ
ieiuniũ ſanctiſicatur:qui beatos appellat eſuri
entes ⁊ ſitientes:qui eſcam habere ſe dicit: nõ
quam diſcipuli ſuſpicabãtur:ſed que in perpe
tuum non periret.qui de die craſtino cogitare

ꝓhibet Qui cum eſuriſſe ⁊ ſitiſſe dicatur: ⁊ iſſe
frequẽter ad pꝛandia. excepto myſterio quod

in typum ſue paſſionis expꝛeſſit: ⁊ ꝓbandi coꝛ

poꝛis veritatem: nec ule ſcribitur ſeruiſſene

ventri Aäui diuitem purpuratũ ꝓpter epulas

narrat in tartaro: ⁊ Laʒarum pauperẽ ob ine⸗

diam dicit eſſe in ſinu Abꝛae:qui quando ieiu

namus vngi caput ⁊ lauari pꝛecepit faciem: vt⸗

nõ gloꝛie hominũ: ſed domino ieiunemꝰ. Qui
comedit quidem poſt reſurrectionem partenn
piſcis aſſi ⁊ fauũ:non ꝓpter eſuriem ⁊ guttur/

ſuauitatem: ſed vt veritatem ſui coꝛpoꝛis com
pꝛobaret. Nam quotienſcũq; moꝛtuun ſuſcita⸗

uit: iuſſit ei dari manducare: ne reſurrectio fan
taſma putaret᷑. Et Lazarum poſt reſurrectio
nem :ob hanc cauſam ſcribitur cum domio in⸗
iſſe conuiuium Mec hoc dicimus: onegemus
piſces ⁊ cetera ſi voluntas fuerit in cibo eſſe ſu
menda.ſed quomodo nuptijs vginitatem: ita
ſaturitati ⁊ carnibus ieiunia ſpirituch vaeker
mus/Si auteʒ Petrus hoꝛa ſexta pꝛanlurus
aſcendit in cenaculum: foꝛtuita eſuries non fa
cit p̃iudicium ieiunioꝛum. Hoc enim modo et

dominus quia ad puteum ſamaritane hoꝛa ſe⸗.

xia feſſus reſedit: ⁊ bibere voluit:omnibꝰ incũ
bit neceſſitas:velint nolint hoc tempoꝛe biben

di. Potuit autem fieri: vt vel ſabbatũᷣ eſſet vel

dies dominicus: ⁊ poſt bidui triduiq; ieiuniũ⸗

boꝛa ſexta eſurierit. Hunqᷓ; enim crediderim

apoſtolum: ſi ante vnam diem cenauerat: epu⸗

liſq; diſtentus fuerat: alterius diei eſuriſſe me
ridie. Quod ſi cenauit pꝛidie ⁊ ſequẽti die eſu⸗
riuit ante pꝛandium: exiſtimo ꝙ vſq; ad ſacie⸗
tatem non comederit: qui tam cito potuit eſuri
re/oꝛro ſi per Eſaiam loquitur deus: ꝙ non

taie ieiuniũ elegerit dicens: in diebus ieiunio⸗

rum veſtroꝛũ inueniunt᷑ voluntates veſtre: et

ſubiectos percutitis. ⁊ in iudicia ⁊ in lites ieiu

natis: ⁊ ceditis pugnis:non tale ieiuniuʒ elegi

dicit dominus. Quale elegerit: docet: Frange
eſurienti panem tuum: et pauperes ſine tecco:·
induc in domũ tuam. ſi videris nudum veſti.

2 domeſticos ſeminis tui ne deſpicias. Fõ igi

tur ieiuniuʒ repꝛobauit: ſed quale vellet oſten
dit Meq; enim ventris eſuries accepta ẽ deo:

quã lites ⁊ rapine ⁊ libidines deſtruũt. Si nõ
vult ieiuniũ deus:quomodo in leuitico pꝛeci⸗

pit: vt ſeptimo menſe decima mẽſis omnis po-
pulus ieiunet vſq; ad veſperam?: Et qui nõ af⸗

flixerit animam ſuam moꝛiatur. Et extermine
tur de populo ſuo. Quare ſepulcra cõcupiſcẽ⸗

lus oꝛtigomoꝛaʒ ſcribitur ad coleram vſq; ru⸗
ctaſſe:Cur homo dei: ad cuius ꝓphetiam ma
nus aruerat regis Jeroboaʒ: qui manducauit
cõtra edictum dei:ilico ꝑcuſſus eſt: Et leo qui

aſinam cuſtodiuit intactam: Mꝛophete leuan⸗

ti ſe de pꝛandio non pepercit Hiieipſna fſ⸗
9

.

racula fecerat: pꝛanſus ilico ſaturitatis penas
Bed 7 Johel clamitat. Sanctificate ieiu⸗
m:pᷣdicate curationem.vt monſtraret᷑ ieiu

nium ſanctificari ceteris operibus:⁊ ſanctiſica

tum ieiuniũ curationi ꝓficere peccatoꝛũ Quo
modo aũt virginitati vere non pꝛeiudicat imi⸗

tatio virginum diaboli:ita ⁊ veris ieiunüs co⸗

ſtum Iſidis ⁊ Cybele: ⁊ quoꝛundã ciboꝛuʒ in
eternum abſtinentia: maxime cum apud illos:
ieiunium panis ſagina carniũ compeſcetur Et
ſicut ſigna que faciebat Moyſes imitabãtur
ſigna egyptioꝛum:ſed non erat in veritate: nã
vVga oyſi virgas magoꝛum deuoꝛabat:ua

2 omia que per emulationẽ dei facit diabolus

non religionis noſtre ſuꝑſtitio:ſᷣ᷑ noſtra argui⸗-
tur negligentiand nolentium facere quod bo⸗
num eſſe:etiam ſeculi homines non ignoꝛant.
OABarta pꝓpoſitio eſt Jo⸗. La. XLII.
gꝗq uiniani que ⁊ extrema: duos eſſe oꝛdi⸗

nnes ouiũ ponit ⁊ hircoꝛũ.alteruʒ iuſto
rum alterum peccatoꝛuʒ. alios ſtare a dextris:

alios a ſiniſtris.⁊ audire iuſtos. Nenite bene⸗
dicti patris mei poſſidete paratũ vobis regnũ
A conſtitutione mundi. Peccatoꝛibus vero di
ci.Diſcedite a me maledicti in ignem eternum
qqui p̃paratus ẽ diabolo ⁊ angelis eius Arbo⸗
rem bonam non poſſe malos fruct“ facere:nec

malam bonos. Vnde et ſaluatoꝛ loqᷣtur ad iu⸗

deos. Uos de patre diabolo eſtis: er concupi⸗
ſcentias patris veſtri facere vultis. Secẽ vir⸗
gines ꝓponit:ſtultas atq; ſapientes.⁊ quinq;

que oleũ non habuerunt remãſiſſe extrinſecus

alias vero quinq; que ſibi lumen bonoꝛũ ope⸗

rum p̃ᷣparauerant: thalamũ intraſſe cum ſfüůon

ſo. Aſcendit ad diluuium et ait. Qui erat cum
Noe iuſti:ſeruati ſunt.qͥ vero peccatoꝛes:oim
nes in cõmune perierũt/Apð Sodomã ⁊ Go⸗

moꝛram exceptis duobus gradibus bonoꝛum
maloꝛũq;: nulla diuerſitas inuenit᷑. Qui eſtiu
ſtus:eripitur: qui peccatoꝛ:pariuoꝛat᷑ incẽdio-

vna ſalus liberatis.vnus interitus remanenti
bus. Ne paululũ quidem a iuſticia declinãdũ
indicio eſt vroꝛ Loth. Si autem inqͥt mihi op
ponis:quare iuſtus laboꝛet in pace: aut in per
ſecutionibus:ſi nullus ꝑfectus eſt: nec maioꝛa

pꝛemia?: Scias hoc euʒ facere:non vt quid pl?*

mereat᷑.ſʒ ne perdat:quod accepit/In egypto
quoq; decem plagas equaliter omnes Shnut
peccatoꝛes.⁊ ſimiles tenebꝛe domino ⁊ ſeruo:
nobili ⁊ ignobili:regi iminẽt ⁊ vulgo.Sancto
vero dei ⁊ populo iſrael vna erat lux Sic et in
mari rubꝛo iuſti pariter trãſeũt: peccatoꝛes pa
riter obꝛuunt᷑. Sexcenta hominum milia exce
pta imbelli etate ⁊ ſexu:in deſerto equaliter ru
unt. ⁊ duo qui iuſticia pares erãt: equaliter li⸗
berãtur.per draginta annos cunctus iſrł ſiłr

laboꝛat ⁊ moꝛitur. Gomoꝛ mãne vniuerſis eta
tibus vna in cibo menſura eſt.veſtitus pariter

non deteritur. capilli ſimul non augentur. bar⸗

ba in cõmune non creſcit.calciamenta ex equo
omnibus durant Non incaluere pedes:cibus

in oꝛe cunctoꝛũ equaliter ſapit. Ad vnam mã⸗

ſionem pari laboꝛe ⁊ mercede pergebant.Om

nis hebꝛe equale habet paſca:equales ſceno⸗
phegias:equale ſabbatũ: equales neomenias
Septimo reqͥ etionis anno abſq; ꝑſonarum di

ſcretione dimittit᷑:⁊ in iubileo vniuerſa cũctis
Ddebita relaxãtur:atq; ad antiquaʒ poſſeſſionẽ
endiverte Tgfzolain autez in euãgelio
ſeminãi: in qᷓ i bona t᷑ra cẽteſimꝰ ⁊ ſexageſimꝰ
⁊ triceſimꝰ fructꝰexoꝛitur:et ecõtrario in terra

mala triplex ſterilitatis varietas indicatur: in

duos oꝛdines oiuidit:bone terre ⁊ male/Et q̃‚⸗

modo apoſtolis pꝛo derelicij filis ⁊ vxoꝛibus
in euangelio alio centies: in alio ſepties domi⸗

nus repꝛomittit:⁊ in futuro vitam eternaʒ:nul
laq; diſtantia eſt inter centum ⁊ ſeptem:ſic ⁊ in
hoc numero non facere pᷣiudicium: vbi huius
terre fertilitas pꝛedicat᷑.pꝛeſertim cum ⁊ euan
geliſta Marcus retroꝛſum numeret: triginta

ſexaginta centum. Dicit dominus: quiman
ducat meam carnem ⁊2 bibit meum ſanguineʒ.
in me manet ⁊ ego in illo. Sicut ergo ſine aliq̃

differentia graduũ chꝛiſtus in nobis eſt: ita et
nos in chꝛiſto ſine gradibus ſumus. Omnis q̊
dil git me:ſermonẽ meuʒ ſeruabit.⁊ pater me⸗
us diliget eum: ⁊ ad eum veniemus:⁊ manſio⸗
nem apud eum faciemus. Qui iuſtus eſt: dili⸗
git.qui diligit: venit ad eum pater ⁊ filius: etĩ
eius habitant boſpitio. Abi auteʒ huiuſcemo
di habitatoꝛ ẽ puto ꝙ nihil deeſſe poſſit hoſpi
ti. Si autem dicit:multe manſiones ſunt apud
patrem meum:non in regno celoꝛum diuerſas
ſigniſicat manſiones:ſed eccleſiaꝝ in toto oꝛbe

numerũ:que conſtat vns per ſeptem. Nado in

quit ⁊ pᷣparabo vobis locum:non loca.Si hec
repꝛomiſſio ꝓpꝛie.xij.apoſtoloꝝ ẽ:ergo Pau

lus excluſus eſt de hoc loco: ⁊ electiõis vas ſu
prefluus putabitur ⁊ indignus. Johes ⁊ Jaco

bus quia plus ceteris petierunt:non impetra⸗
uerunt:⁊ tamen non eſt dignitas eoꝛũ ĩminuta
quia reliquis apoſtolis equales fuerunt. Ne⸗
ſcitis quia coꝛpoꝛa veſtra templum eſt ſpũſſan
cti. Templum inquit eſt:⁊ non templavt ſimi⸗
liter in omnibus habitatoꝛem oſtenderet deũ.
Non ꝓ his rogo tm: ſed pꝛo illis qui creditu⸗
riſunt per verbum eoꝛum in me. vt ſicut tu pa⸗
ter in me:et ego in te vnum ſumus:ita omnes
vnum ſint in nobis Gloꝛiam quã dediſti mihi
dedi eis.dilexi eos ſicẽ me dilexiſti.Et quomo⸗
do nos ſumus pater ⁊ ſilius et ſpirituſſanctus
vnus deus:ſic ⁊ vnus populus in ipᷣis ſii.hoe

ſoe

(e

lec
g
nc
lae
hun
nie
pon
Gul

e.

ſite
nue
niſt
1la
feue
hlee
tionn
lur

.

MI

Go⸗
ſe
I
lie
eg

I

hoꝛ⸗

ont
ſolue
faeſt
Vlim

Limnt

Por
fonmna
Cren
ugef
po⸗
ſüpe
ſeeti
N
Kor

bere

taia

gloꝛ⸗
elis. 5
io:
ſlbuc⸗

collo

leicis

berſtsetn
loportter
emtur bar⸗
neregno
degcbie
wmanni⸗
bant.Hn
dlesſceno⸗
coſnenias
MMerundi
rlacictis
oleſtons
Neuigd
ſerngeirre⸗
Mointen
Hcicinrin
1Moibes
giesdont⸗
cempral
Neneſerin
1hheins
Cuntne
Teleitne
Gs:guinn
lſangine
fgoſtedlaid
bisck:ue
s lng
wpturne⸗

Uockk dli⸗
ſinerci
wicſceno
pofubehi
6sluntrd
undates
intooohe
.onn
loc Clbe⸗
goPan
gös oln
ben n⸗
onftpenrs
güſnipena
ktin .
ngurten
enderaden
zglictinn
tſrnps
gttann
ltin
en

ieNenle

ſpſths

—
—
—
—

—

Tractatus II Epla

eſt quaſi filij chariſſimi diuine cõſoꝛtes nature

ſponſa: ſoꝛoꝛ:mater:⁊ quecũq; alia putaueris
vocabula:vnius eccleſie congregatio eſt.que

nunqᷓ; eſt ſine ſponſo:fratre: filio vnam habet

fidem. nec cõſtupꝛatur dogmatum varietate.
nec hereſibus ſcinditur.virgo manet. Quocũ

q agnus vadit:ſequitur illum. Sola nouit cã
ticum xpᷣi. Si autẽ inquit mihi oꝓpoſueris.ſtel
la a ſtella differt i claritate:audies differre ſtel⸗
lam a ſtella:hoc eſt ſpiritales a carnalibꝰ.Om

nia membꝛa equaliter diligimus.nec oculuʒ pᷣ
ponimus digito:nec digitum auricule.ſed ſin⸗

guloꝛum amiſſione membꝛoꝛũ cõmunis doloꝛ

eſt. Equaliter introimus in hoc ſeculum: ⁊ eq̃⸗

liter de eo egredimur. vnus ausem Adaʒ terre

nus:⁊ alter celeſtis. Qui in terreno fuerit a ſi⸗

niſtris eſt:et peribit. Qui in celeſti:a dextris ẽ

⁊ ſaluabitur. Qui fatue fratri dixerit racha:

reus erit gehẽne.Et qui homicida fuerit ⁊ ad
ulter:miaetur ſimiliter in gehennã. In pſecu⸗

tione qui inceditur:qui ſuffocatur: qui decolla
tur:qui fugerit:qui in carcere incluſus obierit
varia quidem lucte genera:ſed vna coꝛona vi⸗

ctoꝛum eſt. Inter eum fratrem qui ſemper cuʒ
patre fuerat: ⁊ qui poſtea penitens eſt recepiꝰ
nulla diuerſitas ẽ.Operarijs pꝛime hoꝛe ⁊ ter

tie ⁊ ſexte ⁊ none ⁊ vndecime: vnus denarius
equaliter redditur. Et quo magis admireris:
ab his incipit pꝛemium:qui minus in vinea la
boꝛant. LCaß. XLIII

3s ⁊ huiuſmodi diuinarũ ſcripturaꝝ

h teſtimonijs: que ad ꝑuerſitateʒ ſui do⸗
ggmmat callidus diſputatoꝛ inclinat: qs

non temptet᷑ electoꝛum dei: Et ꝙ Johes apo
ſtolus antichꝛiſtos dicit veniſſe młtos: hec ve

ra eſt Antichꝛiſti pdicatio:que inter Johem ⁊
vltimũ penitentẽ nullam facit eſſe diſtantiam.

Sinmulq; miroꝛ quomodo ſerpens lubꝛicus et

Pꝛoteus noſter in variarum ſe mutet poꝛtẽta

foꝛmarũ. Qui eni in coitu et in ſaturitate Epi⸗

cureus eſt:ſubito in retributiõe meritoꝝ Stoi
cus efficitur. Hieroſolymã Cuto: Judeaʒ Cy

pꝛo. Ep̃ᷣm Zenone cõmutat.Si non licet a vir

tutibus paululum declinare: ⁊ omnia peccata
ſũt paria:eiuſdemq; criminis reus eſt:qui eſu

rienti panem ſurripuerit: ⁊ qui hominẽ occide
rit:tu quoq; maximoꝛũ ſcelerũ reus leneberis

Poꝛro aliud eſt:ſi dicas te minima quideʒ ha
bere peccata cum omnes apoſtoli ⁊ ꝓphete iu

xta id quod in ſecunda ꝓpoſitione diſſerui pec
catoꝛes eſſe ſe plangant:ſolus de iuſticia gloꝛi⸗

eris. Ante nudo eras pede:modo non ſolũ cal
ciato:ſed ⁊ oꝛnato. Tunc pexa tunica et nigra

ſubuccula veſtiebaris ſoꝛdidatus ⁊ pallidus:
⁊ colloſã opere geſtitans manũ: nunc lineis et

ſericis veſtibus ⁊ Atrebatũ ac Laodicee indu

Fo. XLI

mentis oꝛnatꝰ incedis. Rabent bucce: nitet cu

tis:come in occipitiù frontèq; toꝛuant᷑: pꝛoten

ſus eſtaqualiculus:inſurguut humeri: turget
guttur: a de obeſis faucibus vis ſuffocata ver
ba pꝛomunt᷑/certe in tãta diuerſitate victus et

veſtitus:neceſſe eſt aut hic aut ibi eſſe peccatũ
Non ꝙ peccatũ in cibo aut in veſtibus aſſerꝗ?

ſed quo varietas ⁊ cõmutatio in deterius repᷣ⸗

henſioni pꝛoxima ſit. Quod autẽ repꝛehendit᷑

ꝗ virtute ꝓcul eſt: vitio mancipat᷑. Quod viti⸗

oſum arguitur: peccato iungi᷑ Quod peccatũ

eſt:iuxta tuam ſententiã in ſiniſtra parte ⁊ hir⸗
coꝛũ grege deſcribit᷑. Aut reuerteris igitur ad

antiquũ ꝓpoſitum: vt ouis poſſis eius eſſe ad

dexterã.Aut ſi pꝛioꝛẽ ſententiã ꝑpuerſa penitẽ⸗

tia cõmutaris: velis nolis q;q; barbã raſeris:

inter hircos numeraberis Uerum quid ꝓdeſt
luſcũ vocare luſcũ:⁊ accuſatoꝛis docere incon

Dues ⁊ hedos a dextra ⁊ ſiniſtra:duos iuſto⸗
rum ⁊ peccatoꝛũ eſſe oꝛdines non negamꝰ.Ar
boꝛem bonã fructus malos non facere:nec ma

Zara rher ꝓpoſitionum ſeries diluenda ſit:

lam bonos:nulli dubium eſt. Decẽ quoq; vgi

nes ſapientes ⁊ ſtultas:in bonas malaſq; diui
dimus In diluuio liberatos iuſtos: ⁊ peccato
res aquis obꝛutos nõ ignoꝛamus In ſodoma
⁊ gomoꝛra ereptũ iuſtũ:⁊ impios igne cõſum⸗
ptos:oibus ꝑſpicuũ eſt.x.quoq; plagis ꝑculſ⸗
ſam egyptum ⁊ iſrael fuiſſe ſoſpitẽ nouimꝰ In

mari rubꝛo trãſiſſe iuſtos:⁊ haraonẽ cũ ſuo
exercitu demerſũ:etiã in ſcholis cãtant ꝑuuli.

Sexcenta milia in deſerto cecidiſſe qꝛ incredu⸗
li fuerint:⁊ duos tm terrã repꝛomiſſiõis itraſſe
ſcripture docẽt.⁊ reliq̃ᷓ que vſq; ad operarios
vinee in duos bonoꝛũ ⁊ maloꝝ oꝛdines deſcri
pliſti/Sed qle eſt: vt qꝛ iter bonos ⁊ malos di
uiſio eſt:tu aſſeras inter ipᷣos bonos vel econ⸗
trario malos nullã eſſe diſtãtiã: nihilq; referre
vtꝝ in pecoꝛe aliqͥs aries ſit an ouicula: Vtrũ
pᷣmã lanã habeat an ſcdᷣaʒ: Atrũ ſcabidũ pecꝰ

ſit ⁊ moꝛbidũ:an vegetũ atq; ſuſſultãs? Ma⸗
xime cũ Eʒechiel oues rönabiles ⁊ diuerſitatẽ

inter pecus ⁊ pecꝰ ſue ꝓphetie auctoꝛitate de⸗
monſtret dicẽs. Ecce ego iudico inter pecus ⁊

pecꝰ: ⁊ inter arietes ⁊ hircos: ⁊ iter pecus pin⸗

gue ⁊ macilentũ. Pꝛo eo ꝙ lateribus et hume⸗
ris impinguebai: ⁊ coꝛnibꝰ veſtris ventilaba⸗
tis oĩa infirma pecoꝛa:donec diſpergerent᷑.Et

vt ſciremus que iſta ſint pecoꝛa:ſtatim intulit.

tens:qui cũ patrl vxoꝛe doꝛmierat: qꝛ ĩ eccłiaʒ
poſt penitentiã receptus ẽ.Et quia ſimula de⸗
xtris eſt:in eandem cuʒ apoſtolo claritate fulge

bit/Et quomodo i vno agello vſq; ad meſſem
in cõſũmationem mũdi:ʒiʒania parit᷑ frumẽta

94

Vos aũt greges mei:oues paſcue mee: homi⸗
nes eſtis/ Adipᷣm ergo erit Maulus ⁊ ille peni⸗

—

Dars

qʒ ſuccreſcunt:Qua conſequentia piſces boni
⁊ maliſagena chꝛiſti et rheti euangelico conti⸗
nẽtur: Cur in typo eccleſie in arca Noe diuer
ſa animalia: ⁊ heo qualitate meritoꝛum diuer⸗

ſe ſunt manſiones:Cur aſtitit regina a dextris

tuis in veſtitu deaurato circũdata varietate:
Cur Joſeph in foꝛma chꝛiſti variaʒ habuit tu
nicam: Cur apoſtolus loquitur ad Romanos

Nuicuiq; ſicut deus diuiſit menſurã fidei: Si
cut enim in vno coꝛpoꝛe multa membꝛa habe⸗

mus:omnia autem membꝛa non eundem actũ
habent:ita multi vnum coꝛpus ſumus in chꝛi⸗

ſto: ſinguli auteʒ alter alterius membꝛa qabẽ?

tes autem donationes ᷣm gratiam que data ẽ
nobis differentes:ſiue pꝛophetiam vᷣm menſu
ram ſidei:ſiue miniſteriuʒ in miniſtrando: ſiue

qui docet in doctrina:qui exhoꝛtatur in expoꝛ

tando:qui tribuit in ſimplicitate: qui pꝛeeſt in
ſollicitudine:⁊ reliqua. Et in alio loco alius iu

dicat diem plus qᷓ; diem: alius iudicat omnem
diem. vnuſquiſq; in ſuo ſenſu abundat/Et ad

Coꝛinthios.Ego plantaui Apollo rigauit.ſʒ

deus incrementum dedit. Itaq; neq; qui plan
tat eſt aliquid: neq; qui rigat:ſed qui incremẽ⸗

tum dat deus. Qui plantat ⁊ qui rigat: vnum
ſunt. Vnuſquiſq; autem pꝛopꝛiam mercedem
accipiet ſᷣm ſuuʒ laboꝛẽ.dei enĩ ſumus adiuto
res:dei agricultura eſtis:dei ediſicatio eſtłj/
rurſum alibi. Scðʒ gratiam que data eſt mih
vt ſapiens architectus fundamentũ poſui:ali⸗

us aũt ſuꝑedificat. Fundamẽtũ enim aliud ne
mo poteſt ponere: pꝛeterqᷓ; quod poſitum eſt:

qui eſt chꝛiſtus ieſus.Si quis autem ſuperedi
ficat ſuper fundamẽtum hoc aurum:argentũ:
lapides pꝛecioſos:ligna:fenum:ſtipulam:vni

Si cuius opus mãſerit: quod ſuperedificauit
mercedem accipiet. Si cuius opus arſerit: de⸗
trimentum patietur. Ipſe autẽ ſaluus erit: ſic

tamen quaſi per ignem. Sic is cuius opus ar⸗⸗ . .
mini autem dona maioꝛa. ⁊ adhuc excellentio

ſit ⁊ petijt:⁊ damnum ſuſtinuit laboꝛis ſui:per
det quidem laboꝛis pꝛemium.ſed ipᷣe ſaluabi⸗
tur.⁊ iter ſaluationem vtiq; erit diuerſitas ali
qua.Necnõ in alio loco.Sic nos inquit exiſti⸗
met homo:quaſi miniſtros chꝛiſti et diſpenſa⸗

toꝛes miniſterioꝛum dei.ic iam queritur iter

diſpenſatoꝛes:vt fidelis quis inueniatur Vis
ſcire quoniam inter diſpenſatoꝛes ſit multa di
ſtantia: Non dico de malis ⁊ bonis:ſed ð ipᷣis

bonis qui ad dexteram ſtant. Audi conſequ?⸗

ter. Neſcitis quoniam qui in ſacrificijs operã⸗
tur:ð ſacrificijs comedunt.qui altario deſerui
unt:de altario participantur. Sic et dominus
diſpoſuit his:qui euangelium annunciant:de

uſcuiuſq; opus apparebit. dies enim domini il
lud manifeſtabit: quoniaʒ in igne reuelabitur
et ſinguloꝛum opus quale ſit ignis pꝛobabit.

I

euangelio viuere. Ego autem non abutar ho⸗

rum aliquo.non ſcripſi autem hec: vt ſic ffanti

me. Melius eſt mihi moriichut gloꝛiam meg; .

quis euacuet.Si enim euangeliʒauero none

mihi gloꝛia.neceſſitas quippe mihi incumbit.

Ae enim mihi eſt:ſi non euangeliʒauero.nam

ſi voluntate hoc ago:mercedem habeo.Si au

tem nolens:diſpenſatio mihi credita eſt. Que

eſt ergo merces mea: vt euangeliʒzans ſine ſum

ptu ponam euangelium chꝛiſti. vt non abutar

poteſtate:que data eſt mihi in euangelio. Cuʒ
enim eſſem liber ex omnibus:omniũ me ſeruũ
feci:vt plures lucrifacerem. Nunquid potes
dicere peccare eos: qui viuunt de euangelio.

Et qui de ſacrificijs participantur. Vtiq; non

Dominus enim diſpoſuit: vt qui pꝛedicãt euã
gelium:de euangelio viuant. Apoſtolus autẽ

qui non abutitur hac licentia: ſed laboꝛat ma⸗

nibus ſuis:ne quem grauet:⁊ die ⁊ nocte ope

ratur: ⁊ miniſtrat his qui ſecum ſũt: vtiq; iðo
hoc facit:vt plus laboꝛans:plus aliquid mer⸗

cedis accipiat/Curramus ad reliqua.Diuiſio

nes autem gratiarũ ſunt:idem autem ſpiritus
Et diuiſiones miniſterioꝛum ſunt. Idem au⸗

tem dominus Et diuiſiones operationuʒ ſũt.
Idem autem deus:qui operatur:omia in om

nibus. Auicuiq; autem data ẽ operatio ſpiri⸗
tus: iuxta id quod expedit. Et iterum. Sicut

coꝛpus vnum eſt et mẽbꝛa plurima habet: om

nia autem membꝛa coꝛpoꝛis cũ ſint multa vnũ

coꝛpus eſt:ſic ⁊ chꝛiſtus. Verũ ne dicas i vno

coꝛpoꝛe diuerſa membꝛa vnum habere meritũ

ſtatim gradus deſcribit eccleſie ⁊ ait:quoſdazʒ
quidem poſuit deus in eccleſia:pꝛimuʒ apoſto
los:ſecundo ꝓphetas:tertio doctoꝛes. Deni-
q; virtutes ⁊ gratias curationuʒ:opitulatiões
gubernationes:genera linguarum. Nunquid
omnes apoſtoli: Nunquid omnes pꝛophete-
Nunquid omnes doctoꝛes: Nunquid omnes
virtutes: Nunquid omnes gratiaʒ habentes
curationum: Nunquid omnes linguis loquũ⸗

tur: Eunquid omnes interpꝛetantur? Emula

rem viam vobis demonſtro. Cunq; ð charita⸗

te virtutis latius diſputaſſet: adiecit. Siue ꝓp⸗
phetie euacuabuntur: ſiue lingue ceſſabunt:ſi⸗
ue ſcientia deſtruetur.Ex parte enim cognoſci

mus:⁊ ex parte ꝓphetamus.cum autem vene

rit quod perfectum eſt: euacuabitur quod ex
parte eſt:et in continentibus. Nunc autem ma

nẽt fides:ſpes:⁊ charitas:tria hec.Maioꝛ au

tem hoꝛum eſt charitas. Sectamini charitatẽt
emulamini ſpiritalia magis autem vt pꝛophe
fais E. iterum. Volo autem amge⸗ vos lodᷣ
linguis.magis autem ꝓphetare. NMam maioꝛ
ẽq ꝓphetat:qᷓ; qͥ loqᷣt linguis. Et rurſũ Gꝛati

—

3
Ui
C
ie
niee
conn
o⸗
de
la⸗

It

ſan
jes
ltol
ſolun
guc
ohes
fe.,B.
W
wulri
lanan
ſherare
Miuk
Sdaſh
ſtealp⸗
Ceraſ
wolumn

fſchrit

chiay
gune
bunele
lrrech
ſenien
oͤbi
nus ſen
loſemn
mnerod
bort
tbosin

ho,
ſcunti
nme
Monek
Cunbt.
ro,nun
GBan
W
neſon
Nabeter
lo
meieni
lides
Ungcot
Dicznen
diciteri
bolusani
boratmmn
hogeche⸗
Vit
nid mer⸗
1Diuiſo
nſpiriws
Aenan⸗
fonuzſäͤ,
Ncniainon

eioſn
n Sn

Zheba e
mului
ulno
haeneni
ct
nuzpote
rs Deie

utlmnd
gochnin
Sey⸗
ſbuneſt
inc 4
ten
Duurcud 4
wic
muſtli

—
—.
—

=—

5

as ago deo: ꝙ omniũ veſtrum lingua loquoꝛ:
vbi diuerſa ſunt dona:⁊ alius maioꝛ ⁊ aliꝰ mi⸗
noꝛ eſt: ⁊ oẽs ſpiritales apellantur.certe oues
unt: ⁊ ſtant a dextris:æ inter ouem ⁊ ouem eſt
aliqua diuerſitas/Loquitur qdem de humili⸗

tate Maulus apoſtolus: ego ſum nouiſſimus
apoſtoloꝛũ:qui nõ ſum dignus vocari apoſto

lus:quia ꝑſecutus ſum eccleſiã dei. Gꝛatia au
tem dei ſum id quod ſum: ⁊ gratia eiꝰ in me va

cua nõ fuit:ſed amplius omnibus illis laboꝛa⸗

ui. Non ego autem ſed grana dei: que in meẽ
Verũtamen in eo ꝙ ſe humiliat: oſtẽdit poſſe

apoſtolos alios mioꝛes:alios eſſe maioꝛes.Et
qui vtiq; vas electionis dicitur: ⁊ cunctis an
plius laboꝛauit:non eſt iniuſtus deus: vt obli
uiſcatur operis eius.⁊ diſpar meritum equali

mercede compenſet Be hinc legimus. Sicut i
Adam oẽs moꝛiũtur: ⁊ ita in chꝛiſto omnes vi
uiſicabuntur. vnuſquiſq; autem in ſuo oꝛdine
Quoniam vnuſquiſq; in ſuo reſurget oꝛdine:

vtiq; diuerſa ſunt merita reſurgentiũ.HNõ om

nis caro eadem caro:ſed alia hominũ : alia pe⸗

coꝛum:alia volucruin: alia autem piſcium. Et
coꝛpoꝛa celeſtia:⁊ coꝛpoꝛa terreſtria.ſed alia

Ddem celeſtium gloꝛia: alia autem terreſtrium.

alia daritas ſolis:alia claritas lune: alia clari-

tas ſtellarum. Stella enim a ſtella differt in cla

ritate.ſic erit ⁊ reſurrectio moꝛtuoꝛum. Qð tu

ſanctus doctus iterpꝛes ſic expoſuiſti:vt dice⸗

res ſpiritales differre a carnalibus Ergo ⁊ ſpi

ritales carnales in celeſtibus erunt: ⁊ iam nõ

ſolum oues:ſed ctiam hirci tui conſcendent re
gna celoꝛũ.ſtella a ſtella differt in claritate: nõ
oues ⁊ hirci:ſed oues ⁊ oues.id eſt.ſtella ⁊ ſtel
ta. DHeniq; alia inquit claritas ſolis: æ alla cla⸗
ritas lune:ne ſtellam ⁊ ſtellam totum humane
multitudinis aſſereres genus. ſolem poſuit et

lunam:quos certe inter hircos nõ poteris nu⸗

merare. Sic inquit erit reſurrectio moꝛtuoꝝ

vt iuſti in claritate ſolis luceant: ⁊ q in ſequẽti
ãdu ſũt lune ſplendoꝛe rutilẽt: vt aliꝰ Lucifer
ſit:aliꝰ Arcturꝰ:aliꝰOꝛion:aliꝰ Maʒuroth. ⁊
cetera ſtellarum vocabula: que ſacrate in Job
volumine continẽtur/Omnes enim ait.mani⸗
feſtari nos opoꝛtet ante tribunal chꝛiſti: vt re⸗
cipiat vnuſquiſq; que geſſit per coꝛpꝰ ſiue bo⸗
num ſiue malum. Ac ne foꝛſitan dicas:ante tri
bunal chꝛiſti nos mãifeſtari: vt boni bona: ma
li recipiãt mala:in eadeʒ epła docet Qui parce
ſemiat parce ⁊ metet Et qͥ ſemiat i bnñdictiõibꝰ
ð bñdictionibꝰa metet. Certe qui plus ⁊ q mi⸗
nus ſeminat de parte ſunt dextra.Et cum vni⸗

us ſementis genus ſint: tamen menſura et nu⸗
mero differu rerbei ad epheſios idẽ NPau
lus:vt nota fieret nunc pꝛincipatibꝰ ⁊ poteſta⸗
tibus in celis:per eccleſiam multiplex et varia

meritum in Loth 7 Segoꝛ:et

ſapientia dei Cernis ꝙ in diuerſis agminibus

eccleſie varia ⁊ multiplex ſapientia dei pꝛedico

tur. Necnon in eadem epiſtola: vnicuiq; auteʒ

noſtrum data eſt gratia: iuxta menſurã gratie-

chꝛiſti.non ꝙ mẽſura chꝛiſti diuerſa ſit:ſed tã⸗

tum gratie eius infunditur: quantus valemus)

haurire. Ksp. XLIHII.
Ruſcfra igitur oues ⁊ hircos quinq; ⁊
f quinq; vgines egyptios:⁊ Iraelitas
7 Lcetera huiſcemodi replicas, quia nõ

eſt in pꝛeſenti retributio:ſed ĩ futuro. Undeet

dies iudicij non cõſũmatione ꝓmiititur: quia
nunc non eſt iudicium. Sine cauſa enim appel⸗
latur dies extrema iudicij:ſimodo iudicat de⸗

us. In p̃ᷣſentiaruʒz nauigamus:luctamur :ati;

pugnamus: vt in fine perueniamus ad poꝛtu:
coꝛonemur:triumphemus. Tu autem peruer
ſe ⁊ lubꝛice pꝛeſentis ſeculi cõuerſationẽ in fu⸗
turoꝝ exẽpla ꝓponis: cũ vtiq; h̊ iniuſticia ſit:
ibi iuſticia:donec intremꝰin ſanctuariũ dei:⁊ i
telligamus in nouiſſimis eoꝛum. Non aliter ſã
ctus:aliter peccatoꝛ moꝛitur.in eodeʒ mari na
uigantibus: eadem tranquillitas tempeſtas
eſt. non aliter latro:aliter martyr occidit᷑. Nec
alio modo de adulterio ⁊ ꝓſtibulis:alio de ca⸗
ſtis matrimonijs naſcunt᷑ liberi Certe dominꝰ
⁊ latrones equali iudicio cruciſxi ſunt. Si idẽ
eſt huius ſeculi futuriq; iudiciũ:ergo quia hic
pariter cruciſixi ſũt: ⁊ in futuro ſimiliter habe⸗
bunt᷑. Oaulus ⁊ qui eum vinxerãt: ſimul naui
gant: limul ſuſtinẽt tempeſtatẽ: ſimulnaui ſfiu⸗
ctibꝰ diſſipata:in littus euadunt. Negare non
potes:q̃n inter vinctum et vincientes diuerſa
ſint merita. Et quomodo vnum apoſtoli mili⸗
tũd naufragiũ: Refert poſtea Paulꝰ? reuela⸗
tionem. ⁊ eos qui in naui fuerãt: dicit ſibi Qa do
mino eſſe donatos. Nunquid is cui donantur
2 qui donantur: vnius meriti ſunt: Decem ſã⸗
cti peccatricem poſſunt eruere ciuitateʒ. Loth
cum ſiliabus ereptus eſt de incẽdio.liberati eſ·
ſent ⁊ generi ſi exire voluiſſent.Et certe multa
diſferentia eſt inter Loth et generos eius/ Li⸗
beratur Segoꝛ vna vꝛbs de Pentapoli . Et qᷓ

eiuſdem meriti erat: atq; vni ſententie ſubiace⸗

bat:cui Sodoma ⁊ Gomoꝛra: Adama et SBe⸗
boym ſancti pcibus cuſtoditur.Ecce diuerſuʒ

dio pariter euad Re er te Ba⸗
uid vaſtauerant Sicelech vxoꝛes eoꝛum: æli
beros in pꝛedam duxerant: die tertia cedutur
in campo.et qdringenti hoies aſcẽſis camelis
fugiunt.dic aliquã inter eos qͥ ceſiſũt: ⁊ qui fu
gere potuerunt eſſe diſtantis/Legimus =
gelio turrem Suloe cecidiſſe ſuper decẽ et octo
viros: et obꝛutos occidiſſe. Certe iuxta ſenten
tiam ſaluatoꝛis: non ſoli fuerant peccatoꝛes:

amen de incen⸗.

ars

ſed in foꝛmidinẽ reliquoꝝ puniti ſunt: vt peſti
lente flagello ſtultꝰ ſapientioꝛ fieret. Si omniũ

peccatoꝝ vnum eſt ſuplicium:iniuſte alius oc

ciditur: ⁊ ꝑ moꝛteʒ alterius:alius cõmonetur.
ſPponis mihi Gomoꝛ mãne.vnãq; menſurã

2 veſtitum ⁊ capillos ⁊ barbam et calciamẽta
ex equo fuiſſe iſraelitarũ:quaſi non ⁊ nos chꝛi
ſti coꝛpus eq̃liter accipiamus. Ana eſt ĩimyſte
rijs ſanctiſicatio domini ⁊ ui:nobilis ⁊ igno⸗

bilis: regis ⁊ militis.qq; ꝓ accipientiũ meriij
diuerſum fiat qð vnum c. Qui eni indigne mã

ducauerit et biberit: reus erit violati coꝛpoꝛis

⁊ ſanguinis chꝛiſti. MNunqͥd quia et Judas de
eodẽ calice bibit: de quo ⁊ ceteri apoſtoli:vni⸗
cum reliquis erit meriti:Quid ſi non vis reci⸗
pere ſacramentũ:Certe omnes eq̃liter viuim⸗

vnuʒz trahimꝰ aerẽ:eodem humoꝛe irrigamur

ijſdem cibis paſcimur Poꝛro ſi alimenta coco
rũ arte mutant᷑ in melius:⁊ fit aliquid ſuauius
cõdituris:huiuſcemodi cibi non nature ſatiſfa
ciunt: ſed voluptatieque eſurimus:eque alge
mus: ſimul attrahimur frigoꝛe: eſtibus caloꝛe
diſſoluimur. Sol quoq; ipe ⁊luna ⁊ oĩs aſtro
rũ choꝛus ⁊ pluuie et mũdus :equaliter nobis

currũt: ⁊ iſdem om̃es iuxta euangelium imbꝛi

bus irrigamur:boni et mali:iuſti et iniuſti. Si
p̃ᷣſentia exempla ſunt futuroꝛũ:ergo ⁊ ſol iuſti
cie eq̃liter iuſtis peccatoꝛibus:impijs ⁊ ſanctij.
chꝛiſtianis ⁊ iudeis atq; gẽtilibꝰ oꝛiet᷑:cuʒ ſcri
ptura dicat:timẽtibꝰ aũt dominũ: oꝛiet᷑ ſol iu⸗
ſticie. Si timentibꝰ oꝛiet᷑:ergo cõtemptoꝛibꝰ ⁊
pſeudo ꝓphetis gclget/ Ques que ſtanta de
xtris:ad regna celoꝝ introdu
tarũ detrudunt᷑. Parabola iſta:non ouiũ ĩter
ſe merita: ⁊ ecõtrario deſcribit hircoꝝ: ſed int
oues ⁊ hircos tm̃ diſtãria facit. Neq; eniĩ om⸗
nibus locis docent᷑ omia.ſed vnaqueq; ſimili⸗
tudo ad id refert᷑:cuius ſimilitudo eſt. Sicut⁊
decem vᷣginum non totius generis humani: ſ
ſollicitoꝛũ ⁊ pigroꝝ exempla ſi unt.quoꝛũ alteri

domini ſemꝑ pᷣſtolant᷑ aduẽtũ:alteri ſomno et

inertie ſedantes futuꝝ iudiciũ non putãt. VUn⸗
de ⁊ in fine parabole dicit᷑: vigilate quia neſci⸗

tis diem neq; hoꝛaʒz/ Se Hin diluuio liberatꝰ
Noe: ⁊ om̃is oꝛbis interijt:om̃es caro erant:⁊

Ppbterea perierunt.Aut num eiuſdeʒ meriti di
ces filios Noe ⁊ Noe: ꝓpter quem filij liberati

ſũt: Aut maledictũ Cham in eodem pones lo⸗

co:in quo ⁊ patrem:qꝛ de diluuio ſimul libera
moeſ⸗ n paſſione xp̃i omes declinauerũt:ſi
mul inutiles facti ſũt: ⁊ non fuit qui faceret bo
nũ:non fuit vſq; ad vnũ.Audebis ne igit᷑ dice
re:ſic negaſſe Petrũ ⁊ ceteros apoſtolos qͥ fu⸗
gerunt:quo modo Cayphã ⁊ phariſeos:⁊ cla
maãtẽ populũ cruciſige crucifige taleʒ: Et vt de

apoſtolis taceã:eiuſdẽ ne ſcelerl tibi videbitur

cunt᷑:hirci in tar

I

reus Annas ⁊ Cayphas:⁊ Judas pditoꝛ:cu

ius ⁊ Pilatꝰ:qͥ nolẽs compulſus eſt ↄtra dũm
ferre ſniaʒQuãto maioꝛis meritifuit Judas:

tãto maioꝛis criminis eſt:⁊ quãto maioꝛis cri⸗

minis:tãto maioꝛis ⁊ pene.potẽtes eni poten⸗
ter toꝛmẽta patient Arboꝛ mala fructꝰ bonos

nõ facit: nec bona malos.Si hocita eſt:reſpõ⸗
de mihi quõ Paulus cũ eẽt arboꝛ mala perſe⸗

quens eccłiam xpᷣi:fecit poſtea fruct-bonos.⁊

Judas cũ eſſet arboꝛ bona: ſigna faciens cum

gaoplis:poſtea verſus in ꝓditoꝛem fecerit fructꝰ

malos:Tãdiu ergo nec arboꝛ bona malos fru

ctus facit: nec mala bonos:qᷓ;diu vel in bonita

toſua:vel in malicia eleueraͤt/ oĩs Hebꝛeus
eq̃liter facit paſca:⁊ ſeptimo anno liber efficit᷑
⁊ iubileo.id eſt.qnquageſimoniũſa poſſeſſio
redit ad dños:hoc nõ de pᷣſenti ðꝛ:ſed de futu
ro:quia in ſex diebus huiꝰ ſeculi Puientes:i ſe
p timo die/vero ⁊ e᷑no ſabbato liberemur. Si

imñ voluerimus eẽ liberi: dũ adhuc pᷣuimus ĩſe
culo. Si aũt noluerimꝰ:perfoꝛabit᷑ nobis auri

cula:ĩ teſtimoniũ inobedientie.⁊ cũ vxoꝛe ⁊ ſi⸗

lijs nr̃is quos pᷣtulimus liberati.i.cuʒ carne et
operibꝰ iugiter Puiemus/ Sarabola aũt ſemi
nantis que ex vtraq; ꝑpteternos fructꝰ facit:et

iuxia aplm ſuꝑ fundamentũ xp̃i alius ediſicat
aurũ:argentũ:lapides pᷣcioſos:alius ligna:fe
nũ:ſtipulã:cũ ⁊ in domo magna diueriſa vaſa
ſint:ꝑſpicue patet.Et huic velle contradicere
aꝑtiſſime impꝛudẽtie eſt. Tamen ne exultet in
mendacio:⁊ exemplũ apoſtoloꝛũ in pᷣiudiciuʒ
centenarij ⁊ ſexagenarij ⁊ trigenarij afferat nu
meri:ſciat in Mattheo ⁊ i arco apoſtolis
qui ſua vniuerſa dimiſerant:centuplum repꝛo
miſſum. In euangelio autẽ Luce multo plura
νοXοντä8ει⅝ιο 1οραú penitusi nullo euãgelio
ꝓ centũ ſcriptuʒ eſſe ſeptẽ.ſeq; aut falſarij:aut
imperitie reũ teneri.nec nocere nobis: qꝛi alio
euãgelio a centũ:in alio a triginta icipit nume
rari:cũ ois ſcriptura maxie vetꝰ:minoꝛẽ pᷣpo⸗

nat numex: ⁊ ſic ad maioꝛẽ gradatim ↄſcẽdat

Verbi gr̃a:vt dicat aliquã fuiſſe annoꝛũ qͥnq;

⁊ ſeptuaginta ⁊ cẽtũ.nec tñ qͥnq; et ſeptuagita
plura poterũt eſſe:qᷓ; centũ:q̃ pꝛioꝛa ſũt noĩata

Si nõ accipis in bonã ꝑtẽ diuerſitatẽ numeri

c.⁊7.lx. ⁊.xxx.nec in malaʒ partem accipies Et

idem vitium erit ſeminis: qð ſecꝰ viam cecidit
⁊ ſuꝑ petras:⁊ ſuꝑ ſpinas.Si ⁊ illa tria:⁊ hec

vel in bonam vel in malam partem ſingula ſũt

ſtultuʒ fuit ꝓ duabus rebus ſex ſpecies nume
rareſblerunt cuʒ in Mattheo ⁊ in Marco et
in Luca narrata parabola ſaluatoꝛ ſemꝑ intu⸗

lerit: qͥ habet aures audiẽdi audiat. Abi nihil
eſt qð intrinſecus lateat: fruſtra ad intelligẽti⸗
am myſticẽ puocamur. Ca. X V.

bi
he
it:
1
Ne

hetu

peric

ſunn
ſbiv
ſcdi
ſere
eſent
deeo⸗
fflumn
ſonee
Cher
lenß

e

benn
iſen
ſione
bis⸗
i
clpia

lio. A

iech

e

toran
nadein
Illes.
ins ⸗
Uhoten⸗
Phonos
ere⸗
honos
Gengan
Wßua⸗

Mogu

indonita
Mhes
bercki⸗
lapoſeho
ſaldefun
biennedriſe
erenur Li
fuimiſ
nohou
üvrorerf⸗
cuzcanet

ola adtſen

fuch'fere
ius elſ
liuslign⸗
diughn
Ctden
nneanan
inöidon
Ticfeann
otpoſol⸗
Vluntepo
nuno
lo ciget
fälntu
obos:gil
ichpe twe

miwiß⸗
atin ſtit
rmnon ing
oulnei
ſui zunert
nuugilt
Pnumcedll
glanunde
fnat
rſeces

„
☛

=

(
ſ

=

SẽꝛOns —
=

„41

G⸗ ſ zi⸗
4 Mnn

W.

=
=

—
—
=S

Gncrſenod

Tractatus II

J autẽ pater ⁊ filius manſionẽ faciunt
ſ dapud credentes: ⁊ vybi xpᷣs hoſpes eſt:
ibi nihil deeſſe exiſtimaſ: puto ꝙ aliter

chꝛiſtus habitauerit ĩ Coꝛinthijs: alit Ephe

ſijs.oc eſt aliter ihis apud quos Maulapo

ſtolus peccata multa repᷣhendit:et aliter in is:
q̃bꝰ ſacramẽta a ſeculis ignoꝛata diſſeruit· ali⸗

ter in Tito ⁊ Timotheo.aliter in Paulo. Cer

te inter natos mulieꝝ non fuit maio? Johe ba
ptiſta. vbi auteʒ maioꝛ dicitur: neceſſe eſt vt ce
teros habuerit minoꝛes. Et qui minoꝛ eſt in re

gno celoꝛũ: maioꝛ eſt illo NDigdes ergo ꝗꝙ in ce⸗
lis ſit maximꝰ minimus.⁊ inter angelos quo

q;: inter viſibiles creaturas ſit multiplex ⁊ in

finita diuſitas. Quare dicunt apoſtoli domie

auge nobis fidem: ſi omniũ vna menſura E: Et

„ .

dominus ad diſcipulũ: modice fidei quid dubi
taſti⸗ In Hieremia quoq; ð futuro regno legi⸗

mus: Ecce dies veniunt dicit dominꝰ: vt feriã

domuziſrael: 1 domui Jacob fedus nouũ nõ

Sm pactum: quod pepigi cum patribꝰ veſtris

et ĩ coꝛde eoꝛũ ſe ibã illã: ⁊ ero eis in deũ: ⁊ ipi

Et poſt paululũ: dabo legẽ meã ᷑. viſceribꝰ eoꝝ
mihi in populũ: ⁊ non docebit vir vltra pꝛoxi⸗
mũ ſuum: ⁊ vir fratrem ſuuʒ: dicens: cognoſci

te dominũ. Omnes eni cognoſcent me a maxi⸗

mo vſq; ad minimũ.perſpicue ex contexiu ipſi
us loci:futuruʒ chꝛiſti regnum ꝓpheta deſcri

bit. Et qua cõſequentia ibi erit minimus ⁊ ma
ximus:ſi omnes equales futuri ſunt: Atiq; ea

qua in euangelio dicitur. Qui docuerit fece⸗

rit:hic vocabitur maximus in regno celoꝛum.
Qui auteʒ docuerit ⁊ non fecerit: erit minimꝰ

In cõuiuio ſaluatoꝛ pꝛecipit: vt inferioꝛeʒ pꝛe
occupemus locum:ne cum maioꝛ venerit ð ſu

perioꝛi turpiter extrudamur Si cadere nõ poſ
ſumus: ſed tm per penitẽtiã ſubleuamur: quid

ſibi vult ſchala illa in Bethel: qua angeli de
ſcẽdũt atq; aſcẽdũt:qͥ de celis ad terrã veniũt⸗
Certe inter oues ⁊ ad dexterꝗ ſtabãt: dum ibi
eſſent. angeli de cclis deſcendũt: et Jouinianꝰ
De eoꝛum poſſeſſione ſecurus eſt. Quis autem

riſum tenere teneat queat in eo: ꝙ multas mã⸗
ſiones apud patrem:eccłias arbitretur in toto

oꝛbe diffuſas: cum manifeſtiſſime ſcriptura do

ceat ᷣm euangeliũ Johis:non de eccleſiaꝝ nu

—

mero:ſed de celoꝛum mãſionibus: ⁊ eternis ta

bernaculis: que ꝓpheta deſiderat: domino fu

iſſe ſermonẽ: In domo inquit patris mei man⸗
ſiones multe lunt. Si quo minus dixiſſemn vo
bis:quia vado vobis parare locuʒ: ſi abiero

2 pparauero vobis locum:iterum veniaz ⁊ ac

cipiam vos ad meipm: vt vbi ego ſum ⁊ vos ſi
tis. Locus manſiones quas pꝛeparare ſe di⸗

cit chꝛiſtꝰ apoſtolis: in domo vꝛiq; funt patris
ig eſt. in regno celoꝛi: nõ in terra: in qua pſens

cies pi celo⸗
rum archangeli ſunt: a geli: thꝛoni: dominati

Fo. XLI

Epla X

apoſtolos relinquebat. Simulq; ſenſus ſcptu

re intuendus:dicerẽ inquit vobis: quia vado
2 pꝛeparabo vobis locum:ſi nõ mãſiones mul

te eſſent apud patrẽ: hoc eſt ſinon vnuſquiſq;

— *

manſionẽ ſibi nõ ex largitate dei:ſed ex pꝓpꝛijs
opibeppararet. Et iðᷣo nõ eſt meũ parare bᷣ ve
ſtrum. quia iude nibil ꝓfuit paratus locus:
quem ſuo vitio perdidit/iuxta quem ſenſuʒ et

illud intelligẽdũ: quod ꝗd filios dicitur Zebe⸗

dei: quoꝛũ alter a ſiniſtris: alter cupiebat ſede⸗

re a dextris Calie em quideʒ meum bibetis: ſ. e⸗

dere aũt a dextris meis ſiue a ſiniſtris: non eſt

.
2
5

meũ dare vobis: ſed quibus paratum eſt a ba

eſt pꝛeparare? Carate inquit ſũt in celo diuer⸗

ſe plurime manſiones:plurimis diũſiſq; vir

tutibus: quas non ꝑſone accipiunt: ſed opera.

tre meo. Mon eſt filij dare: et quomcdoinris

—

Fruſtra ergo me petitis: quod in vobis ſitum
eſt: quod pater meus ilus parauit: qui dignis

virtutibꝰ ad tantaʒ aſcenſuri ſunt dignitatem.

Poꝛro qð ait iterũ veniam ⁊ accipiam vos ad

meipm: vt vbi ego ſum ⁊ vos ſitis:pꝛopꝛie ad

apoſtolos loquitur: de quibꝰa in alio loco ſcri
ptum eſt: vt quomodo ego ⁊ tu pater vnuʒ ſu⸗
mus: ſic ⁊ illi in nobis vnum ſint:qͥ crediderũt

qui ꝑfecti ſunt:qui poſſũt dicere pars mea do⸗

minus. Si autem non ſũt plurime manſiones:
quomodo ⁊ in veteri teſtamẽto ⁊ in nouo aliũ
oꝛdinem põtifex tenet: alium ſacerdotes: aliuʒ
leuite: alium ianitoꝛes: aliuʒ editui: Et in limi⸗
ne Eʒeehielis vbi future eccłie celeſtis hieru
ſalem oꝛdo deſcribitur: ſacerdotes qui pecca⸗
uerant regradãtur in edituos ⁊ in hoſtiarios:
2 cum ſint in templo dei hoc eſt a dextris:non
ſunt inter arietes: ſed inter minimas oues. In
fluuio quoq; illo qui de templo egredit᷑: irri-
gat falſum mare: ⁊ vniuerſa viuificat: młte ſpe

ſcium deſcribunt/QAuare in regno celo⸗
ones: poteſtates:cherubin: ⁊ ſeraphin: ⁊ ome
nomen quod nominatur: nonſ oluz in pꝛeſenti
ſeculo: ſed etiam in futuro. Sine cauſa diuerſi

ℳ

lis eſt: hoc in myſterio dei.ne nos ſolito moꝛe

irrideas atq; ſubſannes:ſi imperatoꝛeʒ poſue

rimꝰ: ⁊ pᷣfectos eiꝰet comites:et tribunos: æ cẽ
turiones: ⁊ manipulos: reliquum militie oꝛ⸗
dinen. LCaß. XLIITI —
ANAlud auteʒ qð ait: neſcitis qꝛ coꝛpoꝛa
i veſtra templũ eſt ſpũſſancti: valde fri⸗
uolũ eſt: cum ſcriptura diuina ſoleat ⁊

tas nominũ eſt: vbi non eſt diuerſitas merito⸗
rum Archangelus vtiq; alioꝛũ minoꝛuz ange
loꝛum archangelus eſt: poteſtates 2 domina
tiones habent alia: ſuper que exerceãt poteſta
tem:et in que ſubiecta dominentur. Hoc in ce⸗

ynuzʒ pluraliter: plura ſingulariter appellare

ars

⁊tñ ſciat in templo quoq; ipᷣo multas eſſe man
ſiunculas.eſſe exterius atriũ: eſſe iterius veſti
bula:eſſe ſanctũ:eſſe ſancta ſanctoꝝ: ſunt ⁊ cu⸗
line in templo:ſunt ⁊ cellariola:ſunt ⁊ toꝛcula

ria:⁊ vaſoꝛũ receptacula. Ita ⁊ in tẽplo coꝛpo
ris noſtri:diuerſa ſunt merita. Nõ eque deus

omes inhabitat:nec ad eandẽ menſurã om̃ibꝰ
infũdit᷑.ð ſpiritu Moyſi aufert᷑:⁊ ſeptuagin⸗
ta pᷣſbyteris datur. Puto aliam eſſe abũdãtiã

fluminis:aliã riuuloꝝHelie ſpũs heliſeo du

plex datur. vnde ⁊ duplex gratia fec ſigna ma
ioꝛa.Ille vnius moꝛtuũ:iſte moꝛtuus moꝛtuũ
ſuſcitauit. Ille famẽ impᷣcatus eſt populo:iſte

buit.lʒ hoc qð ait:neſcitis qꝛ coꝛꝑa veſtra tem

Bul ora ſub vna die hoſtiles copias pᷣ⸗
bH

plum eſt ſpũſſancti: de cuncta credentiũ dicat

ecclia:qͥ pariter cõgregati vnum xpᷣi coꝛpus ef
ſciunt iſie iam q̃ritur in coꝛpoꝛe:qͥ pedibꝰxpᷣi
dignus ſit:qͥ capite:qui oculꝰ eius ſitiqͥ manꝰ.
Qð ⁊ due mulieres in euangelio:penitẽs ⁊ ſã⸗
cta ſigniſicãt: quaꝝ alrera pedes:altera caput

tenet.Tã etſi nõnulli eſtiment vnaʒ eſſe.⁊ que

pᷣmum cepit a pedibus:eam gradatim ad ver⸗

ticẽ ꝑueniſſe/Sed ⁊ illud qð obiecit:nõ ꝓ his

rogo tm:ſed ꝓ illis qͥ credituri ſunt ꝑ verbum

eoꝛum in me:vt ſicut ego pater in te: ⁊ tu in me

vnũ ſumus:ita oẽs vnuʒ ſint in nobis.⁊ ꝙ oĩs
populꝰxpᷣianus vnũ ſit in deo quaſi filij chariſ
ſimi diuine cõſoꝛtes nature. iam ſupꝛa dixim⸗
⁊ nũc plenius inculcandũ eſt:nõ nos vᷣm natu
ram:ſed ſᷣm gram vnũ eſſe in patre ⁊ filio. Ne

q; eni eiuſdẽ ſubſtãtie eſt: qð anichei ſoltt

dicere:anima humana ⁊ deꝰ. Sʒ dilexiſti inqͥt
eos:ſicut ⁊ me dilexiſti. Aides ergo ꝙ in ↄſoꝛ
tium ſubſtantie eius aſſumimur: nõ nature eẽ
ſed gre.⁊ ideo nos diligit:quia ſiliũ dilexit pa⸗

ter: ⁊ meimbꝛa diligunt᷑ ſcʒ a coꝛpoꝛe. Quotqͥ̃t

eni receperunt xpᷣm dedit eis poteſtateʒ filios
dei fieri:qͥ credunt in nomie eius qͥ non ex ſan⸗
guinibus:neq; ex voluptate carnis:neq; exvo
luntate viri.ſed ex deo nati ſũt. Aerbum caro

factum eſt: vt nos de carne trãſiremus in vvbũ

nec verbũ deſijt eſſe qð fuerat.nec homo perdi
dit eſſe:qð natus eſt. Gloꝛia aucta eſt.non mu
tata natura. Vis ſcire quomodo cum xp̃ᷣovnũ
coꝛpus efficiamur: Soceat te ip̃e qui cõdidit:
qui comedit carnẽ meam:⁊ bibit ſanguinẽ me⸗
um:hic in me manet:⁊ ego in illo. Sicut miſit
me viuẽs pater:⁊ ego viuo ꝓpter patrẽ:⁊ qui
comedit me:viuit ꝓpter me. ſte ẽ panis: qui
de celo deſcẽdit. Sed ⁊ Johes Euangeliſta:q̃̊
de pectoꝛe xpᷣi hauſerat ſapientiaʒ:in eadẽ ver
ba cõcoꝛdat dicens. In hoc intelligimꝰ in eo
manemꝰ.⁊ ipſe in nobis: qm de ſpũ ſuo dedit
nobis. Si qͥs ↄfeſſus fuerit:quoniã ieſus eſt ſi
lius dei:deus in eo manet: ⁊ ipe in deo eſt. Si

J

credis in xpo:quõ ⁊ apli crediderunt:vnũ cuʒ
eis in xpᷣo coꝛpus efficieris. Si aũt temerariuʒ

eſt fidem eoꝛuʒ tibi ⁊ oꝑa vendicare:qui fidem

eandẽ ⁊ oꝑa non habes:eundeʒ locum habere

non poterisNoꝛro qð iactitas ſponſam:ſoꝛso

rem: matrẽ: ⁊ oia hec vocabula vnius eẽ eccle⸗
ſie: cũctoſq; credẽtes his nominib⸗ ſignificari:
cõtra te facit.Si eni vnus oꝛdo eccłie eſt: ⁊ nõ

habet plurima membꝛa in vno coꝛpoꝛe:q̃d ne

ceſſe eſt vt ſponſa ſoꝛoꝛ vocet᷑ ⁊ mater: Miſi ali
oꝛũ ſponſa: alioꝛũ ſoꝛoꝛ:alioꝛũ mater ſit: Stãt
qdem omes ad dexteraʒ. ſed alius ſtat vt ſpon

ſus: alius vt frater: aliꝰ vt filius. Filioli inquit
mei quos iteꝝ parturio: donec xpᷣs foꝛmeturi

vobis:putaſne eiuſdẽ eſſe meriti eos q̃ parturi

unt᷑: ⁊ qui parturit: Vnde ⁊ ſtulte aſſerere vo
luſſti omnia mẽbꝛa equaliter nos diligere nec
oculũ pᷣponere digito:nec manũ auricule:ſed iĩ

ſinguloꝛũ amiſſione membꝛoꝝ doloꝛẽ eẽ cõmu
nem:cum apoſtolꝰ doceat ad Coꝛinthios:alia
mẽbꝛa eſſe honeſtioꝛa:alia verecũdioꝛa:⁊ que
verecũdioꝛa ſũt:maioꝛe honeſtate circũdari.q̃

vero ꝑ ſe honeſta:noſtro nõ indigere ſollicitu⸗
dine. Eiuſdeʒ me oꝛdinis arbitrar ⁊ meriti os
⁊ aluũ:oculus ⁊ meatus:pꝑ quos fimus egerit

⁊ vrina?: Lucerna inqͥt coꝛpoꝛis tui:eſt oculus
tuꝰ.Si oculus cecus fuerit: totũ coꝛpus i tene
bꝛis eſt. Si digitũ amputes:ſi ſũmitatẽ auricu
le:eſt qdem doloꝛ:ſed non tm damnũ.nec tãta
cum doloꝛe defoꝛmitas:quãta ſi oculos eruas
trũces nares:os diſſeces. Sine alijs mẽbꝛis vi

uere poſſumꝰ:ſine alijs oino non poſſumꝰ Sut

peccata leuia:ſũt grauia. Aliud eſt decẽ milia

talenta debere: aliud quadrantẽ. Et de ocioſo
q̃dem verbo ⁊ adulterio:rei tenebimur. ſᷣ non

eſt ideʒ ſuffundi ⁊ toꝛqueri. ⁊ erubeſcere ⁊ lon⸗
go tepoꝛe cruciari. Putas noſtruʒ eſſe qð loqͥ⸗

mur: Audi apoſtoſũ Johem. Qui ſcit fratrem

ſuũ peccare peccatũ:non ad moꝛteʒ petat ⁊ da
bit ei vitam peccãti nõ ad moꝛteʒ. Qui vo pec
cauerit ad moꝛteʒ: qͥs oꝛabit ꝓ eo: Cernis ꝙ ſi

ꝓ peccatis minoꝛibꝰ depᷣcemur:impetremꝰ ve

niam: Si ꝓ maioꝛibꝰ: difficilis imperratio ſit⸗

⁊ inter peccata ⁊ peccata maguã eſſe diſtantiã

Vnde ⁊ de populo iſrael:qꝛ peccauerat pecca

tum ad moꝛtem: dicit᷑ ad lHieremiã. Noli oꝛa-⸗
re ꝓ populo hoc:nec aſſumas ꝓ eis depᷣcatio⸗

nem: non obſiſtas mihi:qꝛ non exaudiam te.
Si aũt omnes eq̃liter⁊ introimus ſeculũ:⁊ exi
mus de ſeculo:et hoc pᷣiudiciũ futuroꝝ eſt:er⸗
go eliter ⁊ iuſti ⁊ peccatoꝛes habebimur apð
deum:qꝛ nüc pari modo ⁊ generamur ⁊ moꝛi⸗
mur(Q ſi duos cõtendis eſſe Adã: alteꝝ ter⸗

renũ: alteꝝ celeſtem: qͥ in terreno fuerint eos

eſſe ad ſiniſtrã: qͥ vero in celeſti: eẽ eos a dertri
Reſponde mihi interim:vt de duobꝰ fratribꝰ

en
ſcc
rtt.
ſig⸗
o
ſtas
nilii⸗
Pterie
ſebrne
aͤde

obieri

coꝛeee
luntas
ſſopo
fe den
Wereeg
hgege
Piero⸗
Cſam
kerenn
peſten
paren⸗
tafllen

epn

borus
flcene
cheyni⸗
ne. n
Mun

mmien
Mhnng
iſten
moten
ginnen
otigte
ſCr⸗
Beckm
Merge

Dn

ſrgi
kunſen
lalngt
Gionenr
wöyun
enanen
Agenn
iolecc
iiin
znhii
diorg
echcitni
Nereſcliin
famen
fimuseget
Wickhain
1corpreine
iminizin
Mni rin
ſoalgann
ünidieni
ſm
adaäni
bde.
binun fat

Hi ſelken
nen eud
mü lon
es dehend
4 Caudent
Gsſeali/4

fumodtD.

Tractatus II

interrogem. Eſau in terreno fuit: an in celeſti.

Nulli dubiũ eſt qn in terreno eum fuiſſe reſpõ
deas. Jacob in quo fuit: Dices ꝓtinus in cele

ſti: Ei quomoda in celeſti fuit: cuʒ adhuc xpᷣs

ſi impiũ eſt ibi Jaac ponere. vbi Iſmahel: ibi
Jacob. vbi Eſau:ibi ſanctos.vbi peccatoꝛes:

nõ veniſſet in carne:qͥ ſecũdus ⁊ celeſtis Adaʒ

dicit · Aut igit᷑ oẽs ante incarnationeʒ xp̃ᷣi i ve
teri reputabis Adã: ⁊ iuſti quoq; ĩ terreno ho
mine: ⁊ ad ſiniſtrã erũt inter hircos tuos.Aut

nouiſſimꝰ Adã ex eo tꝑe numerabit᷑: quo xpᷣs
eſt natus ex vᷣgine.Et argumentũ duoꝝ Ada
nõ ꝓficiet ouibus ⁊ hedis tuis:qꝛ i pᷣmo Adaʒ

et oues ⁊ hedes cõuincimꝰ fuiſſe:et ĩ vno aſq;

eodẽ hoſe:alios a dextris dei ſtetiſſe: alios a ſi

niſtris. Ab Zldam eni vſq; ad Moyſen moꝛs

ſuꝑ oẽs dñata eſt:etiam ſuꝑ eos qͥ nõ peccaue

runt in ſimilitudinẽ pᷣuaricationis Adam.
E eo aũt qð niteris aa Ca.XLVII

d pꝛobare cõuitium et homicidiũ racha

adulteriũ ⁊ ocioſum monẽ et impie

tatem nõ ſupplicio repẽſari: iam ⁊ ſupꝛa tibi re⸗

ſponſũ eſt:⁊ nũc bꝛeuiter reſpõdebo.Aut pec⸗

catoꝛẽ te negabis: vt non ſis reus gehẽne:aut

ſi peccatoꝛ fueris etiaʒ de leui crimine duceris

ad tartaꝝ.Os inqt qð mentitur: occidit aiam.
Suſpicoꝛ te aliqũ vt hoiem fuiſſe mentitũ.oĩs
eni homo mẽdax vt ſit ſolus deꝰ verax: ⁊ iuſti⸗

ſicet᷑ in vmonibus ſuis:⁊ vincat cum iudicaue

rit. Aut igit᷑ homo nõ eris:ne mendax ſis:aut

ſiqꝛ homo es:mẽdax fueris: cu parricidis ⁊
adulteris punieris. nulla ẽ enĩ int peccata diũ
ſitas:⁊ non tibi habebũt tãtas gr̃as:qͥs ð hu⸗

mili in ſublime eleuas:quãtũ iraſcẽtur:qͥs pꝛo

pter leue quotidianũq; peccatũ ĩ exterioꝛes te⸗

nebꝛas retruſiſti. Si aũt ĩ ꝑſecutiõe:qͥ ſuffocat
7 qͥ decollaf: ⁊ qͥ fugerit:⁊ qͥ i carcerẽretruſus

obierit:in varijs lucte generibꝰ vna coꝛona vi⸗

ctoꝛie eſt:⁊ H̊ ꝓ nobis facit. In martyre eni vo
luntas:ex q̃ ißa moꝛs naſcit᷑:coꝛonat᷑. Meuʒ
eſt opponere me gentiliũ furoꝛi:⁊ dñm nõ nega
re. Jam in illoꝛũ arbitrio eſt:aut decolare:aut
vrere:aut recludere in carcere:aut varia adhi
bere genera penaꝝ.qð ſi fugero: ⁊ ĩ ſolitudinẽ
abiero:eadẽ erit coꝛona moꝛiẽtis: qꝛ eadem et
cauſa moꝛtis eſt xpᷣs.Ad illud vo qð dicis:in
ter eum fratrem qͥ ſemꝑ cuʒ patre fuerit:et qui

poſtea penitẽs eſt receptus:nihil penitꝰ diſcre

pare:Adijcio ſi vis:⁊ dꝛachmã vnam :q̃ perdi
ta fuerat:⁊ inuentã iunctã eſſe cum reliquis.⁊

ouẽ vnam quã nonagintanouẽ ouibꝰ derelictl

bonus paſtoꝛ inqᷣſiuit ⁊ retulit:expleſſe nume⸗
rũ centenariũ. Sed aliud eſt penitẽtẽ eſſe:⁊ la⸗

chꝛymis veniã depᷣcari:aliud ſemꝑ eſſe cũ pa⸗

tre. Ande ꝑ Eʒechielẽ ad repoꝛtandã ouem ⁊
ꝑditum quondã ſiliũ: loqᷣtur paſtoꝛ ⁊ pater: et

Fo. XILIIII

ſuſcitabo pactũ meũ tecũ:⁊ ſcies qꝛ ego dñs: ⁊
recoꝛdaberis: ⁊ cõfunderis:vt nõ ſit tibi vltra
aperire os pᷣ cõfuſione tua:cuʒ placatus fuero
tibi in omnibꝰ que feciſti.vt nibhil minus iuſto
habeãt penitẽtes:ſufficit eis ꝓomni pena ſola

cõfuſio. Ande ⁊ in alio loco ðꝛ ad eos⁊ recoꝛ⸗

dabimini viarũ veſtrarũ peſſimaꝝ: ⁊ oiuʒ ſce⸗
lerũ qͥbus polluti eratis.⁊ diſplicebit vobis in
ↄſpectu veſtro in omibus malitijs veſtris: q̃̊s
feciſtis. Et ſcietl qꝛ ego dñs:cũ benefecero vo
bis ꝓpter nomẽ meũ: ⁊ non m vias vras ma
las:neq; m ſcelera vr̃a peſſima. Arguit᷑ quo⸗
q; a patre filius:ꝙ ſaluti fratris muideat: ⁊ cũ
angeli letent᷑ in celo:ille liuoꝛe crucietur Oᷓ;ß
duon fratrũ ſimilitudo frugi luxurioſi:non
ad merita totius generis humani:ſʒ vel ad iu⸗
dei ptineant xpᷣianiq; ꝑſonas:vel ad ſanctoꝛũ

⁊ penitentiũ. Suꝑ qua parabola libellũ quon

dam Bamaſo epᷣo dũ adhuc viueret dedicaui
Poꝛro ſi oꝑarijs pꝛime hoꝛe ⁊ tertie ⁊ ſexte et
none ⁊ vndecime: vnus denarius reddit᷑:⁊ ab

eis incipit pᷣmiũ: qͥ nouiſſimi in vinea laboꝛaue
runt: ⁊ hic non vnius tꝑis:et vnius etatis ho⸗
mines deſcribunt᷑:ſ ab exoꝛdio mundivſq; ad

finẽ vocationũ ſacramẽta ſi unt diuerſarũ. pᷣma

boꝛa vocatꝰ eſt Abel et Seth. Tertia Enoch

et Moe. Sexta Abꝛaã IJlaac et Jacob. Monla

MUWoyles 1 pppe. Andecima gẽtiliũ populꝰ.
Cui pᷣmo reddit᷑ merces: qꝛ ĩ cruciſixũ credẽs
dñm difficultate fidei magnitudinẽ meruit p⸗

mioꝛũ. Oultiq; reges ⁊ pphete ãſierũt vide⸗
re qᷓ videmus: a non viderunt. Unus autẽ de⸗
narius:non vnũ eſt pᷣmiũ:ſed vna vita: vna
de gehẽna liberatio/ Ceteꝝ quõ ad indulgetia

vncipalem diuerſoꝝ criminũ reidimittunt᷑ de
carcere:⁊ vnuſqᷣſq; pꝓ laboꝛe vł oꝑibusſ uis:1

H vel in illo ſtatu vite ẽ:ita ⁊ denariꝰ qſi indul⸗
gẽtia veri pᷣncipis:oẽs ꝑ baptiſmuʒ emittit de
carcere. Jã nr̃i laboꝛis ẽ ꝓ diuerſitate vtutuʒ
nobis p̃mia pparare. Ca. LXVIII.
AVcuſq; ꝑ ptes ad ꝓpoſita reſpõdimꝰ

h ſequẽs ᷣmo in cõmune ad oẽs rñdebit

duſis ad diſcipulos ſuos Qui vult int

inter vos maioꝛ eſſe:ſit omniũ minimꝰ. Si oẽs
in celo eãles futuri ſumus: fruſtra nos H humi
liamus:vt ibi poſſimus eſſe maioꝛes .De duo

bus debitoꝛibus qngentoꝝ denarioꝛũ ⁊ quin⸗
quaginta: cui plus dimittit᷑ plus amat. Ande
et ſaluatoꝛ: dico inqͥt tibi remittunt᷑ ei peccata
multa: qm dilexit multũ. Cui autẽ minꝰ dimit

titur: minus diligit Quiminus diligit: min?ꝰ
ei dimittit᷑: vtiq; ĩ minoꝛi gradu erit

nerit Materſa
milias pficiſcens tradidit uis ſuis ſubſtãtiazʒ
alij qᷣnq; talenta:alij duo: al vnum. vnicuiq;

Fm ꝓppꝛias vires. Simile qð ⁊ in alio euãgelio
ſcribit᷑: homo nobilis pꝓficiſcens inregzone

1

longinquã vr acciperet ſibi regnũ: ⁊ reuertere
tur vocauerit. x. ſeruos. et dederit eis ſinglas
mnas.de qͥbus vnus lucratꝰeſt.x.mnas:alius
qnq;.⁊ ſingula iuxta vires ſuas ⁊ emolumen⸗
tum: vel decem vel qnq; acceperũt ciuitates.
Norꝛro alius qͥ vnuʒ talentũ ſiue vnaʒ mnã ac
ceperat:qð accepit infodit:ſiue in ſudario col⸗
ligauit:⁊ dñi reſeruauit aduentui/ꝛimo cõſi⸗
derandũ ꝙ iuſti non ſpe ꝓfectus laboꝛant: vt
vult noſter Zenõ.ſed ne ꝑdant qð acceperant.

—,

A

iſte qͥ mnã ⁊ talentuʒ infodit: ne ꝑdere qð acce
perat:non peccauit.magiſq; laudanda eſt cau

ris pᷣmio deſudarunt/ Geinde ꝙ hocipᷣm talẽ

vires. Si eadem lucra ſũt qͥnq; talentoꝛũ.⁊.x.
cur ei qͥ minꝰ lucri fecerat nõ decẽ:⁊ ei plꝰ:non

deret: ipſe monſtrat dicẽs. Quare non dediſti
pecuniã meaʒ ad trapeʒetas:?⁊ ego veniẽs cuzʒ

tum qð aufert᷑ a timido vłnegligente vᷣuo:nõ

detur ei qͥ minꝰ lucri fecerat: ſed qͥ plus.i.qͥ ſu-
per.x.poſitus fuerat ciuitates. Si numerꝰ nõ

facit oꝛdineʒ:q̃re dixindedit vnicuiq; ſᷣm ſuas

q̃nq; tradunt᷑ vꝛbes ¶Að autẽ dñs non his cõ

tentus ſit que habemus:ſed ſemꝑ maioꝛa deſi

vſura exegiſſem. Qõð qdem ? Caulus apoſto
lus ſciens:pᷣteritoꝝ obliuiſcit᷑: ⁊ ad ea queĩ añ

ſunt: ſe extendit.i.quotidie ꝓſicit.nec vᷣuat ĩ ſu

dario delicate gram quã accepit. ſed auarꝰ ne
Sociatoꝛ renouat᷑ de die in diẽ. et decreſcere ſe
putat:niſi ſemꝑ creuerit/Sex vꝛbes fugitiuo⸗

rum deſcribunt᷑ in lege Homies interficere vo⸗

lentes: et ipſe vꝛbes ſacerdotales ſunt. Inter⸗

rogare libet:fugitiuos iſtos inter hircos tuos

an inter oues nr̃as colloces: Si hirci eſſent:oc
ciderent᷑ vt homicide ceteri: nec miniſtroꝝ dei

intrarent ciuitates. Si oues dixeris: vtiq; nõ

bertate paſcant᷑. Et ꝓbabit tibi oues qͥdẽ eas

eſſe:ſed erroneas a dextris eſſe: verum non ſta

re:ſed fugere donec moꝛiat ſacerdos magnus
⁊ ad inferna deſcendẽs :liberet animas fugiti⸗-

uoꝛũ/Gabaonite occurrunt ſilijs iſrael. ⁊ ceſis
alijs gentibꝰ: in lignarios ⁊ aquarios reſeruã⸗

tur. Tantiq; apud deum meriti ſunt: vt ſtirps

Saul ab eoꝛũ iniurias ſit deleta. Inter qͥ̊s eos
collocabis: Inter hircos: ſed nõ ſũt interfecti
⁊ ſentẽtia domini iudicãt᷑ oues. Sed dicitſcri
ptura diuina ꝙ non ſint eiuſdẽ meriti cuius et

iſraelite. AUides ergo ꝙ ſtent qdem a dextris:

ſed multo inferioꝛi graduJnter dauid virum
ſanctũ.⁊ Saul regem peſſ linuʒ medius Jona
thas fuit. Quẽ nec iter hedos poſſumus pone
re:quia ꝓphete amoꝛe dignus eſt nec inter ari

etes:ne parem eum faciamus Bauid. max-ime

cum ipᷣe interfectus ſit. Erit igitur inter oueg:

ſed in inferioꝛi oꝛdine.Et quomodo inter Ha⸗

—

tio repuantis: q; caſſus laboꝛ eoꝝ:qͥ ſine labo.

—

. —
* — 4
. — ¹ .
.
„ * .

uid ⁊ Jonathã:ita inter ouẽ ⁊ ouem coger ſu⸗

ſcipere differentias(Seruus qͥ cognouit volũ⸗

tatem dñi ſui: ⁊ non pᷣparauit:nec fecit ſm vo⸗
lũtatẽ eius vapulabit multis.qͥ autẽ nõ cogno

uit ⁊ non fecit:plagis vapulabit paucis. Om̃i
eni cui multuʒ datum eſt: multũ queret᷑ ab eo:
⁊ cui cõmendatur multuʒ: plus exigit᷑ ab illo.
Ecce ſeruo ⁊ ſeruo plus minuſve cõmittit᷑:⁊ ꝓ

qualitate cõmiſſi atq; peccati plagaruʒ quoq;
numerus irroga

LCota iudee terre Tribuũq;
deſcriptio future eccleſie in celis typus eſt Le

gimꝰihm naue:legamus Eʒechielis extremas

partes.⁊ videbimus quicquid in altero quaſi
pꝑ biſtoꝛiam in terra diſtribuit᷑:in altero i celis
ſpiritalit᷑ repꝛomitti. Quid ſibi volũtin deſcri
ptione templi ſeptẽ ⁊ octo gradus:Quid rur⸗

ſum in pſalterio poſt elementa cẽteſimi octaui
decimi pſalmi:qᷣbꝰ myſticum erudimur alpba
betum: ꝑ ndecim gradus vſq; illuc puenim⸗

vt poſſimus canere.Ecce nũc benedicite domi
num om̃es Pᷣui dñi:qui ſtatis in domo domini

i atrijs domus dei nri⸗ Auare due ⁊ ſemis tri⸗
bus tranſioꝛdanẽ habitãt: vbi plurima ſũt iu⸗
menta?⁊ nouẽ ⁊ ſemis relique:vłexpellũt pꝛi⸗

ſtinos habitatoꝛes de ſedibus ſuis: vł cũ ipis

hapitant Cur leuitica Tribus in terra parteʒ
Non accepit: ſed dominꝰ pars eius eſt: a int᷑ ip⸗
ſos Leuitas ⁊ ſacerdotes:ad ſancta ſanctoꝛuʒ

vbi cherubin ⁊ ꝓpiciatoꝛiũ eſt:põtifex ſolus ĩ⸗

gredit᷑ /Quare reliqͥ ſacerdotes lineis tm̃ vtůÜ⸗
tur veſtibus:⁊ non habẽt indumentum auro:
hiacyntho:cocco:purpura:byſſoq; ↄtextum⸗
Inyferioꝛis gdus Leuite ⁊ ſacerdotes et plau⸗
ſtra ⁊ boues accipiunt: Maioꝛis oꝛdinis ipſt
geſtãt arcam dñi humeris ſuis: ſi tollis oꝛdinẽ
tabernaculi:tẽpli:eccłie:ſi oẽs qͥ a dextris ſunt
erunt tales oues:que abſq; lupoꝝ metu/tota li

coꝛpus vnũ vt vulgo dicit᷑ nιa αοα ad mii⸗

tiam ꝓdit: ne quicq; epiſcopi fruſtra pᷣſbyteri
lſine cauſa diaconi ſũt. Quid ꝑſeuerãt vgines
Quid laboꝛant vidue: Cur marite ſe continẽt
Pecemus ocẽs ⁊ poſt penitentiã idem erimus
dʒð apoſtoli ſũt. erũ iam cepimus terrã ꝑſpe
ctare de pelago:⁊ poſt mõtes/gurgiũ ⁊ ſpumo
ſos fluctus ⁊ nauem vel in ſublime erectam: vł
in mari pꝛecipitem: paulatim feſſis ⁊ languẽti

bus poꝛtus aperitur. Ca.XxLIE.
Irxrimus de nuptis:viduis: virginibꝰ
d BSiduitati ginitatem: viduitatem p̃⸗
tulimus matrimonio. Expoſita eſt &e

Pixo lIu id eſt cõciſio apoſtoli:ð huiuſcemodi

queſtionibꝰ diſputãtis.ſingulis opinionibus

reſponſum c. Secularis quoq; litteratura ve-

nit in mediuʒ:que vᷣgines fuerint:que vniuire
⁊ ecõtrario quas iterdũ habeat moleſtias vin
culum cõiugale. Tranſiuimꝰ ad ſecundã parti
cipationem:in qua negat cos:qui tota ſide ba⸗

no

unA

po

bunq

Qlotid

vobto
tamnen
pienti

osg
hlun:⸗

dul
woli⸗
n o⸗
Ncn
Oi
chen
ibl
inin
Bo
Chhig
nockle⸗
remag
Gogu
erdicdis
rindci
Qudn
mmioggri
nur lob⸗
poeni-
eltedont
odonnint
ſemiste⸗
mmnſätiu⸗
hclürpei
Aaäihis

ne

Gerinti⸗⸗
uſnann
Gferſcbei

geiseni⸗
un Nr:.

yerun⸗
sapu⸗
acnieect
Olsorhme
dernsſon
uun
nßbei
izons
eſeconte
den cin⸗
olenii⸗
cgithn⸗
Gen

plex pꝛopoſitio fuerat.vela

Tractatus II

ptiſma conſecuti ſunt deinde poſſe peccare.Et
docuimꝰ excepto deo: omis creatura ſub vi⸗
tio ſit. non ꝙ vniuerſi peccauerint:ſed ꝙ pecca

re poſſint: ⁊ ſimiliũ ruina ſtãtiũ metus ſit. Ter
tio venimus ad ieiunia.Et Agdlerſ arij du
ad diuinarũ ſcripturarũ puocantis exempla:
nos quoq; ad vtrãq; reſpondimus. Quarta.
id eſt.extrema diuiſio:oues ⁊ hedos:dextraʒ

et ſiniſtram:iuſtos ⁊ peccatoꝛes:in duos oꝛdi⸗

nes diſtribuerat: volens oſtedere nullaʒ inter
iuſtũ ⁊ iuſtum:peccatoꝛẽ ⁊ peccatoꝛẽ eſſe diſtã
tiam. Et vt hoc ꝓbaret: infinita de ſcriptunis

exempla cõgeſſerat: quaſi ſuo ſenſui cõgruẽtia

cuius nos queſtioni ⁊ argumentis ⁊ exemplis
reſpõdimꝰ ſcripturarũ:veterẽq; Tenonis ſen

tentiã tam cõmuni ſenſu qᷓ; diuina lectiõe cõtri

uimus.Nunc reſtat vt Epicurũ noſtrũ ſudan

tem in hoꝛtulis ſuis inter adoleſcẽtulas ⁊ mu⸗
lierculas alloquamur. fauent tibi craſſi: nitidi

dealbati. Adde ſi vis iuxta Socraticã irriſio⸗

nem: omes ſues ⁊ canes.⁊ qꝛ carnẽ amas: vul
tures quoq; aqlas:accipitres:⁊ bubones.nũ⸗
qᷓ; nos ariſtippi multitudo terrebit. Quoſcũq;

foꝛmoſos:qͥſcunq; calamiſtratos: quos crine

cõpoſito:quos rubẽtibꝰ buccis videro:de tuo
armento ſunt. imo inter tuos ſues grũmunt

noſtro grege triſtes: pallidi: ſoꝛdidati: v quaſi

peregrini huius ſeculi licet ſermone taceãt: ha
bitu loquũtur ⁊ geſtu Heu mihi quia pegrina
tio mea ꝓlongata eſt:habitaui cum habitanti⸗
bus cedar:videlicʒ in tenebꝛis huius mundi:
gꝛlux lucet in tenebꝛis:⁊ tenebꝛe eaʒ non com-

eependerur vzegloeti ꝙ multos diſcipu⸗
los habeas.filius dei docuit in iudee.⁊.xij.tm̃
alluʒ apoſtoli ſequebant᷑ ſoli. Toꝛcular inquit

calcaui ſolus:⁊ de gentibꝰ vir non eſt mecum.
IAlle in paſſione ſolus remanſit:⁊ Petri quoq;

erga eum trepidauit cõſtantia.phariſeoꝛũ aũt

Ddoctrine omnis populus applaudebat: diceng
cruciſige cruciſige talẽ.non habemꝰ regem nifi
CLeſarẽ.id eſt.vitia ſeqᷓmur: non vtutes:epicu

rum non xpᷣm: Jouinianũ non apoſtolũ Pau

lum. Qõð multi acquieſcũt ſententie tue:indici

um voluptatis eſt non eni tam te loquenteʒ ꝓ⸗

vant: qᷓ ſuis fauent vitijs. In circulis plateaꝝ
quotidie fictus ariolꝰ ſtultoꝛũ nates verberat

ob toꝛto fuſta dentes moꝛdentiuʒ quatit.nec

tamen deeſt q̃ ſemꝑ poſſit induci pmagna ſa
pientia reputas: ſi plures poꝛci poſt te currat:
quos gehenne ſuccidie nutrias poſt pᷣconium
tuum: ⁊ balneas que viros pariter ⁊ feminas
lauant.omnis impatientia que ardentẽ pꝛius
libidinem quaſi verecũdie veſtibus ptegebat
nudata eſt ⁊ expoſita. que ante in occulto erãt:
nũc in ppatulo ſunt. Oſtendiſti tales diſcipu⸗

philoſophos: vł

Fo. XLV

los:non feciſti.hoc ꝓfecit doctrina tua: vt ne

peccatũ qͥdem penitẽtiã habeat. Virgines tue

—

quas pꝛudẽtiſſimo cõſilio:qð nemo vnqᷓ; lege

.

rat:nec audierat de apoſtolo docuiſti: melius
eſt nubere qᷓ; vri:occultos adulteros in aꝑtos
vertũt maritos. Hõ ſuaſit hoc apoſtołꝰ: nõ ele
ctionis vas. Virgilianũ eõſiliũ eſt. UM
CLoniugiũ vocat:h̊ pᷣtexit noie culpam.

Quadringenti ferme anni ſũt: ꝙ xpᷣi pᷣdicatio

fulget in mũdo. Ex quo inumerabiles hereſes

tunicam illius cõſciderunt. vniuerſus pene er⸗

roꝛ de Chaldeo ⁊ Syro ⁊ Gꝛeco ᷣmone ꝓceſ⸗

ſerat. Baſilides magiſter luxurie ⁊ turpiſſimo

rũ cõplexuũ poſt tot annos ita in Jouimanuʒ
quaſi in Euphoꝛbũ trãſfoꝛmatus eſt: vt latina
quoq; lingua haberet hereſim ſuam Mulla ne
fuit alia in toto oꝛbe ꝓuincia que reciꝑet peo⸗

nium voluptatis: in qua coluber toꝛtuoſus ir
reperet:niſi i qua MPetri doctrina ſuꝑ ſe petrã
fundauerat chꝛiſtus:in qua vexillũ crucis ⁊ p

dicationis auctoꝛitas idoloꝝ templa deſtruxe
rat:E regione luxuria penis:ventris: ⁊ guttu
ris ſubuertere nititur foꝛtitudinẽ crud. VUnde

per Eſaiã loqᷣtur deus: populus meus qͥ vos

beatiſicant:ſeducunt vos:⁊ ſemitas peduʒ ve

ſtroꝛũ cõturbant. Necnõ per Hieremiã fugite

de medio Babylonis:⁊ Puate vnuſquiſq; ani

mã ſuaʒ.⁊ nolite credere pſeudo ꝓphetis: qui

dicũt pax pax: ⁊ nõ eſt pax.qͥ ſemꝑ ingeminãt:

templũ domini:tẽplũ dñi. Mꝛophete tui vide
runt tibi falſa:⁊ inſipientia.non aperuerũt ini

quitatẽ tuam: vt te ad penitentiaʒ ꝓuocarent.

qui deuoꝛãt plebem ſuã vt cibũ panis:deũ nö

inmuocauerũt/. Hieremias captiuitatẽ nũcians

lapidatur apoſtolo Ananias filius Aʒoꝛ: fran

gebat ad pᷣſens ligneas toꝛques: ⁊ in futurum

Semp pſeudo ꝓphete dul⸗

erreas pᷣparabat/s⸗ d
modicũ placẽt.amara eſt ve

cia pollicent᷑:⁊ a

ritas. ⁊ q̃ eam pᷣdicant replent᷑ amaritudie In

azimis eni veritatis ⁊ ſinceritatis dñi paſca ce
lebꝛat᷑:⁊ cuʒ amaritudinibꝰcomedit᷑.Egregia
ſane vox:⁊ quã audiat ſpõſa chꝛiſti inter vᷣgi⸗
nes ⁊ viduas ⁊ celibes.vnde ⁊ ipᷣm nomen in⸗
clytum eſt:q; celo digni ſint qui coitu careant.

raro ieiunate: crebꝛiꝰnubite. Non eni poteſtis
implere opera nuptiarũ: niſi mulſũ a carnes et
nucleũ ſumpſerin. Airibus opus eſt ad libidi⸗

nem. Cito caro cõſumpta marceſſit Nolite me
tuere foꝛnicationẽ.Qui ſemel in chꝛiſto bapti⸗
ʒatus eſt:cadere non poteſt.habet enim ad de
ſpumandas libidines ſolatia nuptiarũ. Quod
⁊ ſi cecideritis:redintegrabit vos penitẽtia:et
qui in baptiſmate fuiſtis hypocrite:eritis i pe⸗
nitentia ſolide fidei. neq; turbemini: putantes
inter iuſtum ⁊ penitentẽ aliquid intereſſe.hu⸗
milioꝛem gradum dare qdẽ veniaʒ: 5 corchain

AIdars

tollere. vna eſt enim retributio.qui ad dexterã
ſteterit:introibit in regna celoꝛũ.His conſilijs
ſubulci tui paſtoꝛibus noſtris ditioꝛes ſuut: et
hirci plurimas ſecum capꝛas trahũt. Equi in
ſaniẽtes in feminas facti ſunt.ſtatim vt mulie⸗

res viderint hinniũt:⁊ impatientiã ſuaʒ: pꝛobh

nefas:ſcripturaꝝ ſolantur exemplis.ſed ⁊ ipᷣe
muliercule miſere:⁊ nõ miſerabiles pᷣceptoꝛis
ſui verba cãtãtes.quid enim niſi ſemen reqͥrit
deus?:non ſolũ pudicitiã:ſed etiam verecũdiã
ꝑdiderunt.maioꝛiq; pcacitate defendunt libi
dinem: qᷓ; exercent. Habes pᷣterea in exercitu
tuo plures ſuccenturiatos.habes ſcurras ⁊ ve
lites in pᷣſidijs craſſos:cõptos:nitidos:clama
ctoꝛes:qui te pugnis calcibuſq; defendant.Ti
bi cedunt de via nobiles.tibi oſculant᷑ diuites
caput.Niſi enim tu veniſſes: ebꝛij atq; ructan
tes paradiſum intrare non poterãt: macte vir⸗
tute:imo vitijs:habes in caſtris tuis ⁊ amaʒo
nas exerta mãma:a nudo bꝛachio ⁊ genu: ve⸗
nientes contra ſe viros ad pugnã libidinũ pꝛo
uocantes.Et quia opulẽtus paterfamilias es
in auiarijs tuis non turtures:ſed vpupe nutri⸗

untur:que tota fetide voluptatis luſtra circũ⸗

uolet. Me carpe:me diſijce:obijce crimia que
volueris.argue luxurie ⁊ delitiaꝝ. Mag me
amabis:ſi talis fuero.ero eni de armento tuo.
Sed ad te loquar:que ſcriptaʒ in fronte blaſfe

miã xp̃i cõfeſſione deleſti. Arbs potens:vꝛbs
oꝛbis domina: vꝛbs apoſtoli voce laudata: in-

terpᷣtare vocabuluʒ tuũ. Roma aut foꝛtitudi⸗
nis nomen eſt apud grecos:aut ſublimitas iu⸗
xta hebꝛeos.Serua qð diceris.virtus te excel
ſam faciat:non voluptas humilẽ. aledicti⸗
onem quam tibi ſaluatoꝛ in Apocalypſi cõmi⸗

natus eſt:potes effugere per penitẽtiã: habẽs

exempluʒ Niniuitarũ. Caue Jouiniani nomẽ
qð de idolo deriuatum eſt Squalet Capitoliũ
templa Jouis ⁊ cerimonie ↄciderunt.Cur vo
cabulum eius ⁊ vitia apud te vigeant.Adhuc
ſub regibus: ⁊ ſub Numa Mompilio facilius
maioꝛes tui Pythagoꝛe cõtinentiaʒ: qᷓ; ſub cõ

ſulibus Epicuri luxuriam ſuſceperunt.

Incipit argumentum ſequentis libelli. Oẽ

nadius de viris illuſtribuus.
Eluidius Auxẽtij diſcipulus: Syma
h chi imitatoꝛ: ſcripſit religionis quideʒ
ſfſtudio:ſed non ᷣm ſcientiã libꝛũ: neq;
ſermone:neq; oꝛatione nitidũ.quo opereita ſã
ctarũ ſcripturarũ ſenſum ad ſuam puerſitateʒ
flectere conatus eſt:vt earũ teſtimonijs aſſere⸗
re voluerit ſanctã mariã poſt natiuitatẽ domi⸗
ni:quem vᷣgo peperit: Joſeph ſpõſo ſuo iũctã
t ex eius cõſoꝛtio filios ſuſcepiſſe: qui fratres

domini appellati ſun.
Itẽ de eodẽ Auguſtinꝰ de hereſibus.

phanius appellautt. ODRd,
Incipit liber beati Hieronymi aduſus lhel
uidium de perpetua virginitate beate marie.

Eluidiani exoꝛti ab Heluidio Iſti vir

hb ginitati beate marie cõtradicunt.vt eã
poſt xp̃m alios etiaʒ filios de viro ſuo
Joſeph peperiſſe ↄtendant.Sed nimirũ iſtos
pꝛetermiſſo hheluidij nomie antimaritas Epi⸗

Epiſtola. XI.
Wper rogat
n afratribus: vt aduerſus libel⸗
„ lum cuiuſdaʒ Heluidij reſpon

derẽ facere diſtuli. Non ꝗ dif
ficile fuerit hominẽ ruſticanũ: ⁊vix quoq; pꝛi⸗

mis imbutum lr̃is ſuꝑ veri aſſertiõe cõuincere
ſed ne reſpondendo dignus ſieret: qui vincere

tur. Huc accedebat qð verebar ne homo tur⸗

bulentus ⁊ ſolus in vniuerſo mũdo ſimul ⁊ lai

cus ⁊ ſacerdos:qui vt ait ille loquacitatẽ facũ
diam exiſtimat. ⁊ maledicere omnidꝰbone con
ſcientie ſignũ arbitrat᷑:acce pta materia diſpu⸗
tandi ampliꝰ inciꝑet blaſfemare:⁊ quaſi ð ſub⸗
limi loco in totum oꝛbem ferre ſententiã:meq;
qꝛ veritate non poſſe laceraret cõuitijs. Verũ

uia he omnes tã iuſte ſilẽtij mei cauſe ob ſcan
dalum fratrũ: qui ad eius rabiem mouebãtur

iuſtioꝛi fine ceſſarũt:iam ad radices infructuo⸗
ſe arboꝛis euangelij ſecuris eſt admouenda:et
cum infecũditate folioꝛuʒ tradenda flãmis: vt
diſcat aliquãdo reticere:qͥ nunq; didicit loqui
Igit᷑ ſanctus mihi ſuocandus eſt ſpũs: vt bea
te marie vginitatẽ ſuo ſenſu oꝛe meo defendat
Inuocãdus eſt dñs ihᷣs:vt ſacri ventris hoſpi
tium: cuius nouẽ mẽſibus inhabitatoꝛ fuit:ab
omni cõcubitus ſuſpitione tueat᷑. Ipſe quoq;
deus pater eſt imp̃cãdus:vt matrẽ filij ſui vir⸗
ginem oſtẽdat fuiſſe poſt partum: que fuit ma
ter anteqᷓ; nupta. Non rhetoꝛici campũ deſide
ramꝰ eloquij:non dialecticoꝛũ tendiculas:nec
Ariſtotelis ſpineta cõquirimus:ipᷣa ſcriptura
rum verba ponenda ſunt:vt ipᷣis qͥbus aduer
ſum nos vſus eſt teſimonnerenincat ꝛvt itel⸗
ligat ſe ⁊ legere potuiſſe que ſcripta ſunt:et nõ
potuiſſe que pietate roboꝛata ſunt cognoſcere
Nꝛima cius pꝓpoſitio fuit.Wartheus loquit᷑
xpᷣi autẽ generatio ſic erit. Cum eſſet deſponſa
ta mater ihu maria Joſeph pᷣus qᷓ; cõuenirent
inuẽta eſt habẽs i vtero de ſpũſancto. Joſeph

aũt vir eius cũ eſſet iuſtus ⁊ nollet eaʒ traduce
re voluit occulte dimittere eam. Hec aũt cogi⸗
tante:ecce angelus dñi ĩ ſomnis aparuit ei di⸗
cens: Joſeph Hli H auid:ne timeas accipema

riam cõiugem tuã.Qð enim natũ eſtĩ ea: et de

eęa: ⁊ de ſpũſancto eſt. Ecce inqͥt habes deſpon
lſatam non cõmendatã vt dicis.Et᷑ vtiq; nõ ob

Utrrin

habeeſſe

Cſeulaan
uprar

aita
umemr⸗
ſodezh⸗

(linuse

Pantlan
Neſihe

hh
uſä.

löen
Dülluzn

helatrt
kuedin

ſocpei
Uftekin

onend

H Fo. XLVI
Tractatus I Epla XI

n Aaliud deſponſatam niſi quãdoq; nupturã. NMe ens doꝛmierit cuz ea:moꝛiat᷑ quia humiliauit

q; enim de non zↄuenturis Euãgeliſta dixiſſet. grozen Primt ſui. Et in alio loco.Si autẽ fue
iſte NPiꝛius qᷓ; cõuenirent: quia nemo de nõ pꝛãſu⸗ rit adoleſcẽtula deſponſata viro:⁊ iuenerit ho
W ro dicit anteq; pꝛanderetDeinde ab Angelo mo eam in ciuitate: ⁊ doꝛmierit cum ea:educe⸗
N yxoꝛẽ appellatã ⁊ cõiunctã Audiamus nũc qd tis vtrũq; ad poꝛtũ ciuitatis illius:⁊ lapidabũ
iuhe ſcriptura ꝓnunciet. Exurgens inqͥt Joſeph a tur lapidibus: ⁊ moꝛient᷑.Adoleſcentula qͥdeʒ3
ſomno fecit ſicut pᷣceꝑat ei angelus domini: et quia non ꝓclamauit in ciuitate. vir auteʒ quia

unnt accepit vxoꝛem ſuam: ⁊ non cognouit eaʒ:do⸗ humiliauit vxoꝛẽ ꝓximi ſui.⁊ eradicabitis ma
nec peperit filiũ ſuũ/Curramus ꝑ ſingula :et i: lignũ ex vobiſmetipᷣis.necnõ ⁊ alibi.Et qͥs eſt
Nr pietatẽ ijſdeʒ quibꝰ ingreſſa eſt veſtigijs perſe ille homo cui deſpõſata eſt vxoꝛ: ⁊ non accipi⸗
ut quẽtes pugnãtia inter ſe dixiſſe vba doceamꝰ et eam: Aadat ⁊ reuertat᷑ in domũ ſuaʒ:ne foꝛ
sſck Deſponſatã ↄfitet᷑:⁊ ſtatim vxoꝛẽ vulteẽ quã te moꝛiat᷑ in bello:et foꝛte homo alius accipiat

che coſeſſus eſt ſponſam/Rurſũ quã vxoꝛẽ ndiat eam/Sicui aũt ſcrupulus cõmouet᷑ qre deſpõ
Langd dicit nõ ob aliud deſponſatã:niſi quãdoq; nu-⸗ ſata ⁊ non potius ſine ſponſo ſiue vt ſcriptura
ſacbe⸗ pturã. Et ne parũ hoc arbitremur: habes inqt appellat marito virgo conceꝑit. ſciat triplicem

du deſponſatã non cõmendatã.id eſt.necdũ vxo⸗ fuiſſe rõnem. NMꝛimo vtꝑ genealogiã Joſeph
uhee rem: necdũ maritali vinculo copulatãſin eo ve cuius maria cognata erat: oꝛigo quoq; marie
hononn⸗ ro qð ait:neq; eni nõ cõuenturis euãgeliſta di monſtraret᷑. Secundo ne iuxta legem oyſi

Iinulzlu xiſſet: Mꝛius q; ↄuenirent:qꝛ nemo ð non pꝛã vt adultera lapidaret᷑ a populo.Tertio vt ad
ainteſach ſuro dicit anteqᷓ; pꝛanderentdoleã ne an rideã egyptũ fugiens haberet ſolatiũ cuſtodis potiꝰ
honecn neſcio:imperitie arguã an temeritai accuſem qᷓ; mariti. Quis eni in tempoꝛe illo credidiſſet
gudſp⸗ AQAuali ſi qͥs dixerit anteqᷓ; in poꝛtu pꝛãderem I= vgini de ſancto eã ſpũ cõcepiſſe: veniſſe ad eã
aunſah⸗ ad africam nauigaui:non poſſit ſtare ſentẽtia: angelũ Gabꝛielẽ:dei detuliſſe mãdatuʒ: ac nõ
tenni neg niſi in eo poꝛtu pꝛandendũ qñq; ſit/ Aut ſiveli magis ãſi adulterã iuxta templũ Suſanne ſen
nis Vei maus dicere: Paulus apoſtolꝰ anteqᷓ; ad hiſpa tentie oĩuʒ cõdẽnaſſet:?cum hodie toto iam cre
ſeobſen nias pꝑgeret: Rome in vincula ↄiectus lr dente mundo argumentent᷑ iudei. Eſaia docẽ
l1montinr certe illud eluidius anteqᷓ; penitentiã ageret te demaria ⁊ vᷣginitate eius. Ecce vgo in vte⸗
infuene moꝛte pᷣuentus eſt:ſtatim aut Paulo poſt vin ro cõcipiet ⁊ pariet filium:inlhebꝛeo iuuẽculaʒ
oventra cula ad hiſpanias ſit eũdũ:aut Heluidio peni⸗ ſcriptum eſſe non vginem.id ẽ.ahalma non be
lſinse tentia agenda poſt moꝛtẽ. Cuʒ ſcripturg dicat thula:aduerſus quos in alio loco competentiꝰ
be In inferno aũt qͥs confitebit᷑ tibi/aut nõ poti⸗ õ excepto Joſeph et Elila⸗
io te ſit intelligendũ ꝙ ante pꝛepoſitio lʒ ſepe conſe beth ⁊ ipᷣa maria a paucis admodũ ſi quos ab
1,deendn quẽtia indicet:tamẽ nõnũqᷓ; ea tm que ppCus co⸗. his audiſſe poſſumus exiſtimareę es ihm fi⸗
Nrstehn gitabant᷑ oſtendat: vnde nec neceſſe ſit vt cogi lium exiſtimabãt Joſeph:intãtũ vtetiã euãge
tunſtte tata fiant: cum aliud ideo interuenerit: ne ea ꝗᷓ liſteopinionẽ vulgi expmentes que vera hiſto
pearn cCogitata ſũt ſierent. Igit̃ cum euaãgeliſta dicar rie lex eſt patrẽ eum dixerint ſaluatoꝛis: vt ibi
Nifliſur⸗ Piꝛius qᷓ; cuenirẽt: ꝓximũ nuptiaꝝ tẽpꝰoſtẽ Et venit in ſpũ in templũ.haud dubiũ qͥn Sy
egeiune dit: v in eo iam rem fuiſſe: vt que pᷣus ſpõſa fu: meon.Et cum inducerẽt pueruʒ iſᷣm parentes
anhidſt erat: eſſe vxoꝛ inciperet. Quaſi dixerit anteq; eius: vt facerẽt de illo m cõſuetudinẽ legl.Et
diiutt ofſcula amplexuſq; miſcerẽt: anteqᷓ; rẽ agerent alibi. Et erant pater ulius et mater admirãtes
rlmmn nuptiaꝝ:inuenta eſt habẽs in vtero. Inuenta ſuꝑ his que dicebant᷑ ð eo.⁊ rurſũ.Et ibãt pa
ſeri eſt auũt a nullo alio niſi a Joſeph:q ſpõſe vterũ renies eius ꝑ annũ i hieruſaleʒ in ſolẽni die pa
5 iie tumentẽ pene ia licẽtia maritali ⁊ curioſis ocu ſce:ac deinde.Et cõpletis diebus cum reuerte
nß lis dep̃hendit. Non tamẽ ſeqͥtur vt poꝛibꝰ do⸗ rent᷑ remãſit puer ihs in hieruſalẽ: ⁊2nõ cogno
N ner cuimus exemplis eum cũ maria cõueniſſe poſt uerunt parentes eiꝰ. Ipᷣa quoq; maria ad Ga
nch ſeni partũ: cuius cõueniẽdi deſiderij vteri cõcepti⸗ bꝛielem reſponderat dicẽs:quomodo fiet hoc:
A one ſublatũ eſt 5 autem in ſomnis dicit᷑ ad quia virum nõ cognoui⸗Quid de Joſeph loqᷓ
ſcnen Joſeph. Ne timeas acciꝑe mariam vxoꝛẽ tu’ĩ tur auſculta: Fili quid feciſti nobis ſic:ecce pa
cn ſ ⁊ rurſũ.Exurgens aũt Joſepha ſomno fecitſi ter tuus ⁊ ego dolentes q̃rebamus te. Nonne
nm i cut pᷣcepit ei angelus dni: ⁊ accepit vxoꝛẽ ſuã: hic pleriq; iudeoꝝ argumentãt᷑:non eni luden
laen dg nulluʒz mouere debet: quaſi ex eo ꝙ vxoꝛ ẽ ap⸗ tium vox eſt: euãgeliſte patrẽ dicũt: patrẽ ma⸗
hathen pellata ſponſa eſſe deſierit: cum hanc eſſe ſcri- ria ↄfitetur. Non quo vt ſuperius indicaui ve
gnnn pture diuine cõſuetudinẽ nouerimus vt ſpon: re pater Joſeph fuerit ſaluatoꝛis: qͥ ad famã
es n ſas appellet vxoꝛes: ſiẽ i ſequẽtibꝰ SGeuterono marie cõſeruandã pater ſit ab omnibꝰexiſtima
iie mijteſtimonijs apꝛobat᷑. Si qͥs inqͥt iuenerit tus:qui anteqᷓ; moneret᷑ ab angelo Yoſeph fili
vginem deſponſatã viro in campo: ⁊ vim fac Dauid ne timueris accipere mariã uchen

Foars

tuam: qð eni in ea natum eſt de ſpũſancto?:co
gitabat occulte dimittere eam. intm̃ ſuum non

eſſe qui cõceptus fuerat condebae iam ſa
tis docendimagis qᷓ; reſpondẽdi ſtudio diſpu

tatuʒ eſt:cur Joſeph pater domini:cur maria

appellata ſit còiunx.in quo hoc bꝛeuiter cõtine

tur cur fratres eius qͥdam eſſe dican᷑ Nerum
qꝛ ſuum locum huic queſtiũcule reſeruamus:
⁊ ad reliqua feſtinat oꝛatio:nunc illud eſt diſſe
rendũ quomodo ſcriptura dicat/ Exurgẽs au
tem Joſeph a ſomno fecit ſicut pᷣcepit ei ange⸗
lus domini:⁊ accepit vxoꝛem ſuã ⁊ non cogno
uit eã donec peꝑit ſilium ⁊ vocauit nomẽ eius
ihm.in quo pᷣmuʒ aduerſarius ſuꝑfluo laboꝛe
deſud at cognoſcẽdi verbũ ad coitum mag qᷓ;

ad ſcientiã eſſe referenduʒ:q̃ſi hoc quiſq; nega

uerit :et eas ineptias qs redarguit aliquando
pꝛudẽs quiſpiã poterit ſuſpicari Deinde vult
docere:ꝙ donec ſiue vſq; aduerbiũ/certũ tem⸗
pus ſigniſicant: quo cõpleto ſiat id qð vſq; ad
illud tẽpoꝛis qð pᷣſcriptum eſt nõ fiebat velut i
pᷣſenti. Et non cognoſcebat eaʒ donec peperit
filiũ.A aret inquit cognitã eſſe poſt partuʒ:
cuius cognitionẽ filij tm differebat generatio.
Et ad hoc apꝛobandũ cõgerit ðᷣ ſeripturis ex⸗
empla qᷓ;plurima moꝛe andabitarũ gladiũ ĩ te⸗
nebꝛis ventilans:⁊ lingue ſonũ ad cõſodienda
ſui tm̃ coꝛpoꝛis mẽbꝛa concutiens/Ad qoð nos

—

bꝛeuiter reſpodemus:⁊ cognoſcebat cvſq; ſer

monẽ in ſcripturis ſanctis dupliciter intelligi.
⁊ de eo qͥdem qð ſcriptuʒ eſt cognoſcebat quo
q; ad coitũ eſſe referendũ:ipᷣe diſſeruit nlło du
bitante qͥn ad ſcientiã ſepe referat᷑. At ibi. Re

manfit puer ihs in hieruſalẽ: ⁊ nõ cognouerũt

parentes eius. Nunc illud eſt oſtendenduʒ: vt
quomodo ibi ↄſuetudinẽ ſcripture ſecutus eſt
ſic etiam h̊ donec eiuſdeʒ ſeripture auctoꝛitate
eius aſſumptiõe ſignificat:ſepe infinituʒ:vt eſt
illud qð deùs ad quoſdaʒ loqtur in ꝓphetis.

fũgat᷑:que ſepe certũ tempus vt ipᷣe diſſeruit

Ego ſũ:ego ſũ:⁊ donec ſeneſcatis ego ſũ.Nũ⸗
quid poſtq; illi ſenuerint deus eſſe deſiſtet:/ Et

ſaluatoꝛ in euangelio ad apoſtolos. Ecce egoĩ
quit vobiſcũ ſum omnibꝰ diebus vſq; ad ↄſũ⸗

mationem ſ eculi: a diſe cipulis dominꝰabſcedet
⁊ tunc quãdo.xij.ſolijs iudicaturi ſunt.xij.tri

bus iſrael domini cõſoꝛtio fraudabũtur/au
lus quoq; apoſtolus coꝛinthus ſcribẽs:pꝛimi⸗

tie ait chꝛiſtus: deinde hi qui ſũt chꝛiſti qui in

aduẽtu eius crediderũt:deinde finis cuʒ tradi
derit regnum deo ⁊ patri:cum deſtruxerit om
nem pᷣncipatum ⁊ omn᷑ poteſtatẽ ⁊ virtutem.
Opoꝛtet eni illum regnare donec ponat omes
inimicos ſub pedibus erꝰ. Oia eni ſub pedibꝰ
eius ſubiecit. Eſto de hoie dictum ſit. Non ne
gamus ð eo qͥ paſſus eſt crucẽ:qui poſtea ſede⸗

RN₰MANℳ——

re iubet a dextris .Quid ſibi vult hoc qð ait:

Opoꝛtet eni illũ regnare donec ponat omnes
inimicos ſub pedibus eiꝰ⸗ Nundòd tamdiu re⸗
gnaturus eſt dñs: donec incipiant eſſe inimici

ſub pedibus eius:⁊ poſtqᷓ; illi ſub pedibus fu⸗

erint regnare deſiſtet: cum vtiq; tũc magis re⸗
gnare incipiet:cũ inimici ceperint eſſe ſub pedi

bus:⸗ Gauid quoq; in quarto graduũ pſalmo
Sicut oculi ancille in manibꝰ oñe ſue:ita oculi

noſtri ad dñũm deum noſtrũ donec miſereatur
noſtri. Ergo tãdiu ꝓpheta oculos habebit ad
dominũ:qᷓ;diu miſericoꝛdiã impetret: ⁊ poſti⸗
petratã miſericoꝛdiã oculos toꝛquebit ad fras

Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerũt in

ſalutare tuũ:⁊ in verbũ iuſticie tue. NPoteram

ſuꝑ hoc inumerabilia exempla cõgerere: ⁊ oẽʒ
lace

ſcentis
S
ipe niat
diuinus. Et tradiderũt Jacob deos alienos:

pcacitatem teſtimonioꝝ nube cela
huc pauca ſubiciã: vt his ſimilia

qui erant in manibus eoꝛuʒ: æ in aures qͥ erant
in auriculis eoꝛũ. Et abſcondit eos Jacob ſub

tus terebintũ: que eſt in ſicims:⁊ perdidit eos
vſq; in hodiernũ diẽ:. Item in fine deuterono⸗
mij. Et defunctus ẽ Moyſes ſeruus domini
in terra modo p verbũ domini: ⁊ ſepelierũt eũ
i geth ppe domũ phegoꝛ.⁊ nemo ſcit ſepulcrũ
eius vſq; in diẽ iſtum. Certe hodiernus dies il
lius tẽpoꝛis eſtimãdus eſt:quo hiſtoꝛia ipᷣa cõ
textaeſt. Siue oyſẽ dicere volueris aucto

rem penthateuci: ſiue Heſdrã eiuſdẽ inſtaura⸗

toꝛem operis non recuſo. Nunc hoc q̃ritur: vt
id qð dictum eſt vſq; in diẽ iſtum:ad illaʒ refe⸗
ratur etatem qua libꝛi editi ſiue conſcripti ſunt
Boceat igit᷑ poſt illã diem tot iam annoꝝ vſq;
ad nos voluminibꝰexacil aut idola que ſub te⸗

rebinto cõdita fuerant reperta:aut ovſi tu

mulum iueſtigatũ. quia obnixe aſſerit poſt do
nec ⁊ vſq; eẽ incipere:qð tamdiu nõ fuit qᷓ;diu
vſq; cõpleret᷑:⁊ donec quinpotius aĩaduertat
ſcripture ſancte idioma: ⁊ nobiſcũ in quo heſi⸗

tabat intelligat. Intelligat ea de qb poſſet am
bigi ſi nõ fuiſſet ſcripta ſigniſicari: cetera vero

noſtre intelligẽtie derelinqui. Si eni adhuc re
centi tẽpoꝛe viuentibꝰ his qͥ viderant Moyſẽ
ſepulcrũ eius potuit ignoꝛari: multo mag tot
ſeculis pᷣtereuntibꝰ. Juxta qð ⁊ illud intelligi
tur de Joſeph euãgeliſtaʒ id indicaſſe:de quo
ſcandalũ poterat moueri non eã cognitã eſſea
viro ſuo vſq; ad partũ: vt multo magis intelli
geremus cognitã non fuiſſe poſt partuʒ:a qua
tũc ſe abſtinuit cum adhuc de viſione poterat
fluctuare/Ad ſũmam illud redro:quare ſe ab⸗
ſtinuerit Joſeph vſq; ad partus diẽ. Reſpon
debit vtiq; qꝛ angelũ audierit dicentẽ: Quod
eni in eanatum eſt:de ſpirituſancto eſt.Ad qð

e ſibi lectoꝛ inueniat Loquit᷑ in Geneſi ᷣmo

ebl
ſh
n
ſoc
ut
des

Gl
niſe
cee
onn
nic

mni
ſnt

tuun
ketin
her
fant
dor
ſen
n
1
et
eo.
fall.
lien
Gecd
betur
Meri
fiorn
none,
nec
gpude
1diſon

nonpon
ſuam:
ſeth⸗
theoye
ſinie
lun
ſcnen
lenioſ
bonh
ſens
eltmn
diesſe⸗
voctan.
krrtrit
voinneſa
fuuagat

Eanin

nhes
lini
ofi⸗
gore⸗
Ppedl
pſano
noalk
greaur
cbitad
at⸗
ins
dcrütin
Mrn
geno
nubece
lniin
nefifno
Alienos:
Gierent
ucblib
Nlicteos
danadne⸗
s doni
gcicid
ſtſauri
mudel
ſoitiztc
ns un
Liükanre⸗
Niru
Ullgrt⸗
onätom
morri
baneihht⸗
1 ecfen
ſauhckn
töfurötn

stialue

Zincvohe
1 nn
aisl
nnhoi
lioengt
olterte
laſenent
icoghlt
—·ʒ⸗
Konm;⸗
ſoene

=
SS.

3

—
—

—
— —

—
=
—
—
—
—

—
—
=
= C—
=
☛ =

Tractatus II

nos inferimꝰ: a certe audierat. Joſeph fili Da

uid ne timeas accipere mariam vxoꝛem tuam.

ꝓhibitum ei fuerat ne relinqueret:ne adulterã
exiſtimaret vxoꝛem. Nũquid ⁊ a congreſſu cõ

ſugis ſeparatus fuerat: cum vtiq; ne ſeparareĩ
magis fuiſſet admonitus: Et audebat inqt vir

iuſtꝰdei in vtero audiens filiũ dei ð vxoꝛis coi

tu cogitarepulchꝛe. Qui ergo ſomnio tm̃ cre⸗

didit in vxoꝛem non auderet attingere:is poſt
qᷓ; paſtoꝝ voce cognouerat angelũ domini ve

niſſe de celis: ⁊ dixiſſe ad eos:nolite timere Ec

ce euangeliʒo vobis gaudium magnũ: qð erit
omni populo.quia natus eſt vobis hodie ſal⸗
uatoꝛ:qui eſt chꝛiſtus dominꝰ in ciuitate Ha⸗

uid:⁊ cum eo laudes militie conciniſſe celeſtis

Gloꝛia in excelſis deo:⁊ ſuper terram pax ho⸗
minibus bone voluntat :qui Symeonẽ iuſtũ
inter amplexus paruuli viderat pꝛedicantem.
Nunc dimittis ſeruũ tuum domine vᷣm vbum
tuum in pace. Quia viderunt oculi mei:ſaluta
retuum:qui Annã ꝓphetiſſam:magos:ſtellã

Herodẽ:angelos viderat.qui inquã miracula

tanta cognouerat:dei templũ:ſpũſſancti ſedẽ:
domini ſui matrem audebat attingere. Et cer⸗
te maria cõſeruabat omnia verba hec ↄferens
in coꝛde ſuo. An ne impudẽter neges iſta igno

raſſe Joſeph. Et erãt inquit Lucas pater illiꝰ
et mater admirantes ſuꝑ his que dicebant᷑ de guni
habeat ⁊ fratres. Sicut vnigenitus ille vocek
qui parentibꝰ ſolus ſit filius. Mos autẽ ita dif⸗

eo.lʒ tu mira impudẽtia hec in grecis codicibꝰ

falſata cõtendas:que non ſolũ omes penegre
cie tractatoꝛes in ſuis voluminibꝰ reliquerunt
Sed nõnulli quoq; e latinis itavt in grecis ha

betur aſſumpſerũt. Nec neceſſe eſt nũc ð exem

plarioꝛũ varietate tractare:cum omes ⁊ vete⸗
ris noue ſcripture inſtrumẽtum in latinũ ſer⸗
monem exinde trãſlatũ ſit:⁊ multo purioꝛ ma
nare credenda ſit fontis vnda q; riui. Hec ais

apud me nugeſũt:⁊ argumẽtationes ſuꝑflue:

7 diſputatio magis curioſa qᷓ; vera. Nũquid

non potuit ſcriptura dicere: ⁊ accepit vxoꝛem
ſuam:⁊ non fuit amplius auſus ↄtingere eam
ſicẽ ð thamar dixit ⁊ iuda? Aut defuerũt Mat
theo verba:qͥbus id qð itelligi volebat poſſet

affari⸗ Hõ cognouit inqͥt eam donec peperit fi

lium. Poſt partũ ergo cognouit:cuius cogni⸗
tionem ad partum vſq; diſtulerat.Si tam con
tentioſus es:iam nũc tua mẽte ſuꝑaberis.No
lo mihi aliqð inter partũ ⁊ coitum tẽpus inter
ſeras. Nolo dicas mulier quecũq; ↄcepit ⁊ pe

perit maſculũ imunda erit ſeptem diebus hᷣm

dies ſeceſſionis ⁊ purgatiõis ſue ĩmunda erit:
⁊ octauo die circũcidet carnem pᷣputij eius.et
xxx.tribus diebus ſedebit in ſanguine puro:⁊
omne ſanctũ non tanget:⁊ reliqua. Statim eã
inuadat Joſeph: ſtatim audiat pꝑ Hieremiam
Equi inſaniẽtes in femias facti ſũt mihi:vnuſ

Fo. XLVII

Epia

quiſq; ad vxoꝛem pꝓximi ſui hiniebat. Alioq̃n

ſtare quomodo poterit:non cognouit eam do

nec peperit filiũ:ſi poſt purgationis tẽpus ex⸗
pectat:ſi. xl.rurſuʒ diebus tanto tẽpoꝛe dilata
libido differt᷑: polluat᷑ cruoꝛe puerpera:obſte⸗

trices ſuſcipiant paruulũ vagientẽ: maritꝰ laſ

ſam teneat vxoꝛẽ: Sic incipiãt nuptie:ne euan

geliſta mentitꝰ ſit. Sed abſit vt hocde mre ſal
uatoꝛis ⁊ viro iuſto ſit exiſtimandũ.Hulla ibi

obſtetrix: nulla mulierculaꝝ ſedulitas intercel

ſit. Ipa pannis inuoluit inſanteʒ: ip̃a ⁊ mater
et obitetrix fuit. Et collocauit eum inqᷣt in pꝛe⸗

ſepio:quia non erat ei locus ĩ diuerſoꝛio.Que
ſentẽtia ⁊ apocryphoꝝ deliramẽta conuincit:
dum maria ipᷣa panis inuoluit infantẽ: ⁊ Hel⸗
uidij explere non patit᷑ volũtatẽ:in diuerſoꝛio
locus non fuit nuptiarũ. Nerum quia iam ſat

abũdeq; reſpõdimꝰ ad id quod ꝓpoſuerat an⸗

teqᷓ; cõuenirent: ⁊ non cognouit eam donec pe
perit filium. Ad tertiã veniendũ eſt q̃ſtionem:

reſpõſionis oꝛdo ꝓcedat. Ault eni alios quo⸗

q; filiosmariã ꝓcreaſſe:⁊ ex eo qð ſcriptum ẽ.

vt iuxta diſputatiõis eius oꝛdinem etiã noſtre

Alcendit autes Joſeph in ciuitatẽ Dauid: vt

eſt autẽ cum ibi eſſent:impleti ſunt dies vt pa⸗
reret:⁊ peperit filiũ ſuum pmogenitũ. nitit᷑ a
pꝛobare pᷣmogenitũ non poſſe dici niſi euʒ qui

finimus. Omnis vnigenitus eſt pmogenitus:
non omis pᷣmogenitus eſt vnigenitus. Mꝛimo
genitũ eſſe non tm poſt quẽ ⁊ al:ſed ante quẽ
nullus. Omne inqͥ

tdominꝰ ad Aaron qð ape

Pfiteretur cuʒ maria vxoꝛe ſua p̃gnãte.Factũ

rit vuluã ab oĩ carne que offert᷑ domino ab ho
mine vſq; ad pecus tibi erunt. Tantũmodo p

cijs redimant pᷣmogenita hominuʒ ⁊ pᷣmogeni
ta pecoꝛuʒ imundoꝛũ. Definiuit ſermo dei qᷣd
ſit bᷣmogenitum. Omne inqͥt qð aperit vuluã.
Alioqͥn non eſt pᷣmogenitus niſi is tm̃ quem ſe

quunt᷑ fratres.tãdiu ſacerdotibꝰ pꝛimogenita
non debẽt᷑: qᷓdiu ⁊ alia fuerint ꝓcreata:ne foꝛ
te partu poſtea non ſequẽte vnigenitꝰ ſit et nõ

bmogenitus Redemptio inqt eius erit ab vno

menſe:eſtimatio qͥnq; ſiclis ᷣm ſiclum ſanctuʒ

xx. oboli ſunt. Tatũmodo pᷣmogenita vitulo2
⁊ bᷣmogenita ouiũ ⁊ ᷣmogenita capꝛaꝝ nõ re-
dimes qꝛ ſancta ſũt.Cogit me ᷣmo dei: vi om

ne maſculinũ qð aperit vuluã ſi de mũdis alia⸗

libus ſit deo voueã:ſi de imũdis redimã dans

pciũ ſacerdoti. Moſſũ reſpõdere ⁊ dicẽ: Quid

me in vniꝰ menſis ſtringis articulosd ömoge
nitũ vocas:quẽ anteqᷓ; fratres ſequãt᷑ ignoꝛoꝰ

Expecta donec naſcatur ſcõᷣs. Nihil debeo ſa

cerdoti:niſi ⁊ ille fuerit ꝓcreatus:ꝑ quẽ is qui
ante natus eſt incipiat eẽ pᷣmogenitus. Raie

Pare

mihi ip̃a apices loquent᷑:et me ſtulticie redar⸗
guẽt eñ eſſe dictũ pᷣmogenitũ: qͥ aperiat vuluã
nõ q̊ habeat ⁊ fratres:Geniq; iterrogo de Jo
hãne quẽ ↄſtat eſſe vnigenituʒ. an ⁊ pᷣmogeni⸗
tũ:an ⁊ pᷣmogenitus fuerit: viruʒ ne ⁊ ipie ᷣm
legem ꝓ toto ei legi fuerit obnoxius: Ambigi
non põt.Certe ð ſaluatoꝛe ſcriptura ſic loqͥtur
Cũ expleni eſſent dies purgatiõis eoꝝ m legẽ
Moyſi:duxerũt eum in hierłm:vt offerrẽt eũ
dño:ſicut ſcriptũ eſt in lege dñi Quia ome ma
ſculinũ adaperiẽs vuluã ſãctũ dño vocabit᷑.⁊
vt darent hoſtias ſᷣm qð dictuʒ eſt in lege dñi
par turturũ:aut duos pullos colũbaꝝ.Si hec
lex tim ad pꝛimogenitos ꝑtinet: pᷣmogenitũ au
tem ſequentes faciũt:nõ debuit lege pᷣmogeni
ti teneri:qui de ſequentibꝰ ignoꝛabat᷑.Sed qꝛ
tfenetur lege pᷣmogeniti etiaʒ ille quem fratres
ceteri non ſequũtur: colligit᷑ eum pᷣmogenituʒ
vocari:qͥ vuluã aperiat.⁊ ante quẽ nullus ſit:
non eum quẽ frater poſt genitus ſubſequatur
Moyſes ſcribit in Exodo. Factũ eſt autẽ cir⸗
ca mediam noctẽ:⁊ dñs ꝑcuſſit ome pmogeni⸗
tum iĩ terra egypti a pᷣmogenito Pharaonis qͥ

ſedebat ſuꝑ thꝛonũ eius: vſq; ad pmogenituz

captiue:que eſt ad lacũ:⁊ omne pᷣmogenitũ pe
coꝛis. Reſpõde mihi hi qͥ tunc ab exterminato
re fuerint iterẽpti bᷣmogeniti fuerunt:an ⁊ vni
geniti:Si pᷣmogeniti tmilli vocãt᷑ qui fratres
habent:ergo ab interemptiõe vnigeniti libera
ti ſunt.ſi autẽ ⁊ vnigeniti ceſi ſunt:cõtra ſentẽ⸗
tiam factum ẽ:vt intermogenitos ⁊ vnigeni
ti moꝛerent᷑.Aut vnigenitos liberabis a pena
⁊ ridiculus eris:aut ſi cõſiteberis interfectos ĩ
gratis obtinebimꝰ et vnigenitos pᷣmogenitos
appellari/Extrema ꝓpoſitio fuit (licet idipᷣm iĩ
pᷣmogenito voluerit oſtẽdere) fratres domini
in euangelijs noiari:vt ibi. Ecce mater eius et

frater es eiꝰ ſtabant foꝛis q̃rẽtes loqui cum eo

Et alibi. Poſt hec oſtendit capharnauʒ ipᷣe et
mater eius ⁊ frater eius.Et ibi. Dixerũt ergo
fratres eius ad eũ.Trãſi hinc: ⁊ vade in iude⸗
am:vt ⁊ diſcipuli tui videãt opera tua:que fa⸗
cis. Nemo eni aliqͥd in occulto faciẽs q̃rit ipſe
in palam eſſe.Si hec facis: manifeſta teipſum
huic mundo. Johhe deſuꝑ inferente. Meq; eni
fratres eius tunc creaebàt in eum. Iteʒ ¶ Oar
cus ⁊ Mattheus. Et docebat eos in ſynago⸗
Qedꝛ in patria ſua:ita vt ſtuperent ⁊ dicerẽt

nde huic hec oĩs ſapiẽtia et vtutes: Nonne

h; eſt fabꝛi filius: nonne mr̃ eius dicit᷑ maria: ⁊
frratres eius Jacobꝰ ⁊ Joſeph ⁊ Simon ⁊ Ju
das: ⁊ ſoꝛoꝛes elus om̃es apð nos ſũte Lucas
quoq; in actibus apoſtoloꝛũ ita refert. hi oẽs
erant inſtãtes vnanimes in oꝛatione cum mu
lieribus ⁊ maria matreieſu ⁊ fratribus ipᷣius
Necnõ ⁊ Paulꝰapłs in eadẽ hiſtoꝛie veritatẽ

pari voce ↄcoꝛdat.Aſcẽdi aũt m reuelationẽ
⁊ neminẽ vidi niſi Petrũ ⁊ Jacobũ fratrẽ dñi
Et rurſum in alio loco. Nunqͥd non habemus
ptãtem manducandi ⁊ bibendi:⸗ Mũqͥd nõha⸗
bemus poteſtatẽ vxoꝛes circũducendi:ſicut et

ceteri apoſtoli frẽs dñi ⁊ Cephas:Et ne foꝛte

aliquis iudeoꝛũ teſtimoniũ nõ admitteret:qui

etiam nomia fratrũ illius ediderunt:ſimili eos
aſſerens in fratribꝰ erroꝛe deceptos quo in pa
tre eſtimãdo ſũt lapſi: argute pᷣcauit: ⁊ ait hec
eadẽ vocabula ab euãgeliſtis i alio loco nomi⸗
nari:⁊ eoſdẽ eẽ fratres dñi filios marie. Mat⸗

theus loqtur. Erãt autẽ ibi ⁊ mulieres: haud
dũuũbiũ qͥn ante crucẽ dñietiã mulieres multe a
longe expectantes:que ſecute fuerũt ihm a ga
lilea miniſtrantes illi. Inter quas erant maria
magdalene ⁊ maria Jacobi et Joſeph mater:

⁊ mater filioꝛũ Zebedei. Iteʒ arcꝰ. Erant

aũt⁊ mulieres a longe aſpiciẽtes:inter q̃s erãät

maria magdalene et maria Jacobi minoꝛis et
Joſeph mater ⁊ Salome. Ibiq; poſt modicũ
⁊ alie multe:que aſcẽderant cum eo in hierłm.

HNecnõ ⁊ Lucas. Erant autẽ maria magdale⸗
ne ⁊ Johãna ⁊ maria Jacobi:⁊ cetere cuʒ eis.

lec iccirco replicauimus:ne calũniet᷑ ⁊ clami
tet ea que ꝓ ſe faciant a nobis eſſe ſubtracta:⁊
ſententiã ſuã nos teſtimonijs ſcripturax ſed lu

bꝛica diſputatiõe cõuulſam.Ecce inquit Jaco
bus ⁊ Joſeph filij marie quos iudei fratres ap
pellauerũt.Ecce maria iacobi minoꝛis et ioſe⸗
phtis mater. minoꝛis autẽ iacobi:ad diſtincti
onem maioꝝs qui erat filius Zebedei:ſicut ⁊ i
alio loco Marcus ponit: Maria aũt magda

lene ⁊ maria Jocobi ⁊ Joſephtis viderũt vb⸗

poneret᷑:⁊ tranſacto ſabbato emerũt aromata

⁊ venerũt ad monumentũ.⁊ vtiq; ait. miſe
rum erit ⁊ impiũ ð maria hoc ſentire: ⁊ cũ alie
femine curã ſepulture Jeſu habuerint: matrẽ
eius dicamus abſentẽ:aut alterã eſſe mariã ne
ſeio quã cõfingamus:pᷣſertim cum euangeliuʒ

Johis teſtet᷑ pᷣſentem eam illic fuiſſe quado il⸗

lam de cruce dñs iam viduã vt matrẽ Johᷣi cõ

mẽdabat.Aut nunqͥd euãgeliſte fallunt᷑ ⁊ fal⸗

lunt:vt eoꝛũ mariã matrẽ dicerent quos iudei

fratres eſſe dixerũt: O furoꝛ cecus ⁊ in ꝓpꝛiũ
exitum mens veſana. Dicis ad crucem dñima

trem eiꝰ fuiſſe pᷣſentẽ: dicis Johi diſcipulo ob
viduitatẽ ⁊ ſolitudinẽ cõmendatã: q̃ſi iuxta te

nõ haberet attuoꝛ filios ⁊ inumeras filias: q̃ꝝ

ↄſoꝛtio frueret᷑. Uiduã quoq; nomĩas:qð ſcri
ptura nõ loqᷣt᷑.Et cũ oĩa euogeliſtaꝝ exempla
ꝓponas:ſolius tibi Johis vba non cõplacẽt.
Dicis trãſitoꝛie ad crucẽ dñi eã fuiſſe pᷣſenteʒ:
ne ↄſulto pᷣteriſſe videaris:a iñ q̃ cũ illa mulie
res fuerãt ſiles. Ignoſcerẽ neſciẽti:niſi viderẽ

cõſulto reticentẽ.Audi itaq; Johes qͥd dicat:

Wiens
hidſ
benns
ſianen
Nefene
Gani
nlies
Wonng
ntbee
Choni⸗
eet
Gehl
Se
nbneg
fmmmeri
phnge:
. Ern
itristi
mincis
oſtnocc
binbiet

nogde.

ceazes
nick cri,
ſubnaar
Nurpſet
bincurd
eiftunesig
Nnsate
adoiſinai
daſanetl
tütnege

erüre

nünonnn
zi ni
nirtnddli
vennmmme
chenmdne
maungenn
Uleniet
nant M
eflluittt⸗
ntaue i
ns ul
mmeendſtim
dichloh
gisflusii⸗

Tractatus II

Stabãt aũt iuxta crucẽ dñi mater eius ⁊ ſoꝛoꝛ
matris eius maria Cleophe maria MMagda
lene. Nulli dubiũ ẽ duos fuiſſe aplos Jacobi
vocabulo nũcupatos: Jacobũ Zebedei:⁊ Ja
cobũ Alphei. Iſtũ neſcio quẽ minoꝛẽ Jacobũ
quẽ marie filiũ:nec tñ matris dñi ſcriptura cõ⸗
memoꝛat apłm: vis eſſe an nõ: Si apls eſt.Al
phei filius erit:⁊ credidit in ihᷣm:⁊ nõ erit de il
lis fratribꝰ de qbus ſcriptũ eſt. Neq; eni tunc
fratres eius credebãt in ihm. Si non eſt apłs:
ſed tertiꝰ neſcio qͥs Jacobus:quõ eſt frater do
mini putãdus:⁊ quõ tertius ac diſtinctiõe ma
ioꝛis apellabit᷑ minoꝛ:cũ maioꝛ ⁊ minoꝛ nõ in⸗

ter tres ſed inier duos ſoleãt pᷣbere diſtantiäs⸗

⁊ frater dñi aplus ſit Paulo dicente. Deinde

poſt triẽniũ veni hierim videre Petrũ:⁊ man

ſi apud illum diebꝰ.xv.alium aploꝝ vidi nemi
nem:niſi Jacobũ fratrẽ dñi.Et in eadem epła

Ec cognita gr̃a que data eſt mihi CPetrꝰa Ja⸗

cobus ⁊ Johhes:qui videbant᷑ colũne eſſe.Ne
aũt hũc putes Jacobũ filiũ Zebedei:lege actꝰ
apłoꝝ:iam ab Herode fuerat interemptus.re⸗
ſtat ↄcluſio:vt maria iſta que Jacobi minoꝛis
ſcribit᷑ mater:fuerit vxoꝛ Alphei: ⁊ ſoꝛoꝛ ma⸗
rie matr dñi:quã mariã Cleophe Johhes euã⸗
geliſta cognominat a patre ſiue a gentilitate fa
milie: aut q̃cunq; alia cauſa ei nomẽ imponẽs.
Si aũt inde tibi alia atq; alia videt᷑:ꝙ alibi di
catur maria Saeebi minoꝛis mater: ⁊ h maria
Cleophe:diſce ſcripture ↄſuetudinem eundeʒ
hoĩem diuerſis nominibꝰ nuncupari. Raguel
ſocer Moyſi ⁊ Jethꝛo dicit᷑. Gedon nõnullis
cauſis imutandi nois ante pᷣmiſſis ſubito Hie⸗

roboal legit᷑. Oʒias rex iuda viciſſim Aʒarias

vocat᷑.Oſdons thaboꝛ thabiriũ dici᷑. Rurſũ

lermon phenices cognomiat ſanioꝛ:⁊ Amo⸗

reus cognominat eum ſanir. Eadeʒ celi plaga
tribus nominibꝰappellat᷑ nageb theman dari⸗
on. Lege Eʒzechiel Petrus ⁊ Simõ dicitur et

Cephas. Judas Jacobi TZelotes:in alio euã⸗
gelio Thadeus dici᷑. Multaq; alia:q̃ ad ex⸗
emplũ hoꝛũ ipᷣe ſibi de oibus ſcripturis lectoꝛ
potcrit cõgregare/Hunc illud eſt qdð conamur

oſtendere. vi fratres dñi appellent᷑ filij materte
re eius marie:qͥ antea non credẽtes/poſtea cre
diderũt:lʒ fieri potuerit:vt vno ſtatim creden
te alij diu increduli fuerint: ⁊ hanc fuiſſe mr̃eʒ
Jacobi ⁊ Joſephtis.id ẽ.mariã Cleophe vxo
rem Alphei:hãc dictã mariã Jacobi minoꝛis

Aue ſi eſſet mater dñi:magis eã vt in oibus lo
cis matrẽ illiꝰ apellaſſet:⁊ non alioꝝ:dicendo
matrẽ alteriꝰ voluiſſet itelligi. Heꝝ in hac par
te ↄtẽtioſũ funem nõ traho. Alia fuerit maria

Cleophe: alia maria Jacobi ⁊ Joſephtis: dũ⸗
modo ↄſtet nõ eãdẽ mariã Jacobi ⁊ Joſephʒ

eſſe quaʒ matrẽ dñi. Et vnde ais frater dñi di⸗

cti ſũt:q̃ nõ erãt fratres
tuoꝛ modis ĩ ſepturis d
gẽte:affectu:cognatiõe FKatura Elſau Jacob
xij.priarche: Andreas ⁊ Petrꝰ/ Jacobꝰ ⁊ Jo⸗
hanes Dẽte qᷓ oẽs iudei int᷑ ſe frẽs vocãt᷑: vti
deuteronomio.Si aũt emeris frẽm tuũ:qͥ ẽ he
bꝛeus:vel q̃ ẽ hebꝛea:ſᷣuiet tibi ſex annis:⁊ ſe.
ptimo ãno dimittes eũ libeꝝ abs te.⁊ ĩ eodem
ↄpſtituẽdo:cõſtitues ſuꝑ te pᷣncipẽ quẽ elegerit

Fo. XLVIII

XI

—

Jã nũc doceberis q̃t⸗

dñs deꝰtuꝰ:eũ qͥ ex fratribꝰ tuis ſit. Nõ eni po

teris ↄſtituere ſuꝑ te hoiem alienigenã:qꝛ nõ
frater tuꝰlEt rurſũ: Ne viſo vitulo fratris tui

vel oue eiꝰerrãtibꝰꝑ viã:negligas ea. Reuer⸗
ſione reduces ea fratri tuo: et reddes ea fratri
tuo.Qðõð ſi nõ apꝛopiñt tibi frater tuus:neq;

nouer eũ:colliges ea itra domũ tuã: et erũt ea

tecũ donec q̃rat ea frater tuus:⁊ reddes ei.Et
apłs MPaułꝰ. Optab inq̃ͥt egoipſe anathema
eſſe a xpᷣo ꝓ fratribꝰmeis cognatis ᷣm carneʒ
q ſũt ifraelite/oꝛro cognatione frẽs vocãt᷑:q̊
ſunt de vna
tes ĩterpᷣtant᷑:cũ ex vna radice młta generl tur
ba diffundit᷑: vt ĩ Geneſi. Sixit aũt Abꝛaã ad
Loth:nõ ſit rixa int᷑ me ⁊ te: ⁊ int᷑ paſtoꝛes me
os ⁊ paſtoꝛes tuos: quia frẽs nos ſumꝰ:ibiq;

elegit ſibi Loth regioneʒ ioꝛdanis: ⁊ eleuauit

Loti ab oꝛiẽte:⁊ diſceſſerũt vnuſqᷣſq; a fratre
ſuo.Et certe Loth non ẽ frat᷑ Abꝛae: filiꝰ fra
tris eiꝰ Arã. Thara qͥppe genuit Abꝛaã ⁊ Na⸗

choꝛ ⁊ Arã:⁊ Aram genuit Loth. Et rurſuʒ.

Abꝛaã aũt erat annoꝝ.lxx v.cũ exiret de carra
Et ſumpſit Abꝛaã Sarã vxoꝛẽ ſuã: ⁊ Loth fi⸗
liũ fratris ſui. Qð ſi adhuc dubitas fratrẽfra⸗
tris filiũ nũcupari:accipe exẽplũ. Cũ autẽ au⸗
diſſet Abꝛaã: qꝛ captiuus ductꝰ ẽ Loth frater
ſuus:numerauit vernaculos ſuos trecẽtos de
cem ⁊ octo.Et eũ cedẽ nocturni impetꝰ deſcri⸗
pſiſſet: adiecit ⁊ reduxit oẽm eqᷣtatũ ſodomoꝝ
⁊ Loth fratrẽ ſuũ reuocauit.Sufficiebãt h ad
ea q̃ diximus appꝛobãda.Sʒ ne in aliq̃ cauille⸗
ris:⁊ te q̃ſi lubꝛicꝰ anguis euoluas:teſtimonio

rũ ſtringẽdus es vinculis:ne q̃rulus ſibiles:et

dicas te magis argumentationibꝰ toꝛtuoſis qᷓ;
ſcripturaꝝ vᷣvitate ſuꝑatũ. Jacob Iſaac filiꝰ ac
Rebecce cum fratris inſidias metuẽs meſopo
tamiã ꝑꝛexiſſet:acceſſit ⁊ deuoluit lapidem ab
oꝛe putei:⁊ adaquauit oues Laban fratri ma⸗
tris ſue.Et oſculatꝰeſt Jacob Rachel:⁊ excla
mans voce ſua ploꝛauit: et indicauit Rachel:
qꝛ frater ẽ pr̃is eꝰ:⁊ qꝛ filiꝰ Rebecce cẽ̃.Ecceet
H eadeʒ lege q̃ frater ſoꝛoꝛis filius apellat᷑.Et
iterũ. Dixit aut Laban ad Jacob: Auoniam
frater meus es:nmon ſeruies mihi gratl.Dic mi

hi que ſit merces tua. Expletis itaq; xx. ãnis

cum ignoꝛãte ſocero vxoꝛibꝰ filijſq; comitatus
reuerteret᷑ ad patriã:cõſecutus ẽ eũ Labadl in

inis frẽs dici natura

amilia.i.pria:q̃ͥs latini paternita

Pars

monte galaad. Et cuʒ idola qᷓ Rachel occulta⸗
bat queſita non inueniſſet in ſarcinis:reſpõdit

Jacob:⁊ dixit ad Laban. Que culpa mea eſt:
et qð delictũ meum:ꝙ ꝑſecutus es me: ⁊ qua-

re ſcruratus es oĩa vaſa mea:Quid inueniſti ð
omnibꝰrebus tuis: NPone hic in conſpectu fra
trũ tuoꝛũ ⁊ fratrũ meoꝛuʒ:et redarguent inter

nos duos. Reſponde ſint iſti fratres Jacob
⁊ Laban:qui tunc fuerãt in pᷣſenti.Eſau certe

frater Jacob abſens erat:⁊ Laban filius Ba⸗

thuel fratres excepta ſoꝛoꝛe Rebecca non ha⸗

buit Innumerabilia ſũt iſtiuſmodi libꝛis inſer
ta diuinisſSed ne longũ faciam:ad extremaʒ
diuiſionis partem reuertar.id ẽ. ⁊ affectu frẽs
dici:qui in duo ſcindit᷑.in ſpiritale ⁊ i cõmune
In ſpiritale:qꝛ omnes chꝛiſtiani fratres vocã
tur:vt ibi. Ecce qᷓ; bonũ ⁊ qᷓ; iocũdũ habitare
fratres i vnũ.Et in alio pſalmo ſaluatoꝛ. Nar
rabo inq̊t nomen tuũ fratribus meis. Et alibi
Vade dic fratribus meis/ Doꝛro in cõmune:
qꝛ omes hoĩes in cõmune ex vno patre nati pa

ri germanitat cõiungimur. SBicite ait his qui

oderũt vos:fratres noſtri eſtis Et apoſtolꝰad
Coꝛinthios. Si qͥs frater nominat᷑ foꝛnicatoꝛ
aut auarus:aut idolis ſeruiens:aut maledicꝰ:

ſumere:⁊ cetera his ſimiliai
xta quem modũ fratres dñi in euãgelio intelli

gas appellari.iuxta naturã Sed ſcriptura non
dicit:nec marie eos vocans filios ⁊ Joſephiu
xta gẽtem. Sed abſurdũ eſt vt pauciex iudeis
vocati ſint fratres:cuʒ om̃es qui ibi erant hac
lege iudei fratres potuerũt apellari iuxta affe
ctum humani iuris ac ſpũs. Verum ſi ſic qͥ ma
gis fratres qᷓ; apoſtoli quos docebat itrinſecꝰ

quos matres vocabat ⁊ fratres. Aut ſi oẽs qꝛ

hoĩes:fratres ſtultũ fuit nũciari q̃ſi ꝓpꝛiuʒ: ec

ce fratres tui q̃rentes te: cuʒ generaliter omes
homies hoc iure ſint fratres Reſtat igit᷑ vt iu
xta ſupioꝛem expoſitionẽ fratres eos ĩtelligas
appellatos cognatiõe: non affectu: non gentis

pᷣuilegio:nõ natura. Quomodo Loth Abꝛae

quomodo Jacob Laban eſt appellatus frater

quomodo ⁊ filie Saphaad accipiũt clerũ ĩter
fratres ſuos:quomodo ⁊ Abꝛaã ipe Sarã ſo⸗
roꝛem ſuã habuit vxoꝛẽ.Eteni ait:ᷣNere ſoꝛoꝛ
mes eſt de patre:ſed non de matre.id ẽ.fratris

eſt flli nõ ſoꝛoꝛis Alioqn quale eſt vt Abꝛaã
vir iuſtus patris ſui filiã cõiugẽ ſũpſerit:cum i

pᷣmis hoĩbus ꝓpter auriũ ſãctitatẽ idipᷣjm ſcri⸗
ptura nõ noiet malẽs intelligi qᷓ; ꝓferri: et deꝰ

lege poſtea ſanciat ⁊ minet᷑: qͥ acceꝑit ſoꝛoꝛem
ſuã de pr̃e ſuo vel de mr̃e ſua:⁊viderit turpitu
dinẽ eius:⁊a in ipᷣa viderit turpitudinẽ illiꝰ:ob⸗
pꝛobꝛiũ eſt:exterminabunt᷑ coꝛã filijs generis
ſui:turpitudinẽ ſoꝛoꝛis ſue detexit:pctm̃ ſuuʒ

accipiẽt. Impitiſſime hoiuʒ iſta nõ legeras :et
toto ſcripturarũ pelago derelicto ad iniuriam
virginis tuã rabiẽ ↄtuliſti in exempluʒ eiꝰ quẽ

fabule ferũt:cũ vulgo eſſet ignotus ⁊ nihil bo⸗

ni poſſet facinoꝛis excogitare: qͥ nobilis fieret

Diane incẽdiſſe tẽplũ:⁊ nullo ꝓdẽte ſacrilegi⸗

um fert᷑ ipᷣe in mediũ pꝓceſſiſſe clamitãs ſeſe in⸗
cendiũ ſubieciſſe:ſciſcitantibꝰ epheſi pᷣncipibꝰ

quã ob cauſã hoc facere voluiſſet: reſpondiſſe
vt qꝛ bene nõ poterã:oibꝰ male inoteſcerẽ. Et

HB; qdẽ greca narrat hiſtoꝛia. Tu vero templuʒ
diñici coꝛpoꝛis ſuccẽdiſti:tu cõtaminaſti ſãctu

ariũ ſpũſſancti:ex quo vis quadrigã fratruʒ ⁊

ſoꝛoꝛũ ꝓceſſiſſe congeriẽ.Deniq; cũ iudeis vo

ce ſociata dicis: Nõne hic eſt fabꝛi filius: Mõ⸗
ne mater eius dicit᷑ maria?: ⁊ fratres eiꝰ Jaco⸗
bus ⁊ Johes ⁊ Simon ⁊ Judas:⁊ ſoꝛoꝛes eiꝰ
omnes apud nos ſũt:Omnes niſi de turba nõ

dicit᷑.quis te oꝛo ante hanc blaſfemiã nouerat

quis dipondio ſupputabat:Conſecutus eſt qð
volebas:nobilis eſt factus in ſcelere. Egoipſe
qui cõtra te ſcribo:cum in eadem vꝛbe tecũ cõ⸗
ſiſtam:q̃re balbutis ⁊ erubeſcis: albus vt aiũt

ater ve ſis ſcio. Pꝛetermitto vitia ᷣmõis:qui⸗
bus omnis liber tuus ſcatet. Taceo ridiculum
aut ebꝛioſus:aut rapax:cuʒ eiuſmodi nec cibiũa
nterrogo nůc iu

exoꝛdium. O tẽpoꝛa:o moꝛes.Non quero elo

quẽtiaʒ:quã ipᷣe non habẽs in fratre Crarerio

reqͥſiſti Eon inquã flagito lingue nitoꝛem.ani

me qᷓro pietatem Apud xpianos auteʒ ſoleciſ⸗

mus eſt magnus ⁊ vitiũ:turpe quid vel narra
re vel facere.Ad calcem venio: ⁊ te coꝛnuta in
terrogatione ↄcludo. ſicq; tecum agam:quaſi
ſupꝑius nihil egerim. eodẽq; modo dictos eſſe

fratres dñi:quo Joſeph dictus eſt pater. Ego

inqͥt ⁊ pater tuus dolẽtes q̃rebamꝰ te. Mater

hec loqͥtur:nõ iudei.⁊ ipᷣe euangeliſta referẽs.

Et erãt pater ⁊ mater illius admirantes ſuper
his que dicebãtur de eo et his ſimilia que iam

enumerauimꝰ:in qbus parentes vocabantur.

Ac ne foꝛte de exemplarioꝛũ veritate cauſeris

qꝛ tibi ſtultiſſime ꝑſuaſiſti grecos codices eſſe
falſatos:ad Johis euãgeliũ venio:in quo ple

niſſime ſcribitur. Inuenit Philippus Natha⸗
nael.⁊ ait illi:huem ſcripſit oyſes in lege.

2 pꝓphete. Juenimus ihm filium Joſeph ana
ʒareh. Certe hoc i tuo codice contine᷑. Reſpo

de mihi quomodo ips ſit filius Joſeph:quem

conſtat de ſpũſancto eſſe ꝓcreatum. Aere Jo⸗

ſeph pater fuit:qᷓ;uis ſic hebes dicere nõ aude
bis. An putabat᷑: Eodẽ mõ eſtiment᷑ ⁊ frẽs:qͥ
eſtimatꝰ ẽ pr̃ Sʒ qm̃ iam e cautibꝰ ⁊ ↄfragoſis
locis enauigauit oꝛatio:pandẽda ſunt vela: et
in epilogos illius irruendũ: in quibus ſciolus
ſibi viſus Tertullianum in teſtimonium vo⸗
cat:et Nictoꝛini pictauionenſis epiſcopi ver⸗
ba pꝛoponit.Et de Tertulliano quidem nihil

— —

U
euin
oſe
late
tey⸗
nur
ſci⸗
pun
gloe
eri.
ini
mln⸗
pere
ſpor
dere
nita
luiſk
ſalni

s!

8
annr
e
de
ſun
gil
bel
re
los
ſoru
yogt
purg
ſainn
pme
biare
ſeaeb:
ſibus
nonhe
nns.
legin⸗
legin⸗
mmuoci
ſchili
ſeolta

boiſe⸗

feohe
tresd
lltate⸗
pman
ſcpby
Cniug
ſanctut
ſenha
lleſt

nerg
inian
WE
ofen
ieſef
pnhſ
oſe
i 6
winpen
nukfin
üm

.

ülleen

1
numgu
ldcdsd⸗
yun e
O

=SaaA ☛r] —

—

—
—

—
—.
S
=
—
—
=

—ð — — — —
– —
– – —–
— — — — M
==
— — –—
S
.

S=S
==

gub⸗

=
—
=

S= —
E

S
S
=
=

—
—

ſol
no

S
=

—
—

Tractatus II

amplius dico qᷓ; eccleſie hoiem non fuiſſe. De
NVictoꝛino vero id qð ⁊ ð euangeliſtis fratres
eum dixiſſe dñi non filios marie. Fratres autẽ
eo ſenſu quem ſuperius expoſuimus ꝓpinqui
tate: non natura. Aerum nugas terimus: ⁊ fõ
te veritatis omiſſo:opinionũ riuulos conſecta

mur. Nunqͥd non poſſum tibi totam veterum

ſcriptoꝝ grecie cõmouere: Egnatiũ: Polycar
pum: Hiereneũ: Juſtinũ martyres: multoſq;
alios apoſtolicos ⁊ eloquentes viros qui ad⸗
uerſus ebionẽ Theodotũ byʒzantiũ: Valẽ
tinũ hec eadem ſentientes plena ſapiẽtie volu⸗
mina cõſcripſerunt:que ſi legiſſes aliqñ plꝰ ſa⸗
peres. Sed melius puto bꝛeuiter ad ſingula re
ſpondere:qᷓ; diutius imoꝛãdo volumen exten
dere.in illud nunc impetũ facio:in quo tu vgi
nitatem ⁊ nuptias cõparando:diſertus eẽ vo⸗
luiſti. Riſimus in te puerbiũ:cameluʒ vidimꝰ
ſaltirantẽ. Dicis. Munqd melioꝛes ſunt virgi⸗
nes Albꝛaam Iſaac ⁊ Jacob:qͥ habuere coniu
Fa Buad non quotidie dei manibus puuli
ngunt᷑ in ventribꝰ: vt merito erubeſcere debe
amus mariã nupſiſſe poſt partũ: Quod ſi hoc
illis turpe videt᷑: ſuꝑeſt vt non credant etiam
deum ꝑ genitalia vginis natũ. Turpius ẽ eni

iuxta eos deũ ꝑvirginis pudẽda genitũ:qᷓ; vir

ginem ſuo viro nupſiſſe poſt partũ. Junge ſi li

bet ⁊ alias nature cõtumelias nouem mẽſibus

vterũ inſoleſcẽtẽ: faſtidia: partũ:ſanguinẽ: pã
nos. Ipᷣe tibi deſcribat᷑ infans tegmine mẽbꝛa

narũ ſolito conuolutꝰ. Ingerant dura pᷣſepia
vagitus paruuli: octaue diei circũciſio: tempꝰ
purgationis:vt ꝓbetur imundus.HNon erube

ſcimus:non ſilemus. Quãto ſunt humilioꝛa qᷓ
ꝓ me paſſus eſt:tanto plus illi debeo. Et cum
oĩa replicaueris: cruce nihil cõtumelioſius ꝓ⸗
feres: quã pfitemur ⁊ credimus: ⁊ in qua ð ho
ſtibus triũphamus. Sed vt hec ꝗᷓ ſcripta ſunt

non negamus: ita ea que nõ ſunt ſcripta renui⸗
mus.

—.

atũ deũ eſſe de vgine credimus quia
legimꝰ mariã nupſiſſe pꝰpartũ nõ credimꝰ qꝛ ñ
legimꝰ Nec h̊ ideo dicimus:q̊ nuptias cõdẽne

mus (ipᷣa qdeʒ vginitas fructus eſt nuptiaꝝ)
ſed qð nobis de ſanctis viris temere eſtimare

nihil liceat Moſſumus eni hac eſtimatiõis poſ

ſibilitate contendere plures quoq; vxoꝛes ha⸗

buiſſe Joſeph: qꝛ plures habuerit Abꝛaã: plu
res habuerit Jacob: ? de his eſſe vxoꝛib fra⸗

tres dñi.qð pleriq; nõ tam pia qᷓ; audaci teme
ritate confingũt. Tu dicis mariã vginem non
ꝑmanſiſſe. ego mihi plus vẽdico etiã ipᷣm Jo⸗
ſeph vginem fuiſſe per mariaʒ: vyt ex virginali

„

coniugio virgo filius naſe ceret᷑. Si eni in viruz
ſanctum foꝛnicatio non cadit: ⁊ aliam euʒ vxo
rem habuiſſe non ſcribit᷑:marie autẽ quã puta
tus eſt habuiſſe: cuſtos fuit qᷓ; maritus. Relin⸗

s, ä == 3s

Fo. XLX

Epla XI

quitur vginem eum manſiſſe cum maria:q pao-

ter domint meruit awellari.⁊ quia dei compa⸗

ratione vginitatis ⁊ nuptiarũ ſũ aliqua dictu
rus:obſecro lecturos:ne me putent nupiijs de

☛

traxiſſe in virginũ laude: ⁊ aliquã feciſie diſti⸗

tiam inter ſanctos veteris teſtamẽti noui icd

eſt. inter eos qui habuere cõiugia: æ hos quig

complexu mulierũ penitus receſſerunt. leriü
ꝓ cõditione tempoꝛũ alie eos tunc ſubiacuiſſe

ſententie: alie nos: in quos fines ſeculoꝛũ de

currerũt. Odiu lex illa ꝑmaſit Creſcite 1 mul
tiplicamini ⁊ replete terram:⁊ maledicta ſteri⸗
lis que non parit ſemen in iſrael:nubebant om
nes: ⁊ nubebant᷑: ⁊ derelictis parẽtibus fiebãt
vna caro. QAuando vero vox illa ꝑtonuit. Tẽ

pus bꝛeuitatũ eſt: reliquũ ẽ: vt qui habẽt vxo⸗

res ſic ſint quaſi non habentes. adherẽtes do⸗
mino vnus cũ eo efficimur ſpũs: æ quare: qꝛ
ſine vxoꝛe eſt: cogitat ea que dei ſũt quomodo

placeat deo. Qui autẽ cum vxoꝛe eſt: ſollicitus

eſt qᷓ ſunt huius mũdi: quomodo placeat vxo⸗

ri. Et diuiſa eſt mulier: ⁊ virgo que non eſtnu
pta:cogitat que ſunt dei: vt ſit ſãcta coꝛpoꝛe et

ſpiritu. Naʒz que nupta eſt: cogitat que ſũt mũ

di: quomodo placeat viro. Quid oblatral:d
repugnas? AUas electionis hec loquitur. Diui

ſa eſt dicens mulier ⁊ virgo. Vide quate felici

tatis ſit que ⁊ nomẽ ſexus amiſerit virgo: iam

mulier non vocatur. Que nõ eſt nupta cogitat

que ſunt domini: vt ſit ſancta coꝛpoꝛe ſpiritu

* „

Airginis diffinitio ſanctam eſſe coꝛpoꝛe 2 ſpi⸗

ritu: quia nihil pꝛoſit carnem habere virginẽ:

—.. —

ſi mente quis nupſerit. Que vero nupta eſt co

gitat que ſunt mundi: quomodo placeat viro.
Igem tu putas eſſe diebus noctibus vacare
oꝛationi: vacare ieiunijs, ad aduentum mari

ti expolire faciem: greſſum frangere: ſimulare

blanditias. Illa hoc agit vt turpioꝛ ahareat:
nature bonum infuſcet iniuria Hec ad ſpecu

☚

lum pingitur: ⁊ i cõtumeliam artificis conatur

pulchꝛioꝛ eſſe qᷓ; nata eſt. Inde infantes garri⸗

unt: familia pꝑſtrepit: liberi ab oſculis ⁊ ab oꝛe
dependẽt: computãt᷑ ſumptus: impendia pꝛe⸗
parant᷑.hinc cocoꝛũ accincta manus carnes te

rit:hinc textricũ turba cõmurmurat. nunciaf

interim vir veniſfe cum ſocijs. Illa ad hirundi

nis modum luſtrat vniuerſa penetralia: ſi tho

rus rigeat:ſi pauimenta verterint: ſi oꝛdinata
ſint pocula: ſi pꝛandium pᷣparatum. Reſpon⸗
de queſo inter iſta vbi ſit dei cogitatio: ⁊ hefe⸗
lices domus.Ceterum vbi iympana ſonant:ti
bia clamitat: lyra garrit: cymbalum concre⸗

pat:quis ibi dei timoꝛ? CParaſitus in contume

lijs gloꝛiatur: ingrediuntur expoſite libidinuzʒ

victime:et tenuitate veſtium nude impudicis

otulis ingerütur. Hie infelix vxoꝛ aut letatur

aut perittaut ſi triſtat offdit᷑ marſtus. et hine

iurgia concitant᷑:hinc diſcoꝛdia ſeminariũ re⸗
pudij.Aut ſi aliqua inuenit᷑ domus:iĩ qua iſta
non fiant: que tamẽ rara eſt: ia diſpẽſatio do⸗
mus: liberoꝑ educatio: neceſſitates mariti: coꝛ
rectio ſeruuloꝛũ:quã a dei cogitatione nõ auo
cẽt: Defecerũt inqᷣt ſcriptura Sare muliebꝛia
poſt q dicit᷑ ad Abꝛaam: Omnia quecũq; di
cit tibi Sara audivocem eius:q̃ non eſt in par
tus anxietatibꝰ ⁊ doloꝛe:que deficientibꝰ men
ſtrui cruoꝛis officijs mulier eẽ deſiſtit a dei ma
ledictione fit libera.nec eſt ad virum conuerſio
eius.ſed ecõtrario vir ſubijcit᷑ ei: ⁊ domini vo

eee

cepᷣcipitur. Omnia qᷣcunq; tibi dicit Sara au

Ddi vocem eius. ⁊ ſic incipiunt vacare oꝛationi:

292 7„

quuia qdiu in ↄiugio debitum ſoluit᷑: oꝛandi p

teritur inſtantia. Mon negamus viduas: non

negamus maritas ſãctas mulieres inueniri: ſʒ
gue vxoꝛes eſſe deſierint:que in ipᷣa neceſſitate

5

cõiugij imitant᷑ vginum caſtitatem.Hoc ẽ qð
abpoſtolus bꝛeuiter chꝛiſto in ſe loquente teſta⸗
tus eſt: nupta cogitat que ſunt mundi: quomo
do placeat viro:nobis ſuꝑ hoc campum intel⸗
ligentie derelinquens. Neq; tamẽ alicui neceſ
ſitatem imponit aut laqueũ:ſed id qð honeſtũ
eſt ſuadet: volens om̃es eſſe ſicut ſeipᷣm. ⁊ q; qᷓ;

e vginitqte domini pᷣceptum non habeat: qꝛ

Vltra homies ẽ: et quodamodo impudẽt erat
Aduerſuin naturã cogere: alioq; modo dicere.
Aolo vos eſſe qð angeli ſunt. AUñ ⁊ virgo ma
ioꝛis eſt meriti: dum id contemnit: qð ſi fecerit
non delinqᷣt: nihilominꝰ in coherẽtibus infert
Coſilium autẽ do tãqᷓ; miſericoꝛdiã cõſecutus
a domio: vt ſim fidelis. Exiſtimo ergo hoc bo⸗
num eſſe ꝓpter inſtantẽ neceſſitatẽ:q nia bonũ
eſt hoi ſic eſſe. Que ẽ iſta neceſſitas: Ve pᷣgnã⸗
tibus ⁊ nutriẽtibꝰ in illa die / Ydeo ſilua ſuccre
ſcit: vt poſtea recidat̃ Jdeo ager ſerit᷑ vt meta
tur. Jam plenus eſt oꝛbis:nos non capit:quo⸗
tidie bella ſecant: moꝛbi ſi ubtrahũt: naufragia
abſoꝛbent. ⁊ nihilomin⸗ de terminis litigamꝰ.
Be hoc numero ſunt illi qui agnum ſequũtur
qui veſtimenta ſua non coinqͥnauerunt virgi
nes eni ꝑmanſerunt. Obſerua qͥd ſignificet co
inqnauerũt. Ego non audeo exponere: ne hel⸗
uidius calũnietur. Quod autẽ ais quaſdã eſſe
virgines tabernarias: ego tibi plus dico eſſe i
his adulteras: ⁊ qð magis mirer clericos eẽ
caupones: æ monachos impudicos. Sʒ quis
non ſtatim intelligat: nectabernaria virginez:
nec adulterũ monach ſ:nec clericũ poſſe eẽ cau
pon em: M unqd virginitas eſt culpa⸗Sʒ ſimu
latoꝛ vginita tis in crimine ẽ Ego certe vt alijs
plonis pᷣtermiſſis ad virginem veniaz:que in⸗
ſtitoꝛias exercet artes:neſcio an coꝛpoꝛe quod
ſcio ſpiritu virgo non pmanet. Rhetoꝛicati ſu

„ .
. * . . .
M .
8 . . — .
. . . 7

mus: ⁊ in moꝛem declamatoꝛũ paululii luſim⸗
Tu nos heluidi coegiſti:qui iam euãgelio co

ruſcãte eiuſdem vis eſſe gloꝛie virgines ⁊ ma

ritas Et quia arbitroꝛ te veritate ſupatum ad
detractionem vite mee et ad maledicta couerti
(ſolent eni hoc ⁊ muliercule facere: que victo⸗
ribus dominis male optant in angulis illo di
co pᷣueniens gloꝛie mihi foꝛte tua conuitia: cũ
eodem quo marie detraxiſti oꝛe me laceres: et
caninam facundiam ſeruus dom ini pariter ex
periatur 2 mater.
Argumentum ſequentis libelli excerptũ ex
HBGẽnadio de viris illuſtribuus.
Igilatius pᷣſbyter natione Gallus hi⸗
v ſpanie barcilonenſis eccłiaʒ parrochie
ttenuit. Scripſit ⁊ ipe qͥdem ʒelo religi
onis aliqua.ſed victus ſtudio humane laudis
2 pᷣſumens ſupꝛa vires ſuas:homo lingua po
litus:nõ ſenſu ſcripture exercitatus: expoſuit

pꝛauo ingenio ſecũdã Danielis viſionemn: ſan

ctoꝛum quoq; reliquias minime venerandas:
vigilias non cuſtodiendas. ⁊ alia locutus ẽ fri
uola:que in catalogo hereticoꝛũ neceſſario ex⸗
Ponentdiir.
Beati Hieronymi pꝛeſbyteri in Aigilãtiuʒ
hereticam. Epla. XI.
„ Wlta in oꝛbe mö
ſttrira generata ſunt Cẽtauros ⁊ ſirenas
Vlulas et onocratolos in Eſaia legimus. Job
Leuiathan ⁊ Behemoth myſtico ſermone de
ſcribit cerberũ ⁊ ſtymphalidas apꝛũq; erimã
tium ⁊ leonẽ nemeũ:chimerã atq; hydrã mul⸗
toꝛũ capitũ narrant fabule poetaꝝ. Cacum de
ſcribit Virgilius.trifoꝛmẽ geryonez hiſpanie
ꝓdiderũt. Sola Gallia mõſtra nõ habuit:ſed
viris ſemꝑ foꝛtibꝰa eloquẽtiſſimis abundauit
Eroꝛte ſubito Vigilãtius ſeu verius doꝛmi⸗
tantius:qui ĩmundo ſpiritu pugnet ↄtra chꝛi⸗
ſti ſpiritum. ⁊ martyrũ neget ſepulcra venerã⸗
da: danandas dicat eſſe vigilias nunqᷓ; niſi in
paſca alleluia cantandũ. continentiã hereſim:
pudicitiã libidinis ſeminarium. Et quomodo
Euphoꝛbus ĩ Pythagoꝛa renatꝰ eſſe perhibe
tur: ſic et in iſto Jouiniani mens pꝛaua ſurre⸗
xit. vt et in illo ⁊ in hoc diaboli reſpondere co⸗
gamur inſidijs. cui iure dicetur. Semen peſſi⸗
mum para filios tuos occiſioni peccati patris
tui. Ille romane eccleſie auctoꝛitate dänatus i
ter phaſides aues ⁊ canes ſuillas non tam emi
ſit ſpiritũ qᷓ; eructauit. Iſte caupo callagurita⸗

nus et in ꝑpuerſum ꝓpter nomen vituli nutus

Quintilianus miſcet aquam vino:et de artifi⸗
cio pꝛiſtino ſue venena pfidie catholice fidei ſo
ciare conatur: impugnare virginitateʒ ꝛodiſſe
pudicitiam:in couiuio ſecularium cõtra ſctõꝝ

P
luti

7

ſed

lur
jet
hal
ſun
ſes
ino

hid
fint

ent
ent
ſice
line
oint
eſcah
Pl⸗
hüt
d
ſcr
ſut
e
Me
ſyte
Na
none
ſus
lunun
leypꝛe
declan
d⸗
Audo
ytent
ſusi
flalit
Polanl
honulo
ſlar
biotſe
denpe
liemnn
tegeann
butii
Vrope
atlſs
an
Con
dhi
n pni
cclenn

bllh⸗
Bomncche
nhni
nmelands
volngon⸗
rtpoſit
finemnen
wom
alemneifn

ngii

1
benn
mstſon
gnns
omcede
wuͤcgtini
Gbfin⸗
in Lund
ſezblont
höpancet
nis thnte
poniusden
Get /nmn
grlan ran

B dniint

enri e ſn
1 Eitan
iſ⸗ hbe
Pepeanſutt
Npmideb⸗
Senene⸗

Nernm

une innt
uonmne
mnnt N
aticn
un

9
7

—

— —
E

—
=

—,—
☛

Tractatus II

ieiunia pclamare: dum inter phialas philoſo⸗

phat᷑:⁊ ad placẽtas liguriens:pſalmoꝝ modu
latione mulcetur. vt tm inter epulas Dauid ⁊
Idithim ⁊ Aſaph ⁊ filioꝛũ Choꝛe cãtica audi

re dignetur. ec dolentis magis effudi animo

qᷓ; ridentis: dum me cohibere non poſſuʒ: ⁊ in
iuriã apoſtoloꝛũ ac martyrũ ſurda nequeo au⸗
re trãſire. Pꝛoh nefas epos ſui ſceleris dicitur
habere conſoꝛtes:ſi tamen epiſcopi nominãdi
ſunt:qui non oꝛdinant diaconos:niſi bus vxo
res duxerint:nulli celibi credẽtes pudicitiam.
imo oſtẽdentes qᷓ; ſancte viuãt:qui male ð om

nibus ſuſpicant᷑.⁊ niſi pᷣgnantes vxoꝛes vide
rint clcricoꝛũ:infanteſq; de vlnis matrũ vagi-

entes:xpᷣi ſacramenta non tribuũt.Quid faci⸗
ent oꝛientis eccleſie: q̃ͥd egypti ⁊ ſedis apoſto⸗

lice:que aut virgines clericos accipiũt: aut cõ

tinẽtes:aut ſi vxoꝛes habuerint:mari ti eſſede
ſiſtũt:lhoc docuit doꝛmitantiꝰ: libidini frena
pmittẽs:⁊ naturalẽ carnis ardoꝛem quii ado⸗
leſcentia plerũq; ferueſcit ſuis hoꝛtatibus du⸗
plicans:imo extinguens coitu feminarũ: vt ni
hil ſit:quo diſtemus a poꝛcis:quo differamus
a bꝛutis animantibꝰ:quo ab equis.de quibus
ſcriptum eſt. Equi inſaniẽtes in feminas facti

ſunt mihi:vnuſqͥſq; in vxoꝛem ꝓximi ſui hin⸗

niebat. Hoc eſt qð loquit̃ ꝑ Gauid ſpũſſanct⸗
Nolite fieri ſicut equus⁊ mulus:qᷣbus non eſt
inteilectus.Et rurſũ de doꝛmitãtio ⁊ ſocijs eiꝰ

In chamo ⁊ freno maxillas eoꝝ ↄſtringe: qui

non awꝛoximãt ad te. Sʒ iam tempꝰ eſt:vt ip⸗
ſius verba ponentes ad ſingula reſpondere ni
tamur.Fieri eni poteſt: vt rurſũ malignus in⸗
terpꝛes dicat fictã a me materiaʒ:cui rhetoꝛica

declamatione reſpondeã: ſicut illã quaʒ ſcripſi

ad Galliã: matri ⁊ filie inter ſe diſcoꝛdantibus

Auctoꝛes ſunt huiꝰ dictatiũcule mee ſãcti pꝛe⸗

ſbyteri Riparius ⁊ Deſiderius:qͥ parrochias
ſuas vicinia iſtius ſcribũt eſſe maculatas.miſe
rũtq; libꝛos ꝑ fratrẽ Siſinniũ: quos inter cra⸗
pulam ſtertens euomuit:⁊ aſſerunt reꝑtos eſſe
nõnullos:qui fauentes vitijs ſuis:illius blaſſe
mijs acquieſcãt. Eſt quidem imperitus: ⁊ ver⸗
bis ⁊ ſcientia ⁊ Pmone incõditus:nec vera qui
dem poteſt defendere. Sʒ ꝓpter homies ſecu⸗
li ⁊ mulierculas oneratas peccatis:ſemꝑ diſcẽ

tes:⁊ nunqᷓ; ad ſcientiã ꝑuenientes: vna lucu⸗

bꝛatiũcula illius nenijs reſpõdebo:ne ſanctoꝝ
viroꝝ qui vt hec facerẽ:me depᷣcati ſunt:vide
at l̃as reſpuiſſe.Nimirũ reſpõdet generi ſuo:
vt qͥ de latronũ ⁊ cõuenarũ natus ẽ ſemine:qͥs
cõſul Pompeius edomita hiſpania: ⁊ ad triũ
phũ redire feſtinãs:de pirenei iugis depoſuit
⁊ in vnũ oppidũ congregauit: vnde ⁊ ↄuenarũ
vꝛbs nomẽ accepit. ucuſq; latrocinet᷑ cõtra

eccłiam dei:⁊ de Teutonib“ aruis celtiberiſq;

F. ..o. L

deſcẽdens incurſet Galliarũ eccłias: poꝛtetq;
nequaq; vexillum xpᷣi:ſed inſigne diaboli. Fe
cit hoc idem Pompeius etiam in oꝛientis par
tibus:vt Cilicibus ⁊ Jſauris pyratis iatroni⸗
buſq; ſuꝑatis:ſui nois inter Ciliciã ⁊ Iſauriã
cõderet ciuitatẽ. S ed hec vꝛbs hodie vᷣuat ſci
ta maioꝛũ: ⁊ nullus in ea oꝛtus ẽ doꝛmitãtius.
Ballie vernaculũ hoſtẽ ſuſtinẽt:⁊ hoiem moti

capitis: atq; Hiwpocratis vinculis alligã duʒ:
ſedẽtẽ cernũt in eccłia:⁊ iter cetera verba blaſ⸗
femie:iſta quoq; dicentẽ Quid neceſſe ẽ te tan

to honoꝛe nõ ſolũ honoꝛare: ſed etiaʒ adoꝛare

illud neſcio qͥd: qð in modico vaſculo trãſſerẽ⸗

do colis: Et rurſũ in codeʒ libꝛo.Quid pulue
rem lintheamine circũdatũ adoꝛãdo oſcularis

Et in ↄſequentibus ꝓpe ritũ gentiliũ videmꝰ

ſub pᷣtextu religionis introductuʒ ĩ eccleſijs ſo

le adhucfulgente:moles cereoꝝ accẽdi:⁊ vbi⸗
cũq; puluiſculuʒ neſcio qͥd in modico vaſculo
pᷣcioſo lintheamie circũdatũ oſculãtes adoꝛãt
M10 agnũ honoꝛẽ pᷣbent hmõi homies beatiſſi

mis martyribꝰ:qͥs putãt de viliſſimis cereolis
illuſtrãdos: qͥs agnus qͥ eſt i medio thꝛoni cuʒ
oĩ fulgoꝛe maleſtatis ſue illuſtrat. Quis eni o

inſanũ caput aliqñ martyres adoꝛauit:qͥs ho⸗

minẽ putauit deũ: nõne CPaulꝰ ⁊ Barnabas:
cũ a lycaonibꝰ Jupiter ⁊ Mercuriꝰ putarent᷑
⁊ eis vellẽt hoſtias imolare:ſciderũt veſtimen
ta ſua ⁊ ſe homies eſie dixerũt: nõ ꝙ melioꝛes
nõ eſſent olim moꝛtuis hoibꝰ Joue atq; Mer

curio: ſᷣ ꝙ ſub gẽtilitatis erroꝛe honoꝛ eis deo

debit? deferret᷑. Qð ⁊ Petro legimꝰ:qͥ Coꝛne

liũ ſe adoꝛare cupientẽ: manu ſubleuauit: ⁊ di⸗
xit:Surge.nã ⁊ ego homo ſũ. Et audes dice⸗

reillud neſcio qͥd qð in modico vaſculo tranffe
rendo colui⸗Quid eſt illð neſcio quid:ſcire de
ſidero: Expone manifeſtius: vt tota libertate
blaſtemes puluiſculum neſcio quid in modico
vaſculo pꝛecioſo lintheamine circũdatuʒ. DNDo
let martyrum reliquias pᷣcioſo operiri velami
ne:⁊ non vel pãnis vel cilicio colligari:vel ꝓij
ci in ſterquiliniũ: vt ſolus Vigilantiꝰ hebꝛius
⁊2 doꝛmiens adoꝛet᷑. Ergo ſacrilegi ſumꝰ quan
do apoſtoloꝝ baſilicas igredimur: Sacrileg⸗

fuit Conſtãtinus imperatoꝛ: qui ſanctas reliqͥ
as Andree Luce ⁊ Timothei trãſtulit conſtã⸗

tinopolim: apud q̃̊s demones rugiũt: ⁊ habita
toꝛes AVigilatij illoꝛũ ſe ſentire pᷣſentiã ↄfitẽt᷑⸗
Sacrilegus dicẽdus eſt ⁊ nũc Auguſtꝰ Arca⸗
dius:qui oſſa beati Samuelis longo poſt tem
poꝛe de iudea trãſtulit thꝛaciã.Omnes epinõ
ſolum ſacrilegi ſed ⁊ fatui iudicandi:qͥ rem vi⸗

liſſimã ⁊ cineres diſſolutos in ſerico ⁊ vaſe au⸗

reo poꝛtauerũt. Stulti omniũ eccleſiarũ popu
li: doccurrerũt ſãctis reliquijs: et tanta leticia
ſũt iocũdati:q̃ſi pᷣſentem viuẽtemq; ꝓphetam

—–

Hars

cernerẽt: atq; ſuſciperẽt. vt de Paleſtina vſaz

ad chalcedonẽ iungerent᷑ populoꝛũ examina:
⁊ in chꝛiſti laude vna voce reſonarẽt: AVideli⸗
cet adoꝛabãt Samuelẽ ⁊ non chꝛiſtũ:cuiꝰ Sa⸗
muel ⁊ leuita et ꝓphetes fuit: Moꝛtuũ ſuſpi⸗
caris: ⁊ iccirco blaſfemas. Lege euãgeliũ.De⸗
us Abꝛaam:deus Iſaac:deus Jacob.non eſt
deus moꝛtuoꝛũ:ſed viuoꝛũ.Si ergo viuũt:ho
neſto iuxta te carcere non claudunt᷑.Ais enim
vel in ſinu Abꝛae:vłin loco refrigerij: vł ſub⸗
ter aram dei animas apoſtoloꝛũ ⁊ martyrũ cõ⸗

ſediſſe:nec poſſe de ſuis tumulis et vbi volue

rit adeſſe pᷣſentes. Senatoꝛie videlicet dignita
tis ſũt:⁊ nõ int᷑ homicidas teterrimo:carcẽ ſ̃ i
libera honeſtaq; cuſtodia i foꝛtunatoꝝ inſulis
⁊ in campis eliſijs recludãt᷑. u deo leges po⸗
nes:- Tu apoſtolis vincula inijcies: vt vſq; ad
diem iudicij teneant̃ cuſtodia: nec ſint cum do

mino ſuo:de qᷣbus ſcriptuʒ eſt. Sequũt᷑ agnũ
quocũq; vadit. Si agnus vbiq;:ergo ⁊ hi qui
dei habẽt:ſed non m ſcientiaʒ:hoc ꝓ honoꝛe
diabol? demones toto vagent᷑ in oꝛbe:⁊ cele.

cuin agno ſunt: vbiq; eſſe credendi ſunt.Et cũ

ritate nimia vbiq; pᷣſentes ſint: martyres poſt
effuſionẽ ſanguinis ſui ara operient᷑ incluſi: et
ingde exire non poterũt:Dicis in libello tuo:q;

dum viuimus:mutuo ꝓ nobis oꝛare poſſumꝰ
eius recipit᷑.Et q cũ q; accẽdũt cereos vᷣm fid
exaudiẽda oꝛatio.pᷣſertim cum martyres vlti⸗
onem ſui ſanguinis obſecrãtes impetrare non
quiuerint. Si apoſtoli ⁊ martyres adhucĩ coꝛ

poſtqᷓ; autẽ moꝛtui fuerimus nullius ſit ꝓ alio

poꝛe cõſtituti poſſunt oꝛare ꝓ ceteris:quando
pꝛo ſe adhuc debent eſſe ſolliciti:quãto magis

poſt coꝛonas victoꝛias triũphos:⸗ Anꝰhomo
ADoyſes ſexcẽtis milibus armatoꝝ impetrat

a deo veniam. ⁊ Stephanus imitatoꝛ dñi ſui:
⁊ pmus martyr in chꝛiſto: ꝓ ꝑſecutoꝛibꝰ veniã

deßcatur: ⁊ poſtqᷓ; cum chꝛiſto eẽ ceperint:mi

nus valebunt: Paulus apoſtolꝰ ducẽta ſeptu

aginta ſex ſibi dicit in naui animas cõdonatas
⁊ poſtqᷓ; reſolutus eſſe ceperit cum chꝛiſto:tũc
oꝛa clauſurus eſt: ⁊ ꝓhis qͥ in toto oꝛbe ad ſuũ
euangeliũ crediderũt: mutire nõ poterit: :

lioꝛq; erit Nigilantius canis viuẽs: qᷓ ille leo
moꝛtuꝰ Recte hoc de eccleſiaſte pponerem: ſi

Naulũ in ſpiritu moꝛtuũ ↄfiterer. Geniq; ſan

cti non apellant᷑ moꝛtui:ſed doꝛmiẽtes Vnde
2Laʒarus qui reſurrecturus erat doꝛmiſſe ꝑ⸗
hibet. ⁊ apoſtolus vetat theſſalonicẽſes ð doꝛ
mientibus contriſtari. Tu vigilans doꝛmis: ⁊

Ddoꝛmiens ſcribis: ⁊ pponis mihi libꝛũ apocry
phum:qui ſub nomine Eſdre a teet ſimilibus

tuli legit᷑:vbi ſcriptũ eſt:ꝙ poſt moꝛtẽ nullus p
Alijs audeat depcari: quẽ ego libꝛũ nunqᷓ; legt
Aui eni neceſſe eſt in manus ſumere: qð eccle⸗

ſia non recipit:Niſi foꝛte balſamũ mihi ⁊ bar⸗

bellum ⁊ theſaurũ Manichei: et ridiculũ no⸗

mẽ Leuſiboꝛe pferas. et qꝛ ad radices pirenet
habitas: vicinuſq; es Hiberie Baſilidis anti⸗
quiſſimi heretici ⁊ imperite ſcientie:incredibi⸗

lia poꝛtenta ꝑſequeris:⁊ ꝓponis qð totius oꝛ

bis auctoꝛitate damnat᷑. Nam in cõmentario⸗

lo tuo:qſite faciẽs de Salomone ſumis teſti
moniũ: ꝙ Salomon omnino non ſcripſit: vt qͥ

habes alterum Eſdram:habeas ⁊ Salomone

alterũ: ⁊ ſi tibi placuerit: legito fictas reuelatio
nes omniũ patriarchaꝝ ⁊ ꝓphetarũ.⁊ cum il⸗

las didiceris inter mulierũ textrinas cantato.
imo legendas ꝓpone in tabernis tuis:vt facili
us pꝑ has nenias vulgus indoctuʒ ꝓuoces ad
bibendũ. Cereos auteʒ non clara luce accendi
mus: ſicut fruſtra calũniaris.ſʒ vt noctis tene

ꝛas hoc ſolatio temperemꝰ. ⁊ vigilemꝰ ad lu⸗

men:ne ceci tecũ doꝛmiamꝰin tenebꝛis. Quod

ſi aliqui ꝓpter imperitiam ⁊ ſimplicitatẽ ſecu⸗

lariũ hominũ:vel certe religioſaruʒ feminax:

de qᷣbus vere poſſumus dicere:cõſiteoꝛ ʒelum

martyrũ faciũt:quid inde ꝑdis:Cauſabantur

quondã ⁊ apoſtoli:ꝙ periret vnguentũ:vᷣ dñi
voce coꝛrepti ſũt. Neq; eni xpᷣs indigebat vn⸗
guẽto:nec martyres lumie cereoꝛũ: ⁊ tamẽ illa

mulier i honoꝛe xpᷣi hoc fecit:deuotioq; mẽtis

ſuam habẽt mercedẽ:dicẽte apoſtolo:vnuſqͥſ⸗
ꝙᷓ; in ſuo ſenſu abũdat. Idolatras apellas hu
iuſcemodi hoies. Nõ diffiteoꝛ oẽs nos qͥ i xpᷣo
credimꝰ: de idolatrie erroꝛe veniſſe.Nõ enim
naſcimur: renaſcimur xpᷣiani. Et qꝛ quõdaʒ

colebamus idola:nũc deũ colere nõ debemus
ne ſiłi eũ videamur cũ idolis honoꝛe venerari.
Illud faciebat idolis:⁊ iccirco deteſtandũ eſt.
Hoc fit martyribꝰ:⁊ iccirco recipiẽdũ eſt.Nrã ⁊
abſq; martyrũ reliquijs: ꝑ totas oꝛiẽtl ecccias
qñ legendũ eſt euãgeliũ:accẽdũt᷑ luminaria iã

ſole rutilãte:nõ vtiq; ad fugãdas tenebꝛas:ſʒ
ad ſignũ leticie demõſtrãdũ. VUñ ⁊ vᷣgines ille

euãgelice ſemꝑ habẽt accẽſas lampades ſuas.
Et ad aplos ðꝛ.Sint lũbi vri pᷣcincti:et lucer⸗
ne ardẽtes in manibus veſtris. Et de Johãne

baptiſta. Ille erat lucerna ardens ⁊ lucens:vt
ſub typo lſuminis coꝛpoꝛalis illa lux oſtẽdatur

ð qua in pſalterio legimus. Lucerna pedibus

meis verbũ tuũ domine:⁊ lumẽ ſemitis meis.

Male facit ergo romanus epᷣs:q̃ ſuꝑ moꝛtuo
rũ hominuʒ Petri ⁊ Pauli m nos oſſa vene
randa: m te vile puluiſculũ offert dño ſacriſi⸗

cia:⁊ tumulos eoꝝ xp̃ᷣi arbitrat᷑ altaria:Et nõ

ſolum vnius vꝛbis:ſed totius oꝛbis errãt edi:
q̃ cauponẽ Nigilantiũ ↄtemnentes:ingrediũt
Baſilicas moꝛtuoꝝ ĩi bus puluis viliſſunus
et fauilla neſcio que iacet lintheamine colliga-⸗
ta:vt polluta omnia polluat: ⁊ quaſi ſepulea

.

(Re⸗
⸗
hur
e
gß
herit
lnle
auhe
ELun
ie
leon
baſt
6
ſie
ſocl
pore
lich
ſomn
deſi
ſierie
ſonne
Nter
fuan
ge
ſcl
dar
nia
reg
behe
ſer⸗
hullo
tonib
Alere
hario⸗
ſieo⸗
Nhurpe
cbercer
Gfeicl
haſcace
hobere⸗
Mlline
lurnon
nolie⸗
enpan
abſg
enſodon

detlr

glliend
coganf⸗

ſeboni

1 Alj⸗ cn
Göſtali
blopaſa
nle
Anene

lene
lbrnn
nordibt
önnnan
ed
ſrr
An
Cſenegte
WMant
sanan⸗
lonfurti
Ploeese
ceatent
noctstn
Nemasle
brsQpl
letni ſean
feminar
trorzdvn
ephonoe

Cuſsbadr

Genisdi
ndign⸗
amrile
onogn
creosfoid
oſolrnic
weAl
gisſwsdi
niſe un
Etqtuöt
enödeben⸗

Tractatus II

phariſaica foꝛis dealbata ſint: cũ intus imũdo
cinere iuxta te imunde oia oleãt atq; ſoꝛdeant.

Et poſt hec de barathꝛo pectoꝛis tui cenoſam

ſpurcitiã euomens audes dicere Ergo cineres
ſuos amãt aie martyrũ: circũuolãt eos:ſemꝑ

q́; pᷣſentes ſunt:ne foꝛte ſi aliqs peccatoꝛ adue

nerit:abſentes audire nõ poſſint. Opoꝛtentuz
in terras vltimas depoꝛtandũ. Rides de reli⸗

quijs martyrũ:⁊ cum auctoꝛe huius hereſeos

Eunomio: eceleſijs xp̃i calũniã ſtruis.nectali
ſocietate terreris: vt eadẽ ↄtra nos loq̃ris: dil
le ↄtra eccłiaʒ loqᷣtur. Oẽs eni ſectatoꝛes eius

baſilicas aploꝝ et martyrũ nõ ingrediunt᷑: vt

ſcʒ moꝛtuũ adoꝛẽt Eunomiũ: cuius libꝛos ma
ſoꝛis auctoꝛitatis arbitrant᷑ q; euãgelia.⁊ iip⸗
ſo credũt eſſe lumẽ veritatis: ſicut alie hereſes
paraclitũ ĩ Mõtanũ veniſſe ↄtendũt.⁊ ¶ Oa⸗
nicheũ ipᷣm dicũt eẽ paraclitũ. Scribit aduer-
ſuum hereſim tuã:que olim erupit aduerſuʒ ec⸗
cleſiam ne ⁊ in hoc qſi reꝑtoꝛ noui ſceleris glo⸗
rieris: Tertullianꝰ vir eruditiſſimꝰ inſigne vo
lumen qðd ſcoꝛpiacũ vocat rectiſſimo nomine.
dqꝛ arcuato vulnere in ecclie coꝛpus venena dil
fudit:q̃ olim apellabat᷑ caicia hereſis:⁊ multo

tꝑe doꝛmiẽs vel ſepulta:nunca doꝛmitãtio ſu
ſcitata eſt.miroꝛ ꝙ non dicas nequaqᷓ; ꝑpetrã-
da martyria.deũ eni qͥ ſanguinẽ hircoꝝ tauro⸗
rũq; non q̃rat:multo magis hominũ nõ reqre⸗

re. Q cum dixeris: imo ⁊ ſi nõ dixeris ita ha-⸗

beberis q̃ſi dixeris.Qui eni relidas martyruʒ
aſſeris calcãdas eſſe:ꝓhibes ſãguinẽ fundi:

nullo honoꝛe dignus eſt. De vigilijs ? ꝑnocta
tionibus ĩ baſilicis martyrũ ſepe celebꝛãdis in
gltera epła quã ferme ante bienniũ ſancio Ri⸗
pario pᷣſ bytero ſcripſerã reſpõdi bꝛeuiter.Qð
ſi ideo eas eſtimas reſpuendas:ne ſepe videa-

mur paſca celebꝛare: ⁊ nõ ſolẽnes poſt annum

exercere vigilias:ergo et die dñico nõ ſũt xpᷣo
offerẽda ſacrificia: ne reſurrectiõis dñi crebꝛo
paſca celebꝛemus: ⁊ incipiamꝰ non vnũ paſca

habere:ſʒ plurima. Erroꝛ aũt ⁊ culpa iuuenũ

viliſſimarũq; mulierũ:qͥ ꝑ noctẽ ſepe depᷣhẽdi

tur:non ẽ religioſis hoibꝰ imputãdus:qꝛ et in
vigilijs paſce tale qͥd fieri plerũq; ↄuincit᷑:⁊ ta
men paucoꝝ culpa nõ pᷣiudicat religioni: qui
⁊ abſq; vigilijs pñt errare vel in ſuis vel in ali-
enis domibꝰ. Apoſtoloꝝ fidẽ Jude ꝓditio nõ

Ddeſtruxit. Et nr̃as ergo vigilias male alioꝝ vi
gilie nõ deſtruẽt: qnpotius pudicitie vigilare

cogant᷑:qͥ libidini doꝛmiũt.Qõ eni ſemel fecii

ſe bonũ ẽ:nõ põt malũ eſſe ſi frequẽter fiat.aut

ſi aliq culpa vitãda ẽ:non ex eo ꝙ ſepe:b ex eo
qð fit aliqũ:culpabile ẽ.non vigulemꝰitaq; die

bus paſce:ne expectata diu adulteroꝛũ deſide

ria cõpleant᷑:ne occaſionẽ peccãdi vxoꝛ iueni⸗

at:ne maritali nõ poſſit recludi claue. Ardenti

. . .
8 2 R .
10 „ . DWO
—
Rððð N
. 4 LR

us appetit̃ qᷣcqͥd eſt rartus. Nõ poſſũ vniuerſa

tyrũ intrare non audebo:ita totus ⁊ coꝛꝑe ani
mo pꝑtremiſco. Rideas foꝛſitã 1 muliercularũ

ꝑcurrere:q ſanctoꝝ pᷣſoyteroꝝ littere cõpꝛehẽ
dunt. de libellis illius aliqd ꝓferam. Argumẽ
tat᷑ ↄtra ſigna atq; virtutes:q̃ in haſilicis ma·

tyrũ fiũt:⁊ dicit eas incredulis ꝓdeſſe:non cre

dentibꝰ:q̃ſi nũc hoc q̃rat᷑ qͥbꝰ fiant:⁊ nõ qᷓ vᷣtu

te fiant.Eſto ergo ſigna ſint infideliũ:q qm ſer
moni æ doctrine credere noluerunt: ſignis ad⸗

ducãt᷑ ad fidẽ:⁊ dñs incredulis ſigna facichat

7 tũ nõ iccirco dñi ſugillãda ſüt ſigna.qꝛ illi in

fideles erãt Sed maioꝛi admirationi erunt: qꝛ

tante fuere potentie: vt etiã mẽtes duriſſimas
rxdomarẽt: ⁊ ad fidez cogerẽt. Itaq; nolo mihi
dicas ſigna inſideliũ ſũt:ſ reſpõde quõ in viliſ
ſimo puluere ⁊ fauilla neſcio : tãta ſit ſignoꝛũ
vtutumq; pᷣſentia. Sentio ſentio infeliciſſime

moꝛtaliũ qͥd doleas:qͥd timeas.Spũs iſte im⸗
mũdus qͥ hec te cogit ſeribere: ſepe hoc viliſſi⸗
mo toꝛtus ẽ puluere:imo hodieq; toꝛqtur:et q̊
in te plagas diſſimulat: in ceteris cõſitet. Niſi
foꝛie ĩ moꝛtẽ gentiliũ impioꝛũq; MPoꝛphyrij et
Eunomiij:has pᷣſtigias demonũ eſſe ↄfingas:

et nõ vere clamare demones: ſed ſua ſimulare
toꝛmẽta. Do ↄſiliũ Ingredere Baſilicas mar

tyrũ ⁊ aliqñ purgaberis.iuenies ibi multos ſo

cios tuos:a nequaqᷓ; cereis martyrũ qᷣ tibi di⸗

ſplicent:ſ flãmis inuiſibilibꝰcõbureris:⁊ tun
fateberis qd nüc negas:⁊ tuũ nomẽ qͥ in Nigi

lãtio loqris: libere ꝓclamabis te eẽ aut Mer⸗

curiũ ꝓpter nũmoꝝ cupiditatem: aut Noctur
nũ iuxta Clauti Amphitrionẽ: qͥ doꝛmiẽte in
Alecmene adulterio: duas noctes Jupiter co⸗

pulauit: vt magne foꝛtitudis Hercules naſce⸗
ret᷑: aut certe liberũ patrẽ ꝓ ebꝛietate ⁊ cantha

ro ex humeris:depẽdente: ⁊ ſemꝑ rubente fa⸗

cie: ⁊ ſpumãtibus labijs effrenatiiq; conuitijs.

Ande ⁊ in hac ꝓuincia cum ſubitus terremo⸗

tus noctis medio omes ð ſomno excitaſſet: tiu

pꝛudẽtiſſimus ⁊ ſapientiſſimꝰmoꝛtaliũ nudus
oꝛabas: ⁊ referebas nobis Adam ? Euam de
paradiſo eiectos ſic oꝛaſſe.et illi quidem aper⸗
tis oculis erubuerũt:nudos ſe eſſe cernẽtes:et

verẽda texerũt arboꝛũ folijs. tu ⁊ tunica ⁊ fide

nudus:ſubitoq; timoꝛe perterritꝰ:et aliqͥd ha⸗
bens nocturnarũ crapulaꝝ ſanctoꝛũ oculis ob

ſcenã partem coꝛpoꝛis ingerebas: vt tuaʒ indi

cares pꝛudentiã. Tales habet aduerſarios ec

cleſia. i duces cõtra martyrũ ſanguinem di⸗
mmicant. huiuſcemodi oꝛatoꝛes ↄtra apoſtolos
pronãt. imo tã rabidi canes cõtra xp̃i latrant

diſcipulos. Ego cõfiteoꝛ timoꝛẽ meuʒ: ne foꝛſi
tan de ſuꝑſtitione deſcẽdat. QAuãdo iratus fu
ero:⁊ aliquid mali i meo aio cogitauero: ⁊ me
nocturnũ fantaſma deluſerit: Haſilicas mar⸗

3

Faoars

deliramẽta ſubſannes Non erubeſco eaꝝ ſidẽ
q̃ pᷣme viderunt dñm reſurgentẽ: que mittunt᷑
ad apoſtolos:que in matrę dñi ſaluatoꝛis ſan⸗

ctis apoſtolis cõmendant᷑. Tu ructato cum ſe

culi hominibꝰ.ego ieiunabo cum feminis:imo
cum religioſis viris:qͥ pudicitiã vultu pᷣferũt:
pallida iugi cõtinentia oꝛa poꝛtãtes xpᷣi oſtẽ
dunt verecũdiã. Videris mihi dolere ⁊ aliud
ne ſi inoleuerit apud Gallos ↄtinentia ⁊ ſobꝛi
etas atq; ieiuniũ:taberne tue lucra nõ habeãt:
vigilias diaboli ac temulẽta cõuiuia tota no
cte exercere non poſſis. ꝛeterea ijſdeʒ ad me
relatũ eſt epiſtolis:ꝙ cõtra auctoꝛitatẽ apoſto
li Pauli. imo Petri: Johis:⁊ Jacobi: qui de
xtras dede ſt Paulo ⁊ Barnabe cõmunicatio
nis ⁊ pᷣceperũt eis:vt pauperũ memoꝛes eẽnt
tu ꝓhibeas Hieroſolymã in vſus ſanctoꝝ ali⸗
qua ſumptuũ ſolatia dirigi. Nidelicʒ ſi ad hoc
reſpõdero:ſtatim latrabis meã me cauſã agere
q̃ͥ tanta cunctos largitate donaſti:vt niſi veniſ
ſes Hieroſolymã: ⁊ tuas vel patronoꝝ tuoꝛuʒ
pecunias effudiſſes: oẽs periclitaremur fame.
Egõo hoc loquoꝛ:qð beatus apłls MPaulꝰin cũ⸗
cLtis pene epiſtolis ſuis loqͥtur: ⁊ pᷣcipit in eccle

ſus gentiũ ꝑ vnam ſabbati:hoc eſt in die dñico

oẽs ↄferre debere.que Hieroſolymã in ſancto

rum ſolatia dirigant᷑: ⁊ vel ꝑ diſcipulos ſuos:

vel quos ipᷣi ꝓbauerint:⁊ ſi dignũ fuerit: ipſe
aut dirigat.aut ꝑpferat qð collectuʒ eſt. In acti
bus apoſtoloꝝ loquẽs ad Felicẽ pᷣſidem:poſt
annos ait plures elemoſynas facturus i gẽteʒ
meã veni ieroſolymã:⁊ oblatiões ⁊ vota:in
qͥbus inuenerũt me puriſicatũ in templo. Nũ⸗
quid in alia parte terraꝝ ⁊ in is eccleſijs q̃̊s na⸗
ſcentes ſide ſua erudiebat:que ab alijs accepe⸗
rat:diuidere non poterat: Sed ſanctis pauꝑi⸗
bus dare cupiebat:qͥ ſuas ꝓ xp̃o facultates re
linquẽtes:ad dñi ſeruituteʒ tota mente auerſi
ſunt.Longũ eſt nũc:ſi de cũctis epiſtolis eius
oia teſtimonia reuoluere voluero:in qbus hoc
git: ⁊ tota mẽte feſtinat:vt ieroſolymaʒ ⁊ ad
ſancta loca credentibꝰ pecunie dirigant᷑.nõ in
guariciã: ſed in refrigeriũ.non ad diuitias con
gregãdas.ſʒ ad imbecillitatẽ coꝛpuſculi ſuſtẽ⸗
tandã: a frigus atq; inediã declinandã Hac in
iudea vſq; hodie ꝑſeuerãte ↄſuetudine.nõ ſo
lum apud nos:ſed ⁊ apud hebꝛeos:vt qͥ i lege

dñſi meditant᷑ die ac nocte:a patrẽ non habent

in terra:niſi ſolũ deũ ſynagogaꝝ: ⁊ totiꝰ oꝛbis
foueant᷑ miniſterijs.ex eqͥtate dũtaxat:non vt
alijs refrigeriũ:⁊ alijs ſit tribulatio:ſed vt alio
rum abundantiã:alioꝝ ſuſtentet inopiam. Re
ſpõdebis hoc vnũquẽq; poſſe in patria ſua fa⸗
cere.nec pauꝑes defuturos:qͥ eccleſie opibꝰ ſu
ſtentãdi ſũt.Nec nos negamus cunctis paupe
ribꝰ etiã iudeis ⁊ Samaritanis.ſi tanta ſit lar⸗
.

gitas: ſtipes poꝛrigẽdas Sed apoſtolꝰ facien
dam qdem docet ad oẽs elemoſynã:ſed maxie

dad domeſticos fidei. Se qbus ⁊ ſaluatoꝛi euã

gelio loãbatur.facite vobis amicos de mãmo
na iniqtatis:qͥ vos recipiant in eterna taberna
cula. Nunqͥd iſti pauꝑes iter quoꝝ pannos et
ingluuiẽ coꝛpoꝛis flagrans libido dñatur:pñt
habere eterna tabernacula: qͥ nec pᷣſentia poſ⸗
ſident nec futura:HNõ eni ſimpliciter pauꝑes:
ſed pauꝑes ſpũ beati apellant᷑ de quibus ſcri
ptum eſt. Beatꝰ qͥ itelligit ſuꝑ egenũ ⁊ paupe⸗
rem:in die mala liberabit eum dñs. In vulgi
pauꝑibus ſuſtentandis: nequaqᷓ; intellectꝰ:ſʒ
elemoſyna opus eſt. In ſanctis pauꝑibꝰ beati
tudo eſt itelligentie.vt ei tribuat qͥ erubeſcit ac
cipere:⁊ cum accepit:dolet:metẽs carnalia: et
ſeminãs ſpiritalia.Qð aũt aſſeris eos melius
facere qͥ vtant᷑ rebus ſuis:⁊ paulatim fructus
poſſeſſionuʒ ſuaꝝ pauperibꝰ diuident: qᷓ; illos
qͥ poſſeſſionibꝰ venũdatis ſemel oĩa largiãtur:

non ame els: ſed a dño reſpondebit᷑. Si vis eẽ
pfectꝰ: vade ⁊ vende oĩa que habes: ⁊ da pau

peribus: ⁊ veni ſeq̃re me.Ad euʒ loquitur qui
vult eſſe ꝑfectus:qui cum apłis patrẽ nauicu⸗
lam ⁊ rhete dimittit. Iſte quẽ tu laudas:ſecũ⸗
dus ⁊ tertius gradus ẽ:quẽ ⁊ nos recipimꝰdũ
modo ſciamus pᷣma ſecũdis ⁊ tertijs pᷣferẽda.
Nec a ſuo ſtudio monachi deterrendi ſunt a te

linguis vipereis ⁊ moꝛſu ſeuiſſimo. de qͥbꝰ ar⸗

gumentaris ⁊ dicis. Si oẽs ſe clauſerint ⁊ fue

rint in ſolitudine:qͥs celebꝛabit eccleſias: qͥs ſe

culares homies lucrifaciet:qͥs peccãtes ad vir
tutes poterit cohoꝛtari⸗ Hoc eni modo ſi oẽs
tecũ fatui ſint:ſapiẽs qͥs eſſe poterit:Et virgi⸗
nitas nõ erit apꝛobãda. Si eni omes vᷣgines
fuerint:nuptie non erũt:interibit humanũ ge⸗
nus:infantes in cunis nõ vagient:obſtetrices
abſq; mercedibꝰmendicabũt:⁊ grauiſſimo fri⸗

goꝛe ſolutꝰ atq; cõtractus doꝛmitãtius vigila⸗

bit i lectulo. Rara eſt vtus: nec a pluribus ap
petit᷑. atq; vtinã hoc oẽs eſſent:qð pauci ſunt.
de ͤbus dicit᷑:multi vocati:pauci auteʒ electi.
⁊ vacui eſſent carceres. öonachus autẽ non

doctoꝛis ſed plangẽtis habet officiũ.qui vel ſe

vel munduʒ lugeat:⁊ dñi pauidus pᷣſtolet᷑ ad⸗

uentũ.qͥ ſciens imbecillitatẽ ſuam ⁊ vas fragi⸗

le qð poꝛtat:timet offendere ne impingat: coꝛ⸗
ruat:atq; frangat᷑. Unde ⁊ mulieꝝ maximeq;

adoleſcẽtulaꝝ vitat aſpectũ:⁊ intantũ caſtiga

toꝛ ſui eſt:vt etiam q̃ tuta ſũt ꝑtimeſcat:cur in⸗
quies pergis ad heremũ: videlicet vt te nõ au
diam:non videã:vt tuo furoꝛe nõ mouear:vt
tua bella non patiar:ne me capiat oculus mere
tricis:ne foꝛma pulcherrima ad illicitos ducat
amplexus. Reſpõdebis hoc nõ eſt pugnare:ſ
fugere. Sta in acie:aduerſarijs armatꝰ obſiſte

np
ite
glig
ſtete
Au
ſece
u
cun
fugt
pent
Ptſe
lem
noſt
mon
ſol⸗
ocul
Cs
liamn
ſcare
copel
feh
rogan
nane
Goin
rip⸗
dig
tn
rurt
feno
uo
Uilucn
chofli
ſttumen
loseap
Vent
keüblal

lsd
R

k
kifaee
ſognotq⸗
n
nonit
Cfeid
nltan
ſooc
Aſcolee
mnur. O
fontept
teſſeg
noni i
dendom
lecenti
0saus
nlhci

hiri
lmate
lumiai
Renin
andbenn
pune
Numgt
aranden
egubburſn
1hue
6. nle
Pünndleme⸗
pbphen
jendecnt
nanlt
Beos nln
huinfnan
enle⸗
dirbergiitu
hi Ginbes
ben Npe
Hogniurgei
nimnon
ulandns Ki⸗
nosreapindi
lonisßfeit
hnendintk
ſinoxp'e
edaniendi

nuditsi
Ntcituiin
aincch loi

en biung⸗

—
=
—
—
= —
— —
—
— =
=S

liquijs deteſtantiis. Epla. XIII

II

vt poſtqᷓ viceris:coꝛoneris. Fateoꝛ imbecilli⸗

tatem meã Nolo ſpe pugnare victoꝛie:ne ꝑdã

aliqñ victoꝛiã.ſi fugero:gladium dimittam. ſi
ſtetero:aut vincendũ mihi eſt:aut cadendum.
Quid aũt neceſſe eſt certa dimittere: ⁊ incerta
ſectari: Aut ſcuto aut pedibus moꝛs vitanda ẽ

Tu qͥ pugnas ⁊ ſuꝑari potes:et vincere.Ego

cum fugero:non vincar in eo ꝙ fugio.ſed ideo
fugio:ne vincar. Nulla ſecuritas ẽ vicino ſer⸗
pente doꝛmire.põt fieri vt me non moꝛdeat: tñ

pᷣt fieri vt aliquãdo me moꝛdeat. atres vo

cemus ſoꝛoꝛes ⁊ filias ⁊ non erubeſcimꝰ vitijs
noſtris nomia pietatis obtendere: Quid facit

monachus i cellulis feminaꝝ: quid ſibi volũt

ſola ⁊ pꝛiuata colloquia:⁊ arbitros fugientes

oculi:Ganctus amoꝛ impatientiã non habet.
Qð de libidine diximus:referamus ad auari⸗
tiam:et ad oia vitia que vitant᷑ ſolitudine. Et

iccirco vꝛbiũ frequẽtias deelinamus:ne facere

cõpellamur:que nos nõ tam natura cogit face
re:qᷓ; volũtas.ec vt dixi ſanctoꝝ pᷣſbyteroꝝ

rogatu vnius noci lucubꝛatione dictaui:feſti⸗

nante ad modum fratre Siſinnio: ⁊ ꝓpter ſan
ctoꝛũ refrigeria egyptũ ire ꝓperante:alioquin
⁊ ipᷣa materia aptam habuit blaſfemiã:que in⸗
dignationẽ magis ſcribẽti qᷓ; teſtimonioꝛũ mul
titudinẽ flagitaret.Qõð ſi ᷓoꝛmitantiꝰ in mea
rurſus maledicta vigilauerit: ⁊ eodes oꝛe blaſ⸗
femo quo apoſtolos ⁊ martyres lacerat: ð me

quoq; putauerit detrahendũ:nequaqᷓ; illi bꝛe-
ui lucubꝛatiũcula: ſed tota nocte vigilabo: ⁊ ſo
cijs illius imo diſcipulis vel magiſtris: qui ni⸗

ſitumentes vteros viderint feminaruʒ: mari⸗
tos eaꝝ xp̃ᷣi miſterio arbitrat̃ indignos.
HBeati hieronymi pᷣſbꝛi ad Ripariuʒ pᷣſby
terũ blaſfemiã Vigilãtü de non venerandis re

2

A Tcepitis pꝛin

frfis tuis nõ reſpõdere ſuꝑbie eſt incau

te id facere temeritatis. De his eni rebus inter
rogas:q̃ ⁊ ꝓferre ⁊ audire ſacrilegiuʒ eſt. ZRlis
Vigilantiũ quix lo op poOα hoc voca

tur nomine nã Goꝛmitantiꝰ reetius diceretur

Os fetidũ rurſus aperire: ⁊ putoꝛem ſpurciſſi
mũ contra ſanctoꝛũ martyrũ ꝓferre reliquias

⁊ nos qui eas ſuſcipimus appellare cinerarios

⁊ idolatras:qui moꝛtuoꝛuʒ hoiuʒ oſſa venere⸗
mur.O infelicem hoĩem:et omni lachꝛymarũ
fonte plangendũ:qui hec dicens non ſe intelli
git eſſe Samaritanũ ⁊ iudeũ:qui coꝛpoꝛa moꝛ
tuoꝛũ ꝓ imundis habent:⁊ etiã vaſa que in ea
dem domofuerint pollui ſuſpicant᷑: ſequẽtes
occidentẽ litteram: ⁊ non viuificantẽ ſpiritum
Nos autẽ non dico martyrũ reliquias: ſed ne
ſoleʒ qdẽ ⁊ lunã.nõ angelos:nõ archangelos

8 — 4 4 C ð l ðM

Feo. III

nõ cherubin:non ſeraphin: ⁊ oẽ nomẽ qð noia

tur: ⁊ in pᷣſenti ſeculo ⁊ in futuro colimus ⁊ ad
oꝛamus.ne ſᷣuiamꝰ creature potius qᷓ; creato⸗
ri:qͥ eſt benedictꝰ in ſecula.onoꝛamꝰaũt reli⸗
quias martyrũ:vt eum cuius ſũt martyres ad
oꝛemus.lhonoꝛamꝰ ſeruos:vt honoꝛ ſeruoꝛũ
redundet ad dñm:qͥ ait:Qui vos ſuſcipit: me
ſuſcipit. Ergo Petri ⁊ Pauli imunde ſunt re⸗
liquie: Ergo M.oyſi coꝛpuſculũ imũdũ erit⸗

qð iuxta hebꝛaicã veritatẽ ab ipᷣo ſepultum eſt
dño. Et quotiẽſcũq; apoſtoloꝝ ⁊ ꝓphetarum

⁊ omniũ martyrũ baſilicas ingredimur:totiẽs
idoloꝛũ templa veneramur. Alccẽſiq; an tumu
los eoꝝ cerei idolatrie inſignia ſunt. Plus ali⸗

qᷓd dicam: qð redundet in auctoꝛis caput:⁊ in

ſanũ cerebꝛũ vel ſanet aliquãdo vel deleat.ne
tãtis ſacrilegijs ſimulacrũ anime ſubuertãtur:
ergo ⁊ dñi coꝛpus in ſepulcro poſitũ imunduʒ
fuit.Et angeli qͥ candidis veſtibus vtebantur
moꝛtuo cadaueri atq; polluto pᷣbebant excubi

as: vt poſt multa ſecula Boꝛmitantiꝰ ſomnia⸗
ret:imo eructaret imũdiſſimã crapulam: ⁊ cuʒ

Juliano ꝑſecutoꝛe ſanctoꝛuʒz:baſilicas aut de⸗
rueret:aut in templa cõuerteret. iroꝛ ſan⸗
ctum epᷣm:iĩ cuius parrochia eſſe pᷣlbyter dici⸗
tur: acqᷣeſcere furoꝛi eius: ⁊ non virga apoſto⸗
lica:virgaq; ferrea confringere vas inutile: et
tradere in interituʒ carnis:vt ſpũs ſaluus fiat.

Meminerit illius dicti. Si videbas furẽ: cur

rebas cum eo:⁊ cum adulteris poꝛtionẽ tuam
ponebas.Et in alio loco. In marutino interfi-

ciebam omnes peccatoꝛes terre:vt diſperderẽ

de ciuitate dñi omnes opantes iniqtatem. Et

iterũ. Nõne odientes te domine odio habui:⁊
ſuꝑ inimicos tuos tabeſcebaʒ⸗ Mꝛofecto odio
oderam illos/ Si non ſunt honoꝛãde reliquie
martyrũ:quomodo legimus:pcioſa in counſpe

ctu dni moꝛs ſanctoꝝ eius. Si oſſa moꝛtuoꝛuzʒ

polluũt ↄtingentes:quomodo lheliſeꝰmoꝛtuꝰ

moꝛtuũ ſuſcitauit: Et dedit vitam coꝛpoꝛi:qð

iuxta Vigilantiũ iacebat imũdũ. Ergo oĩa ca
ſtra iſraelitici exercitus:⁊ populi dei fuere im

munda.qꝛ Joſeph ⁊ patriarchaꝝ coꝛpoꝛa poꝛ

tabant in ſolitudine:⁊ ad ſanctã terram imun⸗
dos cineres ꝑtulerant. Joſeph qͥʒ qͥ in typo pᷣ⸗
ceſſit dñi ſaluatoꝛis noſtri ſceleratus fuit:qͥ ta⸗
ta ambitione Jacob in Hebꝛon oſſa poꝛtauit:
vt imũdũ pr̃eʒ auo ⁊ attauo ſociaret imũdis ⁊
moꝛtuũ moꝛtuis copularet O pᷣcidẽdã linguã
a medicis:imo inſanũ curãdũ caput: vt qui lo⸗
qui neſcit: diſcat aliqñ reticere.Ego vidi h̊ ali⸗
quando poꝛtẽtũ:⁊ teſtimonijs ſcripturarũ q̊ſi
vinculis Himocratis volui ligare furioſũ.Sʒ
abijt:exceſſit:euaſit:erupit: ⁊ inter adrie flu

ctus:Cotijq; regis alpes:in nos declamando

clamauit.qᷣcqͥd eni amens loquit zvociſeralio

Iars

clamoꝛ eſt apellãdus.Tacita me foꝛſitan co
gitatione rephẽdas:cur in abſentẽ iuehar Fa

teboꝛ tibi doloꝛẽ meũ. Sacrilegiũ tm̃ patiẽter etri
negationis. Hãc illi mr̃is charitatẽ ſupbe acci
pisẽtes:eoſq; reciꝑe nolẽtes:ab ecclłie cõmunio
ne receſſerũt.Et cuʒ ipᷣo Lucifero ſuo auctoꝛe

audire non poſſũ. Legi eni Syromaſten D
nees:auſteritatẽ Helie:ʒelum Simonis Cha⸗

nanel: Petri ſeueritateʒ Ananiã et Saphyrã
trucidãtis: Pauliq; ↄſtãtiã: qͥ Helymã magũ

vijs dñi reſiſtentẽ:eterna cecitate dãnauit Nõ
eſt crudelitas ꝓ deo:ſᷣ pietas. AUnde ⁊ in lege
Dꝛ. Si frater tuꝰ ⁊ amicus et vxoꝛ: q̃ eſt in ſinu
tuo depꝛauare te voluerit a veritate: ſit manꝰ
tua fuꝑ eos:⁊ effunde ſanguinẽ eoꝝ:⁊ auferes
malũ de medio iſrł. Iteꝝ dicã. Ergo martyrũ

imũde ſũt relide.Et qͥd paſſi ſunt apłi:vt imũ
dũ Stephani coꝛpus tãta funeris ambitiõe pᷣ
cederẽt:vt facerẽt ei planctũ magnũ: vt eoꝛuz

luctus ĩ nr̃ᷣm gaudiũ verteret᷑. Nã qð.dicis eũ
vigilias execrari:facit ⁊ hoc ↄtra vocabulum
ſuũ vt velit doꝛmire Vigilantiꝰ:⁊ non audiat

ſaluatoꝛẽ dicẽtẽ ſic:Nõ potuiſtis vna hoꝛa vi
gilare mecũ.vigilate ⁊ oꝛate ne intretis i tẽpta

tionẽ.ſpũs ꝓmptus eſt:ſʒ caro infirma. Et in

alio loco Pꝛopheta decantat: Media nocte

ſurgebã: vt cõfiterer tibi ſuper iudicia iuſticie

tue.Dñim quoq; in euangelio legimꝰ ꝑnoctaſ⸗

ſe:⁊ aplos clauſos carcere tota nocte vigilaſſe
vt illis pſallentibꝰ terra q̃teret᷑: cuſtos carcer!.
crederet:magiſtratꝰ ⁊ ciuitas terrerent᷑. Loqͥ⸗

tur MPaulus. Oꝛationi inſiſtite vigilãtes in ea

Et in alio loco:in vigilijs frequẽter. Doꝛmiat
itaq; Nigilãtiꝰ: a ab exterminatoꝛe egypti cuʒ
egyptis doꝛmiẽs ſuffocet᷑. Nos dicamus cuʒ
Bauid: Nõ doꝛmitabit neq; doꝛmiet q̃ cuſto⸗
dit iſrk: vt veniat ad nos ſanctꝰ Ethir: qui iter
Stat᷑ vigil.Et ſi quando ꝓpter peccata noſtra
Ddoꝛmierit: dicamus ad euʒ. Surge:vt qͥd doꝛ

mitas domie:excitemuſq; illuʒ:⁊ nauicula flu

ctuante clamemus: Magiſter ſaluos nos fac

Nerimꝰ. NPlura dictare voluerã:ſi non epiſto
laris bꝛeuitas pudoꝛẽ nobis tacẽdi imponeret

⁊ ſi libꝛoꝝ ip̃ius ad nos voluiſſes mittere can⸗

tilenas:vt ſcire poſſemus ad q̃ reſcribere debe

remus. Nũc aũt aerẽ verberauerimꝰ: ⁊ non tã
illius inſidelitatẽ:q̃ oibꝰpatet: qᷓ; noſtrã fidem
aperuimus. Ceteꝝ ſi nolueris lõgioꝛ nos ad⸗
uerſum eum libꝛũ ſcribere mitte nenias illiꝰ et
ineptias: vt Johem baptiſtã audiat pᷣdicãteʒ.
Ja ſecuris ad radices arboꝝ poſita ẽ. Omnis

eni arboꝛ que nõ facit fructũ bonuʒ excidetur

in ignem mittterff.
Argulnẽtũ ſequẽtis opuſculi excerptum ex
Iſidoꝛo libꝛo octauo ethimologiaz.
Vciferiani a lucifero Syrimie ep̃o oꝛ⸗
l i:qͥ ep̃s catholicos qͥ Lonſtantini ꝑſe
cutiõe ꝑfſidie Arrianoꝝ ↄſiſtẽtes erãt
⁊ poſtea coꝛrecti redire in catholicã eccłiaʒ de⸗

legerunt: dãnãtes ſiue qð crediderunt:ſiue qð

ſe credere ſimulauernut:quos catholica eccle⸗

ſia materno recepit ſinu tãqᷓ; Metrũ poſt fletũ

q̃ mane oꝛiebat᷑ cadere meruerüt.
Altercatio Luciferiani ⁊ Oꝛthodoxi cuiuſ
dam edita a beato hieronymo p̃ᷣſbytero ↄtra

Luciferianũ in ſcripta. Epla. XIII
„ Poxime accidit.
vt qͥdam Luciferi ſectatoꝛ cum alio ec
eleſie alũno odioſa loꝗcitate cõtendẽs: caninã

facundiã exercuerit. Aſſerebat quippe vniuſũ
mundũ eſſe diaboli. Et vt iam familiare ẽ eis

dicere:factũ de eccłia lupanar. At ille ↄtrario

rationabiliter qͥdem ⁊ opoꝛtuno loco ⁊ tꝑe de

fendebat:non ſine cauſa xpᷣm moꝛtuuʒ fuiſſe:

nec abſurdoꝛum tm̃ cauſa dei filiũ deſcendiſſe.
Quid plura:dũ audientiã ⁊ circulũ lumina iã
in plateis accẽſa ſoluerẽt:⁊ incõditã diſputati
onẽ nox interrũperet:cõſputa pene inuicẽ i fa⸗

cie rceſſerũt.oc tamẽ his qui affuerunt ſtatu

entibus:ꝙ in ſecretã poꝛticũ pꝛimo mane cõue
niret᷑:quo cum iuxta placitũ om̃es ↄueniſſent
viſum eſt vtriuſq; ſermoneʒ a notarijs excipi.

Atq; ita cũctis reſidentibꝰ.. Helladius LCu⸗
ciferianus dixit.Hoc pᷣmuʒ mihi reſpõderi vo

lo:vtrũ Arriani xpᷣiani ſint an non: Hiero⸗
nymꝰ oꝛthodoxus.Ego plus inqᷣt interrogo:

vtrũ ne oẽs heretiei xpᷣiani ſint. Luci.dixit

Quẽ hereticũ dixeris xpᷣianũ negaſti. Oꝛ.

Oẽs ergo heretici chꝛiſtiani non ſũt. Luci.
FJanm ſuperiꝰaudiſti. Oꝛtho. Si chꝛſtiani

nõ ſũt diaboli ſũůt. Tuci. Nemo dubitat.
Oꝛtho.Si autẽ diaboli ſunt:nihil refert he
retici ſint an gentiles. Luci. Mõ refello.

Oꝛtho. Igit᷑ pᷣfixum inter nos habemus
heretico ſic loquendũ ſicut de gentili. Luci.

Plane firũ Oꝛtho. Quere modo vt libet
qm inter nos conſtat nunc hereticos gentiles
eſſe. Luci. Qð interrogatio mea cogere vo
lebat expᷣſſum eſt hereticos chꝛiſtianos nõ eẽ.
Nunc reſtat cõcluſio.Si arriani heretici ſũt:
heretici omes gẽtiles ſũt: ⁊ arriam gẽtiles ſũt
⁊ ita cõſtat nullã ſocietatẽ eceeẽ cũ arrianis
id eſt. cum gẽtilibus.manifeſtũ eſt ergo veſtrã
eccłiam que ab arrianis.id ẽ.a gẽtilibus epos
ſuſcipit:non tam ep̃os recipere qᷓ de capitolio
ſacerdotes: ac per hoc antixpᷣi magis ſynago⸗
ga qᷓ; xpᷣi eccleſia debeat nuncupari Oꝛtho.
Ecce impleta eſt ꝓphetia: parauit mihi foueã
⁊ ipᷣe incidit in aam. Luci. Quo nã modo
ONꝛtho. Si arrlani vt dic gentiles ſut: ⁊ ar⸗
rianoꝛuʒ cõuenticula caſtra ſunt diaboli:quo⸗

od
Lc
P⸗
llen
cher
(ſer
Pne
amn.
cipt
O
ned
go
deri
eie
fecl
eßin
pus
puo
fepo
gect
heſte
(hae
pide
en
us
ge
ſac

“

latie
se
(o:et
hoſte⸗
Nule

ppone

ſlageb
Cuor
gligzle
hvoſtala
eci c
ſenabe
ua.
diotnan
Ocho.
7ſtek⸗

ons.

baaan
peniten

ſermon

ghonno
umlaic
Ulkenti.
1ſacerd

enſane
Onne
Olico.

non

ndlee
tisenini
ipennic
mlliareiss
Aiſlehen
borpen
ouucz ilſe
deltaaſe
Mlülunind
i diu
ceinuciji
fuerunken
monmmed
des ueiſe
oarisergn
halnult
birchänt
nont ben
ck inmeg
14 Ladrt
ln. b
ſi Lu.
„Achin
Penodooct
Eublint⸗
ebehmnu
U

Tractatus II

modo in caſtris diaboli baptizatum recipis.
Luci. Recipio:ſed penitentẽ. Oꝛtho.

Pꝛoꝛſus qͥd dicas nõ intelligis: quiſqᷓ; ne gen
tilem recipit penitẽtẽ. Luci. Ego ſimpli⸗
citer ĩ exoꝛdio pᷣmonis oẽs hereticos gentiles
eſſe reſpõdi. Nerum qꝛ captioſa reſpõſio fuit:
pᷣme q̃ſtionis tibi palmã tradẽs ad ſcdᷣam veni
am.in qua aio laicum ab arrianis venientẽ re⸗
cipi debere penitentẽ:clericuʒ vo non debere.
Oꝛtho. Atqui i pᷣma q̃ſtione quã obtinuiſſe
me dicis:etiã ſcdðᷣam obtinui. Tuci. Soce

quõ obtinueris. Oꝛtho. Melcl ⁊ laicos ⁊

clericos vnũ hr̃e xpᷣm:nec aliũ neophytis aliũ
epᷣis eſſe deũ:Cur ergo nõ recipiat clericos:qͥ
recipit laicos penitentes Luci. NMon eſt
ep̃i iᷣm lachꝛymas fundere ꝓ peccatis: ⁊ coꝛ⸗
pus attrectare dñi. Nõ eſt epi ad fratꝝ genua
ꝓuolui:⁊ de ſublimi loco euchariſtiã miniſtra

re populo.Aliud eſt lugere qð fueris:aliud ne

glecto peccato in ecclia viuere gloꝛioſũ. Tu qͥ

heſterno die ſacrilegus creaturã dei filiũ pꝛedi
cabas:qͥ quotidie peioꝛ iudeis blaſfemiarũ la⸗

pides in xpᷣm iaciebas: cuius manus ſãguine
plene ſũt:cuius ſtilus lãcea militis fuit:ad vni
us hoꝛe cõuerſionẽ virgineʒ eccłiazʒ adulter in
gredieris.ſi peccaſſe te penitet:officiũ depone
ſacerdotis:ſi te non peccaſſe cõſidis:permane

q fuiſti. Oꝛtho. Rhetoꝛicarl: 2 a diſpu

tationũ ſpinetis ad campos libere declamatio
nis excurris. Nerũ deſine q̃ſo a cõmunibus lo

cis:et in gradũ rurſum ac in lineas regredere:

poſtea ſi placuerit latius diſſeremus. Luci.

Miulla declamatio h̊ ẽ.Doloꝛ patientiã ſuꝑat:
prpone vt libet: argumẽtare vt libet:nũ qᷓ; per⸗

ſuadebis idẽ eſſe epᷣm qð laicũ penitẽtẽ Oꝛ.

Quoniã obſtinate tenes aliaʒ eſſe rõnem epᷣi:

aliaʒ laici ad cõpend iũ tẽptationis:tribuo qð

poſtulas:nec me pigebit locũ te faciẽte manuʒ

recũ cõſerere.expone mihi quare laicũ venien
tem ab arrianis recipias:epᷣm non recipias.
Luci. Recipio laicũ:qꝛ erraſſe ſe ↄſitetur: ⁊
dñs mauult penitenriã peccatoꝛis qᷓ; moꝛtem.
Oꝛtho. Recipio et ego epᷣm: qꝛ et erraſſe ſe
ↄfitet᷑:⁊ dũs mauult penitentiaʒ peccatoꝛis qᷓ;

moꝛtẽ. Luci. Si errare ſe cõfitet᷑:cur epᷣs

pſeuerat:deponat ſacerdotium:cõcedo veniã

penitẽti. Oꝛtho. Reſpondebo tibi ego
ſſeermonibus tuis. Si laicus erraſſe ſe cõſitetur

quomodo laicus ꝑſeuerat:deponat ſacerdoti
um laici.id eſt.baptiſma:et ego do veniam pe⸗

nitenti. Scriptuʒ eſt eni. Regnum quippe nos
⁊ ſacerdotes deo ⁊ patri ſuo fecit.Et iteꝝ. Gẽ
teum ſanctã: regale ſacerdotiũ:populũ acqᷣſituʒ
Hhmne quod licet xpᷣiano: cõmuneẽ tam epo
Gᷓᷓ laico. Qui penitentiã agit: pꝛioꝛa cõdẽnat.
Si non licet ep̃o penitẽti ꝑſeuerare qð fuerat:

o. LIII

Epla XIIII

non licet laico penitenti in eo ꝑmanere: ꝓpter
gðõð pniam confitef̃. Luci. Recipimus lai

cos:qm nemo cõuertit᷑ ſi ſcierit baptiʒandũ: ⁊

ita fiet vt nos ſimus cauſa ꝑditionis eoꝛũ ſi re⸗

pudien᷑. Oꝛtho. Tu in eo qð recipis lai
cum vnã animã recipiẽdo ſaluas:⁊ ego in reci

piendo epᷣm nõ dicã vnius ciuitatis populos:

ſed vniuerſã cui p̃eſt puinciã eccłie ſocio: quẽ
ſi repellã multos ſecum in ruinaʒ trahet.Quã
ob rem queſo vos vt eã rõnem quaʒ in paucis
recipiẽdis habere vos exiſtimaſtis:etiã ad to⸗
tius oꝛbis ſalutem cõcedatis Qð ſi diſplicet ⁊
tam duri eſtis.imo tã irrationabiliter inclemẽ⸗

tes:vt eum q̃ dederit baptiſma hoſtẽ xpᷣi:eum

qui acceperit filiũ puretis: nos nobis aduerſa
non faciamus:aut epᷣm cũ plo recipimus quẽ
facit xpᷣianum:aut ſi epᷣm non recipimꝰ: ſcimꝰ
etiam nobᷣ populũ reijcienduY̊. Luci. Oꝛo

te nomine xp̃i non legiſti de ep̃is dictum: vos

eſtis ſal terre. Si autẽ ſal infatuatũ fuerit: in q
ſaliet᷑:ſed ⁊ ad nihilũ eſt vtile:niſi vt ꝓciatur

foꝛas: ⁊ conculcet᷑ ab hominibꝰ.Sʒ ⁊ illud qð
populo peccatoꝛe ſacerdos deũ exoꝛet: ac ꝓ ſa

cerdote nullus ſit alius qͥ depꝛecet᷑. Que qᷣdeʒ
duo ſcripturarũ capitula in ſententiã cõcurrũt
vnam. Nam vt ſal omnẽ cibũ cõdit:nec eſt ali
q̃d ꝓ ſe tam ſuaue qð abſq; eo guſtũ demulce⸗
at. Ita mundi totius ⁊ eccłie ꝓpꝛie condimen
tum ep̃s ẽ᷑:qui ſi infatuatus fuerit:ſiue ꝑ nega
tionem: ſiue ꝑ hereſim:ſiue ꝑ libidineʒ: ⁊ vt ſe
mel dicam ꝑ vniuerſa peccata:a quo alio pote
rit condiri:cum ipᷣe fuerit condimentũ: Sacer
dos quippe ꝓ laico offert oblationẽ ſuaʒ:impo

nit manũ ſubiecto:reditũ ſancti ſpũs inuocat:

atq; eum qui traditus fuerat ſathane in interi⸗
tum carnis: vt ſpũs ſaluus ſieret indicta in po⸗

pulum oꝛatione altario recõciliat.nec pᷣus vnũ

membꝛũ reſtituit ſanitati:qᷓ; omnia ſimul mem
bꝛa cõflauerit.facile quipe ignoſcit filio pater
cum mater ꝓ viſceribus ſuis depꝛecat᷑. Si er⸗
go hoc quẽ diximus gradu laicus penitens re
ſtituit᷑ eccłie:ibiq; conſequitur veniã vbi luctꝰ
p̃ceſſerat:manifeſtũ eſt ſacerdotẽ ð graduſuo
motũ in eundẽ locum non poſſe reſtitui:qꝛ aut
penitens ſacerdotio carebit:aut in honoꝛełꝑſi⸗
ſtens reduci in eccłkiam non poterit ꝑ oꝛdinem
penitentis. Tu mihi nunc infatuato ſale eccle
ſie ſapoꝛem contaminas.tu eni eum qͥ ꝓiectus
foꝛas iacere deberet in ſtercoꝛe a cunctis homi
nibus cõculcãdus ſuꝑ altariũ reponis.Et vbi
erit ulud apoſtoli pᷣceptuʒ: Opoꝛtet epiſcopũ
eſſe ſine crimine quaſi diſpenſatoꝛẽ dei.Eilite⸗
rum. ꝓbet autẽ ſe vnuſquiſq;: ⁊ ſic accedat vbi

dominica denüciatio eſt: ne miſerimus marga

ritas noſtras ante poꝛcos.Quod ſi de oĩbꝰ ge⸗

ner aliter dictuz intelligis: q;to magis de ſacer

i2

Foars

dotibus pᷣcauenduʒ eſt:cum etiam de laicis ſic
habeat᷑: Separamini inqͥt dominꝰꝑ Moyſẽ
a tabernaculis iſtoꝝ hominũ duriſſimoꝝ: ⁊ no
lite tangi ab oibus qͥ ſunt eoꝝ: ne ſimul perea⸗
tis in peccato eoꝝ. Et rurſum in duodecim ꝓ⸗

phetis Sacrificia eoꝛũ tanqᷓ; panis luctꝰ: oẽs

q̃ manducant ea cõtaminabunt᷑. Et in euange
lio: dũñs lucerna inq̃ͥt coꝛpoꝛis eſt oculus tuꝰ.i.
eccłie.lumẽ eſt ep̃ᷣs. Si aũt oculus tuꝰ ſimplex
elt.totũ coꝛpus tuũ lucidũ erit. Sacerdote eni
fidem verã pᷣdicante ex oi coꝛde tenebꝛe diſcu⸗

tiuntur: ⁊ cauſam reddit. Neq; eni lucerna ac⸗

cendit᷑ ⁊ ponit᷑ ſub modio:ſed ſuꝑ candelabꝛũ
vt luceat oibus qͥ in domo ſũt. Lucernaʒ eni
eſt deus ſcientie ſue igniculũ in epᷣo ſuccendi:
vt nõ ſibi tm̃ luceat:ſed oibus ꝓſit. Et in cõſe⸗
quẽti. Si inqͥt oculus tuꝰ nequã fuerit: oẽ coꝛ⸗
pus tenebꝛoſũ eſt. Si eni lumen qð in te eſt te⸗
nebꝛe ſũt:ipᷣe tenebꝛe quãte erũt: Et recte.Nã
cum ideo epᷣs in eccłia cõſtituat᷑ vt populũ co⸗

erceat ab erroꝛe:quãtus erit erroꝛ in pło: cum
errat ille qui docet: Quomodo põt peccata di
mittere:q ipᷣe peccatoꝛ eſt.quomodo ſanctũ ſa

crilegus faciet? vnde ad me lumẽ introiet: cuʒ
oculus meꝰcecus ſit: Pꝛohdoloꝛ antixp̃i diſci
pulus eccłiam vxpᷣi gubernat.Et vnde eſt illud
Non poteſtis duobꝰ dominis ſeruire. Sed et
illud. que cõmunicatio luci ad tenebꝛas:qͥ con
ſenſus xpᷣi ad beliale Legtmns in veteri teſta⸗
mẽto omo in quo fueri macula ⁊ vitiũ: nõ
occedat offerre dona dño.Et rurſũ. Sacerdo⸗

tes q accedũt ad dñm deum vt ſacrificẽt:mũdi

ſint:ne foꝛte derelinquat eos dñs. Et in eodeʒ

cum accedũt miniſtrare ſancta:nõ adducãti

ſe delictũ: ne moꝛiãt᷑.Et młta alia:que ꝓſequi
infinitũ eſt. ſed ſtud io bꝛeuitatis omitto Neq;
eni numerꝰ teſtimonioꝛũ:ſed auctoꝛitas valet

Ex quibꝰoſtendiẽ̃ vos ꝑ modicũ fermentũ to

tam eccłie maſſam coꝛrupſiſſe. Et de eiꝰ manu

hodie euchariſtiq accipe:quã heri q̃ſi idolum

reſpuebatis. Oꝛtho. dixit Multa quidẽ

de ſacris voluminibꝰ memoꝛiter copioſeq; di
xiſti:ſ̊ cum totũ circũieris ſaltũ:meis caſſibus

⁊2cluderis. Sit qwe arrianoꝛũ epᷣs hoſtis xpᷣi.
ſit ifatuatũ ſal:ſit lucerna ſine igniculo:ſit ocu
lus ſine pupilla:nẽpe eo ꝑpuenies vt ſalire non
poſſit:qꝛ ſal ibᷣenon habeat.nõ illuminet cecꝰ:
nõ accendat extinctus. Tu aũt cum conditum

cibum abheo deuoꝛes:cur inſulſũ arguis condi

toꝛem: gniculus eius in ecclia tua lucet: æ lu
cernam eius criminaris extinctã. Oculos tibi

pber: ⁊ cecus eſt.Quã ob rem oꝛo te:vt aut ſa⸗

crificãdi ei diligentiã tribuas: cuius baptimſma
Pꝓbas: aut repꝛobes eius haptiſma:quem non

exiſtimas ſacerdotẽ. Neq; eni fieri poteſt: vt qͥ
in baptiſmate ſanctus ſit:ſit apud altare pecca

toꝛ. Luci. Sed ego recipio laicũ penitẽtẽ

per manuũ impoſitionẽ ⁊ inuocationẽ ſpũſſan
cti:ſciens ab hereticis ſpiritũſanctũ non poſſe

cõferri. Oꝛtho. Oẽs pꝓpoſitionũ veſtra⸗

rum calles ad vnũ cõpotum cõfluũt: ⁊ pauido
rũ moꝛe ceruoꝛũ dum vanos pennarũſ euuatis
volatus foꝛtiſſimis rhetibus implicamini Nã

cum in patre ⁊ filio ⁊ ſpũſancto baptiʒatus ho

mo templuʒ dñi ſiat: cum veteri ede deſtructa
nouũ trinitatis delubꝛuʒ ediſicet᷑:quõ dicis ſi⸗

ne aduentu ſpũſſancti apud arrianos peccata
poſſe dimitti?: Quomodo antiquis ſoꝛdibꝰ ani
ma purgat᷑:que ſanctũ non habet ſpiritũ: Ne
qʒ eni aqua lauat animã: ſ̃ pᷣus ipᷣa lauat᷑ ſpiri
tu:vt alios lauare ſpiritalit᷑ poſſit. Spũ s inqͥt

QMoyſes dñi ferebatur ſu per aquas.Ex quo
apparet baptiſma non eſſe ſine ſpirituſancto.

Bethſaida lacus iudee:niſi ꝑ aduentum ange

li debilita coꝛpoꝛaliter mẽbꝛa ſanare non pote
rat. Et tu mihi aqua ſimplici de balneo animã
lotam ꝓducis. Ipᷣe dominꝰ noſter ißs chꝛiſt

q̊ non tamm ũdatus eſt q; lauacro ſuo vniuer⸗
ſas aquas mũdauit:ſtatim vt caput extulit de
fluento:ſpiritũſanctũ accepit:non ꝙ vnq; ſine

ſpũſancto fuerit: quippe qͥ ð ſpũſancto in carne
natus eſt.ſed vt illud nobis monſtret᷑ verũ eſſe

baptiſma: quo ſpũſſanctus adueniat Isitur ſi
arrianus ſpiritũſanciũ nõ põt dare:nec bapti
ʒare qdem poteſt: quia eccłie baptiſma ſine ſpi

rituſancto nullũ eſt. Tu vo cum baptiʒatũ ab
eo recipis:⁊ poſtea inuocas ſpiritũſanctũ:aui

baptiʒare eum debes:qꝛ ſine ſpũſancto bapti⸗
ʒari non põt:aut ſi eſt baptizatus in ſpiritu:de
ſine ei inuocare ſpiritũ:quẽ tunc cũ baptiʒare⸗
tur accepit Luci. Obſecro te nõne legiſti
in actibus apoſtoloꝝ eos qui iam a Johe ba⸗

ptiʒati fuerant:cũ ad interrogationeʒ apoſtoli
reſpondiſſent ſe nec auditu qdem cõperiſſe qͥd
eſſet ſpũſſanctus:poſtea fuiſſe ſpiritũſanctum
cõſecutos? AUnde manifeſtum eſt poſſe aliquẽ
baptiʒari:⁊ tamẽ non habere ſpiritũſanctum.
Oꝛtho. Non tam imperitos diuinoꝝ volu

minũ eos qui audiũt puto ad hanc queſtiũcu⸗/

lam diſſoluendã:longo vt ſermone opꝰ ſit. Ue
rum pꝛius qᷓ; quid in ea ſentiaʒ loquar:auſcui⸗
ta iuxta ſenſũ tuuʒ quãta ſcripturarũ turbatio

oꝛitur. Quid eſt hoc qdð Johãnes in baptiſma
te ſuo alijs ſpiritũſanctuʒ dare non potuit:qui
chꝛiſto dedu. Et quis eſt iſte Johãnes: Nox

clamantis in deſerto:parate viam domini :re⸗

ctas facite ſemitas dei noſtri. Ille qui dicebat
Ecce agnus dei:ecce qui tollit peccata mundi.

Minꝰdico ille qui ex matris vtero clamabat.
Et vñ hoc mihi: vt veniat mater domini mei

ad me?-ſpiritũſanctũ nõ dedit quẽ hilippus

diaconꝰ eunucho dedit.quẽ Ananias Paulo

——— —

lpeii
ſiſünn⸗
imeſe
Mlyed
behnin
iann
aminini
Mobe
kedtnen
eet
äynr
frtͤn⸗
Ahuiſon
Giene
us Lran
Prüniggan.
enunmng
re nonpot
Alneo mine
nhbschric⸗
Oluopniver
gueaultde
gw⸗
ſmaonncane
Kräwick
in en
dne ntpi
plintſeſt
nbutnit
nüincin
ſnao bept⸗
uonhrincd
Ncüdanzre⸗
orroe
ns Phere

Hirniinen
oſeni
intünane

9Duine

nne ccfu
ecyt

Tractatus II

dedit. Audacter foꝛſitan videar Johem pᷣfer⸗

re cunctis. Audi dñm loquentẽ. Mon eſt in na
tis mulierũ aliqͥs maioꝛ Johe baptiſta. Nulli
eni contigit ꝓphetaꝝ ⁊ annũciare xpᷣm ⁊ digi

to demonſtrare. Et qd mihi neceſſe eſt in talis

viri laudibꝰ imoꝛari:cum a deo patre etiaʒ an
gelus nũcupetur: Ecce inquit mitto angelum
meum ante faciẽ tuam:qui pᷣparabit viam tuã
Plane angelũ qui poſt materni ventris hoſpi
tium heremi ſecreta ſectatus: paruulus de ſer
pentibus luſit:qui oculis expectãtibꝰ chꝛiſtũ:
nihil aliud eſt dignatus aſpicere: qui eloquijs
domini que melle ⁊ fauo dulcioꝛa ſunt: dignã
deo vocem erudiuit. Et ne queſtioneʒ moꝛer:
ſic decebat creſcere pᷣcurſoꝛem domini. Iſte er
go talis tantuſq; ſpiritũſanctũ non dedit: quẽ
Coꝛnelius centurio anteqᷓ; baptizaret᷑ accepit
Reſponde queſo cur non dederit.ſed ignoꝛas

Aludi quid ſcripture doceant. Johãnes bapti
ſta non tam peccata dimiſit: qᷓ; baptiſma peni⸗
teentie fuit in peccatoꝛum remiſſionẽ.id eſt.i fu

turam remiſſionẽ:que eſt poſt ex ſanctiſicatio⸗
ne chꝛiſti ſubſecuta.Scriptũ eſt eni:fuit Johã
nes in deſerto baptizans:⁊ pꝛedicans cuange⸗

lium penitẽtie in remiſſionẽ peccatoꝝ.Et poſt

modũ.⁊ baptiʒabant᷑ ab eo in ioꝛdanem conſi

tentes peccata ſua.vt enim ante pᷣcurſoꝛ domi
ni ipe:ſic ⁊ baptiſma eius pᷣuium dominici ba⸗
ptiſmatis fuit.qui de terra ẽ aiebat: terrena lo

quitur:⁊ qui de ſupernis venit:ſuꝑ omnes eſt

Et iterum. Ego baptizo vos i aqua: ille bapti
zabit vos in ſpirituſãcto. Si autẽ Johãnes vt
confeſſus eſt nõ baptizauit in ſpiritu: neq; pec

cata dimiſit: quia nulli hominũ ſine ſpiriuuſan
cto peccata dimittũtur:aut ſi cõtentioſe argu⸗

mẽtaris:ideo Johãnis baptiſma dimiſiſſe pec

cata:quia de celis fuit: edoce quid amplius in
chꝛiſti baptiſmate ↄſequamur Quod peccata
dimittit:liberat a gehenna.qð a gehenna libe⸗
rat pfectum eſt. Perfectũ autem baptiſma nõ

eſt:niſi qð in cruce ⁊ in reſurrectione chꝛiſti ẽ:
ita tu in peruerſum duceris irreligioſus: dicẽ⸗

te ipᷣᷣ Johãne:illum opoꝛtet creſcere:me autẽ

minui. ⁊ cuʒ ſerui baptiſmo plus qᷓ; habuit tri

buis:dominicuʒ deſtruis.Cui nihil ampliꝰre⸗
linquis. Quoꝛſuʒ iſta tendit aſſertio: videlicʒ
vt non tibi durum videatur:⁊ ſi hi qui a Johã
ne fuerant baptiʒati: poſtea per impoſitioneʒ
manuũ apoſtoloꝛũ ſint ſpiritũſanctuʒ conſecu
ti:cum conſtet eos nec peccatoꝛuʒ quidem ſine
ſubſecutura fide remiſſionẽ coſecutos.Tu ve⸗
ro qui ab arrianis recipis baptiʒatuʒ:ideo tri:
bues baptiſma quod ꝑfectum eſt. Et quo pa⸗
cto quaſi modicum quod ei defuerit: ſanctum

aduocas ſpiritum: cũ baptiſma chꝛiſti ſine ſpi
rituſancto nullum ſit: Nerum lõge exceſſi:cuʒ

⁊ in patre ⁊ filio ⁊ ſpũſancto tres ꝑſonas vnaʒ⸗

Fo. LII

equa fronte aduerſarij exercitus concitus ſim

impetum ſumouere: leuioꝛa minus tela direrxi

Johãnis autẽ baptiſma intãtuʒ perfectum fu

it: vt conſtet poſtea chꝛiſti baptiſmate baptiʒa
tos:qui ab eo fuerant baptizati. Ita eni hiſto⸗

ria refert. Factum eſt autem cum Apollo eſſet
coꝛinthi:⁊ cum NPaulus ptranſiret ſuperioꝛes

partes Aſie: deuenit Epheſum: ⁊ cuʒ inueniſ⸗

ſet quoſdam deſcendentes dixit ad eos Si ſpi
ritũſanctum accepiſtis: cui credidiſtis: At illi
reſponderunt. Sed nec ſi ſpirituſſãctus ſit:au⸗
diuimus. Bixit autem ad eos: in quo ergo ba
ptiʒati eſtis: Reſpõderũt: in Johanis baptilſ⸗
mate. Sed dixit Paulus: Johãnes quidẽ ba
ptiʒauit baptiſmo penitentie plebem: dicens
in aduenientem poſt eum vt crederet.hoc eſtĩ

ieſum in remiſſioneʒ peccatoꝛum. His auditis

baptʒati ſunt in nomie domini noſtri ieſu chꝛi
ſti. Et cũ impoſuiſſet illis manus MPaulus:cõ⸗
tinuo cecidit ſpirituſſanctꝰ ſuper eos. Si ergo

baptiʒzati ſunt vo ⁊ legienno eccleſie baptiſma

te:⁊ ita poſtea ſpiritũſanctuʒ conſecuti ſunt.et

tu apoſtoloꝛum ſequere auctoꝛitatem: ⁊ bapti
za eos qui chꝛiſti nõ habent baptiſma: ⁊ pote⸗

ris inuocare ſpiritũſanctum. Luci. dixit.
Qui doꝛmientes ſitiunt:auide fauces flumini

bus ingurgitant. Et quato plus hauſerunt tã

to plus ſitiunt:ita mihi ⁊ tu videris aduerſus
queſtiunculã:quã pꝛopoſui:hinc atq illinc ar
gumẽta queſiſſe: ⁊ nihilominus eandeʒ queſti
onem vis ꝑſeuerare. an neſcis ⁊ iam eccleſiarũ

hunc eſſe moꝛem: vt baptiʒatis poſtea manus

imponat᷑: ⁊ ita inuocetur ſpirituſſanctꝰ:exigis
vbi ſcriptum ſit in actibus apoſtoloꝝ: etiam ſi
ſcripture auctoꝛitas non ſubeſſet.totius oꝛbis

in hac parte conſenſus inſtar pꝛecepti obtinet

Nam ⁊ multa alia que per traditioneʒz in eccle
ſijs obſeruant᷑: auctoꝛitatẽ ſibi ſcte legis vſur
pauerunt velut in lauacro ter caput mergitare
deinde egreſſos lactis ⁊ mellis pꝛeguſtare con
coꝛdiam ad infantie ſignificationẽ die domini⸗
co:⁊ per omnẽ pẽtecoſten.nec de geniculis ad
oꝛare:⁊ieiuniũ ſoluere:multaq; alia que ſchᷣta
non ſunt: rõnis ſibi obſeruatio vendicabit.Ex
quo aiaduertis nos eccleſie cõſuetudinẽ ſequi

lj ante aduocationẽ ſpiritꝰ conſtet aliquem ba

ptiʒatum. Oꝛtho. NMon adeʒz ab vno hãc
eſſe eccleſiarũ cõſuetudinẽ: vt ad eos qui lõge
in maioꝛibꝰ vꝛbibus pᷣſbyteros ⁊ diaconos ba

ptiʒati ſunt. epiſcopꝰad inuocationẽ ſancriſpi⸗
ritus manũ impoſiturus excurrat: quale eſt vt
leges eccleſie ad hereſim tranſferas: et vginis

tue itegritatẽ per meretricũ lupanaria ſpurca⸗
ri patiaris. Epiſcopꝰ ſi imponit manuʒ: eis in
ponit:quit: qui in recta fide baptiʒati ſunt:qui

13

.——
—„ — . R

fubſtantiaʒ crediderũt. Arrianꝰ vo cum aliud

nihil crediderit (claudite q̃ſo aures qͥ audituri
eſtis:ne tãte impietatis vocibꝰpolluamini)ni⸗

ſi in pr̃e ſolo vero deo et in ieſu xpᷣo ſaluatoꝛe

creatura: ⁊ in ſpũſancto vtriuſq; ſuo:quomo⸗
do ſpiritũſãctũ ab eccłia recipiet:qͥ necdum re-

miſſionẽ pctõꝝ cõſecutꝰẽ: Spũs qͥpe ſanctus
nõ niſi in munda ſedẽ incedit: nec habitatoꝛ ei
templi efficit᷑:cuius antiſtes nõ habet veraʒ fi⸗

dem. Qðò ſi obloqueris qre in eccleſia baptiʒa
tus niſi ꝑ manus ep̃i non accipiat ſpiritũſãctũ

quẽ nos aſſerimus in vero baptiſmate tribui:
diſce hãc obſeruationẽ ex ea auctoꝛitate deſcẽ
dere:qð poſt aſcẽſum dñi ſpũſſanctus ad apo⸗
ſtolos aſcẽdit.Et multa in locis id eẽ tm̃ factũ
repperimus ad honoꝛẽ potius ſacerdotij:qᷓ; ad

legis neceſſitatẽ.Alioqᷣn ſi epᷣi tm impꝛecatiõe
ſpũſſanctus defluit: lugendi ſunt qͥ in villulis
aut caſtellis aut in remotioꝛibꝰlocis ꝑ pᷣſbyte⸗
ros ⁊ diaconos baptizati añ doꝛmierũt: qᷓ; ab

epᷣis inuiſerent᷑.Eccleſit ſalus ĩ ſũmi ſacerdo⸗
tis dignitate ac veneratione cõſiſtit:cui ſi non

exoꝛs qᷓ̃dam ⁊ ab oibus eminens det᷑ ptãs:tot
ĩ eccleſijs efficient᷑ chꝛiſmata quot ſacerdotes.
inde ideo venit:vt ſine chꝛiſmate ⁊ ep̃i iuſſiõe
neq; pᷣſbyter neq; diaconus ius habeat bapti⸗
ʒandi.Qõð frequenter ſi tñ neceſſitas cogit:ſci⸗

mus licere laicis Vt eni accipiat qͥs:ita ⁊ dare
pᷣt:niſi foꝛte eunuchus a Philippo diacono ſi⸗
ne ſpũſancto baptizatus fuiſſe credẽdus ẽ. de
quo ſcriptura hoc loquit᷑.Et deſcẽderunt am⸗

bo in aquã: ⁊ baptizauit eũ Philippus.Et cuʒ
abſcederent ab aqua.ſpũſſanctꝰ venit in eunu
chum.Si aũt illud abijciendũ putas:qꝛ cũ au

diſſent apoſtoli:qui erãt hieroſolymis:qꝛ rece
piſſet ſamaria verbũ dei miſerunt ad eos Pe⸗

trum ⁊ Joheʒ:qͥ cũ veniſſent ad eos:oꝛauerũt

ꝓ eis:vt acciperẽt ſpiritũſanctũ.nõdũ eni de⸗

ciderat ſuꝑ vllum illoꝛũ.Cur ita factũ ſit in cõ

ſequẽtibus diſce. Ipᷣe eni ait. Sed ſoluʒ bapti

ʒati erãt in noĩe dñi iu. Tũc imponebãt illis
manus:⁊ accipiebãt ſpiritũſanctũ. Hoc locoſi
⁊ tu ſimiliter te facere dicis:qꝛ heretici non ba
ptiʒauerunt in ſpũſancto:ſcias Philipum ab
apoſtolis nõ fuiſſe baptiʒatũ.indiuiſã eandem

habuiſſe eccłiam:eundẽ dũm iſm vxpᷣm pᷣdicaſ
ſe:diaconũ fuiſſe eoꝛuʒ:q̃ poſteg. manus impo
ſuerũt.Tu vo cũ apud Arrianũ nõ eccliaʒ di⸗
cas eſſe:ſed ſynagogã:nec clericos dei:ſed cre⸗

ture ⁊ idoloꝝ cultoꝛes:quõ ĩ diſpari cauſa ean
dem aſſeris rõnem te tenere. Luci. Aalẽ
ter q̃dem ⁊ fixo gradu me tibi in faciẽ dimican

tem repellis:ſᷣ poſt tergũ cederis:⁊ nuda a ſpi

culis doꝛſa nõ ꝓtegis. Eſto qpe apud Arria⸗
nos ne baptiſma eſſe qdẽ:⁊ ideo ſpiritũſanctũ
ab eis non poſſe dari:qꝛ necdũ remiſſionẽ pec⸗

catoꝛũ acceperũt.totũ hoc victoꝛie mee ꝓficit
⁊ argumentoꝝ tuoꝝ paleſtra mihi palmam vi

ctoꝛie ſudat.Arrianus baptiſma non habet: ?

quõ ſacerdotiũ habet:Laicus apud eos nõẽ:
⁊2 quõ ep̃ᷣs eſſe põt?: Mihi reciꝑe mendicũ nõ
licet:tu recipis regẽ. Nos hoſti caſtra traditis
⁊æa nobis ꝓfuga reijciẽdus . Oꝛtho. Si
bpoꝝ meminiſſes:iã ſcires tibi fuiſſe reſpõſuʒ.ſᷣ
dũ amoꝛẽ cõtradicendi ſeq̃ris:a q̃ſtionũ lineis
excidiſti moꝛe quoꝛundã loquaciũ potiꝰ qᷓ; fa⸗

cũdoꝝ:qͥ cum diſputare neſciũt:tñ litigare nõ

deſinũt. Ego enĩi nõ tam in pᷣſenti arrianos vel

impꝛobo vel defendo:qᷓ; illã curſus mei metaʒ
circũeo:eadẽ rõne a nobis epᷣm recipi:qua lai⸗
cus a nobis recipit᷑. Si errãti ↄcedis veniã: et
ego ignoſco penitẽti.ſi in fide ſua baptiʒatũ ba
ptizans nocere nõ potuit:⁊ in fide ſua ſacerdo

tem cõſtitutũ conſtituẽs non inqͥnauit. Subti

lis eſt hereſis:⁊ ideo fimplices anime facile de
cipiunt᷑.Deceptio tam clerici qᷓ; epᷣi cõis ẽ.At
epᷣs errare non potuit.reuera de Platonis et
Ariſtophanis ſinu in epᷣ̃atum eligunf. Quotꝰ
ẽ q̊ non appꝛime in his eruditus ſit: Deniq; ex
lratis q cunq; hodie oꝛdinant᷑:id habent cure:
nõ quõ ſcripturaꝝ medullas ebibant: ſed quõ

aures populi declamatoꝝ floſculis demulceãt

Accedit ad hoc ꝙ arriana hereſis magis cum
ſapia ſeculi facit.⁊ argumentationuʒ riuos de
Ariſtotelis fontibꝰ mutuat᷑. Igit᷑ paruuloꝛuʒ
iter ſe certantiũ ritu qd dixeris dicam. affirma

bis:affirmabo.negabis:negabo. Arrianꝰ ba⸗

ptiʒat:ergo epᷣs ẽ.non baptizʒet tu refuta laicũ

⁊ ego nõ recipio ſacerdotẽ.Sequar te quocũ⸗

cq; ieris:aut pariter ĩ luto heſitabimus:aut pa⸗

riter expediemur. Luci. Sed laico idðoig
noſcenduʒ eſt:qꝛ eccłiam dei putãs ſimpliciter
acceſſit:⁊ iuxta fidẽ ſuam credẽs baptizatusẽ
Oꝛtho. Mouã rem aſſeris vt xp̃ianus qͥſqᷓ;

factus ſit ab eo qui nõ fuit xpianus. Accedẽs

arrianus in qua fide baptizatus eſt: MNempei

ea quã habebãt arriani:aut ſi iam ipᷣe bñ crede

bat:⁊ ſciens ab hereticis baptiʒatus ẽ erroꝛis
veniã non meret᷑. Verũ hoc penitus abſurdũ
eſt:vt diſcipulus ad magiſtrũ vadens ante ſit
artifex qᷓ; doceat᷑. At modo ab idoloꝛũ venera

tione ↄuerſus nouerit xpᷣm melius qᷓ; ille q̊ͥ do

ceat. At dicis ſimpliciter in pre ⁊ filio ⁊ ſpũſan

cto credidit:⁊ ideo baptiſma ↄſecutus ẽ. Que
eſt iſta q̃ſo ſimplicitas:neſcire qd credas: ſim⸗
pliciter credidit. Quid credidit: certe aut tria

noia audiens tres deos credidit:a idolatra ef⸗

fectus eſt.aut in tribꝰ vocabulis trinomini cre
dens ĩ Sabellij hereſim incurrit.Aut edoctus
ab arrianis vnũ eſſe veꝝ deũ patrẽ filiũ ⁊ ſpiri

tũſanctũ credidit creaturas.aut extra h dd cre
dere potuerit neſcio niſi foꝛte hõ iã edocius in

C

cvi
hien
aſedi
homne
dedil
lotue
ſerba
ctope
faſen
fie
forli⸗
ptizet
Luc.
nobis
nci.
llavl
neme
ptize
loͤog
eode
pinne
feyol
ſento
üad
ſhe
mine
hatk
tart
Mod
felial
nan
nus⸗
hieba
ſorp
erttr
cedit
gunetea
eloqjie
aores.
Oho.
luptzet
boerie
nobiſc
lpiuore
ciloe
leſdis⸗
reihotd
iſi
plorin
meigen
ſcpul⸗
ſcpube
Ammter
lerſarie
ſenimw
boſen

ein
bom
ldhan
sſoi⸗
iin
nmi
tho. 9
ſchiſuz⸗
mülnes
lehiö
lngnen
rianosde
smainen
cheguen
isenii
upritüb
ſun ſaene⸗
un. Gubt
mmefmciene
Pcoſsi N
Pluonsct
ni Quor
1 Deniger
bben ane.
n ſg
lodencen
lemagsan
onuznusd.
Dimuunn
dium mn
.Mruin,
wntäuhh
urleqlol
ungel,t⸗
Alcſdot⸗
nisſnhlote
Sburh
öang
nus. tle
zeſ Monye

niöehict

tug taniß
instii
daumnſ
Schumen
Muölein
ejin tifn
lnst Al
acheſet

Tractatus II

capitolio homouſiã didicerit trinitatẽ. ſciebat
pr̃em ⁊ filiũ ⁊ ſpiritũſãctũ:nõ natura:ſᷣ ꝑpſonis
eſſe diuiſos. Sciebat ⁊ filij nomẽ in pre: ⁊ pr̃is
nomẽ in filio. Ridicula penitꝰaſſertio añ de fi⸗
de diſputare qᷓ; credere:añ myſteriũ ſcire qᷓ; ini
tiatus ſit. Aliter ð deo ſentire baptizate: ⁊ ali⸗
ter baptiʒatũ. Mꝛeterea cum ſolẽne ſit in laua⸗

cro poſt trinitatis ↄfeſſionẽ iterrogare:credis
in ſanctã eccłiam? credis in remiſſionẽ peccato
rũ: In quã eccłiam credidiſſe eũ dicis:in arria

noꝛũ:ſed nõ habẽt. In nr̃am? ſed extra hãc ba
ptiʒatus nõ potuit in eã credere:quã neſciuit.

Luci. Qm ad oia argumentaris: emiſſa a

nobis ſpicula ſcuto oꝛatiõis eludis: vnã haſtã
iaciã:qᷓ vmbonẽ tegiinis tui:⁊ verba crepita
tia vi ſua penetret: nec diutiꝰ patiar foꝛtitudi⸗

nem arte ſuꝑari. Laicus etiã ex eccłie fideʒ ba⸗
ptizatus penitens recipit᷑. Epᷣs vo aut pniam
nõ aget:⁊ ſacerdos eſt:aut ſi pniam egerit:eſſe

epᷣs deſinit. Quã ob rem recte nos laicũ ſuſci⸗

pimus penitẽtẽ: ⁊ epᷣm ſi i ſacerdotio ꝑſeuera⸗
re vult repudiam*. Oꝛtho. Bagitta qᷓ cõ⸗
tento neruo dirigit᷑ difficile vitat. Ante eni ad
eũ ad quem iacta ẽ ꝑuenit:qᷓ; obice clypei fru⸗
ſtret᷑. Ecõtrario tue ꝓpoſitiõi qꝛ ſine ferri acu
mine mittunt᷑ hoſtẽ nõ valẽt ꝑfoꝛare.ãc igit᷑
haſtã quã totis viribꝰmiſiſti: de qᷓ̃ nobis mini
taris:vt aiũt vno digitulo repella. Neq; eni B
modo qrit᷑ an epᷣs penitẽs eẽ nõ poſſit:Kᷣ an he
reticus baptiſma habeat:qͥ ſi vt cõſtat baptiſ⸗
ma nõ habet:quõ põt eſſe penitẽs anteq; xpᷣia

nus: Pꝛoba mihi ab arrianis veniẽtem laicuʒ

hr̃e baptiſmũ:⁊ tũc ei pniaʒ nõ denegabo. Si

vo xpᷣianus nõ ẽ ſinõ babuit ſacerdotẽ qͥ eũ fa

ceret xpᷣianum:quõ aget pniaʒz homo qͥ necdũ
credit? Luci. Oꝛo te vt philoſophoꝛũ ar
gumẽtatiõe depoſita xpᷣiana mecũ ſimplicita⸗
te loq̃ris. Si tñ non dialecticos ſequeris:Fᷣ pi⸗
ſcatoꝛes:equũ ne tibi videt᷑: vt arrianꝰepᷣs ſit·
Oꝛtho. Lu euz ẽm ꝓbas:qꝛ ab eo recipis
baptiʒzatũ.⁊ in hoc repᷣhẽdendus es.q̃re a no⸗
bis parietibꝰ ſepararis: cũ in fide ⁊ in arriano
rũ nobiſcũ receptiõe cõſentias. Luci. Jã

ſuꝑius rogaui:vt non philoſophice: xpᷣiane
mecũ loquaris Oꝛtho. Biſcere vis an cõ

tendis? Luci. Atiq; cõtẽdo:qꝛ facti tui a

te q̃ro rõneʒ. Oꝛtho. Si ↄtẽedis iã tibi re⸗

ſpõſũ eſt. Eadẽ eni rõne epᷣm ab arrianis reci⸗

pio:q̃ tu recipis baptiʒatũ. Si diſcere cupis:ĩ

meã aciẽ trãſgredere Aduerſariꝰeni vincit᷑: di

ſcipulꝰ docef. Luci. Non poſſũ añ eſſe di
ſcipulꝰqᷓ; magiſtrũ andiã pᷣdicantẽ. Oꝛtho.

Am tergiuerſaris: ⁊ ſic vis a me doceri: vt ad
uerſariũ ĩ tergo habeã:tuo aio te docebo. Con
ſentimꝰ in fide:cõſentimꝰin hereticis recipien⸗
dis: oſentiamꝰ etiã in cõuẽtu. Luci. Moc

Epla XIIII

nõ ẽ docere: argumẽtari. Oꝛtho. Quſa

tu pacẽ cũ ſcute peil: æ nos oliue ramuʒ gladio
inſerimꝰ. Luci. En tollo manꝰ:cedo: vici.

ſti. Aeꝝ cũ arma deponã ſacramẽti:in qͥ me iu

rare cõpellis:q̃ro roõnem. ꝛtho. Hꝛatu⸗
loꝛ iterim tibi:⁊ xpᷣo deo meo gras ago: qꝛ aio
bono a falſitatis ardoꝛe ad totius cibi te ſapo⸗
rem ↄtuliſti. nec dicis moꝛe quoꝛundã. Saluũ

me fac dñe:qm̃ defecit in me ſpũs.qͥꝝ vox im⸗

pia crucẽ xpᷣi euacuat: dei filiũ ſubiugat diabo
lo: ⁊ illã cõploꝛationẽ q̃ a dno de peccatoꝛibꝰ ꝓ
lata ẽ nõ de vniũſis hoĩbꝰ dictã itelligit. Que

vtilitas i ſãguine meo:dũ deſcẽdero ĩ coꝛruꝑti

onẽ: Sed abſit:vt fruſtra deꝰ moꝛtuus ſit. Al
ligatus ẽ foꝛtis:⁊ vaſa eius direpta ſunt.Allo
cutio patris impleta eſt. Poſtulaa me ⁊ dabo
tibi gẽtes:hẽditatẽ tuã ⁊ poſſeſſionẽ tuã termi

nos terre.apparuerũt fontes aquarũ: ⁊ reuela⸗

ta ſunt fundamẽta oꝛbis terrarũ.in ſole poſuit
tabernaculũ ſuũ nec eſt q ſe abſcondat a caloꝛe
eius.de eo plenus pſalmiſta canit. Inimici de
fecerunt framee in finẽ: ⁊ ciuitates eoꝝ deſtru⸗
xiſti. Et vbi qſo iſti ſunt nimiũ religioſi imo ni
miũ ꝓphani qͥ plures ſynagogas aſſerunt eſſe
q́; eccleſias: quomodo deſtructe ſunt diaboli

ciuitates: ⁊ in fine hoc eſt in ſeculoꝛũ coſumati

one idola coꝛruerũt: Si eccłiam ꝑ totũ oꝛbem
non habet xp̃s.⁊ in ſardinia tm habet:nimiuʒ
pauꝑ factus eſt Et ſi bꝛitãnias: gallias:oꝛlitẽ:
indoꝝ los: barbaras natiõesl.⁊ totum ſemel

mũdi poſſidet ſathanas: quõ ad angulũ vniũ

ſe kre cruc trophea collocata ſũt:? Nimiꝝ adu⸗

ſariꝰpotẽs ↄceſſit xpᷣo hiberniã ⁊ celtiberos li

turio:aut illa muliercula q̃ ꝑ duodeci anos flu

xu ſãguis tabeſcebat:ĩ trinitatis ſacr̃a credide
rat:q̃ poſt reſurrectionẽ xpᷣi aplis manifeſtata V
ſũt: vt merito fides hoꝝ q i myſterio ẽ laudare

D

tur Sʒ ſimplicitas mẽtis ⁊ deuota deo l uo aia
apꝛohata ẽ. Dicebat eni i coꝛde ſuo. Si tetige
ro veſtimtũ eiꝰtmtſalua viã. Hecẽ fides: quaʒ

raro iuẽtã deꝰ ꝓnunciauit.Hec ẽ fides qᷓ etiam

apð eos ꝗᷣ bñ credũt: difficile ꝑfecta iuenit Fi

at tibi inqt deꝰ m ſidẽ tua.hac ego ſidẽ audire
voto. Si eni m fidẽ meã fiat mihi ꝑibo Et cer

te credo in deũ patrẽ: credo ĩ deũ filiũ :et credo
in deum ſpiritũſãctuml. Credo iĩ vuſ deũ: æta⸗
mẽ ſm meaʒ fideʒ nolo mihi heri. Sepe quipe

uidos hoĩes ethiopũ ꝓuiciã dignatrꝰẽ poſſt, id?
Qõð ſi ð illa q̃ i euãgelioſſcpᷣta ẽ:ſibi ſnia blãdiũ
tur:putas ne cũ venerit filiꝰ hoĩs iueniet fidezʒ
ſuꝑ tᷣrã: Sciãt illã fidẽ noiari:quã ipᷣe dñs aie
bat. Fides tua te ſaluã fec Et alibi ð Ceturiõe
Nõ iueni tãtâ fidem i iſrł. Et rurſus ad aplos.
Quid timidi eſi modice fidei: Necnõ ⁊ in alio
loco. Si habuerit fidẽ ſiẽ qnũ ſynapis:dicetis
huic mõti trãſmigra:⁊ traſmigbit Neq eni cẽ

PDoaars

venit inimicus hõ: ⁊ inter dñicam meſſem ʒiza

nNia interſerit. Neq; hoc dico ꝙ maius qᷣͥcqᷓ ſit
qᷓ; ſact̃i fides:qᷓ; puritas aie:ſed indubitate ad
deũ fides ardue reꝑiunt᷑. Nerbi gra dictuʒ ſit:
yvt qð volumꝰꝑſpicuũ fiat.ad oꝛationẽ aſſiſto:
nõ oꝛarẽ ſi nõ crederẽ. ſᷣ ſi vere crederẽ illð coꝛ
quo deꝰvidet᷑ mũdarẽ:manibꝰtunderẽ pectꝰ:
genas lachꝛymis rigarẽ:coꝛde molleſcerẽ:coꝛ
poꝛe inhoꝛreſcerẽ:oꝛe pallerẽ: iacerem ad dñi
mei pedes: eoſq; fletu ꝑfunderẽ:crine tergerẽ:
hererẽ certe trunco crucis:nec pᷣus amitterẽ qᷓ
miſcðiaʒ ipetrarẽ.Nũc vo creberrime ĩ orone

mea aut ꝑ poꝛticꝰ deambulo:aut de fenoꝛe cõ⸗

puto:aut adductꝰturpi cogitatiõe etiã q̃ dictu
erubeſcẽda ſunt gero. Abiẽ ſides:Siccine pu
tamꝰoꝛaſſe Jonã: ſic tres pueros:ſic Banielẽ

int᷑ leones:ſic certe latroneʒ in cruce. Et h ego
exẽpli cauſa ad itelligẽtiã ſenſus ptuli.Ceteꝝ
ↄueniat vnuſqᷣſq; coꝛ ſuũ:⁊ ĩ oi vita iueniet qᷓ;

rarũ ſit ſidelẽ aĩiam iuenire: vt nihil ob glie cu⸗
piditatem:nihil ob rumuſculos hoiuʒ faciant

Neq; eni ſtati qͥ ieiunat deo ieiunat:aut exten

dens pauꝑi manũ deo fenerat. Nicina ſunt vi
tia vtutibꝰ. Difficile ẽ deo tm̃ iudice eẽ ↄtẽtũ.
Luci. Pꝛeueniſti iterrogationẽ meaʒ. hanc

eni ſcripturã mihi i vltimo reßuabam. Et fere

oẽs nr̃i:imo iã nõ mei:h̊ q̃ſi ariete in diſceptati
onibus vtunt᷑:quẽ confractũ ac cõminutũ ve⸗
hementer gaudeo. Sʒ q̃ſo te:vt mihi oẽm cau
ſam q̃re ab arrianis veniẽtes eccłia nõ recipiat
nõ q̃ſi aduerſario:ſed diſcipulo explices. Naʒ
cũ tibi vᷣbo reſpõdere nõ poſſim:aio tñ necduʒ
aſſentioꝛ. Oꝛtho. Sub rege Conſtãtino

Euſebio ⁊ hippatio cognomie vnitatis ⁊ fidei
inſidelitas nõ agnoſcebat᷑.nã illo ĩ tꝑ e nihil tã n
ſceperunt. Qð ſi quis a nobis fictũ putat: ſcri⸗
nia publica ſcrutet᷑. Plene ſũt certe eccleſiarũ

piũ:nihil tã ↄueniẽs ſᷣuo dei videbat᷑:qᷓ; vnita
tem ſeqͥ: ⁊ totius cõioneʒ nõ ſcindi. Pꝛeſertim
cũ ſuꝑficies expoſitiõis nihil ſacrilegũ pᷣferret
credimꝰ aiebãt i vnũ deũ patrẽ oĩpotentẽ.hoc

etiã nos ↄfitemur. Credimꝰ in vnigenitũ dei fi

liũ q ante oĩa ſecula:⁊ ante oẽ bᷣncipiũ natus ẽ
ex deo. Matũ aũt vnigenitũ ſolũ ex deo patre:
deũ ex deo:ſimilẽ genitoꝛi ſuo patri ſᷣm ſchᷣtu⸗

ras: cuiꝰ natiuitatẽ nullus nouit:niſi qͥ ſolꝰ euʒ

genuit pr. Nunqd h̊ inſertũ ẽ: erat tpᷣs qñ non
erat: Ael de nullis extantibꝰcrcatura ẽ filiꝰdei
NHerfecta ſdes ẽ:deũ de deo credere:⁊ natum
diebãt vnigenitũ ſolũ: ex ſolo patre qͥdẽ natũ:
nõ factũ.natiuitas ſuſpitionem auferebat crea
ture. Aiebãt pᷣterea qͥ de celo deſcendit:ↄcept⸗
de ſpũſancto:natꝰex maria vᷣ gine.cruciſixus a
pontio Pilato.tertia die reſurrexit:ſedet a de
xterã dei pr̃is: vẽturus iudicare viuos ⁊ moꝛ⸗
tuos. Sonabãt vba pietatis:⁊ inter tãti mella
pconij:nemo venenũ inſertũ putabat. BDe vſie
vo noie abijciẽdo:veriſimilis ratio pᷣbebatur.

Auia i ſcripturis aiebãt nõ inuenit᷑: ⁊ multos

ſimplicioꝛes nobilitate ſua ſcãdaliʒabant.pla⸗
cuit auferri:nõ erat cure epᷣo de vocabulo:cuʒ

ſenſus eẽt ĩ tuto. Deniq; ipᷣo in tꝑe cũ fraude,ʒ
fuiſſe in expoſitiõe rumoꝛ płi nũciaret. Nalẽs

mirſenſis epᷣs:qͥ eã cõſcripſerat pᷣſente Tauro

p̃ᷣtoꝛij pᷣfecto: qͥ ex iuſſu regis ſynodo aderat:
ꝓfeſſus eſt ſe Arrianũ nõ eſſe:⁊ penitus ab eo⸗

rũ blaſfemijs abhoꝛrere.res ſecrete geſta opini
onẽ vulgi nõ extinxerat. Itaq; alia die i eccle⸗

ſia:q̃ eſt apud Arrianũ:a epoꝝ ſimul ⁊ laicoꝝ
turbis cõcurrẽtibus. Miʒonius epᷣs ꝓuincie

Byʒãtine:cui pᷣme ab oibus deferebantur:ita
locutꝰ ẽ.ea que ſũt iactata ꝑ publicũ:⁊ ad nos

vſq; ꝑlata:aliquem a nobis ſanctitati veſtre le
gere pᷣcipimus:vt que ſunt mala:⁊ ab auribꝰ:

P a coꝛde noſtro abhoꝛrere debent:omniũ vna

voce dãnentur. Rñſum eſt ab vniuerſis epᷣis

placet. Itaq; cum claudius epᷣs ꝓuincie NPi⸗
ceni ex pᷣcepto oĩuʒ blaſfemias: que ferebatur
legere cepiſſet. Nalẽs ſuas eẽ negãs exclama⸗

uit:⁊ dixit.Si qͥs negat xpᷣm deũ:dei filiũ: añ

ſecula ex patre genitũ: anathema ſit. Siqͥs ne⸗
gat filiũ ſimilẽ patri ᷣm ſcpᷣturas:anathema ſit

Ab vniuerſis conſonatũ eſt:anathema ſit.Si

s filium dei nõ dixerit eternũ cum patre ana⸗

thema ſit:ab vniuerſis cõclamatũ eſt. anathe⸗
thema ſit.Si quis dixerit creatum filiũ dei: vt

ſũt create creatureanathema ſit: ſimilit᷑ dictũ
eſt:anathema ſit. Si q̊s dixerit de nõnullis ex

tantibus filium ⁊ non de deo patre:anathema
ſit.Om̃es clamauerũt:anathema ſit.Si quis

dixerit: erat tp̃s qñ non erat filius: anathema

ſit. In hoc vo cuncti ep̃i: et tota ſimul eccleſia
plauſu quodã ⁊ tripudio. Valentis vocẽ ſu⸗

arce:⁊ recens adhuc memoꝛia ẽ.Suꝑſunt ho⸗

mines:qͥ illi ſynodo interfuerũt:⁊ qͥveritatem

firment. Ipᷣi arriani hec ita vt dixunus: geſta
nõ denegant. Cum ergo cũcti Valẽtẽ ad celuʒ

laudibus tollerẽt: ⁊ ſuã in euʒ ſuſpitiouẽ pnia

dãnarẽt:idẽ Claudius qͥ ſupꝛa legere ceperat:
ait.Adhuc ſunt aliqua que ſuꝑfugerunt dñm

2 fratrẽ meum Aalentẽ:que ſi vobis videtur:
ne qͥs ſcrupulus remaneat:i cõmune dãnemꝰ.
Si qͥs dixerit filiũ dei eẽ ſiqͥdem añ oĩa ſecula:

ſed non oino oẽ tp̃s:vt ei aliquid auferat:ana
thema ſit. Dixerunt cũcti anathema ſit. Mul
taq; alia que ſuſpicioſa videbant᷑:ad ꝓnunci⸗

gationem Claudij Valẽs cõdẽnauit.Que ſi qͥs

plenius dicere cupit:i Arimineñ.ſynodi actis

reꝑiet. VUñ ⁊ nos iſta pᷣlibauimꝰ.iHis itaq; ge⸗

ſtis concilium ſoluit᷑:leti hoĩes ad ꝓuinciaʒ re
uertũt᷑. Id eni regi ⁊ bonis omnibus cure fue
rat vt oꝛiens atq; occidẽs canonis ſibi vinculo

ſecte
pole⸗
eſe
ſochea
ſuos
ege
fom
clam
ſeeſe
hen
nine
jens
glir⸗
ber)
furt.
hus
dſis
ront
epie
lndu
Dun
eree⸗
cce
hi
he
1

cre
ybi/
gliun
bonte
nali
ſereb.
Ania
ſogol
enc
buoej
luſc
ſertitn
ſeneg⸗
lmeoe
Gone
üd
zAn
diaſt
ſtinn
nicen
ocloe
ſmhid
guop
um ſin
veniſt
Ouhe
lgop⸗

unyenne
nchub⸗
momün
ueſsc⸗
neiethir

m
—

ſmnulecdh
nlis en
nüpuunſn

1
9

—

7

ate ecden
Gugſunde

ums.
Miidh
ſpinorigl
legerean⸗
umn
wincen
mrdineh⸗

i gaſtann

=—

7

☛

Tractatus II

necterent᷑:ſed diu ſcelera non latent:⁊ cicatrix

male obducta in coꝛpoꝛe dirumpit᷑ Ceperunt
poſtea Valẽs ⁊ Vrſatius ceteriq; neqᷣtie eoꝛũ

ſocij egregij: videlicet xpᷣi ſacerdotes palmas
ſuas iactitare:dicentes ſe filium nõ creaturam
negaſſe:ſed ſimilẽ ceteris creaturis. Tuncvſie

nomen aboletũ eſt:tũc nicene fidei dãnatio cõo⸗

clamata eſt. ingemuit totus oꝛbis:⁊ Arrianuʒ
ſe eſſe maritus eſt. Igit᷑ alij intra ſuã cõmunio
nem remanere: alij ad eos cõfeſſoꝛes qͥ ſub no⸗
mine Athanaſij exulabant: ceperũt lr̃as mitie
re. nõnulliiſtã ſocietateʒ melioꝛũ diſpoſitione

plãxerunt. Pauci vero (vt ſe natura hoiuʒ ha

bet) erroꝛẽ ꝓ cõſilio defenſauere. Nericktaba
tur nauicula apoſtoloꝝ: vꝛgebant venti: flucti
bus latera tundebant᷑.nihil iam ſuꝑerat ſpei:
dñs ſuſcitat᷑:imperat tempeſtati: beſtia moꝛit
tranqͥllitas redijt. anifeſtius dicaz. Omes
ep̃i qͥ de ꝓpꝛijs ſedibus fuerant exterminati:ꝑ
indulgentiaʒ noui pᷣncipis ad cccłias redeunt.
Tunc triũphatoꝛem ſuũ Athanaſiũ egyptus
excepit.tũc Hilariũ de pᷣlio reuertentẽ galliaꝝ
eccleſia cõplexata eſt. tunc ad redituʒ Euſebij
lugubꝛes veſtes italia mutauit. Cõcurrebant

epi: q ariminenſibꝰ dolis irretiti:ſine ↄſcientia
heretici ferebantf᷑: cõteſtantes coꝛpus domimni

⁊ qͥcquid in eccłia ſãciuʒ eſt :nihil mali in ſua fi
de ſuſpicatos. Putauimus aiebãt ſenſũ ↄgru
ere cum verbis.nec in eccleſijs vbi ſimplicitas

vbi pura cõfeſſio eſt:aliud in coꝛàe clauſũ eſſe:
aliud in labijs ꝑferri timuimus. Gecepit nos

bona de malis exiſtimatio Nõ ſumus arbitra

ti ſacerdotes xp̃i aduſus xpᷣm pugnare. Mul
ta alia que bꝛeuitatis ſtudio p̃ᷣtereo: flentes aſ⸗
ſerebant:parati ⁊ ſubſcriptionẽ pꝛiſtinã ⁊ oẽs
Arrianoꝝ blaſfemias cõdẽnare.Hoc loco iter
rogo iſtos nimiũ religioſos qͥd de ↄfeſſoꝛibus
agendũ putauerint. Depoſitis inquiẽt veteri
bus ep̃is:nouos oꝛdinaſſe tẽptatũ ẽ. Sed quo

tuſ quiſq; bñ ſibi cõſcius patit᷑ ſe deponi? Pꝛe
ſertim cum oẽs ꝓpłi ſacerdotes ſuos diligẽtes
pene ad lapides ⁊ ad interemptionẽ deponẽti
um eos cõuolauerint: mãſiſſent aiunt itra ſuaʒ
cõionem:̊ ẽ dicere irrõnabili crudelitate oꝛbẽ

totũ diabolo cõdẽnaſſent. Cur dãnaſſent eos:

q̃ Arriani nõ erãt: Cur eccłiaʒ ſcinderẽt i ↄ coꝛ
dia fidei pꝑmanẽtẽ:Curq; idẽ credentes bñ ob

ſtinatiõe ſua facerẽt arrianos:Nã cũ i ſynodo

nicena: que ppt᷑ arrianã ꝑfidiã cõgregata eſt:

octo epᷣos arrianos ſuſceptos ſciamꝰ:⁊ epᷣs iã

i mũdo nullꝰ ſit:miſi qͥs ſynodus illa oꝛdiauit:

quõ potuerũt aduerſũ eos facere:ꝓpt᷑ qͥs exili

um ſuſtinuerũt. Luci.dixit. Ad id tandẽ
veniſti:vt tunc recepti ſint arriani.quinaã qſo⸗

Oꝛtho. dixit Euſebiꝰeps Nicodemen.Che
ogonꝰepᷣs nicenus.Sacras tũc pᷣbbyter libye.

Fo. LVI

Euſebiꝰ ceſaree Paleſtinee: et reliq ui qͥs enu⸗
merare lõgũ ẽ.Ipᷣe qͥʒ caput hoꝝ:⁊ cauſa ma⸗
loꝝ Arrius pᷣſbyter:⁊ Coꝛonius diaconꝰ:qui
poſtea ſub Theodoſio Anthiocenꝰepᷣs fuu: ⁊
Achelas lectoꝛ.hi qpe tres Alexãdrine eccłie
clerici auctoꝛes huius hereſeos extiterunt.
Luci.dixit. Quiſpisã eos negãs fuiſſe ſuſce⸗
ptos:quõ reuinceft Oꝛtho. dixit. Supꝑ⸗
ſũt adhuc hoĩes qͥ illi ſynodo iĩterfuerũt.Etſi
B paꝝ ẽtqꝛ ꝓpter tꝑis antiqͥtatẽ rari admodũ
fũt: ⁊ i oĩ loco teſtes adeſſe nõ pnñt:legamꝰ acta
⁊ noia epᷣ̃oꝝ ſynodi Nicene:⁊ hos qͥs ſupꝛa di
ximus fuiſie ſuſceptos ſcripſiſſe omouſion in
ter ceteros reꝑiemus. Luci. dixit. Bi po
tes oſtẽde poſt ſynodũ nicenã illos i ꝑfidiã de

cdlinaſſe. Oꝛtho. dixit. Recte ꝓpoſuiſi.

Solẽt eni oculis clauſis denegare 14 credũt fa
ctũ eẽ ꝗð nolũt.Sed quõ poſtea declinarũt: ꝓ
pter qͥs ſynodus ↄgregata eſte Et qͥn epłe ⁊ li⸗
bꝛi impietatl añ ſynodũ editi vſq; ad pᷣſentem
diẽ durẽt Igit᷑ cü illo tꝑe trecẽti ⁊ eo amplius
epᷣi paucos hoĩes:qͥs ſine dãno eccłie abijcere
poterãt ſuſceꝑint: miroꝛ qͥſdã non certe nicene

ſidei ſectatoꝛes tãta duritia exiſtere. vt tres cõ

feſſoꝛes de exilio reuertẽtes nõ putẽt id ob to⸗
tiꝰ oꝛbis ſaluteʒ neceſſitate facere debuiſſe: qd
tot ⁊ t les viri volũtate fecerũt. Sicut dicere
ceperamꝰ poſt reditum ↄfeſſoꝝ in Alexãdrina
poſtea Synodo ↄſtitutũ ẽ: vt exceptis aucto⸗
ribꝰhereſeos:q̊ͥs erroꝛ excuſare nõ poterat:pe
nitẽtes eccłie ſociarẽt: non qð ep̃i poſſent eẽ:qͥ

heretici fuerãt: qð ↄſtaret eos:qui reciꝑent᷑:

hereticos non fuiſſe.Aſſenſus ẽ huic ſnie occi⸗
dens. ⁊ ꝑ tã neceſſariũ cõciliũ ⁊ ſathane fauci⸗
bus mũdus ereptꝰc᷑. Nẽtũ ẽ ad aſperrimũ lo⸗
cũ:in qͥ aduerſũ voluntatẽ ⁊ ꝓpoſitum meuʒ:
quo coꝛde bono erga Lucifeꝝ ſũ:ſecus quicq
dicere:q; ⁊ illiꝰmerituʒ ⁊ mea humanitas poſ⸗
ſit eſtimari Sed qͥd faciã? veritas os reſerat:⁊
inuitũ lõgius ad loquenduʒ pectꝰimpellit. In
tali articulo ecclłie:in tanta rabie lupoꝛũ ſegre⸗
gatis paucig ouibꝰreliquũ gregẽ deſeruit.bo⸗

nus qͥdem ipe paſtoꝛ:ſed multã pdam beſtijs

relinquens. Pꝛetereo illa que quidam ex ma⸗
ledicis quaſi fatis firma defendunt. hoc illum
nõ amoꝛe eccleſie: ſed nominis i poſteros trãſ⸗
miſſione feciſſe. necnon v ſimultate quam ad⸗
uerſus Euſebium pꝛopter Anthiocenam dil⸗
ſenſionem ſuſceperat.nihil iſtoꝛum ð tali viro
credo: vnum qð etiã in pᷣſenti conſtat:eloquar
verbis eum a nobis diſſentire nõ rebus: ᷣ eos
qͥdem recipiat: qui ab arrianis baptiſma cõſe⸗
cuti ſunt. Luci.dixit. &οαlõge alia: ⁊ nüe
intelligo:erroꝛ magis q; ſpei pꝛoficientia mihi
antea aſſerebantur. Aerum gratias ago chꝛi⸗
ſto deo: qui in pectus meum veritatis lumen

infundit: ne adhuc oꝛe ſacrilego vginem eius

ſcoꝛtũ diaboli clamareʒ Reſtat vnũ:qð queſo
vt diſſeras.qð aduerſum lilariũ dicendũ ſit

q̃ nec baptiʒatos qͥdem recipiat ab arrianis.

Oꝛtho. dixit. ilarius condiaconꝰ ð eccłia
receſſit ſolus:que viputa turba ſit mũdi.neq;

euchariſtiã conſicere poteſt:epᷣos ⁊ pᷣſbyteros
non habẽs.neq; baptiſma ſine euchariſtia tra

dere. Et cum iam homo moꝛtuus ſit:cũ homi⸗

ne pariter interüt ⁊ ſecta:quia poſt ſe nullũ cle

ricũ diaconꝰpõt oꝛdinare.Eccłia aũt nõ ẽ qͥ nõ
habeat ſaeerdotẽ. Sed omiſſis paucis hoibꝰ:

q̃ĩi ſibi ⁊ laici ſunt ⁊ ep̃i: auſculta qͥd de omi
ecckłia ſentiendũ ſit. Luci. dixit. Tribꝰ vt

aiunt vᷣbis rem iſtam grandem diſſoluiſti: ⁊ qͥ

dem dum loqueris videoꝛ mihi tecum faccere.

Si vero obticueris neſcio qͥd rurſum ſcrupuli

naſcit᷑:quare ab hereticis baptiʒati ſuſcipiũt̃.
OPttho. dixit. Hoc eſt qð ⁊ ego dixi.auſcul⸗
ta quid de om̃i eccleſia ſentienduʒ ſit. Iſte eni
(vt ais)ſcrupulos młtos titillat.Et lõgus foꝛ⸗

taſſe ero enarrando:verũ tãti eſt lucrꝑ veritati
vt non ſileam. Arca Noe eccleſie typꝰ fuit Di

cente Metro apoſtolo. In arca Noe pauci. id
eſft.octo anime ſalue facte ſunt per aquam. qð

⁊ nos nũc ſimiliter baptiſma ſaluos faciat At
in illa omniũ animaliũ genera:ita ⁊ in hac vni
uerſarũ ⁊ gentiũ ⁊ moꝛum homies ſũt. At ibi
pardus et hedi:lupus et agni :ita et hic iuſti et
peccatoꝛes.id eſt.vaſa aurea ⁊ argentea cuʒ li⸗

gneis ⁊ fictilibꝰ cõmoꝛant.lhabuit arca nidos

ſuos:habet eccleſia plurimas nationes. Octo

anime hominũ in arca Noe ſecute ſunt. Et no
bis Eccleſiaſtes iubet dare partes ſeptem:da⸗
re partes octo.id eſt.credere vtiq; teſtamento

ideo qdam pſalmi ꝓ octaua ſcribuntur Et per
octonos verſus:qͥ ſingulis litteris ſubiecti ſũt:
i cẽteſimo decimooctauo pſalmo iuſtus erudi⸗
tur. Beatitudies quoq; qs dominꝰ diſcipulis
in monte ꝓnunciãs eccłiam demõſtrauit:octo
ſuunt. Et Eʒechicel in edifſicationẽ templi octo⸗

narium numerũ aſſumit. Multaq; in hũc mo

dum pꝑ ſcripturas ſigniſicata repies. Emittit᷑
itacq; de arca coꝛuus:⁊ nõ redijt.Et poſtesa pa⸗
cem terre colũba denũciat. Ita ⁊ in baptiſma⸗
te eccleſie:deterrimo alite expulſo.id ẽ.diabo⸗
lo.pacem terre noſtre colũba ſpũſſancti nunci⸗

at: a triginta cubitis incipiens: ⁊ vſq; ad vnuzʒ
cubitũ paulatim decreſcens arca cõſtruit᷑. Si⸗

militer ⁊ eccłia multis gradibus ↄſiſtẽs: ad ex
tremũ diaconis:pᷣſbyteris: epᷣiſq; finſt᷑.pericli
tata eſt arca in diluuio:ꝑiclitat᷑ eccłia in mũdo
Egreſſus Noe vineam plãtauit: ⁊ bibẽs de ea

inebꝛiatus eſt Natus quoq; in carne xpᷣs:⁊ ec

cleſiam platauit: ⁊ paſſus ẽ Nudatũ prem irri
ſit maioꝛ filiꝰ:⁊ minoꝛ texit.⁊ deũ cruciſfixũ illu

ſerũt iudei: et honoꝛauerũt gentiles. Dies me

deficiet: ſi oĩa arce ſacr̃a cuʒ ecclia componens
ediſſerã Qui ſint iter nos aquile:qͥ columbe:qͥ

leones:qͥ cerui.qui vermiculi.qui ſerpẽtes.qð

ad pᷣſens negociũ ꝑtinet bꝛeuiter expediã.Nõ

ſolum in eccleſia moꝛant᷑ oues: nec munde tm

aues volitant:ſed frumentũ in agro ſerit᷑.⁊ in⸗

ter nitentia culta.
Lappeq; tribuli ⁊ ſteriles dominãt᷑ auene.

Quid faciat agricola:Auellat loliuʒ?Sʒ tota
pariter meſſis euertit᷑. Quotidie induſtria ru⸗

ſticana aues ſonitu abigit:imaginibꝰ exterret.

hinc flagello crepitat:hinc foꝛmidines tendit.

Attamẽ aut veloces capꝛee:aut laſciuꝰonager
icurrit.hinc in effoſſa hoꝛrea mures frumẽti cõ

poꝛtant.hinc frequẽti agmine ſegeteʒ foꝛmica

populatur.ita res ſe habet.Nemo ſecurꝰ agrũ
poſſidet Doꝛmiente patrefamilias inimicꝰ ho
mo ziʒaniã ſuꝑſeminauit: ad quã eradicãdam
cum ſerui ire ꝓponereut:dominꝰ ꝓhibuit:ſibi
ſeruãs palearu ⁊ frumẽti diſcretionẽ. ec ſũt

vaſa ire ⁊ miſericoꝛdie:que i domo dei ab apo
ſtolo pᷣdicantur. Veniet ergo dies quãdo the-
ſauro eccleſie aꝑto ꝓferet dominꝰ vaſa ire ſue:
dbus exeuntibus ſancti dicent. Ex nobis exie

runt:ſed non erant ex nobis.Si eni fuiſſent ex

nobis: manſiſſent vtiq; nobiſcũ. Nemo poteſt

xpᷣi palmã ſibi aſſumere: nemo ante diẽ iudicij

de hoĩbus iudicare.Si eni iã mundata ẽ eccle
ſia:qd dño reſeruamus: Eſt viaq̃ videt᷑ apud
homies recta.nouiſſima auteʒ eius veniunt in

ꝓfũduʒ inferni in hoc iudicij erroꝛe que poteſt
eſſe certa ſnia:Conatus eſt beatꝰ Cypꝛianꝰcõ⸗
tritos lacus fugere:nec bibere de aqua aliena.
Et iccirco hereticoꝛũ baptiſma repꝛobans:ad
Stephanũ tunc romane vꝛbis epᷣm: qui a bea
to Petro.xxvj.fuit.ſuꝑ hac re africanã ſyno⸗
dum indixit:ſed conatus eius fruſtra fuit. De

nicq; ip̃ᷣi ep̃i qui rebaptiʒãdos hereticos cuʒ eo
ſtatuerãt:ad antiquam ↄſuetudinem reuoluti

nouũ emiſere decretuʒ. Quid faciamꝰ: Ita eſt

nobis maioꝛes nr̃i:⁊ illis ſui tradere maioꝛes.

Sed qd de poſterioꝛibꝰ loquar: Apoſtolis ad

huc in ſeculo ſuꝑſtitibꝰ: adhuc apud iudeam

xpᷣi ſanguine recenti fantaſma dñi coꝛpꝰ aſſere
bat᷑. SGallatas ad obſeruationẽ legl traductos

apls iterum parturit. Coꝛinthios reſurrectio
nem carnis non credẽtes pluribus argumẽtis

ad veꝑ iter trahere conat᷑. Tũc Simõ magus
⁊ Menãder diſcipulꝰ eius dei ſe aſſeruere vir
tutes:tũc Baſilides ſũmũ deũ:Abaxas cũ tre
cẽtis ſexagintaqnq; editionibꝰ cõmẽtatus eſt:
tunc Nicolaus qͥ vnus de ſeptem diaconibus
fuii:die noctuq; nuptias faciẽs obſcenos quo

q auditu erubeſcẽdos coitꝰ ſomniauit.Taceo

de ſudaiſmi hereticis:qͥ ante aduentũ xpᷣi legẽ

C

mut
oit
liex
Carm
⸗
guo
foden
niob⸗
turnit
all⸗
ſe
vluete
corl
l
gei
debe
tache
ſelcd
hench
belpi
ſesin
Mou
neni
on
diri
z
jes
lene
1
föpj
Hlan
perun
Ption⸗
felqt.
ſniane
ſieſue
Eouar
ehĩ
ſet Gen
Diphe
Copleun
nerpl
nnoge
tnept
Caeri
ledehn
Nhn
n
unl
amue
luntat
Ppoſtn
Joumn
laibe
Dufan

ſenem

dern
Mones
Gne
hesg
heli
mmlen

iuee⸗
te
nin.
wa,
Inan.
Nanng
6sfiunind
gzſonia
oleupegi
Pnniniod
adicitnn
pbiburſti
one, hafſi
odeicbepe
Sglicthe⸗
wabeſve
Enchisere

ſcifuihene

undnie
inänt
cus wunt
urgeott
Cpimnd
nudlen,
ſhehnonl
Hn gid
eIfſcniſ⸗
utrafunde
creucosclſe⸗
Inen ſeoni
ein c
Acrenuuet,
niugiſt
ismdud
elcin
SiNon
iſenſenn
erul
. cmän
en did
Gchicn
D
duenip

—

—
= =

.

— —,aY ——

=
—

—
S=
=
=
—

—
—
=
S=

☛
=

= =
S=
—

Tractatus II

traditam diſſiparũt: qdð Doſiceus Samarita⸗
noꝛũ pᷣnceps ꝓphetas repudiauit: qð Sadu⸗

cei ex illius radice naſcẽtes etiã reſurrectioneʒ

carnis negauerũt:qð phariſei a iudeiſ diuiſi ꝓ
pter quaſdam obſeruationes ſuꝑfluas nomen
quoq; abſcidio ſuſceperũt: qð Herodiani lhꝑe
rodem regem ſuſceperunt pꝛo xpᷣo.Ad eos ve
nio hereticos:qui euangelia laniauerunt. Sa
turninũ quẽdã ⁊ Oꝛphitũ ⁊ Chaldeã ⁊ The⸗
oitũ ⁊ Carpocratẽ ⁊ Cherintũ ⁊ huius ſucceſ⸗
ſoꝛẽ Hebionẽ ⁊ ceteras peſtes: quoꝛũ plurimi
viuẽte adhuc Johe aplo eruperũt: ⁊ tñ nullũ

eoꝝ legimus rebaptiʒatũ. Quoniaʒ autem ta

lis viri fecimus mentionẽ:de apocalypſi quo⸗
q; eius appꝛobemus hereticis ſine baptiſmate
debere penitentiã cõcedi. Angelo epheſi deſer
ta charitas imputat᷑:in angelo ꝑgamene eccle
ſie idolothetũ eius ⁊ nicolaitarũ doctrina repᷣ⸗
hendit᷑.item apud angelũ thaidiatiroꝝ hieʒa⸗
bel pꝓphetiſſa:⁊ ſimulacroꝛũ eſce ⁊ foꝛnicatio⸗
nes increpant᷑. Et tñ om̃es hos ad pniam do⸗
minus hoꝛtat᷑ ſub cõminatiõe quoc; future pe
ne niſi cõuertant᷑. Non aũt cogeret penitere:ſi
non eſſet penitentibꝰ veniã cõceſſurus.Nũqᷣd
dixit rebaptiʒent᷑ qͥ in nicolaitarũ fidem bapti

ʒati ſunt: vel imponant᷑ eis manus:qͥ eo tẽpo⸗

re apud ꝑgamenos crediderũt:qð diſcipiinaʒ

tenebant Baalin. Quinpotiꝰ age inqᷣt peniten

tiã: ſinautẽ ego veniã tibi cito: ⁊ pugnabo tecũ
irõphea oꝛis mei. Verũ ſi voluerint hi qui ab
Hilario inſtituti ſunt:⁊ oues ſine paſtoꝛe eẽ ce

perunt:ea de ſcripturis ꝓferre: que beatꝰ Cy⸗
pꝛianꝰad hereticos baptizandos in eptis ſuis

reliqͥt. Sciãt illum nõ eoꝛũ qͥ ſe ſequi noluerũt
ſniam odiſſe.Siqdẽ in cõione eoꝝ ꝑmãſit:qui
ſnie ſue ↄtraierãt:ᷣ hoꝛtatũ potius fuiſſe ꝓpt᷑

Nouatũ:⁊ alias tũc hereſes multas enaſcẽtes

ne qͥſqᷓ; ab eo ſine dãnatione erroꝛis ſui recipe⸗
ret᷑. Sermonẽ deniq; ſuuʒ quem ſuꝑ hac read
Stephanũ romanuʒ pontificẽ habuit:tali fine

cõpleuit. Hec ad ↄſcientiã tuaʒ frater chariſſi

me ⁊ ꝓ honoꝛe cõi ⁊ ꝓ ſimplici dilectiõe ptuli

mus credẽtes etiã tibi religionis tue ⁊ ſidei ve
ritate placere:q̃ ⁊ religioſa pariter ⁊ vera ſunt

Ceterũ ſcimꝰquoſdã qð ſemel imbiberũt:nol⸗
le deponẽ:nec ꝓpoſitũ ſuũ facile mutare:ſᷣ ſal
uo inter collegas pacis ⁊ concoꝛdie vinculo qᷓ
dam ꝓpꝛia que apud ſe ſemel ſũt vſurpata reti

nere. Qua in re nõ vim cuiqᷓ; facimꝰ: aut legeʒ
damus qñ habeat in eccleſia adminiſtratio vo

luntatis ſue arbitriũ ſuũ liberũ: ⁊ vnuſdſq; ſit
pᷣpoſitus rõnem acti ſui a dño redditurus Ad

Jouinianũ quoq; de hereticis rebaptiʒandis

ſcribẽs:iĩ fine libelli ſic locut ẽ.Hec tidi bꝛeuit
ꝓ nr̃a mediocritate reſcripſimꝰ frater chariſſi

me:nemini p̃ᷣſcribẽtes aut piudicantes q̊ͥ minꝰ

Fo. LVII

vnuſquiſq; eoꝝ quod putat faciat: hñs arbi
trij ſui liberã ptatem. Nos qᷓ;tũ in nobis eſt:ꝓ
pter hereticos cuʒ collegis ⁊ ep̃ᷣis nr̃is ↄiendi⸗

mus: cũ ᷣbus diuinã ↄcoꝛdiã ⁊ dñtcã pacẽ te.⸗
nemus.maxime cũ apłs dicat. Si qͥs aſt puta

uerit ↄtentioſos eẽ:nos talem ↄſuetudinẽ non

habemꝰ: ne eccłia dei ſcindat᷑.a nobis patiẽter

⁊ leniter charitas animi:collegij honoꝛ: vincu
lum fidei:ↄcoꝛdia ſacerdotij ẽ. Pꝛeterea aliud
q̃dds iferimꝰ:aduerſũ qð ne mutire qͥdã aude
at Hilarius deucapolim vꝛbis. Si eni heretici
baptiſma nõ habẽt:⁊ ideo baptiʒãdi ab eccłlia
ſũt.qꝛ in eccłia nõ fuerũt. Ipᷣe qͥ; Hilariꝰnon
xp̃ianus. In ea qͥppe eccłia baptiʒat eſt:q̃ ſem
per ab hereticis baptiſmũ recepit: anteq; Ari⸗
minẽſis ſynodus fieret:anteqᷓ; lucifer exularet
Hilarius romane eccłie diaconꝰ ab hereticve
nientes in eo ꝙ pᷣus acceperant: baptiſmate ſu
ſcipiebat.Niſi foꝛte tm arriani heretici:⁊ ab is
aliũ baptiʒatũ reciꝑe nõ licet:ab alijs licet. Di
aconus eras o Hilari: ⁊ anicheos recipie⸗
bas. Diaconꝰeras:⁊ Hebionis baptiſma com

pꝛobabas. repẽte poſtq; exoꝛtꝰ eſt Arrius totꝰ
tibi diſplicere cepiſti. Segregas te cũ tuis ſer⸗

uulis: ⁊ nouũ balneũ aꝑis. Si te angelꝰ aliqs
aut apłs baptiʒauit:nõ refringo:qð ſequeris.
Si vo in ſinu meo natꝰ:ſi vberum meoꝝ lacte
nutrit:aduerſũ me gladiũ leuas:reddi qð de⸗
di. Et eſto ſi potes:aliter xpᷣianus. Meretrix
ſũ:pᷣ tñ mr̃ tua ſũ. Nõ vᷣuo vniꝰ thoꝛ i caſtitatẽ.
talis eram qñ cõceptus es.cum Arrio adulte⸗
riũ cõmitto.feci et antea cõpar cum Hebione:
cuʒ cherintho Nouato. hos amplexaris.hos
in matris tue domũ iam adultos recipis. Ne⸗
ſcio qͥd te vnus adulter offendat.ꝙ ſinegãduʒ
quiſpiam putauerit hereticos a maioꝛibus no
ſtris ſemꝑ fuiſſe ſuſceptos: legat beati Cypꝛia
ni epłas: in qbꝰ Stephanũ apð romane vꝛbis
epᷣm inueterate conſuetudinis lacerat erroꝛeZ.
legat ⁊ iius Hilarij libellos:quos aduerſum
nos de hereticis rebaptiszandis edidit: ⁊ ibi re

periet ipᷣm Hilariũ còfiteri a Julio: arco:

Silueſtro: ⁊ ceteris veteribus epᷣis:ſimiliter ĩ
penitentiã omnes hereticos ſuſceptos mec ta⸗
men ſibi ⁊ veritati mãſuetudinẽ pᷣiudicare de⸗
bere.Synodus quoq; Nicena: cuiꝰ paulo an

fecimus mentionẽ: oẽs hereticos ſuſcepit: ex⸗

cepi MPauli Samoſlateni diſcipulis. gð his
maius eſt:ep̃i Nouitianoꝛuʒ ſi cõuerſi fuerint
p̃ſbᷣꝛi gradum ſeruant. que ſentẽtia ⁊ Lucifeꝝ
impugnat: ⁊ Hilariũ:dum idẽ ⁊ clericꝰ'ẽ ⁊ ba⸗

ptiʒatus. Poterã diẽ iſtiuſmodi eloqo ducere

⁊ omnes ppoſitionum riuulos vno ecclłie ſole
ſiccari. Veruʒ qꝛ tam multũ ſermocinati ſumꝰ
2 ꝓlixitas ↄcertationis audientiũ ſtudia laſſa

un: bꝛeuem tibi aꝑtãq; animi mei ſniam ꝓferẽ

Foars

in illa eſſe eccleſia ꝑmanẽdũ: que ab apoſtolis
fundata:vſq; ad diem hãc durat Sicubi audi

eris eos:qͥ dicunt᷑ xpᷣi:non a dño ieſu xpᷣo:ſʒa

alẽtinianos: Montenſes:ſiue Campates:
ſcito non eccłiam xp̃i:ſʒ antixpᷣi eſſe ſynagogã

Ex hoceni ipᷣo qdð poſtea inſtituti ſunt: eos ſe
eſſe indicant:quos futuros apoſtolus pᷣnũcia⸗

uit. Ne etiã ipᷣi ſibi blandiant᷑: vel ſi de ſcriptu

rarũ capitulis vident᷑ ſibi affirmare:qð dicũt:

⁊ cum diabolus de ſcripturis aliqua ſit locut⸗

⁊ ſcripture non in legẽdo cõſiſtant.ſed i intelli
gendo.alioqͥn ſi lraʒ ſemur:poſſumus et nos
quoq; nouũ nobis dogma cõponere. vtaſſera
mus in eccliaʒ non recipiẽdos qͥ calciati ſint:et

duas tunicas habeãt. Luciferrianus dixit.

Non te viciſſe eſtimes: vicimus vtriq; vterq;
noſtrũ palmã refert:tu mei:⁊ ego erroꝛis.vti⸗
nãq; mihi ſic ſemper diſputare cõtingat:vt ad
melioꝛa ꝓſiciens deſerã:qð male tenebã AUnũ

tñ tibi confiteoꝛ:qꝛ moꝛes meoꝛũ appꝛime noui
facilius vinci poſſe:qᷓ; ꝑſuadeeir.
Beati ieronymi pꝛeſbyteri ad Cteſiphõ⸗
tẽ de libero arbitrio cõtra elagianos hereti⸗

cos:qͥ dei gratie aduerſantes cuncta ad huma

n Dn andacter vt
fualſo putas: ſed amãter ſtudioſeq; feci
ſti:vt nouã mihi ex veteri mitteres queſtioneʒ
que añ lr̃as tuas pleroſq; in oꝛiẽte decepit.vt
E ſimulatã humilitatẽ ſuꝑbiam diſcerent.⁊ di
cerent cum diaholo. In celum aſcendaʒ:ſuper
ſydera celi ponã thꝛonuʒ meũ: ⁊ ero ſimilis al
tiſſimo. Que eni pot admiſſa maioꝛ eſſe temeri
tas:qᷓ; dei ſibi non dicã ſimilitudinẽ:ſed equa⸗

litatem vẽdicare: ⁊ bꝛeui ſnia omniũ heretico⸗

rum venena complecti: que de philoſophoꝛũ
⁊. maxime Pythagoꝛe ⁊ Zenonis pᷣncipis ſto
icoꝛũ fonte manarũt. Illa enim eoꝝ que grece
appellant æ αnos pfurbationes poſſumꝰ di⸗
cere:egritudinem videlicet ⁊ gaudiuʒ:ſpem et
metum.quoꝛum duo pᷣſentia: duo futura ſunt
Aſſerunt exinaniri ⁊ extirpari poſſe de mẽtibꝰ
⁊ nullam fibꝛam radicemq; vitioꝛum in homie

omnino reſidere meditatiõe ⁊ aſſidua exercita

tione vtutum. Aduerſum quos ⁊ peripatetici
qui ex Ariſtotelis fonte deſcendunt:foꝛtiſſime
diſputant. ⁊ academici noui quos Tullius ſe⸗
quitur.⁊ eoꝛum non dico res que nulle ſunt:ſʒ
vmbꝛas ⁊ momenta ſubuertunt Hoc eſt enim
hoiem ex homine tollere:⁊ in coꝛpoꝛe conſtitu
tum eſie ſine coꝛpoꝛe:⁊ optare potius qᷓ; doce⸗
re: dicẽte apoſtolo.Miſer ego homo:qͥs me li
berabit de coꝛpoꝛę moꝛtis huius. Et quia epi⸗
ſtolaris bꝛeuitas non pot eſt omnia cõpꝛehen⸗

uoqᷓ; alio nuncupari: vtputa Martionitas:

I

dere: ſtrictam tibi vitada deſcribam. Andeet

illud virgilianũ eſt.
linc metuũt:cupiũtq;: dolẽt:gaudẽtq;: neq;

Deſpiciũt:clauſi tenebi ⁊ carcẽ ceco. (auras

Quis enim poteſt aut non geſtire gaudio: aut
meroꝛe contrahi:aut ſpe extolli:aut timoꝛe ter

reri:Quã ob rem ⁊ guiſſimus poeta. Flaccus

Nam vitijs nemo ſine naſcit᷑.optimꝰ ille eſt
Qui minimus vgk.

NPulchꝛe qͥdam noſtrox ait: philoſophi patri⸗
arche hereticoꝝ eccleſie puritatẽ ꝑuerſa macu
lauere doctrina:vt neſciãt illud dictum de hu⸗
mana fragilitate. Quid gloꝛiat᷑ terra et cinis?

pᷣſertim cuʒ de ijſdem apoſtolus dicat. Aideo

tis mee: ⁊ ducentẽ me in captiuitatẽ. Et iterũ.
Non eni qð volo hoc ago:ſed qð nolo id opoꝛ

Si qð non vult oꝑatur: quõ ſtare põt hoc qð

dicit᷑:poſſe hoĩem ſine peccato eẽ ſi velit:Qua
rõne poteſt eſſe qð velit: cuʒ apoſtolꝰ aſſeratſe
qð cupiat implere non poſſe:Cunq; ab eis q̃ra
mus:qui ſint illi q̊s abſq; peccato putente No
ua ſtropha eludere cupiũt veritateʒ: ſe nõ eos
dicere qͥ ſint vł fuerint:ſed qͥ eſſepoſſint. Egre
gij doctoꝛes dicunt eſſe non poſſe:qð nunqᷓ; fu

iſſe demonſtrat:dicẽte ſcriptura. Omne qð fu
turũ eſt: iam factũ eſt in pꝛioꝛi tempoꝛe. Neq;
nunc mihi neceſſe eſt ire ꝑ ſingulos ſanctoꝛũ:⁊

quaſi i coꝛpoꝛe pulcherrimo neuos quoſdaʒ ⁊

maculas demonſtrare.qð pleriq; noſtroꝝ ſim
pliciter faciũt cuʒ paucis ſentẽtiolis ſcriptura⸗
rum poſſint hereticoꝛũ ⁊ ꝑ eos philoſophoꝛũ
argumenta ↄuinci.Quid enim dicit vas electi
onis: Cõcluſit deus omia ſub peccato:vt om⸗

niũ miſereat᷑.Et iĩ alio loco.Omes enim pecca

uerunt ⁊ indigent głia dei.Eccleſiaſtes quoq;
per quem ſe cecinit ipᷣ a ſapientia libere ꝓteſta⸗
tur:⁊ dicit.Non eſt eni homo iuſtus ſuꝑ terrã
q̃ non peccet.Et iterũ. Si peccauerit populus
tuus: non eſt eni homo qͥ non peccet: ⁊ qͥs gio
riabit᷑ caſtum ſe habere coꝛ:⁊ non eſt mundus
a ſoꝛde:nec ſi vnius diei fuerit ſuꝑ terram vita
eius. Unde ⁊ Dauid dicit.Ecce eni ĩ iniqͥtati⸗
bus cõceptus ſum:⁊ in peccatis ↄcepit me ma
ter mea. Et in alie pſalmo. Non iuſtificabit᷑ in
cõſpectu tuo omnis viuẽs. Quod teſtimoniũ
ſub nomie veritatis noua argumẽtatione delu
dunt. Aiunt eni ad cõparatiouẽ dei nullũ eſſe
ꝑfeetum:quaſi ſcriptura hoc dixerit.Neq; eni
ait: Non iuſtiſicabit᷑ ad comparationẽ tui om⸗
nis viuẽs:ſed non iuſtificabit᷑ in conſpectu tuo
omnis viuens. Quãdo enim in conſpectu tuo
hoc intelligi vult:qð etiam qui hominibꝰ ſan⸗
cti vident᷑: dei ſcientie atq; noticie nequaqᷓ; ſã
cti ſint. Non eni videt in facie:deꝰautẽ ĩ coꝛde

C

gial
(uen

ſtus:

cced

nacße
geg⸗
crced
uſee
ind
ainee

nd.

0ri
velit:
eccel
ſimit
Va
ſoye
glud
gpdil
linder
ſſo⸗
ao!
Aun
re
d⸗
is
om

ſs

ode
celoꝛi
Eepere
op
goꝛirt
ſdeas,
loared
ſepeccar
kanicen⸗
ſallanne
lucſnegn
onioetſ.

(tumar

Uunon
Lilge
hng
QAuiie
baſliits
fitigeo
tarenon
grleal
ſatugen
bitge
Memma
deteneb

Gaquan

mnn

edion
nrafnn
Nonden
kenacrti
gdien Bin
ganilen
ni. Eiſci
Gmmotce
we ilhee
eiſtrird⸗
poſeraſerre
ngbbesin
rpuen:N
nurgſetöen⸗
epohm En
Nlecönmnz
m. Dmeckn
Uenpor ke

Ppioindoi
ndctruti
etnbeſtan
Ditsclinſen
ckſuſesgen
nulberſt
hulſtnsſipen
Cauerhepel
elc: tiet
jNoncknun

ſuommn
Eataiinihn

☛

—
—

Ans tent

Ponifchin
Adtt

Tractatus II

Si aüut inſpiciente deo 1 omnia contemplante
gquem coꝛdis archana non fallunt: nullus ẽ iu⸗
ſtus:pꝑſpicue oſtendit᷑ hereticus non hoiem in
eeerxcelia ſuſtollere:ſᷣ dei potentie derogare.mul
taq; alia:q̃ ſi de ſcripturis ſanctis voluero con
gregare:non dicam epiſtole:ſed voluminis q̊ͥʒ

excedam modũ.Nihil noui aſſerunt qui in hu

iuſcemodi applaudente ꝑfidia ſimplices dem
d eccleſiaſticos viros
q̃ in lege dei die ac nocte meditant᷑:decipꝑe non
valẽt. NPudeat ergo eos pᷣncipum ⁊ ſocioꝛũ ſu
oꝛũ.qui aiunt poſſe hominẽ ſine peccato eſſeſi

⁊ indoctos decipiunt: ſe

velit: qð greci dicũt avauα Ioet qꝛ hoc
eccleſiarum pꝛurientes aures ferre non poſſũt

ſimilãt ſe ſine peccato quidem dicere: ſed avæ⸗
Aρ IH IOV: 2 nõ grec ſermone; abaαρ
Tov dicere auderer: q̃ſi aliud ſit ſine peccato:
aliud avauop In Top:⁊ non grecũ ſermonẽ:qͥ
apð illos cõpoſitus eſt duobus vᷣbis ſermo la

tinꝰexpꝛeſſerit:ſi abſq; peccato dicis av ρ

Tuni ſop dicere diffiteris. Dãna eos te ovo⸗
Yap ſIii vov pᷣdicant: ſed non facis. Noſti eni

q̃d intrinſecus diſcipulos tuos doceas: aliud

oꝛe cõmemoꝛans:⁊ aliud celans cõſcientia:ꝛno
biſq; alienis ⁊ indoctis loqueris ꝑ parabolã:
tuis autẽ myſteria cõfiteris: ⁊ hoc iuxta ſcdtu⸗
ram te facere iactas.Quia dictuʒ eſt turbis ie⸗

ſus parabolis loquebat᷑: ⁊ ad diſcipulos ĩ do⸗

mo dicit. Vobis datuʒz eſt ſcire myſteria regni
celoꝛũ:illis autẽ non eſt datum. Sed vt dicere
ceperam exponã bꝛeuiter pᷣncipium ⁊ ſocioꝛuz
tuoꝝ nomina: vt aiaduertas qualiũ conſoꝛtio
gloꝛiaris. anicheus electos ſuos quos int
ideas.id eſt. foꝛmas Platonis in celeſtibꝰ col⸗
locat: dicit oĩa carere peccato: nec ſi velit poſ⸗
ſe peccare. Ad tanta eni eos vtutum culmina
tranſcendiſſe vt carnis operibus illudãt. Pꝛi⸗
ſcillianus in Hiſpania pars manichei de turpbi
tudine cuius te diſcipuli viliger vᷣbuʒ perfecti
vẽdicantes ſoli cum
ſolis clauduntur mulierculis: ⁊ illud eis inter

onis :et ſciẽtie ſibi temere vẽ

coitum amplexuſq; decantãt.

Tunm pater oipotẽs fecũdis imbꝛibus ether

Cõiugis in gremſũ lete deſcẽdit:⁊ oĩs

MMagnꝰalit magno cõmixtus coꝛꝑe fetus
Qui q dem partem habent gnoſice hereſeos ð
baſilidis impietate venientẽ. AUnde ⁊ vos aſſe
ritis eos qui abſq; legis ſciẽtia ſunt peccata vi

tare non poſſe. Quid loquar de Pꝛiſcilliano:
qͥ ⁊ ſeculi gladio:⁊ totius oꝛbis auctoꝛitate dã
natus eſt: Euagrius ponticus Hiperboꝛita:qᷓ

ſcribit ad vgines:ſcribit ad monachos:ſcribit
ad eam cuius nomen nigredinis teſtat᷑: ⁊ perfi

die tenebꝛas edidit libꝝ ⁊ ſnias mcp iæ 0οαä⸗n

ODquam nos impaſſibilitatẽ: vel imperturba
tionem poſſumꝰ dicere:quando vnqᷓ; animꝰxvl

„/

Epla XV

la ꝑturbatione cõtagione et vitio cõmouetur:

2⁊ vt ſimpliciter dicam:vel ſaxum vel deus eſt
Huius libꝛos per oꝛientẽ grecos:⁊ interpᷣtan⸗
te diſcipulo eius Rufino latinos pleriq; i occi
dente lectitant: qui libꝝ quoq; ſcripſit quaſi ð
monachis: multoſq; ĩ eo enumerat qui nunq;

fuerunt et quos fuiſſe ſcribit. Oꝛigeniſtas ab

epiſcopis dãnatos eſſe non dubiũ eſt Amoniũ

videlicet ⁊ Euſebiũ ⁊ Euthymiũ:⁊ ipᷣm Eua⸗

grium: Oꝛiginem quoq; ⁊ Iſidoꝛuʒ ⁊ multos
alios:quos dinumerare tedium eſt: ⁊ iuxta il⸗
lud Lucreieieießk.
Ac veluti pueris abſinthia tetra medentes
Cũ dare donant᷑ pᷣus oꝛa pocula circum

Contingant: dulci mellis flauoq; liquoꝛe.

Ita ille vnum Johannez in ipius libꝛi poſuit
pncipio:quem ⁊ catholicum ⁊ ſanctũ fuiſſe nõ

dubium eſt: vt per illius occaſionẽ ceteros qͥs

poſuerat hereticos eccleſie introduceret. illaʒ
autem temeritatẽ imo inſaniã eius quis digno
poſſit explere ſermõe: ꝙ libꝛũ Sixti pythago⸗
rei homis abſq; xpᷣo:atq; ethnici imutato no⸗
mine Sixti martyris:⁊ romane eccleſie epiſco

pi p̃notauit.in quo iuxta dogma pythagoꝛicũ
hominẽ exequãt deo: ⁊ de eius dicunt eſſe ſub
ſtantia. ulta de pfectiõe dicunt᷑: vt qui vo

lumen philoſophi neſciũt ſub martyris nomie

bibant ð aureo calice babylonis.Deniq; i ipᷣo

volumine nulla pphetaꝝ: nulla patriarcharũ

nulla apoſtoloꝝ:nulla xpᷣi fit mentio vt epiſco

pum ⁊ martyrem ſine xp̃i fide fuiſſe cõtendat.

Vnde ⁊ vos plurima contra eccleſiaʒ vſurpa
tis teſtimonia. Fecerat hoc ⁊ in ſancti Pãaphi

li martyris nomie: vt libꝛũ pᷣmuʒ ſex libꝛoꝝ de
fenſionis Oꝛigenis Euſebij Ceſarienſis (quẽ
fuiſſe arrianuʒ nemo qui neſciat)nomine Pa⸗

phili martyris pᷣnotaret: quo ſcilicet egregia
illa quattuoꝛ Oꝛigenisaæ cpαρ οο volumt

na latinis infunderet auribꝰ Ais adhuc ⁊ aliũ

noſſe tui erroꝛis pncipem? Soctrina tua Oꝛi⸗
genis ramuſculus eſt. In eo enim pſalmo:vbi
ſcriptum eſt:vt de ceteris taceã. Inſuꝑ ⁊ vſq;
ad noctem erudierunt me renes meti:aſſerit vi⸗

rum ſanctũ:de quoꝝ videlicet ⁊ tu numero es

cum ad vtutum venerit ſmitateʒ :ne in nocte
q̃dem ea pati:que hominũ ſunt:nec cogitatio⸗

ne vitioꝛũ aliqua titillari.nec erubeſcas de ſo⸗
cietate taliũ renuens eoꝛũ nomina: quoꝛũ blaſ
femijs iungeris. Jouiniano reſpõſũ eſt: tibi re
ſpõſum credito.nec fieri poteſt: vt diuerſus ſit
eoꝛum exitus:quoꝛũ eſt vna ſentẽtia. Cuʒ hec

ita ſe habeant:qͥd volũt miſere muliercule one

rate peccatis:que circũferent᷑ omni vento do⸗

ctrine:ſemꝑ diſcedentes ⁊ nunqᷓ; ad ſcientiam
veritatis guenientes: ⁊ ceteri mulierculaꝝ ſo⸗
pꝛurientes auribus ⁊ ignoꝛãtes qͥd auchͤt:

SZFZars

quid loquant᷑:qui vetuſtiſſimũ cenũ quaſi no⸗
uam ſuſcipiant tẽperaturã: qui iuxta Ezechie

lem liniũt parietẽ abſq; tẽperamento: ⁊ ſuꝑue
uiente veritatis pluuia diſſipant᷑. Simon ma⸗
gus hereſim cõdidit. Helene meretricis adiu-

tus auxilio. Nicolaus anthiocenꝰ oĩuʒ imun⸗
Dditiarũ reꝑtoꝛ:choꝛos duxit femineos. ar⸗

tion Romã pᷣmiſit mulierẽ: que decipiendos

ſibi animos pᷣpararet. Appelles &hilomenem

ſuarũ comitẽ habuit doctrinaruʒ. Mõtanus
imundi ſpũs pᷣdicatoꝛ multas eccłias per Pꝛi
ſcam ⁊ Ma ximillã nobiles ⁊ opulentas femi
nas pꝛimũ auro coꝛrupit:⁊ deinde hereſi pol⸗
luit.Dimittã vetera:ad vicinioꝛa traſcendaʒ.
Arrianus vt oꝛbem caperet:ſoꝛoꝛẽ pᷣncipis añ
decepit. Bonatus per africã vt infelices quoſ

q; fetentibꝰ polluerat aqͥs. Lucille opibus ad⸗

iutꝰ ẽ. In Hiſpania Agape Elpidiũ mulier ce

cum ceca duxit in foueã: ſucceſſoꝛẽ ſui Mꝛiſcil
lianũ habuit Zoꝛoaſtri magi ſtudioſiſſimũ: et

ex mago epᷣm: cui iuncta galla non gente ſʒ no⸗
mine Bermanã huc illucq; currentẽ alterius
vicine hereſeos reliquit heredẽ. Nunc quoq;

myſteriũ iniqtatis oꝑatur duplex ſexus: vtrũ
q; ſuplantat:vt illud ꝓpheticũ cogamur aſſu

mere.Clamauit ꝑdix:cõgregauitq;:nõ pepit:

faciẽs diuitias ſuas nõ cu iudicio In dimidio
dierũ derelinquet eũ: ⁊ nouiſſimũ eius erit in⸗
ſipiens. Illud vero quod ad decipiendos ho⸗

mines quoſq; poſtea huic ſnie coaptarunt nõ
abſq; dei gra:cum pᷣma legentes fronte decipi
at intro inſpectum ⁊ diligentiſſime ventilatuʒ
decipere non põt. Ita enĩ dei gr̃aʒ ponunt:vt

non per ſingula oꝑa eius nitamur: ⁊ regamur

auxilio:ſed ad liberũ referunt arbitriũ:⁊ ad pᷣ⸗

cepta legis ponentes illud Eſaie:legem eni de .

us in adiutoꝛiuʒ poſuit:vt in eo deo referende
ſint gratie ꝙ tales nos ↄdiderit: qui noſtro ar
bitrio poſſimus ⁊ eligere bona: ⁊ vitare mala:

⁊ non intelligunt iſta:dicentes ꝙ ꝑ os eoꝛũ in

tolerabilẽ blaſfſemiã diabolus ſibilet. Si enim
in eo tm dei eſt gratia ꝙ ꝓpꝛie nos cõdidit vo⸗
lũtatis: ⁊ libero arbitriocõtenti ſumus:nec vl

tra eius indigemus auxilio: ne ſi indiguerimꝰ
liberũ frãgat᷑ arbitriũ:ergo nequaqᷓ; vltra oꝛa
re debemus:nec illius clementiã pᷣcibus flecte

re:vt accipiamus quotidie qð ſemel acceptuʒ
in noſtra eſt ptãte. Iſtiuſmodi homies tollunt
oꝛationẽ:⁊ per liheꝝ arbitriũ non homies pꝛo
pꝛie voluntatis ſed dei potẽtia factos eè iactãt
qui nullius ope indigent. Tollant᷑ et ieiunia:
omniſq; cõtinentia.Quid eni mihi neceſſe ẽ la
boꝛare:vt accipiã ꝑ induſtriã quod ſemel mee
factum ẽ ptãtis :lhoc quod dico non meũ ẽ ar⸗
gumentũ vnius diſcipuloꝝ eius:imo iam ma⸗
giſter ⁊ totius doctoꝛ exercitus:⁊ ↄtra apoſto

* —
„
„ 6*
—
. .
. *
. 5 5*

lum vas pditionis ꝑ ſyllogiſmos ⁊ non vt ſui
iactant ſyllogiſmoꝛũ ſpinea decurrens:ſic phi
loſophat᷑ ⁊ diſputat. Si nihil ego abſq; dei au
xilio:⁊ per ſingula oꝑa eius eſt omne qð geſſe.⸗
ro:ergo non ego qui laboꝛo: ſed dei in me coꝛo
nabit᷑ auxiliũ:fruſtraq; dedit arbitrij poteſta-
tem:qð implere nõ poſſuʒ niſi ipe me ſemꝑ ad··
iuuerit. Deſtruit᷑ eni volũtas: que alteriꝰ ope
indiget. Sed libeꝝ dedit arbitriũ deus: qð ali

ter liberũ non erit:niſi fecero qðᷣ voluero Ac ꝑ
hoc ait. Aut vtoꝛ ſemel poteſtate:que mihi da

ta eſt:vt liberũ ſᷣuetur arbitriũ: aut ſi alterius
ope indigeo: libertas arbitrij in me deſtruet᷑.
Qui hec dicit:quã nõ excedit blaſfemiã: q̃ hoe⸗·
reticdꝛũ venena non ſuꝑat:Aſſerunt ſe per ar⸗
bitrij libertatẽ nequaqᷓ; vltra neceſſariũ habe⸗
re deum:⁊ ignoꝛãt ſcriptũ qͥd habes qð nõ ac⸗

cepiſti:ſi autẽ accepiſti:qͥd gloꝛiaris q̃ſi non ac

ceper: agnas agit deo gras:qui per liber⸗
tatem arbitrij rebellis in deũ eſt Auã nos libz
ter amplectimur: ita dũtaxat vt agamus ſemꝑ
gr̃as largitoꝛi:ſciamuſq; nos nihil eſſe:niſi qdʒ

donauit in nobis ipᷣe ſeruauerit:dicẽte apoſto

lo. Non eſt volẽtis neq; currentis: ſed miſer⸗·
tis dei velle: ⁊ currere meũ eſt. Sed ip̃ᷣm meuz
ſine dei ſemꝑ auxilio non erit meũ. DOicit enim

idem apoſtolꝰ. Deus qͥ oꝑatur nobis velle ⁊ .

ficere. Et ſaluatoꝛ in euangelio. Pater meꝰ vl⸗
q modo oꝑatur :et ego oꝑoꝛ. Semp largitoꝛ.

ſemꝑq; donatoꝛ eſt. Nõ mihi ſufficit qð ſemel
donauit:niſi ſꝑ donauerit. Peto vt accipiam

⁊ cum accepero rurſus peto. auarus ſum ad ac
cipienda beneſicia dei. nec ille deſicit in dando
nec ego ſatioꝛ in accipiẽdo:quãto plus bibero

tanto plus ſitio.legi enĩ pſalmiſte voce cantari

Duſtate ⁊ videte:qm̃ ſuauis eſt dominꝰ. ome
qð habemꝰ bonũ:guſtus eſt dñi. Cum me pu-

tauero ad calicem ꝑueniſſe vtutum tunc bibã
pᷣncipium. Pꝛincipium eni ſapientie timoꝛ do

mini qͥ expellit᷑ atq; deſtruuur charitate.hec ẽ

hominibꝰ ſola perfectio:ſi imꝑfectos eſſe ſe no

uerint. ⁊ vos inquit cuʒ oĩa feceritis:dicite ſer
ui inutiles ſumus:qð debuimus facere fecimꝰ
Si inutilis eſt qͥ fecit omnia: qͥd de illo dicẽdũ

eſt qͥ expellere non potuit: VUnde ⁊ apoſtolus:
et ex parte accepiſſe: et ex parte cõpꝛehendiſſe
ſe dicit: ⁊ nec dum eſſe ꝑfectum pᷣteritoꝛũ obli⸗
uiſci ⁊ in futurũ ſe extendere qui ſemꝑ pᷣterito
rũ obliuiſcit᷑:⁊ futura deſiderat:oſtendit ſe pᷣ⸗
ſentibꝰnon eẽ cõtentum. Qð aũt rurſũ iactitãt
libeꝝ nobis arbitriũ deſtrui: audiãt ecõtrario
eos orbitrij deſtruere libertatẽ:qui male eo ab

utunt᷑ aduerſũ beneficiuʒ largitoꝛis. Quis de

ſtruit arbitriũ:ille qͥ ſemꝑ deo agit gras:⁊ qð⸗
cunq; in ſuo riuulo fuit ad fontẽ refert: an qᷣ di
xit. Recede a me quia mũdus ſũ: nõ habeo te

ſece
herte
gni⸗
ſacd
fiam
ſoo⸗
gfbi
gan
ſoꝛan
glun
dilau
füpr
digen
Zus
Gin⸗
agiti
Ahe⸗
llla
ſegoc
oQ
paulr
dehen
Nße
lſop
ſine
Ui
ſier
len
neoe
gui
wbie.
gloͤſax
adſio
eſem
lerſoc
difficli⸗
Gr
lcept
cgocuſtea
Zure
Neſros:
Dicla
danane
olnterl.
ünit
innent
diſſctee
manan
Thöinh
koqguid⸗
habne
ealozen
habereg⸗
neimnen
ſpocönn

“

autſialei
ume deſni,
uſemiirin
ſenntſepor
cceſenüb⸗
hebeschſin
Nansöſiwne
e:guiperlte⸗
ſt Quinesle
Tagannsſen
nibleſeniſc
n diciterpet
is ſedſet
.Sediönneg
meä Dictan
urpebisclen
lo Pannene
1Senpbrut.

iachetcdnd

PooNagpn
Amslunddt
enchcr ndenie
Pinpos dben
nkencatcnn
s etdonn n
Pdii Cunme⸗
Eutumrmwrt
ientrinad

—

urchrirhe

.
Mi
ngftatsti

e

—.,.⸗
—
—
—
S
=

Tractatus II

neceſſariũ. DLediſti enim mihi ſemel arbitrij li⸗

bertatẽ:vt faciã qð voluero.Quid rurſũ te in⸗
geris:vt nihil poſſim facere:niſi tu ĩ me tua do
na cõpleuer:fraudulẽter pᷣtendis:vt del gra⸗
tiam ad cõditionẽ hoĩs referas:⁊ non in ſingu
lis operibus auxilium dei reqͥras: ne ſcʒ libeꝝ
arbitriũ videaris amittere: ⁊ cũ dei cõtemnas
adminiculuʒ:hoiuʒ queras auxitia. Audite q̃⸗
ſo:audite ſacrilegũ.Si inqͥt voluero curare di
gitum:mouere manũ:ſedere:ſtare:ambulare:
diſcurrere:ſputa iacere:duobus digitulis na⸗

riũ purgamẽta decutere:releuare aluũ: vꝛinaʒ
digerere:ſemꝑ mihi auxiliũ dei neceſſariũ eri
Audi ingrate:imo ſacrilege aplm pᷣdicantem.

Siue mãducatis:ſiue bibitis: ſiue aliud quid
agitis omia in noĩe dñi agite. Et illud Jacobi
Ageat nüc qͥ dicitis hodie:⁊ cras ꝓficiſcemur
in illam ciuitatẽ:⁊ faciemus illic annũ vnũ:vt

negociemur et lucremur qui neſcitis de craſti⸗

no.Que eni eſtvita nr̃a:Aura ẽ eni ſiue vapoꝛ
paululũ aparẽs.Geinde diſputat ꝓ eo quod
debeatis dicere. Si dñs voluerit ⁊ vixerimus
vt faciamus hoc aut illud. Nũcaũt exultatis
i ſuperbijs vr̃is.omis iſtiuſmodi gloꝛiatio peſ

ſima cẽ. Iniuriã tibi fieri putas:⁊ deſtrui arbi
trij libertatẽ:ſiad deũ ſemꝑ auetoꝛẽ recurras:
ſi ex illius pendeas volũtate:⁊ dicas.ocłi mei

ſemꝑ ad dñm:qm̃ ſpᷣe euellet de laqueo pedes

meos. Vñ audeas ligua ꝓferre temeraria vnũ
quẽq; arbitrio ſuo regi.Si ſuo arbitrio regit᷑:

vbi eſt auxiliũ dei.⁊ ſi xpᷣo rectoꝛe nõ indiget:
quõ ſcribit Hieremias:non ẽ in hoie via eius

⁊ a dño greſſus hoĩs dirigunt᷑: Facilia dicimꝰ2

eſſe mãdata:⁊ tamẽ nulluʒ ꝓferre potes qͥ vni
uerſa cõpleuerit. Reſpõꝗde mihi facilia ſũt: an

difficilia? Si facilia ꝓfer quis ea impleuerit:⁊

cur Dauid in pſalmo canat Qui fingis doloꝛẽ
in pᷣcepto:⁊ iterũ: ꝓpter verba labioꝛũ tuoꝛũ:

ego cuſtodiui vias duras. Et dñs in euãgelio

Intrate ꝑ anguſtaʒ poꝛtã: ⁊ diligite inimicos

veſtros:⁊ oꝛate ꝓ his qͥ pꝑpſequunt᷑ vos.ſinaũt
difficilia: cur auſus es dicere:facilia eẽ dei mãa
data:que nullus impleuerit: Hõ intelligis tu⸗
as inter ſe repugnare ſnias: Aut eni facilia ſũt
⁊ infinita eſt multitudo hoiuʒ:qui ea impleue
rint:aut difficilia: ⁊ temere dixiſti eẽ facile qð
difficile eſt. Soletis et hoc dicere poſſibilia eẽ

mandata: ⁊ recte a deo data: aut impoſſibilia:
⁊ nõ in his eſſe culpã qͥ acceꝑe mandata:ſed in
eo qui dedit impoſſibilia Eunqͥd pᷣcepit mihi

deus vt eſſem qð eſt:nihil inter me eſſet ⁊ dũm
creatoꝛem: vt maioꝛ eſſem angeloꝝ faſtigio: vt
haberẽ qð angeli non habent: Se illo ſcriptũ

eſt quaſi ꝓpꝛium:qͥ peccatuʒ non fecit: nec do

lus inuentꝰeſt in oꝛe eius.Si hoc eſt mibhi cum

xpᷣo cõmuneẽ᷑:qͥd ule habuit ꝓpꝛium: alioqn

H Fo. LX
Epla XV

ꝑ ſe tua ſnia deſtruetur. Aſſeris poſſe hominẽ
eſſe ſine peccato ſi velit: ⁊ poſt grauiſſimũ ſom
nũ ad decipiendas rudes aias fruſtra conaris
adiungere:non abſq; dei gra. Si eni ſemel ho
mo per ſe põt eſſe ſine peccato: quid neceſſaria
eſt dei gratia: Sinautẽ ſine illius gra nihil pt
facere: qui neceſſe fuit dicere quod non poteſt
Poteſt inquit eſſe ſine peccato:poteſt eſſe per⸗
fectus ſi voluerit.Quis enim xpᷣianoꝛum non
vult eſſe ſine peccato:aut quis ꝑfectionẽ recu⸗
ſat: Sufficit eni velle:a ſtatim ſeqᷣt᷑ poſſe ſi vel
le pᷣceſſerit.nulluſq; xp̃ianoꝛuʒ qͥ nolit eſſe ſine
peccato.om̃es ergo ſine peccato erũt.qꝛ vtic;
oẽs cupiũt eſſe ſine peccato:⁊ in hoc ingratus
tenebꝛis:vt qꝛ nullum aut rarũ quẽqᷓ; ſine pec

cato ꝓferre potes: omes ſine peccato eſſe poſſe

fatearis. Noſſibilia inqͥt mandata dedit deus
Et quis hoc negat: Sed quomodo hec intelli
genda ſit ſnia: vas electionis ꝑtiſſime docet.
Ait enim. Qðò erat impoſſibile legis:in qua in
firmabat᷑ ꝑ carnem: deus filium ſuũ mittensi
ſibitudinem carnis peccati ⁊ de peccato condẽ
nauit peccatũ in carne.Et iterũ.Ex operibus

legis non iuſtiſicabit᷑ ois caro. Qð ne de lege
Moyfſi tm dictũ putes:⁊ non deoibus mäda

tis:que vno legis nomie ↄtinent᷑.ideʒ apoſto⸗
lus ſcribit dicens Cõſentio eni legi dei uxtai
terioꝛem hoĩem.video aũt aliam legẽ in mem⸗-
bꝛis meis repugnantem legi mentis mee: ⁊ ca⸗
ptiuantem me in lege peccati: que eſt in mem⸗
bꝛis meis. iſer ego homo:qᷣs me liberabit
de coꝛpoꝛe moꝛtis huius: Gꝛatia dei ꝑ ieſum
xpᷣm dominũ noſtrũ. Cur aũt hoc dixerit alio
ſermone demõſtrat. Scimus eniĩ ꝙ lex ſpirita⸗
lis eſt. ego aũt carnalis ſũ: venundatꝰ ſub pec
cato. Qõð eni operoꝛ: nõ cognoſco. Non enim
qdð volo illud operoꝛ.ſed quod odi illud facio
Sinautẽ quod nolo hoc facio: conſentio legi:
quoniã bona eſt. NMunc auteʒ nequaq; operoꝛ
illud:ſed qð in me habitat peccatũ. Scio enim
ꝙ nõ habitat in me:hoc eſt in carne mea bonũ
Aelle enim adiacet mihi.ꝑficere autẽ bonum
non inuenio.non eni quod volo bonuʒ:hoc fa
cio.ſed qð nolo malũ:hoc ago.Si auteʒ quo.od
nolo:hoc facio:nequaqᷓ; ego operoꝛillð:ſʒ qð
habitat in me peccatuʒ. Reclamabis: ⁊ dices.
Manicheoꝝ dogma noſce:⁊ eoꝝ qui ð diuer
ſis naturis eccleſie bella cõcinnant:aſſerentiuzʒ
malã eſſe naturã: que imutari nullo modo pol
ſit. Et hoc non mihi ſed apoſtolo imputa: qui

nouit aliud eſſe deum:aliud eſſe hoiem: aliam

carnis fragilitatem: aliam ſpũs foꝛtitudinem.
Caro eni deſiderat cõtra ſpiritũ: ⁊ ſpũs cõtra
carnẽ:⁊ hec inuicẽ ſibi aduerſant᷑. vt non que
volumus:ipᷣa faciamus.a me nũqᷓ; audies ma
lam eſſe naturam.ſʒ quomodo ſit carnis fasi

litas diſſerenda: .ipo qui ſcripſit docente diſca
mus. Interroga eum quare dixerit. non enim

qð volo:hoc operoꝛ.ſed qð odi malũ:illud fa⸗

cio. Que neceſſitas illius impediat voluntatẽ

que tãta vis odio digna imperet facere: vt nõ

qð vult: ſʒ qð odit:⁊ nõ vult facere cõpellatur

Reſpõdebui tibi:o homo tu qs es:qui reſpon
deas deo? HEunòͥd dicit figmentũ figulo: qua-

re me feciſti ſic· An non habet poteſtatẽ figulꝰ

luti de eadem maſſa aliud qdem vas facere in
honoꝛem:aliud aũt in cõtumeliã? Obijce deo
foꝛtioꝛem calũniam:q̃re adbuc cum in vteroeſ
ſent Eſau ⁊ Jacob:dixerit Jacob dilexi.Eſau

autem odio habui.Accuſa eum iniqᷣtatis:cur
Achar filius Chari:de Hierichõtina pᷣda ali⸗

qua furatus ſit ⁊ tanta milia hominũ illius vi⸗
tio trucidata ſint.Quã ob rem filij Heli pecca
uerint: et ois pene populus extinctus:arcaq;
ſit capta: Dauid peccauit vt enumeraret po⸗
pulum: ⁊ cur in toto iſraele tanta hominũ ceſa
ſint milia.Et ad extremũ (qð ſolet nobis obij⸗
cere cõtubernalis veſter Poꝛphyrius) qua ra
tione clemens ⁊ miſericoꝛs deus ab Adamvlſ⸗
q; ad M oyſem: ⁊ a Moyſe vſq; ad aduẽtuʒ
xpᷣi:paſſus ſit vniuerſas gentes perire ignoꝛã
tia legis et mandatoꝝ dei. Neq; eni Bꝛitãnia
fertilis puincia tyrãnoꝝ ⁊ ſcythice gentes oẽſ
q; vſq; ad oceanũ ꝑ circũitũ barbare nationes
Aſoyſem ꝓphetaſq; cognouerant. Quid ne
ceſſe fuit eum in vltimo venire tẽpoꝛe:⁊ nõ pꝛi
us qᷓ; inumerabilis periret hominũ multitudo
Quã queſtioneʒ beatus apoſtolus ad Roma
nos ſcribẽs pꝛudẽtiſſime ventilat.ignoꝛans h
⁊ dei cõcedẽs ſcientie.Dignare ⁊ iſta neſcire:
q̃ queris. Lõcede deo potentiã ſui.nequaqᷓ; te
indiget defenſoꝛe. Ego miſerabilis qͥ tuas ex⸗
pecto ↄtumelias:qͥ ulud ſemꝑ lego. Gꝛatia ſal
ui facti eſtis:⁊ Beati quoꝝ remiſſe ſũt iniqᷣta⸗
tes:⁊ quoꝝ tecta ſũt peccata. AUt de mea fragi
litate loquar: noui me młta velle:que faciẽda
ſunt:⁊ iñ implere non poſſe. Spũs enim foꝛti⸗
tudo ducit ad vitam:ſʒ carnis fragilitas ducit
ad moꝛtẽ. Et audio dñm cõmonẽteʒ. Vigilate
⁊ oꝛate:ne intretis in temptationẽ.Spũs ꝓm⸗

ptus eſt:caro aũt infirma. Fruſtra blaſfſemias

⁊ ignoꝛantiã auribus ingeris:⁊ nos ais liberũ
arbitriũ cõdemnare.Danet᷑ ille qͥ damnat.Ce
terũ nos ex eo differimus a bꝛutis animalibus
ꝙ liberi arbitrij conditi ſumus.ſed ipᷣm liberũ
vt diximus arbitriũ: dei nitit᷑ auxilio:illiuſq;
ꝑ ſingula ope indiget.Qð vos nonvultis.Sʒ
id vultis:vt qͥ ſemel habet liberũ arbitriũ:deo
adiutoꝛe nõ egeat. Liberũ arbitriũ dat liberaʒ
voluntateʒ. ⁊ non ſtatim ex libero arbitrio ho
mo facit:ſʒ dñi auxilio:qͥ nullius ope indiget.
Tu ipe qͥ ꝑfectaʒ deo laudabilẽ in oibus iuſti⸗

ciam iactitas: ⁊ peccatoꝛem te eſſe cõfiteris:re⸗
ſponde mihi velis an nolis carere peccato:Si
vis q̃re iuxta ſniam tuã non imples:qð deſide

ras: Sinautẽ non vis:cõtemptoꝛẽ te pᷣceptoꝝ

dei eſſe demonſtras. Si cõtemptoꝛ es:vtiq; et
peccatoꝛ.Si peccatoꝛ audi tibi ſcpᷣturã loquẽ⸗
tem:peccatoꝛi dixit deꝰ. Quare tu enarras iu⸗
ſticias meas:et aſſumis teſtamẽtũ meũ per os
tuũ:Tu vero odiſti diſciplinaʒ:⁊ ꝓieciſti vxba
mea retroꝛſũ. Verba dei dũ nõ vis facere poſt

tergũ tuũ ꝓpijcis. Et nouus apoſtolus oꝛbi ter

rarũ facienda ⁊ nõ faciẽda decernis. Sʒ non ẽ

ita vt loq̃ris:aliud in tua mente verſat᷑.qñ eni

te dicis peccatoꝛẽ.⁊ poſſe hominẽ ſine peccato
eſſe:ſi velu:⁊ illud vis intelligi:te qͥdem ſãctuʒ

eſſe:⁊ omni carere peceato:ſed ꝑ humilitatem

peccati nomẽ aſſumere: vt alios potiꝰ laudes:
⁊ tibi detrahas. Illud quoq; argumentũ vrjm
ferre qͥs poſſit:Sicitis his vᷣbis.Aliud eſt eẽ

aliud eſſe poſſe. Eſſe nõ eſt in noſtra poſitũ po⸗
teſtate: eſſe aũt generaliter poſſe dici.Quodlʒ
aliud non fuerit: tñ poſſit eſſe: qᷓ; eſſe voluerit.

Rogo ãꝗ̃ eſt iſta argumẽtatio: poſſe eſſe qð nõ
fuerit: Coſſe fieri:qð nullũ feciſſe teſteriſe IJd
cuilibet tribuere: qͥ an futurus ſit ignoꝛes: Et
dare neſcio cui quod i patriarchis: ꝓphetis et
apoſtolis fuiſſe neqᷓas appꝛobare: audi eccleſia
ſticã ſimplicitatẽ:ſiue ruſticitatẽ:aut imperiti⸗
am vt vobis videt᷑:loq̃re qð credis:publice pᷣ
dica:qð ſecreto diſcipulis loris Qui dicis te
habere arbitri libertateʒ:q̃re nõ lioere qð ſen⸗
tis:loꝗ̃ris? Aliud audiũt cubiculoꝝ tuoꝛuʒ ſe-
creta:aliud noſtroꝝ populi. Eteni vulgus in⸗
doctũ non põt arcanoꝝ tuoꝝ onera ſuſtentare
nec capere ſolidũ cibũ:qð infantie lacte ↄtẽtuʒ
eſt. Nec dum ſcripſi.⁊ cõminaris mihi reſcpᷣto
rum tuoꝛũ fulmina:vt ſcilicet hoc timoꝛe ꝑter⸗
ritus nõ audeã oꝛa reſerare. ⁊ nõ aĩaduertis ic
circo nos ſcribere:vt vos rñdere cogamini : et
apte aliqũ dicere: qð ꝓ tꝑe ꝑſonis ⁊ locis: vel
loqͥmini vel tacetis. Nolo vobis liberũ eſſe ne
gare:qð ſemel ſcripſeritis. Eccłie victoꝛia eſt:
vos apte dicere qð ſentitis:aut eni ides⸗ rñſuri
eſtis: qd ⁊ nos loqmur: ⁊ nequaqᷓ; erit aduer⸗
ſarij:ſed amici. Aut ſi ↄtraria nr̃o dogmati di⸗

xeritis: in eo vicemꝰ: qð oẽs cognoſcẽt eccleſie

q̃d ſenriatis. Snias vras ꝓdidiſſe: ſuꝑaſſe eſt.
ptz ᷣma fronte blaſfemia. Nõ neceſie habet cõ

uinci: qð ſua ſtatim ꝓfeſſione blaſfemiũ ẽ MWMi
namini nobᷣ reſponſionẽ: quã vitare nullꝰpõt:

niſi ꝗͥᷣ oino nõ ſcribit. Añ noſtis qͥd dicturi ſu⸗
mus: vt rñũſionẽ paretis? Foꝛſitan vra dicemꝰ
a iccirco ingenij vri acuetis ſtilũ.Eunomiani:
Arriani:Macedoniani:noibus ſeparati:im⸗
pietate ↄcoꝛdes:nullũ nobis laboꝛẽ faciũt Lo
quũt᷑ eni qð ſentiũt.ſola h hereſis ?:q̃ publice

C

eube
er
Auo⸗
nſ
agt
diſchp
de
fentn
ui⸗
peren
bus:
s
mnus:
gal
ſiusi
leriu
Aui
pde
leral
ſeceti
ſchla:
cöpo⸗
fa
cden
bo⸗
eite
oe⸗
mneo⸗
in.
nieal
lehsen
luergo
eoerſel
ſoblegu
tuges.
fer diſc
lentibi⸗
busfoif
lutgu.
finrß
ppte
lleinma
dunnyt
perſupbe

rieſos.

en
ln ſape
Jobede
nibusſa
ſo opep
usſim:
luinriſe

onnivi
Comene

Uatur..

Punnepot
ohte
Gmi
wali gei
iſrepern
eienſien
Lhunlituen
ollls
Cunennüvin
6.Aludci
ſrapoſtüne
ediet Qot
Beſewoln
voſſeeſecdn
ſetekeng
ſaigere
1

chis: her
wermdld
Nirnumek
Grdsnidt;
isQunene
noͦloerchee
aornont
enirulgusn⸗
Merzlaſtentne
gtielageoin
isnihnei⸗

octingehe⸗
nötidnane
igectgmnnin
ſonis dni
volbeice

Cenon 4
Eec in

Tractatus II

erubeſcit loqui: qð ſecreto docere non metuit.
Magiſtroꝝ ſilentiũ ꝓfert rabies diſcipuloꝛũ
NQuod audierũt in cubiculis:in tectis pᷣdicant

vt ſi placuerit auditoꝛibꝰ qð dixerint deferat

ad głiam magiſtroꝝ. Si diſplicuerit: culpa ſit
diſcipuli: nõ magiſtri. Ideo creſcit vr̃a hereſis

decepiſtis plurimos: maximeq; eos q adhe⸗
rent mulieribus:⁊ ſciunt ſe peccare non poſſe.
Quia ſemꝑ docetis:ſemper negatis: ⁊ audire

meremini üllud ꝓpheticũ Gloꝛiã illis in partu

bus:⁊ partunonibꝰ da illis dſe.Quid dabis
illis: Vuluã ſterilẽ:⁊ vbera arida.Feruet ani

mus: nec poſſum vbũ cohibere. Epiſtolarl an
guſtia nõ patit᷑ longi opis magnitudinẽ. Nul
lius in hoc opuſculo nomen ꝓpꝛie tangit᷑. Ad

uerſus magiſtrũ ꝑpuerſi dogmatis locuti ſumꝰ
Qui iratus fuerit: atq; ſcripſerit: ſuo qſi mus
ꝓdetur indicio:amplioꝛa ĩ vero certamie vul⸗
neraſuſcepturus. ulti anni ſunt:ꝙ ab ado

leſcẽtia vſq; ad hanc etatẽ diuerſa ſcripſi opu⸗

ſcula:ſemꝑq; habui ſtudiũ audientibꝰ loqui:

dʒðs publice in eccłia didicerã :nec philoſopho⸗

rũ argumenta ſectari:⁊ apoſtoloꝝ ſimplicitati

acqeſcere:ſciens illud ſcriptum.perdã ſapiẽti⸗

am ſapientiũ: ⁊ pꝛudentiã pꝛudentiũ repꝛoba⸗

bo.⁊ fatuũ dei ſapiẽtius eſt hoibus.Cum hec
eita habeãt:ꝓuoco aduerſarios:vt omnes re
tro chartulas ex integro diſcutiant.Et ſi qd in

meo ingeniolo vitij repererint: ꝓferãt ĩi medi⸗

um.Aut eni bona erũt.⁊ ↄtradicã eoꝝ calum⸗

nie: aut rep̃henſibilia: ⁊ ↄfiteboꝛ erroꝛem: ma⸗

lens emendare qᷓ; pſuerare ĩ pꝛauitate ſnie.Et
tu ergo doctoꝛ egregie: aut defende qð locutꝰ

es:⁊ ſententiaꝝ tuarũ acumina aſtrue eloquio
p de quo etiã mihi grauis cauſa diſputa

ſubſequẽti.ne qñ tibi placuerit:neges qð locu
tus es.aut ſi certe erraſti ãſi homo libere ↄfite

re: ⁊ diſcoꝛdiaꝝ ĩter ſe redde cõcoꝛdiã. In mẽ⸗

.4.—

tem tibi veniat tunicam ſaluatoꝛis:nec a militi

bus fuiſſe conſciſſam. Fratrum inter ſe cernis

iurgia.⁊ rides atq; leraris:qð alij in tuo noie:
alij in xpᷣi apellent᷑. Imitare Jonam: ⁊ dicito
Si ꝓpter meẽ illa tempeſtas:tollite me: ⁊ mit
tite in marc. Ille humilitate deiectꝰ eſt in ꝓfũ⸗
dum: vt in typũ dñi gloꝛioſus reſurgeret.Tu
per ſuꝑbiam ad aſtra ſuſſtolleris: vt de te loq⸗

tur ieſus. Videbã ſathanã ſicut fulgur cadẽtẽ

de celo. Qð autem in ſcripturis ſanctis multi
iuſti appellentur:vt Zacharias: et Eliſabeth:

Job: Joſaphat:⁊ Joſias ⁊ multi:quoꝝ nomi
nibus ſacra ſcriptura cõtexta eſt: qᷓ;q; in vymi

ſo oꝑe plenius ſi gram dominꝰ dederit:dictu⸗
rus ſim: tamẽ in pꝛeſenti epiſtola hoc bꝛeuiter
ſtrinxiſſe ſufficiat: quod iuſti apellent᷑: nõ qð

omni vitio careant: ſed ex maioꝛi parte vtutũ»
cõmendent᷑.Deniq; ⁊ Zacharias ſilẽtio cõdẽ

natur. ⁊ Job ſuo ſermone repꝛehẽdit᷑.⁊ Joſa⸗

e

Fo. LX

Epla XVI

phat ⁊ Joſias:qui iuſti abſq; dubio ſcpᷣti ſunt
feciſſe narrant᷑:que domino diſplicerẽt.Quo⸗
rum alter impio auxiliũ tulit: ⁊ coꝛreptus eſta
ꝓpheta:alter cõtra pᷣceptũ domini ex oꝛe Hie
remie occurrit Machao regi egypti: ⁊ iterfe⸗

ctus eſt.⁊ tamẽ vterq; iuſtus apellat᷑. De cete
ris non eſt huius tꝑis ſcribere: neq; eni a meli
bꝛũ:ſed epiſtolã flagitaſti Qui dictandus ẽ ex
ocio:⁊ oẽs oblatratiões eoꝛum xpᷣi auxilio de
ſtruende quod nobis ſanctaꝝ ſcripturaꝝ teſti

monijs aſſerendũ eſt: in qbus quotidie creden
tibus loqtur deus. Illudq; te per ſancte ⁊ illu
ſtris domus cõciliabulũ pꝛecoꝛ:atq; cõmoneo
neꝑ vnum:aut multũ tres homũculos ſuſcipi
ant tantarũ feces hereſeon:aut vt parũ dicam
infamiã:vt vbi pꝛimũ virtus ⁊ ſãctitas lauda

bat᷑:ibi pᷣſumptionis diabolice ⁊ ſoꝛdidiſſime

ſocietat turpitudo verſetur. Sciatq; huiuſte⸗
modi hoibus opes ſuggerũt:hereticoꝝ multi⸗

tudinẽ congregare:⁊ xpᷣi hoſtes facere:⁊ enu⸗

trire aduerſarios eiꝰ:fruſtraq; aliud lingua pᷣ⸗
tendere cũ animꝰ ſentire aliud cõpꝛobe᷑.
AIrgumẽtũ dialogi ſubſequẽtis ↄ MPelagiũ
excerptũ ex Gẽnadio de viris illuſtribꝰ.
Eliliagius hereſiarches anteq; ꝓderet᷑
p hereticꝰ ſcpᷣſit ſtudioſis neceſſaria tres
de ſide trinitatis libꝛos. Et ꝓ actuali
cõuerſatione eglogaꝝ ex diuinis ſcripturis li⸗
ber vnꝰ capłoꝝ indicijs i modũ Cypꝛiani mar
tyris pᷣſignatũ:poſtq; hereticus publicatus ẽ

ſcripſit hereſei ſue fauentia.

Item aliud argumentũ ex epła beati Hiero
nymi de.xij.tractatoꝛibu.
Elagius de quo apud fideles ᷣmo eſt

tionis verboꝝ pene in toto oꝛbe annü⸗
ciata ẽ:quẽ oẽs eccłie qſi lupum de ſilua cõmi⸗

rẽt aureũ coloꝛẽ ſuper nigrũ venenũ cõponẽs

fontem pᷣmi mellis dulcem amaritudinis mali
tie cõmiſcuit. Item Iſidoꝛus.viij.etimologia

rũ.Melagiania Pelagio monacho exoꝛti. Hi
liberum arbitrium diuine gratie anteponunt:

dicentes ſufficere ſolam voluntatem ad implẽ

da iuſſa diuina.

Pꝛologus dialogi beati Hieronymi p̃by⸗
teri recte fidei contra Pelagianũ monachũ he

retici dogmatis reꝑtoꝛẽ: quẽ ſub Attici ⁊ Cri⸗

toboli noibꝰ voluit appellari. Epl.XVI.

Criptaiã ad Cte

ſiphontẽ epiſtola: in q̃ ad interrogata
reſpondi: crebꝛa fratruʒ expoſtulatio fuit: cur

pꝓmiſſum opusvltra differrẽ. In qua pollicit⸗

ſum me ad cunctas eoꝛum qui οαειιποο 5hi⸗

cant: queſtiũculas reſponſurũ. Nulli enim eſt
dubiu: qͥn Stoicoꝝ. Pipatheticoꝛum hut eſt

3

Dars

veteris academie:iſta cõtentio ſit: qd alij eoꝛũ

aſſerant æ0ροπ quas nos ꝑturbatiões poſſumꝰ
dicere:egritudinẽ:gaudium:ſpem: timoꝛẽ era
dicari ⁊ extirpari poſſe de mentibꝰ hominum:
alij frangi eas atq; moderari:⁊ quaſi infrenes

equos qbuſdam lupatis coerceri. Quoꝛuʒ ſen

tentias ⁊ Tullius in Thuſculanis diſputatio⸗
nibꝰexplicat.⁊ Oꝛigenes eccleſiaſtice verit ati
in ſtromatibus ſuis miſcere conat᷑.vt pᷣtereaʒ
Manicheum: CPꝛiſcillianũ: Euagriſ:hyꝑbo

ritã: Jouinianũ:⁊ totiꝰ pene Syrie hereticos:

quos ſermone gentili Qbin ⁊ Paanin.i. buer
ſos ⁊ maſſillianos grece ec Iuſac vocãt.quo

rum omniũ iſta ſentẽtia eſt: poſſe ad ꝑfectionẽ

⁊ non dicam ad ſimilitudinẽ:ſed equalitateʒ ei

humanã vvtutem ⁊ ſcientiaʒ dei puenire.ita vt

aſſerant ne cogitatione qdem ⁊ ignoꝛantia cuʒ
ad cõſumationis culmen aſcẽderint: poſſe pec
care Et qᷓ;ᷓ; ſuꝑioꝛi epiſtola contra erroꝛes eo
rũ ꝓ anguſtia tẽpoꝛis pauca ꝑſtrinxerim: hic
liber quẽ nunc cudere nitimur: Socraticoꝛum
cõſuetudinẽ cõſeruabit.vt ex vtraq; parte qͥd
dici poſſit exponat: et magis ꝑſpicua veritas
lkfat: cum ꝓpoſuerit vnuſqͥſq; qð ſenſerit. Illð
autẽ Oꝛigenis ꝓpꝛiũ eſt: ⁊ impoſſibile eſſe hu
manã a pᷣncipio vſq; ad moꝛtem nõ peccare na
turam.Et rurſuz eſſe poſſibile:cum ſe aliqͥs ad
melioꝛa cõuerterit:ad tantã foꝛtitudinẽ ꝑueni
re:vt vltra non peccet.Aduerſum eos auteʒ qͥ
me dicunt hoc opus inflãmatũ inuidie faucibꝰ
kenibere hꝛeniter reſpõdebo:nunqᷓ; me hereti⸗
cis peꝑciſſe.⁊ omni egiſſe ſtudio: vt hoſtes ec⸗
cleſie mei quoq; hoſtes fierent. eluidius ſcri
pſit contra ſancte marie vginitatem ꝑpetuam
Nunqͥd vtei reſpõderẽ: ductus inuidia ſum:
quem oĩno in carne nõ vidi: Jouinianꝰ cuius

a te hereſis ſuſcitat᷑: romanã ſidem me abſente

turbauit: ⁊ tñ elinguis ⁊ ſic Sᷣmonis putidi:vt
magis miſericoꝛdia dignus fuerit: qᷓ; inuidia.
Illi quoq; reſpõdi:vt potui. Ruffinus nõ vni
vꝛbi: ſed oꝛbi blaſfemias Oꝛigenis:⁊ ocpiap⸗
x libꝛos quõtũ in ſe fuit intulit. Ita vt Eu⸗
ſebij quoq; pꝛimũ libꝛũ defenſionis ſub nomie
Raphili ma rtyris ederet:⁊ q̃ſi ille parũ dixiſ⸗
et:nouũ ꝓ eo volumẽ euomeret. NHum inuide

mus ei:qꝛ reſpõdimus: Et tanta in eo eloqu?⸗

tie fuere flumina vt mea ſcribendi atq; dictãdi
ſtudio deterrerẽt: Nalladius ᷣuilis neqͥtie eã
dem hereſim inſtaurare conateſt: ⁊ nouã trãſ
lationis hebꝛaice mihi calumniã inſtruere Nũ
⁊ illius ingenij nobilitati inuidemus: Nũc qͥʒ

miniſteriũ iniqtatis oꝑatur: ⁊ garrit vnuſqͥſqBʒ

quod ſentit.Ego ſolus ſum: qui cunctoꝛũ glo⸗
ria moꝛdear. Et tam miſer: vt is quoq; inuide
am:qui nõ merent᷑ inuidiã. AUnde et omnibus
appꝛobarẽ:me non odiſſe homies:ſed erroꝛes.

Nec aliquoꝛũ magis infamiã querere: qᷓdole

re vicẽ eoꝛũ: qui falſi noĩs ſciẽtia ſupplantant᷑:
Attici ⁊ Critoboli nomia poſui:ꝑ quos ⁊ nr̃a

pars ⁊ aduerſarioꝝ qͥd ſentiret:expꝛimerẽ:qͥn

potius omnes qͥ catholicã ſectant᷑ ſidem : opta
mus ⁊ cupimus dãnare hereſim:homies emẽ⸗
dari. Aut certe ſi in erroꝛe voluerint ꝑmanere:

non iſtam noſtra culpaz eſſe: qui ſcripſimus: ö
eoꝛũ qui mendaciũ pᷣtulerunt veritati. Bꝛeui⸗
terq; calũniatoꝛibꝰ reſpõdemus:qͥ ſua nos cõ⸗

ferunt: manicheoꝛũ eſſe ſentẽtie hominũ dãna
re naturã: ⁊ liberũ auferre arbitriũ: ⁊ adiutoꝛi

um dei tollere. Rurſũq; aꝑtiſſime inſanie hoc
hoiĩem dicere eſſe:qð deus eſt. Et ſic ingrediẽ⸗

dũ via regia:vt nec ad ſiniſtrã:nec ad dextraʒ
declinemus Appetitũq; ꝓpꝛie voluntatis:dei
ſemꝑ credamꝰ auxilio gubernari. Si qͥs ãt fal⸗

ſo ſe infamari clamitat: ⁊ gloꝛiatur nr̃a ſentire

tũc vere fidei ꝓbabit aſſenſum: cuʒ apte abſq;

Dolo aduerſa dãnauerit. Me audiat illð pphe

ticum. Et in oibus his nõ ẽ ↄuerſa ad me pua⸗
ricatrix ſoꝛoꝛ eius iuda ex toto coꝛde ſuo: ſed i
mẽdacio.minoꝛiſq; peccati eſt:ſequi malũ:qð

bonũ putaueris:qᷓ; non audere defendere: qd
bonũ ꝓ certo nouerl.Qui minas:iniuriã:pau

pertatẽq; ferre nõ poſſumus:quõ flãmas Ba

bylonis vinceremꝰ⸗Qð belluʒ puauit: pax ſi⸗
cta nõ auferat. Nolo timere ꝑſidiã diſcere:cuʒ
vera ſidẽ mee xp̃s reliq̃rit voluntait.
Initiũ dialogi beati Hieronmi pᷣbyteriʒ

Epiſtola XVII

.Cticus dic mihi
CLCritobole. Nerũ ne eſt qð a te ſcpᷣtum
audio:poſſe hoĩem ſine peccato eſſe:ſi velit:et
facilia dei eſſe pᷣcepta Crito. ANex Attice

Sed non eodẽ ſenſu ab emulis accipit᷑: qͥ ame
dictuz eſt. Atti. Quid eni ambiguitatisi
dicto ẽ: vt diuerſe intelligentie tribuat᷑ occaſio

Nec quero vt de vtroq; pariter rñdeas.Duo
eni a te ꝓpoſita ſũt. Vnũ poſſe hoĩeʒ ſine pec⸗
cato eſſe:ſi velit.Alteꝝ facilia dei eẽ pᷣcepta.lʒ
ergo ſimul dicta ſint:tñ ꝑ ꝑtes ſingłas diſſerã⸗

tur: vt quoꝛũ vna videt᷑ ſides:nulla ſit in ſentẽ
tiarũ diuerſitate cõtẽtio Cri. Ego Attice

dixi hominem abſq; peccato poſſe eſſe ſi velit.
Non vt qͥdam maledici calumniant᷑:abſq; dei
gra:quod etiaʒ cogitare ſacrilegiũ eſt. Sʒ ſim⸗
pliciter poſſe ſi velit:vt ſubauditur dei gratia.
Atti. Ergo ⁊ maloꝛuʒ in te operũ auctoꝛ eſt
dominꝰ? Crito. MNequaqᷓ; ita vt eſtimas.

Seild ſi quid in me boni habeo:illo ſuggerẽte ⁊
adiuuante complefX. Atti. Mon ð natura
quero:ſed de actu. Quis eni dubitat deuz om
niũ creatoꝛẽ:Hoc mihi reſpondeas velim.qð

Nelagiũ ſub nominibe Attici CEritoboll.

—

Hlole⸗
amin
fterge
lenno⸗
Lrto.
Ein.
sagin
Pblnin
Mle
titiui
E
nlud
“
lerercn
Uinren
li

do

ckaut
hdeher
tbfid

hmonmer
Cpimss
nnn. Ben
iiunond⸗
onmnͤdin
Wümn,
Neiklanehe⸗
Eiſengedi
Nddenn
imment
ni Sicüf
Wrlinſenne

Se.

ſegteebg

Wnlpbe
ſuehu⸗
Neleſgſcdi
ſgnmiiec
redeinench
Mstnini
göfüneh
Ifuurpuf
Niciüdlcren
umas.
Aümiöbre,
itiel.

s rcitne

Tractatus II

ais bonũ:tuũ ẽ an dei. Crito. Meũ ẽ :et

dei: vt ego oper:⁊ ille adiuuet Atti Quõ

H oiuʒ opinio ẽ:vt dei auferas graʒ: Et qͥcqͥd

homies agimus: ꝓpꝛie tm aſſeras volũtatis?

Cri. Mdiroꝛ Attice: cur erroꝛis alieni a me

cauſã rõnemq; flagites: id qras: qð ſcpᷣtũ nõ
eſt: cũ pſpicuũ ſu:qð ſcripſerim. dixi hoĩem ſi⸗

ne peccato eẽ:ſi velit. Nũqͥd addidi:abſq; dei

gfa⸗ Atti. Sed ex eo: q nõ addidiſti: vi⸗

deris negare. Crito. Ex eo qõ nõ negaui

dixiſſe eſtimãdus ſũ Neq; eni q cqͥd nõ dicimꝰ

negare arbitrandi ſumꝰ. Atti. Cöfſiterl er
go hoiem ſine peccato eſſe· ſi velit:cum dei gra
Crito. MHNõ ſolũ fateoꝛ: ̊ ⁊ libere ꝓclamabo

Atti. Errat ergo: qui dei gratiam tollit.

Crito. Errat:qnpotius arbitrãdus ẽ impiꝰ

cum dei nutu oia gubernent᷑: ⁊ B qð ſumus: et
habemꝰ apetitũ ꝓpꝛie voluntatis: dei ↄdito⸗
ris ſit beneficiũ. Vt eni liberũ poſſideamꝰ arbi

triũ: ⁊ vel ad bonã vel ad malaʒ partẽ decline⸗

mus ꝓpꝛia volũtate:eius ẽ gre:qͥ nos ad ima⸗

ginẽ ⁊ ad ſimilitudinẽ ſui tales ↄdidit Atti.
Nulli o Critobole dubiũ ẽ:ex eius cũcta pẽde
re iudicio:qͥ creatoꝛ eſt oiuʒ. ⁊ qcqͥd habemꝰ il
lius bñficio deputandũ eſſe. Sed q̃ro hoc ipᷣm
qð dei aſſeris gratie: ad cõditionis ne referas

bñſiciũ:An in ſinqulis rebus putes eſſe q̊s ge⸗

rimus:vt ſimul iilꝰ in eibus vtamur auxilio:

An ſemel ab eo liberi arbitrij cõdui noſtra vo⸗-

lũtate vel virib'agamus:qð volumus: Noui
eni pleroſq; veſtrũ ita ad dei cũcta referre gra
tiam. vt non in ptibus ſed in genere:hoc eſt ne
quaqᷓ; in ſingulis rebꝰ:ſed in cõditiõe arbitrij i
telligant ptätem. Cri. Mon ẽ ita vt autu⸗
mas:ſed a me vtrũq; dicit᷑.vt et dei gratie ſit:

ꝙꝙ tales conditi ſimus.a per ſingula oꝑa illius
adminiculo fulciamur. Atti. Coſtat ergo
inter nos in bonis oꝑibus poſt ꝓpꝛiã volũta⸗

tem nos niti dei adiutoꝛio:in malis diaboli⸗
Crito. Cõſtat: ⁊ ſuꝑ hoc nulla cõtentio eſt.

Atti. Male ergo ſentiunt:qͥ ꝑ ſingulas res

q̃s agimus:dei auferũt adiutoꝛiũ. Et id quod
pſalmiſta canit: Niſi dñs ediſicauerit domũ :i

vanũ laboꝛãt qͥ ediſicãt eam. Miſi dñs cuſtodi

erit ciuitatẽ:fruſtra vigilat qͥ cuſtodit eã: vt ce

tera huiuſcemodi puerſis iterpᷣtationibꝰ: imo

riſu dignis ad alios ſenſus reioꝛquere nitunt᷑.
Crito. Quid mihi neceſſe eſt cõtra alios di⸗
cere:cum meuũ reſpõſũ habeas. Atti. Tu
um reſpõſũ cuiuſmodi: Bene ſentire: an male

CTrito. Et que me cogit neceſſitas: vt cotra

alios ꝓmã lentẽtiaʒ. Atti. Biſputatiõis

oꝛdo ⁊ ratio veritatis.an ignoꝛas omne qð di

cit᷑:aut eẽ aut nõ eſſes⁊ aut inter bona aut ma⸗
la debere numerari: Hoc ergo ð quo iterrogo

aut bñ dici aut male ingratis tibi fatendũ eſt.

Fo. LXI

Trito. Si in ſingulis rebus qs gerimuſ:dei
vtẽdum eſt adiutoꝛio: ergo calamuʒ tepera⸗
re ad ſcribendũ: ⁊ tẽperatuʒ punice terere:ma-
nũq; aptare litteris: tacere:loqui: ſedere: ſtare
auinbulare: currere: comedere neiunare: flere:
ridere: ⁊ cetera huiuſcemodi:niſi deus iuuerit
non poterim. Atti. Jurta meüu ſenſũ nõ
poſſe: pꝑſpicuũ eſt Crito. In quo igit libe
rũ habemꝰarbitriũ:⁊ dei in nos gratia cuſtodi
tureſi ne hoc qͥdem abſq; deo poſſumꝰ facere?
Atti. Mon ſic donata ẽ liberi arbitr gratis
vt dei per ſingula tollat᷑ adminiculum. Cri.
MPon tollif᷑ dei adiutoꝛiũ:cũ creature ex ſemel
dati liberi arbitrij gratia conſeruent᷑. Si enim
abſq; deo a niſi ꝑ ſingula ille iuuerit: nihil poſ
ſum agere. nec ꝓ bonis me iuſte oꝑibus coꝛo⸗

nabit: nec affliget ꝓ malis. ſed in vtroq; ſuum
vel recipiet: vel damnabit auxilium. Atti.

Bic ergo ſimpliciter: ꝙ dei auferas gratiam.
Quicqͥ eni tollis in partibus : neceſſe eſt vt ⁊
in genereneges. Crito. Mon nego gratia
cum ira me a deo aſſerã conditũ: vt per dei gra

tiam mee datũ ſit voluntati: vel facere qd: vel

non facere. Atti. Boꝛmuat ergo deus i ope
ribus noſtris ſemel data liberi arbitri poteſta

teenec oꝛandus eſt: vt in ſingulis rebus nos iu

—

uetecũ volũtatis noſtre ſit ⁊ ꝓpꝛij arbitrij ꝛvel
facere ſi volumus: vel nõ facere ſi nolumus?

Crito. Quomodoi cereris creaturis cõditi

onis oꝛdo ſeruat᷑:ſi cõceſſa ſemel liberi arbitrij
ptãte nr̃e voltati omni derelicta ſůt. Aiti.

„

Ergo vt dixi non debeo a deo p ſingula auxi⸗

lium depcari: qð ſemel meo datuʒz eſt iudicio⸗
CTrito. Si in omnibꝰille cooꝑatur: none me
um ſed eius qui adiuuat: imo quii me oꝑatur:

pſertim cũ abſq; eo facere nihil poſſũ. Atri.

Hꝛo te: non legiſti: Mon eni volentis neq; cuarx

rentis ſed miſerentis eſt dei. Ex quibus intel⸗

ligimus noſtrum quidem eſſe velle: currere.
pleatur et curſus:
ad dei miſericoꝛdiaʒ pertinere. atq; ita fieri: vt
æz in voluũtate noſtra ⁊ in curſu liberũ ſeruetur

Sed vt volũtas noſtra comp

arbitriu. ⁊ in cõſumatiõe voluntatis ⁊ curſus
dei cũcta potentie relinquant᷑. Sed nunc miht

ſcripturarũ teſtimonia replicãda ſunt: quomo
dodp ſingula dei a ſactis flagitet᷑ auxiliuʒ .7K in
ſingulis operibus ſuis illo adiutoꝛe ⁊ ꝓtectote

vti deſiderẽt. Lege totũ pſalteriũ :omes ſãcto

rũ voces: nihil erit niſi ad deũ in cunctis opert

bus deßpcatio. Ex quo ꝑſpicue oſtẽdit᷑: te aut

ei negare gram quaz tollis in ptibus. aut ſiin
partibus dederis. q nequaq; te velle manite
ſt eſt: in nram ſniam trãſire. qui ſic liberũ ho⸗

minis Puamus arbitriũ. vt dei ꝑ ſingula adiu
toꝛiũ nõ negemus. Crito. Tapnoſa iſta E
ↄditio.⁊ de dialecticoꝝ arte deſcẽdẽs. Leibi

y

daut nullꝰ auferre poterit liberi arbitrij ptãtez.
ne ſi in opibus nr̃is deꝰ ſemꝑ extiteri: non mi
hi debeatr merces:ſ ei q̊ in me oꝑpatꝰẽ. Atti.

Fruere liberi arbitrij ptãte:vt cõtra deum ar⸗
m es linguã tuom: ⁊ in eo te liberũ ꝓbes:ſi tibi

liceat blaffemare. Veꝝ ſuꝑ ̊ qð ſentias:nulli

dubiũ c. ⁊ pſtigia ↄfeſſionis tue aꝑtiſſima luce
claruerũt Nũc reuertamur ad id: vñ diſſerere

cepimꝰ Dic mihi ſi tibi videt᷑:H qð cũ dei adiu
toꝛio paulo añ dicebas:poſſe hoiĩiem nõ pecca⸗

re ſi velit:in ꝑpetuuʒ ne dicas an ad tps ⁊ bꝛe⸗

ue? Trito. Supflua iterrogatio é. Gi eni

ad tp̃s:⁊ bꝛeue dixero:nihilominꝰ refert ad ꝑ
petuũ.Quicqͥd eni ad bꝛeue deder B ocedas
⁊ in ꝑpetuũ. Atti. Quid dicas:nõ ſatis i⸗

telligo. Crito. Ita ne dur? es: vt manikfe⸗

ſta no ſentias? Atti. Mon me pudet neſci
re qð neſcio. Et de qͥ futura ẽ dubitatio debet

int᷑ vtrũq; cõuenire:quẽ ſenſũ habeat. Cri.

Ego h̊ aſſero:qͥ põt vno die ſe abſtinere a pec⸗

cato: poſſe ⁊ altero:qͥ duobꝰpoſſe ⁊ tribꝰ: qᷣ tri⸗
bus poſſe ⁊.xxx.atq; h̊ oꝛdine poſſe et trecctis
⁊ tribus milibꝰ.Eqdiucunq; ſe voluerit obſer

uare. Atti. Zic & ſimpliciter: poſſe hoĩeʒ

in ppetuũ ſine pctõ eë: ſi vult. poſſumꝰ ne ome

qð volumꝰ TCrito. Mequaq;. Neq; enim
poſſũ qcqͥd voluero:vᷣ hoc ſolũ dico:hoĩem ſi⸗

ne pctõ eſſe ſi velit. Atti. Quelo vt mihi
rũñdeas hoiem putas me. an beluã? Trito.

Si de te ambigo. Atꝝ hõ an belua ſis:ipſe me

belusã ↄfiteboꝛ. Atti. Si ů vt dicis: hõ ſũ:
quõ cũ velim: ⁊ ſatis cupiã nõ peccare delinqͥi
Crito. Quia volũtas impfecta ẽ. Si eni ve
re velles:vere vtiq; nõ peccares Atti. Er
go tu q me arguis: nõ vere cupere:ſine pctõ es
qꝛ vere cupis: Crito. Quaſi ego ð me di⸗

cam: quẽ peccatoꝛẽ eſſe ↄfiteoꝛ:⁊ nõ de pacis⁊

raris:ſi qͥ voluerũt nõ peccare. Atti. Jn⸗
terim ex meo tuoq; iudicio: ego q iterrogo::

tu qͥ rũdes pctõꝛes ſumꝰ. Cri. Sʒz poſſu⸗
mus nõ eẽ: ſi velimꝰ. Atti. Bixi me velle

nõ peccare:te qͥ hoc ſentire nõ dubiũ eſt: quõ
ergo qð vterq; volumꝰ: vterq; nõ poſſumus:

rito. Quia plene non volumus Atti.

Da S maioꝝ nroꝝ plene voluerũt.⁊ potuert
Cri. Hhoc qͥdẽ nõfacile Eoſtẽdere.Neq; eni
añ dico hoiez poſſe eſſe ſine pctõ:ſi velit:aliqs

fuiſſe contendo. Sʒ ſimpliciter poſſe eſſe:ſi ve⸗

lit. Aliud nanq; eſt eſſe poſſe.quod grece dicit᷑
ovaNMWπι⅓ι⅓ιπιâ1 aliud 6 eë: qð ipi apellã t eHYYiEV
NMNoſſum eẽ medicꝰ.ſ interim non ſũ. oſſum
ellſe faber: ſed necdũ didici. qcqͥd igi poſſũ :lʒ

necdũ ſim: iñ ero ſi voluero. Atti. Aliud
ſũt artes. aliud id qð ſuꝑ artes eſt: medicina ⁊
fadꝛica. Et artes cetere inueniũt᷑ in plurunis.
ſine pctõ aũt eſſe ꝓꝑpetuo:diuino ſoliꝰẽ poteſta

tis. Itach vt da exemplũ: qͥ abſq; pctõ fuerint
in ppetuũ.Aut ſi dare nõ potes: cõfitere imbe
cillitatẽ tuam. ⁊ noli imponere in celo os tuuz:

vt per eſſe ⁊ eſſe poſſe:ſtultoꝛũ illudas auribꝰ.

Quis eni tibi concedet:poſſe hominez facere:
qð nullus vnqᷓ; hoĩuʒz potuerit⸗An tu ne diale

cticis imbutus dem es: Si eni põt hõ:nõ poſ

ſe tollit᷑. Si aũt nõ põt:poſſe ſubuertit᷑ Alut cõ
cede mihi aliquẽ potuiſſe:qð fleri poſſe conten
dis. Aut ſi nullus hoc potuit:inuitꝰ teneberis
nullũ poſſe:qð poſſibile iactitas. Inter diodo
rũ ⁊ HHõ valẽtiſſimos dialecticos iſta
ↄtentio eſt. Diod
qð aut ſit veꝝ:aut verũ futurũ ſit. Et qͥcqͥd fu

oꝛus id ſolũ poſſe fieri dicit:

turũ ſit: id fieri neceſſe . Quicqd aũt nõ ſit fu⸗
turũ id fieri nõ poſſe. Chꝛyſipus vero ⁊ q̃ non

ſunt futura:poſſe fieri dicit: vt frangi q̊ marga

ritũ:etiã ſi id nunqᷓ; futurũ ſit. Qui ergo aiunt

hoiĩem poſſe eſſe abſq; pctõ ſi velit: nõ poterũt
hoc verũ ꝓbare.niſi futurũ docuerint. Cũ au
tem futura incerta ſint ola ⁊ maxime ea q̊ nüq;
faeta ſunt ꝑſpicuũ eſt eos id futurũ dicere: q
nõſit futurũ.Eccleſiaſte hãc ↄfirmante ſniaʒ.

NOimne qð futuꝝ eſt:iã factũ ẽ in pꝛioꝛi ſeculo.

Crito. Oꝛo te vt mihi hoc rñdeas:poſſibilia

deꝰ mãdata dederit: an impoſſibilia Atti.

Cerno quo tua tẽdat aſſertio. Sed de łe̊ in po⸗

ſterioꝛibꝰ diſſerendũ eſt:ne dũ miſcemus q̃ſtio

nibus qſtiones: obſcurã audiẽtibus intelligen

tiã relinquamus. Reſeruato ergo hoc qð fate
inur: poſſibilia deũ dediſſe mãdata:ne ipſe au
ctoꝛ iniuſtic:e ſit: ſi id exigat fieri: qð nõ põt fie
ri. Euũc illð imple:qð ꝓpoſueras:poſſe hoĩem
ſine peccato eſſe:ſi velit. Aut emẽdabis eos:qͥ
potuerũt:aut ſi nullus potuit:liqdo cõſiteber!.
hoiem in ꝓpetuum vitare peccata nõ poſſe.

CTrito. Dm̃ vꝛrges me vt dem: qð dare non

ebeo. Illud qᷓſo cõſidera qð dñs dixerit. Fa⸗
ciliꝰ eſſe camelũ ꝑ foꝛamen acus intrare poſſe:
qᷓ; diuitẽ in regnũ celoꝛũ.Et tñ dixit fieri poſſe
qð nunqᷓ; factum eſt. Neq; eni camelus ꝑ foꝛa
men acus ingreſſus eſt. Atti. Miroꝛ ho
minẽ pꝛudentẽ ꝓpoſuiſſe teſtimoniũ qð cõtra
ſe faciat. In hoc enĩ nõ qð fieri poſſit dictũ eſt.
Sʒ impoſſibile impoſſibili cõparatũ.Quomo
do eni camelus nõ põt intrare ꝑ foꝛamẽ acus:

ita ⁊ dines nõ ingrediet᷑ regna celoꝝ:aut ſipo

tueris oſtédere ꝙ diues ingrediat᷑ regna celo⸗

rij Sequet᷑ vt ⁊ camelus intret ꝑ foꝛamẽ acus

Nec mihi abꝛaã ⁊ ceteros quos in veteri teſta
mento diuites legimꝰexemplo ꝓponas q diin

tes ingreſſi ſunt regna ceioꝝ Cum iñ ipᷣis diui

tijs ad bona vtẽtes opa diuites eſſe deſierint.
imo cum non tibi ſed alis diuites fuerint: ⁊ di

ſpẽſatoꝛes magis dei qᷓ; diuites apellãdi ſunt

Sed nobᷣ euãgehca ꝑfectio reqͥrenda eſt. In qᷓ

C

1nd
Püͤnel
unod
ſehoen
auset

Vniſe

ceritq

li

ligo ſ
hocipn
potuitt
oſtene
pollict

ſttasol

ſttpoſt

dDictum.
Dill.

Alteni
Gfacti⸗

Miradi

dges
usten

od

fallon
lone

ſſnec
ſenal
peccate
ange
ſocisre
figo:de
connen
ſieſi den
ſicari
(ltoreſt.
ulgbant

fiüntin

Tullare

An.

ffilsſcrl
ugſune.
Mlnad
Ddlunrd,
Uryrcä⸗
Khiſno⸗
Mdeſide

barſöeqe

doſheiin
Huentar,
(lismeſ
nemtne
gelona

iego

uſtis

Nö
iſter
hos
lnn
nafter
unned⸗
Rhöüg

S

8

S=
—

eti R

oſeconn
Zurrdec

lecncosſet

hſeſeider
1 Kii
daünnd ſti
SNerorir
mgönag
Aaptnn
Ihöpori
Uenimn. Cin
nmneeniti⸗
mü eeg
mmaneſit
1prioiſeale
les ofhin
biint
veddebry⸗
rsg
ngobafit
tndepen

ni grödi⸗

upoſehoin
nicgbesl
Pllocfftche
autöpeſe
n:gödtſet
Hedvenf
nonimrg
nrtionnt⸗

jandsn

n. Aint
mmmni chein

inſtdid.

II

pcipit᷑ Sis vis pfectus eẽ: vade ⁊ vẽde omia

tua: ⁊ da pauꝑibꝰ. ⁊ veni ſedre me. Trito.

nã modo: Crito. Ex ſnia dñi aſſeris poſ⸗

ſe hoĩiem eẽ pfectum. Qñ eni dicit. Si vis pfe
ctus eſſe:vẽde oia q̃ habes: ⁊ da pauꝑibus et
vyeni ſeꝗᷓre me:oſtẽdit hoĩem ſi voluerit ⁊ fece.
cerit q̃ pᷣ cepia ſũt:poſſe eſſe pꝑfectum. Atti.
Aalidiſſimo qͥdẽ pugno me ꝑcuſſiſti.ita vt ca
ligo mihi ante oculos obuerlſari ceperit. ſed tñ
hocipᷣm qð dicit.ſi vis ꝑfectus eẽ:ei ðꝛ:qͥ non
potuit imo noluit: ⁊ iccirco non potuit.tu autẽ
oſtende mihi:qͥ ⁊ voluerit ⁊ potuerii:qð nunc

pollicites Crito.

vltra differo⸗ Scripturaꝝ auctoꝛitate vincen⸗

peccato⸗⁊ loquit᷑ verbis tuis ꝑ ignoꝛãtiã. In
euangelio quoq; ſᷣm Lucã:Fuit in diebꝰ HHe⸗

rogis regis iude ſacerdos qdaʒ nomie Zacha
rias:de vice Abia.⁊ vxoꝛ illiꝰ de filiabꝰ Aarö

⁊ nomen illius Heliſabeth. Erãt aũt ambo iu⸗

ſti añ deum: incedentes in omnibꝰ mãdatis et
luſtificationibꝰ dñi ſine querela. Si verus dei
cultoꝛ eſt:⁊ imaculatus:ac ſine crimie: ⁊ qͥ am⸗
bulabant in cunctis iuſtiſicationibꝰ.deinde iu
ſti ſunt in ↄſpectu eius:puto ꝙ peccato careãt

⁊ nulla re indigeãt: que ad iuſticiam pertinet.

Altti. Pꝛopoſuiſti teſtimonia quenon de al
terius ſcripture loco:ſed de ꝓpꝛijs libꝛis abſo
luta ſunt. Eam ⁊ Job poſtq; ꝑcuſſus ẽ plaga
multa aduerſus dei ſniam: ꝓuocans euʒ ad iu
dicium:dixiſſe ↄuincit᷑.atq; vtinã ſic iudicare
tur vir cũ deo:quõ iudicat᷑ fllius homis cũ col
lega ſuo.Et iterũ:qs mihi tribuat adiutoꝛem:

vt deſideriũ meũ oĩpotens audiat: ⁊ libꝛũ ſcri
bat ipe qͥ iudicat: Et rurſũ.Si eni fuero iuſtꝰ:

os meũ impia loquet᷑.⁊ ſi abſq; crimine:pꝛauꝰ
inueniar.⁊ ſi purificatus niue et lotus manibꝰ
ſatis me ſoꝛde tinxiſti.execratũ eſt in me veſti⸗
mentũ meum. Et de Zacharia ſcriptum eſt:q
angelo natiuitatẽ filij pollicente dixerit. Uñ B.
ſcia: Ego eni ſũ ſenex: ⁊ vxoꝛ mea ꝓceſſit ĩ die⸗
bus ſuis.ob qᷓ ſtatim ſilẽtio ↄdemnat᷑.Eris ta⸗
cæẽs:⁊ loqͥ nõ poteris vſq; ad diẽ qͥ fient hec:qꝛ

Que eni me cogit neceſ
ſitas oſtẽdere:qͥ pfecti fuerint: cum pꝑſpicuum
ſit poſſe eẽ ꝓꝑfectos ex eo:qð vni a ſaluatoꝛe ſit
dictum: ⁊ ꝑ vnũ omnibꝰ: ſi vis eſſe pfectus.
Aliti. Tergiuerſaris:⁊ in eodẽ luto heſitras:
aut eni qð põt fieri aliquãdo factũ ẽ: aut ſinũ⸗
ᷓ68 factũ ẽ fieri nõ poſſe cõcede. Cri. Quid

Fo. LXNI

Epla XVII

non credidiſti vbio meis: que cõplebũt᷑ in tpe

32C 6 . ſuo. Ex quo ꝑſpicuũ ẽ:iuſtos qdeʒ ⁊ imacula⸗
BDũu neſcis ꝓpo captꝰ es lado. Atti. Quo

tos dici. Sʒ ſi negligẽtia ſubꝛepſerit:poſſe con

cidere: ⁊ ſemꝑ hoiem i meditulio poſituʒ: vtet
de vtutũ culmine ad vitia delabat᷑: ⁊ de vitis
aſcẽdat ad ſublimia ⁊ nunq; eũ eſſe ſecurum: ſᷣ

ſemꝑ metuere i tranqllitate naufragiuʒ.acꝑ hᷣ
hoiem ſine peccato eſſe nõ poſſe: dicente Salo

mone. Nõ eſt hõ iuſtꝰ ſuꝑ terrã: q faciat bonũ

⁊ nõ peccet.Et eodẽ ĩ regũ libꝛo Neq; eniẽ hõ
q̃ͥ nõ peccet. Ac beato DHauid. Belicta s itel⸗

ligit:ab occultis meis mũda me dñe:⁊ ab alie⸗
nis parce ſeruo tuo. Quia nõ iuſtificabit᷑ in cõ
ſpectu tuo oĩs viuẽs.Et multa alia:qᷣbꝰ ſcpᷣtu⸗
re plene fũt. Crito. Quid g& rñdebis ad il

lud exemplũ:qð ponit euãgeliſta Johes? Sci

mus ꝙ ois qͥ natꝰ ẽ ex deo nõ pꝑeccat.ſᷣ genera⸗
tio dei ↄſeruat eũ:⁊ malignꝰnõ tãgit eum. Sci
mus qm̃ ex deo ſumꝰ: ⁊ mũdus totꝰ i maligno

poſitꝰ eſt. Atti. Mar pari referã.⁊ paruã

eusã geliſte epłam tuã pᷣm ſenſum tuũ docebo ſi
dus es: vt cetera pᷣtermittam. Nonne bis duo
bus teſtimonijs tibi imponet᷑ ſilentiũ: in qbus
Zob et Zacharias Eliſabethq; laudant᷑? Mi
falloꝛ eni iob ita ſcriptũ eſt. Hõ qͥdam erat ĩ re
gione hus noie Job: erat homo illeverax ?·
ſine crimine: verus dei cultoꝛ:abſtinẽs ſe ab oĩ
re mala.Et iterũ.ᷣs eſt qͥ arguit iuſtũ meũ ſine

bi eſſe ↄtrariã. Sieni oĩs qͥ natꝰ eſt ex deo:pec⸗
catũ nõ facit: qm̃ ſemẽ eꝰ manet i eo: ⁊ nõ põt
peccare:qꝛ ex deo natꝰ?ẽ:q̃ ↄſequẽtia idẽ in eo⸗
dem loco loquit᷑. Si dixerimꝰ qm peccatũ nõ
habemꝰ:ipᷣi nos ſeducimꝰ:⁊ veritas i nob non
eſteignoꝛas rõneʒ:heſitas:atq; turbaris. Au⸗
di eüdẽ euãgeliſtã. Si ↄfiteamur peccata nra:
fidelis et iuſtus eſt: vt dimittat nobis peccata
noſtra: ⁊ mundet nos ab omni iniqtate. Tunc
ergo iuſti ſumus quando nos peccatoꝛes fate⸗
mur. Et iuſticia noſtra non ex ꝓpꝛio merito:v
ex dei conſiſtit miſericoꝛdia: dicẽte ſancta ſcri⸗
ptura. Juſtus accuſatoꝛ ſui eſt in pᷣncipio ſᷣmo
nis.⁊ in alio loco. Gic tu peccata tua:vt iuſtiſi
ceris. Cõcluſit enim deus omnia ſub peccato:
vt omnibꝰ miſereat᷑.Et hec homis ſũma eſt iu

ſticia: quicqͥd potuerit habere vtutis: nõ ſuuʒ

putare eẽ:ſed domini qui largitus eſt. Qui er
go natus eſt ex deo:nõ peccat: q;diu ſemẽ dei
manet in eo.⁊ non poteſt peccare: quia ex deo

natus eſt. Scd quia in agro dominico doꝛmiẽ
te patrefamilias inimicus homo ʒizania ſuꝑſe

minat. Et frumẽto bono dũ neſcimus: lolium
auenaſq; ſterilis ſatur nocturnꝰ interſerit Jðo
parabola iſta euã gelici patrifamilias foꝛmidã
da eſt: qͥ purgat areã:⁊ frumẽto hoꝛreis ↄdito
paleas vẽtoꝝ flatibus diſpergẽdas: ⁊ vꝛẽdas
ignibus derelinqr. Unde ⁊ i Mieremia ſcptuʒ

legimus: qd paleis ad frumẽtũ: dic dñs: MPa⸗

lee autẽ a frumẽto in cõſumatiõe ſeculi ſeparã
tur. Ex quo apꝛobatur dum ſumus i coꝛpoꝛe
iſto moꝛtali:mixtas eſſe cum tritieo: qð ſi oꝑpo
ſueris:q̃re dixerit Et non poteſt peccare:qꝛ ex

deo natꝰ ẽ: Audies.⁊ vbi erit pᷣmiũ volũtan⸗
Si eni ideo nõ peccat:qꝛ peccare nõ pᷣt:uberũ

k

tollet᷑ arbitriũ: ⁊ nequaq;ᷓ noſtrũ fiet. Sʒ natu
re bonũ:q̃ peccata nõ capiet. Crito. Bu⸗

dũ facilioꝛa ꝓpoſui: vt te ad maioꝛa exercerẽ.

qd ad illud dicere potes:qð qᷓuis ſis ingenio⸗
ſus nulla valebis arte ſubuertere? Mꝛimũ po⸗
nã de veteri teſtõ.deinde de nouo. Veteris te⸗
ſtamẽti pᷣnceps Moyſes ẽ. Noui dñs atq; ſal
uatoꝛ.Mopyſes loquit᷑ ad populuʒ. Perfecti
eſtote in conſpectu dñi vr̃i. Et ſaluatoꝛ ad apo
ſtolos. Eſtote ꝑfecti:ſicut pr̃ veſter ꝑfectus ẽ.
Aut eni poſſibile ẽ audiẽtibꝰ facere:qð ¶o
ſes ⁊ dñs pᷣceperũt Aut ſi impoſſibile ẽᷣ.nõ
culpa eoꝝ:qͥ obedire nõ poſſunt: ſᷣ eiꝰ q¶ impoſ
ſibilia pᷣcepit. Atti. Hhic locꝰ apud imperi

tos: ⁊ ſcripturaꝝ ſãctaꝝ meditationẽ vſũq; et

ſciam nõ habẽtes:videt᷑ opinioni tue pᷣma frõ
te blãdiri. Ceteꝝ diſcuſſus facile ſoluit᷑. Et cũ
teſtimonia ſcripturarũ alijs cõparaueris teſti⸗
monijs:ne ſibi ſpũſſanctus ꝓ älitate locoꝝ ⁊ tẽ
poꝛũ videat᷑ eſſe ↄtrariꝰ:ſᷣm illud qð ſcriptũ ẽ

Abyſfus abyſſũ iuocat ĩ voce cataractarũ tua

rũ.Tũc veritas apparebit.id ẽ.xpᷣm poſſibilia

pcepiſſe dicẽteʒ. Eſtote ꝑfecti.ſicẽ pater veſter

celeſtis gfectus eſt: ⁊ iñ apoſtolos nõ fuiſſe ꝑ⸗
fectos. Crito. Nõ di co qͥd apłi fecerint:
ß qͥd xpᷣs pᷣceꝑit.Neq; eni culpa imperatis ẽ:ſᷣ
eoꝝ qͥ audier̃t iperiũ:qð vtiq; potuiſſe fieri:ex
iuſticia eius qͥ imperabat agnoſcit. Atti.
Pulchꝛe.Nolo ergo mihi dicas poſſe hoiĩieʒ ſi
ne peccato eẽ ſi velit. Sʒ poſſe hoĩem id eẽ:qð
apli nõ fuerũt Crito. Tã ſtultũ me putas
vr audeã hoc loꝗ Atti. Licet nõ loq̃ris:
t ex ꝓpoſitiõe tua ipᷣa ↄſequentia et reꝝ oꝛdi

ne inuit᷑. Hoc loq̃ris. Si enim põt eſſe hõ ſine

peccato:qð apoſtolos nõ potuiſſe ꝑſpicuũ eſt

poſſet eẽ ſuꝑ apłos hõ: vt taceã ð patriarchis

⁊. ꝓphetis:quoꝝ in lege nõ fuit ꝑfecta iuſticia
m illud apoſtoli.Oẽs eni peccauerũt:⁊ indi⸗

gent glia dei.iuſtiſicati gratis ꝑ dei g̃am:ꝑ re

demptionez:q̃ ẽ in xpᷣo iſᷣu:quẽ ꝓpoſuit deus
ꝓpiciatoꝛẽ. Crito. Hec argumẽtatio toꝛ⸗
tuoſa ẽ:eccleſiaſticã ſimplicitatẽ inter philoſo⸗
phoꝝ ſpineta concludemꝰ⸗Quid Ariſtoteli:⁊
NMaulo: Quid laren et Petro: At ille eni
pꝛinceps philoſophoꝝ:ita h̊ aploꝝ fuit: ſuper
quẽ eccłia dñi ſtabili mole fnndara eſt:que nec
impetu fluminis nec vlla tempeſtate cõcutitur
Atti. Rhetoꝛicaris. ⁊ dum mihi obije phi⸗
loſophiã: ad oꝛatoꝝ caſtra trãſcẽdis. Veꝝ au⸗
di qͥd idẽ dicat oꝛatoꝛ tuꝰ.deſine cõibus locis:
domi nobis iſta naſcut. Crito. Nulla hic
eloquẽtia ẽ:nullus oꝛatoꝝ timoꝛ: quoꝝ deſini
tio ẽ: dicere ad ꝑſuadẽdũ accõmodate. Sʒ pa
rũ puro ᷣmone qrimus veritatẽ:aut dñm non
impoſſibilia pᷣcepiſſe.vt ſint in culpa:qͥ poſſibi
lia nõ fecerũt:aut ſi nõ pñt fieri:nõ eos qui im

I

poſſibilia nõ faciũt:v eũ qͥ impoſſibilia pᷣcepit:
qð nefas dictu ſit:ↄuinci iniuſticie. Atti.

Vigdeo te ↄtra moꝛes tuos vehemẽter eẽ com⸗

motũ:⁊ ꝓpterea argumẽtari deſinam.ſᷣ parũ⸗

per te iterrogabo: qd de illo apłi loco ſentias:
quẽ ſcribit ad philippẽſes:non qꝛ iã accepi:aut

iã ꝑfectꝰ ſũ. Perſequoꝛ aũt: ſi cõpꝛehẽdã: in qͥ

et appꝛehẽ ſus ſũ a xp̃o. Fratres ego me necdui

arbitroꝛ cõpꝛehẽdiſſe.vnũ aũt poſterioꝛũ obli

uiſcẽs:ad ea qᷓ poꝛa ſũt me extẽdẽs:iuxta ꝓpo
ſitũ ſequoꝛ ad bꝛauiũ ſuꝑne vocationis dei:in

xpᷣo ieſu.qͥtquot ergo ꝑfecti ̊ ſapiamꝰ:⁊ ſi qͥd
aliter ſapitis:hoc qͥʒ deus vobᷣ reuelauit:⁊ ce⸗
tera:q̃ te ſcire non dubito:⁊ nos bꝛeuitatis ſtu
dio pᷣterimꝰ Bicit ſe necdũ cõpꝛehẽdiſſe:⁊ nec
dũ: ⁊ nequaqᷓ; eẽ ꝑfectuʒ :ſ inſtar ſagittarij ad
ꝓpoſitũ:⁊ ad ſignũ iacula dirigere:quẽ ſigniſ

cantiꝰgreci ꝙ&»ww o noiant: ne ſagitta ad par

tem declinãs alterã imꝑitũ oſtẽdat ſagittariũ.
Et aſſerit pᷣteritoꝝ ſe ſꝑ obliuiſci:⁊ ad boꝛa ſꝑ
extẽdi:ꝑ q̃ docet pᷣterua negligẽda:⁊ fut̃a cu⸗
piẽda vt qð hodie ꝑfeciũ putauit: dũ ad meli

oꝛa ⁊ poꝛa extẽdit᷑: cras ipfectũ fuiſſe ↄuincat

Atq; ita ꝑ ſingulos gradus:dũ nunqᷓ; in ſtati⸗

one:ſʒ ſemꝑ in curſu ẽ imꝑfectũ doceat qð ho⸗

mines putabamus eẽ ꝑfectũ ſolãq; ꝑfectioneʒ
vera iuſticiã dei tm votutibus coaptãdã:Fᷣm

pꝓpoſituʒ inqᷣt. erſequoꝛ bꝛauiũ ſuperne vo⸗

cationis dei in chꝛiſto ihdu. O apoſtole Paule

ignoſce mihi:quaſi homũculo mea vitia conſi
tẽti. Si audacter interrogemus dicis te necdũ
accepiſſe: ⁊ necdũ cõpꝛehendiſſe:⁊ necdum eẽ

ꝑfectum: a pᷣteritoꝛum ſemꝑ obliuiſci:⁊ ad pꝛi
oꝛa te extendi.ſi quo modo poſſis occurrere in

reſurrectione moꝛtuoꝛũ:⁊ conſequi bꝛauiũ ſu⸗
perne vocationis: ⁊ quomodo ſtatim infers qͥt
quot ergo ꝑpfecti hoc ſapimus ſiue ſapiamus.

diuerſa enim ſũt exemplaria.et quid ſapimus
ſiue ſapiamus nos eſſe ꝑfectos:cõpꝛehendiſſe
quod nõ cõpꝛehendimus.accepiſſe qð non ac⸗

cepimus.eſſe ꝑfectos qui nõdũ perfecti ſumꝰ:

Quid ergo ſapimus imo qͥd ſapere debemus

ꝓfecti non ſumus: imperfectos nos eſſe cõſite⸗
ri: ⁊ necduʒ compꝛehendiſſe: nccdũ accepiſſe?⸗
lhec eſt hoĩs vera ſapiẽtia imꝑfectũ eẽ ſe noſſe

Atq; vt ita loquar cunctoꝝ in carne iuſtoꝝ im

pfecta pfectio eſt. Uñ ⁊ in puerbijs legimꝰad

intelligendã iuſticiã verã Eiſi eni ect ⁊ falſa iu

ſticia:nunqᷓ; dei vera iuſticia diceret᷑. Et in oo

dem apoſtoli loco ſequit᷑.Et ſi quid aliter ſen⸗
titis: æ hoc vobis deus reuelauit. Rem nouaʒ
audio:qͥ paulo ante dixerat:nõ qꝛ iam accepi:
aut qꝛ iam ꝑfectus ſum. Et vas electionis qͥ ꝓ
ↄfidẽtia habitãtis in ſe xp̃i audehat loqͥ:an ex
pimẽtuʒ q̃ritis eius qͥ in me loqᷣt᷑ xpᷣs:⁊ tamen
ſimpliciter fatebat᷑ ſe nõ eẽ ꝑfectum.nũc vero

aſ
ice
gnu
ſeau⸗
ſnb
ſecd
ſene
nus

pfecl
4

feuel
Per
dele
Prun
duo⸗
veri
dom
litai
ſtſc⸗
luſtia
ke
ſaben
faioi
non⸗
1h.
hot
cell
por⸗
i.
ſcimin
ſerſe
ſunt..
jetune
partett
blni⸗
Gforrag
htiltina
cumeo⸗
gaminn
ſhentuf⸗
Lihen
ehng. E
daſpie
ſucoob⸗
mnui⸗
mlipe
Mce
busrgn
eſepfe
fteyen
oniur
opatioe
Crito
ghiͤſen⸗
Glbſtices

SN
2

dis:umpe
Monisr

Nchüdſen

inſgnm

geggiſpee
eſgunn

undiag nel
nifulkeyunen
dinmöniri
tüdecencöbe

ſgicggſeneg
Nsconiͤt/
auiiſpnrre
Dmotrpe.
lonam
nsdluntl
Gſentnadnd
dokluant
oſsc
nſegui bohkn
Pkunninn
ss ſueſppem

— See-
S⸗

Tractatus II

qͥ ſibi ppᷣe denegabat mittit ĩ turbã: iungitq;
cũ ceteris:⁊ ait quotquot ergo ꝑfecti hoc ſapi
amus. Sed qua ratione hoc dixerit exponit i

ſequentibꝰ.oc inquit ſapiamus qui volumꝰ
ſᷣm humane fragilitatis modulũ eſſe perfecti:

necdum nos acccepiſſe: necdum cõpꝛehendiſ⸗

ſe:necdũ eſſe ꝑfectos.⁊ quia necdum ꝑfecti ſu

mus:⁊ foꝛſitan aliter ſapimus qᷓ; poſcit vera ⁊

Pfecta ꝑfectio:ſi qͥd aliter ſapimus ⁊ aliter itel
igimus qᷓ; dei habet ſciẽtia.⁊ hoc nobis deus

reuelauit.vt pᷣcemur cum Bauid:atq; dicamꝰ

Reuela oculos meos: et cõſiderabo mirabilia
de lege tua. Ex quo ꝑſpicuum eſt: duas in ſcri

pturis ſanctis eſſe ꝑfectiões:duaſq; iuſticias:
duos timoꝛes.pꝛimã ꝑfectionẽ ⁊ incõparabilẽ
veritatẽ ꝑfectãq; iuſticiã dei vtutibus coaptã
dam Secundã autẽ que competit noſtre fragi
litati. Juxta illud qð in pſalmis dicit᷑. Non iu

ſtiſicabit᷑ in cõſpecru tuo omis viuens.ad eoam
iuſticiã:que non cõparatione:ſed dei ſciẽtia di

cit᷑ eſſe ꝑfecta. Yob quoq; ⁊ Zacharias ⁊ Eli⸗
ſabeth iuſti dicti ſũt ᷣm eam iuſticiam q̃ poſſit
in iniuſticiã aliquando mutari: ⁊ nõ ſm illaʒ q̃
nunqᷓ; mutari pot:q̃ dici᷑:Ego ſũ:⁊ nõ mutoꝛ
⁊ hoc eſt qð apoſtolus alio loco ſcribit. Eteni

nõ eſt gloꝛiſicandũ qð gloꝛificatũ eſt ꝓpter ex⸗
cellẽte m gloꝛiã. ꝙ videlicet legis iuſticia ad cõ
parationẽ euãgelice gratie nõ videat᷑ eſſe iuſti

cia. Si eni ait qð deſtruit᷑ gloꝛioſũ ẽ:młto ma⸗

gis qð ꝑmanet erit in gloꝛia. Et iterũ:ex parte

ſcimus:⁊ ex parte ꝓphetamus.Cum autẽ ve⸗

nerit qð ꝑfectum eſt:deſtruent᷑ illa:que ex ꝑte

ſunt. Et videmus nunc ꝑ ſpeculũ in enygma⸗

te:tunc autẽ facie ad faciẽᷣ. Nunc cognoſco ex

parte:tunc cognoſcã ſicut ⁊ cognitus ſum: vti
pſalmis.Eirabilis facta eſt ſciẽtia tua ex me
cõfoꝛtata eſt:⁊ non potero ad eam. Etiterum.
exiſtimabã cognoſcere:hoc laboꝛ eſt in conſpe

ctu meo:donec introeã in ſanctuariũ: ⁊ intelli⸗

gam in nouiſſimis eoꝛũ.Et in eodẽ loco.vt iu⸗
mentũ factus ſum apud te:⁊ ego ſemꝑ tecum.
Et lhieremias.Stultus factus eſt oĩs hõ a ſci
entia. Et idem Paulꝰ apoſtolus. Fatuũ inqᷣt
dei ſapientiꝰ eſt hominibꝰ. Et multa alia: que
ſtudio bꝛeuitatis omitto. Crito. Argute
mi Attice:memoꝛiterq; dixiſti. Sʒ laboꝛ tuꝰet

młiplex teſtimonioꝛũ replicatio mee pti ꝓficit
Neq; eni ego hoĩiem deo cõparo:ſed alijs hoi⸗

bus:quoꝛũ collatione qui ſtudiũ dederit: põt
elſe ꝑfectus.Ac per hoc qñ dicit᷑. Homo pᷣt eẽ
ſine peccato:ſi voluerit:iuxta menſuraʒ hois:
non iuxta menſurã dei dicit᷑. maieſtatis cuius

cõpatiõe nulla creatura põt eẽ ꝑfecta. Atti.

Fo. LXII

Epla XVII

re ab alio: et diuerſas eſſe in hoibus iuſticias:
nulli dubiũ eſt: ⁊ vel maioꝛem eſſe alium vł mi
noꝛem.⁊ tamẽ ᷣm ſtatum ⁊ menſurã ſuam poſ

ſe iuſtos noiari:qui alioꝛũ cõꝑatione non iuſti

ſũt. Verbi gratia Paulus apoſtolꝰ vas electi⸗
onis:qͥ plꝰ oibus apoſtolis laboꝛauit:vtiq; iu⸗
ſtus erat:qͥ ſcribens ad Timotheũ.Certamen
bonũ certaui:curſũ cõſumaui.ſidẽ vᷣuaui.ð ce⸗
tero repoſita eſt mihi coꝛona iuſticie: quã red⸗
det mihi dñs in illa die iuſtus iudex.non ſoluʒ

aũt mihi:ſed oibus qͥ diligũt aduẽtũ eius.Ju⸗

O Critobole hec memoꝛãs mecuʒ facis.⁊ ego

eni h̊ ſentio:nullã creaturã m verã cõſumatã

q; iuſticis poſſe eſſe ꝑfectam. Ceteꝝ aliũ differ

ſtus erat ?⁊ Timotheus diſcipulꝰ eius ⁊ imita⸗
toꝛ:quẽ docet qͥd agere debeat:⁊ quẽ modũ te
nere vtutũ. Putamꝰne vnã ⁊ eandẽ in vtroq;
fuiſſe iuſticia?⁊ nõ plus hr̃e meritoꝝ euʒ:qͥ plꝰ

in oibus laboꝛauit: Multe maſiones ſũt apð

patrem: qꝛ ⁊ merita diuerſa. Stella a ſtella dif
fert in głia.⁊ in vno eccłie coꝛꝑe mẽbꝛa diuer⸗
ſa ſũt. Habet ſol fulgoꝛẽ ſuuʒ.Luna qͥʒ noctis

tenebꝛas temꝑat.⁊ qnq; ſydera alia q̃ vocãtur

erratia:diuerſis ⁊ curſibus ⁊ luminibꝰceluʒ ꝑ⸗

agrant. Innumerabiles ſũt alie ſtelle:qᷓs mica

re in firmamento cernimꝰ. In ſingulis diuerſa

ſüt lumina.⁊ tamen in ſua vnaqueq; ꝑfecta eſt
ita dũtaxat vt cõparatione maioꝛis ꝑfectione

careat In coꝛpoꝛe quoq; cuius membꝛa diuer
ſa ſunt:aliud oculus:aliud manus: aliud pes
agunt. VUnde ⁊ apoſtolus dicit. Nõ põt oculꝰ
dicere manui:mon es mihi neceſſaria Aut iteꝝ
caput pedibus:nõ deſidero operam veſtram.
Nundqᷣd omes apoſtoli:nunqͥd omes ꝓphete:
nunqͥd omnes magiſtri:nũqᷣd omes cũctas ha

bent virtutes: nunqͥd omes donationes habẽt
ſanitatũ: nunqͥd omes linguis loqunt᷑: nundd
oẽs interpꝛetantur? emulamini dona maioꝛa.

Omia autẽ hec oꝑatur vnus atq; idem ſpũs:
diuidens ꝓpꝛia vnicuiq; pꝛout vult. In quo

diligenter attende ꝙ non dixerit: ᷣm qð vnum

quodq; membꝛũ cupit:ſed ᷣm ꝙ ipᷣevult ſpũs
Neq; eni dicere põt vas figulo ſuo: quare ita
vel ita me feciſti? Aut non habet figulus pote⸗
ſtatem de eodẽ luto aliud vas facere i honoꝛẽ:
aliud in cõtumeliam. Unde cõſequenter adie⸗

cit emulamini dona maioꝛa. In fide ⁊ iduſtria
plus ceteris chariſmatibꝰ habere mereamur:

melioꝛeſq; ſimus is: qui cõparatione noſtri in
ſecũdo vel tertio gradu poſſti ſunt. In magna
domo vaſa diuerſa ſunt:alia aurea:alia argen
tea:enea:ferrea:ligneaq;. Et tamen m modu
lum ſuũ: cũ eneũ vas ꝑfectum ſit: cõparatiõe
vaſis:imꝑfectum dicit᷑. Rurſũq; argenteũ au
rei collatiõe deterius eſt. Atq; hoc mõ dum ſi⸗
bi inuicem cõparãt᷑:imꝑfecta et ꝑfecta ſũt oia
In agro terre bone ex vns ſemẽte tricenariꝰ et
exagenarius: ⁊ cẽtenarius fructus exoꝛitur:

ipis numeris iudicat᷑ impar eſſe qð naſcit᷑.Et

Fdars

*

tm in ſuo genere ꝑfecta ſunt ſingula. Eliſabeth

2 Lacharias q̃ͥ teſtimonio quaſi impenetrabi⸗
li vteris clypeo nos docere pñt:quãto inferio
res ſũt beate marie matris ſanctitate: q̃ conſci⸗
entia in ſe habitãtis dei bibere ꝓclamat. Ecce
eni ex hoc beataʒ me dicent oẽs generationes.
Quia fecit mihi magna:qui potens eſt:⁊ ſan⸗
ctum nomen eius.Et miſericoꝛdia eius a ꝓge⸗

nie in ꝓgenies timentibus eũ.Fecit potẽtiã in

bꝛachio ſuo. In quo aiaduerte:ꝙ beatã ſe eſſe
dicat:non ꝓpꝛio merito atq; vᷣtute: ſed dei ĩ ſe
habitantis clemẽtia. Ipſe quoq; Johes: quo
maioꝛ non fuit inter natos mulierũ:parentibꝰ
ſuis melioꝛ eſt. Nõ eni ſolum hoibus:ſed ⁊ an
gelis teſtimonio dñi comparat᷑.Et tamẽ qͥ cun
ctis hoĩbus erat maioꝛ i terra: minimo i reguo

celoꝛuʒ minoꝛ fuiſſe ꝓꝑhibet᷑. Quid mirũ in col

latiõe ſctõꝝ alios eẽ melioꝛes:⁊ alios iferioꝛes
cũ econtrario h̊ liquide itelligi poſſit: Ad HHie
ruſalẽ dicit᷑:que multis peccatoꝛũ erat cõfoſſa
vulneribus l ſicgia Godoma exte n
Sodoma ꝑte iuſta ſit.que ineternos collapſa
cineres audit. er Eʒzechiel Sodoma reſtitu
etur in antiqͥs: ſed ꝙ cõparatione ſceleratoꝛis

hieruſalẽ hec iuſta videatur. illa eni dei filium

trucidauit. Hec ꝓpter abundantiã panis. ⁊ ꝑ

feſtius fiet:qᷓ;diu habemꝰtheſauꝝ iſtũ in vaſis
fictilibꝰ:et fragili carne circũdamur:imo moꝛ⸗
tali ⁊ coꝛruptibili. Beatos eẽ nos credimus:ſi
in ſingulis vtutibꝰ:partibuſq; vtutũ:deo ſub
iecti ſumꝰ. Cũ aũt moꝛtale hoc indutũ fueriti⸗
moꝛtalitate:⁊ coꝛruptiuũ h̊ incoꝛruptiõe veſti
tũ:⁊ abſoꝛpta moꝛs fuerit in xpᷣi victoꝛia:tunc
deus erit oĩa in oibus. At non ſit tm in Salo⸗
mone ſapientia:in Dauid aĩ mãſuetudo:i hhe
lia ⁊ Finees zelus:in Abꝛaam ſfides:in Petro
cni dictũ eſt. Simon iohãnis amas me:pfecta
dilectio.in electiõis vaſe ſtudiũ pᷣdicãdi.Et in
ceteris:vel bina:vłtrina. Sed totus in cũctis
ſit:⁊ omni vᷣtutum choꝛo ſanctoꝛũ numerꝰ glo
rietur:⁊ ſit deus omnia in omnibꝰ. Crito.
Nullꝰergo ſanctoꝝ:qᷓ;diu i iſto coꝛpuſculo eſt
cũctas põt hr̃e vᷣtutes: Atti. Nullus:qꝛ
nunc ex ꝑte ꝓphetamus: ⁊ ex ꝑte cognoſcimꝰ

HNec eni poſſunt oĩia eſſe in oibꝰhoibꝰ:qꝛ non ẽ

luxurie magnitudinẽ exceſſit moduʒ libidinis

Publicanus i euãgelio qͥ ꝑcutiebat pectus:q̃⸗
ſi theſaurũ cogitationuʒ peſſimaꝝ: 2 2ↄſcientia

delictoꝛũ oculos non audebat tollere:ſuꝑbien

tis phariſei collatione fit iuſtioꝛ. Et Chamar
ſub ſpecie meretricis fallit iudã: Et ipius ſnia

q̃ deceptꝰ eſt:meret᷑ audire.iuſtiſicata eſt Tha

mar:magis qᷓ; ego.Ex qͥbus oibus appꝛobat᷑:
non ſolũ ad cõparationem diuine maieſtatl ho
mines nequaqᷓ; eẽ gfectos: ſᷣ ne angeloꝝ qͥdeʒ
⁊ ceteroꝛũ hoĩuʒ:qͥ vtutũ calũnia ↄſcẽderunt:
cuũ ⁊ tu qͥ melioꝛ es alteriꝰcollatiõe:quẽ imꝑfe⸗
ctũ eẽ mõſtraueris:rurſũ ab alio te pᷣeũte vin⸗
caris:ac ꝑ hoc nõ habeas verã ꝑfectioneʒ:q̃ ſi
gfecta ſit:nulla re indiget. Crito. Et quõ
Atticead ꝑfectioneʒ diuinus mo ꝓuocat.
Atti. Hac rõne q̃ dixi: vt ſm vires noſtras
vnuſqᷣſq; qᷓ;tũ valuerit extẽdat᷑. Si qͥ mõ poſ⸗
ſit ꝑuenire ⁊ cõpᷣhẽdere bꝛauiũ ſuꝑne vocatio
nis. Deniq; oĩpotens deus cui docet apoſtol⸗
iuxta diſpenſationẽ carnis aſſumpte ſubijcien
dũ filium: vt ſit deus omnia in oibus:pꝑſpicue
demonſtrat: ſibi cuncta eſſe ſubiecta. Bude et
Pꝛopheta ſubiectioneʒ ſui in fine pꝛeſumit di⸗
cens. Nonne deo ſoli ſubiecta erit aia mea: ab
ipo eni ẽ ſalutare meũ.Et qꝛ in coꝛꝑe eccłie ca⸗
put xpᷣs ẽ:qbuſda adhuc repugnãtibꝰ mẽbꝛis
vider̃ coꝛpus qʒ capiti nõ eẽ ſubiectũ.Nãq; ſi
patit᷑ vnũ mẽbꝛũ:cõpatiunt᷑ oia ⁊ totũ coꝛpus
doloꝛe vniꝰ mẽbꝛi cruciat᷑.Qð dico:ita mani⸗

imoꝛtalis filius hoiĩis. Crito. Et quõ legimꝰ
Qui vnã habuerit:omnes videt᷑ habere vtu⸗
tes? Atti. ee
ceſſe eſt eni vt ſinguli excellãt i qbuſdaʒ.⁊ tñ h

Participatiõe:nõ ꝓpᷣetate Ne

qð legiſſe te did:vbi ſcriptuʒ ſitneſcio. Cri.
gnoꝛas hãcphiloſophoꝝ eẽ ſniazʒ. Atti.
ed nõ apoſtoloꝝ. Neq; eni mihi cure eſt qᷣd
Ariſtoteles: ̊ qͥd NMaulus doceat. Crito.
Obſecro te. Nõne Jacobꝰ apoſtolꝰ ſcribit: qͥ

in vno offẽderit:eẽ oĩuʒ eũ reůũ. Atti. Ipᷣe

locus ſe interpᷣtat᷑.Nõ eni dixerat vñ ceꝑat di
ſputatio.qui diuiteʒ pauperi in honoꝛẽ pꝛetu⸗
lerit: reus eſt adulterij vel homicidij. In hoc

eni delirant ſtoici paria cõtendentes eẽ pecca⸗

ta. Sed ita quoq; qui dixit non mechaber: di
xit ⁊ non occides.ꝙ⁊ ſi nõ occides:mecchabe
ris aũt:factꝰes tranſgreſſoꝛ legl:Leuia cũ leui
bus ⁊ guia cũ grauioꝰꝰcõparantur.Nec ferula
dignũ vitiũ gladio vindicandũ eſt:nec gladio
dignũ ſcelus ferula coercendũ. Cri. Eſto

vt nullus ſanctoꝝ oẽs vtutes habeat:hoc cer⸗

te dabis.in eo qꝗð poteſt facere:ſi fecerit:eſſe ꝑ
fectũ. Atti. Non tenes qͥd ſupꝛa dixerim
Crito. Quidnã illud eſt: Atti. Perfe⸗
ctũ eẽ in eo qð fecit.⁊ imꝑfectũ in eo qð facere
nõ potuit. Cri. Sʒ ſicut ꝑfectꝰẽ in eo qd
fecit:qꝛ facere voluit.ita ⁊ in eo ꝑ qð imꝑfectꝰ
eſt:qꝛ no fecit:ꝑfectũ eſſe potuiſſe:ſi facere vo
luiſſet. Atti. Quis enĩ nõ vult facere.qð
ꝑfectũ eſt: Aut quis non cũctis cupiat floꝛere
vtutibus:? Si totum reqᷣris:ab oibus tollis re
rum diuerſitatem ⁊ gratiaꝝ diſtantiã:⁊ creato
ris artificis varietateʒ. cuius ſacro ꝓpheta ſo⸗
nat carmie. Oia in ſapientia feciſti. Indignet᷑
Lucifer q̃re fulgoꝛẽ lune ñ habeat. Luna ſuꝑ
ſuis defectibꝰa laboꝛe cauſet᷑:cur annuũ ſolis
circulum ſingulis menſibus expleat ſol ãratur

6N
dunt:
fecid
cerib
Pieru
enol
ad
leſq
uin
gulta
ſesſiun
cahe
loꝛis
Gbr
ſici
aturis
Ooh;
Napt
winn
o⸗
ſen⸗
ſion
fſo⸗
nun
rep
bere⸗
deus
buori
miuse
gliude
curath
ſpotan
Aront
buls,A
ſtnelat.
lentiorſt
hoista
ſeſpon⸗
o.
undta
Unos⸗
figſcof
Negten
gemſn
Gego
manso⸗
Uitürec
lo⸗ depe

Autpo
nnsi
neig

Tractatus II

q̃̊d offenderit: vt lune curſu tardioꝛ ſit. Clame

mus ⁊ nos homũculi:qͥd cauſe extiterit: vt ho
mines ⁊ angeli facti ſimus: q;q; magiſter nt o

op X oWid ẽ. vetuſtꝰ: ò cuius b fonte pꝛoce
dunt: omes rõnales creaturas equo aſſerit iu⸗
re cõditas.vt inſtar q̃drigarũ ⁊ curruũ de car⸗
ceribꝰexeuntes:in medio ſpatio vł coꝛruantvł
pteruolent: ad optata ꝑueniant Elephãti tã
te molis: ⁊ griphes in ſua grauitate cauſentur
cur q̃ternis pedibus incedant: cum muſce culi
ceſq; ⁊ cetera huiuſcemodi animãtia ſub pẽnu
lis ſenos pedes habeat.⁊ aliqui vermiculi ſint
qui tantis pedibus ſcateant: vt innumerabi⸗
les ſimul motus nulla acies copꝛehendat. Di⸗
cat hec Martion: ⁊ omnes heretici: qui crea⸗
toꝛis oꝑibus illudunt. Aeſtrũ decretũ hucul⸗
q; ꝑueniet: vt dum ſingula calũniant᷑: manuʒ
inuciãt deo:cur ſolus deus ſit? cur iuiderit cre
aturis: vt non omes eadẽ polleant maieſtate:
Qũð lʒz non dicatis ( Meq; eni tam inſani eſtis)
vt aꝑte pugnetis deo.tamen alijs verbis lod⸗
mini: rẽ dei homini copulãtes:vt ſit abſq; pec⸗
cato:qð ⁊ deus eſt. Unde apoſtobł ſuꝑ diuer⸗
ſis intonans gratijs lotur. Oiuiſiones dona
tionũ ſunt.ideʒ aũt ſpũs.⁊ diuiſiones miniſte⸗

rioꝛũ ſũt: ſed idẽ dominꝰ.⁊ diuiſiones oꝑatio⸗

num. VUnꝰ autẽ deus: opatur omia in oibus
Crito. MNimius es in vna atq; eadẽ qſtione:

„

vt ꝑſuadere coneris hoiem vniuerſa ſimulba
bere nõ poſſe:qſi aut inuiderit aut nõ potuerit
deus pᷣſtare imagini ⁊ ſimilitudini ſue vt in oi⸗
bus rñdeat ſuo creatoꝛi.
mius an tu:qͥ ſoluta ꝓponis: et non intelligis

aliud eſſe ſilitudinẽ: aliud eqlitatem. Illud pi⸗

cturã:hoc eſſe veritatẽ. Verus equus cãpoꝛũ
ſpatia trã ſuolat pictus parieti heret in curru:

Arriani dei filio non cõcedunt: qð tu oi hoi tri

buis. Alij nõ audẽt ꝑfectũ in xpᷣo hoiem ↄfue⸗
ri:ne ſuſciꝑe in eo hoĩs peccata cogant᷑: qſi po
tentioꝛ ſit creatio creatoꝛe. Et idipᷣm tm filius
hois:qð dei filius.Aut igit᷑ ꝓpone alia:qᷣbus
reſpondeã. aut deſine ſuꝑbire: ⁊ da gliam deo
Crito. Immemoꝛ es rnſionis tue:⁊ dum ar
gumẽta argumẽtis ↄnectis :cꝑ ſcripiuraꝝ la
tiſſimos cãpos infrenis equi libertate baccha⸗
ris iſuꝑ foꝛtiſſima qſtione: cui pollicitus es te

ↄſequentibꝰreſponſurũ:oino tacuiſti: obliuio⸗

nem ſimulãs vt necelſitatẽ rñũſionis euaderes.
Sʒ ego ſtuliꝰad hoꝛã tribui qð petebas:exiſti⸗
mans oblaturũ ſpõte qð acceꝑas.⁊ non admo
nitũ reddere qð debebas. Atti. Mili fal⸗
loꝛ de poſſibilibꝰmãadatis dilata ẽ rũſio Cri.
Aut poſſibilia deꝰmandata dedit.aut ipoſſibi
lia. Si poſſibilla:in nr̃a pꝛãte ẽ ea faccre:ſi veli

mus Si ipoſſibilia: nec i ̊ rei ſumus:ſinõ faci

mus: qð iplere nõ poſſumꝰ. Acꝑ hoc ſiue poſ⸗

Atti. Ego ne ni⸗

Fo. LXX
Epla XVII

ſibilia dedit deus madata ſiue impoſſibilia: pt
hö ſine pctõ eẽ ſi velit. Atti. Quelo vt pa
tiẽter audias. nõ eni de aduerſario victoꝛis: ſʒ
ↄtra mendaciũ querimus veritatez. De poſſi
biles dedit huano generi ingenio oẽs artes qᷣp
pe as plurimi didicerũt: vt taceaʒ de his quas
Greci Auααοαααπ vocãt: nos ad opa manu-⸗
um ptinere poſſumꝰ dicere. Verbi g a: gräma
ticã:rhetoꝛicã:philoſophie tria genera:phyli⸗
cam: ethicã: logicã:geometriã atq; aſtronomi
am: aſtrologiã: arithmetricã .q ⁊ ipe ꝑtes phi⸗
loſophie ſũ: :medicinã etiã que in tria diuidit

Aior InOνρid é. vict'rönem αρενα
xov id ẽ medicamentirõnemx cipoναυ8ùe—y5
idẽ opis manuarij roneʒ. Juris qʒ ⁊ legũ ſci⸗
tiã as noſtrũ: q;uis ſit igemoſus poterit oĩa cõ
p̃hẽdere:Cũ eioquẽtiſſimꝰoꝛatoꝛ de rhetoꝛica
⁊iuris ſciẽtia diſputãs dixerit:pauci vnũ pñt

vtrũq; nemo Aides ergo:ꝙ ⁊ de poſſibile iuſ

ſerit: Et tñ id qð poſſibile ẽ ꝑ naturaʒ:nullum
poſſe cõplere: DOedit itaq; pᷣcepta diuerſa: vir
tutes varias:q̃s oẽs ſimul hr̃e nõ poſſumꝰ At
q; ita fit: vt qð in alio:aut pꝛimũ:aut totuʒ eſt i
alio ex ꝑte verſet᷑. Et tñ nõ ſitin crimie:qui noõ
habet oia. Nec ↄdẽnet᷑ ex eo:qð nõ habet. Sʒ

iuſtificet᷑ ex eo:qð poſſidet. Deſinit apks:q̃lis

eps eẽ debegt:ſcribẽs ad Timotheuz. opoꝛtet
epᷣm eẽ irrephenſibilẽ: vniꝰ vxoꝛis virũ:ſobꝛiũ
pudicũ: oꝛnatũ:hoſpitalẽ: docileʒ:nõ vi nolen
tũ:nõ ꝑcuſſoꝛẽ:s maſuetum:non litigioſũ:ſine
auaritia:domũi ſuũ bñ regentẽ:filios habẽtem
ſubditos cũ oi pudicitia.Et nõ neophytũ: nei
flatus iĩ iudiciſj icidat diaboli. Opoꝛtet aut eũ

etiã teſtimoniũ defoꝛis hre:ne in obpꝛobꝛiũ in

cidat: laqueuʒ diaboli. Cito quoq; ſcribens

diſcipulo: quales epiſcopos debeat oꝛdinare
bꝛeui ſermone demöſtrat. Ideo reliqui te Cre
te: vt que reliqua ſunt coꝛrigas: et conſtituas

per ciuitates pꝛeſbyteros: ſicut ego pꝛecepi ti⸗
bi. Si quis eſt ſine crimine: vnius vxoꝛis vir:
fios habens fideles: nec in accuſatiõe luxurie
aut non ſubiectos. Opoꝛtet autẽ epiſcopũ eſle
ſine crimine.ſine accuſatiõe. HNoc enim magis
VEVXAXIv ſicut dei diſpenſatoꝛẽ: nõ ꝓnũ:
non iracundũ:non vinolentũ:nõ ꝑcuſſoꝛẽ: nõ
turpis lucri apetitoꝛẽ. Sʒ hoſt pitalẽ: benignũ
pudicũ:iuſtũ:ſãctum: ↄtinentem trobtinentem
Doctrine fidelem ſermoneʒ: vt poſſit exhoꝛtari
in doctrina ſana. Et contradicẽtes coarguere
vt diuerſarũ pſonarum varia pᷣcepta nunc ſile
am: circa mãdasa epiſcopi me tenebo Ault cer
te deus tales eſſe epiſcopos: ſiue p̃ſbyteros:q⸗

les vas electionis docet. Pꝛimuz quod dixit.

Irrepꝛehenſibilis: aut nullus: aut rarꝰ. Quis
eſt eni qui nõ quaſi in pulchꝛo coꝛpe: aur neun
aut verucam habeat. Si enim iple apoſtoſus

WDars

dicit de Petro: ꝙ non recto pede inceſſerit in
euangelij veritate. ⁊ intantũ repᷣhenſibilis fue
rit:vt ⁊ Barnabas adductus ſit i eẽdem ſimu

lationeʒ: quis indignabit᷑ id ſibi denegari:qð

pꝛinceps apoſtoloꝛum nõ habuit.Deinde vni
us vxoꝛis virum ſobꝛium:pudicum: oꝛnatuz:
hoſpitalẽq;: vt reperias:illud certe qð ſequi᷑
Aid t1πſ˙Zpoſſit docere: non vt interpꝛe⸗
tatur latina ſimplicitas:docileʒ:cũ ceteris vir

tutidus difficulter inuenies. vinolentũ quoq;

⁊ ꝑcuſſoꝛem: ⁊ turpis lucri cupidum repudiat
apoſtolus:⁊ ꝓ his cupit manſuetũ:abiq; iur⸗
gio:ſine auaricia.Etvt domũ ſuam optime re
gat.Quodq; vel difficillimũ eſt: vt filios habe
at ſubiectos cum omni pudicitia. Non eni ſuf⸗
ficit ꝓpꝛiam habere pudicitiã: niſi eam filioꝛuʒ

⁊ comitũ ac miniſtroꝛũ pudoꝛe decoꝛet᷑.dicẽte

Bauid.Ambulãs in via imaculata h mihi mi
niſtrabat. Cõſideremus quoq; &Iαπι pu⸗

dicitie filios habentẽ ſubditos in omni pudici

tia: vt nõ ſolũ opere:ſed mone quoq;: ⁊ nuti⸗
bus ſe abſtineat ab impudicitijs. Ne foꝛte illð
icidat Heli:qui certe increpauit filios ſuos di

cens.Nolite filij mei nolite:non bonã famã qu

dio ego de vobis. Coꝛripuit:et punitus eſt:q.
non coꝛripere debuit:ſed abijcere Quid faciet

qui gaudet ad vitia: qͥ emẽdare nõ audet:qui

cõſcientiã ſuõ meruit: ⁊ quod cunctus populꝰ

clamitat:neſcire ſe ſimulat: Quodqʒ ſequitur
ApEοσιa1 Iov vt etiã a nullo accuſet᷑: vt bonã

opinionẽ ab is qui foꝛis ſũt habeat: vt etiẽs ma

ledict aduerſarioꝛũ careat. Et qͥbus doctrina

diſplicet placeat cõuerſatio.puto ꝙ non facile

ſit reperire:maximeq; illud: vt potes ſit aduer

ſarijs reſiſtere:⁊ ꝑpꝑuerſos oppꝛimere: et ſupare
doctrinas. vt non neophytis epᷣs oꝛdinet᷑: qð

videmus noſtris tempoꝛibꝰꝓ ſũma eligi iuſti⸗

cia. Nequaq; vtiq; apłs neophytũ refutaret:
ſed baptiſmũ vetera peccata ↄſcindit. ouas
vYtutes non tribuit.Dimittit ⁊ arcet. Et dimiſ
ſo ſi laboꝛauerit pꝛemia pollicetur Aut nullus

inquã aut rarus ẽ q oĩa habeat que habere de⸗
bet epiſcopus.Et tamẽ ſi vnũ vel duo de cata

logo virtutum epᷣi cuiq; defuerint.non tñ iuſti

carebit vocabulo. Nec ex eo damnabit᷑ qð nõ

habet. ſed ex eo coꝛonabĩ qd poſſidet. Omia
eni habere ⁊ nullo indigere vᷣtut eius ẽ qͥ pec.

catum non fecit. nec dolus inuentus eſt in oꝛe
eius.qui cum malediceret᷑ non maledixit: qui
cõſidenter vtutum cõſcientia loquebat᷑. Ecce
venit pꝛinceps mundi huius: et in me inuenit
nihil. Qui cum eſſet in foꝛma dei nequaqᷓ; rapi
nam arbitratus ẽ equalẽ ſe eſſe deo. Sed ſe ex⸗
inaniuit foꝛmꝗ ſerui accipiens: ⁊ factus ẽ obe⸗
Ddiens vſq; ad moꝛtem: ⁊ moꝛtem crucis. Pꝛo⸗
Ptereg donauit ei deus nomẽ ſuꝑ omne nomẽ

Vt in nomine ihu flectant genua celeſtia terre
ſtria ⁊ inferna. Si ergo in vna epiſcopi ꝑſona
pauca pᷣcepta aut nequaqᷓ; aut difficulter inue
nies:qͥd facies de omni homine:qui cuncta de

bet implere mandata:Et ex coꝛpoꝛalibus con
ſideremus ſpiritalia. Alius velox pedibus E
nõ foꝛtis manu. Ille tardus inceſſu: ſed ſtabi⸗
lis in pꝛelio.Hic pulchꝛaʒ habet faciem:ſ rau⸗
ce vocis eſt.alius tetram.ſed dulci modulatio

ne cantat. Illuʒ ingenioſũ.ſed obliuioſũ.ũc

memoꝛẽ: ſʒ tardi videmus ingenij. In ipᷣis cõo⸗
trouerſijs:in qbus quondã pueri luſimus: nõ

omnes ſimiliter vel in phemijs: vel ĩ narratio
nibus:vł in exceſſibus:vel in argumentis.aut

exemploꝛuʒ copial:⁊ epilogoꝛum dulcedine ſe
agũt. Sed eloquẽtie ſue alia atq; alia in parte
diſſimiles ſunt. De viris magis eccleſiaſticis

loquoꝛ. Multi ſuꝑ euangelia bene dixerunt.

Sed in explanatione apoſtoli impares ſui ſũt
Alij cum inſtrumẽto nouo optime ſenſerũt: ia
pſalmis ⁊ veteri teſtamẽto muti ſũt. Hoc totrũ
dico:ꝙ non omia poſſumus omnes. Raruſq;ʒ
aut nullus eſt diuitũ:qui in omni ſubſtãtia ſuaꝰ
paria vniuerſa poſſideat. Poſſibilia pꝛecepit
deꝰ: ⁊ ego fateoꝛ.Sed hec poſſibilia cuncta ſin
guli habere non poſſumꝰ.non imbecillitate na

ture:ne calumniã facias.ſed animi laſſitudine

qͥ cunctas ſimul ⁊ ſemꝑnon poſſit hr̃e vtutes

qð ſi ⁊ in in eo arguis creatoꝛem: quare te talẽ
ↄdiderit:qui deficias atq; laſceſcas. dicã iterũ
maioꝛ erit repᷣhenſio:ſi eum volueris accuſare
quare te deum nõ fecerit. Sed ſi dices:ſi non

poſſũ ergo peccatuʒ nõ habeo:habes pctm.q̃⸗
re nõ feceris:qð alius poruit facere. Rurſũq;

ille:cuius tu cõparatione deterioꝛ es:vł tui in

alia vtute:vel alterius:erit collatiõe peccatoꝛ

atq; ita fit:vt quẽcunq; pꝛimuʒ putaueris:mi⸗

noꝛ ſit eo:qͥ ſe ĩ alia parte maloꝛ eſt. Crito.
Si nõ põt hõ eſſe ſine peccato.quõ iudeis ſcri⸗
bit apłs.Ei qͥ potẽs ẽ conſᷣuare vos ſine pecca

to: ⁊ ↄſtituere añ ↄſpectũ głie ſue imaculatos:

quo teſtimonio cõpꝛobat᷑ poſſe hoĩem eẽ ſine
peccato: ⁊ maculã nõ habere: Atti. Nõi⸗
telligis que ppoſueris. Neqʒ eni homo põt eẽ

ſine pctõ:qð tua hʒ ſnia:ſʒ põt:ſi voluerit deꝰ:

holem ᷣuare ſine peccato:⁊ imaculatũ ſua mi⸗
ſericoꝛdiã cuſtodire Hoc ⁊ ego dico:q cuncta
deo poſſibilia ſunt.omini aũt nõ qͥcqͥd volu
erit poſſibile eſt.⁊ maxime id eſſe: ꝙ nullã lege
ris habere creaturã. Crito. Mon dico ho
minẽ eſſe ſine peccato:qð tibi foꝛſitã impoſſibi
le videat᷑.ſʒ poſſe eſſe ſi velit.Aliud eſt eni eſſe
aliud poſſe.Eſſe q̃rit exempluʒ: poſſe oſtendit
imperij veritateʒ. Atti. Mugaris:nec me
miniſti illiꝰ puerbij.actũ negas:⁊ in eodem ce

no volutaris.imo laterem lauas: ꝓ quo nihil

glive
vele
futun
gliſte
dom
hoce
loel
veru
ſun
cenn
enfea
pelu
gop⸗
Cn
7
ſunm
ie
Crn
Cuc
peren
capie
gudie
hore
er
buini
eſe
Gor
qod
reoe/
haobet
leceſi⸗

fütuti

ngzo
hlerist⸗
feume
lhecclin.
feoſaler
ſenrü
lant⸗
jedeopf
lutüeſe
Unfeg
dangce
1iar
mnitt
hlan
hedede
docor⸗
le. Pon
oemng
Alterco⸗
dant Er
n. He⸗

ſnclcaea

Rllon de

Acllaign
Gs aliſtſic;
Aboenwm.
limraſtit
üveſeieirg
nſit haci
mnss Nen
Wiſotirſe
ſbiapect
binanc
mindecltten
Iminibndr
oſubiefn
m rrn
ces Niri
drostaa
Didenia
bttsdn⸗
uinn dui

E = Se

E =

=
=

Crmes N

olnie an

vlehinti
1e
Cioni
Ninnan⸗
iiaaäin

— =
=
=—

=
☛

See
=è

—
E
———
=
=

= =
E

—
= =

—
—
S=☛
=S
=
= =

—
S
—
—. —
—
—
—
—
S

=

1

aliud audies:niſi hoc:qð oibus ſppatet Rem te
velle firmare:que nec eſt:nec fuit:⁊ foꝛſitã nec

futura eſt.Atq; vt ipo verbo vtar:⁊ ſtulticiaʒ
aſiſtate.id ẽ.incõſiſtẽtis argumentatiõis oſtẽ⸗

dam:eſſe poſſe te aio dicere:quod eẽ nõ poſſit.

hoc eni qð ꝓpoſuiſti:poſſe hominẽ ſine pecca⸗
to eſſe ſi velit:aut verum eſt:aut falſuʒ eſt. Si
verum eſt:oſtende qͥs fuerit Si falſũ:qͥcqͥd fal
ſum ẽ:nunqᷓ; fieri põt. Verũ hec q̃ſi exploſa ta
ceant᷑:⁊ i ſcriniolis vris muſſitent publicã faci
em foꝛmidantia. Trãſeamus ad alia:in qbꝰ ꝑ⸗

petua oꝛatiõe vtẽdũ eſt. Ita dũtaxat vt habe⸗

as ptãtem refellẽdi:⁊ q̃rendi:ſi ùd volueris.

Crito. Audiã patiẽter:nõ eni dicã libenter.

⁊ miraboꝛ ingeniũ:cuius magis ſtupeo falſita

tẽ. Atti. Vtrũ falſa ſint an vera:q̃ dicturꝰ
ſumtcũ audieris:tũc ꝓpbabis. Crito. Lo

q̃re vt vis.mihi decretũ eſt:ſi rñderenõ potu⸗
ero:magis ſilere qᷓ; mẽdacio acqeſcẽ. Atti.
Quid intereſt vtrũ te tacentẽ an loquenteʒ ſu⸗

perem:Et iuxta Pꝛothei fabulã. Aigilanteʒ

capiam an doꝛmientẽ: Cuũ dixeris qᷓ volueris:
audies q̃ nequaqᷓ; velis. Veritas eni laboꝛare

põt: vinci non põt. Libet ſentẽtias tuas parũ⸗

per diſcutere:vt ĩtelligant ſectatoꝛes tui qᷓ; di⸗
uinũ in te mirent᷑ ingeniuʒ. Dicis ſine peccato
eſſe non poſſe:niſi qͥ ſcientiaʒ legis habuerit: ꝑ
qð magnã ꝑtem xpᷣianoꝝ excludis a iuſticia:⁊
q̃ pᷣdicatoꝛ es impeccantie:oẽès ꝓpꝛie peccato⸗

res eſſe puincias.Quotus eni qſq; xp̃ianoꝛuʒ

habet legis ſcientiã:quã in multis doctoꝛibus
eccleſie:aut raro aut difficulter inuenias: Ae⸗
rũ tu tãte es liberalitatis: vt fauoꝛem tibi apð
Amaʒonas tuas concilies. At in alio loco ſcri
pſeris:ſcientiã legis etiã feminas habere debe

re:cum apoſtolꝰ doceat eſſe tacendũ mulieribꝰ

in eccłia.⁊ ſi d ignoꝛãt domi viros ſuos debe
re ↄſulere. Nec ſufficit tibi dediſſe agmini tuo
ſcientiã ſcripturaꝝ:niſi eaꝝ voce ⁊ canticis de
lecteris. Jungis eni ⁊ ponis in titulo ꝙ ⁊ femi
ne deo plallere debeãt.Quis eni ignoꝛat pſal⸗
lendũ eſſe feminis in cubiculis ſuis: ⁊ abſq; vi
roꝝ frequẽtia ⁊ cõgregatiõe turbaꝝ: Verũ tu

donas qð licet:vt qð verecũde facere debeãt:

⁊ abſq; vllo arbitrio magiſtri auctoꝛitate pꝛo⸗

clamẽt.xiiij.titulo.Addis pᷣterea ſᷣuum deini
hil amaꝝ de oꝛe ſuo:ſed ſemꝑ qð dulce ẽ ⁊ ſua⸗

ue debere ꝓferre:⁊ qſi alius ſu ſeruus dei:aliꝰ
doctoꝛ ⁊ ſacerdos eccłie pꝛioꝛis oblitus ſenten
tie. MPonis ĩ alio titulo.xxij.ſacerdoiẽ ſiue do⸗
ctoꝛem omniũ aciuũ ſpeculari debere: ⁊ fiduci
aliter coꝛripere peccãtes:ne ꝓ iſdeʒ rõneʒ red
dant.Et eoꝛũ ſanguis de ſuis manibus reqͥra⸗

tur. Mec ſemel dixiſſe ↄtentus idipᷣm replicas
⁊ inculcas.xxxj.ſacerdotẽ ſiue c octoꝛẽ nemini
adulari debere. Sed ardenter omes coꝛripere

—

Fo. LXV

— - .
. 3

ne ⁊ ſe ⁊ eos qui eum audiunt perdat Tâta ne

eſt in vno opere diſſonantia: vt quid bus dixre
ris:neſcias: Si eni ſeruus dei nihil amarũ de
ſuo debet oꝛe ꝓferre:ſed ſemꝑ qð dulce ⁊ ſua-
ue eſt. Aut ſacerdos ⁊ doctoꝛ ſerui dei nõ erũt

qui fiducialiter debent coꝛripere peccantes:et

nulli adulari:ſed audacter oẽs increpare.?clut
ſi ſacerdos ⁊ doctoꝛ non ſolum ſerui dei:ſed in
ter ſeruos eius pᷣncipalem teneant locum: fru⸗

ſtra ᷣuis dei blãditias ⁊ dulcedines reſeruaſti

cum hoc ꝓpꝛie hereticoꝛũ ſit:⁊ eoꝛuʒ qui deci⸗
pere cupiunt audientes:dicente apoſtolo.Hhu

iuſmodi enim chꝛiſto domino noſtro non ſerui
unt:ſed ſuo ventri.Et per dulces ſermones et

benedictiones ſeducũt coꝛda inocentiũ: ſemꝑ
inſidioſa: calida:blãda eſt adulatio. ulchꝛ e

q; adulatoꝛ apud philoſophos deſinit᷑. Blan⸗
dus inimicus:veritas amara eſt ꝛrugoſe fron⸗
tis:ac triſtis offenditq; coꝛrectos Vnde ⁊ apo
ſtolus loquit᷑. Inimicus vobis factus ſum: ve
ritatem dicens vobis. Et Comicus obſequiũ
amicos:veritas odiũ parit.Auapꝛopter ⁊ pa
ſca cum amaritudinibꝰcomedimus:⁊ vas ele⸗

ctionis docet paſca celebꝛãdũ:in veritate ⁊ ſin

ceritate. Neritas in nobᷣ ſit ⁊ ſinceritas: ama
ritudo ilico conſequetur. Illud vero qð i alio
ponis locoiomnes voluntate ꝓpꝛia regi:quis
chꝛiſtianoꝝ poteſt audire: Si eni non vnꝰinec
pauci:nec multi:ſed omnes regũt᷑ pꝛopꝛia vo⸗
luntate: vbi erit auxiliũ dei? Et quomodo illõ

exponis:A domino greſſus hominis dirigun

tur: ⁊ non ĩ homie via eius.Et nemo poteſ qͥc

q́ accipe:niſi datuʒ fuerit ei deſuper. Et ĩi alio

loco.Quid eni habes:quod non accepiſti: qͥd
gloꝛiaris:quaſi non acceperis: dicente domio

ſaluatoꝛe. Non deſcendi de celo: vt faciam vo
luntatem meam: ſed voluntatẽ eius qui me mi

ſit patris.Et in alio loco: Nater ſi fieri poteſt:
tranſeat a me calix iſte. Herũtamen non quod
ego volo:ſed ſicut tu vis pater. Et in oꝛatione
dominica.Fiat voluntas tua:ſicut in celo ⁊ in
terra. Qua ſententie temeritate aufers dei om
ne pꝛeſidium: Et quod ĩ alio loco fruſtra cona
ris adiungere abſq; dei gratia:quomodo ſenti
re velis:ex hoc loco intelligitur: dum gratiam
eius:non ad ſingula refers opera: ſed ad con-
ditionis ac legis et liberi arbitri poteſtatem
lxxij. Illud vero dum in ſequenti ponis capi⸗
tulo In die iudicij iniquis ⁊ peccatoꝛibus nõ
parcendũ: ſed eternis eos ignibus exurendos
ferre quis poteſt?⁊ interdicere te miſericoꝛdiaã
dei ⁊ ante diem iudicij de ſnia iudicis iudicare
vt ſi voluerit iniqͥs ⁊ peccatoꝛibus parcere: te
pᷣſcribente non poſſit. Dicis eni. Scriptuʒ eſt
enim in. ciij.pſalmo. Deſiciãt peccatoꝛes a ter⸗
ra: ⁊ iniqui ita vt non ſint. Et i Eſaia cõburẽĩ

Foars

iniqui ⁊ peccatoꝛes ſimul: ⁊ qui relinquũt deũ
cõſumabunt᷑.Et non intelligis cõminanoneʒ
dei interdum ſonare clementiaʒ. Non eni dicit

eos eternis ignibus cõcremari.deniq; Eſaias
de quo ponis teſtimoniũ:comburẽt᷑ ait iniqui

⁊ peccatoꝛes ſimul.Et non addidit ineternum
Et qui relinquũt deum cõſumabunt᷑: pꝛopꝛie
hoc ð hereticis loquit᷑:qui rectum fidei trami⸗

tem relinquentes cõſumabunt᷑:ſi noluerint ad

dominũ reuerti:quẽ dereliquerũt: que ſenten⸗
tia ⁊ tibi parata eſt:ſi neglexeris ad melioꝛa cõ
uerti.Deinde cuius eſt temeritatis:iniquos ⁊
peccatoꝛes impijs iungere:quia nobis ſic deſi

niunt᷑:omnis impius iniquus eſt:⁊ peccatoꝛẽ

nec recipꝛocat᷑:vt poſſimus dicere.Omis pec

catoꝛ ⁊ iniquus etiam impius ẽ. Impietas eni

ꝓpꝛie ad eos pertinet:qui noticiam dei nõ ha⸗
bent: vel cognitam tranſgreſſione mutarunt.

NPeccatum autem ⁊ iniquitas pꝛo qualitate vi

tioꝛum poſt peccati ⁊ iniquitatis vulnera reci⸗

pit ſanitatem. AUnde ſcriptum eſt. ulta fla
gella peccatoꝛis:⁊ non interitus ſempiternus

Et per omnia flagella atq; cruciatus emenda⸗
tur iſrael.Quem eni diligit dominus:coꝛripit
Flagellat autem omnem filium: quem recipit.

liud eſt credere magiſtri et parentis affectu.

aliud contra aduerſarios crudeli animo deſe⸗

uire.Quã ob cauſam ⁊ in pꝛimo pſalmo cani–᷑
Quoniaʒ non reſurgunt impij in iudicio Jam
enim in perditionem ſunt pꝛeiudicati. Neq;ʒ

peccatoꝛes in conſilio iuſtoꝛum. Aliud enim ẽ
gloꝛiam perdere reſurgẽdi:aliud perire perpe
tuo. VNeniet inquit hoꝛa:in qua omnes quiĩſe
pulcris ſunt audient vocem eius:⁊ egrediẽtur
qui bona fecerunt in reſurrectioneʒ vite.Qui

autem mala egerunt in reſurrectionem iudicij
AVnde ⁊ apoſtolus eodem ſenſu:quia eodeʒ et
ſpiritu loquit᷑ ad romanos. Quicunq; eniſine

lege peccauerunt:ſine lege peribunt.Et quicũ

GꝙBi in lege peccauerũt: per legem iudicabuntur

Sine lege impius eſt:qui impiꝰ ineternũ peri⸗

bit. in lege peccatoꝛ credens in deum:qui ꝑ le⸗

gem iudicabit᷑: ⁊ non peribit.Si peccatoꝛes et
iniqui eternis ignibꝰexuruntur:non times ſen

tentiam tuam: qui iniquũ ⁊ peccatoꝛem te eſſe

dicis. Et argumẽtaris nõ hominẽ eſſe ſine pec
cato: ſʒ eſſe poſſe.Ergo ſolus ille ſaluetur: qui
nunqᷓᷓ fuit: nec eſt:ſed futurus eſt: aut foꝛſitan

nec futurus:⁊ pereani omnes quos retro fuiſ/
ſe legimus. Tu ipᷣe qui Catoniana nobis infla
ris ſuꝑbia:⁊ ilonis humeris intumeſcis:q̃

temeritate peccatoꝛ magiſtri nomen aſſumis:

Aut ſi iuſtus es:⁊ humilitate ſimulas peccato

————— gaud ebimꝰ habere te ſo
lum: poſſidere cum ſocijs: qð nec vel poſſibile
patriarcharũ:nec ꝓphetarum:nec apoſtoloꝝ

1

quiſpiam habuit. Si aut Oꝛigenes omnes ra

W

tionabiles creaturas dicit non eſſe perdẽdas:
7 diabolo tribuit penitentiã: quid ad nos: qui

⁊ diabolum ⁊ ſatellites eius: omneſq; impios
⁊ pᷣuaricatoꝛes dicimꝰ perire ꝑpetuo:Et chꝛi⸗
ſtianos ſi in peccato pᷣuenti fuerint: ſaluãdos
eſſe poſt penas.xxj. Jũgis pᷣterea duo capitu⸗
la inter ſe diſcrepãtia:que ſi vera ſint:os aꝑire

non poteris. Sapientiã ⁊ intellectum ſcriptu⸗

raxꝝ niſi qui didicerit:ſcire nõ poſſe.xx. Etite⸗

rum. Scientiã legis vſurpare nõ debere indo⸗
ctum. Aut eni magiſtrum a quo didiceris pꝛo

ferre cogeris:aut ſi magiſter talis eſt:qͥ ab alio
non didicerit: et docuerit te qð ipſe ignoꝛabat
reſtat vt non recte facias:qui indoctꝰ vſurpas
ſcientiã ſcripturaruʒ:⁊ magiſter pꝛius qᷓ; diſci⸗
pulus eſſe cepiſti. Niſi foꝛte humilitate ſolita:
magiſtrum tuum iactitas dominuz: qui docet
omnẽ ſcientiã.vt cuʒ Moyſe in nube ⁊ caligi⸗
ne facie ad faciem audias verba dei.⁊ inde no
bis coꝛnuta fonte ꝓcedas.nec hoc fufficit: ſed

repente mutaris in ſtoicum: ⁊ de TZenonis no⸗

bis tonas ſuꝑcilio.lxx. Chꝛiſtianũ illius debe
re eſſe patientie: vt ſi q̃s ſua auferre voluerit:
gratãter amittat. Nõne nobis ſatis eſt patien-
ter ꝑdere:qð habemus: niſi violento atq; ra⸗

ptoꝛi agamus gratias: ⁊ eum cũctis benedicti

onibus ꝓſequamur:Gocet euãgelium ei:qui
nobiſcum velit iudicio cõtẽdere: per lites ac
iurgia auferre tunicã:etiam pallium eſſe cedẽ⸗
du. Non pᷣcepit:vt agamus gratias:⁊ leti no⸗
ſtra ꝑdamus. hoc dico:non ꝙ aliquid ſceleris
i hac ſententia ſit.ſed ꝙ vbiq; mediocria Oep
BoXιι½ ααrãſeas: 7 magna ſecter. AUnde ad
iungis gloꝛiã veſtiũ ⁊ oꝛnamentoꝛũ deo eẽ cõ⸗
trariam. Que ſunt rogo inimicitie cõtra deum
ſi tunicam habuero mũdioꝛem:ſi epiſcopus:pᷣ
ſbyter:⁊ diaconus:⁊ reliquus oꝛdo eccleſiaſti

cus in adminiſtratione ſacriſicioꝛũ candida ve
ſte pceſſerint. Cauete clerici: cauete monachi:
vidue ⁊ vgines:ꝑiclitamini:niſiſoꝛdidas vos

atq; pannoſas vulgus aſpexerit.Taceo de ho
minibus ſeculi:quibus aꝑte bellum indicitur.
Et inimicitie cõtra deum:ſi pꝛecioſis atq; nitẽ
tibus vtant᷑ exuis.clxiiij. Audiamus ⁊ cetera.
Inimicos vt ꝓximos diligẽdos:ſtatimq; op⸗
pꝛeſſurus grauiſſimo lethargo ponis.et dicis

clxj. Inimico nunqᷓ; eſſe credendũ: qð ſibi eſſe

contrariũ etiam me ſilẽte:ꝑſpicuum eſt.Sʒ di

ces vtrunq; vocibus ſcripture contineri: non
aiaduertens quo ſenſu in ſuis locis dicta ſunt

NPꝛeceptum ẽ mihi vt diligam inimicos:⁊ oꝛẽ

ꝓ pſecutoꝛibus.Nunqd iuſſum eſt: vt ita dili
gam quaſi ꝓpximos ⁊ ↄſanguineos ⁊ amicos:
vt iinter emulum ⁊ neceſſarium nulla diſtantis
ſit. Si inimicos diligo quaſi ꝓximos: amicis

gnid
ldt
ſocot
dum
e
dum
(lba
ensc
hont
riſti
1plen
au
crin
meto
apoc
pꝛim
ſtam
geli.
niten
louun
cepitß
pinu
nche⸗
aw
nont
late
lsfe
ſtolie
ſens
tur.
damen
ponit
chrinan
nineſit
dire ſ P
imitato⸗
Opiian

elgit

hliiei
derſinet
licpnst
oaſon
lltena.
Gmaſen
Ungi
Uunnob⸗
laitch
honi
Udent.
D
llGie
Ginants
hlnepot
Nicy he
ſtääng⸗

Gonen
ehadik
Finne
teſchine
Aduocp
ſraee
ſen b⸗
dchreic⸗
Nien
lottienc⸗
pſeiget
hloe⸗ ſſone
erpiöd
unlitneſtir
Hinnzguen
nnuberclig
badei tithee
hocfuſſcht
tde Tnnnete

timnüſlinsdee

ufenepbrt
Sſansetain
Wolenongn
nchaisbentda
cigeluntt
lernpeltn
rlin i
gnp tina
ünlſcht
znrdonari,
n. Wlen

etmi deetſd⸗

gichechnden
ſaſae
Ns ochattſin
Sciandrn
taann,
iiſri
innſ i

1 .
Nkilnniän,
richtaſi

4

Tractatus II

quid amplius exhibebo: Aut ſihoc dixeris:il
lud tacere debueras:ne contraria ſibi in eodeʒ

loco dicere videaris. Inimico nũqᷓ; eſſe credẽ⸗

dum. Sʒ quomodo diligat᷑ inimicus ⁊ lex do:

cet. Jumentũ aduerſarij ſi ceciderit:ſubleuan⸗

dum. Et apoſtolus.Si eſurierit inimicus tuꝰ:
ciba illum.ſi ſitierit da illi potum. Hoc eni faci
ens carbones ignis cõgregabis ſuꝑ caput eiꝰ.
non in maledictũ ⁊ condemnationẽ: vt pleriq;
exiſtimant:ſed in coꝛrectionẽ:reſurrectionem:

⁊ plenitudinẽ:vt ſuperatꝰ beneficijs odij igne
excocto frigoꝛe charitatis.inimicꝰ eſſe deliſtat
cxxiij.addis pᷣterea:regnũ celoꝛũ etiaʒ in teſta

mẽto veteri repꝛomitti. Poniſq; teſtimonia ðᷣ
apocryphis:cum pꝑſpicuũ ſit regnum celoꝛum

pꝛimũ in euãgelio pꝛedicari per Johem bapti

ſtam ⁊ dominũ ſaluatoꝛẽ ⁊ aplos.Lege euan⸗

gelia. Johones baptiſta clamat in devto. Pe⸗
nitentiã agite.apꝑpꝛopinquabit enim regnuʒ ce

loꝛum.⁊ de ſaluatoꝛe ſcriptũ eſt. Et eo tẽpoꝛe
cepit pᷣdicare ⁊ dicere. Nenitentiã agite apꝛo

pinquabit enĩ regnũ celoꝛũ. Tu aũt nos Ma
nicheos vocas:cur legi euangeliũ pᷣferentes:i
illa vmbꝛam:in hoc veritatem eſſe dicamus et
non intelligis ſtulticiã tuam impꝛudẽtie copu⸗
latam. Aliud eſt dãnare legem:qð Maniche
us faciat:aliud legi pᷣferre euangeliũ: que apo
ſtolica doctrina eſt. In illa eni ſerui:in hoc pꝛe
ſens dominꝰ loquit᷑. IObi ꝓmittitur:hic imple⸗
tur. Ibi initia:hic ꝑfectio eſt. In illa operũ fũ
damenta iaciunt᷑:hic fidei ⁊ gratie culmen im⸗
ponit᷑. Hoc poſuimꝰ:vt egregij pᷣceptoꝛis do⸗

ctrina monſtret᷑. Cẽteſimus titulus ẽ poſſeho

minẽ ſine peccato eẽ:⁊ dei mãdata facile cuſto

dire ſi velit.de quo abũde dictuʒ eſt. Cunq; ſe

imitatoꝛẽ :imo expletoꝛem oꝑis beati martyr
Cypꝛiani ſcribentis ad Cyrinũ eſſe fateat᷑: nõ
intelligit ſe in eodẽ opere dixiſſe cõtraria.Ille
in.liiij.titulo tertij libꝛi ponit: neminẽ ſine ſoꝛ⸗

de ⁊ ſine peccato eſſe.ſtatimq; iũgit teſtimonia

in qbus ſcriptũ eſt apud Job. Quis eni mun⸗
dus a ſoꝛdibus:ne ſi vnius etiã diei ſit vita eiꝰ
in terra. Et in pſalmo.l.Ecce in iniqtatibꝰcon

ceptus ſum:a ĩ peccatis cõcepi e mater mea

Et in epiſtola Johãnis. Si dixerimꝰ:qꝛpecca

tum nõ habemus:nos ipᷣos decipimus:⁊ veri

tas i nobis nõ eſt. Tu ex diuerſo aſſeris: poſſe
hominẽ ſine peccato eẽ.Et vt hoc verũ dixiſſe
videarl:ſtatim iũgis.Et dei mãdata facile cu⸗
ſtodire:ſi velit:que aut rarus:aut nullꝰ imple⸗
uit. Si eni facilia ſũt debẽt a pluribꝰcuſtodiri.
Sinautẽ vt ↄcedamus tibi:rarus quiſqᷓ; ea ex
plere põt:manifeſtũ eſt eſſe difficile:qð raꝝ eſt
atq; vt hoc augeas:⁊ magnitudinẽ tue vᷣtutis
oſtẽdas:qð ſcʒ de bono ↄſcientie theſauro eru

ctare conaris Monis in titulo.cxxiij. Nec leui

te. qͥdem eſſe peccanduʒz Et qͥd ſit hoc leuiter:

ne foꝛte ĩ oꝑete aliqͥs dixiſſe exiſtimaret: adne

ctis.cxxxj. Malũ vero nec cogitandu neq; il
lius ſentẽtie recoꝛdaris. Delicta qͥs intelligit⸗
ab occultis meis mũda me dne. Et ab allenis
parce ſeruo tuo. Cum eccłlia etiam ea qua per
ignoꝛantiã delinqmus: 2 ſola cogitatiõe pecca
mus: delicta eſſe fateaf. Intantʒu vt hoſtias
ꝓ erroꝛe iubeat offerri: et pontifex qui ꝓ cun⸗

cto populo depᷣcatur: ante pꝛo ſe offerat victi⸗
mas: q certe nunq; ꝓ alijs iuberer offerre: niſi

iuſtus ipᷣe eſſet. Nec rurſum ꝓ ſe offerre: ſi pec
cato careret ignoꝛantie ſcilʒ. Nunc mihi latiſſi
ma ſcripturaꝝ ſpatia pꝑagranda ſũt: vt doceaʒ

erroꝛẽ ⁊ ignoꝛantiã eẽ peccatũ. Obſecro te:ꝛnõ

ne legiſti: qͥ viderit mulierẽ ad cõcupiſcẽdum:
iam mechatus ẽ eam in coꝛde ſuo.Hõ ergo ſo⸗

lus aſpectus ẽ incẽtiua vitioꝝ reputant᷑ in pec
catũ:ſ ea qbus attribuimꝰaſſenſũ.Aut eni vi-

tare poſſumus malã cogitationẽ:⁊ cõſequęeter
poſſumus carere peccato. Aut ſi vitare nõ pol
ſumꝰ:reputat᷑ in pctm:qð caueri nõ põt.Calli
de qdẽ argamentaris:ſed nõ itelligis argume
tationem tuam ↄtra ſacras ſcripturas facere.

Aoluũt enĩ eloquia ſcripturarũ etiã ignoꝛantiã

habere pctm. Vñ ⁊ Job offert hoſtias ꝓ filijs
ſuis:ne foꝛte ꝑ ignoꝛantiã in cogitatione pecca
uerint. Et qͥ ligna cedit:ſi ſecuri ac ferro fugiẽ⸗

te de ligno homo fuerit occiſus:ꝑgere iubetur
ad vꝛbem fugitiuoꝛuʒz: ⁊ tamdiu ibi eſſe: q;diu

ſacerdos maximus moꝛiatur.id ẽ. redimatur
ſanguine ſaluatoꝛis. Aut in domo baptiſmatl
aut in penitentia que imitatur baptiſmat gra⸗

tiam: ꝑ ineffabilem clementiã ſaluatoꝛis: Qnõ

vult perire quenqᷓ;: nec delectat᷑ moꝛtibus pec
catoꝛum: ſed vt ⁊ cõuertantur: ⁊ viust. Cri.
Rogo que eſt iſta iuſticia: vt i peccato tenesr

erroꝛis: cuius reatũ non habet cõſcientia: Ne

ſcio me peccaſſe:⁊ eius rei qᷓ; neſcio:penas luo
Et qͥd plus faciã:ſi ſponte peccauero? Atti.
A me ſentẽtie ⁊ diſpoſitionis dei cauſas requi
ris? Reſpõdebit ſtulte iterrogationi tue liber
ſapiẽtie.Altioꝛa te ne queſieris. Et foꝛtioꝛa te
ſcrutatus ne fueris.Et alibi Noli eſſe ſapiens
multum. Et noli argumentari plus q; opoꝛtet

Et in eodem loco. In ſapientia ⁊ in ſimplicita

te coꝛdis querite deum. Ac ne foꝛte huic volu
mini contradicas:audi apoſtolum euangelica

clangẽetẽ tuba O altitudo diuitiaꝝ ſapie ⁊ ſcie

dei: qᷓ; inſcrutabilia ſunt iudicia eius: ⁊ inueſti
gabiles vie eius. Quis enim cognouit ſenſum
domini:⸗ Aut quis conſiliarius fuit eius? Iſte
ſunt queſtiones:ð quibus ⁊ in alio loco ſcribit
Stultas autem ⁊ ineruditas queſtiones deui-⸗
ta:ſciens quoniaʒ lites generant. Et Eccleſia⸗
ſtes: de quo certe libꝛo nulla eſt amviguitze .

Dixi inquit ſapiens efficiar :7 ipᷣa longe facta

eſt a me:ꝓfunda pꝛofunditas:quis eam inue⸗

nit:a me queris quare figulus aliud vas fece⸗
rit in honoꝛem:aliud in contumeliam. Et non
vis acquieſcere Paulo ꝓ ſuo domino reſpon-
Deri. O homo tu qͥs es qui reſpõdes deo: Au

di ergo bꝛeuiter teſtimonia ſcripturaꝝ: vt ſtul

ta imo impia ſciſcitatio in ꝓꝑpetuuʒ conticeſcat

Lodtur deus in Geneſi. Mon adijciam vltra
maledicere terre ꝓpter oꝑa hominũ: quia ap⸗

poſita ẽ mens hominis diligẽter ad mala a pu⸗

eritia.Abꝛaam ⁊ Sara audita repꝛomiſſiõe fi⸗
lij Iſaac:ridẽt in coꝛde ſuo: ⁊ tacita cogitatio
non latet ſciẽtiã dei.Arguũtur in riſu ⁊ ipᷣa co

gitatio quaſi pars infidelitatis repᷣhẽditur:at⸗
tamen non ex eo ꝙ riſere diffidentie ↄdemnãt᷑

ſed ex eo qð poſtea crediderunt iuſticie palmã

acceperunt. Loth neſcit in cõcubitu filiarum
quid fecerit:⁊ inebꝛiatus ab eis non habet cri⸗

men cõſcientie.Et tamen erroꝛ in vitio eſt. Ar

gue ſanctũ viꝝ Jacob: q̃re Rachel foꝛinoſam
dilexerit ꝓ qua ⁊ ſeruiuit multo tempoꝛe:et in
Lie pꝛimo cõcubitu fuerit contriſtatus:⁊ acq⸗
eſce tandem humane fragilitati que etiam pul
chꝛa coꝛpoꝛa diligit: ⁊ defoꝛmia deteſtat᷑. Lu⸗
get Jacob moꝛtem filij ſui Joſeph: ⁊ multo tẽ
poꝛe conſolationẽ non recipit filioꝛum:reſpon
detq; lugens ⁊ gemens. Uadam ad infernuʒ.
⁊ pꝛobat ſe hominẽ: dum iuſtus ignoꝛat quid
actum ſit de iuſto filio YJoſeph. In Exodo ſcri
ptum eſt. Si percuſſerit aliquis quempiam et
moꝛtuus fuerit:moꝛte moꝛiat᷑. Sinautẽ volẽs
ſed deus tradidit eum in manibus eius: dabo
tibi locũ:ad quem cõfugiat: qui occiderit. In
quo notandũ eſt: ꝙ deus tradidit homineʒ in

manus eius:⁊ ille qui occidit per ignoꝛantiam

exilio ↄdemnatur. In Leuitico lex exponitur

Aniia ſi peccauerit in conſpectu domininon

ſponte ex omnibꝰpᷣceptis domini que nõ opoꝛ
tet fieri:feceritq; vnum ex eis:ſiue pontifex fu
erit:ſiue omis ſynagoga: ⁊ reliquus populus
2 poſtea didicerit peccatuʒ ſuum: quod pecca
uit per ignoꝛantiã:offert munus hircum in ca⸗
pꝛis maſculũ imaculatuʒ:⁊ ponet manus ſuas
ſuper caput eius:interficietq; illuʒ in loco vbi
mactant᷑ holocauſta coꝛam domino: quia pꝛo
peccato eſt. Statimq; in ſequentibꝰ. Si tetige
rit aliquid imundũ: quod non liceat tãgere: et

fecerit per ignoꝛãtiã: ⁊ poſtea didicerit ſiue p⸗

miſerit aliqᷣd:⁊ fuerit oblitus: ꝓnunciabit pec
catum ſuuʒz in quo peccaſſe ſe ꝑſpicit: ⁊ offeret
domino ꝓ his que peccauit:agnã ſiue capꝛam
ꝓ peccato.⁊ pᷣcabitur ꝓ eo ſacerdos ſuꝑ pecca
to:⁊ dimittetur ei peccatũ.Sinauteʒ non pᷣua

luerit manus eius:vt offerat ouem peccat eiꝰ

qͥbꝰ peccauit: duos turtures aut duos pullos

columbarũ offert domino: vnum ꝓ peccato:⁊

vnum in holocauſto:⁊ poꝛtabit ea ad ſacerdo⸗

tem. ⁊ offeret ſacerdos ꝓ peccato qð peccauit
et dimittetei. Ceteraq; his ſimilia: que ſtudio
bꝛeuitatis omitto:ne faſtidiũ ſtomacho tuo fa
ciam. In conſequentibꝰ quoq; narrat Moy⸗
ſes:qꝙ in cõſecratione Aaron ⁊ filioꝛũ eius ob⸗
tulerit vitulum ꝓ peccato: ⁊ poſuerit Aarõ et
filij eius manus ſuper eum ſuꝑ caput videlicet
vituli:qui erat ꝓ peccato:⁊ mactauerit eum:⁊

tulerit eum de eius ſanguine: ⁊ poſuerit ſuper

coꝛnua altaris ĩ circũitu digito ſuo:atq; altare
mũdauerit Silr in ariete fecerit:⁊ ð ſãguie eiꝰ
tetigerit auriculã eiꝰ dexterã: et manũ dexterã
⁊ ſũmitatẽ pedis dextri.Et pꝰ młta alia q̃ nar⸗

rare longiſſimũ eſt: ⁊ enumeratis diebus.vij.

ita legimus. Factũ eſt quoq; die octauo:⁊ vo⸗

cauit Moyles Aarõ: ⁊ filios eius:⁊ oẽs ſeni⸗

oꝛes iſrael:⁊ dixit ad Aaron.Tolle vitulum ð
bobus ꝓ peccatis ⁊ arieteʒ in holocauſto ima⸗
culatũ:⁊ offeres deo in ↄſpectu domini:⁊ ſeni⸗
oꝛibus iſrael loquere dicens. Tollite hircũ de
capꝛis viuũ ꝓ peccato:⁊ vitulum imaculatuʒ
anniculũ in holocauſtũ. Dixitq; Moyſes ad
Aaron. Accede ad altare: ⁊ fac ꝓ peccato tuo
reliqua. Rurſũq; eleuauit Aaron manus ſuꝑ
populũ:⁊ benedixit eis.Deſcenditq; cuʒ feciſ

ſet ꝓ peccato ⁊ holocauſto ⁊ ſalutari.Nulier
generat liberos lege naturali:et imunda eſt:ſi

maſculũ peperit diebꝰ.lx.ſi feminã diehbꝰ.lxxx
Accuſa creatoꝛem cur ĩmundũ quicq; nomiet
qð ipᷣe cõdidit.Et non ſolum ipſa imunda eſt:

ſed ⁊ omne qð tetigerit. Cunq; dies inqͥt pur⸗

gationis eius cõpleti fuerint: ſuꝑ filio aut filia
offeret agnũ anniculũ im aculatũ: ⁊ pullum co
lumbarũ:⁊ turturẽ ꝓ peccato:ad hoſtiũ taber
naculi teſtamẽti ſacerdoti.qui offeret in cõſpe⸗

ctu domini:⁊ expiabit pꝛo ea ſacerdos. De le

pꝛoſo quoq; qð in die purgationis eius offera
tur ꝓ eo victima ꝓ peccato:duoq; turtures:⁊

duo pulli columbarũ. vnus ꝓ peccato:alius ĩ

holocauſtũ. Et qͥ fluxum ſeminis patit᷑: eodeʒ
ſacrificij oꝛdine ꝓ peccato ⁊ holocauſto libera
tur. Et ad extremũ infert᷑. Timoꝛatos facite fi
lios iſrael ab imunditijs ſuis:⁊ non moꝛient᷑ ꝓ

peccato ſuo.ſi cõtaminauerint tabernaculũ te⸗
ſtamenti. Ipi quoq; Aaron pᷣcipit᷑: vt non in
omni tempoꝛe ingrediat᷑ in ſancta ſanctoꝝ: ne

foꝛte moꝛiat᷑.Cunq; ait voluerit itrare:offerat

vitulum pꝛo peccato: ⁊ arietem in holocauſtũ
Buoſq; hircos accipiat ab vniuerſo pło.vnũ
ex eis offerat ꝓ peccato ſuo:⁊ vnuʒ ꝓ peccato

populi:⁊ arietem in holocauſtũ.Alter hircoꝝ
cuncta peccata ſuſcipit populi in typũ domini
ſaluatoꝛis:⁊ offert in ſolitudinẽ: ⁊ ſic placatur

deus omni multitudini.Ad extremuʒ dictur:

ſcon
alni
lreu
ſam
dene
däng
gelo
loͤen
gleqy
fobilt
nesd
hoſte
licoln
cauſt
feffe
Etp
(lit
nin.
ſiſea
temn:
üda
feusſ
lerit
fend⸗
Uler
lo⸗
füil
lſt⸗
dom
neſce
Iitpen
peccot.
ſocege
liecoꝛat
Naal
füppee
gdie xy
cun pt
peccatoe
llbarü
ſligoci
ſeſeptin
okbiren
uienteh
Undiebe⸗
erngcat
usoßfen
Tbiſol
fenisin
Lexcini
ſe bign
ſniem
ltsinfe
mumerg

ſereke⸗
lartn
partt
dneſtge
Ahonofn
mn Gor
enscr
dent Ari
Purnicdie
Weriteune
oltentſre
nAne
1dligiiee

mani derei

mnaluinn
isdeednert.
coclauo:

Aevinluon d
4

ocantoin
domingrſei

Colitebie

um imaaber
. Moſſen
T ppecnonn
Nonnanstn
(ndiqzchte
ſaurni Our
:ainundadt
fmmnidienhe

ücgicz onn
1pbinnvrch
dez ncſt⸗
oiionuſin
Uti apelund⸗
radbaküͤnbt
nioiaun e
nlandis Le⸗
—
N. 4
nm
epntt

—2
☛ =
— — —

Tractatus II

ſi comederit homo de ſanctificatis ꝑ ignoꝛanti
am:imputatur ei iniquitas:atq; delictuz: ⁊ vo
ti reus erit. Ande ⁊ apoſtolus monet euchari

ſtiam domini cum cautione ſumendã:ne in cõ⸗

dẽnationem nobis ſumamus atq; iudiciũ. Si
dãnatur in lege Snoeenin :quãto magis ĩ euã
gelio cõſciẽtia: Trãſeamus ad numeros ⁊ ob
cõientioſoꝛũ impudentiã cõfutandam ſumma
queq; carpamus. Naʒareus ſãcto crine vene⸗
rabilis alterius ſubita moꝛte maculatur:⁊ om
nes dies cõſecrationis eius pᷣteriti irriti fiunt:
poſteaq; ꝓ eo offerũt᷑ duo turtures:⁊ duo pul
li columbaꝝ. Vnus ꝓ peccato: ⁊ alter in holo
cauſtum. In die quoq; cõſumationis eius of-
fert᷑ agnus cum holocauſto: ⁊ agna ꝓ peceato

Et poſt multa ſcriptũ eſt.vt nũc magniſficetur

foꝛiitudo domini: ſicut locutus eſt dicẽs. Do⸗
minꝰ lõganimis ⁊ multe miſericoꝛdie auferẽs
iniqͥratem ⁊ ſcelera: ⁊ mundãs nõ faciei inocẽ⸗

tem: ꝓ quo.lxx.interpᷣtati ſunt:⁊ emundãs nõ

mũdauit reum: ꝙ ſolus etiã poſt indulgentiaʒ

reus ſit pꝛopꝛie conſcientie. Cunq; ait ignoꝛa⸗

uerit populus:⁊ fecerit vnum ex his que face⸗

re nõ debuit pᷣter cerimoniarũ lõgum oꝛdinem

infert᷑ ⁊ dicit᷑. Offerre hircũ capꝛarũ ꝓ pecca⸗
to:⁊ placabit ſacerdos ꝓ omni ſynagoga ſilio⸗
rũ iſrael:⁊ ꝓpiciabit᷑ ei dominꝰ: qꝛ ignoꝛantia
eſt:⁊ ipi offerent oblationẽ ſuam in ſacriſicium
domino ꝓ peccato ſus in cõſpectu eiꝰ: quoniã
neſcierunt. IJbiq; addit᷑:ſi anima vna peccaue
rit per ignoꝛantiã offeret capꝛam anniculam ꝓ
peccato ignoꝛãtie coꝛam dño:⁊ depᷣcabit᷑ ꝓ eo
ſacerdos:eo ꝙ ignoꝛauerit ꝓ peccato ignoꝛan
tie coꝛam dño:⁊ rogabit ꝓ eo: ⁊ ꝓpiciabit᷑ ei.
In calẽdis ſinguloꝝ menſiũ offert᷑ birꝰ capꝛa
rũ ꝓ peccato dño. In paſca quoq; ꝑ dies octo
a die.xv. menſis pᷣmi vſq; ad.xxj. diem ſacriſi⸗
cium ꝓ peccato eſt. In pentecoſte hircus pꝛo
peccato offert᷑ ⁊ in calendis menſis ſeptimi qñ
tubarũ clangoꝛ cõcinit᷑ eadem hirci ꝓ peccato
religio cõſeruat᷑.die quoq; decimo eiuſdẽ mẽ⸗
ſis ſeptimi:qm ieiuniũ eſt vſq; ad veſperũ: of⸗
fert᷑ hircus capꝛarũ ꝓ peccato pᷣter eũ hircum
qui ante holocanſtũ ꝓ peccato ex lege mactat
In dieb'quoq; Scenephegie: qñ figebant᷑ ta⸗
ernacula in die.x v. eiuſdẽ mẽſis ſeptimi vſq;
ad diẽ.xxij.inter victimas ſemꝑ ꝓ peccato hir
cus offerebat᷑: vt illud ünpieat beati Dauid.
Tibi ſoli peccaui: ⁊ malũ coꝛam te feci:vt iuſti
ficeris in ſermonibꝰ tuis:⁊ vincas cũ iudicarl.
Sex ciuitates eligunt᷑ exilij eoꝝ:q̊ non ſpoute
ſed ꝑ ignoꝛantiã: vel iactu lapidis: vel impul⸗
ſione manus:vel ioco: vel laſciuia abſq; inumi⸗
citijs infelicitate mag qᷓ; volũtate peccauerũt:
⁊ tñ non abſq; crimie ſunt:dũ relegant᷑ in ꝑpe
tuum: ⁊ ante cõſtitutũ diem nec ſupplicatione:

Fo. LXVII
Epla XVII

nec pᷣcio eoꝛũ reuerſio impetrari ⁊ redimi poſ⸗
ſit in deuteronomio:qui liber pᷣteritoꝛum enu
meratio eſt. ꝑſpicue demonſtrat᷑:non in oꝑib

noſtris atq; iuſticia: dei miſericoꝛdia nos cõ

ſeruari dicẽte domino per Moyſẽ. Ne dicas

in coꝛde tuo:cuʒ ſubuerterit eos dominꝰ deus

tuus a facietua. In iuſticia mea itroduxit me
dominꝰ: vt poſſideã terraʒ hãc:⁊ impietate ge
tium iſtarũ dominꝰcõſumet eos a facie tua:nõ
in iuſticia tua: ⁊ directione coꝛdis tui intrabis
vt poſſideas terrã eoꝝ:ſed impietate eoꝛũ do⸗
minus deus tuus cõſumet eos a facie tua: vt
ſuſcitet verbum:qð locutus eſt patribus tuis.
Abꝛaã: Iſaac:⁊ Jacob: ⁊ ſcies ꝙ non iuſticia
tua dñsdeus tuus dabit tibi terrã optimã: vt

poſſideas eã: quia populus dure ceruicis eſt.

In eo aũt qð dixit. Nerfectus eris cum domi
no deo tuo quo ſenſu dixerit ex ſequẽtibus ap
pꝛobat᷑. Cuim ingreſſus inqͥt fueris terra: quꝗ
dñs deus tuus dabit tibi: nõ diſces facere abo
minationẽ gentiũ illarũ. Non inueniet᷑ in te 4
traducat filiũ: vel filiã ſuam ꝑ ignẽ: diuinatiõi

pus: vel oibus augurijs ⁊ maleficis artibus et

incãtationibꝰ non ſeruies:vt introges magos
et ariolos: ⁊ moꝛtuos.abominatio enim dnie
omis qui facit hec. Et ꝓpter has abominatio

nes dñs deus tuus cõſumet eas a facie tua: p⸗
fectus eris cum dño deo tuo. Deniq; infert. qꝛ

gentes iſte quas tu poſſidebis ariolos ⁊ diui⸗
nos audiũt. Tibi aũt nõ dedit dominꝰ deꝰ? tuꝰ
Statimq; ſubiungit ꝓphetam vnũ ex te ð fra
tribus tuis ſicut me ſuſcitabit dominus de tu

us:ipm audies. Ex quo oſtẽdit᷑ ꝑfectum h̊ di⸗

ci non q cunctas vᷣtutes babeat:led qui perfe⸗
ctum ⁊ vnum ſequat᷑ deum. Marratq; ſimilit᷑
de ↄditione exulum:qui per ignoꝛantiã pecca
uerunt:quo ⁊ q;diu cõfugere debeãt: atq; ſub
iungit Quãdo edificaueris domũ nouã facies

loꝛiculaʒ tecto tuo in circũitu ne ſanguis reſis

cum aliqs ceciderit ex ea. Et iteruʒ. Si fueriti
te vir ͥ nõ ſit mũdus a nocturno fluxu egredie

tur extra caſtra: ⁊ non ingrediet᷑ mediũ caſtro

rũ:cũq; adueniet veſpera lauabit ſe aqᷓ.⁊ poſt
occubitũ ſolis ingrediet᷑ mediũ eoꝛuʒ. De ihßu
filio naue duo tm ponam teſtimonia: peccauit
Achaʒ:a totus populus offendit.Dixitq; do⸗
minus ad Joſue. Non poterũt ſtare ſili iſrael

in cõſpectu inimicoꝛũ ſuoꝛuʒ ſed doꝛ vertent

aduerſarus ſuis:qꝛ factum eſt anathemai eis
Et non addã vt ſim vobiſcũ: niſi cõtritum fue
rit anathema ð medio veſtrũ.Cũq; ſacrilegiũ
quereret᷑: ⁊ ſoꝛs latentẽ inueniſſet reum inter⸗
ficiunt᷑ cũ Achaʒ filij eius: ⁊ filie:boues:aſini:
pecoꝛa:a tabernaculũ.⁊ quecunq; habere po⸗

tuit: igne deleta ſũt.Eſto ꝙ iße peccauerit :d
cõmiſere filij:quid boues: qͥd aſini: d peross

Tars
Fac deo calumniã: quare vnus peccauerit.et
pars popui trucidata ſit: Cur ⁊ ipᷣe lapidatur
7 omnia que habere potuerit vltrix flama con
ſumpſerit:Gicamus ⁊ aliquid aliud. Nõ erat
inquit ciuitas: quam non tradidit do minus ſi
lijs iſraell.abſq; Eneo qui habitabati Gabaõ

omnes pugnando ceperunt.quis a domino fa
ctum erat:vt induraret coꝛ eoꝝ.⁊ pugnarẽt cõ

tra iſrael: vt interficerent᷑.⁊ nõ fieret in eis mi⸗
ſericoꝛdia.⁊ perirent: ſicut pᷣcepit dñs ¶Goy⸗
ſi. Si domini factũ eſt volũtate: vt pacem non
reciperẽt:nec ſuſciperẽt iſrael:dicamus iuxta
apoſtolũ.Quid ergo querit᷑: Aolũtati eni eiꝰ
ͥs poteſt reſiſtere⸗ De Samuel ⁊æ⁊ Malachim
Jonathan fauũ mellis guſtauit in ſceptro:⁊ il

lumtnati oculis periclitatur:ꝙ neſciẽs fecerit.

Hoc enim ſcriptura teſtat᷑:q ignoꝛauerit a pa
tre eſſe pᷣceptum:ne quiſq; guſtaret:donec vi⸗
ctoꝛia domini cõpleret᷑. Intantũ autẽ iratus ẽ
dominꝰ:vt ſoꝛs iueniret occultũ: ⁊ ipſe fatere⸗
tur dicens: Guſtaui in ſũmitate ſceptri: qð eſt
in manu mea paruz mellis: ⁊ ecce ego moꝛioꝛ.
Et poſtea interceſſiõe ⁊ pᷣcibus populi libera⸗
tus eſt: dicens ad Saul. Nũc Jonathã moꝛie⸗
tur:qui fecit ſaluteʒ hanc magnã in iſrłe Abſit
Viuu dominꝰ.Si ceciderit de capillis capitis
eius in terrã:quia cum domino fecit diem hãc
2Z liberauit dũs Jonathan:æ non eſt moꝛtuus.
Samuel iraſcit᷑ Sauli: ⁊ non vult ire cũ rege.
Poſtea p̃ᷣcibus vincit᷑:vt oſtẽdat humani ani
mi in diuerſũ murationẽ Pergit bethleem:ſin
gulos filioꝛũ Jeſſe putat ipos eſſe:quos domi
nus reqᷣrebat. Cunq; vidiſſet Eliab ait: Eccei᷑
in conſpectu dñi xpᷣs eius.Et ait dñs ad eum.
Ne reſpicias ad vultum eius:⁊ ad ſtaturã coꝛ
poꝛis illius:quoniã abieci eũ. Aliter enĩ videt
homo:aliter deus.Homo eni videt i facie: de
us in coꝛde.Atq; in hunc modũ per ois errat:
per oĩs coꝛrigit᷑:vt patearhumane mẽtis infir
mitas. Miphiboſeth Saul filius interficitur
dolo a Recab ⁊ Baana filis Rẽmon Beroti
te. Cunq; nũciaſſent Hauid: æ caput aduerſa⸗
rij demonſtrarẽt:occiſi ſũt: Hauid dicẽte. ANi⸗
ri impũ occiderunt virũ iuſtum in domo ſua et
in lectulo ſuo. Certe ¶ O&1hiboſeth iuſtus nõ
erat: ⁊ tamẽ in eo iuſtus appellat᷑:qð abſq; no⸗
xa interfectus ẽ.Oʒa Leuites cum arca domi
ni tranſſert᷑ hieruſalẽ:a laſciuiẽtes boues plau
ſtrum in pteʒ alteram declinaſſent:miſit manũ
vt ſuſtentaret inclinatã. Statimq; ſequit Ira
tus eſt furoꝛ dñi in Oʒã: ⁊ ꝑcuſſit eũ deus ibl
ignoꝛãtia: ⁊ moꝛtuus ẽ iuxta arcam dei.Cõ
triſtatuſq; DHauid ꝙ ꝑcuſſerit dñs Oʒã:timu⸗
it dominũ i illa die: ⁊ ait. Quomodo ingred ie
tur ad me arca dñi⸗HBauid iuſtus ⁊ ppheta:⁊
vnctus in regẽ:quẽ elegit dñs ſᷣm co: ſuuʒ: vt

7

I

faceret cũctas volũtates eius:vt videt ignoꝛã
tiam domini furoꝛe punitã terrer:atq; triſtat᷑.
nec querit cauſam a dño:quare ꝑcuſſit ignoꝛã
tem.ſed ſimileʒ ſententiã ꝑtremiſcit. Mꝛecepit
Dauid pᷣncipi exercitus Joab:vt numeret po

pulũ:ſtatimq; ſcriptura cõmemoꝛat: ⁊ ꝑcuſſit

coꝛ ſuum:⁊ dixit ad dñm:peccaui vehemẽter:

quia hoc feci.cum iuberet vt fieret: vtiq; quid

diceret ignoꝛabat.⁊ tñ ſe ipᷣe repᷣhendit: ⁊ pꝛo

hac culpa.lxx. milia hoiuʒ angeli gladio truci

dant᷑. Salomon completis templi cerimonijs
vtraſq; palmas tẽdit ad dñʒ:⁊ ait. Cuʒ pecca
uerit tibi populꝰ.nõ eſt eni homo:qͥ nõ peccet.
Abia ꝓpheta Salonites neſciebat ad ſe veni⸗
re vxoꝛem lhieroboã.dixitq; dñs: Ecce vxoꝛ
lieroboã ingredit᷑: vt querat vba a te ꝓfilio
ſuo:qui egrotat iuxta hoc:⁊ iuxta hoc loque⸗
ris ad eam. Heliſeus ſedebat i mõte:venit ad

euʒ mulier: cuius filius moꝛtuus erat:⁊ ample

xa pedes eius vociferat᷑. Repellẽte auteʒ eam

Biezi:dixit ad eũ vir dei:dimitte eam:quoniã

anima eius in amaritudine eſt. Et dñs celauit
ame.vt non annũciaret mihi. In libꝛo dier le
gimus.fuerũt filij Sobal patr Cariathiarim:

gui ꝓphetabat ex dimidio. Et iteꝝ. Filij autẽ
Alme B

etleẽ ⁊ Netophat hi coꝛona domꝰ Jo
ab. ⁊ ꝓphetabat ex dimidio Sarai ⁊ cetera.

Bimiliter vtiq; ſancti erant qui ꝓphetabant.

Ttamẽ ꝑfectam nõ meruerũt accipe ꝓphetiaʒ
Nequaq; de futuro ᷣm tropologiã: ſed in pꝛe
ſentiaꝝ iuxta hiſtoꝛiaʒ ꝓphetantes. Abacuch
pꝛopheta canticum ſuum hoc inſcribit titulo.
Oꝛatio Abachuc ꝓphete ꝓignoꝛantibꝰ. Lo⸗
cutus eni fuerat audacter ad dñm: et dixerat
Aſq;quo dñe clamabo:⁊ nõlaudies? Aocife⸗
rabo ad te vim patiẽs:⁊ non ſaluabis.Quare

oſtendiſti mihi iniqͥtatẽ ⁊ laboꝛẽ: videre pᷣdaʒ

⁊ iuſticiã:Cõtra me factũ eſt iudiciũ:⁊ contra⸗
dictio potẽtioꝛ: ꝓpter hec lacerata eſt lex.⁊ nõ

puenit vſq; ad finem iudiciũ:quia impius pꝛe

ualet aduerſus iuſtum: ꝓpterea egredit᷑ iudici
um ꝑuerſum:ꝓ quo ſe ipᷣe repᷣhendens ꝙ per

ignoꝛantiã ſit locutꝰ:ſcribit canticũ penitentie

Si peccatũ nõ erat ignoꝛantia: ſuꝑſiuo ſcribit
libꝛũ penitudinis:⁊ voluit id lugere:qð peim
non habet. In Ezechiel extrema parte: vbi

2

edificiũ templi in monte ſiti eccleſie multa pon

ſecula future ſacramẽta narrant᷑: pꝛimo die et
ſeptimo die mẽſis pꝛimi offerũt᷑ victime ꝓ pec
catis omniũ:iĩ quo ꝑ erroꝛẽ:aut ignoꝛãtiã pec⸗
cauerunt. Septẽ quoq; diebꝰ paſce hircꝰ ſem⸗
per ꝓ peccato mactat᷑.ſeptimi mẽſis qͥntadeci⸗
ma die:idem ꝓ peccatis ſacriſicioꝛũ oꝛdo cele⸗
bꝛat᷑.Et po ſt alia plurima:q̃ nonẽ iſtius tẽpo

ris replicare:ſcriptũ eſt. Erat aũt ibi locus ad

occidẽteʒ:dixitq; ad me:iſie eſt locꝰ:vbi codre

7

6

debe
tach.
(n
la
homi
puetr
cpud
funt
c(o
le ve
cogit⸗
novo
ſobllie
ors⸗
mune
panie
(Mo.
tlise
Ofſie
ſe faci
(ede
oalloe
(ipe
Nel
ang
cune
Ueni
hon
Maltt
96
glona⸗

4

egdi
boorcla

ſeduid

deris

iuidian

Olytob
hſoſint,
ſpolueri
jeton o⸗
öufertur⸗
W
Ulenont
ruecid
laltpan
catoofte
ſlehene
Uoreqö
Adblatte
Ptumnde

faete ſünt

nußzhoe

pizgn
dhnn
igrlon
Mlerimnnte
. Ne
wiͤnöpen
catadſenet
ns kaern

arpite

inirntad
eeklne
Aikmuezenn
neemgumni
.Eiechnt
Illbodete
Carighin
tuen Flini
Conad
Oariittern
gui phawn.
ncche hl⸗
ogi lenpt
nmes anch
Nnabrtine⸗
euny e
Ainadden
aultsiVo⸗
aupsn
Pote rſe
Fudriit,
õ
ignunguſt
wtuegtildt
röbendereN

4

Nunthen.

maolitia.

gianas. B

Ne.

Tractatus II

debẽt ſacerdotes hoſtiã pꝓ peccato:⁊ ꝓ ignoꝛã
tia. Hieremias loquit᷑ ad deum. Scio domine
qð nõ eſt homiĩs via eius:nec viri eſt:vt ambu

let ⁊ dirigat greſſus ſuos. Jdeoq; pꝛauũ ẽ coꝛ

homis et inſcrutabile:quis cognoſcet illð⸗ In
pꝓuerbijs legimus. Eſt via que videt᷑ recta eẽ
apud homines:⁊ nouiſſima eius veniunt in ꝓ
fundũ inferni Ecce hic manifeſte ignoꝛantia

condemnat᷑:cum aliud putat homo:⁊ ſub ſpe

cie veritatis ad inferna delabi᷑. Multe int
cogitationes in coꝛde homis: ſed non tamẽ illi

us voluntas:que incerta ⁊ fluctuans:atq; mu

tabilis eſt:ſed dei cõſilium obtinet. Quis inqt

gloꝛiabit᷑ caſtum ſe habere coꝛ: Et quis ↄfidet
mundus eſſe a peccato: BGulcis e ſt eni homini
panis mendacij.Et poſtea implebit᷑ os eiꝰcal⸗
culo.A domino greſſus homis dirigunt᷑:moꝛ

talis autem quomodo ſcire poterit vias ſuas
Omis vir videt᷑ ſibi iuſtus:ſfilius malus iuſtũ
ſee facit: ⁊ non laudat exitum ſuuʒ:ſed coꝛrigit
coꝛda omniũ deus. filius malꝰ excelſos habet

oculos:⁊ palpebꝛis ſuis eleuat᷑.Eſt eni iuſtus

qui perit in iuſticia ſua. AUnde dicitur ad eum.

Nec ſis iuſtus multum:nec quaſi per ſapienti⸗
am queras ſuꝑflua:ne foꝛte obſtupeſcas Que
cunq; eni laboꝛauerit homo:vt reqᷣrat:nmon in⸗
ueniet.ſi dixerit ſe ſapiens intelligere:reperire
non poterit.Coꝛ eni nioꝛũ hominũ repletuʒ ẽ
Secũdus liber eiuſdeʒ dialogi contra pela⸗
iſtola. K VII

Fitobolus. mul

ta qdem de ſcripturis memoꝛiter:copi

oſeq; dixiſti Et quaſi qbuſdam diſcuſſis nubi
bus: clarum viſus es veritatis lumen aperire.
ſed quid ad rem: His enim cũctis teſtimonijs
videris hominũ accuſare naturam. ac per hoc
inuidiam reterre ad deũ: ſi tales homines ↄdi
dit: vt obliuione ⁊ ignoꝛãtie peccato carere nõ
poſſint. Ex quo ꝑſpicuum eſt hominem poſſe
ſi voluerit non peccare. Id enim fecit ꝗõ vita⸗

re non potuit. Abi auteʒ aufertur poſſibilitas
aufertur vitium. Nemo enim in eo condem-

natur: qð facere nõ potuit. Atti. Sepe di

xi te non intelligere conatus meos:nec cõſide⸗

rare quid tu argumẽteris: ſed quia que deꝰ iuſ

ſerit ꝓ obliuione:erroꝛe:⁊ ignoꝛãtia:qſi ꝓpec
cato offerũf᷑ ſacrificia. Siue hoc male iuxta te:

ſiue bene iuxta me HDeus pᷣcepit:meũ eſt obſer
uare qð iuſſit: tuũ dei iuſſa rephẽdere. Cri.
Nm̃ vim facis perſpicue veruati:⁊ trahis me
ad blaſfemiã: cõcedã tibi hoc in veteri lege pᷣce
ptum:de ꝗᷓ ſcriptũ eſt. AUetera trãſierũt. Ecce
facta ſunt oia noua. Nundqòd ⁊ de euãgelio po⸗

teris hoc appꝛobare: vi puniat᷑ qſpiaʒ eo qõ

Fo. LXVI

Epia XVIII

neſciat: Et ante penas luat: qᷓ reus ſit ↄſciẽtie
Atti. Bũ ignoꝛamꝰ: ¶ &anicheus nob con⸗
ſurgit repẽte:qͥ legẽ dicat abolitã: a ſolos noui
teſtaméẽti legẽdos libꝛsos Crifo.
a me audiuiſti: vt ̊ autumes: Et lex eni patri⸗
bus data: ꝓ tꝑe iuſta ⁊ ſancta ẽ: ⁊ veniẽte euã⸗

Quid eni

gelij ꝑfectione: vilioꝛa ceſſarut. Atti. Er⸗

go ncauacg obl eruandũ eſt: qð lege pꝛecipit᷑

Crito. Qucdã obſeruãda: qdã ptermittẽda

ſũt. Atti. QAmte video eẽ doctiſſimũ: die
mihi:qᷓ de veteri teſtamento obſeruare debeã:
zq̃ relinquere. Crito. Maädata obſerua
re debemus:que ad vitã ⁊ moꝛes ꝑtinẽt coꝛri
gæẽdos: de qbus dictum ẽ. Mandatũ dñi luci
dum illuminãs oculos.Que aũt ad cerimoni⸗
as legis: ⁊ ritus ſacrificioꝛũ ꝑtinẽt:relinquen⸗
da ſüt. Atti. Ignoſce mihi:cũ legis ⁊ om
niũ ſcripturarũ ſciẽtiã iactites:nõ animaduer⸗

tis qͥd velim dicere. Crito. HMoc intelligo
qð loqueris:ſed nõ qð taces. Atti. Tace

re videoꝛ: qui tatis exemplis docere te volui:
peccare hoiem ꝑ ignoꝛantia: ? beccato vt in
lege hoſtias:ita ⁊ in euãgello offerẽdã penitu⸗

dinem. Krito. Ba teſtimoniuz noui teſta

mẽti: vbi erroꝛ ⁊ ignoꝛãtia ⁊ ipoſſibilitas man
dati teneat crimé. Atti. 125 neceſſe ẽ mul
ta pꝓferre: vnũ ꝓferam: cui cõtradicere nõ po⸗

teris. Vas electionis ꝑſpicue loquit᷑.Conſen⸗

tio eni legi dei iuxta interioꝛẽ hoĩem. video au
tem alia legẽ in mẽbꝛis meis: repugnanteʒ legi
mẽtis mee: ⁊ captiuaãtem me in lege peccati:q̃ẽ
in membꝛis meis Miſer ego hõ:qs melibera
bit de copoꝛe moꝛtis huius: Gꝛatia dei ꝑ ihm
r̊pm dñm noſtrũ. Crito. Pꝛotuliſti teſti⸗
moniũ:qð ꝓ me facit.Liberati ergo de coꝛpo⸗
re huius moꝛtis ꝑ gram vñi noſtri ihu xpi:ne⸗
quaq; vltra peceare debemꝰ. Atti. Libe⸗

rati qdem ſumus baptiſmo ſaluatoꝛis.ſʒ mihi

ediſſere quare dixerit: video aliam legem imẽ⸗
bꝛis meis repugnanteʒ legi mẽtis mee: ? capti

uantẽ me in lege peccati:quei mẽbꝛis meis eſt
que eſt iſta lex regnans in mẽbꝛis hois: ⁊ repu

gnãs legi mentis eius: Reſpõde ſimplicit᷑ Ta
ces: AHudi eundẽ apoſtolũ pᷣdicãtem:qð enim

oꝑoꝛ nõ cognoſco.non enĩ qð volo operoꝛ:ſed

qð odi illud facio. Sinautẽ qð volo hoc facio
ↄſentio legi:qm bona eſt. Nunc autẽ nequaqᷓ;

operoꝛ illud :ſed quod in me habitat peccatũ.

Scio enim ꝙ nõ habitat in me hoc eſt in carne

mea vonũ. velle eni adiacet mihi: operari autẽ
bonũ non iuenio.non eni qð volo bonũ:h̊ ago
ſed qð nolo malũ:hoc facio. Sinautẽ qð nolo

hoc ego facio:nequaq; ego operoꝛ illud:lſʒ qd
habitat in me peccatũ. Crito. Miroꝛ te
hoĩem pꝛudentẽ ſic intelligere apoſtolũ vt euz
ex ꝑſona ſua:⁊ nõ ex alioꝛũ hoc dicere ſentias

13

-

Qui eni ↄſcientio in ſe loquentis xpᷣi libere p
clamat:an expimentũ queritis eius:qui in me

loquit᷑ xpᷣs:Et in alio loco. Curſũ cõſumaui:

ſidem Puaui. de cetero repoſita ẽ mihi coꝛona

luſticie.iſte hoc deſe dicere poterat:oꝑari bo⸗
num non inuenio:⁊ nõ qð volo bonuʒ:hocfa
cio.ſed qð nolo malũ:hoc ago⸗Quid illò erat
boni:qð volebat facere:⁊ nõ poterat: Et quid

illud erat mali: qd nolebat: æ tñ vitare nõ pote
rat: Ergo nõ ex ſui ꝑſona hoc dicit. ſed ex per⸗
ſona generis hũani:que vitijs ſubijacet ob car

nis fragilitatẽ Atti. Parũ mihi tollis: vt
totum tribuas. Ego enĩ vnũ hoiem lʒ apoſto⸗
lum intelligo ſubiacere peccato: tu totũ huma

num genus aſſeris:qð ſi veruʒ eſt:in genere te
nemus ⁊ ſpeciem.nã ⁊ apłs homo eſt:⁊ ſi hoẽ
vel de alüs vel de ſe aſi homo loquit᷑. ¶iſer

ego homo:quis me liberabit de coꝛpoꝛe moꝛt

huius: Et qm non habitat in me: hoc eſt ĩ car⸗

ne mea bonũ. Coꝛruptibile eni coꝛpus aggra⸗

uat animã: ⁊ depꝛimit terrena habitatio ſenſũ

multa curanteyʒ. Crito. Si loq̃ris:qſi ego
hoc ex pſona generis humani accipiã : et nõ ex
pſona peccatoꝛũ. Atti. Et qs tibi hoc cõ⸗

cedit: vt ex ꝑſona peccatoꝛis hoc loquat᷑ apo⸗
ſtolus: Si enĩ ex ꝑſona peccatoꝛis hoc accipi⸗
28: debeat dicere: miſer ego peccatoꝛ:⁊ non mi
ſer ego homo.hõ quippe nature ẽ: peccatoꝛ vo
luntatis. Miſi foꝛte ⁊ illud qð ſcriptuʒ eſt Da
nitas vanitatũ omia vanitas: ad peccata re⸗
fert᷑: ⁊ nõ ad omes hoies. Et iteꝝ. Nerũtamẽ
i imaginẽ pambulabit homo.ac deinde.ho
mo vanitari aſſimilatus ẽ: dies eius velut vm⸗
bꝛa ꝑtrãſeũt. Si hoc Cauli teſtimonio nõ mo
ueris: qaudi aliud eiuſdẽ: cui cõtradicere nõ po

tes. Nihil mihi cõſcius ſum:et cetera.recolen⸗

da dicit teſtimonia Mire:nec meipᷣm iudico:
nihil mihi cõſcius ſum. Qui hoc dicebat:nulli
us vtiq; peccati ſibi cõſcius erat. Sed quia le
gerat: delicta qͥs intelligit: Et ſunt vie: que vi
Denkt viro iuſte. nouiſſima autẽ earũ reſi piciũt
in ꝓfundum inferni. Et iterũ omnis vir videt᷑
ſibi iuſtus.deus autẽ coꝛda hoiuʒ dirigit. iccir
co tẽperabat ſentẽtiã ne foꝛte p ignoꝛantiã de⸗

liquiſſet.maxime cum ſcriptura teſtet᷑.ẽ iuſtꝰ.

qui perit in ſuſticia ſua. Et alibi:iuſte qð iuſtũ
eſt ſectaberis: ne opinione veritatis a iuſticia
declinemus: recoꝛdantis Saulis ? Achazʒ.

Crito. Me cõtendere videar: ⁊ in diuerſum
abſq; menſura funẽ trahere:ſaltẽ hoc mihi cõ⸗
cede:iuſtos in ſcpᷣturis plurimos appellari.

Atti. Nõ ſolũ plurimos: ſed inumerabiles.
Crito. Si inumerabiles iuſti ſunt.⁊ hoc ne⸗
gari nõ poſſit qͥd mali locutus ſũ:poſſe eſſe bo
minẽ ſine peccato:ſi velit⸗hoc ẽ alijs vbis dice
re poſſe iuſtũ ſine peccato eẽ:in eo ꝙ iuſtus eſt

Atti. Juſtos eẽ ↄcedo.ſine omni aũt pecca⸗
to:oĩno non aſſentio.Eteni abſq; vitio :quod
grece ðꝛx&αM holem poſſe eſſe aio:ſine eẽ ne⸗

go.id enĩ ſoli ðᷣo cõpetit omniſq; creatura pec⸗
cato ſubijacet: ⁊ indiget miſericoꝛdia dei:dicẽ
te ſcriptura. Miſericoꝛdia domini plena ẽ ter
ra. Et ne quaſi maculas quaſdã in ſanctis vir
videar ꝑſcrutari:in bus erroꝛe ſũt lapſi: pau
ca ꝓferam:que nõ ad ſingulos:ᷣ ad oẽs in cõ⸗
mune ꝑtineat. In.xxxj. pſalmo ſcriptũ eſt: di⸗

xi ꝓnũciabo aduerſum me: iniqtatem meã do
mino: ⁊ tu dimiſiſti impietatẽ coꝛdis mei. Sta
timq; ſequit᷑ ꝓ hac:hoc ẽ impietate: ſiue iniqͥ

tate (vtrüq; enim intelligi põt)oꝛabit ad teoĩs
ſanctus in tpe opoꝛtuno Si ſanctus ẽ: quomo

do oꝛat ꝓ inidtate. Si inidqtatem habet: q̃ rati
one ſanctus apellate Juxta illũ videliceʒ mo⸗

dum:qui et in alio ſcribit᷑. Septies cadit iuſt

⁊ reſurget.Et iuſtus accuſatoꝛ ſui ẽ in pncipio

Bmonis. Et als alienati ſunt peccatoꝛes a vul⸗
ua:errauerũt ab vtero:locuti ſũt falſa. Ael ſta

tim vt nati ſunt:ſubiacuere peccato in ſimilitu
dinem pᷣuariationis Ade: qui eſt foꝛma futuri
Vel certe ſtatim: vt de vtero vᷣginall natus eſt

xpᷣs: de quo ſcriptũ eſt. Omis qͥ aperit vuluiã
ſanctũ dñno vocabit᷑. Oẽs heretici errauerunt

nõ intelligentes myſteriũ natiuitatis eius:ma
giſq; ad ſpecialeʒ natiuitatem ſaluatoꝛis qᷓ; ad
oĩuʒ hoiuʒ referri poteſt hoc quod dicit᷑. Qui
aperit vuluã ſanctꝰvocabit᷑ dño. Solus enim

xpᷣs cluaſas poꝛtas vulue vginalis aperuit:dq
mñ cdlauſe iugiter ꝑmſerũt. Hecẽ poꝛta oꝛiẽta
lis clauſa:p qu ſolus põtifex ingredit᷑ ⁊ egre

dit: ⁊ nihilominꝰ ſemꝑ elauſa eſt. Illud qͥʒ qðᷣ
in volumine YJob ſcriptũ ẽ. Nũqͥd mũdus erit
hõ coꝛam deo?aut in oꝑibus ſuis irrepꝛehẽſi⸗
bilis vir:ſi aduerſus famulos ſuos non credit
Et contra angelos pꝛauum qᷣd repperit:quãto
magis in is qͥ habitant domos luteas:e quibꝰ

⁊ nos de eodẽ luto ſumus:?Qõ ſi aſſerueris:b
dici ex ꝑſona Eliphat themanite: itellige non

ab eo dici. ſed ab illo qui ſub ꝑſona angelii vi⸗
ſione:⁊ in reuelatione loquit᷑ ei ſnias dei Sed

eſto vt loquat᷑ Eliphat: qð ꝑſpicue angeł lo⸗
quit᷑. Nundqᷣd non hoc eſt ꝑſona Job ꝓpꝛie di
ci Temptatio eſt vita homis ſuꝑ terram. Et
ſi ego peccaui:qͥd ego poſſuʒ facere: Et quare
oblitus es:nec feciſti iniqͥtatis mee obliuioneʒ
⁊ emendationẽ peccati mei? Quomodo eni pᷣt
eſſe iuſtus homo ſuꝑ terrã apud deũ:Et iterũ

Si fuero iuſtus nõ audiet me:ſed iudicio eius
indigebo. Et rurſũ:qꝛ ſum unpius cur fruſtra

laboꝛo: Si lotus fuero nitro:⁊ mũdus mũdis
manibus:ſatis me ſoꝛde tinxiſti Si peccauero
cuſtodies me. Ab iniqtate autẽ me nõ facies i⸗
nocentẽ.Et ſi impie egero:ve mihi Et ſi fuero

C

ſue
gton
ir
vitae
hiliſe
hi.E
deich
tn
ctpadt
fentee
hottio
Auis⸗
ſoꝛde:
füſigr
Zutea

lſiat.

boꝛüſe
zintel
Egoo
ſpost
geci
Wwetat
ccon
ace
Cſſti
lſeg
pd
lbeot.
Jobie
grouia
ꝛonus
deiſee
ſionis
ſeraqre
leytiännn

cppoolo

pohereiu
Dresne
giandei
tligace
Komegona
Geneg
mänö⸗
ſnee de
Nyein
Min
bekag
Plnnen.
Grone⸗
deiſute
alt
kepengge⸗
i doce
Ainept
Abei cer

aneſtenic
ohinnis
llnsi:gtan,

hnbabead

lindcleenn
Mescadtiub
ullinörape
Neeamtsafli
lütfla Helte
enoitſunlitn
ckfonsfuunrt
Rnlrhsc
is eenwor
creidenmenm
äritansensn
n ſaunmez
XNNti
dio Ron

Cngloseonn d

4

beciponsciin
ſrugrult tche
d ulches
Midricen
ſustripthi

loeſcosntnot

„

garepenn
oslutneli
Abideneen
untt:ilir

booumti

Uftalire

lud qs in ꝓuerbijs legimus

Tractatus II

iuſtus nõ potero reſpirare. Olenus eni ego ſũ

ignominie. Et iteꝝ. Quis eni erit mũdus a ſoꝛ

de: Nec vnus qͥdem etiam ſi vnius diei fuerit
vita eius ſuꝑ terrã: ⁊ numerabiles menſes illi

us. Qõ ſi dixeris ꝓnomen qs :non ꝓ impoſſi⸗
bili:ſed ĩterdũ ꝓ difficili accipi. Reſpõdebo ti
bi. Et vbi eſt illud qð temere ꝓtuliſti: Facilia

dei eſſe mãdata:⁊ ea facile poſſe cõpleri dicẽte

ſcriptura. Vir in doloꝛe laboꝛat ſibi: ⁊ vim fa-
cit ꝑditioni ſue:vt oppꝛeſſa ⁊ ſubiugata:⁊ mo⸗
riente carne: viuat in eo ſpũs:ridiculãq; illã ex
poſitionẽ Demoſthenis veſtri nõ dixiſſe Job

Quis erit mũdus a peccato?Sʒ qͥs mundusa

ſoꝛde: Pꝛetereo:qꝛ ꝓbare conat᷑:ſoꝛdes pãno

rũ ſignificari in infantia: nõ vitia peccatoꝛum.
Aut certe ſi nõ ſic intelligit:dicite vos:qͥd ſen⸗

tiat. Tam etia iuolutus dictoꝛ eſt: ⁊ nimio ver
boꝛũ ſqualoꝛe cooꝑtus: vt ſuſpitioneʒ magis

qᷓ; intelligentiã lectoꝛi pᷣbeat.ad extremũ ĩfert.

Ego aũt ad hoc qͥd reſpõdebo? Manũ ponã

ſuꝑ os meũ:ſemel locutus ſũ.In ſecundo non
addã. Ecce Job noſter imaculatus:⁊ ſine äre⸗
la:et abſtinẽs ſe ab omni malo:q̃li fine iuſticie
coꝛonat᷑:vt miſericoꝛdia dei indigeat. Hoc ẽ il
Quis gloꝛiabitur
caſtũ ſe habere coꝛ: Aut qͥs confidit ſe mundũ

eſſe a peccato:? SFac qð ⁊ hic :nõ ꝓ impoſſibili:

H ꝓ difficili dixerit. Tolle ergo ſniaʒ:et rade ðᷣ
lbꝛo tuo:facilia dei eſſe mãdata Quod ſi illud

Johis apoſtoli apoſueris:mãdata eiꝰ non ſũt

grauia. Et de euangelio. Jugũ meũ ſuaue eſt.
⁊ onus meũ leue.Facile reuinceris: leuia eum

dirciſſe euangelij mãdata: ad cõparationẽ ſuꝑ⸗
ſtit onis iudaice:in qua varia cerimoniarũ ge

nera q̃rebãt᷑:que iuxta lram ⁊ apoſtoli dei ſen

tentiã nullus potuit explere. VUnde ⁊ in actibꝰ
apoſtoloꝝ ſcribit᷑:nunc ergo quid tẽptatis im
ponere iugũ ſuꝑ ceruicem diſcipuloꝝ:qð neq;
patres nr̃i:neq; nos poꝛtare potuimus: ſed ꝑ

gram dñi ihu ſaluari credimus: quẽadmoduʒ

⁊ illi Jacobus ſcribit apoſtolus. Si iudicas le
geuim: non es factoꝛ legis: ſʒ iuderx. Ille iudicat
ſegem: qᷓ dicit aliqͥd non iuſte pᷣceptum: ⁊ igno

rantiã nõ habere peccatũ.Et fruſtra offerri vi
ctimas ꝓ erroꝛe:qð peccati nõ habet ↄſtiẽtiã.

Meq; enim in lege ratio querit᷑:ſed auctoꝛitas

Igdẽ in eadẽ dicit epła. Ira viri iuſticiã dei nõ
oꝑpat᷑.⁊ qͥs noſtrũ carere poſſit ira: de qua ſcri

prum eſt. Ira ꝑdit etiã ſapiẽtes. Signiſicater
.; non iram dei: ſed iram viri poſuit. Ira enim

dei iuſta eſt.ira autẽ viri de ꝑturbata mente ꝓ
cedit. Unde ⁊ in pſalmo ðꝛ. Iraſcimini ⁊ noli⸗
te peccare.qui verſiculꝰ quẽ ſenſũ habeat:apo
ſtolus docet. Sol nõ occidat ſuꝑ iracundiã ve
ſtram: vt pctm oino ſit vłleuiter iraſci:iuſticia
aut irã celeri penitudine mitigare. Uñ ꝓ ocio⸗

Epla

—

H Fo. IXN
XVIII

ſo verbo reddituri ſumus rõnem in die iudicij
Et in eodẽ euangelio legimus: qͥ iraſcit᷑ fratri

ſine cauſa:reus erit iudicio.lʒ in pleriſq; codi⸗
cibus antiqͥs ſine cauſa additũ ſit:vt ſcʒ ine cũ

cauſa qͥdem debeamus iraſci. Quis hoiuʒ po⸗
terit dicere:ꝙ ira que abſc iuſticia eſt:in ſem⸗

piternũ vitio careat: Et iteꝝꝑ:ne gloꝛieris ĩ cra

ſtinũ. Neſcis eni quid adueniens pariat dies.

AVngde ſcriptũ eſt:ne beatuʒ dixeris quẽpiã añ

moꝛtẽ.qᷓ;diu eni viuimꝰ:in certamie ſumus: et
q;diu in certamic:nulla eſt certa victoꝛia. que

etiam apoſtolo foꝛtiſſime pliati: in futuro ſecu
lo reſeruat᷑. Oũs atq; ſaluatoꝛ ſub ꝑſona aſſũ⸗

pti homis loquit᷑. Inſipientiſſimꝰ enĩ oiuʒ ho-

minũ ſũ.⁊ nõ eſt homis pꝛudentia in me. Et in
Ix viij.pſalmo. Beus tu ſcis inſipientiãs meaz:

ſed fatuũ dei ſapientiꝰ eſt hominibꝰ. In Eccle
ſiaſte quoq; ſcriptuʒ eſt. In multitudine ſapi⸗

entie multitudo ſciẽtie.⁊ qᷓ addit ſciẽtiã: addit

doloꝛẽ intellectus:ꝙ ꝑfectiõe careat.Et ex eo
qð nouit:quãta nõ nouerit: ⁊ odio inqt habui
vitam: qm malũ eſt opus qð operoꝛ ſuꝑ terrã

oiĩa enim vanitas:⁊ pᷣſumptio ſpũs:nemo ſcit:

qͥd futuꝝ ſit.quia ſicuti eſt: quis annũciabit ei
Sunt iuſti:ad quos ꝑuenit quaſi opus impio
rum. Et ſũt impij:ad quos ꝑuenit quaſi opus
iuſtoꝝ.Moc iccirco ðꝛ: qꝛ certũ iudiciũ ſolius

dei ẽ: ⁊ q́s putamus iuſtos:ſepe peccatoꝛes in
ueniunt᷑.et qͥs ecõtrario peccatoꝛes: apud dei

ſciẽtiã iuſti ſũt:quãtũcũq; laboꝛauit homo:vt
inqͥrat: nõ reperiet Et ſi dixerit ſapiẽs.noſſe ſe
iuenire nõ poterit. Oiuz eni vnus occurſus ẽ:
coꝛdaq; filioꝝ hoĩiuʒ repleta ſũt malicia. ⁊ i cer

to ſtatu:q̃ grece cιιεοα dicit: muſce moꝛi⸗
ture: ſiue vt in hebꝛaico habet᷑:; monue demo⸗
liunt᷑:atq; coꝛrũpunt ſuauitatè olei.quis moꝛ⸗

taliũ aliquo erroꝛe nõ capit᷑: Quẽ hereticoꝝ ⁊
falſoꝝ dogmatũ venena nõ maculãte Cempꝰ
inqͥt eſt: vt incipiat iudicium de domo dñi.Si

aut pꝛimũ a nobis:qͥs finis eoꝝ qͥ non credunt

euãgelio: Et ſi iuſtus vix ſaluet᷑:impiꝰ⁊ pecca

toꝛ vbi parebit:? Certe iuſtus ẽ qͥ in die iudici

vix ſaluat᷑.ſaluaret᷑ aũt facile:ſi nihil haberet
macule.ergo iuſtus eſt i eo ꝙ floꝛet multis vir
tutibus:et vix ſaluatur in eo: quod in quibuſ⸗
dam dei indiget miſericoꝛdia.Quattoꝛ ſunt
turbationes:quibus genus vexatur humanũ
due pꝛeſentes :et due future.due bonoꝛum .et
due maloꝛuʒ. Egritudo que grece dicit Ann
gaudium qð illi Xρρ velAοVνπν vocant

G;qᷓ; n Aovi voluptas a pleriſq; dicatur. alte⸗
rum mali:alterũ boni:excedimuſq; menſuraʒ:
ſi gaudeamus ſuper his: que non debemus di

uitijs:potentia:thonoꝛibuſq;: inimicoꝛũ infeli:

citate: vel moꝛtibus.aut econtrario pſentium
maloꝛum doloꝛe cruciamur aduerſis: exilijs:

14

säsõä

Tars

auptate:langoꝛe: et moꝛtibꝰ õ
apo ſtolus fieri ꝓhibet.Et rurſũ ſi cupiamꝰ ea

que arbitram ur bona: hereditates:honoꝛes:

ꝓſperitates oiuʒz rerũ:⁊ coꝛpoꝛũ ſuauitateʒ.⁊

cetera:quoꝛuʒ pᷣſentia gaudio fruimur. ⁊ me⸗

guimus illa:que puramus aduerſa:qͥbus adꝑ
fectum carere iuxta Stoicos Zenonẽ videlicʒ

Chꝛyſippũ poſſibile ẽ.cui ſentẽtie omnis ſcri⸗
ꝓture ſancte cõſentit auctoꝛitas. Ande ⁊ Joſe

phus Machabeoꝛuʒ ſcriptoꝛ hiſtoꝛie:frangi

apo
ſcribit᷑ ic venit in teſtimoniũ: vt teſtimoniũ

venientẽ in hunc mundũ.

⁊ regi poſſe dixit ꝑturbatiões animi:nõ eradi⸗

cari.⁊ qͥnq; Thuſculanarũ q̃ſtionũ Ciceronis
libꝛis his diſputationibꝰreferti ſunt. ugnat
eni iuxta apoſtolũ aduerſũ nos fragilitas coꝛ⸗
Hoꝛis:⁊aſſpiritalia neqcie in celeſtibꝰ manifeſta
ſunt dicentẽ oꝑa carnis ⁊ oꝑa ſpũs:⁊ hec ſibiĩ
uicem aduerſant᷑:vt non qᷓ̃ volumus ipᷣa facia

mus.Si nõ qð volumꝰ facimus: ſed qð nolu⸗-

mus illud oꝑamur:quõ ðꝛ poſſe hoĩeʒ ſine pec
cato eſſe ſi velit: Ecce apłs. Omeſq; credẽtes

qð volũt implere nõ pñt.Charitas oꝑit multi

tudinẽ peccatoꝝ:nõ tã pᷣteritoꝝ qᷓ; pᷣlentiũ: ne
Vltra dei in nos manente charitate peccemus.
Qus ob rem de muliere peccatrice ðꝛ. Dimit⸗

tunt ei peccata multa. Ex quo itelligimꝰnõ no
ſtre ſolũ eẽ ptãtis facere qð velimus:ſed ⁊ cle

mẽtie. Si nr̃am adiuuet volũtatẽ deꝰ lux apel
lat᷑:⁊ tenebꝛe in eo ſunt vlle.qñ dicit nullas te⸗

nebꝛas in dei lumie repiri:oſtẽdit oia alioꝛum

lumina ali ſoꝛde maculari.Deniq; ⁊ apoſtoli
appellant᷑ lux mundi. Sed nõ eſt ſcriptuʒ:ꝙ in
ſtoloꝝ luce nulle ſint tenebꝛe.Et de Johe

phiberet de lumiĩie:vt oẽs crederent per illum.
Mon erat ille lux:ſed vt teſtimoniũ ꝑhiberet ð
lum ine. Erat lux vera:que illumĩat oẽʒ hoĩeʒ
Vnde ⁊ de eo ſcbtü
eſt.Qui ſolus habet imoꝛtalitatẽ:⁊ lucem ha⸗

bitat inacceſſibilẽ. Et certe legimus imoꝛtales

angelos:imoꝛtales thꝛonoſ:⁊ dñationes:cete
raſq; vtutes. Sed ſolus deus e ſt imoꝛtalis.qꝛ
non eſt per gram vt cetera:ſᷣ per naturã. Quã
ob cauſam idem apoſtolus ſcribit. Deum ſolũ
eſſe ſapientem. Cum ⁊ Salomõ ⁊ multi alij ſã-
cti ſapientes vocent᷑.Et dicatur iuxta hebꝛai⸗
cum ad pᷣncipem Tyri: Sapiẽtioꝛ Daniele es
tu?: Quomodo ergo ſolus lux:ſolus imoꝛtalis
⁊ ſolus ſapiens apellat᷑: cum multi imoꝛtales
et luces ⁊ ſapiẽtes ſint: Sic ꝑfectio homis:nõ
ex natura:ſed ex gratia veniẽs:imꝑfectos eos
qͥ ꝑfecti vident᷑ eſſe demõſtrat. Quod aüũt ſcri
ptum ẽ Et ſanguis ieſu filij eius mũdat nos ab
oĩ peccatoꝛtã in ↄfeſſione baptiſmatis:qᷓ; i cle⸗
mentia plenitudinis. Sʒ aliud ẽ mũdari a deo
aliud ꝑ ſe eſſe ſine vitio. Juxta illud Job. Lu⸗
na nõ plẽdet:⁊ ſtelle nõ ſũt mũde iĩ ↄſpectu eiꝰ:

8

Sᷓto magis hõ putredo:⁊ filius hols vermis. .

Hine eni os obſtruit᷑: ⁊ noxiusẽ mũdus deo

qꝛ ex ↄꝑibus legis non iuſtiſicabit᷑ oĩs caro co

ram eo:nullaq; diſtaãtia eſt ꝑſonaꝝ. Oẽs enim
peccauerüũt:⁊ indigent głia dei:iuſtiſicati gra⸗

tis ꝑ gr̃am ipᷣius.Sinautẽ ſcribit:exiſtimam⸗

fide iuſtificari hoiem ſine oꝑibus legis: ſiqͥdeʒ
vnus ẽ deus:qͥ iuſtiſicat circũciſionẽ ex lege:⁊
pᷣputiũ ex ſide.Manifeſte oſtẽdit :nõ in hois
merito:ſed in dei gra eẽ iuſticia: qͥ ſine leg ope

ribus credẽtiũ ſuſcipit fidẽ. Vñ ſequit᷑:pecca⸗

tũ nr̃i nõ dñabit᷑.Cur: qꝛ non eſtis ſublege:ſʒ

ſub gra. Mon eni volẽtis:neq; currẽtis:ſed mi

ſerentis eſt dei. AUnde ⁊ gentes qᷓ non ſectabãt᷑

iuſticiã cõpꝛehenderũt iuſticiã. Juſticiã auteʒ

ex fide. Iſrael aũt ſequẽs legem iuſticie:ĩ legẽ
iuſticie nõ ꝑuenit:qm non ex fide:ſed ex oꝑib⸗

offend erũt in lapidẽ offenſionis.Finis eni legl
xpᷣs ad iuſticia oi credẽti. Cũcte ꝓpeeple apo
ſtoli hoc habẽt pncipiũ. Gꝛatia vobis ⁊ pax a

deo pfe ⁊ xpᷣo ihᷣu dño nr̃o.Et ſimili fine clau⸗

.

dunk. Ad CLoꝛinthios qͥʒ ſcribit᷑ At nõ indige

atis vlla donatiõe:expectãtes reuelationẽ dni

nxr̃i ieſu xpᷣitͥ ⁊ cõſirmabit vos vſq; in finẽ ſine

crimie:in die dñi nr̃i ieſu xpᷣi.lʒ ergo nulla indi
geamus donatione: tamẽ expectamus reuela⸗
tionẽ dñi nri ihu xpᷣi:qui tũc nos in oĩbus ↄſir
mabit:a oſtẽdet ſine crimine:cum dies dñi nr̃i
ihu xpᷣi:⁊ mundi finis aduenerit:vt nõ gloꝛie⸗

tur oĩs caro in ↄſpectu eius. Paulus platauit
Apollo rigauit:ſed dominꝰ incrementũ dedit

ergo neq; d plantat: neq; qui rigat eſt aliquid:
ſed qui incremẽtũ dat deus.ipᷣius eni agricul⸗
turatipᷣius ediſicatio ſumus. Juxta gratiã dei

qua ſapiẽs architectus ponit fundamẽtũ.No

lite inquit voſmetipᷣos deciꝑe.Si qs ſapiẽsẽ
in vobis in ſeculo iſto:fatuus fiat:vt ſit ſapiẽs

Sapientia eni mundi ſtulticia eſt apud deum.

Dñs cognoſcit cogitationes hominũ:qꝛvane
ſunt.⁊ iteꝝ. In nullo eni mihi conſcius ſũ:ſed
nec i hoc iuſtiſicatus ſum:quia qui me iudicat᷑

dũs eſt. Dicit᷑ ⁊ vobis:qͥ ſine peccato vos eſſe

dicitis:q habetis:qð non accepiſtis: Si aũt
accepiſtis:qͥd gloꝛiamini: qſi non acceperitis:
Dam ſaturati eſtis:iam diuites facti eſtis.⁊ vt
ciamustnon ex nobis:ſed ex dei cũcta pẽdere
iudicio:veniam inqt citius ad vos:ſi dñũs vo⸗
luerit.qui eni dicit veniam ad vos ꝛoſtendit ſe
velle:monſtrat cupere:ꝓmittit aduentuʒ. Sʒ
vt cautius hoc loquat᷑ infert ſi dominꝰ volue/
rit. ſi qͥ eni putat qͥd noſſe: necduʒ nouit ſicut
noſſe opoꝛtet.vas electiõis humilitate deiectꝰ
imo conſcientia fragilitatis ſue loquitur. Ego
ſum minimus apoſtoloꝛuʒ:qui non ſum dignꝰ
vocari apoſtolus.quoniaʒ perſecutus ſum ec⸗
cleſiam dei:gratia autem dei ſum id quod ſum

A
4
“

C

gori

llu

fadeie
ſolisl
ſettau
gueme

cama

Uin.E
eplta

nanoſt

ſros
hoexo
fgkerta
ſcennn
gquine⸗
ro ler
liomo
lſeni.
Hibus:
la Chꝛ
ſactus,
gvepol
ec
repoor
bus:e
exſide
looie
chꝛiſtea
Heca
lleco
lent in
1yelle⸗
ſiciam:
ſtnso
niakinxi
derſe

onuicen

og:rcu
poleltate:

lesgrge
Detiorgn

fiihenap
notheede
Vnauu
W
ſſt er
ſriroer
ſuannl
lilliusg
herben
oſtolie
nbin
degpo
nbeh⸗
nlhangs

nn
Pim
dcde⸗
NHutn
ſtkengn
netſcingr⸗
gsſig
ſmnilge⸗
irlge
lantper⸗
Kihee
masſäi
imſani
cinm
Biktieite

Ueſtige
gig

uafin
e echenp⸗
nborgar⸗
Aſiniſtech⸗
bi Aiͤrei
Greuciged
öeiſr
Fergonlunt
pecannsnat:
nos nechf⸗
Edisii
neni nicr
Paluſiu
ncnnidd
ingatcut
k
. ngemi
ütmamtük
ge Slti
innhlni
uchntden
stüghl

Picntusſt d

unüteile
emuru
cgin
ſimuntie
ugin ſtln
Kpänſi
a 4

X

Tractatus II

a gratia ipius in me vacua non fuit: ſed omni⸗

bus illis amplius laboꝛaui.non ego aũt: ſ̊ gra
tia dei que mecuʒ eſt. dicit ſe plus omnibꝰ apo
ſtolis laboꝛaſſe:ſtarimq; laboꝛẽ ſuum ad dei re

fert auxiuum. Mon ego inquiens :i5ᷣ gratia dei
que mecum ẽ.ſicut ⁊ in alio loco loquit᷑. YFidu
ciam autẽ talem habemus per ihm xpᷣm ad de

um. MNon quia ex nobis ipᷣis ſufficiẽtes ſimus

reputare aliquid: quaſi ex noſtro ſed ſufficien
tia noſtra ex deo eſt: qui ⁊ dignos nos fecit mi
niſtros noui teſtamenti. Non eni iuſtiſicat᷑ ho

mo ex opibus legis niſi per fidẽ ihu xpᷣi. vnde

infert ⁊ nos ĩ ieſum chꝛiſtũ credimus:vt iuſti⸗
ficemur ex fide chꝛiſti ⁊ non ex operibus legis.
quia ex opibus legis non iuſtiſicabitur vĩs ca⸗
ro.ſi eni ex lege iuſticia.ergo xpᷣs ſine cauſa G-⸗

tis moꝛtuus eſt: in lege maledictio eſt Scriptũ

eſt eni. .aledictꝰ omis qui non ꝑmanet i om

nibus: que ſcripta ſunt in libꝛo legis: vt faciat

ea. Chꝛiſtus nos redemit de maledictiõe legis

factus ꝓ nobis maledictio. Si eni data eẽt lex

que poſſet viuificare: vere ex lege eſſet iuſticia

Sed cõcludit ſcriptura omnia ſub peccato: vt

repꝛomiſſio ꝑ fidem ihu chꝛiſti daret̃ credenti

bus:lex ergo pedagogus noſter fuit i xpᷣm: vt

ex fide iuſtiſicemur. Unde addit: ⁊ vno vſicu⸗
lo oia compꝛehẽdit: dicens. Euacuati eſtis in

chꝛiſto:qͥ in lege iuſtiſicamini:a gra excidiſtis.

Hec cuncta ꝑcurro: vt oſtẽdam a nullo legem
eſſe cõpletã:⁊ per legem mãdata omia que ↄti

nenfk in lege. Beus eſt eni qui oꝑatur in nobis

2 velle ⁊ perficere laboꝛat apoſtolus :iuxta iu⸗

ſticiam: que in lege eſt: ſine querimonia cõuer
ſatus:omia ꝓchꝛiſto ducit qſquilias.vt inue⸗
niat᷑ in xpᷣo non habẽs ſuã iuſticis: que ex lege

ſed q̃ ex tide xp̃i eſta deo. Añ ſcribit ad Thelſ⸗
ſalonicenſes. Fidelis autẽ eſt dũs: qui vᷣuabit

vos:⁊ cuſtodiet a malo:ergo nõ liberi arbitrij

poteſtate:ſed dei clementia cõſeruamur Ac ne

putes argumẽtationibꝰ vanis que mouent au
diẽtib?queſtiones: veritatẽ ſidei poſſe ſubuer⸗
ti:idem apoſtol“ ſcribit ad Limotheũ. O Ti⸗

mothee depoſitũ cuſtodi:deuitãs Pfanas vo⸗

cum nouitates: otradictiões falſi nois ſcien⸗
tia:quã q dam ꝓmittentes circa ſidem erraue⸗

rũt. Honitas eni a miſericoꝛdia ſaluatoꝛis no
ſtri:nõ ex oꝑibus iuſticie que fecimus: ſed ſᷣm
ſuam miſericoꝛdia ſaluos nos fecit:vt iuſtiſica
ti ilius gra:heredes ſimus vᷣm ſpem vite et᷑ne
Hec bꝛeuiter q̃ſi ex latiſſimo atq; puicherrimo

apoſtolice doctrine pꝛato carpſimus: vt dure
frõtis impudẽtia cõterat᷑. Crãſeamꝰ ad enãge

lia:⁊ apoſtolicos igniculos clariſſima xpᷣilam
pade cõpleamꝰ. Omnis ait qͥ iraſcit᷑ fratri ſuo
ſine cauſa:reus erit iudicio.Qui auteʒ dixerit
racha:qð interpᷣtatur vanus ⁊ abſq; cerebꝛo:

Fo. LXX

gelici ſenatus. Qui auteʒ dixerit fatue:reꝰ erit
gehẽne ignis Quis nr̃jm põt huic vitio nõ ſub

iacere:cum etiã ꝓ ocioſo verbo reddituri ſimꝰ
rõnem in die iudicij? Si ira ſermonis iniuria

atq; interdũ iocus iudicio:cõcilioq;:⁊ gehẽne

ignibus delegat: ad merebit᷑ turpium reꝝ ap⸗
petitios⁊ auaricia: que radix eſt oiuʒ maloꝛuzʒ

Si inqͥt offers donũ tuũ ad altare.⁊ ibi fueris

recoꝛd atus qꝛ frater tuꝰ habet aliquid aduer⸗
ſus te: dimitte ibi donũ tuũ ante altare: ⁊ vade

bᷣmũ recõciliari fratri tuo:æ tunc veniens offe⸗
res munus tuũ. MMee eſt ptãtis:vt nõ habeaʒ

aliqͥd cõtra fratrẽ meum. At aũt ſlle aduerſus

me habeat: aut nõ habeat:in illius volũtate cõ
ſiſtit. Quid ergo faciã:ſi reconciliari noluerit:

obſecrem: flectam genua: ſed audire ↄtemnet.
an obtoꝛto collo nolentẽ in ius amicitie traha⸗
Et que eſt maioꝛ inimicitia: q; amicitias nece!
ſitate ſociare? Neq; eni dixit roga eum: vt tibi
cociliet᷑:ſed recõciliari pᷣmũ fratri tuo:⁊ ſic of⸗
feres manus tuũ ad altare. Nõ ꝙ impoſſibilia

deus pᷣcepit:ſed intantũ patiẽtie culmẽ aſcẽdit

vt ꝓpe impoſſibilia ꝓ difficultate nimia pꝛece

piſſe videat᷑ ad deſtruẽdã ſniaʒ tuam: qua ſcri

bis facilia eſſe dei mãdata. Scãdalizãtem ma⸗
nuin:oculũ: ⁊ pedẽ iubemur abſcidere.Eſto ꝑ
tropologiã dictũ ſit ꝓ amiciſſimis?: ⁊ ꝓꝑ conlſan⸗
guineis: ⁊ fraterno nobis vel coniugali amoꝛe
ſociatis: facile ne arbitramur ob quaſdã offen⸗
ſas: tantã ſubito abſcidere charitatẽ: Quodq;
dicik. Sit vᷣmo veſter:eſt eſt:nõ nõ: qͥd autem

amplius eſt:ex malo eſt.foꝛſitan de vra ſchola

reꝑiatur: qui nũqᷓ; mentitus ſit: nec audieritii
lud ꝓpheticũ ⁊ apoſtolicũ Ego dixi in exceſſu
mentis mee: omnis homo mendax. Et neſciat

ſcriptũ in alio loco.Os qð mentit᷑: occidit ani

mã. Aerberanti maxilta :alterã iubemur o

nere. Zollenti tunica:etiã palliũ cõcedendũ ẽ.
Angarianti ſe mille paſſibus:ↄuobꝰmilibꝰcol

la pᷣbenda ſunt. Petenti le: da. ⁊ volẽti a te ac

cipere mutuũ:ne aduertaris. Si duos nũmu:
los habuero:⁊ alius popoſcerit:aut daboipſi

et mihi mendicandum erit. aut ſi non dedero:
trãſgreſſoꝛ legis inueniar. Illud autẽ quod di

cit᷑. Diligite inimicos veſtros: bñfacite his qͥ
oderunt vos:⁊ oꝛate ꝓ pſequẽtibus et calum⸗

niantibus vos. Foꝛſitan in vro cetu inuenit᷑

apud vos rara auis eſt. Qui peccata ſimplicit᷑
ↄfitent᷑ inerent᷑ humilitate clemẽtiam ſaluato
ris Quodq; ſequit᷑. Cauete:ne iuſticiã hoc eſt
elemoſynã veſtrã faciatis coꝛam hominibꝰ: vt
videamini ab eis. Neſcio qͥs poſſit implẽ. Ad
largiendũ fruſtũ panis ⁊ binos nũmulos pꝛe⸗

co cõducitur.a extendentes manũ huc illucq;

circũſpicimus.que ſi nullus viderit: ↄtractioꝛ⸗

reus erit cõcilio:haud dubiũ qͥn ſanctoꝝ ⁊ an⸗

Aars

fit. Eſto vnus de mille inueniat᷑:qui iſta nõ fa⸗
ciat. Reſpõde queſo:vbi ſunt facilia mãdata⸗

Nolite inqͥt ſoliciti eſſe de craſtino. Craſtinus

eni dies ſollicitus erit pꝛo ſe. Sufficit dei mali
cia ſua. Qos de craſtino nõ cogitatis: ⁊ inſtar
auiũ pᷣſentibus ↄtẽti eſtis.quoꝝ epiſtole bibli
ne volitant trãſ flumina ethiopie:vt inter ſimi
as ⁊ pauos noua ð ophir Salomõi dona mitt

tant᷑. Ais audire facilitatem pᷣceptoꝝ dei: au⸗

ſculta qð dici᷑. Quã arcta ⁊ anguſta via eſt: qᷓ
ducit ad vitã: ⁊ pauci ſunt:q̃ͥ inueniũt eã.Non

diyxit: qui gradiũf̃ ꝑ eam. Hoc eni difficillimũ

?. Sed qͥ inueniũt. Pauci eni inueniũt:⁊ mul⸗
to paucioꝛes ingrediunt᷑ ꝑ eam. YFilius inquit
hois non habet vbi caput ſuũ reclinet. Qui di

it in Eſaia. Suſcipite laſſũ: et hec eſt requies

mea.ſi non habet vbi caput ſuũ rechnet ⁊ quo

reqeſcit:dicẽs in alio loco. Suꝑ quẽ reqͥeſcam
niſi ſuꝑ humilẽ:⁊a qͥetum: ⁊ trementẽ vᷣba mea

vbi eſt mãdatoꝝ facilitas: Multi hoc qð ſcri

ptum eſt. Non veni vocare iuſtos:ſed peccato
res ad penitentiã:ſimpliciter accipiũt:iuxta il⸗
lum ſenſũ: non indigẽt ſani medico: ſed hi qui
male habẽt.Alij vo interpᷣtant᷑ coactius.non
veni vocare iuſtos.nullus eni ad ꝑfectuʒ iuſt⸗
eſt. ſed ex aliqua parte peccatoꝛ. ſʒ peccatoꝛes
quibus mundus refectus eſt:dicente Bauid.

1

gnus: crux xpᷣi facllis eſt Nudum poſt chꝛiſtũ

pergere ludus eſt:iocus eſt. Et vbi pᷣmia q̃ dif
ficultate ſuꝑata querunt. Mon colligunt᷑ ʒiʒa.
nia in pᷣſenti ſeculo:ne ⁊ frumentũ pariter era⸗

tur:quãdo iuſti fulgebũt qſi ſol Et egrediẽtur
angeli:⁊ ſeꝑabunt malos de medio iuſtoꝛum.
Petrus mergit᷑:⁊ meret᷑ audire.modice fidei
quare dubitaſti:Si in illo modica ſides:i quo

dicetur. palea dominica futuro iudicio reßua⸗

magna ſit neſcio. De coꝛde inquit egrediũütur

cogitationes peſſime homicidia adulteria foꝛ⸗
nicatiões furia falſa teſtimonia blaſfemie. hec

ſunt que coinqnant homines: ꝓcedat quii coꝛ

de ſuo hec non eſſe teſtet᷑: ⁊ plenam in coꝛpoꝛe
iſto moꝛtalium iuſticiam conſiteboꝛ.Qui vult
inqt ſaluare animã ſuam perdet eaʒ: ⁊ qui per
diderit anims ſuam ꝓpter me: ſaluã faciet eaʒ
Hec ſunt facilia mandata. Iterũ dico:ve mun
do ab ſcandalis.neceſſe eſt eni vt veniãt ſcãda
la. Et ꝓpterea in alia loco ſcriptum ẽ. In mul

tis offendimus:ſiue erramus omes: nõ pauca

Saluũ me fac dñe:quoniaʒ defecit ſanctus: 2·

coꝛrupti ſũt:⁊ abominabiles facti ſunt in adin

uUentionibꝰ ſuis. Oẽs declinauerunt: ſimul in⸗

utiles facti ſũt:non ẽ qͥ faciat bonũ:nõ eſt vſq;

ad vnuʒ. Molite inqͥt poſſidere aurum:neq; ar

gentũ:neq; pecuniã in ʒonis veſtris:non perã

in via:non panẽ:neq; duas tunicas:neq; calci

amenta:neq; vgam.Hec inqes pᷣcepta apoſto

lica ſunt. Et certe Petrus apoſtolꝰcaligas ha
duiſſe narrat᷑:dicente ad eũ angelo: pᷣcinge te:
⁊ calcia te caligis tuis.duas aũt tunicas:vt de

ceteris taceaʒ:puto ꝙ ⁊ ego ⁊ tu poſſideamus

ſi ñ amplius non habemus:hec dico. Et itex
iterũq;:ac ꝑ fingula ingeram:vt erubeſcas ad

ſniaʒ ſuã:facilia dei eẽ mãdata. Fratrẽ tradet

frater in moꝛtẽ: ⁊ pater filin.cõſurgẽt filij ↄtra

parentes:⁊ interficiẽt eos ⁊ eritis inqͥt odio cũ

ctis homiuibꝰ ꝓpter nomẽ meũ.⁊ qꝛ facilia inſ
ſerar:⁊ ſclebat facile ea poſſe cõpleri: ꝓpterea

pleuerauerit vſq; in finem hic ſaluus erit.Nõ
veni inqᷣt pacem mittere ſuper terram: ſed gla
dium. veni diuidere hominẽ ↄtra patrem ſuũ
⁊ filiam cõtra matrẽ:⁊ nurũ cõtra ſocrũ. Et ne

yt rei facilitatẽ oſtẽdere copulauit dicẽs.QAui

omia ꝑcurrẽdo:longioꝛẽ ſentẽtiã facerer: vno

cũcta ſermone cõpꝛehẽdit dicens. Inimici ho
minis domeſtici eius.Cunq; poſuiſſet:qͥ amat
patrẽ aut matrẽ ſuꝑ me:non eſt me dignus Et

qui amat filium aut filiã ſuꝑ me:non eſt me di⸗

peccata: ſed multa: nec quoꝛundꝗ: ſed omniuʒ

poſuit. Omnes eni que ſua ſunt q̃runt: ⁊ non

giſtri quaſi homis bonitas refutat᷑.in lege do⸗
ctiſſimꝰ:oĩa feciſſe ſe dicit.quã ob rem et amat

a dño.Et tñ plenam iuſticiam nõ habet: q. no

luit ſubſtantiã ſuaʒ pauꝑibus erogare. Vnde

ea que dei ſunt vnus bonus deus dicit᷑: ⁊ ma·

difficultas difficultati: imo impoſſibile ĩpoſſi⸗

bili tunc cõparat᷑:qꝛ nec camelꝰ ingredi poteſt
ꝑ foꝛamen acus:nec diuites ꝑuenire ĩ regna ce
loꝛũ.Quis noſtrũ nõ lauat exterioꝛa calicis et
parapſydis:⁊ iterioꝛa habet nequaqᷓ; ſoꝛdibꝰ
inqͥnata:Quis ſepulcroꝛũ extrinſecus dealba
toꝛum poteſt ſunilitudinẽ declinare: Me ⁊ no⸗

bis dicat ieſus.de foꝛis dem videmini homi-

nibus iuſti. Intus autẽ pleni eſtis hypocriſi ⁊
iniqtate: qᷓ;uis ⁊ alijs vitis carere poſſumus.
Hypocriſeos maculã hr̃e nõ poſſe:aut pauco⸗
rum eſt aut nulloꝛũ. Pater inqt ſi poſſibile eſt

tranſeat calix iſte ame Verũtamẽ nõ ſicut ege

volo:ſed ſicut tu vis pater. Filius dei qͥ dixit.

Et facta ſunt:mandauit: ⁊ creata ſunt omnia.
Scðm hoc ſilius homis dicit᷑ ſniaʒ tẽperat.
NPater ſi poſſibile eſt. Aerũtamẽ nõ ſicut ego

volo:ſed ſicut tu.Et Critobolus me adducto

ſuꝑcilio loquit᷑. Poteſt homo ſine peccato eẽ
ſi velit.Apoſtoli audiũt.Sic non potuiſtl vna
hoꝛa vigilare mecum. Non dixit. Moluiſtis.
Sed non potuiſtis.Apoſtoli mei vna hoꝛa vi
gilare nõ poſſunt:ſomno meroꝛe:⁊ carnis fra⸗
Olitate ſuꝑati.⁊ tu potes lõgo tꝑe oĩa peccata
ſuꝑare?: Marcus euãgeliſta ſcribit de domio.
Et nen poterat ibine vns qͥdẽ facere vᷣtutẽ:ni
ſi paucis egrotantibꝰ manus imponẽs ſanauit
cos:⁊ admirabat᷑ ꝓpt᷑ icredulitatẽ eoꝛũ.Dñs

ſererl

Mere.

Nadve
ſoeaui
othoi⸗
lobaie
Hortatr
flusop
volum
faereit
WMoßt

pterrit⸗

Muslu
ertan

cyospl
mltasde
mufreg

odor
oel
ſtolos
nus:
gueo
direre
um po⸗

nen. .

ſe nq⸗
codiclbu
ſebl,,
nliteis⸗
ſcecoꝛd
gehten:n

eg Gecut

ſtnruett.
ſandeio
Uchiuſtict
fehuereno
ſtus eſt,r

ſtapiane

Nichpaſe
dicscn
nonpoſen
mheben
cdeTac
Cectatgi
Noloqui
lnatici
0s llos:
llerür. E
Aunen⸗
0plerigen

tacznei
eſllifrte
enidoſenm
inwenäſit
npumi Pn
0fhes. ſopale
mi:demi,
ntärum:nu
deusdicknt
efunnt inle⸗
niohnenani
mnöhean
userogar i

inpoſkieſc⸗⸗

mebngräſet
Speneitge⸗
tertnon alas
Nnre; luß⸗
unndasdelbe
nnad Neine⸗
ndninben⸗
nckslſei
Garnr olmn

dleunn,

jſpoſce
ͤſu⸗

nerN.

tounſhn
daifizint
tininſllen
ctonetend
oſrſtn
uuſi,
Gnn e

Tractatus II

dicit non potuiſſe in naʒareh ne vnam qᷣdeʒ fa

cere vtutem.⁊ infidelitatis aliene ſtupoꝛe reti-⸗
netur: ⁊ vos poteſtis om̃e qð vultis. Deniq; i
cõſequentibus ſcribit᷑.Abijt in finibus Tyri
Sidonis: ⁊ ingreſſus domuʒ neminẽ volebat

ſcire: ⁊ latere non potuit. Vere vtiq; cupiebat
latere.Et qð cupiebat:q̃re facere non poterat

vt aduentu ſuo oĩuʒ ↄſciẽtiã declinaret: Que⸗

ris cauſas cur latere nõ potuerite Cogita aſſũ⸗
pti hoĩs veritatẽ: ⁊ oĩ carebis ſcãdabo. Si fili⸗
us dei aliqͥd i carne ⁊ ꝓpter carnẽ no potuiſſe

narrat᷑: nos qͥ toti carneiſumꝰ: ⁊ quotidie ſpi⸗
ritus oꝑibus repugnamꝰ ↄtra apki ſniam que
volumꝰ cũcta faciemꝰ: Petrus apis tria vult

facere in mõte tabernacula.vnũ dño: alterum
Moyſi:tertiũ helie:neſciens qͥd loqt timoꝛe

pterritꝰ.⁊ nos pythagoꝛice philoſophie ructa

mus ſuꝑbiam. de die ⁊ hoꝛa ↄſumationis vlti
me: a angelos celoꝛũ ⁊ filiũ ignoꝛare reſpõdit:

2 vos plenã ſcientiã pollicemini. Carnis infir⸗
mitas deo habitatoꝛe gaudebat: tamẽ mẽſu
ram fragilitatis ſue excederenõ potuit. vtnõ
TœRoxciVid eſt. putatiue iuxta veteres here

ticos: ſʒ vere dei filiꝰ hois filius crederet᷑ Apo

ſtolos parũper relinquẽs cecidit in terram ꝓ⸗
nus: T oꝛabat dicens. Cater ſi poſſibile ẽ. Cur
queſo ſentẽtiaʒ ambigẽter expᷣmebat:qui ĩ alio

dixerat:que apud hoĩes impoſſibilia: apð de⸗

unm poſſibilia ſũt: Sed hõ paſſurus hois loqᷣt
vbis. Ille dicit. Si poſſibile eſt: vna hoꝛa pᷣte
reat. Tu dicis poſſibile eſt oĩ tꝑe peccata vita⸗
re. In qͥbuſdã exemplaribꝰ et maxime in grec
codicibus: iuxta arcũ in fine eius euãgelij
ſcribit᷑. Roſtea cũ accubuiſſent vndecim appa

ruit eis is:⁊ expꝛobꝛauit incredulitateʒ ⁊ du

riciẽ coꝛdis eoꝛũ.qꝛ his qͥ viderant eum reſur⸗

gentem:nõ crediderũt.⁊ illi ſe atiſfaciebãt dice⸗

tes. Seculũ iſtud iniq̃tatis ⁊ incredulitaij ſub⸗
ſtantia eſt:que non ſinit per imundos ſpũs ve

ram dei appꝛehẽdi vtutem.iccirco iam nunc re

uela iuſticia tuã.Cui ſi cõtradicitis:illud certe
renuere nõ audebitis. Mũdus i maligno po⸗
ſitus eſt.⁊ ꝙ dñm ſuũ ſathanas tẽptare auſus

ſii:⁊ victus atq; cõfuſus receſſerit vſq; ad tpᷣs

vtiq; paſſionis.Et ſucceſſoꝛ Jouiniani audet

loqͥ eos qui plena fide baptiſma cõſecuti ſunt:
non poſſe temptari: imo alijs verbis poſſe ho⸗
minẽ baptiʒatũ ſi voluerit: nequaqᷓ; vltra pec⸗

care Zacharias iuſtus audit ab angelo: qꝛ nõ
credidiſti verbis meis:eris tacens:⁊ non pote

ris loqui vſq; in diem natiuitatis eius. Pater
Lunatici ð apoſtolis loquit᷑. Rogaui diſcipu
los tuos:vt eijcerẽt eũ.id ẽ.demonẽ:⁊ non po
tuerũt.Et ipᷣi diſcipuli interrogãt ſaluatoꝛem

Quare nõ potuimꝰ eijcere ulũ?⁊ audiũt ceteri

ꝓpter ineredulitatẽ veſtrã. Cur qᷣſo:qꝛ omnia

Fo. LXXI

poſſe dño ſeruabat᷑: intrauit cogitatio in apo⸗
ſtolos:q̃s eoꝝ maioꝛ eſſete Et emẽdant᷑ doctri
na ſaluatoꝛis: dum minimꝰ maioꝛ agnoſcit᷑: et
humilitas ſublimitate mutat᷑. Mon recipit᷑ ab
vꝛbe ſamaritanoꝝ:qꝛ facies eiꝰ erat ciuis hie⸗
ruſalem. Jacobꝰ ⁊ Johes vere filij toꝛnitrui:⁊

zeli ardoꝛe feruentes. OPbhinees ⁊ Helias ignẽ
de celo deducere cupiũt: ⁊ coꝛripiũt᷑ a domio.

Qui vtiq; nõ coꝛriperẽt᷑:ſi abſq; erroꝛe voluil
ſent. Ibãt cũ illo pli:hoc ẽ cſᷣ dño:qͥ couerſus
dixit. Si qͥs venit ad me: ⁊ nõ odit prem ſuũ ⁊
matrẽ ſuã ⁊ vxoꝛẽ ⁊ filios ⁊ frẽs ⁊ ſoꝛoꝛes:ĩſuꝑ
⁊ aiaʒ ſuã:nõ põt meꝰ eſſe diſcipulꝰ. Et in hoc
loco iemerarijs ꝓclamabo: põt hõ ſi velit oia
peccata vitare:facilia ſũt madata eius. q merẽ
tur audire a dño ſaluatoꝛe. Vos eſtis: quiiu⸗
ſtos vos eẽ dicitis coꝛaʒ hoibꝰ. Deus autẽ no
uit coꝛda veſtra.qꝛ quod apud homies excel⸗
ſum eſt:abominabile ẽ coꝛaʒ deo. Impoſſibile
inqͥt ẽ vt ſcãdala non veniant: puto ꝙ peccatũ
ſcãdalum ſit:qð ꝑ ſcãdalum venit.Niſi falloꝛ
eni G ο ο αανN NαX ο οaανπρd grecos ex
offenſiõe ⁊ ruina nomẽ accepit. ꝓpterea i mul⸗
tis offendimꝰ oẽs:fac vt non coꝛrueirm. certe
offendi: ⁊ nõ in vno:ſed in pluribꝰ.arbitroꝛ ꝙ
⁊ in aliquo offendiſſe:peccatũ ſit.Dixerũt do⸗

mino apoſtoli: Auge nobis fidẽ Qui reſpõdit
ceis. Si haberet fidẽ qſi granũ ſynapis:qd vti
q minimũ eſt oiuʒ ſeminũ. ⁊ Critobolus me?
fidei nobis mötibus itumeſcit. Dicebat auteʒ
inqͥt ⁊ parabolaʒ illis ꝙ ſemꝑ opoꝛtet oꝛare: ⁊

nunqᷓ; deſicere. YFruſtra ſemꝑ oꝛamus:ſi inno
ſtro arbitrio eſt facere qd volumus.Dixerunt
apłi.⁊ qͥs põt ſaluus eſſe:Aludiunt a dno:que
impoſſibilia ſũt apud hoies:poſſibilia apð de
um ſunt. Ergo aliqua qᷓ apud homies impoſſi
bilia ſunt: certe ea eſſe poſſibilia. ex eo oſtedit᷑:
ꝙ apud deũ poſſidilia ſunt.ſit ergo ⁊ apð deũ
poſſibile:homini ſi velit domare impeccantiaʒ
non ip̃ius merito: ſed ſua clementia: ⁊ apð ho
mines nequaqᷓ; poſſibile liberi aribitrij ptate:
qð nutu donantis accipit᷑ Mon ſufficit apoſto

ſtolis dudum ſupꝑ dignitate queſiſſe: qs eoꝛuʒ

maioꝛ eſſet. Sed in ipo neceſſitatis ⁊ paſſionis
articulo ſcribit᷑ de eis.Facta eſt autem cõtẽtio
inter illos:qͥs illoꝛũ maioꝛ eſſet.Optimũ reue⸗
ra tẽpus inſtantẽ cruce de dignitate cõtẽdere.
Simon inqͥt Simon: ecce ſathanas expetiuit
vos:vt cribꝛaret ſicut triticũ. Ego aũt rogaui
pꝛo te: vt non deficeret fides tua :et certe iuxta
vos in apoſtoli erat poſitum ptãte: ſi voluiſſet

vt non deficeret fides eius: qua vtiq; deficiste

peccatũ ſubingredit᷑. In qbuſdã exemplaribꝰ

tã grecis qᷓ; latinis inuenit᷑:ſcribẽte Luca.Ap

paruit illi angelꝰ de celo cõfoꝛtas eum· Haud
dubiũ: àn dominũ ſaluatoꝛẽ. Et facre iagonia

ꝓlixius oꝛabat. factuſq; eſt ſudoꝛ eiꝰ:ſicut gut

te ſanguinis decurrẽtis ĩ terrã. Saluatoꝛ i paſ⸗
ſione ab angelo confoꝛtat᷑.Et Critobolꝰmeus
nõ indiget auxilio:habẽs liberi arbitrij ptãteʒ
⁊ tam vehemẽter oꝛabat:vt gutte ſãguinis ex
ꝑte pꝛumperent:quẽ totuʒ erat in paſſione fu⸗
ſurus. Quid inquit doꝛmitis: Surgite ⁊ oꝛa⸗
te ne itreris in tẽptationẽ: debuit iuxta vos di
cere. Quid doꝛmitis:Surgite ⁊ reſiſtite. libe⸗
rũ eni habetis arbitriũ:⁊ ſemel vobis cõceſſa a

dño ptãte:nulhus alterius indigetis auxilio.

Si eni hoc feceritis:non intrabitis in tẽptatio
nem. Non poſſum ait ego facere a memetipſo
aliqd:ſed ſicut audio iudico. Arriani obijciũt
calũniã.ſed reſpõdet eccłia:ex ꝑſona hoĩs hec
dici:qui aſſumptus eſt.tu cõtrario loq̃ris:poſ

ſum ſine peccato eſſe:ſi voluero. Ille nihil põöt

ex ſe facere:vt hoĩs indicet veritatem. Tu po⸗

tes omia peccata vitare: vt adhuc in coꝛꝑe cõ

ſtitutus oτι¾πιο eſſe te doceas. negat fratri⸗

bus ⁊ ꝓpinquis ire ſe ad xenophegiã. Et poſt

ea ſcriptũ eſt. At aũt aſcẽderunt fratres eius:

tunc ⁊ ipᷣe aſcẽdit ad ſolẽnitatẽ:non manifeſte

ſed q̃ſi in abſcondito. Iturũ ſe negauit:⁊ fecit

qð pᷣus negauerat. Latrat Poꝛphyrius incõ⸗

ſtãtie ac mutationis accuſat: neſciẽs oĩa ſcãda⸗
la ad carnẽ eſſe referẽda. oyſes inqͥt dedit

vobis legẽ:⁊ nemo ex vobis facit legem vtiqʒ

poſſibilẽ.neq; eni culpa impetrãtis eſt.ſed fra⸗-

gilitas audiẽtis: vt ois mundus ſubditus fiat
deo. In euangelio ßm Johem in multis: ⁊ gre
cis:⁊ latinis codicibꝰ inuenit᷑ de adultera mu
liere:que accuſata eſt apud dñm.accuſabãt au
tem ⁊ vehemẽter vꝛgebant ſcribe ⁊ phariſei iu
xta legem eã lapidare cupiẽtes.At ieſus incli⸗
nans digito ſcribebat in terra: eoꝛũ videlicʒ q̃
accuſabant:a omniũ peccata moꝛtaliũ: vᷣm qð
ſcriptũ eſt in ꝓpheta Relinquẽtes aũt te ſuper
terram ſcribant᷑.Tandeʒ caput eleuans dixit
eis. Qui ſine peccato eſt veſtruʒ:pᷣmus mittat
ſuꝑ eam lapidẽ.hoc qð dicit᷑ ſine peccato:gre

ce ſcriptum eſt æv οαρ 1οα qui ergo dicit

aliud eẽ ẽ ſine peccato: ⁊ aliud p uρ IuTov
aut grecũ ſᷣmonem nouo verbo expꝛimat:aut
ſi expꝛeſſum ẽ a latinis:vt interpᷣtationis veri⸗
tas habet ꝑſpicuũ eſt apaap Iuxov nihil ali
ud eẽ:niſi ſine peccato: ⁊ qꝛ accuſatoꝛes om̃es
fugiũt(dederat eni verecũdie eoꝝ clementiſſi⸗
mus iudex ſpatiũ reddẽdi)rurſũq; ĩ terra ſcri⸗
bens ferramq; deſpiciens:paulatim diſcedere
⁊ oculos illius declinare ceperũt.ſoluſq; remã
ſit cum muliere:cui locutꝰ eſt ieſus. Abi ſũt q̃
te accuſabãt:nemo te condẽnauit:que ait.nui
lus dñe. Rñdit ei ihs.nec ego te cõdẽnabo.va
de et ammodo noli peccare. Pꝛecepit dominꝰ
ne vlterius peccaret:ſicuti ⁊ alia ſimiliter in le⸗

ge mandauit. Sʒ vtrũ ea fecerit necne: ſcbtu⸗

ra nõ dicit: Oẽs inqͥt qui venerũt ante me:fu⸗

res fuerũt ⁊ latrones Si oẽs:nullus excipitur
Qui venerũt inqͥt:nõ qͥ miſſi ſũt.de q̃bus pꝛo⸗
pheta ait.ipᷣi veniebãt a ſe:⁊ ego nõ mitrebam
eos: quo verbo ſolius xp̃i potẽtia reſeruat : q
ad ſua venerãt: ⁊ ſui eum non receperunt.Hũ
eſſem inqͥt in mundo cũ eis:ego ſeruabaʒ eos iĩ
noie tuo:qͥs dediſti mihi: cuſtodiui: etr nullua
ex eis perijt:niſivnus ſilius ꝑditiõis.nõ dixit:

dedi eis liberi arbitrij ptãtem: vt ipᷣi de ſuo la⸗
boꝛe ſaluarẽt: ſʒ ego cuſtodiui eos:ego vᷣuaui.
Beniq; infert Non peto:vt eos auferas ð mũ

do: ſed vt cuſtodias illos a malo.in actibꝰ apo
ſtoloꝛũ ſcriptũ eſt:inter aulũ et Barnabam
ꝓpter Johem qui cognominatus eſt ar⸗
oꝛtam diſſenſionẽ ita vt ſepararent᷑: ⁊ Barna-⸗

bas arcũ:⁊ Paulus ſyllã aſſumerẽt in euã

gelij miniſteriũ. Paulꝰ⸗ ſeuerioꝛ:ille clemẽtioꝛ.
vterq; in ſuo ſenſu abũdant.Et tñ diſſenſio hha
bet aliqͥd humane fragilitatis.in eodẽ voluni
ne legit. Trãſierũt phyrgiã ⁊ gallati regionẽ
ꝓhibiti a ſpũſacto loqͥ verbũ in Aſia.quo ma⸗
ledicto in ipᷣ̃a ꝓuincia puto vſq; hodie hereti⸗
cos: q contra ſpiritũſãctum faciunt plurimos
reꝑiri.Cunqʒ veniſſent ait in vſiã: tempta

bant ire in Bithyniã: ſed nõ dimiſit eos ſpũs

ſeſu.Nota ꝙ ſpũs ihu ſpũſſanctus ſit: qͥ i alio
loco ꝓpter vnitateʒ ſubſtantie patris ſpũs aa
pellat᷑. Voluerunt loqui in aſia: ⁊ ꝓhibẽtur a
ſpũſancto. Temptãt ire ĩ Bithynia: et nõ eos
pmittit ſpũs ieſu. Satis impoꝛtune:ſi eis faciẽ
di vel non faciẽdi ſemel dederat liberi arbitrij)

ptãtem. Sequit᷑.Tpe inqͥt ignoꝛantie reſpici⸗

ens deus nunc pᷣcepit hoibus vbiq; penitẽtiã
agere. Significanter pᷣterita in lege tpa:tꝑaig
noꝛantie demonſtrauit. Rurſũ ait. Heniaʒ ad

vos deo volente. Cur interpoſuit voluntateʒ

dei:ſi habebat ſui arbitrij ptãtem? Jacobꝰapo
ſtolus. Si qᷣs ait ᷣuauerit totã legem offende⸗
rit autem in vno:reus ẽ oĩuʒ factus.Quis no⸗
ſtrum in nullo aliquãdo peccauit: Si autẽ pec

cauit:qð negari non põt: ⁊ pervnum peccatuʒ
oĩuʒz eſt reus peccatoꝛũ:non ſuis viribꝰ: ſʒ dei
miſericoꝛdia ſaluat᷑. Si qͥs in vno nõ peccauit

pfectus eſt vir. Si aliquãdo in ᷣmone peccaſti

vbi eſt apud te pᷣſumpta ꝑfectioꝛmaxime cum

ſequat᷑. Linguã autẽ hominũ nullꝰ poteſt do⸗
mare:incontinens malũ:plena veneni moꝛtife

ri. Rogo te:vt mihi reſpõdeas ſi lingua incon

tinẽs eſt malũ.⁊ plena veneni moꝛtiferi:⁊ nul⸗

lus poteſt domare linguã moꝛtaliũ:⁊ tanti cri⸗

minis reus es. Tibi in ꝓꝑpetuũ peccatoꝛũ fuga

Vñ bella: ⁊ vnde rixe inter vos:Nõne ex vo⸗
luptatibus:que militãt ĩ membꝛis veſtrle Aut

membꝛa nõ habetis humana: aut ſi homo non

Meſe

odenb

C

lurorio

ixerot

fenest
ſeicon
1pconn
ledein

ſoe

Npood

olus

reweid
molnitn
neos.
dequo
Seag
1ſoluat

fogpen
lachiynn

Ate
wewine
.E

Kerni
luten
cöturb
lolem
nei .

1ſpera!

ſeſticijt
Oaluse

(ru afae
0direrat
gemniſch
ſontbt
lesenipo

bhlinc
Wene
Cuenadi

Aulnenies

Klunits
Pnbloine
htuſmes
ceneta⸗
Dahore

ſckee

hen
lodebenn
ſflitg
Cochit
luocenen
ſeonedtt
hinecepih

Y reſtau

lecnesz

Nior lecenen

is ingevinn
irgelatätgt
in Aſagun
vſqghocjehet
lfuciun nn
inhfſͤtnn
nödimiſtteſ
imnansſrgii
miepenuͤſüp
nan:t
Pihmnügin
mponmr.ſcsſrl
Weulbeindin
Eionume tpie
dusdic;penan
unlegetorp,
fün Veigt
nolutrawn
gümm Jce
tignch⸗
izins Aleh⸗

Se
— —

—
—
—
E
=
—
—☛☚
— —
S S=
—W — — —
= —
☛☚ deC ☛r ꝑ = n ——

S=

—
—
=
SS —
—
S=S.
= =
S=

Tractatus II

põt eſſe ſine mẽbꝛis:cõſitemini voluptatẽ atq;
luxuriaʒ in veſtris artubus militare. DOauid qᷣ
dixerat cõſidẽter: ꝓpba me :⁊ tẽpta me. vꝛe
renes meos ⁊ coꝛ meũ:qꝛ ante ocłos meos mi⸗
ſericoꝛdia tua ẽ:et cõplacui in veritate tua. Et
iteꝝ.Ego aũt in inocentia mea ingreſſus ſum:
7 pes meus ſtetit in directo.qq; iudicij verita
te dei miſericoꝛdiaʒ mitigaret:tñ qꝛ hoc auſus

eſt dicere:relinquit᷑ parũper fragilitati ſue.et

vt vos dicitis arbitrij libertati :⁊ ꝑ adulteriuʒ

lapſus in homicidiũ: poſtea loquit᷑. Miſere⸗

re mei deus: ſᷣm magnã miſciam tuaʒ. Et vm
multitudinẽ miſerationũ tuarũ dele iniqᷣtates

meas. Mec hoc dico quo virũ ſanctũ accuſem:

de quo ſcriptũ eſt: ꝙ fecit oẽs voluntates dei.

Seua multis alijs bonis hec vitia cõpẽſaritt
⁊ ſaluatus ſit miſcðia dei:cuius iudiciuʒ eſt in
põderibus.et ad quẽ Aſaph loquit᷑. Cibabis

nos pane lachꝛymaꝝ:⁊ potum dabis nobis in
lachꝛymis in mẽſura.neq; eni iniuſtus eſt dñs
vt t peccata cõdemnet: et bonoꝝ operũ non
meminerit. Ande ⁊ in alio loco ideʒ Dauid ca

nit. Ego dixi in abundâtia mea: nõ moueboꝛi

eternũ. DOñe i volũtate tua pᷣͤſtitiſti decoꝛi meo
vᷣtutem. Auertiſti faciẽ tuam a me:⁊ factus ſũ
cõturbatus Hixi eni ꝓnunciabo ↄtra me inidq
tatem meã dño:⁊ tu remiſiſti impietatẽ coꝛdis
mei. Juſtoq; pᷣcipit᷑:reuela ad dũm viam tuã:
⁊ ſpera in eum:⁊ ipe faciet Et educet qſi lumẽ

iuſticiã tuam: æ iudiciũ tuum tanq; meridiem.
Salus eni iuſtoꝝ a dño:qꝛ nõ ẽ ſanatio i carne
eoꝛũ a facie ire eiꝰ. Et quotidie iuxta apoſtolũ

q dixerat. Mon eni habitat in carne mea bonũ

ingemiſcũt ditẽtes. Renes mei impletiſunt il⸗
luſionibus: ⁊ nõ eſt ſanitas in carne mea. Hꝛe
ues eni poſuit dies noſtros:⁊ ſubſtãtia nr̃a qſi

nihil in cõſpeciu eius.vniuerſa vanitas omis
hõ viuens:vel viuẽs in coꝛꝑe vel viuẽs in vir
tutibus.⁊ tñ oia vanitas. Incerto eni ſtatu flu
ctuat:⁊ dũ non timet in ſereno:patit᷑ tẽpeſtatẽ
Cum eni eẽt in honoꝛe:nõ intellexit.cõparatꝰ
eſt iumẽtis inſipientibꝰ: et ſitis factus eſt illis.

ꝓnihilo inqͥt ſaluos faciet eos: haud dubium

qn iuſtus.q̃ nõ ꝓpꝛio merito: ſed dei ſaluatur
clementia. ⁊ delicta noſtra a te nõ ſunt abſcon⸗
dita.hoc ex ꝑſona xpᷣi ðꝛ.ſi ille:q̊ peccatũ non
fecit:nec dolus inuentus eſt in oꝛe eius: ꝓ no⸗

bis doluit: ⁊ peccata nrᷣa poꝛtauit: quanto ma

gis debemus nra vitia ↄfiteri: Renuit inquit

coõſolari aia mea: cõſiderans delicta qᷓ feceram
NRecoꝛdatus ſũ dei:⁊ letatus ſũ: cogitãs me il
lius clementia ↄſeruanduʒ . Nocte cum coꝛde

meo meditabar: ⁊ ſcopebã ſpiritũ meũ: ⁊ dixi:
nunc cepi.hec eſt muratio dextere:excelſi.iuſti

vox eſt: qui poſt meditationẽ ſomnij ⁊ ↄſcien⸗
tie cruces ad extremũ ait. Nunc cepi penitenis

Epla XVIII

agere vel ſcientie lumẽ intrare. ⁊ hec ipᷣa de bo
nis ad melioꝛa mutatio nõ meaꝝ viriũ: ſed de.

xtere ⁊ potentie dei eſt:ineternuʒ miſchᷣia ediſi

cabit᷑. Nulluʒ eni tpᷣs eſt eaus nou ediſcet᷑ mi
ſericoꝛdia in ſingulis qbuſq; ſanctoꝛũ. his
de peccatis tranſeunt ad vtutes.A ſagitta vo
lante p diem: a negocio pambulame i tenebꝛis
qͥs noſtꝝ poterit liberari: Ecce eni peccatoꝛes

intẽderũt arcũ: vt ſagittent in obſcuro rectos

coꝛde. nolunt pꝛauos vulnerare: ſʒ rectos coꝛ⸗

de. Sagitta ꝑ diẽ volitat hereriton in lãcta

⁊2 nocte painbulabat ꝑ philoſophos:qᷣ per ob⸗
ſcuritatẽ ᷣmonũ inuoluere cupiũt veritatem:

Plãtati ĩ domo dnii atrijs dei noſtri floꝛebũt

plãtati in domo dñi iuſti ſũt: in eccłia ↄfirmari

Sʒ hi nõ in pᷣſentiaꝝ: ſed i futuro in atrijs dni
floꝛebũt: vbi eſt certa ⁊ ſecura poſſeſſio. Miſe
ricoꝛs ⁊ miſeratoꝛ dñs:lõganimis multe mi⸗

ſerationis. Suauis dñ oibus: 2 miſericoꝛdia

eius ſuꝑ oia opa illius. antas audis mileri⸗

ricoꝛdias:⁊ in tua audes vtute ↄfidere:Con

teant᷑ tibi dñe oia oꝑa tua. Sed de cũctis oꝑi.

bus dei hoĩes ſunt.ergo homies ſua peccata

ofiteant᷑. Legimus in Samuele dictũ ð Salo
mone. Ive edificabit domũ nomini meo:et ſir
mabo regnũ eius vſq; in ſempiternũ.Ego ero
ei in patrẽ: ⁊ ipe erit mihi in filium. Et iteꝝ. Si
inique egerit:coꝛripiã eum in vᷣga hoiuʒ. miſe
ricoꝛdiã autẽ meã non auferã ab eo.Cũ egiſſet

Bauid gras deo: ad extremũ intulit: ⁊ hec eſt

lex homis. Dñe deus ſemp reſpice ad clemẽti⸗
am tuã: infirmitateʒ carnis diuino auxilio ſu
ſtentare. Quid mihi inqᷣt ? vobis filij Saruie
aledicat Semei.Gñs pᷣcepit ei: vt maledi
cat Dauid. Et qͥs reſpõdebit ei:q̃re hoc feciſti
Aolũtas eni dei nõ diſcutièda:ſed cum gratſa

—

rũactione patiẽda eſt. Et in alio loco dñs man

dauit: vt diſſiparet conſiliũ Achitophel bonſ
vyt adduceret ſuꝑ Abſolõ malũ:cuius certecõ
ſilium erat q̃ſi confiliũ dei.Et qua rõne ptãs li

peri arbitrij maioꝛe ptate ſubuerſa ẽe Jeroboã

q peccarefecit iſrael: arguit᷑ qre reliquerit pce

domꝰ Hauid: 1 nõ fuiſti ſicut uus ineus Da

uid: qui cuſtodiuit mãdata mea: 7 ambulabat
poſt me in toto coꝛde ſuo: ⁊ fecit placitũ in con
ſpectu meo. Ergo ⁊ poſſibilia ſunt dei manda
ta:q̃ Sauid feciſſe cognoſcimus:et tn laſceſce
re ſanctos ad ꝑpetuitatẽ iuſticie. In multis re
gibus legim de ſtirpe Dauid: ꝙ non ſuo meri
to: ſed Gauid patris vtutibus cõſeruati ſint:
qͥ fecerit placitum in cõſpectu dei. Et venit ac

Aijzʒa regem Juda: de quo ſcriptũ eſt. Fec̃ Aʒa

rectum in cõſpectu domini: ſicut Bauid pater

eius. Cuũq; i multis laudibꝰ eius cõmemoꝛata

in

DFdars

eſſet hiſtoꝛia: ad extremũ intulit: excelſa non

abſtulit. Attamẽ quia coꝛ eius ꝑfectuʒs erat cũ

deo omnib' diebus vite ſue. Ecce ⁊ iunius di⸗
cit᷑.quippe cuiꝰ coꝛ ꝑfectum erat cum deo:⁊ ta⸗

men in eo erraui:ꝙ excelſa non abſtulit:q̃ Eʒe
chiam: ⁊ Joſiã legimus abſtuliſſe.Helias i cu
ius ſpũ ⁊ virtute venit Johes baptiſta:ad cu⸗
ius impcationem venit ignis de celo: Joꝛda
nis fluenta diuiſa ſunt:timuit Jeʒabel ⁊ fugit:
laſſuſq; in ſolitudie ſedit ſub arboꝛe: ⁊ pꝛeſfſus
anguſtia moꝛtem rogauit dicẽs: Sufficit mihi
dne:tolle aiam meam:neq; eni melioꝛ ſũ patri
bus meis.Hũc iuſtuʒ negare qͥs põt: Et tamẽ
non dicã mulierẽ: ſed homini feminã foꝛmida⸗
re:de animi ꝑturbatione deſcendit: que vitio
carere non põt:dicẽte Hauid. Pñs auxiliatoꝛ

meꝰ: nõ tim ebo qͥd faciat mihi homo. De Jo⸗
ſaphat rege Juda ſcriptũ eſt. Et fuit dñs cum

Foſaphat ambulauit in viſs Bauid patris

ui pꝛioꝛibꝰ. Ex quo itelligit᷑ pᷣmas eũ Bauid

habuiſſe iuſticias: ⁊ nouiſſima non habere pec
cata. Hõ ſperauit ait in Baalim: ſed in deo pa
tris ſui:⁊ ambulauit in pᷣceptis illius:⁊ non iu

xta peccata iſrł. Cofirmauitq; dñs regnum in
manu eiꝰ: ⁊ dedit oĩs iuda munera Joſaphat.

facte ſũt ei infſinite pecunie:atq; diuitie:⁊ mul

ta gloꝛia.Cunq; ſũpſiſſet coꝛ eius audacia 3 p⸗
pter vias domini:etiã excelſa et lucos de iuda
abſtulit. Hic Achab regi impijſſimo affinitate
cõiunctus eſt. Cunq; poſt pᷣlium reuerteretur
hieruſalẽ:occurrit ei Hieu filius Aman iudeꝰ
⁊ ait ad eũ:impio pᷣbes auxiliũ:⁊ is qͥ oderunt
dominũ:amicitiã iũgeris. Et iccirco irã qͥdem
domini merebaris:ſed bona opa inuenta ſunt
in te:eo ꝙ abſtuleris lucos de terra iuda: et p̃ᷣ⸗
paraueris coꝛ tuum: vt reqͥreres dominuʒ. Ac

ne putemus pᷣteritas iuſticias hoc peccato ⁊ i

crepatione ꝓphetica fuiſſe deletas: poſtea de

Ochoʒia ſtirpe eius ſcriptũ eſt:q inuenerit eũ

Hieu latentẽ in ſ. amaria: adductũq; occiderit.

⁊ ſepelierũt inqͥt euʒ:eo ꝙ eẽt filius Joſaphat

q queſierat dñm iĩ oto coꝛdeſi uo. De Eʒechia
ſcriptũ eſt. Secit rectũ iĩ oculis dñi iuxta omia:
que fecit Oauid pater eius. iſte abſtulit excel⸗

ſa: ⁊ cotriuit ſtatuas: ⁊ incẽdit lucum: cõtriuit
q; ſerpentẽ eneũ:quem fecerat oyſes .a ite

rũ in domino deo iſrael cõſiſus eſt. ei poſt ipſũ
non fuit ſimilis ei in cũctis regibus iuda:a qui
fuerũt ante eum. Adheſit dño: ⁊ nõ receſſit ab
eo:⁊ cuſtodiuit mandata eius: q̃ pꝛecepit dñs

MHoyſi. Et erat dñs cum eo.⁊ in oĩbus in qui

bus in cedebat:ſapiẽter agebat.Cũq; rex aſſy⸗
rioꝛũ Sẽnacherib cepiſſet vniuerſas vꝛbes iu
de: miſit ad eũ Eʒechias in Lachis dicẽs:pec
caui. Recede a me: quodcunq; iuſſeris dabo.

—

Impoſuitq; rex aſſytioꝝ Eʒechie trecẽta talẽ

ta argentei: ? triginta talẽta auri ? dedit Eze⸗
chias oẽm pecunis: que inuẽta ẽ in domo dũi
⁊ in theſauris domus regis. In tꝑe illo ↄcidit

valuas templi dñi:⁊ clypeos q̊s deaurauerat
oĩa dedit regi aſſyrioꝛũ. Cunq; de eo tanta di⸗
cant᷑:nõ timuit neceſſitate cogẽte: que dño cõ
ſecrarat:regi offerre aſſyrio:diciturq; ad eu

euz:
Sa cuſtodiã ciuitatẽ hanc: ꝓpter meet Pppter

Bauid ſeruũ meũ: non ꝓpter te: qꝛ ſupioꝛa fe
ciſti:qñ centũ.lxxx v.milia exercitus aſſyrioꝛũ
angelo cedente ꝓſtrata ſũt. Illud qͥʒ diligenti⸗
us attendendũ:ꝙ ſcriptura cõmemoꝛat. egro⸗
tauit Eʒechias vſq; ad moꝛtem:venit ad eum

Elaias fili?ꝰ Amos dicẽs. Pꝛecipe domui tue:

qꝛ moꝛieris tu. Qui auertit faciẽ ſuam ad pari
etem: ⁊ oꝛauit ad dnm dicens. Obſecro domi

ne: memẽto quõ ambulauerim in ↄſpectutuo

in veritate ⁊ coꝛde ꝑfecto:⁊ bonũ ĩ oculis tuis
fecerim. Fleuitq; eʒechias fletu magno.Certe
iuſtus erat eʒechias: ⁊ coꝛde ꝑfecto iture erat
ad dñm:ploꝛare non debuit.qris rõneʒ fletuũ
Si cogitauerl hoiem:noõ miraberis cauſas do
loꝛis. Nullus eni intrepidus vadat ad iudiciũ

dññi: habẽs oſcientiã peccatoꝛũ.Cuũq; fleuiſſet
factus eſt ᷣmo dñi ad Eſaiã ꝓphetaz dicens:

reuertẽ: ⁊ die Eʒechie duci meo( Dux dei ap⸗
pellat᷑: cui moꝛs fuerat nũciata.qꝛ humiluate
ꝓſtratus eſt) Hec inqt dicit dñs Dauid patr

tui. Audiui oꝛationẽ tuã: vidi lachꝛymã tuam

addit᷑ ei tẽpus vite:a ð aſſyrioꝛũ mãibꝰ libera

tur. ⁊ tñ ſignũ poſtulat:vt credat verũ eſſe:qð

deus repꝛomiſerat:qð ſaltẽ pꝛaue fidelitatis i

dicium eſt. Miſit quoq; rex babylonis nunci
os ⁊ legatos:qͥ ei cõgratularent᷑ ob reſtitutaʒ

coꝛpoꝛis ſanitatẽ.Qui oſtẽdit eis oẽs theſau⸗

ros aromatoꝛũ: auri quoq; ⁊ argenii ⁊ vaſoꝛũ
ſupellectilẽ: nõ fuit inqͥt res: quã nõ oſtẽderet
eis Eʒzechias in domo ⁊ ĩ oĩ ptãte ſua.Ex quo
intelligimus etiã vaſa tẽpli babylonijs mõſtra
ta legatis. Unde ⁊ ira dñi concitatur: ⁊ poſtea
Eſaie vaticinatioe cognoſcit.De filijs tuis eu

nuchi erũt: ⁊ oia vaſa templi tranſferent᷑ baby
lonẽ̃.ob quã culpam etiã in libꝛo dierũ ſcriptũ

eſt. Cecidit Eʒechias elatione coꝛdis ſui.certe

Eʒzechiã iuſtũ nemo niſi impiꝰ denegabit.Di⸗
cas peccauit in buſdã:⁊ iccirco iuſtus eſſe de
ſinit.ſed hoc ſcriptura non loquit᷑.Non eni ex
eo ꝙ pꝛaua peccauit:iuſticie nomen amilſit.ſed
ex eo ꝙ multa bona fecit:iuſti vocabulũ poſſi⸗

det. Hoc totũ dico:vt ſcripturaꝝ ſãctaꝝ teſti⸗

monijs cõpꝛobet᷑.Non ex eo peccatoꝛes eẽ iu⸗
ſtos:ꝙ alij peccauerũt.ſed ex eo iuſtos ꝑmane
re:ꝙ muli vtutibꝰfloꝛeant. De JYoſia ſcpᷣtuz ẽ
Fecit rectũ ĩ cõſpectu dñi: et ambulauiti via
Dauid pr̃is ſui: ñ receſſit neq; ad dextrã neq;

ad ſiniſtrã.⁊ tñ cuʒ eſſet iuſtus tiꝑe neceſſitatis

1

ſhnn

lverita
Giner
Joſia
Nchern
Won
ſuor:
Hapne
Gcant

esſup

ſtnel.,
locyſe⸗

erchn

Phert
deeſ⸗
pecca
Vue
dsf
doq
lumff
Decb
petrein
Placven
nicho⸗
populit
horit.10
ſomonntb
ſchit d
Cloſtar
M perſa
Lſeelo
lariudie
iarmiſe
ognoſt
lbo Den
ns Ern⸗
Clicdens.
legaaze

(ueomnn

00vo
de Qui⸗
lentiätu⸗
ceris. ,,
Cälgabft
oquiͤt

ſechin

=ãrͤ

E
=
—
S=
=6
—
£,⁰E—
—
—

Necpedenli
faeſoumain
ns⸗ Obeenodn
ninmſpan
1dcnüloele
faumgult
depfeontore
1 tsrinetei
Umderllz
us Vvdnalrdhi
ucni Ligfan
i hende
cl disan
iciarien
Nooritet
Hiprueſtrut
rbebftonsw
Eummt opſefiun
Mas obfi
gmmnltte
ginictite
ſigiru Ldt
ionſinianif
onatum ni
ar Denhilicd
mgirudtiin
rlbunciſell

Tractatus II

7 anguſtie:mittit ad Oldã pphetiſſam vxoꝛe

Seliũ filij Tecue filij Aaras cuſtodes veſtium

Et hͥ inqͥt habitabat hieruſaleʒ ĩ ſecũda.haud

dubiũ qͥn vꝛbis pꝑtẽ ſigniſicet: que iterioꝛi mu⸗
ro vallabat᷑.Et illa reſpõdit:hec dicit dñs deꝰ

iſrael:ite ⁊ dicite viro qͥ miſit vos ad me:i quo
occulta ⁊ regis ⁊ ſacerdotũ ⁊ oiuʒ viroꝛumre-

p̃henſio eſt:ꝙ nullus viroꝛũ ſanctus potuerit
repiri:qui poſſet futura pᷣdicere. Deniq; inter

fici᷑ Joſias a Pharone rege egypti: eo qno-
luerit audire vba dñii ex oꝛe Hieremie ꝓphete

Siue vt in Paralipomenon ſcriptuʒ ẽ:noluit
Joſias reuerti:ſed parauit ↄtra euz bellũ: nec
acqͥeuit monibꝰ Nechao ex oꝛe dei Et infert

MWMoꝛtuuſq; eſt:⁊ ſepultus in mauſoleo patrũ

ſuoꝝ.⁊ vniuerſus iuda ⁊ hieruſalẽ luxerũt eũ:
pᷣcipueq; Hieremias:cuius oẽs cantatoꝛes at
q; cantatrices vſq; in pᷣſentẽ diem lamentatio⸗
nes ſuꝑ Joſiã replicant.⁊ quaſi lex obtinuiti
iſrael.Ecce ſcriptũ fert᷑ in lamentationibꝰ Pu
to ꝙ ſermonibꝰ dei per quẽlibet non acqᷣeuiſſe
peccatum ſit.De ipſo hieremias loquit᷑qᷓ;q;
hB pleriſq; ᷣm anagogen itelligat de dño ſalua

toꝛe) Spũs faciei noſtre xpᷣs dũs captus eſt ꝓ
peccatis noſtrl.Cui diximus. Sub vmbꝛa tua
viuemus in gentibus. Moyſes cui locutus ẽ
dñs facie ad faciẽ:⁊ ſalua facta eſt anima eius

ad aquas contradictionis offendit.nec meruit
cum fratre Aaron terrã repꝛomiſſionis itrare.

Be qͥbus ⁊ plalmiſta canit. Abſoꝛpti ſũt iücti
petre iudices eoꝛũ.audiẽt verba mea: quoniã

placuerũt.⁊ eſt ſenſus. Judices populi iudeo⸗
rũ Moyſes ⁊ Aaron deuoꝛati ſunt a peccato
populi iuxta petrã:de qua aquarũ fluenta ma
narũt.⁊ certe cum iſti iuſti fuerint: ⁊ obedierit

ſermonibꝰdei:qᷣ per ſe ſuauiſſimi ſunt. Deniq;
ſequit᷑.de cadaueribus in ſolitudine moꝛtuoꝝ
quaſi craſſitudo terre dirupti ſunt ſuꝑ terram

Diſperſa ſunt oſſa noſtra ſecus infernum. IJn
Oſee loquit᷑ deus. DPeſpõſabo te mihi in iuſti
cia ⁊ iudicio. Statimq; ſubiũgit. Et miſericoꝛ
dia ⁊ miſeratiõibꝰ:⁊ in ſide:vt largioꝛis pᷣmio
recognoſcat ꝙ ipᷣe ſit dñs. In eodẽ ſcriptum ẽ
libꝛo.Heus ego ſum:⁊ nõ hõ:in medio tui ſan
ctus.Et non ingrediar eiuitatẽ vitioꝝ:ſcʒ con
ciliabulũ. IJpᷣe ſolus hancnon ingredit᷑ eiuita
tẽ quaʒ ediſicauit Cayn in noie filij ſui Enoch

que omnia ſacerdotũ quotidie oꝛa cõcelebꝛãt:

Ou 6“VOοωααον¾πιπ Oαπ qo in lingua noſtra
ðꝛ. Qui ſolus es ſine peccato:q̃ laus liuxta ſen⸗
tentiã tuam fruſtra deo reputat᷑:ſi eſt cõis cuʒ
ceteris. Non eni iuxta Amos ↄuertimus iuſti

ciã in abſinthiũ:⁊ fructꝰ iudicij i amaritudinẽzʒ

Loquũtur naute atq; rectoꝛes in libꝛo Jone.
Rogamus dñe ne ꝑdas nos ꝓpter hominẽ iu

ſtũ:neq; inducas ſuꝑ nos ſanguinẽ innocentẽ

Sicut eni placuit tibi ſic factũ eſt dñe.Melſciũt
cauſas:qͥd mereat pnand Euine fugitiuus ꝛet
tñ iuſtiſicãt deũ: ⁊ ſanguinẽ innocentẽ fatẽtur
cuius opa non noꝛũt. Et ad extremũ: ſicut pla
cuit tibi dñe:ſic factũ eſt. Non qrunt iuſticiam

ſnie dei:ſed veritatẽ iuſti iudicis ↄfitent᷑. Mi

cheas lachꝛymabili voceteſtat᷑. Perijt ſemen
de terra:⁊ rectus in hoibus nõ eſt.oẽs ĩ ſãguie
inſidiant᷑. vnulqᷣſq; fratrẽ ſuũ venat᷑ ad mo:tẽ
Malũ manuũ ſuaꝝ dicuũr bonũ. Et iteꝝ Qui
optimus coꝛde inter eos eſt:q̃ſi biurus eſt Et
q rectꝰ quaſi ſpina de ſepe. Hoc hoiuʒ iuſticia
eſt:vt iuxta verba eiuſdeʒ ꝓphete:nec amico:
nec cõiugi:nec filijs ſit credendũ.qꝛ inimici ho
minis domeſtici eius: quã ſniaʒ etiã mo dni⸗
cus cõpꝛobauit. Ande dat᷑ ↄſiiium ꝑ eundẽ ꝓ
phetã. Indicabo tibio homo qᷣd ſit bonum: et
qͥ̃d dñs q̃rat a te:vtiq; facere iudiciũ:⁊ dilige⸗
re miſericoꝛdiã: ⁊ ſollicituʒ ambuiare cum deo

tuo. Hunqͥ dixit: habeto eälitatẽ dei: etnõ

qð maximũ eſt: ſollicitũ ambulare cuʒ deo tuo
vt nunq; ſecurꝰ ſis: vt oĩ obſeruantia cuſtodi⸗
as coꝛ tuũ:vt cõſideres qm in medio laqueoꝝ
ambules:⁊ ſub muroꝛũ pinnis ingrediaris: vt
illud quotidie mediteris Juxta ſemità ſcanda
lü poſuerunt mihi.Supbis eni reſiſtit deꝰ:hu
muüibus auũt dat gram. Qui cautus ? timidus
eſt:p̃t ad tpᷣs vitare peccata:qͥ ſecurusẽ de iu⸗
ſticia ſua:repugnat ðo:illiuſq; auxilio deſtitu
tus:inſidijs hoſtiũ patet. Computreſcãt dicit
Abachuc oſſa mea: ⁊ ſubter me vermes ſcate⸗
ant: tm̃ vt reqᷣeſcã in die anguſtie: vt aſcenda⸗ꝭ
ad populũ foꝛtẽ meũ.hic tribulatiões ⁊ angu
ſtias:afflictionẽq; animi depᷣcar: vt in futuro

viroꝝ iã cum xp̃o regnantiũ numero ſocietur.

Ex quo ꝑſpicuũ eſt :hic pugnã atq; certamen
⁊ in futuro eſſe victoꝛiã. Jeſus filiꝰ Joſedech:
qð interpᷣtat᷑ iuſtus dñi: acerdos magnus: in⸗
dutus deſcribit᷑ veſtibꝰ ſoꝛdidis:q peccatũ nò
fecit: ⁊ mñ nr̃a peccata poꝛtauit.Ad cułꝰdexira
ſtabat ſathanas: vt aduerſaret᷑. Dicit᷑q; ad eũ

poſt pugnã atq; victoꝛiâ: auferte veſtem ſ oꝛdi

dam ab eo: ⁊ ecce abſtuli a te iniqtatẽ tuã.⁊ he
res Jouiniani loqtur. Sine oi oino peccato ſũ
ſoꝛdida veſtimẽta nõ habeo: ꝓpꝛio regoꝛ arbi
trioꝛmaioꝛ apoſtolo ſũ.ille facit qð non vult:
qð vult nõ facit:ego facio qð volo: et qð nolo
non facio.pᷣparata ſũt mihi regna celoꝛũ: imo
ipe ea mihi meis vtutibꝰ pᷣparaui. In q Adâ
tenet᷑ obnoxius. Et alij qͥ reos ſe putanti ſimi⸗
litudinẽ pᷣuaricationis Adã. Ego ſolꝰ cũ mea
caterua non tencoꝛ. Alij clauſi cellulis: ⁊ femi⸗
nas nõ vidẽtes.qꝛ miſeri ſunt: ⁊ verba meano
audiunt: toꝛquent᷑ deſiderijs. Ego etiã ſi muli
erũ valloꝛ agminibꝰ:nullã habeo cõcupiſcẽtiã
De me eni dictum eſt:lapides ſaneti voludhtur

ſuper terram: 7 ideo nõ ſentio: quia liberi arbi

trij poteſtate xpᷣi tropheũ circũfero.Audiamꝰ
Eſaiam clamantẽ deum. NMopulus meus qͥ
beatos vos dicunt: ſeducũt vos:⁊ ſemitaʒ pe⸗
dum veſtroꝝ ſuplantant. Quis magis ſupplã

tat populũ dei:qui liberi arbitrij poteſtate ſub

nixus:deſpicit auxiliũ cõditoꝛis:⁊ in ſua volũ
tate ſecurus eſt. An qui ad ſingulas ſentẽtias
pceptoꝛum domini iudiciũ ptimeſcit: Ad hu⸗

ſapientes eſtis apud vos: ⁊ intelligẽtes veſtro
iudicio.Eſaias iuxta hebꝛaicũ ploꝛat: ⁊ dicit:
ve mihi:qꝛ tacui.quia imunda habens labia:
⁊ in medio populi ĩmũda habẽtis labia: habi⸗
tans vidi dominum ſaboath oculis meis. IJlle
virtutũ merito dei fruebat᷑ aſpectu: ⁊ ↄſciẽtia
peccatoꝝ labia ſua fatebat᷑ imunda. NMon ꝙ lo

cutus eſſet aliquid qð voluntati domini repu

gnaret: vel ꝙ ſiluiſſet vel timoꝛe vel pudoꝛe p⸗

territꝰ: nec arguiſſet libertate ꝓphetica popu⸗

lum delinquentẽ. nos peccãtes aliquãdo coꝛri
pimꝰqJ adulamur diuitibus: ⁊ perſonas accipi
mus peccatoꝛũ turpis lucri gra. niſi foꝛte tota

eis loquamur cõfidentia: quoꝛuʒ opibus indi⸗
gemus.vt talia non agamus: vt abſtineaaus

nos ab omni ſpecie peccatoꝝ. Certe verum ta⸗
cuiſſe peccatũ eſt. qᷓ;q; apud. lxx.nõ ſit ſcriptũ
quia tacui.ſed quia cõpunctus ſum cõſcientia
ſcilicet peccatoꝝ: vt illud compleat᷑ ꝓpheiicũ
Verlſatus ſum in miſeria:dũ infingit᷑ mihi ſpi⸗
na.ille peccati ſpina compungit᷑: tu vtutuʒ flo
ribus vernas. Erubelſcet inqͥt luna:⁊ confũde
tur ſol:quãdo viſitauerit dominꝰ ſuꝑ militiaʒ

celi in excelſis.hoc eſt qð et in alio loco ſcriptũ
eſt. Aſtra quoq; non ſunt munda in conſpectu

eius.⁊ aduerſũ angelos ſuos ꝑuerſum qͥd rep
perit:luna erubeſcit:⁊ ſol cõfundit᷑ ⁊ celũ ope
ritur cilitio: ⁊ nos intrepidi atq; letantes:quia
omni caremus vitio: occurremus iudicis ma⸗
ieſtati:quãdo tabeſcẽt montes:erecti videlicʒ
in ſuꝑbiaʒ. ⁊ omnis militia celoꝛũ vel aſtra: vł

angelice dignitates.⁊ cõplicabũt᷑ ſicut libꝛi ce

li:⁊ omnis exercitus eoꝛũ inſtar folioꝝ defluet
quoniã inebꝛiatus eſt inqͥt in celo gladius me⸗
⁊ nunc ſuꝑ idumeam deſcẽdet gladius dei in⸗
ebꝛiat᷑ in celis.⁊ tuum ſolium erit in ſanctitate
ſecurũ: In idumeã deſcendet:que interpꝛeta⸗
tur vel ſanguinaria vel terrena:vt pꝛophetica
auctoꝛitate diſcamus omnẽ terraʒ mundi indi
gere iudicio. VUnde ſequit᷑ Nictima domini in
boſra:que interpᷣtatur caro.⁊ interfectio eius
multa in terra Edon. id eſt. in ſãguine. Juxta
qð ponit apoſtolus. Caro et ſãguis regnũ dei
non poſſidebũt. Ve que cõtradicit victoꝛi ſuo

ve qui dicit patri:vt quid me genuiſti:⁊ matri
qre me peperiſti⸗ Hoc ad eos ꝑtinet: qͥ dicunt

quare talis conſtitutus ſum:q̃non poſſim in

petuum carere peccato: Quare tale vas fictuʒ
vt non adamantinũ ꝑmanerem: ſed ad omne,z
tactum fictile atq; fragile: Omes ſicut oues er
rauimus.⁊ omniũ noſtrũ dominꝰpeccata poꝛ⸗
tauit. Intuitus eſt eni diligenter: inſpexit. nul

lũq; reperit qui iudicarer iuſte:qui ſuamĩ om

nibus faceret volũtatem. Et iccirco bꝛachium
eius ſalutem p̃ᷣbuit: a iuſticia ſua ſaluauit oia:
iuſcemodi homies loquit᷑ deus: ve vobis:qui

vt omnis mundus ſubijciat᷑ deo:⁊ illiꝰ clemen

tia conſeruet᷑. Fuimus eni imundi: non paucdi

ſed oẽs. Quaſi pãnus mẽſtruate reputata ſũt

omisa in lege opera noſtra. Ad hieruſalẽ i Eʒe
chiel loquit᷑ deꝰ. Perfecta eras in decoꝛe moo
⁊ eſt ſenſus:non in tuis operibus:non i tua cõ
ſcientia: coꝛdiſq; iactantia: ſed in meo decoꝛe:
quo te clemẽtie mee libertate donauerã. Deni
q; in cõſequẽtibus loquit᷑ ad eam: qñ ſaluatoꝛ
non ſuo merito:ſed eiꝰ miſericoꝛdia. Recoꝛda
boꝛ pacti mei tecũ in diebus adoleſcẽtie tue. et

ſuſcitabo tibi pactũ ſempiternũ:a recoꝛdaber

viarũ tuarũ:⁊ confunderis.Et iteꝝ:ſuſcitabo
pactũ meũ tecum:⁊ ſcies quia ego dominꝰ: vt
recoꝛderis ⁊ cõfundaris:⁊ nõ ſit tibi vltra ape
rire os ꝓ cõfuſione tua.cum fuero placatus ti
bi in omnibꝰque feciſti:ait dominꝰ deus. Ecce
aperte diuino ᷣmone mõſtrat᷑: quid in alio lo⸗
co dixerit. Et mundãs te non faciet innocentẽ
ꝓluſti quoq; ⁊ poſt peccatũ in ſtatũ pꝛiſtinuu,z
reſtituti:os aperire non audeãt:ſed cũ apoſto
lo dicant: qui nõ ſum dignus vocari apoſtol-·
quia pꝑſecutus ſum eccłiaʒ dei. Deniq; ⁊ i alio
loco per eundẽ ꝓphetam ad eos:qui illius mi

ſericoꝛdiã cõſecuti ſunt loquit᷑ deus. Et recoꝛ⸗

dam ini viarũ veſtrarũ:⁊ omniũ ſceleꝝ veſtro.

rum:qbus polluti eratis. ⁊ diſplicebit vobisi

coõſpeciu veſtro in cunctis malitijs quas feciſti

⁊ ſcietis quia ego dñs:cum benefecero vobis

pꝓpter nomen meũ:nõ ſ̃m vias veſtras malas
neq; m ſcelera veſtra peſſima. Erubeſcamus
atq; dicamus:qð loquunt᷑ hi qͥ iam pᷣmia con⸗
ſecuti ſunt. Loquamur peccatoꝛes ſuꝑ terram
⁊ in fragili moꝛtaliq; coꝛpoꝛe cõſtituti:qð ſan⸗
ctos videmus in celis dicere:⁊ iam incoꝛrupti
one ⁊ imoꝛtalitate donatos.Et dicitis inquit.
Non eſt recta via dñi:cũ veſtre vie pꝛaue ſint
Phariſeoꝝ ẽ hoc ſuꝑcilium:vi peccata ꝓpꝛie
voluntatis referãt ad cõditoꝛis iniuriã: et illiꝰ

iuſticiã calumnient᷑. Sacerdotes templi myſti
ci qð interpᷣtatur eccleſia: filij Sadoch cuʒz ve⸗
ſtimentis miniſterij nõ egrediunt᷑ ad populuʒ

ne humana ↄuerſatione ſanctificati maculent

Et tu in medio vulgi: vnuſq; de populo mun
dũ eſſe te credis. Hieremiã ꝓphetam bꝛeuiter

pcurrentes ſenſu magis qᷓ; ſermõe carpamus.

Currite inquit in exitibus hieruſalẽ:⁊ queriie

nphn
guliun
pplert
ul
futatp
ſcenn
buseo
Nofſe
poluta
cnoſi⸗
eeelet
gondhe
pnigs
ium.
liunt⸗
guogg
jepxri
ffate
fenata
lngui
ſician
erd
edon
dpic⸗
ure:
Mia
ſibili
fustt
Salu
flame
mnin’
ſmlog
uitpatn
ſothonn
1s.Q⸗
fuiſetm
ſonusſe
fonpid
turdiesn
ſunsen
pfearyit
tanet'
Dybetaz.
l Quie

Inreeh-

launine
bonünn
eos:vlne
Gltatione
rſenſus
quinaſcs
Rbitriin
Ditonem
eriuce⸗
monibun

eagliſunin

Ccheobacn
Uuſälunte
Nehrilrden
hundknonpa
tencunnt
nenit
nolndacgene
ſdus neninus
ſdnnmeodr
donguei De
geam giſi
lcondin Rern
Aoltſätene
mü:ztecdte
Etnenſſt
iaegodoninn
öſttbinmng
Nfuerophaemen

S

= — ☛

domin das be
nni: gudi
on foc inoni
tüntkrigln
vcit ſvaͤge

us wenntepote.

i Dangtini
Ets gilisn

—
S==
S==
—

hichunzeuch

Tractatus II

in plateis eius ſicubi reperire poteritis virum
qui iuxta iuſticiã viuat ⁊ ſidem:⁊ ero ꝓpitius

Pprer eum. uis eni dicant: viuit dominus
T

fraudulenter iurãt Et hocipᷣm in mendacio re
futat peccatoꝛũ ſacrificia. Neſcẽdas tradit of⸗
ferentibus hoſtias:dicẽs ſe non mãdaſſe patri

bus eoꝛũ:quãdo deduxit eos de terra egypti.
vt offerrent huiuſcemodi ſacrificia. Non enim

volũtate:ſed idoloꝝ cõparatiõe mãdauit:ma⸗
lens ſibi offerre victimas q́; demonibꝰ Om̃es
receſſerunt ab eo:nullus ẽ qui loquat᷑ bona:⁊
agat penitentiã a peccatis ſuis. Sequunt᷑ pꝛo⸗
pꝛias volũtates.quaſi equus ꝓmptus ad pꝛe⸗
lium. Intendũt linguã ſuam quaſi arcũ. ẽ
tiunt᷑ omia: ⁊ non eſt in eis veritas.Amicoꝛuʒ

quoq; cauendas inſidias pᷣcipit: ⁊ nulli crede⸗

re ꝓximoꝛuʒ. Singulos eni inſidiari amicis ⁊
fratrẽ a fratre decipi.Et hoc facere:non natu⸗

re malo:ſed ꝓpꝛia voluntate: quia docuerunt
linguã ſuam mendaciũ: ⁊ ꝓni fuerunt ad iniu⸗

ſticiam. Si ethiops ante mutauerit pellẽ ſuaʒ:
⁊ pardus varietatẽ ſuam: ⁊ vos poteritis face
re bonũ:cũ didiceritis mala.Ergo pellis ethi⸗
opica ⁊ pardoꝛũ varietas:diſcipline eſt:nõ na
ture:que docet᷑ ⁊ diſcit᷑:tamen auferri nõ põt:

vitio mollita maligni:niſi ꝑ eum cui omia poſ⸗
ſibilia ſunt. Unde loquit᷑ ad euʒ: qui ſolus ve
rus medicus eſt: ſana me domine et ſanaboꝛ.

Saluũ me fac domine:⁊ ſaluus ero Tu es glo

ria mea ⁊ ſpes mea. Si enim ad conditionẽ me
am infelicitatẽq; reſpiciã: nihil aliud niſi h poſ

ſum loqui.Maledictus homo qui annuncia⸗
uit patri meo dicens.Ecce natus eſt tibi puer:
fiat homo ille ſimilis vꝛbibus ꝗᷓs ſubuertit de⸗

us. Quare enim in vulua non ſtatim perije· Et

fuiſſet mihi ſepulcrũ mater mea: ⁊ vulua eiꝰ in
fernus ſempiternꝰ Quare egreſſus ſum ex vte

ro: vt viderem laboꝛes ⁊ miſerias:⁊ cõſumerẽ
tur dies mei in erumnis. Tãtũ de ſua cõditiõe

ſecurus eſt: ⁊ ſic ↄfidit in foꝛtitudine: vt moꝛtẽ
pᷣferat vite. Nouerat eni vulnus ſuũ:⁊ poten⸗
tiam eiꝰ quem celare nihil põt: qui loquitur ꝑ
ꝓphetaʒ. Deus appꝛopinquans ego:⁊ non ꝓ⸗

cul. Qui eni celum replet ⁊ terram: nullus pot
viltare eiꝰ noticiã ⁊ coꝛdis occulta celare. Qui

ſcrutat᷑ renes introſpicit:⁊ vt ſciamus dei eſſe

bonũ omne qð gerimus. Ego inquit plãtabo

eos:vt nequaq; eradicent᷑:⁊ ego dabo eis co⸗
gitationẽ ⁊ ſenſũ: vt intelligãt me.ſi cogitatio
⁊ ſenſus dant᷑ a deo:⁊ intellectus dñi ex illius
qui naſcẽdus eſt:radice pullulat: vbi eſt liberi
arbitrij tm ſuꝑbia iactitatio? Nolumꝰ ſcire cõ
ditionem noſtrã: audiamꝰ hiſtoꝛiã. Joachim
rex iuda:cunctiq; ſocij eius ⁊ pᷣncipes auditis
ſmonibus Vrie:voluerũt occidere eũ.Quod
cuʒ ille didiciſſet: timoꝛe ꝑterritus:fugit i egy

ðẽẽ⁊

Epla XVIII

ptum. Cur moꝛtẽ timebat:qui explicabat ſen⸗

tentiã dñi: ⁊ qui a ſe nũciari dñi nouerat volũ⸗

tatẽ:HGedignamur per ſingula auxiliuʒ dei:et
ad illius nutũ cuncta gerere negligimꝰtcum le⸗
gamus fanctos viros etiam hominũ indiguilſ⸗
ſe pꝛeſidio. Periclitatur Hieremias ⁊ manikfe⸗

ſte dicitur: ꝙ au xilio ei fuerit manus Diſan fi⸗
lij Safan:ne traderet᷑ in poteſtatẽ vulgi:⁊ ob
rueretur lapidibus. A bolitis leg cerimonijs
⁊ duro pondere veterũ pᷣceptoꝛum repꝛomitti

tur euãgelij gratia:legẽq; dominꝰ pollicet᷑: vt
omnes eum nouerint a minimo vſq; ad maxi⸗
mũ dicens: Dimittaʒ peccata eoꝛum: ⁊ iniqta
tem illoꝛũ vltra memoꝛ non ero. Quã auiẽ ha

buerint ſancti viri in lege veteri iuſticiã ſequẽ

ti ſermone demonſtrat.ſi filij iſfrael:et filij iuda
iniqᷣtatem facere ꝑpetuam in ↄſpectu meo: ab
adoleſcẽtia ſua vſq; ad diem pᷣſentẽ:et ciuitas
hieruſaleʒ ab initio conditiõis ſue vſq; ad diẽ

euerſionis ſue:me ad iracundiam pꝛouocauit.
Alttende quid dicat finem iunge pᷣncipio:ome
medium tepus in vitio eſt. Hieremias ſanctiſi
catus anteqᷓ; natus:virgo: ꝓpheta veteris te⸗
ſtamenti: ptimeſcit Sedechiam:a flebiliter ob
ſecrat dicens. Nunc ergo domine mi rex audi
depᷣcationẽ meam: ⁊ pᷣualeat apud reobſecra⸗
tio mea.ne remittas me in domum Jonathan
ſcribe:ne ibi peream. O ꝓpheta:cur times im
pium regem: Cur euʒ metuis:quem noſti iam
iãq; periturũ:carcerẽ refoꝛmidaſ:cui paratur

paradiſus: Reſpõdebit mihi:homo ſum moꝛ

tali in carne ⁊ coꝛruptibili conſtitutus: doloꝛẽ
ſentio:hoꝛreſcoq; cruciatꝰ: quos etiã dominꝰ
meꝰ ꝓ mea ſalute ſenſurus eſt. Miſeretur hu
mano generi deus: ⁊ non vult perire qõ fecit.
Moli timere Jacob dicit dominꝰ Ego eni ſum
tecũ:⁊ interficiãs omnes gentes in quas diſper
ſi te:te vero ipᷣm perire nõ faciã: ſed caſtigabo

te cum iuſticia: ⁊ ita miſereboꝛ tui:vt te inoxiũ

non relinquã. Unde ⁊ nos dicimus eſſe iuſtos
eſſe ſanctos viros:⁊ poſt peccata placẽtes deo

non ſuo tm merito:ſed eius clemẽtia:cui omis

creatura ſubiecta ẽ: ⁊ indiget miſericoꝛdia eiꝰ.

Audiant heretici qui eleuant᷑ per ſuꝑbiam: et
dicunt. Ecce ip̃ᷣi nobis fecimus coꝛnua. Audi⸗
ant illud quod audiuit Moab. Audiuimꝰ ſu⸗
perbiam ioab ſuperbus eſt valde. Altitudinẽ
illius ⁊ elationẽ ⁊ gloꝛiationẽ:⁊ inflationẽ coꝛ⸗
dis ego cognoui dicẽ dominꝰ: quonia nequaq;
iuxta inflationẽ eius ⁊ foꝛtitudo illius eſt. Di⸗
citurq; ad huiuſcemodi homies. Inimici aute
eoꝛũ:haud dubiũ qͥn gregis domini: coõfirmãt
dicentes.non peccauimꝰcuʒ peccauerinti pul⸗
chꝛitudine iuſticie:⁊ in expectatione patrum.
Beinde vis ſcire quãdo omnia peccata finian

tur. Audi eundẽ ꝓphetam: in tẽpoꝛe illo dicit

m3

dominus.Queret᷑ iniqͥtas in iſrael:⁊ non erit.
et peccatuʒ i iuda:et non inuenict᷑. Cur queſo
ſequit᷑:quia ꝓpitius ero illis: Abi autem ꝓpi
tiatio eſt:pᷣceſſerat ante peccatuʒ. Tolle igitur

poſſe:⁊ concedo omnia donãte deo ſubſiſtere.

Bonum eſt pᷣſtolari cum ſilẽtio ſalutare domi
ni:bonum eſt ponere in puluere os ſuum:dare
pcutienti ſe maxillã: ſaturari obpꝛobꝛijs:ſpem
Habere in domio. Si eni abiecit ⁊ miſerebitur

iuxta multitudinem miſericoꝛdiarũ ſuarũ. He

q; enĩ humiliauit coꝛde ſuo ⁊ abiecit filios ho⸗
minũ.Fruſtra murmurat hõ ꝓ peccatis ſuis.
Scrutemur vias noſtras: æ queramꝰ: ⁊ reuer
tamur ad dominũ. Leuemus coꝛda cum mani

bus ad dominũ in celum: dicamuſq; ei. Iniq;

egimus:⁊ ad iracũdiaʒ ꝓuocauimus.Iccirco

tu inexoꝛabilis es. Daniel ꝓpheta loquit᷑ ad

Nꝛabuchodonoſoꝛ:ꝙ dominet᷑ excelſus regni

hominũ:⁊ det illud cuicunq; voluerit:⁊ extre⸗
mũ atq; ꝓiectum conſtituat ſuper illud. Inter
roga eum qua cauſa vltimũ atq; deſpeciuʒ cõo⸗

ſtituat ĩ regem:⁊ faciat quod voluerit.⁊ diſcu

te vtrum ipᷣius voluntas iuſta ſit de quo ſcri

ptum eſt. Qui ſuſcitat de terra humilem et de
ſtercoꝛe eleuat pauperẽ. At collocet eum cum
pncipibus:cũ pᷣncipibus populi ſui An foꝛſitã

iuxta te abſq; iudicio atq; iuſticia głiaʒ querit

aurẽq; popularem: vt humiles erigat i regnũ
et potẽtes humilitate cõmutet: Audi ꝓphetã

dicentẽ. Omnes habitatoꝛes terre quaſi nibi

reputatiſſunt apud eum Fecit enim quodcũq;
voluit ĩ celo ⁊ in terris ⁊ nemo eſt qui reſiſtat
voluntati eius.aut poſſit dicere:quare hoc fe⸗

ciſti: cuius ſunt omnia opera in veritate:⁊ vie

illius iuſticia:⁊ ſuꝑbientes poteſt ipᷣe humilia
re. Anthiochus Epiphanes rex crudeliſſimꝰ
ſubuertit altare.ipᷣam q; iuſticiam fecit concul
cari:quia conceſſuʒ erat ei a domio. Cauſaſq;

—

pꝛecepit vt fieret. Illud autẽ in oꝛatione ſua lo
quitur Peccauimꝰ:inique egimꝰ: iniuſte geſſi

mus: ⁊ receſſimus a mãdatis tuis: ⁊ cetera hu
iuſcemodi ſoletis dicere:quod ⁊ Gauid ⁊ Ba

niel ⁊ omnes ꝓphete non ꝓſe:qui ſancti erant
ſed ex ꝑſona populi ſunt locuti. Aduerſũ quã
opinionẽ ipᷣe reſpondebit ⁊ dicet.Cum adhuc
oꝛarem: ⁊ cõſiterer peccata mea:⁊ peccata po⸗
puli mei iſrael. Nides ergo ꝙ tam ꝓ peccatis

tus: et effuderit depᷣcationes ſuas in cõſpectu
domini dei ſui. Vis iteꝝ noſſe:quãdo peccatũ
⁊iniqͥtas finiatur⸗ tqᷓ; diuerſa ſit auctoꝛum
interpᷣtatio. Audi eundem ꝓphetam.lxx.heb

Kitoholus J

reddit ꝓpt᷑ peccata plurima. ergo non fecit qd
ipᷣe tm voluit:ſed quod dominꝰ ꝓpter peccata
populi conceſſit. Deniq; ſequitur:ꝙ non ex p
pꝛia fecerit foꝛtitudie:ſed ex eius imperio:qui

1

domade complete ſũt ſuper populũ tuuʒ: ⁊ſu

per ciuitatem tuam ſanctã: vt compleant᷑ iniq;

tates: ⁊ finem accipiat peccatum vt diſpereat
iniqtas: ⁊ reuelet iuſticia ſempiterna. diu
ergo ille finis adueniat: ⁊ coꝛruptiuũ hoc atq;
moꝛtale incoꝛruptione ⁊ iĩmoꝛtalitate mutetur
neceſſe eſt nos ſubiacere peccato:non naturea

cõditionis: vt tu calũniaris vitio:ſed fragilita
te et cõmutatione volũtatis humane: que per

momenta variatur. quia deus ſolus eſt imuta
bilis.Queris vbi Abel:vbi Enoch:vbi ieſus
filius Naue: vbi Heliſeus ceteriq; ſãctoꝝ pec
cauerint. Non eſt neceſſe nodũ in ſcirpo quere
re.vtinã poſſem et manifeſta reticere peccata.
ſi vis a me verũ audire:neſcio. Nihil inqͥt mi⸗
hi conſcius ſum: nec tamen in hoc iuſtificatus
ſum.omo videt in facie:deus in coꝛde.Apð

eius cõſcientiã atq; conſpectũ nullus iuſtifica

tur. UVnde ⁊ Paulus loquit᷑ cõſfidenter. Oẽs
peccauerũt: ⁊ indigent gloꝛia dei:⁊ ↄcluſit de⸗
us oĩa ſub peccato:vt omniũ miſereatur. ⁊ ce⸗
tera que ſepe replicauimugs.

Tertius eiuſdem dialogi liber contra Pe⸗
Epiſtola.XIXxX.

lectatus ſum tuoꝛũ multiplicatione
ſermonũ:de qbus ſcriptũ ẽ. In mul

tiloquio nõ effugies peccatũ.ſed quid adcau⸗

ſam? Certe hoc fateben eos qui xpᷣi baptiſma

cõſecuti ſunt non habere peccatuʒ. Et ſi abſq;
peccato ſunt:iuſtos eſſe. Cunq; ſemel iuſti fue

rint:ſi egerint ſollicite:poſſe in ſempiternuʒ iu
ſticiã cuſtodire.ac per hoc omne vitare pecca⸗

tum. Atti. Non erubeſcis exploſam atq;
daãnatam Jouiniani ſentẽtiã ſeqͥ: Et ille enim

his teſtimonijs tuiſq; nitit᷑ argumẽtis:imo tu

illius inuenta ſectaris In oꝛiete docere deſide

rans: que olim Rome: ⁊ dudũ in africa condẽ
nata ſunt.CLege ergo qᷣd illi reſ ponſuz ſit ⁊ tibt
reſponſũ dicito. In dogmatibus eni ⁊ q̃ſtioni

bus diſſerẽdis non ꝑſona:ſed cauſa q̃renda ẽ.

⁊ tamẽ hoc ſcito baptiſmũ pᷣterita donare pec
cata:non futurã ſeruare iuſticiaʒ. Que laboꝛe
et induſtria:ac diligentia: ⁊ ſemper ſuꝑ omnia

dei cleinẽtia cuſtoditur.vt noſtrũ ſit rogare:il⸗
lius tribuere quod rogatur.noſtrũ incipere:il
lius ꝑficere.noſtrũ offerre qð poſſumꝰ:illiꝰ im

plere qð non poſſumus.Niſi eni dommꝰ ediſi-

cauerit domuʒz: inuanũ laboꝛauerũt: qui ediſi
cant eam.niſi dominꝰcuſtodierit ciuitatẽ:iua⸗
ſuis qᷓ; ꝓ peccatis populi dominũ ſit depꝛeca:⸗- je ap
ſtolus pcipit:ſic currite vt cõpꝛehẽdatis Oẽs

nũ vigilabit qui cuſtodierit eam. VUnde ⁊ apo

qdem currunt:ſed vnus accipiat coꝛonã.Et in

pfſalmo ſcriptũ eſt. Dñe vt ſcuto bone volüta⸗
tis tue coꝛonaſtinos. Noſtra enim victoꝛia et

Cr

coktond
aur:
damus
goꝛext
caremne
tenplu
Giqu
deus’
idiun⸗
clingu⸗
cario
gullon
habere
phloea
lefacie
ſaytſ
volttan
ſüſſen
hecpict
letinoc⸗
hebꝛeoe
hebreie
dien⸗
Wmnan
haber
maten
negbe
Eamn
Quud
foehe
den po
ho inyen
ſpeeuz
ptiesind
lgodico
lnppheti
corinuer⸗
ſtolcrrnn
sapoſtea
Ctoresere
Plalmuse⸗
umpon
hſoſfnon⸗
ichnen.
int Fae
ſohns
cocedeen
loantiin
heoſnen
ſalſugit.
fcoꝛdiad
likad do⸗
ued
Cevod
Enanti

imnge
mndhorn
dnmübrng
Ellrnuen
onontannen
tnſtfegte
ane ceden
lscfinun
Neſdikens
unigſindpde
Ünianene
dnenegeneen
Nrn
nborikfen
dsincand N
fümnllus utſte
kcöſdene
1de:rolſtd⸗
ömierenun ,e
ilbaconmpe
toh. M.

litiitunie
egem bt
Ong mi unihe
ſenrlenguanof
onhertntſen⸗
eias aplinmag
Kiſei lran
ngoninein
ggatdollẽite
dintfiumn
Urepeiztn
Mbialilhin

6

—
—
—
=ꝛ
S=
=
EEð =

Sicinn
honucit

SE

= —

7

= =–
—

—
= SEE — —

— —
☚☚nR —
2 — ☛6ꝑ
— —
= —
= =
— —
=
—

—
—

Tractatus II

coꝛona victoꝛie:illius ꝓtectione ⁊ clypeo pᷣpa
ratur:⁊ hic currimus vt in futuro compꝛehen
damus:vbi accipiet coꝛonam qͥ ĩ hoc ſeculo vi

ctoꝛ extiterit:ecce ſanus factꝰ es:iam noli pec⸗
care:ne quid deterius tibi fiat.et neſcitis quia
templum dei eſtis:⁊ ſpũs dei habitat in vobis
Si quis templũ dei violauerit:diſperdet eum

deus. Et in alio loco. Hominꝰ? vobiſcum eſt:
qᷓ;diu vos eſtis cum eo.ſi reliqueritis eũ: ⁊ ille

relinquet vos. In cuiꝰ putas delubꝛo:atq; ſa
crario xpᷣi puritas ꝓmanet: templiq; ſerenitas
nullo nubulo contriſtat᷑. Eundem ſemꝑ vultũ/
habere non poſſumus:quod de Socrate falſo

philoſopho gloꝛiant᷑:quãto magꝗ animu⸗mul
te facies hominũ:ſic ⁊ coꝛda diũᷣſa. ſi fieri poſ⸗

ſet vt ſemꝑ aque baptiſmatis merſos tenerem
volitantia nos deſuper peccata non tangerẽt
ſpũſſanctus tueretur. Si impugnat inimicus
nec victus recedit:ſed ſꝑ i inſidujs eſt: vt ſagit⸗
tet in occulto rectos coꝛde. In euãgelio iuxta
hebꝛeos:quod chaldaico ſyroq; ſermone: ſed

hebꝛaicis lr—is ſcriptum eſt:quo vtunt᷑ vſq; ho

die Naʒareni ſᷣm apoſtolos:ſiue vt pleriq; au
tumant iuxta Mattheuʒz: quod in Ceſarienſi
habetur bibliotheca: narrat hiſtoꝛia. Et ecce
mater domini:⁊ fratres eius dicebãt ei. Johãẽ
nes baptiſta baptiʒat in remiſſionẽ peccatoꝛũ.

Eamus ⁊ baptiʒemur ab eo.Dixit autem eis.
Quid peccaui:vt vadã ⁊ baptiʒer ab eo: Niſi

foꝛte hoc ipᷣm quod dixi ignoꝛantia eſt.Et i eo
dem volumine. Si peccauerit inquit frater tu
us in verbo:⁊ ſatis tibi fecerit:ſepties in die ſu
ſcipe euʒ. Dixit illi Simon diſcipulus eius:ſe
pties in die: Reſpõdit dominꝰ:⁊ dixit ei.Etiaã

ego dico tibi: vſq; ſeptuagies ſepties.Etenim
in ꝓphetis quoq; poſtq; vncti ſunt ſpirituſan

cto:inuẽtꝰeſt ſermo peccati. IJIgnatius vir abo
ſtolicꝰ ⁊ martyr:ſcribit audacter: elegit domi⸗
nus apoſtolos:qui ſuper omnes homies pec⸗

catoꝛes erant. De quoꝛum celeri conuerſione
pſalmus canit. Multiplicate ſũt infirmitates
eoꝛum poſtea accelerauerunt: quibus teſtimo

nijs ſi non vteris ad auctoꝛitatẽ: vtere ſaltẽ ad

iniqͥtatem: quid omnes eccleſiaſtici viri ſenſe⸗

rint. Fac aliquẽ baptizatũ vel ſtatim: vel in ip
ſis diebus moꝛte ſubtractũ: concedo tibiqð
cõcedere non debeo:nec cogitaſſe aliquid:nec
locutũ:in quo erroꝛe ⁊ ignoꝛãtia laberet᷑ Non

ideo ſine peccato erit:qꝛ videbitur non ſuꝑaſſe

ſed fugiſſe peccatũ.Ac non potius:qꝛ dei miſe

ricoꝛdia de peccatoꝛũ carcere liberatus migra

uit ad dominũ.Hec ⁊ nos dicimus poſſe deuʒ
quicqͥd voluerit: ⁊ hominẽ ꝑ ſe ⁊ ꝓpꝛia volun
tate:quod tu aſſeris ſine peccato eſſe non poſſe

Einautẽ poteſt:fruſtra nunc iungis:⁊ gratiaʒ
qua potens non indiget.Qð ſi non poteſt abſ⸗

Fo. LXXV

Epla XIX

q; gratia:ſtulte tu dixiſti poſſe: quod non põt

Quicqͥd eni ex alteriꝰ pendet arbitrio:non ei⸗
eſt quem poſſe cõtendis: ſed illius ſine quo en
non poſſe perſpicuũ eſt. Crito. Rogo: ꝗ̊

eſt iſta pꝛauitas:imo abſq; ratione ↄtentio:neę
hoc qͥdem mihi das vt egreſſus aquas baptii /
matis ſine peccato ſit? Atti. Aut ego ſen⸗

ſum meũ verbis explicare nõ valeo: aut me ex

plicante: tu ad intelligendũ tardioꝛ es. Cri.
Quo nam modo: Altti. Recoꝛdare quid
⁊tu dixeris: ⁊ ego quid loquar. MPoſuiſti ho⸗
minẽ ſine peccato eſſe ſi velit. Ego impoſſibile

hoc in homine eſſe reſpõdeo:nõ quia ſtatim ᷣ

baptiſmate homo peccato non careat: ſed illꝰ
tps quãdo ſine peccato eſt: nequaqᷓ; poſſibili⸗

tati hũane b dei gre deputat᷑. Lolle igit᷑ poſ/ſe

et ego eſſe cõcedã Quomodo eni poteſt: qui ꝑ
ſenon poteſt: Aut que illa impeccãtia: que ſta

.

tim coꝛpoꝛis huius moꝛte finit᷑: Aut certe ſi vl

tra vitam pꝓtraxerit: delicti ⁊ ignoꝛãtie periru

lo ſubiacebit Crito. Bialectica me arte co

dludis: ⁊ non xp̃ᷣiana loqueris ſimplicitate.no
dos mihi quoſdaʒ inter eſſe: ⁊ eſſe poſſe cõcin⸗
nens. Atti. Ego ne verboꝛuz ſtrophis lu

do:cũ hoc de tua ꝓceſſerit officina Tu eni di⸗
cis non eſſe hominẽ ſine peccato: ſed eſſe poſſe

cuʒ ecõtrario ego tibi tribuã ꝙ negaſti:eſſebo

minẽ ſine peccato per dei gratiã: ⁊ tamẽ per ſe

non poſſe. Crito. Fruſtra ergo dant pꝛe⸗

cepta: ſi ea implere non poſſumus. Atti.
Beus poſſibilia mandauit.hoc nulli dubii .
Sed qꝛ homines poſſibilia non fecerunt:iccin
co omis mundus ſubditꝰ eſt deo:⁊ indiget mi

ſericoꝛdia eius Omne eni qðõ fieri poteſt: tribꝰ
conſtat tẽpoꝛibus: aut pᷣterito:aut pᷣſenti:aut

futuro.Hoc quod aſſeris:poſſe hominem ſine
peccato eſſe ſi velit:monſtrat factũ eſſe de pᷣte⸗

rito:aut certe nunc fieri.de futuro poſtea vide

bimus. Quod ſi nullũ potes oſtẽdere:qui ſine
omi omnino peccato aut fuerit aut ſit reſtat vt
de futuro tm̃ diſputatio ſit Interim in duobꝰ
tẽpoꝛibus pᷣterito aut pᷣſenti victus tenerl. Si
aliquis fuerit poſtea maioꝛ patriarchiſ:ꝓphe
tis:apoſtolis:qui peccato careat: tũc futurus
de futuro ſi potuer ꝑſuadeto. Crito. Lo
quere vt vis:argumẽtare vt libet. Nũq; mibhi
liberũ arbitriũ extoꝛquebis: quod ſemel cõceſ
ſit deꝰ.nec valebis auferre: qð mihi tribuit de
us poſſe ſi voluero Atti. Exempli gratia
vno tm vtamur teſtimonio. Inueni Dauid ſi⸗
lium Jeſſe virũ ſᷣm coꝛ meũ:qui faciet omnes
voluntates meas. Dauid ſanctum eſſe nõ du⸗
biũ eſt.⁊ tamẽ qui electus ẽ: vt omnes dei vo⸗
luntates faceret:aliqua feciſſe rehendit᷑.vti⸗
q; poſſibile erat ei facere: qui ad hoc elect? eſt:
vt omnes dei voluntates faceret.nec Jets in

culpa eſt.qui pꝛedixit eum cunctas ſuoꝛũ p̃ce⸗
ptoꝛum facere voluntates: ſed ille qui pᷣdicta
non fecit.Neq; enim dixit inueniſſe ſe virum:
qui cunctas in ꝑpetuũ ſue iuſſionis faceret vo
luntates Hoc ⁊ nos dicimus poſſe hominẽ nõ
peccare:ſi velit.ꝓ tẽpoꝛe: ꝓ loco: ꝓ imbeclilli⸗
tate coꝛpoꝛea:qᷓ;diu intẽtus eſt animus: qᷓ;diu
choꝛda nullo vitio laxat᷑ in cithara.Qõð ſi pau
lulũ remiſerit: quomodo qui aduerſus flumẽ
lembũ trahit:ſi remiſerit manus: ſtatim retro⸗
labit᷑: ⁊ fluentibus aquis quo non vult ducit᷑.
Sic humana cõditio:ſi paululum ſe remiſerit:
Ddiſcit fragilitatẽ ſuã:⁊ multa ſe nõ poſſe cogno

ſcit. Putas ne apoſtolũ Paulũ eo tẽpoꝛe quo
ſcribebat lacernã ſiue penulã: quã reliqui tro⸗

ade apud Eutarpum veniẽs:afferre libꝛo s:et

maxime mẽbꝛanas de celeſtibus cogitaſſe my

ſterijs?⁊ non de his que in vſu commu nis vi⸗
te vel coꝛpoꝛis neceſſaria ſunt:Da mihi homi
nem:qui non eſuriat:nõ ſitiat:neq; algeat.non
Doleat:non febꝛicit et:nõ toꝛminibꝰ ⁊ vꝛine dif

ficultatibus toꝛqueatur Et ego tibi cõcedam:

poſſe hominẽ ⁊ nihil niſi ð vtutibus cogitare
Ceditur apoſtolus a miniſterio: ⁊ contra pon
tiſicem:qui cedere imperauerat: ſententiã diri
git ꝑcutiet te deus.paries dealbate: vbi eſt il⸗
la patiẽtia ſaluatoꝛis:qui quaſi agnus ducius
ad victimã non aperuit os ſuum: ſed clemẽter
loquit᷑ verberãti.Si male locutus ſum:argue
ð zelo ſeu de peccato. Si autẽ bene quid me ce
dis:⸗Mon apoſtolo detrahimꝰ: ſed gloꝛiam do
mini pᷣdicamus:qui in carne paſſus: carnis in
iu riã ſeperat ⁊ fragilitatẽ:vt taceaʒ illð: quod

cõmemoꝛat Alexander erariꝰ:multa mihi ma⸗

la oſtendit.reddet illi dominꝰ in illa die iuſtus
iudex. Crito. Cogis me vt ioquar: qð iã
dudũ geſtio.⁊ tamẽ erũpentia verba nõ ꝓmo
Atti. Quis eni te phibet: qð ſentis dicere:
Aut eni quod dicturus es bonuʒ eſt:⁊ nos bo
no fraudare non debes. aut malũ: ⁊ iccirco nõ
noſtri gra:ſed pudoꝛe ſiuiſti. Crito. Bi⸗
cam aliquãdo qð ſentio Omis diſputatio tua
illuc delabit᷑:vt naturã accuſes.⁊ culpam refe
ras ad deum: qui talem homineʒ condidit.
Atti. Moe illud erat qð nolebas:⁊ volebas
Dicere.dic q̃ſo: vt omes tua fruant᷑ pꝛudentia.
Repꝛehẽdis deum:quare hominẽ fecerit:ho
minẽ.repᷣhendãt ⁊ angeli:cur angeli ſint.Om
nis creatura cauſet᷑: quare id ſit qð cõdita eſt:
⁊ non id qð cõdi potuit.Sculicet nũc mihi pu⸗

erilibus declamantiũculis ludendũ eſt.⁊ a cu⸗
lice atq; foꝛmica vſq; ad cherubin et ſeraphin
yeniã. Cur nõ ſingula in melioꝛi ſtatu condira
ſint.Cunq; ad excelſas venero poteſtates: cau

ſaboꝛ:⁊ dicaʒ quare deus ſolus im deus ſit:et

non om̃ia deos fecerit. Aut eni impoſſibilitat

ſtentet. Crito.
bis atq; laudat: quod ipᷣe oꝑatus eſt: Atti.
AVoluntatẽ noſtrã que obtulit omne quod po⸗
tuit.⁊ laboꝛẽ quo cõtendit:vt faceret: ⁊ humi⸗
litatem que ſemꝑ reſpexit ad auxilium dei.

I

iuxta te:aut muidie reus erit. Repᷣhende eum
cur ⁊ diabolũ in hoc mũdo tm eſſe concedat.⁊
aufer coꝛonã cuʒ certamẽ abſtuleris. Crito.
Non ſũ tam vecoꝛs:vt q̃rar cur diabolꝰ ſu:cu

ius inuidia moꝛs introiuit i oꝛbem terraꝝ. Sʒ

hoc doleo:cur viri eccleſiaſtici:⁊ qͥ magiſtro:ũ

ſibi vſurpant vocabulũ: tollãt liberũ arbitriũ

quo ſublato Manicheoꝛũ ſecta cõſtruitur.
Atti. Ego ne liberũ tollo arbitriũ:qui in to⸗
ta diſputatione mea nihil aliud egi:niſi vt om⸗
nipotentiã dei cum libero arbitrio cõſeruarẽ⸗

Crito. Quomodo fuas libeꝝ arbitriũ: qii
dicis homineʒ nihil poſſe facere:niſi deꝰ ſemꝑ
agdiuuerit: Atti. Si in culpa eſt qui libero
ar bitrio iungit dei adiutoꝛiũ:ergo ille laudet᷑:
qui dei tollit auxiliũ’. Crito. MHõ tollo dei
au xiliũ. Quippe per cuius gr̃aʒz poſſumus:ſed
vtrũq; ſuis finibus terminans.vt dei ſit gr̃e ꝙ
deldit liberi arbitrij poteſtatẽ:⁊ noſtre volũta⸗
tis facere qͥd: vel non facere:quo et faciẽtibus
pmiũ: ⁊ non facientibꝰpena ſeruet᷑. Atti.
Vigderis mihi quaſi obliuioſus eſſe.⁊ quaſi ni
hil ſupꝛa dictũ ſit:per eaſdẽ diſputationis line
as reuerti. oc eni longa diſcretiõe concluſuʒ
eſt: vt graʒ ſuam dominꝰ: qua nobis cõceſſit li

berũ arbitriũ in ſingulis operibus iuuet: atq;
Quid ergo coꝛonat ĩ no⸗

Crito. Ergo ſi nõ fecimꝰqð pꝛecipit:aut vo

luit nos adiuuare deus:aut noluit. Si voluit:

⁊ audiuit:⁊ tamẽ non fecimus qð voluimꝰ:nõ
nos:ſed ille ſuperatus ẽ.Sinautẽ noluit adiu⸗

uare: non eſt culpa eius qͥ voluit facere: ſed illi
us qui potuit ⁊ noluit facẽ. Atti. NMon in
telligis A αρα ναπ1Totu in grande blaſſemi
arũ decidiſſe barathꝛũ: vt ex vtraq; parte:aut

iualidus ſit deus:aut inuidus:⁊ non tm̃ ei lau

dis ſit:ꝙ bonoꝝ auctoꝛ ſit ⁊ adiutoꝛ:quãtũ vi
tuperationis ꝙ mala non coercuit. Detrahat᷑
ergo illi:cur dis boluz eſſe ꝑmiſerit:cur paſſus
ſit: ⁊ hucuſq; patiat᷑ quotidie aliquid in mũdo
male ſieri. Querit hoc Martion: ⁊ omnes he
reticoꝛũ canes:qui vetus laniãt teſtamentũ:⁊
huiuſcemodi ſyllogiſmũ texere conſueuerunt.
Aut ſciuit deus hominẽ in paradiſũ poſitus pᷣ

uaricaturũ eſſe mãdatuʒ illius:aut neſciuit Si
ſciuit:non eſt in culpa is qui pᷣſcientiã dei vita
re non potuit:ſed ille qui taleʒ condidit: vt dei
non poſſet ſcientiã deuitare.Si neſciuit:cui pᷣ⸗
ſcientiã tollis:aufers ⁊ diuinitatẽ.hoc eni ge⸗
nere in culpa erit:qͥ elegit Saul futurũ poſtea
regẽ impijſſimũ: ⁊ ſaluatoꝛ aut ignoꝛantie aut
iniuſticie tenebit᷑ reus:cur in euagelio ſit locu⸗

ls.l
devot
Ceger
freel
oßſe
i
hbice⸗
natee
liten
herſo
ignoꝛ⸗
ducit
tbelan
ſoſtin⸗
eius.
nouen
volit
jedi
heſube
Alün
cend
anege
Verſas
d
gene
ritme
neip
facer
deo /u
arguit

veri.

hituren
nbitn
ceteqſt

l:ꝛege

plusqha
Unraäſt
ſſelaten
ſenonpe
lenude
ledinerſa
ploolopt
ſeneaute⸗
Uleinniu
dodegia
Veleup
hoctii
lbeniag
auferas

duzaſſen
Achminia
Hosau
eriatb
ſeetqd .
(birriun
apeſs pi

hchleenn
ntln
8. Pin.
hbſtn
am
meſri
gügtini
fmui.
Mglinte
Cnldnen⸗
ͤſeuge⸗
eWmünnn
nidoſen
Sckaulben

Plelend ,.

Polode
eſumsic
Maſicfe
neſerlitk
Moainciibes
ci. D.
eſe1anlr
ſutminslre
ctöe neuig
nobisciccftl

busiuudg

gocontit⸗
Unsckt N.
tonneclne
ſaeeen thonn
auriiunde.
prepirzuo
un Swori:
abolirs
inclutadi,⸗
utiuneſdl

Tractatus III

tus. NMõne duodecim ego elegi apłos:et vnus

de vobis diabolus ẽ⸗ Interroga eũ:cur Judã

elegerit ꝓditoꝛẽ: Cur ei loculos cõmiſerit:quẽ

furẽ eſſe nõ ignoꝛabat. Vis audire rõnem De

us pᷣſentia iudicat nõ futura. Nec cõdẽnat ex
piceat. Sed tãte bonitatis eſt: ⁊ ine fabilis cle
mẽtie:vt eligat eum: quẽ interim ⁊ bonum cer
nit: ⁊ ſcit malum futurũ: dans ei poreſtatẽ cõ⸗
uerſionis ⁊ penitẽtie:iuxta illũ ſenſũ apoſtoli:

HW Bentia: qnanoucrottaleel ſibi poſtea di⸗

ignoꝛas qꝛ benignitas dei ad penuentiã te ad⸗

ducit: Scðʒ duritiẽ aũt tuã: ⁊ coꝛ impenitens
theſauriʒas tibi iram in die ire: ⁊ reuelationis
iuſti iudicij dei: qui reddat vnicuiq; m opera
eius.Neq; eni ideo peccauit:qꝛ deꝰ hoc futuꝝ
nouerat Sʒ pᷣſciuit deꝰãſi deꝰ:qð ille erat ꝓpᷣa
volũtate futurus. Accuſa ergo deũ mendacij:
qre dixerit per Jonã Aldhuc tres dies ⁊ Nint
ue ſubuertet᷑ Sed reſpodebit tibi ꝑ Hieremiã

Ald ſũmã loqnar cõtra gẽtẽ: ⁊ regnũ:vt eradi⸗

cem ? deſtruam: ⁊ diſperdã illud. Si penitẽti⸗
am egerit gens illa a malo ſuo: qð locutꝰ ſũ ad
uerſus eam: agam ⁊ ego penitentiaʒ ſuꝑ malo
qð cogitaui:vt facerẽ ei.Et ad ſi umã loquar ðᷣ
gente ⁊ regno vtediſicẽ ⁊ plantem illud:ſi fece
rit malũ in conſpectu meo: vt non audiat vocẽ

— —

meã penitentiã aga ſuꝑ bono ꝗð locutꝰ ſum vt
facerẽ ei. Indignabat᷑ quondã ⁊ Jonas: cur

₰

deo fuerit iubente mẽtitus :ſed iniuſti meroꝛis
arguit᷑:malẽs cum ꝑnicie inumerabilis popu⸗
li verũ dicere qᷓ; cum tantoꝝ ſalute mẽetiri. Po

nitur eni exẽpluz. tu doles ſuꝑ hedera: ſiue cu

curbitain qua nõ laboꝛaſti: neq; feciſti vt creſ
ceret:q̃ ſub vna nocte nata eſt: ⁊ vna nocte pe⸗

rijt: ⁊ ego nõ parcam ciuitati magne: in ꝗᷓ ſunt
plus qᷓ; centum vinginti milia hominũ:qͥ neſci

unt qd ſit inter dextrã ⁊ ſiniſtrã ſuã: Si puulo
rũ etate ⁊ ſimpliciũ: quos certe peccatoꝛes fu⸗
iſſe non poteris apꝛobare:tanta fuit hominuʒ

multitudo:qͥd dicemus de vtriuſq; ſexus eta⸗

te diuerſa: que iuxta Philonẽ pꝛudentiſſimũ
philoſophoꝝ:ab infantia vſq; ad decrepitam
lenectutez ſeptenario oꝛdine deuoluit᷑: dum ſi
bi ſic inuicẽ etatũ incrementa ſuccedũt: vt quã

do de alia traſeamus ad aliam ſentire minime

valeamus Crito. Tota argumẽtatio tua
huc tẽdit. vt greci dicunt Ieοοο⅞οο ν nos
liberũ appe llamꝰ arbitriũ vocabulo tribuas re
auferas. Zu eni auctoꝛẽ peccatoꝛũ facis deũ:

duz aſſ⸗ eris nihil hoiem per ſe poſſe facere: ſed
adminiculo dei cui imputet᷑ omne qð facimus

. ₰

Nos autẽ ſiue bonũ ſiue malũ homo fecerit ꝑ

liberi arbitrij poteſtatẽ ei dicimus imputari d
fecit qð voluit. Et nõ ei qͥ ſemel ↄceſſit liberuʒ

.

arbitrium. Atti. Auis tergiuerſeris Aa⸗

queis vitatis Inecteris Hoc eni modo etiaʒ ſi

Fo. LXXVI

ipe nõ adiuuat: iñ iuxta te auctoꝛ erit maloꝛũ:

qalpotuit phibere ⁊ nõ ꝓhibuit. Nerꝰ eni ſnia
ẽ homicid eſſe eũ:qͥ cuʒ poſſit holeʒ de moꝛte
liberare: nõ liberet. Crito. Ja iã tollo ma
nũ:cedo: viciſti. Si tñ vincere ẽ:veritatẽ velle

ſubuertere.nõ rebꝰ:ſᷣ ᷣmonibꝰ.id ẽ.nõ verita⸗

te:ſed mẽdacio Poſſũ eeni illud tibi apłi rũde

re: ⁊ ſiimperit ſᷣmone:nõ tñ ſciẽtia. AQñ enim
loqris coactꝰ argumẽtationuʒ ſtrophis tibi vi

Deoꝛ aſſentire Cũ aũt tacueri:ex aio rurſus ela

bitur: vt liqͥdo apareat diſputation tuãnon
ex fontibus witatis ⁊ xpᷣiana ſimplicitate:ſᷣ ex

philoſophoꝛum minutijs arte deſcẽdere.

Atti. Ais ergo me rurſũ vti teſtimonijs ſcri
pturaꝝ:⁊ quõ iactãt diſcipuli tui :nulluʒ argu

mẽtationi tue poſſe ⁊ ꝓblematibꝰ reſpõdere.
Crito. Mõ ſolũ volo:ſᷣ ⁊ cupio.doce me ð ſert
pturis ſanctis: vbi ſublata liberi arbitri ptate
faciat hõtqð ꝑ ſe aut noluit: aut non potuit.
Atti. Moõ ita: vt tu ꝓponis:ᷣ vt veritas ho
ſcit ⁊ ratio ſcripturaꝝ:vocibꝰeſt vtẽdũ.Lodt᷑

Jacob ĩ oꝛatiõe ſua.Si fuerit dñs de me me⸗
cũ: ⁊ cuſtodierit me in via:ꝑ quã ego ꝑgo:⁊ de
derit mihi panẽ ad mãducãdũ: ⁊ reduxerit me
cũ ſalute in domũ pf̃is mei erit mihi dñs i deũ
⁊lapis iſte quẽ poſui in tituiũ:erit mihi dom?ꝰ
tibi. Nũqͥd dixit ſibi libeꝝ arbitriũ ↄſeruauer
⁊ cibũ ⁊ veſtimẽtũ meo laboꝛe qſiero:et reuer⸗
tero in domũ pr̃is mei: Oia dat dñi volũtati:
vt mereaf᷑ acciꝑe qð pᷣcat᷑. Reuertenti ð Me
ſopotamia Jacob:ãgeloꝝ occurrit exercitꝰ: et
vocãt᷑ caſtra dei. Noſtea pugnat eũ agelo ſub
figura hois: ⁊ a dno ↄfoꝛtat᷑.ð ſupplãtatoꝛe ia⸗
cob rectiſſime ðᷣi nomẽ accepit.neq; eni ad fra⸗
trẽ crudeliſſimuz audebat reuti niſi dñi pᷣſidio
roboꝛatꝰ. Scriptũ ẽ i ↄſequẽtibꝰ.Oꝛt ẽ ei lol.
poſtqᷓ;ᷓ trãſiuit Ohanuel: qð itepᷣtat facies dei
Añ loqᷣt᷑ ?⁊ Moyſes. Vidi dñm facie ad faciẽ
⁊ ſalua facta ẽ aia mea.nõ ꝓpꝛietate nature. ſʒ
dignatiõe miſeratis. Oꝛit nobis ſol iuſticiet
qñ vultu dei ↄfirmat᷑. Joſeph in egypio clau⸗
dit carcere Ibiq; infert ꝙ cuſtos carceris oĩia
ptãti eiꝰ fideiq; cõmiſerit. Cauſaq; reddit᷑: qꝛ
dñs erat cum eo:⁊ quecũq; faciebat ꝓſi perabã
tur a dño in manibꝰ cius. Unde et Eunucis
ſomnia ſuggerunt᷑. Pharao videt ſomnũ in⸗
extricabile: vt ꝑ hanc occaſionẽ liberaret᷑ Jo⸗
ſeph:pr paſceret᷑ ⁊ frarres: egypt ipe famis
ſaluarek. Seqᷣt᷑. Dixit autẽ de ad ilrł i viſiõe

dei. ⁊ oĩia qcũq; dederis mihi:decimas oleig

noctis. Ego ſũ de patrũ tuoꝝ:noli timoꝛe de⸗

ſcẽdẽ in egyptũ.In gẽtẽ eni magn faciã te ibi
⁊ ego deſcẽdã tecũ i egyptũ.⁊ deducã te indeæ
ponet Joſeph manꝰ ſuꝑ oclos tuos: vbi hẽ li⸗
beri arbitrij ptãs? Et nõ totũ: q irenõ audet
ad huu. r geti ſe totũ cõmittẽ dnm neſciet: de

FTars

patris auxilium eſt. Liberat᷑ populus de egy⸗

pto ĩ manu foꝛti: ⁊ bꝛachio excelio.Nõ Moy
ſi ⁊ Aaron:ſed eius qui ſignoꝛũ miraculis po⸗
pulum liberauit.⁊ ad extremuʒ percuſſit pᷣmo

genita egypti: vt qui pꝛius retinebant pertina
citer:ardenter exire cõpellerent. Salomon lo⸗

quit᷑ Eſto confidẽs in dominum in toto coꝛde
ꝛuo. In tua autẽ ſapiẽtia ne exalteris. in omni

bus vijs tuis cognoſce eum: vt rectas faciat vi
as tuas. Intellige qͥd loquat᷑. Nec in ſapiẽtia

noſtra:nec in vllis vtutibus cõſidendum: ſed
in ſolo domino:a quo greſſus homis dirigun⸗
tur. Deniq; pcipit᷑.vt oſtendamꝰ ei vias nr̃as

⁊ notas eſſe faciamus: que non laboꝛe ꝓpꝛio.

ſed illius adiutoꝛio atq; clementia recte fiunt.
Vnde ſcriptũ eſt. Rectaʒ fac in cõſpectu meo

viam tuã.ſiue vt alia exemplaria habent. Re⸗

ctam fac in cõſpectu tuo viã meã. vt qð tibi re⸗
ctum eſt: etiã mihi rectũ videatur. Idem Sa⸗
lomon loquit᷑. Deuolue ſuꝑ dominũ oꝑa tua

⁊ firmabunt᷑ cogitationes tue.Lũc enĩ noſtra
cogitatio confirmat᷑:quãdo omne qð agimus
q̃ſi ſuꝑ ſtabilẽ ⁊ ſolidiſſimã petrã domini adiu
toꝛio deuoluimus:eiq; cuncta reputamꝰ.Apo
ſtolus MPaulus cuʒ dei beneſicia celeri ᷣmone
narraſſet:ad extremũ intulit. et ad hec qͥs ido⸗

neus: Vnde ⁊ in alio loco dixit. Fiduciã autẽ
talem habemꝰper xpᷣm ad deũ. nõ ꝙ ſufficien⸗
tes ſimus cogitare aliqͥd a nobis:quaſi ex nob
ſed ſufficientia noſtra ex deoẽ. qui et idoneos
fecit nos noui teſtamẽti miniſtros:non littera:

ſed ſpũ.Littera eni occidit.ſpũs autem viuiſi⸗
cat. Adhuc audemus per liberũ arbitriũ ſuꝑ⸗
bire: ⁊ abuti beneſficijs dei in ↄtumeliã largito
ris: cum idem vas electiõis aꝑtiſſime ſcribat.
Habemus autẽ theſaurũ iſtũ in vaſis fictilibꝰ
vt abũdãtia foꝛtitudinis ſit ex deo:⁊ nõ ex vo⸗
bis. Unde ⁊ in alio loco retundẽs hereticoꝛuʒ
impudẽtiã loqͥtur. Qui gloꝛiat᷑:in domio glo⸗

riet᷑. Neq; eni qui ſeipᷣm cõmendat:ipᷣe ꝓbatꝰ*?

eſt:ſed quem deus cõmendat. Et iterũ. Nihil
eni mihi defuit ab is: qui ſuꝑ moduʒ ſunt apo
ſtoli ꝛlʒnihil ſim. NMetrꝰ loquit᷑ ad dñin ſigno⸗

rũ magnitudine cõturbatus. Recede ame: qꝛ

homo peccatoꝛ ſum. Et dominꝰ ad diſcipulos
Ego ſum vitis:⁊ vos rami:qui manet in me: ⁊
ego in eo.iſte affert fructũ multũ: quia ſine me
nihil poteſtis facere.ſicut rami ⁊ flagella vitiũ
ilico contabeſcũt cum fuerint a matrice p̃ciſa:
ita omis hominũ foꝛtitudo marceſcit: et depe⸗
rit:ſia dei auxilio deſeratur Nemo inquit põt
venire ad me:niſi pater qͥ miſit me traxer it euʒ
quãdo dicit. Nemo inqͥt poteſt venire ad me:
frangit ſuꝑbientem arbitrij libertatẽ: ꝙ etiam
qui velit ad chꝛiſtũ pgere:niſi fiat illud qð ſeq̃
tur Miſi pater meus celeſtis traxerit eũ:ne qͥc⸗

I

qᷓ; cupiat:et fruſtra nitat᷑. Simul et ̊ aiaduer

tendũ:ꝙ qui trahit᷑ non ſpõte currit. Sed aut
retractans ⁊ tardus.aut inuitus adducit᷑.qui

non põt ſuis viribus ⁊ laboꝛe venire ad ieſum

quomodo põt oĩa ſimul peccata vitare: Et vi
tare in ꝑpetuũ:⁊ dei ſibi potẽtie nomẽ aſſumẽ
Si enim ille apaq uapꝑ Iu ĩoë ego apoupIn⸗
Toc: que inter me ⁊ deũ erit diſtantia: AUnuʒ
adhuc ponam teſtimoniũ: ne tibi ⁊ adiutoꝛibꝰ
tuis faſtidiũ faciaʒ.Aſſuero quẽ.lxx.interpꝛe⸗

tes e efερ vocat: ſomnus aufert᷑ ab ocu
lis: vt cõmentarios in ſe ſideliũ replicans mini
ſtroꝛũ inueniat M. ardocheum: cuius indicio

de inſidijs liberatus eſt:vt ⁊ Heſter cõmenda
bilioꝛ fieret: ⁊ cũctis populis iudeoꝛũ iminẽtẽ
vitaret necem. Certe rex potẽtiſſimus: qui ab
india vſq; ad ſeptentrionẽ cunctuʒ poſſi idebat
oꝛientem: poſt largiſſimas epulas:et cibos to⸗
to oꝛbe queſitos doꝛmire cupiebat:⁊ ſomno re

quieſcere:ac liberum arbitriũ implere doꝛmiẽ

di: niſi dominꝰ ꝓpuiſoꝛ bonoꝛum omniũ impe⸗
diſſet nature oꝛdinẽ: vt contra naturã tyranni
crudelitas vinceretur. Longuʒz eſt: ſi voluero
cuncta ſanctuarũ ſcripturarũ e xempla pferre
Totus ſermo ſanctoꝛũ ad deum oꝛatio eſt to⸗
ta.⁊ depꝛecatio extoꝛquet clementiã creatoꝛis

yt qui noſtris viribus ⁊ ſtudio ſaluari nõ poſ⸗
ſumus:illiꝰmiſericoꝛdia cõſeruemur. Abi au⸗

tem miſericoꝛdia ⁊ gratia eſt: liberum ex parte

ceſſat arbitriũ:quod in eo tãtũ eſt: vt velimus

atq; cupiamus ⁊ placitis tribuamus aſſenſuʒ.
Zam in domini poteſtate eſt. vt id quod cupi⸗

mus laboꝛamus:an nitimur illius opere ⁊au⸗
xilio implere valeamus. Critobo. Ego
ſimpliciter dixerã:non in ſingulis operibꝰ no⸗
ſtris:ſed in gratia cõditionis ⁊ legis ſentiri au
xilium dei:ne liberũ frangeretur arbitriũ. Ce⸗
terum ſũt pleriq; noſtroꝛũ:qui omnia queagi

mus:dicant fieri pꝛeſidio dei. Atti. Qui

hoc dicit: veſter eſſe ceſſabit.Aut ergo ⁊ tu iſta

dicito:vt noſter eſſe incipias: aut ſi non dicis:

alienus eris:cum is qui noſtra non dicunt.
Crito. Tuus ero:ſi mea dixeris:imo tu me
us:ſi aduerſa non dixeris.Sana coꝛpoꝛa cõ ſi⸗
teris: ⁊ anime que foꝛtioꝛ eſt denegas ſanitatẽ
Vt eni moꝛbus ⁊ vulnus in coꝛpoꝛe: ita pecca
tum in anima. Qui ergo ſanũ aliquãdo hoĩem
confiteris ex ea ꝑte:qua caro eſt.q̃re nõ ſanuʒ
dicas ⁊ ex ea qua ſpũs eſt: Atti. Sequoꝛ
ꝓpoſitionem tuam. ”
Nũqᷓ; hodie effugies:veniã quocũq; vocaris
Crito. Paratus ſum ad audiendũ. Atti.
Et ego ad loquẽdum ſurdis auribus.reſpõde
bo igit᷑ ad ꝓpoſitum. Ex anima compacti:coꝛ
poꝛe vtriuſq; ſubſtãtie naturam conſequimur
Quomodo coꝛpꝰ ſanũ dicitur: ſi nlło lãguoꝛe

gffa

vexet
tonee
glegt
lerob
busce
wiltet
turbe
fagi⸗
ilt.
lete
eſtmo
lepec
pecc⸗
peint.
chet
corpu
oꝛi
anitnq
ſes del
ſorvit
Merr
(lim
ſinon
denn
lela⸗
funtn

liltur.

t ſil
gllls:b⸗

Lerte
gentiam⸗
füfonmit
budiz
horreſcin
niuovei
Pooramu
hagiſe
Kkoryt!
ppuertti

Mrepote

Miigommn
lnscanu
Uindren

Rpetcan

mnelüern
ſed .
liohonn
eruori:
deinimne
poſtum:
langre⸗y

dere: doꝛ

Glarein,
ocam

ideü y

tadingto
i pnt
Wlmanin
llsinlico
eke cönet
Menüinict
lnns:giit
auz poſccht
hsetchost⸗
bareaſomnone
nplere doni
Vonniin⸗
muuriran

chKtvoluen

enpapſen

norioet,

nennii enn⸗
oſalumitine
wenur Ran
Whaunayr
ickuwina
umuseſcnig
Nooagar,
lus chaetu⸗
id k
Gls cheice
tlege ſun
madnile

4
7

S⸗

Tractatus II

vexetur:ita anima abſq; vitio: ſi nulla ꝑturba

tione quatiatur.⁊ tamẽ qᷓ;uis coꝛpus ſanuʒ ſit

integrũq;:⁊ vegetũ:⁊ cũctoꝝ ſenſuũ integrita
te robuſtum: aut crebꝛis aut raris infirmitati⸗
bus cõdoleſcit ⁊ vt firmiſſimũ ſit: interdum pi
tuite moleſtiã patit᷑:ita anima cogitationũ ⁊ ꝑ

turbationũ impetus ſuſtinens:vt ſuperet nau
fragia:nõ abſq; periculo nauigat.conſideranſ
q fragilitatẽ ſuam ſemꝑ de moꝛte ſollicita eſt:
pm illud qð ſcriptum eſt.Quis eſt homo qͥ vi⸗

uet:⁊ non videbit moꝛtem:? que cunctis intẽta

eſt moꝛtalibꝰ: non nature diſſolutiõe: ſed moꝛ⸗
te peccati. iuxta illud ꝓpheticum. Anima que

peccauerit: ip̃a moꝛietur. Alioqͥn hanc cõmu⸗

nem moꝛtẽ q̃ ⁊ bꝛuta ſoluunt᷑ animalia Enoch

æ lheliã nondũ vidiſſe cognoſcimus Ba mihi
coꝛpus qð nunqᷓ; languerit:aut quod poſt lan
guoꝛẽ perpetua ſanitate ſecurũ ſit:⁊ dabo tibi
animã:que nunqᷓ; peccauerit. Nec poſt virtu⸗
tes deinceps peccatura ſit.pᷣſertim cum vicina
ſintvitia vᷣtutibus.Ei ſi paululũ declinaueris

aut errandũ tibi ſit: aut in pceps cadẽdũ t
eni inter ſe diſtant ꝑtinacia ⁊ ꝑſeuerantia?par
ſimonia ⁊ frugalitas:liberaluaſ ⁊ ꝓfuſioꝛpꝛu

dentia ⁊ calliditas:foꝛtitudo ⁊ temeritas:?cau

tela ⁊ timiditas? quoꝛũ alia ad bona:alia refe
runtur ad mala.qð qͥdeʒ ⁊ in coꝛpoꝛibus inue⸗
nitur. ſſi felli puideris tẽperãdo:pituita ſuccre
ſcit.ſi humoꝛes ſiccare feſtines:inardeſcit ſan⸗
guis:bile vitiat᷑: ⁊ luteus coloꝛ oꝛa pꝛofundit.

Certe vt cunctam medicoꝛũ adhibeamꝰdiligẽ

gentiam: ⁊ caſtigatis viuamus cibis:⁊ moꝛbo
rũ fomitibus careamus cruditate: occultis q
buſdã ⁊ ſoli deo cognitis cauſis: vel frigoꝛe in
hoꝛreſcimus: vel febꝛe exardeſcimꝰ:vel toꝛmi⸗
minibꝰ eiulamus.⁊ veri medici ſaluatoꝛis im⸗
ploꝛamus auxilium. Dicimuſq; cuʒ apoſtolis

Qagiſter ſaluos nos fac:perimus. Crito.
Eſto:vt nullus potuerit om̃e vitare peccatuʒ

in pueritia: adoleſcentia: æ iuuẽtute:nunqd ne
gare potes plurimos iuſtos ⁊ ſãctos viros pꝰ
vitia omm ſe ad vᷣtutes animo cõtuliſſe:et per

has caruiſſe peccato- Atti. Moc eſt qð ti⸗

bi in pᷣncipio dixerã:iĩ noſtra eẽ poſuũ poteſta⸗-

te peccare vel non peccare.⁊ vł ad bonũ vł ad

malũ extẽdere manõ:vt liberũ ſeruet᷑ ar bitriũ

ſed hoc ꝓ modo ⁊ tẽpoꝛe ⁊ cõditione fragilita
tis humane.ppetuitatẽ autẽ impeccãtſie ſoli re
ſeruari deo.⁊ ei:qui verbuʒ caro factꝰ ꝛcarnis
detrimẽta peccata nõ ꝑtulit Mec qꝛ ad bꝛeue
poſſum: cogis me vt poſſim iugiter. poſſim ie⸗
iunare: vigilare:ambulare:legere:pſallere:ſe⸗
dere: doꝛmire:nũqͥd ĩ ꝓꝑpetuũ? Crito. Et
quare in ſcripturis ſanctis od ꝑfectã iuſticiam
ꝓuocamur⸗ vt ẽ illud. Beati mũdo coꝛde :qm

ipi deũ vibebũt.⁊ Beati imaculati in vis:qm̃

Fo. LXXVII
Epla XIX

ambulant in lege dñi. ⁊ deiloquẽtis ad Abꝛaã

Ego ſum deus tuꝰ.placeto in cõſpectu meo:et

eſto ſine macula vel q̃rula.Et ponã teſtamẽtũ
meũ inter me ⁊ te.⁊ multiplicabo te nimis. Si
enĩ non ppteſt fieri qð ſcriptura teſtatur: fru⸗
ſtra pꝛecepit vt fieret Atti. Diuerſis teſti

monijs ſcripturaꝝ eandẽ q̃ſtionẽ teris in thea

thꝛales pᷣſtigias:qͥ vnuʒ eundẽq; hoieʒ ꝑſona

rũ varietate mutata: in Marte Aenerẽq; ꝓ⸗
ducũt. vt qͥ pus rigidus ⁊ truculẽtus iceſſerat
poſtea ſoluat᷑ in molliciẽ feminaꝝ.hoc qð nũc

quaſi nouũ obijcis. Beati mũdo coꝛde:⁊ Be⸗

gti imaculati in via: ⁊ Eſto ſine macula:⁊ cete⸗

ra huiuſcemodi apło reſpõdente ↄuictum eſt.

Ex ꝑte cognoſcimꝰ:] ex ꝑte ꝓphetamꝰ ⁊ nũc

ꝑ ſpeculũ videmin enigmate. Cum aũt vene⸗

ri qð ꝑfectum ẽ:id qð ex ꝑte fuerat:deſtruet᷑:
a mundũ igit᷑ coꝛ:qð poſtea ſit viſurũ deum:⁊

beatitudinẽ vite ĩmaculate:⁊ imaculatuʒ cum
Abꝛaã viuere:in vmbꝛa poſſidemꝰ ⁊ imagine.
qᷓ;uis aliqͥs patriarcha ſit:qᷓ;uiſ ꝓpheta:q;uis
apoſtolꝰ ðꝛ eis a dño ſaluatoꝛe. Si vos cum ſi
tis mali:ſcitis bona dare filijs vr̃is: q;to maꝗ
pater veſter qͥ ĩ celis ẽ:dabit bona petentib ſe

Beniq; ⁊ Abꝛaã:cui dictum ẽ.Eſto ſine qᷓrela
ſine macula. ↄſciẽtia fragilitatis ſue cecidit ꝓ⸗

nus in terraʒ. Cunq; locutꝰ eſſet ei deꝰ. Sarai
vxoꝛ tua non vocabit᷑ vltra Sarai: ſed Sara

erit nomen eius:⁊ benedicã ei: ⁊ erit in gentes
7 reges gentiũ ex ipᷣa erunt. Statim infert.Ce
cidit Abꝛaã in faciem ſuam. riſitq; ⁊ dixit i me
te ſua. Si cẽtenario naſcet᷑ filius:⁊ ſi Sara.xc.
annoꝝ pariet. Dixitq; Abꝛaã ad deũ. Iſmael

viuat in cõſpectu tuo.Cui reſpondit deꝰ. Etiã
Ecce Sara vxoꝛ tua pariet tibi filium: ⁊ voca⸗

bis nomen eius Iſaac. ⁊ reliqua. Certe audie

rat a deo. Ego ſum deus tuus: placeto in con⸗
ſpectu meo:⁊ eſto ſine macula:quare nõ credi⸗
dit quod deus repꝛomiſiteſed riſit in coꝛde pu

tans ſe celare deuʒ: ⁊ aperte ridere nõ audens

Beniq; cauſas incredulitatis exponens:dicit
in coꝛde ſuo. Quomodo poteſt fieri: vt cẽtena⸗
rius de nonagenaria vxoꝛe pariat filium? Vi⸗
uat inquit Iſmael in ↄſpeciu tuo:quem ſemel

dediſti. difficilia non quero.cõtentus ſum be⸗
neficio qdð accepi. quem occulta reſponſiõe ar⸗
guens deus ait. Etiaʒz. 1 eſt ſenſus: fiet qð eſti⸗

mas non futurũ. Sara vxoꝛ tua pariet ribi fili
um. Et anteqᷓ; iſta concipiat:pꝛiuſq; ille naſca⸗
tur:puero nomẽ impont᷑.Ex erroꝛe enim tuo:

quo riſiſti tacitꝰ:ſlius tuus Iſaac riſus nomẽ
accpiet. Sinautẽ ab his qui ſunt mũdo coꝛde

in hoc ſe ulo puras videri deuʒ: quare Moy

ſes:qui pᷣus dixerat. Nidi deum facie ad faciẽ

2 ſalua facta eſt anima mea: poſtea depcatur:
vt eum videat cognoſcenter: quẽ qꝛ dixerat ſe

Foars

vidiſſe:audit a domino. Mõ potes videre faci
em meam. Nemo eni videbit faciẽ meã ⁊ viuet
Ande ⁊ apoſtolus ait. Inuiſibilẽ ſolũ deuʒz qͥ
⁊ lucem habitet imarceſſibileʒ: quẽ nullꝰ ho
minum viderit:neq; videre poſſit: appellat.Et
Johes euangeliſta ſacra voce teſtat᷑ dicẽs DBe
um nemo vidit vnqᷓ;. vnigenitus filius qui eſt
Iſinu patris:ipᷣe narrabit. Qui videt ⁊ narrat
non quãtus eſt ille qͥ viſus eſt. nec quantuʒ no
uit ille:qui narrat:ſed quantũ poteſt moꝛtaliũ
ſenſus accipere. Quod autẽ putas beatũ eſſe:
qui ſit imaculatus in via: ⁊ ambulat i lege eiꝰ:
ex ſequenti ſenſu pꝛioꝛem intellige. ¶ult te⸗
ſtimonijs ſupꝛa didiciſti: legem nullum potuiſ
ſe complere.Si autẽ apoſtolus ad cõparatio⸗

nem xp̃ᷣi gratie:que pᷣus lucra arbitrabat᷑ in le

ge:reputauit quaſi ſtercoꝛa.vt xpᷣm lucriface⸗
ret:quãto magis nos ſcire debemus: ideo xp̃i
⁊ euangelij gram ſucceſſiſſe: quia in lege nemo
iuſtiſicari potuit:Si ergo in lege nullus iuſtiſt
catur:quõ ad ꝑfectionem imaculatus eſt i via
q̃ adhuc ambulat: ⁊ ad calcem venire feſtinat⸗
Certe qui in curſu eſt:⁊ in via gradit᷑ minoꝛ ẽ
eo qui ꝑuenit ad finem. Si ergo imaculatus ẽ
ille atq; ꝑfectus qui adhuc ambulat in via: et
gradit᷑ in lege: quid plus habebit ille qͥ ad ter⸗
minũ vie legiſq; ꝑuenit: AUnde apoſtolꝰ ð do⸗
mino loqtur: ꝙ in fine mundi ⁊ in ↄſumatione

vᷣtutum:exhibeat ſibi ſanctã eccłkiam nõ habẽ

tem maculã: neq; rugã:quaʒ vos putatis ĩ iſta
carne moꝛtali ⁊ coꝛruptibili eſſe ꝑfectã: ⁊ audi
re meremini cum Coꝛinthijs. Jam pfecti eſtis
ſine nobis regnatis:atq; vtinaʒ regnaretis:vt
⁊ nos regnaremus vobiſcũ.cũ vera ⁊ abſq; oĩ
ſoꝛde ꝑfectio in celeſtib reſeruet᷑:quãdo ſpon
ſus loquitur ad ſpõſam. Tota pulchꝛa es ami
ca mea: ⁊ macula nõ eſt in te. Juxta qð et illud
intelligitur: vt ſitis irrepᷣhẽſibiles ⁊ ſimplices
ſicut filij dei imaculati ꝙ nõ dixerat eſtis: ſz ſi⸗
tis in futurũ differẽs:nõ in pᷣſenti eſſe cõteſtãs
vt hic laboꝛ ſit atq; cõtentio:ibi laboꝛis vtutiſ
q; ᷣmia. Deniq; Johes ſcribit. Bilectiſſimi fi
lij dei ſumus ⁊ nondũ apparuit qͥd erimꝰ. Sci⸗
mus qꝛ cum apparuerit: ſimiles ei erimꝰ: qñ eũ

videbimus ſicuti eſt. qᷓ; ergo filij dei ſinus

tamẽ ſimilitudo dei ⁊ vera cõtemplatio tũc no

bis repꝛomittit᷑:quãdo apparuerit in claritate
lua. de hoc ſuꝑbie tumoꝛe: ⁊ illa oꝛandi ꝓꝛum
pit audacia.qꝛ ſcibẽs ad viduã: quomodo ſan
cti debeant oꝛare ꝓnuncias. Ille enim merito

ad deum extollit manus: ille pꝛeces bona ↄſci⸗
entia fũdit:qui poteſt dicere:tu enim noſti do⸗

mine:quã ſancte:quã inocentes:quã pure ſint
ab oĩ fraude ⁊ iniuria et rapina:quas ad te ex.

pãdo manus:qᷓ iuſta:qᷓ; imaculata labia: ⁊ ab
omni mendacio libera: quibus tibi vt mihi mi

I

ſerearis pꝛeces fundo. Epiani eſt hec:an pha⸗
riſei ſuꝑbientis oꝛatio Qui etiam in euãgelio
loquebat᷑.Oeus gratias ago tibi:quia non ſũ
ſicut ceteri homies raptoꝛes:iniuſti: adulteri.
et ſicut hic publicanus. ieiuno bis in ſabbato.
decimas do oiuʒ que poſſideo. Ille agit gras
deo:quia ipᷣius miſericoꝛdia non ſit:ſicut cete⸗

ri homies peccata deteſtans:non aſſumens iu
ſticiam. Tu dicis domine tu noſti qᷓ; ſancte: qᷓ

inocentes:qᷓ; pure ſint ab omni fraude iniuria
⁊ rapina:quas ad te expando manus Ille bis
in ſabbato ſe ieiunare dicit: vt affligat carnem
vitijs laſciuientẽ. Et omnis ſubſtantie ſue dat
decimas. Redemptio eni anime viri ꝓpꝛie di
uitie. Tu cum diabolo gloꝛiaris:ſuper ſydera
aſcendam. Nonam in celo thꝛonũ meuʒ:⁊ ero
ſimilis altiſſimo.Hauid loquit TLumbi mei i⸗
pleti ſunt illuſionibꝰ:et computruerũt cicatri⸗
ces mee a facie inſipiẽtie mee. Et ne intres i iu
dicium cum ſeruo tuo.⁊ non iuſtificabit᷑ in cõ⸗
ſpectu tuo omis viuens.Tu ſanctum ⁊ innocẽ
tem ⁊ purũ te eſſe iactas: ⁊ mundas ad deuʒ ex
pandis manus:nec ſufficit tibi in cũctis oꝑib⸗
gloꝛiari: niſi ab omni ſermonis oꝛiſq; peccato
mundũ eſſe te dicas inferẽs qua iuſtã:quã ima

culata labia:et ab omni mendacio libera. Ille
canit oĩs autẽ homo mendax. Et hoc ipᷣm con
firmat apoſtolica auctoꝛitas:vt ſit deus verax

oĩs aũt homo mendax. ⁊ tu ab omni mẽdacio
imaculata ⁊ iuſta libera poſſides labia Eſaias

plaãgit. heu mihi miſero: qm̃ cõpunctus ſũ:qꝛ

cum ſim homo ⁊ imunda labia habeã:i medio

quoq; populi imunda labia habẽtis ego habi⸗
to. poſtea ſeraphin ignitũ carbonem foꝛpice
cõpꝛehẽſũ defert ad ꝓphete labia purganda:

nõ vt tu loqᷓ̃ris arrogantis:ſed ſua vitia ↄfiten
tis. Juxta illud qð in pſalmo ðꝛ. Quid det ti⸗
bi:aut qͥd aponat᷑ tibi ad linguã doloſaʒ:Sa⸗

gitte potẽtis acute cuʒ carbonibꝰ deſolatoꝛijs
Et poſt tm tumoꝛẽ:oꝛãtiſq; iactantiã ⁊ ↄfiden

tiã ſanctitatis quaſi ſtultꝰ:ſtultis ꝑſuadereco⸗
naris.vt in ertremo dicas:qͥbꝰtibi mihi vt mi⸗

ſerearis p̃ᷣces fundo. Si ſanctus es:ſi inocẽs:
ſi ab omni ſoꝛde purgatus:ſi nec ſermone: nec

opere peccaſti:dicẽte Jacobo.qͥ verbo nõ pec
cat iſte iuſtus eſt vir:⁊ poteſt refrenare linguã
ſuam: quomodo miſericoꝛdiã depꝛecar: vt vi
delicet plãgas te ⁊ fundas pꝛeces. quia ſanctꝰ
et purus es ⁊ innocens imaculatiſq; labijs:et
ab omni liber mendacio dei ſimilis poteſtati.
Sic xpᷣs oꝛauit i cruce.Deus deꝰ meꝰ vt quid
dereliquiſti me.longe a ſalute mea verba deli⸗
ctoꝛũ meoꝛum. Et rurſum. Mater in manꝰ tu⸗
as cõmendo ſpiritum meum: et pater ignoſce
eis:quod enim faciũt neſciunt.qui pꝛo nobis
agens gratias dixerat. Confiteboꝛ tibi domie

ntquot
leogu
ſncti
herſel
dicio:
pure
um
feotyt,
tuiniun
polunt⸗
angelos
gicomt
Volber
Anüͤſtu
ſolide
ſt. Et
ciamoll
Geuit
hos din
natisfe
ſaunto⸗
Penn
lecne
nunie
guell
Ertu
ſonu
homin
(tapel
ſceleſt
ſifonte,
lenobis
debitoib
ttuinte
feſuama⸗
mooindue
logperis,
ntuenp⸗
fenüigte
Munrura.
Upoteſt⸗
lulanaco
derlbaraſt
ſeeſelaeg
noden
ficordian
Peccatis
ommnfee
Agtloer
publicant
fanvocu
bautiebat
l hecc⸗
fungte

Rkatiane
uſtd
Nsinlah
Dlerg e
Nſtſncer
naſunezt
täſene;
lfnnceſt

—
=*
—.
=£
=
S=
—
=2
—,,
E=

Ulruerätcdan⸗
Etneimmei
luſtiicaptr⸗
ſnctumtin
undasaade

iinciciseny

iis oniſchpetn
uaiuſigtife
Gaciolben
r. Eborßnon
eptſadamr
nwbommtiire
ſdeslbukſin⸗
ſicchmmeſi
budtaincdo
bepagep⸗
rbonenfepeg
ebbuprgnen
dſuarnan
oo Quiddin
ani dolin
Nibydeclu
ſuunti n
nsgſunch
Pytbinnnn
aust i.
iatoncne,N
geaurof
Srhmmin

—

angelos humana fragilitas.⁊ voluntas domi
ni compleat᷑ in terra LZu dicis: poteſt homo:ſi

voluerit: omni carere peccato.panem quotidi
Anũ ſiue ſuꝑ omnes ſubſtantias venturũ apo-
ſtoli depcantur: vt digni ſint aſſumptiõe chꝛi⸗
ſti. Et vos per nimiã ſanctitateʒ ſecurãq; iuſti
ciam audacter vobis celeſtia dona vindicatis
Sequitur. dimitte nobis debita noſtra: ſicut?z
nos dimittiinus debitoꝛibus noſtris. ð baptiſ

matis fonte ſurgẽtes: ⁊ regenerati in dominũ

ſaluatoꝛem:impleto illo quod de ſe ſcriptum ẽ

HBeati quoꝛum remiſſe ſunt iniàtates:⁊ quoꝛũ

tecta ſunt peccata. Statim in pᷣma coꝛpoꝛis cõ

munione dicũt.⁊ dimitte nobis debita noſtra
que ulis fuerant in chꝛiſti confeſſione dimiſſa.

Ert tu arrogans ⁊ ſuperbus:ſanctarũ puritate

manuũ mundicia eloquij gloꝛiaris: q;uis ſit

hominis ꝑfecta cõuerſio: ⁊ poſt vitia atq; pec⸗
cata vtutum plena poſſeſſio.nunquid poſſunt
ſic eſſe ſine vitio.quomodo illi qͥ ſtatim de chꝛi
ſtii fonte ꝓcedũt. Et tamẽ iubent᷑ dicere.dimit

te nobis debita noſtra: ſicut ⁊ nos dimittimuſ

debitoꝛibꝰ noſtris. Non humilitatis mẽdacio
vt tu interptaris: pauoꝛe fragilitatis huma⸗
ne ſuam cõſcientiã foꝛmidãtes. lli dicunt: ne

nos inducas in tẽptationẽ. Tu cũ Jouiniano
loqueris:eos qui plena fide baptiſma cõſecuti

ſunt temptari vltra ⁊ peccare nõ poſſe.Ad ex⸗

tremũ inferunt. Sed libera nos a malo. Quid

pcantur a domino:quod habent in liberi ar bi
trij poteſtate?O homo nũc mundus factus es
in tauacro. Se te dicit᷑: que eſt iſta:que aſcẽdit
dealbata ſuper fratruelẽ ſuum: vt lota quideʒ

—

ſit: ſed cuſtodire non valeat puritatẽ:niſi a do

miuo deo ſuſtentet᷑.Quomodo cupis dei miſe

ricoꝛdia liberari:qui paulo ante liberatus es a
peccatis:niſi hac ratione qua diximus: vt cuʒ
omnia fecerimus: nos inutiles eſſe fateamur.

Oꝛatio ergo tua pharilei vincit ſuperbiam. et

publicani cõparatione damnat᷑: qui de longe

ſtans oculos ad deum nõ audebat tollere: ſed

pcutiebat pectus ſuum dicens:pꝛopitius eſto

mihi peccatoꝛi. Vñ ꝓfertur domini ſententia
Bico vobis:deſcẽdit hic iuſtificatus in domũ
ſuam:plus qᷓ; ule.Omis eni qui ſe exaltat hu⸗

pater celi ⁊ łre. Sicut docuit apoſtolos ſuos:
väyt quotidie in coꝛpoꝛis illius ſacrificio creden
tes audeant loqui. MPater noſter qui es ĩ celis
ſanctificẽ᷑ nomen tuuʒ. Illi nomen dei: quod
per ſe ſanctum eſt: in ſe ſanctificari cupiũt.Cu
Ddicis:noſti domine qᷓ; ſancte et qᷓ; innocẽtes et
qᷓᷓ; pure manus mee. Illi inferunt: adueniat re
gnum tuum: ſpem regni futuro tẽpoꝛe pᷣſtolan
tes:vt regnante chꝛiſto nequaqᷓ; regnet pecca-
tum in moꝛtali eoꝛuʒ coꝛpoꝛe. Jungũtq;. Fiat
voluntas tua:ſicut in celo ⁊ in terra.vt imitet᷑

Fo. LXXVIII

Epla XIX

miliabit. qui ſe humiliat exaltabit᷑. Apoſto⸗

li humiliant᷑: vt exaltent᷑. Siſcipuli tui eleuã⸗
tur: vt coꝛruant. Eidem adulans vidue nõ eru
beſcis dicere pietateʒ: que nuſq; reꝑiatur iter⸗
ra: ⁊ veritatem: que vbiq; peregrina ſit:in illa
potiſſimũ cõmoꝛari:nec recoꝛdaris illius ſentẽ
tie. Oopulus meus: qui beatũ te dicunt: ſedu

cunt te:⁊ ſemitas pedum tuoꝛũ ſupplãtant.lau

daſq; eam vocibus: ⁊ dicis. O te felicẽ nimiũ

o beatã:ſi iuſticia q̃ eſſe iam non niſi in celo cre⸗

ditur: apud te ſolam inueniat᷑ in terris. Doce⸗

re eſt hoc:an occidere:? Leuare de terra ran p̃⸗

cipitare de celo:id muliercule tribuere: qð an⸗

geli non audeant vſurpare: Si autẽ pietas: ve

ritas:atq; iuſticia:non inueniunt᷑ in tris:niſiĩ

vna muliere vbi erũt iuſti tui:quos abſq; pec⸗
cato in terris eſſe iactabas: Que duo capitula
oꝛationis ⁊ laudis ſoles cum tuis iurare diſci⸗

pulis: nõ eſſe tua:cũ ꝑſpicue in eis ſtili tui ſplẽ

doꝛ eluceat.⁊ tanta ſit venuſtas eloquij Tulli

ani: vt teſtudineo incedẽs gradu: que ſecreto

doces mittiſq; venalia:publice non audeas ꝓ

fiteri. O te felicem: cuius pꝛeter diſcipulos ne⸗

mo cõſcribit libꝛos.vt quicqͥd videris diſplice

re:non tuum ſed alienum eſſe cõtendas.Et qͥs

ille tanti erit ingenij: vt lepoꝛem tui ſermomis
poſſit imitari? Crito. Mon poſſum vltra

differre. omnis vincit᷑ patentia veſtroꝛũ iniqᷣ⸗
tate verboꝝ. Oꝛo te: quid infantuli peccauere

nec cõſcientia eis delicti imputari põt.nõ igno
rantia:qui iuxta Jonam ꝓphetam manum de

xteram neſciunt ſiniſtrã: peccare nõ poſſunt:

⁊ poſſunt perire:genua labant: vagitus verba
non explicat. balbutiens lingua ridet: eterne

miſerie cruciatus miſeris pparantur. Atti.

Ah nimiũ diſertus eſſe cepiſti: vt non dicã elo
quẽs:poſtq; diſcipuli tui verſi ſũt ĩ magiſtros
Antoniꝰ eni oꝛatoꝛ egregiꝰ:in cuius laudibus

Xullius ꝑſonat: diſertos ſe ait vidiſſe multos

eloquẽtẽ adhuc neminẽ. Noli mihi oꝛatoꝝ ⁊

nõ tuis floꝛibꝰ ludere:per qͥs ſolent imperitoꝝ

atq; pueroꝝ aures decipi.ſᷣ ſimplicit᷑ dic mihi
qͥd ſentias Crito. Hoc dico: ↄcedas mihi
ſaltẽ eſſe ſine pctõ:qͥ peccare non pñt. Atti.

Conceda:ſi in xpᷣo fuerint baptiʒati.nec me te
nebis in aſſenſuʒ ſnie tue:qua dixiſti: poſſe ho

minẽ ſine peccato eſſe:ſi velit. Iſti eni nec pñt
nec volũt.ſed ſine vllo peccato ꝑ dei gram ſũt
quã in baptiſmo ſuſceperũt. Trito. Cog
me. vt ad inuidioſũ illud veniã: ⁊ dicã tibi.ᷣd
eni peccauerũt: vt ſtatim in me populoꝝ lapi⸗

des conijcias: ⁊ quẽ viribus nõ potes: volũta

te iterficias Atti. Ille hereticũ iterficit qͥ
ſe eſſe hereticũ patit᷑.Ceteꝝ nrᷣa coꝛrectio:viui

ficatio ẽ: vt hereſi moꝛiaris: viuas catholicefi⸗

dei. LCrito. Sinos ſcit hereticos: cur nõ

l

acculatis Atti. Quia apłs me doceet he⸗
reticũ poſt vnã ⁊ ſcdᷣam coꝛreptionẽ vitare:nõ
accuſare.ſciẽs qꝛ ꝑuerſus ſit:⁊ ſuo iudicio dã⸗
natus.Alioqͥn ſtultiſſimũ eſt ſuꝑ fidẽ meaʒ ex
alterius pendere iudicio.Quid eni ſi te aliꝰ ca⸗
tholicũ dixerit:ſtatim ne aſſenſũ tribus? Qui⸗
cunq; te defenderiu: ⁊ ꝑuerſa credenteʒ bñ ſen
tire dixerit:nõ hoc agit:vt te infamia liberet:ſᷣ
vt ſe infamet perfidie. Multitudo ſocioꝝ ne⸗

——

quaq; te catholicũ:ſed hereticum eſſe demon⸗

ſtrabit Aerũ hec eccleſiaſtico calcent᷑ pede:ne

quaſi paruulis flentibus triſtioꝛ qdam imago

monſtret᷑.hoc nobis pᷣſtet deittimoꝛ: vt omes
alios cõtemnamus timoꝛes. ꝓinde aut defen⸗
de qð credis:aut relinque qð defendere nõ po
tes.Quẽcũq; in defenſionẽ tui adduxeris:nõ
patronum:ſed ſocium nominabis. Crito.

Bic queſo:⁊ me omni libera queſtione: quare

infantuli baptizant: Atti. At eis pecca⸗

ta in baptiſmate dimittanf. Crito. Quid

eni cõmeruere peccati:qͥ ſq; ne ſoluit᷑:non liga

tus: Atti. Me interrogas: Reſpõdebit

tibi euãgelica tuba: doctoꝛ gentiũ: vas aureũ
in toto oꝛbe reſplendens. Regnauit moꝛs ab
Adam vſq; ad Moyſem:etiã in eos qͥ nõ pec
cauerũtin ſimilitudinem puaricationis Adã:

qui eſt foꝛma futuri. ꝙ ſi obieceris dici hoc: eẽ

aliquos qͥ non peccauerunt:intellige eos iltud
non peccaſſe peccatum: qð peccauit Adam:pᷣ

uaricando in paradiſo pꝛeceptum dei. Ceterũ

omnes homies:aut antiqui ꝓpagatoꝛis Adã
aut ſuo nomine tenẽt᷑ obnoxij. QAui paruulus
eſt:parentis in baptiſmo vinculo ſoluit᷑. Qui
eius ẽ etatis:que poſſet ſapere: ⁊ alieno et ſuo
xpi ſanguine liberatur. Ac ne me putes hereti

co ſenſu hoc itelligere. Beatus martyr Cypꝛi

anus:cuius te in ſcripturarum teſtimonijs di⸗
rigendis emulũ gloꝛiaris:in epiſtola quaʒ ſcri
bit ad epiſcopũ Fidum de infantibus baptiʒã
dis:hec memoꝛat. Noꝛro autem ſi etiã grauiſ⸗
ſimis delictoꝛibus: ⁊ in deũ ante peccantibus
cum poſtea crediderint: remiſſa peccatoꝛuʒ da

tur ⁊ a baptiſmo atq; gratia nemo pꝛohibetur

quãto magis pꝛohiberi non debet infans: qui
recens natus nihil peccauit:niſi qðᷣ pm Adam
carnaliter natus contagiũ moꝛtis antique pꝛi⸗
ma natiuitate contraxit. Qui ad remiſſaʒ pec⸗
catoꝛum concipiendã:hoc ipᷣo facilius accedit
ꝙ illi remittũt᷑ non pꝛopꝛia:ſed aliena.Et iccir
co frater chariſſime hec fuit in concilio noſtro
ſententia a baptiſi mo:atq; a gratia dei: qui om
nibus miſericoꝛs ⁊ benignus ⁊ pius eſt:nemi⸗

nem per nos debere pꝛohiberi Quod cum cir-

ca vniuerſos obſeruandũ ſit: atq; retinenduʒ:
magis circa infantes ipſos:⁊ recens natos ob
ſeruandum putat: qui hoc ipſo de ope noſtra

õ 4

32 .
. .
. 5
1. .

ad,diuinam miſericoꝛdiam plus merentur ꝓ

in pꝛimo ſtatim natiuitatis ſue oꝛtu ploꝛantes
ac flentes:nihil aliud faciunt:qᷓ; depꝛecantur.
Scripſit dudum vir ſanctus ⁊ eloquẽs epiſco
pus Auguſtinus ad Marcellinuʒ qui poſtea
ſub inuidia tyrãnidis HHeracliane: ab heretid
innocens ceſus eſt:duos libꝛos de infantibus
baptiʒzandis contra hereſim veſtram: per quã

vultis aſſerere:baptizati infantes nõ in remiſ⸗

ſionem peccatoꝝ:ſed in regnum celoꝛum Ju⸗

xta illud quod ſcriptum eſt in euãgelio:niſi qa

renatus fuerit ex aqua ⁊ ſpirituſãcto:non põt
intrare regnum celoꝛũ. Tertiũ quoq; ad eũdẽ
Marcellinũ contra eos qui dicũt idem quod
vos:poſſe hominẽ ſine peccato eſſe ſi velit:abi
q; dei gratia Et quartũ nuper ad Hilariũ con

tra doctrinam tuam multa puerſa fugientem.

Alios quoq; ſpecialiter tuo nomine cudere di

citur: qui necdum in noſtras venere manus.
Vnde ſupſedendũ huic laboꝛi cenſeo:ne diea

tur mihi illud Oꝛatij. In ſüuaʒ ne ligna feras
Aut eni eadeʒ dicemus ex ſuꝑfluo:aut ſi noua
voluerimus dicere:a clariſſimo ingenio occu⸗
pata ſunt melioꝛa.Hoc vnũ dicam:vt tandem
finiatur oꝛatio: aut nouũ nos debere ſymbolũ
tradere:vt poſt patrem ⁊ filium ⁊ ſpiritũſãctũ

baptiʒetis infantes in regnum celoꝛum. Autſi

vnum:⁊ in paruulis et in magnis habetis ba⸗
ptiſma:etiam infantes in remiſſionẽ peccatoꝝ
baptiʒãdos in ſimilitudinẽ pᷣuaricatiõis Adaã
Quod ſi iniuſta vobis videtur alienoꝛũ remii

ſio peccatoꝛũ: qua non indiget qui peccarenõ

potuit:tranſire ad amaſium veſtrum qui pꝛete
rita in celis:⁊ antiqua delicta ſolui dicit in ba⸗
ptiſmo:vt cuiꝰ in ceteris auctoꝛitate ducimini
etiã in hac ꝑte erroꝛe ſequemnii.
Incipit tertius tractatus pꝛime partis ð er
roꝛibus Oꝛigenis. Hactenus beati Hierony⸗
mi: de ſide ⁊ contra diuerſas hereſes ſcpᷣta con
geſta ſunt. Deinceps de vnius Oꝛigenis per⸗
nicioſis erroꝛibus et plures epiſtole actracta⸗
tus ſubijciunt᷑. Abi etiam illius accuſationes
contra ſectatoꝛes eius hereſeos ⁊ apologie cõ
tra calũniantes eũ eiuſdẽ hereſis ↄtinent᷑.

Zrintt argumentü excerptum ex libꝛo bea

ti Auguſtini de hereſios.
NRigeniani Dꝛigenis adamantij ſecta⸗
o toꝛes:qͥ ⁊ moꝛtuoꝛũ reſurrectionem re
pellunt:xpᷣm autẽ creaturã ⁊ ſpiritũſã

ctum introducẽtes:paradiſũ aũt ⁊ celos ⁊ oia

alia allegoꝛizates. Hec qdem de Oꝛigene Epi
phanius. Sed qͥ eum defendunt vnius eiuſdẽ
q; eſſe ſubſtantie dicunt docuiſſe patrẽ ⁊ filiuʒ
⁊2 ſpiritũſanctum:neq; reſurrrectionẽ rewuliſ⸗
ſe moꝛtuoꝛũ.qᷓ;uis ⁊ in iſtis eum cõuincere ſtu
deant:qui eius plura legerũt.Sed ſunt huius

Cr

iße
oon
lecpta
(gton
oab
erſea
doctus

cam qu
looh⸗
cllogie
erunt⸗
gcose

hld

ſuspol
nnus:
yices
bilioct
Niſſima

busiſta

dligeni

ſi
Uter
hoce
atina
ſu ben
lerpꝛet
fet:feci
iſcter
vulgus
funeqt
maglen
kakäſu⸗
ſopotuit
hbisne
ans
Glenerit
lelrripn

(legrige

esnotart
finince
N.
o9 fenpe⸗
enplrd
alirei
peie
dalbiin
Dillingter
ſſtilud
no hatüs
kin
Coihuiſi
innd.A
hofunng

6arre
Wugonte
deham,
Coclisehfen

hnnzqnidete

Merchrei
SReigfth
mri
lednölgnenie
ncconn )
aligtlanſis
liconnndi
oczldit
Nctbenaet
weſeſſr
rad hürticn
eſufigenmn
omine ären
nenere muns
Acanſeohedie
Gzneligna ien
fluoraueſinon
noingeniooer
Ncan.Ntndn
dehereſinbel
n 1ſprtͤid
mmecoun A
aonisbabetete
miſione erme
jumenieg
Aodͦ
eetnieneſe
eckrungripee
dridatode
antanduantt
n.
Ppemepens
ns ban hen
Ehartſeſcn
us inn
Gcgiiceu
us uitt
s e.

—
—

—
—
—
— — —
— — —
— SS=a = —

SE—

S= ☛
*

Tractatus III

Oꝛigenis alia dogmata: q tatholica ecclłia oĩ:

no non recipit. In qbus nec ipᷣm falſo arguit:
nec pᷣt ab eius defenſoꝛibꝰ falli:maxime ð pur⸗
gatione ⁊ liberatione: ⁊ rurſus poſt longũ tem
prus ab eodẽ malã reuolutionẽ rationalis vni⸗-
geerſe creature. Quis eni catholicus xpᷣianꝰ v
doctus vel indoctus nõ vehemẽter exhoꝛreat

eam quam dicit purgationẽ maloꝛũ.id ẽ. etiaʒ
eos qͥ hanc vitã in flagitis ⁊ facinoꝛibus ⁊ ſa⸗

crilegijs atq; impietatibꝰ maximis q;libet fini
erunt: Jpᷣm etiam poſtremo diaboluʒ atq; an

gelos eius q;uis poſt lõgiſſima tꝑa purgatos

atq; liberatos regno dei luciq; reſtitui: Et rur

ſus poſt lõgiſſima tempoꝛa omes qͥ liberati ſu⸗
mus:ad h mala denuo delabi: ⁊ reuertii⁊ has

vices alternãtes beatitudinũ miſeriaꝑ rõna
bilis creature ſemꝑ foꝛe:ſemꝑ fuiſſe.De q̃ va⸗
niſſima impietate aduerſus philoſophos aq́⸗
pus iſta didicit oꝛigenes:i libꝛis ð ciuitate dei
diligẽtiſſime diſputaui.

D a P Mte gnnos circi⸗

Epla. XX.

ter decẽ ſactus vir Pãmachus ad me

ãſdã ſcedulas miſit: que Sꝛigenis periarchõ
interpꝛetata volumia cõtinerent: imo vitiata.
oc magnope poſtulans: vt grecã veritatem
latina ſeruaret tranſſlatio. Et ideo vtrãq; ꝑteʒ

ſeu bene ſeu male dixiſſet ille:qͥ ſcripſu abſq; i⸗

terpꝛetis patrocinio romana lin gua cognoſce⸗
ret:feci:vt voluit.miſitq; ei libꝛos:quos cuʒ le

giſſet exhoꝛruit.⁊ recludens ſcrinio: ne ꝓlatii
vulgus multoꝛũ animos vulnerarẽt: a quodã

fratre qͥ habebat ʒelum dei: ſed non m ſcienti

am ad legendũ rogatus: vt traderet n ſtarin
reddituro: ꝓpter anguſtiã tempoꝛis fraudem

nõ potuit ſuſpicari. Qui acceꝑpat legendos ad
hibitis notarijs opus ome deſcripſit: ⁊ multo
celerius qᷓ; ꝓmiſerat: codicem reddidit. Eade
q; temeritate:⁊ vt leuius dicaʒ ineptia: qð ma

le ſurripuerat:peius alijs credidit. Et qꝛ diſffi⸗
cile grãdes libꝛos de rebus myſticis diſputan

tes notarũ poſſunt uare cõpendia: pᷣſertim qᷣ
furtim celeriterq; dictant᷑: ita in illis ofuſt aſuüt
oĩa: vt ⁊ oꝛdine in pleriſq; ⁊ ſenſu careãt.Quã

ob rem petis Auite chariſſime:vt ipᷣm ad te ex

emplar dirigã: qd a me olim tranſlatũ: et nulli
alij traditũ a ſupꝛadicto fratre ꝑuerſe editũ eſt

Acoipe igit᷑ qð petiſti:ſed ita vt ſcias deteſtan

da nibi in eis eſſe q;plurima: ⁊ iuxta ſermoneʒ
dñi inter ſcoꝛpiones ⁊ colubꝛos incedendũ:vt

eſt illud ſtatim in ᷣmo volumine:xpᷣm fuüiũ dei

non natũ eſſe ſeq factum. deũ patrẽ ꝑ naturã i⸗

ſbien etiã a filio non videri.filium qͥ ſit ima

go ihuiſibilis patris cõparatũ patri: nõ eſſe ve

ritatẽé. Apud nos autẽ qui dei oipotentis non

poſſumus recige veritatẽ: imaginaria verita⸗

Fo. LXXIX

„

t videri. vt maieſtas ac magnitudo maioꝛi⸗

quodãmodo circũſcripta ſentiat᷑ in filio. Deũ
patrẽ eſſe lumẽ incõpꝛehenſibile:xpᷣm collatio
ne patris ſplendoꝛeʒz eſſe ꝓparuũ: qui apð nos
ꝓ imbecillitate nr̃a magnus eſſe videat᷑. Dua
rũ ſtatutaꝝ maioꝛis ⁊ ꝑuule: vnius q munduʒ

impleat: æ magnitudine ſua quodãmodo iuiſi

bilis ſit: ⁊ alterius q̃ ſub oculis cadat:ponit ex
emplũ.pꝛioꝛi patrẽ: poſterioꝛi filiũ comparãs.
Deũ patrẽ oipotentẽ appellat bonũ et perfecte
bonitatis. Filiũ nõ eſſe bonũ:ſed aurã quãdaʒ

⁊ imaginẽ bonitatis: vt non dicat᷑ abſolute bo
nus:ſed cũ additamẽto paſtoꝛ bonus ⁊c. Ter

tium dignitate honoꝛe poſt patrem ⁊ filiũ aſ
ſerit ſpiritũſanciũ. HBe quo cum ignoꝛare ſe di
cat:vtrum factus ſit an infectꝰ: in poſterioꝛibꝰ
qͥd ð eo ſentiret expꝛeſſit. Nihil abſqʒ ſolo deo
patre infectum eſt confirmans Filiũ quoq; mi

noꝛem a partre:eo ꝙ ſecũdus ab ülo ſu Et ſpiri

tũſanctũ inferioꝛẽ a filio:in ſanctis buſq; ver

ſari. Atq; hoc oꝛdine maioꝛez patris foꝛtitudi

nem eſſe q; filij ſpũſſancti.⁊ rurſum maioꝛem fi
elle ꝙ;

lij foꝛtitudinẽ eſſe qᷓ; ſpũſſancti.et cõſequenter

ipius ſpũſſancii maioꝛem eſſe vtutem ceteris:

que ſancta dicũtur. Cunq; veniſſet ad rationa
piles creaturas: ⁊ dixiſſet eas per negligẽtias
ad terrena coꝛpoꝛa eſſe delapſas:etiaʒ hoc ad⸗
didit. Gꝛandis negligẽtie atq; deſidie eſt: intã

tũ vnũquẽq; defluere atq; euacuari: vt ad vi⸗

tia veniens irrationabiliũ iumentoꝛum poſſit

craſſo coꝛpoꝛe colligari. Et in cõſequentibus:

qbus inquit moti diſputationibꝰ: arbitramur

ſua ſponte alios eſſe in numero ſanctoꝝ ⁊ mini

ſterio dei: alios ob culpam ꝓpꝛiam de ſãctimo

nia coꝛruentes in tantã negiigẽtiã coꝛruiſſe: vt
etiã in cõtrarias foꝛtitudines verterent᷑. Rur⸗
ſumq; naſci ex fine pᷣncipiũ:⁊ ex bᷣncipio finẽ et
ita cuncta variari: vt ⁊ qͥ nunc homo ẽ:poſſiti
alio mundo demon fieri.⁊ qͥ demon eſt: negli
gentius egerit:i craſſioꝛa coꝛpoꝛa religet᷑.id ẽ.
vt homo fiat. Sicq; ꝑmiſcet omnia:vt de arch
angelo poſſit diabolus fieri. Et rurſus diabo⸗

lus in angelũ reuertat᷑. Qui vero fluctuauerit

⁊ motis pedibus nequaqᷓ; cuꝛruerint ſubiciẽt
oĩino diſpenſandi ⁊ regẽdi: atq; ad melioꝛa gu
bernandi:pᷣncipatibus: poteſtatibꝰ: thꝛonis:
dominationib“. ⁊ foꝛſitan ex is hominũ cõſta⸗
bit genus in vno aliquo ex mũdis:a quo iuxta
Eſaiam: celuʒ ⁊ terra noua fient.Qui vero nõ
fuerint meriti: vt ꝑ genus hominũ reuertãtur
ad pꝛiſtinum ſtatuʒ: fient diaboli ⁊ angeli eius
⁊ peſſimi demones:ac ꝓ varietate meritoꝛũ in
ſingulis mundis diuerſa officia ſoꝛtientur. Ip
ſoſq; demones ac rectoꝛes tenebꝛarũ in aliquo
mundo:vel mũdis: ſi voluerint ad melioꝛa cõ
uerti fieri homines: ei ſic ad antiquum redire

1

Sars 1 .

4

pꝛincipiuʒ. Ita dũtaxat vt ꝑ ſupplicia atq; toꝛ: ſumq; ceter os poſt ceteros.Et dubitat vtx fu decun
mẽta q vel multo:vel bꝛeui tꝑe ſuſtinuerint:in turus ſit mundus alteri mundo:ita ex omni ꝑ⸗ amant
hominũ eruditi coꝛpoꝛibꝰ rurſũ veniant ad an te cõſimilis: vt nullo inter ſe diſtare videantur ſan vi
geloꝛũ faſtigia.Ex quo conſequenti rõne mon articulo An certe nunqᷓ; mũdus alteri mundo neni
ſtrari omes rõnabiles creaturas ex oibꝰ poſſe ex toto indiſcretus ⁊ ſimilis ſit futurus. Rur⸗ ſauüft
heri:non ſemel ⁊ ſubito:ſed frequẽnꝰ.noſq; et ſũq; poſt modicũ:ſi oia inqt vt ipᷣe diſputatio⸗ Giconi
angelos futuros:⁊ demones:ſi egerimꝰ negli- nis oꝛdo cõpellit:ſine coꝛpoꝛe vixerint:ↄſume nidon
gentius: ⁊ rurſũ demones ſi voluerint capere tur coꝛpoꝛalis vniuerſa natura: ⁊ rediget᷑ ĩ ni⸗ 6ir
vtutes:pꝑuenire ad angelicã dignitatẽ.Coꝛpo hilum:que aliqñ eſt facta ð nihilo. Eritq; t/⸗ cutpott
rales quoq; ſubſtantias penitus dilapſuras. quo vſus eius etiã neceſſarius ſit. Et in conſe⸗ gusi
Aut certe in fine oiuʒ hoc eẽ futura coꝛꝑpa: qð quentibus. Sinautẽ vt rõne ⁊ ſcripturarũ au dolofe
nüc eſt aer ⁊ celũ.Et ſi qd aliud coꝛpus ſinceri ctoꝛitate monſtratũ eſt: ⁊ coꝛruptiuũ hoc indu öamm
us ⁊ purius itelligi põt.Qð cum ita ſit:qͥd de erit incoꝛruptionẽ: ⁊ moꝛtale h̊ induerit imoꝛ⸗ catäh⸗
reſurrectiõe ſentiat ꝑſpicuũ ẽ. Solẽ qͥʒ ⁊ lunã talitatem:abſoꝛbebit᷑ moꝛs in victoꝛiaʒ: ⁊ cꝛo: (ett
⁊ aſtra cetera eſſe animantia:imo quõ nos ho⸗ ruptio in incoꝛruptionẽ.⁊ foꝛſitã ois coꝛpoꝛea bus
mines ob q̃dã peccata his ſumus circũdati coꝛ natura tollet᷑ e medio:i qua ſola põt moꝛs ope poſuun
poꝛibꝰ:q̃ craſſa ſunt ⁊ pinguia:ſic ⁊ celi lumia⸗ rari.Et poſt paululũ.Si hec nõ ſunt cõtraria dereno
ria talia: vel talia accepiſſe coꝛꝑa: vt vel płꝰvel ſqdei: foꝛſitã ſine coꝛpoꝛibꝰaliqñ viuemꝰ. Sin gultli
minus luceant: ⁊ demones ob maioꝛa delicta: autẽ qͥ ꝑfecte ſubiectus eſt xpᷣo: abſq; coꝛpoꝛe sl
gereo coꝛpꝑe eẽ veſtitos. Oẽʒ creaturã ſᷣm apo⸗ intelligi᷑ Omnes autẽ ſubijciẽdi ſunt chꝛiſto: Choret
ſtolũ: vanitati eſſe ſubiectaʒ: ⁊ liberari in reue⸗ ⁊ nos erimus ſine coꝛpoꝛibꝰ:quando ei ad ꝑfe Asc
lationẽ filioꝝ dei. Ac ne qͥs putet noſtrũ eẽ qd cctum ſubiecti fuerimus.Et in eodem loco. Sdi ſentan
Dicimus: ipius verba ponamus. In fine at; ſubiecti fuerint omnes deo: omnes depoſituri elef
ↄſumatione mũdi:qñ velut de qͥbuſdam repa ſũt coꝛpoꝛa.⁊ tunc coꝛpoꝛaliũ rerum vniuerſa ſnia
gulis atq; carceribꝰ miſſe fuerint a dño anime natura ſoluet᷑ in nihilo. Que ſi ſecundo neceſſi lbee
⁊ ronabiles creature:alias eaꝝ tardius incede tas poſtularit:ob lapſũ rationabiliũ creatura⸗ hune⸗
re ob ſegnicic:als ꝑnici euolare curſu ꝓpter in rũ rurſus exiſtet. Deus eni in certamẽ ⁊ lucta⸗ nin
Duſtria. Kunqꝙ oẽs liberũ habeãt arbitrium: ? men animas dereliqͥt: vt intelligãt plenam cõ⸗ upen
ſponte ſua vel vtutes poſſint caꝑe:vel vitia:il ſumatamq; victoꝛiam: non ex ꝓpꝛia ſe foꝛttttun neno⸗
le multo in peioꝛi ↄditione erunt:qᷓ; nunc ſunt. dine:ſed ex dei gra conſecutas.Et iccirco arbid Ernen
He ad melioꝛẽ ſtatũ ꝑuenient:qꝛ diuerſi motꝰ troꝛ ꝓ varitate cauſarũ diuerſos mũdos ſieri: Kr.
2 varie volũtates in vtrãq; partẽ diuerſũ acci ⁊elidi erroꝛes eoꝝ:qͥ ſimilis ſui mundos eẽ cõ freram
S prient ſtatũ.id ẽ.vt ⁊ angeli hoies vel demöes tendũt.Et iterũ. Triplex ergo ſuſpitio nobis noo
“ ⁊ rurſũ ex is homies vel angeli fiant. Cũq; oia de fine ſuggerit᷑ .e qᷣbus que vera ⁊ melioꝛ ſit· nennel
vario ſᷣmone tractaſſet:aſſerẽs diabolũ non in lectoꝛ inqͥrat. Aut enim ſine coꝛpoꝛe viuemus SS
capacẽ eſſe vtutis:⁊ tñ necdũ velle caꝑe virtu cum ſubiecti xpᷣo ſubijciemur deo.⁊ deus fue⸗ f ni⸗
tem:ad extremũ mõe latiſſimo diſputauit an rit omia in omnibꝰ.Aut quomodo chꝛiſto ſub di lüf
gelum: ſiue aiam: aut certe demonẽ: quos vni iecta cum ipᷣo chꝛiſto ſubijcie᷑ deo:⁊ in vnum atenn
uss aſſerit eſſe nature:ſed diuerſaꝝ voluntatuʒ fedus artabunt᷑:ita omnis ſubſtantia rediget᷑ ze de
ꝓ magnitudine negligẽtie et ſtulticie iumentũ i optim qualitatẽ: a diſſoluet᷑ ineternũ:quod ſuſn
poſſe ſieri.⁊ ꝓ doloꝛe penarum ⁊ ignis ardoꝛe purioꝛis ſimplicioꝛiſq; nature ẽ. Aut certe ſpe Ueki
magis eligere:vt bꝛutũ animal ſit: ⁊ in aqs ha ra illa:quã ſupꝛa apellauimns NXpii et qc⸗ necde
bitet ⁊ fluctibus:ac coꝛpus aſſumere huius v? quid illius circulo continet᷑:diſſoluet᷑ i nihilũ. Neaae
illius pecoꝛis. vt nobis nõ ſolum qdrupedum ꝗlla vero qua avIn ꝗovn ipſa tenek: ⁊ cingit̃ Narn
ſed ⁊ piſciũ coꝛpoꝛa ſint timenda. Et ad extre⸗ vocabit᷑ terra bona.necnon ⁊ altera ſphera:q —
m: ne teneretur pythagoꝛici dogmai reus: q hanc ipᷣam terram circũambit vertigine: ⁊ dici salp
alſerit ue Ieu †OXαιωροαπωU&.id 6. tra ſanimation? tur celum: in ſanctoꝝ habitaculo cõſeruabitur hubloe
Noſt tam nefadaʒ diſputationẽ q̃ lecoꝛtis ani⸗ Cum hec dicat:nõne manifeſtiſſime gentiũ ſe⸗ gbbieſe
mũ vulnerauit.hec inqᷣt iuxta noſtrã ſniam nõ quũtur erroꝛes:⁊ philoſophoꝛũ deliramenta lohery
ſint dogmata:ſed q̃ſita tm atq; ꝓiecta: ne peni ſunplicitati ingerit xpᷣiane: Et in eodem libꝛo. nus:ge
tus intractata viderent᷑. In ſcðo aũt libꝛo mũ Reſſtat vt inuiſibilis ſit deus. Si autẽ inuiſibi jeglind
dos aſſerit inumerabiles: nec iuxta Epicuruzʒ lis ꝑ naturam eſt:neq; ſaluatoꝛi viſibilis erit. mnugag
vno tꝑe plurimos ⁊ ſui ſimiles:ſed poſt alteri ⁊ in inferioꝛibus nulla alia aia: que ad coꝛpus ſbentiͤtn
us mundi finẽ alterius eſſe ncipium. Et ante deſcẽdit humanũ:purã ⁊ germanã ſimilitudi⸗ toodiobe⸗
hunc noſtrũ mũdũ:alium fuiſſe mũduʒ. ⁊ poſt nem ſigni in ſe pꝛioꝛis expᷣſſit:niſi illa: de q̃ ſal⸗ hirnrete
hunc aliũ fuiſſe futurũ.⁊ poſt illũ alium. Rur uatoꝛ loqͥtur. Nemo tollet animã meam a me: Eiſri

hnhe
iunm

Meſſinn.

Almn
Pedſſpu⸗
MMamgin⸗
znwigkit⸗
n bif,

t Einc.

pemüderlt
Pinuaninn
Ndoniz
ſtidisconee
Napötnong
tnöſuncinmn
:abggcatt
cidiſuerchtt
gumndoeicle
neodenloe
omnesdeyſter
fümmunmnmmuet
eſiſeansonech
onsblägte⸗
mcmnniticn
thgipenn
ner Pehn
ne Kudtortt
õ
nüinnte

s gndnnn e

veſenmaſt

e Cherſfu

Tractatus III

ſed ego ponam eãa meipᷣo.Et in alio loco.vn⸗

de cum infinita cautione tractãdũ eſt: ne foꝛte

cum anime ſalutem fuerint cõſecute: ⁊ ad bea⸗
tam vitam pꝑuenerint: anime eſſe deſiſtant. Si

cut eni venit dominꝰ atq; ſaluatoꝛ querere: et
ſaluũ facere qð perierat:vt ꝑditũ eſſe deſiſtat.
Sic anima que perierat:⁊ ob cuius ſalutẽ ve⸗
nit dominꝰ: cũ ſalua facta fuerit anima eſſe ceſ
ſabit. Illud quoq; pariter rerendũ: vtrum ſi
cut ꝑàͤitum aliquãdo nõ fuit ꝑditum: ⁊ erit tẽ⸗
pus quãdo ꝑditũ nõ erit. Sic ⁊ anima aliquã⸗

do nõ fuerit anima: ⁊ foꝛe tẽpꝰ:quãdo nequa⸗

qᷓ; anima ꝑſeueret. Et poſt multum de aia tra⸗
ctatũ hec intulit võO. id eſt. mens coꝛruẽs fa
cta eſt anima. Et rurſũ.anima inſtructa vtuti⸗
bus mens fiet. Qð ⁊ de anima Eſau ſcrutãtes
poſſumus iuenire: ꝓpter antĩ peccata euʒ in
deterioꝛi vita eſſe danatum. Et de celeſtibꝰ re⸗
quirendũ eſt:ꝙ non eo tẽpoꝛe:quo faciꝰ Emũ⸗

dus: ſolis anima: vel quodcũq; eam appellari

opoꝛtet:eſſe ceperit.ſed anteqᷓ; lucẽs illud ⁊ ar
dens coꝛpus intraret. De luna ⁊ ſtellis ſimilit

ſentiamus: ꝙ ex cauſis pᷣcedentibꝰ: lʒ inuite cõ

pulſe ſint:ſubijci vanitati ob pꝛemia futuroꝝ:
non ſuam facere:ſed creatoꝛis volũtatẽ:a quo

in hec officia diſtribute ſunt. Ignis quoq; ge⸗

hẽne ⁊ toꝛmẽta:que ſcripta ſancta peccatoꝛibꝰ
cõminat᷑:non ponit in ſupplicijs ſed in cõſcien⸗

tia peccatoꝛũ:quãdo dei vᷣtute ⁊ potẽtia omis

memoꝛia delictoꝛũ ante oculos noſtros ponit
Et veluti ex qᷣbuſdam ſeminibꝰ in anima dere

lictis: vniuerſa vitioꝛuʒ ſeges exoꝛit᷑. Et qͥcqͥd
feceramus in vita:vel rurpe vł impiũ ois eoꝝ
in conſpectu noſtro pictura deſcribit᷑: ac pᷣteri

tas voluptates mens intuens cõſcientie punit᷑
ardoꝛe:⁊ penitudinis ſtimulus ↄfodit᷑.Et ite⸗

rũ. Miſi foꝛte coꝛpus hoc pingue atq; terrenũ

caligo ⁊ tenebꝛe nominãde ſũt:ꝑ qð cõſũmato
h mũdo:cui neceſſe fuerit in alium trãſire mun
du: rurſum naſcẽdi ſumet exoꝛdia. oc dicẽs
ꝑſpicue eοιàοσπPythagoꝛe Pla
toniſq; defendit. Et in fine ſecũdi volumis de

pfectione noſtra diſputãs intulit: cuiq; intãtũ

Frcatimuc v nequaqᷓ; carnes ⁊ coꝛpoꝛa:foꝛ
1

itan ne anime qͥdeʒ fuerimus. ſed mens ⁊ ſen⸗
ſus ad ꝑfectum veniens: nulloq; ꝑturbationũᷣ
nubilo caligatus:intuebit᷑ rationabiles intelli

gibileſq; ſubſtãtias facie ad faciẽ.In libꝛo ter

tio hec vitia continent᷑. Sinauteʒ ſemel recipi
mus:ꝙ ex pᷣcedentibꝰ cauſis aliud vas i hono
re:aliud in cõtumelia ſit creatũ:cur nõ recurra
mus ad anime archanũ: intelligamꝰ eaʒ egiſ
ſe antiq̃tus: ꝓpter qð in altero dilecta:in alte⸗
ro odio habita ſit:anteqᷓ; in Jacob coꝛꝑe ſup⸗
plãtaret. Et in Eſau planta teneretur a fratre.
Et iterũ.vt autẽ alie anime fierẽt in honoꝛem:

ðè Fo. LXXX
alie in cõtumeliã materiaruʒ cauſarũq; merita
pceſſerũt. Et in eodẽ loco.iuxta nos aute ex p
cedentibus meritis vas qð in honoꝛe fuerit fa
bꝛicatũ:ſi non dignũ vocabulo ſuo opus fece⸗
rit: in alio ſeculo fiet vas cõtumelie.Et rurſuʒ.
vas aliud qð ex anterioꝛi culpa cõtumelie no⸗
men acceperat:ſi ĩ pᷣſenti vita coꝛrigi voluerit
in noua creatione fiet vas ſanctificatuʒ: ⁊ vtile
domino: in omne opus bonũ paratũ.ſtatimq;
ſubiungit. Ego arbitroꝛ poſſe quoſdã homies
aparuis vitijs incipientes: ad tantã nequitiaʒ
puenire: ſi tamen noluerint ad melioꝛa cõuerti
7 penitẽtia emẽdare peccata: vt ⁊ cõtrarie foꝛ
titudines fiant Et rurſũ.ex inimicis contrarijſ
q; vtutibus:intantũ quoſdã ꝑ multa tempoꝛa
vulneribus ſuis adhibere medicinaʒ: fluẽtia
pᷣus delicta conſtringere:vt ad locum trãſeant

optimoꝝ. Sepius diximus in infinitis perpe⸗

tuiſq; ſeculis:in qͥbus anima ſubſiſtit et viuit.

ſic nonullas earum ad peioꝛa coꝛruere: vt vlti

mũ malitie locũ teneant: ⁊ ſic quaſdaʒ ꝓficere:

vt de vltimo malicie gradu ad ꝑfectam veniãt
cõſũmatãq; vtutem:quibus dictis conat᷑ oſtẽ

dere:⁊ homies.id eſt.animas poſſe fieri demo
nes. Et rurſum demones in angelicã redigi di
gnitatem. atq; in eodẽ volumine. Sed ⁊ hicre
quirendũ: quare humana anima: nunc ab his
nüũc ab alijs vtutibus ad diuerſa moueat᷑. Et
putat quoꝛundã anteqᷓ; venirẽt in coꝛpoꝛe:me
rita pceſſiſſe: vt eſt illud Johis exultant i vte⸗
ro matris ſue:quãdo ad vocem ſalutatiõis ma
rie indignam ſe cõfabulatione eius Eliſabeth
confitet᷑. ſtatimq; ſubiungit. ⁊ ecõtrario ꝑuuli
lʒ pene lactẽtes:malis replentur ſpiritibus: et
7 in diuinos atq; ariolos inſpirant᷑. Intantuʒ
vt etiam demon phytonicus quoſdaʒ a tenera
etate poſſideat: quos derelictos eſſe apud ꝓui
dentiam dei:cũ nihil tale fecerint:vt iſtiuſmo⸗
di inſaniã ſuſtinerent:non eſt eius q nihil vult
abſq; deo fieri: ⁊ omia illiꝰ iuſticia gubernari.
Rurſũq; de mundo.Nobis aũt inquit placet
⁊ ante hunc mundũ:aliũ fuiſſe mundũ: ⁊ poſt
ilium aliũ futurũ. Vis diſcere ꝙ poſt coꝛrupti
onem huiꝰmundi: alius ſit futurꝰ: Audi Elſai⸗
am loquentẽ. Erit celum nouũ: et terra noua:
que ego facio permanere in ↄſpectu meo. Vis
noſſe ꝙ ante fabꝛicam iſtius mundi: alij mũdi
i pᷣterito fuerit: Auſculta Eccleſiaſtẽ.Quid ẽ:
qð fuit:ipᷣm quod erit. Et quid eſt:qð factum
eſt: ip̃ᷣm qð futuruʒ eſt.Et non eſt omne nouu
ſub ſole:quod ioquat᷑ ⁊ dicat. Ecce hoc nouũ
eſt. Jam eni fuit i ſeculis pꝛiſtinis: que fuerũt

ante nos. Qõ teſtimoniũ non ſolum fuiſſe: ſed
et futuros mundos eſſe teſtatur. nõ quo ſimul

æpariter omnes fiant: ſed alius poſt alium: ſta
timq; ſubiungit.diuinitus habitaculũ ⁊ veraʒ
n

.

Pars 8

requiem: apud ſuperos eſtimo intelligi. In qᷓ
creature rationabiles cõmoꝛantes anteq; adi
ferioꝛa deſcẽderent: ⁊ de inuiſibilibus ad viſi⸗

bilia cõmigrarent: ruenteſq; ad terram: craſſis
coꝛpoꝛibꝰindigerẽt:antiqua beatitudine frue⸗

bant᷑. Ande conditoꝛ deus fecit eis ↄgrua hu

milibus locis coꝛpoꝛa: ⁊ mundũ iſtui viſibilẽ

fabꝛicatus eſt miniſtroſq; ad ſalutẽ ⁊ coꝛrepti

onẽ eoꝝ qui ceciderunt: miſit in mundũ e qͥb⸗

alij certa obtinerẽt loca:⁊ mundi neceſſitatibꝰ

obedirent. Alij iniuncta ſibi officia ſingulis q⸗
buſq; tempoꝛib?: que noui artifex deus: ſedu⸗
la mente tractarẽt. Et ex his ſublimioꝛa mudi

loca: ſol ⁊ luna:⁊ ſtelle:que ab apoſtolo creatu

ra dicũt acceperũt. Que creatura vanitati ſub
iecta ẽ:eo ꝙ craſſis circũdata coꝛpoꝛibꝰ⁊ aſpe⸗

ctui pateat Et tamen non ſponte ſubiecta ẽ vo
nitati: ſed ꝓpter voluntatem eius:q eam ſubie
cit in ſpe.Et iterũ. Alij vero ĩ ſingulis locis at
q; tẽpoꝛibus:que ſolus artifex nouit: in mũdi

gubernaculis ſeruiũt: quos angelos eius eſſe

credimus. Et poſt paululũ. Quẽ rerũ oꝛdinez

totius mũdi regit ꝓuidentia:dum alie vtutes

de ſublimioꝛibꝰ coꝛruũt: alie paulatim labunf
in terras. Iſte volũtarie deſcẽdũt.Alie pᷣcipi⸗
tant᷑ inuite. He ſponte ſuſ. cipiüt miniſteria: vt
ruentibus manũ poꝛrigãt. Illecogunt᷑ ingra⸗
te: ⁊ tanto tẽpoꝛe in ſuſcepto officio ꝑſeuerant
Et iterũ.ex quo ſequit᷑:vt ob varios motꝰ: va
rij creent᷑ ⁊ mundi.Et poſt hunc quem incoli-

mus: alius multo diſſimilis mũdus fiat. Nul⸗
luſq; alius diuerſis caſibus ⁊ ꝓfectibꝰ:vel vir

tutum pᷣmjs:vel vitioꝝ ſupplicijs.⁊ in pᷣſenti:

⁊ in futuro at in oibus ⁊ retro: ⁊ in peioꝛa tem⸗
poꝛibus põt merita diſpẽſar e: ⁊ ad vnũ rurſũ
finem cuncta ꝑtrahere:vt ſolus conditoꝛ oiuʒz

deus:qui ſcit cauſas: ꝓpter quas alios dimit⸗
tat ſua ꝑfrui voluntate.⁊ de maioꝛibus ad vl⸗
tima paulatim delabi: alios inciptat viſitare: 7
gradatim quaſi manu data ad pᷣſtinũ retrahe
re ſtatum:⁊ in ſi ublimibꝰ collocare. Cunq; de ſi

ne diſputare cepiſſet:hec intulit. Quia vt cre⸗

bꝛo iam diximus: bncipiũ rurſus ex fine gene⸗

ratur: qritur vtrum ⁊ tunc futura ſint coꝛpoꝛa
an ſine coꝛpoꝛibꝰ aliquãdo viuẽduʒ ſit:cuʒ re⸗
dacta in nihilũ fuerint.⁊ incoꝛpoꝛaliũ vita in⸗

coꝛpoꝛalis eſſe credẽda ſi:qualẽ ⁊ dei nouimꝰ

Nec dubium eſt: qͥn ſi omia coꝛpoꝛa ad mũdũ

iſtum ſenſibilẽ ꝑtineant: que apellant᷑ ab apo⸗

ſtolo viſibilia:futura ſit vita incoꝛpoꝛaliũ ĩcoꝛ
poꝛalis.Et paulo poſt. Illud quoq; gqð ab eo⸗
dem apoſtolo dicit᷑: omnis creatura liberabit᷑
a ſeruitute coꝛruptionis:in libertatẽ gloꝛie fili

oꝛum dei:ſic intelligimus vt pꝛimã creaturaʒ
rationabiliũ ⁊ incoꝛpoꝛabiliũ eſſe dicamꝰ: que
non ſeruiatcoꝛruptioni: eo ꝙ nõ ſit veſtita coꝛ

I

poꝛibus. ⁊ vbicũq; coꝛpoꝛa fuerint: ſtatim co:
ruptio ſubſequat᷑. Moſtea autẽ liberabit᷑ ð ſer
uitute coꝛruptionis: quãdo receperint gloꝛiaz

filij dei. æ deus fuerit omia in oiĩbus. Et i eodẽ
loco. At autẽ incoꝛpoꝛeũ ſinem omniũ rerum
eſſe credamus:illa nos ſaluatoꝛis oꝛatio ꝓ uo⸗

cat:in qua ait. At quomodo ego ⁊ tuvnum ſu

mus: ſic ⁊ iſti in nobis vnũ ſint. Eteni ſcire de
bemus qd ſit deus: ⁊ quid ſit futurꝰ in finẽ ſal⸗
uatoꝛ: ⁊ quomodo in ſãctis ſimilitudo patris

⁊ filij repꝛomiſſa ſit.vt quomodo in ſe illi vnũ

ſunt.ſic ⁊ iſti in eis vnũ ſint.aut ſuſcipiendũ 6:
vniuerſitatis deum veſtiri coꝛpoꝛe. quomo⸗
do nos carnibus:ſic illum q̃libet materia circũ
dari. vt ſimilitudo vite dei ĩ fine ſanctis poſſit
equari.aut ſi hoc indecẽs eſt:maxime apð eos
qui ſaltem ex minima parte dei ſentire cupiũt
maieſtatẽ: ⁊ ingenite atq; omia excedentis na⸗ S
ture gloꝛis ſuſpicari.E duobus alteꝝ ſuſcipe⸗:
re cogimur: vt aut deſperemus ſimilitudinen
dei:ſi eadẽ ſemꝑ ſumus coꝛpoꝛa habituri. aut

ſi beatitudo nobis eiuſdẽ cum deo vite pmitti

tur:eadem qua viuit deus nobis cõditione vi.

uendũ eſt. Ex qbus oibus appꝛobat᷑ quid ð re

ſurrectione ſentiat: ⁊ omia coꝛpoꝛa interitu⸗
ra cõſirmet.vt ſimus abſq; coꝛpoꝛibꝰ:quomo.⸗
do bus fuimꝰ: anteqᷓ; craſſis coꝛpoꝛibus veſti⸗
remur. Rurſũq; de mundoꝝ varietate diſpu
tans: ⁊ vel ex angelis demones:vł de demoni
bus angelos:ſiue homines futuros eſſe conte
ſtans.⁊ ecõtrario ex hominibꝰdemões:et om -
nia ex omnibꝰ ſententiã ſuam tali fine cõfirmat
Nec dubium eſt: qn poſt qdam interualla tem
poꝛũ rurſus materia ſubſiſtat: ⁊ coꝛpoꝛa fiant
⁊ mundi diuerſitas conſtruit᷑ pꝛopter varias
voluntates rationabiliũ creaturarũ: que poſt

pfectam beatitudinẽ vſq; ad finẽ omniũ reruʒ

paulatim ad inferioꝛa delapſa tantã malitiam

receperũt:vt in contrariũ verterent᷑:dũ nolũt

Huare pᷣncipium:⁊ incoꝛruptã beatitudinẽ poſ

ſidere. Nec hoc ignoꝛandũ ꝙ multe rationabi

les creature vſq; ad ſecundu:tertiũ:a quartuzʒ
mundũ ſeruent pꝛincipiũ:nec mutationi i ſelo

cum tribuãt. Alie vero tam parũ depᷣſtino ſta

tu amiſſure ſunt: vt pene nihil ꝑdidiſſe videã⸗
tur. ⁊ nõnulle grãdi ruina in vltimũ pᷣcipitäde

ſint barathꝛũ. Nouitq; diſpenſatoꝛ omniũ de⸗

us in cõditione mundoꝛũ ſingulis abuti iuxta
meritũ ⁊ opoꝛtunitates ⁊ cauſas:quibus mũů⸗
di gubernacula ſuſtentant᷑: ⁊ initiant᷑.vt qͥ om
nes vicerit nequitia:⁊ penitus ſe terre coequa
uerii:in alio mundo:qui poſtea fabꝛicãdus eſt
fiat diabolus:pᷣncipium plaſmationis domini

vt illudat᷑ ei ab angelis:qͥ exoꝛdij amiſere vir⸗

tutem. Quibus dictis:quid aliud conat᷑ oſten

dere:niſi huius mundi homies peccatoꝛes:in

n

ſon⸗
furſürn⸗
glgelos
gationen
poream
nutade
Munciſ
lenda:
poteſte⸗
omane
ſedigaun
loreſtin
Jnusn
museſt
rfoꝛſit
turſepat
diferent
ſcquide
ſtranonen
ſcendüͤte
ſiopoſſid
wusdeil
Sabne
bigcue
pꝛuden
poſſim.
ytquor
alimer
O ſupen
veldeme
ſcꝛealoe
nepolſia⸗
nphcien
nunpſqd
Nodtocaa
cionnka
Ndcöparat
gramqu
fosapelt
flapiſubn
famnseſt
NRarus:dici
ruſalerener
nunnconra
ſttenoc,
cbeitmnn
ſunniäf,
fohe vrd
meroꝛiieg
nng dohs⸗
luangelä
nmentaae
gtteninſi

rinnſ
hie
bun bjen
nommi un
ecand
orupng
1Einiſir,
unenſti
Nonſellni
uſllipecci
Mdre dcon
hatmnleucri
meſmnggn
narinepen
daſanragi

S =

—

SS

=£
=2—

4
1

= =,

—
—

4

Se

züenennns.

dae iſcpe

Uus ſnliucinen

ubanbni t

mdeontepniri,
nodiscöncneri
Prodeigidde
cocunnetir
(orpotdegnone
SCoporbrere
n Miat
ONes: tNnnnt
funmdschne
Nenöntn
mialſcmecopne
uminowslreen
r tanhrufnt
i ner mns
uummignenct
Ainiomen
aitntinilin
mmi di i
gikenmi

Tractatus III

alio mũdo poſſe diabolos ⁊ demones fieri:Et
rurſũ:nunc demones:in alio mundo poſſe vel
angelos vel homines ꝓcreari: Et poſt diſpu⸗
tationem longiſſimã: qua omnẽ creaturaʒ coꝛ⸗
poꝛeam in ſpiritalia coꝛpoꝛa ⁊ tenuia dicit eſſe
mutadam: cunctamq; ſubſtantã in vnuʒ coꝛpꝰ
mundiſſimũ ⁊ omni ſplendoꝛe purius conuer⸗

tendã:⁊ talẽ qualem nunc humana mens non

poteſt cogitare.ad extremũ intulit:⁊ erit deus
omia in omibus:vt vniuerſa natura coꝛpoꝛea

redigatur in eandeʒ ſubſtantiã: que omibꝰme⸗
lioꝛ eſt.in diuinã ſcilicet: qua nulla eſt melioꝛ.
In quarto quoq; libꝛo:qui operis eius extre⸗

mus eſt:hic ab eccleſia xpᷣi dãnanda exterſerit

⁊ foꝛſitan quomodo in iſto mũdo qui moꝛiun⸗

tur ſeparatione carnis ⁊ anime:iuxta operum

differentiã diuerſa apud inferos obtinent loca

ſic qui de celeſtis hieruſalẽ: vt ita dicã admini

ſtratione moꝛiunt᷑:ad noſtri mundi inferna de

ſcendũt: vt ꝓ qualitate meritoꝛũ diuerſa ĩ ter⸗

ris poſſideant loca. Et iterũ.⁊ quia cõparaui⸗
mus de iſto mundo ad inferna ꝑgẽtes animas
is animabꝰ que de ſuperioꝛi celo ad noſtra ha⸗
bitacula perueniẽtes:quodãmodo moꝛtue ſũt
pꝛudẽti inueſtigatiõe rimandũ eſt:an hocibᷣm

poſſimus etiam in natiuitate dicere ſingularũ.
vt quomodo que in iſta terra noſtra naſcunt

anime:vel de inferno rurſũ melioꝛa cupiẽtes:

ad ſuperioꝛa veniũt:⁊ humanũ coꝛpꝰ aſſumũt

vel de melioꝛibus locis ad nos vſq; deſcẽdunt
ſic ⁊ ea loca q̃ ſupꝛa ſunt in firmamẽto alie ani⸗
me poſſideãt:que de noſtris ſedibus ad melio

ra ꝓficiant. Alie que de celeſtibꝰad firmamen
tum vſq; delapſe ſint:nec tantũ fecere peccati:
vt ad loca que incolimus truderent᷑. Quibꝰdi
ctis nitit᷑ appꝛobare:⁊ firmamentũ. id eſt.celũ.
ad cõparationẽ ſuꝑioꝛis celi eẽ inferos: ⁊ hãc
terram quã incolimus collatione firmamẽti in
feros appellari.⁊ rurſũ ad cõparationeʒ infero
rũ qui ſub nobis ſunt nos celũ dici: vt qð alijs

infernus eſt: alijs celũ ſit. Nec hac diſputatiõe
ↄtẽtus:dicit in fine oĩiuʒ reꝝ:iqñ ad celeſtẽ hie⸗
ruſalẽ reuerſuri ſumus:aduerſariaꝝ foꝛtitudi

num contra populũ dei bella cõſurgere: vt nõ

ſit eoꝛũ ocioſa virtus:ſed exerceant᷑ ad pᷣlia:et
habeãt materiã roboꝛis:quã cõſequi non poſ⸗

ſunt niſi foꝛtes bᷣmũ aduerſarijs reſtiterint: q̃̊s
rõne ⁊ oꝛdine:⁊ ſolertia repugnãdi in libꝛo nu

meroꝛũ legimus eſſe ſuꝑatos. Cum diriſſet iu
xta Johᷣis apocalypſim euangelium ſempiter
nũ.id ẽ.futurũ in celis:im pᷣcedere hoc noſtrũ

euangeliũ:qᷓ;tum xpᷣi pdicatio legis vetera ſa⸗

cramenta ad extremũ intulit: qð ⁊ cogitaſſe ſa
crilegium eſt.ꝓ ſalute demonũ chꝛiſtũ etiaʒ in
aere:⁊ in ſuꝑnis locis eẽ paſſurũ. Et łʒ ille nõ

dixerit:tamen ꝙ cõſequens ſic intelligit᷑:ſicut

Fo. LXXXI

ꝓ hominibꝰ homo factus eſt: vt homines libe
raret.ſic ⁊ ꝓ ſalute demonũ deuʒ futurũ:ꝙ ſüt
hi ad quos vẽturus ẽ liberãdos. Quod ne foꝛ

ſitan ð noſtro ſenſu putemur aſſerere:ipᷣiꝰ ver⸗

ba ponẽda ſunt. Sicut enĩ ꝑ vmbꝛam euãgelj
vmbꝛã legis impleuit:ſic qꝛ omis lex exemplũ
⁊ vmbꝛa eſt cerimoniarũ celeſtiũ diligẽtius re
quirendũ: vtrum recte intelligamus legem qʒ
celeſtem: cerimonias ſuꝑni cultus plenitudi
nem non habere:ſed indigere euangelij verita
te:qð in Jopᷣis apocalypſi euangeliũ legimus
ſempiternũ:ad comparationẽ videlicet huius
noſtri euangelij qð tẽpoꝛale eſt: ⁊ in tranſituro
mũdo ac ſeculo p̃dicatum. Qð qͥdem etiam ſi
vſq; ad paſſionẽ domini ſaluatoꝛis inqrere vo
luerimꝰ: qqᷓ; audax ⁊ temerariuʒ ſit in celo eiꝰ
q̃rere paſſionẽ:tamen ſi ſpecialia neqtie in cele
ſtibus ſunt:et non erubeſcimꝰ crucem domin/
confiteri ꝓpter deſtructionẽ eoꝛũ:que ſua paſ⸗
ſione deſtruxit. cur timeamus etiam in ſupnis
locis in cõſũmatione ſeculoꝛũ aliquid ſimile ſu
ſpicari: vt omniũ locoꝛũ gentes üllius paſſione
ſaluent᷑: Rurſũq; blaſſemans de filio ſic locu⸗
tus eſt. Si eni patrẽ cognoſcit filius: videt᷑ in
eo ꝙ nouit patrẽ poſſe eum cõpꝛehendere. At
ſi dicamus artificis animũ artis ſcire mẽſura,ʒ
Nec dubium qn ſi pater in filio:⁊ cõpꝛehenda
tur ab eo:in quo eſt. Si autẽ cõpꝛehenſionẽ eã
dicimus: vt nõ ſolum ſenſu qͥs ⁊ ſapientia com
pꝛehendat: ſed ⁊ vtute ⁊ potẽtia cuncta teneat
qui cognouit:non poſſumus dicere ꝙ compꝛe
hendat filius patrẽ: pater vero omia cõpꝛehẽ⸗

dit. Inter omia autẽ ⁊ filius eſt: ergo ⁊ filiũ cõ
pꝛehẽdit: vt ſciremus cauſas qbus pater com⸗

pꝛehendat filiũ: ⁊ filius patrem nõ queat com⸗
pꝛehendere. hec verba ſubnectit. Curioſus le⸗
ctoꝛ inquirat vtrũ ita a ſemetipᷣo cognoſ. cat᷑ pa
ter:quõ cognoſcit᷑ a filio:ſcienſq; illud qð ſcri⸗

ptum eſt. Oater qͥ me miſit maioꝛ eſt omibꝰ ve

rũ eſſe ↄtendit vt dicat: ⁊ in cognitione filio pa
trem eſſe maioꝛẽ: dũ ꝑfectius ⁊ purius a ſemet
ipſo cognoſcit᷑: q; a ſlio Ae eWνινπ½αι ν
⁊ abolitionẽ coꝛpoꝛũ:per hoc rurſũ ſentire co⸗

uincitur. Si quis autè potuerit oſtendere icoꝛ

poꝛalẽ: rationabilẽq; naturã.cuʒ expoliauerit .
ſe coꝛpe viuẽ ꝑ ſemetipᷣam:⁊ in peioꝛi cõditiõe

eſſe:quando coꝛpoꝛibꝰ veſtiebat᷑:in melioꝛi qñ

illa deponit: nulli dubium eſt coꝛpoꝛa nõ pᷣnci⸗
paliter ſubſiſtere:ſed ꝑ interualla ⁊ ob variog
motus rationabiliũ creaturaꝝ nunc fieri: vt qᷓ
is indigent veſtiãt᷑. Et rurſũ eum illa depꝛaua
tione lapſuũ ſe ad melioꝛa coꝛrexerit : diſſolui
in nihilũ: 2⁊ hac ſemꝑ ſucceſſiõe variari. Et ne
paruã putaremus impietatem eſſe eoꝛũ que p⸗
miſerat in eiuſdẽ voluminis fine cõiungit: om
nes rationabiles creaturas.id eſt.pr̃em a fli.
n

DFTdars

⁊ ſpiritũſanctũ:angelos:poteſtates:domina⸗

tiones:ceteraſq; vtutes:ipᷣm quoq; hoieʒ ᷑ᷣm

anime dignitatẽ: vnius eẽ ſubſtã tie. intellectu
alem inquit rationabilẽq; naturã ſentit deus⁊
vnigenitus filius eius ⁊ ſpũſſanctus:ſentiunt

angeli ⁊ poteſtates:cetereq; vᷣtutes:ſentit inte

rioꝛ homo:qͥ ad imaginẽ ⁊ ſimilitudinẽ dei cõ⸗
Dditus eſt. Ex quo cõcludit᷑:deũ ⁊ B quodãmo
do vnius eſſe ſubſtantie: vnũ add:dit verbum
quodãmodo:vt tãti ſacrilegij crimẽ effugeret.
⁊ qᷣ in alio loco filiũ ⁊ ſpiritũſanctũ non vult ð

dei patris eſſe ſubſtantia:ne diuinitatẽ in par⸗
tes ſecare videatur:naturã omipotẽtis dei an

gelis hominibuſq; largit᷑ Cum hec ita ſe habe

ant:que inſania eſt:paucis de ſilio ⁊ ſpirituſã⸗

cto cõmutatus:que apertã blaſfemiã pᷣferebãt
cetera ita vt ſcripta ſunt: ꝓtuliſſe in medium:

⁊ impia voce laudaſſe:cum vtiq; ⁊ illa ⁊ iſta 95
vno umpietatis fonte ꝓceſſerint: Aduerſũ om

nia ſcribere:nec huius eſt tẽpoꝛis:⁊ omes qui

aduerſus Arriũ Eunomiũ Manicheüq;: 2
diuerſas ſcripſerunt hereſes:his quoq; impie

taribus reſpõdiſſe credendi ſũt Qui ergo hos

voluerit legere libꝛos:⁊ calciatis pedibꝰad ter

ram repꝛomiſſionis pergere:nec vbi a ſerpẽti⸗

bus moꝛdeat᷑: ⁊ arcuato ſcoꝛpij vulnere verbe
retur:legat pᷣus hũc libꝛũ:et anteqᷓ; ingrediatꝛt᷑

viã:que ſibi cauenda ſint nouerrt.
Epiſtola beati Epiphanij ad Johem hiero
ſolymitanũ ꝑ beatũ Hieronymũ e greco tranſ
lata. In qua ſe excuſat ꝙ in monaſterio beati
Hieronymi incõſulto eo pᷣſbyteruʒ oꝛdinauit:

oſtẽdẽs ſe iure feciſſe.Oeinde illũ cõmonet ne

Oꝛigenis erroꝛibꝰ implicetur: quos ex oꝛdine
narrat ⁊ detegit. Ebpla. XXI.

MDmino dilectiſſi

mo fratri Johãni epiſcopo Epiphanꝰ
Opoꝛtebat nos dilectiſſime clericatus hono⸗

re non abuti in ſuꝑbiam. ⁊ cuſtodia mandato

rum dei et oſeruatiõe diligentiſſima hoc eẽ qð
dicimur.Si eniĩ ſãcta ſcripiura loquit᷑:cleri eo
rum non ꝓderunt eis:que arrogantia clerica⸗
tus cõducere nobis poterit:qᷓ; non ſolũ cogita
tione ⁊ ſenſu: verũ etiam ᷣmone peccamꝰ:Au
diui quippe ꝙ tumeas contra nos:⁊ iraſcaris:

me nitaris ſcribere ĩ extremos fines terre: vt
loca ꝓuinciaſq; non nominẽ.⁊ vbi ẽ dei timoꝛ

q̊ nos debet illo tremoꝛe cõcutere:qͥ dictus eſt
a domio.Si qͥs iraſcit᷑ fratri ſuo ſine cauſa:re⸗
us erit iudicio:Hon ꝙ magnopere curẽ:ſi ſcri
bas qð placuerit. Scribebant᷑ enim ⁊ epiſtole
bibline iuxta Eſaiã: ⁊ mittebant᷑ ſuꝑ aquas:q̃
cito cum ſec ulo trãſeant.nihil nocuimuꝰ:nihil
iniurie fecimus:nec quicqᷓ; violẽter extoꝛſimꝰ
In manaſterio fratrũ:⁊ fratrũ peregrinoꝛũ:q̃

puincie nihil tue debuere: ⁊ ppternr̃aʒ parui

tatem et lr̃as quas ad eos crebꝛo dixerimꝰ:co⸗

munionis quoq; tue ceperũt habere diſcoꝛdiã
ne viderent᷑ qdam duricia et cõſcientia noſtra
antique fidei:ab eccłia ſeparari oꝛdinauimꝰ di

aconum. ⁊ poſtqᷓ; miniſtrauit rurſũ pᷣbyteruʒ

ſuꝑ quo debueras gratulari:intelligens ꝙ ob

dei timoꝛẽ hoc ſumus facere cõpulſi.maxie cũ
nuulla ſit diuerſitas in ſacerdotio dei:⁊ vbi vti⸗
ligtati eccłie ꝓuidetur. Nam ⁊ ſi ſingule eccleſie
epᷣoꝝ habent ſub ſe eccleſias:qͥbus curaʒ vidẽ
tur impẽdere: ⁊ nemo ſuꝑ alienã menſurã extẽ
dit: tamen pᷣponet᷑ omibcharitas xpᷣi:in que
nulla ſimulatio eſt. nec cõſiderandũ qͥd factuʒ

5*

ſit: ſed quo tẽpoꝛe ⁊ quomodo:a in qͥbus: ⁊ q̃⸗
re factum ſit. Cum eniĩ vidiſſem: qꝛ multitudo
ſanctoꝛũ fratrũ in monaſterio cõſiſteret:⁊ ſan⸗
cti pᷣſbyteri Hieronymꝰ⁊ Vineẽtius pꝓpter ve

recũdiã ⁊ humilitatẽ nollẽt debita nomini ſuo
e xercere ſacriſicia:⁊ laboꝛarẽ ĩ hac parte mini⸗

ſterij:que xpᷣianoꝛũ pᷣcipua ſalus eſt:inu enire
autẽ ⁊ cõpꝛehendere ſeruũ deinon poſſes:qui

te eo ꝙ graue onus ſacerdotij nollet ſuſcipere:
ſepe fugiebat:ſed nec alius qͥs ep̃oꝝ facile euʒ

reꝑiret. Unde ⁊ ſatl miratus ſũ:quomodo di⸗
ſpenſatione dei ad nos venerit cum diacomibꝰ
monaſterij ⁊ ceteris fratribꝰ: vt mihi ſatiſſace⸗

ret: qꝛ neſcio qd aduerſũ eos habebã triſticie.
Cuʒ igit᷑ celebꝛaret᷑ collecta in eccłia ville uue

eſt iuxta monaſteriũ noſtrũ:ignoꝛatẽ eũ:⁊ nul
lam penitus habentẽ ſuſpitionẽ:ꝑ multos di⸗

aconos appꝛehẽdi iuſſimus: et teneri os eiꝰ:ne

foꝛte liberari ſe cupiens:adiuraret nos per no
men xpᷣi.⁊ pꝛimuʒ diaconũ oꝛdinauimꝰ.ꝓpo⸗

nentes ci timoꝛẽ dei: ⁊ cõpellentes vt miniſtra
ret.valdeq; obnitebat᷑ indignũ ſe eſſe ↄteſtãs.

Vix ergo cõpulimus eũ.⁊ ꝑſuadere potuimꝰ

teſtimonijs ſcripturarũ: ⁊ ꝓpoſitione manda⸗:

toꝛum dei.Et cuʒ miniſtraret in ſanctis ſacriſi
cijs:rurſus cum ingẽti difficultate tẽto oꝛe eiꝰ:

oꝛdinauimus p̃ᷣſbyterũ: ⁊ ijſdem verbis qͥbus
antea ſuaſeramus:impulimus vt ſederet in oꝛ

dine pᷣſbyterij.Noſt hec ſcripſimus ad ſãctos

p̃ſyteros monaſterij ⁊ ceteros fratres:⁊ incre⸗

pauimus eos:q̃re non ſcripſiſſent ſuꝑ eo:cum

ante annũ multos eoꝛuʒ q̃ri audiſſem: cur non
haberẽt qͥ ſibi dñi ſacramẽta cõſicerẽt: ⁊ illum
oẽs ſuo poſcerẽt teſtimonio:⁊ grãdẽ vtilitateʒ
in cõmune monaſterij teſtarent᷑. quare tunc re
perta opoꝛtunitate nõ ſcripſiſſent nobis: neq;
ſuꝑ oꝛdinatiõe eiꝰ aliqd popoſciſſent. Hec ita
acta ſunt vt locutus ſũ in charitate xpᷣi:quã te

erga paruitatẽ nr̃aʒ habere credebã:q;qᷓ; i mo

naſterio oꝛdinauerim: ⁊æ nõ in parrochia q̃ tibi

ſubiecta ſit. O vere bñdicta ep̃oꝝ Cypꝛi man
ſuetudo ⁊ bonitas:⁊ nrĩa ruſticitas ſenſu tuo ⁊

C

gtbitr⸗a

iöcen

otdina

fenoe

gcono⸗
honat

pum:

gueiu

banke
tepote

ccleſee
Diacon

ciquic

Vde
frano
udel
vkhei

derici

balin
gueje
it
diigik

Mee
N
ac⸗
ſnct
ſpytea
flust
aute
guea
Puta⸗
ſcopus
len Ep

di⸗
lupet

ud dolen

oemnint
ins do

wneum in
ſonesin
faluoſun

merumt

nineiig
minthengn
enmcti fen
nannidiun
em:umunind
ocöͤſſterrtin
ntätis pnn
cbin onitin
ibacpanenin
Aseſtenuot
einonpoſſeggi
Unolaſioper
zeon inen
Slörgerocr
itundeunp
P:ntinlr
Gohebtinſtee

—

Uinecchtece

iignitdnn
Noni vnhlred⸗
almnen cbtele
urue woper,
indneuin po⸗
cmsnninſn
Ualſechechi⸗
2giuunehtur
tppeftortntn
inſnaklol
zalarinnt,
iſcenwtſhi⸗
musniui
ſorinetkin
Pefmunl
wiininenn
iuiichthe
inanriil
etgiiſin
nai n
Pilnnmn

6

Tractatus III

arbitratu digna miſericoꝛdia dei. Mam multi

epi cõmunionis noſtre: et pᷣſbyteros in noſtra

oꝛdinauerunt pꝓuincia: quos nos cõpꝛehende
re noe potueramꝰ. Et miſerũt ad nos hypodi⸗
aconos:quos ſuſcepimꝰ cum gratia.Et ipᷣe co
hoꝛtatus ſum beate memoꝛie philoneʒ epiſco⸗
pum: æ ſanctũ Theopꝛobũ: vt eccleſijs Cypꝛi
que iuxta ſe erãt:ad mee autẽ parrochie vide⸗
bant᷑ eccłiaʒ pertinere:eo ꝙ grandis eſſet: ⁊ la
te patens puincia oꝛdinarent pᷣbyteros:⁊ xb:i
eccleſie puiderent. Nunqᷓ; auteʒ ego oꝛdinaui
diaconiſſas:⁊ ad alienas miſi puicias: neq; fe
ci quicqᷓ; vt eccłiam ſcinderem. Quid ergo tibi
viſũ eſt:ſic grauiter intumeſcere: ⁊ iactari con
tra nos ꝓ opere dei:quod in ediſicationẽ: ⁊ nõ
in deſtructionẽ fratrũ factum eſt: Sed ⁊ illud

vehementer admiratus ſum:ꝙ meis locutꝰ es

deericis: aſſerens te ꝑ ſanctum p̃ſbyteruʒ: ab

batẽ monachoꝛũ Sꝛegoꝛiũ mandaſſe mihi:ne
quẽqᷓ; oꝛdinarẽ.Et ego hoc pollicitꝰ ſim dicẽs

Nũqd iuuenis ſum: aut canones ignoꝛo⸗Au⸗
Diligit veritatẽ in ſermone dei: me hocnon au
diſle: nec noſſe: nec iſtius monis penitꝰ recoꝛ
dari. Suſpicatus aũt ſum: ne foꝛſitan int mul⸗
ta quaſi homo oblu⸗ eſſem. Et ob hanc cauſazʒ
ſanctũ Gꝛegoꝛiũ ſciſcitatus ſum:⁊ ZTenonẽ pᷣ⸗
ſbyterum: àͥ cum eo eſt. E qͥbus abbas Hꝛego
rius reſpondit ſe hoc penitus ignoꝛare.Zeno
autẽ dixit:qꝛ cum ei pᷣſbyter Ruffinus:neſcio
qWue alia tranſitoꝛie loqueret᷑: etiã hoc dixerit.
Pbeagie aliquos oꝛdinaturus eſt ſanctꝰ epi⸗

ſcopus: Et hucuſq; ſenſiſſe õmonem. Ego au
tem Epiphanius:nec audiui quicqᷓ;:nec reſpõ

di. AUnde dilectiſſime: nõ te pᷣueniat furoꝛ: nec
occupet indignat io:nec fruſtra mouearl. ali-
ud dolens:te vertas ad alia: vt peccãdi occaſi
onein inueniſſe videaris. Quod ꝓpheta deui
tans dominũ pᷣcatur dicens. Mõ declines coꝛ
meum in verba malicie ad excuſandas excuſa
tiones in peccatis. Illud quoq; audiẽs admi⸗
ratus ſum:ꝙ qdaʒ qui ſolent vltro citroq; poꝛ
tare rumuſculos: ⁊ is que audierunt ſemꝑ ad⸗

dere: vt triſticias ⁊ rixas inter fratres ↄcitent

te quoq; turbauerũt ⁊ dixerũt: ꝙ i oꝛatiõe qñ
offerimus ſacrificia deo: ſoleamus ꝓte dicere

Bomine pꝛeſta Johãni: vt recte credat. Noli
nos intantũ putare ruſticos: vt hoc tam aꝑte

dicere potuerimus Aᷓ; eni hoc in coꝛde meo

ſemgꝑ oꝛem: tamẽ vt ſimpliciter fatear nunq;B i

alienas aures ꝓtuli: ne te viderer paruipende

re dilectiſſime. Quãdo autẽ cõplemus oꝛatio⸗
nem vm ritum myſterioꝛũ: ⁊ ꝓ omibꝰ: ⁊ pꝛo te

quoq; dicimus cuſtodi illũ:qͥ pᷣdicat veritateʒ
vel certe ita. Tu pᷣſta domine ⁊ cuſtodi:vt ille

Fo. LXXXII

Epla XXI

ꝓpter obſecro te dilettiſſime: T aduolutus pe⸗

dibus tuis pᷣcoꝛ:pᷣſta mihi: ⁊ tibi. vt ſalueris:

ſicuti ſcriptuʒ eſt a generatioe puerſ a: recede
ab hereſi Oꝛigenis: ⁊ a cũctis hereſibꝰ dilectil

ſime. Video eni ꝙ ꝓpter hanc cauſam ois no⸗

ſtra indignatio concitata ſit: ꝙ dixerim vobis

Arrij patrẽ:⁊ aliarũ hereſeon radicẽ: ⁊ paren⸗

tem laudare nõ debetis. Et cum vos rogarein
ne ita erraretis 1 monerẽ: ↄtradixiſtis. triſti
ciã atq; lachꝛymas nobᷣ adduxiſtis. Mõ ſoluʒ
autem me non audiſtis: ſed alios plurimos ca

tholicos qui intererãt. Inde vt ĩtelligo hec eſt

omnis indignatio: ⁊ iſte furoꝛ Et iccirco cõmi

illucq; mo veſter diſcurrat: ⁊ ꝓpter defenſio

₰

nem hereſeos: me odio ſuſcitãtes rũpitis cha⸗
ritatem: quã in vos habuimus intantũ vt fece
ritis nos etiã penitẽtiã agere:quare vobis cõ⸗
municauerimus. Ita Oꝛigenis erroꝛes ? do⸗
gmata defenditis ſimpliciter loquoꝛ: nos vᷣm

quod ſcriptuʒ eſt: nec oculo noſtro parcimꝰ:vt

non effodiamꝰ eum: ſi nos ſcandalizauerit:nec

manu: neq; pedi: ſi nob ſcandalũ fecerit.⁊ vos

ergo ſiue oculi noſtri: ſiue manꝰ: ſiue pedes fu⸗

eritis:ſiniſtra ſuſtinebitis Quis eni catholico

rũ poſſit equo animo ſuſtinere: er eoꝛum q ſidẽ
ſuam bonis opibus exoꝛnant: vt audiant Oa
genis doctrinã atq; cõſilium: credant pᷣclare

illius pdicationi. nõ põt filiꝰ videre patrẽ: neq;

ſpũſſãctꝰ videre filiũ: eci libꝛis opᷣ iopxOαι
ſcribunt᷑ his wbis legimus: ⁊ ita locuiꝰeſt Oꝛi
genes. Sicut eni incògruũ eſt dicere: ꝙ pot fili
us videre patrẽ: ſic incõſequens eſt opinari:ꝙ
ſpũſſãctꝰ poſſit vidẽ filiũ Jllud q̊ʒ qꝗs Oꝛigene
dicente patiat᷑:ꝙ aie angeli fuerint in celis? et

poſtqᷓ; peccauerint i ſuꝑnis deiectas eſſe i iſtũ
mundũ: a quaſi in tumulos ⁊ ſepulcra:ſic ĩ coꝛ
poꝛa iſta relegatas penas antiquoꝝ luere pec⸗

—☛

catoꝝ? ⁊ coꝛpoꝛa credẽtiũ non tẽpla xpᷣl eẽ.ſed
carceres dãnatoꝝ: Exinde veritatẽ hiſtoꝛie al
legoꝛiè depꝛauãs mẽdacio: infinita voba multi
plicat. ⁊ ſimplices quoſq; varia pſuaſione ſup
pläãtans nüc aſſerit aias:iux grecã etymologiã
PXAA0100 †Xpi J66 6G01 2Sid ẽ
ab angeleſcẽdo.iccirco vocitatas.quia de cele
ſtibus ad inferioꝛa veniẽtes caloꝛẽ pᷣſtinũ ami
ſerint. nunc coꝛpꝰ hoc. ob id iux grecos Acc

id ẽ. vinculũ: ſiue iurta aliã ꝓpꝛietatẽ cadauer

dicl: qꝛ aie de celo ruerint.a pleriſq; aũt ſm va

riam greci monis ſupellectileʒ coꝛpus. id eſt.
ι*°ραπhoc memoꝛiaz iterp̃tari: eo ꝙ ua
aiaʒ in ſe clauſaʒ habeat: quõ ſepulcra ⁊ tumu
li cadauera moꝛtuoꝝ.Et ſi hoc ven eſt: vbi eſt

„ ☛

fides nr̃a: vbi pᷣconiũ reſurrectiõis: vbi aplica

vbum pdicet veritatis:ſicut occaſio ſermonis Doctrina: ꝗᷓ i eccleſijs xpᷣi hucuſq; ꝑdurat: vbi

ſe tulerit: ⁊ habuerit oꝛauo cõſequentiã. QAua

illa bñdictio ad Adã: ad ſemẽ eiꝰ: ⁊ ad Noe:

Tars

7 ad filios eius:creſcite:⁊ multiplicamini:⁊ re
ctio iuxta Oꝛigenẽ:qͥ angelos vertit in aias. 7
ð ſublimi faſtigio dignitatis facit ad in ferioꝛa

Plete terrã: Jã eni non erit bñdictio: ſ maledi⸗

deſcẽdere.ãſi deus generi humano non poſſit
aias ꝑ benedictioneʒ dare:niſi angeli peccaue

rint:⁊ totin celo ſũt ruine:quot in terra natiui

tates.Dimittẽda nobis ẽ doctrina apłloꝝ ⁊ p⸗
phetaꝝ ⁊ legis:⁊ ipᷣius dñi ſaluatoꝛis in eun

gelio ꝑtonantis.Ecõtrario Oꝛigenes p̃cipit:

⁊ legẽ dat: vt nõ dicã cõſtringit diſcipulos ſt u⸗
os:ne qͥs oꝛet in celũ aſcendere:ne peius iterũ

peccãs qᷓ; i terris añ peccauerat:pᷣcipitet᷑ ĩ mũ⸗

dum. ꝙ;q; iſtiuſinodi nugas 2 deliramẽta ſole
at ipᷣe ſcripturaꝝ interpᷣtatiõe ꝑuerſa: ⁊ aliud

ſigniſicãte qᷓ; verũ eſt:affirmare. dicẽs: NPꝛiuſ
qᷓ; a malicia humiliarer ego deliqͥ.⁊ illᷣ reuer⸗
tere aia mea ĩ requiẽ tuã.necnõ ⁊ aliud. Educ
de carcere aiam meã. Et in alio loco Cõfiteboꝛ
dño ĩ regione viuoꝛũ.cũ alius pculdubio ſen⸗

ſus ſcripture diuine ſit: qᷓ; ille in hereſim ſuuam

maligna interpᷣtatiõe detoꝛquet. Qdð faciũt et
manichei ⁊ gnoſtici: ⁊ hebionite: ⁊ Martiõis
ſectatoꝛes:⁊ alie hereſes numero.lxxx.q̃ ð pu⸗

riſſimo ſcripturaꝝ fonte aſſumẽtes teſtimonia
nõ ita interpᷣtant᷑: vt ſcripta ſunt. ſed ſim plici⸗

tatẽ ſmonis eccłiaſtici id volũt ſignificare: qð
ipᷣi ſentiũt.Illud qͥʒ qð aſſerere nitit :doleã ne
an rideam neſcio. Hoctoꝛ egregius audet do⸗

cere diabolũ id rurſum futurũ eſſe:qð fuerit:a
celoꝛũ. Pꝛoh nefas.qͥs tam vecoꝛs ſtolidus
hoc recipiat: vt ſanctus Johes baptiſta: æ De

ad eandẽ rediturũ n Faltatle⸗ cõſcẽſuꝑ regna

ant diaboli in regno celoꝛũ:? Nꝛetereo friuolã

eiꝰ expoſitionẽ ſuꝑ tunicis pellicijs.quãto co⸗.

natu quãtiſq; egerit argumẽi: vt tunicas pel⸗
licias humana eſſe coꝛpoꝛa crederemꝰ. Qui in
ter multa ait.nunqͥd coꝛiarius aut coꝛticarius
erat deus:vt cõficeret pelles animaliũ: ⁊ cõſu⸗
eret tunicas pellicias Adam æ Eue: Manife⸗
ſtum ẽ ergo inqᷣt:ꝙ de coꝛpoꝛibꝰ noſtris loqjt.
Et ſi hoc ita eſt: quomodo legimus ante pelli⸗
cias tunicas ⁊ ante inobediẽtiã et de paradiſo
ruinam Adam loquentẽ: nõ m allegoꝛiã: ſed
vere hoc nũc os ex oſſibus meis:⁊ caro de car
ne mea:Aut vnde aſſumptũ eſt illud:qð diui⸗
nus ᷣmo teſtat᷑. Et iniecit deus ſopoꝛẽ ĩñ Adã

⁊ doꝛmiuit:⁊ ſumpſit vnã de coſtis eiꝰ:⁊ adim

pleuit ꝓ ea carnẽ: ⁊ edificauit coſtã: quam tule

rat ex eo:illi in vxoꝛem: Aut que coꝛpoꝛa ↄte⸗
gebat Adã ⁊ Eua folijs ficus: poſtqᷓ; comede⸗

runt de arboꝛe vetita: Quis aũt patiẽter ferat
Oꝛigenẽ lubꝛicis argumẽtatiõibus reſurrecti

onẽ carnis huius negatẽ: ſicut declarat mani⸗

feſtiſſime in volumine explanationũ pmi pſal⸗

mi:⁊ ĩ alijs multis locis? Aut qͥs audiat in ter⸗
tio celo donantẽ nobis Oꝛigenẽ paradiſũ:⁊ il

lum quem ſcbᷣtura cõmemoꝛat:de terra ad cele

ſtia trãſferentẽ: ⁊ oẽs arboꝛes q̃ ſcribunt᷑ in ge⸗

neſi ſic allegoꝛice itelligentẽ:ſcʒ qꝙ arboꝛes an⸗

gelice foꝛtitudines ſint: cũ hoc vitas non reci
piat: Neq; eni dixit ſcriptura diuina: depoſu⸗
it deus Adã ⁊ Eu in terrã: ſed eiecit eos ð pa
radiſo:⁊ habitare fecit eos ↄtra paradiſum: ⁊

non adiecit eos ſub paradiſo.poſuit rõpheam

flãmes: ⁊ cherubin cuſtodire itroitũ ligni vite
⁊ non aſcẽſũ.⁊ fluuius egredit᷑ ex Eden:nõ de
ſcẽdit ex Eden. Iſte diuidit᷑ in qttuoꝛ pᷣncipia
nomen vni Philon: ⁊ nomen ſcði Geon. Ego

mine Euphꝛate aqs ſimplicit᷑ s manu potes

tangere:oꝛe ſoꝛbere:nõ aquas ſpiritales. Abi
aũt flumina ſũt ⁊ aque:⁊ vident᷑:⁊ bibunt᷑:ibi

2ſequens eſt: ⁊ ficus ⁊ alia ligna ſint.de qͥb⸗
dicit deus. Ex omni ligno qð ẽ in paradiſo co

medes:ſimilia ſunt flummibꝰ ⁊ aqs. Si autez
aqua ꝗ cernit᷑ vere aqua ẽ: neceſſe eſt vt ⁊ ficꝰ
vera ſit: alia ligna.⁊ Adã verus ſtatim a pn
cipio plaſmatus in coꝛpoꝛe: ſicut ⁊ Eua.⁊ non

*

oſtẽdit alibi eſſe celũ:⁊ alibi paradiſum. Illas

ſtatis Et rurſũ aq̃̊s q̃ ſuꝑ terram ſũt.hoc ẽ ſub

ſirmamento:eſſe vtutes ↄtrarias.i:demones.
Et quõ legimus i diluuio aꝑtas cataractas ce
li: ⁊ aqquas inundaſſe diluuij: AUñ apti ſũt fon
tes abyſſi: ⁊ totus mundus oꝑtus eſt aqͥs. S
furoꝛ hominũ eſt iũctꝰ ſtulticie:qͥ reliquerũt il -
lud qð in ꝓuerbijs ðꝛ.Audi fili vmonẽ patris

tui:⁊ ne abijcias legẽ matris tue.⁊ ↄuerſi ſunt

ad erroꝛẽ:⁊ dicunt ſtulto:vt bᷣnceps ſui ſit:nec

ↄtemnũt res fatuas q̃ dicunt᷑ a fatuo:ſicut ſcri

ptura teſtat᷑. YFatuꝰ autẽ fatua loquit᷑:⁊ coꝛ eiꝰ

vana intelligit. Vñ obſecro te dilectiſſime ⁊ qᷓ

ſi mẽbꝛis meis parcẽs ꝓpter charitatẽ:quã in

te habeo:pᷣcoꝛ:ſcribens ⁊ oꝛans:vt impleas il

lud qð dicit᷑ Mõne odiẽtes te dñe odiui:⁊ ſup

inimicos tuos tabeſcebam: Inimica et digna
odio Oꝛigenis vᷣba ſũt:et dẽo repugnantia et

ſanctis eius.⁊ non iſta ſola que dixi: ſed ⁊ alia
inumerabilia. N.eq; eni nunc mihi ꝓpoſituʒẽ

ego vidiaqs Geon. Aqs q́s his carneis ocu
lis aſpexi. Iſta ẽ Geon quẽ ieremias demõ
ſtrat dicens.qͥd vobis ⁊ vie egypti:vt bibatis
aquaʒ Geon turbidã. bibi ⁊ de hoc magno flu

in fantaſmate ⁊ poſt ruinã (vr vult Oꝛigenes)
Ppter peccatũ:poſtea coꝛpus accepit. Sed di
cis. legimus ꝙ ſanctꝰ Paulus raptus ſit vſq;
ad tertiũ celũ ⁊ vſq; ad paradiſuʒ. bñ dicis q;
ſta: ⁊ Pe ponit tertiũ celũ.⁊ poſtea addit: ⁊ in paradiſũ
trus ⁊ Johes apoſtolus et euãgeliſta Eſaias ſſe ce⸗ lle
q̃ʒ ⁊ Hieremias ⁊ reliqui ꝓphete coheredes fi vo pſtigias qͥs nõ ſtatim abijciat atq; ↄtẽnate
didcẽte Oꝛigene. de aquis qᷓ ſup firmamentum
ſũt:non eẽ aqs ſed foꝛtitudines angelice pote⸗

E

ouerſiu
Pehiln
hergtie
betedit

ſed vſt

vidisp

onenh
cetdoti
deceptc
eſediat
lur G
ee:00

giͤtftat

libioe⸗
Pine
abale
Wun
te here
nter he
ummal
Tecclel
Kiait
deici
Püͤgik
Dofun
flhorn
dom
geni
bercnt
ſmagin
pturad⸗
nauerot.
ſorſttonn
midari
ghendet
ellocreat
Urinpeer
ſohebere
tyirtt
Nweſan
imgindel
lunginde
lenos d
Wiſuan⸗
Wwupe
ſnete
ſtunden
imngned
henergtis
dDan
lchetione
decs 7 ſer
Polno:e
nlulni
mogina
N R

iakinn
ninammne
nſcbnke
Pdisantsee

K.

hierminde

egrpretics

dehor mhr⸗
kisnannde
slpintales
ni:rbebuni
lonaſmne deiß
ein paradtiſe
1488 Oian
Neceſecſet
ſenus ktannnc
Keut Eundn
Nyrl igre
s ctpted
Ausnrpnsſing
Aiiz idlets
Vn:norntli
tordlin 4Au
ct ng /n
Cpammenm

f

—

—

engtienö

mmnſahailcr
rusi danon⸗
gnslngut

1Mi

7 yrſtin
eliſent

nieno ſuſi
nogni che

rdiaiſte

4

chntini

enienii

CTractatus III

aduerſus omia Oꝛigenis dogmata diſputare
Nihil mihi ſubꝛipuit Oꝛigenes:nec in mea ge
neratione fuit:nec ꝓpter aliquas res mundi ?
hereditatẽ odiũ aduerſũ illũ pugnaſq; ſuſcepi
ſed vt ſimpliciter fatear doleo: ⁊ valde doleo:
vidẽs plurimos fratrũ: ⁊ eoꝛũ pᷣcipue q̃ pfeſſi
onem habẽt non minimã: ⁊ in gradũ quoq; ſa⸗

cerdotij maximũ puenerũt eius ꝑſuaſionibus
deceptos.⁊ ꝑuerfiſſima doctria: cibos factos
eſſe diaboli. In qͥbus cõpletũ eſt illud qð dici⸗

tur. Suꝑ oẽm munitionẽ ludit: ⁊ eſce eius ele⸗
cte:⁊ cõgregauit ſicut arenã captiuitatem. Te
aut frater liberet deus:⁊ ſanctũ populũ xpᷣi: q
tibi creditus eſt: ⁊ oẽs fratres qͥ tecũ ſũt:⁊ ma-
xime Ruffinũ pᷣſbyterũ ab hereſi Oꝛigenis: ·
ab alijs hereſibꝰ⁊ ꝑditione earũ.Si eni ꝓpter
vnum vbum aut duo qᷓ ↄtraria fidei ſunt:mul
te hereſes abiecte ſunt ab eccłia:qᷓ;to magis h
inter hereticos habebit᷑:qͥ tãtas ꝑuerſitates ꝰ
tam mala dogmata ↄtra ſidem adinuenit dei:
⁊ eccłie hoſtis extitit? Inter multa enim mala
etiam illud auſus eſt dicere:ꝑdidiſſe imagineʒ

dei Adã:cũ hoc in nullo penitus loco ſcriptu⸗
ra ſigniſicet. Si aũt ita eẽt: nunq; oia que i mũ

domant᷑:⁊ ſubiecta ſunt humane nature. Nũ⸗

qᷓ; eni vniueria ſubiecta eſſent hoibus:ſi nõ ha

berent hoies. Juxta id qð vniuerſis imperent

ptura diuina gram benedictiõis:quã Adã do
nauerat:⁊ generationibꝰ que ex eo erant.neqͥ

foꝛſitan maligna interpᷣtatiõe auderẽt dicere:
vni datã gram dei:⁊ illũ ſolũ factuʒ eẽ ad ima

ginem dei:qͥ plaſmatus ẽ ex humo.et vxoꝛem
eius creaſſet de coſta viri: eos vero qͥ cõciperẽ

tur in vtero:⁊ non ita naſcerent᷑ vt Adam:dei
nõ habere imaginẽ:ſtatim ꝑ oꝛdinẽ iũgit ⁊ di⸗
cit.⁊ vixit Adã.ccxxx.annis:⁊ cognouit Euãs
vxoꝛẽ ſuam:⁊ peꝑit filiũ iuxta ſpeciem ⁊ iuxta
imagimẽ eius:⁊ vocauit nomẽ eiꝰ Seth. Rur
ſumq; in decima gcneratiõe:poſt annos duos

millenos ducẽtenos.lxij.vindicans deus ima

ginẽ ſuam ⁊ oſtẽdens ꝙ gra quam dediſſet ho

minuibꝰ pſeueraret in eis ait:ne comedetis car⸗

nem in ſanguine.ego eni vlciſcar ſanguinẽ ve⸗

ſtrum de manu oĩis hois eſfundẽtis ülũ: qꝛ ad
imaginẽ dei feci hoiem. necnõ poſt alteras.x.
generatiões vſq; ad Abꝛaã: et ad Abꝛaã vſq;

ad Bauid:alias generationes.xiiij.ꝗ.xiiij. ge
nerationes ſimul faciũt ãnos duo milia cẽium

decẽ ⁊ ſeptẽ.Spũſſanctus in triceſimooctauo

pſalmo:cuʒ q̃reret᷑ de oibꝰ hoibꝰ:ꝙ ĩ vanitate
ambularẽt:⁊ peccat eẽnt obnoxij loqͥẽ verũtũ
in imaginẽ dei pambulabat omis hõ. Mecnon
poſt Dauid etiã ſub Salomone ſilio eius legi⸗

Fo. LXXXIII

mus tale quiddã ſuꝑ dei imaginatum noiatuʒ

Bicit eni in ſapiẽtia:q̃ titulo eiꝰ inſcrihit᷑: crea
uit deꝰ incoꝛruptũ hoĩeʒ:⁊ imaginẽ ſue ꝓpꝛie⸗
tatis dedit ei.Et rurſũ:poſt ãnos millenos cc⸗
tenos vndenos plꝰminꝰ i vno legimꝰ teſtamẽ⸗
to:qꝙ nõ ꝑdiderũt hoies imaginẽ dei. Jacobꝰ
eni apłs:⁊ frater dñi:cuiꝰ ſupꝛa meminimꝰ:in

ſtruit nos ne Oꝛigenis laqueis capiamur: hre

hoiem imaginẽ ⁊ ſilitudinẽ dei.Nã cũ de ð lin

gua hoiuʒ latiꝰ diſputaſſet: adiecit. Inſtabile

malũ.in ip̃a quippe bñdicimꝰ deũ ⁊ patrẽ: ⁊ in
ĩa maledicimꝰ hoies:qͥ ad ſilitudinẽ dei con⸗

diti ſüt. Naulꝰ qʒ vas electiõis:⁊ qͥ doctrinaʒ
euãgelica ſua pᷣdicatiõe cõpleuit: docet nos ꝓ
hõ ad imaginẽ ⁊ ſilitudinẽ dei ↄditꝰ ſit.dicẽs:
Vir nõ debet nutrire comam: cũ głia ⁊ imago
dei ſit.imaginẽ ſimpliciter apellãs ſuo nomie:
ſiłitudinez aũt glie appellatiõe ſignificãs. ::H
tribꝰ igit᷑ teſtimonijs:q̃ tibi ſi de ſcriptura ſan-
cta reperirẽ: dicebas poſſe ſufficere. Ecce.vi,
teſtimonia dedimꝰ. Quis ergo ſuſtinebit Oꝛi
genis imeptias: vt nõ grauiꝰaliqͥd loqr: ⁊ ſini
lis efficiar vel ipᷣi vel diſcipulis eius:qͥ audẽti

ta eẽt: nunq; oĩa que piculo aie ſue aſſerere: quodcũq; eis ibuccam
do ſunt: vᷣuirent ſemini Adã.id ẽ.vniũſo gene
ri hominũ: ſiẽ ⁊ Jacobꝰ apoſtolꝰ loqtur. Oia

venerit. ⁊ magis iubere deo:⁊ nõ ab eo vł oꝛa-
re vel diſcere veritatẽ.Quidã eni eoꝛũ dicunt

ꝙimago dei: quã pᷣus accepit Adã:illo pecca⸗

ie perierit.Alij ſuſpicãt᷑:ꝙ filiꝰ dei coꝛpꝰ habi⸗

aginẽ dei. Co vniuerſis imperent turus eẽt ex Maria: a ipaʒ eẽ imaginem. Alij
imaginẽ dei. Cõiungens aũt atq; ↄſociãs ſcri⸗

ſenſũ. alij vtutẽ. Iſti baptiſma. hi ꝙ homo ad
imaginẽ dei dñet᷑ oĩbꝰ.hebꝛeoꝝ moꝛe hec vłil

la ructãtes:qͥs opoꝛtebat tm effugere diſcrimẽ

nec negare qᷓ loqtur deꝰ: ⁊ credentes ſimplicit᷑
ſaluos fieri:deoq; ↄcedere donatiõis ſue certa
men:⁊ veram ſciẽtiã in q̃ potiſſimũ ꝑ te hoies

cõdiderit ad imagine ⁊ ſimilitudinẽ ſuaʒ. Qui

„ .

hoc relinquẽtes mulii ſe qſtionibꝰ implicarũt
⁊ ꝑ has in cenũ demerſi ſũt peccatoꝝ. Nos au
tem dilectiſſime credimus his que locutꝰẽ do⸗
minꝰ. et ſcimus ꝙ in cũctis hoibus imago dei
pmaneat.ipſiq; cõcedimꝰ noſſe: in q̊ parte ho⸗
mo ad imaginẽ dei conditus ſit. Sed neq; illö
qð qͥdam in epiſtola Johãnis legentes non in
telligunt:quẽq; decipiat:vbi loquit᷑. Munc fi-⸗
lij dei ſumus:a neſcimus quales futuri ſumus
Nouimus aũt qꝛ cuʒ ille reuelatus fuerit: ſimi
les ei erimus.videbimus enĩ eum ſicut ẽ. Hoc
eni ꝓpter głiam: que ibi reuelanda eſt ſanctis
eius:dictum ẽ. ſicut ⁊ in alio loco legimus.A
gkia in gliam. cuius gloꝛie iam in iſto ſeculo ſa⸗
cti arrabonẽ ⁊ poꝛtiunculaʒ ſuſceperunt. Mꝛi⸗
mus eoꝛũ Coyſes:cuius fulſit facies valde:
⁊ radiabat veluti fulgoꝛ ⁊ ſol.ſecundo Helias
igneo curru raptus in celuʒ ⁊ ignis detrimeta
nõ ſentiẽs. Stephanus lapidabat᷑:⁊ faciẽ ha⸗
bebat angeli:que ab oibus cernebat᷑ Hoc aut

qð in paucis diximus: de oibus intelligenduʒ
eſt.vt impleat᷑ illud qð ſcriptũ eſt. Ois qͥ ſãcti

ficat ſemetipᷣm:inter beatos numerabit᷑. Bea

ti eni mundo coꝛde:qm ipᷣi deũ videbũt.Cum

hec ita ſe habeãt dilectiſſime: cuſtodi aiaʒ tu natico 2
phanio nõ rñderit: ⁊ ſynodo adeſſe noluerit.

⁊ deſine circa nos murmurare.Dicit enim ſcri

ptura diuina.nolite murmurare adinuicẽ: ſiẽ

q̃dam murmurauerũt: ⁊ a ſerpentib perierũt.
magis acquieſce veritati: ⁊ diligẽtes te dilige

⁊ veritateʒ. Deus aũt pacis pᷣſtet nobis iuxta

ſuam clementiaʒ:vt conterat᷑ ſathanas ſub pe

dibus xpᷣianoꝝ: ⁊ abijciat᷑ ois occaſio puerſa

ne ſcindat᷑ inobis vinculũ charitatis:⁊ pacis

recte ſidei p̃dicatio. Pꝛeterea qꝛ audiui q̃ſdaʒ
murmurare cõtra me.qꝛ quando ſimul pꝑgeba
muus ad ſanctũ locũ qͥ vocat᷑ Bethel: vt illi col
lectaʒ tecũ ex moꝛe eccleſiaſtico facerẽ: ⁊ veniſ
ſem ad villa: que dicit᷑ Anablatha: vidiſſemq;
ibi pᷣteriens lucernaʒ ardentẽ: ⁊ interrogaſſem

quis locus eẽt:didiciſſemq; eſſe eccłiam:et in⸗
traſſem vt oꝛarem:inueni ibi velum pendẽs in

foꝛibus eiuſdem eccłie tinctũ atq; depinctũ:et

hjñs imaginẽ xp̃i:vel ſancti cuiuſdã. Non eni

ſatl memini:cuiꝰ imago fuerit.Cũ g̊ hoc vidiſ⸗

ſem in ecclia xp̃i contra auctoꝛitatẽ ſcripturaꝝ

homis pendere imaginẽ: ſcidi illud: magl de

di conſiliũ cuſtodibus eiuſdẽ: vt pauperẽ moꝛ

tuũ eo obuoluerẽt: ⁊ efferrẽt. Illiq; cõtra mur
murantes dixerũt Si ſcindere voluerat:iuſtũ

erat:vt aliud daret velũ:atq; mutaret. Quod
cũ audiſſem:me daturũ eſſe pollicitus ſũ: ⁊ ili⸗
co eſſe miſſurũ Paululũ autẽ moꝛatũ fuit ĩ me
Ddio: dum q̃ro optimũ velum ꝓ eo mittere. Ar
bitrabar eni de Cypꝛo mihi eſſe mittẽdũ. Nũc

ſbyteros eiuſdẽ loci ſuſcipere velũ a latoꝛe:qð
Aa nobis miſſum eſt. ⁊ deinceps pᷣcipere in eccle
ſia xp̃i iſtiuſmodi vela:que contra religionem
noſtram veniũt:non apendi.Becet eni hone⸗

ſtatem tuam hinc magis habere ſollicitudineʒ
yt ſcrupuloſitate remota: que digna eſt ecccie

xxpi: ⁊ populis qui tibi crediti ſunt:intimetur.

aladin vero Galatham:qui quõdaʒ nobis
ch

charus fuit: ⁊ nũc miſericoꝛdia dei indiget:ca⸗
ue.quia Oꝛigenis hereſim pᷣdicat et docet. ne
foꝛte aliquos ð populo tibi credito ad peruer⸗

.„ **

ſitatem ſui inducat erroꝛis.
Airgumentũ excerptum ex Gẽnadio de vi⸗
ris illuſtribus. ”V
Dhäönes hieroſolymoꝛũ epiſcopꝰ ſcri⸗
pſit aduerſus obtrectatoꝛes ſui ſtudij
liybꝛum: in quo oſtendit ſe Oꝛigenis in
geniũ non fidem ſecutuʒ. Sed beato Hierony
mo magis credẽdũ qui ʒelo fidei ſequenti ope⸗
re illum hereſis redargut.
Incipit liber ſãcti hieronymi ad Rãmachiũ

cõtra Johãnẽ hieroſolymitanũ ep̃ᷣm: ⁊ Ruffi

num p̃ᷣſ byterũ aſſertoꝛẽ Oꝛigenis.in quo Jo⸗

hannẽ epᷣm taqᷓ; ſectatoꝛẽ erroꝛũ Oꝛigenis co⸗
arguit: contra quos diſputat ſe quoq; de oꝛdi
natione ſuoꝝ excuſat. Johãnẽ incuſat: q Epi
Epiſtola. XXI.

apoſtolũ qð ſentimus oꝛare non poſſu
mus:ac ꝓpꝛie mentis cogitationẽ ſᷣmo non ex
plicat:quãto magis periculoſũ eſt de alterius
animo iudicare:⁊ ſinguloꝛũ dictoꝛũ atq; vᷣbo⸗

rũ inueſtigare:atq; ꝓferre rationẽ:natura ho

minũ ꝓna eſt ad clementiã: ⁊ in alieno peccato
ſui quiſq; miſeret᷑. Si ergo reum in ᷣmonere⸗
pꝛehenderis:ſimplicitateʒ vocabit. Si callidi
tatem argueris:imperitiã conſfitebit᷑ vt ſuſpiti
onem vitet malitie.Atq; ita fiet:vt tu qͥ arguis
calũniatoꝛ.ille qui repꝛehendit᷑ non hereticus

ſegd ruſticus iudicet᷑. Noſti Pãmachiuʒ:noſti

me ad hoc opus non inimicitijs:non gloꝛie cu

pigdlitate defcẽdere:ſed ꝓuocatum litteris tuis

ex ardoꝛe fidei:nec velle ſic fieri poſſet: omnes

id ſapere: nec impatientie ac temeritatis poſſe

repᷣhendi:qui poſt trienniũ loquoꝛ.Deniq; ni
ſi ad apologiã ð qua nũc ſcribere inſtitui:mul⸗
toꝛum animos diceres ꝑpturbatos:⁊ in vtrãq;
partem fluctuare ſententiã: decreuerã in ince⸗
pto ſilentio ꝑmanere. faceſſat itaq; Nouatus:
errãtibus manus nõ poꝛrigens. Moõtanꝰ cũ i

ſſanis feminis ꝓſternat᷑ iacẽtes in barathꝛum

pcipitantes ne leuent᷑ Quotidie peccamꝰom⸗
nes: ⁊ in aliquo labimur. Qui ergo in nos cle⸗
mentes ſumus:rigoꝛem contra alios non tene
mus:qͥnpotius oꝛamus:petimus:obſecramꝰ:
vt aut ſimpliciter noſtra fateat᷑:aut aperte de⸗
fendat aliena. Nolo verboꝛuʒ ambiguitates.
Nolo mihi dici: qð ⁊ aliter poſſit intelngi. Re
uelata facie gloꝛiaʒ domini cõtẽplemur. Clau

dicabat quondã a iſraeliticus populusi vtro⸗
qg/ pede Sed Helias qui interpᷣtatur foꝛtis do
mini:vſq;quo ait claudicat in vtroq; veſtigio

ſi eſt domin? deus meus: ambulate poſt eum.
ſi autem Baal:ſeqmini eum. Et ip̃e dominus
Judei filij alieni mentiti ſũt mihi.ſilij alieni in⸗
ueterauerũt:et claudicauerunt a ſemitis ſuis.
Qerte ſi hereſeos nulla ſuſpitio eſt:vt cupio:et
credo:cur non verbis meis meum ſenſum loq⸗
tur:quã ille ſimplicitatẽ vocat::ego malitiã in⸗
terpᷣtoꝛ:pſuadere mihi vult ꝙ pure credat:pu
re ergo ⁊ loquatur.Et ſiqͥdem vnum verbum:
vel vnus ſenſus eſſet ambiguus:ſi duo:ſi tres
ingnoꝛantie ven iam tribuerem.nec ea que aut

ohſcura:vel du bia ſunt:de certis ⁊ perſpicuis

eſt imarem. Nunc vero que iſta ſimplicitas eſt

0uſtſ.
guope
gſuſp
fguran
ſteolin
nosdi
ciſpon
nimid
bulatca
ſinere.
aumterg
ſente
ſo.E
fendar
ppoſ⸗
calüni⸗
ſoitore
koodig
ſcientie
ſentijq
ſtasten
anar⸗
Pohe
feye⸗
trͤſe⸗
cedo
clatna
negocu
omnicj
iritam
ſelllile
ſlan ſaa
gereris.
Flyen
Pfenu.
ſtoentin
odflo
Codent
cgoven
Mofut
umytep
glarisrp
ſoiape
Luns
664cun
lueden
Kirpit
Mouſon
chchlini
tanun
okluos co
foſiien.
ſ lupat
lehaſon
eianon
Popolian

Pnerpoi
N P.
Oiniecn
anog Nan
niglugent

enin

l

eſmpnft
mifnonener
ichelris
amnagſd

ncmemuumde

ndiedſetn
n Efner
Nhhr Sll
nnnirgi
knn hernas
Pincuzrot
Ummgaten
Gnnluenis
derenſtnin
dosii
decnuginne
ngum
ns hiupi
übacthun
che gecumno⸗
lctonnoce⸗
rdlos ontene
Umuscbſenun.
aiammened⸗
moign⸗
ptnrlg
cbigenn⸗ Au
sepluind
wfunnſmi
mgrfoe
tuur cten,
Biedapn
bihltient
uiſentis

.
1
.

—2=ð

1
.

6

—,—
—
—
S
=—
—
=
E =
= ———,
= =–
— — —

Tractatus III

quaſi ſuꝑ oua ⁊ ariſtas :inter theatrales pᷣſti:
gias pendẽti gradu incedere vbiq; dubiũ vbi
q; ſuſpectũ.putes eum nõ expoſitionẽ fidei: ſʒ
figuratã cõtrouerſiã ſcribere.qð iſte nũc appe⸗
tit:olim in ſcholis didicimus:noſtra aduerſuʒ
nos dimicat armatura. Etiã ſi bñ credit: ⁊ cir⸗
cũſpecte ⁊ timide loqᷣtur:ſuſpitionẽ mihi facit
nimia diligentia. Qui ambulat ſimplicit᷑: am⸗
bulat cõſidenter. Stultũ eſt fruſtra infamiã ſu
ſtinere.obijcit᷑ ei crimẽ:cuius nõ habet ↄſciẽti

am:ergo crimẽ qð totũ pẽdet in vᷣbo: neget cõ

fidenter: ac libere faciat inuidiam aduerſario

ſuo. Eadem audacia qua ille inſimulat:hic de
fendat.Cunq; om̃ia dixerit que voluerit:que

ꝓpoſuerit:que ſuſpitionibꝰ carent:ſi pſeuerat
calũnia:cõſerta manu in ius trahat. Nolo ĩ ſu⸗
ſpitione hereſeos quẽqᷓ; eſſe patientẽ:ne apud

eos qͥ ignaꝛant innocẽtiã eius diſſimulatio cõo⸗

ſcientia iudicet᷑:ſi taceat.lʒ ſuꝑfluum ſit eius pᷣ
ſentiã q̃rere: ⁊ extoꝛquere ſilentiũ cuiꝰ apud te
l̃as teneas.Scimus oẽs qͥd tibi ſcripſerit: qͥd
in te arguerit.in quovt tu vis calumniatus ſit
Reſponde ad ſingula.ꝑ epiſtole huius grade
re veſtigia:nec punctũ qdem :et apicẽ calũnie

trãſeas. Si eni egeris negligẽter:⁊ vt ego tibi

credo iuranti: caſu aliqua trãſieris: ſtatim ille

clamabit ⁊ dicet:hicte victuʒ ieneo.hic totius
negocij cardo verſat᷑.non eque inimici audiũt
amici. Qui inimicus eſt.etiã in ſcirpo noduz

ꝗ̃rit:amicꝰ pꝛaua quoq; recta iudicat.ſcribunt

ſeculi le:amantiũ ceca eſſe iudicia:que tu foꝛ⸗

ſitan ſacris voluminibꝰ occupata omnino ne⸗
glexeris.nunqᷓ; de amicoꝛuʒ iudicio gloꝛieris.

Illud verum eſt teſtimoniũ:qð ab inuita voce

ꝓfertur. Alioqͥn ſi amicus pꝛo te dixerit:nõ te
ſtis aut iudex:ſʒ fautoꝛ putabitur.hec ⁊ huiuſ
modi loquentur inimici tui: qui tibi foꝛte non
credant ⁊ mouere cupiãt ſtomachum. Ceterũ
ego quem nunqᷓ; volens leſiſti:cuius ſemꝑ epi
ſtolis tuis nomen cogeris ventilare:do conſili
um:vt aperie aut fidem eccleſie pᷣdices:aut lo⸗

quaris:vt credis.diſpenſatio etenim ac libꝛa⸗

tio iſta pꝛudens verboꝛũ indoctos decipere pᷣt

Cautus auditoꝛ ⁊ lectoꝛ cito depᷣhendet inſidi

as. ⁊ cuniculos qͥbus veritas ſubuertit᷑:apꝑtei
luce demõſtrabit.Et arriani quos optime no⸗
ſti:multo tempoꝛe ꝓpter ſcandalũ nomis ho⸗

mouſiou ſe dãnare ſimulabãt: venena erroꝛis

circũliniebãt melle verboꝛũ. Sed tandeʒ colu⸗
ber toꝛtuoſus aparuit.⁊ noxiũ caput:qð ſpir

totius coꝛpoꝛis tegebat:ſpiritali mucrone con

foſſũ eſt. Recipitvt ſcis eccłlia penitẽtes:⁊ i ve

nia ſuꝑata peccãtiũ dũ deceptis gregibꝰ cõſu⸗
lit:paſtoꝛũ vulneribꝰ ignoſcit.Eadẽ nũc in ve
teri ⁊ noua hereſi conſuetudo ſeruat᷑: vt aliud
populi audiãt:aliud pᷣdicẽt ſacerdotes. Ac p⸗

Fo. LXxXVII

. —
Ep la 8 11
ð õ

mũ anteq; epłam tuaʒ:quã ſcripſiſti ad epiſco⸗
pũ Theophilũ:interpᷣtatã huic volumini inſe

ram. ⁊ oſtendã tibi:me intelligere nimis tantä

pꝛudẽtiã tuã:expoſtulare tecũ libet QAue hecẽc

tãta arrogãtia: nõ reſpõdere de fide ĩterrogan
tibus? Tantã fratrũ multitudinẽ: ⁊ monacho
rũ choꝛos:qui tibi paleſtina non cõmunicant:
ãſi hoſtes publicos eſtimare: Dei filius ppter
vnam moꝛbid am ouem. xcix. in mõtibus dere
lictis:alapas:crucem:flagella ſuſtinuit.⁊ ſuis

humeris poꝛtauit: ad celos baiulans 2 patiẽs
delicatam peccatricẽ. Tu beatiſſimus papa et

faſtigioſus antiſtes: ſolus diues: ſolus ſapis
ſolus nobilis:ac diſcretus:ↄſeruos tuos: ⁊ re

demptos ſãguine domini tui:rugata fronte et
obliqs oculis deſpicis. Hoc eſt illð qð ab abpo
ſtolo pᷣcipiente didiciſtie?parati ſemꝑ ad ſatiffa

ctionem omi poſcẽdi vos rõnem: de ea quein

vobis eſt ſpe.Finge nos occaſionẽ querere:et

ſub pᷣtextu fidei lites ſerere:ſciſma cõficere: iur

gia concitare. Tolle volentibus occaſionẽ: vt

poſtqᷓ; de fide ſatiſfeceris: ⁊ omes nodos:qͥ c⸗

tra te nectunt᷑ abſolueris:tunc liqdo omnibus
pateat non dogmatũ:ſed oꝛdinationis eſſe cer
tamen.niſi foꝛte pꝛudenti cõſilio ideo de ſidei⸗

terrogatus taces:ne videaris hereticus fuiſſe

cum ſatiſfeceris. Omia ergo crimina qbus ac⸗

cuſantur homies:refutare nõ debẽt: ne poſtq;

negauerint criminoſi ſint. At cõtẽpnis laicos:
diaconos:atq; pᷣſbyteros. RPotes enim vt glo

riaris: 2 iactitas in vna hoꝛa mille clericos fa-⸗

cere.lʒabes papã Epiphaniuʒ:qͥ te axꝑte mul-⸗
tis litteris bereticũ vocat. Certe nec etate: nec

ſcientia: nec vite merito:nec totius oꝛbis teſti⸗

monio:maioꝛ illo es. Si etatem querl:iuuenis

ad ſenem ſcribis.ſi ſcientiam: non ſic eruditus
ad doctum. lz te fautoꝛes tui diſertioꝛem. DBe⸗
moſthene: accutioꝛezs Chꝛyſippo: ſapientioꝛem

Platone cõtendant.Et tibijpitoꝛte ꝑſuaſcrit

De vita autem ſide nihil amplius dica ne te
ledere videar. ⁊ tempoꝛe:quo totum oꝛientem

excepto papa Athanaſio atq; Maulino: arria
noꝛũ ⁊ eunomianoꝝ hereſis poſſideat:quãdo⸗

in occidẽtalibus et in iudee exilio ↄfeſſoꝛibus

non cõmunicabas. Ille vł pꝛeſbyter monaſte

rij ab Euritio audiebat᷑: vel poſtea epiſcopus

Cypꝛi a Aalente non tangebat᷑. Lante eni ve
nerationis ſemꝑ fuit: vt regnantes heretici ig
nominiã ſuam putarẽt:ſi talẽ virũ ꝑſequeret᷑.
Scribe igit᷑ ad hunc. Reſponde epiſtole eius

ſentiãt ceteri fidẽ: eloquẽtiã: pꝛudẽtiã tuã. non

tibi ſolus diſertus eſſe videarl. Cur ab alio ꝓ⸗

uocatus: alioꝛſũ arma ↄuertis? Caleſtinis in

terrogaris:⁊ reſpõdes egypto Tuis lipiẽ tibꝰ/
vngis ocłos:nõ dolẽtũ.Si placitura nohis: al
teri loq̃ris: ſatis ſuꝑbe.Si aliud q querimus

.“ ars

ſatis ſuꝑflue. Sʒ dicis epła mea pbauit me cõ

tra arriũ:ↄtra NPhorinũ: ↄtra Manicheũ be
ne locutũ.Quis eni te hoc tꝑe arguit arrianũ⸗
qͥs tibi nũc Photini Manicheiq; crimen im⸗

pingit:olim iſta emẽdata ſunt atq; ↄfeſſa.Nõ

eras tam ſtultus:vt apte defenderes hereſim:

quaʒ ſciebas ecclie dũplicere. Noueras te ſi h
feciſſes:ſtatim loco mouendũ.⁊ ſoli tibi deliti⸗

as ſuſpirabas Sic ſniaʒ temperaſti:vt nec ſim

plicibus diſpliceres:nec tuos offẽderes. bene
ſcripſiſti.ſed nihil ad cauſam ꝑtinens. Uñ no.
uerat alexãdrine eccleſie põtifex:in qͥbꝰ argue
ris:quoꝛũ a te cõfeſſio poſtulare᷑. DOebueras
tibi obiecta ꝓponere:⁊ ſic ad ſingła reſpödere

Aetus narrat hiſtoꝛia:qͥdam cuʒ diſerte dice⸗

ret:ferreturq; impetu ac volubilitate verboꝛ
cauſamq; oino nõ tãgeret:pꝛudens auditoꝛ et

iudex:bene inqͥt: ⁊ bene.ſed quo iſtud tã bene

Impꝑiti oculoꝝ medici ad oẽs oculoꝝ doloꝛes
vno vtunt᷑ collyrio. Qui arguit᷑ in pluribꝰ :et
in dilutiõe criminũ aliq̃ pᷣtermittit: quicq̃ͥd ta-⸗
cuerit:cõſitet᷑:an nõ reſpõdiſti ad epłklam Epi⸗
phanij:⁊ ꝓpoſuiſti q̃ iᷣe diſſolueres: Nimirũ

hac fiducia reſpõdiſti. Nullus foꝛtiter a ſemet
ipſo cedit᷑. Elige ex duobꝰ qð vis. Optio tibi

dabitur. aut reſpondiſti ad eplam Epiphanij
aut non.ſi reſpõdiſti:cur maxima ⁊ plurima ʒ
his que tibi obiecta ſunt:reliqͥſti? Si nõ reſpõ
diſti: vbi eſt illa apologia tua:in qua gloꝛiaris

apud ſimplices: Et quã ignoꝛãtibꝰ cauſã huc
illucq; diſſeminas? Octo nibivt ſtatim ꝓbabo
de fidei ſpe xpᷣiane q̃ſtionuʒ capita obiecta ſũt

Tria tm tangis ⁊ pᷣteris. In ceteris grande ſi
lentiũ eſt. Si ad ſeptem abſolutiſſime reſpon-
diſſes:hererẽ im in vno crimie: ⁊ qð tacueras
hoc tenerẽ. Nunc vo q̃ſi auribus lupum awꝛe
henderis:nec tenere potes:nec audes dimitte
re.IJpᷣa quoq; tria q̃ſi negligens atq; ſecurus:
quaſi aliud agens:⁊ in qͥbus aut nulla aut par
ua ſit queſtio:pᷣteruolas atq; ꝑſtringis.Et ita
opꝑtus ⁊ tectus incedis:vt plus ↄfitearis tacc⸗
do:q; renuas diſputãdo.Quis non ꝓtinꝰ tibi
põt dicere:ſi lumẽ qð in te eſt:tenebꝛe ſũt:ipſe
tenebꝛe quãte erũt: Si tres qſtiuncule de qͥbꝰ
viſus es aliqd dicere:ſuſpuione ⁊ culpa nõ ca
rent:⁊ fraudulẽter:ac lubꝛice ſcripte coarguũ⸗/
tur:qͥd faciemus de qͥnq; reliq̊s:in qͥbus quia

nulla ambigui ᷣmonis dabat᷑ occaſio: nec illu

Dere poteras audiẽtes:maluiſti oĩno reticere:
qᷓ; aꝑte qð tectũ fecerat confiteri: Sicut enĩ in⸗
gruũ eſt dicere ꝙ poſſit filius videre patrẽ: ita
inconueniens eſt opinari ꝙ ſpũſſanctus poſſit
videre filium. Scᷣm ꝙ in hoc coꝛꝑe q̃ſi in car⸗
cere ſunt anime relegate: ⁊ anteqᷓ; homo fieret

in paradiſo:inter rationabiles creaturas in ce

leſtibus cõmoꝛate ſunt. Unde poſtea in ↄſola

tionem ſuam anima loqᷣtur in pſalmis. Pꝛius
qᷓ; humiliarer ego deliqui.Et reuertere anima
mea in requiẽ tuã: ⁊ educ de carcereaiam meã
⁊ cetera his ſimilia. Tertiũ ꝙ dicat ⁊ diabolũ
et demones acturos penitentiã aliqñ:⁊ cũ ſan

ctis vltimo tẽpoꝛe regnaturos. Quartũ ꝙtu⸗

nicas pelliceas humana coꝛꝑa interpᷣtetur qui
bus poſt offenſionẽ et eiectionem de paradiſo

Adã ⁊ Eua induti ſunt.haud dubiũ: qͥn ante
in paradiſo ſine carne:ſine neruis ⁊ oſſibus fu

erint.Quintũ ꝙ carnis reſurrectionẽ:mẽbꝛo⸗

rũq; compagẽ:⁊ ſexũ:quo viri diuidimur a fe

minis aꝑtiſſime neget:tam in explanatiõe pꝛi⸗

mi pſalmi:qᷓ; in alijs multis tractatibꝰ.Sextũ

vt ſic paradiſũ allegoꝛizet: vt hiſtoꝛie auferat
veritatẽ: ꝓ arboꝛibus angelos:ꝓ fluminibus
vᷣtutes celeſtes itelligens.totãq; paradiſi cõti
nentiã tropologica interpꝛetatione ſubuertat.

Septimũ ꝙ aquas:que ſuꝑ celos in ſcriptur
eſſe dicunt᷑:ſanctas ſuꝑnaſq; virtutes:que ſu⸗

per terram ⁊ infra terram cõtrarias ⁊ demoni
acas eſſe arbitret᷑.Octauũ ꝙ extremuʒ obijcit
imaginẽ ⁊ ſimilitudinẽ dei:ad quã homo con⸗

ditus fuerat:dicit ab eo ꝑditam :et in homine

poſt paradiſum nõ fuiſſe.he ſunt ſagitte:qui⸗
bus cõfoderis:hec tela:quibus in tota epiſto⸗
la vulneraris:excepto eo: ꝙ tuis genibus ad⸗
uolutus:ſãctamq; caniciẽ ſe poſito parũperſa
cerdotis honoꝛe:ſuſtinens depᷣcatur ſalutẽ tu
am. Et his verbis loquit᷑: pꝛeſta mihi:et tibi:
vt ſalueris:ſicut ſcriptũ eſt:a generatione per⸗
uerſa:⁊ recede ab hereſi Oꝛigenis:⁊ a cũci he
reſibus dilectiſſime Et infra ꝓpter defenſionẽ
hereſeos aduerſũ me odia ſuſcitantes rumpi-

tis charitatẽ:quaʒ in vobis habui:intantũ vt

faceretis nos etiam penitere: quare vobis cõ⸗
municauerimus: ira Oꝛigenis erroꝛem et do⸗

gmata defendẽtibꝰ.SDic mihi diſputatoꝛ egre

gie:de octo capitulis: ad que reſpõderis pau⸗
liſper:de ceteris tacẽs. NPꝛima illa blaſſemias

ꝙ nec filius patrem:nec ſilium põt videre ſpiri
tuſſanctus:quibus a te telis confoſſa eſt:San

ctam inquit ⁊ adoꝛandã rrinitatẽ eiuſdem ſub
ſtantie: ⁊ coeternam: ⁊ eiuſdẽ gloꝛie ⁊ diuinita
tis credimus. Anathematiʒãtes eos:qui grã⸗
de aut paruũ:aut inequale:aut uiſibile in dei
tate trinitatis quicq; loquũtur.Sed ſicut icoꝛ
poꝛalem inuiſibilẽ ⁊ eternũ dicimus patrẽ: ſic
incoꝛpoꝛalem inuiſibilẽ ⁊ eternum dicimus fi-
lium ⁊ ſpiritũſanctum.Niſi hoc diceres:ecclc⸗
ſiam non teneres:⁊ tamẽ non quero.ac ſi ante
non dixeris:non vẽtilabo. Si vero amaueris
eos qui talia pᷣdicauerint: qͥ iſta dicẽtes exilia
ſuſtinebant.Quis ſit ille:qui Theone pꝛeſby⸗
tero ſpiritũſanctum domini in eccleſia pꝛedicaãa

te:clauſerit aures:foꝛaſq; cum ſuis concitus

Cr

fgerit⸗
Göerii
giſerat
lſtmoꝛ
tonſole
Fhcite
nusch
lociniot
ſtms:?
autſlo⸗
Gooſc
diapok
celoeli
mus:a
eod
raſinte
oſamfe
tim:rer
themnae
famoran
ſicoct
niniuno
lhin
dderan
ſifnio
diuiſi
femit
nus /n⸗
non no⸗
domini
ſtum:no
lertuue
obnixe⸗d
honvie
blispote
lnas:
Phbnn
loſintC.
hligtpice
fh pſcebo
lugorien
mexpatr
lenikg
ſtlepe
luſinane
Barſin
hummen
nenttatn
descelen
boingi
ſg no
idon
Nnn nch
umicapi
üßnpi
kerſio

lniehens
nmmnm
Greninnei
nnnhti
än
Anin
nerptenr 4
ndehanl
hügn
iolſſtußfi
minih⸗
dinännfe
nnd Seni
Ultwen
8epchnitbes
ignaſtcäl
Korlbuent.
Ghenſannn
Mnrpneſt
nrus tdenon
crnemchit
guibonoon
n ndonne
ſuntſagrean⸗
usiannt⸗
uisgenket⸗
poſtoprit
eödmdinin
Aandhramd.
Mernionehen
ortacihe
Nr deinſoni
Cuntes un,
Wurinnmin
Aune chioc⸗
Senoenald
Adipumge
erehidned⸗
nuiubin
nhöftrehit
orfolchon
icnnin
gorien diui
oeosligi
uüſblenn

Selſnin

—
=

—
, DD

==

ennopeni⸗

E

ocdiccg
ſta diects
Lhee
Haeclie
nlis

==

— —
= =
=

— =

S
=½

—
—

1

Ser=
☛

—

—
=

—
SE

Tractatus III

fugerit:ne tantũ audiret piaculũ:ſtatimq; ſera
cõuerſione fidelem me ſuſeipiatis inquit volo:
miſerabilis pᷣtextatus: qui deſignatus conſul
eſt moꝛtuus:homo ſacrilegus:⁊ idoloꝛum cul
toꝛ:ſolebat ludẽs beato pape Bamaſo dicere.
Facite me Romane vꝛbis epiſcopũ: ⁊ ero ꝓti
nus chꝛiſtianus Quid mihi longo ſermone et
lacinioſis periodis Arrianũ te nõ eſſe demon⸗
ſtras: Aut nega hoc dixiſſe eum:qui arguitur
aut ſi locutus eſt talia eum damna qui dixerit.

Vis ſcire quãtus ſit ardoꝛ bñ credentiũ? Au⸗

di apoſtolũ.Et ſi vel homo ait:vel angelus de
celo aliter euangeliʒauerit vobis:q; annuncia
mus:anathema ſit. Tu mihi vi crimẽ extenu

es:⁊ diſſimulato nomine crimmoſi quaſi ſecu⸗

ra ſint omia:a nullus in blaſfemijs arguat᷑:oci
oſam fidem artifici ſermone contexis. Dic ſta-⸗
tim: ⁊ epiſtola tua hoc habeat exoꝛdium: ana-
thema ei qui talia auſus eſt ſcribere Fides pu
ra moꝛam non patitur.vt apparuerit ſcoꝛpius:
ilico cõterẽdus eſt.HDauid inuẽtus vᷣm coꝛ do
mini:nõne inquit odientes te domine oderaʒ?
⁊ ſuꝑ inimicos tuos tabeſcebã. erfecto odio
oderam illos. Ego ſi patrẽ:ſi matrẽ:ſi vxoꝛem
ſi filios:ſi germanos aduerſum xpᷣm meum au
Diuiſſem iſta dicẽtes:quaſi rabidus canis blaſ
femãtia oꝛa laceraſſem: ⁊ fuiſſet in pꝛimis ma⸗
nus mea ſuꝑ eos.Qui patri ⁊ matri dixerunt.
non nouimus vos:hi impleuerunt voluntate,z
domini. Qui diligit patrẽ aut matrẽ ſuꝑ chꝛi:⸗ͤ/
ſtum:non eſt eo dignus. Obijcit᷑ tibi ꝙq magi⸗
ſter tuus:quẽ catholicuʒ vocas:quẽ defendis

obnixe:dixerit:filius non videt patrẽ:⁊ fuium

non videt ſpũſſanctus:⁊ tu mihi dicis. JInuiſi
bilis pater:iĩuiſibilis filius:inuiſibilis ſpirituſ⸗
ſanctus:quaſi non ⁊ angeli ⁊ cherubin ⁊ ſera⸗
phin ſᷣm naturam ſuaʒ oculis noſtris inuiſibi-⸗
les ſint.Certe Dauid etiã de aſpectu celoꝝ du
bitãs:videbo inquit celos:opera digitoꝝ tuo
rũ.videbo nõ vid eo.videbo:quãdo facie reue
lata gloꝛiam domini fuero cõtemplatus: nunce
autẽ ex parte videmus:⁊ ex parte cognoſcimꝰ
Querit᷑ an patrẽ videat filius:⁊ tu dicis:inui⸗
ſibilis pater eſt. Deliberat᷑ an filiũ videat ſpiri
tuſſanctus ⁊ tu reſpondes:inuiſibilis eſt filius
VYerſat᷑ in cauſa:an ſe inuicem trinitas videat
humane aures tantam blaſfemiã ferre nõ ſuſti
nent: ⁊ tu dicis:inuiſibilis trinitas eſt. In lau⸗
des ceteras euagaris:peroꝛas.in his quenul⸗
lus inqrit:auditoꝛem alioꝛſũ trahis.vt qð q̃ri
mus.non loquaris.verũ hec ex ſuꝑfluo dicta
ſint:donamꝰ tibi vt non ſis Arrianus.imo plꝰ

vt nunqᷓ; fueris.Cõcedimus vt in expoſitione

pꝛimi capituli aduerſum te nulla ſuſpitio ſit: ?

totũ ſimpliciter ſis locutꝰ. Eadẽ ſimplicitate ⁊

nos tecũ loquimur.Nã papa Epiphaniꝰaccu

Fo. LXXXV

„

ſauit te: vt Arriandeſſes. Num Eunomij ero
res ⁊ qͥſnã habeas huiꝰ hereſis ſocios: cuʒ ali
ud interrogatus:reſpõdeas aliud: ⁊ q̃ſi cũ ſtul

tis loquarl:diſſimulatis criminibꝰ:q̃ in lfis cõ

tinent᷑: replicas qͥd in ecclia Epiphanio dixerl
cõfeſſionẽ fidei poſtularis:⁊ diſertiſſimos tra⸗

ctatus tuos nolentibꝰ ingerl. Queſo lectoꝛ: vt

memoꝛ tribunalis dñi ⁊ de iudicio tuo:te ĩtelli

gens iudicandũ:nec mihi nec aduerſario faue

as.he ve pſonas loquentiũ:ſed cauſam cõſide
res. Dicamus ergo qð cepimus. Scribis enii
epła tua: ꝙ anteq; Maulianus pᷣſbyter fieret:·
nunqᷓ; te papa Epiphanius ſuꝑ Oꝛigenis er⸗
roꝛe cõòuenit. Mꝛimũ dubiũ eſt:⁊ de ꝑſonis di
ſputo. ille obieciſſe ſe dicit:tu negas ille teſtes
ꝓfert: tu non vis audire ꝓductos.ille etiKõ me⸗
moꝛat allũ eſſe ↄuentũ:tu ꝓvtroq; diſſimulas

mittit tibi ꝑ clericũ epłam :reſpõſionẽ flagitat

taces mutus:nec reſcribere audes.⁊ paleſtine
ꝓuocatus:alexandrie loqueris :inter illũ ? teꝛ:·
cui accõmodãda eſt fides:non eſt meuʒ dicerr
puto ꝙ nec ipᷣa audeas aduerſuʒ talem ac täãti·
virũ: tibi veritatẽ:illi mendaciũ reputare. ſed
põt fieri:vt vnuſqͥſq; ꝓ ſe loquat᷑ie iᷣm con-
tra teſtẽ vocabo. Si eni nulla de dogmatibꝰ q⸗
ſtio verſabat᷑:ſi ſtomachũ ſenis nõ moueras:
ſiille tibi nihil rñũdeat:qͥd neceſſe erat: vti vño
eccłie tractatu de cunctis dogmatibꝰhomo no.
ſatis eloquẽs diſputares:de trinitate: de aſfſÜů·
ptione dominici coꝛpoꝛis:de cruce:de inferiss
de angeloꝛuʒ natura:de aiaꝝ ſtatu:de reſurre⸗
oblitus es ſcribere:vt pᷣſentibus populis ⁊ t⸗
li ⁊ tali ac tãto viro itrepidus diceres. ⁊ omia
vna ſaliua continuares: vbi ſũt veteres eccie
tractatoꝛes: qͥ vix ſingłas q̃ſtiones explicarei
mult voluminibꝰpotuerũte vbi electiõis voas

tuba euãgelij:rugitꝰ leonis nr̃itonitrꝰ gentiid
flumina eioquẽtie chꝛiſtiane:qͥ myſteriũ retro
generationibꝰ ignoꝛatũ: ⁊ ꝓfundũ diuitiaꝝꝑ ſa
piẽtie ⁊ ſciẽtie dei magis mirat᷑:qᷓ; loquit᷑e vbi

Eſaias vginis demõſtratoꝛ:qͥ i vna qſtiõe ſu-/
cũbẽs ait:generationẽ eius qͥs enarrabit. Re⸗
ptus eſt ſeculis noſtris haud grãdis homũcu⸗-
lus:qui de cunctis eccleſie q̃ſtionibus vno lin œ¶-
gue rotatu ſole clarius coꝛuſcaret.ſi nemo a te
poſtulabat: ⁊ tranqͥlla erant omia:ſtulte tannna
diſputandi voluiſti ſubire diſcrimia.ſi iam tũůõc

in fidei ſanctificatiõe loquebaris: ergo non eſt

oꝛdinatio pꝛeſbyteri cauſa diſcoꝛdie:quem cõo⸗
ſtat mło poſt tꝑe ↄſtitutuʒ. fefelliſti abſentes
⁊ littere tue peregrinis auribꝰ blandiũt᷑. Nos

hic eramus:cuncta nouimus: quando contra

Oꝛigenem in eccłiatua papa Epiphanius lo⸗
quepat᷑: quãdo ſub illius noie ĩ nos iacula toꝛ
quebat᷑.Tu et choꝛꝰtuꝰ canino riſu naribuſ

Iars

contractis ſcalpentes capita delirũ ſenẽ loque
bamini:nõne ante ſepulcꝝ domini miſſo archi
diacono pꝛecepiſti:vt alia diſputans cõticeſce
rem:Quis hec cuiqᷓ; p̃ᷣſbytero ſuo coꝛaʒ plebe
imperauit epiſcopus: Nõnecum vna cum dei
ſeruo Anaſtaſio pergere ad crucem. ⁊ ad euʒ
omnis etatis et ſexus turba cõflueret offerens
paruulos:pedes deoſculans.fimbꝛias euellẽs
cunq; non poſſet ꝓmouere graduʒ:ſed in vno
loco vix fluctus inundantis populi ſuſtineret:
tu toꝛtus inuidia gloꝛioſũ ſemen clamitabas:
nec erubuiſti in eius oꝛe dicere: ꝙ volens ⁊ de
induſtria moꝛaret᷑: Reeoꝛdare queſo illiꝰ diei

quãdolad hoꝛam ſeptimaʒ inuitatus populus

ſpe ſola:quaſi poſtea auditurus Epiphaniuʒ
eſſet detinebat᷑:quid tũc cõcionatus ſis.Nem
pe cõtra Anthꝛopomoꝛphitas:qui ſimplicita
te ruſtica deũ habere membꝛa: que in diuinis
libꝛis ſcripta ſunt arbitrãt᷑. Furẽs ⁊ indignãs
loquebarl:oculos ⁊ manus ⁊ totius coꝛpoꝛis
truncũ in ſenem dirigebas:volens illum ſuſpe
ctum facere ſtultiſſime hereſeoſ:poſtqᷓ; lapſus
oꝛe arido:reſupinaq; ceruice:ac trementibꝰ la
bijs conticuiſti:⁊ tandẽ totius populi vota cõ
pleta ſũt. Quid tibi fecit delirus ⁊ fatuꝰ ſenex
Surrexit:vt ſe indicaret pauca dicturum eſſe.
Salutataq; ⁊ voce ⁊ manu eccłia:cuncta inqͥt

que locutus eſt collegio frater:etate filius meꝰ

contra Anthꝛopomoꝛphuarũ hereſim bene et
ſideliter locutus ẽ: que mea quoq; damnatur
voce:ſed equũ ẽ:vt liqͥdo explicemus quomo
do hanc hereſim cõdemnemus:qui riſus oĩuʒ
que acclamatio conſecuta eſt:puto ꝙ retineas
hoc eſt illud quod in epiſtola tua: loquẽtẽ illũ
ad populuʒ que vellet: ⁊ qualia vellet: vel lau
das: vel repꝛobas Quid ⁊ hic dubius icedis:
Si bona erãt que loquebat᷑:cur non apertepᷣ⸗
dicas:Si mala:cur non cõſtanter repꝛebẽdis
At qui colũna veritatis ac fidei:qui de tãto vi
ro audet dicere:loquente illo ad populuʒ:que
vellet:⁊ qualia vellet:de ſe ipᷣo qᷓ; pꝛudenter ⁊
vYerecunde:qᷓ; humiliter referat cõſideremus.
Cum inq̃ͥt nos quadam die ante eum locuti
eſſemus:⁊ pᷣſens lectio ꝓuocaſſet audiente illo
⁊ vniuerſa eccleſia de fide ⁊ omnibꝰ eccleſiaſti⸗
cis dogmatibus hec locuti ſumus:que ⁊ ſemꝑ
gratia dei indeſinẽter in eccleſia docemus:eti
catheceſibus. Rogo que eſt iſta cõſidentia: q̃
tantus animi tumoꝛ: Goꝛgian leontinum cun⸗
cti philoſophi ⁊ oꝛatoꝛes lacerant: ꝙ auſus ſit
publice ſella poſita polliceri reſponſurũ ſe:de
qua quiſq; te interrogare voluiſſet.niſi me ho⸗
noꝛ ſacerdotij: ⁊ veneratio nomis reſeruaſſet.
⁊ ſcirem illud apoſtoli.neſciebaʒ fratres:quia
pontifex eſt. Scriptum eſt eni. NPꝛincipein po

puli tui non maledices.qua vociferatione in

I

dignatione verboꝝ: de tua narratione conque
rer:Licet ipᷣe nominis tui extenues dignitatẽ

cuʒz patrem pene omniũ epiſcopoꝛũ:⁊ antique

reliquias ſanctitatis: ⁊ opere ⁊ ſermone deſpi

cias.Dicis te quadam die cum pᷣſens lectio pꝓ
uocaſſet audiente illo: ⁊ vniuerſa eccleſia:de ſi

de ⁊ omnib“ eccleſiaſticis dogmatibus diſpu⸗
taſſe Nõ eſt moꝛari Demoſthenẽ:qui pulcher
rimam oꝛationẽ cõtra Eſchinẽ dicitur recitaſ⸗
ſe.fruſtra ſuſcipimus Tulliũ. Refert eni Coꝛ⸗
nelius nepos ſe pᷣſente:ijſdeʒ verbis:qͥbus edi
ta eſt:pꝛo Coꝛnelio ſeditioſo tribuno defenſio

nem poꝛatam. En Lyſias noſter et Gꝛacchus

⁊ vr aliquid de neotericis inferaʒ.Qu.Ateri⸗
qui ingeniũ in numerato habebat: vt ſine mo⸗
nitoꝛe tacere non poſſet: de quo egregie ceſar
Auguſtus.Qu.inquit noſter inflaãminãdus ẽ
Quiſqᷓ; ne pꝛudentuʒ:⁊ ſani capitis:in vno ec

clleſie tractatu ð fide ⁊ de omnibꝰ eccleſiaſticis

dogmatibꝰ: ſe aſſerat diſputaſſe: Queſo te vt
oſtendas mihi que ſit illa lectio:toto ſcriptura
rum ſapoꝛe condita:cuius te occaſio ꝓuocaret
vt repente ad periculum ingenij deſcenderes⸗
Et niſi tibi diſertitudinis tue fluuius inundaſ

ſet poteras argui ꝙ non poteras ex tempoꝛa ð

cunctis dogmatibus dicere. Nerum quid hoc
eſt:aliud ꝓmittis:⁊ aliud exhibes. Conſuetu
do autem apud nos iſtiuſmodi eſt:⁊ is qui ba⸗
ptiʒzandi ſũt:per qdraginta dies publice trada
mus ſanctam ⁊ adoꝛandã trinitatem. Si te pꝛe
ſens lectio ꝓuocauit:vt de cunctis dogmatibꝰ

vna hoꝛa diceres: quid neceſſe fuit qᷓdraginta

dierũ replicare doctrinam? Sinautẽ ea refere
bas:que per totam quadrageſimã locutus es:
quomodo te quadam die:vt de cũctis dogma
tibus diceres:vna lectio ꝓuocauit:Sed ⁊ hic
ambigue loquit. NPoteſt eni fieri vt que per q̃⸗
dꝛaginta dies trahere ſolebat in ecclia baptiʒza
dis:hec ſub vnius lectionis occaſione perſtrin
xerit.eiuſdẽ enĩ eloquẽtie eſt ⁊ pauca multis ⁊
multa paucis verbis poſſe dicere.oc quoq;
intelligi dat᷑ ꝙ poſtqᷓ; illum vna lectio ꝓuoca⸗
uit:inflãmatꝰ ardoꝛe dicẽdi:ꝑ q̃draginta dies

nunqᷓ; tacuerit. Sʒ ⁊ ocioſus ſenex eius oꝛe de

pẽdẽs:dum res inaudita ſcire deſiderat:pene
doꝛmiẽs occiderit: vtraq; tolerãda ſũt: foꝛſitã
⁊ h ſimplicit᷑ moꝛe ſuo ſit locu Ponamꝰreliqᷓ
in qͥbꝰ poſt lacinioſe diſputatiõis labyrinthos
nequ aqᷓ; dubiã:ſᷣ aptam ponit ſniam: ⁊ miros

tractatus ſuos hoc fine cõcludit.Cum hec ipᷣo
õp̃ſente locuti eſſemus:⁊ ipᷣe poſt nos cauſa ho

noꝛis:quem ei ſuꝑ omnẽ mẽſura exhibuimus:
ꝓuocatus eſſet:vi diceret: pᷣdicationẽ᷑ noſtraz
laudauit: atq; miratus eſt: ⁊ catholicã fideʒ oĩ

bus declarauit tũ ei ſuꝑ oẽm mẽſurã hono

ris exhibuer declarat ſupꝛa mẽſurã ↄtumelia

gſelſe⸗
go
Penus.
ſodelo
corectoe
ſotbotb
osfl
ſeneadff
fisdenue
ralgdict
igeslan
calisnun
Uir⸗Floue
elencat
verer
adstn
Caleedic
lede he
feiſust
fegdper

lioquot

fuelit
Ctlenns
ſce;
ſecurus
clatdor
ſermon
luũ /.
eunge
Vaul:
üoꝛis.
hoioen
nplaina
Mädonan
Aiguaſue.
ſppri
uyßndinn
tangelos
ledeus
ſatureſinte
Angeloock
elärütdon
ſocenis
ſunnerg
denonions
Pohoina
fineggge
emn glient
mur. Que
ſchaplaſn
enintchean
eintmor⸗
ſiodoctrin
Kenpragi
ſargfieni
Utg loc

icheen
adn
Münun,
ann
Fenan
NV
nglle
Edaet
Neikſ
uhenderte
Nabahn
fe Agee⸗
Abegtgettt
er nüntidie:

tsinnoe

nnid'acttkes
taſeQAgen
niortotgſnen
roclaſophan
ni deſcane
eftuuinsnnt
eraserlenpen⸗
Oemmngttn
hibes Cn
odiekrscit⸗
deesprbirnt
Ntüuenen
nmsdegn
heiut ieege
Orutiantne
aniansti⸗
decöcs oi
Nnrunt
niſingeene,
atincalabihſn
ecetſcerin
aeani

4
lar Heng
mulonnan

=
EE
= =
- =E —
=
=☛ ☛n] — —

—
=
=
= =nn —
—=
S=
— —
=☛ — =
S
S —= =

—
S=Se
—
S= —

—
—
— SE

—
— —

Tractatus III

qñ eũ ꝑ archidyaconũ tacere iuſſiſti:⁊ oꝛãtẽ in

ꝓPlis laudis cupidũ ꝑtonabas.Docẽt pñtia
pteritis. Ille ꝑ totũ exinde triẽniũ ſuas iniuri⸗
as deuoꝛat: puataq; ſimultate ↄtẽpta fide timn
coꝛrectõeʒ poſtulat.Tu qͥ ſumptibꝰ abũdãs:⁊
totiꝰ oꝛbᷣ religio lucꝝ tuũ eſt:gquiſſimos illos le
gatos tuos huc illucq; trãſmittis:⁊ doꝛmientẽ
ſenẽ ad rũdẽdũ ſuſcitas.⁊ reuera cui tm̃ hono⸗
ris detuleras:iuſtũ erat:vt tua pᷣſertim extẽpo
ralia dicta laudaret. Quia wo ſolẽt interdũ ho

mines laudare q̊s nõ ꝓbãt: ⁊ alienã ſtulticiam

caſſis nutrire pᷣconijs:nõ ſolũ tua dicta lauda⸗

uit: ̊ laudauit ⁊ miratꝰẽ.⁊ ne miraculũ q; ꝑuũ
eſſet: catholice eſſe fidei oĩ pło declarauit.Hec
qᷓ; vere dixeri:⁊ nos teſtes ſumꝰqͥ audiuimus

ad qͥs tuis vocibꝰ venit ex animis temere ſe cõꝛ
caſſe dicẽs. Rogatuſq; ab oĩ mõaſterio: vt ad

te de Bethleẽ reüteret᷑ tãtoꝝ pᷣces nõ ferẽs:ſic
reuſusẽ veſꝑe:vt medio noctis aufugeret: vt

lr̃ead papã Syritiũ ꝓbãt.q̊s ſi legeris: puide

bis quõ tua dicta miratꝰ ſit:⁊ catholica decla⸗

rauerit. Neꝝ nugas terimꝰ⁊ aniles ⁊ ſuꝑflues
cãtilenas lõgo ſermone ↄuincimꝰ. Trãſeamus

ad ſcðaʒ q̃ſtionẽ: in q̃ qſi nihil ſibi ꝓpoſitũ ſit:
ſecurus ⁊ ructãs doꝛmire ſe ſiłat:vt legẽtes fa⸗
ciat doꝛmitare.Sʒ de reliqᷣs q̃ ad fidẽ ꝑtinent:
ſermo nob erat.i.oĩm viſibiliũ ⁊ inuiſibiliũ ce⸗

leſtiũ foꝛtitudinũ:⁊ terreſtriũ creaturaꝑ:vnuʒ
⁊ eundẽ eſſe ↄditoꝛẽ deũ.i.ſcãʒ trinitateʒ iuxta

Bauid dicentẽ. Verbo dñi celi firmatiſunt:⁊
ſpũ oꝛis eius oĩs vtus eoꝝ.qð ſimpłr oſtẽdit ⁊

hois creatio. Ipᷣe eſt em qͥ accepto limo de ter⸗

ra plaſmauit hoieʒ: ⁊ ꝑ graʒ ꝓpᷣe ſufflatõis ani
mã donauit ronabilẽ.a liberi arbitrij nõ ꝑtem
aliquã ſue nature iux qͥſdã:qͥ h̊ impie pᷣdicant:

Fᷣ ꝓpꝛiã ↄditõeʒ:⁊ de ſanctis angelis eq̃ oꝛdiũ⸗

tur ſᷣm diuinã ſcripturã de dᷣo dicentẽ. Qui fa⸗
cit angelos ſuos ſpũs:⁊ miſtros ſuos ignẽ vꝛẽ
tẽ: de qͥbus debemus credere:ꝙ immutabilis

nature ſint:nõↄcedit nobᷣ diuina ſcpᷣtura dicẽs

Angelos qͥʒ qͥ nõ cuſtodierunt ſuũ pᷣncipatũ:b
reliqrũt domiciliũ in iudiciũ magni dei vincu⸗

lis eternis in tenebꝛis cuſtodiuit. qꝛ immutati

ſunt: ⁊ ex ꝓpᷣa dignitate ⁊ glia magis qᷓ; dei in
demonũ oꝛdinẽ abiſſe eos cognouimus. Aias

vo hoim ⁊ angeloꝝ ruins aut ex ↄuerſione fie⸗
rineq; credidimus aliqñ:neq; docuimꝰ. Abſit
em̃ ⁊ alienũ h̊ eſſe a pᷣdicatõne eccłiaſtica pↄfite⸗

mur. Querimus vtx aie añqᷓ; hõ in ꝑadiſo fie⸗
ret:a plaſmaret᷑ Adã de terra:int᷑ rõnabiles fu

erint creaturas:vtꝝ ꝓpꝛiũ ſtatũ habuerit: vix

erint:moꝛate ſint atq; ſubſtiterint: ⁊ an Oꝛige
nis doctrina ſit vera:qͥ dicit cũctas rõnabiles
creaturas incoꝛꝑales ⁊ inuiſibiles:ſi negligen⸗
tioꝛes fuerint paulatim ad inferioꝛa labi:⁊ iux
qlitates locoꝝ:ad q̃ defluunt:aſſumere ſibi coꝛ

—

poꝛa. Verbi gra:pᷣmũ etherea:deinde aerea.
Cũq; ad vicinia terre ꝑuenerint: craſſioꝛibus
coꝛꝑibus circũdari.nouiſſime hũanis carnibꝰ
illigari:ipᷣoſq; demones qͥ ꝓpo arbitrio cũ pun-
cipe ſuo dyabolo de dei miſterio receſſerunt:ſi
paululũ reſipiſcere ceꝑint:hũana carne veſtiri
vt hac deinceps pnia poſt reſurrectõeʒ eodem
circulo q̃ in carnẽ venerãt: reuertant᷑ ad viſio⸗-
nẽ dei liberati etiã aeris ethereiſq; coꝛꝑtbus.⁊·
lũc oia genua curuent᷑ deo:celeſtiũ:terreſtriũ:
⁊ infernoꝝ:⁊ ſit deus oĩa in oibus.Cũ giſta j⸗
rant᷑:cur tu omiſſis ſuꝑ qͥbus pugna ẽ:denũe⸗

ri tui oꝛdine ⁊ loco certamis egrediẽs lõge alie

nis diſputatõibus immoꝛaris: Credis ꝙ cun⸗
ctas viſibiles ⁊ inuiſibiles creaturas vnus ðS
fecerit: ⁊ Arrius ↄfitet᷑:qͥ dicit illũ inuiſibili⸗
um:hũcviſibiliũ aſſerit creatoꝛẽ. Recte mihi ð
huius ſatiſfeceris q̃ſtione:credẽs ꝙ vniuerſita
tis trinitas ſit creatrix. Iſtð Arriani ⁊ Hemer
riani negãt:ſpmſanctũ nõ ↄditoꝛem:ſᷣ ↄ2dirum
blaſphemãtes. Sʒ qͥs te ̊ tpe inſimulat Arria
nũ:Dicis aias hoĩm nõ partẽ dei eſſe nature ꝗ
ſi Manicheus nũc ab Epiphanio ſis vocatꝰ.
Deteſtaris eos qui aias ex angelis aſſerũt fie⸗
ri:⁊ illoꝝ ruinam noſtrã dicũt eſſe ſubſtantiaʒ.
NHoli diſſimulare qð noſti: nec ſimplicitate qð
nõ habes fingere.nec Oꝛigenes vnqᷓ; dixit ex
angelis aias fieri cũ ipᷣos ãgelos nomẽ eſſe offi
cij doceat:nõ nature. In libꝛis em ꝑiarchon ?
angelos:⁊ thꝛonos:⁊ dñatões:ptãtes ⁊ recto⸗
res mũdi ⁊ tenebꝛaꝝ: ⁊ oẽ nomẽ qð noiat᷑:nõ
ſolũ in pñti ſeculo:ᷣ ⁊ in futuro:dic aias eẽ eo⸗

rũ coꝛpoꝝ:q̃ vel deſiderio vel miſterio ſuſcepe

rint. Solẽq; ipᷣm ⁊ lunã ⁊ oim aſtroꝝ choꝝeſſe
aias rõnabiliũ qͥndã ⁊ incoꝛꝑaliũ creaturaꝝ:qᷓ
nũc vanitati ſubiecte:ignitis videlicet coꝛpoꝛi
bus:q̃ nos imꝑiti ⁊ rudes lumiaria mũdi appel
lamus:liberabunt᷑ a ſeruitute coꝛruptõis in li⸗
bertatẽ głe filioꝝ dei. VUñ ois creatura cõgemi⸗
ſeit:⁊ parturit:⁊ apłs deploꝛat dicẽs. In felix
ego hõ:qͥs me liberabit de coꝛpe moꝛtis huius
Nõ ẽ iſtius tꝑis ↄ dogma gẽtiliũ:⁊ ex ꝑte pla⸗
tonicũ ſcribere.Añ annos ferme.x.in ↄmenta⸗
rijs Eccłaſtes:⁊ in explanatõne epłe ad Ephe

ſios. Arbitroꝛ ſenſum aie mee pꝛudentibus ex⸗
plicatũ:h̊ nũc rogo:qͥ tãta loq̃ris:qͥ de cunctis

ſermonibus ſub vno tractatu ediſſeris verita⸗
tẽ:vt rñdeas ſciſcitãtibꝰbꝛeuẽ abſolutãq; ſniaʒ
Qñ plaſmauit deus hoieʒ ex limo:⁊ ꝑ gratia,ʒ
ꝓpᷣe inſufflatõis ei aiaʒ tribuit. AUtx illa aia fu⸗
erit añ ⁊ ſubſtiterit:⁊ vbicunq; vᷣſata ſit:q̃ dei
poſtea inſufflatõne donata ẽ: ⁊ in ſexto die qn
coꝛpus ex limo foꝛmatũ eſt:⁊ eſſe ⁊ viuere: dei
ptãte ſuſceꝑit. Be hoc taces:⁊ qͥd q̃rit᷑ ſcire diſ
ſimulãs in ſuꝑfiuis q̃ſtionibus occuparis Oꝛi

genẽ relinqᷣs intactũ:⁊ 3H Martionẽ Apollina
0

DXSars

rem:Eunomiii:Arriũ: Manicheũ ceteroxch

hereticoꝝ ineptias debacharis:manũ peter ⁊

dilpliceas. Dicis ex gelis demones: potiꝰ q;;

pedẽ poꝛrigis:⁊ tñ dogma qð retines:latent᷑i⸗

ſinuas:ſic nos ruſticos placas:vt tuis penitꝰñ

gaias fieri:q̃ſi nõ ⁊ iſi demones iux Oꝛigenem:

B ẽ piũ:aie ſint aerij coꝛꝑis.⁊ h̊ ẽ impiũ: ex de⸗

(.

monibus poſtea ſi reſipiũt hũane aie ſint futu⸗

ri ãgelos ſcribis eſſe mutabiles.⁊ ſub eo quod
piũ ẽ:illud qð impiũ ẽ introducis:vt muit ꝑio

dis aie fiãt ex demonibus:nõ ex ãgelis:ſᷣ apa⸗

rttibus ex manifeſtiſieri. finge aliquẽ tribuni⸗

nõ ex tribunitio ſtati ſit tyro:ſᷣ añ pᷣmiceriꝰ:de⸗

tie ptãtis ſuo vitio degradatũ ꝑ ſingula militie
eq̃ſtris officia ad tyronis vocabulũ deuolutũ:

inde ſenatoꝛ:ducenarius:puer:tyro:ᷣ pᷣmiceri

us factus ẽ. Docet Oꝛigenes ꝑ ſchalã Jacob:
paulati rõnabiles creaturas ad vltimũ gdũ .i.
ad carnẽ ⁊ ſanguinẽ deſcẽdere.nec fieri poſſe:

vt de cẽtenario nũero ſubito qͥs ad vnũ nũerũ

dus ad vltimũ vſq; ꝑpueniat:⁊ tot mutare coꝛ⸗

pᷣcipitet᷑:niſi ꝑ ſingulos nũeros:q̃ſi ꝑ ſchale q⸗

poꝛa:qͥt ð celo ad terrã mutauerit mãſiões.he

ſunt ſtrophe vr̃e atq; pᷣſtigie:qͥbus nos piloſio

res aiales hoies dicitis:qꝛ nõ recipiamus eaqᷓ
ſpũs ſunt. Vos Hieroſolymite etiã ãgelos de
rigdetis:ptrahunt᷑ in medio vr̃a myſteria:⁊ de
gentiliũ fabulis dogma ↄtextũ:Zpianis auri⸗

bus publicat᷑.hoc qð vos imitamini olim in

Platone ↄtẽpſimus. Cõtẽpſimus ãt:qꝛ Ripᷣ

ſtulticia:qꝛ fatuũ dei ſapiẽtius ẽ hoibꝰ.nõ pu⸗
det xpᷣianos ⁊ ſacerdotes:q̃ſi ð rebꝰludicris a⸗
gat᷑ vbis dubijs herẽ. Et ãbiguas libꝛare ſen⸗

tẽtias:qͥbus loquẽs magis qᷓ; audiẽs decipit᷑:

vnex choꝛo vr̃o cũ ame teneret᷑:vt diceret qͥd
ſentiret ð aĩa:fuiſſet ne añ carnẽ: an nõ fuiſſet:
fuiſſe rñdit ſił coꝛpꝰ ⁊ aiaʒ.ſciebã hoĩeʒ hereti⸗
cũ laqᷓos in mõe qrere.tãdẽ retexi eũ fateri:ex
qᷣ coꝛpꝰaĩaſſet:extũc eã dicẽ aĩiaʒ nũcupatã:q̃pᷣ

us vel demõ:vel ãgelus ſtathãe: vel ſpũs foꝛ⸗

nicatõis:aut in ꝑte gria dñatio:ptãs:admini⸗

ſtratoꝛ ſpũs:aut nuncius appellata ſit. Sic fuit

aĩa añqᷓ; Adã in ꝑadiſo foꝛmaret᷑ in qlibet ſta⸗
tu ⁊ oꝛdine:⁊ vixit ⁊ erat aliqᷣd. Neq; em poſ⸗
ſumus incoꝛꝑalẽ ⁊ eternã immobilẽ toꝛpẽtẽq3ʒ

ſentire. Neceſſe ẽ em̃ vt aliqᷓ cã pᷣceſſerit: cur q̃

pus ſine coꝛꝑe fuit: poſtea circumdata ſit coꝛ⸗

poꝛe:ſic ↄ naturam eſſe in coꝛpoꝛe. Ergo reſur
rectio coꝛpoꝛis ↄ naturam erit: ſᷣ non fiet reſur

rectio 3 naturam. Ergo iuxta ſniaʒ noſtrã coꝛ⸗
pus quod naturã ẽ:reſurgẽs aiam nõ hẽbit.
Blcis aĩaʒ nõ eſſe de dei ſubſtãtia: pulchꝛe.dã
nas em̃ impiiſſimũ Manicheũ: quẽ nomiare
pollutio ẽ.Dicis ex ãgelis aias nõ ſieri:acquie

ſco pauliſꝑ: lʒ nouerim qͥ ſenſu dixeris.qꝛ ꝗ̊ di
dicimus qͥd neges: volumus ſcire qͥd credas.

I

Accepto inqs ð terra limo plaſmauit ðs hoieʒ

⁊p graʒ ꝓpꝛic inſufflatõis aiaʒ donauit röna⸗

bilẽ: ⁊ liberi arbitrij nõ ꝑtẽ aliquam ſue nature
iuxta qͥſdã qͥ hoc impie pᷣdicãt: ſᷣ ꝓpꝛiã ↄditõʒ

Aidete qᷓ;to circũitu qð nõ q̃rimus eloquatur
ſcimus ꝙ de terra deus plaſmauit hominẽ.no
uimus ꝙ inſufflauit in faciẽ eius.⁊ factus ẽ in

giaʒ viuentẽ.nõ ignoꝛamus ꝙ aia rõnabilis ſit
pꝓpꝛij arbitrij:⁊ ſcimus dei illa conditio ſit
HNemo dubitat errare . anicheũ: qͥ dicit euʒ
eſſe de dei ſubſtãtia.oc nũc introgo.Alia iſta
dei ↄditio:liberi arbitrij:rõnabilis:neq; ð ſub
ſtãtia creatoꝛis:qñ faca ſit: vtꝝ eo tꝑe qͥ de li⸗

mo factus ẽ hõ:⁊ iſufflatũ ẽ ſpiraculũ vite i fa⸗

ciẽ eius:an q̃ pᷣus fuerit:⁊ int᷑ rõnabiles creatu

xas ⁊ incoꝛꝑeas erat atq; viuebat: dei poſtea ĩ
ſufflatõe donata ſit. Hic taces:h̊ ſimplicẽ ⁊ ru⸗
ſticũ te ſimulas:⁊ ſub vbis ſcripture:ea q̊ ſcri⸗

ptura nõ ſentit:abſcõdis. In eo loco vbi dicis
ꝓꝙ nullusqrit:nõ illã ptẽ aliquã eſſe diuine na⸗

ture:iuxta qͥſdã:q ſᷣ impie pᷣdicãt:illð mag de
bueras dicere:qð oẽs ꝗqᷓrimus: nõ eam q pꝛius

fuerat: nõ eã quã aũ ↄdiderat: q̃ int rönabiles

atq; incoꝛpeas ⁊ inuiſibiles creaturas młto iã
tpe vᷣſabant᷑:nihil hoꝝ loqueris. ꝓducis nobᷣ
Manicheũ:⁊ abſcõdis Oꝛigenẽ ⁊ ſicut ꝑuu⸗
lis cibum poſcẽtibus: ludicra quedam offerũt
gerule vt auocẽt mẽtes eoꝝ:ſic tu nos ruſticos

auocas:⁊ alia rñdesvt dũ alterius ꝑſone noui

tate tenemur:qð volumꝰ nõ q̃ramꝰ.eſto h̊ non
loq̃ris: ⁊ ſimplicitas tua nihil in ſe habeat:qð

callide taceas:qͥ & de aia ſemel dicere inceꝑas:

⁊ de tãta re añ exoꝛdiũ ↄditõis hũane repetere
cur diſpẽſatõe pẽdẽte ad angelos ⁊ ad diſpẽſa
tionẽ dñici coꝛpis repẽte tranſcẽdis: Et cauſa
in medio pᷣtermiſſa:non ſoluis dubia noſtra:ſ

in luto herere nos paterl:Si inſufflatio:qð nõ

vis:⁊ quod nunc relinquis ambiguum:hũane
aie ↄditio ẽ.Eua in cuius faciẽ non inſufflauit
deus: vñ aĩaʒ habuit? Taceo de Eua: q̃ in ty⸗
po eccłe de coſta viri edificata nõ dʒ poſt tanta
ſecula nepotum calumniam ſuſtinere.Cayn ⁊
Abel pmi ex pᷣmis hoibus vñ habuere animas
Oẽ deiceps hũanũ genue qͥbus aiaꝝ cẽſet᷑ ex⸗
oꝛdijs: Atx ex radice iuẽ bꝛuta aialia: vt ouõ
coꝛpus ex coꝛꝑe:ſic aĩa gñet᷑ ex aia:An rõnabi
les cresture deſiderio coꝛpoꝝ paulati ad terrã
delapſe:nouiſſime etiã hũanis illigate coꝛꝑibꝰ
ſint: An certe qð eccłlaſticũ ẽ ſᷣm eloqͥa Salua⸗
toꝛis:pr meus vſq; mõ oꝑat᷑:⁊ ego oꝑoꝛ.Etil

lud Eſaie. Qui foꝛmat ſom homis in ipᷣo:⁊ in
pſalmis.Qui hſingit ꝑ ſingulos coꝛda eoꝝ:qͥti⸗

die ðs fabꝛicet᷑ aias:Cuiꝰ velle:feciſſe ẽ.⁊ ↄdi⸗
toꝛ eſſe nõ ceſſat. Scio que ↄtra hec ſoleatis di

cere:⁊ ad vlterioꝛa nobᷣ atq; ifeſta ꝓponere: qᷓ

lõgioꝛ pugna ẽ.nec huius tꝑis patit᷑ ẽguſtias.

6

Ede⸗
icin⸗
eld⸗
eriond
gerat⸗s
ſouetn
glo⸗
GW
ſemins.
Fulluo
poltet
laglacri

a⸗
hohitan
uir Fi

ginise
ſanco
foudie
plousta
liauen
ayolut
Siof
ncds
ichone
udack
dico
reaut
neeey
poluen
pis /
ſho
ſſtgei
pneius
nidere

iterurſiun

lcco de
legent
lioſcesn
luſmni
lotercal
lecanioi
letfutſe
nliͤten
ſonisrot
klittienoea
iganern
Uitgereſn
kemurrqun
maſecopp
pbextta
ſunere⸗
famus ref
niompt
mminſgno
ſileſurge
dadacie

Prteric
oloorbida
icſediuinen
irilmag
SNöamäne
nimnninut

S
S=
=.
=
=—
=

2— — —
— — S= —
— = E
– S- = =
= S
— — =ẽ — = — +

ʒ
—
S
=
—

—
S==

gebli⸗

Tractatus III

Eadẽ ↄtrouerſia ⁊ in vos retoꝛq̃ri põt ⁊ quod

cũq; in ↄditoꝛẽ pñtis tꝑis videt᷑ indignũ: hoc
etiã ⁊ donãte eo nõ eſt indignũ.Naſci de adul⸗
terio nõ eius culpa eſt qui naſcit᷑:ſ᷑ illius qͥ ge⸗
nerat.Quõ em̃ in ſeminibus nõ peccat terraqᷓ
fouet:nec ſemen qð in ſulcis iacit᷑:ꝛnec humoꝛ ⁊
catoꝛ qͥbus tꝑata frumẽta in germẽ pullulant.

Sʒ vbi gr̃a fur ⁊ latro qͥ fraude exinde eripit

ſemina.Sic in gñatiõe hominũ recipit terra.i.

vulua quod ſuũ ẽ:⁊ receptũ ↄfouet:ↄfotũ coꝛ⸗

poꝛat:coꝛꝑatũ in mẽbꝛa diſtinguit.Et inter il⸗

las ſacri vẽtris anguſtias dei manus ſꝑ oꝑat᷑.
Ba eſt coꝛpis ⁊ aie creatoꝛ. Noli deſpicere
vponitatẽ figuli tui qͥ te plaſmauit: ⁊ fecit vt vo⸗
luit. Jpe eſt dei vᷣtus ⁊ dei ſapia:qͥ in vtero v⸗
ginis ediſicauit ſibi domuʒ. Jepto inter viros
ſanctos apłi voce numerat᷑: meretricis ẽ filius
ſ audi:ex Rebecca⁊ Jſaac Eſau genitus:hiſ⸗
pidus tam mẽte qᷓ; coꝛꝑe:q̃ſi bonũ triticũ in lo⸗
liũ auenaſq; degenerat.qꝛ nõ in ſeminibus ſed
in volũtate naſcentiũ cauſa ẽ vitioꝝ atq; virtu
tũ.Si offenſa ẽ naſci in coꝛpibus hũanis:quõ

Iſaac: Sampſon: Joanes Baptiſta de repꝛo⸗
miſſione naſcunt᷑: Intelligis quid ſit vitã ſuaʒ

audacter ⁊ libere ꝓñiteri:pone errare me: aꝑte
dico qð ſentio.At tu ergo aut liberent᷑̃a ꝓfite⸗

re:aut ↄſtãter tua loqre:noli ſtatuere te in acie

mea:vt ruſticitate ſimulata:in tuto abeas:cuʒ
volueris pugnãtis terga ↄfodere. Nõ ẽ iſtius
tpis ð Oꝛigenis dogmataaſcribere.alteri iſtð
ſi ZpC̃s vitã dederit oꝑi dedicamus.Nũc que⸗
rit᷑ ad eã qͥbus arguit᷑ rñ̃dere:⁊ ſimplex ſit ⁊ a⸗
pta eius rñſio. Tranſeamus hinc ad famoſiſſi⸗

mã de reſurrectõe carnis ⁊ coꝛꝑis ãſtionem.in
q̃te rurſum lectoꝛ admonitũ volo: vt timoꝛe ⁊

iudicio dei me ſcias loqui: ⁊ te audire debere.
Neq; em tãte ſtulticie ſum:vt ſi in expoſitõeil⸗
lius fides mera eſt:⁊ ꝑfidie nulla ſuſpitio:q̃raʒ
accuſandi rõnẽ.⁊ dũ volo aliũ notare culpe:ip
ſe noter calũnie.Lege ergo de reſurrectõe dñi⸗
ce carnis:q̃ ſubdita ſunt: ⁊ cũ legeris ⁊ placa⸗
uerint(ſcio em̃ placitura ignoꝛãtibus)ſuſpẽde
iudiciũ:expecta pauliſp:atq; vſq; ad finem rñ
ſionis noſtre cohibe ſniazʒ:⁊ ſi tibi poſtea placu
erit:tũc nos calũnie denotabis:paſſionẽ q; eiꝰ

in cruce ⁊ moꝛtẽ ac ſepulturã:q̃ vniuerſa ſerua

uit:ac reſurrectõeʒ veritate ⁊ non putatiue ↄſi
temur: qui ⁊ pᷣmogenitus ex moꝛtuis pᷣmitias

maſſe coꝛpoꝝ noſtroꝝ:q̃ſi in ſepulchꝛo poſitas
puexit ad celũ:ſpem nobis reſurrectõnis in re⸗

ſurrectõe ꝓpꝛij coꝛꝑis tribuẽs.vñ ⁊ oẽs ſic ſpe

ramus reſurgere.q̃ em iuxta apłlm ſeminantur

in coꝛruptõe reſurgẽt in incoꝛruptõe.q̃ ſeminã

tur in ignobilitate:ſurgẽt i glia.Seiat᷑ coꝛpus
aiale:ſurget coꝛpus ſpiritale.ð qbus ⁊¶ Salua

toꝛ docẽs locutus ẽ.Qui em̃ digni fuerint ſecu

Fo. LXXxXVII

lo illo:⁊ reſurrectõne ex moꝛtuis:neq; nubent:
neq; nubent᷑:neq; vltra moꝛi poterũt:ſᷣ erũt ſi⸗
cut angeli dei:cũ ſint fili reſurrectõis. Rurſuʒ

in alia ꝑte epłe: hoc ẽ in ſine ſuoꝝ tractatuũ ait

auribus illudẽs naſcentiũ: ſtrepitũ reſurrecti⸗
onis ac pompã ac vᷣboꝝ ambiguitate liberauit
ſ neq; a ſcdᷣo glłoſo aduẽtu dñi nr̃i Jeſu xpᷣiint᷑
miſimus:qͥ vẽturꝰ ẽ in głia ſua iudicare viuos
⁊ moꝛtuos.ipᷣe em ſuſcitabit omẽs moꝛtuos:⁊
añ ſuũ tribunal faciet eſſe:⁊ vnicuiq; reddet vᷣʒ
ꝙ egit ꝑ coꝛpus ſiue bonũ ſiue malũ.ſ.vt coꝛo⸗
nãdus in coꝛꝑe ꝙ caſte egit ⁊ iuſte:aut ↄdẽnã⸗
dus ꝙ voluptanbus piter iniqͥtatibuſq; ſerui
uit. Hoc qð in euãgelio legimus:in ↄſummati⸗
one mũdi ſi fieri põt: ſeduci etiã electos in hoe
opat᷑ capło:cũ turba imꝑita: aut vulgus indo
ctũ moꝛtuos⁊ ſepultos audit reſurrectõeʒ moꝛ
tuoꝝ veritate:⁊ nõ putatiue ↄfiteri:ac pᷣmit as
maſſe noſtroꝝ coꝛpoꝝ: ⁊ deũ coꝛꝑe ad celeſtia
ꝑpueniſſe. auditq; reſurrecturos nõ in ꝑegrinis
alieniſq; coꝛꝑibus:q̃ aſſumunt᷑ in fantaſmate:
ſiẽ ſurrexit dñs in coꝛꝑe:qð apud nos in ſan⸗
cto ſepulchꝛo ↄditũ iacuit:ita ⁊ nos in ipᷣis coꝛ
poꝛibus qͥbus nũc circũdamur ⁊ ſepelimur:in
die iudicij reſurrecturos.⁊ ne hoc paꝝ qs eſti⸗
maret: addidit in extrẽo capło:⁊ vnicuiq; red⸗
det bᷣm egit in coꝛꝑe:ſiue bonũ:ſiue malũ.ſ.
ad coꝛonãdũ in coꝛꝑe:qð caſte egit ⁊ iuſte:aut
ↄdemnãdũ ꝙ voluptatibus ⁊ iniqͥtatibus ſer⸗
uiuit.lhec audiẽs indoctũ vulgus in tãto moꝛ
tuoꝝ ſepulti coꝛꝑis reſurrectõis ſ- onitn ulte;
ſtrophaʒ: nullas inſidias ſuſpicat᷑. Credit eſſe
qð dꝛ. Sãctioꝛes em̃ ſunt aures ꝓpli qᷓ; ſacerdo
tis animus. Iteꝝ atq; iteꝝ te lectoꝛ moneovt
patiaʒ habeas: ⁊ diſcas qð ego q; ꝑ patiaʒ di⸗
dici. ⁊ tñ añqᷓ; vultũ dictõis euoluaʒ:⁊ dogina
Oꝛigenis de reſurrectõe bꝛeuiter exponã:non
poteris vim ſcire antidoti:niſi venena ꝑſpexe⸗
ris. Illð diligẽter obſerua:⁊ caute releges me⸗
moꝛa ꝙ nouies reſurrectiõeʒ nominãs coꝛꝑis:

nec ſemel qͥdeʒ carnis inſeruit: ſuſpectũq; tibi

ſit qð ð induſtria pᷣtermiſit. Dicit ergo Oꝛige⸗
nes in pluribus locis:⁊ maxime in libꝛo de re⸗
ſurreciõe q̃rto:⁊ in expoſitõe pᷣmi pſalmi:⁊ in
ſtromatibus duplicẽ erroꝛẽ vᷣſari in eccla nr̃o⸗
rũ:⁊a hereticoꝝ:nos ſimplices ⁊ philoſarcas.i.
amatoꝛes carniũ dicere: ꝙ eadẽ oſſa ⁊ ſanguis
⁊æ caro:idẽ vultus ⁊ mẽbꝛa totiuſq; coꝛꝑis ꝑti⸗
cule reſurgẽt in nouiſſima die.ſ.vt pedibꝰãbu⸗
lemus:opꝑpemur manibus: videamus oculł:au⸗
ribus audiamus: circũferamuſq; vẽtrẽ inſatia
bilẽ: a cibos ſtomachũ ↄcoquẽtẽ.Cõſequẽs t
eſſe qͥ iſta credamus: dicere nos ꝙ a nob ↄme⸗

dendũ ſit ⁊ bibendũ: digerẽda ſtercoꝛa:⁊ effũ⸗

dẽdus humoꝛ:ducẽde vxoꝛes:liberi ꝓcreãdi.
q̃ em̃ mẽbꝛa genitalia:ſi nuptie nõ erũt q̊ dees
0 2

Tars

ſi cibi nõ molẽdi ſunt: Quo vẽter ⁊ cibi:ſtiu?z
aplim ⁊ ⁊ illi deſtruent᷑:. Jpᷣo iteꝝ clamãte:ca
ro ⁊ ſanguis regnũ dei nõ poſſidebũt:neq; coꝛ
ruptio incoꝛruptõʒ. ec nos innocẽtes ⁊ ruſti
cos aſſerit dicẽ.hereticos vo in quoꝝ ꝑte ſunt
Martiõ: Apelles: Valẽtinꝰ Manes: nomen
inſanie penitꝰa carnis ⁊ coꝛpis reſurrectõʒ ne-
gare:⁊ ſalutẽ tm̃ tribuere aĩe:fruſtraq; dicere:

nos ad exẽplũ dñi reſurrecturos cũ ipe q; dñs
in fãtaſmate reſurrexerit: ⁊ nõ ſolũ reſurrectio

eiꝰ:ſ ip̃a natiuitas ſoAoρειαπσ 1 putatiue ma⸗
gis viſa ſit:qᷓ; fuerit. Sibi ãt vtrãq; diſplicere
ſniaʒ:fugẽ ſe ⁊ nroꝝ carnes:⁊ hereticoꝝ fataſ⸗
mata:qꝛ vtraq; ꝑs in qriuʒ nimia ſit. Alijs id

eſſe volẽtibus qð nõ erũt:alijs reſurrectionem

coꝛpoꝝ oio denegãtibus. Quatuoꝛ inqͥt elemẽ
ta ſunt:phiſq; nota ⁊ medicis:de qͥbus omnes

res ⁊ vige hũana ↄpacta ſunt:terra:aq̃: aer:
⁊ ignis. C.

miſerit:paulati oia redire ad materie ſue ſpᷣſtã
nas carnes in terrã elabi:halitũ in aera miſceri

humoꝛẽ reüti ad abyſſos: caloꝛẽ ad ethera ſub

uolare. Et quõ ſi ſextariũ lactis ⁊ vini mittas

in pelagus:ſi veliſq; rurſum ſeꝑare qð miſſum

: vinũ qdẽ ⁊ lac qð miſeras:nõ ꝑire:tñ nõ poſ

ſe qð fuſum ẽ ſeꝑari:ſic ſubſtãtia carnis ⁊ ſang
uinis nõ pire qͥdẽ in oꝛiginalibꝰ materijs: non

tñ in qtiquã ſpeʒ redire:nec poſſe ex toto eadeʒ
eſſe:q fuerint.Eũ aũt iſta dicant᷑ ſoliditas car⸗

niũ:ſanguinũ: ius:craſſitudo neruoꝝ: venarũ⸗
q; ꝑplexio:⁊ oſſũ durities denegat᷑. Alia rõe
reſurrectõeʒ coꝛpoꝑꝝ ↄfitemur eoꝝ: q̃ſepulchrj

poſita ſunt:dilapſaq; in cinerem Cauli apłi:

Petri apłi:⁊ ſinguloꝝ ſingula.neq; em fas eſt
vt in alijs coꝛꝑibus aie peccauerit:in alijs toꝛ⸗
queant᷑.nec iuſti iudicis alia coꝛpa ꝓ xpᷣo ſan⸗
guinẽ fundẽ ⁊ alia coꝛonare.Quis hec audiẽs
reſurrectnõeʒ carnis eũ negare putat: Eſt inq̃t
ſingulis hoibus rõ q̃dã deo artifice inſita: q̃ fu
turas materias i medulle pᷣncipijs tenet.⁊ quõ
tata arboꝛis magnitudo:trũcus:rami: poma:

folia nõ vident᷑ in ſeie: ſunt tñ in rõne ſeminis:

quã greci qie Iupo uοο vocãt: 2 in grano

frumẽti ẽ intrinſẽcus:vel medulla:vel venula

q̃ cũ in terra fuerit diſſoluta:trahit ad ſe vicias
materias: ⁊ in ſtipulas:folia:ariſtaſq; ↄſurgit.
neq; em in gqno radices:culmꝰ:folia:ariſte:pa⸗
lee diſſoluta ſunt: ſic ⁊ in rõne hũanoꝝ coꝛpoꝝ
manẽt qͥdã ſurgẽdi ãtiq̃ pncipia⁊ q̃ſi ap ſcẽpidv
id eſt ſeiariũ moꝛtuoꝝ ſinu terre ↄfouet᷑.Cũ ãt
iudicij dies aduenerit:a in voce archãgeli: ⁊ in
nouiſſima tuba tremuerit terra:mouebunt᷑ ſta
tim ſeia:⁊ in pũcto hoꝛe moꝛtuos germinabüt:

nõ tñ eaſdẽ carnes:nec in his foꝛmis reſtituẽt:

ignis. Terra in carnibus: aerẽ in hitu: aquã
in humoꝛe:ignẽ in caloꝛe intelligi.Cũ ergo aia
caducũ hoc fedũq; coꝛpuſculũ dei iuſſione di S

q̊ fuerũt. Vis ſcire vex eſſe qð dicimus: auda
apim. Sʒ dicit alis quõ reſurgẽt moꝛtui:qͥ ãät

coꝛꝑe veniẽt:inſipiẽs tu.qð ſeias nõ coꝛpꝰ:qð

futuꝝ ẽ ſeias.ᷣ nudũ gnũ:vtputa tritici:vitis:

⁊ arboꝛis.Et qꝛ ð ꝗno tritici ac ſemẽte vbo
ꝑte iã diximꝰ:nũc ð acino viacij diſſeramꝰ.gnũ

pꝑuũ ẽ:ita vt vix duobꝰdigituł teneri poſſi.
bi ſunt radices: vbi radicũ:a trũci:⁊ ꝓpaginũ

toꝛtuoſa ꝑplexio: Abi pãpinoꝝ vmbꝛacula⸗⁊
vuaꝝ pulchꝛitudo futura via ꝑturiẽs: Aridũ

ẽqð tenet᷑:⁊ pene vix cernit᷑. in ſicco illo ẽno
potẽtia dei:⁊ occulta rõe ſemẽt ſpumãtia mu⸗

ſta ſinuant᷑:h̊ ligno tribuis.hoi nõ tribuis.qð

ꝑituꝝ ſic oꝛnat᷑:qð mãſuꝝ ñ ẽ:nec pᷣſtinã recibi
et. vilitatẽ: ⁊ vis rurſus oſſa:ſãguinẽ:mẽbꝛa vt
creſcẽtibꝰcapilł tõſoꝛe egeas naſus pituitas di
gerat:icremẽta vnguiũ ſecãda ſint:ĩferioꝛes ꝑꝓ

8

tes vł ſtercoꝛa vł libidies effluãt.Si affers iſtai

ieptias ruſticoꝝ ⁊ carnis:ĩ q̃ ðo placẽ nõ poſſu
mꝰ:q̃ſi iimici obliuiſceris reſurrectõʒ moꝛtuoꝝ
eiat᷑ ĩ coꝛruptõe:ſurget i icoꝛruptòe.Seiat᷑i
ↄtũelia:ſurget in głla.Seiat᷑ i iſfirmitate:ſurger

in vᷣtute. Seiat᷑ coꝛpꝰaĩale:ſurget coꝛpꝰſpirita

le.Nüc ocuł videmꝰ:auribꝰaudimꝰ:manibꝰa⸗

gimꝰ:pedibꝰãbulamꝰ. In illo ãt coꝛꝑe ſpiritali

toti videbimꝰtoti audiemꝰ:toti opabimur:toti

abulabimꝰæ trãſſigurabimur.i.metaſtematice
mẽbꝛoꝝ qͥbꝰ nũc vtimur: diuſitas denegabit.

Alið nob ſpiritale ⁊ ethereũ pmittit᷑:qð necta
ctui ſubiacet: nec ocułcernit᷑:nec põdẽ pᷣguat᷑:

⁊ ꝓ locoꝝ i bꝰ futuꝑ ẽ varietate mutabit᷑. Ali
oq;n ſi eedẽ carnes erũt ⁊ coꝛꝑa q̃ fuer̃t:rurſum
mares⁊ feie:rurſuʒ nuptie vinj hirſutũ ſuꝑciliũõ
barba ꝓlixa:mulieribꝰgene lenes:⁊ ãguſta pe⸗

ctoꝛa:⁊ ↄcipiẽdo ⁊ ꝑturiẽdo fetꝰvẽter ⁊ femo⸗

ra dilatada ſũt. Reſurgẽt etiã ifãtuli:reſurgẽt

⁊ſenes. Illi nutriẽdi ſunt: hi bacuł ſuſtẽtãdi.
Nec vos o ſimplices reſurrectio dñi deeipiat:

ꝙ latꝰ manꝰ mõſtrauerit:i littoꝛe ſteterit:i iti-
nere cũ cleopha ãbulauerit:⁊ carnes ⁊ oſſa hre

ſe dixerit. Illð coꝛpꝰalijs pollet pᷣuilegijs.ð vi
ri ſeie carnis voluptate ñ natũ ẽ.Comedit p⸗

reſurrectõʒ ſuã ⁊ bibit:⁊a veſtitꝰapparuit:tãgẽ⸗

dũ ſe pᷣbuit:vt dubitãtibꝰ aplłis ſidẽ faceret re⸗

ſurrectõis.ᷣ tñ nõ diſſiłat naturã aerei coꝛpis?

ſpiritał.Clauſis igredit᷑ oſtijs:⁊ i fractõe pais
ex ocuł euaneſcit. g ⁊ nob pꝰ reſurrectõeʒ bibẽ⸗
dũ ẽ ⁊ ↄmedẽdũ:⁊ pꝰ reſurrectiõeʒ ſtercoꝛa di⸗
gerẽda.⁊ vbi erit illa ꝓmiſſio:opʒ moꝛtale Bi⸗
duere imoꝛtalitatẽ:lHec ẽ oĩs cã: ꝙ i expoſitõe
fidei tue ad decipiẽdas aures igrantiũ nouies
coꝛpꝰ:⁊ nec ſeł carnes noias:dũ hoiĩes putãt te

carnes ĩ coꝛpibꝰ ↄfiteri:⁊ idẽ carnes eẽ qð coꝛ⸗

pus.Si idẽẽ:nõ diᷣſuʒ ſigniſicat. Scio ei teh

eẽ dictuꝝ:putaui idẽ coꝛpꝰ eẽ qð carnẽ:ſimpłr

ſum locutꝰ.Quare nõ carnes potiꝰ nomias:vt

onie
cop
ſrek,
Aliaen
foecoꝛ
hine:ve
1Caroꝛ
Cone
leeatq;
olsco
leſte
geris:
clemeti
1 rch⸗
Llap
megii,

:190

flerege
cliſuu.
febezd
Urenin
(arneige
al
ſirun
ſocor
xpo.
ncoi
pla.
ſichnl
ſli ſig
ſgintel
ſeircar
Juſynd
tlegönea

buliscoꝛe

.mnitate⸗
horeſurne

iſter coꝛp

ſoſape
ſoigscarn
ne Gj⸗
Muceterqg
1ionisz
meoegate
deldonnä
(oepniale
nechunbe
Plaaſfun
putatine
norinübl
busmor
ſctüger;
neyſet
timänn
ſaleſein
nalſczen

enne
na
W
huntoie
ninſn
amp gi
neſi
pri
nn
Nanicegrci
inſoz)
hminnn
Anrtniscs
eefflincgi
ſgnneninen
Nalnsininen
hſntfinrn

dohkißſf
hnnnchung
nhitbiti
fümmaing
urgaaphit
dinnndn
oitcgehiti
NKogebinnt
inautnd:
üſtus Mg.
inti
knnnfliſ:
utmudi
gfunmin
hrtüriſpti
rstiguepe
Ginr fnn
finlereinet
buat itiid
giodiidrepen
oreſceetit
ntestcſtt
llege,

miüihd

Vupnitiß
mimiche⸗
tinnient
nindieſt

Tractatus III

coꝛpus ſigniſices: ⁊ indifferẽter nũc carnẽ nũc

coꝛpꝰvt ⁊ coꝛpꝰ in carne:⁊ caro in coꝛpe demõ

ſtret᷑/ Sʒ mihi crede:nõ ẽ ſimplex ſilẽtiũ tuum
Alia em carnis:alia coꝛꝑis diffinitio c.oĩs ca⸗
ro ẽ coꝛpꝰnõ oẽ coꝛpꝰẽ caro.Caro ẽ ꝓpᷣe q̃ ſang
uine:venis:oſſibꝰneruiſq;ↄſtrigi᷑.Coꝛpꝰqᷓqᷓ;

⁊ caro dicat᷑:int᷑dũ t̃ ethereũ:vel aereũ noiat᷑

Qð tactui viſuiq; nõ ſubiacet: plerũq; viſibi
le ẽ atq; tãgibile. Oaries coꝛpꝰẽ:ſ nõ caro.vñ
Apts coꝛꝑa celeſtia appellat: ⁊ coꝛꝑa terreſtria
celeſte coꝛpꝰ:ſoł:lũe:ſtellaꝝ. Terreſtre:ignis:

aeris:aq:terre:⁊ reliqͥꝝ:q abſq; aia his ſentiũt᷑

elemẽtis. Aides nos itelligẽ ſubtilitates vras
⁊ archana:q̃ in cubicuł ⁊ int᷑ ꝑfectos loqmini.

Et q̃ ꝓołs foꝛis ſtãs:nec meret᷑ audire ꝓfert in
mediũ. Hoc ẽ illud qð reducta ad auriculã ma
nu: ⁊ↄcrepãtibꝰdigitis:ridẽtes dicitis:oĩs gła
filie regis intriſecꝰ: ⁊æ introduxit me rex in cubi⸗
culũ ſuũ. Matet re coꝛpis:⁊ nõ ſanguis reſur
rectõeʒ dixerl.ſ.vt nos rudes carnẽ te dicẽ pu⸗
taremꝰ in coꝛpe: ⁊ ij qͥ pfecti ſunt:intelligerent
carnẽ in coꝛꝑe denegari. Deniq; aplus in epła
ſua ad Colocẽſes:volẽs coꝛpꝰxpᷣi carneũ ⁊ nõ

ſpiritale: aereũ:tenue:demoõſtrare.ſignificãter
locutꝰẽ dicẽs.Et vos cũ eſſetis aliqñ alienatia

xpᷣo.⁊ iimici ſenſus eiꝰ i oꝑibꝰmał:recõciliauit
in coꝛꝑe carnis ſue ꝑ moꝛtẽ. Rurſumq; i eadẽ
epła. In qͥ circũciſi eſtis circũciſione nõ manu
facta in expoliatõe coꝛꝑis carnis.ſi coꝛpꝰcarnẽ
ſolũ ſignificat.⁊ nõ ẽ nomẽ ãbiguũ:nec ad diũ
ſas intelligẽtias trahi põt: ſatis ſuꝑflue coꝛpo
reũ ⁊ carneũ dic:q̃ſi caro nõ intelligat᷑ in coꝛꝑe
In ſymbolo ſidei ⁊ ſpei nr̃e:qð ab aplis tradi⸗
tũ ẽ:qð nõ ſcribit᷑ in charta ⁊ attramẽto:ł i ta⸗
bulis coꝛdis carnalibꝰpoſt ↄfeſſionẽ trinitatis
⁊ vnitatẽ eccłe:oẽ xpᷣiani dogmatis ſacr̃m car⸗
nis reſurrectõe includit᷑. Et tu in tm̃ in coꝛpis
2 iteꝝ coꝛpis:⁊ tertio coꝛꝑis ⁊ vſq; nouies coꝛ
poꝛis:vel ſermone:vel nũero imoꝛaris:nec ſeł
noias carnẽ:qð illi ſeł noĩant carnẽ:coꝛpus vo
tacẽt. Sʒ ⁊ illud qð argute ſubnectis ⁊ pᷣcaues
pꝛudẽterq; diſſiłas ſcito nos intelligẽ. His em

teſtionus witatẽ reſurrectõis ꝓbas:qͥbꝰOꝛige

nes negat: ⁊ dubijs incerta ↄfirmãs certamſi
dei domü ſubita tẽpeſtate ſubutis. Seiat inqt
coꝛpꝰaĩale:ſurget coꝛpꝰ ſpiritale:neq; ei nubẽt

1

neq; nubẽt᷑: erũt ſiẽ ãgeli in ceł. Que alia exẽ⸗

pla aſſumeres: ſi reſurrectõeʒ carnis vitate vñ

putatine:vt loqᷓris ↄfitereris: Moſt illa qͥb i

noꝛãtiũ blãditꝰes auribꝰqꝙ in ipis coꝛpib in qᷓ
bus moꝛtui ſumꝰ ſepulti reſurgemꝰ:Hᷣ potius
adiũge ⁊ dic.Am̃ ſpũs carnẽ ⁊ oſſa non hʒ:ſic

me videtis hr̃e:⁊ ꝓpe ad Thomã. Infer digi⸗
tũ tuũ in manꝰmeas:⁊ manũ tuã in latꝰ meũ:⁊

noli eſſe incredulꝰ: fideł. Sic ⁊ nos poſt reſur
rectõeʒ eadẽ habebimꝰmẽbꝛa qͥbꝰ nũc vtimur.

Fo. LXXXVII

Ealſdẽ carnes ⁊ ſanguinẽ ⁊ oſſa:qͥꝝ in ſcpᷣturis

ſanctis oꝑa:nõ natura dãnant᷑. Deniq; in Be⸗
neſi ſeptũ ẽ. Nõ ꝑmanebit ſpũs mein hoibus

iſtis:qꝛ caro ſunt. Et Maulus apis de pᷣma do

crina ⁊ oꝑibus iudeoꝝ. Mõ acqᷣeui ait carni ?

ſanguini. Et ad ſcõs qᷣ vtiq; in carne erãt dicit.

VDos aũt in carne nõ eſtis:v in ſpũ.ſitñ dei ſpi⸗
ritus habitat in vob. negas em eos in carne qͥs
in carne eſſe ↄſtabat:nõ carnis ſubſtãtia: ſß pec

cata dãnabat.ec ẽ vera reſurrectõis ↄfeſſio:

q̃ ſic glaʒ carni tribuit: vt auferat vitatẽ.qð ve

ro dicit apłs coꝛruptibile tᷣ ⁊ moꝛtale:h̊ ipſum

coꝛpus.i. carnẽ: q̃ nũc videbat᷑ oſtẽdit. Quod
aũt copulat induere incoꝛruptõeʒ ⁊ immoꝛtali
tatẽ:illud indumentũ.i.veſtimentũ:nõ dic coꝛ

pus abolere:qð oꝛnat in gła: ſᷣ qð añ in gloſuʒ

fuit efficere gloſum: vt moꝛtalitatis ⁊ infirmita
tis liuente veſte depoſita immoꝛtalitatis auro

⁊(vt ita dicã) firmitatis atq; vtutis induamur
volẽtes nõ ſpoliari carne:ſᷣ ſuꝑueſtiri in gła:⁊
domiciliũ noſtrũ:qð de celo ẽ ſuꝑindui deſide
rantes: vt deuoꝛet᷑ moꝛtale a vita. certe nẽo ſu⸗
pinduit᷑:niſi qͥ añ veſtitus ẽ:ſic ⁊ dñs noſter in
mõte trãſfiguratus ẽ in gła.nõ vt manus acpe

des ceteraq; mẽbꝛa ꝑderet: ⁊ ſubito in rotundi

tate: vel ſoł: vel ſphere volueret᷑.ſᷣ eadẽ mẽbꝛa

ſolis fulgoꝛe rutilãtia:aplłoꝝ oculos pſtrigerẽt

Vñ ⁊ veſtimẽta eiꝰmutata ſunt in cãdoꝛẽ non
in aerẽ: ne foꝛte ⁊ veſtes eiꝰaſſeras ſpiritales.⁊

facies inq̃t fulgebat: ſiẽ ſol. Abi aũt facies no⸗

minat᷑: eſtimo ꝙ ⁊ cetera mẽbꝛa ↄſpecta ſunt.
Enoch trãſlatus ẽ in carne:Helyas carneꝰ ra⸗
ptus ẽ in celũ. Nec dũ moꝛtui:æ ꝑadiſi iã colo⸗
ni hñt q́; mẽbꝛa:cũ qͥbus rapti ſunt: atq; trani
lati:qð imitat᷑ ieiunio:illi poſſidẽt ↄſoꝛtio dei:

veſcunt᷑ celeſti pane:⁊ ſaturant᷑ oi vbo dei:eũ

dẽ hñtes deũ:quẽ ⁊ cibũ. Audi Saluatoꝛẽ di⸗
centẽ. Et caro mea reqͥeſcet in ſpe. Et in alio lo
co. Caro eius nõ videt coꝛruptõeʒ. Et rurſum
Ois caro videbit ſalutare dei:⁊ ſꝑ ingeminãs

pferat magis hec Eʒechiel:qᷓ oſſa iũgẽs oſſibꝰ

educẽs ea de ſepulchꝛis ſuis:a ſuꝑ pedes ſta
re faciẽs:carnibus neruiſq; ↄſtringit:⁊ cute de
ſuꝑ tegit. tonet Job toꝛmẽtoꝝ victoꝛ:⁊ teſta ra
dẽs putride carnis ſaniẽ miſerias ſuas reſurre
ctionis ſpe ⁊ vitate ſolet᷑. Quis mihi det inat:
vt ſcribant᷑ ſermones mei: qͥs mihi det vt exa⸗
rent᷑ in libꝛo ſtilo ferreo: ⁊ plũbilamia: vel cel⸗
te ſculpant᷑ in ſilice: Scio em ꝙ redẽptoꝛ me
viuit: ⁊ in nouiſſimo die ð terra reſurrecturus
ſum: ⁊ rurſuʒ circũdaboꝛ pelle mea: ⁊ in carne
mea videbo deũ:quẽ viſurꝰ ſum egoipᷣe. ⁊ ocli
meiaſpecturi ſunt: ⁊ nõ alius.repoſitaẽ hſpes
mea in ſinu meo.qͥd hac ꝓphetia manifeſtius?
NMullꝰ tã apte pꝰxpᷣm:qᷓ; iſte añ xpᷣm.vult vba
ſua in ꝑpetuũ durare.vt ⁊ nlła poſſint vetuſta⸗
0 3

Pars

te deleri. exarari ea vult in plũbi lamia: ⁊ ſcul⸗
pi in ſilice.ſperat reſurrectõeʒ:imo nouit:⁊ vi⸗

dit: ꝙ viuit xpᷣs redẽptoꝛ eiꝰ⁊ in nouiſſimo die
de terra reſurrecturſit.nec dũ moꝛtuꝰerat do⸗
minus ⁊ athleta eccłie:redẽptoꝛẽ ſuũ videbat
ab inferis reſurgẽtẽ. Et rurſuʒ circũdaboꝛ pel

lemea: ⁊ in carne mea videbo deũ.puto ꝙ non
loquit᷑ qſi amatoꝛ carmiũ: q̃s putridas fetẽteſ⸗
ꝙ; cernebat.ᷣ ex fiducia reſurgẽdi ↄtẽnit pñtia
ſolatio futuroꝝ. Rurſum ait circũdaboꝛ pelle
mea.Et vbi ẽ coꝛpus ethereũ: vbi aereũ⸗⁊ ſpi
ritui ⁊ aure ſilłe:certe vbi pellis ⁊ caro:vbiſoſſa
⁊ nerui ⁊ ſanguis ⁊ vene:vbi carnis ſtructura

ibi ꝓpᷣetas.Et in carne inqt mea videbo deũ.

qm ois caro videbit ſalutare dei:⁊ JZeſum deũ

tũc ⁊ ego videbo redẽptoꝛẽ ⁊ ſaluatoꝛẽ ⁊ deuz

meũ. Nidebo aũt in iſta carne:q̃ me nũc cruci⸗
at:q nũc pᷣ doloꝛe diſtillat.iccirco deũ in carne
ſpiciã:qꝛ om̃s infirmitates meas ſua reſurre
ctione ſanabit. Noõne tibi videt᷑ iãẽ tunc JYob ʒ
Oꝛigenẽ ſcribere:⁊ ꝓ carnis vitate:in q̃ toꝛmẽ
ta ſi uginunt:altens hereticos hr̃e certamẽ:Do
m ſi tãta ſit fruſtra ꝑpeſſus:⁊ alia ſpiritalit
reſurgẽte:iſta carnalit᷑ cruciata ſit. AUñ iculcat

let em̃ ſi tãta ſit

⁊ exaggerat: ⁊ oĩa lubꝛice ↄfeſſionis archana

manifeſta voce ↄcludit:dicẽs.Quẽ viſurꝰ ſi uz

ego ipᷣe:⁊ oculi mei ↄſpecturi ſunt:⁊ nõ alius.

Js ſi nõ in ſexu reſurrecturꝰẽ:ſi nõ ijſdẽ mẽbr⸗
qiacuere in ſtercoꝛe: ſi nõ eoſdẽ ocłos aꝑiat ad
vidẽdũ deũ:qͥbus tũc videbat vmiculos:vbi
gerit Job⸗tollis ea in qͥbꝰ ſubſtitit Job:⁊ do⸗

nas mihi inane vocabulũ reſurgẽtis.quõ ſi na
uim poſt naufragiũ reſtitutã velis ac neges ſin
gula de qbus nauis ↄſtruit᷑: ego libere dicã: ⁊

q;qᷓ; toꝛqatis oꝛa.trahatis capũlos: aplauda⸗
tis pedẽ: iudeoꝝ lapides inqͥratis:fidẽ eccłe ag
tiſſime ↄfiteboꝛ.reſurrectõis vitas catholice ſi
necarne ⁊ oſſibꝰ:ſine ſanguie ⁊ mẽbꝛis intelli⸗
gi nõ põt. vbi caro ⁊ oſſa ⁊ ſanguis ⁊ membꝛa
ſunt: ibi neceſſe ẽ: vt ſexꝰ diuſitas ſit. Abi ſexꝰ

diüſitas ẽ: ibi Joãnes Joãnes: Maria Ala
ria. Noli timere eoꝝ nuptias. qͥ etiã añ moꝛteʒ

in ſexu ſuo ſine ſexus ope vixerũt. Qñ ðꝛ. In
illa die neq; nubẽt neq; nubent᷑.de ijs ðꝛ.q̃ͥ pñt

nubere: ⁊ tñ nõ nubẽt. Mẽo em dicit de ãgelis
nõ nubẽt:neq; nubent᷑.Ego nũqᷓ; audiui ſpiri⸗

—

te ↄfeſſus es.⁊ dixiſti aut coꝛonãdus in coꝛꝑe:
ꝙ caſte egit ⁊ iuſte.aut ↄdẽnãdus in coꝛꝑe:ꝙ

voluptatibꝰiniqᷣtatiq; ſeruiuit. Tolle coꝛpꝰ:⁊

ponecarnẽ ⁊ viꝝ: ⁊ feiaʒ nõ negaſti. Quis em̃

viuit cũ gła pudicitie:qͥ nõ hʒ ſexũ:ꝑ quẽ com⸗
mitti potuit ipudicitia: Quis em̃ lapidẽ coꝛo⸗
nauit:qꝛ vgo ꝑmãſerit: Angeloꝝ nobᷣ ſiłitudo
ꝓmittit᷑:⁊ btitudo illa:in qua ſine carne ⁊ ſexu

taliũ vtutũ in celo nuptias celebꝛari.ſᷣ vbi ſexꝰ
ẽ:ibi vir ⁊ feia. Uñ ⁊ tu inuitus iʒ vitate cogẽ

ſunt angeli: nob in carne ⁊ ſexu nr̃o donabik.
QNea ruſticitas ſic credit: ⁊ ſic intelligit ſexuʒ
fiteri ſine ſexuũ oꝑibꝰ. Oẽs reſurgẽ:⁊ ſic eos

ãgelis adeq̃ri.nec ſtati ſuꝑflua videbit᷑ mẽbꝛo

rũ reſurrectio:q̃ caritura ſint officio ſuo:cũ ad⸗

huc in hac vita poſiti nitamur oꝑa nõ iplẽ mẽ⸗

bꝛoꝝ. Siłitudo aũt ad ãgelos nõ hoim in ãge⸗
los demutatio:ſᷣ ꝓfectio imoꝛtalitatis ⁊ gleẽ.
Argumẽta vo illa Seor ⁊ infantiũ:⁊ ſenũ:⁊
u

ciboꝝ:⁊ ſtercoꝝ:qͥbꝰadũſum eccłiaʒ vteris:nõ

ſunt tua:q ð gẽtiliũ fõte manarũt.eadẽ em op⸗
ponũt nob ethnici.qͥ xp̃ianũ eſſe te dicis:genti

liũ arma depone. dilcat illi magis a te reſurre⸗

ctiõeʒ carnis ↄfiteri:qᷓ; tu ab ilłnegare.aut ſiꝰ
tu de nũero hoſtiũ es:oñde te libere adũſariũ:
vt ethnicoꝝ ſuſcipias vulnera. dono tibi nutri
culas tuas:dono decrepitos ſenes ne hyberno
frigoꝛe Zᷣhant᷑.fruſtra etiã tõſoꝛes artiſicia di⸗

dicerũt:ſciẽtes iſraeliticũ łm ꝑ.lx.ãnos:nec

vnguiũ:nec capilloꝝ icremẽta ſenſiſſe:⁊ quod
his marꝰ ẽ nõ ſunt aitrita veſtimẽta eoꝝ:nec in
ueterauerũt calciamẽta eoꝝ.Enoch ⁊ Helyas

deqbus dudũ diximꝰtãto tꝑe in eadẽ ꝑmanẽt

ctate q̃ rapti ſunt. Hñt dẽtes:vẽetrẽ:genitalia:

⁊ tñ nec cibis:nec vxoꝛibꝰvtunt᷑. Quid poten⸗

tiã dei calũniaris:qͥ põt ð medulla illa:⁊ de ſe⸗
minario vr̃o interioꝛi:nõ carnes tm̃ ð carnibꝰ:
Fᷣ coꝛpus educẽ:⁊ aliud ex alio facere:⁊ ð aq̃.i.
vilitate carniũ pᷣcioſa ⁊ aerij coꝛꝑis vina muta
re põt:atq; eadẽ potẽtia.q̃ de nihilo cuncta fa⸗
bꝛicatꝰẽ reddẽ q̃ fuerint:qꝛ multo minꝰẽ reſtitu
ere qð fuerit:qᷓ; creare ð nibilo.Miraris ſi de
infatibꝰ⁊ ſenibꝰiꝑfecti viri etatẽ reſurrectio fa

cit:cũ ð limo terre abſq; etatũ icremẽtisↄſuma

tus hõ factꝰſit:coſta mutat᷑ ĩ feiaʒ.⁊ tertio hia
ne ↄditiõis mõ vilia ⁊ pudẽda:iux natiuitatis
eleimẽta mutãt᷑ in carnes:ligant᷑ in mẽbꝛis.diſ
currũt in venis:i oſſa durãt᷑. Vis ⁊ rtũ genꝰ
hũane gñatõis audire:Spᷣſſctũs ſuꝑueniet in
te: ⁊ vᷣtꝰ altiſſimi obũbꝛabit tibi. Adr kea qad
ſem vocab lit᷑ Adã: ali
ter Eua:alit᷑ Abel:alit᷑ Ihs xpᷣs.Et in hoib⸗
diuſis exoꝛdijs:vna hois natura nõ differt: re⸗
ſurrectõeʒ carnis oimq; mẽbꝛoꝝ:ſi veli ppare
Zad ſingula teſtimonia iũgere explanatõnes:
multis libꝛis opus erit:ᷣ pns cã h̊ͥ nõ deſiderat
Nropoſ ui em nõ Oꝛigeni in omibus rñdere:5ᷣ
raudulẽte ſatiſfactõis aꝑire miſteria.Attũ qꝛ
lõgꝰfui in aſſertõe oria ⁊ vereoꝛ ne dũ fraudes
pãdere ſtudio:ſcãdalũ lectoꝛi relinquã:acerua
tim teſtionia ponã curſimq; ꝑſtriga: vt toto 7
venenatã eiꝰ argumẽtatõʒ ſcpturaxꝝ põdere di

naſcet᷑ ex te ſem̃ vocabit᷑ filiꝰdei.

micemꝰ.qͥ veſtẽ nõ hʒ nuptialẽ:nec ſeruauit il⸗

lud maãdatũ: cãdida ſint veſtimẽta tua ſꝑ:ma⸗
nibꝰ pedibuſq; ↄſtringit᷑:ne recũbat in ↄuiuio
ſedeat in ſolio:ſtet ad dexterã dei:mittit in ge⸗

ahjl

hams
Plica
lledẽ

letho
Vocef

de mol

flie
ooen
pleb

train
räſen
iich;
chꝛis
debite
giscat
fio:ꝛel
aod/
mierütr⸗
bꝛi 79
gogta⸗
Erms.
drn
ute
adſan
nouite
manift
Neſum
pan
eneyt
archtuli
ſfomort
loßmnge⸗
Addexter.

ise

(gorenin

umnag
ſeniercin

fſutied

it göceei
blliſtgi
1gachar
Gemiabea
leinnerig

delcoppt

muitrne
Oter Ei
ſeſorno.
nrerötk
nibuinoe⸗
tenüden
ge Eroͤſen
edt 5 ſa⸗

en

en

rrechnd
Nenenſt
Wiri⸗
donotbint
esnehfhen
Loantiſcad⸗
plt. inoont
ſlertquet
mn
ſoch bcre
nedinni
eergenil
Qucdhern
ulaſlatxt⸗
esidan
ofariit.
sMan
enihann⸗
Upmirhtin
Cerolde
girimnng
imiisjun
kigimmn
Arrimmun
giinibil
becige
ſäsſcnmnan

Pan
ia n
nnbſtmnt⸗
Nri hon
Neſcen
giuſ,
nſten.
nnedifu⸗

2„

Hcinvia

=

ſngrie

Mura;
inernun

pinm
nitnt

—
=

= —

netnee

Fo. LXXXIX

Tractatus III Epiſtola XXII

hennã: vbi fletus oculoꝝ ⁊ ſtridoꝛ dẽtiũ ẽ. Ca⸗
pilli capitis vri nũerati ſunt.ſi capilli:puto fa⸗

ciliꝰdẽtes. fruſtra at nũerati:ſi aliqñ ꝑituri:ve

niet hoꝛa: q̃ oẽs qͥ in monumẽtis ſuni: audient

chꝛis ſuis veluti hinnuli ð vincuł ſoluti.Gau⸗

Debit coꝛ eoꝝ:⁊ oſſa eoꝝ ſiẽ ſol oꝛient᷑. Aeniet
ois caro in ↄſpectu dñi:⁊ mãdabit piſcibꝰma⸗
ris: ⁊ eructabũt oſſa q̃ ↄmederant:⁊ faciet ↄpa
gẽ ad ↄpagẽ:⁊ os ad os.⁊ qͥ in terre puluẽ doꝛ
mierũt reſurgẽt:alij in vitã er᷑nã: alij in obpꝛo⸗
bꝛiũ ⁊ ↄfuſionẽ et᷑nã.tũcvidebũt iuſti ipioꝝ pe
satch cruciatꝰ:qm vmis eoꝝ non moꝛiet᷑:?

ignis eoꝝ nõ extinguet᷑: æ erunt in ↄſpectu oĩs
carnis.qᷣtqͥt igit᷑ hẽmus hãc ſpẽ:ſiẽ exhibuimꝰ

mebꝛa nr̃a famulãtia immũditie ⁊ iniqͥtati ad

iniqᷣtatẽ: ita adhibeamus ea famulãtia iuſticie

ad ſanctificatõeʒ: vt reſurgentes ex moꝛtuis in
Nouitate vite ãbulemus.Quõ ⁊ vita dñi Jeſu

manifeſtat᷑ in nro moꝛtali coꝛꝑe: ⁊ qͥ ſuſcitauit

Jeſum xp̃m a moꝛtuis: viuificabit ⁊ moꝛtalia
coꝛꝑa nr̃a:ꝓpt᷑ inhabitãtẽ ſpm̃ eiꝰin nobᷣ.iſtud
emẽ: vt in nobᷣ qͥ ſꝑ moꝛtiſicatõeʒ in coꝛpe nro
circũtulimus vita q; Jeſu manifeſtet᷑ in coꝛpe

nr̃o moꝛtali.i.in carne moꝛtali vᷣm naturã:eter⸗

na ᷣm graʒ. Vidit ⁊ Stephanus ſtãtẽ Jeſum
ad dexterã pr̃is. ⁊ manꝰ oyſi mutata eſt in
cadoꝛẽ niuis:⁊ deiceps coloꝛi pᷣſtino reſtituta.
in vtraq; diuſitate manus fuit.Figulꝰ ille hie

remie:cuius ꝑ duritiã lapidũ vas qð fecerat cõ

fractũ ẽ:ð eadẽ maſſa ⁊ de eodẽ luto reditegra
uit:qð ceciderat.Sʒ ⁊ ipᷣm reſurrectõis voca⸗
bulũ ſigniſicat nõ aliud ruere:aliud reſuſcitari
⁊ ꝙ adijcit᷑ moꝛtuoꝝ carnẽ ꝓph̊a demonſtrat.

qð em̃ in hoie moꝛit᷑:h̊ ⁊ viuiſicat᷑.ͤ Nulneratꝰ

ille itineris Hierico totus refert᷑ ad ſtabulũ:
delictoꝝ plage imoꝛtalitate ſanant᷑. apta ſunt:

⁊ ſepulchꝛa in dñi paſſione.qñ ſol fugit:t᷑ra tre

muit: ⁊ multa coꝛꝑa ſanctoꝝ ſurrexerũt:⁊ viſa
ſunt in ſcã ciuitate.Quis ẽ inqͥt Eſaias qͥ aſcẽ=.
dit ex Edõ:fuluida veſtimẽta eius ex Boſoꝛ:

ſic foꝛmoſus in ſtola cãdida. Edõ aut terrenꝰ

interp̃ᷣtat᷑ aut cruentus. Boſoꝛ aũt caro:aut in

tribulatõe paucis vbis totũ reſurrectiõis my⸗
ſteriũ demõſtrat.i.⁊ vitatẽ carnis ⁊ augmẽtuʒ

gle. Et ẽ ſenſus.Quis ẽ iſte qͥ aſcẽdit de terra:

aſcẽdit ð ſanguie.Cuiꝰ veſtimẽta iũ pphetiã

Jacob:qͥ alligauit pullũ ſuum ad vitẽ: ⁊ toꝛcu

lar calcauit ſolꝰ muſto rubẽtia ſunt ð Boſoꝛ.i.
de carne ſiue tribulatõe mũdi. IJpᷣe ei vicit mũ
dũi: iõq; rubꝛa ⁊ fuluida ſunt veſtimẽta eiꝰ:qꝛ
hoꝛa: q oẽe nonumẽtis a ſpecioſus foꝛma fuit p̃ filijs hoim ppt᷑ gloꝛiam
vocẽ filij dei:⁊ ꝓcedẽt.audiẽt auribꝰ: pcedent
pedibꝰ. Hoc ⁊ Laʒarꝰ añ iã fecerat. ꝓcedẽt ãt
de monumẽtis.i.qͥ in monumẽtis illati fuerãt:
veniẽt moꝛtui: ⁊ reſurgẽt de ſepulchꝛis ſuis.in
eos em qa ðoẽ medulia ex oſſibus ip̃oꝝ.Tũc
implebit᷑ qð dñs loquit᷑ ꝑ ppham. Ppłs meꝰ
intra in cellaria tua aliquãtulũ: donec ira mean
trãſeat. Cellaria ſepulchꝛa ſignificãt: ð qᷣbus Hᷣ
vtiq; ꝓfert᷑ qð ↄditũ fuerit.Et exibũt ð ſepul⸗

triũphatis in ſtolã cadidã ↄmutata ſunt: ⁊ tũc
yere ð xpᷣi carne ↄpletũ ẽ. Que ðẽ iſta q̃ aſcẽdit
dealbata nitẽs ſuꝑ fratruelẽ ſuũ. Et qð i eodẽ
libꝛo ſcribit᷑. Fratruelmeꝰrubicũdꝰſiue cãdidꝰ
hic imitant᷑ qͥ veſtimẽta ſua nõ coinqͥnauer̃t
cũ mulieribꝰ. vgies em ꝑmãſerũt:qͥ ſe caſtraue
rũt ꝓpt᷑ regna celox.itaq; in alb erũt veſtibus

Eo tꝑe ſnia dñi oꝑe pfecta mõſtrabit᷑. Oẽ qð
dedit mihi pr nõ ꝑdãa ex eo qͥcqᷓ;: ſů reſuſcitabo
illud in nouiſſimo die:totũ videls hoĩeʒ quem

totũ naſcẽdo ſuſceꝑat. Tũc ouis qᷓ ꝑierat:⁊ in
inferioꝛibꝰoberrabat: humeris Saluatoꝛis to
ta poꝛtabit᷑.⁊ q̃ pctis lãguida fuerit:clementia

iudicis ſuſtẽtabit᷑. Tũc videbũt illũ:qͥ ↄpũxe⸗
rũt:qͥ clamauer̃t. Cruciſige cruciſige talẽ.Tri⸗
bus ⁊ tribꝰcedẽt pectoꝛa ipᷣi ⁊ mulieres eoꝝ:il⸗
le mulieres qͥbꝰ dñs locutꝰẽ crucẽ poꝛtãs.Fi⸗
lie Hierim nolite flere ſuꝑ me:ſᷣ ſuꝑ vos flete ⁊

ſup filios vros. Tũc ãgeloꝝ vaticiniũ ↄplebit᷑

q̊ ſtupẽtibꝰapłis eũtẽ in celũ dixerũt.h̊ Ihs qͥ
a vob aſſumptꝰ ẽ in celũ:ſic veniet:quẽadmo⸗
dũ vidiſtis eũ eũtẽ in celũ. Qualeẽ aũt iccirco
dũm dicẽ poſt reſurrectiõeʒz.xl.diebꝰ ↄmediſſe

cũ apłis:ne fãtaſma putaret᷑.⁊ hq̊ͥ ĩm qð ↄme⸗

dit in carne ⁊ in mẽbꝛis:viſus ẽ in fãtaſmate cõ
firmare:aut veꝝ ẽ qð videbat᷑:aut falſum. Si
veꝝ ẽ:g̊ vere ↄmedit.Si ãt falſuʒ:quõ res fal⸗
ſas oñdere voluit:vt reſurrectõis vitatẽ ꝓba⸗

ret: Hẽo em falſo veꝝ pbat. Ergo inqͥes ⁊ nos

poſt reſurrectiõeʒ ↄmeſturi ſumꝰ.Neſcio. Nõ
em̃ ſcpᷣtũ ẽ.⁊ tñ ſi credat᷑ nõ puto ſim ↄmeſturꝰ
Legi em nõ eſſe regnũ dei cibũ ⁊ potuʒ:repꝛo⸗

mittẽs nobᷣ:q̃ oculꝰ nõ vidit:nec auris audiuit

nec in coꝛ hoĩs aſcẽderũt. oyſes ⁊ Helyas

q̃dragita diebꝰ ieiunauerũt ac noctibꝰ.H̊ͥ hoĩm
natura nõ patit᷑.ſᷣ oð hoi impoſſibile ẽ:deo im

poſſibile nõ ẽ.Sicut qͥ futura pᷣdicit:nõ inteſt:
vtxꝝ poſt.x.anos an poſt cẽtũ vẽtura pnũciet:
qꝛ vna ẽ ſnia futuroꝝ.Sic qͥ.xl.diebꝰ põt ieiu⸗
nare ⁊ viuere:imo nõ põt ieiunare:ſᷣ viuit vtu

te dei:⁊ et᷑no tꝑe poterit abſq; eſca ⁊ potuviue

re.Quare fauũ ↄmedit dñs vt reſurrectõeʒ ꝓ⸗

baret:nõ vt tuis faucibꝰmella pmitteret.piſcẽ
in pꝛunis aſſum petijt: vt dubitãtes ↄfirmaret
apłos:qͥ ad illũ accedẽ nõ audebãt:qð putarẽt
ſe ſpm̃ vidẽ nõ coꝛpꝰ.Archiſynagogi filia ſuſci

tat᷑: ⁊ cibũ appetit.Laʒarꝰ q̃triduanꝰ moꝛtuꝰre

ſurgit:⁊ pꝛãdẽs inducit᷑:nõ qꝛ apð inferos eſu

riebat:ſᷣ qꝛ difficktas opis ſcrupuloſitatẽ fidei

inqrebat. Quõ veras manꝰ⁊ veꝝ oñdit latus:
ita vere ↄmedit cũ diſcipuł: vere ãbulauit cuʒ
Cleopha: vera lingua locutꝰ ẽ: cũ oibꝰ vo accu

0 4

bitu diſcubuit in cena:veris manibꝰaccepit pa
nẽ:bñdixit:ac fregit:⁊ poꝛrigebat ilł.qꝛ aũt ab
ocuł repẽte euanuit:vtus dei ẽ:nõ vmbꝛe ⁊ fã
taſmatis. Alioqn ⁊ añ reſurrectõeʒ:cũ eduxiſ⸗
ſet eũ ð Naʒareth:vt pᷣcederet in ſuꝑcilio mon
tis:trãſiuit ꝑ medios.i.lapſus ẽ ð manibꝰ eoꝝ
Nũqͥd iux Martionẽ dicẽ poſſumꝰꝙ ideo na
tiuitas eiꝰin fãtaſmate fuerii ꝙ naturã qͥ tene
batr elapſus ẽ:qð magis lʒ:h̊ dno nõ lʒ: Apol⸗
loniꝰTheaneꝰ ſcribit:ꝙ cũ añ Domitianũ ſte⸗
terit in ↄſiſtoꝛio:repẽte nõ ↄꝑuit.Nolite potẽ⸗
tiã dñi Magoꝝ pᷣſtigijs adeq̃re:vt videat᷑ fu⸗
iſſe quod non fuit:⁊ putet᷑ ↄinediſſe ſine denti⸗
bus:ãbulaſſe ſine pedibꝰ: fregiſſe panẽ ſine ma
nibꝰ:locutũ eſſe ſine lingua: ⁊ latꝰ mõſtraſſe ſi⸗
ne coſtis.Et quõ inqͥes nõ cognoſcebãt eum in
itinere:ſi ipᷣm hẽbat coꝛpꝰqð habuit.Audi ſcpᷣ
turã dicẽtẽ. Oculi eoꝝ tenebant᷑:ne eũ cogſce⸗
rẽt.Er rurſum. Aꝑti ſunt oculi eoꝝ:⁊ coguetr᷑t
eũ. Nũqͥd aliꝰ fuit qñ nõ cogſcebat᷑: Et aliꝰqñ
cognit ẽ:Certe vnꝰ atq; idẽ erat.Cogſcere ̊ ⁊
nõ cognoſcere oculoꝝ fuit:nõ eius qͥ videbat᷑:
licʒ ⁊ ipᷣius fuerit.oculos em̃ tenebat eoꝝ:ne ſe
cogſcerẽt.Deniq; vt ſcias erroꝛeʒ qͥ vᷣſabat᷑ in
medio:nõ coꝛpis dñi:ſᷣ oculoꝝ fuiſſe clauſoꝛũ.
Apꝑpti ſunt oculi eoꝝ inqͥt:⁊ coguerũt eũ. Añ⁊
Maria Magdalene qᷓ;diu non cognoſcebat
Jeſum:⁊ viuũ q̃rebat int᷑ moꝛtuos:hoꝛtulanũ
putabat:agnoſcit:⁊ dominum vocat.NPoſt re
ſurrectiõeʒ Jeſus ſtabat in littoꝛe. diſcipuli in
naui erãt.ceteris nõ cosgſcẽtibus eũ:dicit diſci⸗
pulus quẽ diligebat Jeſus Petro: dñs ẽ. NPꝛi
oꝛ em̃ vᷣgitas vᷣginaſe coꝛpꝰagſcit.idẽ erat:añ
idẽ oibus videbat᷑. Statiq; ſubiũgit᷑.⁊ nẽo au
debat introgare eũ tu q̊ͥs es: ſciẽtes ꝙ dñs eſt.
nẽo audebat:qꝛ deũ ſciebãt. Aeſcebãt᷑ cũ pꝛã⸗
dẽte:qꝛ hoĩeʒ ⁊ carnẽ videbãt.nõ ꝙ alit᷑ ðs ali
ter hõ eſſet. Sʒ vnꝰatq; idẽ filiꝰ dei.cogſcebat᷑
vt hõ:adoꝛabat᷑ vt dñs. Scʒ nũc mihi philoſo
phãdũ ẽ:incertos eſſe ſenſus nr̃os:⁊ maxie vi⸗
ſum. Carneades aliqͥs ab iferis excitãdus: vt
ꝓferat remũ in aq̃ fractũ videri:poꝛticꝰlõgius
anguſtioꝛes:rotũdos ꝓcul turriũ ãgulos:colũ
baxꝝ colla ad ſinglas ↄuͦſiones coloꝛẽ mutãtia.
Cũ Rhode Petꝝ nũciaret:⁊ aplis diceret:ob
piculi magnitudinẽ euaſiſſe nõ credũt fãtaſma
ſuſpicant᷑. Poꝛro ꝙ clauſis ingreſſus ẽ oſtijs
eiuſdẽ vtutis fuit:cuiꝰ ⁊ ocułeuaneſcẽ.Lynce
us (vt fabule ferũt) videbat trãs ꝑietẽ:dñs in
greſſus clauſis oſtijs fataſma fuerit:intrare nõ
potuerit. Aqͥle ⁊ vultures traſmarina cadaue⸗
ra ſentiũt Saluatoꝛ apłos ſuos niſi oſtiũ aꝑue
rit nõ videbit. Dic mihi acutiſſime diſputatoꝛ
qd ẽ maiꝰ:tãtã terre magnitudinẽ appendẽ ſuꝑ
nihilũ: ⁊ ſuꝑ aqᷓꝝ incerta libꝛare:an deũ trãſire
dauſam poꝛta: An creaturam cedẽ creatoꝛi⸗

Qð magtis ẽ tribuis.qð minꝰẽ iuniaris e
trꝰ ſuꝑ aqᷓs ãbulat gradi ⁊ ſolido coꝛpe.Mol
lis vnda nõ cedit:paululũ fides dubitat.⁊ ſta⸗
ti naturã ſuã coꝛpꝰ intelligit:vt ſciamꝰſuꝑ aqs
nõ coꝛpꝰ ãbulaſſe:ſᷣ fidẽ. Oꝛo te qͥ tm õ reſurre
ctionẽ ſentiẽs argumẽtaris vt nihil ſimpłr me⸗
cũ loq̃ris. Credis vere dñm reſurrexiſſe in eo⸗
dẽ qͥ moꝛtuus:qͥ ſepultus ẽ coꝛꝑe:an nõ credis

gat᷑:Si nõ credis:qͥd ita imꝑitoꝝ aias ⁊ reſur

rectõeʒ caſſo noie vẽtilas: Audi nuꝑ ð Mar⸗

tionis ſchola qͥdẽ vt inqt ei:qͥ in hac carne:⁊ in
his oſſibus reſurrexerit: gaudẽs animus ſtati
intulit. Cõſepulti em̃ ſumus:⁊ ↄſurreximꝰcuʒ
xpᷣo ꝑ baptiſmũ aie an carnis reſurrectiõeʒ di⸗
cis: Rũñdit:nõ ſolius aie:ſᷣ carnis q̃ cũ aĩia rena
ſcit᷑ in lauacro.Et quõ ꝑibit q̃ in xpᷣo renataẽ.
Quia ſcpᷣtũ ẽ ait.Caro ⁊ ſanguis regnũ dei nõ
poſſidebũt.Attẽde obſecro te qͥd dicat᷑:caro ⁊
ſanguis regnũ dei nõ poſſidebũt. Nunqͥd non
reſurgẽt:Abſit:ᷣ nõ poſſidebũt.q̃re non poſſi⸗
debũt⸗ Quia ſequit᷑. Neq; coꝛruptio icoꝛrupti
onẽ poſſidebit. Tãdiu g̊ regnũ deinõ poſſide⸗
bũt:qᷓ;din caro tĩ ſanguiſq; ꝑmãſerint.Cuũ ãt
coꝛruptiuũ induerit incoꝛruptõeʒ.⁊ moꝛtale in
duerit iĩmoꝛtalitatẽ ⁊ lutũ carnis in teſta fuerit
excoctũ:qͥ pᷣus gqui põdere pᷣmebat᷑ in terrã: ac

ceptis ſpũs pẽnis ⁊ immutatõis nõ abolitiõis

noua gła volabit ad deũ.Et tũc iplebit᷑ illð qð
ſcpᷣtũ eſt. Abſoꝛpta ẽ moꝛs in victoꝛia. Abi eſt
moꝛs ↄtẽtio tua: Abi ẽ moꝛs aculeꝰ tuꝰ: Pꝛe⸗
poſtero oꝛdine ð aĩaꝝ ſtatu ⁊ carnis reſurrecti
one rñdimus.omiſſiſq; pᷣncipijs epłe:tota nob
3 egregios tractatꝰ eisfuit diſputatio. Malui
mus em ð dei rebus qᷓ; de nr̃is iniurijs dicere.
Si peccauerit hõ in hominẽ rogabunt ꝓ eo ad
dñm. Si aũt in deũ peccauerit:qͥs oꝛabit ꝓ eo

Niüc e diuerſo ſunt omnia:noſtros aduerſari⸗

os ĩmoꝛtali odio ꝑſeqͥmur:blaſphemãtibꝰ deũ
clementẽ poꝛrigimus manum.ſcribit ad The⸗
epn epᷣm Apologiã: cuius iſtud exoꝛdiũ
ẽ. Tu qͥdẽ vt hõ dei:⁊ aplłica oꝛnatus gra: cu⸗
ram omniũ eccłaꝝ: maxime eius qᷓ in Hieroſo⸗
lymis ẽ ſuſtines:cũ ipᷣe pluribus iollicitudim⸗
bus eccleſie dei:que ſub te eſt:deſtringarl.lau⸗

dat faciẽ:ad ꝑſonã pᷣncipũ trahit: tu d regulas
q̃ris eccłaſticas.⁊ Nyceni ↄcilij canonibꝰ vte⸗

ris:⁊ alienos clericos ⁊ cũ ſuis epᷣis ↄmoꝛãtes

niteris vſurpare:rñde mihi: ad Alexandrinuʒ

epᷣm paleſtia qͥd ꝑtinet: Niſi falloꝛ:hᷣ ibi decer

nit᷑: vt paleſtine metropoł ceſarea ſit: ⁊ totius
oꝛiẽt Antiochia.Aut igit᷑ ad ceſariẽſem epᷣm:
referre debueras:cui ſpꝛeta cõione tua coicare
nõ noueras. Aut ſi ꝓcul expetẽdũ iudiciũ erat
agd Antiochiã potiꝰ lr̃e digerẽde.Sʒ noui cur

Celſares:cur Antiochiã noluer miitẽ. ſciebas

—

Si credis cur iſta ꝓponis ꝑ reſurrectio dene

atuse
ſbenol
ohon
ſuſpi
Aapuc
debuer⸗
füpbin
dignita
gaione
foohabe
ttater⸗
ſiſſch⸗
Ile
ſönin
exqno
ferant.
legnt
Uncen
gbeoten
Nlupor
Ministen
luluhein
icoadi
bisei
1ern
diſid
bitean
legatu
i:2)
Dicere.
leonti
Iltaltor
ſſtpnitis
dſeinege
ſoscurn
np;
Clenus:⸗
iſtadſins

iſcissloe

larco⸗
ſtenven
fdeſoc
pone
B fhäͤſapi
pologe
(ollabo⸗

luoſſar

bepia
pbei
fuitgli
cegdegq

nobislo

lutreg

iitd
P
Gnſc⸗
nizein
Dlſinkre
mepſſeinen
Lannöcrds

—

drüiptnir
inusch⸗
lbaarein
Ssanmnsft
Numnnen
finin
bicitiumn
nchonnni
iregnüdai

Adciian
ät DunSeon

tämmrſ⸗
Nmnpeiongt
füdani oi
gnürn Di
Noeanenien
monthtimn
neheinmi
losnbitis

ütpttſmtaad

1nnen
giutewipe⸗
1ans tinn
geogeemnd
atmwlhli
ginunis er⸗
ughunpert
irasonbiln
htrosadueſt⸗
iheon

Tractatus III Epuſtola XXII

q̃d fugeres:qͥd vitares, maluiſti occupatis au

ribꝰmoleſtiã facere:qᷓ; debitũ. MMetropolitão

tuo honoꝛẽ reddẽ. Nec h̊ dico: ꝙ pᷣter aĩcitias
q̃ ſuſpitõeʒ gnant:qͥcqᷓ; in gñatõe repᷣhẽdam.v
qꝛ apud int᷑rogãtes magis ⁊ pñtes te purgare
debueras. ¶iſiſti religioſiſſimũ hoieʒ IZſido

rũ pbrjm: viꝝ potẽtẽ tã ex ipᷣa inceſſus ⁊ habitꝰ

ℳ

dignitate:qᷓ; diuĩe intelligetie:curare etiq eos:
q̃ aio vehemẽter egrotãt: ſi tñ ſenſum ſuilãgo⸗
ris habeãt.õ dei mittit hoĩeʒ dei.nihil inter⸗
eſt inter pprᷣm ⁊ epᷣm. eadẽ dignitas mittẽtis ⁊
miſſi h̊ ſatis impꝑite:in poꝛtu vt ðꝛ naufragium
Iſte Iſidoꝛus qͥ in celũ tuis laudibꝰ tollit:id⸗
ipᷣm infamat᷑ Allexãdrie: qð in Hieroſolyma.
ex qͥ nõ legatꝰadueniſſe videt᷑:ſ ſociꝰAlioqͥn ꝓ
ferant᷑ ⁊ lre manu eiꝰſcpᷣte.q̃ dẽ añ tres mẽſes
legatõis ad nos directe erãt:poꝛtãtes erroꝛem

AVincentio pᷣſbytero reddite ſunt.q̃ vſq; hodie

ab eo tenent᷑: q̃bus cohoꝛtat᷑ ducẽ exercitꝰ ſui.
vt ſuꝑ petraʒ fidei ſtabili ꝑſiſtat ᷓdu: necnr̃is
minis terreat᷑. Nollicet᷑ ſe anqᷓ; legatõis eẽt vl
la ſuſpitio: vẽtuꝝ Hieroſolymã:⁊ aduẽtũ ſuũ
ilico aduſarioꝝ cuneos pterẽdos. Et int cera
his etiã vbis vtit᷑ Quõ fumꝰ in aere diſſoluit᷑

2 cera ad viciniã ignis.ita viſſipabit᷑ qͥ ſꝑ eccle

ſiaſtice fidei reſiſtẽs: nũc ꝑ hoies ſimplices ean
dẽ fidẽ inqetare conat᷑. Rogo te lectoꝛ:qͥ h̊ ſcri
bit:anqᷓ; yeniat:qͥd tibi videt᷑: An adüſariꝰ vł
legatus. Iſte ẽ quẽ nos pijſſimũ vel religioſiſſi
mũ: ⁊ vbũ expᷣmamus e vbo deicola poſſum⸗
dicere. Iſte eſt homo diuine intelligẽtie tã po⸗
tẽs:⁊ tãta inceſſus ac hitus dignitate vt qſi ſpi

ritał Hyppocrates lãgoꝛẽ aiaꝝ nraꝝ ſua potue⸗

rit pñtia mitigare. Si tñ nos voluerimſueme
dicine acqͥeſcẽ: curet ſe tali medicamie:qͥ etiã a⸗

lios curare ↄſueuit. Nob diuina illa intelligen
tia ꝓ EZ̈:po ſtulticia ẽ.Libẽter nr̃a ruſticitate lã
guemus:ne collyrio veſtro impie videre diſca
mus. Tue vo ſanctimonie ꝓ optima volũtate
qſi ad finẽ vſq; ꝑducta ſit.depᷣcamur dominuʒ
in ſctis locis nocte ⁊ die:vt reddat ꝑfectã mer⸗

9⁹

cedẽ:⁊ coꝛonã vite largiat᷑. Recte gras agl.ni⸗

ſi em veniſſet Iſidoꝛus tu in tota paleſtina taʒ

fidelẽ ſodalẽ nõ inueniſſes.niſi ille tibi ꝓmiſſuʒ

appoꝛtaſſet auxiliũ: hereres apð turbã ruſtico⸗
rũ:q̃ ſapiaʒ tuã intelligẽ nõ poſſet. Nec ipᷣa A⸗

pologia:ð q̃ nũc ſermo ẽ: Iidoꝛo pñte ⁊ młtũ

collaboꝛãte dictata ẽ.ipᷣe idẽ ẽ dictatoꝛ ⁊ baiu⸗

₰

lus l̃aꝝ.Cũ q̊ huc veniſſet:⁊ acceſſiſſet ad nos

tribꝰ vicibꝰ: ⁊ admonuiſſet tã diuine ſapie tue:
qᷓ; ꝓpᷣe intelligẽtie hñtia vba medicinã:nec ꝓ⸗
fuit alicui:nec ꝓfuit ei qͥcqᷓ;.ideoq; ad tres vi⸗
ces ð ad nos acceſſiſſe.vt in veniẽdo myſticuʒ

numey ↄleruaret q̊ Theophyli ep̃i mãdatum
nobis loquebat᷑: litteras ad nos ab eo miſſas:
noluit reddere.Cũq; diceremus:ſi legatus es:

um comitem qui ſequeſter paci

redde legatõis epłas.ſi epłaʒ nõ hẽs:quõ lega
tum te ꝓbab: Rñdit ſe hr̃e quidem litteras ad
nos.adiuratũ tñ ab Hieroſolymoꝝ epᷣo ne no
bis eas redderet. En legati ↄſtãtia:qͥ vt paceʒ
faceret:⁊ ſuſpitõeʒ in alterã ꝑtẽ fauoꝛis exclu⸗
deret: equũ ſe vtriſq; tribuit.⁊ qꝛ ſine ẽplaſtro
venerat:⁊ medicoꝝ armamẽta nõ hẽbat:iccir⸗
co eiꝰmedicia nõ ꝓfuit.ieronymꝰ inqᷣt ⁊ qui
cũ eo ſunt: ⁊ ſecreto ⁊ coꝛã oibus frequẽtiſſime
⁊ ſub iuriſiurãdi teſtificatiõe ſatis ei fecerũt:ꝙ
nũqᷓ; ð nobᷣ ãbiguitatẽ aliquã habuerit fidei di
cẽtes. Quõ qͥ tpe q cõicabamus ei:⁊ tũc ſitr
eundẽ affectũ hẽbamus de rõne ſidei. Videte
q̃d faciat ↄcoꝛdia dogmatũ. Iſidoꝛus qͥvt hec
ſigniſicaret: ei ſociꝰ erat:hõ dei ⁊ pbr Theoſe⸗
beſtos:⁊ vir potẽs ⁊ ſacro ac venerabili iceſſu
⁊ diuine intelligẽtie ⁊ Hyppocrates xpᷣianoꝛũ
vocat᷑.Ego miſellus dũ in ſe olitudine deliteſco
a tãto põtifice repẽte trũcatus:pbĩinomẽ ami⸗
ſi. ⁊ ñ iſte Hieronymus cũ pãnoſa turba ⁊ ſoꝛ
didat gregibus qͥd Iſidoꝛo illi fulmini auſus
ẽrñdere:ait ne foꝛteille nõ crederet:⁊ opꝛime⸗
ret eos pñtia:⁊ mole coꝛꝑis ſui:nõ ſeł:vᷣ frequẽ
tiſſime iurauerũt ſe eum: de quo queſtio erat:
ſcire oꝛthodoxum: nec vnq; in ſuſpitõe habuiſ
ſe hereſeos. Oaꝑptum impudenſq; mendaciũ.
O teſtimonium ꝓ ſe nec Catoni creditum. In
oꝛe em̃ duoꝛum vel trium teſtiũ ſtat omne ver⸗
bũ.alicui ne dictũ: aut tibi aliqũ mandatumẽ:
ꝙ ſine ſatiffactõe fidei cõionẽ tuam ſubiremus
QAñ ꝑ viꝝ diſertiſſimũ ⁊ xpᷣianiſſimũ Archela
is erat ↄditus lo
cus federis fuit. Nõne h̊ in pᷣmis poſtulatũ eſt

vt future concoꝛdie fides iaceret fundamenta⸗

Pollicitus ẽ eſſe ſe ventuꝝ. Inſtabat dies pa⸗
che:frequens monachoꝛum turba venerat ex
pectabaris in loco.qͥd faceres neſciebas.repẽ⸗
te mandaſti egrotare te.neſcio q̃̊ algoꝛis vi illa
diete nõ poſſe venire. Ludio ne dũ epᷣs Hloqᷣr
None ven eſſe qð dicis:ꝑfrigeſcas. Eccłe cãʒz

negligis:? Tot viroꝝ ⁊ xpianoꝝ ⁊ mõachoꝛuzʒ

patiaʒ tẽptas⸗ Noluimꝰtibi occaſionẽ dare. vi
debamus em̃ ſtrophã dilatõis tue iniuriã pati
entia vicinꝰ. qͥd ſcribit Archelaꝰ: Monet alte
ro ⁊ tertio die manere:ſi velles venire:⁊ ille oc

cupatꝰ (muliercula em venire nõ ceſſauit) duʒ

nauſeã euaſiſſet:nr̃i penitꝰoblitꝰ ẽ.poſt duos g

mẽſes tãdẽ expectatus veit Iſidoꝛus:qͥ nõ vt᷑

tu fingis ꝓte teſtimoniũ: cãz poſtulate ſatiſfa
ctionis audiuit. Cũ em obijceret nob qre ei cõi

caſtis ſi hereticus erat. Audiuit ab oibus:cõi⸗

cauimus nihil de hereſi ſuſpicantes. Moſtquã
vo a beato papa Epiphanio ↄuentus tam ſer
mone qᷓ; litteris reſpondere contempſit:cũciis

monachis ab eodem Epiphanio ſ⸗ cripta vene⸗
rũt.vt abſq; ſatiſſactõne fidei:nullus eitemere

0 5

Dars
cõicaret.pᷣſto ſunt l̃e: nec ſuꝑ hac re dubitari
põt. Hec ſuntq̃ fratꝝ turba rñdit: nõ vt tu ar⸗
gumẽtarijs:ex eo tenõ eſſe hereticum:qꝛ aliqũ
nõ dictus ſis. ac em roe egrotare nõ debebit
dañ egrotatõeʒ ſanus fuit. Añ aüt ceptü ẽ de

oꝛdinatõne Nauliniani: ⁊ alioꝝ qui cũ eo ſunt
tunc videntes ſe repᷣhendi:cũ ppter

ventilari

charitatẽ atq; ↄcoꝛdiam ↄcederent᷑ eis omnia

hoc aũt ſolum expeteret᷑: vt licet ab alijs j re⸗
gulas oꝛdinati eſſent:tñ ſi ubijcerent᷑ ecclie dei:

yt nõ ſcinderẽt eam: neq; ꝓpꝛium ſibi facerent
pncipatũ.In hoc oĩo acquieſcẽtes ceperũt p⸗

parẽt in nob. Sin aũt arguerent᷑ erroꝛis ⁊ cul⸗
pe.:cum penitus nõ queãt de iſtiuſmodi ꝗ̃ſtio⸗
nibus diſt putare:ſatiſfactõeʒ errati ꝓpꝛij nõ in

ueniẽtes ad iſta ↄfugerit: nõ quo ſperarẽt nos

poſſe ↄuinci:ſᷣ famam noſtram ledere niterent᷑

Quod ꝑplexa oꝛatio eſt: nemo vitium interpᷣ⸗
tatoꝛis putet.talis em ⁊ greca eſt. Interim ego
gaudeo:ꝙ qui me decollatuʒ putabam:ſubuo

mihi pᷣſbyterij caput video repoſitũ. dic¶ vos

oio ↄuinci nõ poſſe:⁊ venire ad pᷣliũ phoꝛreſcd

ſi cauſa diſcoꝛdie nõ ex diſſ. entiõe nidei eſt: ſ ex
NMauliniani vt dicis oꝛdinatõe deſcẽdit:q̃ tan⸗

ia ſtulticia ẽ volẽtibus occaſionẽ dare:nollerf

dere:? ↄfitere fidẽ: ſ tñ rñũde quod quereris: vt
oĩbus luceat:non de fide:ſᷣ de oꝛdinatione eſſe
certamen. qᷓdiu em interrogatus de fide tacue
ris:põt tibi dicere aduerſarius:nõ ẽoꝛdinatio
nis cã:ſᷣ fidei. Si oꝛdinatiõis cauſa ẽ ſtulte fad
de fide introgatus tacere.ſiidei ſtulte p̃tẽdis:

oꝛdinatõeʒ. Moꝛro qð dicis te petiſſe vt ſubij

cerent᷑ eccle dei:⁊ nõ ſcinderẽt eã: neq; ꝓpꝛiuʒ
ſibi facerent oncipatum: de qbus dicas nõ ſaſj
intelligo. ſi de me ⁊ de pbr̃o Innocentio ſatis
multo doꝛmiſti tꝑe qͥ poſt annos tredeci nunc
excitatꝰhec loq̃ris.Ob id em ⁊ ego Antiochiã
Z ille Cõſtãtinopolim vꝛbes celeberrimas de⸗

ſeruimus: nõ vt te in Pplis pᷣdicantẽ laudaremꝰ2

vt ina ris ⁊ in ſolitudine dureſcẽtia petã de⸗
flentes: pᷣi in nos miſericoꝛdiã deflecterem.
Si aũt de Pauliniano tibi ſermo ẽ: vide eum

ep̃o ſuo eſſe ſubiectũ: vſari Cypꝛi: ad viſitatio

nẽ nr̃aʒ intdũ venire:nõ vt tuũ:ſ vt alienũ ei⸗
videlʒ aqͥ oꝛdinatus ẽ. ꝙ ſi hic etiam eſſe volu⸗
erit:⁊ in exilio nr̃o qͥetus in ſolitudie viuẽ: qͥd
tibi dʒ: niſi honoꝛẽ quẽ oĩbꝰ debem?epis? Fac
ꝗa teoꝛdinatũ:idẽ ab eo audies:qð a me miſello
hoie ſcẽ mẽoꝛie epᷣs NHaulinus audiuit. Num
rogaui te vt oꝛdiarer: Si ſic pbrjm tribuis: vt
mõachũ noõᷣ non auferas:tu videris ð iudicio
tuo. Sin aũt ſub noi
g ſeculũ dereliqͥ:ego habeo qð ſp habui:nul⸗
lũ diſpẽdium in oꝛdinatione paſſus es.⁊ nõ in

e pbr̃i tollis:⁊ mihi ꝓpter

I

quit ſcinderẽt eã: neq; ppũ; ſibi facerẽt pᷣncipa⸗
tũ. Quis ſcidit eccłaʒ: Nos qᷣꝝ ois domꝰ beth

leẽ in eccła cõicat: An tu:qͥ aut bñ credis:⁊ ſu⸗
pbe de fide taces:aut male:⁊ vereſ. cidis eccłaʒ
Nos ſcindimꝰ eccłaʒ:qͥ añ paucos mẽſes circa
dies pẽthecoſtẽ cũ obſcurato ſole: ois mũdus

— „

iã iãq; futuꝝ iudicẽ foꝛmidaret:q̃draginta diũ

ſe etatis ⁊ ſexus pbris tuis obtulimus baptizã

dos: Et certe qͥnq; pbr̃i erant in monaſterio:qͥ
ſuo iure poterat baptiʒare:ſ noluerunt qcqᷓ; 3

ſtomachum tuũ facere: ne ⁊ hec tibi de fide re⸗

1t ꝓ⸗ ticendi daret᷑ occaſio. An tu potius ſcindis ec⸗
Ponere de ſide:⁊ oibus notũ facere:ꝙ ſi nõ ar⸗

guerent ij qͥ cũ HHieronymo pbr̃o erãt: nil cul-

cleſiã:qͥ pᷣcepiſti Gethleẽ pbr̃is tuis:ne ↄpetẽ

tibus ñis in paſcha baptiſt mũ traderẽt: quos

nos Dioſpolin ad afeſſoꝛẽ ⁊ eᷣm miſim Bio⸗
nyſiũ baptiʒãdos.Eccłaʒ ſcidere dicimur qͥ e

cellulas nr̃as:locum eccłe nõ habemus: At tu

ſcindis eccłaʒ:qui mãadas clericis tuis:vt ſiqͥs

Naulinianũ ab Epiphanio epᷣo ↄſecratũ pᷣſby
tex dixerit: ecckam phibeat᷑ intra re.Ex q; tẽpe
vſq; in pñtẽ diẽ videmus tin ſpecũ dñi:⁊ here
ticis intrantibus ſuſpiramus ꝓcul poſiti.nos

ne ſumus qui eccłaʒ ſcindimus: An ille qui vi
uis habitaculũ: moꝛtuis ſ. epulchy negat:qͥ fra
trum exilia poſtulauit: Quis potiſſimum illaz

ferã totius oꝛbᷣ ceruicibus imminẽtem 3 nras

ceruices ſpecialiter icitauit: Quis oſſa ſancto⸗

uim ⁊ innoxios cineres ſcindens hucuſq; vbe
rariab imbꝛibus ſinit: his nos blandimentis
paſtoꝛ bonus inuitat ad pacẽ:⁊ ꝓpꝛiuʒz arguit

facere pncipatu:qͥ oibus epᷣis rectã dũ taxat ſi⸗

dem tenẽtibus a cõione ⁊ charitate ſ. ociamur.
An tu ſolus eccla es:⁊ qͥte offenderit a xpᷣo ex.

cludit᷑.Siad ꝓpꝛium deuenimus oncipatum
oñde nos in pochia tua habere epᷣm. ꝙ tibi nõ
cõmunicamus:ſidei eſt:reſponde ⁊ oꝛdinatio⸗
nis erit.Occaſionẽ quoq; fingunt aliam l̃aꝝ:
quas dicunt ſibi ſcripſiſſe Epi phanium. .
dabit ille rõnem ꝓ oibus q̃ geſta ſunt añ tribu⸗
nal xpᷣi: vbi maioꝛ ⁊ minoꝛ abſq; vlla pſonarũ

acceptione iudicabit᷑ tñ quõ poſſunt illius ni
ti epiſtola: quã de oꝛdinatõe Mauliniani illici

ta: ⁊ illoꝛum qui cum eo ſunta nob coargutus
ſcpſit: ſicut ⁊ ipa epiſtola eius in exoꝛdio ſt uo ſi
gmigente Rogo que tanta eſt cecitas cineritijs
1

cut aiunt tenebꝛis inuoluta⸗ Dicit nos occa⸗
ſionem fingere: 2 Epiphanij aduerſus ſe litte⸗

ras nõ habere. ſtatimq; ſubiungit:quõ pñt il⸗
lius niti epiſtola:quã de oꝛdinatõe NMaulinia⸗
ni illicita: ⁊ eoꝑ qui cum eo ſunt: a nobis coar⸗
gutus ſcpᷣſit: ſicut ⁊ ipᷣa epiſtola eius ĩexoꝛdio
ſuo ſignificat: nõ habemus epiſtolam. Et que

eſt illa epła que in exoꝛdio ſuo de Pauliniano

loquit᷑:Eſt ne aliquid poſt exoꝛdium cuius tu

times facere mentionem:A teẽ coargutus eta
us:qua Naulinianus erat. Mꝛeſbyteꝝ oꝛdias

glegetin
ſtiſa
nie
Dracon
Ueihn
reut
beſcson
hii pvo⸗
ſunni⸗
phunio:
dognantk
Geoſtrn
N
derenan
gr. Pee
lömale
hoͤtfce
buoarpu
litartstel
Biihp
Dericri
ſisſher
oſ

wori
inqus.
udis
ſoonoin
Tlenitatis
noſtatiſe
ſbs hoͤful
ſgig alua
Aßdici.
ldie⸗g
negemnitis
lensvolun
gep varios
Auen
neſtici.
lnns Epo
hounͦ
busfi
dulcgpee
llhe ptn
c volit
höteff imn
nntii
ii
ſob dch
kane
K voceͤte
n

Drbennsn
nsuis ſe
o)ſenatiöͤ
hmme Erai
eci dirtte⸗
pallpoſtins
us: Alegnt
ulchrnrgnfn
Sponilimni
mnminarn'i,
Qlisoſtlun⸗
Emsbralgfe
Mosdhnndnnte
cüt prizrg
Peni)irrn
nmiuteſcunu.
atitßer
mimmsinonnun
artchn gehin
Mdetalu⸗
ngntdimkr⸗
gohanimn
Einſunirtr
iig nuge
öoſunliun

SSE

e autund

inzond
nglu
SadtscMen⸗

Dionnse

indnoſuſ .
iungravoht
nuiepul⸗
—
Holncigii
Gioinhit

depelin

Fo. XCI
Tractatus III Epiſtola XXIII

æ legatũ mittis ac ſociũ: tãtãq; hẽs ſiduciã: vt

vbi Paulinianũ mẽtitꝰ es pueꝑ:illuc puerum
mittas pbrm. Itẽq; Theoſobiũ Thyrie eccle
dyaconũ facis pbrjm: ⁊ 3 nos armas:illiuſq; i
nos abuteris eloquẽtia.tibi ſoli lʒ eccłe viã cal

care.tu qͥcqd feceris:noꝛma doctrine ẽ.nõ eru⸗
beſcis an tribunal Ep̃i iudicãdũ tecũ Epipha
niũ ꝓuocare: Que ſequunt᷑ poſt h̊ capłm:hec

ſunt mẽſe ſue ⁊ domꝰ ↄtuberniũ imputat Epi⸗

phanio:ſcribitq; eũ nũqᷓ; eſſe ſecũ de Oꝛigenis
dogmatibus locutũ:⁊ ſui iuriſiurãdi teſtiſicati
one ↄfirmat dicẽs:ne ſuſpitõeʒ qͥdẽ(ſic ðs teſt
eſt)ꝑuſe in nos fidei ſe hre mõſtrauit.nolo rñ⸗
dere ⁊ arguere acrit᷑:ne hiunn epᷣm ↄuicẽ vide⸗
ar. Pꝛeſto ſunt płes epłe Epiphanie.vna ad
ipᷣm:alie ad epᷣos paleſtios: ⁊ nuꝑ ad romanũ
põtificẽ.in qͥbꝰ dicẽ ſe eũ coꝛã multis ð dogmati
bus arguẽtẽ:nõ meruiſſe rũſum:totũq; nr̃e ꝑ⸗
uitatis teſtis ẽ mõaſterfin.
Bii Hieronymi pbr̃i ad Theophylũ papã
Alexãdrinũ Apologia. In q̃ calũnias Joan⸗

nis Hieroſolymitani refellit:⁊ Oꝛigenis ſecta

toꝛẽ onñdit. E XxIII

ſoꝛẽ:qͥ ꝑgẽs ad preʒ aplis loqbat᷑
„ Pacé meã do vob: pacẽ mea reli
qͥ vob: illius q; felicitatis ↄpotẽ te eſſe teſtata

⁊: in quã bti pacifici nüũcupant᷑. Glãdiris vt pr
erudis vt mgr:inſtruis vt põtifex. VNeniſti ad
nos nõ in maieſtate vge: ᷣ in ſpũ benignitatis

⁊ lenitatis ⁊ mãſuetudis:vt humilitate pipᷣ
mo ſtati ſermone reſonares. Qui moꝛtaliũ ge⸗
nus.nõ fulminãs ⁊ tonãs:ſᷣ in pᷣſepe vagiẽs:⁊
iacẽs ſaluauit in cruce.Legimꝰem̃ in typo illiꝰ
añ pᷣdictũ. Memẽto dñe dauid:⁊ ois maſue⸗
tudis eiꝰ.Et in ipᷣo poſtea pñtatũ eſt. Diſcite a

me:qꝛ mitis ſum:⁊ humił coꝛde. Vñ ⁊ multa ð

ſacris voluminibꝰ ſuꝑ pacis laude ꝑſtringens
gch varios ſcᷣturaꝝ cãpos moꝛe apũ volans
q̃cͥd dulce ⁊ aptũ ↄcoꝛdie fuit artifici eloquio

7

meſſuiſti. A te currẽtes igit᷑ ad pacẽ imitati ſu

mus. Expoſita ad nauigadũ vela:crebꝛioꝛ ex⸗
hoꝛtatõ is tue aura ↄpleuit: vt nõ tã retractãti⸗
bus faſtidioſis:qᷓ; vt auidis ⁊ plenis faucibus
dulcia pacis fluẽta biberemꝰ. Veꝝ qͥd faciemꝰ

in qͥ ptate volũtas tm pacis ẽ:nõ effectus. E
qᷓ;qᷓ; volũtas q; apud deũ ꝓpoſiti ſui mercedẽ

hẽat:tñ imꝑfectũ opꝰ etiã volẽtes meroꝛe ↄtri
ſtat. Qð ſciẽs ⁊ apłs ꝑfectiſſimã videlʒ pacem
in vtriuſq; ꝑtis volũtate ↄſiſtere: qᷓ;tũ inqᷣt ex
nob ẽ:cũ oibus hoibꝰ pacẽ hñtes.Et ꝓpheta:

Max pax. Et vbiẽ pax:Hihil em grade ẽ: pa⸗
cẽ voce pᷣtẽdere: ⁊ opꝑe deſtruere. Aliud inniti:
aliud demoſtrare. vbis ſonare )coꝛdiã: re exi⸗

munus tuũ a

Diſtola tua he

e feditatis dñice te indicãs poſſeſ-

gere ſeruitutẽ. Nolumꝰ nos pacẽ. Et nõ ſolũ
volumꝰ:ſ rogamꝰ.Sʒ pacẽ xpᷣi:pacẽ verã:pa
cẽ ſine inimicitiis:pacẽ in q̃ nõ ſit bellũ inuolu⸗

tũ.Pacẽ q̃ nõ aduſarios ſubijcit: ̊ aicos iũgit

Quid dñatõeʒ pacẽ vocamꝰ⸗⁊ nõ reddimꝰ v⸗

nicuiq; rei vocabulũ ſuũ: vbi odiũ ẽ:appellent

inimicitie: vbi charitas: ibi tmmõ pax vocet᷑.
Nos nec eccłiaʒ ſcidimus:neq; a patrũ cõione
diuidimur. Sʒ ab ipᷣis (vt ita dicam) cunabul:

catholico ſumus lacte nutriti. Nẽo nãq; magl

eccłaſticus eſt:qᷓ; qui nunqᷓ; hereticꝰ fuit.Sed
ignoꝛamus abſq; charitate pacẽ: ſine pace cõ⸗
munionẽ H q́; in euangelio.Si offers
altare: ⁊ ibi recoꝛdatꝰ fueris:qꝛ
frater tuus hʒ aliquid aduerſum te:dimitte ibi

munus tuũ coꝛã altari: ⁊ vade pᷣus recõciliari

fratri tuo. Et tũc veniẽs offer munꝰ tuum. Si

müũera nr̃a abſq; pace offerre nõ poſſumꝰ: qᷓ;to
magis ⁊ xpᷣi coꝛpꝰaccipe:Qua ↄſcia ad eucha

riſtiã xpᷣi accedã:⁊ rũdebo amẽ: cũ ð charitate

dubitẽ poꝛrigẽtis: Queſo te vt patiẽter me au

dias:nec vitatẽ adulatõeʒ putes.Quiſqᷓ; ne ti
bi inuitꝰcõicat: Quiſqᷓ; ne extẽta manu vtitfa⸗
ciẽe ⁊ int᷑ ſacras epulas Jude oſculũ poꝛrigit⸗

Ald aduẽtũ igit᷑ vt reoꝛtuũ nõ pauet mõachoꝝ

turba:ſᷣ gaudet:certati tibi pcedũt obuiaʒ.Et
de heremi latibuł exeũtes:ſua te cupiũt humi⸗
litate ſuꝑare.Quis eos ↄpellit exire: Nonnea
moꝛ tui:qͥs ꝑ heremũ ſuꝑatos i vnũ cogit.Nõᷣ
ne tua dilectio? Amari em parẽs dʒ.Amari pa
rẽs ⁊ epᷣs dʒ:nõ timeri.ãtiq̃ ſnia ẽ:quẽ metuit:
q̃s odit.quẽ odit ꝑijſſe cepit.vñ ⁊ i nris lris ciõ
initia puuloꝝ in tioꝛe ↄſiſtãt:ꝑfecta dilectio fo
ras mittit tioꝛẽ.HNõ q̃ras mõachos tibi eẽ ſub⸗

iectos: ideo magis ſubiectos hẽas. Tu offers

oſculũ:illi colla ſubmittũt.Exhibes militem: ?2
ducẽ ipetras:q̃ſi vnꝰ in pluribꝰes:vt ſis vnus
ex pluribꝰ. Cito idignat᷑ libertas: ſi oꝑꝛimit᷑.
MNẽo pł impetrat a libero:qᷓ; qͥ vᷣuire nõ cogit.
Nouimꝰ caones eccłaſticos. Nõ igramꝰ oꝛdi⸗

nes ſinguloꝝ: ⁊ lectõe ⁊ qͥtidianis exẽplis vſq;

ad hãc etatẽ multa didicimꝰmulta exꝑti ſumꝰt
qͥ in ſcoꝛpionibus cedit: ⁊ lũbis pris hreſe pu⸗
tat digitos groſſioꝛes:cito regnũ mãſueti Ha⸗
uid diſſipat. Certe Romanus ꝓyls ne in rege q̊
dẽ lupbis tulit. Dux ille iſraelitici exercitus:q̃
decẽ plagis afflixerat egyptũ:⁊ ad cuiꝰ iꝑiũ ce
lũ ⁊ terra ⁊ maria ſeruiebãt :int᷑ cũctos hoĩes:

q́ᷓs tũc terra gnauit: mãſuetiſſimꝰpᷣdicat᷑. Etiõ

ꝑ.xl.ãnos obtinuit pᷣncipatũ:qꝛ ptãtis ſuꝑbia
lenitate⁊ mãſuetudie temꝑabat. Lapidabat᷑ a
ꝓpło:⁊ ꝓ lapidatibꝰrogabattꝗꝛ poti deleri iÄß5e
vult de libꝛo dei:ne ↄmiſſus ſibi grex ꝑeat.Cu
piebat illum imitari paſtoꝛẽ: quẽ ſciebat etiam
errates oues ſuis humeris poꝛtatuꝝ. Maſtoꝛ i
qt bon⸗ ponit aiaz ſus p ouib⸗ ſuis. BHoniape

paſtoꝛis diſcipulus optat anathẽa eſſe p fratri

bus ſuis atq; cognatis:qͥ ſunt ifraelite ᷑m car

nẽ. Et ſi ille ꝑire cupit ne ꝑditi ꝑeãt: qᷓ;dto mag
bonis paſtoꝛibus nimietate ꝓuidẽduʒ ẽ:ne ad
iracũdiã ꝓuocẽt filios ſuos: ⁊ nimietate diui⸗
tie etiã leniſſimos aſpos eſſe ↄpellãt. Epła co⸗
git me bꝛeuiꝰ loqͥ. Doloꝛ lõgius: ſcribit in ſuis
illis vt ille vult pacificis:vt ego ſentio moꝛda⸗
ciſſimis lr̃is: qð nũqᷓ; a me leſus ſit.nec dictus
hereticus. Quonã igit᷑ mõ me ipᷣe ledit:egrotã
tẽ moꝛbo peſſimo:⁊ rebellẽ eccle vẽtilãs:ab a⸗
lijs laceſſitus accurrit aduerſarijs ꝑcere:lede⸗

re nõ ledentẽ:Añqᷓ; oꝛdinaret᷑ frater meus nũ

quã dixit fuiſſe inter ſe ⁊ ſanctum papam Epi⸗
phaniũ de dogmatibus q̃ſtionẽ.Et q̃ eũ rõ cõ⸗
pellebat:ſicut ipᷣe tñ ſcribit:ide int᷑ pplos diſpu
tare vñ nẽo qᷓrebat: Scit em pꝛudẽtia tua ꝑicu
loias eſſe hmõi q̃ſtiones:⁊ nihil eſſe tutiꝰ qᷓ; ta
cere:niſi foꝛte neceſſe ẽ loqui de grãdibus.Cer
te qð illud tm ingeniũ flumẽq; eloquentie fuit
vt in vno eccleſie tractatu cuncta compᷣhẽdiſſe
ſe dicit: ð qbus ſingulnouimus eruditiſſimos
viros infinita verſuum milia cõſcripſiſſe.Sed
hoc qᷣd ad nos: Nouerit ille qui audiuit: ſciat
ip̃e qͥ ſcripſit:meq; ab accuſatõe ſui ipᷣe etiaʒ li⸗
beret. Ego nec interfui:nec audiui. Anuse po
pulo ſum:immo nevnus quidem:quia multis
clamantibus tacui. Cõferamus arguẽtis accu
ſantiſq; ꝑpſonas.⁊ cuius vel meritũ vel vita vł
doctrina pᷣceſſerit:illi magis accõmodemus fi⸗
dẽ. Vides ne ꝙ clauſis vt ðꝛ oculis:ſumma q̃⸗
qꝙ; ꝑſtringã:nõ ta eloquẽs qð mẽte ↄcepi: qᷓ; in
dicans qͥd reticeã: Intellexi:te ⁊ ꝓbaui diſpu
tatõeʒ tuã.qð em eccleſiaſtice paci ↄſuleres:q̃⸗
ſi ſirenos cantus obturata aurepᷣtranſis.Alio
quin quia a ꝑua etate ſacris litteris eruditꝰes:
noſti quo ſenſu vnũquodq; dicat᷑: quõ in ãbi⸗
guis ſentẽtijs tuus ſermo liberatus:⁊ aliena ñ
dãnet: ⁊ nr̃a nõ deneget. Sʒ fides pura ⁊ aꝑta
nõ q̃rit ſtrophas ⁊ argumenta vᷣboꝝ.Qð ſim⸗
pliciter credit᷑:ſimpłr ↄfitẽdum ẽ. Doteram qͥ
dem libere ꝓclamare:⁊ int᷑ gladios q; igneſq;
babylonios dicere:cur aliud rñdet᷑ q; querit᷑:
cur non ſimplex nec aperta confeſſio: Totum
timet:totum temꝑat: totũ relinquit ambiguũ:
⁊ quaſi ſuꝑ ariſtas graditur. Nerum ſtudio ⁊
appellatione pacis: feruente ſtomacho vᷣba nõ
quomodo queruntur reſpondet: ac libere le⸗
dere leſus ipſe non audet. Ergo interim ſileo.
Nunc ⁊ diſpẽſationem meam vel imꝑitiam ſi⸗

mulabo vł metũ.quid mihi accuſanti facturus

eſt. qͥ vt ipᷣe teſtat᷑ laudãti detrahit:Tota eius
epła nõ tam expoſitõe qᷓ; noſtris plena eſt ↄtu⸗
melijs:nomen meum abſq; vllis officijs:qͥbus
nos inuicẽ palpare ſolemus homines frequen
ter aſſumitur:carpit᷑:vẽtilat᷑: quaſi de libꝛo vi

.ee

2=
- .
„ . 6 . .

uẽtiũ deletus ſum Sʒ illũ mee le ſugillauerũt
aut iſtiuſmõi nugas vnqᷓ; q̃ſieri:qͥ ab adoleſcẽ⸗
tia in mõaſterij clauſis cellulis magis eſſe volu
erim aliqͥd:qᷓ; videri. Quoſdã ex nob ſic cũ ho

noꝛe appellat: vt lacere:: q̃ſi ⁊ nos nõ poſſumꝰ
ea dicẽ:q̃ nẽo tacet:e ſeruo clericũ factũ crimia
tur:cũ ⁊ ipᷣe nõnullos eiuſcemõi clericos hẽat.
7 oneſiniũ legerit int᷑ Pauli renatũ vincula

dyaconũ cepiſſe eẽ ̊ ſeruo. Sʒ ſycophã t iacti

tat.⁊ ne ꝓbare cogat᷑ audiſſe ſe dicit.o ſi⁊ mihi
liceret dicere:q̃ multi clamitat: ⁊ alioꝝ maledi⸗
ctis acqeſcere:iã ⁊ nos intelligeret ſcire:q̃ oms
ſciũt.⁊ me q; audire:q̃ nullus ignoꝛat.Dicit ei
ut Pmia - calũnia reſtituta. Quis tã argu⸗
tũ ⁊ callẽs nõ gnoireſtztingenig Aule tanto
põt eloquẽtie

nus ferẽdũ ð ſycophãta edilẽ fieri: an ↄſulem⸗
Scit ⁊ ip̃e qͥd taceã:qͥd loq̃r: qͥd ⁊ ego audieri
qð ꝓ xpᷣi metu foꝛtaſſe non credã.Oꝛigenẽ ime

feſſoꝛ Hhylariꝰ fecit. ⁊ tñ vterq; nrm noxia q̃q;

detrũcãs vtilia trãſtulit.legat ipᷣe:ſi nouit.Ar
bitroꝛ em eũ aſſidua ↄfabulatõe ⁊ q̃ttidiano la
tinoꝝ ↄſoꝛtio Romanũ nõ ignoꝛare ſermonẽ.
Aut ſicerte penitus non imbibit:int᷑pᷣtent᷑ eiq̃
ſolẽt.⁊ tũc ſciet ⁊ me in h̊ ipᷣo laudãduʒ eſſe:qð

detrahit. Sicut em ꝑ interpᷣtatõeʒ ⁊ idiomata
ſcpᷣturaꝝ Oꝛigeni ſp attributa tranſiui: ſic iĩpie
tatẽ dogmatũ ↄſtatiſſime abſtuli:ſic vitatẽ ſer

uaui. Nunqᷣd ego in turba mitto Oꝛigenem⸗
NHũqᷣd vt ceteros tractatoꝛes ſcio me: alit᷑ hr̃e
ꝗpoſtolos:aliter relictos tractatoꝛes: Illos ſp.

vera dicere:iſtos in qbuſdã vt homies errare.

Nouũ defenſionis genꝰ:ſic Oꝛigenis vitia nõ
negare:vt cũ illo ceteros crimis videlicet queʒ

aꝑte defendere nõ audeas:multoꝛuʒ ſilierroꝛe
tuearis. Sex milia Oꝛigenis tomos nõ potat
q̃ſq; legere:qͥs ille nõ ſcpſit. faciliuſq; credo te⸗
ſtẽ huius ſermonis qᷓ; auctoꝛẽ eẽ mẽtitũ. Frẽʒ

meũ caãʒ dicit eſſe diſcoꝛdie.hoieʒ qᷣ qͥeſcit imo⸗
naſterij cellula:⁊ clericatũ nõ honoꝛẽ interpᷣta

tur:ſᷣ onus.Cũq; nos vſq; ad pñtẽ diẽ ficta pa

cis oñſione lactauerit:occidẽtaliũ ſacerdotum
ↄmouit aures:dicẽs eũ adoleſcẽtulũ ⁊ pene pu
eꝝ in ochia ſua Bethleẽ pbrjm oſtitutũ.Sihᷣ
veꝝ ẽ:cũcti Paleſtini epᷣi nõ igraãt. Monaſte⸗
riũ em̃ ſci pape Epiphanij noie vetus addictũ
in q̃ frat᷑ meus oꝛdinatus ẽ pbr in Eleutropoli
tano territoꝛio:⁊ nõ ĩ Heliẽſi ſitũ ẽ.poꝛro etas
eius:⁊ beatitudini tue nota eſt.⁊ cũ.xxx.ãnoꝝ
ſpatia iã ꝑuenerit:puto eã in hoc nõ eſſe rep̃hẽ
dendam: que iuxta myſteriũ aſſumpti hois in
REpo ꝑfecta ẽ. Recoꝛdet᷑ legis antique.⁊ poſt
xxv.anos a leuitica tribu eligi in ſacerdotium

5t eloquẽtie fiumini rũdere: Quid ẽ plus ſu⸗
ſtinere calũnia: an facere: Accuſare quem po⸗
ſtea diligas:an pcti veniã tribuere: Quid mi⸗

ut
giik i
Nie
dianon
geonte
luͤben
hineh
ſuonoie
auttnin
ſetiuse⸗
lanhab
nuoͤi
pererqh
weie
heateq⸗
klomat
lleſiſe
liis ſoce
pocuthe
auseC
Nerts
fünosb⸗
Poleim
bnor
mnus.
Aſic
Schite
riin:qᷓ
eanobe
üut/E.
ſox yb
agtad,
ſuonobn
llehien
Pitirng
banidini
haitſocie
Mdcit
Nücaſoa
Kcophlat⸗
hehauter
ſonllio
Allin
fmntihen
Duͤnclas
Uiunar
leginns:
Hemſuſtn

fioxdog
ihtich
dentlegen
diquiee

n. O
Ulfloone
nſtg

CnöAlam
Autintn
aſr elnpo⸗
ne Luen
Miimnin
Arapenei
gedi Hignir
ſobegſofec
ͤnd
Riheſtnnn
luöetcden
gomm
nbibnntzeit
olukitgt
uig dn
unnniveſeß
fultirptniſt
nind Cigeen
Sſchone in
aarors/e⸗
Nthonicscnn,
Oigene un
imis Mnce,
mulwnzſtane
ispmetiit
iiuſfoint
mteibili
hoizicei

.

=
=
=

4

—

—
—

—=

—
=

=
S=S
— — =ẽ
ES
=

——
—
—
—
SSᷓ
S
=

quit᷑ vitatẽ:nouerit.xxx.ãnoꝝ fieri ſacerdotẽ.
cne foꝛſitã dicat:veta trãſierũt:⁊ facta ſunt

oĩa noua.audiat cũ tymotheo:adoleſcẽtiã tua

nẽo ↄtẽnat.Certe ipᷣe bñ epᷣs oꝛdinatꝰẽ:nõ mł
tũ ab ea in q̃ nũc frat᷑ meꝰẽ:diſtabat etate.Alłſi
B in ep̃is lʒ:in pbr̃is nõ licʒ:ne ꝑ antiphꝛaſina

ſuo noie diſcrepare videant᷑: cur ipᷣe aut eius:
aut minoꝛis etatis:⁊ qð his ãplius ẽ:miſtrũ al

terius eccłe oꝛdinauit pbr̃m: Qõð ſi nõ põt pa⸗

cem habere cum fratre:niſi cum ſubito: ⁊ oꝛdi⸗
natõis ſue epᷣm renuẽte:oñdit ſe nõ tã pacẽ cu⸗
pere:qᷓ; ſub pacis occaſione vindictã. Nec alte

riꝰ q̃etis ⁊ pacis ocio eſſe ↄtẽtũ:dũmõ integrũ

hẽat:qð minat᷑:etiã ſi ipᷣe eũ oꝛdiaſſet:⁊ B ſecre

ti amatoꝛ qͥeſcẽ vellet ne qͥ cqᷓ; exerceret.ꝙ ſiec⸗
cleſiã ſcideret:nihil ei deberet ꝓpt᷑ honoꝛẽ:cũ⸗
ctis ſacerdotibꝰdebitũ.uc vſq; ãfractꝰeiꝰim
mo cathegoꝛia ⁊ laſcinioſus ↄ nos ſermo ꝓtra
ctus ẽ.Cui ego qͥdẽ epła bꝛeuit᷑ pᷣteriens rñdi.
At ex ijs q̃ dixi intelligat qͥd tacuerim:⁊ noue⸗
rit nos hoĩes eſſe rönale aĩal: ⁊ pꝛudẽtiã ſuam
poſſe intelligẽ.Nec ita obtuſi coꝛdis:vt inſtar
bꝛutoꝝ aialiũ:vboꝝ ti ſonũ:⁊ nõ ſnias audia
mus.MNiũc q̃ſo te vt veniã tribuas doloꝛi meo.

eã nobᷣ ab alijs ĩꝑari:Sit pacifici:⁊ ilico pax ſe
quet᷑.Cur noie ſcitatis tue ↄ nos ꝓ terroꝛe ab⸗

vtũt᷑ Et cũ epła tua pacẽ ⁊ mãſuetudinẽ ſonet
illoꝝ vba duritiẽ ↄminant᷑: Beniq; qᷓ; paciſi

cas ⁊ ad ↄcoꝛdiã ꝑtinẽtes:ꝑ Beſideriũ pbrĩjm

las nobᷣ miſeris: hinc ꝓbamꝰ ꝙ illis qͥ pacein

velle hr̃e ſe falſo iactãt:eas reddẽ noluerũt.E⸗

ligãt itaq; ꝙ volũt: aut boni ſumꝰ aut mali.Si
boni:dimittant qᷣeſcere.Si mali:qͥd maloꝝ ex
petũt ſocietatẽ: q;tũ valeat humilitatis exem⸗

plũ didicit:qͥ nũc diſſimulat: qͥ ſuo ↄſilio olim

diſiũcta ſociauit.ꝓbat ſe nũc ad alteriꝰ volũta⸗
tẽ copulata diſcerꝑpe. Nuꝑ nobᷣ poſtulauit ⁊ i-

petrauit exiliũ:atq; vtinã implere potuiſſet:vt

ſicut illi volũtas imputat᷑ ꝓoꝑe:ita ⁊ nos non

ſolũ volũtate:vᷣ ⁊ effectu coꝛonã hẽremꝰ exilij:
fundẽdo magis ſanguinẽ⁊ patiẽdo:qᷓ; faciẽdo
ↄtumelias. Ep̃i fundata ẽ eccła:pſecutõibꝰcre
uit:mariyrijs coꝛonata ẽ.Aut ſi iſti ſoli iuxr qͥs
legimus:amãt rigoꝛẽ:⁊ nõ nouerunt ꝑſecutio⸗

nem ſuſtinere:ſᷣ facere:ſunt ⁊ hic iudei:ſunt va
rioꝝ dogmatũ heretici:⁊ maxie ipuriſſime ma

nichei:cur eoꝝ:ne verbo quidem quempiã au
dent ledere:nos ſolos expellere cupiunt:Nos
ſoli qui eccleſie cõicamus:eccleſiaʒ ſcindere di⸗

cimur. Oꝛo te non equa eſt iſta poſtulatio: Ar

aut illos nobiſcũ expellãt:aut nos cũ illis tene
ant:niſi ꝙ in eo magis honoꝛant quos ſaltẽ ab

ꝓuidebit. Aut ſi in ̊ teſtionio ſolo hebꝛaycã ſe

Et ſiſuꝑbũ ẽ rñdiſſe:multo ſit ſuꝑbiꝰaccuſaſſe
qᷓ;qᷓ; ita rũderim.vt ſilẽtiũ meũ potiꝰ indicaue⸗
rim:qᷓ; ſermonẽ᷑.Quid ꝓcul pacẽ q̃rũt:⁊ volũt

hereticis exilio ſepant. Moachus pꝛohdoloꝛ

mMoachis:⁊ minat᷑ ⁊ ipoꝛtat exiliũ. Et q̊ mona

chus apoſtolicã cathedrã hr̃e ſe iactãs.non no
uit tyrocinatio iſta ſuccũbere: ⁊ impẽdenti gla
dio magis ceruices qᷓ; manus ſubijcit.QAuis ei
mõachoꝝx ñ exul patrie:nõ exul ẽ mũdi⸗Quid
neceſſe ẽ auctoꝛitate publica:⁊ reſcripti impen
dijs:⁊ toto oꝛbe diſcurſibus: tangat ſaltẽ digi

tulo: vltro exhibemus. Oñi eſt terra: ⁊ pleni

tudo eius. Epᷣs loco nõ tenet᷑ incluſus: pᷣterea
q̃d ſcribis nos ꝑ te:⁊ ꝑ Romanã eccleſiã cõica
re ei a quo iubemur coione ſeꝑari: Nõ neceſſe ẽ
ire tã longe:⁊ hic in paleſtina eodẽ mõ ei iungi
mur. Et ne hoc quod ꝓcul ſit:in viculo Beth
leẽ ppr̃is eius:qᷓ;tum in nobis eſt cõione ſocia⸗
mur.ex quo ꝑſpicuum eſt doloꝛẽ ꝓpꝛiũ cauſaʒ
eceleſie nõ putãdũ:nec ſtomachũ vnius hois:
immo ꝑ illum alioꝝ gñali eccłe vocabulo nun⸗
cupandum. Quapꝛopter qð in pᷣncipio epłe di
rxi: etiã nũc repeto:nos velle paceʒ REp̃i optare
ↄcoꝛdiã.⁊ te rogare:vt illũ moneas: pacẽ non
extoꝛq̃re:ſᷣ velle.Sit pᷣteritaꝝ nr̃aꝝ ↄtumelia⸗

rũ doloꝛe ↄtentus. Et vetera vulnera ſaltẽ no

ua obliteret charitate.ſit talis q̃lis ante fuit qñũ

nos ſuo arbitrio diligebat. Verba ei de alieno

ſtomacho nõ fluãt. Faciat qð vult:⁊ nõ quod
velle ↄpellit᷑. Aut q̃ſi põtifex cũctis elit᷑ ipet:
aut quaſi imitatoꝛ apłi: vniuerſoꝝ ſaluti ex eq̊
ſeruiat. Si talẽ ſe pᷣbuerit: vltro pbemus ma⸗
nus:extẽdimus bꝛachia: amicos ⁊ parẽtes ha
beat: ⁊ ſentiat in Epo: ſicut oibus ſanctis: itrz
Tſibi nos eſſe ſubiectos. Charitas patiens eſt:
charitas benigna eſt:charitas nõ emulat᷑:non
inflat᷑:omia ſuſtinet:oia credit.Cũctaꝝ vᷣtutũ
mr ẽ charitas:⁊ q̃ſi ſparſum triplex apłica ſen-⸗
tentia roboꝛat᷑. SGicente:ſides:ſpes:charitas.
Credimꝰ:ſperamꝰ:atq; ita ꝑ fidẽ ⁊ ſpẽ dilectio
nis vinculo copulamur. Iccirco em ⁊ nos pa⸗
trias nr̃as dimiſimꝰvt qͥeti abſq; vllis ſimulta⸗
tibus in agris ⁊ in ſolitudie viueremus vt põ⸗
tiſices Epᷣi:qͥ tñ rectã fidẽ pᷣdicãt:nõ dñoꝝ me
tu:vſᷣ patꝝ honoꝛe veneremur vt deferamꝰ epᷣis
vt epᷣis.⁊ nõ ſub noie alterius:alijs bus nolu
mus:ſeruire cogamur. Nõ ſumꝰ tã inflati coꝛ⸗
dis: vt ignoꝛemus qͥd debeat᷑ ſacerdotibꝰpᷣi

q̃ᷓj em eos recipit:nõ tã eos recipit:qᷓ; illũ:cuius

epᷣiſunt. Sʒ ↄtẽti ſint honoꝛe ſuo.pr̃es ſe ſciãt
eſſe:nõ dños:maxie apud eos:qͥ ſumptis ãbiti
onibus ſecłi:nihil qͥeti ⁊ ocio pᷣferũt. Tribuat
aũt oꝛõnibus tuis Rpᷣs deus opᷣs:vt pacis nõ
ficto noĩe:ſᷣ vo ⁊ ſidei amoꝛe ſociemur:ne moꝛ⸗
dẽtes inuicẽ ↄſumamur ab inuicẽ.

Beati hieronymi pbri ad Theophylũ epi
ſcopũ. In q̃ de l̃is gratias agit:⁊ ʒ Oꝛigenia⸗
nos hereticos excitat. RR

„

Elragtiſſimo pape
b Theophilo Hieronymus Salutẽ.
WMeminit beatitudo tua: ꝙ eo tꝑe:
quo tacebas: nunqᷓ; ab officijs meis ſermo ceſ⸗
ſauerit. Nec ↄſideraui:quid tu ꝓ diſpenſatiõe
tunc faceres:bᷣ qͥd me facere ↄueniret.Et nunc
ſumptis dignatõis tue epiſtolis:fructũ aliquẽ
cepiſſe me video euangelice lectõis. Si em du
ri iudicis ſententiã crebꝛa mulieris inflexit peti
tio:qᷓ;to magis paterna viſcera interpellatõne
ſedula molliunt᷑:qð de canonicis ⁊ eccłiaſticis
monitis gras agimus: Quẽ em̃ diligit dñs coꝛ
ripit.⁊ flagellat omnẽ filiũ:queʒ recipit.Sʒ tñ
ſcito nobis nihil eſſe antiqus:qͥ Ep̃i iura ſerua
re.nec patꝝ tranſferre terminos: ſꝑq; memiſſe
Romanã ſidẽ apłico oꝛe laudatã: cuius ſe eſſe
ꝑticipem Alexandrina eccleſia gloꝛiat᷑. Super
nefaria hereſi quod multã patientiam geris:⁊

putas eccleſie viribus incubãtes tua poſſe coꝛ⸗

rigi lenitate:młtis ſanctis diſplicet.ne dũ pau
coꝛum penitentiam pᷣſtolaris:nutrias audacia
perditoꝛum.⁊ vis facti robuſtioꝛ fiat. Aale in
Enaäio. 2
Theophyli ep̃i ad hieronymũ victos Oꝛi

genianos nuncians. Epla. XxxVv.

Jlectiſſi

noetg⸗

d mantiſſimo fratri ieronymo The
öophhlus epiſcopus. Sanctus epᷣus
Agatho cuʒ dilectiſſimo dyacono Athanaſio

in eccleſiaſtica directus eſt cauſa.quam cũ di⸗
diceris:nõ ambigo quin noſtrum ſtudium p⸗
bes:⁊ in eccleſie victoꝛia gloꝛieris. Nanq; Oꝛi
genis hereſim in monaſterüs Nytrie quidam

furioſi homines ſerere ⁊ fundare cupientes:pꝓ

phetica falce ſucciſi ſunt.Quia recoꝛdati ſumꝰ
ↄmonentis apoſtoli.Argue eos ſeuere.feſtina

igitur tu:⁊ ꝑtem huius pᷣmij recepturus:dece⸗

ptos quoſq; emẽdare ſermonibus. Optamus
ſi fieri poteſt:in diebus noſtris catholicã fidẽ x
eccle regulas cuʒ ſubiectis nobis pylis cuſtodi
re: ⁊ ẽs nouas ſopire docrrinas.
Hieronymi ad Theophylũ gtulatoꝛia p de

tectis ⁊ victis hereticis. Epia. xxVI

Eeatiſſimo pape
b Theophylo lhhieronymus. Muper
tiue beatitudinis ꝑcepi ſcöta: emen⸗
dantia vetus ſilentium. ⁊ me ad ſolitum offici⸗
um ꝓuocãtia. Unde licet ꝑ ſanctos frẽs Plu⸗
ſculum NPꝛiſcum ⁊ Subuium tuus ſermo ceſſa
uerit:tñ quia vidimus illos ʒelo fidei ↄcitatos
raptim Paleſtine luſtraſſe regiones:⁊ diſper⸗
ſos reglos vſq; ad ſuas latebꝛas ꝑſecutos:bꝛe
uiter ſcribimus:ꝙ totus mundus exultet:⁊ in

9

5

Epiſtola XXVI

tuis victoꝛijs gloꝛlek. Erectumq; Alexandrie

vexillum:⁊ aduerſus hereſim trophea fulgen⸗
tia gaudens populoꝝ turba ꝓſpectet. Macte
vtute:macte ʒelo fidei oſtẽdiſti quod hucuſq;
taciturnitas diſpẽſatio fuit:nõ ↄſenſus.Libe⸗
re em̃ reuerentie tue loquoꝛ.Dolebamus te ni
mium eſſe patientem:⁊ ignoꝛantes magjr̃i gu⸗
bernacula. geſtiebamus in interitum ꝑditox.

Sed vt video exaltaſti manum diu:⁊ ſuſpẽdi⸗

ſti plagam vt ferires foꝛtiter. Suꝑ ſuſceptione
cuiuſduam nõ debes ↄ vꝛbis huius dolere pon⸗
tiſicem: qui nihil tuis l̃is pᷣcepiſti.⁊ temerariũ
fuit:de eo quod neſciebat ferre ſententiam:ta⸗

°

men reoꝛ illũ:nec audere:nec velle te in aliquo

lederer. YVMD
Beati hieronymi pᷣſbyteri reſpõſiua incre⸗
pationis hereticoꝝ ſuſcipientis officium: ⁊ illi⸗
us ſententiam Romani pontificis fidei ↄgrue
re ↄgratulantis. Epla. XXVII

Caeatiſſimo pape

bd Theophylo hieronymus. Hupli ⸗

ceum mihi gratiã beatitudinis tuelr̃e

p̃ſtiterunt:ꝙ ⁊ ſanctos ⁊ venerabiles Agatho

nem epᷣm:⁊ dyaconum Athanaſium habuerit

poꝛtitoꝛem: ⁊ aduerſum ſceleratiſſimã hereſim

ʒelum fidei demõſtrarint. Aox btitudinis tue
in toto oꝛbe ꝑſonuit:⁊ cũctis xpᷣi ecclijs letanti
bus: dyaboli venena ſiluere. Neq̃qᷓ; plius a⸗

tiquus ſerpens ſibilat:ſᷣ ↄtoꝛtus ⁊ euiſceratus

in cauernaꝝ tenebꝛis deliteſcẽs:ſolẽ claꝝ ferre
nõ ſuſtinet. Qui q̃dẽ ſuꝑ hac re:⁊ añqᷓ; ſcribe⸗

res:ad occidentẽ eplłas miſerã:ex ꝑte heretico⸗

rũ ſtrophas: mee lingue hoĩbus indicãs:ex di⸗
ſpẽſatõe dei factum puto:vt eo in tꝑe:tu q; ad

Anaſtaſium papam ſcriberes. Et noſtram dũ

ignoꝛas:ſniaʒ roboꝛares. Neꝝ a te nũcadmo⸗
niti:magis ſtudium accõmodabimus: vt hic:
⁊ ꝓcul ſimplices ab erroꝛe reuocemus. Mecti⸗
meamus ſubire odia quoꝛundã. Nec em debe⸗
mus hoibus placere:ſ deo:qᷓ; ardẽtius ab il
lis defendat᷑ hereſis:qᷓ; a nobis owpugnet᷑. Si⸗
mulq; obſecro: vt ſi q̃ ſynodica habes: ad me
dirigas:qͥ poſſim tãti põtiſic auctoꝛitate firma
tus liberiꝰ⁊ ↄfidẽtius ꝓ xpᷣo oꝛa reſerare. Nin
cẽtius pbr añ biduũ:qᷓ; hãc epłaʒ darẽ de vꝛbe
venit.⁊ ſupplicit᷑ te ſalutat:crebꝛoq; ſermõe cõ⸗
celebꝛat Romã ⁊ totã Italiaʒ tuis poſt Zpᷣm
epłis liberatã.Annitere ergo papa amãatiſſime
atq; beatiſſime.⁊ ꝑ omnẽ occaſionẽ ad occidẽ⸗

tales epᷣos ſcribere:⁊ mala germia acuta:vt ip

ſe ſigniſicas:ſuccidere falce nõ ceſſeent
Theophyli ep̃i ad Hieronymum pᷣſbyterũ
quod fugati ſint Oꝛigenis ſectatoꝛes.⁊ quod

lhypocritas eiuſdem fautoꝛes euitet.

Epiſtola. XxxXVII

geſn
auſcß
naniga
cooft
rramr
eenn
meno⸗
ſuetudi
1dlcn
dep
ſubrue
nhis
arit.
nodihe.
gferoc
direntte
ſlbere
feum
PWlis
fſunne
phig⸗
cpiſco⸗
lis.

laqaa
litetqze
Oigenis
ſnis r

Hearof

updlte
chanſſime
1ſtmöten

beñqus

cbet

Daphil

zbigen
kognodd
funcieue
e
erd pin⸗
iadſreri

tun

nus. Ng

leſtinon

Cpisecia

ltobaete
gengtue

Ne 53⁰.
NA LTeiactatus III Epiſtola XXIX

Nsſte
WI.

nopppe

rocynis ddi
Nunudinstuft
neradiles Nttr
maſunbert
Kruiſſniein

ne iiipii
ornstauiten

brretiöſete⸗

ſiaee

ishiekeu

busndſig

nteoinſpeng
1s,Etnoſrnt
Aeralenſich
oAabinus
euocomus n⸗
mdi Egin
Pöönliut
oihic⸗
iitanmmtfi
vunmne
Latnuſeli,

nieht f
nngi⸗

= = = =

tis. Epiſtola.

Nmino dilectiſ
d ſimo: ⁊ amantiſſimo fratri Hierony
mo pbr̃o Theophylus epᷣs. Didici

ꝙ ⁊ ſanctitas tua nouerit Theodoꝝ mõachũ:
eiuſq; ſtudiũ ↄpꝛobaui:quia cũ a nob Romã
nauigaturꝰexiret:noluit añ ꝓficiſci:niſi te?⁊ ſan
ctos frẽs.qͥ tecũ ſunt in mõaſterio q̃ſi ſua viſte

ra:amplexaret᷑ ⁊ inuiſeret: queʒ cũ ſuſceꝑis ꝓ
eccłe tranquillitate letare. Vidit em cũcta Ny
trie mõaſteria: ⁊ referre põt ↄtinẽtiam ⁊ man⸗
ſuetudinem monachoꝝ. Quõ extinctis ⁊ fuga
tis Oꝛigenis ſectatoꝛibus pax eccłe reddita ſit
7 diſciplina dñi ↄſeruet᷑. Atq; vtinã apud vos
qᷓ; deponerẽt hypocriſim: qui occulte dicũtur
ſubruere veritatem. De qͥbus nõ bñ ſentiẽtes

in his regionibus fratres hoc me ſcribere puo

carũt. Quam ob reʒ cauete:⁊a effugite huiuſce
modi hoĩes.Et iuxta qð ſcbtum eſt.Siqs non

gffert ad vos eccleſiaſticam fidem: huic ne aue

Dixeritis. Quanqᷓ; ex ſuꝑfluo faciam:hec tibi

ſcribere: qui errantes potes ab erroꝛe reuoca⸗
re:tamẽ nihil nocet pꝛudẽtes ⁊ eruditos viros
pꝓfſollicitudine ſidei ↄmoneri. Oẽs frẽs qͥ tecũ

ſunt noie meo ſalutari volo.

Evpiphanij ep̃i ad Hieronymũ ̃ſbyterũ de

ꝓfſligatõe Oꝛigeniane hereſeos ꝑ Theophilũ
epiſcopum:cuius epiſtolam interſerit gratulã
XKkKXIX
HBHminoamãaͤtiſ
d ſimo filio: ac fratri hhieronymo Epi
prhaanius in dño Salutẽ. Generalis

epka:ꝗᷓ ad oẽs catholicos ſcpta ẽ: ad te ppꝛieꝑ

tinet:qͥ zelũ fidei aduerſus cũctas hereſes hũs

Qꝛigenis ꝓpᷣe: ⁊ Apollinaris diſcipulos adi
ſaris.qͥꝝ venenatas radices.⁊ in altũ defixam/
ipietatẽ opᷣs ðs ꝓtraxit in mediũ. At in Alexã
dꝛia ꝓdite: in toto oꝛbe areſcerẽt. Scito em fili

chariſſime Amalech vſq; ad ſtirpẽ eſſe deletũ:
⁊in mõte Raphadin erectũ tropheum crucis

Etem̃ quõ poꝛrectis in altum Moyſi manibꝰ de clericis: li 8 de oalte⸗
rijs pr̃es mõachoꝝ cũ alijs ſanctis ⁊ ↄtinẽtiiſi

vincebat Iſrael: ſic dñs ↄfoꝛtauit famulũ ſuũ

Theophilum vt ſuꝑ altare eccłe Alexandrine

3 Oꝛigenẽ vexillum poneret. Et impleret᷑ in
eo quod dicit᷑:ſcribe ſignum hoc: quia delebo

funditus Oꝛigenis hereſim a facie terre cũ ip⸗
ſo Amalech. Et ne videar eadem rurſus itera⸗
re:⁊ ꝓlixioꝛem epiſtolã texere:ipᷣa ad vos ſcp⸗

ta direxi. vt ſcire poſſitis: que nobis ſcripſerit

⁊ q;tum boni vltime etati mee cõceſſerit domi⸗
nus. vt quod ſemꝑ clamabam. tanti pontificis
teſtimonio pbaret᷑. Jam autẽ puto ⁊ te alid
opis edidiſſe: ⁊ iuxta poꝛem epiſtolam qua te
ſuꝑ hac re fueram cohoꝛtatus:elimaſſe libꝛum
quem tue lingue hoies legant. Audio em ⁊ ad

teriu in latinun. Epla.

occidentẽ quoꝛundaz hominũ naufragia pue⸗
niſſe:qui nõ ↄtẽti ꝑditõe ſua volũt plures moꝛ

tis hre ꝑticipes.qſi multitudo peccãtiũ ſcelus

minuat: vt numeroſitate lignoꝝ maioꝛ gehẽne

flamma ſuccreſcat. Sanctos frẽs q̊ tecum ſunt

in monaſterio dño ſeruientes. ⁊ tecum ⁊ per te
plurimũ ſalutamus.

Bimino dilectiſſimo fratri coepo
d Epiphanio Theophylus in domi⸗
no *ε–o Salutẽ. Oñs qͥ locutus eſt
ad ꝓphetã. Ecce ↄſtitui te hodie ſu

p gẽtes ⁊ regna eradicare ⁊ ſuffodere ⁊ diſpde

re:⁊ rurſum edificare ac plãtare ſingulis tꝑibꝰ

eandẽ: eccłe ſue largit᷑ graʒ:vt integꝝ coꝛpꝰ cõ

ſeruet᷑: ⁊ in nullo hereticoꝝꝛ dogmatuũ venena

p̃ualeãt. Qð qͥdẽ nũc videmus expletũ. NHam
eccła EÆ&pi q nõ hʒ maculã neq; rugaʒ autaliqd

iſtiuſmõi: egredientes de cauernis ſuis Oꝛige

nis colubꝛos euãgelico enſe trũcauit:⁊ pᷣm Ni

trie mõachoꝝ agmẽ ↄtagione peſtifera libera⸗

uit. Nauca g ex his qᷓ geſta ſunt:in gñali epła:
quã ad oẽs in cõe direxi: ꝓut patiebat᷑ ãguſtia
tpis ↄpᷣhẽdi. DHignatõis tue ẽ q̃ in huiuſcemõi
certaminibus ſepe añ nos pugnauit: ⁊ poſitos
i1in pelio ↄſolari:⁊ ↄgregare toiius inſule epos:
ac ſynodicas litteras tam ad nos qᷓ; ad Cõſtan
tinopolitane vꝛbis epᷣm. ⁊ ſi quos alios puta⸗
ueris mittere: vt ↄſenſu oium ⁊ iße Oꝛigenes

noĩatim: ⁊ hereſis nefaria ↄdemnet᷑. Didici ei

ꝙ calumniatoꝛes vere fidei Ammonius Euſe⸗

bius ⁊ Eutinius nouo ꝓ hereſi furoꝛe bacchã⸗

tes Cõſtãtinopolim nauigarint. vt ⁊ nouos ſi

quos voluerint decipiant: ⁊ veteribus ſue im⸗
pietatis ſocijs ↄiũgant᷑.Cure igit᷑ tue ſit: vt cũ
ctis epᷣis ꝑ Iſauria atq; Mamphiliã ⁊ ceteraꝝ
pꝓuinciaꝝ ꝗᷓ in vicino ſunt: rei oꝛdinẽ pãdas: ⁊

næraʒ (fi dignũ putas )epłaʒ ſubijcias.vt ommẽs

vno ſpũ ↄgregati cum vtute dñi nr̃i Jeſu xhi
tradamus eos ſathane in interitum impietatis
q̊ poſſidet eos.Et vt celeris nr̃a Cõſtãtinopo⸗

lim ſcbᷣta pueniãt: mitte induſtriũ viꝝ ⁊ aliquẽ

de clericis: ſicut ⁊ nos de ipᷣis Nytrie mõaſte⸗

mis viris miſimus:qͥ poſſint cunctos in pᷣſenti
docere que geſta ſunt.⁊ ſuꝑ oia qſumus:vt im

pſas ad dñm fundas pᷣces:qͥ poſſimus etiã in

7

iſto certamine victoꝛiã ↄſequi.Nõ em ꝑua leti

cia ⁊ in Alexandria ⁊ ꝑ totã egyptũ ꝓploꝝ coꝛ⸗
da pſuaſit. Ex quo pauci homines electi ſunt:
vt pux coꝛpus eccłe ꝑmaneret. Saluto frẽs q
tecum ſint. Te plebs que nobiſcum eſt in dño

Epiſtola beati Hieronymi pᷣbyteriad The

.

ophilum epiſcopum. In qua libꝛuz illius ſum⸗

mis landibus effert:excuſans ꝙ celerius nõ vxᷣ

Eatiſſimo pape

b Theophylo Hieronymus Salutẽ.

Ex eo tꝑe quo btitudinis tue accepi

eplas:iũcto paſchali libꝛo vſ q; in pñtẽ diẽ: ita

⁊ meroꝛe luctꝰ⁊ ſollicitudie ac diũſis ſuꝑ ſtatu

eccłe hincinde rumoꝛibꝰ exagitatꝰ ſum: vt vix
volumẽ tuũ potuerim in latinũ ſe ermonẽ vtere
Optie em noſti iux veterẽ ſniaʒ nõ eſſe triſtẽ e⸗

loquẽtiã: maxie ſi ad egritudinẽ ai accedat coꝛ

poꝛis egritudo.Et hãc ipaʒ epłaʒ febꝛe eſtuãs
⁊ qntũ iã diẽ decũbẽs lectulo nimia feſtinatiõe
dictaui:bꝛeuit᷑ indicãs btitudini tue:magnum
me laboꝛẽ ſuſtinuiſſe in trãſlatõe eiꝰ:vt oẽs ſen
teẽtias pari venuſtate traſferrẽ: ⁊ grece eloquẽ⸗

tie latinũ aliqᷓ ex ꝑte rñderet eloquiũ. In pnci⸗

pio philoſopharis: ⁊ gñalit᷑ agẽs dũ om̃s eru

dis: vnü iugulas. In reliqͥs ãt qð vel difficilli⸗

mũ ẽ:rhetoꝛice eloquẽtie iũgis phᷣos:⁊ DSemo

ſthenẽ atʒ Platonẽ nob ↄſocias. O qᷓ;ta dicũ⸗
tur in luxuriã: q;tis pconijs extollit ↄtinẽtia ?·
de intimis ſapie diſciplinis diei ac noctis:lune
curſus ac ſołrõe:mũdi iſtiꝰ natura deſcribit᷑.

bãc ipᷣaʒ diſputatõeʒ ad ſcòturaꝝ refers aucto

ritatẽ: ne in paſchali libꝛo videaris de ſeculari

bus qᷣcqᷓ; fotibꝰmutuatꝰ. Quid plura: In his

laudare te vereoꝛ ne aſſentãdi erimẽ incurram
Vptimꝰ liber ẽ: a in phis: ⁊ agẽs ſuſceptã cãm
abſq; inuidia ꝑſonaxꝝ. vñ obſecro te iaſcas tar

ditati etis mee. Ita em̃ ſcẽ ⁊ venerabit Paule

2fectus ſum doꝛmitõe:vt abſq; trãſſatoe huiꝰ

libꝛi:vſq; in pñ̃tiaꝝ nihil alið diuini opis ſcrip

ſerim. ꝑdidimꝰ em vt ipᷣe noſti repẽte ſolatiuʒ.
qð (vt ↄſcie nr̃e teſtis ẽ dñs)nõ vt ppas duci⸗
mus neceſſitates:ᷣ vt ſcõꝝ refrigeria qᷣbus illa
ſollicite ſeruiebat. Sctã a venerabił te filia tua

Euſtochiũ:q̃ nulla ꝓ mr̃is abñtia recepit ↄſo⸗
latõneʒ:te vniuſa frat᷑nitas ſugliciter ſalutat.

Libꝛos qͥs dudũ ſcſiſſe te nũciaſti vłlegẽdos

nob: vel vtẽdos traſmitte.Aale in xpᷣo.

Pꝛefatio Ruffini pbr̃i Aqᷣlegiẽſis in libꝛos

periarchõ Oꝛigenis: in qᷣ dicit ſe lhieronymũ

ſmitatũ: qͥ eiuſdẽ Oꝛigenis aliq̃ traduxerat: ⁊

Pntek qa ſide diſcrepat detractatuꝝ. Nota 8
hic pᷣmũ int Hieronymũ ⁊ Ruffinũ exoꝛta eſt
2tetio: cũ callide in ea pfatõe Hieronymi men

tio habita crederetur: ſicut mox ſubiecta teſta⸗

8 mos fratp ſcie ampii
uocatos:popoſeiſſe ab aliq;t erudi⸗
tis viris: ⁊ grecaꝝ lr̃aꝝ periti:vt Oꝛigenẽ Ro

tur. Epiſtola. XXX

manũ facerẽt: ⁊ latinis auribꝰ eũ donarẽt. In

ð etiã cũ frat collega vr ab epᷣo Bamaſo de
Hcatꝰ:homelias duas de Cãtico cãticoꝝ in la⸗

Epla XxXX

tinũ tranſtuliſſet ex greco:ita in illo ope oꝛnate
magnificeq; pᷣfatꝰc:vt cuiꝰlegẽdi Oꝛigenem ⁊
auidiſſime ꝑqrẽdi deſideriũ ↄmoueret dicens
illiꝰ ale ↄuenire qð dictũ ẽ. Introduxit me rex

in cubiculũ ſuũ aſferẽs eũ:qð cũ in ceteris libi⸗

oẽs vincat in Cãticis cãticoꝝ. Etiã ipe ſe vice

rit. Pollicet ſane in ipᷣa pᷣfatõe ſe ⁊ ipos in Cã

tieo cãticoꝝ libꝛos: ⁊ alios q;plurimos Oꝛige⸗
nis Romanis auribꝰlargituꝝ. Sʒ illevt video

in ſtilo ꝓpo placẽs:rẽ maioꝛis gle ſequit᷑:vt pr
vbi ſit poti?qᷓ; in᷑pꝛes. Nos rẽ ab illo qͥdẽ ce
ptã ſeqmur ꝓbatã: ? nõ eqs eloquẽtie viribꝰ
tãti viri oꝛnare poſſumꝰ? dicta. An vereoꝛ:ꝛne

vitio meo id accidat: vt vir quẽ ille alteꝝ poſt

apłos eccte doctoꝛẽ ſcie acſapie merito cõpꝛo⸗
bauit: inopia ſermonis nri longe ſe inferioꝛ v¶R.
deat᷑. Qð ego ſepe ↄſiderãs reticebã:nec dep⸗

catibꝰme frequẽter in h̊ opus fratribꝰannuebã

Sʒ tua vis fideliſſime frat᷑ achari:tãta eſt:
cui obſiſtere ne impitia qͥdeʒ põt: ꝓpt᷑ qð nete
Vltra tã grauẽ paterer exactoꝛẽ.etiã 3 ꝓpoſuũ
meiũ ceſſi.ea tñ lege atq; oꝛdine:vt qᷓtũ fieri po
teſt:interpᷣtãdo ſeq̃r regulã pᷣdeceſt. . Eteiꝰpᷣ
cipue viri: euius ſuꝑius fecimus mẽtõeʒ:qͥ cuʒ

vltra.Lxx.libellos Oꝛigenis:q̃ͥs homeliticos

aſpellauit: aliq;tos etia de tomis in apłim ſcrip
tis trãſtuliſſet in latinũ:in qͥbus cũ aliqᷓ;ta offe⸗
dicula inueniant᷑ in greco:ita elimauit oia int᷑⸗

p̃ᷣtãdo atq; purgauit: vt nihil in illis qð a fide

nr̃ᷣa diſcrepet latinus lectoꝛ inueniat:hũc etiaʒ

nos I nõ eloquẽtie viribus diſcipline tñ regu⸗
lis inq;tũ poſſumus: ſeqͥmur: obſeruãtes.ſ.ne

ea qᷓ in libꝛis Oꝛigenisa ſeipᷣo diſcrepãtia inue

niunt᷑ atq; g̃ria ꝓferamus: cuius diuerſitatis
cãʒ plenius tibi in apologetico: quẽ Ramphy
lus ꝓ libꝛis ipius Oꝛigenis ſcpᷣſit:edidimꝰ bꝛe

uiſſimo libello ſuꝑaddito:in qͥ euidẽtibꝰ vt ar⸗

bitroꝛ ꝓbamẽtis coꝛruptos eſſe in q́;plimis ab

hereticis ⁊ maliuolis: libꝛos eius oñdimus: æ
iſtos pᷣcipue qͥs nũc exigis vt interpᷣter.i. .piar

chõ:qð de pᷣncipijs vel de pᷣncipatibus dici po
teſt:qͥ ſunt reuera alias ⁊ obſcuriſſimi ⁊ difficil
limi. De rebus em ibi talibus diſputat: in bꝰ
phi oi ſua etate ↄſumpta nihil inuenire potue⸗
rũt. Hic vo nr̃ q;tũ potuit egit: vt creatoꝛis ſi⸗
dẽ ⁊ creataꝝ reꝝ rõnẽ: quã illi ad ipietatẽ trax⸗
erũt:ad pietatẽ ipe ouerteret. Sicubi gnos in
libꝛis eius aliqͥd ̊ id inuenimus:qð ab eo in ce
teris locis fidelit᷑ de trinitate fuerat deſinitum:
veluti adulteratũ h̊ ⁊ alienũ:aut pᷣtermiſimus
aut ᷣm eã regulã ꝓtulimꝰquã ab ipᷣo frequent

ſnuenimꝰ affirmarꝗ. Si qᷓ ſane velut ꝑitis iaʒ
ſciẽtidꝰloquẽs:dũ bꝛeuit᷑ trãſire vult obſcuriꝰ

ꝓtulit: vt maniſeſtioꝛ fieret locꝰ ea q̃ ð ipᷣa re in
alijs eiꝰlibꝛis aꝑtiꝰ legeramꝰ adiecimꝰ explana

tioni ſtudẽtes:nihil tn nrjm diximꝰ. Sʒ licet in

?

Gr

lisſec
cinßf
füſecin
deritipt⸗
teritͤtu⸗
arcolu
ötzt⸗
Npſee
Jale
velleaun
ieſtoꝛata
feaotsen
boloa
heredita
1 wbiige
moꝛiekn
fatnein
ſoyln
emidati
ſenſuüdif
ſoresobſa
Pmee
Mmngnn
mdeam
gA.
9
florchoſ.
Etqmin.
lhomouè
nus:ſuſpi
nulta ölib.
lilſdenoſt
Nöbälen
Ntanpop⸗
Gigenisa
dristuoſe
fecpinepol
henliee
alciregn
Nczonicas.
wetdeztaci
leſtltürete
Ouincecnin
den
Aoologi
paſtan
hon dogmna
duneprere
n Alius
ultuoſde
mcnenvi
Epil

=

=ꝛ,,
—

S=
—
.
S=

Sfantpeme
Hachen int
honpptin
Me ii
nerplchiüfen
deeſſer ei

= = -= —

=

nus niigi

— ☛

ls:gsbonchi⸗
omisincinen
buscinint⸗
acdinmuut⸗
hümnis t
zmnumninn
6Dicphetfſec⸗
U: enintte
Sodiawinrn

. .

iusierfünn⸗
gl
ſchcrecdintn

eſeinhpens
einscicins
ninninien
napanud,
bamfngl

tsdipkrni

linent en

At Nentaſe

— —
— — —. = *

jgeuidend 1

Fo. xenH

Tractatus III Epiſtola XXXII

alijs locis dicta ſua tñ reddimus. lhoc ãticcir⸗

co in pᷣfatõe ↄmonui:ne foꝛte calũniatoꝛes ite⸗
rũ ſe criminãdi putarẽt inueniſſe materiã:ſᷣ vi⸗
derit ipi qͥd ꝑuſi ⁊ ↄtẽtioſi hoies agãt. Nob in⸗
teri tãtus labo::ſi mñ oꝛãtibꝰ vobᷣ ðs iuuerit.ic⸗
circo ſuſceptꝰẽ.nõ vt calũnioſoꝝ oꝛa(qð fier ñm
poöt: lʒ foꝛte etiã h̊ͥ ðs faciet clauderemus. Sʒ

vt ꝓficẽ ad ſcia⸗ʒ reꝝ volẽtibꝰmateriã pᷣberemꝰ
Illud ſane hoieʒ qͥ hos libꝛos vel deſcpᷣturꝰ eſt
vel lecturꝰin ↄſpectu dei pr̃is ⁊ filij ⁊ ſpũſſci cõ
teſtoꝛ atq; ↄuenio: ꝑ futuri regni ſidẽ.ꝑ reſur⸗

rectõis ex moꝛtuis ſacrm: p illũ pᷣpatꝰ ẽ dya-
bolo ⁊ ãgeł ſuis et᷑nũ ignẽ:ſic nõ illũ locũ erna
hereditate poſſideat:vbi ẽ fletꝰ ⁊ ſtridoꝛ dẽtiũ

⁊ vbi ignis eoꝝ ns eriinene vmis eoꝝ non
moꝛiet᷑ ne qͥs addat aliqd

emẽdatũ vel nõ diſtinctũ codicẽ nõ habeat:ne
ſenſuũ difficultas:ſi diſtinctꝰ codex nõ ſit:ma⸗
ioꝛes obſcuritates legẽtibus generet.
NPãmachij ⁊ Oceani ad bim hieronymuʒ
pbrm ↄmonẽtiũ: vt de callida Ruffini interpᷣ⸗
tatõe ⁊ mentõe illius in pᷣfatõne habita ſe pur⸗
get. Lnetii Aite
8 eeier fribus ſchedulas N
detulit:qᷓ Oꝛigenis volumẽ qð Pe
riarchõ ſcribit᷑.in latinũ ſermonẽ vᷣſum tenerẽt
Et qm̃ in his multa ſunt: q̃ tenuitatẽ nr̃i inge⸗
nij pmouẽt:q̃q; minꝰ catholice dicta exiſtima⸗

mus:ſuſpicamur etiã ad excuſatõneʒ auctoꝛis

multa ð libꝛis eiꝰ eẽ ſubtracta:q̃ aꝑtã ipietateʒ
eiuſdẽ mõſtrare potuiſſent:q̃ſumꝰ pᷣſtãtiã tuaʒ
vt h̊ ſpãlit᷑ nõ tã nobᷣ qᷓ; vniũſis:qͥ in vꝛbe hitãt
ꝓfectuꝝ opꝰdigneris ipẽdẽ vt ſupꝛadictũ libꝝ
Oꝛigenis ad fidẽ: quẽadmodũ ab ipᷣo auctoꝛe
editꝰ ẽ:tuo ſermone manifeſtes:⁊ q̃ a defenſo⸗
re eiꝰ in᷑pollata ſunt: ꝓdas. Et q̃ etiam in his
ſchedulis:q̊s ad ſcitatẽ tuã direximꝰ:vel ↄ ca⸗
tholicã regulã:vel iꝑite edita ſunt: redarguas

atq; ↄuicas.Sane ſubtilit᷑ in pᷣfatõne oꝑis ſui

mentõeʒ tacito noie tue ſcitatis expᷣſſit: qð a te
ꝓmiſſum opꝰ ipᷣe ↄplerit: illud obliq̃ agẽs etiã
te ſiłi rõne ſentire. Purga ̊ ſuſpitões hoĩm:⁊
ↄuince criminãtẽ:ne ſi diſſilaueris:ↄſentire vi
dearis.

Apologia beati Hieronymi ad eoſdem re-

ſponſiua. In qua docet ſe Oꝛigenis doctrinaʒ
non dogma ſectatum. Docetq; illum ita legen
dum: vt exceptis bonis contraria fidei reſpuã⸗
tur. Illius quoq; erroꝛes detegit:⁊ pᷣfationem
tationem vitioſam damnat.
Spiſtolla XxXII

in libꝛos Periarchon carpit: illoꝛumq; interpᷣ

js add huic ſchture:ne aufe
rat:ne inſerat:ne imutet.ſᷣ ↄferat cũ exẽplarib¶ꝰ
vñ ſcbᷣſerit:⁊ emẽdet ad lr̃aʒ:⁊ diſtiguat.⁊ non

ule quas

s miſiſtis:honoꝛiſica me affecẽ ↄtu
mnmnmelia:ſic igeniũ pᷣdicãtes vt fidei
tollerẽt vitatẽ. Et qꝛ eadẽ ĩ Alex
andria æ Rome⁊ in toto pene oꝛbe boni hoies

ſup meo noie iactare ↄſueuer̃t:⁊ tm̃ me diligũt
vt ſine me heretici eẽ ñ poſſint:omittã ꝑſonas:
rebꝰtm ⁊ crimibꝰrñdebo. Neq; em ꝓdeſt male
dicẽtibꝰ remaledicẽ: ⁊ aduſarios taliõe moꝛde
cui pcipit᷑ malũ ꝓ malo nõ reddẽ:ſᷣ vincẽ i bo⸗
no malũ:ſaturari obpꝛobꝛijs: ⁊ alterã vberãti

5pbẽ maxillã. Obijciut mihi äre Oꝛigenẽ aliqñ

laudaueri. Mi falloꝛ: duo loca ſunt:in bus eũ
laudaui. pᷣfatiũcula ad Damaſum in homelijs

Cãticis cãticoꝝ: ⁊ ꝓhemiũ in libꝛo hebꝛaycoꝝ9

noĩm. Quid ibi ð dogmatibꝰ eccłe ðꝛ: Quid ð

pr̃e ⁊ filio ⁊ ſpũſcõ: Quid ð carnis reſurrectõe

qd ð aie ſtatu atq; ſubſtãtia: Siplex interpta⸗
tio atq; doctrina ſimplici voce laudata ẽ.nihbi U
ibi ð ſide. nihil ð dogmatibꝰↄpᷣhẽſum ẽ. M0, 0
talis tm̃ tractat᷑ locꝰ⁊ allegoꝛie nubilũ ſerẽa ex
poſitõe diſcutit᷑. Laudaui int᷑pᷣtatõeʒ:nõ dog⸗

matiſtẽ: igeniũ: ñ fidẽ. pᷣm nõ apłlin. Qð ſi vo

lũt ſuꝑpx Oꝛigenẽ meüũ ſcire iudiciũ: legãt iĩ eccka
ſten ↄmẽtarios. replicent in epła ad Epheſios
tria volumia: ⁊ intelligẽt me ſꝑ eiꝰ dogmatibꝰ
ƷZhiſſe. Que ei ſtulticia ẽ:ſic alicuiꝰ laudare do

ctrinã: vt ſeajr ⁊ blaſphemiã: Et btũs Cypᷣanꝰ

Tertulliano mgo vtit᷑ vt eiꝰſcbta ꝓbat.Cũq;

eruditi ⁊ ardẽtis delectet᷑ ingenio: Mõtanuʒ

cũ eo Maximillãq; nõ ſequit᷑. Foꝛtiſſimos li⸗

bꝛos ʒ̊ Poꝛphyriũ ſcribit Apollinaris. Eccła
ſticã pulchꝛe Euſebiꝰ hyſtoꝛiã texuit. alt eoꝛuzʒ
dimidiatã xpᷣi introducit economiã: alt ipieta⸗
tis Arrij apꝑtiſſimꝰ ꝓpugnatoꝛ ẽ. AUe inqᷣt Eſai
as:qͥ dicũt bonũ malũ: ⁊ malũ bonũ:⁊ qͥ faciũt
amaꝝ dulce:⁊ dulce amaꝝ:nec boĩs adũſario⸗
rũ ſi honeſtũ qd habuerit detrahẽdũ ẽ necami
coꝝ laudãda ſunt vitia: ⁊ vnũqðq; ñ ꝑſonaꝝ:
ſ reꝝ põdere iudicãdũ ẽ᷑. Moꝛdet᷑ ⁊ Lucilius

ʒð incõpoſito currat pede ⁊ tñ ſales eiꝰlepoſq;

laudant᷑.dũ eſſem iuueis miro diſcẽdi ferebar
ardoꝛe.nec iux qͥrũdã pᷣſumptõʒ:ipᷣe me docui
Apollinarẽ Laodicenũ audiui Antiochie fre⸗
quent᷑ ⁊ colui.Et cũ me in ſctis ſcᷣturis erudi⸗
ret nũqᷓ illiꝰ ↄtẽtioſum dogma ſuſcepi. Jã ca⸗
nis ſpargebar caput:⁊ mgrm potiꝰ qᷓ; diſcipu⸗
lũ decebat.ꝑrexi tñ Alexãdriã:audiui Didy⸗
mũ: in młtis ei gras ago.qð neſciui didici: qð
ſciebã illo docẽte ñ ꝑdidi. Putabãt me hoĩes

finẽ feciſſe diſcẽdi. veni rurſum Hieroſolymã⁊

Bethleẽ. qͥ laboꝛe:qͥ pᷣcio barabanũ nocturnũ
habui pᷣceptoꝛẽ:Tiebat em iudeos:⁊ mihi al⸗
teꝝ exhibebat Nycodemũ:hoꝝ oim frequent
in opuſcułmeis facio mẽtõeʒ.Certe Apollian

⁊ Bidymi int᷑ ſe dogma zriũ eſt. Rapiat me
vtraq; turma diuſuʒ altriſecꝰ:qꝛ mgrm vtrũq;
fiteoꝛ.ſi expedit odiſſe homies:⁊ gẽtes aliq̃s
deteſtari:miro odio aùſoꝛ ↄciſionẽ. vſq; hodie
em̃ ꝑſequunt᷑ dñm nr̃Um Ihm xpᷣm in ſynagogl

ſathge. Obijciat mihi qſpiã:cur hoĩeʒ iudeuʒ
habueri pᷣ̃ceptoꝛẽ. Et audet qͥdaʒ pferre lr̃as
meas ad Opdimũ q̃ſi ad mgrjm. Srãde crimẽ
dlſcipuli: ſi hoieʒ eruditũ ⁊ ſenẽ magrm dixeri

Et tñ volo inſpicẽ ipᷣaʒ epłaʒ:q tãto tpe in calũ
nis reſeruata ẽ. Nihil pᷣter honoꝛẽ ⁊ ſalutatio⸗

nẽ ↄtinet: iepta ſunt hec ⁊ friuola. Arguite po
tius vbi hereſim defenderi: vbi pꝛauũ Oꝛige⸗
e Elſaie in qͥ duo

ms dogma laudaueri in lectiõ

ſeraphi clamãtia deſcribunt᷑:illo interpᷣtate fi⸗

liũ ⁊ ſomſcm̃.nõne ego deteſtãdã expoſitõʒ in

duo teſtã mutaui: habet᷑ liber in manibus añ

xxx. anos editꝰ.tot opuſcula mea: ⁊ maxie cõ⸗
mẽtarij iu opoꝛtunitatẽ locoꝝ: gẽtilẽſ. ectã la⸗
cerãt.qð aũt oponũt ↄgregaſſe me libꝛos. ſ. il⸗
lius ſuꝑ cũctos hoĩes:vtinã oim tractatoꝝ ha
berẽ volumia:vt tarditatẽ igenij eruditõis di⸗
ligẽtia ↄpenſarẽ. Cõgregraui libꝛos eiꝰfateoꝛ.
Et ideo erroꝛes nõ ſeqͥr:qꝛ ſcio vniũſa q̃ ſcbᷣſit.

Credite exꝑto.q̃ſi xianꝰ:xpᷣianis loqr. vene⸗

nata ſunt illiꝰdogmata aliena a ſcpᷣturis ſcis vi
ſchturl faciẽtia.legi inqᷓ; legi Oꝛigenẽ. Et ſi in
legẽdo crimẽ ẽ:fateoꝛ.⁊ nr̃m marſupiũ Alexã⸗
dꝛine charte euacuauer̃t. Si mihi credit Oꝛi⸗
geniſta nũqᷓ; fui. Sinõ creditis nũc eſſe ceſſaui
qð ſi nec ſic adducimi ad fideʒ: ↄpellitis me ad

defenſionẽ mei.) Amaſiũ vrm ſcribẽ: vt ſi nõ

creditis negãti: credatis ſaltẽ accuſanti. Sʒ li⸗
bẽtiꝰ mihi errati credit᷑ qᷓ; coꝛrecto. Nec mirũ.
putant em me ſuũ eſſe μυ¼σuV: 27 ppter

giales ⁊ luteos:nolle palam dogmata cõſiteri.

JIpoꝝ em̃ decretũ ẽ:nõ facile margaritas ante
poꝛcos mittẽdas:nec dãdũ ſcm̃ canibꝰ.Et cuʒ
Bauid dicẽ. Abſcõdi in coꝛde eloqͥa tua:vtnõ
peccẽ tibi.Et in alio loco ſuꝑ iuſto.q̃ loquit᷑ in

ꝗt vitatẽ cũ ꝓxio ſuo.i.cũ ijs q domeſtici fidei
ſunt. Ex qͥ volũt intelligi:nos qͥ necdũ inijciati

ſum⸗ debẽ audire mẽdaciũ:ne ꝑuuli atq; lactẽ
tes ſolidioꝛis cibi edulio ſuffocemur. Qõð ãt p⸗

iurioꝝ atq; mẽdacij int᷑ ſe oꝛgijs federent᷑ ſext
ſtromatũ liber: i qͥ Platonis ſnia nrjm dogma
ↄponit:pleniſſime docet.Quid igit᷑ faciã⸗ Ne
gẽ me eiuſdẽ dogmatis eſſe. Nõ credunt:ride⸗
buũt ⁊ dicẽt.domi nob iſta dicunt᷑. Faciã qð ſo
lũ cauẽt:vt ſacra eoꝝ atq; myſteria in pbᷣlicum
ꝓferã:⁊ oĩis pꝛudentia eoꝝ:q̃ nos ſimplices lu⸗
düt in ꝓpatulo ſit.Et qͥ negati voci nõ credũt:
credãt ſaltẽ arguẽti ſtilo.oc em vel maxie ca
uẽt:ne qñ auctoꝛẽ ſuũ eoꝝ ſebta teneant᷑:faci

le dicũt cũ iuramẽto: qð poſtea alio ſoluãt ꝑiu
rio.A ſubſcptõe tergiuſant᷑: q̃runtq; ſuffragia

aliꝰnõ poſſum inq̃t dãnare qð nẽo dãnauit:ali
us nihil ſuꝑ h̊ a pribꝰ ſtatutũ cẽ.vt dũ totiꝰ oꝛb
ꝓuocat᷑ auctoꝛitas ſubſcribẽdi neceſſitas diffe
rat᷑.Quidã Cõſtatius.Quõ inqͥt dãnabimus
qð ſynodus Nycena nõ tetigit:Aue em dãna
uit Arriũ:dãnaſſet vtiq; ⁊ Oꝛigenẽ:ſi illiꝰ do⸗

genata repꝛobaſſet.ſ.vno medicamie oẽs ſimł
moꝛbos debere curari.Et iccirco ſpũſſcti negã

da maieſtas cẽ: qꝛ in illa ſynodo ſuꝑ ſubſtantiã
eiꝰſilẽtiũ fuit. De Arrio tũc non ð Oꝛigene q̃⸗
ſtio fuit. De filio nõ de ſpũſcõ ↄfeſſi ſunt qð ne
gabat᷑: tacuerũt de qͥ nemo q̃rebat.qᷓqᷓ; latẽter
Oꝛigenẽ fontẽ Arrij ꝑcuſſerũt. Dhãnãates eniʒ
eos ꝗᷣ filiũ de pr̃is negãt eſſe ſubſtãtia:illũ pari
ter Arriũq; dãnauerũt. Alioqͥn h̊ͥ argumento
nec Valẽtinus nec Martion nec Cathaphꝛy
ges nec Manicheus dãnari debẽt: qꝛ ſynodꝰ
Nycena eos nõ noĩat:qͥs certe añ ſynodũ fuiſ⸗
ſenõ dubiũ ẽ.Qõ ſi qñ vꝛgeri ceꝑint:⁊ aut ſub
ſcribẽdũ eis fuerit: aut exeũdũ de eccła: miras
ſtrophas videas. Sic vba tꝑant:ſic oꝛdinẽ v⸗

tũt: ⁊ ambigua q̃q; ↄcinũt.vr noſtrã ⁊ aduerſa
rioꝝ ↄfeſſionẽ teneat:vt alit᷑ hereticus:alit᷑ ca⸗

tholicus audiat.q̃ſi nõ eodẽ ſpũ ⁊ Apollo del⸗
phicus atq; Loxias oꝛacula cecinerit Creſo æ
NPyrrho diuerſis tꝑibus:ſᷣ pari illudẽtes ſtro

pha.Exempli cã pauca ſubijciã. Credimus in
quiũt reſurrectõeʒ futurã coꝛpoꝝ.lhoc ſi bene
dicat᷑:pura ↄfeſſio ẽ. Sʒ qꝛ coꝛꝑa ſunt celeſtia
⁊ terreſtria:⁊ aer iſte ⁊ aura tenuis iuxta natu⸗
rã ſuã coꝛꝑa noĩant᷑:coꝛpus ponũt nõ carnem
vt oꝛthodoxus coꝛpus audiẽs carnẽ putet. he
reticus ſm̃ recognoſcat. ec ẽ eoꝑꝝ pᷣma deci⸗
pula.q̃ ſi depᷣhenſa fuerit inſtruũt alios dolos
innocetiã ſimulat:⁊ malitioſos nos vocant ⁊
qſi ſimpir credẽtes aiũt. Credimus reſurrectio
nẽ carnis.oc vo cũ dixerint: vulgus idoctũ
putat ſibi ſufficere: maxie qꝛ idip̃m ⁊ in ſymbo

lo credit᷑. Interroges vltra:circuli ſtrepitꝰ cõ⸗

mouent᷑:fautoꝛes clamitãt.Zludiſti reſurrecti⸗

onẽ carnis.QAuid q̃ris ãplius: Et in půſuʒ ſtu

dijs ↄmutatis nos ſycophãte:illi ſimplices ap
pellant᷑.Qð ſi obduraueris frontẽ:⁊ vꝛgere ce

peris:carnẽ digitis tenẽs: an ipᷣaʒ dicãt reſur⸗

recturã:q̃ cernit᷑:q tãgit᷑:q incedit:⁊ loqᷣt. ꝛi
mo ridẽt:deinde ãnuũt.dicẽtibuſq; nob: virũ
capillos ⁊ dẽtes: pectus ⁊ vẽtrẽ: manus ⁊ pe⸗

des: ceteroſq; artus ex ĩtegro reſurrecti o exhi⸗
beat. Tüc vo riſu ſe tenere nõ pñt:cachinnoq;

oꝛa ſoluẽtes:tõſoꝛes nobᷣ neceſſarios ⁊ placen⸗
tas ⁊ medicos ac ſutoꝛes ingerũt. Altroq; int⸗
rogãt: vtꝑ credamus ⁊ genitalia vtriuſq; ſexꝰ
reſurgere. nr̃as genas hirtas:feiax leues foꝛe:
⁊ habitudinẽ coꝛꝑis ꝓ maris ac feie diſtinctio
ne diuerſam. Qõ ſi dederimus:ſtatim expetũt
vuluã ⁊ coitum.⁊ cetera q in ventre ſunt:⁊ ſub

.

paͤreſn
eeſnebii
3ognn⸗
omi
ſwion⸗
ſermone.
zöborn
leten n,
Pbudei
Elgs
fngleco⸗
anioigel
ſcach
ſtapßs⸗
fii gern
genataig

ſao: qoin

gelegeri
feſecni.,
pietateno
oloäſin
nitcon
es⸗
s.
ſepee
ptiorik
tagu
fuſrai
fuitinit⸗
hegati.
daſtiino⸗
pooei⸗ au
ſetingeniũ
Eloplo
ee Laarit
Denerian
feſucgpcod
1gſfcadö
öͤran QA
iutonie⸗
ſnegefupio
Noppmnie
ſeylizfann
enitvosin
miifaci,
dehpltcörzi
lumenigen
ſue hl
ſfiungzil
Paud
Cejeret

nſce eccke

Mchäͤtio
dOagene
iticace

——

W
lnaß⸗
eſtudſe
Otung
etiin
nſtcift

.Dinitgseg
äirlin
Pörgnn
iner Luhpen
Nchingeſnod

tüſpnocdiftlſ⸗

nntauſ⸗
ideecknmins
nſconid⸗

notritadnan

haeiasiten
ür lodee
ckcinei ch
ailllosaesſr
ci. Creiimsin
Nhor hetſt
Cpeinaiſ

Speninanen

öaniguabe
Neiterznude⸗
tnü hd
zeeN
lmmsrtimeen
ne ggeſcan
Pöntuſnn
mwiſtptai
Zuſtinimnu⸗
Einhiizt⸗
ellſrolasep
fenennete⸗
1ijdrüi⸗
urtc
itnicneb:

ennns

entontgbekt

ſo
eR,
aelns
aeithme,
aumnil,
fürl
iot ſint
otinen
Imii

Tractatus III E

vẽtre: ſingula mẽbꝛa negãt. ⁊ copus qð ↄſtat
ex mẽbꝛis:dicũt nõ reſurgere.Nõ ẽ huiꝰtẽꝑis

3 dogma ꝑpuͦſum rhetoꝛicũ iactare ſermonem.
Nõ mihi diues Cyceronis lingua ſufficiet: nõ
feruẽs Demoſthenis oꝛõ alĩe: vt poſſim iplere
ſermonẽ.ſi veli hereticoꝝ fraudulẽtias ꝓdere.
qͥ vbotenꝰreſurrectõeʒ fatẽtes:aĩo negat.So⸗
lẽt em muliercule eoꝝ mãmas tenẽ:ventri ap⸗
plaudẽ:lũbos ⁊ femoꝛa ⁊ puras attrectare ma
xillas:⁊ dicere.Quid nobᷣ ꝓdeſt reſurrectio:ſi

fragile coꝛpus reſurget: Tpe future reſurrecti

onis ãgeloꝝ hẽbimus natura. dedignant᷑ vide

licet cũ carne ⁊ oſſibus reſurgẽ:qbus reſurrex⸗
it ⁊ xpᷣs.Sʒ fac me erraſſe in adoleſcẽtia ⁊ phᷣo

rũ.i.gẽtiliũ ſtudijs eruditũ:in pncipio fidei do
gmata ignoꝛaſſe xpᷣiana:⁊ B; putaſſe in apoſto⸗

lis: qð in Pythagoꝛa ⁊ Platone ⁊ Empedo⸗
cle legerã. Cur ꝑpuuli in xp̃o atq; lactẽtes erro⸗

rẽ ſemi: Cur ab eo ipietatẽ diſcitis:qͥ necduʒ
pietatẽ nouerat: Scdða poſt naufragiuʒ tabula

ẽᷣ:culpã ſimpłr ↄſfiteri.Imitati eſtis erratẽ:imi
tami ⁊ coꝛrectũ. Errauimꝰiuuenes:emẽdemur

⁊ ſenes. Jũgamꝰ gemitꝰ: ⁊ lachꝛymas copule⸗
mus. ploꝛemꝰ ⁊ ↄnᷣtamur ad dñm:qͥ fecit nos.
nõ expectemꝰ pniaʒ dyaboli Vana ẽ illa pᷣſum
ptio:⁊ in gehẽne trahẽs ꝓfundũ.h̊ aũt credit
vita:aut amittit᷑. Si Oꝛigenẽ nũqᷓ; ſecutꝰ ſum
fruſtra ifamare me cupitis.Si diſcipulus eius
fui:imitami penitẽtẽ.Creditis ↄfitẽti:credite⁊

negãti. Si iſta vt ais inqͥt noueras: q̃re eũ lau⸗

daſti in opuſcuł tuis: Et hodie laudarem:niſi
vos eiꝰlaudaretis erroꝛes.Non mihi diſplice⸗
ret ingeniũ:niſi buſdã etiã placeret impietas.
Et apls pᷣcipit oĩa legẽtes:q̃ bõa ſunt retinen⸗
tes. Lactãtiꝰ in libꝛis ſuis ⁊ maxie in epłis ad

Bemetrianũ ſpũſſcĩ oĩo negat ſubſtãtiã ⁊ erro

re iudayco dicit eũ ad preʒ referrivel ad filium
⁊ ad ſciſcatõeʒ vtriuſq; pſone ſub eiꝰnomie de

möſtrari. Quis mihi intdicere põt: ne legã in⸗

ſtitutionũ eiꝰ libꝛos:qͥbus ↄ gẽtes ſcpᷣſit foꝛtil⸗

ſime:qꝛ ſuꝑioꝛ ſnia deteſtãda ẽ: Apollinaris ᷣ

Poꝛphyriũ egregia ſcpᷣſit volumia. ꝓbolabo
rẽ viri:lʒ fatuũ in pleriiq; dogma ↄtemnõ.ↄfi⸗
temi ⁊ vos in qbuſdaʒ errare Oꝛigenẽ: ⁊ vim
vltra ñ faciã. Dicite eũ male ſenſiſſe ð ſilio:peiꝰ
de ſpũſcõ:aiaꝝ ð celo ruinas impie ꝓtuliſſe:re
ſurrectõeʒ carnis vbo ↄfiteri:ceteꝝ aſſertõe de
ſtruere.poſt multa ſecula atq; vnã de oibus re
ſtitutiõeʒ:idipᷣm foꝛe Gabꝛielẽ:qð dyabolum
Naulũ qð Cayphã:vgines qð ꝓſtibulas.Cũ
hec reieceritis: ⁊ q̃ſi cẽſoꝛia vᷣgula ſeꝑaueritis

afide eccłe: tuto legã cetera.nec venena iã me⸗
tuã:cũ ãtidotũ pᷣbibero:nõ mihi nocebit: ſi dix
ero Oꝛigenes:cũ in ceteris libꝛis oms vicerit:

in Cãtica canticoꝝ ipᷣe ſe vicit: nec foꝛmidabo

ſniaʒ:qꝛ illũ doctoꝛẽ eccłaꝝ quõda adoleſcẽtu⸗

piſtola

„
.

Ius noiaui: niſi foꝛte accuſare debui: cuius ro⸗

gatus opuſcula trãſferebã: ⁊ dicere in ꝓlogo 5
cuius interp̃ᷣtoꝛ libꝛos hereticus ẽ.Caue lectoꝛ

ne legas:fuge viperã. Aut ſi legẽ volueris:ſci=

toa malis hoibus ⁊ hereticis coꝛrupta eẽ:que

trãſtuli: qᷓqᷓ; timere non debeas. Ego em oĩaq

vitiata fuerũt coꝛrexi:̊ ẽ alijs vbis dicẽ: ego

q̊ interpᷣtoꝛ catholicus ſum.̊ quẽ interpᷣtoꝛ he
reticus ẽ.Deniq; ⁊ vos ſatis ſimpłr ⁊ ingenue

nõ malitioſe:pui.ſ.pẽdẽtes pᷣcepta rhetoꝛica
aßſtigias oꝛatoꝝ:dũ libꝛos eius qc ρúορποον

hereticos ↄfitemi: ⁊ in alios crimẽ traãſferrevul
tis:inieciſtj legẽtibus ſcrupulũ: vt totã aucto⸗

ris vitã diſcuterẽt. Et ex ceteris libꝛis eiꝰ pie⸗

cturã pñtis facerẽt qſtionis. Ego callidus qui

emẽdaui:ſilẽs qð volui: ⁊ diſſilans crimia:nõ
feci inuidiã criminoſo. ZHiũt ⁊ medici grandes
moꝛbos nõ eſſe curãdos: ᷣ dimittẽdos nature
ne medela langoꝛẽ exaſꝑet.Cẽtũ qͥnãginta an⸗
ni ꝓpe ſunt:ex qͥ Oꝛigenes moꝛtuus eſt Tyri.

QAuis latinoꝝ auſus ẽ vnqᷓ; traſferre libꝛos eiꝰ

de reſurrectõne: Periarchõ: Stromatheas⸗
Quis ꝑ infame opus ſeipᷣm voluit infamari⸗

Nec diſertioꝛes ſumꝰ ylario: nec fidelioꝛes
AVictoꝛino.qͥ eius tractatus nõ vt interpᷣtes:b

vt auctoꝛes ꝓpꝛij opꝑis trãſtulerũt.Nuꝑ ſctũs
Ambꝛoſius ſic Hexamerõ illiꝰↄpilauit: vt ma

gis Hypoliti ſnias Baſilijq; leiref. Ego ipᷣe

—☛

cuiꝰ emulatoꝛes eẽ vos dicitis: ⁊ ad ceros tal⸗

pe:capꝛeaꝝ in me oculos poſſidetl: ſi malo aio

fuiſſem erga Oꝛigenẽ:intpᷣtatus eſſem hos ip⸗
ſos:qͥs ſupꝛa dixilibꝛos:vt mala eius etiã lati⸗
nis nota facerẽ: ſᷣ nũqᷓ; feci: ⁊ młtis rogãtibus
acqͥeſcere nolui. Mõ ei ↄſueui eoꝝ inſultare er⸗

roꝛibus:q̃ꝝ miroꝛ ingenia. Jpe ſi adhuc viue⸗

ret Oꝛigenes:iraſceret᷑ vob fautoꝛibꝰ ſuis.Et
cũ Jacob diceret:odioſuʒ me feciſtis in mũdo.
Ault aliqͥs laudare Oꝛigenẽ: Laudet vt lau⸗
do. Magnꝰ vir ab infantia: ⁊ vere martyris fi
lius Alexãdrie eccłaſticã ſcholã tenuit. Succe
dẽs eruditiſſimo viro Clemẽti pbro:volupta⸗
tes in tm fugit vt zelo dei:vᷣ tñ nõ ſᷣm ſciam: vt

ferro trũcaret genitalia. Calcauit auaritiã: ſcpᷣ

turas mẽoꝛit᷑ tenuit.Et in ſtudio explanatiõis

eax:diebus ſudauit ac noctibꝰ. Mille⁊ eo am
plius tractatꝰqͥs in eccła locutus ẽ:edidit.inũe
rabiles pᷣtea ↄmẽtarios qͥs ipᷣe apellat tomos
Et qͥs nũc pᷣteo.ne videar opeꝝ eiꝰindicẽ texe⸗
re. Quis nr̃m tãta põt legere:qᷓta ille ↄſcripſit
Quis ardẽtẽ in ſcpturis aium nõ mirer᷑:.Qõð ſi
q̃̊s Judas ʒelotes apoſuerit nob erroꝛes eius
audetliber.
Interdũ magnus doꝛmitat Homerus
Aeꝝ opi longo fas ẽ obreꝑe ſomnum.
Et igſcere.nõ imitemur eiꝰ vitia:cuius vᷣtutes

nõ poſſumꝰ ſeqͥ. Errauerũt in ſide alij:tã greci

2

☚

Pars

qᷓ; latini:qͥꝝ nõ neceſſe ẽ pferre noĩa:ne videa
mur eũ nõ ſui merito: ſ alioꝝ erroꝛe defẽdere.
Hocñ ẽ inqͥes excuſare Hꝛigenẽ:ſᷣ accuſare ce

teros:pulchꝛe:ſi eũ erraſſe nõ dicerẽ:ſi in fidei

pꝛauitate: ſaltẽ apyłm Paulũ vel ãgelũ de celo
audiẽdũ crederẽ.Nũc vo cuʒ ſimpir erroꝛẽ eiꝰ
fatear:ſic legã vt cełos:qꝛ ſic errauit vt ceteri.
Sʒ dicas:ſi multoꝝ cõis ẽ erroꝛ:cur ſolũ ꝑſeq
mini: Quia vos ſolũ laudatis vt apłm. tollite
amoꝛis Oxe OXnV: 7 nos tollimꝰ odij mag-
nitudinẽ. Ceteroꝝ vitia de libꝛis ſuis ad hͥ tm
xcerpitis:vt huiꝰ defendatis erroꝛẽ.Oꝛigenẽ

ic fert in celũ:vt nihil eũ erraſſe dicatis.qͥſqͥs

es aſſertoꝛ nouoꝝ dogmatũ:q̃ſo tevt ꝑcas Ro
mManis auribꝰ:pcas fidei:q̃ apli voce laudata ẽ
Cur poſt qdringẽtos ãnos dock nos niter: qd

añ neſciuimꝰ:Cur ꝓfers in mediũ:qð CPetrꝰ⁊

OTaulus edere noluerũt: Aſq; ad hũc diẽ ſine
iſta doctria mũdus xpᷣianus fuit. Illã ſenex te
nebo ſidẽ:in q̃ puer natꝰ ſum. eluſiotas nos
aſpellãt:⁊ luteos aĩialeſq; ⁊ carneos:ꝙ nõ reci⸗
piamꝰea q̃ ſoũs ſunt:illi.ſ.Hieroſolymite:qͥrũ
m'r in celo c.Hõ ↄtẽno carnẽ:in q̃ xpᷣsnatus ½
⁊ reſurrexit.HNõ deſpicio lutũ qð excoctũ in te

ſtam puriſſimã regnat in celo. Et tñ miroꝛ:cur
carni detrahẽtes viuãt carnalit᷑:⁊ inimicã ſuã
fõueãt:⁊ nutriant delicate: niſi foꝛte iplere vo
lũt ſcpᷣturã dicẽtẽ. Amate inimicos vr̃os:⁊ bi
facite his q̊ͥ pſequunt᷑ vos. Amo carnẽ caſtã:
vginẽ:leiunatẽ.amo carnis nõ oꝑa:łᷣ ſubſtan⸗
tiã.amo carnẽ q̃ iudicãdã ſe eẽ nouit.amo illaʒ
ꝓ xpᷣo in martyrio cedit᷑:laniat᷑:exurit᷑. Illð
vo qðò aſſerũt:a qbuſdã hereticis ⁊ maliuolis

hoibus libꝛos eiꝰ eẽ violatos:qᷓ; ineptũ ſit:hic

pꝓpbari põt.Quis pꝛudẽtioꝛ:doctioꝛ:eloquẽti⸗
oꝛ Euſebio ⁊ Bidymo aſſertoꝛibꝰ Oꝛigenis in
ueniri poteſt: Quoꝛum alter ſex voluminibus
lTacααοπο υαπ. defenſiões ſcribẽs: ita cũ
vt ſe ſenſiſſe ↄfirmat.Alt᷑ ſic eiꝰerroꝛes nitit᷑ ex
culare:vt tñ illiꝰeſſe fateat᷑.nõ ſcpᷣtũ negans:vᷣ

ſenſum ſcribẽtis ediſſerẽs. Alið ẽ:ſi q̃ ab here⸗
ticis addita ſunt: Didymꝰ⸗ q̃ſi bñ dicta defẽdit

Solus inuẽtus ẽ Oꝛigenes: cuiꝰ ſcpᷣta in toto
osꝛbe falſarent᷑.⁊ q̃ſi ad Mithridatis lr̃as oĩs
vitas vno die de volumibus illiꝰtraderet᷑. Si
vnꝰ violatus ẽ liber:nũ vniũſa eiꝰopa:q̃ diuer
ſis locis ⁊ tꝑibus edidit:ſił coꝛrũpi potuerũt⸗
ZBhe Oꝛigenes in epła quã ſcribit ad Fabianũ
Romane vꝛbis epᷣm:pniaʒ agit:cur talia ſcri
ſerit.⁊ cauſas temeritatis in Ambꝛoſiũ refert:
ꝙ ſecreto edita:in pvᷣlicũ ꝓtulerit.⁊ qͥdã nunc
acατεονοσ aliena eé: ᷓ diſplicent. oꝛro

qð NMãphylũ ꝓferũt laudatoꝛẽ eiꝰgr̃as ilłago
meo noie:ꝙ dignũ me putauerũt:quẽ cũ mar⸗

tyre calũniarent᷑. Si em ab inimicis Oꝛigenis
libꝛos eidicitis eſſe violatos:vt infamaret᷑:ᷓ

re mihi nõ liceat dicere:ab amicis eiꝰ ⁊ ſectato
ribus ↄpoſitũ eſſe ſub noie Cãaphyli volumẽ:
ꝙ illũ teſtimonio martyris ab infamia vindica

ret: Ecce vos emẽdatis in Oꝛigenis libꝛis:qð
ille nõ ſcpᷣſit.⁊ mirami:ſi edat aliqͥs libꝝ:quem

ille non edidit. Nos in edito ope poteſtis coar

gui.ille qͥ nihil aliud edidit: facilius patet calũ⸗
nie. Date qð libet aliud opus Pãphyli. nuſqᷓ;
repꝑpietis:h̊ vnũ ẽ. AVñ igit᷑ ſciã:q Pãphyli ſit.

NVigelʒ ſtilus ⁊ ſaliua docẽ me poterit. Nunqᷓ;

credã: ꝙ doctus vir pᷣmꝰ ingenij ſui fructq̃ſtio
nibus ⁊ ifamie dedicaret.⁊ ipᷣm nomẽ Apolo⸗

getici oñdit excuſatiõeʒ. Nõ em̃ defendit᷑:niſi

dq5 in crimine ẽ. Anũ nũc ꝓferã:cui ↄdicere vł
ſtulti ſit: vel impꝛudentis. Sextꝰ liber Euſebij

ſuꝑ Oꝛigenis defenſionẽ:bpᷣncipiũ vſq; ad mil⸗

le ferme vſus libꝛi iſtiꝰ:qͥ Rãphyli ðꝛ:cõtinet.

Be reliqͥs ſcpᷣtoꝛ eiuſdẽ oꝑis ꝓfert teſtimonia
qͥbus nitit᷑ apꝛobare Oꝛigenẽ fuiſſe catholicũ
Euſebiꝰ⁊ Pãphylus tãta int᷑ ſe habuere ↄcoꝛ

diã: vt vnius aie hoies putes:⁊ ab vno alt᷑ no⸗
mẽ accepit. Quõ igit᷑ inter ſe diſſentire potue⸗
rũt:vt Euſebius in toto oꝑe ſuo Oꝛigenẽ Ar⸗
riani ꝓbet dogmatis:⁊ Paͤphylus Nyceniſy
nodi q fuit poſtea: defenſoꝛẽ: Ex qͥ oſtendit᷑ vł
Bidymi vel cuiuſſibet alterius eẽ opuſculuʒ q̃
ſexti libꝛi capite detrũcatos: ceta mẽbꝛa ſociãt

Si ↄcedamus ex ſuꝑfluo: vt Pamphyli ſit:v

necdũ martyris (añ eũ ſcpſit q; martyriũ ppe⸗
traret) ⁊ quõ inqᷣes martyrio dignus fuit.ſ.vt
martyrio deleret erroꝛẽ: vt vnã culpã ſanguis
ſui effuſione purgaret. Quãti in toto oꝛbe mar

tyres: añqᷓ; cederent᷑:varijs ſubiacuere pctis⸗
Defendamus ̊ pctã:qꝛ qͥ poſtea martyres:pᷣ⸗

us pctõꝛes fuerũt.lhec frẽs amãtiſſimi ad epi⸗

ſtola veſtrã celeri ſermone dictaui: vincens p⸗
poſitũ.vt ʒ eũ ſcriberẽ: cuius ingenium añ lau
dauera:malẽs eſtimatõe ꝑiclitari qᷓ; ſide. Hoc

mihi p̃ſtiterũt amici mei:vt ſi tacuero reꝰ:ſire⸗
ſpondero inimicus iudicer. dura vtraq; ↄditio

Sʒ e duobus eligã qð leuius c. Simultas rein
tegrari põt.blaſphemia veniã nõ meret᷑.Quid

aũt laboꝛis in libꝛis traſferẽdis NPeriarchõ ſu⸗·
ſtinueri: vro iudicio derelinqͥ.dũů ⁊ mutare qᷣp⸗

piã de greco nõ ẽ vtẽtis:łᷣ eütẽtis.⁊ eadẽ ad v
bum expᷣmere:neq̃qᷓ; eiꝰ qͥ ſeruare velit eloquij
venuſtatẽ. Argumentunm.
Agioꝛi tractatu irritatus Ruffinꝰpᷣ⸗
s ſbvyter Aquilegienſis ↄ bim Hierony⸗
mum tanq; emulum ⁊ obtrectatoꝛẽ re⸗

toꝛſit ſtilum duobus voluminibus:illum argu
ens que infra ſubdunt᷑. Sʒ cũ iam apud vꝛbeʒ
ſe Oꝛigeniane hereſis incuſatũ audiret: Apo⸗
logiam Anaſtaſio eiuſdem vꝛbis epiſcopo ſcri
bit:fidem ſuam exponens: de interpᷣtatione ſe

purganſ: ⁊ ꝓteſtãs ð oꝛigine anime nihil velle

En
dſfinre

ſoisfeel
Pisincu
ſuſtirura
mgedeie
auditü.
mapuen
feitos
hani
dereulſe
lemerede
erebti
dagadi
ͤſuſg
wnefone
meeize
ſtapfe
dunae
foeinte
tiytare⸗
ſaotgd

ſehpnius

loſatie
ſus ll
lſleſpu.
Pnltasinn
goniſtimnis
hiſoc
ſenirut
no nezde
lyllchzoeg
oneaſci
fadiudic
Cfnionfere
efutrdh
Uuimnsnöy
fechnidie
nihoann
Galu
Cenuptie
nyrcopli
Mlonerrſe
lte ſenine
laſemine
echobis
ſbs ſnai

ſſunng

achtſ
Pnnun
fmnunnte
erblniee
Aisthponn
Mehorſtston
bulai,
Ppihrte.
hmt. Hnd
Aiifnoſſth
Dnnmne oo⸗
andenirſ
ian Ant

rblt
Gſitin
ennnimn
niflici
ahnin
rleanng
geindhtit
pnirſeni
Nekrichhlit
aiuaigliki
e:niufei
npemnti
mvdgeiii
Niiinutrn
ini
nuun ng
isiulimi
gumnid ,
ianniſt
vummaio
1 7
miinilil
ioheutcſe
inmun
atiis lein⸗

— —
= —

.

Tractatus III

diffinire. Sʒ paꝑꝝ ea purgatõe ꝓficit.vt ſequẽs
epiſtola indiaaoast.
KRuffini pᷣſbyteri Aqᷣlegiẽſis ꝓſe Apologia

1

ad Anaſtaſium vꝛbis Romane epiſcopum

Epiſtola. XXXHI

MWaiuiquoſdã
a cũ apud btitudinẽ tuã ↄtrouerſu⸗
ri ſiue de fide: ſiue ð alijs neſcio qͥ

bus ãſtionibꝰ ↄuenirent: etiã mei

nois feciſſe mẽtõeʒ. Et tua àdẽ ſctitas velut ab

ip̃is incunabułꝑ eccłaſtice traditõnis regulas

inſtituta:de abñte ſibiq; bñ ⁊ in fide ⁊ in chari⸗

tate dei cognito calũniãtibus nõ accõmodauit

auditũ. QAm̃ a metñ appetite eſtimatõis mee fa
ma ꝑuenit:equũ putaui vt qm ipᷣe poſt.xxx.fe

re qnos parẽtibꝰredditus ſum: ⁊ dux ſatis atʒ

inhũanũ erat: ſi tã cito deſererẽ illos qͥs tã tar⸗
de reuiſerã.Siłq; tã lõginqͥ itinerl laboꝛ fragi⸗
Iẽ me reddit ad iterãdos laboꝛes:lr̃is meis ſat
facerẽ btitudi tue:ñ vt de ſcã mẽte tua:q̃ velut
dei qͥddã ſacrariũ aliqͥd iniquũ non recipit:ma
culã ſuſpitõis abſtergerẽ:ſᷣ ⁊ emulis aduerſuʒ
me foꝛte oblatrãtibus:baculũ quẽdã ↄfeſſiõis
mee qͥ abigerent᷑: offerrẽ. Quãuis igit᷑ ſides no

ſtra ꝑſecutõis hereticoꝝ tꝑe: cũ in ſcã Alexan⸗

dꝛina eccła degeremꝰ: in carceribꝰ ⁊ exilijs q̃ ꝓ

fide inferebant᷑: ꝓbata ſit:tñ ⁊ nũcſi qͥs ẽ:qͥ vel

tẽptare ſidẽ noſtrã cupit: vel audire: vel dilcẽ:
ſciat qð de trinitate ita credimus.qð vniꝰnatu
re vnius ſit deitatis:vnius eiuſdẽq; vtutis atʒ

ſubſtantie. nec inter patrẽ ⁊ fiium ⁊ ſpmſcm ſũ

ꝓꝛſus vlla diuerſitas:niſi ꝙ ille p ẽ: ⁊ filius

⁊ ille ſpũſſcũs.trinitas in ſubſiſtẽtibus ꝑſonis
vnitas in natura atq; ſubſtãtia. Filiũ q; dei in

nouiſſimis diebus natũ eſſe ↄſitemur ex vgine

⁊ ſpũſcõ:carnẽ hũane nature atq; aĩaʒ ſuſcepiſ

ſe:in q̃ ⁊ paſſus ẽ ⁊ ſepultus:⁊ reſurrexit a moꝛ

tuis.in eadẽ ipᷣa reſurgẽs:q̃ depoſita fuerat in
ſepulchꝛo:cum q̃ carne ſił atq; aia:poſt reſurre

ctionẽ aſcẽdit in celos. Vñ ⁊ vẽturus expecta
tur ad iudiciũ:iudex viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝝ.Sed ⁊
carnis nr̃e reſurrectõneʒ fatemur integre ⁊ ꝑfe
cte futurã:huius ip̃ius carnis nr̃e:in q̃ nũc vi⸗

uimus:nõ vt qdã calũniãt ꝛalterã ꝓ hac reſur⸗
recturã dicimus. Sʒ ⁊ hãc ipᷣaʒ nullo oĩo eius

mẽbꝛo amputato: vel aliq̃ coꝛpis ꝑte deſecta.

Sʒ cui nihil oĩo ex oĩ natura ſua deſit:niſi ſola
coꝛruptio. Hoc em ꝓmittit ſcũs apłs:q; ſemie⸗

tur coꝛpus in coꝛruptõe:⁊ reſurgat in incoꝛru⸗
ptione:⁊ ſeminet᷑ in infirmitate: ⁊ reſurgat in vᷣ
tute.ſeminet᷑ in ignominia:ſurgat in gloꝛia.Et
quia ſeminet᷑ coꝛpus aiale: reſurgat ſpiritale.
lec nobis de reſurrectiõe tradita ſunt ab ijs a
qbus ſanctũ baptiſma in Zlqͥlegiẽſi eccłaↄſecu

ti ſumus:q̃ puto ipa eſſe:q̃ etiã aplłica ſedes tra

—
6 .

nibus er᷑nis mãcipandũ:nõ eſſe ꝑtẽ hereditati

fidẽ quã ſupꝛa expoſui:⁊ quã eccłla R

Fo. XCXVI

Epiſtola XXXIIII

dere ſoleat docere. Bicimus qs ⁊ iudiciũ fu⸗
tuꝝ: in qͥ iudicio vnuſquiſq; recipiat ꝓpᷣa coꝛ⸗

poꝛis ꝓut geſſit:ſiue bõa:ſiue mala.qð ſihomi

nes recepturi ſunt ꝓ oꝑibus ſuis:qᷓ;to magis⁊
dyabolus:qͥ omibus exiſtit cã pctie De qͥ ſenti
mus illud qð ſcptum ẽ in euãgelio.Quia ⁊ ipᷣe
dyabolus⁊ oẽs angeli eius cũ ijs qͥ opa eius fa

ciũt:⁊ criminant᷑ frẽs:cũ ipᷣo ꝑit᷑ erni ignis he⸗

reditatẽ patient᷑. Siqͥs aũt negat dyaboluʒ ig

dei cũ ipᷣo:pᷣ eã in igne accipiat:vt ſentiat verũ
eſſe qd negauit. Audio⁊ de aia eſſe qſtiones cõ
motas. De qua re vtꝝ recipi debeat q̃rimonia
aut abijci:vos ꝓbate. Si aũt de me qͥd ſentiaʒ

rat᷑:fateoꝛ me de hac q̃ſtione apud q;płimos

tractatoꝝ diuerſa legiſſe. Legi em qͥſda dicen⸗
tes:qꝙ ꝑiter cum coꝛꝑe ꝑ hũani ſemis traducẽ:

etiã aĩa infundat᷑.⁊ hi q;tũ poterãt id ſermoni

bus ↄfirmabãt.Qðò puto int᷑ latinos Tertulli⸗
anũ ſenſiſſe vel lactãtiũ:foꝛtaſſis ⁊ alios nõnul
los.Alij aſſerũt ꝙ foꝛmatis in vtero coꝛpibus
deus qͥttidie facit aias ⁊ infundat. Alij factas
iam olim.i.tunc:cũ oia deus creauit ex nihilo:
nũc eas iudicio ſuo diſpẽſet in coꝛꝑe.Et h̊ ſen⸗
tit Oꝛigenes:⁊ nõnulli alij grecoꝝ.Ego vo cũ
hec ſingula legerim (deo teſte dico ) qꝛ vſq; ad
pñs certi vel deſiniti aliqͥd de hac q̃ſtione non
teneo:ſᷣ ðo relinqͥ ſcire:qͥd ſit in vero: ⁊ ſicui ip

ſe reuelare dignabit᷑. Ego tñ hec ſingula: ⁊ le.

giſſe me nõ nego:⁊ adhuc ignoꝛare ↄſiteoꝛ:pꝛe
ter hoc qð manifeſte tradit eccła:deũ eſſe ⁊ ani
maꝝ ⁊ coꝛpoꝝ ↄditoꝛẽ. Sane qꝛ audio etiã in⸗
de diſputatũ:ꝙ q̃dam Oꝛigenis a fribus roga

tus de greco tranſtuli in latinũ:puto ꝙ oms in
telligãt h̊ ꝓ ſolo liuoꝛe culpari. Si em̃ aliqᷣd ẽ:

qð diſpliceat in auctoꝛe: q̃re id ad interpᷣtẽ de⸗
toꝛquet᷑:Sicut in grecis habet᷑:rogatus ſum:
vt latinis oñderẽ.Grecis ſ nſibus vba dedila
tina tmmõ:ſiue & in illis ſenſibus laus ineſt ali⸗
q̃ nõ ẽ mea:ſiue culpa ſiłr nõ ẽ mea. Quiimmo
etiã illud adieci:ſicut in pᷣfatiuncula mea deſig
naui:vt inq;tum poſſem aliqᷓ;ta deciderẽ.IJlla
tñ q mihi in ſuſpitõneʒ veniebãt:ꝙ non ab ipᷣo
Oꝛigene ita dicta: ſ̃ ab alijs viderent᷑ inſerta:
ꝓpt᷑ hoc ꝙ de eiſdẽ rebus in alijs locis eiuſdeʒ
auctoꝛis catholice dictũ legerã. Nẽo g̊ mihi ex
hocq̃ſo te ſancte ac venerabilis pr̃ ⁊ biẽ ↄfleti
uidia.nẽo factõnibus vtat᷑ ⁊ calũnijs:qð in ec
cleſia dei fieri nõ lʒ. Abi em ſimplicitas ⁊ inno
cẽtia tuta erit:ſi h̊ nõ erit:Oꝛigenis ei neq; de⸗
fenſoꝛ:neq; aſſertoꝛ ſum neq; binus interpꝛes.
Alij añ me h̊ idẽ opus fecerant.Feci ⁊ ego po⸗
ſtremus rogatꝰ a fribus.ſi iubet᷑:ne fiat: iuſſio
obſeruari dʒ in poſteꝝ.ſi culpant᷑ qͥ añ iuſſionẽ
fecerũt:culpa a pᷣmis icipiat.Ego em pᷣter hãc
omana 7

Pars

Alexãdrina 7 Adlegiẽſis nf̃a tenet:q̊q; Hiero

.

ſolymis pᷣdicat᷑: alià nec habui vnq;: nechẽoĩ
iſto hoĩe:nec hẽbo. Et ſi qͥs alit credit:qͥſquis
ille ẽ:anathẽa ſit. Reddẽt ãt in die iudicij rõnẽ

hi qͥ offendicula a diſſentões ⁊ ſcãdala fribꝰ ꝓ⸗
pꝓter inuidiã ſola gñant ⁊ liuoꝛẽ.
Hieroſolymoꝝ epᷣm ↄſultatõi ipius ð Ruffi⸗
ni noie rñũdẽtia:⁊ accuſantis: ꝙ ipia Oꝛigenis

. . . .

doginata traſtulerit. Epkla. XXXV

Fobate auidẽ

p gffectõis ẽ G: vt laudabilit᷑ de ſa⸗

cerdote ſacerdos loqris. Mꝛo tã⸗
to igit᷑ pᷣconio: qð in merita mea
effuſiſſime cõtuliſti: vt amoꝛi tuo gras ago:ita
ſplẽdoꝛẽ tue ſcitatis:⁊ eas q̃s in dno hẽs vtu⸗
tes:ſubinde qͥdãmõ ꝑuitatis nr̃e fauoꝛabił ſer
mo ꝓſequit᷑.iã eminẽter ñ oim pᷣſtãnſſime lau
dũ tuaꝝ fulges nitoꝛe ↄſpicuꝰ:vt par eẽ merit

ſermo nõ poſſit.poꝛro ãt tato tituloꝝ tuoꝝ ra-

pioꝛ incitamẽto:vt etiã qð ipetrare neqo:aude

renõ deſinã. Jã hͥ ð laudibus ẽ tuis:qð me tm

de celeſtis ai iſtius ſerenitate laudaſti.ui em
epᷣatus oꝛdo ꝑſpicuus ꝑ diuſum oꝛbẽ velut ra
diãs:etiã ad nos ſplẽdoꝛis ſui detulit claritatẽ

In me qͥe totũ amicitie tribuis exanimi nihi

relinds.Aut ſi iure me laudas: tu q; ſiłr relau⸗

dãdus nõ es: Obſecro igit᷑ ob vtrunq;: vtme
metipᷣm laudare iã deſinas. Duplex em cã me
hB poſcẽ ↄſtringit: ne ↄſacerdotis tui ſenſibus:

aut doloꝛẽ falſa laus ingerat:aut pudoꝛẽ vera

ſuccẽdat. Sʒ ad cauſam reuertar. Ruffinus 8
qquo me ↄſulere dignatus es:ↄſcie tue hʒ arbi⸗

tra diuinam maieſtatẽ.apud quã ſe integro de

re. Oꝛigenis aũt dicta cuius in noſtrã linguaʒ

2poſita deriuauit: añ qs fuerit:i que ꝓceſſerit
vba:noſtrũ ꝓpoſitũ neſciuit.Qð vo ſit aĩ mei
ſtudium: cum tua pauliſꝑ hoc ↄferã ſanctitate

hHhoc igit᷑ mẽte ↄcepi:quod qͥ vꝛhᷣ nr̃e ꝓlis de

trãſlata Oꝛigenis lectõe patefecit: quandã pu
ris mẽtibus velut nebula excitans iniectã:ſidẽ
qᷓ; apoſtoloꝝ maioꝝ traditõe firmatã:velut de
uijs anfractibus illũ noluiſſe diſſoluere. Diſce
re h loco libet:qͥd agat in Romanã linguã trãſ
latio.Appꝛobo ſi accuſat auctoꝛẽ: ⁊ execrandũ

factum ꝓpłis ꝓdit. vt iuſtis tãdem odijs tene⸗

at᷑: quẽ iã dudũ fama ↄſtrinxerat. Si vo inter

pꝛes tãtoꝝ maloꝝ erroꝛibꝰↄſenſum pᷣſtat:a le⸗

gẽda ipia dogmata ꝓdit in płos:nihil alið ſui
opa laboꝛis extruxit:niſi vt ꝓpᷣeveluti mentis
arbitrio: hanc q̃ ſola ⁊ q ᷣma apud catholicos
xpᷣianos vera fides ia ab aplis:exinde vſq; ad
tps pñs tenet᷑: inopinate titulo aſſertõis eüte⸗
ret. Abſit hec ab eccleſia Romana nequaqᷓ; ca

Bti Anaſtaſij Romane vꝛb epi:ad Joãnẽ

uotõis officio ipe viderit qlit debeat apꝛoba⸗

tholica diſciplina. Nunqᷓ; ꝓfecto eueniet: vla
liqua hoc admittamus ratione:quod iure me⸗

ritoq; dãnamꝰ.Quapꝛopter in toto oꝛbe Rp̃i

deintri diffuſa ꝓuidentia ꝓbare dignabit᷑:acci
pere nos oĩo nõ poſſe:q̃ eccłiam maculẽt: ꝓba⸗
tos moꝛes euertaãt:aures circũſtãtiũ vulnerẽt:
iurgia:iras:diſſenſiõeſq; diſponãt.Quare no

ſce q̃lẽ epłaʒ ad frẽʒz 7 coepᷣm noſtrũ Aeneriuʒ
Diligẽtioꝛi cura ꝑſcpᷣtã ꝑuitas nr̃a trãſmiſerit.

ſibiq; hãc ↄſciaʒ feceri: qð nõ ſupflua laboꝛuz

foꝛmidine:neq; vano timoꝛe ſollicitet.mihi cer
te cura ñ deerit:euagelij fidẽ circa meos cuſto⸗

dire pplos: ꝑteſq; pli mei ꝑ q̃q; ſpatia diuera
terraxꝝ diffuſas q;tuʒ poſſim lr̃is ↄuenire:ne ꝗ
ꝓffane interpᷣtatõis oꝛigo ſubrepat:q̃ deuotas
mẽtes immiſſa ſui caligine labefactare conetur
AIllud q; quod eueniſſe gaudeo:tacere non po⸗
tui:beatiſſimoꝝ pncipum manaſſe reſponſa:qͥ⸗

bus vnuſqͥſq; deo ſeruiẽs:ab Oꝛigenis lectõe

reuocet᷑:damnandumq; ſentẽtia pᷣncipum qu?zvD
lectio reũ ꝓfana ꝓdiderit. actenus ſnie mee
foꝛma pꝓceſſerit. QAð te vo vulgi ð Ruffino q⸗
rela ſollicitat:vt qͥſdã malis ſuſpitõibus ꝑſeq̃⸗
ris:hãc etiã opinionẽ ↄſtringã diuine lectõnis
exemplo.ſicut ſcpᷣtum ẽ.Nõ ſicut videt homo:
ita ⁊ deus. Ma deus videt in coꝛde:hõ in facie
Itaq; frater chariſſime omni ſuſpitõe ſepoſita

Ruffinũ ſcito: ꝙ ꝓpᷣa mẽte Oꝛigenis dicta in

latinum tranſtulit:ac ꝓbauit.nec diſſimilis ab

eo eſt:qui alienis vitijs pᷣſtat aſſenſum.illud tñ
ſcire cupio:ita haberi a nr̃is ꝑtibus alienuʒ:vt

qͥd agat: vbi ſit:neſcire cupiamus. Jpe denic;

viderit vbi poſſit abſolui.

Argumentum in libꝛos inuectiuos Ruſfini

Aquilegienſis.

Uffinus ex Apologia ad Pãmachiũ:

r vel (vt verius arbitroꝛ)ex accuſatione

publica:quioꝛi ſtimulo agitatus inue⸗

hit in btm̃ Hieronymũ h̊ pmo libello:fidẽ ſuaʒ
de carnis reſurrectõe ↄteſtãs:magis Hierony

mũ in eo ipᷣo ſuisↄmẽtarijs erraſſe dicẽs:⁊ ſue
interpᷣtationis cauſas iuſtiſſimas aſtruans:
nõ gloꝛie cupidus:v dei timoꝛe eccleſie ꝓfutu⸗

ra traduxerit.

bus.

rendo de greco in latinũ elegãs igeniũ

habuit: poſt aliꝗᷓ. Sʒ ⁊ obtrectatoꝛi opuſculo

rũ ſuoꝝ rũdit duobus voluminibus:arguẽs ⁊

ↄuincẽs dei ſe intuitu ⁊ eccłe vtilitate auxilian
te dño ĩigeniũ agitauiſſe. Illũ vo ſtimulo emu⸗

latõis incitatũ ad obliquũ ſtilũ vtiſſe.
CLControuerſiaꝝ Ruffini pᷣſbyteri Aquilegi⸗

enſis aduerſus doctoꝛem illuſtriſſimum beatũ

Argumentum ex Gennadio ðᷣ viris llluſtri⸗

Affinus Adqlegienſis eccleſie ppr:non
r minima ꝑs doctoꝝ eccleſie: ⁊ de traſſe⸗

ſennon
grna
füadhe
inesn
e
potent
8 Vin
leret
crat ys
cdrxen.
les.B⸗
neince
vos
nio
nehn
onm
Eiäi
(gocal
pinge
noiari
ſithõ
fu ꝛpaa
lo ins
Nexpee
cog dicea
ſuntniſi
nefepp
ineagn

ſcodep

Kbocinn
Cli⸗ ege
teoniſ
lenrü
ſbnalins⸗
Wmerßtelt
ſuntan
gahryo
deblnns,
dicamnen
ſegtödin
boſemne.
lblipung
ſ ſiran
llo ho
Pbſcictis

Ulheg

oeegenmn⸗

uſeſeſpolqh

naönapungi
Wenusſtien

lgi Bufn e.

Cpiröiorsec⸗
idiuineleins
ſutvidghn
lcordehöie
iſuſptitint⸗
Oagensn
n nerdiieh
iminkui
geblsaiegn
ms Fenig

uetinehti

unimci
Ertauaſui
l gilliſn
pltelmfdi,,
tunge
Bonehit
finsthtleil
— n

givtwol

S=e
—

- =
=

Tractatus III Epiſtola NXXXVI

lieronymum ad Apꝛonianum liber pꝛimus.

Epiſtola. XXXVI

Erlegiſcripta

tua Apꝛoniane chariſſime:q̃ ab
p gmico ⁊ frẽ bono de oꝛiẽte ad vi

rum nobiliſſimũ Pãmachiũ miſ

ſſꝛꝛLa raſtuliſti ad me. recoꝛdatꝰſuʒ
ſermonis ꝓphetici:qͥ ait.Filij hoim dẽtes eoꝝ
arma ⁊ ſagitte:⁊ ligua eoꝝ machera acuta. Ae
rũ ad hec vulnera q̃ infligunt᷑ ex lingua int᷑ ho

mines medicpene nullus ẽ. Et ideo ↄuertime

ad Jeſum celeſtẽ medicum:qui mihi antidotũ
potentiſſimũ dedit de euãgelij ſui pixide ꝓlatũ
3 vim doloꝛis ſpe futuri apud ſe iuſti examis

ſoleret᷑. Potio ergo ipᷣa quã tꝑauit Jeſus:ihec

erãt vᷣba. Bti inqͥt eſtis cũ vos ꝑſecuti fuerint
⁊ dixerint aduerſum vos omne malũ mentien
tes. Gaudete ⁊ exultate: qm merces vr̃a mul⸗
ta ẽ in celis.Sic ei ꝑſecuti ſunt ⁊ ꝓphas qͥ crãt
añ vos.Et ego qdẽ qᷓ;dtum in meẽ hoc medica⸗

mẽto ↄtẽtus: dereliqͥ ſiẽ decreuerã:dicẽs apð

meßm Ripan efamilias Weelzebub vocauer̃t
q;to magis nos:l indignos domeſticos eius⸗
Et ſi illi dictũ ẽ᷑:qꝛ ſeductoꝛẽ ⁊ ſeducit turbas:

ego cur indigner:ſi audiã me hereticũ dici:Et

ꝓ ingenij tarditate:vel potius cecitate talpam

noiari: Et cũ dñs meus imo oim ðs xpᷣs dictꝰ

ſit hõ voꝛax:⁊ vini potatoꝛ:amicus pblicano⸗
rũ ⁊ pctõꝝ:ego cur indigner ſi audiã:hõ carna
lis ⁊ in delitijs degẽs? VUeꝝ qm̃ rñdendimihi:

vłex ꝑte iuſta q̃dã neceſſitas videt᷑ imponi:ex

eo ꝙ dicat᷑ multos offendi de his q̃ ab eo ſcbta

ſunt:niſi qͥd ſit in cauſa pandat᷑ ↄpelloꝛ ↄ votũ

meũ ⁊ ꝓpoſitũ rñdere:ne foꝛte reticẽdo videar

crimẽ agnoſcere.qᷓ;uis xpᷣiano cetera crimina
ſilẽdo depellere: exemplo dñi głioſum ſit.ſᷣ mũñ
in hoc in ſide ſi hat:maximuʒ ſcandalum gñat.
Quia ergo in initijs huius inuectõis ſue pmit

tit ſe omiſſuꝝ ꝑſonas:⁊ rebus tm̃ ⁊ crimibꝰrñ⸗
ſuꝝ:vtrũq; aũt falſum cẽ.nã cui rũdeat crimini:
as

interpᷣtẽ libꝛoꝝ toto inuectõis ſue textu indeſi⸗
nẽter incuſet:⁊ oblaceret: Nos omiſſa oi hyro
nia ⁊ hypocriſeos tergiuerſatõe: q̃ deo execra⸗
bilis ẽ:lʒ incõptis vᷣbis:⁊ oꝛõne incõpoſita rñ⸗
debimus. Veniã impꝑitie nr̃e a legentibus ↄce

dẽdam:non immerito pᷣſumentes:qꝛ nõ alios

accuſamus:ſᷣ noſmetipᷣos a maledictis purga
re ↄtẽdimus.Et ideo ſtud emus vt nõ tm̃ in no
bis ſermo:qᷓ;tum veritas luceat. Sʒ pᷣus qᷓ; in⸗
cipiã purgare cetera:illud eũ añ oĩa vere dixiſ⸗
ſe ↄfiteoꝛ:qð ait ſe nõ reddere maledictũ ꝓ ma
ledicto. hoc ſatis veꝝ ẽ: nõ em ꝓ maledictis:ſᷣ
ꝓ bñdictis ⁊ laudibus ↄuitia ⁊ maledicta reſti

tuit. HNeq; vt ait vberoii dexter maxillam: of⸗

nullus obtẽdit:Quõ aũt omittit ꝑſonas cũ

fert alterã. Sʒ palpãti ⁊ leuigãti maxillã:moꝛ⸗
ſum ipꝛouiſi dentis infigit.cũ em nos in eo elo
quẽtiã ac ſtudiũ laudauerimus:int᷑pᷣtando dũ

taxat ex grecis: ⁊ fidei eius nuſqᷓ; derogaueri⸗

mus: ille vtruũq; in nob dãnat: ⁊ 10 veniã etis
ip̃e nob ↄcedat:ſi foꝛte aliqͥd aut aſꝑius: autin
cõptius dicimꝰ:qꝛ imꝑitũ hoies ad rũñdẽdũ la-⸗

ceſſiuit: quẽ ſciret nõ poſſe ꝑ multã dicẽdi artẽ

⁊ eloquẽtie copiã id agere:vt his quẽ leſuʒ vei
let ac vulneratũ: nec vulneratus videat᷑ eẽ nec
leſus.G̊ q̊ eloquẽtie genus ab ipo reqrat᷑: qdad
culpãduũ ſeu vitupandũ leui rumuſculo ↄmotꝰ*
velut qͥs cẽſoꝛ accurrit.Qui vero obiectas de⸗
pellere a ſe maculas cupit: neceſſitate ſibi rĩũſio

nis ipoſita:nõ qᷓ; elegater ⁊ oꝛnate:ſᷣ vere ru⸗

deat cogitabit. ⁊ qm inter pꝛincipia ipᷣa ait:q̃ſi

ſine me heretici eſie nõ poſſint:pᷣmo hoc nobis

oñdendum ẽ:ꝙ nec cũ ipᷣo nec ſine ipᷣo heretici
ſumus. vt cum de nobis ↄſtiterit qͥd ſumꝰ:tũc
demum nec de alioꝝ qdè dictis ad nos retoꝛd
ri poſſit infamia. Ego ſicut ⁊ ipe ⁊ oẽs noꝛunt?
aß ãnos fere.xxx. in mõaſterio iã poſitus:per
graʒ baptiſmi regñatus:ſignaculũ ſidei ↄſecu⸗

tus ſum ꝑ ſcõs viros Chromatiũ Jouinum ⁊

Euſebiũ opinatiſſimos ⁊ ꝓbatiſſimos in ecca
dei ep̃os.qͥꝝ alt᷑ tũc pbr̃ btẽ mẽoꝛie AUaleriani
alter archidyaconus: alius dyaconus: ſimł
pr̃ mihi ⁊ doctoꝛſymboli ac fidei fuerit. Jlli g
ſic mihi tradiderunt: ⁊ ſicteneo ꝙ pꝑr̃ ⁊ filius ?
ſpũſſcũs vnius deitatis ſit: vnius ſubſtãtie: co
eterna:inſeꝑabilis:incoꝛꝑea: inuiſibilis:inco⸗

p̃ᷣhenſibilis trinitas:⁊ ſibi ſoli:vt ẽ:ad ꝑfectuʒ

nota. qꝛ nemo nouit filiũ niſi pr: neq; patrẽ d
nouit niſi fiuus.Et ſpũſſcũs ẽ:qͥ ſcrutat᷑ etiã al⸗
ta dei. ⁊ ideo caret oĩ viſibilitate coꝛpea. Sʒ in
tellectuali illo deitatis oculo ſic videt patrẽ flli

us ⁊ ſpũſſcũs:ſicut pater videt filium ⁊ ſpirittũ⸗

ſanctũ.neceſt ꝓꝛſus vlla in trinitate diuerſitas

niſi ꝙ ille pr ẽ:⁊ hic ſilius:⁊ ille ſpũſſcũs.Tri⸗

nitas in pſonaꝝ diſtinctõe: vnitas in vitate ſb⸗

ſtantie:⁊ ꝙ vnigenitus filius dei:pꝑ quẽ a pᷣnci

pio oĩa ꝗᷓ ſunt:facta ſunt:ſiue viſibilia:ſiue inui
ſibilia: in nouiſſimis diebus carne hũana ſuſce
pta hõ factus ẽ:⁊ paſſus ẽ ꝓ ſalute nr̃a.Et ter
tia die ſuſcitata illa ipᷣa carne q̃ poſita fuerat in
ſepulchꝛo reſurrexit a moꝛtuis. Et cũ ipᷣa eadẽ
carne glłiſicata aſcẽdit ad celos. AUñ expectat
vẽtur ad iudiciũ viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝝ.ᷣ ⁊ ſii mõ

nob q; ſpẽ reſurrectõis dedit:vt eodẽ oꝛdie ea
dem ↄſequẽtia pari eademq; foꝛma ꝗᷓ ie dns
reſurrexit: nos quoq; reſurrecturos eſſe creda⸗
mus:nõ nubes ⁊ auras tenues vt calumniant᷑

ß hec ipᷣa in quibus nũc vel viuimus vel moꝛi⸗

mur nrᷣa coꝛpoꝛa recepturi. Nam quõ veꝝ erit
ꝙ reſurrectõeʒ carnis credimus: niſi in ea vere
⁊ integre carnis huiꝰ natura ᷣuet᷑:Abſq; vlłłg
? 4

Dars

p̃ſtighs vere ⁊ integre carnis huiꝰnr̃e:in ã̃ nũc

ſumꝰreſurrectõeʒ fatemur. Veꝝ ad maioꝛẽ reit

fidẽ addo aliqͥd àpliꝰ. ⁊ calinioſoꝝ neceſſitate
ↄpulſus:ſingłare ⁊ pᷣcipuũ eccłie nr̃e myſteriũ
pãdo.Etem cũ oẽs eccłe ita ſacrᷣm ſymboli tra⸗
dãt: vt poſtq; dixerit pctõꝝ remiſſionẽ: addãt
carnis reſurrectõeʒ: ſcã Aqͥlegienſis eccła:dei
ſpũ futuras aduſum nos calũnias puidẽte:v⸗
bi tradit carnis reſurrectõeʒ:addit vniꝰ ꝓnois
ſyllabã. ⁊ ꝓ eo ꝙ ceteri dicũt carnis reſurrecti
onẽ:nos dicimꝰ:huius carnis reſurrectionẽ:qͥ
ſeʒ frontẽ vt mos ẽ in fine ſymboli ſignacło ↄti
gẽtes:⁊ oꝛe carnis huius videlʒ quã ↄtingim⸗
reſurrectionẽ fatẽtes: oẽʒ venenate aduerſum
nos lingue calũniãdi aditũ pᷣſtruamꝰ.Eſt nea
liqd hac ↄfeſſione plenius: Eſt aliqͥd iſta expo

ſitõe ꝑfectiꝰ:Sʒ nihil vt video: pfuit nob tata

hec cautela ſpũſſancti. JInueniũt adhuc male
loq̃ces lingue calũniãdilocũ. Mẽbꝛa inqͥt ſin⸗
ula nominati niſi dixeris: ⁊ caput cũ capillis
uis:manꝰ:pedes:vẽtrẽ:atq; ea q̃ ſub vẽtre ſũt
niſi expᷣſſius deſignaueris: carnis reſurrectio⸗
nẽ negaſti.ec ſunt nouelli ſapientis inuẽta:q̃
btõs aplos tradẽtes fidẽ eccłe latuerũt.necvlli
ſanctoꝝ niſi huic ſoli ꝑ carnis ſpm reuelata ſi ut
Et nũc indecẽter qͥdẽ ꝓponit.ſᷣ̊ audiat ⁊ hone

ẽ:qͥ ⁊ ᷣmogenitus ex moꝛtuis ðꝛ.ſic ⁊ Apłs de

reſurgẽtibus dicit. Initiũ R̃us ẽ.BGeinde hi

q ſunt xp̃i. Habẽtes ergo indubitatas reſurre⸗

ctionis noſtre pᷣmitias Epm: qͥd ð cereris du⸗
bitamus? Cũ certũ ſit ꝙ alibus mẽbꝛis ⁊ q̃libꝰ
capillis:q̃ carne ⁊ qͥbus oſſibus Ep̃us reſurre

xit:⁊ nos oẽs reſurgamus. Quia ⁊ ipᷣe pptea

ſe poſt reſurrectõeʒ palpãdũ diſcipulis pᷣbuit:
ne vlla ð reſurrectõe eius contatio remaneret.

Cũ gita euidens: ⁊ vt ita dicq:palpabile ⁊ ma
nu attrectãdũ nobis Rps dederit ſue reſurre⸗

ctionis exemplũ:ita aliquis inſanit:vt aliter ſe

reſurrectuꝝ putet: qᷓ; reſurrexerit ille:qͥ bus re
ſurrectõis aditũ patefecit. Añ etiã illð vitatcʒ
huius ↄfeſſionis affirmat: ꝙ natura qͥdem car⸗

nis huiꝰẽ ipᷣa:nec vlla alia qᷓ reſurget: purgata
tn a vitijs reſurget coꝛruptõe depoſita. vt ve⸗
rũ ſit illud qð dicit apłs:qꝛ ſeiat᷑ in coꝛruptõe:

ſurget in incoꝛruptõne.Seiat᷑ in ignoꝛãtia:ſur
get in gła. Selat᷑ coꝛpus aiale:ſurget coꝛpꝰ ſpi
ritale. Tqqᷓ; Q ſpiritale ⁊ gloſum ⁊ incoꝛrupti⸗
bile coꝛpus:ſuis ꝓpꝛijs ⁊ nõ aliũde aſſumptis
exoꝛnabit᷑ ⁊ illuſtrabit᷑ mẽbꝛis:ſᷣm eã głlam ꝓ⸗
poſitũ nobᷣ R̃i ſeruat exẽplũ:ſicut apłs dicit.
Qui trãſfoꝛmabit coꝛpus humilitatis nr̃e:con
foꝛme coꝛꝑi claritatis filij ſui.Cuʒ igit᷑ ꝑ oiĩa in
reſurrectõis ſpe xpᷣs ꝓponat᷑ ad foꝛmã:⁊ pmo
genitus ipᷣe ſit reſurgẽtiũ:atq; ois creature ip⸗
ſe ſit caput:ſicut ſcriptũ ẽ. Qui ẽ caput oium pᷣ

ſtius ⁊ veriꝰqᷓ; ꝓponit.pmi ie doꝛmiẽtiũ REp̃s

mogenitus ex moꝛtuis:vt ſit in oibus ipe pmi⸗

tiaꝝꝑ tenẽs: qͥd inaniter vboꝝ pugnas: ⁊ mala⸗
rũ ſuſpitionũ certamia ↄmouemꝰ:Cũ in ea cõ⸗

feſſiõe quã ſupꝛa expoſui eccłaſtica fidesaſtet.
Et claꝝ ſit ꝙ ad incuſandũ nõ moueat aliqueʒ
diüſitas fidei:Fᷣ ꝑùſitas animi. Ueꝝ qm in hoc
loco cũ ð rſurrectõe carnis argueret:vt ei mos

cẽ:miſcuit ſerijs ridicula ⁊ ludicra dicẽs: mulie

res qſdã de nr̃is:mãmillas ſuas tenẽtes:vł le⸗
ues qctates genas:cũ plauſu femoꝛis⁊ vẽtris
dicẽ ſolere.qͥd nob ꝓdeſt reſurrectio:ſi coꝛpus
iteꝝ fragile reſurget: Future angeloꝝ ſiles ha

bebimus ⁊ natura:q̃s h̊ mulierculas incuſet:?-

ſi laceratõe digne ſint:ipᷣe viderit.Aut ſi euʒ ſe
putat qͥ pᷣdicat:nõ eſſe ſuũ talione moꝛdere:vł

certeſi eqᷓnimit fert ſuas mulierculas veris:
n fictis:neq; cõmẽtitijs remoꝛderi:h inqᷓ; ipſe

viderit. Nos interi qð ille ꝓmiſerit implemꝰñ

reddimꝰ talioneʒ. Sʒ vt video iſti cui diſplicet

mulier: ꝗqᷓ negat ſe ex reſurrectõne fragile coꝛpꝰ
habiturã:ſine dubio plʒ ei fragilitatẽ coꝛpis ꝑ
mãſurã.Et vbi ẽ qð dic apłs.Seiat᷑ in inſirmi

tate:ſurget in vtute.Seiat᷑ coꝛpꝰ aĩale:ſurget

— .

ſpiritalii Et qð reſurgẽt in vtute:quõ iteꝝ
gile erit⸗ In vtute qð fragile ẽ: quõ erit: Non
ne melius dicũt muliercule qᷓ; tu:que negãt vl⸗

coꝛpꝰſpiritale:quã fragilitatẽ vis eſſe in corbe
ra

tra fragilitatẽ coꝛpis dñaturã:Quid illas irri

des:q̃ ſequunt᷑ aplim dicentẽ.Quia coꝛruptibi
le h̊ induet incoꝛruptõʒ: ⁊ moꝛtale h̊ induet im
moꝛtalitatẽ: Aplłli nõ docuerũt fragile coꝛpus
futuꝝ eſſe:qð reſurget a moꝛtuis:ſ econtrario

in vtute ⁊ in gła reſurrectuꝝ dicũt.Tu hoc vñ

nũc ꝓfers: Hiſi foꝛte a iudeis aliquibus noua

nũc lege ꝓmulgat᷑ eccłe:vt etiã iſta diſcamus.

Eſt em Judeox vere de reſurrectõne talis opi

nio:ꝙ reſurgẽt qͥdẽ:ſ vt carnalibus delitijs:⁊⸗

luxurijs:ceteriſq; voluptatibus coꝛpis ꝑfruã⸗
tur. Que aũt alia ẽ fragilitas coꝛꝑis:niſi coꝛru
ptela mẽbꝛoꝝ:irritatio gule:⁊ incitamẽta libi⸗
dinis: Sʒ patimi q̃ſo vos:ſi tñ REpᷣm amat :in

incoꝛruptõe abſq; his eſſe coꝛpus:qð reſurgit
a moꝛtuis. as ſit hec aliqñ ceſſare.Credamꝰ

in reſurrectõe deſinere etia licitos coitus: ne ⁊
illiciti ſubrepãt qᷓ;diu hoꝝ nõ ſit obliuio.qͥd tã
ſollicite:qͥd tã curioſe diſcutit᷑:⁊ ꝑtractat᷑ vent
⁊ ea q̃ ſub vẽtre ſunt:Et nos carnales ⁊ deliti⸗

oſos eẽ dicitis:cuʒ vos vt video ab his ceſſan

dũ:nec in reſurrectõe credatis.neq; em naturã
carnis huiꝰin q̃ nũc viuimꝰ:reſurgẽ denegemꝰ
neq; rurſuʒ carnis vitia ꝑit᷑ luoluamꝰ.Sʒ caro
qdẽ reſurget: a ñ alia ꝓ alia:ſ hecipᷣa.necnatu
rã ꝑdet:ſᷣ fragilitatẽ ⁊ vitia deponet. Alioqui
nec imoꝛtale erit: qð fragile pꝑmãſerit.Et ideo
nos neq; vobiſcũ:neq; ſine vobᷣ heretici ſumꝰ.
Eccle em ſides cuiꝰnos alũni ſumꝰ: media ince

ð

—„

U

dibine
pis:
ſehl
coꝛrruot
Pitis:-
Emust
potninia
talttatis
trNur⸗
atoſnon

erihuie
heiteppl
ſeonoſ.
(Cimusfre
digcimnh
mrambe
fuimush

ſtegritar

ol dein
hlllincorrt

Glimorta

hhiritn

Wedkr
ſnikt

(nnde
AAduerui

ſisnii

Mihil
ſupeltk.
ſeotein
zreſnut⸗
paoꝛes ab⸗

loſiq;d

mnſoonnii
idictcren

clag: 1

lgeneoge

Alreſ ſtar
1 ſuodfot

lifeimnei⸗
ſehliſfpn

rſerkinme

Unnedeſeuiat
mſethisi
iscläne
Getüfguid

adinerzi

elenſſleßt

ch hopna

narinenon

Moobſolui⸗

Ngeſtadehi

liltesoueni

ndlign
enons: int
neioſens
gcorſto⸗
muhusnit
en Euſene
tche noleref
galgres
oleibitpe
nagtinpere
Glaldipſ
Winſetap
gitiaen
Säniunm
oiüeſng
ecu
aue grönft
tegöci
Bgvenin
riQuclen
Quncamt
notnebinun
ufugra
muftmmnh
GNi ubem
Kalinhe
ülzdlans
mtiteris
mibsige,
–
ocholi
Einnüle/

E —
— —
— —
—
☛n w

—
=
=
=☛
— =
=

—
EEB
—
2 =— — S=
—= — S=

CTractatus III Epiſtola XXXVI
doss int᷑ vtrũq; diſcrimẽ:neq; nature carnis v
coꝛpis:qð reſurget a moꝛtuis denegat vitatẽ.
neq; apłi ſniaʒ incoꝛruptõeʒ futuri regni diẽ
acoꝛruptõe poſſidẽdã. Nõ g carnẽ neq; coꝛpꝰ
pꝓlgitis: vt ais:aut ãputatis mẽbꝛis reſurgẽ di
cimus:ſᷣ totũ ⁊ integꝝ coꝛpꝰcoꝛruptõe tmn ⁊ ig
nominia ac fragilitate depoſita:atq; oibꝰ moꝛ⸗
talitatis vitijs pit᷑ ãputatis:ita vi nihil ꝓꝛius
erx natura ſua deſit ſpiritali illi coꝛꝑi:qð reſur⸗
gert a moꝛtuis:niſi illa coꝛruptio.Latiꝰ qᷓ; ꝓꝑpo
ſuerã huic vni titulo ð reſurrectõe rñdi: verẽs
ne iteꝝ ꝑ bꝛeuitatẽ aliqbꝰcalũnis pateremus?
ideo nõ ſolũ coꝛpꝑis in qͥ calũniat᷑:pᷣ ⁊ carnis fe
cimus frequẽter mẽtõeʒ.⁊ nõ ſolũ carnis:ſᷣ ad⸗
didimꝰhuiꝰcarnis.⁊ nõ ſolũ huiꝰcarnis:ſᷣ⁊ na
turam huius carnis ↄmẽoꝛauimus.nec ↄtenti
fuimus B. Sʒ ne mẽbꝛoꝝ quidẽ reſurrectionis
integritatẽ diximus defuturam. Ita tñ vt m
apłi definitõeʒ:coꝛpus qð reſurget ex coꝛrupti

bili incoꝛruptibile:ex ignobili głioſum:ex fra⸗
gili imoꝛtale:ex aiali ſpiritale credat᷑.ita vt de

muũ ſpiritał coꝛꝑis mẽbꝛa abſq; vlł eſſe coꝛrup⸗
tele:vel fragilitatis ſuſpitõibus ſentiamꝰ. De⸗
ſignaui fidẽ meã de trinitate. Deſignaui de in-
carnatõc:paſſione:ac reſurrectõe: ⁊ de ſecũdo
Aaduẽtu in gła:⁊ ð iudicio futuro dñi Saluato.
rris ni. Deſignaui ⁊ de reſurrectõe carnis nr̃e:
⁊ nihil(vt opinoꝛ)ãbiguũ dereliqͥ. Quid nunc
ſuꝑeſt: Nihil arbitroꝛ q;tuʒ ad fidẽ ꝑtinet. S
in eo te inqᷣt arguo qð Oꝛigenẽ interpᷣtatus es
q̃ reſtitutõeʒ oẽʒz dic futura: in q̃ nõ ſolũ omẽs
pctõꝛes abſoluẽdos:vᷣ ⁊ iᷣm dyabolũ⁊ ãgelos
eius qñq; dicit relaxãdos eſſe ð penis:vt reſti
tutio omniũ ↄſequẽter poſſit intelligi. Et aias
añ dicit creatas eſſe qᷓ; coꝛpus:eaſq; de celo de
Dductas: ⁊ coꝛꝑibus inſertas. Ego nũc nihil ꝓ
Hꝛigene ago:nec Apologeticuʒ ꝓ ipᷣo ſcribo.
Siue em ſtat apud deũ:ſiue lapſusẽ:ipᷣe vide
rit.ſuo dño ſtat aut cadit.Sʒ cogoꝛ in aliqͥbus
eiꝰ facẽ mẽtõeʒ:qꝛ dũ illũ arguit rhetoꝛ nr̃:non
iã obliq̃:Fᷣ palaʒ mucrone diſtricto me petit: ?
totꝰfert᷑ in me ⁊ qͥd dico me petit: Immo vovt
in me deſeuiat:nec inſtitutoꝛi ſuo ꝑcit.duʒ pu⸗
tat ſe ex his q̃ interpᷣtatꝰſum libelł eiꝰpoſſe i me
aliqͥd calũnie retoꝛq̃re.qꝛ int᷑ cera q̃ culpatino
bis:etiã inuidioſus h̊ addidit dicẽs: ime hq̊ opꝰ
ad interpᷣtãdũ elegiſſe:qð neq; ipe neq; aliꝰ qͥs
veteꝝ interpᷣtũ delegiſiet.Huius g rei cãʒ pᷣmo
cur B; opus potiſſimum adoꝛſus ſim. quia hinc
maxime moꝛdeoꝛ qᷓ; poto pauciſſimis ⁊ veriſſi
mis abſoluã.lʒ id apud te fili chariſſime:qͥ rem
vt geſta ẽ:bñ noſti:ſuꝑfluũ videbit᷑iñ ⁊ igno⸗
rantes ↄuenit noſcẽ:ſimul etiã qꝛ ⁊ ̊ nõ ſolum
ipe: ̊ ⁊ omnis ſchola eius iactat de nobis:qð
ciu alit᷑ ꝓmiſerimus nos in pᷣfatõibus trãſlatu⸗
ros:aluier fecerimus in oꝑe.ideo nõ ſolũ ipis:

XEVIHI

⁊ alijs rñdebimus:qͥbus vel ꝓpᷣus liuoꝛ men
tẽ: vel crimiatio aliena ↄturbet. vir fide:erudi

tione:nobilitate: vita clarꝰ Hachariꝰ cũ opu⸗

ſcula aduſus fatũ:vel ¶ Hatheſin hr̃et in mani

busteaq; vtili ⁊ ꝑ neceſſario laboꝛe ↄponeret.
in aliq; tis vo qꝛ erat pdifficił materia de diuie
puidẽtie diſſerere diſpẽſatõibus heſitaret:per
ſopoꝛẽ ſibi a dño tale aliqͥd dicebat oſtẽ ſum:
nauis ei q̃dã demõſtraret᷑ eminꝰaduẽtare ꝑ pe
lagus:q̃ cũ poꝛtũ fuiſſet igreſſa:nodos ſue heſi

tatõis abſolueret. Exurgẽs vo cũ ðᷣ viſu ſolli⸗

citus cogitaret: nos ſupueniſſe aiebat in tꝑe.ẽ
bus ↄtinuo ⁊ opuſcula ſua ⁊ ãbiguitatẽ indica
uit ⁊ viſum. Quid poꝛro Oꝛigenes quẽ opina

tiſſimũ apð grecos audierat:ſentiret ð talibꝰꝑ
cõtat᷑: bꝛeuit᷑q; ſibi eius ð ſinguł qbuſq; ſnias
oꝛat exponi.Ego rẽ pᷣmũ dicebã factũ eſſe diffi

cilẽ. Sactũ tñ NPãphylũ martyrẽ dixi:q̃ſi ex p
te tale aliqd oꝑis ↄſcpᷣſiſſe in Apologetico ſuo
ↄtinuo id ſibi poſſit in latinũ vti.nullũ diceba,z
me vſum hmõi opis habuiſſe: ⁊ ad latinũ pᷣmo

nẽ tricẽnali iã pene incuria toꝛpuiſſe. ꝑſtitit tñ
depcãs vt q̃licũq; ſermone ſibi noticiã tm eoꝝ

q̃ cupiebat oñderẽ.Cũq; id q̊ͥ potui ſermone fe
ciſſeʒ:maioꝛi deſiderio accẽſus ẽ ad illa ipᷣa ple
nius cogſcẽda: ex qͥbus pauca illa qᷓ trãſtulera
vigebant᷑ aſſumpta. excuſantẽ me vꝛgere vehe
mẽtius cepit: ⁊ ſub dei teſtimonio ↄuenire: ne
ſibi ad opus bonuʒ q̃ ſe iuuare poſſent:auxilia
denegarẽ. Cuq; vehemẽter inſiſteret: ⁊ deſide
riũ eiꝰ ſm deũ eſſe ꝑſpicerẽ:acqeui tãdẽ:⁊ inipᷣ
tatus ſum qdẽ. In pᷣfatiũcułtn vtriuſq; oꝑis:
7 maxie in
rã:expoſui pᷣmũ oẽʒ fidẽ meã: ⁊ ꝓteſtatꝰſuʒ me
igdẽ ita credere:ſicut fides catholica ẽ. Siqͥd ãt
vel legeret᷑ vel interpᷣtaret᷑ a me:id me ſalua fi⸗

aphyli libello quẽ pᷣmũ trãſtule⸗

dei mee facẽ rõne.In iſtis vo Periarchõ libel

lis etiã illð admonui.qð cũ in ipᷣis libꝛis iueni⸗
rent᷑ qdã ð fide ita catholice ſcbta:vt eccłia pᷣdi
cat:qdã at his qria: cũ ð vna re eadẽq; dicant᷑
ꝙ mihi viſum ſit ea m illã regulã ſp ꝓferẽda:

quã ipᷣe catholice ſnie expoſitõe ꝓtulerat.⁊ ea
q̃ a ſemetipo inuenirent᷑ eẽ gria:velut iſerta ab
alijs (id em ipᷣe eplłe ſue q̃rimonia ↄteſtat᷑ abij
cerẽ.vel certe vt nihil edificatiõis in fide hũtia

prerirẽ.Nõ at ſuꝑfluũ puto videri:iſerere etii
ippᷣa loca ð pᷣfatiunculis meis:vt nihil careattte
ſte qð dicimus. Sane ne in legendo erroꝛ ſite-
ijs ꝗᷓ huic ſcpture nũc aliũde inſerimꝰ:ſiquideʒ
mea ſunt:ſimplices ad vſuũ capita hñtnotas.
Si accuſatoꝛis mei duplices ex pᷣfatiũcula Pã
phyli. poſt aliqᷓ;ta ita diximꝰ q̃lit᷑ &̊ ſentiat Oꝛi
genes: tenoꝛ libelli huius edoceat. Se his aũt
q̊ᷓ apud eum ↄtraria ſibi inueniunt᷑ qͥd cauſe ſit
in vltio bꝛeui adiecta aſſertõe docebimꝰ.Nos
au ſicut traditũ nob ẽ a ſanctis ꝓphetis:ita te

Dars

nemus ꝙ ſctã trinitas coet᷑na ſit ⁊ vniꝰ vᷣtutis
atq; ſubſtãtie.⁊ ꝙ filiꝰ dei in nouiſſimo tꝑe hõ
factꝰ: ⁊ ꝓ pctis nr̃is paſſus ẽ.⁊ in ea ipᷣa carne
in q̃̊ paſſus ẽ:reſurrexit a moꝛtuis: ꝓpt᷑ qð ⁊ re
ſurrectõis ſpẽ hũano gñi tribuit.Carnis vero
reſurrectiõeʒ nõ ꝑ aliãs pᷣſtigias:ſicut nõnulli
calũniant᷑:dicimus.ᷣ hãc ipᷣaʒ carnẽ in q̃ nunc
viuimꝰ*:reſurrecturã credimꝰ.non aliã ꝓ alia:
neq; coꝛpꝰaliud qᷓ; huiꝰcarnis dicimus.ſiue er
go coꝛpus reſurrectuꝝ dicimus: m apłm dici
mus.lhoc ei noie vſus ẽ ille.ſiue carnẽ dicimꝰ:
m traditõeʒ ſymboli ↄfitemur. Stulta em ad
inuẽtio calũnie ẽ coꝛpꝰhũanũ sliud putare eſſe
h carnẽ. Si ergo carnẽ ſᷣm cõmunẽ fidem:ſiue
coꝛpus m aplin dicimus qð reſurget:ita cre⸗
dendũ ẽ:ſicut apłus definiuit. Quia qð reſur⸗
get:in vtute reſurget.⁊ in gła ⁊ incoꝛruptibile
ac ſpiritale coꝛpus.Saluis ergo pᷣrogatiuis fu
turi coꝛpis vel carnis:reſurrectio carnis credẽ

da ẽintegre atq; ꝑfecte: vt ⁊ natura carnis ea⸗

dẽ ſeruet᷑: ⁊ incoꝛrupti ac ſpiritał coꝛꝑis ſtatꝰ⁊
gla nõ infringat᷑.Gic em̃ ſcpᷣtũ eſt qꝛ coꝛruptio
incoꝛruptõeʒ nõ poſſidebit. ec ſuntq̃ in Hie
roſolymis in eccla dei:a ſcõ ſacerdote eiꝰ Joã⸗
ne pᷣdicant᷑.lhec nos cũ ipᷣo ⁊ didicimꝰ ⁊ tene⸗
mus. Siqᷣs pᷣter hec vel credit vel docet: vela
nob alit᷑ credi qᷓ; expoſuimꝰ putat:anathẽa ſit.
Noſtre ergo ſidei documẽtũ ſiqͥs hr̃e vult:ha⸗

beat ex his. Si qͥd ãt legimus:aut aſſerimaut

interpᷣtamur. Salua huius ſidei nr̃e rõne faci⸗
mus:ſᷣm aplin ꝓbaãtes oia:qð bonũ ẽ obtinen⸗
tes:ab oĩi ſpẽ mala nos abſtinẽtes.Et ſiqͥ hanc
regulã ſequunt᷑:pax ſuꝑ illos:⁊ ſuꝑ iſrael dei.
Cũ igit᷑ hec ego anqᷓ; calaniatoꝝ aliqͥs exurge⸗
ret:de mea fide pᷣfatus ſim:ne qᷣs foꝛte diceret:
ꝙ ab ipᷣis admonitus vel coactus h̊ mõ dicerẽ
q añ nõ ſenſeram.cũq; me ſiqᷣd illa interpᷣtandi
neceſſitas popoſciſſet: ĩtegro fidei mee ſtatu fa
ctuxꝝ eſſe ꝓmiſeri.quõ adhuc locꝰcalũniantibꝰ
dat: Cũ vtiq; pᷣma ↄfeſſiõis mee vox ab oiĩ ſuſ
pitõe qrij dogmatis tutũ me faciat ac munitũ.
NPꝛetea em vt ⁊ ſuꝑius pᷣdixi:dñi ſermõe didi
ci:qꝛ ex ſuis vnuſqͥſq; vᷣbis ⁊ nõ ex alteriꝰ:vel

tuſtiſicabit᷑ velↄdẽnabit᷑. Sʒ ⁊ mea nihilomi⸗

nus pᷣfatiũcula: quã in ipis Periarchõ libꝛis
pmiſim? q̃lit᷑ interpᷣtatõis nr̃e fidẽ obſeruandã
dixerimꝰex ip̃is eq̃ ſermonib- ↄpꝛobet᷑. Equũ
nãq; etiã ex ipᷣa:q ad rẽnũc ꝑtinẽt: inſeri.Nã

cũ honoꝛis gra mẽtõeʒ feciſſemꝰ huiꝰ viri:qui

nũc hec adducit ad crimẽ ꝓ eo qð añ nos ipᷣe pᷣ
oꝛ Oꝛigenis qᷓ;plima fuiſſet interpᷣtatus: ⁊ eiꝰ
vel elo quẽtiã in explicãdo: vel in interpᷣtando
diligẽtiã laudaſſemꝰ:eũq; nobᷣ ſequẽdũ in oꝑe
ſiłi diceremus poſt aliq;ta etiã ͥ adiecimꝰ.hũc
etiã aĩio nos lʒ nõ eloquẽtie viribus:diſcipli⸗
ne tñ regulis inq;tũ poſſumꝰ:ſeqmur:obſeruã

tes h̊ ne ea q̃in libꝛis Oꝛigenis a ſemetipo di⸗

— 7
.

ſcrepãtia inueniunt᷑ atq; oria ꝓferamus.lde

mẽto qͥ legis:ne h̊ te bꝛeuit᷑ dictus ſermo pᷣteat
quẽ dixi: qꝛ nõ ꝓferã eaqᷓ in libꝛis Oꝛigenis a
ſemetipᷣo diſcrepãtia inueniunt᷑ atq; Zria. Nõ
ei gñalit᷑ pmiſi me nõ ꝓlatuꝝ q̃ eẽnt ſidei o ria
ſu q libꝛi ipᷣi ſibi dicerent gria: vel q̃a ſemetipᷣo
dilcrepãt:non q̃ a me vel ab aliq̊ alio diſcrepa⸗
rent. Non ergo ex hoc ſermone ſurripiẽtes ini

mici calumnias generent:vt dicãt me ꝓmiſiſſe

Quia ſiquid ʒ

auderẽ. Et ſi qdẽ factũ id in oꝑe meo inuenies
ãplecti poteris.Si vo in aliqͥ tibi minus imple

tũ videbit᷑:culpare non poteris. qꝛ ꝓfeſſionis
mee tale vinculũ nõ tenes. Sʒ ↄiũgamus etiaʒ
cetera:cuius aduerſitatis inqᷓ; cauſas pleniꝰti⸗

bi in apologetico:quẽ Pãphilꝰ in libꝛis ipᷣius

Oiꝛigenis ſcpᷣſit:edidimꝰbꝛeuiſſimo libello ſuꝑ

addito:in q̃ euidẽtibꝰ( vt arbitroꝛ) ꝓbamẽtis
coꝛruptos eſſe in q;płimis ab hereticis ⁊ mali⸗
uołlibꝛos eiꝰ oñdimꝰ⁊ pᷣcipue iſtos qͥs nũc exi

gitis: vt interpᷣtemur.i. NPeriarchõ:qð vłð pᷣn
cipijs: vel de pᷣncipatibꝰ dici põt:qͥ ſunt reuera
obſcuriſſimimi ⁊ difficillimi. De rebꝰ em̃ ibi

talibꝰdiſputat:in qͥbꝰph̊i oĩ ſua etate ↄſumpta
inuenire nihil potuerũt.ic vo nr q;tũ potuit

egit: vt creatoꝛis fidẽ:⁊ creaturaꝝ ronẽ: quã il

li ad impietatẽ traxerãt ad pietatẽ iſte ↄuteret.

Etiã hᷣ̊ diligẽtius inſpice:⁊ nõ te pᷣtereat ꝙ cre⸗

atoꝛis qͥdẽ fidẽ diximꝰ:creaturaꝝ wo rõnẽè᷑:ſciẽ

tes ꝙ ea qᷓ de celo dicunt᷑ ad ſidẽ ꝑtinẽt.Ea ve

roqᷓ de creaturis diſputant᷑ ad ronẽ. Sʒ qð ſe
quit᷑ adhuc addamꝰ. Sicubi & nos in libꝛis eiꝰ
aliquid goriuʒ inuenimus: qð ab ipo in ceteris

locis pie de trinitate fuerat definitũ: velut ad⸗

ulteratũ:h̊ ẽ alienũ:aut pᷣtermiſimꝰ:aut vᷣm eã

regulã ꝓtulimus:quã ab ipᷣo frequẽter inueni

mus affirmatã. Nundqd ⁊ ; incaute aliqd dixi
mus: Mũqd dixi ꝙ m ſidei nr̃e regulã ꝓtuli:

Qõð vtiq; erat iã penitus pᷣter modũ röneineh

taãtis: ⁊ ex greco in latinuz vtẽtis excedere. Sʒ
GFm hãc regulã ꝓtuliſſe me dixi: quã ab ipo fre
quẽter inuenimus affirmatã. Itẽ his illud ad⸗

damus ſi q̃ ſane velit ꝑitis iã ⁊ ſciẽtibꝰloquẽs:

du bꝛeuit traſire vult:obſcurius ptulit:nos vt
manifeſtioꝛ fieret locꝰ ⁊ ea q̃ de ipᷣa re in alijs li)⸗

bꝛis aꝑte legeramꝰadiecimꝰ:explanatoi ſtudẽ

tes. Nihil tñ nr̃jm diximus.vᷣ lʒ in alijs locis di
cta:ſua tñ ſibi reddidimꝰ. Muto ꝙ etiã apð ini
qſſſimos iudices:ſuſficẽ mihi poſſit ſola iſta cõ⸗
feſſio:q̃ dixi: nihil nrm diximꝰ. pᷣ lʒ in alijs loc

dicta:ſua tñ ſibi reddidimꝰ.Nundᷣd me in aliqͥ

obnoxiũ feci: Punqͥd ꝓmiſi me meũ aliqd di⸗

ctuꝝ: Abi ẽ qð accuſant:qð calũniat᷑i qð ↄfin
güt me dixiſſe? Quia mala tuli: ⁊ bona dixi:⁊

——

uid orium eſt: vel diſcrepat a fide no⸗
ſtra ꝓferã.̊ etiã ſi facere potui:tñ ꝓmittereñũ

Cr
ſigbo⸗
ſllup
nnidou
hinglisl
osablc
modaſſen
nn Po
Pfinoe/
cinini
filacte
dleñ
gushümni
crrcoſten:
toſihoie
bus vob⸗
lünioſse
chudanen
nolerl
fiheceleen
lqueuibus
hoslbꝛos
ſpeandein
ſoofow⸗
Wiaſaän
ſcen
coxnoe⸗
datali⸗
heimutea
lerribili⸗
coerſpe
ſurectoe⸗
deretgoe
mieret.
geneslaud
Giopt⸗
blißedeeol
olnneni
ls dputo
a Norger.
Cllusreuerg
buenatn
teßötigog
nluls oene
N
Aoinevoe
mn nrii
Ullig nenn⸗
fllkſnten
ſumapun
W
ſlbaherer
ligit Eie,
le ueröte
ſdeü copei
Ebit i

wbiha eni

crurchiehtcie
aipöriſunm
imi Dein
diſuncrſopn
dic onicin
aurtniig
pianikfint
nnörirngen
caurumme
adegtab
ni Ai it

Gbiintn
cebifoh
Atdeinti n
Zemit uft⸗

S
tbirurlin

n

=

o. XCXNX

Tractatus III Edpiſtola XXXVI

q̃cũq; bõa ſunt trãſtuli:erubeſcãt aliqñ:⁊ deſi⸗

nãt falſa ꝓferre:⁊ dyabolicũ in ſe opꝰ frẽs cri⸗
minãdo ſuſciꝑe.Audiat qꝛ nihil nẽm diximꝰ Fᷣ
lʒ in alis locis dicta:ſua ſibi reddidimꝰ. Et ne

nos abſq; dei mia huic opi manꝰ exiſtimẽt cõ⸗

mogdaſſe: videãt nos hec ipᷣa añ pᷣdixiſſe:q̃ faci
unt. Noſt hͥ ei addidimꝰ etiã iſta. h̊ at iccirco ĩ

pᷣfatiõe ↄmonui:ne foꝛte calũniatoꝛes iterũ ſe

criminãdi putẽt inueniſſe materiã.Qõð dixi ite
rũ:illa cã ẽ:qꝛ ⁊ ſcti iã epᷣi Joãnis epłam ð fide
ad ſcem Theophylũ ſcpᷣtã crimiati ſunt:qñ coꝛ⸗
pus hũanũ alið neſcio qͥd fingebãt:qᷓ; carnẽ.ic
circo iteꝝ poſui.Sʒ videris inqᷓ; qͥd ꝑᷣͤſi ⁊ ↄtẽ
tio ſi hoies agãt.nob iteri tãtꝰlaboꝛ:ſi tũ oꝛãti⸗

bus vob ðs iuuerit:iccirco ſuſceptꝰẽ.nõ vt ca⸗
lũnioſis os qð fieri ñ põt(ʒ foꝛte h̊ ðs faceret)

clauderemꝰ:ſᷣ vt ꝓſicere ad ſciaʒ rex volentibꝰ

materiã pᷣberemus.vt aũt ſcias:qꝛ ⁊ ꝙ falſatu

ri hec eſſent:⁊ ꝓuidimꝰ:⁊ pᷣdiximꝰ:vide qͥd in
ſequẽtibus iniũxerimus. Illud ſane omnemq̊
hos libꝛos vel de ſcᷣturus ẽ vel lecturus in cõ⸗

ſpectu dñi pr̃is ⁊ filij ⁊ ſpũſſci:ↄteſtoꝛ atq; ↄue

nio ꝑ futuri regni ſidẽ:pꝑ reſurrectõnis ex moꝛ⸗
tuis ſacrm:ſic nõ illũ locũ et᷑na hereditate poſ⸗
ſideat: vbi ẽ fletus ⁊ ſtridoꝛ dẽtiũ: ⁊ vbi ignis
eoꝝ nõ extinguet᷑:nec vmis eoꝝ moꝛiet᷑:ne ad

dat aliqs huicſcripture: ne auferat:ne inſerat:
ne imutet. ⁊ iñ poſt oĩia iſta tã honoꝛificata:taʒ

terribilia adiurationum ſacramẽta falſare hec

⁊ coꝛrũꝑe nõ timuerũt illi:qͥ ſe dicũt credere re

ſurrectõeʒ carnis futurã.Qui vel h̊ ipᷣm ſi cre⸗
derẽt:qð ẽ ðs:nũqᷓ; hec tã criminoſa⁊ nefanda
ↄmitterẽt. Abi tñ in his q̃ pᷣfati ſumꝰ:aut Oꝛi
genes laudibꝰ vſq; ad celũ:vt criminat᷑ elatus
ẽ Abi apłs:aut ꝓpha:aut aliqͥd tale a nob q̃⸗

le ipe de eo ſcᷣſerat:dictũ ẽ: Aut in quo ꝓꝛſus

alio inueniũt criminãdi locũ:Fidẽ nraʒ pmiſi⸗

mus:q puto ꝙ in oĩbus cum ↄfeſſione eccłaſti⸗
ca ↄcoꝛdet. Interpᷣtãdi obſeruãtiã diſtinximꝰ:
cuius reuera nob in qᷓ;pluribus exemplum ip̃e

p̃buerat: qͥ nũc accuſatoꝛ extitit.qͥd ꝓpoſiti in

interpᷣtãdo geſſeri:deſignaui iã.ſi plene id aut
minus plene adimplere valui: a legẽtibꝰ cõpꝛo
bet᷑:a qbus vel laudari vel rideri ſolet:non tñ

ad crimẽ vocari:cũ in alterã tinguã ꝓpᷣe vłmi⸗

nus ꝓbe aliena vba vtunt᷑. Veꝝ qm eoꝝ feci⸗
mus mentiõeʒ:qͥ qꝛ hec ipᷣa qͥqͥ mõ ſunt:tñ niſi

falſi ſint:ea nullatenꝰcrimiari potuiſſent:in ip⸗

ſum caput manꝰfalſarias iniecerunt:ↄueniens
Rird biulc apoloste nr̃e id iſerere.ne me ſtudio
ſubtrahere putẽt h̊ qͥ illi addito falſa crimia ob
tẽdũt. Etem cum in qͥdã ſupꝛadicti opis loco:

quẽ interpᷣtati ſumꝰ:q̃ſtio haberet᷑ aduſuʒ eos

q deũ coꝛꝑeũ dicãt.⁊ hũanis eũ mẽbꝛis hituq;
delcribãt. qð aſſerere pᷣcipue Aalẽtinianoꝝ ⁊
Anthꝛopomoꝛphitax hereles ſolẽt: cui iſti ac⸗

cuſatoꝛes nr̃i nimis (vt video) dextras dedert
⁊Oꝛigenes ʒ eos eccleſiaſticã fidẽ defendens
oĩ gñe incoꝛꝑeũ deũ eſſe:⁊ iccirco etiã inuiſibi⸗
lẽ ↄfirmaret: ꝓuocãte ſe oꝛdie q̃ſtionis rñdit ỹ
hereticos in h̊ loco q̃dã:q̃ a nobᷣ in iſto mõ via
ſunt in latinũ.Ex pᷣmo libꝛo Neriarchon:poſt
aliqᷓ;ta.veꝝ iſte aſſertões minꝰfoꝛtaſſe auctoꝛi⸗
tatis hr̃e videant᷑ apð eos: qͥ ex ſcis ſcdᷣturis ð
rebus diuis inſtitui volũt:⁊ inde ſibi apꝛoba⸗
ri q̃runt:qᷓ;to dei natura ſuꝑeminet coꝛpoꝝ na
turã. Vide & ſi hoc apls etiã nõ ait:cũ de pᷣo
loquit᷑ dicẽs:qͥ ẽ imago inuiſibilis dei pᷣmoge⸗
nitus oĩs creature.Nõ em̃ vt qͥdã putat:natu⸗
ra dei aliqbus viſibilis ẽ: ⁊ alijs iuiſibilis.qꝛñ
dicit apłs imago viſibilis dei hoibus:aut inui
ſibilis pctõꝛibus.Sʒ valde ↄſtãter ꝓnũciat ð
ipᷣa natura dei dicẽs:imago iuiſibił dei.Sed⁊

Joãnes in euãgelio dicẽs. HDeũ nẽo vidit vnqᷓ;

manifeſte declarat oĩbꝰqͥ intelligẽ pñt:qꝛ nulla
natura ẽ:cui viſibilis ẽ ðs.HNõ q̃ſi qͥ viſibilis q̊
dẽ ſit ꝑ naturã ⁊ velut fragilioꝛis creature eua
dat:atq; excedat aſpectũ.ſᷣ qm naturalit᷑ vide⸗
ri impoſſibile ẽ. Sʒ ſi reqͥras a me:qͥd etiã ð ip⸗
ſo vnigenito ſentiã: ſi ne ipᷣe qͥdẽ viſibilẽ dicazx
natura dei:qͥ naturalit᷑ inuiſibilis ẽ:nõ tibi ſta⸗
tim vel impiũ videat᷑ eſſe vel abſurdũ.rõnẽ qͥp
pe dabimꝰↄſequẽter.aliud qͥdẽ ẽ vidẽ:alið no⸗
ſcere.videri ⁊ videre coꝛpeũ ẽ.noſci ⁊ noſcere
intellectual nature ẽ. Quicqͥd ẽ̊ ppᷣũ coꝛpoꝝ ẽ
B nec de pf̃e nec ð filio ſentiẽdũ ẽ.qð ad naturã
vo ꝑtinet deitatis:h̊ int᷑ preʒ ⁊ filiũ ↄſtat.De⸗
niq; etiã ipᷣe in euãgelio nõ dixit.Quia nẽo vi⸗
dit preʒ niſi filius:neq; filiuʒ niſi pr:ſᷣ᷑ ait. Nẽo
nouit filiũ niſi p:neq; pr̃eʒ qͥs nouit niſi filius.

ex quo manifeſte indicat᷑: ꝙ qͥcqͥd int᷑ coꝛpeas

naturas videri ⁊ videre ðꝛ:hoc inter patrem ⁊
filium noſcere dicitur: ⁊ noſci ꝑ virtutem ſcien
tie: nõ ꝑ viſibilitatis fragilitatem. Quia ergo
de incoꝛpea natura ⁊ inuiſibili nec videre ꝓpᷣe
ðꝛ nec videri: iccirco neq; pr a filio: neq; filius
a pr̃e videri ðꝛ in euãgelio:bᷣ noſci.Qð ſi ꝓpo⸗
nat nobᷣ aliqᷣs:q̃re dictum ẽ. Bti mũdo coꝛde:
qm̃ ipᷣi deũ videbũt.Multo magis ex hoc ( vt
ego arbitroꝛ)aſſertio nr̃a affirmabit᷑. Nam qͥd
aliud ẽ deũ coꝛde videre:niſi ᷣm ꝙ ſupꝛa expo
ſuimus: mente eũ intelligere atq; cognoſcere⸗

Iſtud ẽ caput 5 iſti qᷓ ad inſidiãdum mihi de

oꝛiẽte traſmiſſi ſunt:nõ ſolũ puerſa intelligẽtia
veꝝ etiã vboꝝ adulterio conati ſunt infamare
qð ego iccirco yt alia q; nõnulla eius qͥdẽ int᷑p
tabar ſcpᷣtoꝛis ſuſpectũ hr̃e nõ potui:neq; pᷣter
mittendũ indicaui:qꝛ nõ in eo aliqͥd ð ↄꝑatõne
pris ac filij dicebat᷑:v de ipᷣa deitatis natura q̃⸗
rebat᷑:ſi ei aptũ vllo gñe viſibilitatis vocabulũ
videret᷑.rñdi vt ſupꝛa diximijs hereticl qͥ iccir
co deũ viſibilẽ eẽ aſſerũt: qꝛ ⁊ coꝛꝑeũ dicũt: ꝓ

Pars

eo ꝙ viſio ꝓpᷣe coꝛꝑis ẽ. Vñ ⁊ illi Nalẽtiniani

ꝙ ſupꝛa diximꝰ heretici coꝛꝑalit᷑ ⁊ viſibilit ge⸗
neraſſe pr̃eʒ ⁊ gñatũ fiuũ dicũt. Refugiẽs ̊( vt
opinoꝛ) Oꝛigenes viſiõis appellatõeʒ tãqᷓ; ſuſ⸗
pectã:aut meliꝰeſſe in natura deitatis ratꝰ.i.in
pr̃eʒ ⁊ filiũ vti illo ſermõe: qð ipᷣe dñs diffini⸗
uerit dicẽs.Nẽo nouit filiũ niſi pr:neq; patreʒ
qͥs nouit niſi filiꝰ.oẽʒ &̊ occaſionẽ ſupꝛadictl he
reſibus credidit exciudẽdã:ſi notõeʒ in natura
deitatis potiꝰdiceret qᷓ; viſionẽ:dũ viſio occa⸗
ſionẽ aliquã pᷣbere videat᷑ heretid. Notio vo

vniꝰnature int᷑ pr̃eʒ ⁊ filiũ ſeruat indiſſociabilẽ

Vitatẽ:pᷣcipue qꝛ euãgelij talis auctoꝛitas ẽ:ſił
⁊ cautele ꝑ h̊ plurimũ credidit foꝛelne Anthro
pomoꝛphite qͥqͥ mõ audirẽt viſibilẽ deuz. ec
rõ q̃ nõ fiebat aliqᷓ differẽtia trinitatis: viſa mi⸗

hi nõ ẽ debere penitꝰ abijci:etiaʒ ſi aliq̃ vba in
greco incautius foꝛtaſſe poſita declinauimus.

Sit ſane adhuc in iudicio legẽtiũ:vtꝝ ⁊ h̊ͥ adu
ſus ſupꝛadictas hereſes vtile aut minus vtile

videat᷑. Tñ ponamus ꝙ etiã ij q̊ noꝛũt de lĩris
⁊ huiuſcemodi ſenſibus iudicare:iqͥbus cũ pe⸗

ritia adeſt ⁊ dei timoꝛ:qͥ nihil ꝑ ↄtẽtõeʒ:neq; ꝑ
inanẽ głaʒ gerũt:qͥꝝ animus ab inuidia ⁊ fauo
re ⁊ odio vacat:dicãt nõ multũ ad inſtructiõeʒ
vład impugnãdas ſupꝛadictas hereſes caput
iſtud valere: nũqͥd nã id nõ lʒ pᷣterire: Et tãqᷓ;
minus validũ ad depellẽdos adũſarios tranſ⸗

currere: None qꝛ ſit ocioſum: nũqͥd ⁊ crimino
ſum:Quo mõ loco crimis ducet᷑:vbi inuiſibili
tatis eq̃litas int᷑ pr̃eʒ ⁊ filiũ ⁊ ſpmſcm̃ ↄfirmat
Nõ puto h̊ ita cuiqᷓ; videri:⁊ qͥd dico cuiqᷓ;⸗ pᷣ
ne ⁊ iſtis qͥdẽ ipᷣis criminatoꝛibus meis aliqd
in meis lr̃is viſum eſſe:qð poſſet offendere.De

niq; em̃ ſi ̊ putaſſent:ipᷣa ſicut trãſtulerã mea

vba poſuiſſent. Sʒ nũc auſculta qͥd faciuut:?

flagitij eoꝝ reqͥre ſi vllũ pᷣceſſit exemplũ. In eo
loco vbi ſcpᷣtũ erat:ſᷣ ſi req̃ͥras a me. qͥd etiã de
ipᷣo vnigenito ſentiã:ſi ne ipᷣe qdẽ viſibilẽ dicã
naturã dei qͥ naturalit᷑ inuiſibilis ẽ:nõ tibi ſta⸗
tim vel impiũ eſſe videat᷑ vel abſurdũ:rõnẽ qͥp
pe dabimꝰↄſequẽter.illi ſcpᷣſerũt:nõ tibi ſtatiʒ
abſurdum:vel impiũ videat᷑ eſſe:qꝛ ſic filiꝰpa⸗
trẽ nõ videt:ita nec ſpũſſctũs filiũ videt.j ſi in
foꝛo poſitus:vel in negocijs ſecularibꝰ ↄmiſiſ⸗
ſet iſte qͥ de mõaſterio Romã qſi calũniãdi ꝑi⸗
tiſſimus miſſus ẽ:noꝛũt oẽs qͥd ↄſeq̃ret᷑ ex legi
bus pbᷣlicis:cuiuſmõi crimis reus eſſet. Nunc
vo qꝛ ſecularẽ vitã iã reliqᷣt:⁊ a tergiuerſatiõe
illa actuũ publicoꝝ ad mõaſteriũ ↄuſus ẽ ⁊ ad

heſit magro nobili: vt ab ipᷣo edoceret᷑ iterũ ꝓp

modeſtia furoꝛe inſanire ꝓ quiete ſeditões mo
uere:ꝓ pace bellum mouere:ꝓ ↄcoꝛdia moue⸗
re diſſidia:pfidus eſſe ꝓ fide: ꝓ veritate falſari
us: crede mihiꝙ huius ſceleris nequitia etiaʒ
verũ fuiſſet exemplar:niſi Jezabel tibi illa oc⸗

curreret. Illa em q̃ hoc crimẽ adùſus Nabu
theũ iſraelitẽ vinee cã cõpoſuit.⁊ mãdauit pᷣſ⸗
byteris iniqtatis falſis eũ ↄſcpᷣtõibus purgere
quaſi qͥ bñdixiſſet.i.blaſphemaſſet deũ ⁊ regẽ
Sʒ quis in hoc felicioꝛ:illa q̃ mãdat:auihi qui
mãdato iniqͥtatis obtẽpant: Grauia hec:⁊ vt

opinoꝛ in eccłia pene hmõi facinus inauditum

eſt. Sʒ addit᷑ adhuc aliquid. Requiris ꝑ illð⸗
At rei iudices fiant:⁊ inſidiatoꝛes ſnias ferãt.

Hã erraſſe ſenbentẽ: aut lapſum eſſe inſermoe
nouũ nõ ẽ.⁊ vt opinoꝛ venia dignũ eſt.quia ⁊

ſcpᷣtura dicit. In multis em offendimus onmd.
q̃ãt in vᷣbo ñ offendit:h̊ ꝑfectus ẽ vir. Errati
putat᷑ in vbo:Coꝛrigat᷑:emẽdet᷑:ſi id vtilitas
poſtulat: ⁊ auferat᷑. Inſeri vo q̃ nõ ſunt ſcdta
lʒis alienis:⁊ falſa interſeri ad hoc ſolũ: vt vi⸗
tã fris infames:temerare aliena ſcpᷣta: vt ſcrib
toꝛi inferas notã: vt ſubrepas auribus ploꝛ:·
vtↄturbes coꝛda ſimpliciũ:vt nihil aliud exeo
nili apud hoies opinioni maculã ↄferas.vide⸗,.,-⸗
te ſi alterius ẽ opus:niſi illius qͥ ab initio men-
dax fuit: ⁊ frẽs criminãdo dyabolus.i.crimia⸗-⸗
toꝛ nomẽ accepit. Nã cũ fallaʒ hmõi ſniaʒ apð

Mediolanuʒ recitaret:⁊ a me q̃ legebat:falſa

eẽ dicerent᷑.int᷑rogatus a qͥ accepiſſet exempla

ria:rñdit mronã qᷓndã ſibi dediſſe.Oe q̃ ego q⸗
cũq; illa ẽ:nihil dico:vᷣ ſui eã ⁊ dei ↄſcie dereli⸗
quo.Mihi tñ in h̊ dei ⁊ vri ſufficit teſtioniũ.i.
tuũ ⁊ ſancti viri ipᷣiꝰ: cui h̊ opus gerebã MCra⸗
charij:qͥ ſchedulas ipᷣas meas vel ab initio le.

giſtis: vel etiã lʒ nõdũ ↄpleta ⁊ ad integꝝ emẽ
data exẽplaria retinetis.i.qꝛ ſicut filius nõ vi⸗

det patrẽ:ita nec ſpũſſanctus filiũ videt.i.qð e

go nõ ſolũ vnqᷓ; nõ ſcpᷣſi:bᷣ ecõtrario:qꝛ ille falæ

ſauit: indico. Si qͥs negat ꝙ nõ ita videt filius

patrẽ: ſicut pr filium. ⁊ nõ ita videt ſpũſſanctꝰ

⁊ filium ⁊ patrẽ:ſicut pr filum ⁊ ſvmſcm: ana
thema ſit. Nidet em ⁊ veriſſime videt.Sed vt
deus deum:lux lucẽ.⁊ non vt caro carnẽ:ſᷣ vt
ſpũſſcũs nõ coꝛꝑeis ſenſibus:ſᷣ vᷣtutibus vita

tis.Si qͥs hec negat:ſit anathema in eternruum.

Qui aũt vos ↄturbat:ſicut dicit aplus:poꝛta⸗
bit iudiciũ qͥcunq; eſt ille. Memini ſane ꝙ ali⸗
q̃s eoꝝ cũ argueret᷑ falſaſſe hec:rñdit mihi:ita

in greco hr̃e. Me aũt in latino imutare voluiſ

ſe. In qͥ omuto illud exeqͥ:qꝛ nec qdẽ verum di
cũt.ſᷣ tñ ponamus:qꝛ ſic ẽ in greco:⁊ ego in la⸗

tino h̊ nõ ſcpᷣſerã. ꝓmiſerã em me in pᷣfatiuncu
lis tale aliqͥd factuꝝ:qð ſi facerẽ:vt qð tibi of⸗

fendebat in latino ↄmodiꝰſcriberẽ:qͥd abſq; ꝓ

miſſo:vel qͥd abſq; rõne nr̃a facerẽ:Tu certe qͥ

h in latinis meis exemplaribꝰ nõ inueneras: in
tuis chartulis h̊ vñ ſcptũ legebas: Ego q intpᷣ
tatus ſum:nõ ſcpᷣſi.tu qͥ me accuſas:⁊ meas ta⸗

les lr̃as ñ tenes:crimẽ mihi vñ ↄponis:Hhaud
ingde ego accuſari debeo:vñ tu me falſuʒ feciſti

Gn.

fiplaiſ
pnntus .
ſopene
ſyſchti
Ptnenn
licdem
eſe plat
dfiatnnt
liedicke
dbeoei
loſequia
ſibinltfis
qudexip⸗
Pomepe
Aißgag
ſpoelli
unicore
chohis
fuſſcetann⸗
hergkiel
lndictini
flautſitan
lapbich,
ſentilacen
Giſi
ſus erͤtl⸗
pdomos
fratxe
lu. Etbſe
lederetne
lotine Yt⸗
lutbareecch
Homibus h⸗
berdſchpuli
Nuntüſenb
ſehigenis
ſnücegotn
aed ne v⸗
genscoſcit
l Lugene:
ſocongkagh
eſiggne
Khlininü
1nefidggi
kerunſmne
,ni ienn
ſod legen
ſoaulpa en
meſubrtle
ſid no⸗ ee
lgbtnno
ehes Ker⸗ te⸗
nontpes

allifrane⸗
unsqtee⸗
drebolpianir
N;bnniis
meäectnik
zaccenicganm
deciſe deiege
rdi urn

fiſuiſctrcfini.

Bohsgticl⸗
nes ipiidf
lawiuge
Leeſonduenori⸗
müſalche
cirmileit
gnöntfin
noabiſer

7

un tſpifſen

inenda dI

ncwanff

1

M uubufit

ne s

Tractatus III Epiſtola XX)

rẽ planiſſimã dico.q̃tuoꝛ iſti libꝛi ſunt:qͥs inter
tatus ſum.in qͥbꝰde trinitate ſparſim ꝑ ſingu
as pene paginas diſputat᷑. Relegant᷑ vniũſa
ſi vſq; tał aliqͥs ð trinitate inuẽtus fuerit in int᷑
pᷣtatòe nr̃a ſenſus:q̃lẽ in iſto capite calũniant᷑:
tüc demũ credat᷑ etiã h̊ eo ſenſu qͥ iſti ↄfingunt
eſſe ꝓlatũ. Si vo ꝑ oẽ libꝛoꝝ coꝛpꝰ nũqᷓ; ſit illa
dria trinitatis:nõne veſanũ ꝑit᷑ ſtultũq; ↄmen
tũ ẽ dicẽ: ꝙ vno ſolo capite hereſis ↄfirmata ẽ
ab eo:qͥ eã mille capitibꝰ expugrit:Sʒ ⁊ rei ipᷣi
us ↄſequẽtia pꝛudentẽ quẽq; ſatis edocet:ꝙ h
ſi h in lris meis inueniſſet: ⁊ vere ſcrupuluʒ ali
quẽ ex ipᷣa lectõe cepiſſet:cũ me ſicut ipᷣe noſti:
NRome poſitũ hr̃et pñtẽ ↄtinuo vtiq; ꝑqᷣſiſſet:
ipᷣa ad me ſcpᷣta detuliſſet.qͥe qͥ vſq; ad illð
tpᷣs etiã videre me ⁊ ſalutare:⁊ in oꝛõnibus cõ
municare ſolitus erat:ↄtuliſſet ſine dubio me⸗
cũ ð his qbus videbat᷑ offendi.inqᷣſiſſetq; quõ
fuiſſet a me pꝓlatũ:quõ haberet᷑ in greco. certe
H etiã głie ſibi ſufficere putaſſet:ſi viſus fuiſſet
in dictis nr̃is vel ſcptis feciſſe ꝑ ſe aliqͥd emẽda
ri. aut ſi furoꝛ ai nõ tã emẽdati erroꝛẽ qᷓ; ꝓferri
in ppᷣlicũ ↄpuliſſet:ſine dubio nũqᷓ; elegiſſet ab

ſentẽ lacerare:quẽ potuit gãuius ↄfutare pñtẽ.

Sʒ iſtũ qꝛ falſi ↄſcia deterrebat:ad me qͥdẽ cu⸗
ius erãt ſcpta:qᷓ volebat criminari nõ detulit.ᷣ
ꝑ domos:ꝑ mronas:ꝑ mõaſteria:ꝑ ſinglłos qͥſ
q; fratꝝ circũfert:qͥs ſoloↄturbare poſſet audi

tu.Et h̊ fecit ſub ipᷣo tꝑe:q̃ ↄfeſtim ex vꝛbe de⸗

cederet.ne vel ↄpᷣhẽſus facti ſui redderet cau⸗
ſas. Etiã inde vt intelligat᷑ ᷣm pᷣceptũ mgr̃iꝑ
totã me Italiã criminari:inſtigare turbas:cõ⸗
turbare eccłias:aures q; polluere ſacerdotũ:⁊
in omibus his modeſtia nr̃a tanqᷓ;oſcia abuti.
hec diſcipu li. IJIpᷣe vo oꝛiẽtalis magr:qͥ ad ANi
gilantiũ ſcribẽs dixerat:ꝑ me latini cognoſcũt
oia Oꝛigenis bõa:⁊ ignoꝛant mala:iſtos ipᷣos
qͥs nũc ego trãſtuleram redinterpᷣtatus ẽ:⁊ ea

oĩia q̃ ad me vel impꝛobabilia pᷣtermiſſa ſunt in
ſeruit.qͥ.ſ.nũc ) ſniaʒ ſuũ Romani ꝑ ipᷣm Oꝛi⸗
genis cogſcãt mala:⁊ ignoꝛẽt bõa.hinc etiã nõ
ſolũ Oꝛigenẽ:ſᷣ ⁊ me metipᷣm in ſuſpitõeʒ here
ſis conat᷑ adducẽ.hinc emittit inceſſabiliter ca⸗

nes ſuos:qͥ me ꝑ vꝛbes:ꝑ vicos:ꝑ iter trãſeun
tẽ calũniãtiũ latratibus inſectent᷑: ⁊ Landa oĩa
⁊ nefãda adůſum me ſectent᷑.Quid q̃ſo te ſcele
ris admiſimus ſi fecimus qð feciſti: Si tñ nefa
riũ ẽ vti exẽplis tuis:de teipᷣo qͥd iudicas: Ve
runtñ dic mihi o mag (iã em̃ ad te ↄu⸗tẽda ẽ rñ

ſio) Ad legentẽ aut interpᷣtantẽ: ſi qᷓ ẽ illa ſcbto
ris culpa: recte reuocat᷑: Abſit inqᷣt: nequaq;.
q̃d me ſubtilit᷑ circũuenis: Nũqᷣd nõ ⁊ ego legi

HNũqͥd nõ ⁊ ego interpᷣtatus ſum: Sʒ lege ea qᷓ
interpᷣtatus ſum:vide fiqͥd in is dogmaticũ in

uenies. Certe ſi aliqd hoꝝ q̃ nũc ad danationẽ

voco reꝑies. NPoſtremo ait ſi vis pleniꝰ noſſe

VI

(qm̃ apud me etiã ſuſpitio hmõi dogmatuʒ ſp
execrabilis fuerit) lege ↄmẽtarios meos in epi
ſtola Pauli ad Epheſios.Et ex his q̃ ſcbſi:no
ſces qͥd de eo ſenſerim. Legẽs em eũ vel inter⸗
p̃ᷣtãs noſces: ⁊ hecẽ tua tãti mgri ꝗuitas:yt eſ
quẽ in alijs laudas:ↄdẽnes i alijs? Et quẽ inpᷣ
fatõibus tuis alteꝝ poſt aplłos eccłaꝝ magiſtꝝ
dixiſti:nũc hereticũ dicas:Quis hereticus ec⸗
cleſiaꝝ mgr aliqñ dici potuit: Erraui inqᷣt in Hᷣ
Sʒ qᷓ;diu pᷣfatiũculã ſubijcis: Cõmẽtarios le⸗
ge. Sʒ illos q̊s deſignaui: ⁊ cui h̊ iuſtuʒ videt᷑:
vt ijs qͥ tot libꝛosↄſcpᷣſit:in àbus oĩibus penep
conia eius vſq; ad celũ fert:qͥ tot iã annis:⁊ le⸗
cti ſunt ab oibus⁊ legunt᷑. Ex qͥbus qᷓ;plurimi
ita edocti iaʒ de ̊ mũdo deceſſerũt:⁊ ꝑrexerũt
ad dñm.ãac Oꝛigenis ſniaʒ tenẽtes:quã ex li
bꝛoꝝ iſtius aſſertõe didicerãt: ⁊ abierũt ſperã⸗
tes iux huius teſtimoniũ inuẽturos ſe eum ᷣm
apłos eccłaꝝ mgr̃m.⁊ nũc iteꝝ ſcribit. Inuene
rũt eũ cũ impijs hereticis ⁊ gẽtilibus ↄdẽnatũ
Quõ ſe ex ↄtentõe ↄmutet ⁊ dicat:qꝛ illũ queʒ

xxx.fere ãnis ↄtinuis legẽs ⁊ ſcribẽs apłis exe

qui:nũc hereticuʒ ꝓnũcio.Nũqᷣd aliqͥs nouos
eius libꝛos mõ legit:qͥs añ non legerat: Sʒ ex
ijs eiſdẽ dictis eũ:⁊ tũc apim:⁊ nũc hereticum
dicit: ⁊ nullo mõ hoc ita fieri potuit.Aut ei tũc
recte dixit: ⁊ mõ liuoꝛe quodã ↄtentõe puertit
az audiẽdus nõ ẽ.Alut ſi tũe male dixit:⁊ mõ ſe⸗
ipᷣm ↄdẽnat. q̃le ꝗᷓ in ſe ceteroꝝ expectabit iudi

ciũ is: qͥ ̃m apłi ſniaʒ a ſemetipo damnat᷑: Et

quid inquit abſcindit᷑ pnia: Non errat᷑ ⁊ m v⸗
bo maxime:lʒ quidẽ de erroꝛe peniters. Sed ſi
mul aliquis pniaʒ agit:ſimul accuſat:ſimul iu⸗
dicat:ſimulq; ↄdemnat. Quaſi vo ſiqua mere
trix vna ſe nocte:aut duabus a ſcoꝛtando cõti⸗
neat:dʒ ↄtinuo leges ð pudicitia ſcribere:⁊ no
ſolum leges ↄdere:verum⁊ ſepulchꝛa obruere
omnium q̃ iam defuncte ſunt feminaruʒ:ꝙ eas
ſuſpicet᷑ ſui ſimilẽ vitam duxiſſe:pniaʒ agẽs ꝙ
hereticꝰ fueris bñ facis.Quid hocad me:q̃ nũ
quã hereticus fui: Penitẽtiam agis ꝓ erroꝛe:
recte facis. Si tamẽ ipᷣam pniam legittime ge⸗
ras non accuſando:ſᷣ depᷣcando:non ↄdẽnan⸗
do:ß flendo. Nam que pnie veritas eſt: vbi in⸗
dulgẽtie decretuz ipᷣe ſibi penitẽs dictat: Qui
penitet pꝛo ijs que male locutus eſt: vulnus ſu
um non iterum male loquẽdo curat:ſ ſilendo.
Sic em̃ ſcdᷣtum ẽ. Neccaſti:quieſce.Sʒ nũc ip

ſe te reum ſtatuis:⁊ iterũ reatu ipᷣe te abſoluis.

Et ex reo ipᷣe te iudicẽ facis. Hec iam non tua:
qui irrides in nos:ſᷣ noſtra qui ita nos irridert
patimur ẽ miſeria. Aerumtamẽ veniamus ad
hos duos cõmẽtarios: quos ceteris omnibus
opuſculis ſuis ↄdẽnatis ac renũciatis ſolos ex
cepit:⁊ qᷓ; caſte ſe in his ⁊ ↄtinẽter egerit: vide
amus. Ex his em ſolis ⁊ fidẽ ſuam ꝓbari vult.

HFHars

Et qð Oꝛigeni in oibus aduerſet᷑. ꝓferant᷑ er⸗

go iſti qͥ ei ſoli ex omibus ſcpᷣtis ſuis placẽt.i.in
epła NPauli ad Epheſios libꝛi tres:⁊ in Eccła⸗

ſten ( vt puto) vnus. Sʒ nũc interi qͥ pᷣmus oc⸗

currit in epiſtola ad Epheſios ↄmẽtarius rele
gat᷑. Eti ibi ↄſociũ ⁊ ↄcoꝛdẽ Symmyſten: vt
ipe ait:in ijs q arguit apꝛobo.Et pᷣmo omniuʒ

de qbus irridet mulierculas:q̃ ſe dicũt poſt re

ſurrectionẽ nõ habituras fragile coꝛpus.qpe
ꝗqangeloꝝ future ſint ſiłes:qͥd ipᷣe ſentiat vide⸗
amus. In tertio ↄmẽtarioꝝ libꝛo in epła Pau

li ad Epheſios ſub eo caplo vbi ſcriptũ ẽ. Qui
vxoꝛẽ ſuã diligit:ſemetipᷣm diligit. Nemo em

vnqᷓ; carnẽ ſuaʒ odio habuit.⁊ poſt aliqᷓ;ta ita

ait. Foueamus igit᷑ ⁊ viri vxoꝛes:vt aie noſtre

coꝛꝑa.⁊ vt vxoꝛes in viros:⁊ coꝛꝑa redigant᷑

in aias.⁊ neq̃qᷓ; ſit ſexuum vlla diuerſitas. Sʒ

quõ apud angelos non ẽ vir neq; mulier: ita ⁊

nos qͥ angelis ſimiles futuri ſumus:iã nũc inci

piamus eſſe:qð in celeſtibus repꝛomiſſum eſt.
lhec ⁊ eccłijs in tuis ↄmẽtarijs ſcpᷣſiſſe ſciẽs:q̃⸗

mõ eas ad exẽplum ſidei tue ⁊ ea ꝗq arguis ↄfu⸗
tanda ꝓponis: Et quõ de tuis vbis mulieres

arguis:Deinde q̃ mulier dixit aliqũ:q vxoꝛes

ↄutant᷑ in viros:⁊ coꝛꝑa redigant᷑ in aias:qð

tu ſcribis: Ergo m te nõ ſolũ reſurrectio non
erit:ſᷣ nec coꝛpoꝝ:qð oſiteri etiã iſtos qͥs tu fe⸗
ciſti hereticos dicis. Abi nã vltra coꝛpus q̃ri⸗
mus:ſi ĩ aiaʒ redigit᷑: Erit ̊ iã totũ aia ⁊ nuſqᷓ;
coꝛpus.Et iteꝝ ſi vxoꝛes in virosↄmutabunt᷑

ꝓ eo qð ſubiũ xiſti:vt neqqᷓ ſit ſexuũ diũſitas:
q̃ſi hocvt oñderes:qꝛſexus femineus interibit

ex eo qð rediget᷑ in viꝝ: ſolus aũt manebit vi⸗
rilis:neſcio qdẽ ſi hec tibi de ſe dicere feiaꝝ ſex

us ipᷣe ꝑmittat. tñ a ſi abilis ↄcedat᷑:q̃ ↄſequẽ⸗
tia poteris oñdere ibi virilẽ ſexũ eſſe neceſſariũ

vbi femineus neceſſarius nõ ꝓbat᷑: Quiana⸗
turali quodã vinculo in tin ſexus alt᷑ eget alte⸗
rius:vt ſi alter nõ ſit:alterius opus nõ ſit. Et⸗
cyñm ſi luteã foꝛmã ex reſurrectõe hõ hre putat᷑:

quã in ꝑadiſo habuit vbi ſcpᷣtũ ẽ.Quia maſcu

lũ ⁊ feminã fecit eos:⁊ bñdixit eos. Si vo⁊ tu
⁊ muliercule q̃s incuſas: dicitis neq; vir neq;
mulier ẽ:quõ g̊ aut coꝛꝑa redigent᷑ in aias:aut
mulieres ↄuertent᷑ in viros:Cũ vel pꝑadiſusv
trũq; ſexũ patiat᷑:vel ſiłitudo ãgeloꝝ: vt tu q;
fateris nullũ oio recipiat:Et miroꝛ quomõ ab
glijs exigas ð ſexuũ diuſitate ſniam:ð q̃ tu vo⸗
lẽs diſſerere:tãtis te inuoluis nodis:vt euolue
re te nullatenꝰ poſſis.qᷓ;to rectiꝰ faceres:ſinos
q̃s culpas:imitareris in talibus:⁊ hec ſoli deo

vt ſe vitas hʒ noſſe ꝑmitteres:⁊ te potius igra

re fatereris:qᷓ ea ſcriberes:q̃ paulo poſt tu ipe
damnares? Aelim mihi ↄſcia ſua teſte nũc di⸗
ceret:nõ dico:ſi in allauo ohu⸗ culo meo:ſᷣ ſiin
amiliari meo negli⸗

epła ſaltẽ mea:quaʒ alicui

lTouxo& οο. Eô idipm

gẽtius ſcripſiſſem: inueniſſet ſcriptũ: qꝛ coꝛpa
in aias redigent᷑: ⁊ vxoꝛes in viros: ſi nõ etiaʒ
ereis lr̃is ſcribi ꝑ poꝛtas ciuitatum pᷣcepiſſet:ſi
nõ in foꝛo:in curia:ꝓ roſtr etiã recitari.Quã⸗

tos ex hoc accuſationũ titulos:q̃ volumina cõ

ſcpᷣſiſſet:Quã me totis armis ac telis fecũdiſſi
mi ſui pectoꝛis ꝑurgeret dicẽs:Quia ſi mihiñn
creditis dicẽti:qꝛ fallit cũ dicit coꝛpus reſurgẽ

⁊ carnẽ negat:vel cnʒ fateat᷑ qͥdẽ carnẽ:mẽbꝛa

aũt negat ⁊ ſexũ. Nidete quõ ipᷣe ſcribit in epi⸗

ſtola ſua. Quia coꝛꝑa vᷣtant᷑ in aias:⁊ vxoꝛes

in viros. Sʒ nos te qdẽ hec ſcribentẽ: nõ ſoluzʒ
nõ arguimus hereticum: ſᷣ ⁊ ſatiſfſacimus tãq;
magro. Mulieres tñ ille q̊s tã indignis ⁊ iho⸗
neſtis ↄtumelijs laceraſti:exhibebũt añ tribu⸗

nal Ep̃i: heck in his ↄmẽtarijs doces: ⁊ illa
q̃ oblitus tui ruùrſum cũ ↄtumelius ſcribis.⁊ ibi

vtraq; recitabunt᷑:vbi ceſſabit iã fauoꝛ hoium
⁊ redẽpti laudibus plauſus ſilebũt.⁊ tecum ꝓ
his vel geſtis vel dictis tuis iudicabunt᷑ apud

iuſtũ iudicẽ x-pᷣm. Veꝝ ꝑgamus diſcurrere d
etia ð q̃ſtionibus ſcribat.hoc ei ad fidẽ ꝑtinet:

in qbus de carnis reſurrectõe ſic variat cetera-
vt qſtiones. Itẽ ex ↄmẽtarioꝝ libꝛo ð epiſtola
NPauli ad Epheſios de eo capło vbi dicit apo

ſtolus. Sicut elegit nos in ipᷣo añ mũdi ↄſtitu⸗
tionẽ:vt eſſemꝰ ſcti ⁊ imaculati coꝛã ipᷣo:ita ait
ↄſtitutiõe mũdi ĩ greco ſcpᷣtũ hʒx IapoAn
00X ũtXα a;ßoXi: qo
ↄſtitutio ſonat. Vñ nos ve
ue ⁊ reꝝ nouitatẽ:⁊ ſicut qͥda
ſermo latioꝛ ⁊ lingue felitioꝛ ſit:conabimur:nõ

ita vbum ex vbo trãſferre:qð impoſſibile ẽ:qᷓ;
vim vbi quodã explicare circũitu.x& IapoX

em ꝓpᷣe ðꝛ:cũ qͥd deoꝛſum iacit᷑:⁊ ad inferioꝛeʒ

locũ mittit᷑ a ſublimi.vel cũ aliq̃ res ſumit exoꝛ
dium. Vñ ⁊ hi qui ediũ futuraꝝ pᷣma iaciũt fũ

damẽtax IapcpXιͤ Vul̊—ãI.1. deoꝛſuz initia fü

damentoꝝ ieciſſe dicũf. Volẽs itaq; Paulus

oſtẽdere:aꝛ deꝰ vniũſa ſit machinatex nihilo:

ñ creaturã:ñ ↄditõʒ:ñ facturã: ̊ x B6ß5 XAHV

id eſt initiũ iacti fundamẽti ad eù retulit:vt nõ

iuxta Manicheũ ⁊ ceteras hereſes:q factoꝛeʒ
⁊ materiam ponunt:aliud qͥd vñ creature facte
ſint añceſſer it creaturas: ſᷣ oia ex nihilo extite⸗
rint.Qð aũt electos nos vt eſſemus ſancti⁊ im

maculati coꝛam ipᷣo:hoc ẽ deo:añ fabꝛicã mun

d teſtatus ẽ:ad pᷣſciaʒ dei ꝑtinet: cui oia futu⸗
ra iaʒ facta ſunt.Et anqᷓ; fiat: vniuerſa ſunt no

ta. Sicut ⁊ Paulus ipᷣe pᷣdeſtinat᷑ in vtero ma

tris ſue.Et Hieremias in vulua ſanctiſicat᷑: eli

git᷑:roboꝛat᷑.⁊ in typo R̈pi ꝓpha in gentibus

mittit. ucuſq; edidit vnãꝗ expoſitõeʒ. Sʒ ſub
cuius ꝑpſona hmõi intelligẽtia accipiẽda ſit:nõ

expᷣſſit.hoc tm̃ egit ꝙ exↄſequẽtibus repꝛobat

boꝛa. Ait em in ↄſequẽnibus.alius vo qui deõẽ

t pauꝑtatẽ ling⸗
m ait:ꝙ grecoꝝ ⁊

Coe

koße
ſaſti
nmſti
heſnedube
Policiden
hncſaaſe
dner
rninege
Clüterrann
ſeſnuiſie
dicauſgoſe
ivleiti
Pimnöst
ſcdepſtind
nus mens,
cedaremll
co. ole
mnortishut
Eo. Etal
cahooſti
ſenkinms
6oefunrtd
Pahtren
Mmes
hecdicu⸗
coꝛhede⸗
ſnpius
ſtotud.q
nnus qſa
iu es n
nrenk in
hobitatric.
t Pauli
ſaculati..
ſlnteliq vi
tBabplon
ſoin Chald
Eichiel:
changomno
ſenialolari

udieosq⸗

mnſoseein
cmnicextße
wcorue
ogeſhnonon
koncbiage
fenk: aßere

müͤcusſere

ſcoſuisde
zoſoloser
Nlinucose
bis h
blisſieret,
ngeli...r
ſoſoliöoe
Cpbbus:

CTractatus III Epiſtola XXXVI

nüt conat᷑ oñdere. VUñ manifeſte oñdit:ꝙ ꝑi a ,IF. g& i - abi tat terrã ſ. nõ ex 3
noſieg réexpolitio e nifeſte oñdit: ꝙ ꝑ illa po culü:nũc hic habitãt terrã ſ.nõ eẽ cauſas alids
unßſe in x0 5 nõ oſtẽdat iuſticia dei: qð vtich qs iße inibi viuẽdo ↄm ſerint: ais ꝙ ſcti q;:
ärundi Eſin . Sʒ ꝑ iſtũ quẽ dicit aliũ: cuius aſſertio vt ẽ Paulus: ⁊ ceteri ſiles eiꝑ gñatõnes ſingu
SMnig e neube Voles d oẽs indubitatã ⁊ ca⸗ las ad eruditiõeʒ eaꝝ a deo pdeſtinati ſunt: vt
Sutclidg b onie dard trare: dedit tale teſtimonium: p cas dicatõe ſua ad illã habitatõeʒ: vñ collab
QOluſnh 8, na altertios uſti eſſe deũ conet᷑ oſtendere ſe fuerãt reuocarẽt. Et h̊ copioſiſſimis ſcptura
nanuring A. Pin ſondte dei: ex merito electoꝛũ rũ teſtimonijs firmas. Et qͥ ſunt alia q̃ſo dicta
ilianenin d ee igat. icit ãt viſibiles creaturas: ꝓ qͥbus Oꝛigenẽ in ius vocas? Que alia ſunt
eting⸗ ſeli e naetdaruns inns e⸗ ſunt alias fuiſ. in qbus eũ danari iubes: Aliũ ne in tuis dam⸗
fNang cautas ed notsod qᷣbus aias q ob Äm nas: Et ſi vt tu ſuades: huiuſcemõi dicta dam
ſodai ig in leiſtär i deo notas deiecte ſunt deoꝛſum nãda ſunt:feres tu bpmus ſniaʒ. Et ꝓ dictis ta⸗
1ſniknnadd ton Ilachꝛymay in locũ afflictõis ⁊ pere libus ipe poꝛ teipᷣm ↄdẽnabis.Neq; em tibi iã
glüßgigrd dẽ ais leanrzi vi ↄſtitutus oꝛabat vt ad Vltra vllu remãſit effugiũ. Mulle ſtrophe ꝓ
bonanme us meus ere dicẽs. HHeu mihi gꝛ incol⸗ qbus ceteros arguis habebũut locũ. In ipa ete
andsh e meeſt zSanatnen. d habitãtib? nim pnia tua poſt zuerſionẽ iã emẽdatus co
en denenn do hoͤ:omelibere Erin liolo⸗ rectus iſtis ibeis ductontate dedi eatt
ſotüfunbin moꝛtis eeEt daigmee heii va ſeci ex is tua ſnia de ijs q dnanda dicis dogmati
bſicictun XFpo. Et alibi. cg, e reüti ⁊ eſſe cc bus pbaret᷑. Et ideo q hicſchta ſunt tac; ſimo
tsan, tera his ſikia. nq; humiliarer ego deliq ce hec pnũcies ⁊ definias audiẽda ſunt. Et Hta⸗
öldcnn ra His itia. Itaq; bPᷣus q; aie inquiũt pcipita⸗ lia definis: qlia dicis eſſe dãnãda. Sʒ nõ ſuʒ in
mirong rent in mũdũ. Magr dicis inquiu: non di⸗ qtego qͥ definio. aliũ dico eſſe: qͥ hecita dicat. i.
ctialfüne. cis qᷣ ſunt iſti qᷓ hec inquiũt: ꝙ aie eſſent öus q; iſtü ip̃m. vbi imutas exponẽtis pſonã⸗ At vi⸗
peſeucht pcipitarent in mũdũ.Mõne recte inqͥt dixi: q. deamus qͥẽ ille:quẽ talia dicis aſtruere. Ais g
fozlidptgt talpa es: 7 nihil vides⸗ Dixt iam ſuꝑius qꝛ illi alius wo ẽ: qͥ deu iuſtũ conat᷑ oñdere:dicis qᷓ iã
ioin becdicſi: deũ iuſtũ eſſe aſſerunt: quẽ vtiq; ſi ſupꝛa diximus. Sʒ iſte quẽ dicis aliã deum iu
ßorinilſ⸗ coꝛ aberes me ip̃m eſſe intelligeres. neen ita ſtum aſſertõe hac ſua vt ais oſdit. ⁊ a te alius FKÄ
ananiens unpie ſum: vt alium me diuſum eſſe ab his diüſus ẽ. De teipᷣo qͥd ſentis: Tu negas iuſtũ
ſchitheſen aing: z oet iuſtũ defendũt: qð oẽs vtiq; faci eſſe deũ: agtr du tu multũ vides: ⁊ ſatis ar
ninneenGH nn anü ſapimus⸗Dic 8 magẽ dic: qd iſtiꝗ guis captos oculis talpas: puto te incurriſſe
sehenine es Eiumm Itaq; Pus q; aie inquiunt pᷣcibi Aνοο IÜα1ÜονQ&¼â: 11 e vtraq; pte ↄcludi.Aut em̃
eeen ablr tamund⸗ mdus ex aiabus fieret cũ iuſtũ deü negab: vt alius ſis Zrius illi bec
efrunnm git Pauln Bge. mGn infimũ deiectus iße ele⸗ dicit. Aut ſi vt oĩs fitet eccka:etiã tu deum iu
Winpoſttig 5 1 e te iles coꝛã ſe d erãt ſancti ⁊ i⸗ ſtũ eſſe ↄfitearis: tu es q̊ hec dicis: ⁊ tu es quib
räim xalaS mant ati. Mẽo at eligit niſi de pluribus: vbi mus excipis ſniaʒ:quã in aliuz fers: ⁊tu q̊ tuo
cknunfrin naoiecan ibi ꝑpetrat᷑ electio. Quõ ãt met ipᷣius mucrone ofoderl. Sufficere opino:
Gdiäsſntnm w. n b leetuse qñ a Mabuchodono hbec apud iuſtiſſimos iudices 2 futuꝝ dei iudi⸗
umzßnuithi Ezechiel: Da ucng wismn ſunn ꝓPphe: ci p̃ſtolãtes. Mõ qꝛ ↄdẽnare debeãt eü qui fe
ui deinini Vy hieig el: tres pueri: ggeus 7 Za⸗ ſtucãa videt in oculo fris ſui: ⁊ in ſuo trabẽ non
Solistig OH fent in lan gcoz meruerint captiuitatẽ: vt eſ videt. Sʒ emedare ⁊ ad verã pniam reuocare
htrottii ſent in lolgrlo aptiuoꝝ: ita v in illa directione Aex ne foꝛte latuerit eũ locus iſte onus ex his
muũdi eos qͥ añq; mudus fieret electi erãt: a Zo libꝛis qs ad liqdũ ſe recẽſuiſſe putauerat: ꝶ½
cmifnnn⸗ milſos eſſe in eruditõeʒ ⁊ magiſteriũ aiaꝝ pe js ad liqdũ ſe receſule putauerat: qy
udcdminid catricü: vt pdicatone 37 magiſteriuͦ aiaꝝ pec- exemplũ ceteris oĩbusↄdẽnatis ad ↄfeſſion fi
n te siſl catricũ: vt pdicatone eoꝝ reuerterent᷑ ad eũ lo dei ꝓpoſuerat:reqramus du etiã in ceter ſen
1 ceunin cũ coꝛruerãt. Et hoc eſſe qð a QMMoyſe in oc tiat. Idẽ in eodẽ libꝛo de eo⸗ capko vbi ſchtũ eſt
n ſt toge mohenonlalo ð. Dñe refugiũ factus m placitũ volũtatis ſue in laudẽ głe ſue:poſ
ſhic ſerimd es r in gñatõne ⁊ ꝓgenie: anq; motes firma pauca ita ait. Inuadũt itaq; in h loco occaſio⸗
da in ð”ð” q afiete terra 7 oꝛbᷣ terraꝝ. Quo ſcʒ ancq; nẽ: à̊ añ ↄſtitutõeʒ mũdi aias putãt cũ angelis
ihin müdus ſieret: vniüſa gnatio Ppncipiu ſumeret ⁊ ceteris vtutũ celeſtiũ noĩbus in celeſti Hieru
agunctl 2 ſcis ſuis ðs refugiũ fuerit. Hec ſunt que in illis ſalẽ fuiſſe vſatas:qð nec ſm bñplacitũ dei:nec
nuni Is ſolos ex omibus opuſculis tuis cligis; ad in laudẽ gle eius A gre poſſit intelligi: allos nu
aefini ei genzdnetetan relegi iubes ↄmẽtarijs ſcri⸗ dos barbaros: ſeruos: debiles: alioſq; diuttes
tſanen bin. R ſ ais fuiſſe inuiſibilẽ: anq; hic viſi⸗ Romanos nobiles liberos ſanos in diũſis ho
ipkſieſh bilis fieret. In q mũdo cuʒ reliqs habitatoꝛibꝰ ris ⁊ diuſa pte gñari: mſi cãe pceſſerit:qbus ex
iaapoſig angeli. ſ. aie erãt. Iſtas aias ais ob äſdã cau meritis hec aiaꝝ vnaq; ſoꝛtita ẽ. Et illud qð
alhilic ſas. ſoli ðo cognitas in h viſibili mũdo naſciiin ad Romanos ſcbtũ ẽ: qdam putãt noſſe: ⁊ nec
ſninn coꝛpibus: ⁊ d añ habitauerat celũ ap pus ſe: noꝛuũt. An nõ bz ptatẽ figulus lutið eadẽ mal⸗
NslM H q2

FJoars

ſa facere allud vas in honoꝛẽ: aliud in ↄtume⸗
liã Sʒ ad eundẽ ſenſum referũt: vt quõ mala

vita ſeu bõa: laboꝛioſa vel facilis: fruſtra in G

mũdo agit᷑:niſi credamus dei eſſe iudiciuzʒ:ita

⁊ dinſitas in h̊ͥ mũdo naſcẽtiũ iuſticiã dei argu

at: niſi aiaꝝ merita pceſſerint. Sʒ em inquiunt
Hhoc nõ ita accipimus:nõ ſm bñplacitũ volun⸗

tatis dei erit. nec in laudẽ gle T gre eius alios e

legiſſe an ↄſtitutõeʒ mũdi: vt eſſent ſcti ⁊ ima⸗
culati: ⁊ haberẽt adoptõeʒ ꝑ Jeſuʒ xpᷣm:alios
Vltie ↄditõi ⁊ penis ꝑpetuis deſtin aſſe:amaſſe

Jacob anqᷓ; exoꝛiret᷑ ex vtero:odiſſe Eſau pus

q; digna odijs ꝑpetraret: niſi cãe pceſſerint: q̃
iuſticiã dei pbẽt.
qͥd euidẽetius vel a Oꝛigene vel a qͥqᷓ; eoꝝ qͥs
te arguere dicis: de his dogmatibus vel cogi⸗
tari vel dici potuit:Qð.ſ.diüſitas ⁊ inequali⸗

tas qᷓ ẽ hic in ̊ mũdo naſcentiũ ad dei iiuſticiã

referat. Cãʒ dicis dediſſe ipᷣam ſibi vnãquãq;

aiaʒ: ex his.ſ. motibus aĩoꝝ qs pꝛius in celeſti
Hierulalẽ:q eſt mr omniũ viuẽdo geſſerüt.⁊ H
inqᷣt nõ ex mea ꝑſona dictũ ẽ: alium dicere de

ſcpſi. BDixi q̃ dixi:qꝛ inuadũt qͥᷣdã occaſionem.

Nec ego nego:qꝙ de alio dicere videaris. Sed
iſte alius queʒ hec dicere ais: ytx tibi ↄcoꝛs ? bñd
ↄſonãs:an vo orius ſit ⁊ inimicus:nõ denega

ſti. Cü em aliũ̃ iſtũ zriũ tibi aliquẽ nomias: ſo⸗
les ponere qdã dicta eius. ſtati ea deſtruere:
impugnare:vt Młdartionis ⁊ Aalẽtini ⁊ Ar

1ij ⁊ ceteroꝝ.Cũ vo aliũ qͥdẽ noĩas:⁊ dicta eiꝰ

ñ validiſſimio aſſertõnibus ſ crib:teſtimonijs
q; cpᷣturaꝝ copioſiſſinis munis nõne etiã nos

tardiſſimi ⁊ qͥs tu talpas dicis: videmus iſtum

cuius dicta ponis: ⁊ nõ deſtruis: aliũ te eẽ⸗ Et
ſieri hec rethoꝛica figura: cum ſub aliena pſona
ſuq ſniaʒ ꝓferũt. Fiũt iſta ab oꝛatoꝛibꝰ:cũ aut

offendere aliqͥs metuũt: aut inuidiã declinare

cupiũt. Naã ſi tu te ex hoc defeni um putas: qdᷣ
in his dictis aliũ noies: multo erit excuſabilioꝛ

ille:quẽ inſimulas.NHãꝗ ille nõ ſolũ hoc in ↄſue⸗

tudine hʒ: vt dicat alios ita dicere:⁊ qbuſdam
ita videri:ſᷣ multo cautius dicit ille de talibus
ſe hoc non definire: opinari magis.Qðõ ſi alij
melius viſum fuerit: vt his omiſfis lla tenean
tur: vide qᷓ;ta ille cautõe vſus ẽ.⁊ tñ a tead daã⸗
natõeʒ vocat᷑. Tu qꝛ tmmõ aliũ noias effugiſ⸗
ſe te putas.Ex his em̃ eũ dãnas:in qbus eü ſe⸗
q̃ris imitaris. Sʒ ꝓgredigmur legendo com

mẽtarios:ne immoꝛãdo pꝑ ſingt:. excludamur

ab agnitõe plurimoꝝ. Itẽ ex eodẽ libꝛo de eo⸗

dẽ cahlo vbi ſcriptũ ẽ: vt ſimus in laudẽ gloꝛie
eius:qͥ añ ſperauimus in xpᷣo.Si ſperauimus I

tm̃ dixiſſet in xpᷣo:⁊ nõ pmiſiſſet añ ſperauimꝰ

qð grece dðꝛ PORANINXW“1ι—12ſſet manifeſtioꝛ:
ſenſus eos qͥ ſperauerũt in Eo ſoꝛte vocatos

eſſe pdeſtinatos m ꝓpoſitũ eius: q̃ͥ yniuerſa

Quid expᷣſſius hac aſſertõe⸗

opat᷑ iuxta ↄſiliũ volũtatis ſue. Nüc vo pꝓpo⸗

ſitõis adiectio ad illã nos intelligẽtiã trahit: ð
q̃̊ ſuꝑius diſputauimus:exponẽetes hoc quod
ſcpᷣtũ ẽ.Qui bñdixit nos in oĩ bñdictõe ſpirita
li in celeſtibus in xᷣo. Siẽ elegit nos in ipo añ
mũdi ↄſtitutõeʒ:vt eſſemus ſci ⁊ imaculati co⸗

rã ipᷣo:qð.ſ..ſicut iã nos bñdixerat in oĩ bñdi⸗

ctione ſpiritali in celeſtibus: ⁊ elegerat nos añ
ↄſtitutõeʒ mũdi: ita etiã nũc ſperaſſe ante dica
mur in xpᷣo:ex tpe qͥ electi ⁊ pᷣdeſtinati:⁊ bñdi⸗
cti ſumus in celeſtibus.hucuſ. interi:q̃ em ſe⸗

quunt᷑ maioꝛa ſunt. Nũc gras ago do:q me

poõdere guiſſime ſuſpitõnis reuelauit. Foꝛtaſſe
em videbar aliqbus de alio iſto ↄtẽtioſius vel
calũnioſius agere:cũ km rhetoꝛicã figurã iſtuʒ

quẽ dicit aliũ ip̃m ꝑhiberẽ eſſe. Sʒ ne q̃ vlliau

ditoꝝ nũc ꝓꝛſus dubitatio remaneret: qs eſſet
iſte alius ð qͥ ſupius dixerat declarauit. Taq;

vere bonus mgr ⁊ qͥ nullas velit ex dictis ſuis

abiguitates diſcipulis remanere:dignatus eſt

inb loco illũ quẽ ſupꝛa aliũ dixerat euidẽtius

—

qs eſſet oñdere.Ait & Mũc vo ꝓpoſitõis adie

cctio ad illã nos intelligentiã trahit: ð q̃ ſuꝑius

diſputauimus. exponẽtes illud qð ſeptum E. ᷓ

in xpᷣo. Et qð ibi ex ꝑſona alterius dictum: vt

minus intelligẽtibus putabat᷑: ne qͥs erroꝛ his

qs iuſſerat exiſtis libꝛis qͥd de Oꝛigene ſenti⸗

4 2

ret ſniaʒ ſus noſcere remaneret:ad ſuã ꝑſonam

nũc reuocãs:nec alium aliquẽ noians:dicit ea
q ſupius legimus: ꝙ. I. ſicut iaʒ nos bñdixerat
in oi bñdictõe ſpiritali in celeſtibus: elegerat

añ ↄſtitutiõʒ mũdi:ita etiã ſperaſſe dicamur in

xpᷣo:ex eo te q electi pdeſtinati: bñdicti ſu
mus in celeſtibus. Abſoluit me (vt puto) iße
ſuo teſtimonio oi ſuſpitiõe calũnie:qꝙ alius iſte

noõ ſit alius qᷓ; ille ĩe. Sʒ ⁊ maioꝛa a dhuc ex cõ

ſequẽtibus: ſicut ꝓmiſimus oſtẽdemus. Moſt
hoc em qð dixerat nos añ ſperaſſe in xpᷣo:⁊ ex

eo iã tꝑe.i.añ ↄſtitutõeʒ mũdi:⁊ añqᷓ; in coꝛꝑpi⸗

bus naſceremur:in celos eẽ bñdictos ⁊ electos
iteꝝ illũ ſuũ aliuʒ introducit: dicit. Alius vo
hoc dogma nõ ſuſtinẽs qð añ fuerimus:⁊ ſpe⸗
rauerimus in xp̃o: qᷓ; in iſto coꝛpe degeremus
illo intelligẽtig traſfert. Hoc in loco oẽz ſuũ fe⸗
toꝛẽ:qͥſq; ille ẽ:iſte eius alius exhalauit. Dicat
em nob pi quẽ vult aliũ eſſe qͥ h dogma nõ ſuffe
rat:ꝙ añqᷓ; in h̊ͥ coꝛꝑe degeremus: 2 fuerimus
⁊ ſperauerimus in xpᷣo (Hoc eſt em ꝓ qͥ dãnari

iubet Oꝛigenẽ) quẽ vult h aliũ intellexiſſe:ceu

aliquẽ zriũ ſibi. Quid dicis magr: Bicoꝛni il⸗
o vꝛgeris: de qͥ exponere diſcipulis ſoles. Si
em h̊ aliũ iſtũ qͥ añ fuiſſe aias: ꝙᷓ in coꝛpe dege
rẽt nõ recepit:te eſſe dixeris pditũ eſt:qð in ſu
perioꝛibus celaba᷑. Inuenies em tua ↄfeſſiõe

glius ille tu eſſe: qͥ de nis oia dogmata: q dam⸗

ndixit nos in oi bñdictõe ſpiritali:in celeſtibꝰ

C

eriiubes
etiblena
giusqnot
degeroni.
glügliüc
Galnus:an
ſieAnben
Catholiau
lebatahi

iktenio y
bus olitu

diuerſtati
ilibetzd
dogmnats⸗
cieſt Gi
cideſont
faſen th
lllt nagr.
Quociqt
ſubtrahegi
pouleläſte
ſlic connn
oN
neiſug
plinarvt!
nires?
Apes po
tehguel
Eaſſnibe
dictor q/
ſet. Et ſiq⸗
ſhiomil
Linos nõ
ſoöheſum
epoſſetiug
ſplanobalt
ſqopereti

linet. Den

iſneylohi
ſudicnt zinte
(oinilljine
hiamnus:ern
Minſupiond
ecbentin

nbidit

cifuchaen⸗
ecptäinſu
Drreriti ſo⸗
eleriſcib
cge Oſtey
Aühüͤceſe,
Mafliſege

ßo. Repe

undiligeri
apmano ſi
mnsil T⸗

emeneencse
—
tüerdonz
Weosck
Nnn aläus

Gppeſtiszle

umtſiin
lgini
hrtlinehctr
anrisdaun
Mineiseneit
Adehirte⸗
nan adininn
icnigchtia
Minnetülre
eſtostan
iſperſernre
heſfinntüiti

usne e

izun
aiornochucgd
Pokinmnuhe

erenea
diraiiſtM

iridiontdn
antdat ef⸗
iinmurtt
PoopeNerens
ccnb it
lethant
epntiſ⸗
nustfuemn⸗
cckenenien

=

Tractatus III Epiſtola XXXV

nari iubes. Si wo nõ es tu in ſuꝑioꝛibus alius
neę tibi ea qᷓ impꝛobas aſſcribant.nec h̊ tu eris

alius qͥ non ſuſtineas:añ fuiſſe aias qᷓ; in coꝛꝑe

degeremꝰ. Elige vtrãlibet excuſatõis partem.
Iſtũ aliũ quẽ frequẽter iuducis:te vis intelli⸗

gamus:an alteꝝ aliquẽ catholicũ eũ vis vide⸗
ri: An hereticũ:Dãnãdũ:an abſoluẽdum:Si
catholicus ẽ iſte alius tuus qͥ in ſuꝑioꝛibus di

cebat:añ hũc mũdũ viſibilẽ fuiſſe aias:cũ ãge
⁊ ceteris vtutibus:in ſuꝑioꝛi Hierłi in celeſti
bus ↄſtituas: ⁊ ibi viuendo ↄxiſſe cauſas ſibi
diuerſitatis vel naſcẽdi in hoc mũdo vel alias
q̃ſtibet ↄditões tolerãdi. Erũt g̊ iſta catholica
dogmata: ⁊ interim impiũ dãnare qð catholi⸗

cũ eſt. Si vo aliũ iſtũ hereticũ dixeris:hereti⸗

C(ũ deſignab eũ:qͥ fuiſſe aias non recepit:⁊ ſpe⸗
raſſe in xpᷣo añqᷓ; in coꝛpe naſcerent᷑.Qua hin
exit᷑ magr:Quo erũpit᷑:Quo rurſum euadi᷑
NQuocũq; te ↄuerteris herebis.HNõ dicã null⸗
ſubtrahẽdi te aditus dat᷑: ne reſpirãdi qdem
paululũ fit copia. Sic tibi Alexãdri tui Areſto
telici commentarij pꝛofuere: Sic MPoꝛphyrij
CciCαπο 1. Sic te tot tãtoꝝ phoꝝ grece ⁊ la
tine:inſuꝑ ⁊ iudayce eruditõnis excoluit diſci
plina: vt in iſtas ãguſtias tã intricabiles deue-
nires: Et tã miſerabilit᷑ coartareris: vt nec ad
alpes poſſes eẽ defenſus:Sʒ ꝑcamus:iã defe
rendũ ẽ r̃is.⁊ vt ipᷣe ait oꝑimagno ſomnusnõ
E aſſcribẽdus:qᷓ;q; ipᷣe ꝑcat nemini.Et tã rõne
Dictoꝝ qᷓ; flagello lingue:qͥs libitũ fuerit verbe

ret.Et ſi qͥs minus adulabit᷑:ↄtinuo hereticꝰ⁊

ſcptis ⁊ miſſis ꝑ diũſa cẽtũ codicibus deſignet᷑
AXui nos nõ ipᷣm:ſᷣ pr̃iarchã imitemur Gauid:
d ↄp̃hẽſum in ſpeluncã inimicũ ſuũ Saul:cuz
cũ poſſet iugulare:noluit: ſᷣ ei peꝑpcit.qð ⁊ iſte
ſibi a nobᷣ aliquotiẽs factũ:nõ ſolũ vᷣbo:ſᷣ ⁊ re

atq; oꝑe: etiã ſi fateri nõ vult: coꝛde tñ ⁊ ↄſcia

retinet. Demus g veniã ei: qͥ dare veniã neſcit

qͥ ſine vllo hũanitatis reſpectu de dictis alteri

iudicat.⁊ interi educamus eũ de ſpelũca:vſq;⸗
quo in illã incidat:de q̃ᷓ etiã ſi omẽs conemur ?
cupiamus: exire nõ poſſit. Dicat qͥ põt fieri:
vt in ſuꝑioꝛibus illis: vbi iſtud dogma ↄfirma
bat᷑ ab eo:qͥ iuſtũ deũ conabat᷑ oñdere:vbi ali⸗
unm quẽ dixit vere ne alterius ꝑſona fuerit tal:
Ilẽ nũc ↄdẽnari vult:lhic vo vbi grius ẽ.⁊ nõ

recipit q̃ in ſuꝑioꝛibus dicta ſunt:aliũ ſeipſum

dDiyxerit: Poõt em fieri: vt ↄſcius ſibi ſit:ita ſen⸗
ſiſſe ſecũ ſcriberet:lʒ ſtilo id non potuerit expli⸗
care. Sit g venia:⁊ ponamus in hoc loco iſtuzʒ
aliũ:hüc eſſe ipᷣm qͥ nõ recipit dogma: qð dicit
gieas fuiſſe añqᷓ; in coꝛpe degerem
in vpᷣo. Repetamus ipᷣm capłm: q̊ rurſus tẽ⸗
da diligẽtius pſeqmur. Ait itaq;. Alius vo B
Ddogma nõ ſuſtinẽs:qꝙ añ fuerimus:

. —— ſperaue⸗
rimus in R*†o: qᷓ; in iſto coꝛꝑe degeremus:illo
N

:2 ſperaſſe

intelligentiã tranſfert: vt dicat in aduentũ dñi

ſaluatoꝛis:qm in noie eius oẽ genu flectat᷑: ce⸗

leſtiũ ⁊ terreſtriũ ⁊ infernoꝝ: ⁊ oĩs lingua ↄſi⸗

teat᷑:qꝛ dñs Jeſus xpᷣs in glia ẽ dei pris.Cum
em ei fuerint vniuerſa ſubiecta:alios volũtate

alios neceſſitate ſubijciẽdo. ⁊ eos qͥ añ pũtiam

maieſtatis eius ſperauerint in eũ: futuros eſſe

igła laudũ eiꝰ:⁊ vocari σοπιſ½ποαο0ο
vo qͥ reꝑti fuerint neceſſitate credẽtes eo tꝑe qͥ
nec dyabolus ⁊ angeli eius poterũt negare re

nantẽè eſſe ſperãtes:ſᷣ nõ in laudẽ gle eius:qð

dem ⁊ nüũc ex ꝑte videmꝰexpleri:qꝛ alia ſit mer

ces eius qͥ voluntate ſequat᷑ deũ:alia qͥ neceſſi⸗

tate. verũtñ ſiue ꝑ occaſionẽ:ſiue ꝑ veritatẽ tã

tum vpᷣs annunciet᷑:dũmõ ſciãt ⁊ ſperantes
pꝓ diuerſitate ſpei diuerſa ſint pᷣmia recepturi:
oĩs in hoc loco admittitur cauillatõis occaſio.
In ſuꝑioꝛibus dixiſti: ꝙ hi qͥ añ ſperauerũt in
xpᷣo:illi ſunt qͥ anqᷓ; in hoe viſibili mũdo in coꝛ
poꝛibus naſcerent᷑:ſpeʒ in xpᷣo habuerũt in ce⸗
leſtibus poſiti. Sʒ ne iſtud dogma tuũ videret᷑

gliã introduxiſti expoſitõeʒ:qᷓ dicis eo tpe quo
omne genu flectet᷑ dño Jeſu: vniuerſa creatu⸗

ra celeſtiũ terreſtriũ ⁊ infernoꝝ:duobꝰ ei mõois
erit ſubiecta. Quidã volũtate:qͥdã neceſſitate.
⁊ volũtate: an ſubiectos ſanctos oẽs ꝑ vba
pᷣdicationis modo eis credunt:et iſtos vocari
POHzι⁰ο ο1πιπ. 1. añ ſperauerũt in *bo.

Meceſſitate aũt ſubiectos:qͥ nũc qͥdẽ ꝑ pᷣdicati

onem vbi nõ crediderũt.Tũc aũt iã negare nõ

poterũt:ſiẽ dyabolus ⁊ ãgeli eiꝰ:⁊ qͥ cũ ipᷣis ne
ceſſitate crediderũt:q̃ͥq; oẽs cũ qͥbus ⁊ dyabo⸗
lus ⁊ ãgeli eius:qꝛ poſtea credẽt:nõ vocabunt᷑
añ ſperãtes: ꝓ eo.ſ.ꝙ illi añ crediderũt in xpᷣo
Z ſperauerũt in eũ voluntate. Iſti vo poſtmo⸗
dũ ⁊ neceſſitate. Et ideo ais eos diuerſa pᷣmia
recepturos. pᷣmia tñ ponis in his oibus:qͥ mõ
nõ credũt:a dyabolo ⁊ ãgelis eius:lʒ inferioꝛa
⁊ eũ de cuius ſola penax aliqñ venia opinionẽ
noõ ſniaʒ alterius arguis:tu in regno R*p̃i ad pᷣ⸗
mia ſecũda pducis.Et h̊ vis intelligi:qꝛ ſic ni

hil intereſt vtꝝ vitate an neceſſitate xpᷣs annũ
ciet᷑:ita nihil refert:neceſſitate an volũtate cre

dat᷑ Hhec ſunt que nobis diſcere de commenta

rijs tuis iubes. Iſtas non regulas confuſionis
fidei doces:vt hoc damnetur in alijs:quod do

mi diſcitur. Nam vtiq; ſi tu es nunc alius:qui
pmum dogma illud non ſuſtines: quod aias in
celeſtibus fuiſſe dicit ante q; in coꝛpoꝛibus na⸗

ſcerentur:tu es ſine dubio qui dyabolum ⁊ an⸗
gelos eius atq; omnes incredulos:non ſolum
venia donas: verum etiam ſecundis numeran
dos eſſe pᷣmijs polliceris. Si vero hoc ſecũdũ

refugis: tu eris pᷣmi illius dogmatis pater. Et

miroꝛ quomodo iſti pꝛudẽtes ⁊ erudui viri qui
hec eius legunt ſcripta: ⁊ quibus nunc illa ab
gq 3

., ⅞ +
=Z . .
ð 5

lllo ſcribunt᷑:rideant de me: ꝙ metalpã noiet.
⁊nõ ſentiant ſe magis ipᷣos ab eo talpas iudi⸗
Cri:qͥs putat hec in ſuis libꝛis nõ vidẽ def.
Si em putaret eos legẽtes intelligẽ poſſe nũqᷓ;
ad ↄdẽnãda ea q ie mag docet: iſtoꝝ libꝛoꝝ
hr̃e iuſſiſſet exemplum:in qͥbus ea ipᷣa plenius
⁊ manifeſtius ↄtinent᷑: q̃ ↄdẽnare nos ſuadet.

Oſtẽdimus interim iſtũ ipᷣm aſſerere in iſti ele

ctis ↄmẽtarijs ſuis ea q̃ damnar:in alterius li

bꝛis iubet.i.ꝙ aĩe fuerint in celeſtibus añqᷓ; in
hoc mũdo in coꝛpibus naſcerent᷑.⁊ im oms vel
pctõꝛes vel increduli cũ dyabolo ⁊ angelis eiꝰ:
eo tꝑe quo oẽ genu flectet᷑ Jeſu celeſtiuʒz terre⸗

ſtriũ ⁊ infernoꝝ:nõ ſolũ veniã accipiẽt: verum

etiã ad ſcᷣa pᷣmia vocabunt᷑. Sʒ qm hec reino
uitas nõ dubito ꝙ ſideʒ difficile mereat᷑: vt qͥs
credat᷑ ea damnare q̃ aſtruit:ſcio qͥd deſideraij
Vt ſi poſſumus talia ex eiſdẽ libꝛis ꝓferamus
exẽpla: ⁊ tq euidẽtia: vt nullus oĩo alius ſuus
noiet. ita facia. Itẽ ex eodẽ libꝛo: ꝙ in ſeculi fi⸗
ne xpᷣs ⁊ oẽs ſci ſui ſupꝛa demões hẽbũt ſedem
Et vt ijdẽ ipi demõe m volũtatẽ ſedẽt ſupꝛa
ſe xpᷣi:⁊ ſcõꝝ eiꝰagãt.Ex eo capło vbi diẽ apls

vt oñderet ſecułſuꝑueniẽtibꝰabũdãtes diuiti⸗

gas gre ſue in bonitate ſuꝑ nos in Ihu xpᷣo poſt

pauca:qð nos inah qui quondam lege teneba⸗
mur inferni:æ ꝓpt

regnemus:ſedeamuſq; cũ eo. Sedeamus autẽ

nõ in humili qcũq; loco:ſᷣ ſuꝑ oẽʒ pncipatum:

ptãtẽ: æ dñatõeʒ. ⁊ oẽ nomẽ qð noiatũ ẽ:nõ ſo⸗

lü in hoc ſeculo: etiã in futuro. Si em xpᷣs re⸗
ſuſcitatus ẽ a moꝛtuis.⁊ ſedet ad dexterã dei ĩ
celeſtibus ſuꝑ oẽʒ pncipatũ:⁊ ptãtẽ:⁊ vᷣtutem
⁊ nos ſedebimꝰreẽgnabimuſq; cũ xpᷣo.neceſſe ẽ

vt ſuꝑ his ſuꝑ q̃ ſedet ille:ſedeamus.Sʒ 4 dili

gẽs lectoꝛ eſt: ſtatim dicet ⁊ reqͥret.q̃d & maioꝛ

homo angelis:⁊ cunctis in celo ptãtibus Qαuς⅝

quia ꝑiculum ẽ rũdẽ:bncipatus:ptãtes:ac vir

tutes: ⁊ dominatiões: ⁊ omne nomẽ qð noĩiat᷑:

nõ ſolum in hoc ſeculo:bᷣ etiã in futuro:maxie:
᷑ cia ſubiecta ſunt xp̃i pedibus:nõ ad bonã p
tẽ:pᷣ ad ↄriam refert: vt dicat eſſe eos angelos

refugas. Et pᷣn enins mũdi: ⁊ lucifeꝝn qui
mane oꝛiebat᷑:ſuꝑ qbus ſcii ſeſſuri ſunt cũ xpᷣo

Illis quoq; tribuetes bñficiũ:qͥ nũc ⁊ inferni⁊
male libertate ſua abutẽtes vagẽtur paſſim. ⁊
P pcipitia coꝛruant pctõꝝ.cCũ aũt tales habue
rint ſeſſoꝛes:iuxta ſedẽtiũ volũtatẽ incipiẽt gu
bernari. NMũqͥd ⁊ h abiguitas aliqᷓ derelicta eſt
vt locus hic egeat aſſertoꝛe. Vbi euidentiſſime
nulla illius alij ſibi intiecta ꝑſona:dicit agelos
refugas:a pᷣncipẽ mũdi huius:a lucifeꝝ q̊ ma⸗
ne oꝛiebat᷑:in fine xpᷣo ſuꝑ ſe ſedẽte ⁊ regnante
cũ ſanctis ſuis ↄſoꝛtes ac ſocios:nõ ſoluz regni

eius: ⁊ voluntatis futuros. Scom voluntatẽ

tes ⁊ pᷣncipatus a
ctos habeãt:⁊ timẽtes ſe:⁊ ſeruiẽtes ſibi ⁊ eos
ꝛent᷑. Que diſtributio
nes officioꝝ:nõ ſolũ in p ꝛſ etiã in futuro
ſeculo erũt. At ꝑ ſingulos pfectus ⁊ honoꝛes

vitia atq; pctã vt oꝑibꝰ car
nis:ita eramus ⁊ ſupplicijs deſtinati nũc in xpᷣo

nãq; xpᷣi ⁊ oium ſcõꝝ eius agere:hoc ẽ ad ſum

mã btitudinẽ ꝑueniſſe.Neq; em̃ ẽ alia ꝑfectio
oꝛõnis qua ſupplicare nos docuit pr̃i:niſi vt fi⸗

at volũtas eius ſicut in celo ⁊ in terra.Sʒ q̃ſo:

nbus in libꝛis eius ↄtinent᷑ reuoluẽtẽ.Tata ei
ſunt:vt plura mihi ſi exeqͥ ea cupiã: volumina

lis imitãda ꝓponit.ſ latiſſima ⁊ frequẽti aſſer⸗

patiẽter audite.Hõ qͥdẽ oia:q̃ de ipis dogna⸗

Aſcribẽda ſint: tãta qᷓta ſatiffacẽ legẽtibꝰ poſ
ſint:ꝙ nõ iſte caſu in hec incidat:q̃ nũc diſcipu

tione ↄfirmat.Sʒ videamꝰq̃ ſunt:q̃ nos ex his

pꝓbatiſſimis edocet ↄmentarijs. Itẽ ex eodẽ li

bꝛo.qð nõ ſolũ in pñti ſeculo: vexꝝ etiã in futu⸗

ro aſcẽſus ſit hoim ⁊ deſcẽſus.de eo caplo inq̃

ait.Suꝑ oẽʒ pᷣncipatũ:ptãtẽ:ac vtutẽ:⁊ omne

nomẽ qð noĩat᷑:nõ ſolũ in h ſeculo: veꝑ etiãẽ in
futuro poſt aliqᷓ;ta.ſi ãt ſunt inqͥt ptãtes virtu

7 dñatõcs:neceſſe ẽ vt ⁊ ſubie

qui a ſua foꝛtitudie ro

2

aſcẽſiones etiã ⁊ deſcẽſiones: vel creſcat alus
vel decreſcat.Et ſub alia atq; alia ptãte: vᷣtute

pncipatu atq; dñatõe fiat. Cur męr̃ vt tuis te

⁊ ſimplices hec latinoꝝ mẽtes doces:Curno⸗

ꝓcas ſidei:ꝑcas voce q̃ ab aplłis laudata ẽ.Cur

uas voces qᷓs ab apłis nẽo ſuſcepit inſuett au-
ribꝰingeris:Queſo tevt ꝑcas romanis auribꝰ

in medio ꝓfers qð Petrus ⁊ Paulus edẽ no.
luerũt: VUſq; qͥ tu hec ſcriberes:non vſq;qͥ ego
interpᷣtarer:vt doces:ſᷣ vſq;qͥ tu hec añ xv.fe⸗
re annos ſcriberes:ſine his mũdus xpᷣianꝰ*non
fuit: Quid em tu mõ doces ꝙ in futuro ſeculo

adhuc aſcenſiones ⁊ deſcẽſiones ſiant: Et ꝓſi⸗
ciãt aliqui:⁊ aliqui decreſcãt: Ergo illð qð di⸗

cis in h ſeculo vita acqͥrit᷑ vel amitti᷑:nõ ẽ ven
an occultã hʒ aliquã interpᷣtatõʒe: Nõ ei pniazʒ
agis ꝓ his q̃ in his ↄmẽtarijs ↄtinent᷑. Itẽ qd
eccła vnũ coꝛpus:nõ ſolũ ⁊ hoibus:fᷣ ⁊ ãgelis
⁊ oibus vvtutibus celeſtibus intelligẽdũ ſit:ex

eodẽ libꝛo de eo capło in qͥ ſcbtum ẽ: ⁊ ipᷣ̃m de⸗

dit caput ſuꝑ oẽʒ ecclaʒ poſt pauca:nõ ſolũ in-
quit hoĩm: etiã ᷣ angeloꝝ cunctarũq; vtutum
⁊ rõnabilium creaturaꝝ intelligi põt. Item qð
anime: quia in illa pᷣoꝛi vita nouerant᷑ deũtmõ

eum nõ qſi ignotum cognoſceãt:ſᷣ q̃ſi poſt obli⸗

uionẽ denuoò cognoſcant ex eodẽ libꝛo ita dicir

Qð vo in agnitõe eius.i. v quidaʒ ſic in⸗
telligũt: vt int᷑ givoiav ⁊ Vvœα: B int no⸗

4

—

—

mur:poſtqᷓ; i coꝛꝑa iſta deiecti ⁊ obliti dei pris

tonem ⁊ agnitionem illud interſit ꝙ notio illʒ
ſit: qdð añ nõ ſciuimus: ⁊ ea poſtea ſcire cepimꝰ
Agnitio vero eoꝛum que poſtea recoꝛdamur:
⁊ pᷣoꝛem quandam vitam in celeſtibus ſuſpica⸗

ſicei
ſctie⸗⸗
terem
hec dicht
cocuiſe
filſä
narxiec
ſectoepe
Cachue
tvelcet
laicapoc
iinineo
ſetemeü
ſubpedit
tigobt.
ſuntmüc
gtoꝛisad
interris
bet Neg
nortis ho
eocapkoe
lenſoc
ſides
cs.
hoina
mefact
delbi⸗
ſnqtob
atqyol⸗
pe oꝛſgi
ſlitudin
in ccteſin.
ſonlcar
nauerütn
glaſnatio⸗
hult Dica
Dferamus

Melopmea

ſnnigrinbe
gliradae
bodeeoc
lſtpacehis
degetibus
aglditbee
hediafun
Tpo neno
frehisäit
gineodedi
ſpihiſrnely
lmnmöiſrze
hactots
ſteg:rgg
ſnguietert

Oſiebät.

lcreuertis
Gpierat

Nigdn
apfeeio

Künſtſada.

m Gziſn
biodogn
iTine
polunin
githy
nöcdſpn
anosethi⸗
Nermi
Penäinfin
etocaplon

Ptute⸗oe

lorepeliin

pkätes virtu⸗

ti ꝛſubee
leoſbi reos

rdiſibuto
äinfurnro

1s honores

elcn dins

apäterpue
ngr Ntiste
meinosens
doces Ce
Citnictan
vonmsd⸗
uduti ur
dulistliſe⸗
ſee
nbein toie⸗

Ausrhaarenon

nfumnoſe⸗
fun ei
Eollbcd⸗
mininoe ſe⸗

, Möepnig
mml i

buafl iſels
celpidiſck
marrſonde⸗
ncrnoſoluin⸗
nrüqg Ninuun
,t hengt

geranl deinn

1

ipeſc

ibroſudit
V gliczſen
bhintſ,
ſegtaol
luſitecnn.
aſehlnli⸗
Ctileſihien
ſchuddeſte

ſcpᷣtũ ẽ. Remiſcent᷑ ⁊ ↄunůtent᷑ ad dñm oẽs fines
terre:a multa his ſilłia.Qð ãt ait iteꝝ:qꝛ ddam
hec dicũt:puto me ſatl euidẽter in ſuꝑioꝛibus
edocuiſſe.Qð ſi qñ ponit qꝛ qͥdã hec dicũt nec
tñ iſta q̃ dicunt᷑ deſtruit:iſte ipᷣe ſit qdã vel aliꝰ
maxie cũ iã ↄcoꝛdes his ſnĩas abſq; vlla inter⸗
iectõe ꝑſone ab eo dictas frequẽter oñderi.Sʒ
q̃d adhucẽ:qð ei diſplicet in alio: Et aſtra in⸗
qt vel cetera qꝗᷓ in celo ſunt:rõnabilia dicit ⁊ de
licti capacia. Uideamus &̊ qᷣd ipᷣe de talibꝰſen⸗
tiat in eodẽ libꝛo ex eo caplło:vbi ſcbtũ ẽ.opoꝛ⸗
tet em eũ regnare:donec ponat inimicos ſuos
ſub pedibꝰ ſuis. NPoſt aliq;ta põt int ita rñũde
ri: ꝙ abſq; petõ nullus ſit. Et ſydera ipᷣa non
ſunt mũda coꝛã deo:oĩſq; creatura paueat cre⸗
atoꝛis aduẽtũ. Añ crux ialuatoꝛis nõ ſolũ ea qᷓ
in terris ſunt:ᷣ etiã q̃ in celis erãt purgaſſe ꝑhi

bet᷑. Itẽ ꝙ ꝓpter coꝛpus humilitatis ⁊ coꝛpus

moꝛtis hoieʒ filij ire apellent᷑: ex eodẽ libꝛo de
eo caplo ſcriptũ ẽ.⁊ eramꝰ natura filij ire ſiẽ ce⸗
teri. Poſt aliq;ta. Nos vo inqͥᷣt dicamus eẽ pᷣ⸗
mũ oẽs hoies natura filios ire ꝓpt᷑ coꝛpꝰhumi
litatis ⁊ coꝛpꝰmoꝛtis.⁊ ꝙ ab adoleſcẽtia mens

hoim appoſita ſit ad malitiã. Itẽ ꝙ pᷣma ſit ani⸗

me factura:⁊ deinceps coꝛꝑis plaſmatio ex eo
dẽ libꝛo ſub eodẽ capło poſt muita: ⁊ diligẽter
inqͥt obſerua: qꝛ nõ dixit ipᷣius figuratio ſumꝰ
atq; plaſmatio:ſᷣ ipius factura.plaſmatio qͥp⸗
pe oꝛiginẽ ð terra e limo trahit.factura vo iux
ſiłitudinẽ ⁊ imaginẽ oei ſumpſit exoꝛdiuʒ.Qð
in cẽteſimo.x viij.pſalmo ſił poſitũ tãq; diuſa
ſigniſicat. Manus tue dñje fecerũt me: ⁊ plaſ⸗
mauerũt me. Factura pᷣmũ locũ tenet. Deinde

plaſmatio. Quid adhuc aliud ẽ᷑:qð ↄdemnari

vult:Dicat vt id de eius libꝛis:ĩmo ð eiꝰcoꝛde
ꝓferamus. Qõð em̃ inqᷣt vnã naturã ⁊ aĩarũ ⁊
angeloꝝ moleſtũ ẽ hoc. Sʒ videamꝰqᷣͥd ipᷣe ð H
ſentiat in his libꝛis:qͥs nob ad ↄfeſſionis exem
plũ ⁊ ad credẽdũ regulã ponit.tẽ ex eodeʒ li⸗
bꝛo de eo capło:vbi ſcpᷣtũ ẽ. Neniẽs euãgeliʒa
uit pacẽ his qͥ lõge:⁊ his q̊ ꝓpe:qð cũ ð iudeis
⁊ de gẽtibus bᷣmũ dictũ expoſuiſſet:poſtnodũ
addidit hec.⁊ hec qͥdẽ iux vulgatã interpᷣtatio

nẽ dicta ſunt.Ceteꝝ qui illud apoſtoli legit. de

FEpo memoꝛãtes pacẽ faciẽs ꝑ ſanguinẽ erud
ſue his ꝗᷓ in terra erãt: ⁊ his q in celis: ⁊ cetera
q̃ in eodẽ dicunt᷑ loco:non putabit nos qͥ iuxta

ſpm̃ iſrael vocamur fuiſſe longe: ⁊ iudeos qui

tmmmõ iſrael nuncupant᷑: in carne fuiſſe pꝛope.
Et hãc totã intelligẽtiã ad ãgelos vtuteſq; ce⸗
leſtes: ⁊ ad aias tꝑauit hũanas qð in ſuo R*/p̃s

ſanguie terrena ⁊ celeſtia copulauerit: q int᷑ ſe
diſſidebã t. Et bonus paſtoꝛ moꝛbidã ad mon⸗

tes reuectãs ouẽ: fecerit eſſe cũ ceteris.dꝛagmã
q; ̊ ꝑierat:vꝛagmis q̃ ſalue fuerinicopulaue⸗

nũc eũ ꝑ reuelatõeʒ coguimus:vm illud quod

rit. Vides q;tã diuerſitatẽ nature facit int᷑ ani⸗
mas ⁊ ãgelos: Quãta ẽ inqͥt int᷑ ouẽ ⁊ oues:⁊
int᷑ dꝛagmã ⁊ dꝛagmas. Sʒ pauca addidit di⸗
cẽs: quod aũt ait vt duos ↄderet in ſemetipſo
in vnũ nouũ hoiem:qð ⁊ magis videt᷑ ſuꝑioꝛi
de iudeis ⁊ gẽtibus ſenſui ↄuenire:ſic ſue intel
ligẽtie coaptauit:vt dicat hoĩeʒ iux imaginẽ
ſititudinẽ dei factũ:eandẽ poſt recõciliatione,ʒ
foꝛmã receptuꝝ:quã ⁊ nũc ãgeli hũñt:⁊ ipᷣe ꝑdi
derit. Nouũ aũt hominẽ dicit eſſe:q qttidie re⸗
nouat᷑: ⁊ habitaturꝰẽ in nouo mundo:ſic oues
ab oue:⁊ dꝛagma a dꝛagmis differũt:ita ⁊ ani⸗
mas cũ ãgelis eſſe dicit.⁊ eandẽ foꝛmam quam

nũc hñt ãgeli bmꝰ hõ habuerit:⁊ ꝑdiderit ho⸗

minẽ habituꝝ dicit in futuro. Si natura:ſi ſpe
cie: ſi foꝛma nõ differat quõ nullus pudoꝛẽ eru
dito homini ſuas ſnias ſub alteriꝰ noie ↄdẽna⸗
re: Maxie cũ hoc ita nõ ſᷣm vulgatã expoliti⸗
onẽ: b ᷣm apłi ſenſuzʒ dici debere decernas. Sʒ
videamꝰquid ad hec in eodẽ loco addit᷑ Poſt
pauca ſic inqͥt.Et inſtaurationẽ noui hominis

tunc plene pfecteq; ↄplẽdam: cũ celeſtia: terre
ſtriaq; fuerũ copulata: ⁊ in vno ſpũ ⁊ ſenſu ea⸗

dẽq; fnia acceſſerimus ad patrẽ. Neſcio qd ta
le ⁊ in alia epła:ſi quis tñ recipit pꝛudẽtibus
buſq; lectoꝛibus Maulus ſubindicat dicẽs:hi
omnes teſtimonium fidei accipiẽtes:nõ recepe
rũt pꝓmiſſionẽ a deo ꝓ nob aliqͥd meliꝰ ꝓuidẽte
vt nõ abſq; nob ↄſumarent᷑. Oꝛoptea vniÄOſa
creatura ↄgemiſcit nobiſcuʒ: qͥ in tabernaculo

iſto ↄgemiſcimꝰ: ⁊ ↄdolet qͥ a timoꝛe dei in vte

ro ↄcepimꝰ:⁊ dolemꝰ: ⁊ pᷣſtolat᷑ reuelatiõeʒ fi⸗
lioꝝ dei: vt de vanitate ſeruitutis cui nũc ẽ ſub
iecta liberet᷑. ⁊ fiat vnꝰpaſtoꝛ ⁊ vnꝰ grex:⁊ oꝛo
dñi ↄpleat᷑ dicẽs. Fiat volũtas tua:ſicut in ce⸗

lo ⁊ in terra. Celeſtia ⁊ terreſtria.i.ãgelos⁊ ho

mines:ſicut añ vnã foꝛmã geſſerũt:⁊ vnũ oui⸗
le habuerũt: ita ⁊ in futuro dicit eſſe repanda.
Quia xpᷣs venit vtrũ q; facẽ vnũ gregẽ: ⁊ ̊ fu
turos hoĩes eſſe dicis:vłꝙ nũc ſunt angeli:vł
ꝙ añ ipi hoĩes.i.aie fuerũt. Et quõ q̃ſo te tam
amice:ĩmo iã nec amice ſ̃ ſcurrili᷑ mulierculas
irridebas:q̃ cũ plauſu ventris ⁊ femoꝛis nega⸗
rẽt ſe poſt reſurrectõeʒ:in coꝛꝑe iteꝝ fragili fu⸗
turas.ſᷣ ſiłes angelis:vel id ipᷣm futuras eẽ:qð
angelos: Et hec cũ tãta irriſione dici a mulieri
bus arguis qᷓ de tuis illis electis ↄmẽtarus ſcõ
ta ꝓferunt᷑.Nũqͥd non h̊ tibi tale videt᷑: q̃le ſi
qͥs furti aliũ incuſans: id ipᷣm vñ aliuʒ arguit:
in ſuo ſinu iegat furtũ.Et poſtea qᷓ; late ꝑoꝛa
uerit: ⁊ magniſice fuerit inuectꝰ in furẽ:poſtea
qᷓ; teſtes ꝓduxerit: iuris q; iurandi dederit ſa⸗
cramẽta:poſt hec oia furtũ ipᷣm: ꝓ qͥ alium iaʒ
ſe ↄuiciſſe putauerat:de ſinu eius extrahatur⸗
Tũ deinde arguis alios:ꝙ int᷑rogati de talibꝰ
nõ ꝓmpte nec ſtati rñdeãt.Et h̊ ipe de apło di

DFdars

cis:qð neſcio qͥd tale in epła ſua pꝛudẽtibus qͥ
buſq; lectoꝛibus Paulus ſubindicat.Et nõ qͥ⸗
buſq;:ſᷣ pꝛudẽtibus. Nos miſeros qͥd irrides:
o nr penitẽs:Si qð apłus nõ manifeſte ꝓtulit
aut neſcire:aut dubitare nos dicimus.Et tñ ñ
intelligere: ſubintelligere: ⁊ ideo nõ tã indica
mus ea:qᷓ; ſubindicamus tibi. Jam ſi reuelata

ſunt illa:q̃ oculus nõ vidit: nec auris audiuit:

2Z in coꝛ hois nõ aſcẽderũt:ſᷣ tibi venit quod ꝑ⸗
fectũ ẽ:⁊ deſtructa tibi ſunt ea q̃ ex ꝑte ſunt:cla

ma de his ⁊ p̃dica.Et q̃ apim ſubindicaſſe dicd
tu pindica:qͥ nõ ſolum ea qᷓ ſubindicata: veꝝ ⁊

q̃ ↄꝓfirmata ab eo ſcribis eſie nũc damnas.hec

em oia qᷓ nüc anathẽatiʒari iubes: dũ apoſtoli

dicta exponis:aſtruxeras. Et tãqᷓ; illius ſenſi⸗
bus hec inſerta eſſe docueras. Quid adhuc ali

ud ẽ:quod dãnare ceteros iubet: Qð coꝛpus

hoc inqt carcerẽ:⁊ vincula eſſe aie dicũt ⁊ ipᷣazʒ
aĩaʒ nõ ire aſſerũt:ſᷣ redire q̃ſi ad ea loca vbi iã
aſi fuerat. Pꝛoferamus g̊ ⁊ dehᷣ quõ iße ſenſe
fit teſtimonia. Et ipᷣis iſtis ↄmentario libꝛo ſe

cundo:ex eo capło:vbi dicit.uius rei gratia

ego MPaulus vinctus Jeſu xpᷣi poſt pauca:qꝛ
in pluribus inqͥt locis ſcpᷣtũ ẽ. AVinculũ aĩe coꝛ
pus hoc dici:ꝙ quaſi clauſa in carcere teneat᷑:
dicamus ꝓpterea Paulũ coꝛpeis nexibus co⸗
erceri nec reuerti:⁊ eſſe cũ E–o:vt ꝑfecta in gẽ
tes ꝑ eum pᷣdicatio ↄpleat᷑. Itẽ de eadeʒ re ex
eiſdẽ ↄmentarijs libꝛo tertio caplło vbi dicit. p

qͥ legatõe fungoꝛ in cathena:poſt aliqᷓ;ta ꝑ iliũ
lteꝝ ſuũ aliũ:qͥ ᷣe eſt:ita dicit. Alius vo ꝓpt᷑

coꝛpus humilitatis:⁊ cathenã iſtã qua circum
dak: ⁊ nec dum ſcimus ſm qð opoꝛtet nos ſci⸗
re:⁊ ꝑ ſpeculũ videmus in enygmate:iſta eum
dixiſſe ↄtendit.Et tunc vere poſſe in ↄſidẽtia e
uãgelij apire myſteria:cũ cathenã depoſuerit:

⁊ de carcere liber exierit. Niſi foꝛte ⁊ in vincuł

abſq; vinculis ↄputãdus ẽ:qͥ ↄuerſatõeʒ hʒ in

celis:⁊ de quo dici põt. Vos ãt in carcere non

eſtis:nec in carne:ſᷣ in ſpũ:ſi tñ ſpũs dei habi⸗

tat in vobᷣ. Itẽ de eadẽ re ex ↄmẽtario epiſtole

NPauli ad Nhilomenem ſub eo caplo: vbi ait.

Salutat te Ephraſas ↄcaptiuꝰ meꝰ:poſt aliqᷓ;
ta:niſi foꝛte reconditũ aliqͥd ⁊ ſacratũ (vt qͥdaʒ

putant) in vᷣbo captiuitatis oñdit᷑:ꝙ capti ꝑit
⁊ vincti in vallẽ hanc deducti ſu ntlachꝛymaꝝ
Dides quõ hec tanqᷓ; myſtica ⁊ ſacrata dic ha

beri apud quoſdã:qͥꝝ tñ ⁊ ipᷣm vnũ eſſe:in mul
tis ſepe docuimus.Sʒ vti figura ꝑ quã ſcie myp

ſtice videat᷑ inuidiã declinare.hec inqͥt quõ ſe
habeãt videris. Mũqͥd ⁊ oia reſtituẽda eſſe in
vnũ ſtatũ:atq; in vnũ coꝛpus redintegrandos
nõ ſolũ hoĩes:ſᷣ ⁊ demones ⁊ ãgelos refugas.
Dictũ a me potes referre:vis mihi inqͥt nõ fiat

ſᷣ qð ex alteriꝰ ꝑſona dixi alteriꝰ ſit. Siqͥd ſane

exindedictij:ac nullius intiecta ꝑſona ſcpt ü le

geris hoc mihi merito dʒ aſſcribi.Et qͥd omẽs
iſtos effundimꝰ:qͥs ſuꝑiꝰdeſudauimꝰagones⸗
Tm valet frötis duritia.Sʒ age fiat:acqͥeſca⸗
mus etiã in h:nõ vt res:ſᷣ vt ipᷣe poſtulat ↄuin
cat᷑:ex his ↄmẽtarijs libꝛo ſcðo de ea requã ꝓ
poſui ſub eo caplło:vbi ſcpᷣtũ ẽ:ſolliciti ſeruare
vnitatẽ ſpũs in vinculo pacis:vnũ coꝛpꝰ⁊vnꝰ

ſpũs:ſicut vocati eſtis in vna ſpe vocatõis vr̃e

poſt aliq;ta.Querit᷑ inqͥt quõ vna ſpes vocati
onis ſit:cũ apud pr̃eʒ diũſe ſint manſiones:ad

qð vnũ ſpẽ vocatõis regnũ celoꝝ:q̃ſi vnaʒ do⸗

mũ dei pr̃is eſſe dicimus. Et in vna domo plu
rimas mãſiones. Alia em̃ gła ſolis:alia gła lu⸗
ne:alia ſtellaꝝ.Aut certe illud ſubtiliꝰ indicat
qð in fine ⁊ in ↄſumatõne rexꝝ in bſtinũ ſtatũ re
ſtituẽda ſint oia:qñ oẽs vnũ coꝛpus efficiemur

⁊ in vnũ ꝑfectũ refoꝛmabimur.⁊ oꝛõ ꝓ nobis

Saluatoꝛis iĩplebit᷑. Rr da: vt quõ ego ⁊ tu v
nũ ſumꝰ:ita ⁊ iſtiin nob vnũ ſint.Accepiſtis ⁊

haẽᷓc eiꝰ de reſurrectõe oĩm abſq; vlla ãbiguita⸗

te ſniaʒ:accipite ⁊ aliã:⁊ tũc ↄcludã Apologie
nr̃e pᷣmũ volumẽ. Innũera ſunt em̃ eius dicta
de talibus. Itẽ ex eodẽ libꝛo ſub eo capło: vbi

ſcðtũ ẽ:ex q̃ totũ coꝛpus ↄpactũ⁊ ↄglutinatuʒ

ꝑ omnẽ iuncturam adminiſtratõis ᷣm opatõʒ
in mẽſurã vniuſcuiuſq; mẽbꝛi augmẽtũ coꝛpo
ris facit in ediſicationẽ ſui in charitate. Sic ce⸗
pit in fine reꝝ cũ deuʒ videre ceꝑimus facie ad

faciẽ:⁊ in mẽſurã ꝑuenerimus plenitudis xpᷣi.

De cuius plenitudine nos oẽs accepimꝰita vt
Rps nõ ex ꝑte ſu:ſᷣ totus in nob:⁊ relictis ini⸗
tüs paruuloꝝ creuerimus in eũ vixꝝ:ð qͥ ꝓpha
dicit. Ecce vir oꝛiẽs nomẽ ẽ illi.⁊ Joannes ba
ptiſta ↄmemoꝛat. Poſt me veniet vir:qͥ añ me
factus ẽ:quoniam añ me erat.Tũc in occurſuʒ
vnius ſidei ⁊ vnius agnitionis filij dei: quem
nũc ꝓ varietate mẽtium: nõ vna nec cadẽ ſide
agnitõis cognoſcimus: totum coꝛpus qð bus
diſſipatũ fuerat:⁊ in diuerſa laceratũ:in ſuam
ↄpaginẽ iũcturãq; rediget᷑:ita vt vna ſubmini
ſtratio eadẽq; oꝑatio ⁊ vnius etatis ↄſumata
ꝑfectio:totũ faciat creſcere coꝛpus eq̃lit᷑.⁊ om⸗

nia mẽbꝛa iuxta mẽſurã ſuã incremẽtũ etatl ac

cipiãt.ec at tota edificatio ꝑ quã ecclłe ꝑ paer
tes coꝛpus augebit᷑:⁊ mutua in le charttate cõ⸗
plebit totas rönabiles creaturas: ſub vniꝰ rõ⸗
nabił aialis intelligamꝰexẽplo.Et qdðcunq; de
huiꝰmẽbꝛis dixerimus ⁊ ꝑtibus:h̊ ſciamus eẽ

referẽdũ ad vnãquãq; rõnabilẽ creaturã. Pu
temus h̊ aial ita ꝑ artus: venas:carneſq; lace⸗

ratũ:vt nec os oſſi hereat:nec neruꝰ iungat᷑ ad
neruũ.ſeꝑatim oculi iaceãt:ſeoꝛſum nares:ma
nus aliũ locũ teneãt:in aliũ piecti ſint pedes ⁊
reliq̃ mẽbꝛa in hũc modũ int᷑ ſe diſpſa ⁊ diuiſa.
Fingamꝰaliquẽ venire tate ſcie medicũ:qͥ iux

fabu las ethnicoꝝ El culopiuʒ poſſit imitari:

Co⸗

mriͤfgun

eeſeheb
gen )ba

iwbrreſticut
uſieudo

ſabinel

Poruulu

Cleſctaan
deolanut
hunendut
hnpptest
ſo ſzen

utöeonnnin
tglocera

uruosn
agnitione

usnouen

aloch:ri
itaalu
gislneng
lurtameſu
angaus

dbonoe

ande
Nimici
detſne
Foico
Hhleruſ⸗
lox. h
nuctuq
hes ron⸗
ſepande
lrurſuon
Motterep
ndefmniso
hoephiue
onece
kiiauns⸗
idumais
bolus.zint
Aſr thoie
coſog
aiſcearcd
Relheni
Uluſeeii
lseriſimne
ſopnlito⸗
ür lun
atiijſti
Paulo .
cos ſechlo
Mbofe
lnediſpe⸗
lecpiat. Et
tlle Ke

ſtonesn
ſinzdo⸗
donoplu
Aagaln⸗
gübindicrf
knüſtnäre
seſſcienur
o pnobis
begortuy
Nrcpiſis
ibiguita⸗
Apologie
ſeius dicta
laptor wl
Glutinarn,
fm opar
minücoo
une Sre
mmusficen
enimcti
ccpinfun
1ſelasn⸗
ir:biͤpp
Yommnsh
tnigaüne,
nocaura;
idenven
etcaliſie
npus is
mnü:nfunn
tynaſubeni,
iis unnn
geqieo⸗
niti aadn
ecceppe
charttatech⸗
ſub wmiei⸗
gbcunqde
Hſoumbe⸗
amneſglet
1 *R 1
ſſgtletes
ſotzt.
gutnlit
Mdu
ſintrnt

Tractatus III

H nouã figura nouũq; hoĩem Virbiũ ſuſcitare.̊
neceſſe hẽbit vnũqð q; mẽbꝝ in ſuo loco reſtitu

cre:⁊ ↄpagẽ copulare ↄpagi:⁊ qͥdã glutino ꝑ⸗

nibꝰreſtitutis vnũ coꝛpꝰefficẽ.Hucuſq; nob v⸗
na ſilitudo ꝓceſſerit. Nũc in eadẽ ſiłitudine ad

id qð intelligi volumꝰaliud trahat᷑ exemplum
Naruulus creſcit:⁊ occulto euo in gfectaʒ ad⸗

oleſcit etatẽ.ſuũ manus hñt argumẽtũ:ſua pe

des ſentiũt incremẽta:vẽter dũ neſcimꝰimplet᷑
humeri dũ fallunt᷑ oculi dilatant᷑. Et oia mem
bꝛa ꝑ ꝑtes iuxta mẽſurã ſuam ſic creſcũt: vt tñ
nõ ſibi ſᷣ coꝛꝑi videant᷑ augeri. Ita g ⁊ in reſti⸗

tutõe omniũ:qñ coꝛpus totius eccleſie diſpſuʒ
Qtq; laceratũ verus medicus Jeſus xpᷣus ſana

turus aduenerit: vnuſq̃ͥſq; ᷣm menſurã ſidei ⁊
agnitionẽ filij dei:quẽ ideo agnoſcere ðꝛ: quia

pus nouerat:⁊ poſtea noſſe deſinit:ſuũ recipi⸗

et locũ:⁊ incipiet id eſſe:qð fuerat.ita tñ vt nõ

iuxta aliã hereſim oẽs in vna etate ſint poſiti.i.

oẽs in angelos refoꝛment᷑: ᷣ vnũqðq; mẽbꝛuʒ
iuxta mẽſurã ſuã⁊ officiũ ꝑfectũ ſit. Nerbi gr̃a
vt angelus refuga id eſſe incipiet quod creatꝰ

.37 homo qͥ de ꝑadiſo fuerat eiectus:ad cultu⸗

rã iteꝝ ꝑadiſi reſtituat᷑. Iſta aũt vniüſa ſic fiãt
vt inuicẽ int᷑ ſe charitate iungant᷑.Et dũ ↄgau
det mẽbꝝ mẽbꝛo:⁊ in alterius ꝓuectõe letatur
REp̃i coꝛpus eccłia pᷣmitiuoꝝ habitet in celeſti

lHieruſalẽ quã i alio loco apłs vocat matrẽ ſan

ctoꝝ.ec tua dicta legunt omnes latine:q̃ etiã
nũc tu quoq; iubes eos legere:vbi dicis ꝙ om
nes rõnabiles creature que ſub vnius rõnabił
animalis exẽplo intelligunt᷑:ita in ynũ coꝛpus
reꝑpande ſint:tanqᷓ; ſi vnius hois mẽbꝛa diuul

ſa rurſus in eiſdẽ coꝛpoꝛis ſoliditatem Eſcula⸗

pij arte reꝑent᷑:in quibus quideʒ diuerſa futu⸗

ra definis officia: vtpote mẽbꝛoꝝ:vᷣ coꝛpꝰ vnuz

hocẽ vnius nature ⁊ hoc oim vnũ coꝛpus bmi

tiuam eccleſiam vocas:⁊ coꝛpus eſſe nominas

Rp̃i:cuius coꝛꝑis ſuum mẽbꝝ ſuo officio reſti

tuẽdum ais eſſe angelũ refugam: qͥ ẽ vtiq; dya

bolus.⁊ in hoc qð ab initio creatꝰ ẽ reꝑandum
Silr ⁊ hoieʒ aliud mẽbꝝ ad cultũ ꝑadiſi tanqᷓ;

colonũ oꝛiginariũ reuocãdum.⁊ hec nulla vt ſi

eri ſolet:cũ de rebus talivus pedetẽti: cauteq;
ðꝛ: alterius interiecta ꝑſona pſeq̃ris. Ut vł du
bitaſſe te aliquis in rebus tã ſecretis ⁊ abſcõdi⸗

tis exiſtimaret:ſicut Oꝛigenes iſte cuite ⁊ di⸗
ſcipulũ nõ negas ⁊ ꝓditoꝛẽ fateris:ſꝑ facere in

uenit᷑ in talibus. Sʒ abrupta ⁊ definita ſenten⸗
tia tãqᷓ; ſi õgelus q̃ret᷑ in Oaniele aut R:tpᷣus in
Naulo moꝛtaliũ auribꝰ futuroꝝ archana enũ⸗
cias ſeculoꝝ. Et ais nulli veterũ electa a Epᷣo
plebs fideliũ credas. Si Oꝛigenes aliqͥd ð di⸗
uine diſpẽſatiõis ſecretioꝛibus ſuſpicatꝰ ẽ:nẽo
recipiat.Et ſi Clemẽs aut ille apłoꝝ diſcipułꝰ:
aut ille Alexsdrine eccłe: ⁊ipius mag Oꝛige

pnie ad

Fo. CII
Epiſtola XXXVI

nis tale aliqd dixerũt.Etiã ſi Gregoꝛiꝰille pon
ticus vir apłicaꝝ vtutũ. Etiã ſi iſte aliꝰ Naʒã⸗
ʒenꝰ⁊ Didymꝰvidẽs ꝓpha ãbo mgr̃i mei:qͥbꝰ
ſapiẽtius in fide nihil hʒ mũdus. Omẽs iſti vt

ODiigenes errauerũt: ſᷣ accipiat erroꝛis ſui ve⸗

niã.qꝛ ⁊ ego aliqñ erraui:⁊ nũc pniaʒ gero:ſed
veniã acciꝑe debeo. Dꝛigenes vo cũ eadẽ ꝗe⸗
go dixerit:etiã ſi pniaʒ egit: veniã nõ accipiet:
imo ꝓ his q̃ oẽs diximus:ſolus ipᷣe dãnet᷑. Ip
ſeẽ qͥ oĩia mala fecit. Ipe em ꝓdidit. Uñẽ totũ

dqcqͥd nos lomur: qͥcqͥd ſcribimꝰqͥcqͥd dicti pu

tat᷑ eruditi: ⁊ qð de grecis bonis latina facimꝰ
ñ bõa. Nẽo g̊ qñqᷓ; hoꝝ audiat.Sʒ hec ſola ſu
ſcipite q̃ in meis ↄmẽtarijs inuenitis:⁊ maxiei
epła ad Epheſios in qbus Oꝛigenis dicta ve⸗

hemẽtiſſime ↄfutaui.Ego ãt ſcrutaui:vt credẽ

⁊ tenẽ debeatis reſurrectõeʒ carnis ita futurã:
vt coꝛꝑa ↄuertant᷑ in aias:⁊ vxoꝛes dirigatur
in viros:⁊ qð añ mũdi ↄſtitutõeʒ: aie in celeſti
bus fuerint. Et inde ob qſdam cauſas ſoli deo
cognitas:in vallẽ hãc deducte ſint lachꝛymaꝝ

qð coꝛpi moꝛtis inſerte ſint:⁊ qð in fine ſecu⸗

loꝝ oĩs natura rõnabilis in vnum coꝛpus reſti
tuat᷑.ſicut ab initio fuit:ita⁊ hõ ad ꝑadiſum re
uocet᷑: ⁊ ãgelus refuga ſupꝛa Petꝝ ⁊ Naulũ:
cui ipᷣi ad ꝑadiſum:vtpote holes: ille añ id qð

ex initio creatus ẽ reꝑet᷑:⁊ fiãt oẽs ſimul eccłia
pᷣmitiuoꝝ in celeſtibus:⁊ ſint dũ in officis qui
dẽ ſingulis qͥbuſq; ſunt mẽbꝛa xpᷣi. AUniũſuas

vo cũctoꝝ ꝑfectũ xpᷣi ſit coꝛpus.hec tenẽtes o
fideles: pꝛudẽteſq; diſcipuli ⁊ iſtas meas indu
bitatas diffinitiões cuſtodiẽtes.Oꝛigenẽ tn ꝓ

his ip̃is dictis ↄdẽnãtes bñ agetis: valete. AUi
des qꝛ totũ cũ irriſione agis: Et penitere te iõ

dicis: vt fallas eos qᷣbus ſcribis: Mã ⁊ ſi ve te
peniteat: vt dʒ:qͥd facies ob oms illas aias:qs
p tot ãnos hec tua tã venenata vt ipᷣe ais) do⸗
ctrina decepit: Deinde qͥs vnq; ꝑ tuã pniaʒ e⸗
mẽdabit᷑:cũ iſte ipᷣe libellus: in qͥ ⁊ penitens ⁊
accuſatoꝛ ⁊ iudex es:auditoꝛes tuos rurſum:
ad hec ipᷣa ⁊ legẽda ⁊ tenẽda trãſmittat: Ad vl
timũ etiã ſi hec ita nõ eſſent:ipᷣe tñ tibi etiã poſt
pniaʒ ois aditus venie p̃cluſiſti. Ais em etiam
ipᷣm Oꝛigenem penituiſſe ꝓ his dictis:libello
Pabianli tũc vꝛb Romane epᷣm dato:
⁊ tñ poſt pniaʒ: poſt cẽtum ⁊ qͥnginta annos
moꝛtis ſue in ius eũ trahis: ⁊ ad dãnatõeʒ vo⸗
cas. Quõ ̊d ꝓ his dictis tibi venia dabit᷑ peni

tẽti:ſi ille qui añ te ꝓ his penituit veniã nõ me⸗

ret᷑: Similiter vt ſcpᷣſiſti:ſcpſit.vt penituiſti pe
nituit. Aut ſimiliter ꝓ penitẽtia debetis abſol⸗
ui. Aut ſi negas veniam penitẽti: quod ego nõ

opto: tu ꝑpurges nos ꝑit᷑ ↄdẽnari ᷣm quanda

44

euãgelij ꝑabolã. Oblata ẽ domino aiudeis ad
ultera vt viderẽt qͥd ð ea ᷣm legẽ iudicaret. l
le mipicoꝛs ⁊ miſeratoꝛ ait dñs:ſids vrm pcim

q 5

ars
haruelttat lpes vpide: rracomeainar di⸗
ſceſſerũt.Et iudei qͥdẽ lʒ impij ⁊ increduli iñ e⸗
rubuerũt ↄſcias ſuas:ne cũ ipᷣi eẽnt pctõꝛes in
pctõꝛes viderent᷑ vlciſci Et latro ille ð cruce di
cebat ad aliũ latronẽ:qͥ ſim pẽdebat in cruce ⁊
blaſphemabat:qꝛ nec deũ times: vel qð in eo⸗
dẽ nos ſumꝰiudicio. Nos cũ eadẽ q̃ in nobᷣ ſũt:
ↄdẽnemus in alijs:nec cũ iudeis erubeſcimus
nec cũ latrone miteſcimus. S
Argumentum ſecundum libꝛi eiuſdem Ruf
Oc ſcdðo libꝛo ſub Apologie ſpẽ Ruffi
h nus in btm̃ hieronymũ maledicta cõ⸗

gerit dicẽs:cũ libellis ſuis eo maxime:

qͥ de vginitate ſcpᷣtus ẽ:oẽʒ oꝛdinẽ eccłe lacera
re:ſcm Ambꝛoſiũ carꝑe:oẽs ſcpᷣtoꝛes ineptie:
aut imꝑitie accuſare:ꝑiuriũ q; deteſtabile com
mittere:qͥ abiuratões:non ſolũ libꝛos ſecula
res legat:pᷣ illis ſe iactet ⁊ efferat ipio Roꝛphy

rio:⁊ Baraba pᷣceptoꝛe głet᷑: ⁊ in deũ blaſphe

mus fuerit:quẽ ſociũ hr̃e dixerit Oꝛigenẽ quẽ
impꝛobat decẽ pᷣfatiũculis in celuʒ extulerit:⁊

apkis coeq̃rit
noua trãſlatõe ſubuerterit.

Epiſtola. XxxXVII.

bello dogmaticas eius obiectiones
Ails alijs impigit immerito: in ſeipᷣm
teſtẽ retoꝛſimus. Nunc vo iã explicitis:⁊ poſt
tergũ reiectis his q̃ fidei vicine ſunt cauſationi
bus:ↄfidentius ei de ceteris terminatõibus re
ſpondebimus.Eſt em etiam illud accuſationis
eius grauiſſimum capu t:quod ſilłr vt cera mẽ⸗
dacia veritatis falce reſecandũ ẽ. Ait em̃ conſe

deratos eſſe quoſdam Oꝛigeni ad ꝑiuriuʒ. Et

iſtud myſtice eius traditõis archanum abſcon
ditum eſſe in ſexto ſtromatum libꝛo: nec ab vl⸗
lo alio inter tot ſecula:niſia ſe ſolo depᷣhẽſum.
Nex ne riſum ei moueã:ſi iuſiurãdi ſacro alie⸗
nũ me eſſe ↄfirmem:a ↄfederatõe ꝑiurij planio
re via ad manifeſtatõeʒ veritatis incedã. Et ei
qð facillime ꝓbare poſſum:nec habuiſſe mevn

q́; libꝛos iſtos: nec añ legiſſe a qͥq; pᷣſtitos. Et

ſicut nõ poſſuʒ excuſare de eo: qð q̃le ſit neſcio
ita nec accuſari qdẽ poſſum de eo: qð vel ſiſit:
penitus igro. Iſte tñ q̊ͥ arguit vel ab illo tradi⸗

tũ:vel a diſcipulis eius dici:qð ſcptum ẽ.Qui

loquif veritatẽ cũ ꝓxio ſuo:ꝓximus nõ ſit ni⸗
ſi ille qͥ ꝑfectus ſit ⁊ ſymmyſtes.⁊ iteꝝ qð apłs

dicit. Auia ſapiaʒ loͥmur int ꝑfectos: ⁊ quod

ſcptuʒ ẽ. Molite ſanctũ dare canibus:neq; mit
tatis margaritas vr̃as añ poꝛcos:vt aſſerãt in

qt ꝑ hec veritatẽ nõ oĩbus aꝑiendã. Uideam

rit: vetus teſtm qð apli ↄmẽdarüt

qͥd ip̃e in iſtis electis ↄmẽtarijs libꝛo ſcdᷣo ſub
eo caplo vbi ſcpᷣtũ ẽ. Pꝛopter qð deponentes

mendaciũ loòmi veritatẽ vnuſqͥſq; cum ꝓxio

ſuo:qm̃ ſumꝰinuicẽ mẽbꝛa:poſt pauca: ꝓpter

qð inqᷣt Maulus ipᷣe.pfectꝰ in alia epła loqbat
Sapiaʒ aũt loqmur int᷑ ꝑfectos. Ergo hoc eſt
quod iubet:vt vnuſquiſq; myſtica atq; ſecreta
⁊ ea q̃ veritate dei ſunt plena loquat᷑ cuʒ pxio
ſuo.vt ⁊ dies diei eructet vbũ:⁊ nox noctiin⸗
dicet ſciaʒ:hoc eſt clara ec ⁊ lucẽtia his in⸗
dicet:qͥ merent᷑ audire.
Hoꝛro tenebꝛoſa aut inuoluta ⁊ oium ſacroꝝ

nocte velata alijs referat:qͥ ⁊ ipi nox tenebꝛevł

caligo ſunt: de qbus ðꝛ. Et caligoſub pedibus
eius. Moyſes ingredit᷑ in turbinẽ ⁊ caliginẽ:

vbi erat deus. Et de ipᷣo deo ſcptuz ẽ. Poſuit
tenebꝛas latibulũ ſuũ.Loquat᷑ itaq; veritate,z

*

atq; myſteria vnuſquiſq; cuʒ pxio ſuo:nec det
ſcm̃ canibꝰ:neq; mittat margaritas añ poꝛcos

Sʒ qcũq; oleũ habuerint veritatis.illas in tha
lamũ ſpõſi ⁊ pen uregis inducãt Videte queſo

vos:⁊ diligẽtius ꝑſpicite:ſi aliũ aliquẽ in oĩbꝰ

his q̃ ſcribit:niſi ſe ⁊ ſua dicta ↄdẽnet.Si inimi

R. ci ſui ⁊ lacerare eũ ⁊ arguere ꝓ ſcriptis ſuis vel
Incipit ſcᷣs liber ↄtrouũſiaꝝ Ruffini ; do⸗
ctoꝛem pᷣclariſſimum beatum Hieronymi.

lent:qͥ alio oꝛdine:qͥbus alijs aduũſus eũ ſenten
tijs vterent᷑:niſi qbus ipᷣe aduſum ſe tãq; adü⸗
ſum alios vti᷑ Condemnatio adũſum eũ ſi ꝓ⸗
ferẽda ſit epła ſua:ſufficit ſi ſolĩ nomẽ ĩmutes.
textus em̃ criminum nec in alium oĩo quẽpiaʒ:

ſicut in ipᷣm ↄuenit ſolũ. Que ↄdemnari iubet

hec iteꝝ obſeruari iubet.que agit: arguit.que

deteſtatur: opatur. Heati diſcipuli eius:q euʒ
audiunt vel imitant᷑. Neruntñ qm piurij dog

ma ꝓponit᷑:nihil ad me:ſi iſte vel agat:vel ſcri
bat:quia apud nõnullos fratrũ hanc etiam no
bis inurere conatus eſt maculam. Et nũc iterũ
iterare ꝑ lr̃as:ſᷣm ab ipᷣo datã regulam.q̃ͥd ego
ipᷣe de piurio ſentiã ꝓfero.vt de ſe interim ipᷣi
iudiciũ derelinquã.Etem cũ dñs ⁊ ſaluatoꝛ nẽ
dicat in euãgelijs:dictũ ẽ antiqᷣs:nõ piurabis.
Reddes em̃ dño iuramẽta tua. Ego aũt dico
vobis:nolite iurare olĩo.Ois qͥ docet ex q̃cũq;

cã ꝑpiuranduʒ eſſe:ego dico ꝙ alienus ſita ſide

xpᷣi:⁊ ab eccłe vnitate catholice. Sʒ velim nũc
poſtea q; de me vt iße ſtatuit anathemati ſatiſ⸗

feci:elaboꝛare paululũ ſi patiẽter accipitis:⁊
quod iſte ꝑ oꝛgia quedam ⁊ myſticas ↄfedera⸗

toꝛes ⁊ ſym
vera illa dei ſnia q̃ dicit:qꝛ ex fructibus eoꝝ co
gnoſcetᷣ eos.⁊ nos & ſicut dicit iſte:ꝑiurij dog
ma ſuſcepimus:ſi ad hoc edocti ſumus:a talis
in nob arboꝛ plãtata eſt:nõ põt ſieri:vt non ta⸗
les aliqui ex nob ſepius germinauerint fructꝰ.
Neꝝ etiã myſtici dogmail auctoꝛitate coaleſce

tiones mmnni ant dicit: quos habeat cul

rẽt.Equidẽ qtum ad ꝑſonã mea ꝑtinet:quem

os eſtis lux mundi.

ſtas a ꝑire. Certa eſt em ⁊ ſatis

U

ſllerhis
nhißßifen
dicb tonel
Cttetmmid⸗
poſunner
anelnbiel
cuius:äme
itiſtrapn
dognunet
muiererſ.

fenep inui
eznosfe

ſuneupel
ßaſemei⸗
hͤca von
bellüoes

ſelltoꝛes:

hincenati

ſpaanoroꝛ

letſaunahpt
Muiteccke
Fenepee⸗
anſie
weihasik
battnfi
lihabitn
goͤnatel
fouces en
cucullisf
lant noctt
bugauio
ſpis:nulla
noachoxo
Gaſtißtu
Noconis
llcerretere
Mexquof

(petibusan

lorishe
chatüand.
boanady
ſoſolen H
Digtdein
Nohngr⸗
h es⸗
hotenc⸗
Uüyelmmie
ſalutgoes
gliaemt
cit
heto,
eri: ppr
güitn

O

ſituchſi

lboſchih

dehonennz
cun pr
Pauce: ppter
lneplbiri
Ergohoecl

en Achſegeen

rnor hoctin
lcitinhein
edsslurnund
Arciunſacen
inortenebre

ligoſtpelbg

diniralga
Gnzi oſnt

lag eriene,⸗

Nrolornecde
naoqi pow⸗
uig Aasinthe
Citaequeſ
ialaniinoi
dinet Giinin
gipdsſuisl
Aüluseüſenen

ſunſeticaaGH

Adüluneiſ⸗
ünoniinns
iunoio erig⸗

e)Aennenitbau

Wn gut gee
ſihnicuse,
tügnponndos
eweagrli
rübmnceinmne
n. Etnickon
egllan qdeg

Deſeinteninzi.

ſsr ſaluatort

söpiurai .

Egai die
8wocueräche⸗
Uiema ſteſfle
Sünii

muhenniſn .

rerahſt:
rſtensfen
cnorhein
rackeiti⸗
uchlert
dtitepun un
clonusttl⸗
tfatetnmid

inanenfuc⸗
Contenice
eigandhen

H 1„ cv
Tractatus III Epiſtola XXXVII

ſolũ ex his oĩbus qᷓ ſcribit: lacerare ſe putat:nõ

mihi ip̃i fera teſtioniũ:nec dicã:qð etiã ſit iurã
dũ:cũ foꝛte neceſſitas exigit.⁊ ſi nõ cautꝰſim at
certe timidꝰ eẽ cupio. Poſtrẽo ⁊ ſi obvᷣuare nõ
poſſum:crraſſe me nouerit.̊ ꝗ nõ dicã:tñ ſiue

errẽ in his:ſiue caueã:iſte interi cãʒ ↄmiſſi ali⸗

cuius:q̃ me in talibus arguat:non hẽbit. Ego
aũt q̃lit᷑ apud iſtum ſacratiſſima ſit huius non
dogmatis:b̊ fediſſimi ⁊ veriſſimi vitij obleruã
tia:iteꝝ ex ſcpᷣtis eius ꝓpbabo.Nihil em ex liuo

re ⁊ ex inuidia ↄſfictũ sduſum eum ꝓferam: vt
ſip̃e ᷓ nos facit:łᷣ ipᷣm ſe teſtẽ ⁊ ſcᷣta ſua aduer⸗

ſum eũ ꝑducã. At ſciat ſe nõ ab inimicis argui
ſ a ſe metipᷣo redargui.Libellũ quẽdã de ↄſer⸗

uãda vᷣginitate: Rome poſitus ſcpᷣſit.Quẽ li⸗

bellũ oẽs pagani ⁊ oẽs inimici dei apoſtate ꝑ⸗
ſecutoꝛes:⁊ qcũq; ſunt:qͥ xpᷣianũ nomen odio
hñt:certati ſibi deſcribebãt: ꝓ eo ꝙ ibi omneʒ
xpᷣianoꝝ oꝛdinẽ:oẽʒ gradũ:oẽʒ ꝓfeſſionẽ:vni
uerſamq; pit᷑ fediſſimis expꝛobꝛatõnibus infa

mauit eccłaʒ. Et ea crimia qᷓ gẽtiles falſo ĩ nos

ↄferre putabant᷑:iſte vera eẽ:imo multo peio⸗
ra a nr̃is geri:qᷓ; illi crimiabant᷑ aſſeruit.Nã pᷣ⸗
mo illas ipᷣas vᷣgines:de q̃ꝝ vtute ſcribẽ vide
bat᷑ infamat.Et diẽc de eis his vbis.Alie viri
li habitu veſte mutata:erubeſcũt ſe femias eſſe

qð nate ſunt.Crimẽ ãputãt ⁊ ipudẽter erigũt:

fauces eunuchinas.Sunt q̃ cilitijs veſtiunt᷑:⁊

cucullis farbefactis:vt ad infantiã redeãt imi⸗

tant᷑ noctuas ⁊ bubões.Hiẽ ⁊ mille alia ð his
ꝓbꝛa quioꝛa.vᷣ ne viduis qͥdẽ ꝑcit.Ait nãq; de

ipᷣis: nulia illis niſi ventris cura:⁊ q̃ ꝓxia ſunt

vẽtri. Alia q; ingerit obſcena q;plurima. Sʒ ⁊

mõachoꝝ oẽ genus qᷓ; fede:qᷓ furpit᷑ laceret:lõ

gũ ẽ:ſi ipius vbis vel ſcbtis velim ꝓbare.De

dyaconis vo ⁊ phr̃is q̃ dedecoꝛa deſcripſerit:
pudet retexere. Initium tñ laceratõis ipᷣiꝰ po⸗
nã:ex quo facilius ↄijcere poſſitis q;tum in ſe⸗
quẽtibus augeſcat inuectio.Sunt alij inqt(de
mei oꝛdis hoĩbus loqͥr) qͥ ideo pᷣſbyteriũ ⁊ dya

conatũ ambiũt: vt mulieres licẽtiꝰ adeãt.Oẽs

Hhis cura ð veſtibus ſi bñ oleãt:ſi pes laxa pelle

nõ folleat. Crines calamiſtri veſtigio rotant᷑.
digiti de anulis radiat: ne plantas humilioꝛ
via ſpargat:vix ipᷣmũt ſumma veſtigia.Tales

cũ videris:ſpõſos magis eſtimes qᷓ; clicos.Et
poſtea qᷓ; ſpaciati nõ ta vitia qᷓ; crimia ſacerdo

tũ vel miſtroꝝ expꝛobꝛãs: etiaã igreſſum eoꝝ:⁊
ſalutatões ⁊ mr̃onas:nõ ſolũ decoloꝛauit:veꝝ

etiã execrabilẽ feẽ:quõ poſtea qᷓ; oẽ genꝰ xpᷣia⸗
noꝝ ↄcidit ⁊ infamauit:ſibi q; nõ ꝑcat audite.
Redlibo em̃ poſt exceſſuʒ quẽdã ad h̊ qð ꝓpo⸗
ſuerã: ꝓpt᷑ qð ⁊ libelli huius res popolſcit flieri
mẽtõeʒ: ⁊ oñdã apð iſtũ tã licito hr̃i ꝑiuria: vt

ſcptis q; ſuis dephẽdi ea nõ erubeſcat. Igitur
in h ipᷣo libello:cũ moneret ſeclares codices le⸗

gi non debere:⁊ diceret qd faceret cũ pſalterio
Dꝛatiꝰ:Cũ euãgelijs aro?Cũ apłis Cyce⸗
ro: Nõne ſcãdaliʒzabit᷑ frat᷑:ſi te viderit inido
lio recũbẽtẽ: Et ceta cũ dixiſſet eiuſmõi qbꝰ ali
enã eſſe a Rpᷣo aſſereret libꝛoꝝ ſeculariũ lectio
nũ:inſerit etiã reuelatõeʒ q;dã ad ſe diuinitꝰ fa
ctã ſatis honoꝛiſicis refertã pᷣceptis. Refert ei

—

ꝙ poſtea qᷓ; ſeculo renũciaſſet: ⁊ ad deũ fuiſſet

dũſus:fauoꝛe tñ ſeculariũ libꝛoꝝ valde tenere-

tur:nec facile poſſʒ tali carẽ deſiderio: ⁊ ꝓ hoc
ſubito inqͥt raptus in ſpũ ad tribunal iudicis ꝑ
trahoꝛ. Abi tm̃ lumis:⁊ tm erat ex circũ ſtatiu
claritate fulgoꝛis: vt ꝓpiectꝰ in terrã ſurſuʒ aſpi
cere nõ auderẽ. Int᷑rogatus ↄditõeʒ:xpᷣianuʒ

me eſſe rñdi. Et ille qͥ pſidebat:mẽtiris ait.Cy

ceronianꝰes nõ xpᷣianꝰ. Abi theſaurꝰ tuꝰ ẽꝛibi

⁊coꝛ tuũ. Ilico obmutui: ⁊ int vbera iã em̃ co
di me iuſſerat) ↄſcie magis igne toꝛqbar. clama

re tñ cepi: ⁊ eiulãs dicere. Miſerere mei dñe:

miſerere mei. Hec vox int᷑ flagella reſonabat.

Tãdẽ ad pᷣſidẽtis genua ꝓuoluti qͥ aſtiterant:

pcabant᷑: vt veniã tribueret adoleſcẽtie:⁊ erro

ri locũ pnie ↄmodaret. Exacturꝰ deide crucia⸗
tũ:ſi getiliũ lraꝝ libꝛos aliqñ legiſſeʒ.Ego qtã
to ↄſtrictus articulo vellẽ etiã maioꝛa ꝓmitte?:
deierari cepi: ⁊ nomẽ eius obteſtãs dicẽ.DPne
ſi vnqᷓ; habuero codices ſeculares:ſi legero:te

negaui. In hec vba dimiſſus reùtoꝛ inquit ad

ſuꝑos.Audiſti qᷓ; nouũ:qᷓ; honoꝛiſicũ iurame⸗
ti ſui expoſuerit genꝰ: Reſidẽte ĩ tribunalibus

ſfpo xpo dño aſſiſtẽtibꝰ ãgeł a intcedẽtibꝰ ꝓ ſe

int᷑ vbera ⁊ cruciatꝰiurat ſe ſeclares libꝛos nec
habituꝝ vnqᷓ; neclectuꝑ. Relegant᷑ nuc qſo
ſcribis:ſi vna eius oꝑis pagina ẽ:q̃ nõ euʒiteꝝ
Cyceronianũ ꝓnunciet: vbi nõ dicat:ᷣ Tulliꝰ
noſter:ᷣ Flaccus noſter: Maro. Jam vero

CThꝛyſippũ ⁊ Ariſtidẽ: Empedoclẽ ⁊ cera gre⸗

coꝝ auctoꝝ noĩa:vt doctus videat᷑: ⁊ plurime
lectõis tãq; fumos ⁊ nebulas lectoꝛibꝰ ſpargi
Beniq; int᷑ cta etiã ythagoꝛe libꝛos legiſſe
ſe iactat:qͥs ne extare quidẽ eruditi hoĩes aſſe⸗
rũt. Sʒ iſte ne aliq̃ ex ꝑte iuramentũ ſuũ de au

ctoꝛibus gẽtilium pᷣteriret: etiam ea q̃ non ſunt

ſcripta legiſſe ſe ſcribit. Sed in omnibus opu⸗
ſculis ſuis fere multo plura ⁊ pꝛolixioꝛa teſti⸗
monia de his ſuis qᷓ; de ꝓphetis nr̃is vel apo⸗
ſtolis ponit. Puellis quoq; ⁊ mulierculis ſcri⸗
bẽs q̃ non vtiq; niſi de noſtris ſeoturis ediſica⸗
ri cupiũt:⁊ debẽt exẽpla eis SFlacci ſui: ⁊ Tul⸗

lij vel Maronis intexit. Ja vo in illo libello:

quẽ de optio gñe interpᷣtãdi intitulauit: vbiſᷣ⸗
ter tituli annotatõeʒ: nihil optimũ: totũ peſſi

mũ ẽ. Ibi ei aſſeuerat hereticos illos qͥbus nũc

coicat: icurrit in illã ſniaʒ apoſtoli nr̃i nõ ſui:

(ille em ſuũ aut Flaccuʒ diẽ aut Tulliũ) ait.
Qui ei nõ diſcernit:ſi mãducat:danatꝰẽ.Inil⸗

gqgꝛ de aia hois res a

lo gllibello vt aſſerat ꝙ nullo gñe vbũ de vbo
interptari rõ ſinat:quõ ei iteꝝ rõnabile viſuʒ ẽ
capita itegra dictata ex codice Ciceronis ibuit
HNõne ipᷣe dixerat:qͥd faciat cũ pſalterio Oꝛa⸗
tius:Cũ euãgelijs aro: Cũ apłis Cicero:⸗
NHõne ſcãdalizabit᷑ frat:ſi te viderit ĩ idolio re
cũbẽtẽ: in qͥ vtiq; ipe ſe idolatrie reũ ſtatuit.ſi
em̃ qͥ viderit legetẽ h: ſcãdaliʒat᷑:młto ãpliꝰ qͥ
ſcribẽtẽ. Sʒ qm qͥ ad idolatri deuoluit᷑:ñ ple⸗
ne nec itegre ꝓphanꝰefficit᷑:niſi ᷣus negauerit
xypm: ipᷣi xpo in faciẽ coꝛã ſedẽti in tribunalibꝰ
glſiſtẽtibꝰq; clariſſimis miſtris ãgeloꝝ:dicit:ſi
legero: vel habuero gẽtiliũ libꝛos:te negaui.⁊
nũc nõ ſolũ legit.⁊ hʒ:nõ ſolũ deſcribit:⁊ ↄpat
yvep etis diuis eos vbis ⁊ ſermonibꝰeccliaſtice
ediſicatiõis intſerit. Res quã dico:oĩbus qͥ le⸗
gut libellos eiꝰ:ſat nota ẽ:⁊ teſte ñ indigʒ. Sʒ
ẽhois de ta ſacrilego ꝑiurij barathro ſe cupiẽ⸗
tis eripe:adhibere ſibi aliqð excuſatõis ↄmen
tũu: ⁊ dicẽ. Nõ mõ lego:ßſ ea q̃ in adoleſcẽtia di⸗
Dicli:qꝛ ſum tenacis memoꝛie:ita vt poſſim plu
ra ſimul de diuerſis capita ↄtinuare:ipᷣa nũc ꝓ

die añqᷓ; ſol oꝛiret᷑: nox fuiſſet in terris:aut ſi v/
Gad ſolis occaſum dies illuſtrauerit munduzʒ

dqd aliud dicerẽ: niſi magis ab illo:q̃ dubitaret
de eo: ꝙ oẽs nouerãt cauſas dubitatõnis:qᷓ; a
me ꝓbatõis opoꝛtere depoſci⸗ Sʒ in h̊ lʒ ams
ſciat eſſe veꝝ qð icimus: ⁊ oẽs intelligant:tñ

gatõis Ep̃i ſacrilegio:nõ põt facitł hri ↄdẽna⸗

ptes: ̊ moꝛtuos:nõ ſoluʒ moꝛtuos: ⁊ eos

dis ſ a laudauerat: nõ ſolũ eos qͥs laudaue
rat:

rat: H a eos q́ͥs ſecutus fuerat: magros habu
erat⸗Timeat᷑ dñi ſnia.pᷣmo illa q̃ dicit.Nolite
iudicare vt nõ iudicemi.Et iteꝝ. Quamenſu⸗

ra mẽſi fueruis:eadem ⁊ remetiet᷑ vob. Quid
ergo ex ſuꝑfluo: vnũ tñ pferã teſtẽ adũſum eũ

ualidũ: ⁊ cui pᷣſcribere nõ põt. ipᷣm iterum ſe

teſtent᷑: ⁊ ſupflua de hoc mea videat᷑ aſſertio:

im vtendũ aliq ſpali teſtimonioẽ: ne minus ple
nuũ his qͥ foꝛte ſcpᷣta eius nõ legerũt: videat᷑ ee=

qð dicimus:cũ libellos eius q aduſus Joui⸗
niganü ſcpſit: rephendiſſem:cuidam Honnioni
beate memoꝛie ſeni:qͥ ſibihoc ipᷣm iudicauerat

ſſte reſcribẽs excuſat: ⁊ dicit.nullo gũe potuiſ-

ſe ſieri ſe erraſſe:hoĩeʒ qͥ oim hr̃et ſciaʒ. Cum

enuũ eraſſet vel ſyllogiſmoꝝ gña:vel dicendi ac

ſcribẽdi artes:q̃s videlʒ ille qͥ reᷣhẽderet igra

.

ret: ↄtinuo ſubiũgit hoc. Stultus inqt ego qui

me putauerim hoc abſq; philoſophis ſcire nõ

poſſe:qui melioꝛem ſtili ꝑtem elegeram eã que

deleret: q;ᷓ que ſcriberet.Fruſtra ergo Alexan

tio. Müqdje illud imitabimur: qͥ reos nec intro⸗
ggꝗatos: nec rũdetes:ᷣ nec pñtes:⁊ nõ ſolum nõ

I
.

dꝛi vti omẽtarios: ne quicq; me doctus magĩ
epieicHοοοπι τππ oꝛphyrij itroduxit ad lo
gicã. ⁊ vt hũana ↄtenã: ſine cã Gregoꝛiũ Na⸗

ʒaʒenũ ⁊ Didymũ in ſcripturis cicαοοντπααπ

habui. Hic ẽ qͥ Epo dixit:te negaui:ſi vel ha⸗
buero gẽtiliũ codices vel legero. Si nihil alið
vel de Poꝛphyrio ſilere debuerat: qͥ ſpecialis
Hoſt xpᷣi ẽ:qͥ religionẽ xpᷣianã: qᷓ;tũ in ſe fuerit

penitſbutẽ conatẽ ſcpᷣt ſuis quẽ iſte nũcitro⸗
ductoꝛẽ ⁊ iſtructoꝛẽ ad logicã hr̃e głat᷑. nec ar⸗

gumẽtari põt:ſe añ hec didiciſſe. Añ em̃ qᷓ; ↄuᷣ

teret᷑:mecum ꝑiter ⁊ litteras grecas ⁊ linguaʒ

penitus ignoꝛabat. Moſt iuramentum oĩa hec
poſt ſacramenti dati ſponſionẽ. Sine cauſa ar⸗
gumẽtamur:ↄtinuo dicet᷑ nob. Erras homo:
deus nõ irridet᷑:nec ſylogiſmi apud eũ ð Alex
andriↄmẽtarijs intexunt᷑. At video frat᷑ male

tibi auſpicatus es: ꝙ introductoꝛ tuꝰ ſit Ooꝛ⸗
phyrius. Quo te itroduxit ꝑfidus: Si ad illũ
locũ vbi ipᷣe ẽ:ibi ⁊ fletus ⁊ ſtridoꝛ dẽtiũ ẽ. Ibi
ei ⁊ apoſtate ⁊ inimici dei: foꝛtaſſis ⁊ ꝑiuri ibi
habitãt. Mõ bonũ introductoꝛem tibi elegiſti.
fero. Siqs a me mõ exigeret: vt ꝓbarem: ſiho

Magis ſi accipis ↄſiliũ meũ:ad illũ nos intro

ductoꝛẽ ꝑpiter ↄuertamus: qͥ introducit ad pa⸗
trẽ:qͥ dixit.Nẽo venit ad prem niſi ꝑ me. Ho⸗
leo frar ſi credis. ⁊ ſi nõ credis: doleo te ſuſpiti
ones alieni ꝑiurij.in antiqs ⁊ veterulis chartu
lis ꝑſcrutari: cũ in tuo oꝛe iugis ac ſine ſine ꝑiu
rij inexplicabile ſacrilegiũ ꝑſeueret. Monne re
git: de piurij crimie:de ne⸗ cte tibi ↄueniet illud dici:qð apis dicit.tu ãtqᷓ
iudeus cognoiaris:⁊ reqͥelcis in lege:⁊ głiaris

in deo: inſtructus ꝑ legẽ: ↄfidis te ipmn ducẽ eẽ
cecoꝝ:lumẽ eoꝝ qͥ in tenebꝛis ſunt:eruditoꝛem

inſipientium:magiſtrũ infantiũ:hñtẽ foꝛmam
ſciĩe veritatis in lege.qͥ ̊ doces aliũ:teipᷣm non
doces. Quid dicis nõ mechandum:mecharis
Qui pᷣdicas nõ furãdum:furaris:Qui aboĩia⸗
ris idola:ſacrilegium piurij ↄmittis. Et qð eſt

vltimũ ⁊ grauiſſimũ:nomen dei ꝑ te ⁊ phiaʒ tu
am blaſphemat᷑ inter gẽtes. Sʒ trãſeamus iaʒ

Pualau: ai plcribere nõ põt. teru hincad alterius obiecti purgatõeʒ. Si tñ ↄui⸗
⁊ ſua ꝓferã ſchᷣta.Quãuis g oẽs libelli eiꝰ hoc

ctum ſe ꝑiurij ⁊ pᷣuaricatõis ſimu:ꝑurgẽte eti
am ↄſcia ſua fatet᷑.Alioqͥn ſi inficias eat:etiam

teſtes q;plurimos fratꝝ hre poſſum: qͥ inmeis

cellulis manẽtes in monte oliueti: qᷓ;plurimos

ei Cyceronis dyalogos deſcpſerũt.qꝝ ⁊ ego qᷓ

terniones cũ ſcriberent:frequ ẽter in manibus

tenui ⁊ relegi.Er ꝙ mercedes multo largioꝛes

qᷓ; ꝓ alijs ſchturis ſolent:ab iſto eis darent᷑ ag

noui. Mihi q; ipi aliqñ cũ de Bethleẽ Hiero
ſolymã veniſſet: ⁊ codicẽ ſecũ detuliſſet: in quo
erat vnus dyalogus Cyceronis:⁊ idẽ ipᷣe gre⸗

cus Platonis:ꝙ dederit ipᷣm codicem:⁊ aliq;

diu fuerit apð me nullo gñe negarepõt.Sʒ qᷣd
imoꝛoꝛ tãdiu in re:q̃ luce ẽ clarioꝛ: Cũ ad ̊ͥ ola

q ſupꝛa diximus:etiam illud addatur: vbi cel⸗

Co

ſtomne
gänölnhea
oſtt⸗Et
thrſtoꝛie
deltinoꝛ?
fekauctop
ſenegatu⸗
luud allpe
eiſliaſe
iiheolon
eſtnimieg

ia volitat

erkinen
tertemer

nareno⸗

tu velL.
luſtiide
yelcaſuc̃
ſuſticii den
ſadiriſtis
ligzüͤexan
bunmotibr
ſtisconen
Uinneus⸗
oinrire⸗
pocklög
deusno⸗
nlcuiq
curitis

6 vendi

mhultijmmit
lsggliqg.
dei uſtic
holiteſaris
eſubii
medekene
igenlie⸗
mnigtedicn
herufecim
Cttifnpun
ſlidic dot
Glotnus:a
n dniin
ſonaſun
Geppllet
Ppuellaad
uppte
däpltirez
gagins die⸗
pellgt
Ugakgiehi

erpooe

nnun

nsnn,

fodnritadſl

egorir⸗
ayorſac
Aul:ſtyabe⸗
ZBinhlats
t: ſpeüns
btüinleflen
Eiſtenüͤcit⸗
egkat. iern⸗
Aienh,
ens dlingrn
nentuncnbe
Oiheceſan
.Ernsbonne
Pudeid e
Videfiaknee
goruſſt or
dus⸗ Bulli
dorditii
Mstpiund
mubielegft
dilänosinn
Noduchade
Ininome de⸗
ädoleoteſtpi
Vetenliscdn
ſueſtpi
men Mee
sdt näd
nlgerctis
snihndace
ſontamdnonen
tüchätefonman
galüteßnto
ndun, nechre
ris Quiaboin
nins. Etcde

oterpinl

niüenmnolt
ſbez Siit/u⸗
nlegungren
ſeuscanctam
Kuninnes
ei öplunnt
Neric ehe

iterinnandnn

znulalugtt⸗

ſtoesdi
Behiben⸗

Tractatus III Epiſtola

ſet oẽ ↄmẽtũ: ꝙ in mõaſterio poſitꝰ in Bethleẽ

añ nõ młto adhuc tꝑe:ꝑtes grãmaticas execu⸗

tus ſit. Et ¶ Maron ſuũ comicoſq; ac Lyricos

⁊ hyſtoꝛicos auctoꝛes tradiij ſibi ad diſcenduʒ

dei timoꝛẽ pueruł exponebat.ſ.vt ⁊ pceptoꝛ ſie
ret auctoꝝ gẽtiliũ.Quos ſi legiſſet tmmõ xpᷣm
ſe negatuꝝ iurauerat.ᷣ videamus qͥd adhuca

liud culpet:gẽtiliũ eſſe dicit hec dogmata.Ec⸗

ce q̃ ſnia ſe ipe ↄdẽnet.Gentiliũ dicit dogmata

q̃ ipᷣe ↄſcribit:labit᷑:ſ poꝛrigẽda manus ẽ:non

eſt nimie ꝑ urgendus. Oum em totus in eloãn
tia volitat:⁊ vituꝑatõibus atq; inuectõnibus

fert limemoꝛ ſuifit: ⁊ a rᷣe deuoluit᷑. Noli fra⸗
ter temetipᷣm:etiã in nõ neceſſarijs temere ↄdẽ
nare:nõ ↄtinuo int᷑ gẽtiles deputãdus es: vel

tu vel Oꝛigenes: ſi vt ipᷣe dixiſti: nolentes dei
iuſticiã defendere:⁊ rñdere ʒ eos:qui vel fato
vel caſu cũcta moueri dicũt: ⁊ volẽtes oñdere

iuſticia dei eſſe ꝓuidentiã: q̃ moderat᷑ vniuer⸗

ſa dixiſtis inequalitatis cauſas: vnãquãq; ſibi

giaʒ iã ex anterioꝛis vite quã in celeſtibus ha-⸗

bui: motibus ac ſenſibus ↄꝑaſſe:vł etiã ſi dixi⸗
ſtis:bone illi ⁊ incõmutabili ac ſimplici nature
trinitatis ↄuenire:vt oẽʒ creaturã ſuam in fine
omniũ reſtituat in hoc:qð ex initio creata eſt ⁊
poſt lõga: ⁊ ſpatijs ſeculoꝝ exeq̃ta ſupplicia: qᷓ

deus nõ tã iraſcẽtis qᷓ; curatis affectu infert v-

nicuiq; qᷣpe qͥ ↄmotòis caret vitio: ⁊ medẽtis:

⁊Z curãtis vice finẽ ſtatuat aliqñ penaꝝ.lhec S
q; vera dixeritis deus viderit:tñ ipietatis non
muliũ mihi ↄtinere vident᷑ in deũ: nec gẽtilita
tis aliqd. axiĩe ſi hac mẽte dicitis q;uis rõe
dei. l. iuſticiã defendere cupientes. Mꝛo his ̊
noli te ſatis ↄturbare: neq; teipᷣm ſuꝑfluo:aut
pnie ſubijcias:aut ↄdẽnatõi.Sʒ illud ẽ reuerra
vñ te defendere:aut excuſare nõ poſſum:q nõ
ſolũ gẽtilite r: veꝝ ⁊ ſuꝑ oẽʒ gẽtilitatẽ:imo ipie
tatẽ a te dictũ ꝓbat᷑:q in h̊ ipo libello:cuius ſu

perius fecimus mẽtõeʒ:deũ ſocꝑꝝ hr̃e dixiſti.⁊

qͥd tã impuꝑꝝ vel ꝓphanũ : a qq́; gẽtiliũ poetaꝝ
ſaltẽ dici potuit: Stultũ ẽ em ſi requiraʒ de te:
vbi b̊ in ſcpᷣturis ſcis legero.Quero ſi vel Flac

cus tuus:aut Mauro:ſi Plautus Comicus:

aut Terẽtius.certe ſi vł Satyricus qͥs int oia

ſpurca ſua ⁊ ipudica:iſtud nefas in deũ ex ſuo
oꝛe ꝓtulerit. Fefellit te credo illa res ⁊ decepit

ꝙꝙ puella ad quẽ ſermo ſiebat:ſpõſa xpᷣi dicùeba
tur vt ꝓptea etiã mr̃eʒ carnalẽ:ſocꝝ dei appellã

dã putares. Et neſciebas ꝙ hec nõ ſᷣm carnis
oꝛdinẽ dicũt᷑:bᷣ ſᷣm ſpũs Fraz. Spoͤſa em ex eo
aſppellat᷑ ꝙ ſermo dei:q̃ſi ſacrata q̃dam ↄnubio

iũgat᷑ aie hũane.Si at tali ↄiũctõe etiã mr̃ pu⸗
elle xpᷣo ꝑ fidẽ ſacrat᷑:rectiꝰetiã ipᷣaʒ ſpõſaʒ xbi
qᷓ; ſocꝝ dei appellare potuiſſes. Nã reſtat tibi:

vt ⁊ pr̃eʒ puelle ſoceꝝ dei dicas:vt ſoꝛoꝛes etiã

eiꝰcogtas:puellã nuꝝ dei ꝓnüucies. Sic dũ to⸗

Fo. evi
XXXVII

tus Mlautine ⁊ Tulliane cupis eloquentieſe⸗
ctatoꝛ videri:oblitꝰes:quõ apłs oẽʒ eccłam .i.
parẽtes cũ liberis:mreʒ cũ filiabus:cũ ſoꝛoꝛibꝰ
frẽs:oẽs ſil vnã noiet vginẽ vel ſpõſam dicẽs
Statui aũt h̊ im:oẽs vos vni viro vᷣginẽ ca⸗

ſtã exhibere xpᷣo. Sʒ tu dũ non Paulũ bᷣ Noꝛ

phyriũ introductoꝛem te hr̃e głaris:ipᷣm doꝛ
phyriũ ſequẽdo:qͥ aduſum xpᷣm: ⁊ aduſuʒ de⸗
um libꝛos ipios ac ſacrilegos ſcripſit:⁊ ab iſo

vt ais introduciꝰin iſtud blaſphemie barathꝝ

decidiſti. Qð ſi ve ꝓ maledici tuis vis agere

pniaʒ: ſi nõ irrides iſta dicẽdo:ſi nõ mẽte idhi

lonicꝰ⁊ ↄtẽtioſus ꝓpt᷑ h̊ ſolũ etiã te ifamare nõ
refugis: dũmoõ aliũ decoloꝛes: ſi nõ arte ſᷣ fide
dictoꝝ tuoꝝ penitudinẽ egeris:ꝓ hac tã graui
turpiq; blaſphemia age pniaʒ. hic em in deum

blaſphemaſti. Mã ð creaturis aliqͥd dicẽ a er⸗

rare:maxie ſi nõ ↄtũelie voto:ſᷣ dũ iuſticiã dei

yt dicis: cupit aſſerere:adqᷣs effluat:nõ ẽ nimis

execrabile ↄmiſſum. In celũ tẽdere os:gue eſt
Iniuſticia vel ↄtumelia in excelſum loqᷣ ꝑniti⸗
oſum ẽ.lhoc lugeat᷑:qð difficile curat᷑. Hã qͥs

eſt qͥ cũ moꝛbo regio laboꝛet: ⁊ de ipᷣo ca pite ?
yultu ac vita ꝑiclitet᷑: magnoꝑe clamet: qnõ
leue ponychiũ pedis aut ꝑfacił vngule ſue of⸗
fenſa curet᷑: Jllð ãt minimũ qͥdem ẽ: ⁊ rũſione

yix dignũ:qð enũerãs doctoꝛes ſuos:qͥs ſe de
ſynagoga diẽ eſſe mercatũ:ſtimulãs nos ſubiũ
git. neq; ei inqͥt ip̃e me docui ſiẽ qͥdam nos ſine

dubio intuẽs:in qͥs oẽ laceratõnis ſue põdꝰin-

uexit.Et miroꝛ h̊ eũ dicẽ voluiſſe:cũ maioꝛem
in me ⁊ verioꝛẽ hr̃et obtrectã
gis int᷑ multos ⁊ pᷣclaros mgros diu moꝛatus
nihil dignũ eoꝝ vel magiſterio vel inſtitutöni⸗
bus habeã. Cetex iſte q in tota vita ſua non to
tos.xxx.dies Alexãdrie vbi erat Bidymꝰ:cõ⸗

moꝛatẽ ꝑ totos pene libellos ſuos lõge lateq;

ſe iactat. Oidymi videntis eſſe diſcipulum:?

XGONNHIHV. i. p̃ceptoꝛẽ in ſcoturis ſcis habuil

ſe Bidymũ.Et ois iſta iactatia in vno mẽſeãſi
ta ẽ.Ego qͥ ſex ãnis dei cã ↄmoꝛatꝰ ſum:⁊ iteꝝ

poſt intuallũ aliqt alijs diebꝰ vbi Gidymus ð

qᷓ tu ſolo te iactas:⁊ vbi alij nihilominus illo ñ

inferioꝛes: q̃s tu ne facietenus qdem noſti: Se
rapiõ ⁊ Menites viri natura ⁊ moꝛibus⁊ eru

ditõe germani: vbi Paulus ſenex Petri mar⸗

tyris diſcipulus: ⁊ vt ad heremi mgros veniã
qͥbus ⁊ attẽtiꝰ ⁊ frequẽtiꝰ vacabamꝰ vbi Ma⸗

chariꝰ Antonij diſcipulus ⁊ al᷑ Machariꝰ ⁊
Ilidoꝛus ⁊ Hãabas oẽs aĩci dei:qͥ nos hec do⸗
cebãt:q̃ ĩia deo diſcebant:qᷓ;tã ego:ſi h ita de

ceret:aut expediret de his oibus hr̃e iactantie
materiã poſſem? Sʒ erubeſco:hecetiã retexẽs
dũ volo tibi oñdere nõ vt tu dicis:nr̃o ingenio
mgr̃os:ᷣ qð plꝰdoleo:mgf̃is defuiſſe mag in⸗
geniü nrm. veꝝ qͥd ſtultꝰego ſcõs enũero xpᷣia

di materiã: q ma

nos viros: Mõ ppr iſtos dicit: qꝛ ii nos do⸗ J gerit ſa⸗ 0 dicã clſcta:
dixiſſe temerariũ ẽ: ſᷣ ꝑ multa ſim trãſlaturꝰ ea

cuimꝰ:ſ qꝛ Barabã eiꝰ ð ſynagoga magrmnõ
ſuſcepimꝰ: ⁊ ꝑ et αοσιohirij ad logi
cã nõ ſumꝰ introducti. vaſce mihi ꝓ h:qð ma⸗
lui añ iꝑitus ⁊ indoctꝰvideri:q; Barabe diſci⸗
pulꝰdici. ꝓpoſito em xpᷣo ſik ⁊ Baraba: ego qſt
impit Epm elegi. Ita tu vt video: cſ̃ illis cla⸗
mas: qͥ dicũt nõ hũc o BGarabã. Mã Poꝛphyri
us tuus:dic q̃ſo:qͥd te docuit: qͥ adũſum Epia

nos.æ aduſum religionẽ nr̃aʒ blaſphemie volu

mina ↄſcpᷣſit: Quid te iſti in àbus tm te iactas.
vnus ab idolis demonuʒ: alius de ſynagoga
vt dicis ſathane:magiſtri docuerũt boni: Ni⸗
hil video niſi hoc:qð ⁊ ipᷣi nouerat. Naʒ Noꝛ
phyrius te docuit de xpᷣianis male loqͥ: ↄcide⸗
revgines: ↄtinẽtes:dyaconos:pbr̃os:⁊ omnẽ
pꝓꝛſuùs xpᷣianoꝝ gdũ ⁊ oꝛdinẽ libellis editis in⸗
aimare. Ille vo de ſynagoga Barabas tuꝰ ꝓ
ERpo electus docuit te reſurrectiõeʒ carnis:nõ
in vtute: in fragilitate ſperare:lr̃e occidentis
amicũ fieri: ⁊ inimicum ſpũs viuificantis.Et a
lia q̃dam ſecretioꝛa: que ſi res popoſcerit poſt⸗
modum pꝓferent᷑ in tꝑe. Sʒ qͥd in longũ ſermo
pducit᷑e Cõuitijs eius ⁊ iniurijs nõ rndeamꝰ.
Laceratõibus eius:ad qð opus qᷣttidie ſtilum
eius Poꝛphyriꝰ exacuit: nõ obuiemus. Ad h
em Jeſus nr̃: nõ Barabas magr: ſilere nos do
cuit. Ad illud veniamus: vt oñdat᷑ qᷓ; vᷣa ſunt:
q̃ͥ vel ꝓ ſua excuſatõe: vel ꝓnr̃a accuſatõe cõ⸗
ſcðſit. Ait ei eſſe ſolas pᷣfatiũculas ſuas:in qͥbꝰ
laudare viſus ẽ Oꝛigenẽ. In eo tñ intpᷣtatois

ope eũ laudauerit:in qͥ nihil oio dogmaticũ:ni

hil de ſide dictũ ſit. ⁊ ꝙ penitus in his:q̃ eiꝰipᷣe
interpᷣtatus ẽ:nihil tale inferat᷑:q̃le nunc ad ſy
nagoge graʒ:nõ ad xpᷣianoꝝ edificatõeʒ rephẽ
dit. qᷓuis ei ſufficere ad ſilentiũ agendum de
beat:quod ea in alienis lr̃is culpat:qᷓ pferunt᷑
ex ſuis: tñ ⁊ in hoc q; veꝝ dixerit: videamus.
Ex pᷣfatõe interpᷣtationũ i Ezʒechiele.xiiij.ho⸗
melijs: ſiue oꝛatiũculis Oꝛigenis:ſcribens cui
dã Aincẽtio. Magnũ ẽ inqͥt mi amice qð po⸗
ſtulas:vt Oꝛigenẽ faciã latinũ: ⁊ hoiem rka

Bigymi vidæetis ſniaʒ alten poſt apłos ecclaꝝ

magrm: etiã Romanis auribꝰdonẽ.Et poſt a⸗
liqta: ⁊ illð inqͥt bꝛeuit᷑ admonẽs:vt ſcias Oꝛi
genis opuſcula in oẽʒz ſcpturã eẽ triplicia. Mꝛi

mũ eius opuſcula excepta ſunt:q grece ſcholia
nũcupant᷑. In qbus ea q̃ ſibi videbant᷑ obſcu⸗

ra:aut q̃ hre aliqͥd difficultatis:ſummati bꝛeui
terq; ꝑſtrinxit:m homeliticũ genꝰ de q̊ ⁊ pñs
interpᷣtatio ẽ.Tertiũ quod ſcðſit iᷣe Tomos:
nos volumia poſſumus nuücupare. In q̊ͥ oꝑe to
ta ingenij ſui vela ſpiratibus vẽtis dedit: ⁊ re⸗

cedẽs a terra:in mediũ pelagus aufugit. Scio

te cuꝑe vt oẽ genus traſferã dictõis. miſi cãʒ3:
cur nõ facẽ poſiem:h̊ t̃ ſpondeo:qꝛ ſi oꝛante te

bs reddiderit ſanitatẽ: nõ dicã cũcta: qꝛ hoc

lege quã tibi ſepe ↄſtitui:vt ego voeẽ pᷣbeã: tu
notariũ. Itẽ ð Caticis cãticoꝝ pᷣfatio btiſſimo
pape Bamaſo. Oꝛigenes cum in ceteris libꝛis
oẽs vicerit:in Catico cãticoꝝ ipe ſe vicit. Naʒ

vndeci volumibus explicatis:q ad vigiti vſq;
vᷣſuũ milia ꝑuenerũt:pᷣmũ.lxx. interpᷣtes: dei⸗
de Alqᷣlã. Syinmacũ: Theodotõeʒ: ⁊ ad extre-
mu qntã editõeʒ: quã ĩ Actio littoꝛe iueniſſe ſe
ſcribit: ita magnifice aꝑteq; diſſeruit: vt mibhi
videat᷑ in eo ↄpletũ eſſe qdð ðꝛ. Introduxit me
rex i cubiculũ ſuũ. Illo itaq; oꝑe pᷣtermiſſo:qiꝛ

ingẽtis ẽ oci laboꝛis ⁊ ſumptuũ:tãtas res tam

digne ĩ latinũ trãſferre ſermonẽ:hos duos tra⸗
ctatꝰqͥs ĩ moꝛẽ q̃ttidiani eloquij ꝑuis adhuc la
tẽtibꝰↄpoſuit:fidelit᷑ mag qᷓ; oꝛnate intᷣtatus

ſum. Guſtũ tibi ſenſuũ eiꝰnõ cibum offerẽs:vt

—

aiadũtas qᷓ;tũ ſint illa eſtimãda: q maꝗ ſint:ciI

ſic poſſint placẽ:q ꝑua ſunt. Itẽ ex pfatõöeↄmẽ
tarij in Micheã ſcpta ad Paulã ⁊ Euſtochiũ

poſt aliqᷓta: nã ꝙ dicut Oꝛigenis me volumia

ↄpilare ⁊ ↄtamiare:nõ dicẽ ſcpᷣta vetex: qðᷣ illi
maledictũ vehemẽs eẽ exiſtimat: eã laudẽ ego
duco maxiaʒ:cũ illos imitari volo: qͥ cũct pꝛu

dẽtibꝰ ⁊ vob placẽt. Itẽ ex pᷣfatõe interpᷣtatio

nis hebꝛaycoꝝ noium:poſt aliqᷓta ita ait ac ne

foꝛte ↄſumato ediſicio: qſi ex ꝑte abeſſet manꝰ:
noui teſtamẽti vᷣba ⁊ noia intptatus ſum:imi⸗
tari volẽs ex ꝑte Oꝛigenẽ:quẽ poſt apłlm eccle

ſian magẽm nẽo niſi imꝑitꝰnegat. Int ceta em
ingenij ſui pᷣclara monumenta etis in h̊ laboꝛa⸗

uit: vt qd hilo äſi iudeus omiſerat: h̊ vyt xpi

anꝰ ipleret. Itẽ de epła ad Marcellã: Ambꝛo
ſius qͥ chartas: ſumptus:notarios miſtrõte:tã

innüerabiles libꝛos vere Adamãtius nr̃: ⁊ n

Calcẽterus explicuit. In qdã epła quã ad eun
dẽ de Athenis ſcblſerat:nũqᷓ; ſe cibos niſit Oꝛi
Kene pñte in lectõe ſumpſiſſe: nun ꝙ; veniſſe ad
omnũ: niſi vnus ð fribus ſacris lr̃is ꝑſonaret

B diebus egiſſe vel noctibus: vt lectio oꝛõnem

ſuſciꝑet:⁊oꝛõ lectõʒ.btũs Pãphylus martyr
cuius vitã EuſebiꝰCeſariẽſis tribꝰferme volu

minibus explicuit: cũ Demetriũ Phalereũ: ?

Pryſiſtratũ:in ſacre bybliothece ſtudio vellet e
qre:imagineſq; ingenioꝝ:q vera ſunt ⁊ eterna

monumẽèta toto oꝛbe ꝑpqreret: tũ om̃s maxime

Oꝛigenis libꝛos ipẽſiꝰ ꝓſecutꝰ Ceſariẽſi ecclie

dedicauit: quã ex ꝑte coꝛruptã Achatiꝰ de hic
Euconiꝰ:qͥ eiuſdẽ eccłe ſacerdotes fuerunt:in
mẽbꝛanis inſtaurare conati ſunt. Hic cũ multa
reppererit ⁊ inuẽtoꝝ nobᷣ indicẽ derelirit:cẽte
ſimi viceſimi ⁊ ſexti pſalmi ↄmentariũ: ⁊ ſe lẽe
tractatũ:ex eo ꝙ nõ ſcpᷣſit ↄfeſſus ẽ nõ reꝑtum
nõ qͥ talis tãtuſq; vir (Adamãũtiũ dicimꝰ) aliqͥd

pᷣtierit. ꝙ negligẽtia poſterioꝝ: ad nr̃aʒ vlſq;

Vr⸗

iiiioͦ

ſvpcliste

eioiat

Gdien

Alaliey,

ßepferti
lignee
hecetüp
caßfatlicn
fenlr nſ
ludiseßi
nimnus:rt
husinteb⸗
necimpute
nakedlen
deener
ger cyrog
ſuaobſerun
beabſcgp⸗
lao:ß vtiů
eütuintert
Ecoetüäſt
degde
Wasyv⸗
hrde
GGtraxer
feqſtine
Ano⸗
ngreds
fof ontiq
bꝛos ſchſt
dibus gt
llenos ſi.
fhcocloſun
ſuclicetexe⸗
hoptintell
ſonnu:rſt
ahrülian
ſti luno⸗
Uhonn
Amnoſc̃
nio? Calce
nich
Uinſancrn
Zlnmg
geniftin
onct Gch
laplond
eleerpur

Periarch.

gos duos.
cfuifi
bie⸗ latine
htätal

ſcor

oepcept

Gangen
ninne
voceßhei
fatiodtilino
ncetensslibis
eſe vick Ny
ad vſgiiſ
Merplesdee
eztaderne
Uoreiueniee⸗
ſeruin uenhi
Iuroduprne
epterniſcg
ütinstesnn
echosdaosr

ouisadbuck

nnelntptuns
bumoferis:
.imeäſntec
erpfaöenini
i Eukochiü

mevolunis

ayenaddli
reilandeege
Rord cückpun
öeinterßtuun⸗
öhtaitzateer⸗
lerdeſanm:
Pansnmen⸗

iokepincde.

et Natien
ncuänbdor⸗
onienhntcht
Pereli Iand
osniſriel
ſepligui⸗
nſti
unßznlſen
roſoonu
tlecioonohen
nfunn

d ernevolt

Eip ſene
pbrerh
uſüntlt
e teinn
iicfnint
eCaiiiihe
lii Zchn xhi

pit᷑ ⁊ latinos vni

Tractatus III Epiſtola XXXVII

mẽoꝛiã nõ durauit. Sʒ foꝛtaſſis dicas mihi qᷣd
ſuꝑfluis reples pagias: Mũqᷣd ⁊ ille dic crimi⸗
mnis eẽ noiari Oꝛigenẽ: Aut igenij eiꝰlaudẽ da-⸗
ri:Sʒ dicat᷑ talł ac tãtꝰ vir maglſi qᷓ ſunt in ůbꝰ

aut apłicꝰ vir aut eccłemg ðꝛ. vt in ſuꝑioꝛibus
ipᷣe pfert: vel ſiqͥd tale ẽ qð fidẽ eiꝰ:nõ ingeniũ

ſolũ ↄmẽdare videat᷑.Hoc qͥdẽ faciã: tñ iccirco

hec etiã ꝓtuli:vbi eũ talẽ ac tatũ viꝝ dic: qꝛ in

ea pᷣfatiũcula: vbi eũ dicit apim vel ꝓphaz de
fendi: ⁊ vſq; ad celũ ferri:hũc puto ſermonem

laudis eiꝰinſeptũ: ⁊ ſicubi foꝛteſciazʒ eiꝰ lauda⸗

bus in te h̊ tm ignis accẽdit: q̃s de ſuis ſcptis:

nec imputari ſibi dignü ducit. Vex qꝛ nõ dig⸗
nat᷑ eq̃lẽ nobiſcũ ꝑſonã hr̃e in iudicio:⁊ nos a⸗

☛ . .

dẽ etiã ex ſuſpitõibus ſolis ↄdẽnat:ipᷣe vo ne:

☚α.

q; ex cyrogphis ſuis teneri vult: nec puta in cã
ſua obſeruari ſcpᷣture ſancte debere ſniaʒ: qᷓ iu⸗

.

bet abſq; ꝑſonaꝝ acceptõne iudicari: nõ vt eq⸗
tas: ̊ vt ipe vult:ita ſatiſfaciamus ꝓ nob.Ait

ei tu interpᷣtatus es Oꝛigenẽ᷑: culpandus es.

Ego etiã ſi eadẽ dixi: ꝓ bus ille culpat᷑: vñ fe
ci:⁊ legi debẽt ⁊ teneri.Tu ſicubi laudaſti ige⸗

niũ eius vel ſciaʒ:reus es.ſᷣ ꝓfert inqᷣt: vbi euʒ

„

ita laudaueri: vt fidẽ excuſare:nõ eq̃ dẽ:b qcũ

qᷓ traxeris ſeqᷣr. libellũ quẽdã ſ. cribẽs: ↄpᷣhẽde
re q̃ſi indiculo quodã voluit q;ta apud latinos

Varro ↄſcbᷣſerit: ⁊ q;ta apud nr̃os Dꝛigenes

in grecis. in qͥ ait. .. Terentiũ Varronẽ mi⸗
rat᷑ antiqtas: ꝙ apð latinos ta innũerabiles li⸗
bꝛos ſchᷣſit. Greci Calcenteꝝ miris efferũt lau⸗
dibus qꝙ tãtos libꝛos ↄpoſuerit:qᷓẽtos s nrjm
alienos ſua manu deſcribere non poſſit. Et qꝛ
nũc ocioſum ẽ apud latinos grecoꝝ voluminũ
indicẽ texere:de eo qͥ latine ſ. cpᷣſit: aliqᷓ ↄmẽoꝛa

„ 8

bo. vt intelligamus nos Epimenidis doꝛmire

ſomnũ: ſtudiũ qð illi poſuerũt in eruditõe ſe

culariü̃ ir̃aꝑ: in ↄgregãdis opibus ponẽ. Scp⸗
tiq̃tatũ: q̃ttuoꝛ ð vita

ſit &̊ Varro.xlv.libꝛos a

ꝓpri Romani. ⁊ cũ enũeraſſet p ſingła opa oia

Varro ſcpſit:addit poſt hec ꝗq rurſuʒ Aarro

nis ⁊ Calcẽteri mẽtio facta ſit: qritis videlʒ: vt
ad Amãtiũ noſtrũq; Calcẽteꝝ veniamus:qͥ ta

ta in ſanctaꝝ ſcpturaꝝ laboꝛe ſudauit: vriuſte

Adamantij nomẽ acceꝑit. Aultis noſcere qta

ingenij ſui reliqrit monumẽta. Sequẽs titulus
oñdit. Scpᷣſit Geneſi libꝛos.xiij. Iſtaꝝ home
liaꝝ libꝛi duo:in Exodo excerpta:in Leuitico
excerpta:⁊ poſt multa. Itẽ inqͥt Monobibla

Periarchõ libꝛi qttuoꝛ: de reſt urrectiõe dyalo⸗
gos duos. ⁊ cũ oĩa enũ eraſſet eiꝰ opuſcula m
indiculi ſidẽ. addit ⁊ dic̃. Videtis ne ⁊ grecos

„

uimus: tales ſunt oẽs mee in ill laudes:p d

ir ⁊ latin us laboꝛe ſuꝑatos: Quis em̃
vnqᷓ; tãta legere põt:qᷓta ipᷣe ↄſcpᷣſit⸗Nꝛo hoc
ſudoꝛe qͥd acceꝑit pᷣmij: Gamnat᷑ a Demetrio
epo exceptis Waleſtine ⁊ Arabie 2 ſdhenicis

CVII

atq; Achaie ſacerdotibus. In danatõe eius cõ

ſentit vꝛps Roma. ipa 5 huc ſenatũ cogit: non
ꝓpt᷑ dogmatũ nouitatẽ:nõ ppt᷑ hereſiʒ:vtnůc

* —

aduſum eũ rabidi canes ſiłant:5ᷣ qꝛ głaʒ eloqᷣn
tie eius ⁊ ſcie ferre nõ poterãt.⁊ illo dicẽte oẽ s
muti putabant᷑. oc qre ſcbſerim: ⁊ ad paupe
ris lucerne igniculũ cito:ſᷣ nõ cauto ſermõe Di⸗
ctauerim:poteſtis intelligẽ:ſi Epicuros 7 Ari
ſtipos cogitet.ſiqᷣs tibi tũc qſo cũ iſta ad pau-⸗
peris vt ais lucerne igniculũ cito:ſᷣ ñ cauto ſer
mone dictares aſtitiſſz ꝓphᷣa: a clamaſſet: ſcdö

. ℳ—

toꝛ cohibe hãc vocẽ:repme ſtilũ: erit em tpᷣs ⁊

5

pꝓ ipᷣo ſciſma te coloꝛẽ aliquẽ excuſatõis inueni

as:iſtos q̃s nũc mirabiles oibus facis libꝛos: i
cipies infamare: ⁊ iſtũ quẽ mõ Calcẽteꝝ tuum
vocas: ⁊ ꝓ merito laboꝛis laudabilis ais Ada
mãtiũ noiatũ: dicturꝰ es nõ tq libꝛos ad vtiliia

.

tẽ aie:qᷓ; venenata dogmata ↄſcbſiſſe:hũc qu?z
negas a Demetrio in cã ſidei eẽ danatu. ⁊ huůc
quẽ negas ꝓ dogmatũ nouitate icuſatũ:tu exe
crãdũ pꝓ dogmatũ nouitate dices. ⁊ ea ꝗᷓ dieis
aduſum eũ nũc canes rabidos ſiłlare:hec tu ibe

ſitabis. Romanũ q;: vt nũc ſcrib epłis tuis cõ
monitoꝛijs:iuraimætis:ſatellitibus circũ uolan

tibus: etiã tu 5 eü coges ſenatũ.⁊ talẽ vicem ꝓ
omibus labo:ibus ſuis Calcetero tuo reddes.
Et ideo caue hec nũc ſcribere: ne cũ illa ſcripſe

—.

ris: ⁊ illa egeris:multo verius t᷑u tuis ſentẽtũs

ↄdẽneris:qᷓ; ille alienis. Putaſne habuiſſes ꝓ
phete illi hec tibi dicẽti fidẽ: Et nõ mag illũ in
ſanũ tũc:q̃ te in hec vẽtuꝝ putaſſes: Sʒ ↄtẽtio
hec ẽ:q̃ nec aicis ꝑcit:dũmõ ledat iimicos.Tu

q; etiã ſuꝑgreſſus: tibiji nõ pcis: dũmõ nõ
inimicos ↄficias:ᷣ aicos. Itẽ ex pᷣfatione He⸗

ſileo: cuius nomẽ ſi ꝑua licʒ ↄponere magnis:
meo noie inuidioſum ẽ.qͥ cum in homelijs ſuis

quas ad vulgus loquit᷑: ↄmunẽ editõeʒ ſeqdua

tur:in tomis hebꝛayca vitate ſuꝑatus: ⁊ ſuoꝝ

circũdatus agmibus: intduz lingue ꝑegrine

rat auxilia. Hoc vnuʒ dico: ꝙ vellẽ cũ inuidia
noljs eius hre etiã ſciaʒ ſe cpiuraꝝ: floccipẽédens
imagines: vmbꝛaſq; laruaꝝ:q̃̊ꝝ nature eſſe Zꝛ.
terrere puulos: ⁊ ãguł garrire tenebꝛoſis Ae⸗

rũ ego iã nec imitari debeo nec ↄqꝗ̃ri ab his qᷓ in

me agit:qͥ tãtis viris ⁊ talibus nõ pepecit. Naʒ
2 ſancte mẽoꝛie ſcm̃ Ambꝛoſiũ epᷣm ꝗlibꝰ ſigu⸗

ris laceret: q̃libus obtrectatiõibus ſecet in his

ip̃is: in qbus nihilominus laudet Oꝛigenem.
ſiłr ex his pᷣfationibus ſuis edocebo antepau⸗
cos dies quoꝛundã in Mattheũ ? Lucam cõ

mẽtarios vos legiſſe dixiſtis:ex qbus alt᷑ ⁊ ſen

ſibus hebes eſſet: alt in vbis luderet: in ſentẽ
tijs doꝛmitaret. qᷓ ob rẽ periſt vt iſtiuſmoinu
gis )tẽpt ſaltẽ.xxxix. Adamatiũ nr̃i in Luca

nõ multo poſt:cũ tu ſciſma ab ecclła facies: ⁊ vt

bꝛaycaꝝ qſtionum poſt multa: de Oꝛigene aut

homelias:ſic in greco habent᷑ interpᷣter. Mo
leſtã rẽa toꝛmento ſilẽ:alienoc vt ait Tullius)
ſtõacho ⁊a ñ ſuo ſcribẽ. Qð t iccirco nũc faciã
qꝛ ſublimioꝛa nõ poſcitl. Siqͥdẽ illð qð oli Ro
me ſcã Bleſilla efflagitauerat vt.xx vj.tomos
illiꝰ i Mattheũ: qͥnq; alios i Luca: ⁊.xxxiij—
in Joanne nr̃e lingue traderẽ: nec viriũ meax:
nec ocij:nec laboꝛis eſſe ꝑſi picit!:ᷣ q;tũ apð me
⁊ auctoꝛitas vr̃a:⁊ volũtas valet pᷣtermiſi pau
lulũ hebꝛaycaꝝ q̃ſtionũ libꝛos:vi ad arbitriuʒ
veſtrum lucratiuis oꝑis: hec qlicũq; ſunt: nò

mea:ᷣ aliẽa dictarẽ. ꝛeſerti cũ a ſiniſtra oſci⸗

nẽ coꝛuũ audiã crocientẽ. Et miꝝ immoduʒ ð
cũctaꝝ auiũ ridere coloꝛibus:cũ totus ipᷣe tene
bꝛoſus ſit. Fateoꝛ itaq; añqᷓ; ille obijciat i his
Oꝛigenẽ tractatibus:q̃ſi pueꝝ tabulis ludere.

Alia ſunt virilia eiꝰ ⁊ ſenectuiis ſeria:q̃ ſi licue

rit: ⁊ potuero.ſi dñs vt in latinũ ſermonẽ vtaʒ

dederit:cũ inchoatũ ⁊ pᷣtermiſſum pᷣus opꝰex⸗

pleuero:tũc videre poteritis:imo ꝑ vos roma

na ligua cogſcet:qᷓ;tũ boni:⁊ añ neſcierit:⁊ ſci⸗

re nüc ceꝑit.Ecceq̃ de Oꝛigene ⁊ ð Ambꝛoſio
ſentiat.Qð ſi negare voluerit h̊ qð oẽs ſciunt:
qꝛ ð ſcõ Ambꝛoſio dixerit:pᷣmo ex eo ↄuincet᷑:
apð latinos ipᷣiꝰtm ⁊ nõ alteriꝰ.In Cucam
ↄmẽtarius fert᷑:deinde ſcit me hr̃e epłam ſuã:
in qᷓ h̊ ip̃m ⁊ alijs: ⁊ excuſans in illũ ſuſpitõʒ
veꝝ qꝛ epla illa etiã ſecretioꝛa q̃dã ↄtinet q̃ ite
rim mõ pbᷣlicare nolo añ tps:ex alijs adhuc ſili.
bus appꝛobabimꝰ. Interi Oꝛigenis libꝛos:vt
pᷣtet᷑ Romana ligua coſcet q;tũ boni:⁊ ante
eſcierit: ⁊ ſcire nũc ceꝑit.i.in Hattheuz inqᷣt

xxv. libꝛos:⁊ in Lucã qͥnq;:⁊ in Joãnẽ.xxxij.

iſti ſunt qs magnificat. In qbeadẽ pꝛſus oĩa:
ß latiꝰ⁊ copioſiꝰq̃ ⁊ in iſtis Reriarchõ lbeis p
qbus mearguit cõtinent᷑.Qð ſi iſte pmittit ſe
iſtos interpᷣtatuꝝ:me q̃re ꝓſiłibus icuſat: Sʒ3
qm polliciti ſumꝰꝓbaturos nos quõ laceret vi
rũ:oi admiratõe dignũ Ambꝛoſiũ epᷣm: qͥ non
ſolũ ediolanẽ.eccłie: verũetiã oium eccłax

colũna q̃dã: a turris inexpugnabił fuit vnã ad

huc pᷣfatõeʒ ponemꝰ:ex qᷓ videat᷑:vel tm vin:
qᷓ; fede ⁊ indigne laceret. Ael iterũ quõ Bidy⸗
mũ vſq; ad celũ efferat laudibꝰ:quẽ rurſuʒ vſ⸗

q; ad inferna demergat. AUel quõ ð vꝛbe ðo fa

uẽte xpᷣianoꝝ ea dicat:q̃ dicebant᷑ tũc:cũ gẽti⸗
les in ea ꝓpli ⁊ ꝑſecutoꝛes pᷣncipes moꝛabatur.
Pꝛefatio de ſpũſcõ ad NMaulinianũ:dũ in Ba
bplone vſarer: ⁊ purpurate meretricis eſſeʒ co
lonus:⁊ iure qritũ viuerẽ: volui aliqͥd garrire
de ſpũſcõ.⁊ ceptũ opuſculũ eiuſdẽ vꝛbᷣ põtiſici
dedica re. Et ecce olla illa q in Hieremia pꝰ ba⸗

culũ cernit᷑:a facie cepit aqͥlonis ardẽ:⁊ phari⸗

ſeoꝝ ↄclamauit ſenatus: nullus ſcriba vel ſi⸗
aus:ſᷣ oẽs qſi indicto ſibi pᷣlio adũſum me iꝑi⸗

ſuꝑ oia admiratõe extollit⁊ dic. Qð ſi eos in?k

I „

tie factio cõiurauit. Ilico & velut poſtliminio
Hieroſolymã ſuʒ reuſus.Et poſt Romuli cau
ſam:⁊ nudoꝝ luꝑcal:diſoꝛiũ Marie ⁊ ſpelã
cam Saluatoꝛis aſpexi. Itaq; mi Waulinane L
u

amaſus: qͥ me ad
Hͥ opus bᷣmus ipulerat:ia doꝛmiuit in dño:taʒ
tuis qᷓ; venerabiliuʒ mihi ãcillaꝝ xpᷣi RPaule ⁊
Euſtochij:nũc adiutus oꝛõnibus cãticum:qð
cantare nõ potui in terra aliena:h̊a vobᷣ in Ju

frat᷑:qꝛ ſupꝛadictꝰ põtifex Hama

dea ꝓuocatꝰ immurmuro:auguſtioꝛẽ młto lo⸗

cũ exiſtimas:qͥ ſaluatoꝛẽ mũdi:qᷓ qͥ fris genuit
parricidã. Et vt auctoꝛẽ titulo fatear: maluia⸗
lieni oꝑis int᷑pꝛes exiſtere:qᷓ; vt qͥdã faciunt:in
foꝛmis coꝛnicule moꝛe aliẽis me coloꝛibꝰ adoꝛ⸗
nare. Legi dudũ de ſpũſcõ qͥſdam libellos.Et
iux Comici ſniaʒ:ex grecis bonis latina vidi ñ
bõa.Nihil ibi dyalecticum:nihil virile atq; di
ſtrictũ:qð lectoꝛẽ:vel in gtis in aſſenſuʒ trahat
totũ flaccidũ:molle:nitidũ atq; foꝛmoſum.⁊
exqͥſitis hincinde odoꝛibus pigmẽtatũ. Didy⸗
mus vo meus oculos hũs ſpõſe:de Cãtico cã
ticoꝑ:⁊ illa lumia q̃ in cãdentis iã ſegetes ſub⸗

limari Jeſus pᷣcepit: ꝓcul altius intuet᷑: ⁊ anti
gquũ nobᷣ moꝛẽ reddit:vt vidẽs vocet᷑ ppheta

Certe qͥ hũc legerit: latinoꝝ cogſcet furta.⁊ cõ
tẽnet riuulos:cũ ceꝑit haurire de fontibꝰ. Im
peritus ſermone c:ſᷣ nõ ſcia:apłicuʒ viꝑꝝ ex ipᷣo
ſtilo expᷣmẽs:tã ſenſuuʒ noie:qᷓ ſimplicitate vx
boꝝ. Audiſtis quõ quẽ antea coꝛuũ dixerat ⁊
totũ tenebꝛoſum:nũc interi coꝛniculã dicat ali⸗
enis ſe pẽnis vel coloꝛibus depingẽtẽ.⁊ qᷓ; tur
pe laceret:ac nihil virile hr̃e dicat viꝝ:qͥad ec⸗
cleſiaꝑ Ei glaz electus a deo: ẽ qͥ in teſtioniũ
locutus ẽ in ↄſpectu ꝑſecutoꝝ regũ:⁊ nõ ẽ con
fuſus.Ambꝛoſius ſcũs de ſpũ ſcõ nõ ſolũ ver

bis:ſᷣ ⁊ ſanguie ſuo ſcpᷣſit( Obtulit em̃ pſecu⸗

toꝛibus ſanguinẽ ſuũ)qð in ſe fudit.ſᷣ a deo ad
alios adhuc reſeruabat᷑ laboꝛes.Qui etiã ſi ſe
cutus ẽ grecos catholicos nr̃oꝝ ſcpᷣtoꝛes:⁊ ali
qͥd de eoꝝ dictis pᷣſumpſit.Cõtinuo nõ hec de
buit eſſe tua ſumma cura:h̊ laboꝛ:̊ ſtudiũ: vr
ꝓ hac cã interpᷣtareris libꝝ Didymi ð ſpuſcõ:
vt furta illius cognoſcerent᷑:qͥ foꝛtaſſis etiã ne
ceſſitatẽ ſcribẽdi paſſus ẽ:vt inſaniẽtibꝰtũc he
reticis reſpõderet.Hec ẽ xpᷣiani modeſtia.Sic
monita ſeruamꝰ apti dicẽtis:nihil ꝑ ↄtẽtioneʒ
neq; ꝑ inanẽ głaʒ⸗Deinde q̃ro:vt iteꝑ eadẽ re⸗
petã. tu qͥ pᷣdicas nõ furãdũ furarl. Paulo añ
interpᷣtatõʒ Michee obiectã tibi dicebas: q̃ſi
Oꝛigenis dicta furarerl. Tu furtũ qͥdẽ ñ nega
ſti:ſ ais qͥd mihi: Illi maledictũ vehemẽs exi⸗

ſtimãt. At ego hãc laudẽ duco maxiaʒ:cũ illuʒ

imitari volo:qͥ cũctis pꝛudẽtibus ⁊ vobᷣ placet
Tua furta laudẽ tibi pᷣſtãt maxiaʒ:alios furta
ſua apð te coꝛuos ⁊ coꝛniculas faciũt ſi tu Oꝛi⸗
genẽ:quem alterũ poſt apłos dicis:recte facis

DD

oolalegre
iſer
nocelona
ſiinchiſo⸗
furſum90
irarſime⸗
daueras.
ſop eynt
ladeiusvan
Uoutiamau

qni Romnet
nederaiae

nemerm
ſussſchſer
acbſuos
plice Co
gregae
nduab⸗
Ethnofe
lelaudans
limnis ſerm
heceinqbus
nagrm. Et
lgter verabi
ſluet oꝛo
puerib'r
gelerfat
ingdeich
beſhkotb
mgliogſeriba
Noeesdoao:
hoynrſctet
magrenet
ſeclüſunten
me nichego
Penterßne
leiſein
enaſſeaeh
ſctugegt
negindie
ſlchtaſit
. Nlicas⸗
omeint
edſtiel ſ
hiurizfacti

4

nid
nnlan
Aeaſpelä
miallgege
aſigͤnen
nunindiong

Ptßiele:

nsciamme
bepönge
Altioenſ⸗
hftizgenit
inennalit
tläfanmi

ecdee.

unlbelog
nislinyidiſ
Plieng
iſnſtzrchn
iczfomnoſun.

Relitcd⸗
noͤſegarsſib⸗
iusinnim
snoi hen
ſcafun r
redefnd/N
Majaße
öptenen
aanitnu:
mlidickii⸗

Gogiitröuorr

Naftrinte⸗
wriuickinnd
rirgirnöten
Iosnoͤſolire
beulteñen⸗
dt kadept
Auaiſſe
rltorsntgi
nnono hetde
ebtudii.
erſtseline

ſriiiche

ninndcfu
nblpon⸗
elezentit
Urr. Penon
bidicch
fmnidelſniß
gi ehct
blstnunt
nizuf
tcniu
Puieniind

.

M

imitari:qͥd ↄcidis eũ.qͥ ſecutꝰẽ Oydimũ:queʒ
nihilominꝰ⁊ ꝓphaʒ noias:⁊ aplicũ viꝝ delig⸗
nas:Si g̊ neq; tato ac tali viro Ambꝛoſio peꝑ
ciſti:⁊ ei quẽ alteꝝ poſt apłos ſcrib:atq; oibus

placẽ pꝛudẽtibꝰ:atq; mille alijs laudibꝰnõ du⸗

obꝰvt dicis:ſᷣ vniũſis ſcpᷣtis tuis vſq; ad celuʒ
extuliſti: rurſum hereticũ:quẽ añ aplm facis ⁊
Bydimũ ipᷣm hũc quẽ nũc ꝓphaʒ vidẽtẽ ⁊ o⸗
culũ hñtẽ ſpõſe de Cãtico caticoꝝ:⁊ apłlicũ vi⸗
rũ ſenſuũ noie deſignas:iteꝝ eũ ꝑuſum docto⸗

rẽ crimiaris: ⁊ int᷑ hereticos vt ais:cẽſoꝛia tua
vgula ſegregas:quã vgulã a qͥ acceꝑis neſcio.

NHNã Petꝝ ſeł ſcimꝰ claues a xpo accepiſſe.iſto

mõ ceſoꝛias vgulas qͥs ſpũs eroget:tu vider!:
ſi inqᷓ; iſtos omẽs: qͥs tuo oꝛe laudaſti: tuo oꝛe
rurſum ↄdẽnas.qͥd ego ad iſtos pulex ð me cõ

—

ꝗrar:ſi me nũc laceres:quẽ ⁊ epłis tuis añ lau⸗

daueras.⁊ in cronicis tuis YFloꝛẽtino ⁊ Bono
ſo ꝓ vite vt ais nobilitate ↄiuxeras: Etiã ne il
lud eius admirabile factũ ſilẽdũ ẽ:ne pudoꝛem

incutiamꝰaudiẽtibꝰ:q Marcellini ↄſuł neptẽ

quã Romane nobilitatis pᷣmã puulo filio Ro⸗
me derelicto Hieroſolymã petijſſe:⁊ ibi ob iſig

ne meritũ vtutis Teclã noiatã in ipᷣis cronicis

ſuis ſcpᷣſerat:poſt id ð exẽplaribꝰſuis eraſit:cũ
actꝰſuos vidiſſet diſtrictioꝛis diſcipline feie diſ

plicẽ: Cõpellimur qͥdẽ plura adhuc de ſcpᷣt eiꝰ

ↄgregare:vt agſcat᷑ qᷓ; veꝝ ſit:⁊ h̊ qð ſcribit:qͥ
in duabꝰtm pᷣfatiũculis Oꝛigenis meminerit.
Et h̊ nõ fidẽ ̊ ingeniũ:nõ doginatiſtẽ:b̊ interpᷣ
tẽ laudans. Adhibui iteꝝ decẽ.Sʒ ne dilatari
nimis ſermonẽ:oneroſum ſit: ſufficiat interim

hec:in qbus eũ ⁊ q̃ſi apłm laudat:⁊ qſi eccłiaꝝz

magrm. Et qꝛ nõ ꝓ fide: nec ꝓ dogmatũ noui⸗

tate: vt rabidi nũc canes ſimulat: aduſus eum
mouet᷑ oꝛdo romanꝰ. Et qꝛ ipᷣm ſequit᷑: qͥ oibꝰ
pꝛudẽtibꝰ⁊ ipis placet.Et oia illa q inſerte ſu⸗
periꝰeiꝰpᷣfatiuncule ↄteſtant᷑. Ueꝝ hec qͥ mo

ſint:qd cũq; hẽs tu cũ iſtis vel antiqs vł nouel
lis ſeptoꝛibus:ſiue eos tu apłos:ſiue iteꝝ vene
narios ſcribas:ſiue ꝓphas eos tu ſiue puerſos

voces doctoꝛes:ad me iſta qͥd ſpectant: Tu ꝓ

his varietatibꝰtuis: ꝓ ↄtumelijs⁊ laceratõib⸗
bonoꝝ recte pniam egeris. Mihi q̃re dicas:ſi
ſecuti ſunt errãtẽ:ſequant᷑ ⁊ coꝛrectuʒ: Abſit a
me nũqᷓ; ego vłte vel aliũ errãtẽ ſecutꝰ ſum:ł i
vᷣtute xpᷣinec te nec aliũ quẽqᷓ; niſi eccłaʒ catho
licã ſeäajr. Lu qͥ ſcbſiſti talia: ⁊ ſecutꝰ es eos:qͥs
erraſſe credebas:qͥ ta indigne de deo ſe cpſiſſe cõ

uictus es:tu age pniaʒ.ſi m̃ putas tibi blaſphe

mie crimẽ ignoſci. Nũqͥd mea aliq ꝓferre pote
ris ſcpᷣta ſiłia:in qbus me vel in iuuẽtute erraſ
ſe ↄuicas: Siẽ tu nõ tã ↄſiteris:qᷓ; cõuinceris:
Ego me interpᷣtãdi diſciplina tmmõ imitatum
ie dixi vel ſecutũ.in nullo alio.in q etiã tibi oẽʒ

iniuriã factã dicis.qꝛ ſecutꝰ ſum q te viderãi.

CVII
xVI

homelijs m Luce euãgeliũ feciſſe. At vbi de
filio dei nõ recte in greco iueneras pᷣterires: in
illo loco vbi diẽ. Magnificat aia mea dnm: ⁊
exultauit ſpũs meus in deo ſalutari meo.noſti
qꝛ de aia ſicubi illa qᷓ ſolẽt dici non pᷣterieris? F
ea adhuc etiã exte qbuſdã aſſertõibꝰlucidiꝰſcdʒ
ſeris:vt in illo loco.Ecce vt facta ẽ vox ſaluta
tionis tue in auribꝰmeis:exultauit infãs i vte⸗
ro meo. Abi dicis ꝙ nõ erat h̊ pncipiũ ſubſtan
tie eiꝰ. ⁊ de tuo addidiſti atz nature. Hec v1 mu
le alia his ſiłia in interpᷣtatõibꝰ: ſiue in ipis bo
melijs:ſiue in Hieremia: vel in Eſaia:maxime
ãt in Eʒechieleſubtraxiſti. De fide ãt.i ð trini
tate:cũ aliqᷓ;tis in locis alit᷑ inueniſſes:que tibi

vila ſunt pᷣteriſti. Hoc gemꝰinterpᷣtandi vterqꝙ

nẽm tenuit.Qðõ ſi aliꝰculparet:tu vtiq; rũdere
deberes: q̊ͥ pᷣmus ̊ feceras. Muũc ipᷣe idem cul-
pas ſine dubio: vñ ipᷣe culperis.vᷣbũ ð vᷣbo in⸗
terpᷣtari antea ⁊ ſtultũ eſſe ⁊ malitioſum ꝓnun

ciaſti. in ̊ͥ ſecutꝰ ſum te. Mũqᷣͥd de h̊ vis vt pe⸗

niteat me:qꝛ tu mõ mutaſti ſniaʒ: Et ad vpum
te interpᷣratũ dicis: Siã in ſide minꝰediſicabãt
abſtuliſti: vt nõ oĩa:nec in oibꝰpenitãputarez
Beniq; in homelijs Eſaie. viſio dei filiũ ⁊ ſpm
ſanctũ retulit. Ita vt tranſtuliſti adijciẽs exte

qð ſenſum auctoꝛis ad clemẽtioꝛẽ traheret itel

lectũ. Ais em qꝛ iſta duo ſeraphi: dñs ſunt Je
ſus xpᷣs ⁊ ſpũſſctũs:⁊ ex tuo addidiſti:necpu⸗
tes trinitati diſſidere naturã: ſi noium ſeruant᷑
officia. Hec ⁊ ego in q;plurimis feci talia ⁊ aut
deſecaui: aut ad ſanioꝛẽ intelligẽtiã declinaui.
Pꝛo his me iubes agẽ pniaʒ. õ puto teſen
tire.ꝙ ſi ꝓ his:neq; tibi:neq; mihi penitẽdũ E:⸗
ꝓ qͥbus alijs inuitas ad pniaʒ? Scpᷣta mea nul
la extãt:in qhꝰ erroꝛ meꝰ aliqᷣs coꝛrigẽdꝰ ẽ: tuas
extãt multa:q̃ vt video nũc ᷣm ſniaʒtuã vniu⸗

ſa dãnãda ſũt. Excepas tibiↄmẽtarios in e=lzI
ad Epheſios. In qb'te putaueras alid emen

datiꝰ didiſſe. Etia ipe vidiſti.qᷓ; ſies ꝑ oĩa e
Oꝛigenis ſenſibꝰinuẽti ſunt:imo ⁊ plꝰ aliqd q;
B: qð dãnari expoſtulas ↄtinere. Et niſi ipe iã
tibi ð his excluſiſſes pnie facultatẽ: dicẽs. Re⸗
uoluite ↄmẽtarios meos i epłaʒ ad Epheſios:
⁊ inde agſcetis auõ Oꝛigenis dogmatib aduͦ⸗
ſatus ſum: foꝛtaſſis velles iteꝝ ⁊ de his penit·
Et in iſtis ↄdẽnare temetipᷣm:ſic ⁊ in ceterl. tn
q́;tũ in me c:ↄcedo ego tibi ⁊ ꝓ his penitẽ. DZʒ
⁊ ꝓ oibꝰ nõ ſolũ q locutꝰes:F ⁊ ꝗᷓ locutur es. ſi
agas pniaʒ bñ facies. Certũ ẽ em ꝙ penitenda
ſunt cũcta ꝗᷓ ſcſeris. Qð ſi hic me aliqᷣs culpa⸗
dü putat:q̃re oio aliqͥd de Oꝛigene interpᷣtatꝰ
ſum. ſi culpat᷑:ego in hͥ oꝑe poſtremus ſuʒ:⁊

ne ceſſe ẽ vt culpa a pᷣmis incipiat.Et tñ nẽo cõ
miſſum punit qð ne admitteret᷑:an nõ vetuit li
cuit: fecimꝰ. Siqͥd ꝓhibet lex obuari i poſteꝝ

ſolet. Sʒ danari diẽ s debẽ cũ auctoꝛe ſuos li
r.

bꝛos. Sʒ qd facimꝰ de iſto auctoꝛe qͥ eadẽ ſcri⸗
bit: ſic ſuꝑiꝰpleniſſime oñdi.Sileʒ excipiet eã⸗
dẽq; ſniaʒ. Ego h̊ ne vꝛgeo nec opto:lʒ ille me⸗

—

cũ hoſtili᷑ agat.vᷣ vt video ipᷣe ſibi exqͥrit:h te⸗

mere alios ↄdẽnãdo ↄqͥrit. Ueꝝ vt iteꝑꝝ tecuʒ
ex luis vbis loq̃r:ipᷣe ſcriõᷣ in iſtis inuectiuis tu
is:me interpᷣtatõe mea h̊ oñdiſſe:qð ego quidẽ
elſſem catholicꝰ. Oꝛigenes ãt quẽ intpᷣtabar he
reticꝰ. Ais em̃ h; ẽ dicẽ:qꝛ ego ſum q̃dẽ catholi

cus: iſte àt quẽ interpᷣtoꝛ hereticꝰ. Ais em h̊ le⸗
gi: ſi vt dicis toto oꝑe meo h̊ oſtẽdi:qͥd adhuc

aliud q̃rit᷑: Noõne h̊ totũ agit᷑: vt⁊ illũ hereticũ
me catholicuʒ dicã: Si h̊ dixiſſe me:⁊ h̊ toto
mMoeo ope ſatis egiſſe teſtaris:qꝗ tibi iã accuſatio
nis cã ſuꝑfuit: Quo pꝓfecit tua iſta oĩs iuectio

Si Oꝛigenẽ hereticũ oñdi:⁊ me catholicũ.re⸗

cte feci: an nõ recte: Si recte:cur ad culpã ⁊ ad
accuſatõeʒ q̃ recte geſta ſunt:vocas:⸗ Si nõ eſt

rectũ Oꝛigenẽ hereticuʒ dici:cur me h̊ noie in
ius vocas: Quid opꝰ fuit te int᷑tari malitio⸗

ſius ea:q̃ m tuũ intpᷣtãdi moꝛẽ fuerãt traſiata
ʒincultioꝛi ſermone⸗Quid certe opꝰ erat audi
toꝛes tuos illudẽ:⁊ ilł alið opinãtibꝰte alið agẽ

Illi em h exiſtimãt: ꝙ tu aduſum eos agas:qͥ
Oꝛigenẽ catholicũ defendũt. u vo illos ar⸗

guis ⁊ accuſas qͥ eũ hereticuʒ deſignarũt. ppt

H foꝛte me inuitabas ad pniam: nõ intellexerã.
Aerutũ ſeito me ne de h̊ àdẽ penitudinẽ gerẽ:

In dicã. nõ oia q in libꝛis eiꝰinueniunt᷑ tãq; ca⸗
tholica eſſe ſuſcipiẽda:q̃ vtꝝ ſua ſint vt did:an

ab alijs inſerta:vt nos putamus ðs viderit.A
noõ interi: vbi ad fidei faſtigiũ: ⁊ vitatẽ ventũ
fuerit reſpuuunt᷑. Tu tñ dice: ch expoſcis a nob⸗
Hereticũ vis vt dicamꝰ Oꝛigeneʒ: Hoc feciſſe
nos culpas.Sʒ ſi catholicũ: ꝓ h̊ nos accuſas:
Beſigna manifeſtiꝰ qͥd veł. ſti ſunt oẽs ſales
tui ð Alexãdri ⁊ Poꝛphyrij ⁊ ipiꝰ Ariſtotelis
acumie ↄgregati. Hec ẽ ois illa iactãtia: q̃ te a

pᷣma etate vſq; ad ſenectã:in grãmaticoꝝ vrhe

toꝝ ⁊ phoꝝ ſcholis ac diſciplinis pᷣdicas eſſe v

cũ.⁊ in ea ipᷣa oꝛõne q̃ in illũ ferebas ſniaʒ accu
ſares eũ:quẽ aſſerebas ꝙ illũ hereticũ deſigna
uerit. Nides qꝛ nuſq; cura vitatis:ac fidei:nuſ
qᷓ; religionis ac iudicij ↄtẽplatio:ſᷣ ſola male lo
quẽdi: ac lacerãdi frẽs: exercitata libido vſat

in lingua: Sola hũana in coꝛde ↄtẽtio⸗Sola i⸗

uidia ⁊ liuoꝛ in mẽte: In tm̃ vt cũᷣ odioꝝ cã tibi
adeſſet: cognoiatũ te a me:lʒ cũ pᷣconio:indig⸗
nanter acciperes. Igno ſce mihi:ꝙ neſciebam
Xαοασ incöpellabilé noiari. i
roꝛ tñ:ꝙ ea me ↄdẽnare depoſcas:q̃ a me nota
ta ↄqreris. Ad illã ſane eiꝰ incuſatõis prtẽ ſi up⸗
fluũ videat᷑ vel rũdẽ aliqͥd: vbi pietatj ⁊ religi⸗
oſe dicta martyrl Mãphyli: aut falſa dici vult
aut etiã ſi vera ſint:ſpernẽda decernit.Cui iam

ſatũ:vt ꝓcederes Oꝛigenẽ pnũciaturꝰhereti⸗

iſte honoꝛẽ deferat:Cui ꝑcat: Oẽs apud iſtus
greci ſcptoꝛes ãtiqͥ eccłaſtici errauer̃t. Latinis
vo quõ deroget:quõ carpat ſingulos: vel ve⸗
teꝝ: vel nouoꝝ:diũſa eiꝰqͥ legit opuſcula reco⸗

gnoſcit.Sʒ nũc ne marrxyres qͥdẽ apud euʒ hr̃e
pñt alid reuerẽtie. Mõ inqͥt credo:qꝛ marty⸗
ris ſit h̊ ſi velimꝰde oĩbus ſcpᷣturaꝝ dicẽ libelł:
ꝗ̃ erit in ſinguł ꝓbatio: Si dicã nõ ẽ veꝝ:quia
ſtromatũ libꝛi:qͥs dicis Oꝛigenis ſunt:vñ ipᷣi⸗

elſſe ꝓbabunt᷑: Ex eeteroꝝ inqͥt ſiłitudie. Sʒ ſi⸗

cut ille qͥ in ſcbtura alicuiꝰ falſum facẽ vult eiꝰ
manꝰ imitat᷑:ita ⁊ qͥ ſua dicta ſub alterius noie

vult aſſerere:ſtilũ ſine dubio imitabit᷑ eiꝰ:cuiꝰ

⁊nomẽ aſſeruit. Deinde vt oia q iuſtiſſime di⸗
ci pñt:bꝛeuitatis cã pᷣtereã:ſi in im volebas au
dire. vt martyrẽ repᷣhẽderes dicta ipᷣa q tibi vi

debant᷑ rep̃hẽſibilia:in medium pferre debue

ras.Et tũc vnuſqᷣſq; legẽtiũ vidiſſet:qͥd ſibi eſ
ſet in dicti abſurdũ:qͥd ↄſequẽs:vłqͥd iniquũ:
qͥd certe apłicas regulas.Sʒ tm neſcio qᷣd in

terp̃taris: ꝓq̃ vx dicis:expiãdo ſanguinẽ ſuuz
fuderit martyr. Jpᷣa illa vba ſi legeret: iã non

tua:ſ ſua ſnia:aut erraſſe martyrẽ:aut nomine

martyris abſurdã ⁊ impiã ↄſcpᷣtõeʒ ab alio di⸗
ceret eſſe ↄpoſitã.Nũc vo ſciẽs qꝛ ſi legant ea
q̃ repᷣhẽdis:nota retoꝛqbit᷑ in eũ: qͥ culpat iniu

ſte. ea qdẽ q rehẽdis nõ ꝓfers. Tu ãt illa cen
ſoꝛia vgula ⁊ arrogãti aucte decernis. Ille ar⸗

ceat᷑ a biblyothecis:ille recipiat᷑ Et iteꝝ. Iſte
ipᷣe qͥ hodie receptꝰẽ: craſtino ſi eũ aliꝰ aliqᷣs pᷣ⸗
ter me laundauerit: eijciat᷑. Et cuz illo ipe qͥ lau⸗
dabit. H ãt catholicꝰhabeat᷑.etiã ſi in aliq;tl vi⸗
deat erraſſe. Illi erroꝛis venia nõ det᷑:etiam ſi

ea dicat.q ego dixi ⁊ neq; interpᷣtet᷑ s eũ:ne;

legat: ne ds mea furta coaſcat. ic hereticꝰ qͥ⸗

dẽ: ̊ mgr meꝰc.Et h̊ .ʒ iude ſit ⁊ de ſynagoga

ſathãe ↄductꝰ vba vẽdat ad pᷣciũ:tñ mgr meꝰẽ
⁊ pᷣferat᷑ oibus:qꝛ apud ipos ſolos ſcpᷣturaruʒ

vitas ꝑmanet. Si tibi iſtud auctoꝛitatis vniü/

ſa pit᷑ iniũxiſſet eccła:⁊ exigeret᷑ a te: vt de ſin⸗
gulis vel de oibꝰiudicares:nõne que ⁊ ꝑiculo⸗
ſum onus: ne tibi iponeret᷑ excuſare debueras

Nüc vo in im qttidiana derogãdi meditatiõöe

ꝓfecimꝰ vt i nec martyribꝰ ꝑcamꝰ. Sʒ pona⸗
mus ꝙ nõ ſit martyris libelłiſte:ſᷣ cuiuſcũq; v
nius de eccłia:nũqd ſuis vᷣbis vſus ẽ:qͥſq; ille

Eſchᷣtoꝛ:vt meritis cedẽdum videat᷑ auctoꝛis

De ipᷣis Oꝛigenis volumibꝰ ponit exempla:⁊=
qd ve ſinguł lentiat: nõ ſuis defenſoꝛijs vbis:
ſ eiꝰipᷣiꝰq accuſabat᷑ oñdit.⁊ ſiẽ aduſum te mõ
multo meis vᷣbis vehemẽtioꝛa ſunt tua ſcripta

ita illũ nõ excuſantis auctoꝛitas:ſᷣ ſua dicta de

fendũt. Et iõ ſuꝑflua ẽ ð auctoꝛe q̃ſtio:vbi de⸗

fenſio tałẽ:q̃ aſſertoꝛe nõ egeat.Sʒ ad illud iã

nedſſimũ incuſatõis eiꝰ caput ⁊ iuidioſiſſimuʒ
yeniẽdũ ẽ:imo nõ iuidioſum iuidũ.lit ei s

Ct

Udetiüv
netß
Manui
ſekerou
degelatin
erhz Me
nelinguen
ashzgree
hy Auten
Prucgifte
larblar)
evclinarb
ſcetis:mn
finoepe
traͤſtulſe
luſcpbj

egrecor

Gdoutnik
ſoͤfecerit:
leſanemir
Goancar⸗
erprari
dsd
Gbe
tuleras:
pleniſin
füt:nor
Mutaree
vigeofi
Nthois:
ſdictaf
Ptaris:r
ſtelatraͤ
anluch hũ
ſttophoit
hägapki⸗
diequöen
lur⸗Giem
düncblieg
crözepei
deCur
ansen
afttefueri
Quszſun
na voluni
aaplo⸗
ingenscn
pue hhie
derqttete
fuiſeſci
hotiſtcat⸗
W
keclistra
Autnos,
Rcorig,
ſtitatis

Nr
A ye⸗
Cpuſlaeto⸗

prdcup,
nam
endä
anbiengli
nsſunt i
ſlnce S
nfinlte⸗
dalnleſe
midſtean⸗
iuſtſinede
mimpolchasen
dußßeätbin
un gfeneden
nlſergaſdie

ENtgdingrc:

Gnlecogei

nguneſng

llgenünn
Eafonine
ſcigheiodi
iiggſikenie
nci zalhnti
s Tuärluan
edeemns en⸗
gubin
olait hzi⸗
aloßese⸗
Kiſaacl,
fanidakunſ

1. bohectt
ſrrefnug
zcüingrnee
ſsſinn
Gcoltanis i
nter ndeſtn⸗
Neinetpele⸗
Cllnedehuetes
Niäintdlnite
e. Gyponn
erſsetſchle

Pintneſte
ſeadinmen
uſuntmuth

MM

Tractatus III

pꝛudẽtiũ vel qͥs ſcõꝝ aggredi voluit in latinuʒ
vYtere:qð tu auſus es: Ego ipᷣe inqͥt ſepe roga⸗
tus a multis nõ feci.Et qͥdẽ ſci qᷓre h̊ nõ fecerit
facił excuſatio ẽ. Nõ em ↄtinuo qͥ ſctũs ⁊ pꝛu⸗

dẽs ẽ latinus:etiã lingue grece noticiã ſufficiẽ⸗

ter hʒ. Mec ſcitati eꝰ detrahit᷑:cui deeſt gegri⸗

ne lingue noticia. Aut iteꝝ nõ ↄtinuo:ſi ſciẽtiã

qd̊s hʒ greci ſermonis:etiã volũtatẽ interpᷣtãdi
hʒ. Aut etiã ſi hʒ nõ ſtati diſcutiẽdus ẽ ille:qui

pauca interpᷣtatus ẽ:q̃re nõ plura: Aut cur nõ
illa:ſ illa: Libertas ẽ em in huiuſcemõi oꝑe.⁊
ẽ vel in arbitrio ſcribẽtis vel in deſiderio depo

ſcẽtis:⁊ tñ de ſcõ Hylario dicit:⁊ de ſcõ Victo
rino.qͥꝝ alteꝝ intpᷣtis titulo nihil oio arbitroꝛ

trãſtuliſſe de greco.alteꝝ ipᷣe dicẽ Heliodoꝛi cu

iuſdã pbr̃i vſuʒ ſcia:vt q ille ſibi hauriret ex fõ
te grecoꝝ:ipᷣe latino ea ſermone digereret ꝓ eo

qð aut nihil:aut paꝝ grece noſſet. Illi g̊ cur h
nõ fecerit: ⁊ facilis ⁊ manifeſta ẽ excuſatio.de
te ſane mirãdum ẽ qre h̊ feceris.Quid em̃ ma⸗
gis audax:vel qͥd ãpliꝰ temerariuʒ libꝛos iſtos

interpᷣtari Oꝛigenis: q̃ꝝ iã pene oẽʒ ↄtinentiã
in alus libꝛis ſcpſeras:Quoꝝ oĩa iã dicta q̃ re

pᷣhẽſibilia nũc dicis ſub ꝓpꝛij nois ſermone ꝓ

tuleras: An vt diuinaꝝ ſcpᷣturaꝝ libꝛos qͥs ad

pleniſſimũ fidei inſtrjm eccłijs xpi apli tradide⸗
rũt:noua nũc a iudeis mutuata interpᷣtatione

mutares: Quid tibi ex his duabꝰ cauſis mag
videat᷑ illicitũ:Nã Oꝛigemis dicta:ſiue placẽt
vt hois dicta placẽt.ſiue diſplicẽt:vt hois fal⸗
ſa dicta facile ↄtẽnunt᷑. Iſta vo q nüc tu inter⸗
pᷣtaris:⁊ ꝑ ecclas ⁊ monaſteria:ꝑ omida ⁊ ca⸗

ſtella trãſmittis quõ ſuſcipiemꝰ:Tãaãq; diuina:

an tãq; hũana:Et qͥd facimꝰꝙ ꝓphaꝝ vel leg⸗

latoꝝ hoibus titulant᷑: Qõð vioꝛa hecabs te qᷓ;
illa q apłi ꝓbauerũt:affirmant᷑: Iſtudomiſſuʒ
dic quõ emẽdabit᷑: Immo nefas quõ expiabi⸗
tur: Si em in explicãda lege aliqͥd alit᷑ ſenſiſſe:

dãnabile apud te ducit᷑:ipᷣaʒ legẽ ꝑpũᷣtere in ali

ud:qᷓ; apłi tradiderũt:qͥtiẽs dãnabile iudican⸗

dũ ẽ: Cur nõ magis ꝓ huiꝰ auſi temeritate di⸗
camꝰ:qͥs ex tot ⁊ tãtis pꝛudẽtibꝰ ⁊ ſcis viris:qͥ
aſ te fuerũt ad iſtud opꝰ auſus ſit manũ mittẽe⸗
Quis pᷣſumpſerit ſacras ſci ſpũs voces:⁊ diui
na volumia temerare:Quis pᷣter te diuio mũe
ri ⁊ apłoꝝ hereditati manꝰ ĩitulerit: Et qͥdẽ cuʒ
ingens copia fuiſſe ex initio in eccłijs dei:⁊ pᷣci
pue lieroſolymis eoꝝ qͥ ex circũciſione credi⸗
Derãt referat᷑. In qͥbus vtiq; vtriuſq; pfectaʒ
fuiſſe ſciaʒ:⁊ legis ꝑitiã ꝓbabilem:admiſtrati
põtiſicatꝰteſtat᷑ officiũ.Quis &̊ in iſta erudito⸗
rũ viroꝝ copia auſus ẽ inſtr̃m diuinũ: qð apłi
eccłijs tradiderũt:⁊ depoſitũ ſci ſpũs ↄpilare⸗:
Aut nõ ẽ ↄpilare:cũ q̃dã qͥdẽ imutant᷑: ⁊ erroꝛ

ðꝛ coꝛrigi: ã ois illa hyſtoꝛia de Suſanna: q̃

caſtitatis exẽplũ pᷣbebat eccłijs dei ab iſto ab⸗

Fo. EKE

ſciſa ẽ ⁊ abiecta:atq; poſthabita.Triũ pueroꝝ

bymnus qͥ maxie dieb ſolẽnibꝰ in eccla dei ca⸗

nit᷑:ab iſto e loco ſuo penitꝰeraſus eſt.Et qͥd .
ſingula ↄmẽoꝛo:de his qͥꝝ ↄpᷣhẽdere numerũ
neqo: Be qͥ vt omittã illud dicere: ꝙ ſeptuagi

ta duox viroꝝ per cellulas interpᷣtatiũ: vnã ⁊

ↄſonã vocẽ:dubitãdũ nõ ẽ ſpũſſci inſpiratione

pꝓbatã: ⁊ maioꝛis id debẽ eſſe auctoꝛitaſ: q; id

qð ab vno hoĩe: ſibi Baraba aſ pirãte trãſſatũ

c̃. At g̊ h̊ omittã vide qͥd dicimus.vbi cã. Ne
trus Romane lecckłe ꝑ vigiti ⁊ qtuoꝛ ãnos pᷣfu⸗
it. Dubitãdũ nõ ẽ: qͥn ſiẽ cetera:q̃ ad inſtrucno
nẽ ptinẽt:etiã libꝛoꝝ inſtra eccłe ipᷣe tradiderit

q̃ vtiq; iã tũc ipᷣo ſedẽte ⁊ docẽte recitabantur.

Quid g⸗ Becepit Petrꝰapłs xp̃ᷣi ecclłaʒ? Et li⸗

bꝛos ei falſos:⁊ nihil vitatis ↄtinẽtes tradidit

Et cũ ſciret qð veꝑꝝ ẽ:hr̃i apud Judeos:apud

xpᷣianos volebat hr̃i:qð falſum ẽ: Sʒ foꝛtaſſe
diẽ: qꝛ ſine lr̃is erat Petrus.Et ſciebat qdẽ iu⸗

deox libꝛos magis eſſe veros: q iſtos qͥ erãt in
eccła: interpᷣtari nõ potat ꝓpt᷑ ſermonis imꝑi
tiã. Et qͥd: Mihil in iſto agebat lingua:ꝑ ſom⸗

ſanctũ celitꝰ data⸗ NMõ ̊ oibꝰ linguis lodbant᷑
apki.Sʒ ↄcedamꝰ:qꝛ nõ potuerit Petrꝰapłus
facẽ:qð h̊ mõ fecit. Nũ ⁊ Paulꝰ ſine lis fuit:

Webꝛe ex hebꝛeis: m legẽ phariſeus:edoct:
ſecus pedes Gamalieł: qͥ etiã ⁊ ie Rome po⸗
ſitus. Siqd Metro defuiſſe putas ñ potuit ad⸗
implere: Quõ & iſti qͥpᷣcipiebãt diſcipulis: vt
attẽderẽet lectõi:emẽdatas eis ⁊ veras non da⸗

bãt lectões: Et qͥ pcipiũt ne attẽdamꝰiudaicis
fabulis ⁊ genealogijs:q̃ ãſtiones magis pᷣſtat:

qᷓ; edificatõeʒ: Et iteꝝ cauẽ nos iubẽt ⁊ obpᷣua⸗

₰

re:maxie eos:qͥ ex circũciſiõe ſunt quõ nõ pᷣui‚⸗

debãt ꝑ ſpm̃ qð futuꝝ eſſet tpᷣs:poſt q̃dringen
tos fere ãnos: qñ eccłia cognito eo ꝙ ab apłis

nõ ſibi eſſet tradita veritas inſtr̃i legatos mit⸗

teret ad iſtos:qͥs illi tũc circũciſionẽ vocabant
obſecrãs ⁊ exoꝛãs: vt ſibi de vitate q̃ apud ip⸗
ſos ẽ aliqͥd largirent᷑: Per totos iſtos qdringẽ
tos ãnos erraſſe ſe:⁊ igraſſe:qð veꝝ ẽ fateret᷑:
Ad ſcitã qͥdẽ ſe eſſe ex gẽtibus ſpõſam Rpᷣoꝑ
apłos:ſᷣ nõ ab eis veris monilibꝰexoꝛnata:pu⸗
taſſe ſe lapides eſſe pᷣcioſos.Nũc ãt dep̃ᷣhẽdilſ⸗
ſe:ꝙ nõ ſunt ve iſte gẽme qs ſibi apli xpᷣi ipoſu
erãt. Erubeſcere ſe ad publicũ ꝓcedẽ:falſis:⁊
nõ veris lapidibꝰadoꝛnatã. Et ideo rogareſe:
vt vel Barabã illũ quẽ aliqñ: vt Rpᷣo nuberet
ſpꝛeuerãt: mittãt ad ſe:qͥ poſſit cũ vno electo ex
ſuis viro oꝛnamẽta ſibi vera:q̃ apli non pſtite⸗
rãt repare. Quid miꝝ ẽ:ſi me minimũ ⁊ nul⸗
lius nũeri hoĩeʒ lacerei: ſi Ambꝛoſium ſecet:ſi
lHylariũ: ſi Lactãtiũ:ſi Oydimũ repᷣhendat⸗
Nec multũ de iniuria mea dolẽ debeo ꝓ eo ꝙ
opꝰmeũ ipᷣo denuo agreſſus ẽ:cũ me.lxx.intpᷣ
tibus cq̃uerit ↄtumelia?Sʒ⁊ illud quõ accipiẽ
r 2

Pars

dum eſt: q;tum acceſſiſſe ad incredulitatem ex
hoc facto gentilibus exiſtimatis: on em la-
tent eos:que apud nos aguntur: Scientes em

legem noſtram modo emendatam eſſe vel mu⸗

tatam: Monne dicunt apud ſemetipſos errant
iſti: nec eſt apð eos aliquid veritatis: Ecce cuʒ
ipi volunt: leges ſuas coꝛrigunt ⁊ emendant.

Tertum eſt aut erroꝛem pceſſiſſe: vbi emenda⸗
tio ſubſecuta eſt. nec diuinum videri poſſe: qð
ab homine mutat᷑. hoc nob pᷣſtitit immẽla ſa⸗

pientia:vt omnes inſipientes etiã a gẽtibus iu

dicemur. Nolo ſapiam: quã Metrus ⁊ Paul⸗

nõ docuit. Nolo vitatẽ:quã apłinõ ꝓbauerũt

Tua vba ſunt poſt qdringẽtos ãnos nõ debe

re ſunplices latinoꝝ aures noue doctrine voce
pulſari. Mõ tu dicis:omis qͥ putabat Suſan

nã nuptis ⁊ innuptis exẽplũ pudicitie p̃ſtitiſſe
errauit.Nõ ẽ veꝑ.⁊ oĩs qͥ putabat:q puer Ba

niel ſpũ ſcõ fuerit repletꝰ:⁊ arguerit adulteros
ſenes: errauit.nõ erat veꝝ. Et ois eccła ꝑ oꝛbẽ

terraxꝝ ſiue eoꝝ qͥ in coꝛpe ſunt:ſiue eoꝝ qui ad
dum prexerũt:ſiue illi ſci martyres fuerint:ſeu
⁊ ſci ↄfeſſoꝛes qͥcũq; hymnũ triũ pueroꝝ in ec

—ę

cleſia dñi cecinerũt: oẽs errauerũt: ⁊ falſa ceci⸗
nerut. õ gnob poſt. cccc. annos legis veri⸗
tas empta p̃cio de ſynagoga ꝓcedit.ꝑoſtqᷓ; ſe.

nuit müdus:⁊ cũcta ꝑurgent᷑ ad finẽ:icribam⸗

in ſepulchꝛis veteꝝ: vt ſciãt ⁊ ipi qͥ ⁊ H aliter le

hedere.Et iteꝝ cũ voluerit legiſſatoꝛ nec hede
re: alterius vgulti. Sʒ ⁊ Oꝛigenes inqᷣt aſte⸗

gerãt: qꝛ Jonas nõ habuit vmbꝛã cucurbite ᷣ

riſcos fecit ex tranſlatõe Theodotõis aſſumẽs

vt ↄponeret volumia:q̃ apellant᷑ hexapla.Et
qd Oꝛigenẽ iſtũ qñ tibi placet ↄdẽnãdum:qñ

placet imitãdũ ꝓducis. Aeriſilłe ẽ: vt eũ defen

ſoꝛẽ adhibeas:⁊ reũ.Auctoꝛẽ facti tui hr̃e po⸗
tes eũ:quẽ ⁊ ᷣmꝰↄdẽnas:⁊ ad ↄdẽnatõeʒ eius
eplis tuis Romanũ cogis ſenatũ. Añ hoc pꝛo
Hibere debueras. Hẽo ſuccidit arboꝛẽ cui inni
ti parat.nẽo in ſua cauſa fidẽ eius exploꝛat:cu⸗
ius ipe repꝛobat ſidẽ. Siue h̊ fecit Oꝛigenes:
ſiue nõ:qͥd ad te: Si ad illius exẽpluʒ iudicari

vis: relege ſnias tuas: ⁊ vide qͥd dixeris.H̊ nõ

Einqͥs ſe defendere:ſᷣ ſocios crimis q̃rere. No⸗
li g⁊ tu ſocios crimis qrere:p purgatõneʒ facti
reqre. Veruntũñ videamus qͥq tale etiã reus:
actoꝛ ſimul Oꝛigenes fecerit.Ego illius nec v⸗
nũ locũ ex ſcbturis diuinis de hebꝛeis inuenio
trãſſatũ. A te oẽs ſcpturas video eſſe mutatas.

Et quõ factũ tuũ ⁊ illius ſiłe videri põt Apo

ſtate q̃dẽ ⁊ iudei interpᷣtati ſunt ea:qͥꝝ lectione

iudei maxie vtunt᷑. Et qꝛ frequẽter: ſi diſputa⸗
tio accidiſſet: vel imutata eſſe aliqᷓ;ta:vel deeſ⸗

ſe vel abũdare in nr̃is ſchᷣturis mentiebant᷑ vo

luit Oꝛigenes nr̃is oñdere:q̃lis apud Judeos

ſcpᷣturax lectio teneret᷑: 2 in ꝓpꝛijs paginis vx

colũnellis editões eoꝝ ſingulas q̃ſq; deſcpᷣfit ⁊
ea q̃ apud illos ſunt addita vel decerpta certis
qbuſq; ſignis additis ad vſiculoꝝ capita deſi⸗
gnauit: ⁊ in alieno nõ ſuo oꝑe ſuas tmmõ no⸗

tas fixit.vt ſciremꝰnõ qͥd nob:ſᷣ qͥd iudeis adũ

ſum nos erratibus:aut deeſſe: aut abũdare vi⸗
deret᷑. Qð tale eſſet:q̃le ſi qs accepto bꝛeuicu:,-
lo in quo militũ noĩa ↄtinent᷑: nitat᷑ inſpicere:

iti ex militivus ſupſint:qti in bello ceciderit.
⁊ reqrẽs qͥ inſpicere miſſus ẽ ꝓpꝛiã notã.verbi

cauſa:vt dici ſolet òQ ad vnicuiuſq; defũcti no.
mẽ aſſcribat: ⁊ ppᷣa rurſus nota ſuꝑſtitem ſig⸗
net. Munqᷓ; videbit᷑ is qͥ notaʒ ad defuncti no⸗
mẽ apponit: ⁊ ppᷣa rurſum nota ſuꝑſtitẽ ſignat
egerit aliqᷣd:vt h̊ defuncti:vel ille viuẽti caʒZʒ
accipet. Sʒ ꝙ eos qui ab alijs fuerint pꝑempti:
iſte annotatòis deſignauit indicijs. Ita ů fecit
Zille ea que ꝑ alios interpᷣtes:ſiue pempta fue
raãt ſeu etiã abũdãtius plata: ppꝛijs qͥbuſdam
ſignis.i. Aſteriſci ⁊ obeliſci notulis deſignarit
Ceteꝝ nec vbũ aliqͥ de ſuo ſaltẽ vnum inſeruirt
neq; noſtris exẽplaribus fidẽ fecit in aliqͥ vaci
lare:ſᷣ ea que minus videbant᷑ ſᷣm curſum litte
re plena ⁊ lucida ſpiritalis intelligẽtie oñdit re
ferta myſterijs. Quid igit᷑ tibi Oꝛigenis factũ
in hoe põtpᷣſtare ſolatij: Cuius neq; opus ſile
aliqð oñdere potes: Et in quo tm̃ laboꝛas: vt

littera occidat ↄſequentẽ:dũ ille ecõtrario ſpi⸗

ritus viuificãtis eſſe conet᷑ aſſertoꝛ. Lu igit᷑ fa
ber (tuũ iſtud factũ) nec quẽq; te in ̊ comitem
vel ſociũ habuiſſe de eccła certũ ẽ:niſi iſtũ ſoliũ
quẽ frequẽter ↄmẽoꝛas Barabã.Quis em ali
us auderet ab aplis tradita eccłe inſtra temera

re:niſi iudaycus ſpũs: Illi te o mi frat᷑: añqᷓ;a

iudeis caperis chariſſime:illi te in hec mala pᷣͤ⸗

cipitãt. Illi te libellis editis notas infligẽ xpia

nis. Illi nec martyribus ꝑcere faciunt. ⁊ de oi

xpᷣianoꝝ oꝛdie fanda atq; nefanda ↄſcribẽ: tur
bare pacẽ nr̃aʒ:ſcãdala eccłe gñare. Ali etiã ad
uerſum te ipᷣm:⁊ ſcbta tuaq quaſi xpᷣianus ali⸗

qß locut?ſis: cogũt ferre ſniaʒ.Et ideo tibi oẽs
ſoꝛdemus:dũ illi ſuis peſſimis artibus nimiuʒ

placẽt.Nã quõ tu(ſi Pauli lẽis acqͥeſceres di
cẽtis.Siqͥs frat᷑ pᷣuentus fuerit in aliqͥ delicto:

vos q̃ ſpiritales eſtis:inſtruite huiuſmõi in ſpi
ritu mãſuetudis) ita efferbuiſti:vt in nullo pꝛ⸗
ſus ſpiritalis inſtitutionis oꝛdinẽ cuſtodires.
None em aliqͥd me egiſſe ↄtumelioſum: pone

ꝙ te viꝑ ſumme eloquẽtie: ⁊ frẽʒ ⁊ collega:mi⸗
hiq; imitandũ in diſciplina interpᷣtãdi dixi:in⸗

iuriã feceri:iñ poſt pacẽ illã:ſummo vix ſudo⸗
re reꝑatã.hec pᷣma adhuc ð meis iniurijs ad te

qrela puenerat. Sʒ⁊ illã tuã ponaminiuriã:ꝙ
interpᷣtãdo Oꝛigenẽ te imitatus aliq̃ pᷣterieri:

q̃ minus mihi ediſicatõis in fide hr̃e videbant
culpandus pꝛo hoc eram foꝛtaſſis ⁊ emendan⸗

Cn

usGcpt

caidcul
nlage
ſis Pbes⸗
orsun
tötein
ſeſpri
Mign⸗
distebip
Unn ufn’
nuauerat
fühisͤa⸗
ſchllllen:
interßtan⸗
derer N
vininobil
abſurdu:
nerede⸗l
ſica feren
niſtubelo⸗
ggone dict
nislegeren
ttüeleteſf
dpopeco
admere
pani wide
ci denuo
gen rect
goͤnob ſie
meos ibꝛe
ſa vadilli
Pſtnua:yt
hlerea no
Einultaii
hfni ppe⸗
W
tois xp̃
Crlit
gfzre
deibätnvel,
heiſtetuein
Nüinenbe
Nllraine⸗n
Etaie
hüſſchien
nueinoiſe
desnupten
Unnes:iſtn
niqatöezti
ſlieltce
cerat diſf
ſtgli

forßlinor⸗
heeſe nſ

ſcdeſchſt⸗
celpta cenis
Pandeſe
Uastimd ho⸗
Aiultsnti
abiägey⸗
Ceptobeliat⸗
nnak ihſpiccr⸗
blocetden,

Dänoti ei

uligdefücino⸗
uſupſtunſcg⸗
Aüdefuncino⸗

aſuoſniſga

dlllevinäich
fuerinpengn:
eis Jugzſett
ſuepenofne
pihsqouſcan
mlsdeſigunt
Vhunn inſeruit
kinalwaol
fmarrſumline
ligeneonditne
Oigenisfui

1snechopleſt.

otiͤlaboren
illeetnmoß⸗
ſenm Lugri
Srpzanen
miinihliſch
bi Qusenai
Acknſinrnenn
roniirnt anch
iteinbernaaß⸗

*

votrosſnſigetaad

e fadunt. 1de
nl ben
ire Aienind
girölnmodl
Eibeotbioes
Abug inlli
srieersdl

tinaläeid

ehiuſniiſi
emnnulo
dine Mocirer

Unticoneae

fizttallin,
ießuͤlnnt,
Nisftlit
wnmn ii
gonlineni
e ſcal

H Fo. CX
Tractatus III Epiſtola XXXVII

dus Scöta ad tecvt ais) fratn miſſa ſunt deyo

ſcẽtiũ:culpas int᷑pᷣtis argui. Quid tu vir ſpiri
tał ag:Quid foꝛme ⁊ exẽpli in rebꝰtalibꝰcete⸗
ris pᷣbes: Fris turpitudinẽ:ñ ſolũ nudatã his
qͥ foꝛis ſunt nũcias:ſᷣ obtecta denudas. NPone
ꝙ nõ te imitatꝰh feci:ſ ebꝛietas aliq̃ ſubrepẽs
ſiẽ Priarche fecit nudauerit turpitudinẽ nr̃aʒ

NMũqͥd maledictõeʒ ↄſecutꝰfoꝛes:ſi obſus ice

dẽs:leui palliolo reſcpᷣti tui ↄtexiſſes obpꝛobꝛi
um nr̃m:Et ſivelaſſes epłaʒ vigilãt:queʒ ſtilꝰ
nudauerat doꝛmitãtis: Sʒ alið reſcribẽ potue

rã his:qͥ ad me talẽ epłaʒ miſerãt. At niſi ita re
ſcpᷣſiſſem: aut intpᷣtatꝰ eſſem ad vbũ ea q̃ tu es

interpᷣtatꝰ ad ſenſum:etiã ego Oꝛigenẽ ſeqͥ vi⸗

derer. Nõdũ dico q̃ ſit illa:aut älis epła:tñ qm

viri nobilis Cãmachij ↄtinet nomẽ:qͥd fuiſſet

Abſurdũ: ſi ei tale aliqͥd rñũdiſſes. Frat᷑ non ẽ te⸗

mere de alterius oꝑe iudicãdũ.Nã ⁊ tu ipᷣe no
ſti qͥd feceris: qñ aduſum Jouinianũ Romaʒ
miſi libellos:cũ eos qͥdã aliter intelligerent:qᷓ;
ego me dictaſſe meminerã. Nõne cũ iã a pluri⸗
mis legerent᷑:⁊ offenderent᷑ pene oẽs:cũ qͥbus
etiã eſſe teipᷣe putabas:exẽplaria iã de foꝛo iaʒ

ð̊ publico ſubtraxiſti:Et hec nõ ad aliũ aliquẽ

ſ ad me remiſiſti:cãʒ ꝑit᷑:qꝛ multipłr ſcãdalum
pati videbant᷑ inſinuas:Quõ ego Apologeti⸗
cũ denuo ſcpᷣſi:⁊ q̃ alit᷑ intelligebant᷑ ad intelli⸗
gẽtiã rectioꝛẽ ꝓut potui:reuocaui.equũ ẽ g:vt
qð nobᷣ fieri volumꝰalijs nos faciamꝰ⸗Siẽc em

meos libꝛos mihi remiſiſti:vt a me emẽdarent᷑

ita ⁊ ad illũ ſuos remitte:⁊ qð culpabile videt᷑

inſinua: vt ipe ſe ſi in aliq̊ errauit emẽdet. Tuʒ

pᷣterea ⁊ nos iiin multis exercuimus ingeniũ.
Et multa iã nobᷣ opuſcula deſudata ſunt. Ille
B pᷣmũ ꝓpe opus adijt:⁊ foꝛtaſſe ↄpulſus:⁊ ni
hil miꝝ ẽ ſi fluctuauit in ᷣmis. Nec occaſio de⸗
rogatõis xpᷣianis captãda ẽ:ſ emẽdatõis vtili
tas inqͥrẽda.lhoc ſi ad eũ reſcpᷣſiſſes:nõne ma⸗

ioꝛẽ graʒ ⁊ edificatõneʒ vel ipᷣi initia in timoꝛe

dei hñti: vel ceteris legẽtibꝰ pᷣbuiſſes? Quam
nũc iſte tue inuectiue meroꝛis:⁊ↄfuſionis oĩbꝰ
deũ timẽtibꝰpᷣſtãt:q̃ ⁊ in te fediſſimã obtrectã⸗
di libidinẽ: ⁊ in me rñdẽdi neceſſitatẽ miſerabi⸗
lẽ vidẽt.Si em̃ vt dixi ð tuis libꝛis ↄ Jouinia⸗
nũ ſcptis in qͥbus nũc eadẽ q̃ illũ arguebas ipᷣe

inueniris aſſerẽ:nũc vᷣo in tm ꝓlaberis:vt ſoꝛ⸗

des nuptiaꝝ nec martyrij cruoꝛe dilui poſſe cõ
firmes:⁊ iſtud qð ẽ anicheoꝝ dogmatis e⸗
mẽdatõeʒ tibi hr̃e facile viſum eſt in his libꝛis:
qͥs iã edideras:⁊ deſcribẽdos płimis pᷣbueras
qͥd erat difficultatis in me nõ meũ opus:łᷣᷓ inter
pᷣtatõeʒ alieni oꝑis:ſiqͥd foꝛte in eo erratũ:non
rõ:ſᷣ liuoꝛ ſuggeſſerat emẽdare: Maxie cũ ad
huc eſſet in ſchedulł:q̃s nõdũ ad plenũ relegerã

vel explicuerã:q̃s nõ editas inuenerũt: Nõne

ꝑfacile emẽdari poterãt ea:q̃ adhuc emendata

eri poterat:niſi ſeceſſum de ſeceſſu:niſi cloacaʒ
de cloaca trãſtuleritis. Habere em domũ mag

.

nõ fuerãt: Veꝝ nõ hinc:vbi qð culparet:nihil

habeat:ſᷣ totũ inde moꝛdet᷑:dũ ꝑ B̊ ꝓdi timuit

vñ ẽ oẽ qð ipᷣe dicit:vñ doctꝰ:vñ ſcpturaꝝ vi⸗
det᷑ intpꝛes. Sʒ iccirco cãʒ q interpᷣtadũ addu
ctus ſum expoſui:vt ſciat me nõ ↄtẽtiõe vt ipᷣe
agẽ ſolet: vel emulatõe aliq̃ ꝓtuliſſe:b neceſſita
te qᷓ ſupius edocui: ad boni ⁊ vtilis oꝑi inſtrm
At aliqͥd ex h̊ vel odoꝛis vel coloꝛis acciꝑet il
le:qͥ rudis ipᷣe opuſculũ ↄdebat antiquuʒ. Aut
nõ videmus vetuſtas edes nouellis ediſicijs ꝓ
fuiſſe: Et interdũ aſſumit᷑ lapis ð abditis ⁊ ab

ſtruſis antiq̃ dom ptibꝰ:qͥ noue domus frõteʒ

decoꝛet. ⁊ exoꝛnet ingreſſum: ⁊ interdũ totum

nouelle ↄſtructiõis edificiũ vnius antiqꝗ trabis

ſtabilitate munit᷑ Agamus ̊ nüc aduſum eos
q̃ veteribus recte vtunt᷑ in nob.nõ nobᷣ lʒ dicẽ
tes trãſferre materiã de veteri domo ad nouãa:
niſi tignũ tigno: a lapidẽ lapidi iunxeritis:niſi
poꝛticũ de poꝛticu:niſi mebᷣ de mẽbꝛo. Et h fi
eceſſu:niſi cloacaʒ

nã etiã h̊ neceſſe ẽ.oc nãq; eſt vbũ tranſferre
de v̈bo. qð a te añ impꝛobabile:nũc vo lauda⸗
bile iudicatũ ẽ. Sʒ tu qͥdẽ tibi ⁊ q̃ non licẽt:lice
re defendis.nobᷣ ãt q̃ licita ſunt:impigis ad cri
mẽ.HNã cũ tu ſacras lr̃as ⁊ volumia diuina per
mutas:laudari vis.nos etiam ſi te imitates de
hoĩs ſermonibus aliqͥd qð minus edificare cre
dimus:pᷣterimus: in his nob veniã nõ das:in
qᷣbus exẽplũ dediſti. eꝝ agat h̊ iſte: vt ſibivt
licere vel expedire putat.Ego interi vt recẽſea
mus in fine ea qᷓ ſparſim ꝓ nr̃a purgatõe rñdi⸗
mus:cũ de me dixerit: q̃ſi ſine ſe hereticus eſſe
nõ poſſem: oñdi fidẽ meã.⁊ de reſurrectõe car⸗
nis ipᷣm magis errare:qͥ coꝛpus qð reſurrectu⸗
rũ eſt:fragile eſſe ſchſerit:ↄpꝛobaui.Sexus q;
diüſitatẽ quõ abraſerit:⁊ coꝛꝑa in aias ⁊ muli
eres redigi in viros dixerit:docui. Mee c; in⸗
terpᷣtatõis cauſas vtputo iuſtiſſimas ꝓtuli: ꝙ
nõ vel ↄtẽtõe excitatus vel głie cupidus:ſᷣ dei
timoꝛe ꝓuocatus.antiq̃ materie trãſuexeri co⸗

pias: nouelle ↄſtructiõis edificijs ꝓfuturas:

tela vetera rubigineã obducta deterſeri:nõ vt
ciuile bellũ mouerẽ:vᷣ vt hoſtile depellerẽ.ipᷣm
etiã caput cui manꝰfalſarias iniecerũt:inſerui:

7 adulteriũ blaſphemie in filium dei ⁊ ſpomſcmm

alienũ a meo noie: ſ ipoꝝ ſcelere ⁊ ab ipis do-
cui eſſe Zin, um. In ſingulis quoq;: de quib⸗
iccirco ſe Oꝛigenẽ arguere dicebat: vt nos pul

ſare ſe crederet:⁊ infamare opus tranſlationisg

noſtre: oñdi ex ip̃is ↄmentarijs ſuis.ex qbus ſi
dem ſuã expectare debere dixerat: ⁊ ꝓbari: ꝙ;
⁊ de anime ſtatu ⁊ de reſtitutõe omniũ:de dya
bolo atq; refugis angelis eius eadẽ q in illo cuil
pat:ipᷣe etiam ſcpᷣſerit.Sʒ ⁊ ꝙ aie in coꝛꝑe ho
iuncte velut in carcere tenerent᷑:ipᷣm D cõ

uici. Anũ s eſſe coꝛpus totius nature rõnabi⸗
lis.i.ãgeloꝝ ⁊ aiaꝝ in ipᷣis eũ ſepᷣſiſſevmẽtarijs

aſpꝛobaui. Oeriurij ctiã ↄfederatõeʒ apð nul⸗

liũ ita:vt apð ipᷣm oñdi.ſacratiſſimã witatẽ cõ⸗
ſeruari. Adeq; ⁊ ꝑfectioꝛẽ doctrinã nõ eẽ oibꝰ
publicãdã in ipᷣis ↄmẽtarijs ipᷣm docereↄuici.
Tü deinde ſeculares libꝛos: ꝓ bus ſedẽti atzʒ

berãti ꝓ tribunalibus xpᷣo dixerat:ſi vnqᷓ; le

gero:ſi habuero gẽtiliũ codices:te negaui:nũc
nõ ſolũ legere ⁊ hre:veꝝ etiã oẽʒ ſue doctrie ia
ccãtiã in his eũ gerẽ demõſtraui.in tm vt etiaʒ
E

eſſe gliet ad logicã. Et eũ getiliũ dogmata ee

diceret:quõ ſentiret vel de aia vel de ceterl cre
aturis:ipᷣm multo fediꝰgẽtilibꝰdixiſſe:ꝙ ðs ſo
crũ haberet oñdi.Sʒ ⁊ cũ ſe dixiſſet in duabus
tm̃ p̃fatiũculis Oꝛigenis meminiſſe: vt ingeni
oſi magis qᷓ; apoſtolici viri:bꝛeuitatis cã.x.ſo⸗
las pᷣfatiũculas ꝓtuli.in qbus eũ nõ ſolum:vt
gapoſtolicũ viꝝ:ſᷣ alterum poſt apoſtolos: ⁊ ꝙ
eũ cũ oibus pꝛudentibus ſeqret᷑ aſſerui.pᷣterea
euidẽter oñdimus:ex moꝛe huic eſſe: vt bonis
oibus deroget. Et in hoc ſe putet aliqd eſſe:ſi
opinatos q; viros:⁊ qͥ aliqͥd nois in lris habu
erint repᷣhẽdat. Oñdi etiã qᷓ; indigne miſtros
⁊ ſacerdotes lacerauerit dei. Sʒ ne mõachis qᷣ

dẽ ac vginibus ipᷣis quas laudabat:illis ↄvuen

tibus peꝑcerit atq; omnẽ xpᷣianoꝝ oꝛdinẽ ⁊ g⸗
duü libellis fedis infamauerit. Sanctũ qs viruʒ
Ambꝛoſiũ:cuius adhuc pᷣclare vite mẽoꝛia in
animis oim viget.qᷓ; indigne ⁊ turpit᷑ laceraue
rit.Didymũ etiã:quẽ dudũ iut᷑ vidẽtes ꝓphe
tas ⁊ apłos poſuerat:nũc q; int᷑ eos:qͥ diuerſa
ab ecclijs doceãt:collocarit.⁊ oẽs oio vel anti⸗

q̃ͥs vel nouellos ſcbtoꝛes:qð nũc imꝑitie:nunc

ineptie notet ad vltimũ: ꝙ nec martyribꝰꝑcat.
Et hec oia vt ſuꝑius dixi:non exneis alibus
ſ ſuis lr̃is:⁊ ſeipᷣo teſte cõuici: ꝑ ſingula queq;
ex his ipᷣis ꝓbatiſſimis ſibi libꝛis teſtimonia ꝓ
ferens:quos libꝛos etiam cum de ceteris omni
bus dictis: vel ſepᷣtis ſuis penitere ſe dicat:nõ
q̊̃ vere peniteat: ſᷣ qͥ anguſtatus in hoc venerit
vt aut pnia ſibi eſſet ſimulanda:aut non poſſet
moꝛdere vel ledere:quẽ volebat.illos tamẽ vt
dixi libꝛos ſibi excepit ſolos:tanqᷓ; minime pe⸗
nitẽdos. Et ideo nolui eius nũc cetera ſcpᷣta cõ
tingere:vt ð iſtis pene ſolis ↄuinceret᷑: de qb
ipe iã ſibi locũ clauſerat penitẽdi.Noſt oia vo
oñdi ꝙ ſacros codices:qͥs apoſtoli eccłijs tam
ſancti ſpũs fidele depoſitũ ↄmẽdauerãt:ꝑmu⸗

tauit.Et ꝙ his q̃ͥ audaciã vocet in hoium opu⸗-

ſculis vtẽdis: ipᷣe maioꝛe ꝑiculo eloqͥa diuina
ſubuerterit. Supeſt is:vt vnuſqᷣſqʒ qͥ q̊ cogno
ſcit:tali iudicio fauoꝛẽ ſuũ alteri nrjm ↄferat:q̃⸗
li idicio a deo cupit ſe iudicari:ne ſuã ledat a⸗
nimã:dũ alteri fauoꝛẽ pᷣſtat iiuſtũ. Cognoſcat

*
.

aut p te ſili chariſſime: 1 ſcũs vir ille: cuiꝰ epkaz

aicus meus inuectõe vel accuſatiõe hac ſua ꝓ⸗
tulit in xpᷣi adiutoꝛio:nõ ſtudijs:bᷣ innocẽtie fa
uendũ:nec in cã vitatis ſtudioſe agẽdũ eẽ ma⸗
gis qᷓ; religioſe. Pꝛeceptũ ẽ em dñi: vt nõ vᷣm

faciẽ: ᷣ rectũ iudicemus iudiciũ. Quia ſicut in
vnoquoc mniimos ſuoꝝ xpᷣs ẽ:qͥ eſurit ⁊ ſitit

⁊ nudus ẽ.⁊ ipᷣe ẽ qͥ reficit᷑ ⁊ induit᷑:ita in his qᷣ

iudicant᷑ iniuſte:ipᷣe eſt qui inique iudicat᷑. Et

ꝓ his qͥ odio habent᷑ gratis:ipᷣe dicturꝰ ẽ:odi⸗

ſtis me gtis.Quõ eſtimarit hanc cãʒ:⁊ G̊ factũ

ſuum in tribunalibus xpᷣi iudicãdũ habeat euʒ
ſua ↄſcia:ꝙ codices illius ↄ Jouinianum ſcpᷣ⸗
tos: qui iam publice legebant᷑: ſubtraxerit de
manibus legentium:⁊ culpãtes ꝓhibuerit atʒ
culpauerit. Remiſerit vo ad ipᷣm auctoꝛem li⸗
bꝛos ſuos:inſinuans ea que ad repᷣhẽſionẽ ve⸗

nirẽt: vt vel emẽdaret: vel rem quoquo modo
poſſet curaret. Meos vero nõ codices:łᷣ ſche
dulas impfectas inemẽdatas:furto cuiuſdam

nebulonis ⁊ fraude ſubtractas:ſibiq; delatas
cũ me inibi hret pñtẽ mihi qͥdẽ nõ offerret neq;

2ↄãreret᷑. Sʒ ne increpare qͥdẽ:aut etiã arguere

dignaret᷑: vel ꝑ amicũ certe aliquẽ: aut etiaʒ ꝑ
inimicum:ᷣ ad oꝛientẽ mitteret ⁊ diſtringeret:

linguã eius hoĩs: qui eã temꝑare non nouerat

Quid ↄ religionem faceret:ſi me pñteʒ potius

2ueniſſʒ: In tm ne colloquio eius videbamnr
indigni: vt ab eo nec argui mereremur: Et pꝛo

nob F*p̃s moꝛtuusẽ:⁊ ꝓ nr̃a redemptõe ſang
uinẽ ſuũ fudit. NPeccatoꝛes qͥdẽ:vᷣ de ipᷣius gre
ge ſumus:⁊ int eius ouiculas nüeramur. Veꝝ
qꝛ ꝓpter deũ ↄtẽpſit nobilitatẽ ſuã: ⁊ totum ſe
reit humilibus:optimũ qͥdẽ opus eius ifi-
de XRpi:⁊ qð exẽplo eſſe ceteris debeat:conſite
mur. Iccirco em eũ voluiſſemus humanis ſtu
dijs ↄtẽtõibuſq; raptari:ne in aliqᷓ fidei ſue ſen
tiret detrimentũ. Certe cũ legerit ꝙ ea ipᷣa:ð a⸗
bus ceteros arguit:magj ille in ipᷣius electis e⸗
tiã poſt pniaʒ ↄmẽtarijs docuerit:qᷓ; ſuñ nõ ſit.
qᷓ; veꝑ iudiciũ ſeruet videbimus. putabit᷑ ei p⸗
oꝛ erroꝛ fuiſſe ignoꝛãtie:ſi eũ emẽdauerit argu⸗
tio. Nos aũt qᷓ;uis neceſſitate ↄpulſi:rñdere vi

ſi ſumus ei q̊ͥ nos amariſſime pulſauerat. Attũ

1ꝓ hoc ipo veniã petimus:ſiqͥd foꝛte aſperius

—

to plura reticuimus qᷓ; ꝓtulimus. Silere autẽ

3 ↄſciaʒ criminãti:minime potuimus. Cũ ipᷣiꝰ
pene fidei ſue nõnulle deberẽt iacturam duce⸗
re ſilentiũ nrjm. NPoſtea qᷓ; iſta dictaui frat ali⸗
quis:qui ex vꝛbe a vob ad nos venerat: cu re⸗

legẽti mihi aſſiſteret: ait pᷣtermiſſum eſſe vnuʒ
adhuc excuſatõis locũ: quẽ ibi audiſſet ab ob⸗
trectatoꝛibꝰincuſari. Dicebat aũt de eo qð ſcbᷣ⸗

tũ ẽ in pᷣfatiũcula mea:qꝛ dixeri de iſto qui me
nũc ꝑſequit᷑:⁊ accuſat qð in his q̃ de Oꝛigene

plecuti ſumus:qꝛ deus ↄſcie nr̃e teſtis ẽ:ꝙ mł

„

ſterötat
Geco.
lhiogd
in.
dauitin
ſeofend
aturſe⸗
bſof,
leſanns
pbiiſtül
fe Ditie
luaofene
ſmerio:
Nſen
fliig aſp
Heoeſt
(noim
ditoffen
pelimm
auctols
tramnitere
füntc

Kiusabt
dwece⸗
sace
ient
d
umnqa
cum⸗
ptinet.
diridu
ſnizqn
dü yoſ
ſtocali.
Aerpla
ſneae
detinen
eituran
deiatisg
hocnno
habebut
dchebz
Pwhlisp
lüſenei
Wigcan
demnüm
Pbant.
ſequnkl
liaorinie

Bänabr
io dana
kat
ſuiztu
ſnibll

ibipde

leaßepe
üdrſg
innien
nn Rößin
Quiasſcninn
Zeiuntrſti
ifininbis⸗
leindici E
edicuni⸗
Ncigrhinni
fdübebeten
uinianunſc⸗
keſbnantn
pbuentn,
Pmauctorenl⸗

röhiſonixe

loguo nod⸗
cocſcebrfſche
unoauinſcem
ſbiqgdelnns
nöoferreneg,
Metäargaene
gne: autennz
tadhingere
Menohroven
mepßitezpolis
eius cunn
garmun Lyn
inlinniieiß
isdeßhnogte
gücmm Ver
giſiiannmn.
iisenuiſ⸗
iseben toſft
sbunnnsn
genidc⸗
ilustlechos⸗
nräinroſt
s hhlaͤß⸗
iduuentath⸗
pllinßdeet
Puluent.5

Fo. Cxl
Tractatus III Epiſtola XXXVIII

interpᷣtatus ?: cũ nõnulla offẽdicula eẽ videãt᷑
in greco:ita tñ ea intp̃tãdo purgauerit vt nihil

in his qð a fide nr̃a diſcrepet latinꝰ lectoꝛ inue⸗

niat. Aiũt inqͥt de q̊ capło vides quõ ⁊ collau⸗

dauit interpᷣtatõʒ eiꝰ⁊ teſtioniũ dedit ipᷣe:ꝙ ſi⸗

ne offendiculo ſint ea qᷓ ille interpᷣtatꝰẽ ⁊ ipᷣm ſe
cutuxꝝ ſe eſſe pmiſit. Cur ⁊ ea q ipᷣe tranſtulit
abſq; offenſione nõ ſunt:ſic ⁊ illius ſcpᷣta eẽ ipᷣe
teſtatus ẽ: Nõ miraris ꝙ ibi ſꝑ culpari mereoꝛ
vbi iſtũ laudauero. ⁊ recte qͥdẽ:tñ veniamꝰ ad
rẽ. Dixi eum purgaſſe in latina trãſlatõe:ſiquaes

illa offendicula fidei videbant᷑ in greco. Etnõ
imerito: ita tñ vt eadẽ ⁊ a me compꝛobẽ geſta.
Nã ſiẽ ille in homelijs de Eſaia duo ſeraphin
filiũ ⁊ ſpm̃ſcm̃ eſſe interpᷣtatus ẽ ⁊ addẽs ð ſuo
Mẽo eſtimet in trinitate nature eſſe differentiã

cũ noim diſcernunt᷑ officia: ꝑ hoc ſe curare cre
dit offendicula potuiſſe. Ita nos vt ademptis
vel immutatis quibuſdaʒ:vel additis:ſenſum
auctoꝛis adducere conati ſumus ad intelligẽtie
tramitẽ rectioꝛẽ. Quid hoc diũſum:aut qd õ⸗
riũ:aut qͥd nõ idẽ fecimus?Sʒ qꝛ ego deſcpᷣtis

illius abſq; malitia ⁊ calünia iudicabã:non qð
obtrectatõi pateret:bᷣ qͥ pfectus fuerit interpᷣtã

tis aſpexi. Ille aũt qͥ occaſiones ad calumniã qᷓ

rit:ea repᷣhẽdit in meis ſcpᷣtis:q̃ añ me pᷣoꝛ ipſe

ſcpᷣſit.Et reuera ego culpãdus ſum:ſi ᷣm me
am qͥdẽ ſniaʒ q̃ ſcbſit recta ſunt: ᷣm vo ſuũ iudi

cium ↄtemnenda. Hoc q́;um ad trinitatis fidẽ
ꝑptinet:vbi vtiq; blaſphemie crimẽ ducitur:ꝙ

dixi duo ſeraphin filiũ eſſe ⁊ ſpmſcm:ſi ſᷣm ſuã

ſniaʒ qua aduſum me agit:ipᷣe iudicet᷑. Secun⸗
dũ vo ſuũ iudiciũ qð in ſcpᷣtis eius abſq; ꝓpo

ſito calũnie iudicaui abſoluit᷑: ꝓ his que ðᷣ ſuo
ad explanandũ ſenſum auctoꝛis adiecit. De re
ſurrectõe aũt carnis puto in tranſſatõe nr̃a ea⸗
dẽ nↄtineri.q̃ in eccłijs pᷣdicant᷑.Cetera vo q̃ de
creaturaꝝ rõnibus dicia ſunt: ꝙ nihil ad fideʒ
deitatis ptineãt: iã ſuꝑius diximus. Sʒ ſi iſte
hoc mõ ad calũniã vocat:q̃ añ offendiculũ non
habebãt nõ ꝓhibeo. ſi ei placeat reuocare ſen⸗
tẽtiã meã illã q̃ potuiſſet abſolui: ⁊ ꝓferre ſuaʒ
̃ᷓ debebat alligari.Nõ ergo mea de eo ſnia cul

pabilis putãda ẽ:bᷣ ſua:q repᷣhẽdit in alijs: qð

in ſemetipo pbat. Nouũ aũt h̊ iudic genusẽ
vbi accuſatoꝛẽ meũ ego ipᷣe defendo:⁊ vbi tuʒ

demũ me ille ſuꝑatum putat: ſi ſemetipᷣm reuʒ

Auarir Merumd ponaenue epᷣoꝝ ſynodus
ſequat᷑ ſnias tuas: ⁊ iubeat oẽs libꝛos: qͥ h ta⸗

lia ↄtinẽt:cũ auctoꝛibꝰſuis vt aiũt debẽ dãnari

Banabunt iſti libꝛi pᷣus in grecis.⁊ qð in gre⸗

cis dãnat᷑:ſine dubio dãnatũ eſt in latinis. Ae

niat᷑ ad tuos libꝛos: inuenient᷑ eadẽ ↄtinẽ.ſᷣm
ſniaʒ tuã neceſſe ẽ:vt cũ ſuo auetoꝛe danẽt᷑.Et

ſiẽ nihil ꝓfuit Oꝛigeni: ꝙ a telaudat c.ita nec
tibi ꝓderit:q a me exculatꝰ es. Me em ſeq ne

*„

ceſſe eſt eccłe catholice ſniaʒ ſiue aduerſus te:ſi
ue aduerſus tuos daat.
kEaatus lhieronymus Ruffini maledi⸗
b ctis laceſſitus duobus libellis ad Mã⸗
machiũ ⁊ Marcellã ſe tuet᷑. Tertia q;

eptła rñſiua ad Ruffinũ ſinglła maledicta refel⸗
lit: cuiꝰ vt clariꝰ modeſtia ↄpꝛobet᷑:pᷣmittẽda ẽ

epła ad eũ phũanit᷑ ſcpᷣta:q̃ de ſuſpitiõe ↄiecta

in eum ex pᷣfatione libꝛi Periarchon conque⸗

giẽſem de callida laudatõne ↄqrẽtis epła: q in

aliqͥbus volumibus falſo inſcribit᷑ ad Pama⸗
chiũ:ſᷣ̊ ad Ruffinũ magis ſcpᷣta videt᷑: ſic bea⸗

tus Hieronymus pᷣmo libꝛo contra eum ſcpᷣto

teſtat. Epka. XXXVIII.

Julteromemo⸗
d ratum ſermo ꝓpᷣus indicauit. Nec

dubito ſpiritaliũ parẽtũ ad patriã
reuocatũ deſiderio:quẽ mr̃is luctꝰ

ire ꝓhibebat:ne magis coꝛã doleres:ꝙ vix ab
ſens ferre poteras.ꝙ qreris ſtõacho ſuo vnuʒ⸗
quẽq; ſeruire: ⁊ no nõ acqᷣeſcere iudicio: ↄſcie
noſtre teſtis eſt dominus:poſt reconciliatas a⸗
micitias nullum interceſſiſſe rancoꝛẽ: quo quẽ⸗
piam lederemus: quin potius cũ omni cautiõe
puidimus:ne ſaltẽ caſus in maliuolẽtiã vtere⸗
tur. Sʒ qͥd poſſumꝰ facere:ſi vnuſqᷣſq; iuſte pu
tat ſe facere: qð facit: Et videt᷑ ſibi remoꝛderi
potiꝰ qᷓ; moꝛdẽ: Aera amicitia qð ſentit diſſila
re nõ dʒ. Pꝛefatiũcula libꝛoꝝ oααοςααο ad
me miſſa eſt. ouã ex ſtilo intellexi tuã eſſe. In qᷓ

ℳ₰ℳ

obliq̃ imo aꝑte ego pᷣtoꝛ. Qua mẽte ſit ſepta tu

videris. qᷓ intelligat᷑: ⁊ ſtultis patet. Poterã ⁊
ego:qͥ ſepiſſime figuratas ↄtroũſias declama⸗
ui: aliqͥd de vetere artificio repetẽ:⁊ tuo te mo⸗
re laudare. Sʒ abſit a me:vt qð repᷣhẽdo in te:
imiter. qͥn potius ita ſniaʒ tpaui: vt ⁊ obiectuʒ

crimẽ effugerẽ:⁊ amicũ qᷓtũ in meẽ:ne leſus le
derẽ. Sʒ obſecro te:vt ſi deinceps aliquẽ ſequi

volueris:tuo tm iudicio ſis ↄtẽtus.Aut ei bo⸗
na ſunt q̃ apetimus:aut mala.Si bona:nõ in⸗

digẽt alteriꝰ auxilio.Si mala:peccãtiũ inlłtitu⸗

do nõ parit erroꝛi patrociniũ. Hec apõ te ami⸗
ce potius expoſtulare volui:qᷓ; laceſſi publice

deſeuire:vt animadutas me recõciliatas amici

tias pure colere:⁊ nõ iuxta Plautinã ſniam al
tera mau lapidẽ tenẽ: panẽ offerre altera. Fra⸗

ter meꝰ aulinianus necdũ de patria reuſus ẽ
⁊ puto ꝙ eũ Aqͥlegie apud ſcm paꝑã EChꝛoma
tiũ videris. Sanctũ q;; pbrjm Ruffinũ ob quã⸗
dam cãʒ ꝑ Romã mediolanũ miſimus: ⁊ oꝛa⸗

uimus: vi noſtro animo ⁊ obſequio vos vide⸗
ret. Ceteriſq; amicis eadẽ ſigniſicamꝰ:ne moꝛ⸗
dẽtes iuicẽ: ↄſumami ab iuicẽ. Jã tue modera

tionis ẽ:⁊ tuoꝝ:nullã occaſionẽ impatiẽtibus
dare:ne nõ oẽs ſiles mei inuenias: qͥ poſſint fi⸗
guratis laudibus delectari. .
HMBP”6 libello callide ſe laudatũ a Ruffi⸗
no in pᷣfatõe hieronymꝰ docet Peri⸗
Archõ: oſidit cur eodẽ libꝛos ex itegro

lpᷣe trãſtulerit.Arguit q Mãphylo martyri li

bꝛũ defenſiõis Oꝛigenis inſcribat ab Euſebio

dictatũ. oñdit ſe in epła ad Pãmachiũ illũ nõ

leſiſſe:ſᷣ hereſis ſuſpitões repuliſſe.Cõmẽtari⸗
os ſane ſuos:⁊ expoſitões ⁊ ſniaʒ de baptiſmo
quẽ ille dãnabat tuet᷑:⁊ de ꝑiurio ꝓ lectõe gen
tilium ſe purgat. .
Ald Pãmachiũ ⁊ Marcellã ꝓ ſe q̊ accuſa⸗
toꝛẽ ⁊ detractoꝛẽ Ruffinũ defenſionis ſci HHie⸗
ronymi doctoꝛis illuſtriſſimi liber pꝛimus inci

CTvyfis et mul⸗

e toyx Ilr̃is didici obijci mihi i ſcho⸗
la:tyrãnica lingua canũ tuoꝝ ex
r inimicl ab ipᷣo:cur ↄ=cριαρωααα
libꝛos in latinũ vterẽ.Oimpudẽtiã ſingularẽ
accuſant medicum ꝙ venena pꝛoderit: vt ſcilʒ
apu ονραμ⁄11¾0⁄6%. 1¹ malũ virus: vene
nũq; lethale ſuũ:nõ innocẽtie merito:ſᷣ᷑ crimis
cõione tueant᷑:q̃ſi culpã nũerus peccãtiũ minu
at. Et in ꝑſonis:nõ in rebus ſit accuſatio.Scri
bunt᷑ Z me libꝛi. Ingerũt᷑ oibus audiẽdi: ⁊ tñ
nõ edunt᷑:vt ſunpliciũ coꝛda ꝑcutiãt:⁊ mihi fa
cultatẽ ꝓ me auferãt rñdẽdi: nouũ malitie ge⸗
nus accuſare:qð ꝓdi timeas.ſcribẽ:qð occul⸗
tes. Si ſunt vera qᷓ ſcſit:cur publicuzʒ timuit:
Si falſa:cur ſcbᷣſit: Oli pueri legimus:intꝑan
tis eſſe arbitroꝛ ſcribere qͥcqᷓ;: qð occultari veł.
Rogo qᷣs ẽ iſte doloꝛ:Quid eſtuãt:Quid iſa⸗
niũt:Quid pᷣconẽ reppuli figuratũ:ꝙ nolui me
ſubdolo oꝛe laudari.ꝙ ſub aici noĩe inimici in⸗

ſidias dep̃hẽdi:frat᷑ ⁊ collega in pᷣfatiũcula vo

coꝛ.⁊ ſatis aꝑta exponunt᷑ crimia mea: qͥd ſcpᷣ⸗
ſeri:qbus in celũ Oꝛigenẽ laudibꝰ leuauerim.
ono aiĩo feciſſe ſe dicit. Et quõ nũc eadẽ ini⸗
micus obijcit:q̃ tũc amicus laudauerat: Nolu
erat me ab interpᷣtatiõe qſi pᷣmiũ ſeqͥ ⁊ auctoꝛi⸗
tatẽ opꝑpis ſui ex nr̃is opuſcułmutuari.Suffece
rat ſel dixiſſe qð ſcpᷣſeram. Quid neceſſe fuit ea
dẽ rurſus iterare:⁊ frequent᷑ igerẽ: Et q̃ſi nẽo
mihi laudati crederet ipᷣa dicta replicare: NMõ
tã ſollicita ð audientiũ fide:⁊ ſimplex ⁊ pura
laudatio. Quid metuit ne illa ſine teſtionijs di
ctoꝝ meoꝝ in meis laudibꝰ nõ credat᷑: AVidet

nos intelligẽ:pꝛudẽtiã eiꝰ⁊ pᷣdicatõis dyaſirti

ce ſtrophis in ſcholis ſepe luſiſſe: Simplicita⸗
tẽ obtedẽ nõ põt:in qͥ artifex depᷣhẽdit᷑ malitia
Semel aut multũ bis erraſſe ſit caſus.Cur pꝛu
Deter erat ⁊ crebꝛo:Et ſic ꝑ totum texit erroꝛẽ:

1

vt mihi nõ liceat negare quod laudat⸗ Nꝛudẽ
tis fuerat ⁊ amici poſt recõciliatam ſimultatẽ:
etiam leues ſuſpitões fugere:ne quod foꝛtuito

feciſſet:ↄſulto facere putaretur. Unde ⁊ Tul⸗

lius in ↄmentarijs cauſaꝝ ꝓ. T. Annio. ego in
quit cũ oẽs amicitias tuendas ſꝑ putaui:ſum⸗
ma religione ⁊ fide:tamẽ eas maxime q̃ eẽnt ex

„ „ S„=

inimicitijs reuocate in graʒ. NMPꝛopterea ꝙ inte

gris amicitijs officiũ pᷣtermiſſum impꝛudentie
vel vt guius interpᷣtemur negligẽtie excuſatõe
defendit᷑. Poſt reditũ in graʒ:ſiqͥd ẽ ↄmiſſum

id nõ neglectũ:ᷣ violatũ putat᷑.nec ipꝛudẽtie:
ſ pfidie aſſignari ſolet. Flaccus q; epła quam
ſcribit ad Floꝝ.Mala ait ſarta gra:ne quicqᷓ;

coit ⁊ reſtrigi᷑. Quid mihi nunc ꝓdeſt:qꝙ ſim

plicit᷑ erraſſe ſe iurat: Ecce obijciunt᷑ mihilau⸗

des eiꝰ⁊ crimini dat᷑ ſimpliciſſimi aici:non ſim

plex nec pura laudatio:ſ auctoꝛitatẽ ſui oꝑiꝑ⸗
ſtruebat: volẽs qð ſeqret̃᷑ oñdere.habuit ĩ ꝓm
ptu ylariũ ↄfeſſoꝛẽ:qͥ.xl.ferme milia verſuũ

Oiꝛigenis in Job: pſalmos trãſtulit.Habuit

Ambꝛoſiũ:cuius pene om̃s libꝛi hulꝰ ſermoni⸗
bus pleni ſunt.Et martyrẽ Aictoꝛinum:qͥ ſim

plicitatẽ ſuã in eo ꝓbat:dũ nulli mollit᷑ iſidias

Be his oibus tacet ⁊ q̃ſi colũnis eccłe pᷣtermiſ

ſis: me ſolũ pulice: ⁊ nihil hoieʒ angelos ↄſe⸗
ctat᷑:niſi foꝛte eadẽ ſimplicitate:q̃ amicũ neſciꝰ

accuſauit: illos iòraſſe ſe iuret.Et quis ei crede
ret viro eruditiſſimo:⁊ qui tantam habeat ſciẽ

tiã ſcbtoꝝ veteꝝ:maxime grecoꝝ: Vt dũ pere

grina ſectat᷑ pene ſua amiſerit:vt recentis mẽo

rie viros ⁊ latinos neſciat.Ex qͥ aparet nõ taʒ

me ab eo laudatũ:qᷓ; illos nõ accuſatos:vt ſiue
laus illa ẽ:vt ſtultis ꝑſuadere conat᷑:ſiue accu⸗
ſatio:vt ego ex vulneris mei doloꝛe ſentio:nec

in laude haberẽ elium gloꝛiã:nec in vitupera

tione ſolatiũ.eneo epłas veſtras:qͥbus accu
ſatũ me ſcribitis eſſe. Et hoꝛtamini vt reſpon⸗
deã criminãti:ne ſi tacuerim videar crimen ag
noſcẽ.Ad q̃s rñdi:fateoꝛ ⁊ qᷓ;uis leſus ſic ami⸗

citie iura ſeruaui:vt meſine accuſantis accuſa⸗

tione defenderẽ.⁊ qð vnus Rome aicus obie⸗
cerat:a młtis in toto oꝛbe inimicis diſcerẽ iacti

tatũ.vt nõ viderer hoi:ſᷣ crimibus rñdẽ. Aliðö
ẽſi ꝓ iure amicitie accuſatus tacere debui.Et

dũ lutatã habeo faciẽ:atq; vt ita dicã:heretixo
fetoꝛe ↄſꝑſam:ne ſimplici qͥdẽ aã diluerẽ:neil⸗
le mihi feciſſe putaret᷑ iniuriã. Hec vox nec ho

minis ẽ:nec ad hoiĩeʒ apte aicũ ꝑtinet:crimia
eiꝰ ſub ꝑſona laudatoꝛis exponẽ.Et illi ne hᷣ qͥ⸗
dẽ libeꝝ derelinqͥ:vt ſe catholicum ꝓbet.⁊ lau
datõeʒ heretici:q̃ illi obijcit᷑ nõ de aſſenſu here

ſeos:vᷣ ð ĩgẽti extitiſſe admiratõe rũdeat.Pla⸗
cuerat ei:ſiue vt ipᷣe vult videri:ↄpulſus erat ĩ
latinã linguã vtẽ qð nolebat.Quid neceſſe fu⸗

it: me latẽtẽ ⁊ tãtis mar atʒ terraꝝ diuiſuʒ ſpa⸗

Co

siſſere
gnnhi

Nlicca

nenoee:
gesne
geculanse
rrͤltalbe
fiüulal
deceſo:
mustmelo
shonelt
nioinapt
cüalichia⸗
mauitoi⸗
ilisqd⸗
niat h⸗
ſaplinet;
tehecilli
gitoalen
losrölana
iſiuitae
genis mei
amev
N
deſande
koq̃ro:
Nihila
ius leot
heqᷓ Ro
nis volu
Hholiciſii
ſtulim⸗.
luse. dij
lci pbat.
heſua nea
Heideoaf
gis Oze⸗
nberfurtin
Eitaötene
Ulſudiof
imppenirea
ſoncii⸗
eiernnst
cläͤcini
Cbiegare
oeſtieft
külegong

grqepul
cotch
rabſchi,

lacin.

ſalfebice
Wameiit

net⸗
nlrulens
oäfeni
Mlerdi⸗
Aniepn
DMerezgine
inpulare
egalnti⸗
hiyniin
tinudare.
celrgunn
grrneglih
eackgn⸗
duninihln
laici⸗nonſn
imeſuioi
ehabuitige
emila verſti
ſulir haboi
hubſermon⸗
trinumn:
molik ſidi
gecceßteni

anges.

namicied
Eicuisdioete
nuun brruſi
r Wie
n enionio
iuprmmnng
inpenine
oni ſerect⸗
volneſenone.
necin npen
ncpegen
miun/ Apor⸗
gerannengg
sleiusſcam,⸗
ſantsatali
winin
dcreioc
naridi.
uwedenn E.
udcicberene
aidgenen
Perpvrnun⸗
iptnerinn
Ge, Eillnehl.
lium gben⸗
ödenſtlte
töe ſdanpe,
ornluectul

Uihlr.

, o⸗
mrnuſihh

Tractatus III

tijs inſerere qſtioni:opponere inuidie pploꝝ?vt
pl'mihi laudado noceret qᷓ; ſibi ꝓdeſſet exẽplo

HNic c& qꝛ renui laudatoꝛem: ⁊ vſo ſtilo docui

me nõ eẽ:qð meꝰadũſariꝰpᷣdicauit:ðꝛ furere:⁊

tres j̊ me libꝛos venuſtate atiica texuiſſe:eadẽ

accuſans que añ laudauerat ⁊ obijciẽs mihi in
trãſtatõe Oꝛigenis nefaria dogmata.de qͥ in pᷣ

fatiũcula laudatõis ſue dixerat:ſeq̃r regulã pᷣ⸗

deceſſoꝝ:⁊ eius pᷣcipue viri:cuius ſuꝑius feci

mus mẽtõeʒ.qͥ cũ vltra.lxx.libellos Hꝛigenis
q̃s homeliticos appellauit: aliq;tos etiã de to⸗

mis in aplin ſcpᷣtis:trãſtuliſſet in latinũ:in qͥbꝰ
cũ aliqᷓ;ta offẽdicula inueniant᷑ in greco:ita eli⸗

mauit oĩa interpᷣtãdo: atq; purgauit:vt nihili
illis qð a fide nr̃a diſcrepet:latinus lectoꝛ inue
niat.ũc g etiã nos:lʒ nõ eloquẽtie viribꝰ:di⸗

ſcipline tñ regulis:qᷓ;tũ poſſumꝰ:ſeqmur.Cer⸗
te hecilliꝰ vᷣba ſunt:negare nõ põt. Ipᷣa ſtili ele
gãtia ⁊ ſermo ↄpoſiꝰ qðq; his maiꝰ ẽ:ſimplici
tas xpᷣiana auctoꝛis ſui characterẽ ꝓbãt.Alið
ẽ ſi ⁊ ita Euſebiꝰ depꝛauauit:⁊ accuſatoꝛ Oꝛi⸗
genis meiq; ſtudioſus in vno eodẽq; oꝑe:⁊il⸗

lũ ⁊ me vel erraſſe:vel bene ſenſiſſe teſtatus ẽ.

Nõ põt me nũc inimicꝰ hereticũ dicẽ: quẽ a fi⸗
de ſua dudũ nõ diſcrepare pᷣfatꝰ ẽ.ſiłq; ⁊ B ab

eo qᷓro:qͥd ſibi velit ſermo moderatꝰ ⁊ dubius.
Nihilq; inDqt in illis qð a fide nr̃a diſcrepet lati

nus lectoꝛ inueniet.Fidẽ ſuã quã vocãt: Eam

ne qᷓ Romana pollet eccła⸗ An illã q̃ in Oꝛige

nis volumibꝰↄtinet᷑:Si romanã rñderit.ꝗ ca
tholici ſumus:qͥ nihil de Oꝛigenis erroꝛe tran
ſtulimꝰ. Sin ãt Oꝛigenis:blaſphemia ſides il⸗

lius ẽ.dũ mihi incõſtãtie crimẽ impigit.ſe here
ticũ ꝓbat.Siue bñ credit laudatoꝛ meꝰↄſeſſio
ne ſua me aſſumit in ſociũ.Siue male:oſtendit
me ideo añ laudatũ:qꝛ ꝑticipeʒ ſui putabat er⸗

roꝛis.Sʒ aduſus illos libꝛos qͥ ꝑ ãgulos garri
unt:⁊ furtiua accuſatõe me moꝛdẽt:cũ editi fu
erit:⁊ ð tenebꝛis ad lucẽ ꝓceſſerit:atq; ad nos
vel ſtudio fratꝝ vel temeritate emuloꝝ potue⸗

rint ꝑpuenire:rñdẽ conaboꝛ. HNeq; ei magnope

foꝛmidãdũ ẽ:qͥs metuit auctoꝛſuis pãdẽ: ⁊ tm

ↄfederatis legẽdos eſſe decreuit.unc aut ag

noſcã criniia:aut diluã: aut in accuſatoꝛẽ q̃ ſũt

obiecta retoꝛqbo. Et oñdã:ꝙ hucuſq; ſilentiũ
mogeſtie fuerit: nõ male ↄſcie. Interi apð taci

tũ lectoꝛis iudiciũ purgatũ me eẽvolui:⁊ quiſ⸗

ſimũ int᷑ aicos crimẽ refellẽ:ne pᷣoꝛ leſiſſe vide⸗
ar:qͥ ⁊ vulneratꝰneq̃qᷓ; ͥ ꝑſecutoꝛẽ tela direxi.

ſᷣ̊ meo tm̃ vulneri admoui manũ.Quẽ obſecro
vt abſq; pᷣiudicio ꝑſonaꝝ culpã in eũ referat:q̃
laceſſiuit.nec leſiſſe ↄtẽtꝰ:q̃ſi adũſus elinguem
ſpq; tacituꝝ tres elucubꝛauit libꝛos. Et
1 AAartõis ð meis opu⸗

ſcuł fabꝛicatꝰẽ. Geſtit aius ⁊ illꝰ repẽte doctri⸗
nã: ⁊ meꝗ inſperatã vecoꝛdiq cogſcẽ. Foꝛtaſſe

Fo

bꝛeuitꝑe didicit. qd docẽ nos debeat. ⁊ qð illũ
ſcire nullꝰputabat:ſubitũ eloquẽtie flumẽ oſtẽ

dere. Sic pr ille dñi faciat:ſic magnꝰ Ih;s icipi
et ↄferre manũ.Quãuis libꝛauerit accuſatöis
ſue haſtas:⁊ totis aduſum nos viribꝰintoꝛſerit
credimus in deũ ſaluatoꝛẽ: ꝙ ſcuto circũdabit
nos witas eiꝰ.Et cũ pſalmiſta catare poterimꝰ

ſagitte ꝑuuloꝝ facte ſunt plage eoꝝ. Et ſi ↄſti⸗ß
teritladuſum me caſtra:nõ timebit coꝛ meũ.Si

ſteterit aduſum me pᷣliuʒ:in h̊ͥ ega ſpabo.Sʒ B

alias. Nũc ad id reutamur qð cepamꝰ obij.iut

mihi ſectatoꝛes eiꝰ:cerealiaq; arma expediunt
feſſi reꝝ.q̃ſi Periarchõ libꝛos Oꝛigenis noxi⸗
os: ⁊ eccłaſtice fidei repugnãtes in latinũ ſmo⸗
nẽ vᷣteri ad q̊s bꝛeuis ⁊ ſuccicta rñſio eſt. CTCue

me frat Rãmachij ⁊ tuoꝝ l̃e ↄpulerũt:dicen⸗
tes illos ab alio fradulent᷑ eẽ trãſſatos ⁊ in᷑pok

lata nõnulla: vł addita vł' mutata. Ac ne parũ

epłis haberẽ fidẽ: miſiſtj exẽplaria eiuſdẽ trãſ⸗

latõis cũ p̃fatiũcula laudatrice mea. Aue cu le
giſſem: ↄtuliſſemq; cũ greco ilico aiadũti: qᷓ O

rigenes ð pr̃e ⁊ filio ⁊ ſpũſcõ dixerat.Et q̃ᷓ Ro

manec aures ferre nõ poterãt i melioꝛẽ ꝑtẽ ab in

terpᷣteꝰmutata Cet᷑a ãt dogmata ð ãgeloꝝ rui
na:ð aiaꝝ lapſu:ð reſurrectõis pᷣſtigis: ð mũů⸗
do vkint᷑ mũdis Epicuri: ð reſtitutõe oim ĩ edq
lẽ ſtatũ.⁊ multo his deterioꝛaꝗᷓ lõgũ eẽt retexe
re:vłita vtiſſe vt in greco iuenerat: vłð ↄmen
tariolis Bidymi qͥ Oꝛigenis aꝑtiſſinꝰ ꝓpug⸗
natoꝛ ẽ:exaggerata ⁊ fir mioꝛa poſuiſſe: vt qin
trinitate catholicũ legerat:in alijs hereticũno

caueret. Alius foꝛſitan qͥ nõ eẽt aicus eius dice

ret: aut totũ muta qð malũ ẽ: aut totũ ꝓde qð
optimũ putas. Si ꝓpr᷑ ſimplices noxia q̃q; ab
hereticis addita ſiłas:in pegrinũ nõ vis tranſ⸗

ferre ſermonẽ: cedo qͥcqͥd ẽ noxium. Sin autẽ

veritatis fidẽ in tranſſatõeↄſeruas cur alia mu
tas: ⁊ alia dimittis intacta? tqᷓ;ᷓ aꝑta ↄfeſſio

ẽ in eodẽ pꝓlogo emẽdaſſe te pꝛaua ⁊ optima re
liq̊ſſe. Ex qͥ nõ interpᷣtis libertate: ſᷣ ſcriptoꝛis

auctoꝛitate retineberis. Siqd in his q vtiſti he
reticũ ↄpꝛobet᷑: ⁊ manifeſti crimis arguere:ic⸗

circo te veneni calicẽ circũlinire meile voluiſſe

vt ſiłata dulcedo virus peſſimũ tegeret.ec ⁊

multa his durioꝛa inimicus diceret: ⁊ te nõ int᷑

p̃ᷣtẽ mali oꝑis:ſᷣ vt ad ſtipulatoꝛẽ vniꝰeccłe tra

heret. Ego ãt memet tãtũ defendiſſe ↄtẽtus:in
libꝛis Meriarchõ ſimpłr: qdð in greco habebat᷑

expᷣſſi:nõ vt crederet lectoꝛ his q̃ interpᷣtabar:

ne crederetillis: qᷓ tu añ trãſtuleras. Duplex
in oꝑe meo vtilitas fuit:dũ ⁊ hereticus auctoꝛ

ꝓdit᷑: ⁊ nõ verus int᷑pꝛes arguit᷑. Acne qͥs me

putaret ijs ↄſentire:qᷓ vterã interpᷣtatõis neceſ
ſitate pᷣfatõe monui ⁊ docui:qͥbus lectoꝛnõ de

beret credere. Mꝛioꝛ tranſlatio laudẽ auctoꝛis

ↄtinet: ſcða vituꝑatõʒ. Illa lectoꝛẽ ꝓuocat ad

Paoars

credẽdũ:iſta ad nõ credendũ monet. Ibi ⁊ ego
mutꝰlaudatoꝛ aſſumoꝛ:h in tm ñ laudo qð trãſ
fero:vt cogar accuſare laudãtẽ.Eadẽ res:ñ ea
dẽ mẽte ꝑfecia ẽ: imo vnũ int᷑ diuſos exitꝰ ha⸗
buit. Abſtulit q̃ erãt dicẽs. Ab heretid depꝛa⸗
uata:⁊ addidit q̃ nõ erãt:aſſerẽs ab eodẽ in lo⸗
cis alijs diſputata:ꝙ niſi ip̃a loco mõſtrauerit
vñ trãſtuliſſe ſe dic᷑: ꝓbarenõ potit. Mihi ſtu
dij fuit nihil mutare de vo.Ad h̊ intpᷣtabar vt
male intpᷣtata ↄuicerẽ. Putai me intpᷣtẽ: ꝓdi
toꝛ fui ꝓdidi hereticũ vt eccłlaò ab hereſi vidica
rẽ. Cur Oꝛigenẽ ĩ buiſda añ laudaueri:pᷣlatꝰ
huic oꝑi oñdit liber. MNũc ſola intpᷣtatõis mee
cã reddit᷑:q̃ cũ pietatis hʒ volũtatẽ:nõ debeo ĩ
pietatis argui:ꝓdẽs iĩpiũ:qð q̃ſi piũ eccłijs tra
debat. Septuagita libꝛos eiꝰvt meꝰneceſſariꝰ
criminat᷑ in latinũ vterã.Et młta ð tomis.Nũ
q; de oꝑe meo fuit q̃ſtio.nũqᷓ; Roma ↄmota ẽ.
qd neceſſe erat latinis auribꝰtradẽ:qð deteſta⸗
tur⁊ Grecia:Qð oꝛbᷣ accuſat: Ego ꝑ tot ãnos
I multa ↄuͦtẽs nõ ſcãdalũ fui.Tu ad pᷣmũ ⁊ ſo
lũ opꝰ:ignotus pᷣus temeritate factꝰ es nobilis
Docet ipᷣa pᷣfatio:⁊ Pãphyli martyris libꝝ ꝓ
defenſione Oꝛigenis a te eſſe trãſſlatũ. Et hoc
agis totis viribꝰ: vt cuiꝰ fidẽ martyr ꝓbat:ec⸗
eſia nõ refutet. Sex libꝛos:vt añ iã dixi.Eu⸗
ſebiꝰCeſariẽſis epᷣs:Arriane q̊ndã ſignifer fa⸗
ctionis:ꝓ Oꝛigene ſcpᷣſit latiſſimũ ⁊ elaboꝛatũ
opꝰ⁊ multis teſtimonijs appꝛobauit Oꝛigeneʒ
iux ſe catholicũ.i.iux nos Arrianũ eẽ.oꝝ tu
pᷣmũ libꝝ vtis ſub noie martyris.Et miramur
ſime homũculũ ꝑui pᷣcij: Oꝛigenis laudatoꝛeʒ
velis: cũ martyri calũniã feceris:pauciſq; teſti

monijs ð filio dei ⁊ ſpũſcõ ↄmutatis:q̃ ſciebas

diſplicitura Romanis:ceta vſq; ad finẽ itegra
dimiſiſti. Hoc idẽ faciẽs in Apologia:q̃ſi Rã⸗
phyli: qð ⁊ i Oꝛigemis Meriarchõ traſiatoe fe
ciſti. Si iſte Nsphyli liber ẽ de ſex libꝛis:qͥs e⸗
rit pᷣmꝰ Euſebij: In ipᷣo volumie:qð tu Pam⸗
phyli ſilas. Sequẽtiũ libꝛoꝝ facta mẽtio ẽ. In
ſcðo q́; ⁊ reliqͥs dic Euſebiꝰ:qͥd i pᷣmo libꝛo añ
ia dixerit.Et ꝙ eadẽ repetẽ nõ debeat.Si totũ
opꝰ NPãphyli e᷑: cur reliqͥs libꝛos nõ tranſfers:

Si alteriꝰ cur nomẽ imutas:Taces ipᷣe res lo⸗

quent᷑:videlʒ vt crederẽt martyri:qͥ Arrianoꝝ
pncipẽ deteſtaturi erant. Quid tibi aĩ fuiſſe di⸗
cꝗ aice ſimpliciſſime:te ne potuiſſe heretici ho⸗
minis libꝛis martyr nomẽ iponẽ: Et igras ſub
aucte teſtis x-pᷣi Oꝛigenis facẽ defẽſoꝛes: Mꝛo
eruditõe qᷓ polles:⁊ iclytꝰ a& Iaα tractatoꝛ
in occidẽte laudarl:ita vt coꝛruptiuũ te oẽs tue
partis nominent: nõ reoꝛ te ignoraſſe Euſebij
ρ Tα: 2 Pãphylum martyrẽ nihil oĩo
opꝑis ↄdidiſſe. Ipᷣe ei Euſebiꝰ amatoꝛ ⁊ pᷣco ⁊

ↄtubernał Pãphili tres libꝛos ſcpᷣſit elegãtiſſi

mos:vitã Rãphyli ↄiinẽtes. In qͥbꝰcũ cetera

teſtioniũ opponat᷑:

1I

miris laudibꝰ pᷣdicaret:humilitatẽq; eiꝰ ferret
in celũ:etiã h̊ in tertio libꝛo addidit. Quis ſtu⸗

dioſoꝝ aicus nõ fuit Pãphyli:Si qͥs videbat
ad victũ neceſſarijs indigẽ: pᷣbebat large q̃ po⸗
terat. Scpᷣturas q; ſcãs nõ ad legẽdũ tm:ſᷣ ⁊ ad
hñdũ tribuebat pmptiſſime.nec ſoluʒ virl:ſᷣ ⁊
feis q̊s vidiſſet lectõi deditas. VUñ ⁊ młtos co⸗
dices pᷣꝑpabat. vt cũ neceſſitas popoſciſſet:vo⸗

lẽtibꝰ largiret᷑.Et ipᷣe qdẽ ꝓpꝛij oꝑis nihil oĩo
ſcpᷣſit:exceptl epłis q̃̊s ad aicos foꝛte mittebat:
in tm ſe humilitate deiecerat. Veteꝝ ãt tracta⸗
tus ſcpᷣtoꝝ legebat ſtudioſiſſime:⁊ i eoꝝ medi⸗

tatõe vᷣſabat᷑.Defenſoꝛ Oꝛigenis ⁊ laudatoꝛ:
Nãphyli dic Pãaphylũ nihil oino ſcpᷣſiſſe:nec
pꝓpꝛij qcqᷓ; ↄdidiſſe mõis.Et h̊ dic iã RPãphy

lo martyrio coꝛonato.Nec hẽas ſuffugiũ:poſt

editos ab Euſebio libꝛos:h̊ Nãphylũ ſcpᷣſiſſe

q̃d facieſ: Eo libꝛo quẽ ſb̊ noie martyr edidiſti
vulnerate ſunt ↄſcie plimoꝝ.Non valet apud
eos ſuꝑ Oꝛigenis dãnatõne epᷣoꝝ auctoꝛitas:
quẽ putãt a martyre pᷣdicatũ.Quid faciẽt epłe
Theophyli epᷣi:qͥd pape Anaſtaſij ĩ toto oꝛbe

hereticũ pſequẽtes. Cuũ liber tuꝰſᷣ noĩe Main⸗
phyli editꝰ: pugnet elae eoxꝝ: ⁊ eplłaꝝ nomi
MQõ feciſti in libꝛis Neriar⸗

chõ:h̊ facito ⁊ in iſto volumine
Audi ↄſiliũ aici:nõ te peniteat artis tue:vł di⸗
cito tuũ nõ eſſe:vel ab Euſebio pbro depꝛaua⸗
tũ. Vñ ꝓbari tibi poterit:ꝙ a te trãſlatum eſt:
Nõ manꝰtua tenet᷑:nõ tãte es eloquẽtie vt nul
lus te poſſit imitari.Aut certe ſi res ad ꝓbatõʒ
venerit:⁊ ipudẽtiã frõtis oppꝛeſſerint teſtimo⸗
nia płimoꝝ: Palinodiã Stheſicoꝛi moꝛe cãta⸗
to.Melius ẽ te penitẽ facti tui:qᷓ; ⁊ martyrẽ i
calũnia:⁊ deceptos in erroꝛe ꝑſiſtẽ.nec erube⸗

cas de ↄmutatõe ſnie:nõ es tãte auctoꝛitatis ⁊

fame: vt erraſſe te pudeat. Imitare me:quem
plurimũ amas: ſine qͥ nec viuere:nec moꝛi po⸗

tes.⁊ mecũ clama quã ego laudatꝰa te in defen

ſione mei locutꝰſum. EuſebiꝰCeſariẽſis epᷣus:
cuiꝰſupꝛa memi in ſexto liobos B3
idẽ obucit Methodio epᷣo ⁊ martyri:qð tu in
meis laudibꝰ crimiar.⁊ dic̃:quõ auſus ẽ ¶ Pe

thodiꝰnũc ð Oꝛigenẽ ſcribẽ:qͥ q̊ ⁊ B de Oꝛige

nis locutꝰ ẽ dogmatibꝰ: Mõ ẽ huiꝰ loci ꝓ mar⸗
tyre loqͥ. Neq; em oĩia in locis oibus diſſerẽda

ſunt:nũc tetigiſſe ſufficiat H̊ ab Arriano homie

obijci clariſſimo ⁊ eloquentiſſimo martyri: qð
tu in me ⁊ aicus laudas:⁊ offẽſus accuſas.a

bes occaſionẽ:⁊ de pñti loco ſi velis:mihi calũ

niã ſtruere:cur nüc ⁊ Eulſebio detrahã: quẽ in
alio loco añ laudaui:Alteꝝ qdẽ nomẽ Euſebij
ſᷣ eadẽ q̃ ſuꝑ Oꝛigenis vocabulo ẽ calũnia.lau
daui Euſebium in eccleſiaſtica hyſtoꝛia: in di⸗

geſtione tempoꝝ:in deſcbtõe ſancte terre ⁊ hec
opuſcula in latinũ vtens:mee ligue hoibus de

Co
di Nere

hosdid
feuc dice

Geituen

datuijexl

hei

gccllas:
n pperi:
b, ſi⸗
ißeno
peccauiin
neßeefße
Eituſif
luritl O
ſtiuzas
genislbe
liomnea ſi
fifaceM
Men tifor
laudb'c

Aear

Parcalok
ſdiclcaner

Arücdde

(cchſeii

me'gen
fiero
eduob'⸗
poͤt. Bl⸗
ltommihi
hoiuſa
ſoͤercnra
chöͤgbſ⸗
mepoſten⸗

edpeg

Auſatusſt
Nuaroezi
fonondg
ſolchlens:
ichegeſiu
UMisdad
müdebeo
ſhnsiaceo
nslanglien
fnni h
Meeſec
Glengut
Hefetſgig⸗
Uügecay
luo ſitner
lceſoril
ome ſati,
vodiigk,
ſcvorrſlo

uaſen

liccfeng
r Aleſtn⸗

Diischag

gtingio
Cedünnirs
cont
namosc
opoſalerpe
Mopnihlois
Sieninen
eninan
wtitgenel
nstlndun
ineſchſfen
tödiiſinn⸗
oſufngic
Häpbrüäſchle
emarncdai
Ronwam
Horauaal
Auidfacinc
ſtalizitotoen
wſönoie en

4

eegianenn

ialibisein
ne
Amnstwen⸗
viopbiodnu⸗
neriſunt
Scaeri
nimn ri;
ſeinnctma⸗
eſtninaraitn
uröönmmti
epiſican
eaudontus
ntarennengnn
cre:necmnole⸗
amtendit

Ciniſigt

umufui
ciuinilhe
ebdeig
innobahten
Ptnudfeie
erd
iſinonun

e

S

di. Nõ ex eo Arrianꝰ ſum:qꝛ Euſebiꝰ qͥ hos li⸗
bꝛos ↄdidit: Arrianꝰ ẽ. Si auſus fueris mehe
reticũ dicẽ:memẽto pᷣfatiũcule Periarchõ:ĩ qᷓ
ſigei tue me eẽ teſtarl.ſiłq; obſecro:vt aicũ quõ
da tuũ expoſtulãtẽ patiẽt᷑ audias. Cõtra alios
digladiaris:aut facl calũniã: aut paterl.Quos

accuſas:⁊ in qbꝰaccuſaris:oꝛdis tui ſunt.recte

an pperã: vos videritis. Mihi etiã vera accu
ſatio frẽʒ diſplicet.nec repᷣhẽdo alios:ſᷣ dico
qd ipe nõ facerẽ. Tãtſpatijs terraꝝ ſeꝑatꝰ qͥd
peccaui in te: Quidↄmerui: An qꝛ Oungeniſtẽ

meñ eẽ rñdi: Nũqͥd defẽſio mea accuſatio tua
Eẽ:Et tu ſi ñ es Oꝛigeniſtes: vł nõ fuiſti:credo
iurati.Si fuiſti:ſuſcipio penitẽtẽ.Quid doles
ſi id ſuʒ qð eſſe te dicis:An qꝛ NPeriarchõ Oꝛi
genis libꝛos pꝰte trãſferre auſus ſum: ⁊ int᷑pᷣta

tio mea ſuggillatio putat᷑ oꝑis tui:Quid pote

rã facẽ: Miſſa mihi ẽ laudatio tua.i.accuſatio
mea.tã foꝛtit᷑ me plixeq; laudaueras:vt ſi tuis

laudibaacqeuiſſem: oẽs hereticũ me putarent.

Dide qd Romãe ad me eptłe clauſura teneat.
Purga ſuſpitões hoim: ⁊ ↄuice criminãtẽ.ne

ſi diſſiaueris: ↄſenſiſſe videaris. aleoſtrict⸗
articulo:int᷑pᷣtaturꝰ eoſdeʒ libꝛos:auſculta qͥd
ſcpᷣſeri. h̊ mihi pᷣſtiterũt aici mei:nõ dixi aicus
meꝰ ne tibi viderer arguere:vt ſi tacuero reꝰ:ſi

rñdero:inimicꝰiudicer. Dura vtraq; ↄditio:ſᷣ

L duob'eligã: q leuiꝰ. Simultas reditegrari

põt. Blaſphemia veniã nõ meret᷑. Niadutis i⸗
uito mihi ⁊ repugnãti h̊ onus ipoſitũ: Et futu
rã huiuſcemõi oꝑe ſimultatẽ:neceſſitatis accu⸗

ſatõe curatã: Si interpᷣtatꝰ eẽs libꝛos Periar⸗

chõ abſq; meo noie rõe q̃reris in repᷣhẽſiõe tua
a me poſtea eſſe traſi atos.Nüc ãt iiuſte doles:
in eo oꝑe a me tibi eſſe rñſuʒ: in qͥ a te laudãdo

accuſatus ſum. Quã em̃ tu laudẽ vocas:oms
accuſatõeʒ intelligũt.ↄſtet apð te qð accuſaue

ris:nõ indignaberis ꝙ rũderim. Eſto:tu bono
gio ſcbſeris: ⁊ hõ inocẽs ⁊ aicꝰ fidiſſimꝰ:ð cuiꝰ
nũqᷓ; egreſſum ẽ oꝛe mẽdaciũ:me neſciꝰ vulne⸗
raris:qͥd ad me qͥ ꝑcuſſus ſum: HNõ iccirco cu⸗
rari ñ debeo:ꝗꝛ tu me bono aio vulneraſti.Cõ

foſſus iaceo:ſtridet᷑ vulnꝰin pectoꝛe:cãdida pᷣ⸗

us ſanguie mẽbꝛa turpant᷑: ⁊ tu mihi dicis.no
li manũ adhibẽ vulneri: ne ego te videar vul⸗
neraſſe: q; ⁊ ipᷣa trãſlatio magis Oꝛigeneʒ:
q; te arguit. Tu em emẽdaſſe q̃ addita ſunt ab
heretic: arbitratꝰ es.Ego ꝓdidi qð ab illo ſepᷣ
tũ grecia vniũſa ↄclamat.Quis rectiꝰ arbitra⸗

tus ſit:nec meũ:nec tuũ iudiciũ ẽ. Atriuſq; ſcd

ta cẽſoꝛiã lectoꝛis vguls ſentiãt.Tota illa epla

a & me ſatiſſactioð hereticos ⁊ accuſatoꝛes me
os dirigit᷑. QAuid ad te:qͥ ⁊ Oꝛthodoxũ ⁊ lau⸗

datoꝛẽ meũ te eſſe dicis: Si aſpioꝛ ſum in here

ticos:⁊ illoꝝ in pbᷣlicũ ſtrophas ꝓfero:letarei

inuectiõe mea:ne ſi dolueris:hereticus eſſe vi⸗

Fo. Crxink
Epiſtola XXXIX
dearis. Qñ ſine nomie z vitia ſcribit᷑:q̃ iraſcit᷑
accuſatoꝛ ſui ẽ. Pꝛudẽtis hoiĩs ẽ:etiã ſi doleat:
diſſikare oſciaʒ: ⁊ coꝛdis nubilũ frõtis ſerenita
te diſcutere. Alioqn ſi qdð ↄ Oꝛigenẽ ⁊ ſectato⸗
res eiꝰ ðꝛ:in te dictũ putas. Ergo ⁊ epłe pape

Theophyli ⁊ Epiphanij ⁊ alioꝝ epoꝝ:q̃̊s nu⸗

ipᷣis iubẽtihus tranſtuli:te petũt:te lacerant
Impꝑpatoꝛis q; ſcpta:q̃ de Alexandria:⁊ Egyp
to Oꝛigeniſtas pelli iubẽt: me ſuggerẽte dicta⸗

ta ſunt. At Romãe vꝛbᷣ põtifex miro eos odio
deteſtet᷑:meũ ↄſiliũ fuit. At totus oꝛbᷣ pꝰ trãſ⸗

lationẽ tuã in odio Origenis exarſerit: quẽ an

tea ſimpłr lectitabat:meus oꝑatus ẽ ſtilus.Si

tm poſſum:miroꝛ cur me non metuas.Ego ille
moderatus in epła ppᷣlica:qͥ diligenter caui:ꝛne

quid in te dictum putares: ſcripſi ad te ſtatim

bꝛeuẽ epłaʒ expoſtulãs ſuꝑ laudibꝰ tuis.Quã
qꝛ Rome nõ eras.amici mei tibi mittere nolue
runt: eo ꝙ te dolerẽt:cum ſodalibus tuis indi⸗
gna noie xp̃ᷣiano de mea ↄuᷣſione iactitare.Cu⸗
ius exemplũ huic volumi ſubdidi vt ſcias q;tũ
doloꝛẽ:qᷓ;ta moderatõne neceſſitudinis tpaui.

Audio pᷣterea te qdam de epła mea phe carꝑe.

hoieʒ rugioſe frõtis adductiq; ſuꝑcilij Plau

tino in me lale ludere:eo ꝙ Baraba iudeũ dix⸗

erim pᷣceptoꝛẽ meum. Nec miꝝ ſi Baranina:
vbieſt aliqua vocabuloꝛũ ſimilitudo:ſepſeris

Barabam:cum tantam habeas licẽtiam nomi

num immutandoꝝ. vt de Euſebio ſãphyluü:

de heretico martyrẽ feceris.Cauẽdus homo⁊
mihi maxie declinãdus:ne me repẽte:dum ne⸗
ſcio:de Hieronymo Sardanapulũ noies.Au
di gR lapie columẽ: ⁊ noꝛma caton iane ſeuerita⸗
tis. Ego nõ illũ mgrm dixi: ſᷣ meuʒ in ſcturas
ſcas ſtudiuʒ volui ↄpꝛobꝛari/vt oñderẽ me ſic
tegiſſe Oꝛigenẽ:quõ ⁊ illũ audierã.Neq; ei he
bꝛeas lr̃as a te ducẽ debui:aut iiuria tibi facta
: ꝓte Apollinarẽ Oydimũq; ſectatꝰſũ.Nũ
q̃ͥd i ila epłka Gregoꝛiũ viꝝ eloquẽtiſſimũ ñ po
tui noiare:qs apð latios par ſui ᷑eq̊ ego mgr̃o
gloꝛioꝛ ⁊ exulto:ſᷣ eos tm̃ poſui qͥ ĩ repᷣhẽſione
erãt. At ſitr me Oꝛigenẽ:nmon ob fidei vitatẽ:ᷣ
ob eruditõis meritũ legiſſe teſtarer. Ipõe Oꝛĩ⸗
genes ⁊ Clemẽs ⁊ Euſebiꝰ:atq; ali q;plures?:

qñ oe ſcpᷣturis aliqᷓ diſputãt: ⁊ volũt apꝛobare
dð dicũt:ſic ſolẽt ſcribẽ. referebat mihi hebꝛeꝰ

æ audiui ab hebꝛeo:⁊ hebꝛeoꝝ iſta ſnia ẽ. Cer⸗
te etiã Oꝛigenes pr̃iarchẽ Huillũ:qͥ tpibꝰeius
fuit noiat: ⁊ triceſimũ tomũ in Eſaiã: in cuiꝰ ſi⸗
ne ediſſerit.ve tibi citas Ariel:quaʒ expuguit
Dauid:illius expoſitõe ↄcludit:vt cũ alit᷑ pᷣus
ſenſiſſe ſe dicat: doctum ab illo:id qð ẽ veriꝰ eẽ
ↄſitet᷑ Octogeſimum q; nonũ pſalmũ:qᷣ ſcribi
tur oꝛõ oyſi homis dei:⁊ reliqͥs.xj.qui nõ
habẽt titulos m Huilli expoſitõneʒ: eiuſdem
UNoyſi putat.ne dedignat᷑ hebꝛeã ſepᷣturã int᷑

DSFars

p̃tãs ꝑ ſingulaloca:qͥd hebꝛeis videat᷑:miſere

re. Lectis nuꝑ pape Theophyli eptis:in qͥbꝰ

Oꝛigenis exponit erroꝛes ðꝛ obturaſſe aures
ſuas:⁊ auctoꝛẽ tãti mali clara cũ oĩibꝰ voce cla⸗

maſſe ⁊ dixiſſe vſq; ad illð tpᷣs ſe igraſſe:qꝙ taʒ

—

nefaria ſcpᷣſerit.nõ recuſo:nec dico ꝙ aliꝰ dice⸗
ret foꝛſitã nõ potuiſſe eũ igrare:qð interpᷣtatꝰẽ
CuiꝰApologiã ſcptã ab heretico ſub noie mar

tyris edidit:cuiꝰ defenſionẽ etiã ppᷣo volumie

ꝓfeſſus ẽ.adũſuʒ qð in ſequẽtibꝰ ſi dictãdi ſpa
ciũ fuerit diſputabo.h̊ loqͥr cui dicere nõ põt
Si ſibilʒ nõ intellexiſſe qð tranſtulit:q̃re mihi
nõ liceat igraſle libꝛos Periarchõ:q̊s añ nõ le

gi: ⁊ eas tm̃ homelias legiſſe q̊s trãſtuli:in qui

bus nihil eſſe mali ip̃ius teſtimoniũ ẽ.Sin aũt
3 mniaʒ ſuã nũc me in eis arguit:in qᷣbus añ lau
Dauerat:vndiq; ſtrictꝰ?tenebit᷑.Aut em iccirco

me hereticũ hoĩeʒ laudauit:qꝛ eiuſdẽ mecũ do
ginatis erat.aut nũcfruſtra inimicus accuſat:
quẽ pus vt oꝛthodoxũ pᷣdicauit.Sʒ foꝛſitã tũc

erroꝛes meos:q̃ſi amicus tacuit:⁊ tũc iratꝰ ꝓ⸗

fert:qð bᷣus celauerat.Quãqᷓ; nõ mereat᷑ fide i

ↄſtãtia:⁊ ꝓfeſſe inimicie ſuſpitõeʒ habeãt men

dacij. Tñ audacter ↄferã gqdũ: volens ſcire qͥd
hereticũ ſcpᷣſerim. vt aut cũ illo agã penitẽtiä:

2 Oꝛigenis mala igraſſe me iurẽ: ac nüc pᷣmuʒ

a papa Teophylo didiciſſe impietates eiꝰ:aut
cerie doceã me qͥdẽ bñ ſenſiſſe. illũ moꝛe ſuo ĩ
telligere. eq; em ſieri põt: vt in eiſdẽ ad ephe
ſios libꝛos:qͥs vt audio criminat᷑: ⁊ bñ ⁊ male

dixeri. ⁊ de eodẽ fonte dulce amarumq; pꝓceſſe

rit. vt qͥ toto oꝑe dãnauerĩ eos:qͥ credunt aias

ex ãgelis ↄditas:ſubito mei oblitus id defẽde⸗

rẽ:qð añ danaui.Stulticiã mihi obijcẽ nõ põot

quẽ diſertiſſimũ ⁊ eloquẽtiſſimũ in ſuis opuſcu

lis pᷣdicauit. Alioqͥn ſtulta vboſitas ⁊ garruli

fabule potiꝰhoĩs qᷓ; eloquẽtis putãda ẽ᷑. Quid
in illis libꝛis pbe accuſet igro. Fama em̃ ad me
criminũ eius:nõ ſepᷣta venerũt. ⁊ ſtultuʒ iuxta

aplm pugnis aerẽ vberare.Tñ in incertuʒ rñ⸗

debo: donec ad certã ꝑueniã.
dictionũ.⁊ ꝓ q̃litate materie nõ ſolũ ſnias:łᷣ ⁊
ſchturaꝝ vba variari. Chꝛyſippus ⁊ Antipat:

meũ docebo ſenex qð puer didici: młta eẽ gña

inft ſpineta vſant᷑. Demo thenes ⁊ Eſchinesỹ

ſe inuicẽ fulminãt. Lyſias ⁊ Iſocrates dulcit
fluũt. Mira in ſinguł diſitas.ſᷣ oẽs in ſuo ſen
ſu ꝑfecti ſunt. Lege ad HHerèniũ Tullij libꝛos:
lege rhetoꝛicos eius.aut qꝛ illa ſibi diẽ inchoa⸗
ta ⁊ rudia excidiſſe ð manibus:reuolue tria vo
lumina de Oꝛatoꝛe:in qͥbus introducit eloquẽ
tiſſimos illius tgis oꝛatoꝛes Craſſum ⁊ Anto⸗
niũ diſpuiãtes:⁊ q̃rtũ Oꝛatoꝛẽ:quẽ iam ſenex
ſcribit ad bꝛutũ:tũc intelliges alit᷑ ↄponi hyſto
rid:alit᷑ oꝛõnes:alit᷑ dyalogos:alit᷑ epłas aliter

ↄpmẽtarios.Ego in ↄmẽtarijs ad Epheſios ſic

Oꝛigenẽ ⁊ Oydimũ ⁊ Apollinarẽ ſecutꝰ ſum

q certe qria int᷑ ſe hñt dogmata: vt ſidei mee ñ

amitterẽ vitatẽ. Cõmẽtarij qͥ˖d oꝑis habeãt al⸗
teriꝰ dicta ediſſerũt.q̃ ohſcure ſcpta ſunt:plẽéeo
ſermõe manifeſtãt: multoꝝ ſnias replicãt: ⁊ di

cũt hũc locũ qdã ſic ediſſerũt:alij ſic inᷣtant᷑:
alij ſenſum ſuũ ⁊ itelligẽtiã his teſtionijs ⁊ hac
nitunt᷑ rõe firmare. vt pꝛudẽs lectoꝛ cũ diuſas
explanatões legerit: ⁊ multoꝝ vel ꝓbãda vłi⸗
ꝓbãda didicerit:iudicet qͥd veriꝰſit:⁊ q̃ſi bonꝰ
trapeʒzita adulterine monete pecumã repꝛobet
nõ diüſe inpᷣtatõis ⁊ Zrioꝝ int᷑ ſe ſenſuũ tene⸗
bit᷑ reꝰqͥ in vno ope qð ediſſerit:expoſitões po
ſuerit plimoꝝ. Puto ꝙ puer legeris Aſpꝛi in
Virgiliũ ⁊ Saluſtiũ ↄmẽtarios: Aulcatij i oꝛõ

nes Cyceronis. Nictoꝛini i dyalogos ei?⁊ Te

rẽtij comedias pᷣceptoꝛis mei Bonati eq̃ i Uir
giliũ: ⁊ alioꝝ in alios: Platũ videlʒ:Lucretiũ
Flaccũ: Perſiũ:atq; Lucanũ.Argue int᷑pᷣies
eoꝝ:q̃re nõ vnã explanatõeʒ ſecuti ſunt:⁊i ea⸗
dẽ re qͥd vel ſibi vel aliis videat᷑ enũerẽt. MPꝛet᷑

mitto grecos:qͥꝝ tu iactas ſciaʒ:⁊ dũ pegria ſe

ctaris:pene tui ſermonis oblites.ne veteri puũᷣ
bio:ſus ineruã docere videar:⁊ in ſiluã lig

na poꝛtare. Jllð miroꝛ:ꝙ Ariſtarcꝰnr̃i tꝑis pu
erilia iſta neſcieris. q; tu occupaxi ſenſibꝰ
ad iſtruẽdã mihi calũniã cernulꝰ gramaticoꝝ?⁊

anfractꝰreddẽ:aſꝑitatẽ euitare ↄſonãtiũ:
hiulcã fugere dictionẽ:ridiculum ẽ debilitati⁊

fracti totiꝰcoꝛpis vulnera pauca mõſtrare Nõʒᷓ

eligo qð repᷣhendã:eligat ipᷣe qͥd qͥ vitio careat

Ne illud qͥ dẽ Socraticum noſſe debuerat.ſcio

qð neſcio.Nauẽ agẽ ignarus nauis timet. Ab
rotanũ ̊ nõ audet:niſi qͥ didicit dare. Qð me⸗
dicoꝝ ẽ: ꝓmittũt medici.tractãt fabꝛilia fabꝛi.

Scribimꝰindocti doctiq; poemata paſſim. Ni

ſi foꝛte ſe l̃as ñ didiciſſe iurabit:qð illi ⁊ abſq;
iuramẽto ꝑfacile credimꝰ.vel ad aplłm ↄfugiet
ꝓfitentẽ:a ſiiꝑitus ſermone:ſᷣ non tñ ſcia.IJlle
hebꝛeis lẽig eruditꝰ:⁊ ad pedes doctꝰ Gamali

elis: quẽ nõ erubeſcit:iã apłice dignitatis ma⸗

giſtrũ dicẽ grecã facũdiã ↄtẽnebat:vlł certe qð
erat humilitatis diſſiłlabat.vt pᷣdicatio eiꝰ non
in ꝑſuaſione vboꝝ:ſᷣ in ſignoꝝ vᷣtute oſiſteret
ſpernẽs alienas opes:q in ſuis diues erat.qᷓ;q;
ad ipuũ ⁊ ꝑ ſingulas ſtatꝰſnias coꝛruẽtẽ:nũqᷓ;
ꝓ tribunali Feſtꝰdiceret:iſanis Paule iſanis:
multe te lr̃e ad iſaniã ↄutũt. At qͥ latinis muſſi
tas:⁊ teſtudineo gdu moueris potiꝰ qᷓ; incedis
vel grece debes ſcribẽ: vt apud hoies greci ſer
monis ignaros aliẽa ſcire videaris. Vlſi latia
tꝑaueris añ audire grãmaticã:ferule manũ ſo⸗

trahẽ ⁊ int puulos tẽ artẽ lo
quẽdi ſcribł:qᷓ;uis Creſuʒ qs ſpiret

2 diarios:le marſupiũ nõ ſequun. Sudoꝛis

deAon Perpta otegieis Puipedes
poſt

Cre⸗

vriresti
Gns:Okin
geich vin
fiea:
nhoͤcb
enen
goicfir⸗
nelcrepuo
ſpinqui
laiazuu
ſubadntope
dolürrree
gileabe⸗
nütiloͤe
triuns

diſode

oxinſcho
ſorcahino
lnugeik
teisſc
loſcoioe
ſononl⸗
Cenckast
i oian
fnatüO
pponis
bꝛotvite
loañ rec
nogaciũ
nnetoatz.
c(dtiatnec
da Gera⸗
ls hacea
ppart,
doneſct:
Etvosigi
luſcſchch,
Phuome⸗
Noidecis⸗
leEtgne,
imstiri.
agnſͤbi
1tap
pokenſien
mine pfer
dudilgen

quooddim

elne exce
erne:
heſteri
tnecoren
legmmobße
al Er̃
maghün
msͤſin

tiſrnpſin

Rfͤtanees
ſeplcirad
ſentimni,
eſionisrhe
orcidiüſs

Apbicnre.

Uürſ
Marepeben
Elenſtitens

poſtdes

gers Nnin
8 Dolennios
AogoserT
Bonteiſii
iceh:⸗Lunni

Arpeinis

cutiſumrier
kenücrat e
rdüpegt
s heyeeig
eurinſtlite
Karonfitpön
ccupapiſanſy⸗
l'gämmnt
idis
ciane iniii
Uunihlen
Muniten.
Peythenen
Kecnet
usina N
dre Chne
uupaſin
Ptg ni
iplte
oriſcn ⸗
NGmmal
Engtunonn
onſtenne
ßactoe te
ine ſſn
Gdlezenlii
oCikl
is Prueſne
Ullime
Adiuzie
ziie gi
Pie

uthni

ſoꝝ cahino mẽ

4

mine ꝓferat᷑.hõ ãt cui inci

Tractatus III

comites ſunt ⁊ laboꝛis:ſocie ieiunioꝝ nõ ſaturi
tatis: ↄtinẽtie nõ luxurie. Demoſthenes plus
olei qᷓ; vini expẽdiſſe ðꝛ.⁊ oẽs opifices noctur⸗
nis ſp vigilijs pᷣueniſſe.Qð ille ĩ vna l̃a fec ex
pᷣmẽda:vt a cãcro diſceret:tu in me crimiar:q̃⸗
re hõ ab hoĩe hebꝛeas l̃as didiceri. Indeẽ ꝙ
qdẽ ineruditi pꝛudẽter remanẽt dũ nolũt diſcẽ

qð igrãt.Nec Oꝛatiũ audiũt ↄmonẽtem. Cur

neſcire pudẽs pꝛaue: qᷓ; diſcẽ malo: Loquit᷑ ⁊
ſapia:quã ſub noie Salomõis dicimꝰ i maliuo
lã aiaʒ nũqᷓ; intrabit ſapia. nec hitabit in coꝛꝑe
ſubdito pctis. Spᷣs em ſcũs eruditõnis fugiet

dolũ: ⁊ recedet a cogitatõibꝰſtulij.Alið ẽ ſivul

gi lectõe ↄtẽti doctoꝝ aures deſpiciũt: ⁊ otem⸗
nũt illð eulogiũ qͥ pcax ipitia denotat᷑. Nõ tu
in triuijs idocte ſolebas.Stridẽti miſeꝝ ſtipu⸗

la diſpdẽ carmẽ:q̃ſi nõ curatoꝝ turba MWileſi

oꝝ in ſchoł figmẽta decãtẽt. Et teſtm̃ ſuis Beſ
io mẽbꝛa ↄcutiat. Ats int᷑ ſcurraꝝ epu
las nuge iſtiuſmõi frequẽtent᷑ Quotidie iĩ pla⸗
teis fictꝰ Ariolꝰ ſtultoꝝ nates vberat: ⁊ obtoꝛ⸗
to ſcoꝛpiõe dẽtes mordẽtiũ q̃tit.Et miramur ſi
ipitoꝝ libꝛi lectoꝛẽ iueniãt. Indignãt᷑ q̃re Oꝛi⸗

geniſtas ſcpᷣſeri int᷑ ſe oꝛgis mẽdacioꝝ federa⸗
ti. Moia tu libꝝ:in qͥ ſcptũ legeri.i.ſextũ ſtro
matũ Oꝛigenis:i q̊ OPlatonis ſnie ñm dogma
ↄponẽs. Ita loqͥr᷑ Olato in tertio ð repblica li

bꝛo: vitas q; ſectãda magnoꝑe ẽ.Si ei vt pau⸗

lo añ rectiſſime dicebamꝰ: vo indecẽs: inutile
mẽdaciũ ẽ:hoibꝰ qñq; vtile:vt vtãt᷑ eo qſi ↄdi

mẽto atʒ medicamie:nulli dubiũ ẽ:qͥn hmili⸗

cẽtia medid dãda ſit: ⁊ ab ipꝛudẽtibꝰ remouen
da. Aera inqt aſſerl. pncipes vꝛbiũ ſi dbara⸗
lijs h̊ ↄcedit᷑: oꝑtet ali

qñ mẽtiri: vel Z hoſtes:

vel ꝓ patria ⁊ ciuibꝰ.Ab alijs vo qͥ vti mẽda⸗
cio neſciũt:auferẽdũ ẽ mẽdaciũ.hec Oꝛigenes

Et vos igit᷑ illiꝰ pᷣcepti mẽoꝛes:loqᷣ mi vitatẽ v
nuſqͥſq; cũ ꝓxio ſuo.HNõ debem⸗ dicẽ:qͥs ẽ ꝓxi

mus meꝰ: Sʒ oſiderare quõ phs caute dixerit
deo idecẽs ⁊ iutile eẽ mẽdaciũ:hoibꝰ intdũ vti
le.Et ꝙ ne ꝓ diſpẽſatiõe qdẽ putãdꝰ ſit ðs ali⸗

qñ mẽtiri. Si ãt ↄmodũ audiẽt exegerit: vᷣbis

loquit᷑ ãbiguis:⁊ ꝑ enygmata:q̃ vult ꝓfert.vt
2 vᷣitat apð eũ dignitas ↄᷣuet᷑.⁊ qð noxiũ eẽ

porat:ſi nudũ ꝓferret᷑ in vulg qdã tectũ vela

—

e 5 ibit neceſſitas mẽtiẽ
di: diligẽter attẽdat: vt ſic vtat᷑ intdũ mẽdacio
quõ ↄdimẽto atq; medicamie: vt ſᷣuet mẽſurõ

eiꝰne excedat termios qͥbꝰ vſa ẽ Judith Olo

fernẽ: ⁊ vicit eũ pꝛudẽti ſilatõe vboꝝ. mitet
Heſter:q̃ Artaxerſis ſniaʒ diu tacita gẽtis vi⸗
tate coꝛrexit.Et in pᷣmis pr̃iarchã Jacob: quẽ
legimꝰbñdictõnes pr̃is artifici ipetraſſe mẽda⸗

cio. Ex qͥ ꝑſpicuũ ẽ ꝙ niſi ita mẽtiti fuerimꝰ vt
magnũ nobᷣ ex h̊ aliqð qrat bonũ: iudicandi ſi
mus qſi inimici eiꝰ:qͥ ait.Ego ſum vitas. Hec

terptet᷑.

Epiſtola XXAX

Oiꝛigenes ſcebͤſit negare non poſſumus. Scbſit
in his libꝛis:qͥs ad pfectos ⁊ ad diſcipulos lo⸗
q̃bat᷑. Docetq; magr̃is mẽtiẽdũ:diſcipulos ãt
nõ debẽ mẽtiri.Qui ̊ bñ mẽtit᷑:⁊ abſq; vllave
recũdia qͥcqͥd in buccaʒ venerit ↄfingit in frẽs:
magm ſe optimuʒ ꝓbat. Illud q; carꝑe ðꝛ ꝙ
ſm pſalmũ interpᷣtàs ꝓ eo:qð legimꝰ in latino

aſpꝛehẽdite diſciplinã: ⁊ in hebꝛayco volumie

dixerim in

ſcriptũ ẽ: ”ð im in
ↄmẽtariolis meis:adoꝛate filiũ. Et rurſum oẽ

pfſalteriũ in Romanũ vtẽs ſonũ:q̃ſi immemoꝛ

—w „ „ —

expoſitõis antiq poſuerim adoꝛate pure:quod

vtiq; eſſe Zriũ oibus patet. Et reuera ignoſcẽ⸗
du ẽ ei:ſi ignoꝛet lingue hebꝛayce vitatẽ: ink⸗
dũ ⁊ in latinis heſitat:neſcij vt vbũ de vᷣbo in
. deoſchla⸗
mini ðꝛ. qð ego volẽs trãſſferre nõ putidum ſen

ſum magis ſecutꝰſuʒ: vt dicerẽ: adoꝛate.QAuia

em qͥ adoꝛãt ſolẽt deoſculari manũ: T capita ſbᷣ
mittẽ: ꝙ ſe Job btũs elemẽt ⁊ idolis feciſſe ne⸗
gat dicẽs:ſi vidi ſolẽ cũ ſurgeret ⁊ lunã incedẽ

tẽ clare:⁊ letatũ ẽ in abſcõdito coꝛ meũ:⁊ oſcu⸗

—

latus ſum manũ meã oꝛe meo:q initas maxia
S: negatio ↄ deũ altiſſimũ.Et hebꝛei iux ling⸗

ue ſue ppᷣetatẽ deoſculationẽ ꝓ veneratõe po⸗
nũt. Id trãſtuli:qð ipi intelligũt.q̃ꝝ vᷣbum eſt
Bar. Bar aũt apud illos diuſa ſigniſicat. Di⸗
cit᷑ em ⁊ filius. At ẽ illud. Nariona filius colũ
be: 2 Bartholomeus filius Tholomei: 7 Bar
chineus Barchiſeus Barabas. Triticum

ꝙ̃ᷓ ⁊ ſpinaꝝ faſciculus ⁊ electus ac pur⸗ Quid

igit᷑ peccaui: ſi vbũ ãbiguũ diuſa interpᷣtatõne
ↄuti: Et qͥ in ↄmẽtariolis: vbi libertas e diſſe⸗
rẽdi:dixerã.Adoꝛate filiũ in io coꝛꝑe:ne vio⸗
lẽtus viderer int᷑pꝛes: ⁊ iudayce calũnie locuʒ

darẽ: dixeri adoꝛate pure ſiue electe: qð Aqla

ch 2 Symmachus trãaſtulerit. Quid g eccklaſti⸗

ce fidei nocet:ſi doceat᷑ lectoꝛ: q̊t mõis apð he⸗

bꝛeos explanet᷑: Oꝛigeni lzʒ tertio tractare.

innũcrabiles mũdos itro
ducere:⁊ rõnabiles creaturas alijs atʒ alus ve

—

ſtire coꝛpibus:xpᷣmq; dicẽ ſepe paſſum:⁊ ſepi⸗
us paſſuꝝ: vt qð ſemel ꝓfuit:ſꝑ ꝓſit aſſumptũ

Tibi q;; ipe tantã aſſumis auctoꝛitatẽ: vt ð he⸗
retico martyrẽ: de Oꝛigenis libꝛis hereticoꝛuʒ
adulteria mẽtiaris: mihi nõ licebit diſputare

vbis: Et in ↄmentarioꝝ oꝑe latinos docẽ: adð

ab hebꝛeis didici: Niñ em ⁊ ꝓlixũ eẽt: ⁊ redo⸗
leret gloꝛiolã:iaʒ nũc tibi oñderẽ: qd vtilitatis
habeat magroꝝ limina terere:⁊ artẽ ab artiſici
bus diſcẽ: vt videres qᷓ̃ta ſilua ſit apud hebꝛe⸗
os ãbiguoꝝ noim atq; wboꝝ. Que res diuerſe

interpᷣtatõi materiã pᷣbuit: dũ vnuſqͥſq; int᷑ du

bia qð ſibi ↄſequẽtius videt᷑:hᷣ trãſſert. Quid
ad pegrina te mitto: Reuolue: Ariſtorelem: 7
Alexandrũ Ariſtotelis volumina diſſerẽtẽ: ⁊
8

q;ta ambiguoxꝝ ſit copia eoꝝ lectõe cognoſces.

At tandẽ deſinas amicũ tuũ in eo rephẽdere:
qð ne ꝑ ſomnium qdẽ aliqñ didiciſti. Sʒ quia
NMaulinianus frat᷑ meus i ↄmẽtarijs ad Epphe

ſeos:qdam ab eo repᷣhẽſa narrauit: ⁊ pauca ex
his mẽoꝛie tradidit: mihiq; ip̃a demonſtrauit

loca:non debeo ſubtfugere.qſoq; lectoꝛẽ:vtſi

paululũ in ꝓponẽdis ⁊ diluẽdis crimibus lon

aecuſo:ſᷣ me nitoꝛ defendere: ⁊ obiectã hereſe⸗
os calumniã rfutare. In epła Pauli ad Ephe
ſeos tria Oꝛigenes ſcpᷣſit volumia. HLidymus

go eiuſdẽ opis ſcbᷣſerim ſubijciam. Illud q; in

pᷣfatõe ↄmoneo: vt ſciatis Oꝛigenẽ tria volu⸗

mina in hãc epiſtola ↄſcpᷣſiſſe:quẽ ⁊ nos ex ꝑte

ſecuti ſumus. Apollinarẽ ⁊ Didymũ qͥſdaʒ cõo

mẽtariolos edidiſſe.Ex qͥbus lʒ pauca decerp

ſimus: ⁊ nõnulla q̃ nob videbant᷑ adiecimus:

ſiue ſubtraximus: vt ſtudioſus ſtati in pncipio
lectoꝛ agnoſcat h̊ vel alienũ eſſe vel nrjm. Quic

qͥd ̊ in explanatõe huius epłe vitij potuerit de
mõſtrare:ſi ego illud in grecis volumibus:vñn

in latinũ votiſſe me dixi:oñdere nõ potuero:cri
mẽ agnoſcã.⁊ meũ erit:qð alienũ ñ fuerit.Tñ

ne rurſus videamur cauillari: ⁊ hac excuſatio

nis ſtropha gradũ nõ audere ↄferre:ponã ipᷣa
teſtimonia: ꝗ vocant᷑ in crimẽ. In bᷣmo ſtatim
volumine teſtimoniũ Pauli:in qͥ loquit᷑:ſicut

ſancti ⁊ imaculati coꝛã ipᷣo:ſic interpᷣtati ſumꝰ:

vt electionẽ iuxta Oꝛigenẽ eoꝝ diceremus:nõö

qͥ pus fuerãt:ᷣ ad dei pᷣſciaʒ referemꝰ. Deniq;
diximus:ꝙ ait electos nos:vt eẽmus ſci ⁊ ima
culati coꝛa ipᷣo:h̊ ẽ deo añ fabꝛicã mũdi teſtatꝰ
?:ad pᷣſciaʒ dei ꝑtinet:cui oia futura iam facta
ſunt: ⁊ aſq; fiãt vniũſa ſunt nota. Siẽ ⁊ Pau⸗
lus ipᷣe pᷣdeſtinat᷑ in vtero mr̃is ſue.Et Hhiere
mias in vulua ſanctificat᷑: eligit᷑: ⁊ roboꝛat᷑: ⁊
in typo R*i pphůa gẽtibus mittit᷑. Certe in ex
poſitõe iſta nullũ crimẽ ẽ: ⁊ Oꝛigene dicẽte 3⸗

ria. Mos eccłaſticũ ſenſum ſecuti ſi umus. Et qꝛ

ↄmẽtatoꝝ ẽ officiũ multoꝝ ſnias exponere.⁊ H

me factuꝝ in pᷣfatõe ꝓmiſerã: etiam Oꝛigenis

abſq; inuidia nois eius explanatiõeʒ poſui di⸗
cẽs.Alius wo qui deũ iuſtũ conat oſtẽdere:ꝙ
nõ ex pᷣiudicio ſcie ſue:ſ ex merito lectoꝝ vnũ⸗
quẽq; eligat:dicit añ viſibiles creaturas:celũ:
terrã:maria: ⁊ oia q̃ in eis ſunt fuiſſe alias inui
ſibiles creaturas:in qͥbus ⁊ aias:q̃ ob q̃ſdã cau
ſas ſoli deo notas deiecte ſint deoꝛſum: in val⸗
lẽ lachꝛymaꝝ:in locũ afflictõis ⁊ ꝑegrinatiõis
nre:in qͥ ſctũs ↄſtitutus oꝛabat:vt ad ſedẽ pᷣſti⸗
nã reuteret᷑ dicẽs.Heu mihi:qꝛ incolatꝰ meꝰ p

lõgatꝰẽ.hitaui cũ hitãtibꝰcedar:multũ ꝑegria

Sa Apollinaris ꝓpꝛia opuſcula cõdiderunt.
uos ego vł tranſferẽs vel imitãs:qͥd in ꝓlo⸗

taẽ aia mea. Et in alio loco. MMiſer ego hõ:qͥs

me liberabit ð moꝛte coꝛꝑis huiꝰ: Et meliꝰẽ re
uerti ⁊ eẽ cũ xpᷣo.Et alibi.Añnqᷓ; hũiliarer ego
peccaui:⁊ ceta his ſiłia:q̃ lõgũ ẽ ſcribẽ.Aiaduũ

te q̃d dixeri.Aliꝰvo qͥ deũ iuſtũ conet᷑ oñdẽ co

„ — „

nat᷑ oñdẽ inqᷓ; nõ oñdit.Si ãt in eo ſcãdalũ pa⸗
teris:q̃re latiſſimã Oꝛigenis diſputatiõeʒ bꝛe⸗
ui ſermõe ↄpᷣhẽderi:⁊ lectoꝛi ſenſum eiꝰ apue⸗
gioꝛ fuero:neceſſitati det veniam. Nõ alterum

ri:atq; ex eo tibi occultꝰilliꝰvideoꝛ eſſe ſectatoꝛ

ꝗqꝛ nihil ab eo dictũ pᷣtermiſeri:vide ne h̊ iceir⸗
co feceri:vt vraʒ caluniã declinarẽ:ne me dice
retis q̃ ab eo foꝛtit᷑ ſunt dicta tacuiſſe.⁊ illuʒ in
greco robuſtiꝰdiſputare. NPoſui oia lʒ bꝛeuiꝰ
q̃ in greco reperi:vt nihil haberẽt diſcipuli eiꝰ
noui:qð latinoꝝ auribꝰingererẽt.Faciliꝰ ei no
ta qᷓ; repẽtina ↄtẽnimus. Expoſita ãt interöõta
tione eius qͥd in fine capłi dixerimus: auſculta
NHõ em ait apłs. Elegit nos a ↄſtitutõe mũdi:
vt eẽmus ſcti ⁊ imaculati:vᷣ elegit nos vt eẽmnꝰ
ſci ⁊ imaculati.h̊ ẽ qͥdẽ ſci ⁊ imaculati añ nõ fui
mus: vt poſtea eſſemus. Qõð ⁊ ð pctõꝛibus ad
melioꝛa ↄuũᷣſis dici põt.Et ſtabit illa ſnia. Non
iuſtificabit᷑ in ↄſpectu tuo oĩs viuens.i.in tota

vita ſua:in oĩ qͥ in mũdo iſto vᷣſatus ẽ tpe.Qð

Qq́ddẽ ita intellectũ ⁊ aduſum eũ facit:qͥ anqᷓ; mũ
dus ſieret:aias diẽ eẽ electas ꝓpt᷑ ſcitatẽ ⁊ nul
lũ vitiũ pctõꝝ.Nõ em (vt añ iã diximꝰ)eligüt̃
NPaulus:⁊ ꝗ ei ſiles ſunt qͥ erãt ſcti ⁊ imaculati
ß eligunt᷑ ⁊ pᷣſciunt᷑: vt in ↄſequẽti vita ꝑ opa
Atq; vtutes ſcti ⁊ imaculati fiat. Et audet qͥſq
elegit in ipᷣo nos añ ↄſtitutionẽ mũdi: vt eẽemꝰ2

poſt hmõi ſniaʒ:nos Oꝛigenis hereſeos accu⸗

ſare:Hecẽ ⁊ octo ferme anni ſunt:ex qͥ iſtos di
ctaui libꝛos: co tꝑe qͥ Oꝛigenis nomẽ floꝛebar
in mũdo:qͥ Periarchõ illiꝰopꝰlatine aures igs
noꝛabãt. Et tñ ꝓfeſſus ſum fidẽ meaʒ:⁊ qͥd mi⸗
hi diſpliceret onñdi. Ex qͥ etiã ſi in ceteris aliqͥd
hereticũ mõſtrare potuiſſet inimicus:nõ tã do

gmatũ pᷣſoꝝ:q̃ h ⁊ in alis ſepe dãnaui:quam

Pfßiſcui tenerer macula erroꝛis. Scom locum
quẽ mihi ab eo repᷣhẽſum frat᷑ oſtẽdit:qͥ valde

friuolus ẽ: ⁊ apta ſui ꝓfert caluniã ponã bꝛeui
ter. In eo teſtimonio vbi Paulus loquit᷑:ſedẽ

eũ faciẽs ad dexterã ſuã in celeſtibus:ſuꝑ oẽm

pᷣncipatũ:⁊ ptãtẽ:⁊ vᷣtutẽ:⁊ dñationẽ:⁊ oẽ no

mẽ qð nominat᷑:non ſolũ in hoc ſeculo:ſᷣ etiaʒ
in futuro poſt multiplicẽ expoſitionẽ:cũ ad mi
niſtroꝝ dei officia pueniſſem: ⁊ de pᷣncipatibꝰ
ac ptãtibus ⁊ vtutibus ⁊ dñationibus dicerẽ:
etiã hoc addidi. Neceſſe ẽ vt ſubiectos habeãt
⁊ timẽtes ſe:⁊ ſeruiẽtes ſibi ⁊ eos qͥ a ſua foꝛti⸗

tudine roboꝛent᷑:q diſtributões officioꝝ:nõ ſo
lũ in pñtiaꝝ: ſᷣ etiã in futuro ſe eculo erunt: vt
ſingulos ꝓfectus ⁊ honoꝛes:aſcẽſiões ⁊ deſcẽ⸗

ſiones: vel creſcat aliqͥd vel decreſcat:⁊ ſᷣ alia

atq; alia ptãte:vtute:pᷣncipatu:⁊ dñatiõe fiat.

Et poſt exẽplũ terreni regis:totãq; palatij de⸗

Uo

yhtione.

aadenoſt
dſontrege
ſeytentu
eungelo.
pellank:

ans. G

gepfecnu⸗
ſestiucten
oſuiſn
ꝛcherubin
Gfüirnatk⸗
ſaofficor
nat. Aus
Wrielate
ſtcushi
ſuutrſſce
DMhelico
gordeonea

nheloosre

ao:g dici
fietbusat
teſognos
Repoſcien
Aaige
fisſunot
ſonoſce
ſyitaba
ferebj.
dicet. n.
ſerinſecu
lleadila
dllgetisle
aſl fateo⸗
bliſohen
beiſtiut
Uapiuſſen
Nricelecto
gleinceläl
pniübreni
eiſapnag

locſpobi
dilgatelect

Doen⸗ 1
Uogamnod
funeadiic
mnitansn
fesſuntfi
ſunerſerde
dnsſupte
diͦſcotlib
rpoſiim⸗
nobgetb⸗
hiponder
dbi eſu j
hneligg

tünepnn⸗
Meleſenne

Nitenebſeif⸗
Menenedice

alle rüin
Uscahee
güdſcheles

üfelei
Nſiinnan.

Umus: auſla

Ntüuoenid.
GünosNR eine
galemtütifi.
röpairduse.

irillaſctn Non
niuens iinton
ſaus etpe
faclranͤfi
ppeſaäminnl
dirin gi⸗

Utſcirimuig

grijmnp
Kudadſ
Ebertcosator⸗

rrcrsſtosdi

isnonekcndar

OPbtveruntsſ—

linentird⸗
Gincamnsi
imicusnötid.
pedänenl gen
6. Sönboomn
otidieg d⸗
Mniiponibren
laloaitſcc⸗

tbratſneen

arore:teſß
Ceſecllorfeli

„

Gſad
oſtoneli,

.

o. Cxv
Tractatus III Epiſtola XXXIX

ſcriptionẽ: ꝑ quã diuerſa miniſterioꝝ dei offi⸗
cia demõſtrabã: addidi:⁊ putamus deuʒ dñm
dñioꝝ:regẽq; regnantiũ ſimplici tm miniſterio

eſſe ↄtentũ. Quõ archangelus nõ ðꝛ.niſi qͥ poꝛ

S angeloꝝ:ſic pᷣncipatus ⁊ ptãtes⁊ dñatões nõ

aſpellant᷑:niſi ſbiectos alis habeãt inferioꝛes
Sdus. Sin aũt putat iccirco me Oꝛigenẽ ſeqᷣ:
qꝛ ꝓfectus ⁊ honoꝛes ⁊ aſcẽſiones ⁊ deſcenſio
nes:incremẽta ⁊ munitiões in expoſitõne mea
poſui:ſciat multũ inteſſe de angelis ⁊ ſeraphin

cherubin dicere demones:⁊ hoies fieri quod

affirmat Oꝛigenes: ⁊ ipᷣos int᷑ ſe angelos diü⸗
ſa officioꝝ gña eſſe ſoꝛtitos:qð eccłe nõ repug⸗

nat. Quõ int᷑ hoies oꝛdo dignitatũ ex laboꝛis

varietate diuſus ẽ: ⁊ cũ epᷣs ⁊ pbr̃:⁊ oĩs eccła⸗
ſticus gdus habeat oꝛdinẽ ſuũ: ⁊ tñ oẽs hoĩes
ſint:ſic ⁊ int᷑ ãẽgelos merita eſſe diuerſa: ⁊ tñ in

Angelica oẽs ꝑſiſtere dignitate. Nec aduerte le

croꝛ de angelis hoĩes fieri:nec rurſum homies

gngelos refoꝛmari. Tertius ẽ repᷣhenſionis lo

cus: ꝙ dicẽte aplło vt oñderet in ſeculis ſuꝑue
niẽtibus abundãtes diuitias gr̃e ſue in bonita⸗

te ſuꝑ nos in xpᷣo Jeſu: nos triplicẽ expoſitio⸗

nẽ poſuimus. In pᷣma qd nob videret᷑: in ſcðᷣa
q̃ͥd Oꝛigenes opponeret:in tertia qd Apollina
ris ſimpłr explanaret. Quoꝝ ſi noia nõ poſui:
ignoſce verecũdie mee:nõ debui eos carꝑe:qͥs
imitabar ex ꝑte:⁊ qͥꝝ in latinã linguã ſnias trãſ
ferebã.Sʒ dixi qͥ diligẽs lectoꝛ ẽ: ſtati reqᷣret ⁊
dicet.⁊ rurſus in fine:aliꝰ vo h̊ qð ait:vt oñde
ret in ſecułſuꝑpueniẽtibꝰabũdates diuitias gre

ſue: ad illã intelligẽtiã trãſferret:ecce inqͥes ſub

diligẽtis lectoꝛis ꝓſona Oꝛigenis ſnias expli⸗

caſti.fateoꝛ erroꝛẽ.nõ debui diligentẽ dicere: h

blaſphemũ.qð ſi feciſſem: ⁊ aliqᷣ ſciſſem vatici⸗
nio te iſtiuſmõi nenias ſectatuꝝ:etiã calũnie v
ba vitaſſem. Srãde crimẽ ſi Oꝛigenẽ diligẽteʒ

dixi eẽ lectoꝛẽ:cuiꝰ.lxx.libꝛos inpᷣtatus ſum:
quẽ in celũ laudibꝰtuli: ꝓ q̃ͥ ↄpulſus ſum añ bi
enniũ bꝛeui libello tuis ↄ me pᷣconijs rñdẽ. Ec
cleſiaꝝꝑ magrm a me dictũ eſſe Oꝛigenẽ in tuis
laudibꝰobijcis.⁊ putas:qꝙ ꝑtimeſcẽ debeam ſi
Diligẽtẽ lectoꝛẽ me illũ dixiſſe inimicꝰ accuſes.
HSolemꝰ ⁊ negociatoꝛes ꝑciſſimos:⁊ frugi ſer⸗
uos: ⁊ modeſtos pedagogos: ⁊ argutiſſimos
fures diligẽtes vocare.Et in euangelio villic

iniqᷣtatis pꝛudẽter qᷓdam feciſſe ðꝛ: ⁊ pꝛudẽtio⸗
res ſunt filij huius ſeculi filis lucis in gñatõne
ſua.⁊ ſerpẽs ſapiẽtioꝛ omibus beſtijs: q̃s fecit
dñs ſuꝑ terrã.Quartus repᷣhẽſionis locꝰ exoꝛ
diũ ſcði libꝛi poſſidet:in qͥ NMauli teſtimonium

expoſuimꝰ. Huiꝰrei gra ego vinctłe Jeſu xpᷣi ꝓ

vob gẽtibꝰ. ⁊ qꝛ ꝑ ſe locꝰipᷣe manifeſtꝰẽ:eaʒ tm
ptẽ ponã explanatõis:q̃ patet calũnie. Ninctũ
xp̃ᷣi ieſu Paulũ eſſe ꝓ gẽtibꝰpõt ⁊ de martyrio
intelligi: Rome in vicula ↄiectus hãc eplaʒ

milſerit eo tpeq; ad Ohilemonẽ 2 ad Colocen⸗
ſes ⁊ Philippẽſes in alio loco ſcpᷣtas eſſe mon⸗

ſtrauimꝰ. Ael certe qꝛ in płimis locis lectũ eſt
vinculuʒ aĩe coꝛpus:̊ dici q̃ͥ qſi cauſa teneat᷑
in carcere: dicimus ꝓpt᷑ea Maulũ coꝛꝑis nexi
bus coerceri: nec reuerti ⁊ eſſe cũ xpᷣo: vt perfe

cta in gẽtes ꝑ eũ pᷣdicatio impleat᷑:lʒ qdã aliuzʒ

ſenſum in h̊ loco introducãt: ꝙ MPaulus pdeſti
natus ⁊ ſctificatus ex vtero mr̃is ſue ad pꝛedi⸗
catõeʒ gentiũ añqᷓ; naſceret᷑:poſtea vincla car⸗

nis accepit.Et in ̊ loco triplicẽ:vt ſupꝛa expo

ſitionẽ poſui. In pᷣma qd mihi videret: in ſecũ

da ad Oꝛigenes aſſeret. in tertia qͥd Apollina
ris qᷓ illius vadẽs dogmata ſentiret.Lege gre

cos ↄmentarios vſq; huc:⁊ niſi ita reppereris:
crimẽ fateboꝛ. Qð ẽ in iſto loco pctm meũ⸗Il⸗
lud nimiꝝ ꝓ qͥ ſupꝛa rñdi: q̃re nõ eos a qbꝰ di⸗
cta ſunt noiarim. Supꝑfluũ erat ꝑ ſingula apłi

teſtimonia eoꝝ nomia ponere:qͥꝝ me opuſcula

trãſſatuꝝ in pᷣfatõe ſignauerã. Et tñ vinctã di⸗
cit aiaʒ: donec ad xpᷣm redeat:⁊ in reſurrectio⸗
nis glaʒ coꝛruptiuũ ⁊ moꝛtale coꝛpꝰ incoꝛrupti

one ⁊ ĩmoꝛtalitate ↄmutet.non abſurde intelli

getie ẽ. Vñ ⁊ apłs. Miſer ego inqᷣt hõ:qͥs me

liberabit de coꝛpe moꝛtis huiꝰ: Coꝛpꝰ moꝛtis

appellãs:qð vitijs ⁊ moꝛbis ⁊ ꝑturbatõnibꝰac
moꝛti ſubiaceat: donec cũ xpᷣo reſurgat in gla.
fragile pᷣus lutũ excoquat᷑ feruoꝛe ſpũſſcti in
teſtã ſolidiſſimã: demutãs głiaʒ non naturam.

Quitus locꝰ validiſſimus ẽ:in qͥ exponẽtes il⸗

lud apłi teſtimoniũ:ex q̊ totũ coꝛpus ⁊ ↄpactũ
⁊æ 2glutinatũ ꝑ omnẽ iũcturã ſubminiſtratõis
Fm opatõeʒ in mẽſurã vniuſcuiuſq; mẽbꝛi aug
mentũ coꝛpis facit in edificatõeʒ ſui in charita⸗
te:latiſſimã Oꝛigenis expoſitõeʒ ⁊ eoſdeʒ ſen⸗
ſus ꝑ diſa vba voluẽtẽ bꝛeui ſermone ↄſtrin⸗
ximus: nihil exẽplis ⁊ aſſertiõibus illius aufe⸗
rẽtes. Cunq; ꝑueniſſemus ad finẽ:hec ſubieci⸗
mus. Igit᷑ ⁊ in reſtitutõe oim: qñ coꝛpus totiꝰ
eccłe nũc diſpſum atq; laceratũ verus medicꝰ
xps Jeſus ſanaturꝰ aduenerit: vnuſquiſq; ſᷣm

menſurã fidei ⁊ agnitõis filij dei:quẽ iðᷣo agſcẽ

dꝛ.qꝛ pᷣus nouerat: ⁊ poſtea noſſe deſijt:ſuũ re⸗
cipiet locũ.⁊ incipiet id eſſe qð fuerat.ita tñ vt

ñ iuxta hereſim aliã oẽs in vna etate ſint.i.oẽs
in angelos refoꝛment᷑.vᷣ vnũqðq; mẽbꝝ iuxta

menſuram ⁊ officium ſuum ꝑfectum ſit. Verbi

gra:vt angelus refuga id eſſe incipiat: qð crea

tus eſt vt homo qͥ de ꝑadiſo fuerat eicctus: ad
culturã iteꝝ ꝑadiſi reſtituat᷑:⁊ reliq. Miroꝛ te

hoĩeʒ pꝛudẽtiſſimũ nõ intellexiſſe artem expo⸗
ſitionis mee.Qñ em̃ dico(ita tñ vt nõ iux aliã

hereſim omnes in vna etate ſint poſiti.i.omẽs

in angelos refoꝛment᷑)oſtẽdo:⁊ ea de qbus di⸗
ſputo eſſe heretica:⁊ ab alia hereſij diſcrepare.
Que ſunt ergo due hereſes: Ana q dicit:om̃s
6 2

Pars

rõnabiles creaturas in angelos refoꝛmari. Al⸗

tera q̃ aſſerit vnumquodq; in reſtitutiõe mũdi
d foꝛe qð ↄditũ ẽ. VUerbi gra. qꝛ ex ãgeł demo
nes ſunt: rurſum demones ãgelos fieri: ⁊ aias
hoĩm ita vt ſunt ↄdite: nõ in agelos:ſᷣ in id qð

a deo ſunt ndite refoꝛmari:vt ⁊ iuſti ⁊ pctõꝛes
eq̃les fiãt. DOeniq; vt ſcias me nõ meã explicaſ⸗
ſe ſniaʒ: int᷑ ſe hereſes ↄpaſſe:q̃ꝝ vtrãq; i gre
co legerã:diſputatõeʒ meã hoc fine ↄpleui. IJc
circo (vt ſupꝛa diximꝰ)hec apð nos obſcurio⸗
raſunt: qꝛ AXιοραv3— -6dicunt in greco: *

oẽs vie ſi de alia in aliã ling⸗

uã trãſferãt᷑ ad vbũ qͥbuſdã q̃ſi ſentibꝰ oꝛõnis

ſenſus ⁊ germina ſuffocant᷑: niſi eadẽ in gre⸗

Core pereris:qcqᷣd dictũ ẽ meũ putabo. Sex⸗
tũ qð ⁊ extremũ mihi obijcẽ ðꝛ ſi ñ nihil in me⸗

dio frat oblitꝰẽ. Cur illũ locũ apłi interpᷣtãs v
bi ait. Qui vxoꝛẽ ſuã diligit: ſeipᷣm diligit. Me

mo em vnq; ſuã carnẽ odit:cũ moꝛbo regio la⸗

boꝛãtes pthiſi ⁊ cãcere ⁊ diſtillatiõibus moꝛtẽ

yite pᷣferqt: ⁊ ſua oderit coꝛꝑa:⁊ ſtatim qͥd iſße
ſentir adiũxi. magis itaq; ad tropica intelligẽ

tiꝗ ſermo referat᷑. Qñ dico tropice:doceo veꝝ

nõ eſſe qd dðꝛ: ᷣ allegoꝛie nubilo figuratũ. Po⸗
namus tñ illa vba qᷓ in Oꝛigenis libꝛo tertio cõ

tinent᷑. Dicamul. q; illã carnẽ qᷓ viſura ſit ſalu⸗
tare dei aia diligat: ⁊ nutriat:⁊ foueat eã diſci⸗

plinis erudiẽs: ⁊ celeſti ſaginãs pãe: ⁊ xi ſang
uine irrigãs vt refecta⁊ nitida poſſit libero cur

ſu viro ſeqͥ:⁊ nulla debilitate ⁊ pondẽ pᷣãuari.

Mulchꝛe etiã in ſiłitudinẽ xpi nutrientis ⁊ fo⸗

uetis ecclaʒ ⁊ dicẽtis ad lhierłm. Quotiẽs vo⸗

lui ↄgregare filios tuos: vt gallina congregat

pullos ſuos ſub alas ſuas:⁊ noluiſti?Aie q;ᷓ fo

uẽt coꝛꝑa ſua: vt coꝛruptiuũ hoc induat incoꝛ⸗
ruptõeʒ: ⁊ alax leuitate ſuſpẽſum in aerẽ facili

us ſubleuet᷑. Foueamus igit᷑ viri vxoꝛes nr̃as

vt aie nre coꝛpa: vt 2 Vxoꝛes i viros ⁊ coꝛꝑa re
digant᷑ in aias:⁊ neq̃qᷓ; ſit ſexuũ vlla diuſitas.

—

Sʒ quõ apud ãgelos non E vir ⁊ mulier: ita ⁊

nosq ſiles angelis futuri ſumus:iã nüuc incipi⸗
amus eſſe qð nobſ̃ in celeſtibus repꝛomiſſum ẽ.

Supꝛa ſimplicẽ expoſitõʒ q̃ nobᷣ in teſtimonio
iſto eſſe videbat᷑ expᷣſſimus dicẽtes. Quantuʒ

ad ſimplicẽ intelligentiã ptinet: ⁊ ſcãʒ int᷑ virũ
⁊ vxoꝛẽ charitatẽ:pᷣcepto h̊ nũc iubemur vt nu

triamus ⁊ foueamus ↄiuges:vt.ſ.eis victuz
veſtitũ: ⁊ ea q̃ ſunt neceſſaria pꝛebeamus.ihec
nt̃a ſnia ẽ. Igit᷑ oẽ qdð ſequit᷑ dicentes: opponi
nob põt: ondimus nõ ex nr̃a: ſ ex ↄdicẽtiũ ĩtel
ligi debere ꝑſona. Que cũ ſit bꝛeuis ⁊ abſolu⸗
ta rnſio:⁊ iux id qð ſupꝛa diximus:etiã allego
rie vmbꝛis de eo qð ẽ ad id qð nõ erat depꝛaua

ta:tñ accedã ꝓpius: ⁊ ſciſcitaboꝛ qͥd tibi i hac

diſputatõe diſpliceat. Mẽpe qꝛ dixeri aias: vt
yiros fouere:q̃ſi vxoꝛes coꝛꝑa ſua vt coꝛrupti

I

uũ hoc induat incoꝛruptõeʒ nõ mutonaturam

coꝛpoꝝ:ł augeo glaʒ:necnõ qð ſequitw᷑ aliaꝝ le
uitate ſuſpẽſum in aerẽ facilius ſubleuet᷑:qꝛ a⸗

las aſſumit.i.immoꝛtalitatẽ:vt leuius ad celuʒ
volet: nõ ꝑdit eſſe qð fuerat. Sʒ dices mouẽt
me q ſequunt᷑. Foueamus igit᷑ ⁊ viri vxoꝛes ?z—⁊
aie nr̃e coꝛpa:vt ⁊ vxoꝛes in viros:⁊ coꝛpa re⸗
digant᷑ in aias:⁊ neq̃qᷓ; ſit ſexuũ vlla diuerſitas
ſᷣ quõ apud angelos nõ ẽ vir neq; mulier:ita

nos qͥ ſiles angelis futuri ſumus iã nüc incipi⸗
amus eſſe in terris:qð nobis in celeſtibus rep⸗

miſſum ẽ. Recte mouerent miſi poſt poꝛa dixiſ⸗

ſem: iã nũc incipiamus eẽ qð nob in celeſtibus
re ꝓmiſſuʒ ẽ.qñ dico h̊ eẽ incipiamus in terris:

naturã nõ tollo ſexuũ:ſᷣ libidinẽ ⁊ coitũ viri ⁊
vxoꝛis aufero dicẽte apoſtolo.Tps bꝛeue reli
quũ ẽ:vt ⁊ qͥ hñt vxoꝛes ſic ſint ãſi nõ habeãt.
Et dñs introgatus in euãgelio.Cuius de ſep⸗
tẽ fratribus in reſurrectõe eſſe deberet ait. Er⸗
ratis neſciẽtes ſcᷣturas: neq; vtutẽ dei. IJnre
ſurrectõe em neq; nubẽt neq; nubent᷑: ſ erũt ſi
cut ãgeli dei in celo.Et reuera vbi inter virũ
mulierẽ caſtitas ẽ: nec vir incipit eſſe:nec feia:
htz adhuc in coꝛꝑe poſiti mutant᷑ in angelos:in
qbus ñ ẽ vir neq; mulier. Qõð ⁊ in alio loco ab

eodem apoſtolo ðꝛ. Quicũq; in xp̃o baptiʒati

eſtis: xpᷣm induiſtis:nõ eſt iudeus neq; grecus
nõ ſeruus neq; liber: nõ ẽ maſculus neq; femia

Om̃s em̃ vnũ vos eſtis in xpᷣo Jeſu.Sed qm

de pfragoſis ⁊ aſꝑis locis enatauit oꝛõ: ⁊ here
ſeos crimẽ impactũ tota frõtis libertate reſi pui
inus:ad alias eius accuſatõis ꝑtes: qͥbus nos
moꝛdere nitit᷑:trãſeamꝰ.E qͥbus pᷣma ẽ meho⸗

minẽ maledicũ oĩm detractoꝛẽ in pᷣceſſoꝛes me

os genuinũ ſꝑ infigere.Det vnũ:cuius in opu

ſculis meis nomẽ taxaueri:vel quẽ iux̃ artẽ illi

us:figurata laude ꝑſtrinxeri. Sin ãtg inuidos

loqr:⁊.L. lanuinũ vł Aſſiniũ Pollionẽ ð gñe

Coꝛneliox ſtili mei mucro ↄuulnerat:ſi hyſtri⸗
cule ⁊ liuide mẽtis hoieʒ a me ſubmoueo:⁊ ad

vnũ ſtipitẽ cũcta igcula dirigo:qͥd vulnera ſua
patit᷑ in multos: Qui ex impaciẽtia rñdẽdi oñ
dit ſe eſſe qͥ petit᷑. Obijcit mihi mixtũ piurium
ſacrilegio: qð in libꝛo qͥ ad inſtituenda xpᷣi vgi

nẽ loqr añ tribunal iudicis doꝛmiẽs pollicitus

ſim: nũqᷓ; me lr̃is ſecularibus datuꝝ oꝑaʒ:⁊ ni
hilominꝰ dãnate eruditõis intdũ memieri.Ni
mix iſte ẽ SaluſtianꝰCalphurniꝰqͥ nob ꝑ mag
nũ oꝛatoꝛẽ nõ magnã mouerat q̃ſtionẽ cui libel
lo bꝛeui ſatiſſecimus. Nunc qðs inſtat ꝓ ſacrile

gio atq; ꝑiurio ſomnij rñdẽdũ ẽ. Dixi me ſecu⸗
lares lras deinceps nõ lectuxꝝ.ð futuro ſpõſio

non de pᷣterito facta ẽ mẽoꝛie abolitio.Et quõ

—à

inqes tenes:qð tãto tꝑe nõ releg: Rurſuʒ ſi a

liqͥd ð veffibꝰlibrj rñdero.⁊ dixero:adeo ĩ tene

risoſueſcẽ młtũ ẽ:dũ renuo crimẽ icurro.Et ꝓ

Cooc

vſ olo⸗
(orlop.

Egocerte:

geirvtimit

dieriſiſe.
cellilasſen
adhornbil

eſſecaptuu

fecaluocap⸗
lulusrrſun

(aunere Ci

dipicuolt
rinliin
ingeniolin
nulleaidi
ſn logoitin
ſeno lias
nemgfodia

yolectican/

Sſocis

q bo⸗

pſeudomenit
mrepoſtan
ibert
Sargtein
didic. Et
libilfat
T vix dile
doꝛe trufe
lumè:trſe
zmis lbeis
ſgloꝛauttu
ͤdilertxes:
ſlvsint ecch
ninegtienis.
ns Leatis:
ſeſs:ßing
lgciſbive
Enosinhact
eloqzis
ſor velt
Denihaege
igeligizi
innodoleon
legeopato
feanſtcpiir
ſpucetegen
elebingle
mediniggf⸗
eemnane
diat ppba
necagulten
fonamart
monuä:ri
eſupterrae

Nehnlerſn

nteſthiere .
inuchu
Mumnsinnen
nitctüyf
Tsbai
mäſinoͤhtbei,
,Cuiusdeir
deheret ait

nubenk: eriti
wwiinter vii⸗
Ulteſſemerfit
i in ngelorn
rin doloon
zin po beptz
Mdeusneggus
Naulzfni
e gugi
umcuthee
lbeanterthui
ges dpranos
uezminehe

winelnsne.

tmi ansn

I1e

Nacritinili

iniinths

iͦ polenidſ⸗
Crnaarſͤbiſtt
eſbnanennfl
viͤtnnnnſu
bininipenun
ſtiumißifi
vonmispclain
nn i
ntdünenien
umntiöhn
täftciu
cönlu enn
linine

Tractatus II

meteſtimoniũ pferẽs h ipo arguoꝛ:quo def=en
oeſin lõgo ſermone texẽdũ ẽ᷑:qð ꝓbãt ↄſcie

uloꝝ. Quis vrjm nõ meminit infantie ſue.

Eg o certe: vt tibi hoim ſeueriſſimo riſum mo⸗
ueã:vt imiteris aliqñ Craſſum: quẽ ſełin vita ⁊ e eitt
ans ſomni exigis ſpoſionẽ. Ego te verius ſtri⸗

diẽ riſiſſe Lucilius:memi me pueꝝ curſitaſſe ꝑ

cellulas ſeruuloꝝ: diẽ feriatũ duxiſſe luſibus ?²
ad hoꝛribiliũ ꝑſonas pauẽtẽ ð̊ auie ſinu tracctu
eſſe captiuũ.Et qͥ magis ſtupeas: nunc cano ⁊

recaluo capite ſepe mihi videoꝛ ĩ ſomnis coma
tulus:⁊ ſumpta toga añ rhetoꝛẽ ↄtroũuſiolã de

clamare. Cũq; exꝑrectꝰfuero:qtuloꝛ me dicen vi ⸗
tã habes curioſitatẽ meoꝝ actuũ:vt qͥd doꝛmi

di piculo liberatũ. Crede mihi multa ad puruʒ

recoꝛdat᷑ infatia. Si lras didiciſſes oleretteſta
ingenioli tui:qͥ ſer fuiſſet ibuta. lanaꝝ cõchilia
nulle aq̃ diluũt. Etiã aſini ⁊ bꝛuta aiĩalia q;uis

in lõgo itinẽ nouerũt ſcðᷣo diuticula. Miraris

ſi ego l̃as latinas nõ ſum oblitꝰ:cũ tu grecas ſi

ne mgro didiceris:Septẽ modos ↄcluſionum

dyjalectica me elemẽta docuerunt:qͥd fignificet

fiαεα: q nos pnunciatũ poſſumꝰdicẽ quõ

abſq; vbo ⁊ noie nulla ſnia fit. Soꝛitax gdus:
pſeudomeni argutias:ſophiſmatũ fraudes:iu

rare poſſum me poſtqᷓ; egreſſus ð ſchola ſum h
nũqᷓ; oĩo legiſſe.bibẽdũ mihi erat igit ð letheo
gurgite iux fabulas poetaꝝ:ne arguar ſcire qð
didici. Et tu q̊ me ꝑuã crimiaris ſciaʒ:⁊ viderl
tibi l̃atꝰ atʒ rabi:rnde cur ſcribẽ aliq auſus ſis
⁊ viꝑꝝ diſeriiſſimũ Gregoꝛiũ pari eloquij ſplen
doꝛe trãſferre. AUñ tibi tãta vboꝝ copia:ſniaꝝ
lumẽ:trãſſationũ varietas:hoiĩ qͥ oꝛatoꝛiã vix
pmis libꝛis in adoleſcẽtia deguſtaſti.Aut ego

falloꝛ:aut tu Cyceronẽ occulte lectitas. Et iðo

tã diſert' es:mihiq; lectõis eiꝰcrimẽ intẽdis vt
ſolus int᷑ eccłiaſticos tractatoꝛes eloquẽtie flu⸗
mine głieris. lʒ magis phos ſeqͥ videaris: ſpi⸗

nas Eleãtis: ⁊ ↄtoꝛta Chꝛiſyppi nõ ex arte quã

neſcis: ð ingenij magnitudie. Et qm Stoyci
logicã ſibi vẽdicat:⁊ tu cuiꝰſcie deliramẽta cõ⸗

tẽmis:in hac pte epicureus es. MNec q̃ris quõ:ſ

qd loq̃ris. Quid em̃ ad te ptinet: ſi aliꝰ nõ intel

ligat:qͥd velis dicẽ:qꝛ nõ ad oẽs:łᷣ tuos loqr!⸗
Beniq; ⁊ ego ſcpᷣta tua relegẽs: qᷓqᷓ; int᷑dũ nõ
intelligã qͥd loq̃ris: ⁊ lHeraclytũ me legẽ putẽ:
tñ nõ doleo:nec me penitet tarditatis.Id ei in
legẽdo patioꝛ:qð tu pateris in ſcribẽdo.ſ̊ dice
res:ſi qᷣwiã vigilãs ꝓmiſiſſem. Nũc aũt nouũ
celebꝛitas loci⁊ ſcõꝝ ð toto oꝛbeↄuẽtus ſineret
me diuias ſcpᷣturas legẽ. In tm ſpacia nõ hẽo
externa meditãdi. Sʒ tñ q ſomnũ criminat᷑:au
diat pph̊ᷣaꝝ voces ſomnijs nõ eſſe credẽdũ.qꝛ
nec adulteriũ ſomni ducit me ad tartaꝝ:nec co

67 D

rona martyrij ĩ celũ leuat.Quotiẽs vidi me eẽ

moꝛtuũ: ⁊ in ſepulchꝛo poſitũ: Quotiẽs vola⸗
re ſuꝑ terras: ⁊ montes ac maria natatu aeris

ipudẽtie gen obijcit mibi ſomnũ meũ. Ntinaz

Epiſtola IXXIAX

trãſfretare⸗Cogat 7 menõ viuere: vel pennas

habere ꝑ latera: qꝛ vagis imaginibus mens ſe
pe deluſa ẽ. Quãti in ſomnis diuites:aꝑt ocu⸗

lis repete mẽdici ſunt: Sitiẽtes flumia bibunt
⁊ expꝑrecti ſiccis faucibꝰeſtuãt.Tu ãt a me eſtu

ctiuſq;ↄueniz. Feciſti oĩa qᷓ in baptiſmate ꝓmi
ſiſti: QAuicq̃d moachi vocabulũ flagitat:noſiꝝ
vterq; ↄpleuit:Caue qᷓſo:ne ꝑ trabẽ tuã feſtu⸗

cã meã videas. Inuitus loqᷣr: ⁊ retractãtẽ ling
uã doloꝛ in vᷣba ↄpellit. Nõ tibi ſufficiũt: q de

vigilãte ↄfingis:niſi ⁊ ſomnia crimineris. Tã⸗

ens feceri: dixeri ve me diſcutias. Mꝛetmitto

q̃ʒ me loquẽs ꝓpoſitũ tuũ deturbaſti:q in de

pompatiõeʒ oium xp̃ianoꝝ ? vᷣbis ⁊ oꝑe fece⸗
ris. Hoc vnum denuncio:⁊ repetens iterum

monebo. Coꝛnutã beſtiã petis: ⁊ niſi cauerẽ il⸗
lud apłi: maledici regnũ dei nõ poſſidebunt:⁊

—

moꝛdẽtes inuicẽↄſumpti eſtis ab inuicẽ: iã nũc

ſentires de ꝑuula: ſubdolaq; ↄcoꝛdia magnaʒ

tibi in mũdo oꝛtã eſſe diſcoꝛdia. Quid tibi pꝛo⸗
deſt: apud notos ꝑit᷑ ⁊ ignotos in nos maledi⸗

cta ↄgerere⸗ An qꝛ Oꝛigeniſte nõ ſumꝰ ⁊ in ce⸗

lo nos peccaſſe neicimꝰ: in terris arguimur pec

catoꝛes:Et ideo in ↄcoꝛdiã rediuimus: vt mi⸗
hiloqͥ ↄ hereticos nõ liceret. Abi illos deſcrip
ſero tu te apetitũ me putes. Quãdiu nõ renue
bam laudatõeʒ tuã:ſeqbaris vt mgrm:fratrem
⁊ collegã vocabas:⁊ catholicũ in oibus fateba
ris. Poſtq; vo agnoui laudes tuas: v me indi

gnũ tãti viri pᷣconio iudicaui:ilico Vtis ſtilum

oĩa laudata pus vituꝑas: de eodẽ oꝛe ⁊ dul⸗
ce ꝓferẽs ⁊ amaꝝ. Sẽtis ne qͥd taceam⸗ Quot

eſtuãti pectoꝛi vba nõ ↄmodẽ:Et cũ pſalmiſta

loq̃r. Pone dñe cuſtodiã oꝛi meo: ⁊ oſtium cir
cũſtãtie labis meis. HNõ declines coꝛmeũ in v
ba malitie. Et alibi. Cũ ↄſiſteret aduerſum me
peccatoꝛ:obmutui.⁊ humiliatꝰſum ⁊ ſului a bo
nis. Et rurſus. Factus ſum q̃ſi hõ nõ audiens
nec hũs in oꝛe ſuo redargutoes:ſᷣ ꝓ me Vltoꝛ ti
bi dñs rñdebit:qͥ dicit ꝑ ꝓphetã.Da mihi vin
dictã: ⁊ ego retribuã dicit dñs.Et in alio loco.
Sedẽs aduſus frẽz loãbaris: ⁊ aduſus filium
mris tue ponebas ſcãdalũ. Hec feciſti ⁊ tacui:
exiſtimaſti iniq: ꝙ ero tui ſilis: arguamte: ⁊ ſta
tuã qᷓ faciẽ tuã: vt in te videas ↄdẽnata: ꝗ falſo
in alio criminaris. Audio pᷣterea obijci mihia
Chꝛyſogono ſectatoꝛe eius: cur in baptiſmate
dixeri: vniuſa pctã dimitti:⁊ moꝛtuo bimarito
nouũ viꝑ in Epo reſurgẽ: atq; iſtiuſmõi ſacer⸗
dotes in ecckijs eſſe nõnullos. Cui bꝛeui ſermo⸗
ne rñdebo. hñt libellũ quẽ in crimẽ vocãat: ille

rñdeat.hũc ſua diſputatõe ſubůtat: ⁊ ſcpᷣta ſch

tis arguat. Qui auſteritate frõtis ⁊ Zctis ruga
tiſq; naribꝰↄcaua vba trutinat᷑: ſctitatẽ apð
K*“WE

. .
„* = . . . * . . . .
* . . D * ”M

yulgus ibileſilatorigoꝛe metik. Audiatnos

itex ꝓclamãtes:veterẽ Adã in lauacro totum
moꝛi: v nouũ cũ xpᷣo in baptiſmate ſuſcitari.ꝑi

recoitũ.i.terrenũ ⁊ naſci ſuꝑceleſtẽ. hec dici-⸗
mus ñ qͥ po ꝓpitio xpᷣo hac qſtione teneamur
inttrogatia fribꝰqͥd nobᷣ videret᷑:rñdimꝰ:nul “

li piudicãtes ſeqͥ qd velit: nec alteriꝰdecretum
nr̃a ſnia ſubutẽtes.Neq; em ãbimꝰ ad ſacerdo

riũ:qͥ latemꝰin celluł nec hũilitate danata:epa
tũ auro redimẽ feſtinamꝰ:nec electũ põtiſicẽ a

deo:rebelli cupimꝰmẽte iugulare:nec fauendo
hereticis:hereticos nos docemꝰ.pecunias nec

habemnec hr̃e voluimꝰ hũñtes victũ ⁊ veſtitũ
his ↄtẽti ſumꝰ. Illud ð aſcẽſ. oꝛe mõtis dñici iu

git᷑ decãtãtes.q̃ pecuniã ſuã nõ dedit ad vſurã
⁊ mũera ſuꝑ innocẽtẽ nõ accepit. Qui facit hᷣ:
Argumẽtũ in ſcᷣm libꝑ 3 Ruffinn.
OEclibello Hieronymꝰ Ruffini apolo⸗

h giã ad Anaſtaſiũ Romanũ epᷣm ſcötãa
⁊ libꝝ Oꝛigenis defenſiõis ab eo editũ

vel trãſlatũ:arguit dicẽs:nõ ſniaꝝ tm: ſ etiã q̃
vboꝝ vitijs ſcatẽ ſebſit arguit falſitat ꝓ epła
pnie:ſub eiꝰnoie ſchᷣta:⁊ calũniã ſigillatõis.lxx
interpᷣtũ ↄfutat. oñdẽs ex inſertis pᷣfatiũculis
eoꝝ ſtudio nuſq; detraxiſe.
Sscti hieronimi pbr̃i doctoꝛis illuſtriſſimi

defẽſionis ſue ↄ Ruffinũ:ad Mãmachiũ liber

ſecüdus inciptitt. Epla. xXI.

h mnminibus imo p crimibꝰmeis:q̃ in
me qndã ſubdolus laudatoꝛ igeſ-⸗

ſit: ⁊ diſcipuli eiꝰ ↄſtãtius arguũt
nõ vt debui:vᷣ vt potui: moderato laboꝛe rñdi
NPꝛopoſitü e mihi ẽ:nõ tã alios accuſare qᷓ;
me defendẽ. Veniã ad apologiã eiꝰ:q̃ ſc Ana
ſtaſio Romane vꝛbᷣ epo ſatiſfacẽ nitit. Et ĩ de⸗
fenſionẽ ſui:mihi rurſum calüniã inſtruit:tan⸗
tüq; me diligit: vt raptꝰturbine:⁊ in pfũda de

merſus: meũ potiſſimũ inuadat pedẽ: vt mecũ

aut liberet᷑:aut ꝑeat.Diẽ ſe pᷣmũ rñdere rumo
ribus:qͥbꝰilliꝰ Rome carpat᷑ fides homis ꝓba
tiſſimi tã in fede qᷓ; in charitate dei. Et niſ poſt
xxx.ãnos parẽtibus redditꝰ nollet eos deſere⸗
re:qͥs t tarde viderat: ne inhũanus putaret᷑:
aut durus:⁊ tq lõgi itineris laboꝛe fragilioꝛ ad
iterãdos laboꝛes eẽt inſirmus:ipᷣm venire vo⸗

luiſſe. Qð qꝛ nõ fecerit:̊ latratoꝛes ſuos miſi)

ſe baculũ lr̃aꝝ:quẽ ille teneret in dextera:⁊ ſeui
entes ) ſe abigeret canes. Si ꝓbatꝰ ẽ cũctis:⁊
maxie ipᷣi cui ſcribit epo in ſide ⁊ charitate dei
ꝓbatiſſimo:quõ Rome moꝛdet᷑ ⁊ carpit᷑:⁊ ap
petite eſtimatõis eiꝰ fama crebꝛeſcit: Geide cu

ius ẽ hüilitatis ꝓbati ſe dicẽ in ſide ? charitate

nõ mouebit᷑ in etnüũ.Ergo qͥnõ facit:iã coꝛruit

— 4
— . .— *

dei: cü apki petãt. Oñe auge nobᷣ fidẽ audiäst
Si habueritis fides:vt gnũ ſynapis. vadim
dicat᷑ Petꝝ. Modice ſidei:qre dubitaſti:qͥd
loqr de charitate:q̃ ſide ⁊ ſpe maioꝛ ẽ: ⁊ quem
NMaulus optat potiꝰ qᷓ; pᷣſumit:ſine q̃̊ ⁊ marty⸗

rio ſanguis effuſus:coꝛpuſq; flãmis traditũ co

ronõ nõ hʒ pᷣmioꝝ.aꝝ vtrãq; iſte ſic ſibi ven
Ddicat: vt tñ ʒ ſe habeat latratoꝛes:qͥ niſi inflicti
põtificis baculo repellant᷑: latrare non ceſſent.
Illud vo ridiculũ:qð poſt.xxx.ãnos ad parẽ⸗
tes ſe reũſum eſſe iactat:hõ qͥ nec pr̃em hz nec

matrẽ.⁊ qͥs viuẽtes iuuenis dereliqͥt:moꝛtuos

gariq; ſermone cognatos ⁊ affines noĩat.qͥs qꝛ

nõ vult deſerẽ: ne inbũanus putaret᷑:aut durꝰ
iccirco patria derelicta Aqͥlegie habitat. eri

ditat᷑ Rome illa ꝓbatiſſima ſides eius: æ ſu⸗
pinus ⁊ laſſulꝰpoſt.xxx.ãnos ꝑ molliſſimũ fla⸗
minie iter venire nõ põt. Sicq; pᷣtẽdit lõgi iti⸗

neris laſſitudinẽ:q̃ſi.xxx.ãnis ſemꝑ cucurrerit
aut biẽnio Aqlegie ſedẽs pᷣteriti itineris labo
re ↄfectꝰ ſit.Carpamꝰ reliq̃:⁊ ipᷣa epłe eiꝰ vba

pãdam. Quauis igif᷑ñ fides nr̃a: pſecutõis he⸗
reticoꝝ tꝑe cũ in ſcã Alexãdrina ecckia degere⸗
mus: in carceribꝰ ⁊ exilijs q̃ ꝓ fide inferebant᷑:

Pbata ſit: miroꝛ ꝙ nõ adiecerit vinctꝰ IJhu xpᷣi
⁊liberatꝰ ſum ð oꝛe leonis.⁊ Alexãdrie ad be⸗
ſtias pugnaui:a curſum ↄſumaui:fidẽ ſeruaui

ſuꝑeſt mihi coꝛona iuſticie.Que maluʒ exilia:

q̃ͥs iſte carceres noĩat: Pudet me aptiſſimi mẽ

dacij:q̃ſi carceres ⁊ exilia abſ q; iudicũ ſenten⸗
tijs irrogent᷑. Nolo tñ ipᷣos ſcire carceres:⁊ q̃⸗

rum ꝓuinciaxꝝ ſe dicat exilia ſuſtinuiſſe. ⁊ vtiq
hjz3 copiã de multis carceribus ⁊ infinitl exilis
vnũ aliqð nominãdi. ꝓdat nobᷣ ↄfeſſionis ſue
acta:q̃ hucuſq; neſciuimꝰ:vt int᷑ alios AAlexan
ꝛie martyres huiꝰq; geſta recitemus 73latra
toꝛes ſuos poſſit dicẽ:de ceto nemo mihi mole

ſtus ſit. Ego em̃ ſtigmata dñi nr̃i Jeſu Rp̃i in

coꝛꝑe meo poꝛto.Tñ ⁊ ſiqᷣs ẽ qͥ veſ tẽptare ſidẽ
nr̃aʒ cupit:vel audire:vel diſcẽ:ſ. ciat ꝙ de tri⸗
nitate ita credimꝰ ⁊ reliqᷓ. Supꝛa qᷓ canes tuos
baculũ ep̃o poꝛrigis: qͥ ꝓ te munitus incedat.
Nic q̃ſi bigẽs dicis.Siqͥs ẽ qͥ tẽptare fidẽ no
ſtra cupit: denuo dubitas: cũ multoꝝ latratus
ad te vſq; ꝑueniũt.Nõ diſcutio parũꝑ elocuti

ones tuas: q̃̊s ⁊ tu ↄtẽnis ⁊ deſpicis: tm ſenſi⸗

bus rñdebo.Aliꝰ a te q̃rit᷑:⁊ ꝓ alio ſatiſfacis q

77

Arrij dogmata:iã Alexãdrie in carceribꝰ⁊ exvi
lijs dimicaueras non voce ſ ſanguie. Nũc ſup-
Oꝛigenis hereſi tibi calũniaↄmouet᷑. Nolo cu
res ᷓ ſana ſunt: vulnera medicare.Trinitatem
dicis vniꝰeẽ deitatis. Hoc toto credẽte iÄõ mun
do: puto ꝙ ⁊ demones ↄſiteant᷑ filiũ dei natu,“3

de Maria vᷣgie:⁊ carnẽ atʒ aiaʒ ſuſcepiſie.Si

arctiꝰqͥdẽ rogauero:ↄtẽtioſuʒ vocab.Si dicis

ſenex deſiderat:niſi foꝛte parẽtes militari vul⸗

asſcitede
Mariamn
ppeerit
Ptertrnd
leßktabein
nancktio⸗
minikefan
hübonal
abuteris:
nisſtiot
fectecan
terpueg
nereſunge
ſecalͤpt⸗
ſunt. Gzq
ſeeuqmon
Maria⸗
ſeraaozt
Wneurn
nuny
pinanez
ſonguis
mos tetig
li:zad qᷓ
elloq qſi
rpuer imt
bedelecta
ſbos ſurge
buoeunuch
Poroder
lauul
Nt ppri coꝛ
Aſbae,
nagss rdp⸗
äilndſanm
Dbolus:⸗
Glͤticin
nisheredit
eknisiguie
gcctpianyt
li Diin
bvboxyi
clus miran
Gdixerat
l dicerein
fepetiſſeri
hſnüputa
iminonf
holjenkein

firad

Dedn.

ei
N
rſiſtn
Weininttei
menonaeſen.
inngrlh⸗
Rliäkenons
önnn⸗
finanttis
Muarki nde
dehebine
eseisgh
pridtlögiic
npauanret
n ünenslobo⸗
Pneglee n
upſecnsbe⸗
geccludegere
ſdeinfarchn:
vinc' Zruri
Veridendte
maniſdiſenul
Aeninal,
netpeſinne

uitn
Granmati⸗
inſeenige

Erlfniienli⸗
wöjconsſe
ntiios Nun

cnennstenn

konenonkinge

itn genchi

ieſiheeſd⸗
hſcetcug dent

prn n⸗ o⸗

iſihunflin

An

Cractatus III

fſili dei hũane nature carnẽ atz aiaz ſuſcepiſſe:
oꝛo te vt abſq; ſtõacho rñdeas:aia iſta quã ſu⸗

ſcepit Jeſus:erat ne añq; naſceret᷑ ex Maria⸗
An in oꝛigie vgiali:q̃ ð ſpũſcõ naſcebat᷑:cũ coꝛ

poꝛe ſił creata ẽ. Nel iã in vtero coꝛꝑe ſigurato

ſtati facta ⁊ miſſa ẽ ð celo:E tribꝰvnũ qͥd ſenti

as ſcire deſidero. Si nõ fuit añqᷓ; naſceretur ex
Maria:nec dũ ꝗᷣaĩa Jeſu: ⁊ agebat aliqᷣd: ac
ꝓpt᷑ merita vtutũ poſtea facta ẽ aĩa eiꝰ. Si ce⸗

pit ex traduce: hũanaꝝ igit᷑ aiaꝝ:q̃s eknas fa⸗
tent᷑: ⁊ bꝛutoꝝ aĩantiũ:q̃ cũ coꝛꝑe diſſoluunt᷑ v
na ↄditio ẽ. Sin ãt figurato coꝛꝑe:ſtati creat᷑ ⁊
mittit᷑: fatere ſimpłr:⁊ nos ſcrupulo libera.Ni

hil bonũ loq̃ris ſᷣ occupatꝰin alijs:ſimplicitate
abuteris:⁊ pᷣſtigijs põpaq; vboꝝ herere nõ ſi⸗
nis q̃ſtioni. Quid inqᷣes:Heõ qſtio erat ð reſur
rectõe carnis:⁊ penis dyaboli: Fatere ̊ bꝛeui

ter:pureq; rñde.Nõ q̃ro qð ſcribis eandẽ car⸗

nẽ reſurgẽ:in q̃ viuimus:nullo mẽbꝛo ãputato

nec aliq̃ ꝑte coꝛꝑis deſecta. Hec em̃ tua verba

ſunt. Sʒ q̃ro qͥd Oꝛigenes negat:vtꝝ in eodeʒ
ſexu q̊ͥ moꝛtua ſunt coꝛꝑa ſuſcitẽt᷑. Et Maria

MMaria: Joãnes reſurgat Joãnes:anↄmixto
ſexu atq; turbato: nec vir nec feia ſit: ſᷣ vtrũq;
vel neutꝝ. Et an ipᷣa coꝛꝑa incoꝛrupta ⁊ imoꝛ⸗
talia: ⁊ vt argute pᷣmones: iux apłm ſpiritalia
ꝑmaneãt in er᷑nũ: ⁊ nõ ſolum coꝛꝑa:b carnes ⁊
ſanguis infuſus venis ⁊ oſſibꝰirrigatꝰ:q̃ Tho
mas tetigit. An certe paulati reſoluant᷑ in nihi
lũ:⁊ ad qᷓttuoꝛ vñ ↄpacta ſunt elementa retra⸗
hant᷑.Hoc aũt dicẽ debueras:aut negare:⁊ nõ
ea loqͥ q̃ ſubdole Oꝛigenes fatet᷑: vt q̃ſi fatuus
⁊ puer impubes nullo mẽbꝛo necaliq̃ coꝛpoꝛis
pte deſecta.ſ.hoc timuimus: ne ſine naſo ⁊ au⸗
ribus ſurgeremus:⁊ ãputatis ſectiſq; genitali⸗
bus eunuchon in celeſti Hierlm citas ↄderet᷑.
Poꝛro de dyabolo ſic ſniaʒz temꝑat. Dicimus
q; ⁊ iudiciũ futuꝝ:in qͥ iudicio vnuſqͥſq; recipi

at ꝓpꝛij coꝛꝑis: ꝓut geſſit:ſiue bona:ſiue mala

Qõ ſi hoĩes recepturi ſunt ꝓ oꝑibus ſuis qᷓ;to
magis ⁊ dyabolus:qͥ oibus extitit ca pcti⸗ De

q̃̊ illud ſcimus: qdð ſcpᷣtũ ẽ in euãgelio: qꝛ ⁊ ie

dyabolus: ⁊ oẽs ãgeli eiꝰ:cũ his q̊ oꝑa eius fa⸗
ciũt.i.qͥ criminant᷑ fribus:cũ ipo ꝑit eterni ig⸗
nis hereditate potient᷑. Siqͥs g̊ negat dyabolũ
er᷑nis ignibꝰmãacipari:ꝑtẽ cum ipᷣo eterni ignis
accipiat: vt ſciat qͥd negauit. Repetamꝰ ſingu⸗
la. Hicimus inqͥt futuꝝ iudiciũ:in qͥ iudicio ſu⸗
ꝑ vbox vitijs tacere decreueraʒ.ſᷣ qꝛ dilcipuli
eius mirant᷑ eloquentiã: pᷣceptoꝛis pauca ꝑſtri
gã. dixerat iudiciũ futuꝝ:ſᷣ hõ caut timuit ſo⸗

lũ dicere in qͥ ⁊ poſuit:in qͥ iudicio ne ſi nõ ſeðõↄo

repetiſſet iudiciũ: nos obliti ſuꝑioꝝ ꝓ iudicio
alinũ putaremus. Illud q́; qð poſtea infert:q
criminant᷑ frẽs cũ ipo ꝑit᷑ etni ignis hereditate
potient᷑: eiuſdẽ eſt venuſtatis. Quis em vnq;

Fo. CxvII

audiuit potiri ignibus ⁊ frui ſupplicijs: Sʒ ho
grecus videt᷑ mihi ſeipᷣim interptari voluiſſe. 2
ꝓ eo qð apud eos : ”MVMV
⁊ apud nos vno vbo dici põt hereditabũt:cõ⸗
poſitius ⁊ oꝛnatius dixiſſe hereditate potien
Iſtiuſmõi nugis:⁊ acyrologujs ois eius ſcatet
oꝛz5. Sʒ reutamur ad ſenſuʒ. Gradi dyabolus
lãcea ꝑcutit᷑:qͥ oibꝰ extitit cã peccãdi.ſi ꝓ oꝑi⸗
bus ſuis q̃ſi hõ redditurus ẽ rõnẽ.⁊ cũ agelis
ſuis exni ignis hereditate potiet᷑. Hoc em dee⸗
rat: vt hoibus toꝛmẽto ſubditis ille nõ potiret̃
ignibus et᷑nis: qͥs tãto tꝑe deſiderauerat. vi⸗
deris mihi calũniã in hoc loco facere dyabolo:
⁊ criminatoꝛẽ oĩm falſis crimibꝰ accuſare BDi⸗

cis em̃ qͥ oibus extitit cã pcti.⁊ dũ in illũ refers

crimina: homies culpa liberas: tolliſq; arbitrii

ptãtẽ: Saluatoꝛe dicẽte: ꝙ de coꝛde nr̃o exeũt
cogitatões male:homicidia: adulteria: foꝛnica
tiones: furta: falſa teſtimonia: blaſphemie. Et
rurſum de Juda in euãgelio legimꝰ. Poſt buc

i ſathanas:qͥ añ buccellã ſpõ

cellã intrauit in eũ ſath ſpõ
te peccauerat. Et nec humilitate: nec clemẽtia
ſaluatoꝛis flexus ẽ ad pniam. Añ aplłs. Quos
tradidi inqͥt ſathane: vt diſcãt non blaſphema
re. Et in alio loco. Lradidi hmõi ſathane in in
teritũ carnis:vt ſpiritus ſaluus fiat. Tradidit
eos ſathane: q̃ſi toꝛtoꝛi ad puniendum: qͥ anq́ᷓ;
traderent᷑: voluntate ꝓpᷣa blaſphemabant. Et
Bauid.Ab occultis int meis mũda me dne:
⁊ab alienis ꝑce ſeruo tuo. Pꝛeuit᷑ ⁊ ſue volun
tatis erroꝛẽ ⁊ vitioꝝ incẽtiua ſignificãs. In ec⸗
cleſiaſte q́; legimus.Si ſpũs ptatem habentis
aſcẽderit ſuꝑ coꝛ tuũ locũ tuũ ne dimiſeris. Ex
qͥ liq̃do apparet: ſi dederimus aſcẽdenti locum
nos peccaſſe qͥ dederimus:⁊ aſcẽdentẽ muros
hoſtẽ nõ pᷣcipitẽ deturbauerimus.Qð aũt im⸗
pcaris fribus: ẽ crimiatoꝛibus tuis: eternos.
ignes cũ dyabolo:nõ tã frẽs mihi videris pᷣme
re: qᷓ; dyabolũ ſubleuare: cũ eiſdẽ: àbus hoies
xpᷣiani ignibꝰpuniẽdus ſit. Ignes aũt eternos
qͥs intelligere ſolet Oꝛigenes: puto ꝙ te no fu⸗
giãt: ↄſciaʒ videlʒ pctõꝝ⁊ penitudinẽ:interna

coꝛdis vꝛentẽ. De q̃ ⁊ Eſaias loquit᷑. Aermis

eoꝝ nõ moꝛiet᷑:⁊ ignis eoꝝ non extinguet. Et

ad Babylonẽ ſcriptũ ẽ.hẽs carbones ignis ſe

debis ſupꝑ eos. Hi erũt tibi in adiutoꝛio. Et in
pſalmo penitẽs audiat.qͥd det᷑ tibi: aut qd ap⸗
ponat᷑ tibi ad linguã doloſam. Sagitte poten⸗

tis acute cũ carbonibus deſolatoꝛijs:vt linguã

doloſam: ſagitte Hceptoꝝ dei.De qͥbus in alio
loco ꝓphᷣa diẽ. Verſatus in miſeria:dũ ofingi
tur ſpina:vulnerẽt atq; ↄfodiãt: ⁊ pctõꝝ in ea

ſolitudinẽ faciãt. Illud q; teſtimoniũ in qͥ dũs

loquit᷑. Ignẽ veni mittere ſuꝑ terrã:⁊ quẽ vo⸗

lo ſꝑ vt ardeat:ſic interpᷣtat᷑.Oẽs cupio agere
pniaʒ ⁊ excodre ſpũſcõ vitia atq; pcta Jbaedt
8

Sars

ſum de quo ſcribit᷑:ðᷣs ignis ↄſumẽs.Nõ ergo
grande eſt de dyabolo dicere: ꝙ ⁊ hominibus
ppatum eſt. Magis debueras (vt ſuſpitionẽ
alutis dyabolice declinares) dicere ꝑditio fa⸗
ctus es: ⁊ nõ eris in eternũ. Et ex ꝑſona dñi lo
quẽtis ad Job de dyabolo. Ecce ſpes eius fru
ſtrabit᷑ eũ: ⁊ vidẽtibus cũctis pᷣcipitabit᷑. Nõ
qſi crudelis ſuſcitabo euʒ. Quis em reſiſtẽ põt

vultui meo: Quis aũt dedit mihi vt reddã eie

Dia q̃ ſub celo ſunt:mea ſunt. Nõ ꝑcã ei:⁊ v⸗
bis petẽtibus:⁊ ad depᷣcãdũ ↄpoſitis. Neruʒ
hec pñt:q̃ſi ſimplicis hois excuſari.Et cũ eru⸗
Dditos nõ ſubterfugiat: apud indoctos pᷣferre i⸗
nocẽtie ſilitudinẽ:qð ſequit᷑ de aiaꝝ ſtatu excu
ſari oĩno nõ põt. Dicit em audio ⁊ de aĩa q̃ſtio
nes eſſe ↄmotas. de q̃ re vtꝝ recipi debeat q̃ri⸗
monia aut abijci:vos ꝓbate.Si aũt ⁊ ð me qͥd
ſentiã q̃rit᷑:fateoꝛ me de hac q̃ſtione apð qᷓ;pli⸗
mos tractatoꝝ diũſa legiſſe.legi qͥſdã dicẽtes:
ꝓꝙ pit᷑ cũ coꝛꝑe ꝑ hũani coꝛꝑis traducẽ etiã aĩe
diffundant᷑.⁊ hec qͥbus poterãt aſſertionibus
Alir mabãt qo puto inter latinos Tertull ianuzʒ
ſenſiſſe: vel Cactãtiũ: foꝛtaſſis ⁊ nõnullos ali⸗
os. Alij aſſerũt: foꝛmatis in vtero coꝛꝑibus:
Deus q̃ttidie faciat aias:⁊ ifundat. Alij factas
ia olim.i.tũc cũ oia creauit deus ex nihilo: nuüc
eas iudicio ſuo naſci diſpẽſet in coꝛpe.Hocſen
tit ⁊ Oꝛigenes: ⁊ nõnulli alij grecoꝝ. Ego vo
ciihec ſingula legeri: deo teſte dico: qꝛ vſq; ad
ppns certi ⁊ deſfiniti aliqͥd de hac q̃ſtione non te⸗
neo. Sʒ deo relinqͥ ſcire qͥd ſit in vo:⁊ ſi cui ip⸗

ſe reuelare dignabit. Ego tñ hec ſingla ⁊ legiſ⸗

ſemenõ nego:⁊ adhuc ignoꝛare ↄfiteoꝛ.pᷣter

gõð manifeſte tradit eccłia deũ eſſe ⁊ aiaꝝ ⁊ coꝛ⸗
poxꝝ ↄditoꝛẽ.Añqᷓ; ð ſenſibus diſputẽ. Theo⸗
phꝛaſti vᷣba miraboꝛ.Audio inqͥt de aia q̃ſtio⸗
nes ↄmotas eſſe:de q̃ re vtꝝ recipi debeat q̃ri⸗
monia aut abijci:vos ꝓbate.Si q̃ſtiones ð aĩe
ſtatu in vꝛbe ↄmoti ſunt q̃ ẽ iſta q̃rimonia vel q̃ᷓ
rela: Que vtꝝ recipi debeat: epoꝝ iudicio de⸗
relinqt. niſi foꝛte qſtionẽ ⁊ q̃rimoniã id ipᷣm ſig
niſicare putat. Et in Capꝛi ↄmẽtarijs huiuſce⸗
mõi ſigurã reperit. Deinde ponit:legi qͥſdã di
cẽtes:ꝙ ꝑit᷑ cũ coꝛꝑe ꝑ hũani ſemis traducem:
etiã aie diſfundant᷑.⁊ ̊ qbus poterãt aſſertõi⸗
bus ↄfirmabãt. Rogo qẽ iſta licẽtia figuraꝝ.
q̃ modoꝝ ⁊ tempoꝝ ꝑturbatio: Legi dicentes
qbus poterãt aſſertoibus ↄfirmabant:⁊ in cõ⸗
ſequẽtibus alij aſſerũt: foꝛmat in vtero coꝛ⸗
poꝛibus: deus q̃ttidie faciat nouas aĩias: æ in⸗
fundat. Alij factas iã olim.i..tunc cũ oĩa deus
creauit ex nihilo.nũc eas iudicio ſuo naſci diſ⸗

penſet in coꝛpe.Tã putide ⁊ cõfuſe loquit᷑: vt

plus eo in rephẽdẽdo laboꝛẽ:qᷓ; ille in ſcriben⸗
do. Ad extremũ poſuit: ego vo cũ hec ſingula
legeri:⁊ adhuc pẽdẽte ſnia q̃ſi nouũ aliqͥd ꝓtu⸗

I

liſſet:adiecit:ego tñ hec ſingula ⁊ legiſſe me nõ
nego:⁊ adhuc igrare ↄfiteoꝛ.O infelices aĩie:q̃
tãtis vitioꝝ lãceis vulnerant᷑.nõ eas puto iux
Oꝛigenis erroꝛẽ tm̃ laboꝛaſſe: cũ ð celo in terri
ruerẽt:⁊ craſſis coꝛꝑibꝰ veſtirent᷑:vt nũc ⁊ ver
bis ⁊ ſentẽtijs hicinde colliſas: vt pᷣtermittam

ꝙ de hũani leis traduce

diffundi aia dꝛ. Sclo int᷑ xpᷣianos vᷣboꝝ nõ ſo

lere vitia rep̃hẽdi.ſᷣ ex paucis oñdẽ volui cuiꝰ

temeritatis ſit:docẽ qð neſcias:ſcribẽ qð igno

res: vt ſiłeʒ pꝛudentiã ⁊ in ſenſibus reramus.

Mittit epłaʒ.i.robuſtiſſimũ baculũ:qͥ romãe

vsb amet᷑ ep̃s⁊ in ipᷣa q̃ſtione ꝓ q̃ canes latrãt
dicit ſe neſcire:qð qrit᷑ ſiignoꝛat: ꝓ qͥ ſibi calũ⸗
nia ↄmouet᷑:qͥd neceſſe ẽ apologia mitteẽ: que
nõ hʒ defẽſionẽ ſui:ſᷣ ignoꝛãtie ↄfeſſionẽ:hoc
E ſuſpitões hoim nõ ſopire:ſ ſerere. Tres ſuꝑ
animaꝝ ſtatu ponit ſententias:⁊ in fine conclu⸗
dẽs ſingula inquit me legiſſe nõ nego:⁊ adauc

ignoꝛare ↄfiteoꝛ. Arceſilam aut Carneadẽ pu⸗

tes:qui oĩa incerte ꝓnunciant:lʒ ⁊ illos ſuꝑet
cautõe. Illi em oim phoꝝ inuidiam nõ ferẽtes
wyvyitame vita tollerẽt:veriſiłia rewererũt: vt
ignoꝛantiã reꝝ ꝓbabili aſſertõe temꝑarent.iſte

ſe dicit incertũ: ⁊ e tribus oĩo neſcire qͥd veruʒ

ſit. Si h erat rñũſurus:q̃ eũ rõ impulit:vt tm̃ po
tificẽ inſciẽtie ſue teſtẽ faceret: Nimiꝝ hec illa
⁊Z laſſitudo.ꝙ. xxx.annoꝝ itinere ↄfectus Ro⸗
mã venire nõ potuii. Quãta ⁊ alia neſcimus:?-

tñ imꝑitie nr̃e teſtes nõ q̃rimus:Be pf̃e filio ⁊
ſpũſctõ:de natiuitate dñi Saluatoꝛis ſuꝑ qua
Eſaias clamitat.gñatõeʒ eiꝰ qͥs enarrabit:Au
dacter loquit᷑ ⁊ myſteriũ oĩbus retro ſeculis ig
noꝛatũ ſcie ſue vẽdicat. Et h̊ ſoluʒ ignoꝛat:qð
ignoꝛatũ cũctis ſcãdalũ facit.Scit quõ deũ vᷣ⸗
go generarit:⁊ neſcit quõ ipᷣe ſit natus.Aiaꝝ ⁊
coꝛpoꝝ ↄditoꝛẽ fatet᷑ dñũm. Siue aie añ coꝛpa
fuerint:ſiue cuʒ coꝛpoꝝ naſcant᷑ exoꝛdijs: ſiue
lã foꝛmatis in vtero:figuratiſq; coꝛꝑibus imit
tant᷑. In oibus nouimus auctoꝛẽ dñm. Nec ðᷣ
hoc nũc q̃ſtio ẽ vtꝝ ðs:an alius eas fecerit.Sʒ
etribus qs poſuit: q̃ ſit illaꝝ ſententia vera ne⸗
ſciſſe ſe dicit. Nide ne ſtati tibi obijciat᷑:iccirco
te trium ignoꝛantiam ↄfiteri:ne vnũ dãnare co

garis. ⁊ Tertulliano ⁊ Lactantio ideo ꝑcere:

ne Oꝛigenem cum illis iugules. Quantũ mẽo
ria ſuggerit: niſi tamen falloꝛ neſcio me legiſſe
Lactantiũ ex traduce factã aiaʒ dicere. Ceteꝝ
qui legiſſe te ſcribis dic in quo libꝛo legeris:ne
vt me doꝛmientẽ:ſic illũ moꝛtuũ calũniatus eẽ
videaris.Sʒ in h̊ ↄtabũdus incedis ⁊ cautus
BDicis em̃ puto int᷑ latinos Tertullianũ ſenſiſ⸗
ſe vel Lactãtiũ. foꝛtaſſe ⁊ alios nõnullos.Nõ
ſolũ de aiaꝝ ſtatu dubitas:ſᷣð auctoꝝ ſentẽtijs
putas.Et tñ aliqͥd inteſt.ð aiabꝰãt apte neſcis
⁊ inſciẽtiã ↄfiteris.De auctoꝛibꝰ ſic noſſe te di⸗

liorptß
ent
ſerroga
Audt
nuͤche:
ſecede
noſtin
itwate
reqi
Pertan
ſtionen
foöͤaple
1expuh⸗
Düsin
hoib'.
Etmi
neſeire
poſitak
gloͤrꝛe
Uulatini
udioet
fogar'
hoesin
ogee
lende
ſumev
dilati
glin
naͤtet
ſotöez
ſogotu.
QAueſin
belligcc
lgithoe
niete
Hinüypne
Ultatra
lunnia.
guctoꝛer⸗
gns
ligrecis
eein
ſealo⸗
nnesme
ginlis
dabltus
cöntr
Mquöh
feclſſes
laeereg
Eeſſtas
latoe ſub
ſbirgre
timurn
nglarn

ali:iie
anteslani
änini
heofeſtonühe

ſerre Tesſh
zinſhetonan
ſonego:rach

1 Camendinl⸗
lzrilos iupen
diamnöferetes
Ktepertfün
elemparenie
nelare en,
impmintn

Nünbeela

meregiens
1aalunfns
nus Deſftflon
luaisſtocl
Gnmhd
Vseroſealss
ſozor
OSat odei
mnnns ZBin
etie no
migantieit
ſgcpblein
enſtnl
mmnniti
ſobtcklor⸗
Nenmidinnein
mmioſeopeen
1e Qummen
e neſtone
ezdicge.
ſttner
müͦclinain

nunrblin

elees
otee⸗
rſuſtnd

cis:vt putes potiꝰ qᷓ;p̃ſumas. In ſolo Oꝛige⸗

nenõ abigis. Did qͥpe h̊ ſentit Hꝛigenes. In⸗
terrogabã te: bñ ſentit: an male: Neſcio inqᷣs.
Quid meigit᷑ miſſis tabellarijs ⁊ creberrimis
nũcijs docẽ conar:vt ſciã qͥd neſciã:Et ne foꝛ⸗

te credã iꝑitie tue ⁊ arbitrer te callide reticẽ qð

noſti. iuras do teſte:ꝙ vſq; ad pñ̃s certi ⁊ deſt
niti: aliqͥd ð hac q̃ſtione nõ teneas: ⁊ do reliqᷣs
ſcire qͥd ſit in vo:⁊ ſicui ipᷣe reuelare dignabit᷑
Voer tãta ſecła tibi videt᷑ nullꝰ fuiſſe:cui ð hac
Aqſtione dñs reuelarit: Nõ pr̃iarcha:nõ ꝓpha:
nõ apłs:ñ martyr: Ne tibi qͥdẽ qñ in carceribꝰ
⁊ exilijs moꝛabaris:huiuſcemõi ſacr̃a patuer̃t
BGs in euãgelio. Rr inq̃t reuelaui nomẽ tuuʒ
hoibꝰ.Qui pr̃eʒ reuelauit:ð aiaꝝ ſtatu docuit

Et miraris ſi j te fratꝝ ſcãdala ↄcitent᷑: cuʒ id

neſcire te iures:qð xpᷣi eccła ſenoſſe fateat᷑: Ex

poſita ſide ſua: imo inſciẽtie ↄfeſſione trãſit ad
alið:⁊ excuſare ſe nitit᷑:cur libꝛos Periarchõ
in latinũ vvterit.Et ̊ ſcribit ad vbũ ſane:quia

audio etiã inde eẽ diſputatũ: ꝙ q̃dã Oꝛigenis
rogatꝰa fribus de greco in latinũ trãſtuli:puto

ꝙ oẽs intelligãt: H̊ ꝓ ſolo liuoꝛe culpari.Si ei
aliqd ẽ ꝙ diſpliceat in auctoꝛe:q̃re id ad interpᷣ

tem detoꝛquet᷑: Sicut in grecis habet᷑:rogalꝰ
ſum:vt latinis oñderẽ. Grecis ſenſibꝰ vba de⸗

di latina tmmõ. Siue ꝗg̊in illis ſenſibꝰ laus ĩeſt

aliq̊:nõ ẽ mea. ſiue culpa ſiir:nõ ẽ mea. Audio

inqͥt etiã inde eſſe diſputatum:qᷓ;pꝛudẽter accu

ſatõeʒ ſuã diſputatõeʒ vocat:ꝙ q̃dã Oꝛigenis

rogatus a fribus:de greco in latinuʒ tranſtuli.
Que ſunt illa qdã:Nomẽ nõ hñt:Taces: Li⸗

belli accuſatoꝝ loquunt᷑. Puto ait: ꝙ oẽs itel⸗
ligãt hoc ꝓ ſolo liuoꝛe culpari.ꝓ qͥ liuoꝛe: Nũ

inuidẽt eloquẽtie tue:Aut feciſti qð nullus ho
minũ vnqᷓ; facere potuit: Ecce⁊ ego Oꝛigenis

mlta trãſtuli.Et pᷣter te nẽo nec inuidet:nec ca⸗
lumniat᷑. Si em̃ inqͥt aliqͥd eſt qð diſpliceat in

auctoꝛe:q̃re id ad interpᷣtem detoꝛquet᷑: Sicut

in grecis habet᷑:rogatus ſum: vt latinis oñde⸗
rẽ:grecis ſenſibus vba dedi latina tmmõ. Si⸗

„ „

ue g in illis ſenſibus laus ineſt aliq: nõ ẽ mea:

ſiue culpa ſiłr nõ ẽ mea.Et miraris ſi de te ho⸗

mines male ſentiãt:cũ de te aꝑtis blaſphemijs

dicas: Si ẽ aliqͥd qð diſpliceat in auctoꝛe:oibꝰ

q in illis libꝛis dicta ſunt diſplicẽt.Et tu ſolus
dubitas: ⁊ qreris cur ad interpᷣtẽ detoꝛqueat᷑:

qð in trãſlatõis tue pᷣfatõe laudaſti. Rogatus
vt quõ hẽbat᷑ in greco:in latinũ vᷣteres. Utinã

feciſſes qð rogatũ te eẽ ſiłas:nulli nũc iuidie ſbſᷣ

iaceres.ſi tu trãſlatiõis ſeruaſſes fidẽ: mihi ne⸗

ceſſitas nõ fuiſſet:int᷑pᷣtatõeʒ falſam vera int᷑pᷣ

tatõe ſubũtere. Houit ↄſcia tua q̃ addideris:q̃
ſubtraxeris:q̃ in vtrãq; ꝑtẽ:vt tibi viſum fue⸗
rit imutaris. Et poſt hec audes dicẽ: ꝙ ⁊ bõa
7 mala:nõ ſeh tibi auctoꝛi debeant imputari⸗

Fo.

J M CxVII
Tractatus III Epiſtola XI.

Et oſpꝛeſſus inuidia adhuc vba moderarEt

Iſi ſuꝑ ariſtas pendẽti incedẽs gdu loãris⸗Sti
ue in illis ſenſibus laus ẽ: ſiue culpa defendere
nõ audes. ⁊ tu daãnare nõ vis.Elige e duobus
qʒsðᷣ vis optio tibi dat᷑: ſi bõa ẽ int᷑pꝛetatio tua:
lauda. Si mala: ↄdẽna: veꝝ excuſat ſe:⁊ ſubne

ctit aliã ſtrophã. Dicit em.qͥnimo etiã alið ad⸗

ſeci ſicut in pᷣfatiũcula mea deſignaui vt inquã

tũ poſſem:aliqᷓ;ta deciderẽ:illa in q̃ mihi ad ſu

ſpitõeʒ veniebãt:qð nõ ab ipo Oꝛigene ita di⸗

cta:ſᷣ ab alijs viderent᷑ eẽ inſerta ꝓpter h̊ᷣ:ꝙ de

eiſdẽ rebus in alijs auctoꝛis eiuſdẽ locis catho
lice dictũ legerã. ira eloquẽtia: ⁊ attico flo⸗
re variata.qnimo etiã ⁊ q̃ mihi ad ſuſpitõeʒ ve

niebãt:auſum illũ eſſe hec romã vᷣboꝝ poꝛtẽta

trãſmittere. Cõpeditã putas linguã eius: ⁊ in⸗

extricabilibus nodis ligatã vix in hũanũ ſonũ

erũꝑe. Sʒ ad cãʒ redeam. Quis tibi dedit hãc

licẽtiã: vi multa de interpᷣtatõe decideres: Ro
gatꝰ eras:vt greca in latinũ vteres:nõ vt emẽ
dares: vt alteriꝰdicta ꝓferres:nõ vt tua cõde⸗

res. nõ feciſſe te:qð rogatꝰ es: recidẽdo płima

ↄfiteris.Atq; vtinã pᷣcidiſſes mala:⁊ nõ in rõ⸗
nẽ maloꝝ tua multa poſuiſſes.E qbus vnũ ꝓ⸗
ferã: vt ex q̊ͥ rognoſcant᷑ ⁊ cera. Ju pᷣmo libꝛo
Neriarchõ:vbi Oꝛigenes ligua ſacrilega blat᷑
phemauit:ꝙ ſiliꝰ prem ñ videat:tu etiã cauſas
reddis:quaſi ex ꝑſona eiꝰ qͥ ſcòſit:⁊ Didymũ ĩ
terpᷣtaris ũ Inq lille caſſo laboꝛe
conat᷑ alienũ erroꝛẽ defẽdẽ.q Oꝛigenes bñ di
xerit qdẽ.Sʒ nos ſimplices hoies ⁊ cicures
M nec illiꝰ ſapiaʒ:nec

tuã: q interptatꝰ es:ĩtelligẽ poſſumꝰ. Pꝛefatio
tua quã noias: ⁊ in me mir oꝛnas laudibꝰ:te

reũ peſſime trãſlatõis facit.Dicis em ꝙ de gre
co mła decideris:lʒ taceas qð addiden. Que
decidiſti mala erãt an bõa: Neq; em boa ſ᷑ ma⸗
la. Que reſeruaſti bona an mala: Atiq; dona.
Neq; ei mala trãſferre poteras. Ergo mala ã⸗
putaſti:⁊ reliqᷣſti bõa.nulli dubiũ eſt.ꝛobat᷑
ãt: ꝙ trãſlata ſunt pene oĩa mala. Quicqͥd igit
malũ in trãſlatiõe mõſtrauero:tibi iputabit᷑: q
illud ꝓ bono tranſtuliſti. Aliud ẽ:ſi iniquus cẽ
ſoꝛ eiuſdẽ crimis reus:alios ð ſenatu pellis:ali
os in curia retines. Sʒ dicis:oia mutare nõ po
terã.ſᷣ ea tm̃ q̃ addita ab hereticis eſtimabam.

Ergo q̃ reliqͥſti eius ſunt:quẽ int᷑pᷣtabaris. Si

eiꝰ ſunt: quẽ interpᷣtatus es:rñde vtꝝ bona an
mala ſint. ala trãſferre nõ poteras. Semel
em̃ q̃ ab hereticis addita fuerant:ãputaſti.niſi
foꝛte hereticoꝝ ãputare debueris:⁊ Oꝛigenis
erroꝛes in latinum integros vtere. Dic g:qre
Oꝛigenis mala in latinũ vteris: vt auctoꝛẽ ma
li ꝓderes:an vt laudares. Si ꝓdis:in pᷣfatiõe
cur laudas: Reſtat: vt quaſi bona ꝓtuleris:

ſed hec omnia ꝓpbantur mala. Noͤinit aus
6

„
8 „„ *
. . d . *
6 4 . —r „
S — „*
.* . . 4 ☛—
. . 2 . 2
. 2 77/7 . „ 7

auctoꝛ ⁊ int᷑pꝛes rei crimis erũt:⁊ implebit᷑ illa
ſnia. Nidebas furẽ ⁊ currebas cũ eo.⁊ cũ adul

teris poꝛtõeʒ tuã ponebas.HNõ ẽ neceſſe rẽ pla⸗
nã argumẽtatõe dubiã facere.qð ſequit᷑ rnde⸗
at:vñ illi ſit oꝛta ſuſpitio hec ab hereticis addi

ta.Quia inqͥt de eijſdẽ rebus in alijs locis eiuſ

dem auctoꝛis catholice dictũ legerã. Nideamꝰ
qð pᷣmũ ẽ:vt oꝛdine venerit ad ſcõᷣm. NPꝛobo e⸗
go int᷑ multa Oꝛigenis mala:hec maxie hereti
ca.Dei filiũ creaturã.ſpmſctm miniſtrũ:mun⸗
dos innũ erabiles eternis ſibi ſeculis ſucceden
tes. angelos vᷣſos in aias hoim. aiaʒ Saluato⸗
ris fuiſſe añqᷓ; naſceret᷑ ex aria. ⁊ hãc eſſe qᷓ
cũ in foꝛma dei eſſet:nõ rapinã arbitrata in eq̃⸗

lẽ ſe eſſe deo:ßſ ſe exinaniuit foꝛmã ſerui accipi⸗

ens. Reſurrectõeʒ nr̃oꝝ coꝛpoꝝ ſic futuraʒ: vt
eadẽ mẽbꝛa nõ habeãt:qꝛ ceſſantibus mẽbꝛoꝝ
officijs ſuꝑfluo mẽbꝛa reddant᷑. Ipaq; coꝛpa
tenuia ⁊ ſpiritalia paulati euaneſcere:⁊ in aerẽ

tenuẽ atq; in nihilũ diſſipari. In reſtitutõe om

niũ qñ indulgẽtia pᷣncipalis venerit: cherubin

⁊ ſeraphin:thꝛonos:bᷣncipatus:dñatões:vtu

tes: ptãtes: archangelos: dyabolũ: demones:
aĩas oim hoĩm: tã xpᷣianoꝝ qᷓ; iudeoꝝ gẽtiliũ:

vnius ↄditõis ⁊ mẽſure foꝛe.Cũq; ad foꝛmã ⁊

libeã eqtatis puenerint: ⁊ rénabiles creaturas
oĩim coꝛpoꝝ fece depoſita:nouus de mũdi exi⸗

lio ppli reuertẽtis monſtrauerit exercitus:tunc
rurſus ex alio pncipio fieri mũdũ aliũ⁊ alia coꝛ

poꝛa:qbꝰlabẽtes ð celo aie veſtiant᷑.vt veren⸗

dũ nob ſit:ne qͥ nũc viri ſumꝰ poſtea naſcamur
in femias.⁊ q̃ hodie vgo: poſtea ꝓſtibulũ ſit.
lec in Oꝛigenis libꝛis ego heretica doceo.tu
oñde:in qͥ eius opꝑe his oria legeris. Nolo di⸗
cas:q̃ de eiſdẽ rebus in alijs locis eiuſdẽ aueto

ris catholice dicta legerã:nec me mittas ad ſex

milia eius libꝛos:qͥs legiſſe bim papã Epipha
nium criminaris. Sʒ ipᷣa loca noia.nec h̊ mihi
ſuſſiciat:niſi eadẽ dicta ad vbũ ꝓtuleris. Non
e fatuus Oꝛigenes.⁊ ego noui. ↄria ſibi loqui
nõ põt. Igit᷑ ex hac ſuputatõe illa ſnia naſcit᷑:
nõ hereticoꝝ eſſe q̃ ãputaſti ſᷣ Oꝛigenis.cuius
ideo alia interpᷣtatus es:quia putaſti bõa⁊ tibi
ta bõa qᷓ; mala illius ãputãda: cuius ſcripta in
ꝓlogo ↄpꝛobaſti. Sequit᷑ in endem apologia
Oꝛigenis:ego neq; defenſoꝛ ſum:nec aſſertoꝛ:
nec pᷣmus inpꝛes. Alij aũt me h̊ idẽ opus fece
rãt:feci ⁊ ego rogatus a fribus.ſi iubet᷑ ne fiat.
iuſſio obſeruari ſolet in poſteꝝ.ſi culpant᷑ qͥañ
iuſſionẽ fecerũt:culpa a pᷣmis incipiat.Landẽ
euomuit qð volebat: ⁊ oĩs aĩ tumoꝛ in nr̃e accu
ſatõis erupit inuidiã. Abi intpᷣtat᷑ libꝛos NRe⸗
riarchõ me ſeqᷣ ſe dic: vbi accuſat᷑: cur h̊ fecerit
meũ ponit exẽplũ.⁊ ſecurus ꝑiclitans ſine me

viuẽ nõ põt.Audiat igit᷑ qð neſcire ſe ſiłat. Ne

mo tibi obijcit:qre Oꝛigenẽ intpᷣtatus es:Ali

„
*
. .

oq̊n Hylarius ? Ambꝛoſius tů crimie tenebük
Sʒ qꝛ intp̃ᷣtatus heretica pᷣfatõis tue laude fir

maſti:ego ipᷣe quẽ in crimẽ vocas ideo.lxx.ho
melias eiꝰtrãſtuli:⁊ nõnulla de tomis:vt ⁊ ma
la in bonoꝝ interpᷣtatiõe ſubtraherẽ: ⁊ apꝑte in
libꝛis Periarchõ ad coarguẽdã trãſlatõeʒ tuã
qͥd lectoꝛ vitaret oñderẽ. Ais Oꝛigenẽ in lati⸗
nũ vtere:ihẽs multas homelias eius ⁊ tomos
in qͥbus moꝛalis tractat᷑ locus:⁊ ſcpᷣturaꝝ pan
dunt᷑ obſcura:hec int᷑pᷣtare.hec rogãtibus tri⸗
bue.q̃ͥd pᷣmus laboꝛ tuus icipit ab ifamia:Cur
trãſlaturus heretica in defenſionẽ eoꝝ pᷣmittis
q̃ſi martyris libꝝ: Et id Romanis auribꝰinge

ris:qð trãſlſatũ totus oꝛbᷣ expauit: Aut certeſi

ideo interp̃taris: vt e hereticuʒ arguas:nihil
degreco mutes. Et h̊ ipᷣm pᷣfatõne teſtare:qð

pꝛudentiſſime papa Anaſtaſiꝰin epła:quã õ te
ſcribit ad eᷣm Joannẽ:ſuo ſermone ↄplexusẽ
me liberãs qͥ id feci.⁊ te arguẽs qͥ facẽ noluiſti.

Ac ne foꝛſitan hoc quoq; neges:ſubieci exem⸗
plũ eius:vt ſi nõ vis audire frẽʒ monẽtẽ:audi⸗

as epᷣm calũniantẽ. dicis te nõ eſſe defenſoꝛem

nec aſſertoꝛẽ Oꝛigenis:iã nũc tibi ꝓferã libꝛuʒ
tuũ de qͥ infamoſa illa pᷣfatiuncula pᷣclari oꝑis
tui his vbis loãris.Cuius diũſitatis cãm:ple⸗
nius tibi in apologetico: quẽ Pãphylus in li⸗
bꝛis ſuis ſcpᷣſit:edidimus:bꝛeuiſſimo libello ſu

paddito:in qͥ euidẽtibus(vt arbitroꝛ) ꝓpbamẽ⸗
tis depꝛauatos eẽ in q;płimis ab heretid ⁊ ma

liuolis libꝛos eius oñdimꝰ.Et pᷣcipue iſtos qͥs
nũc exigis vt interpᷣter.i. Periarchõ.Nõ tibi

ſuffecerat Euſebij:vel certe:vt tu vis Pãphy

li ꝓ Oꝛigene defenſio:niſi qð ab illis minus di
ctũ putabas.tu q̃ſi ſapiẽtioꝛ ⁊ doctioꝛ adderes
Lõgũ ?: ſi veli totũ libꝝ tuũ huic opi inſerẽ.⁊
⁊ ꝓpoſitis capłis ad ſingula rñdere: qͥd in his
vitioꝝ ſermo habeat:qͥd emendatioꝝ aſſertio:
q̃d incõſequẽs textus ipᷣe vboꝝ. Vñ lacinioſe
diſputatõis faſtidia fugiẽs: ⁊ in arctũ vba cõ⸗

pingẽs:tm̃ vᷣſibus rñdebo.Statim de poꝛtue

grediẽs nauẽ ipetit.referẽs eĩ ð apologia NPã⸗

phyli martyr:quã nos Euſebij Arrianoꝝ bn⸗

cipis ꝓbauimꝰ:ð q̃ dixerat: ꝓut potuimus:vł

res popoſcit latino ſermone digeſſimꝰ intulit:
illud ẽ qð deſiderioꝝ vir Machari te admoni

tũ volo:vt ſcias hãc qͥdẽ ſidei regulã:quã de li
bꝛis eius ſupꝛa expoſuimus eẽ talẽ q̃ ⁊ ãplectẽ
da ⁊ tenẽda ſit. In oibus em̃ his catholicũ in⸗
eſſe ſenſum euidẽter ꝓbat᷑:q;uis Euſebij libꝛo
multa ſubtraxerit: ⁊ in bonam ptẽ ð filio ⁊ ſpũ
ſcõ viſus ſit ↄmutare:tñ młta in illo ſcãdala re⸗
periunt᷑: ⁊ aꝑptiſſime blaſphemieq̃ iſte ſua nega
re nõ potu catholica eẽ ꝓnũciãs.HDic Eulſebiꝰ
imo vt tu vis: Paphylꝰ in iſto volumie filij ⁊

pr̃is:miſtꝝ ſpmſem:nõ ð eadẽ pr̃is filiq; ſuba

aias hoium lapſas eſſe de celo: ⁊ in hoc quod

Gr⸗

ſnpeot
t ie

ſatiipie
Auidfi⸗
lGiibi⸗
gabbere
nentAu
ſeqzſtuit
poltert,
nuſoßſſe⸗
drit
itndireri)
ſusiguen
eiuſdemt
9leauent
Farytq
ſchrura:
cerekiot
fueumel
nreꝛſliür
Marurde
pitdlisait
mdicce
wawis
hegeen
diperar
poſteg
trisſen
aſſeruen
bereoia
egotein.
ſhledoe
llomibi
bllalis
ſgeArri⸗
Eiboſti
inicarce
fllagoſt
herenasa
leſolusn
fſceb pi
lisi. li
luguipi
Gie
Maigi
lbrste
negnen
nosſing
unk:ri
ſagere⸗
etepin
Eptiſſim,
eferep
Gdezmn
gehls ab

Popdſl

mmieſencdie
ehuttt
duſd
nisnim
W
nällnceni
ügenintl
Seiusttonos
ichunen
Croginbasni⸗
Mmöins
Munſynn
n Buane
largnanir
tönelckureg
neplrgrize
none)peeri
facenoni
beſubiecieren
mnoneti:ul⸗
edefenſan
bipferäling
ßcanh⸗
ſKanscimg

Piobrnse .

inolbelin
rbaro vn⸗
Aheneenn
iihteln⸗
umi Mdd⸗
nunsbi,
Dlunimed
onrnts
Mccginſei⸗
jdre cdons
Amnoralon⸗
. Glanid.
nmmi wic⸗
undeponnt
wond
Ammimozp,

Gonunsen.

chn⸗ nudt
heirmno
nglinͤn

etniitihnn

Tractatus III

ſumde angelis ↄmutatis in reſtitutõe oim e⸗

q ab hereticis falſata ↄtigit qᷓta ſacrilegia ↄti⸗
nent᷑:Cuiꝰ opinionis cãʒ hanc ſuſpicat᷑:ꝙ vir

neq; ſtultꝰ:neq; iſanꝰ dicẽ ſibi repugnãtia non

potuerit. Et ne foꝛſitã putaremꝰ:diũᷣſis eũ va⸗
ria ſcdſiſſe tꝑibus: æ p etatibꝰ edidiſſe oria ad⸗

didit:qͥd facimꝰꝙ intdũ in eiſdẽ locis:atq; vt

ita dixeri)in ↄſequẽti pene capite:ſnia orij ſen⸗
ſus inuenient᷑ inſerta: Nunquid in eodem oꝑe
eiuſdem libꝛi:⁊ interdũ(vi diximus) ſtatim in
ↄſequenti capło oblitus ſui eſſe potuit: Aerbi

gra: vt qui ſuꝑius dixerat: nuſqᷓ; inueniri in oĩ
ſcpᷣtura:vbi ſpũſſcũs:factus vel creatus eẽ di⸗
ceret᷑:ↄtinuo ſubijceret:ĩter ceteras creaturas
factum eſſe ſpiritumſanctum: Aut iteꝝ:qui pa
trẽ⁊ filiũ vniꝰ ſubſtãtie:qð grece ouOOU11ν
dicitur deſignauit: in ↄſequentibus ſtatim ca⸗

pitulis alterius eſſe ſubſtantie: ⁊ creatum pote

rat dicere eũ: quẽ paulo añ de ipᷣa creatura dei

patris ꝓnũciauerat natũ.Hec ipᷣius vᷣba ſunt
negare nõ põt. Nolo dicas vbi cã:vt q̊ ſuꝑius

dixerat: im libꝝ nola: vbi pus bñ dixerat:
poſtea male: vbi ſpmſanctũ ⁊ filium de dei po-⸗

tris ſcribẽs eſſe ſubſtãtia: ſtati in ↄſequẽtibus
aſſeruerit creaturas:neſcis ne me Oꝛigenis ha
bere oĩa:Legiſſe q;płima: Ad olm phaleras.

ego te intus ⁊ in cute noui.vir doctiſſimus Eu

ſcbiꝰ:doctiſſimũ dixi nõ catholicũ: ne moꝛe ſo⸗

lito mihi ⁊ in h̊ calũniã ſtruas.ꝑ ſex volumina

nihil alið agit niſi vt Oꝛigeneʒ ſue oñdat fidei

id ẽ Arriane ꝑfidie. Et multa ponit exempla.

Et hq̊ ↄſtãter ꝓbat.Tibi g̊ in qͥ ſomnio Alexan

ꝛini carceris reuelatũ eſt: vtꝗ̃ᷓ ille vera ꝓfſiter
falſata ↄfingas: Sʒ foꝛſitã h̊ vt Arrianus: ab
f tuus:a q̃ͥ rẽhendit᷑. Et dũ oĩia ad hereticos
refert:q̃ͥd eccłaſticis tribues:qͥbus ꝓpꝛium ni⸗

hereticis addita:in occaſionẽ ſui traxit erroꝛis

ne ſolus male ſenſiſſe ↄ eccłiaʒ putaret. Quid
rũdebᷣ ꝓ Didymo: qͥ certe in trinitate catholi-

cus ẽ.Cuius etis nos de ſpũſcõ libꝝ in latinaʒ
linguã vtimus.Certe h̊ in ijs:q̃ ab hereticis in
Oꝛigenis oꝑibus addita ſunt: ↄſentire nõ po⸗
tuit: ⁊ in ipis Periarchonqͥs tu interpᷣtatꝰ es

libꝛis:bꝛeues dictauit ↄmẽtariolos bus non pta ſint. Nel certea llexãe
pemoniũ meridianũ Arrius neſciret᷑: inocent᷑

„

negaret ab Oꝛigene ſcripta que ſcbᷣta ſunt.Sʒ
nos ſimplices hoĩes:nõ poſſe intelligere:q̃ di⸗

cunt᷑:⁊ q̊ ſenſu in bonam ꝑiẽ accipi debeant ꝑ⸗

ſuadere conat᷑. Hoc dũtaxat de filio ⁊ ſpũſciõ.
Ceteꝝ in alijs dogmatibꝰ⁊ Euſebiꝰ⁊ Didymꝰ

aꝑtiſſimũ Oꝛigenis ſecta ↄcedũt.⁊ qð oms ec
cleſie repꝛobãt:catholice dictũ eſſe defendunt. õne iſta ꝓferres. Nui
pec que in Oꝛigenis libꝛis ſcripta reꝑiunt᷑:bo

Videamus tñ qᷣbꝰargumẽtis ꝓbare nitit᷑ Oꝛi
genis ab hereticis ſcpᷣta vitiata. Clemens inqᷣt

aploꝝ diſcipulus:qͥ Romane eccłe poſt aplos

0.

Fo. CXxX
Epiſtolas XIL.

dumde angelis ↄmu oĩm e⸗ epiſcopus ⁊ martyr fuit:libꝛos edidit:q̃ apel⸗
les: ⁊ ãgelos ⁊ demões ⁊ hoies foꝛe:⁊ multa a lank
lia tã ipia ⁊ nefaria: q̃ etiã replicare ſit crimis.
Quid faciet aſſertoꝛ crimis ⁊ intpꝛes MRãphy
li:Sii his q̃ emẽdauit tãta blaſphemia ẽ:in il

ii. recognitio.

In qᷣbus cũ ex ꝑſona Metri apłi doctrina: di
vere apłica in q;płimis exponat᷑: in aliquibus
ita Eunomij dogma inſerit᷑: vt nihil alið q;idbe
Eunomius diſputare credat᷑: filiũ dei creatuʒ

de nullis extãtibus aſſeuerãs.Et poſt alia q̃ ꝓ

lixũ ẽ ſcribere:qͥd qſo ait de his ſentiendum eſft
ꝙ apkicus vir heretica ſcripſerit: An id potius

credendum:qꝙ puerſi hoĩes ſub viroꝝ ſanctoꝝ

aſſertionẽ dogmatũ ſuoꝝ noie tanqᷓ; faciliꝰcre⸗

dendã interſeruerint ea:q illi nec ſcpᷣſiſſe credẽ⸗
di ſunt. Clementẽ q; Alexandrine eccłepbrm:
vixꝝ catholicũ ſcribit in libꝛis ſuis interduʒ dei

filiũ dicere creatũ:⁊ Dionyſiũ Alexãdrine vꝛ⸗
bis epᷣm viꝝ eruditiſſimũ ʒ Sabellium qtuoꝛ
volumibus diſputantẽ in Arrianũ dogma de⸗
labi.Et ſub his exemplis illud agit:vt non ec⸗
cleſiaſticos ⁊ catholicos viros male ſenſiſſe: ſᷣ

ab hereticis eoꝝ ſcripta coꝛrupta eẽ teſtet᷑. Et
ↄcludat ad extremũ dicẽs:de Oꝛigene q;:in q̃

ſiłr vt in his qͥs ſupꝛa diximus:quedã diuerſi⸗
tas inuenit᷑:iſt nos ſufficiat ſentire:qð de pᷣiu
dicatis iam catholicis ſentit᷑ vel intelligit᷑ vir:

ne ſili cãe nõ diſſiłis nõ ſufficiat excuſatio. S
qᷓd ↄtendit᷑:vt qͥcqd in libꝛis oium reꝑit᷑:aba⸗

lijs coꝛruptũ ſit? Id ſi ita eſt:nihil eoꝝ erit:qͥꝛũ

fert᷑ nominibus. Oe his deputabit᷑:a qbus ðꝛ

eſſe vitiatũ. qᷓ; ⁊ illoꝝ non erit:qu oꝝ incer⸗
ta ſunt nomina.atq; ita fier:vt tibi oia omniuʒ

ſint:nihil alienum ſit. ac defenſionis ꝑturba

tione nec Martion nec anicheus nec Ar⸗

rius nec Eunomius accuſari poterũt. qꝛ qᷣcqͥd

nos ab dis impie dictũ obiecerimꝰdiſcipuli rnj

debüt:nõ a mgris ſuis ita dictũ: ab inimicl eẽ
violatũ. Hoc gne ⁊ iſte ipe tuus liber tuus nõ

erit:bᷣ foꝛſitã meꝰ.Et meꝰliber:qͥ tibi accuſatus
rñdeo:ſi in illo aliqͥd repᷣhẽderis:nõ erit meꝰ-t

hil relinqͥs: Et quõ inqͥes in libꝛis eoꝝ vitioſa
nõnulla ſunt: Si me cauſas vitioꝝ neſcire ri⸗
dero:nõ ſtati illos hereticos iudicabo. Fieriei
põt:vt vel ſimpłr errauerint: vel alio ſenſu ſc?
ſerint: vel a libꝛarijs imꝑitis eoꝝ paulati ſcõta
coꝛrupta ſint. Veil certe añqᷓ; in Alexãdria äſi

q̃dã v minus caute locuti ſunt: ⁊ qñ poſſint eiůi
ſoꝝ hoĩm calũniã declinare. Obüciunt᷑ Oꝛige

ni crimia: tu nõ illũ defendis: alios accuſas
ne crimẽ renuis:ſᷣ criminoſoꝝ turbã requiris.

Sitibi diceretur quos hʒ Oꝛigenes in hereſi
ſocios:rõne iſta ꝓferres. Nunc a te queritur:

na ſint an mala. Caces ⁊ ꝓ his alia loqris. Cle
mẽs hoc ait: Dionyſius in iſto erroꝛe repᷣhẽdiẽ

Faars

Anaſtaſi⸗ epᷣs ſic Byoniſij defendit erroꝛem.

Alplox ſcpᷣta ſilr depꝛauata ſunt. Quõ ⁊ nun
ab alijs tibi hereſeos crimẽ ipigit᷑: ⁊ tu ꝓ te ta⸗
ces: ⁊ ꝓ me ↄfiteris.Ego neminẽ accuſo:pme

tm̃ rñdiſſe ↄtẽrꝰ. Nõ ſuʒ qð arguis.ſi tu es qð

nec reatte:aut innocẽtẽ:aut obnoxiũ criminis

appꝛobabũt. NMꝛemiſſa falſatõe ab hereticl apo

ſtoloꝝ: ⁊ vtriuſq; Clemẽtis atʒ Dionyſij veit
ad Oꝛigenẽ: ⁊ his vbis loquit᷑.ipᷣius Hh ↄãaãren
tis ⁊ deploꝛãtis ſchᷣtis ac vocibus ꝓbauimus.

Quid em̃ adhuc ipᷣe in carne viuẽs:ſentiẽs:vi

dẽſq; ppeſſus ſit:de libꝛoꝝ ſuoꝝ vel ſermonuʒ
coꝛruptõibus:vel adulterinis editõibus ex ip
ſius epła:quã ſcribit ad qͥſdã caros ſuos alexã
dꝛiã euidẽter docet᷑:ſtatiq; exẽplũ ſbiũgit epłe
Et qͥ falſitatẽ ſcdᷣturaꝝ Oꝛigenis heretid ipu⸗
tat:ipᷣe incipit a falſitate:nõ ita int᷑pᷣtatꝰ vt ha⸗
bet᷑ in greco. Nec id latinis inſinuãs qð ipᷣe in
ſuis litteris ꝓfitetur.cum illa epła tota Deme⸗
trium Alexandrine vꝛbᷣ pontificeʒ laceret:⁊ in
totius oꝛbᷣ epiſcopos ⁊ clericos inuehat᷑:⁊ fru⸗
ſtra ab ecclijs excõicatuʒ eſſe ſe dicat:nec velle
in maledictis referre vicẽ:ne ſcʒ maledicus vi⸗
deat eſſe hõ: qͥ in tm cautus ſit ad maledicẽdũ
vt ne dyabolo qͥdẽ audeat maledicẽ. Añ ⁊ Cã
dido Valẽtiniani dogmatis ſectatoꝛi calũniã⸗
di occaſionẽ dederit:ꝙ dyabolũ ſaluãde dixe⸗
rit eſſe nature.lic diſſiłato argumẽto epłe ſin⸗
git ꝓ Oꝛigene ille nõ loquit᷑. Añ epłe ipᷣius
ꝑptem paululum ex ſupioꝛibus tranſtuli: ⁊ his
iunxi:que ab ipᷣo comatice doloſeq; tranſſata

ſunt.vt quo ↄſilio ſuꝑioꝛa tacuerit lectoꝛ agno

ſcat. Contra ſacerdotes ergo eccleſie gñalit dil
putãs: aqͥbus indignus coione eoꝝ fuerat iu⸗
Dicatus:hec intulit. Quid neceſſe ẽ ð ppharũ
ſermonibus dicerę:qͥbus ſepiſſime paſtoꝛibꝰ ⁊
maioꝛibus natu: ⁊ ſacerdotibus ac pᷣncipibus
ꝓpłi ↄminant᷑: ⁊ arguũt eos: Que abſq; nob ð
ſanctis ſcpᷣturis eligere poteſtis: ⁊ liquido pui
dere:qð foꝛſitan h̊ tpᷣs ſit:ð quo ðꝛ.Nolite cre
dere amicis:nec ſperetꝭ in pᷣncipihꝰ. Et nüc im
pleat᷑ vaticiniũ. Duces ppli mei me neſcierunt:
filij ſtulti ſunt: ⁊ nõ ſunt ſapientes. Sapientes
ſunt vt faciant mala.bñ aũt facere neſciũt:qͥꝛũ
magis miſereri qᷓ; eos odiſſe debemus:⁊ oꝛare
ꝓ illis qᷓ; eis maledicere. Ad bñdicẽdũ em añ
ad maledicẽdũ creati ſumꝰ. AUñ ⁊ Michael cũ
aduſus dyabolũ diſputaret de ¶Ooyſi coꝛꝑe.
ne tãto qͥdẽ malo auſuſ ẽ iudiciũ iferre blaſphe
mie.ſᷣ dixit:ĩcrepet tibi dñs. Cui qͥd ſije etiam
in Zacharia legimꝰ. Increpet tibi dñs dyabo⸗
le:⁊ icrepet dñs ĩ te qͥ elegit hirtm. Itaq; ⁊ nos
cupimꝰicrepari a dño eoſ qͥ nolũt cũ hũilitate a

ꝓxis icrepari. Dicẽte ãt ichaele: icrepet ti

bi dñs dyabole: ⁊ Zacharia ſilr: vtx increpet:

ta q

an nõ increpet ðs dyabolũ ſpᷣe viderit.Et ſi in
crepat:quõ increpet ipᷣe cogſcat.Et poſtea mł
Sirii ẽ ſcribẽ addit. Nos h̊ ſentimꝰ ꝙ eij⸗

cient᷑ ð regno celoꝝ:nõ qꝛ grãdia peccauerunt

Gerbi gra. Foꝛnicatoꝛes ⁊ adulteri ⁊ maſculo
accuſaris:ipᷣe videris:nec abſolutio mea me:

rũ ↄcubitoꝛes ⁊ fures:ſᷣ ⁊ qͥ mioꝛa dereliq̃rũt:

ex eo qð ſcpᷣtũ ẽ:neq; ebꝛioſi:neq; maledici reg
nũ dei poſſidebũt: ⁊ tã in bonitate qᷓ; in ſeueri⸗

tate dei eẽ mẽſurã. AUñ cũcta nitimur agere ↄſi

lio: in vini q; potu ⁊ in moderatõe ſermonis vt
nulli audeamus maledicere. ergo cum pꝛopter

dei timoꝛẽ caueamus in quẽpiâ maledicta con

ferre recoꝛdãtes illius dicti nõ fuit auſus iudi⸗
cium inferre blaſphemie:qð ðꝛ de Michaele
3 dyabolum. Et in alio loco. DHñatiões quidẽ
repꝛobant:gloꝛias aũt blaſphemat quidam eo
rum: qui libẽter ↄtẽtiones reꝑiunt. aſſcribunt
nobis ⁊ noſtre doctrine blaſphemiam ſuꝑ quã
ipᷣi viderint quomodo illud audiant:neq; ebꝛi
oſi:neq; maledici regnum dei poſſidebunt:licʒ
patrem malitie ⁊ ꝑditionis eoꝛum qui de reg⸗
no dei eijcient᷑ dicant poſſe ſaluari:ꝙ ne quidẽ

mente quis captus dicere põt.Cetera quidem

ex eadẽ epla tranſtulit ꝓ hoc ꝙ fine in verboꝛꝝꝛ
Oꝛigenis interp̃tati ſumus.ergo cum ppter ti
moꝛem dei caueamus in quẽpiã maledicta con

ferre:⁊ reliqua:iſte fradulẽter amputatis ſupe
rioꝛibus:ex qͥbus inferioꝛa dependẽt: ſic cepit
tranſferre epłaʒ:q̃ſi h̊ ſenſu ſuꝑius eſſet exoꝛdi
um:⁊ ait.Quidã em̃ qͥ libẽter hñt crimiari ꝓxi
mos ſuos:aſſcribunt nobᷣ ⁊ doctrine nr̃e crimẽ

blaſphemie:qð a nobᷣ nuſqᷓ; audierũt.de qͥ ipſi

viderint volẽtes obſeruare mandatũ illud qð
dicit:qꝛ maledici regnũ deinõ poſſidebunt:di⸗
centes aſſerere me patrẽ malitie ⁊ pditõis coꝝ
q̊ de regno dei eijciunt᷑.i.dyabolum eſſe ſaluan
dum:ꝙ ne aliquis quidẽ mente motus ⁊ mani
feſte inſaniẽs dicere põt.Cõferte Oꝛigenis v⸗

ba q̃ ſupꝛa ad verbũ tranſtuli:his q̃ ab iſto non

vſa ſunt:ſᷣ euerſa:⁊ qᷓ;tã int᷑ ſe nõ ſolũ verboꝝ:
H ⁊ ſenſuũ habeant diſſonantiã ꝑſpicietis.Ob
ſecro ne moleſtia ſit vob ꝓlixioꝛ intptatio. Ic⸗
circo oĩa em vtimus: vt quo ↄſilio ſuꝑio:a ta⸗

cuerat:ꝓbaremus.habet᷑ dyalogus apð gre-

cos Oꝛigenis ⁊ Cãdidi Aalẽtiniani hereſeos
defenſoꝛis in qͥ duas andabatas digladiantes
ſpectaſſe me fateoꝛ.Dicit Cãdidus filiũ de pa⸗
tris eſſe ſubſtãtia. Errãs:q; eud· ii.
ꝓlatõeʒ aſſerit. E regione Oꝛigenes iuxta Ar⸗
riũ:⁊ Eunomiũ repugnat eũ vel ꝓlatũ eſſe:vł
natũ: ne ðs pr diuidat᷑ in ꝑtes. Sʒ dicit ſubli⸗
mẽ ⁊ excellẽtiſſimã creaturã volũtate extitiſſe
patris:ſicut ⁊ ceteras creaturas. Rurſus ad ſe
cundã veniunt queſtionẽ. Aſſerit Cãdidꝰ dya
bolũ peſſime eẽ nature: ⁊q̃ ſaluari numqᷓ pot.

Cõtra h̊ recte Oꝛigenes rñdit nõ eũ ꝑiture eẽ .

Doc

bſtätieß⸗
lni Hicch
Nrern dya
dbietührt⸗/
goebLt⸗
ſerislloꝛis⸗
herettcaſu
Oisit pp
niſunt N
nnus vocab
Glüniarid
ginaͤtatere
nedi Ven
ofeſoꝛeg
fallatoab
lioepoxe
ſuo uſſitt
tcusteneb
feticus iud
Nliedil.
Ntfamtiart
feſoneiſtal
Onodus
beivit
ſcription
geoano
du iuſſe
1 ale
Cregat⸗
tiſſinu:
Oigenẽ
lninaris.5
Tiſttad.
lllionili
boſttin
Cblectitar
llanilibe
llsaſcribi
Anedeno
lſsfutan
ſotopide
naneythe
ſohsdice

Mrhetk

ſchusd
Unlituni⸗
gbillisf
tegicech⸗
wbideye
nimann
cemodid
llig fabn
Ferie
ſ aboſ⸗
lmiä
rpin

nigin
Kſſent
ſairgii
apetuenn
wdatſfi

Gnaklan

arönſan
mrer,⸗
eſennen
amponer

lalcgon
hhrte
Dinßtsgli⸗
cmitquhmne⸗
Munt. Koen
dmianſlocti
iant neqzeri
Gſicepunttig
umquideneg⸗
nigneguice
Caenquiden
fnenveven
Pam wiei
fmdedccn
umnpunnnsſe
cendit ſceyt
ginseagun
rhäoming,
Nonrnitam
Wri Niſt

nduäkulcdd

öpoſenn⸗
ne püsc
holuneſellin
tenotstmn
ne Oigeno⸗
hqebiſoon
noͦſoi wbor:
igtiens
Ertheno N
oſcgoat⸗
logsnlor
amnbereie

Tractatus III

ſubſtãtie: volũtate ppᷣa ⁊ coꝛruiſſe ⁊ poſſe ſal

M

uari.Hic cãdidus vtit i calũniã:q̃ſi Oꝛigenes
dixerit dyaboli naturã eẽ ſaluãdã.qð ille falſo
obiectũ h̊ refutat.Et intelligimꝰ in h tm dyalo
go ab Oꝛigene argui hereticã falſitatẽ ⁊ ñ in ce
teris libꝛis:de qͥbꝰ nũqᷓ; qſtio fuit.alioqͥn oĩa qᷓ
heretica ſunt non erũt Oꝛigenis:ſ hereticoꝝ.
Oẽs ãt ꝓpe modũ illiꝰomi his erroꝛibꝰple⸗
ni ſunt.Nihil Oꝛigenis erit:vᷣ eoꝝ qͥꝝ ignoꝛa⸗
mus vocabula. HMõ em̃ ſuſſficit grecos ⁊ ãtiqs
calũniari:de qͥbus ꝓ vetuſtate tempoꝝ ⁊ lon⸗
ginqᷣtate regionũ hʒ licentiã qᷣcqͥd voluerit mẽ
tiẽdi. Aenit ad latinos:⁊ pᷣmũ ponit Hylariuʒ
ↄfeſſoꝛẽ:ꝙ poſt Ariminẽſem ſynodũ liber illiꝰ

Epiſtola

Fo. CXX
XIL

ſełeffrenata temeritas? Moſt excõicatöõz loyla
rij:poſt Cypᷣani pbereſeos libꝝ

poſt Athanaſume dommiẽtelitur ſi v inſcriſ

tionẽ erupit aliqñ ↄ papã Epiphaniũ ⁊ dolo⸗
rẽ pectoꝛis ſui:qͥ eũ in epła quã ad Josnẽ eðᷣm
ſcpᷣſerat hereticũ arguit:in apologia ꝓ Oꝛige⸗

ne digerit: 2 his ſerinonibus ↄſolat᷑. Qui poti
us aꝑienda ẽ in hoc loco vitas latẽs. Non em

poſſibile in tam iniqͥ iudicio vti quẽquã hoim

vt de cauſa equali nõ equaliter ſentiat. Sed ꝙꝙ

falſatꝰab hereticis ſit.Et ob hãc cãʒ cũ in cõci⸗-

—

lio e
ſua iuſſit: qui neſciente ſe in ſcrinijs ſuis here⸗
ticus tenebat᷑.Cũq; ꝓlatꝰ fuiſſet:⁊ ab oĩibꝰ he⸗

vt familiaris meus narrat dñs:vt nẽo ei ð con

feſſoꝛẽ iſta ſimulãti:audeat ↄdicere. Rñde q̃ſo
Synodus a q̊ Hylarius excõicatus ẽ:in q̃ vꝛ⸗
be fuit: Dic epᷣoꝝ vocabula:pꝛofer ſnias ſub⸗
ſcriptionũ:vel diuerſitatẽ vel ↄſonãtiã.Doce
q̊ eo ãno ↄſules fuerint:qͥs imꝑatoꝛ hanc ſyno

gn ei q̃ſtio moueret᷑: ꝓferri libꝝ ð domo
uſſit

reticus iudicatꝰ: auctoꝛ libꝛi excõicatꝰ de ↄcilij
ↄuẽtõe diſceſſerit.⁊ tãte auctoꝛitatis ſe putat:

dũ iuſſerit ↄgregari. Gallie ne tm epᷣi fuerit an

⁊ Italie ⁊ Hyſpanie certe:quã ob cãm ſynodꝰ
ↄgregata ſit. Nihil hoꝝ nomias: ſᷣ viꝝ eloquẽ

tiſſimũ: ⁊ 3 Arrianos latini ſermonis tubã: vt

Oꝛigenẽ defenderes:excõicatum a ſynodo cri
minaris.ſᷣ ↄfeſſoꝛis calũnia vtcũq; tolerãda ẽ.

Trãſit ad inclytũ martyrẽ Cypanũ:⁊ diẽ Ter

tulliani libʒ cui titulus ẽ de trinitate: ſub noie
eiꝰ Cõſtãtinopoli a Macedoniane ꝑtis hereti
cis lectitari. In qͥ crimine mentit᷑. Hã nec Ter
tulliani liber ẽ:nec Cypᷣani ðꝛ:bſᷣ Nouatiani:cu
ius ⁊ ſcribit᷑ tituio:⁊ auctoꝛis eloquiũ ſtili pꝓpᷣ⸗
etate demõſtrat. Et ſuꝑfluũ puto aꝑtas inep⸗
tias ↄfutare:cũ mihi mea ingerat᷑ fabella: a ſy
nodo videlʒ:⁊ ſub noie eiuſdẽ aici Damaſi ro⸗
mane vꝛbᷣ epi ego petar:cui ille eccłaſticas epi⸗
ſtolas dictãdas tradidit ⁊ apollinarioꝝ vſutie
deſcribant᷑. ꝙ Athanaſij libꝝ vbi dñicꝰhomo

ſcpᷣtus ẽ:ad legẽdũ acceptũ:ita coꝛrupuerit:vt

in litura id qð raſerũt:rurſus ſcriberẽt vt.ſ.nõ
ab illis falſatũ:ſ̊ a me addituʒ putare᷑. Queſo

te aice chariſſime:vt in eccłaſticis tractatibus:

vbi de veritate dogmatũ querit᷑: ⁊ de ſalute a⸗
nimaꝝ nr̃aꝝ maioꝝ flagitat᷑ auctoꝛitas huiuſ⸗

auctoꝛes obtrectatoꝛum eius hi ſunt: qui in ee

cleſia diſputare latius ſolẽt: vel etiã libꝛos ſerᷣ

bere:qͥ totum de Oꝛigene vel loquunt᷑ velſcri

bũt. Ne g plures ipᷣoꝝ furta cognoſcãt:q̃ vtri⸗
q; ſi ingrati in magr̃m nõ eſſent:neq̃q; crimino
ſa viderent᷑:ſimplicioꝛes q; ab eius lectiõe de⸗
terrerẽt. Deniq; qͥdã ex ipᷣis:qͥ ſe velut euãge⸗
liʒãdi neceſſitatẽ ꝑ oẽs gẽtes ⁊ ꝑ oms linguus

hr̃e putat: de Oꝛigene male loquẽdi ſex milia

libꝛon eiꝰſe legiſſe:q;plurima multitudie audi⸗

ente ↄfeſſus ẽ. Qui ſi vtiq; (vt ipe dicẽ ſolet) ꝓ
cognoſcẽdis eiꝰ malis legebat:ſufficẽ poterat:
decẽ libꝛi ad cognoſcẽdum:aut.xx.certe vt ; :—.

plurimũ.xxx. Sex milia ãt libꝛos legẽ nõ iã eſt

erroꝛes: ac mala velle cognoſcere:ſ totaʒ pene
vitã diſciplinis eius ac ſtudijs dedere.Quõg

iſte merito audiẽdus ẽ: cũ eos culpat qͥ inſtru⸗

ctionis ſue cã ꝑ pauca eiſalua fidei gła atʒ inte
gra pietate legerũt: Qui ſunt iſti qͥ in eccłia di⸗

ſputare latius ſolẽt:Qui libꝛos ſcribẽ: Qui to

cemodi deliramẽ:a dimittas: ⁊ pꝛãdioꝝ cena⸗

rũq; fabulas ꝓ argumento nõ teneas vitatis.
Fieri em̃ põt:vt enam ſi a me vexꝝ audiſti:ali⸗

us qͥ huiꝰrei ignarꝰẽ:dicat a te eẽ ↄpoſitũ:⁊ q̃⸗

ſi mimũ Philiſtionis vel Lẽtuli:ac Marilli:
ſtrophã elegãti ſermõeↄfictã.Quo nõ ꝑueniat

ttũ de Oꝛigene loquunt᷑ ⁊ ſcribũt: Qui dũ ſua

nolũt furta cogſci:⁊ inãti ſunt in magrm: iccir
co ſimplices ab illiꝰlectõe deterrẽt: Noiati de⸗
bes dicẽ: ⁊ ipᷣos hoĩes denotare. Ergo bti ebi
Anaſtaſiꝰ ⁊ Theophylꝰ ⁊ Uenerius ⁊ Chꝛo⸗
matius: ⁊ oĩs tã oꝛiẽtis qᷓ; occidẽtis catholico⸗
rũ ſynodꝰqͥ pari ſnia:qꝛ pari ⁊ ſpũ illũ hereticũ

denũciat lis:fures libꝛoꝝ illius iudicãdi ſũt⸗

Et qñ in eccłijs pᷣdicãt:nõ ſcpᷣturaꝝ myſteria:

6 Oꝛigenis furta ↄmẽoꝛãt: Mõ tibi ſuffic paſ-⸗

ſim ↄ oĩs detractio: niſi ſpãliter ↄ bim ⁊ inſig⸗
nẽ eccłe ſacerdotẽ ſtili tui lãceã dirigas: Quis
ille q̃ vel neceſſitatẽ euangeliʒandi ꝑ oẽs gen⸗
tes: ⁊ ꝑ oẽs linguas hr̃e ſe putat: de Oꝛigene

mala loquẽdi: qui ſex milia libꝛoꝝ eius ſe legiſ
ſe: q;plurima fratꝝ multitudine audiente ↄfeſ⸗

ſus eſt: In q multitudine ⁊ caterua fratruʒ:tu

q̃6; medius eras:q ille in ſua epła ãrit᷑:p Oꝛi/

genis hereſi nefaria a te dogmata eſſe pꝛolata.
Criminãdus ne eſt:q̃re grecã ⁊ ſyricã ⁊ hebꝛeꝛ
⁊ egyptiacã linguã ex Ee latinã nouerit·: Er
go ⁊ apoſtolus ⁊ apoſtolici viri qͥ linguis loq⸗

dankt᷑ in crimie ſunt ⁊ me trilingnem bilinguis

ipe ridebis.De ſex milibus autem libꝛis quos
ab eo lectos eſſe ↄfingis:qͥs credet:aut te verũ
dicere:aut illũ potuiſſe mentirisSi em Oꝛige⸗

nes ſex milia ſcripſiſſet libꝛos:potuerat fieri vt
vir eruditꝰ ⁊ ab ĩfãtia ſacri lr̃is iſtitutꝰ ꝓ curio⸗

ſitate ⁊ ſcia legiſſet aliẽ̃a.Qð vo ille noͤ ſcripſit

quõ iſte legẽ potuit: Nũera ĩdicẽ libꝛoꝝ eius q

in tertio volumie Euſebij:in qͥ ſcpᷣſit vitã NPã⸗
phyli ↄtinent᷑:⁊ nõ dico ſex milia:ſ tertiã ꝑteʒ
nõ reꝑies. Hẽmus eptłaʒ ſupꝛadicti põtiſic :ꝛin
q̃ huic calũnie tue: dũ adhuc eſſes in oꝛiẽte rñ⸗
dit: ⁊ aꝑtiſſimũ mẽdaciũ oñdit: qð libera vita
tis frõte ↄfutat. MPoſt hec ⁊ tãta audes in apo

logia tua dicẽ te non eſſ. e defenſoꝛẽ Oꝛigenis:
atq; aſſertoꝛẽ illius ꝓ cuius defẽſione Rãphy

lus ⁊ Euſebius tibi parũ dixiſſe ſunt viſi.Ad⸗
uerſum q̃ volumina:ſi dñs vite huius dederit
ſpatiũ:alias rũdẽ conaboꝛ. Nũc tmtuis aſſer⸗

tionibꝰobuiaſſe ſufficiat. Et hoc bꝛeuit᷑ pꝛudẽ⸗
tẽ inſtruxiſſe lectoꝛẽ me iſtũ libꝝ:qͥ ſub nomine

NPãphyli ferebat᷑:vidiſſe bᷣmũ ſcriptũ in codi⸗
ce tuo.⁊ qꝛ nõ erat mihi cure qͥd ꝓ heretico di⸗
ceret᷑: ſic ſy habuiſſe qſi diuſum eẽt opus Mã⸗

phyli ⁊ Euſebij. Poſtea vo qſtione mota ſcö⸗
tis eoꝝ rũdiſſe voluiſſe:⁊ ob hãc cauſam legiſ⸗
ſeqd ꝓ Oꝛigene vnuſquiſq; ſentiret: pſpicue⸗
ꝙJ dep̃hẽdiſſe ꝙ bmus liber.vj.voluminũ Eu

.

editus ẽ:tã grece qᷓ; latine ĩimutat dutaxat ſen⸗

ſebij ipᷣe eſſet:q vnus ſub nomie Nãphyli a te

ſibus: de filio ⁊ ſpͥſcõ: qͥ aptã blaſphemiã pfe⸗
rebãt. Vñ etiã añ annos ferme.x.cũ dext᷑ ami⸗

cus meus: qͥ pfecturaʒ adminiſtrauit ptoꝛij me
rogaſſet:vt auctoꝝ noſtre religionis ei indiceʒ

texerẽ: int᷑ ceros tractatoꝛes poſui ⁊ hũc libꝛũ

a Pãphylo editũ:ita putãs eſſe: vt a te ⁊ tuis

Oiſcipulis fuerat diuulgatũ. Sʒ cum ipᷣe dicat

Euſebiꝰ NPãphylũ nihil ſcpſiſſe exceptis bꝛeui
bus eplis ad aicos:⁊ pᷣmus liber ſex voluminũ

eadẽ ⁊ijſdẽ vᷣbis ↄtineat:q̃ ſub noĩie Raphyli
ate ficta ſunt:ꝑſpicuũ ẽ te iccirco libꝝ hũc diſ⸗

ſeminare voluiſſe: vt ſub ꝑſona martyris here
ſes introduceres: cũ ⁊ ð ipo libꝛo quẽ Paãphy
li ſitas:multa pũᷣteris:⁊ alit᷑ in greco:alit᷑ in la⸗

tino ſit: fraudẽ tuã erroꝛi meo imputare nõ de⸗
bes.Credidi em eiꝰ eẽ libꝑ:quẽ titulꝰpᷣferebat

ſicut Periarchõ: ⁊ multa alia Dꝛigenis opa:

plurimoꝛũq; grecie tractatoꝝ:q̃ aut añ nõ legi
aut nũc ↄpelloꝛ legẽ qſtione hereſeos ſuſcitata

vt ſciã q̃ vitare debeã:q̃ ꝓbare. AVñ ⁊ in adole

ſcẽtia homelias tm eius: quas loqᷓbat᷑ ad Pplm
in qᷣbus nõ tanta ſcandala tenebant :ſimpłr ro
gantibus tranſtuli: nullis pᷣiudicãs ex his que
Pbant illa ſuſciꝑe:que manifeſte heretica ſunt

Certe vt compẽdium longi ſermonis faciam:
ſicut ego oñdo me ab his accepiſſe libꝝ:qui de

tuo codice tranſſcepᷣſerũt:ſic tu doce a qͥ exẽplar

accepis:vt qͥ auctoꝛẽ libꝛi dare aliũ non potue

rit:ipᷣe falſitatis reus teneat᷑. Bonus homo ð
bono coꝛdis theſauro ꝓfert illa:q̃ bõa ſunt.At

q; ex pomoꝝ dulcedine gñoſi ſeis arboꝛ agno⸗

ſcit᷑.Scribit frat᷑ Euſebius ſe apð afros epᷣos
q̊ͥ ꝓpt᷑ eccłaſticas cauſas ad comitatũ venerãt
epłaʒ q̃ſi meo ſcriptã noie repperiſſe:in q̃ agerẽ

pꝓniaʒ: me ab hebꝛeis in adoleſcẽtia inductuʒ
elſſe teſtarer:vt hebꝛea volumina in latinũ vte⸗

rem: in qbus nulla ſit vitas. Qð audiẽs obſtu
pui.Et qꝛ in oꝛe duoꝝ vel triũ ſtat omne vbũ:

vniq; teſti neq; Catoni credẽdũ ẽ:id ipᷣm mul⸗

toꝝ me ex vꝛbe fratrum ſcripta docuerunt:ſci⸗
ſcitantium an ita ſe hret:⁊ a quo ipᷣa epła diſſe⸗

minata eſſet in vulgus lachꝛymabilit᷑ indican⸗

tiuʒ.qͥ auſus ẽ facẽ:qͥd aliud nõ audeat.: Bñ

malitia non hʒ tantas vires qᷓ;tos conatus.

Nerierat innocetia: ſi ſꝑ neqtie iũcta eẽt ſapia
⁊totum quicquid cupit calũnia pᷣualeret.Sti⸗

lũ meũ qualẽcũq; ẽ ipᷣas pᷣſtigias ⁊ alterius p⸗

ſonã:quã ſe fraudulẽter induerat:qͥs eſſet oſtẽ

dit. Ergo ille qͥ epłaʒ ſub noĩie meo finxerat:q;

male hebꝛea volumina tranſtuliſſem: obijcere
ðꝛ.me in.lxx.ↄdemnatõeʒ ſcpᷣturas ſcãs inter⸗
p̃ᷣtatũ:vt ſiue falſa ſunt:ſiue vera q̃ tranſtuli:in
crimine maneã: duʒ aũt in nouo oꝑe me fateoꝛ

erraſſe:aut recẽs editio veteris ↄdemnatio ſit.

Qiroꝛ quõ in eadẽ epła homicidã ⁊ adulterũ

⁊ ſacrilegũ ⁊ parricidã me eſſe nõ dixerit:⁊ q̃c⸗
dd põt tacita mẽtis cogitatio intra ſe turpitudi
nis voluẽ. Gfas ei debeo agẽ:ꝙ cũ tanta ſilua
ſit criminũ: vnũ mihi erroꝛis vel falſitatis cri⸗
mẽ obiecerit. Ego ne õꝗ. lxx.int᷑tes aliqͥd ſum

locutus:qͥs añ ãnos płimos diligẽtiſſime emẽ⸗
datos: mee lingue ſtudioſis dedi:qͥs qͥttidie in
Zuẽtu fratꝝ ediſſero:qͥꝝ pſalmos iugit᷑ canto⸗
Tã ſtultus eraʒ:vt qð in pueritia didici:ſenex
obliuiſci vellẽ: Aniũſi tractatus mei hox teſti
monijs teſtati ſunt. Cõmẽtarij in.xij⸗pph̊is:⁊
meã ⁊.lxx.editionẽ ediſſerũt.Olaboꝛes hoĩm
ſꝑ incerti:o moꝛtaliũ ſtudia grios int᷑fduʒ fines
hñtia. Vñ me putabã bñ mereri ð latis meis:
⁊ nr̃oꝝ ad diſcẽdũ aios ↄcitare:qð etiam greci
vᷣſum de latino poſt tãtos interpᷣtes nõ faſtidi⸗

unt:inde in culpã vocoꝛ: ⁊ nauleãti ſtomacho

cibos infero. Et qd in hoie tutũ ſit: ſi innocen⸗
tia criminoſa ſit:HGoꝛmiẽte pr̃efamilias inimi⸗
cus hõ ʒzyʒania ſuꝑſeiauit.Extermĩauit vineã

aper ð ſilua ⁊ ſinglaris ferus depaſtꝰẽ eã.Ego

taceo:⁊ lr̃e nõ mee loquunt᷑ ↄ me. Ignoꝛo cri⸗
mẽ:⁊ in toto oꝛbe ↄfiteoꝛ. Heu me mt᷑ mea: vt
qͥd me genuiſti viꝝ: qͥ iudicer:⁊ diſcernar om⸗
ni terre: Oes pᷣfatiũcule veteris inſtrumẽti q̃⸗
rũ ex ꝑte exẽpla ſubieci:huic rei teſtes ſũt.⁊ ſu
ꝑfluũ ẽ qð in illis dictũ ẽ:alit᷑ qᷓ; tibi dictũ ẽ ſcri
bere. icpig igit᷑ a Geneſi:cuius ꝓlogus tał
=. Deſiderij mei deſideratas accepi epłas:qͥ qͥ‚⸗
dam pᷣſagio futuroꝝ cũ Baniele ſoꝛtitus ẽ no⸗

mẽ: obſecratis: vt trãſſatũ in liguã latinã ð he⸗

Coe

volermon
gtn
Mnisdͤne
goua p ve
ſelehol
ſoneinicm⸗
gesilord
fe Clgene
tirianon
obelſchilte
utllueeſẽ
zcziugelan
Tupoſolo
malnven
Cdicbuon/
cauiflüne
dehütiuui
fitoniu⸗a
Dbitcecine
lgeiouse.
deſttracn
bibecſoit
dausde
in .
Qurdi
multiig
1Hiben
ſaoerroꝛ
cu dicit
clltoꝛapt
dephoen⸗
ltonis
ſſcgſacrot
ſiſcöaut
Ntregiſat
fer Eineſe
e nidaci
eptint
Unepc
mullopoſtn
Mabaſtlica
Chetage, A
Chüspenre
qimncligirn
econormici
gon De
fſlurthen
kexleritry
on ſtudia
Illintöt⸗
itdubis
ſunection⸗
ſs. Alſe⸗
nueinelie

Scesonns
neüintiſo
Uapunlen
nnzseſcteſi
meofhreng
llſen:obicen
nsſcisitter
mötrultulin
nocgemeinen
sGennntoſt
Hicchitmdllri
enödirenntc⸗
inmalemntu,
Eigeänmt

lfaleuzen

„ 4 .

nijruniten

digäinennd
deckipenten
Anosugtn
ntuddaſen
mmonihrti
nin te
Obborshoin
mwintufns
midluis nes:
Nradamgt
ehtarifti⸗
Gleäntonnch⸗
tüßrſinnoen

—

Fitfmlusni .

Enemitll n

—,
— —
—w——
£=
=—
☛R
—
=
—
SN —
——,
=

—

Tractatus III

bꝛeo ſermone Pẽtateucũ nroꝝ auribꝰ traderẽ

Periculoſuʒ opꝰ certe ⁊ obtrectatoꝝ latratibꝰ
patẽs:qͥ me aſſerũt in.lxx.int᷑pᷣtũ ſuggillationẽ
noua ꝓ vetibꝰ cudẽ.ita igeniũ q̃ſi vinũ ꝓban⸗
tes:cũ ego ſepiſſime teſtatꝰſim me ꝓ virili poꝛ⸗
tione in tabernaculo dei offerre q̃ poſſim:neco
pes alioꝝ alteriꝰpauꝑtate fedari.Qð vt aude
rẽ:Oꝛigenis me ſtudiũ ꝓuocauit:qͥ editio ĩ an
tiq̃ trãſſationẽ Theodotõis miſcuit aſteriſco ⁊
obeliſco.i.ſtella ⁊ veru opꝰ oẽ diſtinguẽs:duʒ
aut illuceſcẽ facit q̃ minꝰ añ fuerãt:aut ſuꝑflua
q̃q; iugulat ⁊ ↄfodit: maxieq; q̃ euangeliſtarũ
⁊ apoſtoloꝝ auctoꝛitas ꝓmulgauit. In qᷣbus
multa ð veteri teſtamẽto legimus:q̃ in noſtris

codicibus nõ habent᷑:vt ẽillud.Ex egypto vo

caui filiũ meũ.⁊ qm Naʒareus vocabit᷑ Et vi

debũt in quẽ ↄpunxerũt.⁊ flumia de vẽtre eiꝰ

fluẽt aqᷓ̃ viue.⁊ q̃ nec oculus vidit: nec aurl au⸗
diuit:nec in coꝛ hois aſcẽdit:q̃ pᷣꝑpauit deus di

ligẽtibus ſe.⁊ multa alia:q̃ᷓ ꝓpꝛiũ ꝙ οα*

id eſt tractatũ deſiderãt. Int᷑rogemus g eos v
bi hec ſcripta ſunt.⁊ cum dicere non potuerint
de libꝛis hebꝛeis ꝓferamus. Pꝛimũ teſtioniuʒ
ẽ in Oſee. Scdm in Eſaia.Tertiũ i Zacharia
Quartũ in ꝓũbijs. Quintũ eq; in Eſaia.Qð

multi igrãtes apocryphoꝝ deliramẽta ſectant᷑

⁊ iberas nenias libꝛis autẽticis pᷣferũt: cau⸗

ſas erroꝛis nõ ẽ meũ exponẽ. Judei pꝛudẽti fa

ctũ dicũt eſſe ↄſilio: ne tolemeus vnius dei
cultoꝛ apud hebꝛeos etiã duplicẽ diuinitatem
depᷣhẽderet.Qð maxime iccirco faciebat:qꝛ in
Nlatonis dogma cadẽ videbat᷑. Deniq; vbi⸗
cũq; ſacratũ aliqͥd ſcpᷣtura teſtat᷑ ð pr̃e ⁊ filio ⁊
ſpũſcõ:aut alit᷑ intpᷣtati ſunt:aut oĩo tacuerũt:
vt ⁊ regi ſatiſfacerẽt: ⁊ archanũ fidei nõ vulga
rẽt.Et neſcio qͥs pᷣmus auctoꝛ cellulas Alexan
dꝛie mẽdacio ſuo extruſerit:qͥbus diuiſi eadeʒ

ſcriptitarint.cum Ariſteas eiuſdem Ptolemei

unSpaGOD₰R11οπ Iâιασ.i. ſatelles armiger: ⁊ non
multo poſt tꝑe Joſep hꝰnihil tale retulerit ̊ in
vna baſilica ↄgregatos ↄtuliſſe ſcribãt non ꝓ⸗

phetalle.Alið ẽ em vatẽ:alið int pᷣtem eẽ. Jbi
ſpũs vẽtura pᷣdicit:h̊ eruditio ⁊ vboꝝ copia ea

q intelligit trãſfert. niſi foꝛte putãdus ẽ Tulli
economicũ ſ3enophõtis ⁊ Platonis Pytha⸗

goꝛã: ⁊ Demoſthenis ꝓ Creſiphõte oꝛõnẽ af⸗

flat'rhetoꝛico ſpũ traſtuliſſe vt alit᷑ ð ijſdẽ libr
p.lxx.int᷑̃tes.alit᷑ ꝑ apłos ſpũſſctũs teſiionia

texuerit: vt qð illi tacuerũt: hi ſcpᷣtũ eẽ mentiti
ſint.qͥd igit᷑: dãnamꝰ veteres?: Mime:vᷣ poſt pᷣ

oꝝ ſtudia in domo dñi qð poſſumꝰlaboꝛamus
Illi intpᷣtati ſunt añ aduẽtũ R'̃i: ⁊ qð neſcie⸗
bãt dubijs ptulẽ ſentẽtijs. Nos pꝰpaſſionẽ⁊ re

ſurrectionẽ eiꝰ nõ tã ꝓphetiã qᷓ; hyſtoꝛiã ſcribi

mus. Alit᷑ em audita: alit᷑ viſa narrant᷑.qð me
lius intelligimus:meliꝰ⸗ ꝓferimus. Audi igit᷑

Fo. CcxXI
Epiſtola XL

emule: obtrectatoꝛ auſculta:nõ dãno:ñ rephè
do. lxx. vᷣ 2ↄſidẽter cũ ilł apłos pᷣfero.Ner iſtoꝝ
os mihi xpᷣs ſonat:q̊ͥs añ ꝓphas int᷑ ſpiritalia

chhariſmata poſitos lego:in qbꝰ vltimũ pene g
duü intp̃tes tenẽt. Quid liuoꝛe toꝛq̃ris: Quid

imꝑitoꝝ aios 5 me ↄcitas:Sicubi tibi in trãſ⸗
latõe videoꝛ errare.int᷑roga hebꝛeos:diüſaruʒ
vꝛbiũ magros ↄſule:qð illi hñt de xpᷣo tui codi

ces nõ hñt.Aliud ẽ ſi Z ſe poſtea ab apłis vſur

pata teſtimonia ꝓbauerũt: ⁊ emẽdatioꝛa ſunt
exẽplaria latina:qᷓ; greca: qᷓ; hebꝛea. In libꝛis
qq¶; Samuel ⁊ alachim:q̊ͥs nos regnoꝝ qua
ruoꝛ nominamus poſt catalogũ diuine ſcbture
hec intuli:q̃ cũ ita ſe habeãt: obſecro te lectoꝛ:
ne laboꝛẽ meũ repᷣhẽſionẽ eſtimes antiquoꝛũ.
In tabernaculũ dei offert vnuſquiſq; qð põt.
Alij auꝝ ⁊ argẽtũ ⁊ lapides pᷣcioſos. Alij byl⸗

ſum ⁊ purpurã ⁊ coccũ offerũt ⁊ hiacynthum.

nobiſcũ bñ aget᷑ ſi obtulerimꝰ pelles ⁊ capꝛrꝛag
pilos.⁊ tñ apłos ↄtẽptibilioꝛa nr̃a magl neceſ⸗
ſaria iudicat.vñ ⁊ tota illa tabernaculi pulchꝛi
tudo:⁊ ꝑ ſingłas ſpẽs eccłe pñtis:futureq; di⸗

ſtinctio:pellibus tegit᷑ ⁊ cilitijs:ardoꝛẽq; ſolis

æ iniuriã imbꝛiũ:ca q̃ vilioꝛa ſunt ꝓhibent. RNi

de q;to Sᷓ. lxx.interpᷣtes tumeã ſuꝑcilio vt illos
aupꝑ ⁊ pcioſos lapides:⁊ purpura:ine pelles 2
pilos capꝛaꝝ in tabernaculo Ep̃i obtuliſſe ꝓfᷣ

tear. Oonã ⁊ aliud teſtimoniũ:ne nũc me rerũ

neceſſitate ↄpulſum dicat mutaſſe ſnias. In li⸗
bꝛo tẽpoꝝ.i.Naralipomenõ:qͥ hebꝛayce ðꝛ da

bꝛciani ad ſcm Chꝛomatiũ papa pfatiunculas

vſus ſum. Si.lxx.int᷑pᷣtũ pura:⁊ vt ab eis ĩ gre

cũ vᷣſa ẽ editio ꝑmaneret:ſupꝑflue me mi Chꝛo⸗
mati epᷣ oꝝ ſciſſime atq; doctiſſime ipelleres vt

tibi hebꝛea volumia: latio mõe traſſferrẽ.QAdö

em̃ ſemel aures hominũ occupauerat:⁊ naſcẽ⸗
tis eccłe roboꝛauerat ſidẽ:iuſtũ erat etiã nr̃o ſi⸗
lẽtio ↄpꝛobari. Nũc vᷣo cuʒ ꝓ varietate regio⸗
nũ diuſa ferant᷑ exẽplaria:⁊ germana illa anti⸗
q̃q; trãſlatio coꝛrupta ſit atq; violata: nr̃i arbi

tri putas:aut ex pluribꝰiudicare qð vſum ſit:

aut nouũ opꝰin veteri oꝑe ↄdere. Illudẽtibuſ
q; iudeis coꝛnicũ: vt ðꝛ oculos ↄſigẽ. Alexan⸗

dꝛia ⁊ egyptꝰ in.lxx.ſuis Eſichiũ laudat aucto

rẽ.Cõſtantinopoł vſq; ad Antiochiã Luciani

martyr exẽplaria ꝓbat. Medie int᷑ has ꝓuin
cie paleſtios codices legũt:qͥs ab Oꝛigene ela⸗

boꝛatos Euſebiꝰ⁊ Pãphylꝰvulgauer̃t:totul⸗
q; oꝛb hac int᷑ ſe trifaria varietateꝰpugnat.Et
certe Oꝛigenes nõ ſolũ exẽpla ↄpoſuit.iiij.edi
tionũ e regiõe ſingula vᷣba deſcribẽs: vt vnus
diſſentiẽs ſtati ceteris int᷑ ſe ↄſentiẽtibꝰarguat᷑
Sʒ qð maioꝛis audacieẽ in editõe.lxx. Theo⸗
dotõis editionẽ miſcuit:aſteriſcis videlʒ deſig
nãs:q̃ minus añ fuerãt: ⁊ vgulis q̃ ex ſuꝑfluo

vigebant᷑ apoſita. Si igitur alijs licuit non te⸗

DZSDars

nere qð ſełſuſceꝑãt:⁊ poſt.lxx.cellulas:q̃ vul⸗
go ſine auctoꝛe iactant᷑ ſingłas cellas aꝑuere:
Hq; in ecclijs legit᷑: qð.lxx.neſcierũt:cur meñ
ſuſcipiãt latini mei:qͥ iuiolata editõe veteri:ita
nouã ↄdidi:vt laboꝛẽ meum hebꝛeis:⁊ qð his
maiꝰẽ:apłis auctoꝛibꝰ ꝓbẽ: Scpᷣſi nuꝑ libꝝ de
optio gñe interpᷣtandi: oñdẽs illa ð euangelio
Ex egypto vocaui filiũ meũ.⁊ qm Naʒareꝰvo
cabit᷑.⁊ videbũt in quẽ ↄpũxerũt.⁊ illud apłi.
Que oculus nõ vidit:nec auris audiuit:nec in
coꝛ hois aſcẽderũt:q̃ pᷣpauit ðs diligẽtibus ſe:
ceteraq; his ſilia:in hebꝛeoꝝ libꝛis iueniri.Cer
te apls ⁊ euãgeliſte.lxx.interpᷣtes nouerãt.Et
vñ eis h̊ diceret:qð in.lxx.nõ habet᷑: Et Rpᷣs
deus n vtriuſq; teſtamẽti ↄditoꝛ in euangelio
Sm Joannẽ. Qui credit inqͥt in me ſiẽ dicit ſcpᷣ
tura:flumia de vẽtre eius fluẽt aq̃ viue. Atiq;

ſcpᷣtũ ẽ᷑:qð Saluatoꝛ ſcpᷣtũ eſſe teſtat᷑.vbi ſcrip

tũ ẽ.Lxx.nõ hñt:Apocrypha neſcit eccła.d
lhebꝛeos igit᷑ reutẽdũ eſt. Añ ⁊ dñs loquit᷑:⁊

diſcipuli exẽpla pᷣſumũt.hec pace veteꝝ loqr

⁊ obtrectatoꝛibus meis tm̃ rñdeo qͥ canino dẽ⸗
te me rodũt:in publico detrahẽtes:legẽtes in
anguł.i.accuſatoꝛes ⁊ defenſoꝛes cũ in alijs ꝓ⸗
bẽt:qð in me repꝛobãt:q̃ſi vᷣtus ⁊ vitiũ nõ in re
bus ſit:bſᷣ cũ auctoꝛe mutet᷑.Ceteꝝ memini edi⸗
tionẽ.lxx.trãſſatoꝛũ olim de greco emẽdatã tri
buiſſe me nr̃is:nec inimicũ debere eſtimari eoꝝ
qjs in ↄuẽtu fratꝝ ſemp ediſſero.Et qð nũc da⸗
bꝛeiani.i. vba dieꝝ interpᷣtatus ſum: iccirco fe
ci:vt inextricabiles moꝛas ⁊ ſiluã noim q̃ ſcrip
toꝝ ↄfuſa ſunt vitio:ſenſuũq; barbariẽ aꝑtius
⁊p vᷣſuũ cola.i.mẽbꝛa dirigerẽ:mihi metipᷣi ⁊
meis iux hiſmeniũ canẽs:ſi aures ſurde ſunt
ceteroꝝ. In Eſdre q́; volumie ſiłia pᷣfatꝰ ſum:
⁊ poſt multa hec addidi:qð illaturus ſum:eqͥſ
ſimũ ẽ.Edidi aliqͥd qð nõ habet᷑ in grecco.vła⸗
liter habet᷑ qᷓ; a me vᷣſum ẽ.Quid interpᷣtẽ lani
ant: Interrogẽt hebꝛeos.⁊ ipᷣis auctoꝛibꝰtrãſ⸗
latõi mee vel abrogẽt vel derogẽt fidẽ. Roꝛro
aliud ẽ:ſi dauſis qð ðꝛ oculis:mihi volũt male
dicẽ:⁊ nõ imitant᷑ grecoꝝ ſtudiũ ⁊ beniuolẽtiã

q; poſt.lxx.trãſlatoꝛes iã RS̃i euãgelio coꝛuſcã

te: Judeos ⁊ Hebionitas legis veteris interpᷣ
tes:Aqᷣlã videlʒ:Symmachũ:⁊ Theodotio⸗
nẽ ⁊ curioſe legũt: ⁊ ꝑ Oꝛigenis laboꝛẽ ecclijs
Ddedicauerũt.q;to magis Latini mei gtis eẽ de
berẽt:ꝙ exultãtẽ greciã cernerẽt aliq̃d a ſemu⸗
tuari:? Pꝛimũ em magnoꝝ ſumptuũ ẽ ⁊ infini⸗
te difficultatis exẽpla hr̃e oia. Heinde ⁊ qͥ ha⸗
buerit: ⁊ hebꝛei ſermonis ignari ſunt:magl er⸗
rabũt:ignoꝛãtes quis e multis verius dixerit.
OQDõ etia ſapiẽtiſſimo cuidã nuꝑ apð grecos ac
cidit:vt interdũ ſcpᷣture ſenſum relinquẽs:vni
us cuiuſſibet interpᷣtis ſẽret᷑ erroꝛẽ. Nos aũt
q̃ hebꝛee lingue ſaltẽ ꝑuã hẽmusſciaʒ:⁊ latinꝰ

nob vtcũq; ſermo non deeſt: vt de alijs magis
poſſimus iudicare:et ea q̃ ipᷣi intelkgimus:in
nrᷣa lingua expᷣmere.Trãſibo ad libꝝ Job quẽ
poſt. lxx.interpᷣtũ editõeʒ:quã Oꝛigenes obeł
aſteriſciſq; diſtinxit añ annos płimos latio ſer
mone datũ.cũ rurſum iux hebꝛaycuʒ vterẽ:ſic
locutꝰ ſum.cogoꝛ ꝑ ſingulos ſcðture diuine li⸗
bꝛos adũſarioꝝ rñdẽ maledictis.qͥ interpᷣtati⸗
onẽ meã repᷣhẽſionẽ.lxx.interpᷣtũ criminant᷑.
q̃ſi nõ ⁊ apð grecos qͥla Symmachꝰ ⁊ The⸗

odotiõ vel vbuʒ e vᷣbo: vel ſenſum e ſenſu: vel
ex vtroq; ↄmixtũ ⁊ medie temꝑatũ genus trãſ
latõis exp̃ſſerint.⁊ oĩa veteris inſtri volumia:

Oꝛigenis obeł aſteriſciſq; diſtinxerint.qͥs vel

additos vel de Theoditõe ſumptos tranſlatio

ni antiq̃ inſeruit: ꝓbãs defuiſſe qð additum eſt
Biſcãt igit᷑ obtrectatoꝛes mei recipe ĩ toto qð
in ꝑtibꝰ ſuſceperũt.aut interpᷣtatiõeʒ meã cum
aſteriſcis ſuis radere. Neq; em̃ fieri põt:vt qͥs
plura intermiſiſſe ꝑſpexerint:non eoſdẽ etiã in
qbuſdã erraſſe fateant᷑:pᷣcipue in Job:cuiſi ea
q̃ ſub aſteriſel addita ſunt ſubtraxerl:ꝑs maxi⸗
ma detrũcabit᷑.⁊ q̊ dũtaxat apð grecos. Cete⸗

rũ ⁊ apud latinos añ eãꝗ trãſlatõeʒ quã ſub aſte
riſcis ⁊ obelis nuꝑ edidimus: ſeptingẽti ferme

aut octingẽti vᷣſus deſunt: vt decurtatus ⁊ di⸗

laceratus coꝛroſuſq; liber feditatẽq; ſui pbᷣlice

legẽtibus pᷣbeat. Et poſt multa:q̃ ſtudio bꝛeui

tatis pᷣtereo:h̊ in fine ſubiũxi. Audiãt qᷓpꝛopt᷑

canes mei iccirco me in h volumie laboꝛaſſe:nõ
vt interpᷣtatõeʒ antiquam repᷣhẽderẽ:ſᷣ vt ea q̃

in illa aut obſcura ſunt:aut omiſſa:aut certe vi

tio ſcᷣtoꝝ depꝛauata:manifeſtioꝛa nr̃a interpᷣ⸗
tatõe fierẽt.qͥ ⁊ hebꝛeum ſermonẽ ex ꝑte didici
mus ⁊ in latino pene ab ipᷣis incunabulis inter
grãmaticos ⁊ rhetoꝛes ⁊ phos detriti ſumus.
MQõ ſi apud grecos poſt.lxx.editiõʒ iã xpᷣi euã
gelio coꝛuſcãte Judeus Aqͥla ⁊ Symmachꝰ:
ac Theodotiõ iudayʒãtes heretici ſunt recep⸗
ti:qͥ multa myſteria ſaluatoꝛis ſubdola interpᷣ⸗
tatiõe celarũt: ⁊ tñ in hexaplis habent᷑ apð ec⸗

cleſias:⁊ explanant᷑ in eccłaſticis virl:qᷓ;to ma

gis ego xpᷣianus de pentibus xpᷣianis natus ⁊

ve xillũ crud in mea frõte poꝛtãs:cuius ſtudiũ

fuit omiſſa repetẽ: depꝛauata coꝛrigẽ: ⁊ ſacr̃a
eccłe puro ⁊ fideli aꝑire ſermone:vel a faſtidio
ſis:vel a malignis lectoꝛibꝰnõ debeo re ꝓbari⸗

Plſalteriũ q; qð certe emẽdatiſſimũ iux.lxx.in

terpᷣtes nr̃o laboꝛe dudũ roma ſuſcepit:rurſuʒ

iux hebꝛaycũ vᷣtẽs pᷣfatõe muniui.⁊ ſic i ꝑte ꝓ
logi ſuʒ locutꝰ.qꝛ igit᷑ nuꝑ cũ hebꝛeo diſputãs
jdã ꝓ dño ſaluatoꝛe ð pſalmis teſtionia ꝓtuli⸗
ſti: volẽſq; ille te illudẽ ꝑ vᷣmões pene ſinglos
gaſſerebat:nõ ita hr̃i ĩ hebꝛeo:vt tu ð.lxx.int᷑ᷣ⸗
tibꝰ opponebas ſtudioſiſſime poſtulaſti:vt poſt

Aqlã Symmachũ ⁊ Theodotõʒ:nouã editõʒ

Cra

aroſenn
oßu ⸗

riſati

gteici7
ne obiree
nrespotd
Certeſi
citaboꝛmel
tatennota
ſrepatint
debmesbe
zinerevide
Licänon
Vicina ma
turan ver
pdereloꝛ
biterdein⸗
naloriol
ſtin eallhs
deisſingta
etilibꝛos:
flasinlan
dedicisſc
ſaßteüa⸗
ſhrerprär
dala hee
mus.
lxx inter

geliſtäc;

Gmpſter
luro vatic
derek:eni
pors. ixx.
logede:n
ſit Quici
lelos bſco
Phetggigte
kedeinerp⸗
ocpat
ſuicind⸗
4pudesin
bafſicol

nanſian

doiͤrzei
ler nags⸗
Gitßnonp
ludicioße
anlieleii
pher⸗qu
ſisſum.
iii niteren
dociſſelee
goic
opſtin
rdilaren

deißannge
elengn
lbrzvan
Olengete
Ninwstie
ghazpeife
Inednil⸗
b ginrßn⸗
Mhlaininag,
mnacp Tye
mmneſalrrd
mrügansril
Sinäworin
Künein ien
unptosranleto

Ecpnlinn
uimupeito d

tmnqmeiann
enſeihienis
Enonencicään
nein Jodcuſte
raren on⸗
pogecos ⸗
nezquiſoll
Sſepnngelimn
tdecunmst⸗
dditntczſufie
rtuphul
n. Buliin
Dbmniehtolen
häigifftei
omiſautane
iſtonnininß,
mmiageddi
6pouudunsine
Hos deniſnni
rrcdriizuͦppieu
besmnth
ormaiit ſeih
oſbatuneh⸗
guntainh
rarniichn
guerhenon
gorisls
onge
nonertt

*

4

= —
— — —

= =

—
SS
☚£d

„

—
=

==
S= =S=

—
—

o dcheoſt 1
Aiſiniſe n
ſin
Gunin.1
cühehnmn
nistetin
noes Menn
tuiſt
. ofitk;

Gorizwon

=
Se

—
—

=
ES
—

=☛—
=
—

—. —
—

4

—

S
=

—

7

—
—
SSS—
S=

—

,

= =
=
=
—
=ẽ

—
—,w
—

—
—
=
=

— —
S-
SS
—
—

Tractatus III

latino ſermone trãſferrẽ. Aiebas em̃ te magis
interpᷣtũ varietate turbari: ⁊ amoꝛe qͥ laberis:
vel traſlatõe: vel iudicio eẽ ↄtẽtũ. Vn ipulſus

a te:cui ⁊ q̃ nõ poſſum negare nõ debeo:rurſuʒ
me obtrectatoꝝ latratibus tradidi maluiq; te
vires potiꝰmeas q;volũtatẽ in amicitiã q̃rere.
Certe ↄfidẽter dicã: ⁊ multos huiꝰ oꝑis teſtes

citabo:me nihil dũtaxat ſciẽtẽ ð hebꝛayca veri

tate mutaſſe.Sicubi g editio mea a veteribꝰ di
ſcrepat:int᷑roga quẽlibet hebꝛeoꝝ:⁊ liqͥdo ꝑui
deb me ab emulis fruſtra lacerari:qꝛ malũt cõ
tẽnere videri pᷣclara:qᷓ; diſcere ꝑũſiſſimi hoĩes
Nã cũ nouas ſꝑ expetãt voluptates⁊ gule eoꝝ
vicina maria nõ ſufficiãt: cur in ſolo ſtudio ſcpᷣ
turaꝝ veteri ſermõe ↄtẽti ſunt: Nec h̊ dico qð
pᷣdeceſſoꝛes meos moꝛdeã:aut qͥ cqᷓ; de alijs ar⸗
biter detrahẽdũ:qͥꝝ trãſſatiões diligẽtiſſime e⸗
mẽdatã oli mee lingue hoibus dedi: ſᷣ ꝙ aliud
ſit in eccłijs xpᷣo credẽtiũ pſalmos legẽ:alið iu⸗
deis ſingla vba calũniãtibꝰ rñũdẽ. Salomonis
etiã libꝛos:qͥs oli iux.lxx.additis obelis ⁊ aſte
riſcis in latinũ vᷣteraʒ:ex hebꝛayco trãſferẽs:⁊
dedicãs ſcis epᷣis Chꝛomatio ⁊ Helyodoꝛo:h
in pᷣfatiũcule mee fine ſubieci. Sicui ſane.Lxx
interpᷣtũ magis editio plʒ:hʒ eã a nob oli emen
datã.ne q; em ſic noua cudimꝰvt veta deſtrua
mus. Veniã ⁊ ad Eſaiã: ⁊ ptem ꝓlogi eiꝰ ſuꝑ
lxx.interpᷣtatõe ſubiũgã.Quẽ cũ magis euan⸗

geliſtã qᷓ; ꝓphaʒ dicerẽ:eo ꝙ vniũſa xpᷣi:eccłe⸗

qᷓ; myſteria ſic ad liqdũ ꝑſecutꝰ eẽt:vt nõ de fu

turo vaticinari:ſᷣ ð pᷣteritis hyſtoꝛiã texere cre

deret᷑:etiã H̊ addidi. Vñ ↄijcio noluiſſe tunc tẽ
poꝛis.lxx.int᷑ pᷣtes fidei ſue ſacr̃a ꝑſpicue ethni
cis credẽ:ne ſem canibꝰ⁊ margaritas poꝛd da⸗
rẽt. Qui cũ hãc editõeʒ legeritis ab illis aiadũ
tetis abſcõdita. Nec ignoꝛo qᷓ;ti laboꝛis ſit pꝛo
phetas intelligẽ:nec facile quẽpiã poſſe iudica
re de interpᷣtatiõe:niſi intellexerit añqᷓ; legerit.
Nos q; patere moꝛſibꝰ plurimoꝝ:qͥ ſtimulãte
inuidia:qð ↄſeq̃ nõ valẽt:deſpiciũt. Sciens ꝗ̊
⁊ pꝛudẽs in flãmã mitto manũ.Et nihilominꝰ
H̊ a faſtidioſis lectoꝛibꝰpᷣcoꝛ:vt quõ greci poſt
lxx.tranſſatoꝛes Aqᷣlã ⁊ Symmachũ ⁊ Theo
dotõez legũt: vel ob ſtudiũ doctrine ſue: vł vt
lxx.magis ex collatõne eoꝝ intelligãt: ſic ⁊ iſti
ſaltẽ vnũ poſt pᷣoꝛes hr̃e dignent᷑ interpᷣtem:le
gãt pᷣus ⁊ poſtea deſpiciãt: ne videant᷑ non ex
iudicio:ſᷣ ex odij pᷣſumptõe igrata dãnare.De

Baniele ãt bꝛeuit᷑ rñũdebo:me nõ negaſſe eũ p⸗

phetã:quẽ ſtati in frõte ꝓlogi ꝓphaʒ eſſe ↄfel⸗

ſus ſum. Sʒ qͥd hebꝛei dicerẽt:⁊ bꝰ argumẽt
ſuã niterent᷑ ꝓbare ſniag: voluiſſe mõſtrare:⁊

docuiſſe lectoꝛẽ eccłlas Rpᷣi hunc ꝓphaʒ iuxta
Theodotõeʒ legere:⁊ nõ iux.lxx.irãſlatoꝛes.
Quoꝝ ſi in iſto libꝛo editõeʒ dixi multũ a vita

te diſtare:a recto eccłaꝝ xpᷣi iudicio repꝛobatã

ta dixiſſe:vocaui teſtes Methodiũ

Fo. CXXII

Epiſtola XI.

nõ ẽ mee culpe q̃ dixi:ſᷣ eoꝝ qͥ legunt. In ꝓmp
tu ſunt.iiij. editões.Aqͥle S/mmachi.Lxx.⁊
Theodotõis.Eccle iux Theodotionẽ legunt
Banielẽ. Ego qͥd peccaui:ſi eccłaꝝ iudiciũ ſe⸗

cutus ſum: Qð at refero qͥd adůſum Suſanne
hyſtoꝛiã: ⁊ hymnũ triũ pueroꝝ: ⁊ Bel dꝛaco⸗

nis fabulas:q in volumie hebꝛayco nõ habent
hebꝛei ſoleãt dicẽ. Qui id in me crimiat᷑:ſtuhũ
ſe ſycophãtã ꝓbat.Nõ ei qͥd ipᷣe ſentirẽ ſᷣ qͥd ʒ

nos dicẽ ſoleãt explicaui. Quoꝝ opinioni ſinõ

rñdi in ꝓlogo bꝛeuitati ſtudẽs: ne nõ pᷣfatõeʒ:
ſᷣ libꝝ viderer ſcribẽ: puto ꝙ ſtati ſubiecerim.
Dixi em de q̃ nõ ẽ huiꝰ tꝑis diſſerere:alioqn ⁊
ex eo:qð aſſerui Noꝛphyriũ Z hũc Pp⸗ mil⸗
Euſebiu:
⁊ Apolinarẽ:qͥ multis vᷣſuũ milibus illiꝰ vela⸗
nie rñderũt.me accuſare poterit:q̃re nõ in pᷣfa⸗
tiũcula ↄ libꝛos Poꝛphyrij ſcpᷣſeri. Qui iſtiulſ⸗

mõòi nenias ↄſectat᷑:⁊ ſepᷣture hebꝛayce viratẽ

nõ vult reciꝑe:audiat libere ꝓclamãtẽ.Nẽo eĩ
cogit᷑ legẽ:qð nõ vult.Ego petẽtibus ſcbſinõ
faſtidioſis:gtis:nõ inuidis:ſtudioſis:nõ ſciſci
tãtibꝰ. Et t miroꝛ quõ Theodotõeʒ hereticũ
⁊iudayʒãtẽ legit: ⁊ qualiſcũq; pctõꝛis xpᷣiani
trãſlatiòeʒ faſtidit. Queſo te aĩce dulciſſime:q
tã curioſus es:vt etiã ſomnia mea noueris:oia
q; q ꝑ tot ãnos abſq; metu future ſcpᷣſi calũnie.
in accuſatõeʒ vocas:vt rñũdeas quõ eoꝝ qͥs ac
cuſas pᷣfatões libꝛoꝝ accuſes:q̃ q̃dã vaticinio
future calũnie rñderũt:iplẽtes puůbiũ:pᷣus an⸗
tidorũ qᷓ; venenũ. Quid nocet eccłijs nra trãſ⸗
latio: agnis vt ſcio ſumptibꝰredemiſti Adqᷣ
le ⁊ Symmachi ⁊ Theodotõis q̃nteq; ⁊ ſexte
editõis iudaycos trãſiatoꝛes. Oꝛigenes tuꝰ:⁊
ne foꝛte q̃raris figurata te laude ꝑcuſſum. Oꝛi⸗
genes nr (nrm voco ob eruditõneʒ ingenij:nõ
ob dogmatũ vitatẽ) in oibꝰlibꝛis ſuis poſt.lxx
interpᷣtes iudeoꝝ trãſlatões explanat ⁊ ediſſe⸗
rit. Euſebiꝰ q; ⁊ Didymꝰ idẽ faciũt.Pꝛetł᷑mit⸗
to Apollinarẽ:qͥ bono qͥdẽ aio:ſᷣ nõ ᷣm ſciaʒ ð
oĩm trãſlatõibꝰ in vnũ veſtimẽtũ pãnos aſſue⸗
re conatꝰẽ.⁊ ↄſequẽtiã ſcpᷣture nõ ex regula ve
ritatis:ſᷣ ex ſuo iudicio texere.Aplłici viri ſcrip
turis vtunt᷑ hebꝛaycis.ipᷣos aplłos ⁊ euangeli⸗
ſtas hoc feciſſe ꝑſpicuũ eſt. Dñs atq; Salua⸗
toꝛ vbicũq; veteris ſcpᷣture memit:de hebꝛay⸗
cis voluminibus ponit exẽpla:vt ẽ illud.Qui
credit in me ſicut ſcbtura dicit:flumina de ven⸗
tre eius fluent aqueviue.Et in ipᷣa cruce.lhely
hely lamaʒabathani: qð interpᷣtat᷑: ðᷣs ðs meꝰ
reſpice in me: qre me dereliqſti: ⁊ multa his ſi⸗
milia. Nec h̊ dicimus:qꝙ.lxx.interpᷣtes ſuggil⸗
lemus:ſᷣ qͥ apłoꝝ ⁊ R&;i ſit maioꝛ auctoꝛitas.⁊
vbicũq;.lxx.ab hebꝛeo nõ diſcoꝛdã t.vbi apo⸗
ſtolos eoꝝ exẽpla ſumpſiſſe.vbi vo diſcrepat:
id poſuiſſe ĩ greco: qð apð bebꝛeos didicerãt.

Pars

Sicut ergo ego oñdo multa in nouo teſtõ poſt

ta de veteribus libꝛis:q̃ in.lxx.nõ habent᷑: ⁊
liqd ſcpᷣtũ eſſe in nouo teſtõ ð.lxx.interpᷣtibus
qð in hebꝛapco nõ habeat᷑:⁊ finita ↄtentio eſt.
Ex qbus oiĩbus appꝛobat᷑ ⁊. lxx.intpᷣtũ editõeʒ
ꝗ legetiũ vetuſtate firmata ẽ: vtilẽ eſſe eccłijs:
Du añ gẽtes audiũt xpᷣm vẽtuꝝ eẽ: qᷓ; veniat.⁊
ceros interpᷣtes ↄpꝛobãdos:ſqꝛ nõ ſua:bᷣ diuia
volumia traſtulerũt: ⁊ familiarẽ meũ id a xp̃ia

no ⁊ aico debẽ ſuſciꝑe: qð magno ſumptu ſibi

a iudeis deſcribẽ feſtiauit. Exceſſi eple modũ
⁊ q hereſim iã ſtilũ fixerã:ꝓ me rñdere ↄpul⸗
ſus ſum: expectãs tria aici volumia: ⁊ ad ↄge⸗
riẽ criminũ eius tota mẽte ſuſpẽſus:niſi ꝙ leui

us ẽ ꝓfeſſum inimicũ cauere: qᷓ; hoſtẽ latẽtẽ ſõᷣ

amici noĩe ſuſtirer.
¶Beati Hieronymi pbr̃i ad Ruffinuʒ pbrm
rñſiua:in q̃ ſingula eius maledicta refellit:⁊ eũ
Oꝛigeniane hereſis ſectatoꝛẽ maledicumq; de

Eltcctis lr̃is pꝛu⸗
I destie tue: qbus in me inueheris:
⁊ laudatũ qͥndã tuũ quẽ veꝝ col⸗

legã loqbaris ⁊ frẽʒ:nũc libꝛis ad

rñdẽdũ ꝓſe ꝓuocas:terreſq; crimibus.Intel
lexiillud Salomonis in te eſſe ↄpletũ. In oꝛe

ſtulti baculus ↄtũelie. Et nõ recipit fatuus v⸗

ba pꝛudẽtie:niſi ea dixeris:q̃ vſant᷑ in coꝛde eiꝰ
Et Eſaias.Satuus inqͥt fatua loquit᷑.⁊ coꝛ er
vYana intelligit: vt ↄpleat iniqͥtates: ⁊ loquat᷑

3 deũ mẽdaciũ.Quid em neceſſe fuit accuſati⸗
onis volumia mittẽ.⁊ maledicta ꝓferre in me
diũ: Sic in vltia ꝑte epłe denũciata moꝛte me
Deterres:ne audea rñdere crimibus:imo laudi
bus tuis. Eadẽ qͥpe ⁊ pᷣdicas ⁊ accuſas: ⁊ de
vno fonte dulce amarũq; ꝓccdit. Vñ obſecro
te:vt verecũdiã ⁊ pudoꝛẽ quã a me exigis:pᷣoꝛ
exhibeas.⁊ qͥ mẽdacij alteꝝ crimiaris:deſinas
toꝛlinteri tui ſum. Nõ em ↄſidero qͥd tu merea⸗
ris:ᷣ qͥd me deceat.⁊ Saluatoꝛis eloquiũ ꝑti⸗
meſco dicẽtis. Qui ſcãdaliʒauerit vnũ de puſil
lis iſtis:qͥ in me credũt:expedit ei: vt ſuſpẽdat᷑
mola aſinaria in collo eius:⁊ demergat᷑ in pfũ
du maris. Et ve mũdo a ſcãdalis. Neceſſeẽ ei
vt veniãt ſcãdala:ſᷣ ve hoĩ ꝑ quẽ ſcãdalũ veit.
Noterã ⁊ ego in te falſa ↄgerere:⁊ dicẽ me vel
audiſſe: vł vidiſſe qᷓ nullus igrat. vt apud igrã

tes impudẽtia vitas: ⁊ furoꝛ ↄſtãtia putaret᷑.

Sʒ abſit vt imitatoꝛ tui ſim: ⁊ qð in te repᷣhen⸗
do:ipᷣe faciã. Ille loq̃t᷑ ſpurcitias qͥ põt ſpurca
2mittẽ. Malus hõ ð malo coꝛdis theſauro ꝓ

fert ea q̃ mala ſunt.Ex abũdãtia coꝛdis os loqᷓ

tur.· Hẽto interi lucꝝ:qð aicus qͥndã tuꝰnũc ac

ſcpta in hebꝛayco doceo.ſic accuſatoꝛ onñdat a⸗

ipᷣe mẽtiri. Ego nulli ſcãdalũ facio:nec accuſa⸗

.

cul⸗ atus turpia tua nõ vult obijcẽ: ⁊ dico:ꝛnõ

q̃ͥ accuſatõis tue gladios ꝑtimeſcã: ſᷣ qͥ magl ac
cuſari veli:qᷓ; accuſare:⁊ pati iniuriã qᷓ; facere:

ſciẽs pᷣceptũ ab apło:nõ voſmetipᷣos vlciſcen⸗
tes chariſſimi ſᷣ date locũ ire. Scpᷣtũ ẽ em̃ mihi
vidictã:⁊ ego retribuã:dic dñs.Sʒ ſi eſurierit
inimicꝰ tuus:ciba illũ. Si ſitierit:potũ dailli.

Hoc em̃ faciẽs carbones ignis ↄgeres ſuꝑ ca⸗
put eiꝰ. Qui em ſeipᷣm vidicat:vltõeʒ dñi non

meret᷑.⁊ iñ añqᷓ; rideã eple tue:expoſtulare te
cũ libet vetuſtiſſime mõachoꝝ:bõe pbr:imita-

toꝛ xpᷣi frẽʒ tuũ potes occidẽ: quẽ ſi tm̃ oderis
homicida es. Hoc a ſaluatoꝛe didiciſti:vt vᷣbe
rãti maxillã pᷣberes alterã.Sic ipᷣe rũdit ꝑcuſ⸗
ſoꝛi ſuo. Si male locutꝰ ſum:teſtioniũ ꝑhibe ð

malo.Si bñ:qͥd me cedis: Moꝛtem minaris:
quã ⁊ ſerpẽtes inferre pñt.Moꝛs oĩium ẽ:ho⸗
micidiũ peſſimoꝝ. Quid em niſi tu me occide⸗
ris:ego iĩmoꝛtalis ero:Qui potiꝰhabeo gram:
ꝙ facis de neceſſitate vtutẽ. Nonne ⁊ apłi ſal⸗

uis int᷑ ſe amicitijs diſſenſerũt: Cũ Paulus ⁊
Barnabas ꝓpt᷑ Joãnẽ cogmẽto arcũ ſto⸗

machati ſunt:⁊ ſeꝑauit eos nauigatio:qͥs Epi

euãgeliũ copulabat. Nõ idẽ Paulus in facieʒ

Cephe reſtitit: ꝙ nõ recto pede incedereti eua⸗

geliũ:Et tñ pᷣdeceſſoꝛẽ ſuũ colũnã eccłie vocat

⁊ exponit pᷣdicatõneʒ ne in vacuũ curreret:aut
cucurriſſet. Nõne in religione etiã liberi a parẽ
tibꝰ⁊ ↄiuges a maritis ſalua pietate diſſentiũt

Vos ſiita hẽtis:vt hẽmus:cur nos odiſt:Si
alit᷑ creditis:qͥd vult occidẽ:An qͥ a vob diſſẽ

ſerit occidẽdꝰẽc:teſtẽ iuoco Ihᷣm ↄſcie mee: qͥ ⁊
has l̃as ⁊ tuã epłaʒ iudicaturꝰẽ ad ↄmonitõʒ

ſeĩ pape Chꝛomatij voluiſſe reticẽ: ⁊ finẽ facẽſi
multati:⁊ vicẽ in bono malũ.ſᷣ qꝛ miaris it᷑itũ

niſi tacuero:rñdẽ ↄpelloꝛ:ne videar tacẽdo cri

mẽ agſcẽ:⁊ lenitatẽ meã male ↄſcie ſignũ int᷑pᷣ⸗

teris:̊ ẽ veꝝ delematũ tuũ:ñ ex dyalectica ar

te quã neſcis:ᷣ ex carninicũ officina ⁊ meditatio
ne ꝓlatũ.Si tacuero crimioſus ero:ſi rũdero:

maledicꝰ. Tu me ⁊ ꝓhibes ⁊ cogis ad rñũdẽ⸗
du. In qvtrũq; moderaboꝛ: vt r obiecta diluã

⁊ab iiuria tẽperẽ. Quis em eũ nõ timeat:qͥ eſt
ꝑatꝰ occidẽ?Seq̃rq; veſtigia ꝓpoſitõis tue ſer

uãs certa in ilł eruditiſſim is libꝛis:qͥs añqᷓ; le
gerẽ ↄfutaui.SDicis te accuſatõneʒ meã ad eos
tm miſiſſe:qͥ meis vbis leſi fuerãt:⁊ nõ ad plu
res:qꝛ nõ ad oſtẽtatõeʒ:ſᷣ ad edificatiõeʒ xpia⸗
nis loquẽdũ ẽ̃.Et vñ oꝛo te:libꝛoꝝ tuoꝝ ad me
fama ꝑuenit⸗ Quis eos rome:qͥs ĩ Italia: Üs
Balmatie diſſeiauit: Si in ſcrinijs tuis ⁊ ami⸗
coꝝ tuoꝝ latebãt:ad me quõ mea crimina pque—⸗

nerũt: Et audes dicẽ: te nõ ad oſtẽtatõeʒ:ſᷣ ad
edificatõeʒ:q̃ſi xpᷣianũ loqͥ:qͥ de ſene ſenex tãta

2fingl:qᷓ;ta nõ diceret ð latrone humicida: De
ſcoꝛto mereirix:Scurra ð mimo:q ꝑturĩ mibi

Cae

ineitato
rantvoſih

Pudesmmen
glos tl
tarere hec
foppun
ſſdeoecci
faueritiunt
hoͤſchnotut
opinionibe⸗
Arpeo ⸗
limolzosrn
meis deri
düadpup
ſent:goan
Batson
nagnocux
goarofed
tuseyraue
lis Vtlub
ſat C
ponsſyen
ddeE
Qusb
eplazlen
ſterhin
pꝛuetig
Vaerit
tuijun⸗
lis innor
Dyenee
ſclati ppt
myſfidan
eniqatis:⸗
Etobicfac
hfenauta
dedeomech

gſeeus:ne
eßnereſee⸗
ſegetoann

W
fktidſist
Wrärephe

fonöſſp

Kecapodun
liann
olgerghe⸗
luerisve,
feat o
lini if,

cileata,

thopgene
dotzsſchea
fllnenoͤſi

4

leiletin

ewiine
nninunecic⸗
octdawgin.
onuumti-
in Lipi
naro Mrifn

gthii

–
geincedaggia⸗
Rünücccene
nüamme
Mettülbenan
nianegini
Sar weele
nini
Pneft
lugg
Enti ſtinti⸗

rſiervcke

le iiſgüinh

i iestedn

iofammntd
nſi
bes toe

Fo. CXXIII

Tractatus III Edpiſtola XII

mõtes criminũ: ⁊ gladios qͥs deſigas in iugu-
lũ meũ tãto añ tꝑe exacuis. Iccirco ne cereales
2X anabaſſij tui ꝑ diũſe s Hukeige cucurrerũt vt
laudes meas legerent:
gulos ⁊ plateas:ac mulierculaꝝ textrinas reci

tpanagyricũ tuũ ꝑã

tarẽt: ec ẽ tua illa ſcã verecũdia:hec ediſica⸗
tio xpᷣiana.ſic modeſtꝰ es:ſic pꝛudẽs vt catua⸗
ti de occidẽte veniẽtes mihi tua maledicta nar
rauerit:ita mẽoꝛit᷑ ⁊ ↄſentanee:vt ego cogerer

nõ ſcpᷣtis tuis:q̃ necdũ legerã:ᷣ ſcpᷣtoꝝ rñdere

opinionibꝰ⁊ volãtia toto oꝛbe iacula falſitatis
clyppeo vitatis excipe. Sequit᷑ in epła tua.no
li multo auro redimẽ notariũ meũ:ſic̃ aici tui ð
meis eriarchõ ſcheduł:nõdũ emẽdatis:nõ⸗
dũ ad puꝝ digeſt fecerũt:vt faciliꝰ falſare poſ
ſent:qð aut nullus hr̃et:aut ad modum pauci.
Gratis a me miſſum ſuſcipe codicẽ: quẽ cenſu
magno cupes ↄpatũ.Nõ te pudet ꝓhemij: E⸗
go auro redimerẽ notariũ tuũ:Et qs tał ac tan

tus ẽ:vt audeat cũ Creſo ⁊ Dario pugre diui⸗

tijs: At ſubitũ demaratũ:⁊ nõ craſſum ꝑtime⸗
ſcat: AUſq; adeo ne obduraſti frõtẽ vt medacio
ponas ſpem tuã:Et eſtimes te ꝓptegi poſſe mẽ⸗
dacio: Et qͥcqͥd finxeris:tibi credẽdum putes⸗:
Quis Bethleẽ ð cubiclo fris Euſebij furatꝰ ẽ
epłaʒ laudatricẽ tuã:Cuiꝰartificio:⁊ a cuiꝰmi⸗
ſterijs in ſctẽ Fabiole hoſpitio:⁊ viri xpᷣiani ⁊
pꝛudẽtis Oceani inuẽtꝰẽ codex:quẽ illi nunqᷓ;
viderãt: An iccirco te eſtimes inocẽtẽ:ſi qcqd

tuũ ẽ:in alijs ↄferas: Quicũ q; te offẽderit qᷓ;

uis innoxiꝰẽ:ilico crimioſus fiet.ẽs em ꝑ qð
Byane ẽ victa pudicitia.qð Gieʒi mgr̃i pᷣtulit
ſcitati.ꝓpt᷑ qð Judas tradidit dñm ſuũ.Aide
amꝰtñ qͥd meus neceſſariꝰð ſchedułſuis necdũ
emẽdatis:⁊ nondũ ad puꝝ digeſtis falſauerit.
Et ob id faciliꝰei falſate fuerit:ꝙ aut nullꝰ eas
hr̃et:aut admodũ pauci.Etañ ſcpᷣſi:⁊ nũc ea⸗

dẽ deo mediãte ꝓteſtoꝛ me nõ ꝓbaſſe accuſati⸗
onẽ eius: nec cuiuſqᷓ; xpᷣiani in xpᷣianũ. Quid
em neceſſe ẽ in multoꝝ ſcãdalo ruinaq; ꝓferri:
q̃ᷓſecreto aut coꝛriꝑe valeas: aut emẽdare:Sʒ

qꝛ vnuſquiſq; viuit ſtomacho ſuo: ⁊ aicus nõ
ſtati dñs ẽ alteriꝰvolũtatis:ſic accuſatõeʒ etiã
verã repᷣhẽdo:ſic falſitatẽ ſchedulaꝝ in ſcõ vi⸗

ro nõ ſuſcipio. Quid em hõ latinꝰ ð inpᷣtatõe
greca potuit imutare: Aut qͥd ſubtraheret vel

adderet in libꝛis Periarchõ: vbi ſic ↄtexta ſũt
oĩa:⁊ alteꝝ pẽdet ex altero:vt qͥcqͥd tollere vo
lueris vel addẽ:q̃ſi pãnꝰin veſtimẽto ſtati apxpa
reat: Qð me mones ipᷣe facito:paululũ ſaltẽ
hũani: ſiñ xpᷣiani pudoꝛis aſſume.ne deſpecta

calcata ↄſcia tua: vbis te purgatuʒ putes:qᷣ

rebꝰvꝛgeris. Si Euſebiꝰauro redemit inemen
datas ſchedulas:q̊s falſaret:tu ꝓfer tuas:que

fallate nõ ſint.⁊ ſi ꝓbauer nihil i eis hereticũ:
tüc ille crimietenebit᷑ falſitat.q;uis mutes:qᷓ⸗

uis coꝛrigas:catholica nõ ꝓbab.Si em̃ erroꝛẽ
in vbis aut in paucis ſenſibꝰ:pñt detrũcari ma
la:⁊ bõa ꝓ his reponi. Abi at tota diſputatio
eq̃lis ẽ: vt vniũſe rõnabiles creature:q̃ ꝓpꝛia
volũtate coꝛruerãt:i vnũ poſtea reütant᷑ ſtatũ
vt rurſuʒ ex eodẽ pᷣncipio alie ſint ruine.qͥd ha

bes emẽdare:niſi cũcta mutauer:Qõ ſi facere
volueris:iã nõ libꝛos alienos int᷑pᷣtaber::ſᷣ cõ⸗

des tuos. Hoc ãt cuiuſmõi argumẽtũ ſit:nõ in
telligo.qꝛ inqᷣt inemẽdate ⁊ nõdũ ad puꝝ dige
ſte erãt ſchedule:iccirco faciliꝰab Euſebio fal⸗

ſate ſunt.Aut ego tardioꝛ ſum:aut mihi ſatl fa⸗

tuũ ⁊ obtuſum videt᷑: ſi nõdũ emẽdate:nec ad
puꝝ digeſte erant ſchedule:ꝙ erroꝛ eaꝝ Euſe⸗-
bio iputet᷑.ñ id iputabit᷑ Euſebio:ᷣ moꝛe ⁊ tar
ditati tue: q emẽdare ceſſaſti. Et in eo ſolo erit
ille culpabił: qꝛ ſcpᷣta tua cito diſſeiauit i vulgꝰ

q̃ tu paulati emẽdare decreueras. Sin at vt tu

vis:eas falſauit Euſebiꝰ:qͥd cauſaris atʒ pᷣten
dis inemẽdatas ⁊ necdũ ad puꝝ digeſtas i pb⸗
licũ ꝓrupiſſee Et emẽdate ei ⁊ ñ emẽdate ſiłeʒ

recipiũt falſitatẽ. Nullꝰ inqs eos hẽbat libꝛos

aut admodũ pauci. In vno ſermone qta diüſi
tas:Si nullꝰeos hẽbat:quõ apð paucos erat⸗
Si pauci hẽbãt:cur nullũ habuiſſe mẽtir:Cũ
ãt dicas apð paucos fuiſſe:⁊ teipᷣo ↄfitẽte ſbũ⸗
ſum ſit: ꝙ nullꝰ habuerit: vbi ẽ illð:ꝙ qrerj au⸗
ro redẽptũ notariũ tuũ: Dic nomẽ notarij:q;⸗
tũ auꝝ datũ ſit vbi:ꝑ quẽ:aut cui datũ. Atiq;
ꝓditoꝛẽ tuũ abieciſti an: ⁊ tãti facinoꝛis reuʒ a
tuo ↄſoꝛtio ſeꝑaſti. Nide ne mag illð veꝝ ſit a
pauc ilłaicis tuis ⁊ Euſebio ⁊ ceter data exẽ⸗

plaria: qᷓ ita int᷑ ſe ↄgruũt:atq; ↄſentiunt:vt ne

pũcto qͥdẽ aliqͥd ab altero differãt. Deide cuiꝰ
pꝛudẽtie ẽ: dare exẽplar ilł: qð nõdũ emẽdaue
ras: Scpᷣte ad puꝝ nõ erãt ſchedule:⁊ emẽdã⸗
dos erroꝛes tuos iã alij poſſidebãt.Sẽtiſne nõ
herere int᷑ ſe mẽdaciũ: Et qð tibii articło tꝑis
deun vt epᷣoꝑ ſnias ſubt᷑fugeres patẽ diſcuſ⸗
uʒ:⁊ tuis te vᷣbis redargui: Ex qͥ aparet iux

inclyti oꝛatoꝛis Elogiũ te volũtatẽ hre mẽtien
di:artẽ fingẽdi nõ hre.Seq̃r oꝛdinẽ epłe.⁊ipᷣa
vt locutꝰ es vba ſubnectã.Eloquẽtiã vt dicis
tuã: ⁊ in pᷣfatõe mea laudaſſe me fateoꝛ.⁊ etiaʒ
nũc laudarẽ:niſi tu eã 3 Tullij tui ſniaʒ multa

ſactãtia faceres odioſam. Abi iactaui eloquen
tiã meã:qͥ etiã a te laudatã ñ libẽter accepi: An
c dic:qꝛ nõ vis ſubdola pᷣdicatõe palpari:aꝑ⸗
te accuſaber:vt qͥ laudãtẽ reſpuis:ſentias cri⸗

minãtẽ. Impꝑitiã ãt tuã nõ tã ſtultus erã:vt re⸗

—

phẽderẽ: quã nẽo põt foꝛtiꝰaccuſare:niſi tuipᷣe

du ſcrib. Sʒ volui oñdere ↄdiſcipułtuis:qͥ te⸗
cũ nõ didicerũt lr̃as:qᷣd ꝑ.xxx.ãnos in oꝛiente
ꝓfeceris:qͥ pꝓcacitatẽ diſerti

tudinẽ: ⁊ maledicẽ oĩbꝰ bõe ↄſcie ſignũ arbitra

ris. Ne tibi vt dicl ferulas adhibeo:neq; athe⸗
t 2

nogerõta meũ ſcutica ⁊ plagis l̃as docẽotẽdo
Sʒ qꝛ flumẽ eloquẽtie tue atq; doctrie oẽs tra⸗

„

do obtinueris pᷣncipatũ: ⁊ i eloquẽtie arce ſte⸗

teris:cũctis nobᷣ qͥ aliud ſcire volumꝰ:mutireñũ

liceat. Ego ph̊s rhetoꝛ grãmaticꝰ:dyalecticus
hebꝛeꝰ:grecꝰ:latinꝰ:triliguis:h mõ ⁊ tu biling
uis er :qͥ tatã hẽs greci latiniq; ſermonis ſciaʒ
yt ⁊ Greci te latinũ: ⁊ Latini te grecũ putent.
Et papa EpiphaniꝰvevVIX IOG qe qn
quelinguis ) te:⁊ Amaſiũ tuũ loquit᷑. Simul
q; admiroꝛ q̃ temeritate ʒ̊ tantaꝝ artiũ viꝝ au

Deas dicere. Tu qͥ tot diſciplinaꝝ oculis vigi⸗

las:quõ venia donãdus es:ſi erraueris?a non
ꝑpetuo pudoꝛis ſilẽtio ↄtegẽdus. Qð cũ legiſ
ſem: ⁊ me putarẽ alicubi in ſermone lapſum 4
em in vᷣbo nõ peccat:iſte ꝑfectus eſt) ⁊ ſuſpica
rer eũ aliqd meoꝝ ꝓlatux eſſe vitioꝝ:ſubito in

tulit añ biduũ mihi qᷓ; pficiſceret᷑ haꝝ baiulus

in manꝰvenerũt:q̃ in me declamaſti. Abi eſt ꝗ
qð miaris ⁊ dicis:quõ donãdus es venia:ſi er
raueris:⁊ nõ ppetuo pudoꝛis ſilẽtio ↄtegẽdꝰ.
niſi foꝛte pᷣ ãguſtia tꝑis nõ potuiſti ea i oꝛdineʒ
digerere. Aut aliquẽ ð eruditis ↄducturꝰ eras
q̊ in opuſcułmeis gẽmaꝝ eloquẽtie tue oꝛnam̃
ta pqreret. Supꝛa ſcpᷣſiſti ẽtis a me miſſum co⸗
dicẽ ſuſcipe:quẽ cenſu magno cuꝑpes ↄꝑpatũ:⁊
nunc humilitatis pᷣſtigijs loq̃ris:imitari te vo
lui:ᷣ refeſtinãte eo qͥ ad te remeabat malui pau
cis ad te qᷓ; ad alios ꝓ tuis maledictis latiꝰ ſcri
bere.Et interi audact᷑ frueris imꝑitia tua. Seł᷑

em ↄfeſſus es dicẽs. Suꝑflua tibi rephẽſio fu

it in paucis:q ꝓfeſſa nob habet᷑ in oibꝰ. Nec re
phẽdã qð ↄꝑatũ codicẽ ꝓ ẽpto poſueris:cũ cõ
paratio eq̃liũ ſit: ẽptio pᷣcij ãnũeratio:⁊ feſtinã
te eo q ad te remeabat:ſoꝛdidiſſime elocutõnis

5

VSPIOασ„αNνσaſ ſenſibus ridebo: a te neqᷓ

qᷓ; ſoleciſta ac barbaꝝ: ſᷣ mendacẽ ſubdolũ im⸗

pudicũ ↄuincã. Si ad me tm epłam ſcribis:vt

me ↄmoneas ⁊ emẽdatũ velis:ne ceteris ſcãda

lũ facias:⁊ alijs furẽtibꝰiugulẽt alij cur libꝛos
gʒ me ſcribᷣ ad alios:⁊ legẽdos ꝑ ſatellites tuos
toto oꝛbe diſpgis: Abiẽ ſyllogiſmus tuus:qͥ
me irretire conaris ⁊ loq̃ris: Quẽ in h̊ mgr op
time emẽdare cupiebas:ſi illos ad qͥs ſcrip:ni⸗
hil deliqrãt: Si me quẽ arguis:nõ ad me ſcoſe
ras: ⁊ ego tuis rñũdebo tibi ſermonibus quem

emẽdare cupiebas mgr̃ indocte: Eos neqͥ non

peccauerãt:? An me ad quẽ non ſcöſeras: Bru
tos putas eſſe lectoꝛes:⁊ oẽs nõ intelligere pꝛu
dẽtiã tuã: Immo malitiã:q̃ ⁊ ſerpẽs pꝛudẽtioꝛ
fuit cũctis beſtijs in ꝑpadiſo:vt a me ſecretã ad

monitionẽ flagites: quẽ pbᷣlica accuſatõe ꝑſeõ

ris:⁊ nõ te pudet accuſationẽ tuã apologia vo

ctatoꝛes ferre nõ poſſumꝰ⁊ igenij acumie ꝑſtri
gis oculos nr̃os:in tm vt oẽs tuos iuidos pu⸗
tes:certati opꝛimẽ te cupimꝰ Neñ ſełin ſcribẽ

. — , 2*
. 14 E
. .

care Quereriſq; cur oponam clypeũ pugionia
tuo: ⁊ tibi qſi religioſus ⁊ ſanctulꝰ ꝑſonã hülli
tatis iponis ⁊ dicis.ſi errauerã:q̃re ſcrib aliss

⁊ non meipᷣm redarguis:h̊ ipᷣm in te retoꝛqᷣbo.

q̃cqͥd em me nõ feciſſe cauſaris:q̃re nõ ipᷣe feci⸗

ſti⸗ Nelut ſiqͥs pugnis aliquẽ: calcibuſq; colli⸗
dẽs:ſi reſiſtẽ voluerit dicat ei. MNõne tibi pᷣcep
tũ ẽ:qͥ te ꝑcuſſerit iĩmaxillã: pᷣbe illi ⁊ alteram⸗

qd em boe vir tibi pceptũ ẽ: vt me vberesocu
lii mihi effodias:⁊ ſi paululũ meomouero:euz

gelij mihi pᷣcepta cãtab. Vis ſcire totas arguti

aꝑꝝ tuaꝝ ſtrophas ⁊ vulpeculaꝝ inſidias:q̃ ha

bitãt in ꝑietinis:ð qͥbꝰ Eʒechiel loqͥ᷑.q̃ſi vul⸗

pes in deſerto ꝓphe tui iſrł.Auſculta qͥd fecer:
Ita me ĩ tua pᷣfatõe laudaſti:vt obijcerent᷑ mi⸗
hi laudes tue: ⁊ niſi me alienũ tanto laudatoꝛe
dixiſſem:hereticꝰiudicarer.pꝰqᷓ; reuli crimia

i.laudes tuas: ⁊ abſq; iuidia tui noĩs:rñdi cri⸗
minibꝰ:nõ crimiatoꝛi:atʒ vt me catholicũ ate i
famatꝰ ꝓbarẽ:iuectꝰſuʒ ĩ hereticos.iraſcer:fu

ris:⁊ luculẽtiſſimos libꝛos ↄ me cudis.qͥs cũ le
gẽdos ⁊ cãtãdos oibꝰtradidiſſes:certati ad me

ð Italia ⁊ vꝛbe Roma atq; Dalmatia ſcripta
vener̃t:qͥbꝰme laudatoꝛ pſtinꝰoꝛnaſſet pᷣconijs

Fateoꝛ ilico ad obiecta rñdi: ⁊ me nõ eẽ heretti
cũ totis viribꝰ ꝓbare conatꝰ ſum. iſiq; hbos
ipᷣos apologie mee libꝛos ad eos qͥs tu vulnerag
ulUeras:vt venena tua nr ſeã̃ret᷑ ãtidotꝰOb hãc
culpã mittis mihi ⁊ pᷣoꝛes libꝛos ⁊ recẽtẽ eplłaʒ
plenã iiuriaꝝ ⁊ criminũ.qͥd me vis facẽ bõe ai⸗
ce:Taceã: Nideboꝛ crimẽ asſcẽ. Loq̃r:Ter⸗

res me gladijs tuis:⁊ accuſatõeʒ nõ iã eccłaſti⸗
Ca: ̊ tribunaliũ ↄminaris.qͥd fecisqͥd ↄmerui⸗
In qͥ teleſi:qꝛ me negaui hereticũ: qꝛ te laudi⸗
bus duxi idignũ: qꝛ hereticoꝝ fraudulẽtias ⁊

piuria aꝑto ſermõe deſcðöſi. Quid ad te:qͥ ⁊ ca

tholicũ ⁊ vacẽ te eẽ iactas:qͥ libẽtiꝰme accuſas
qᷓ; te defẽdis.Nũ mea defẽſio accuſatio tua eſt
Aut alit᷑ oꝛthodoxus eſſe nõ poterl:niſi me he
reticũ ↄpꝛobarl. Quid tibi ꝓdeſt ſocietas mea
Aut qẽ iſta pꝛudẽtia: Accuſatus ab alijs:accu
ſas aliũ.Ab alio appeteris:⁊ illi tergũ obũtens
qeſcẽtẽ te puocas. Teſtoꝛ mediatoꝛẽ Jeſuʒ

inuitũ me ⁊ repugnãtẽ ad hec vᷣba rũdere. Et

niſi tu ꝓuocares ſꝑ tacituꝝ fuiſſe.DOeniq; noli

me accuſare:⁊ ego ceſſabo defendẽ. Que emẽ

audiẽtiũ ediſicatio:duos ſenes int᷑ ſe ꝓpt᷑ here
ticos digladiari:pᷣſerti cũ ãbo catholicos ſe vi

deri velit· Omittamꝰhereticoꝝ pr̃ociniũ:⁊ nl
la erit int᷑ nos ↄtẽtio.Eodẽ feruoꝛeqͥ Oꝛigenẽ
añ laudauimꝰ:nũc laudatũ eũ toto oꝛbe dãne.
mus. Jũgamꝰdextras:aios copulemꝰ ⁊ dues

oꝛiẽtis atq; occidẽéetis·
alacri ſeqmur iceſſu. Errauimus iuuenes:emẽ

demur ſenes. Si frẽs: me gaude coꝛrectũ. Sia
mic⸗ ſum:de ↄuͦſione tua debeo gtulari.Quã⸗

4 7
7
. 4

(nbig

tineſiheil
tluit
güllbope⸗
anosehtnj
nuas veniſee
cüeocon
tulcdiriſe
Etosubicu
oꝛetalume
ſehibatnt
diitmacje
Ntgeepta⸗
ſtoptrieniü:⸗
itlnzitun
ſter dcoris
Wugni
ernd
lanopotd
pluribus
alt
gligente:
fuenis, Al
ſuliſſe ge
ſuleri.noſ⸗
keadbucon/

nthlltibt

puderijꝛnec
aſtits Noe
nlop ſnias
herencrqjca
1ctplanatiü
nearispſe
Keediſernt.

fapeßſecular

Hlelnguerd
ſonobteder⸗a
latuninäe
fetis
blabond
queträſfers
relcopenne
Mola der
dcocicen

S=r
—
S
S

—
=S3
—
—
SES

=
——

—
— —
+☛
=ꝛ .
=ESE—

——
2 Sr
*=
£
—
0A —

=
—
E

=
=
S==

funchenit⸗

nünnlnn.

rchnelian
twecathlät
cencoslif
zwecudishi
liſes:cemite
Dalmatuctn
imomaſaien⸗
dir dmensdel
Pſum (bite
Meosisanin
rei inderlh
Blbrostuiig,

Anent it⸗

nindi ide⸗

alngtittit G⸗

Niuidenen’:
itmnittuin
os Tudlinu
Hiduuͤrirn
sͤbbinemis
Säbumaupluc
kuiweininet

Tractatus III

diu int᷑ nos lurgiu fuerit: videbimur rectã fidẽ

neceſſitate dicẽ:nõ volũtate. Inimicitie nr̃e iui

cẽ noðdᷣ tollũt teſtimoniũ we pnie.Si vnũ credi
mus:ſi idẽ ⁊volumꝰa nolumꝰex qͥ firmas naſci
aicitias etiã Catilia teſtat᷑: ſi hereticos pit᷑ odi
mus:⁊ veterẽ eq; daãnamꝰerroꝛẽ:qͥd ð nos ten

dimꝰ. cũ eadẽ opugnemꝰ eadẽ defedam. Jg⸗

ſcemihi:q Oꝛigenis eruditõeʒ ⁊ ſtudiũ ſcpᷣtu⸗

raꝑ anqᷓ; eiꝰ hereſim pleniꝰ noſſem: in iuuenili
etate laudaui. ⁊ ego tibi dabo veniã: ꝙ apolo⸗

giã libꝛoꝝ eiꝰ cano ſcpᷣſerl capite. Añ biduũ qᷓ;
ad nos epłaʒ ſcriberes:libellos meos in manꝰ
tuas veniſſe teſtaris. Et iccirco ñ habuiſſe ſpa
ciũ ex ocio rñdẽdi.alion ſimeditatꝰin nos ꝑa
tuſq; dixiſſes:fulmia iacẽ nõ crimia videreris.
Et qs tibi credet hoi vᷣaciſſimo:vt negociatoꝛ
oꝛiẽtaliũ merciũ qͥ ⁊ hic depoꝛtata vẽdere neceſ
ſe hẽbat:⁊ ibi emẽ:q̃ huc rurſus adueheret:bi⸗
duũ tm̃ aqᷣlegie fuerit:vt rapti ⁊ ex tẽpeõ nos

dictare epłaʒ cogereris: Libꝛi em tui q̊s lima⸗

ſti ꝑ triẽniũ: diſertioꝛes ſunt. niſi foꝛte nõ fuiti
pñtiaꝝ qᷓ tuas emendaret nenias.Et iccirco oẽ

iter dictönis tue abſq; palladis arte ſalebꝛis ?
voꝛaginibꝰ vuioꝝ icidit᷑. Tã aꝑtũ tꝑis mẽda⸗

ciũ ẽ:vt nõ dicã rndere:ſᷣ legẽ biduo mea ſcrip
ta nõ potueris. Ex qͥ aparet te illam epłaʒ aut
pluribus diebus ſcpſiſſe: vt ſtili ipi elegãtia ꝓ
bat. aut ſi tumultuaria dictatio ẽ: nimiũ te ne⸗
gligentẽ: qͥ cũ extꝑalis tał ſit meditat deterioꝛ
fueris. IJllud ãt qð tergiuſaris:⁊ dicis te ea trã
ſtuliſſe ð greco:qᷓ ego pᷣus latino ſermone tran⸗
ſtuleri. nõ ſatis intelligo qd velis dicẽ: niſi foꝛ⸗
te adhuc ↄmẽtarios ad epheſios criminaris.⁊
q̃ſi nihil tibi ſuꝑ h̊ rñſum ſit: obduras frõtis in
pudẽtiã: nec auribꝰobturaris voces recipis in

cãtãtis. Nos in ↄmẽtarijs ⁊ illis ⁊ alis vnr̃as
⁊ alioꝝ ſnias explicauimꝰ:aꝑte ↄfitẽtes q̃ ſunt

—

heretica:q̃ catholica. ic ẽ ei ↄmẽtarioꝝ mos
⁊ explanãtiũ regula:vt opiniones in expoſitio
ne varias ꝑſequat᷑.⸗ qͥd vel ſibi vel alijs vide
at᷑:ediſſerat. Et h̊ nõ ſolũ ſcãꝝ interpᷣtes ſcpᷣtu
raꝝ: ſeculariũ q; lraꝝ explanatoꝛes faciũ t: tã
latie lingue:qᷓ; grece.Tu ĩ libꝛis NPeriarchõ id
ipᷣm obtẽdere nõ potes. arguet em te pᷣfatiũcu
la tua:in bollicere⸗ detrũcatis mal:⁊ q̃ ab he
addita fuerãt: optia remãſiſſe. vt ꝗᷣcqd
ibi vel bonũ vel malũ dixeris:iã nõ ei imputer
quẽ trãſfers.ſᷣ tibi:qͥ iterpᷣtatꝰ es. niſi foꝛte he⸗
reticoꝝ erroꝛes emẽdare debueras:⁊ Dꝛigeis
mala pferre in mediũ. Sʒ ð :qꝛ nos remittis

reticis ad

ad codicẽ: añ tibi rñdimꝰ qᷓ; tua ſepᷣta legeremꝰ
Be Pãphyli libꝛo: nõ ridiculoſa vt tu ſcrib:
bij aſſerueri eſſe ñ Raphyli: ad extremuʒ huc
dixeri: etiã me ennos płimos h̊ putaſſe ꝙ Dã⸗
phyli fuerit: ⁊ a te exeplar huiꝰ volumis mutu

Fo. CXxXIII

Epiſtola XLI

atũ. Vide q;tũ timeã cachinos tuos: vt etiam
nũc eadẽ igerã. De tuo codice qſi s phyli ex
emplar accepimus. Credidi xpiano:a credidi
mõacho.nõ putaui tm ſcelerj ate poſſe ↄfingi.
Noſtea vo ꝑ intp̃tatõeʒ tuã: qſtione ↄ Oꝛige
nẽ toto oꝛbe ↄmotã in qrẽdis exẽplaribꝰ dilige
tioꝛ fui. ĩ ceſlarieſi bybliotheca Euſebij volu⸗
mina reperi q hXοωιπιπ οπωπ1 ο νο.—
cũ legiſſeʒ:pmũ eũ libꝝ depᷣhẽdi:quẽ tu ſolu ſb
noĩe martyris edidiſti ð filio ⁊ ſpũſcõ:in bonaʒ

ptẽ pleriſq; blaſphemijs ↄmutaij.Et h vl Di⸗

vymũ vel te vel aliũ feciſſe neſcio quẽ qð tuaꝑ
tiſſime ĩ libꝛis Reriarchõ feciſſeↄuicerł:maxie
cũ idẽ Euſebiꝰ(vt iã in duobꝰlibꝛis docui) ſcri
bat: Rãphylũ nihil ꝓpꝛij opis edidiſſe.Dic 8
7tu:aqͥ exèplar accepis nec mihi ad ſubtfugiẽ
dũ crimẽ moꝛtuos aliq̃s noies:vt cũ auctoꝛem
oñdẽ nõ potueri:aliũ ꝓferas qͥ nõ poſſit rñũdẽ.
Sin ãt riuulaille in tuis ſcrinijs fõtẽ hʒ:qͥd ſeqᷣ
tur etiã me tacẽte nõ dubitas. Veꝝ fac ab allo
q̃libet amatoꝛe Oꝛigeis libꝛis huiꝰ titulũ:⁊ au
ctoꝛis vocabulũ ↄmutatũ: cur hͥ in latinã ling⸗
uã vᷣtis: Videlʒ vt teſtionio martyr oẽs Oꝛi⸗
genis ſcpᷣtis cogerẽt:pᷣmiſſa munitõe tãti aucto

ris ⁊ teſtis:nec tibi ſuffic doctiſſimi viri apolo

gia: niſi ſcribas ⁊ ppᷣũ volumẽ p defẽſiõe eiꝰ ꝗ
bus p multos diſſeiatis:tuto iã libꝛos piarchõ

vtis e greco:⁊ hos ipᷣos p̃fatõeↄmẽdas dicẽs
nõnulla ĩ his ab hereticis depꝛauata:q tu ð ali
oꝝ libꝛoꝝ Oꝛigenis lectõe coꝛrexeris. Mech;
laudas:ne tibi aicoꝝ meoꝝ qᷣſpiã gdicat. Oꝛi⸗
geinis ppleticaphrſica Haͤene⸗ loãntiã mea

ers i celũ: vt ĩ finẽ in cenũ depᷣmas:frẽʒ colle

gã vocas: v imitatoꝛẽ te mei oꝑis ↄfiterl. Cũq;
a me trãſlatas Oꝛigeis. lxx. homelias:⁊ nõnul

los tomos in apłm iactes:iĩ qͥbꝰſic cũcta limaue

ri: vt nihil i ilł qð a fide catholica diſcrepet: la⸗
tinꝰlectoꝛ inueniat: nũc eoſdẽ libꝛos hereticos
crimĩar:⁊ vᷣſo ſtiio quẽ pᷣdicaueras:qꝛ ↄſoꝛtẽ
putabas accuſas:qm mõ pfidie tue cernis ini⸗
micũ.qͥs e duobꝰcalũniatoꝛẽ martir Egoqil
lũ dico hereticũ nõ fuiſſe:nec ſcpᷣſiſſe libꝝ:qͥ ab
oĩbꝰrephẽdit᷑:an tu qͥ volumẽ hois Arriani ti/
tulo ↄmutato ſub noie martyr edidiſti: Nõ ti⸗
bi ſuffiẽ ſcãdalũ grecie:niſi illð ⁊ in latinoꝝ au⸗
ribꝰigeras: ⁊ iclytũ martyrẽ: tua qtũ i te ẽtrãſ
latõe defoꝛmes: Tu qͥdẽ alia mẽte feciſti:nõ vt
martyrẽ argueres:ñ vt me accuſares:bᷣ vt Oꝛi
genis ꝑ nos ſcpᷣta defẽderes.lttñ cito Roma
nã fidẽ apłica voce laudatã: iſtiuſmõi pᷣſtigias
nõ reciꝑe: etiã ſi ãgelꝰ alit᷑ ãnũciet qᷓ ſeł pᷣdica⸗
tũ ẽ pauli auẽte munitã nõ poſſe mutari.S frar
ſiue a te falſatꝰẽ liber (vt multi putat)ſiue ab al
tero: vt tu foꝛſitã ꝑſuadẽ conaberl: ⁊ temecre⸗
didiſti heretici hoĩis oναωνα martyris
muta titulũ: ⁊ romanã ſimplicitatẽ tato Pneund Z
t 3

g

libera. nõ tibt expedit: vt p te clariſſimꝰmartyr

Hereticꝰiudicet᷑. Nt qͥ effudit ꝓ xpᷣo ſenguinẽ:

Srisfidei xpi apꝛobet᷑. Dic potiꝰ lueni libꝑʒ pu
taui illũ martyr:ne timeas pniaʒ. Jã tenõ vꝛ⸗
gebo:nõ q̃rã a qͥ acceꝑis.vł moꝛtuoꝝ aliquem
oiqto: vel ĩ platea ab ignoto hoie te emiſſe di⸗

☛

cito. HNõ em dãnatõeʒ tuã q̃rimꝰ:ſᷣ ↄuůſionem.

AUBDellꝰ ẽ vt tu erraueris qᷓ; vt martyr hereticꝰ
erit. Interi ð pñti ↄpede.vtcũq; erue pedẽ.

In futuro iudicio tu videris:qͥd ad martyrl g

te rũdeas qrimonias. Mꝛoponis etiam tibi qð

nẽo ohijc:⁊ diluis qdð niłs accuſat. Ais ei ꝙ in

Meis Ĩis legeris. Dic qͥs tibi ꝑmiſit vt int᷑ptãs

idũ auferres: qdã mutares:qᷓdã adderes: Sta

iq; tibi ipe rñũdes:⁊ me lodrl. En tibi dico.ᷓ

vo qs gmiſerit: vt iĩ inẽtarijs tuis:q̃d ð oꝛige

neiqdã ð apolliare qdã ð teip̃o ſcriberes: Etñ

oꝛigene totũ:aut ex te:aut ex alio. Interi ĩ te
Duü aliud agis crimẽ foꝛtiſſimũ ꝓdidiſti:⁊ obli⸗
vus es veteris ꝓpubij. mẽdaces mẽoꝛes eſſe de⸗
bere. Dicis ei mei ↄmẽtarijs meis:q̃dã ð Oꝛi
ene:q̃dã Apollinare qda ex me ipᷣo poſuiſſe
Sig Apollinaris ſi unt ⁊ Oꝛigenis q̃ ſub alioꝝ

noie poſui:quõ in libꝛis tuis mihi crimẽ inpin⸗

gisꝙ qũñ ſcribo alius h̊ dic: qͥdã ſic ſuſpicat᷑:a

lius ille ⁊ qdã ego ſim. Int᷑ Apollinarẽ ⁊ Bi⸗
Dymũ ⁊ explanatõis ſtilus⁊ dogmatü magna

Niüc q̃ro a te:qͥs tibi obiecerit:q̃re ð Oꝛigene:

vel abſtuleris qda: vel addideris: vel mutaue⸗

ris: ⁊ te q̃ſi in eculeo appẽſuʒ int᷑rogauerit:bõa

—

ſunt:an mala qᷓ tra

tiq: vt interrogatõe ſtulta verã ꝑcõtatõeʒ exte
nues. Ego nõ accuſaui q̃re Oꝛigenẽ ꝓ volũta

te traſtuleris.Hoc eĩ ⁊ ipe feci:⁊ añ me Victo⸗.

rinꝰloylariꝰ Ambꝛoſiuſq; fecerũt. Sʒ q̃re trãſ⸗

lationẽ hereticã p̃fatõis tue teſtionio roboꝛaſti
ogis me eadẽ rurſus iterare ⁊ p meas linauas

incedẽ. Dicis em in eodẽ ꝓlogo te ea q̃ ab here
ticis qddita fuerãt ãputaſſe:⁊ ꝓ his repoſuiſſe

bõa. Si hereticoꝝ mala abſtuliſti: q̃ dimiſiſti

vel addidiſti:aut Oꝛigenis erũt:aut tua:q̃ vti

q; qſi bõa poſuiſti. Sʒ multa in his mala nega
renõ poteris.Quid inqͥes ad me:Oꝛigeni ipu

ta. Ego em ea tm q̃ ab hereticis addita fuerũt.

ↄmutaui.Expone cauſas: q̃re hereticoꝝ mala

tuleris: ⁊ Oꝛigenis integra dereliq̃ris. Nõne
ꝑſpicuũ ẽ:ꝙ mala Oꝛigenis ex ꝑte ſub hereii⸗

coꝝ nücupatoõne danaueris:⁊ ex ꝑte ſuſcepis⸗
nõ mala H bõa:⁊ tue eẽ ſidei iudicabas: hec
ſunt de qᷣbꝰ q̃ſiui vtꝝ bõa eſſent an mala. Que

in pfatõe laudaſti:q ẽputatis peſſimis:q̃ſi opti

ma mãſiſſe ↄfeſſus es:⁊ te in vere argumẽtatio
nis awẽdi eculeo.vt ſi bõa dixeris hereticꝰ ↄpᷣ
hedaris. ſimala: ſtoti audeas: cur g mala fut

ſtuliſti: ruſtra ſilas innocẽ

— 5 . —
— —
„
—

ſtuliſti: ala ei onñdẽ inttdũ nõ docẽtis ẽ:ß vi

ttis: vt caueat lectoꝛ nõ vt ſeqt᷑ erroꝛes. vtno
ta ↄtẽnat:q̃ nõnũqᷓ; igta miraculo ſunt. Et au
des pꝰ hec dicẽ.ꝙ ego auctoꝛ taliũ ſcptoꝝ ſim.
tu ãt vt int᷑pꝛes:in qͥbꝰemẽdare aliqͥd potuer:
pl“ꝰ egeris qᷓ; inpꝛes.in qbꝰñ potuerl.ſolũ int⸗
pꝓpꝛes fueris. Roõne iſta diceres:ſi libꝛi tui pRKiar:
chõ pᷣfatiũculã nõ hr̃ent.Qð ⁊ HHylariꝰ in trãſ
ferẽdis eiꝰhomelijs feẽ vt ⁊ bõa ⁊ mala nõ int⸗
pti:5 ſuo iputarent᷑ auctoꝛi. Si nõ dixiſſes am
putaſſe te peſſima: ⁊ optia reliqᷣſſe:vtcũq; ð lu⸗
to euaderes. hocẽ qõ deſtruit ſtrophas inge⸗
nioli tui. ⁊ te hicide ↄſtrictũ euadẽ nõ ſinit. nec
in tm abutare ſimplicitate lectoꝛis: ⁊ ſic oms q̊
tusã ſcpturã lecturi ſunt: bꝛutos putes. vt cum
yulnera putreſcẽ ſinas ſano coꝛꝑi te ĩponẽ em
plaſtra nõ rideãt De carnis reſurrectõe qͥd ſen
tias: iã ĩ apologia tua didicimꝰ:nullo mẽbꝛo i⸗
putato nec aliq ꝑte coꝛꝑis deſecta. ec eſt tue
ſimplicitatis pura ⁊ apꝑptaafeſſio:quã ab oibus
italie ep̃is aſſeris eſſe ſuſceptã. Crederẽ dicẽti
niſi me dubitare de te iſte liber: nõ Pãphyli fa
ceret.Et tñ miroꝛ quõ ꝓbauerit italia: qd Ro
ma ↄtẽpſit.Ep̃i ſuſceꝑũt:qð fides aplica ↄdẽ⸗
eexHianato nauit⸗ Scrib melile ialcaſſec papa heo
Diuüſitas ẽ. cũ in vno caplo diuſas ponoſuias: 4
niũ grios ſenſus ſeqͥ credẽdus ſum: Sʒ h alis

phylus expoſitõeʒ fidei nuꝑ ediderit:q̃ ad nos

necdũ ꝑueit:⁊ pollicer:ꝙ qᷣcqᷣd ille ſcpᷣſerit:tu

ſeãris.Ego me h̊ ſcpᷣſiſſe nõ noui:nec iſtiuſmõi

vnqᷓ; lras direxiſſe.Sʒ tu iccirco ad ĩcertaↄſen
tis: ⁊ his q̃ qlia futura ſint neſcis vt certa decli
nes: ⁊ ad eoꝝ nõ tenearis aſſenſuʒ. Duas ſyno
dicã ⁊ paſchalẽ eiꝰepłas 7 Oꝛigenẽ illiuſq; di⸗
ſcipulos: ⁊ alias aduſum Apollinarẽ ⁊ eůũdem
Oꝛigenẽ ꝑ h̊ ferme biẽniũ int᷑pᷣtatꝰſum:⁊ i edi

ficatõeʒ eccłe legẽdas nr̃eligue hoibꝰ dedi. Als
ud opexꝝ eiꝰneſcio me trãſtuliſſe.Et iñ tu q pa⸗
pe Teophyli dic te in oibꝰ ſniaʒ ſeqͥ: cauene h̊
mgr̃i ⁊ ↄdiſcipuli tui audiãt.⁊ offẽdas qᷓ;pluri

mos:qͥ me latronẽ:te martyrẽ vocãt.ne iraſcat᷑

is tibi:qͥ ↄ papam Epiphaniũ ad te eplas diri
gẽs:hoꝛtabat᷑ vt ꝑmaneres in fidei vitate.vt

ſi mutares vllo terroꝛe ſniaʒ. ꝗqᷓ epla holoõpha
tenet᷑ ab his:ad qͥs ꝑlata eſt.Et poſt hec moꝛe
tuo loq̃ris:vt de qͥ ſupꝛa dixeras:ego tibi etiaz

furẽti ſatiſſaciã. Nunc dicis qͥd tibi videt᷑:hẽs
ne vltra aliqd:qͥ neruos tue loq̃citatis itẽdas⸗

Et idignar::ſi putide te loqͥ argus:cũ comedia
rũ turpitudies ⁊ ſcoꝛtoꝝ amnatoꝛũq; ludicra ec

cleſiaſticꝰ ſcpᷣtoꝛ aſſumas. Noꝛro qð introgas
qũ pape Theophyli ſniaʒ leqͥ ceꝑim: eiq; fidei
cõione ſociatꝰ ſiʒ:⁊ ipᷣe tibi rñdes:tüc credo qñ
aulũ quẽ ille danauerat ſummo yiſu: in oib⸗
tudijs defẽdebas: qñ eũ ꝑ ĩpiale ſcpᷣtũ reciꝑe

ſocerdotiũ qð epali iudicio amniſerat: iſtigabas

in p̃fatõe laudaſti:Et nõ illð adiũxi:qð tu call.
lide ſiłas:cur q̃ mala erãt:ad latioꝝ noticiã trr

Cie

Ppone
Lubehu

füiter
Genete
bulürepe
hulariope
nirpaig
ſeicpn
gli phoe
nci
feo⸗ Nön⸗
ndebere
Phiniiach
1Woccel
phpiiſen
li decrel
litiqdö⸗
ri vack:
ſurii i
cöorſent/
ſid⸗sg
zißenoue
Nobim
Vos en
Voem
nüͤtind
ſpeser
fecpin
penob
lere. Re
Hogella⸗
crilijme
ſeüteeſt
ſecalice
poerigim
lodſſep
ggladegy
liteabu
len pnaſe
ſneutabi
ecclubella
ſenopfih
n poare⸗
lonpo
ſeneni
luinobſ
minepe
philt .
leſumnſt
ppenoͤig
diemiſtig
niliorici⸗
ſeiömner
Uurie dole
lelapi

Alödieſeen
Aemtäigdl⸗
dnn
landiföſtitn
uonsrtſroej
Woopuns Nan
piteiponeen
Pneſuregbedtin

=

Wnullomähre.

ecti eren
ſſorgnäcbehs
ii. Qederidei
no Pipbyt
Nentialinat
fdes apkagt
ſelnnn
edidenttnn
leliintnu
touinu kuhi
chnnmiann
sandei
ſaiz duoffn
Cigniling⸗
Syelnmirchen
nnörimtih
ehoib lg
hile Eiiuin
ſiizſejtnen
1ofecs
iroeit elndſel

fündnecphodi

nſeine.
icgupo
Eipatdeeni,
tensrco
nſli,
ebäntoit
ngititet
nunigbin
Poroclti⸗
jang
auuing
innnn
nſene

.

S „

—*£
—

S=

Tractatus III

HNõ pᷣus ꝓ me rũdebo:qᷓ; de alioꝝ iiurijs loq̃r.
Cuiꝰ ẽ hũanitatl:cuiꝰve clemẽtie:iſultare alio⸗

rũ miſerijs: ⁊ vulnera cunctis aliẽa mõſtrare⸗

Sic ne te docuit ille ſamarites ſeminecẽ ad ſta

bulũ repoꝛtare:oleũ plagl infũdẽ:mercedẽ ſta
bulario polliceri: Sic reuectã ouẽ:reꝑtã dꝛag⸗
mã:ꝓdigũ filiũ leg eẽ ſuſceptũ: Eſto ego tele⸗
ſeri:⁊ qͥbuſdã vt dicl ſtimuł ad maledictoꝝ iſa⸗

niã ꝓuocari:qͥd meruit hõ latẽs:vt nudares ci
catricẽ eiꝰ⁊ obductã cutẽ iſꝑato doloꝛe reſcide

res: Mone etis ſi ille dignꝰ eẽt ↄtũelijs:tu facẽ
nõ deberes: Aut ego falloꝛ: aut illud ẽ veꝝ qð
płimi iactitãt te Oꝛigeniſtaꝝ hoſtes i illo ꝑſeãᷣ
⁊ ſ occaſiõe vniꝰi vtrũq; ſeuire.Si pape Teo
phyli ſentẽtijs delectaris:⁊ nefas putas põtiſi
cũ decreta ↄuelli:qͥd ð ceterl dicis:qͥs ipᷣe dãna
uit:qͥd ð papa Anaſtaſio:de q̊ nulli( vt ais) ve
rũ videt᷑:vt tãte vꝛbᷣ ſacerdos:vłinocẽti tibi i⸗

iuriã facẽ potuerit:vel abñti. Nec h̊ dico ꝙ de

epᷣoꝝ ſentẽtijs iudicẽ:aut eoꝝ cupiã ſtatuta re⸗
ſcidi:vᷣ ꝙ vnꝰqͥſq; ſuo ꝑicło faciat qð ſibividet᷑
⁊ ipe nouerit quõ ð ſuõ iudicio iudicãdum ſit.
Nob i mõaſterio hoſpitalitas coꝛdi ẽ:oẽſq; ad
nos veniẽtes leta hũanitatis frõte ſuſcipimus

Veremur eiĩ ne Maria cũ Joſeph locũ nõ iue

niãt in diuũſoꝛio:ne nob Ihs dicat excluſus:ho

ſpes erã.⁊ nõ ſuſcepiſtis me.ſolos hereticos ñ

recipimꝰqͥs vos ſolos recipitis. Pꝛopoſitũ qͥᷣp

pe nobᷣ ẽ pedes lauare veniẽtiũ nõ merita diſcu

tere. Recoꝛdare frat᷑ ↄfeſſiõis eiꝰ⁊ pectoꝛis qð
flagella ſecuerũt..emẽto carceris:tenebꝛaꝝ
exilij metalloꝝ: ⁊ nõ idignaberis hoſpitiotra⸗
ſeütẽ eẽ ſuſceptũ.An iõ tibi rebelles videmur:
qꝛ calicẽ aq̃ frigide i noie diſeipuli xpᷣiſitiẽtibꝰ
poꝛrigimꝰ: Nis ſcire vñ illũ:⁊ nos plꝰamare ⁊

tu odiſſe plus debeas:hereticoꝝ factio nuꝑ fu
gata ð egypto ⁊ Alexãdria:ſe hieroſolymã cõ
tulit:⁊ huic voluit copulari:vt qͥꝝ vnꝰ eẽt do⸗

loꝛ: vna fieret ⁊ accuſatio. Quos ille reppulit:
ſpꝛeuit abiecit.dicẽs ſe nõ eẽ iimicũ fidei:nec õ
eccłaʒ bella ſuſciꝑe:qð pᷣus tẽptauit doloꝛis fu

iſſe:nõ ꝑfidie:nec alteriꝰappetiſſe inocẽtiã:vᷣ ſu⸗

am ꝓbare voluiſſe. Impiũ putas pꝰ ſnias ſa⸗
cerdotũ poſt iĩꝑale reſcbtũ:qð q̃le ſit nouerit ip
ſe qͥ meruit.Quid tibi videt᷑ ð his:qͥ dãnati pa

latia obſidẽt: Et facto cuneo fidẽ xpᷣi i vno ho⸗

mine ꝑſequunt᷑. Mee ãt cõionis:⁊ pape Teo

phili:nullũ aliũ teſtẽ vocabo niſi iſßm quẽ a me
leſum ſiłas:cuius epłas ad me ſp datas etiã eo

tꝑe nõ igras:qͥ mihi eas reddi ꝓhibeas:⁊ qtti⸗
die miſſis tabellarijs iimicũ eiꝰ:aicũ nr̃m:⁊ fa⸗

miliariſſimũ iactitabas: ⁊ ea q̃ nũc impudẽter
ſerib:mẽtiebaris:vt illiꝰ nos odia ↄcitares ?⁊
iiurie doloꝛ fieret opꝛeſſio. Sʒ vir pꝛudens ⁊
aplice ſapiĩe tꝑe ac rebꝰ ꝓbauit:⁊ nr̃m in ſe aim
⁊ vrĩas ʒ nos inſidias.Si diſcipuli mei (vt ſeri

Fo. CxxXV
Epiſtola XLI

bis)tibi rome inſidias ↄcitarũt: ⁊ inemẽdatas
ſchedulas te doꝛmiẽte furati ſunt. Quis papã

Teophylü adùſus ꝑduelles in egypto ſuſcita⸗

uit:Quis regũ ſcita? Quis oꝛᷣ in hac ꝑte ↄſen

ſum:Et głaris te ab adoleſcẽtia Theophyli fu
iſſe auditoꝛẽ ⁊ diſcipulũ:cũ ⁊ ille anqᷓ; eᷣus fie
ret ꝓ humilitate ſibi inſita nunqᷓ; docuerit: Et
tu poſtqᷓ; eps factus es Alcxãdrie nõ fueris⸗
Et audes dicẽ in ſuggillatõeʒ me mgros meos

nec accuſo:nec muto⸗Qõð ſi veꝑ ẽ:ſuſpectã mi
hi facis ↄſionẽ tuã.nec em dãno vt crimiaris
inſtitutoꝛes meos. Sʒ metuo illud Eſaie. Ue
q̃ dicũt malũ bonũ:⁊ bonũ malũ.qͥ ponũt tene

bꝛas lucẽ: ⁊ lucẽtenebꝛas.qͥ dicũt amaꝝ dulce
2 dulce amaꝝ. Tu ãt dũ int mulſum mgroꝝ ?æ
venena pit bib:a mgo aplo receſſiſti: qͥ docet

etiã angelũ:⁊ ſe ſi in fide errauerint nõ ſequen⸗

dos. In Aigilatij noie qͥd ſomnies neſcio. A⸗
bi em eũ ſcpᷣſi heretica apud Alexãdriã cõione

maculatũ: Da libꝝ: ꝓfer epłaʒ:nuſqᷓ; oĩio repe

☛ *% ☛ „ 2

ries ⁊ eadẽ licẽtia imo impudẽtia mẽtiẽdi q̃ pu

tabas oẽs tuis ſermonibus credituros addis:
qñ teſtimoniũ de ſepᷣturis in eum tam iniurioſe
poſuiſti:vt ego id repetere meo oꝛe nõ audeam
Non audes repetere:qui tacendo amplius cri
minaris: Et quia nõ habes qð obijcias:ſimu⸗
las verecundiam:vt lectoꝛ te putet mihi ꝑcere⸗
qui mentiẽs nec tue aie peꝑciſti. Qð ẽ illud te⸗

ſtimonium de ſcbturis:qð de tuo illo pudẽtiſſi
mo oꝛe nõ exeat: Aut qᷣd in ſcis libꝛis põt tur-
pe mẽoꝛari: Si erubeſcis loqᷣ:ſcribe ſaltem: vt
nos ꝓcacitatis ꝓpᷣus ſermo ↄuicat:vt cetera ſi
leã: ex ̊ vno caplło ↄpꝛobabo ferreã te frõtem
poſſidẽ fallacie. Uide qᷓ;tũ timeã crimination

tuã. Si ꝓtuleris qð minaris: mea erũt vniüſa
q̃ tua ſunt.Ego in Vigilãtia tibi rũdi.eadẽ ern
accuſabat:q̃ tu poſtea ⁊ aicus laudas:⁊ inimi⸗
cus accuſas.Scio a qͥ illius Zͥ me rabies ↄ cita⸗
ta ſi::noui cuniculos tuos. Simplicitatẽ qua,z
oẽs pᷣdicãt ñ igro:ꝙ ꝑ illiꝰſtulticiã tua iĩ mema
litia debachata ſit:quẽ ego ſi epla mea repuli:
ne ſolus hr̃e videaris baculũ lr̃aꝝ: non debes
turpitudine ſimulare vᷣboꝝ quã nuſqᷓ; oĩio legi
ſti:v intelligere ⁊ lient illius vecoꝛdiã tuis
calũnijs fuiſſe rñũſum. In epła ſci pape Anaſta
ſij lubꝛicus extitiſti: ⁊ turbatus in qͥ figas ꝗdũ
nõ reperis.Mõ em̃ dicis a me eſſe ↄpoſitam:
nũc ab eo ad te debuiſſe trãſmitti:cui miſſa eſt.
Rurſum iniuſticiã ſcribẽtis arguis:etiã ſi ſchᷣ⸗

ta ſit ab illo:ſiue nõ ſcpᷣta ad te nihil ꝑtinere te⸗

ſtaris:qͥ pᷣceſſoꝛis eius hẽas teſtioniũ.⁊ rogan
tẽ Romã vt eã illuſtrares pñtia tua: oppiduli a
moꝛe ↄtẽpſeris. Si a me fictã eplłaʒ ſuſpicaris:
cur eã in romane eccłie carthario nõ reꝗris: vt
cũ dep̃hẽder ab epo ñ datã:manifeſtiſſime cri
miniſ reü teneas ⁊ neqq; araneaꝝ mihi wois

eaſſicłos: foꝛtiſſimo me ſolidiſſimo ↄſtrigas

reti. Si ãt Romani ep̃i ẽ: ſtulte facd: ab eo exẽ⸗
plar epłe petẽ:cui miſſa nõ ẽ.⁊ nõ ab illo q miſe
rit.⁊ ð oꝛiẽte expectare teſtioniũ:cuiꝰauctoꝛẽ ⁊

teſtẽ hẽas in vicio. Nade potiꝰ Roma: ⁊ pñs

apud eũ expoſtula cur tibi ⁊ abſenti ⁊ innocẽti
fecerit ↄtumeliã. Pꝛimũ vt nõ reciꝑet expoſiti
onẽ ſidei tue:quã ois vt ſcribis Italia ↄpꝛoba
uit:⁊ baculo tuaꝝ vti noluerit lr̃aꝝ ↄ canes tu⸗
os. Deinde vt epłas z te ad oꝛientẽ mitteret:⁊
cauteriũ tibi hereſeos dũ neſcis inureret.dice⸗
retq; libꝛos Oꝛigenis Periarchõ a te eẽ trãſſa
tos:⁊ ſumplici romani eccłe plebi traditos vt ſi
dei vᷣitatẽ quã ab apło didicerãt:ꝑ te Kaeret 7
quõ tibi maioꝛẽ faceret iuidiã:auſus ſu crimĩa
rihos ip̃os pᷣfatõis tue teſtimonio roboꝛatos.
Nõ ẽ leue qð tibi ipigit tãte vꝛbᷣ põtifex. vł ab
alio obiectũ temẽ ſuſcepit. Vociferare ⁊ clami
ta ꝑ cõpita:ꝑ plateas:nõ ẽ:nõ eſt meꝰliber.⁊ ſi
meꝰẽ:ſchedulas inemẽdatas Euſebiꝰfurto ab

ſtulit.alit᷑ ego edidi:imo nec edidi. AUni eas de

di: aut certe paucis.⁊ tã ſceleratꝰ inimicꝰtã ne⸗
gligẽtes aici fuerũt: vt oium codices ab eo ꝑit

fallarent᷑.Hoc frat᷑ chariſſime facẽ debueras⁊
nõ illi tergũ obũtẽs in me trãſmarinas maledi⸗

ctoꝝ tuoꝝ ſagittas dirigẽ. Quid em vulneribꝰ
tuis ꝓdeſt:ſi ego fuero vulneratꝰ:An ſolatiuʒ
cuſſi ẽ:amicũ ſecũ videre moꝛiẽtẽ: Syritij iã

dñño moꝛientis ꝓfers epiſtolã: ⁊ viuẽtis Ana⸗
ſtaſij dicta ↄtẽnis. Quid em tibivt ais:officere
põt:ꝙ te igrãte aut ſcpᷣſit aut foꝛte nõ ſebſit: Et
ſi ſcripſit:ſufficit tibi totius oꝛbᷣ teſtimoniũ:qð

nulli veꝝ videt᷑: vt tãte vꝛbᷣ ſacerdos vel inno⸗

cẽti iniuriã facẽ potuerit:vel abñti. Innocẽteʒ
te vocas:Ad cuius interpᷣtatõeʒ Roma ↄtre⸗
muit: Abſentẽ: qͥ accuſatus rñũdere non audes
Et im Romane vꝛbᷣ iudiciũ fugis:vt magl ob
ſidionẽ barbaricã qᷓ; pacate vꝛbis velis ſniam
ſuſtinere. Eſto ꝙ pᷣteriti ãni ego epłaʒ finxeri.
Recẽtia ad oꝛiẽtẽ ſcpᷣta q̃s miſit: In qͥbꝰ papa
Anaſtaſiꝰtãtis te oꝛnat floꝛibꝰ vt cũ ea legeris

magis te velle defendẽ:qᷓ; nos accuſare.Siłq;

ↄſidera illã iimicabilẽ pꝛudẽtiã tuã: ⁊ ſales atti

cos:⁊ ſci eloquij venuſtatẽ. Ab alijs apeteris

alioꝝ crimiatõe ↄfoderis: ⁊ 3 me furibundus
lactaris:⁊ loq̃ris.Nũqͥd ⁊ ego nõ poſſum enar

rare:tu quõ de vꝛbe diſceſſeris: qͥd ð te in pñti

iudicatũ ſit: qͥd poſtea ſcpᷣtũ:qͥd iurauer? vbi
nauẽ ↄſcẽderis:Quã ſcẽ ꝑiuriũ vitaueris:po

terã pãdẽ:ſᷣ plura ᷣuare ſtatui:qᷓ; referre.ec
ſunt tuoꝝ oꝛnamẽta vboꝝ.Et poſt iſta:ſiqͥd in
teaſpeꝝ dixero:ſtati mihi inſcptiõeʒ ⁊ gladios
ↄminarl.Et interi hõ eloquẽtiſſimꝰ arte ludis

rhetoꝛica. ſilas te pᷣterire:q̃ dicis.vt qͥ obiecta
ꝓbare nõ poteras:q̃ſi pᷣtermiſſa facias crimio

ſa.ec ẽ tua tota ſimplicitas:ſic aico ꝑcis:⁊ re

— ——

ſeruas te ad tribunalia iudicũ:vt aceruũ crimi
nũ mihi dũ ꝑcis obieceris. Vis noſſe ꝓfectõis
mee de vꝛbe oꝛdinẽ:⸗ Narrabo bꝛeuit᷑. Menſe
auguſto flãtibꝰeteſijs cũ ſctõ Vincẽtio pbr̃o ⁊

Adoleſcẽte fratre ⁊ alijs mõachis qͥ nüc hiero

ſolyme ↄmoꝛant᷑.naui in Romano poꝛtu ſecu
rus aſcẽdi:maxia me ſcõꝝ frequẽtia ꝓſequẽte
Neni Rhegiũ: in ſcylleo lre paululũ ſteti:vbi

veteres dydici fabulas:⁊ pᷣcipitẽ fallacis Aly

xis curſuʒ ⁊ ſyrenaꝝ cãtica:⁊ iſatiabilẽ charyb
dis voꝛaginẽ. Cũq; mihi accolle illiꝰ loci młta
narrarẽt: darẽtq; ↄſiliũ: vt nõ ad Pꝛothei co⸗
lũnas:ſᷣ Jone poꝛtũ nauigarẽ:illũ em fugiẽtiũ
⁊ turbatoꝝ:hũc ſecuri hois eẽ curſum:maluiꝑ

maleas ⁊ cicladas Cypꝛũ ꝑgẽ. Abi ſuſceptꝰ a

venerabili epᷣo Epiphanio:cuiꝰ tu teſtimonio
głaris: veni Antiochiã:vbi fruitꝰ ſum cõione
pontificl ↄfeſſoꝛiſq; aulint. deductꝰmedia
hyeme ⁊ frigoꝛe ãuiſſimo ĩtraui hieroſolymã.
vidi młta miracula.⁊ q̃ pᷣus ad me fama ꝑtule⸗
rat:oculoꝝ iudicio ↄpꝛobaui. Inde ↄtẽdi egy
ptũ:luſtraui mõaſteria Nitrie:⁊ int᷑ ſcõꝝ cho⸗
ros aſpides latẽ ꝑſpexi:ꝓtinꝰↄcito gᷓdu Beth
leẽ meã reuũſus ſuʒ: vbi adoꝛaui pᷣſepe ⁊ icuna⸗

bula ſaluatoꝛis. Nidi q; famoſiſſimũ lacũ:nec
me ĩerti tradidi ocio:ſᷣ multa didici:q̃ añ neſcie

bã. Quid ãt de me Rome iudicatũ ſi:⁊ qͥd po
ſtea ſcbtũ nolo taceas: pᷣſerti cũ hẽas teſtioniũ
ſcpᷣturaꝝ: ⁊ ego nõ vbis tuis:q̃ ſilare potes:⁊
impunito iactare mẽdacio:pᷣ ſepᷣtis eccłiaſticis

arguẽdus ſum. Vide qᷓ;tũ te timeam:ſivel par

uã ſchedulã ↄ̊ me Romani epᷣi:aut alterius ec
cleſie ꝓtuleris oĩa q̃ in te ſcpta ſunt:mea crimi⸗
na ↄfiteboꝛ. Nũqͥd ⁊ ego nõ poſſem ꝓfectionẽ
tuam diſcutere:cuius etatis fueris: vñ:qͥ tẽꝑe
nauigaris: vbi vixeris:qͥbus interfueris:Sʒ
abſit:vt quod in te repᷣhendo faciam ⁊ in eccle
ſiaſtica diſputatiõe anilium iurgioꝛum delira⸗

menta compingam. Hoc ſolum pꝛudentie tue
dixiſſe ſufficiat: vt caueas in alterum dicere qe

quid in te ſtatim retoꝛqueri poteſt. In ſci Epi⸗
phanij nomine mirat᷑ tua tergiuerſatio:vt poſt

opuſculum:poſt oꝛõnem:neges eum g te potu
iſſe ſcribere:quomodo ſi ↄtendas non potuiſſe
euʒ moꝛi qui paulo ante vixerat: aut certioꝛ ſit

tui repᷣ̃henſio: qᷓ; poſt pacem excommunicatio

Ex nob inquit exierunt: ᷣ non fuerunt ex noꝰ
Si em̃ fuiſſent ex nob:mãſiſſent vtiq; nobiſcũ.

IHereticũ poſt vnam ⁊ alterã ↄmonitões vitã⸗
dũ apls pᷣcipit:q vtiq; añqᷓ; vitet᷑ atq; dãnet᷑.

eccłaſtici gregis poꝛtio fuit.Simulq; riſum te⸗

nere nõ poſſum:ꝙ a qͥdã pꝛudẽte ↄmonitus in

laudes Epiphanij ꝑſonas.hic ẽ ſle delirus ſe

nex: hic eſt
hqͥ ſex milia Oꝛigenis libꝛos te pñte cãtauit:qͥ

oĩm gẽtiũ linguis pᷣdicatõeʒ ſibi ↄ Oꝛigenẽ in

Ge
funcpr

fitage
ſols:e⸗

eritol
beretös

fisten
reſ
Giem
mulehe
hictpehe
tamnnela
deſeho
ſtifiaatio
deris⸗J
bijnurn
pteytt
honoꝛt
lenpan
noincet
ſtaſtus 5
epletecla
anſtatin
Pinen
lenabn
beenn
lopac
naſſe⸗
fenſion
alcl:
liincim
neges:
Epipha
lüſeruan
Mueriti:
duceryt;
daſffügen
ſiareleb
beccthiop
aſe⸗Taie
Gnin
muett. Ve
Edcor
olar.
ſicſeden
ponsind
ſcholſe

(brs⸗

anaiec
tionedi
ſeſtmlal
cltiſum
leia.
ſpoſtte
Ponlini
timommult
nusEn

Tractatus III Epiſtola

iamigin
noſeniri
deuit Rete

incinopie

süchien

mopemten
nain igin
liien
iflue⸗
lnhlichnd
Aelithunt
upahee⸗
üeifuntin
Saſmmndin
Winer
Wmtefinann
fur imiine
tdenng wel⸗

mibenhni⸗
Aneimgg⸗
..Nyinch
Eenittiz⸗
vyaiwinben
uißſcheicnr
oſtſinüline
diic iniſt⸗
dicaiſetep⸗
ichintfini
siſnnn
ſcntutifin
tümenttyr
6taunenes
unrmeen,
goſen gtumn
Uns ita

intorfueris⸗

framm tet⸗
urgouunden
m pudentne
dummndur
nt lilh⸗
umnonne
amnill
bamponle
Gtorſt

aummmia
nirmn

D
☛R
——
—
r
=–R—

N—
=
E
—
=

—
— —
— £
=
—
S== S
=☛ g

= —
=

lunctã putat:qͥ ideo eũ legi phibet:ne alij eius

furta ↄaſcãt:lege ſcpᷣta tua:⁊ epłaʒ eiꝰ:imo epi

ſtolas:e qͥbꝰvnũ pferã tue fidei teſtioniũ:vt nõ

imerito nũc a telaudateẽ videat᷑.Te ãt frat᷑ li
beret ðs:⁊ ſcem łm xpᷣi:qᷣ tibi creditꝰẽ:⁊ oms
frẽs qͥ tecũ ſunt:⁊ maxie Ruffinũ pbĩrm ab he⸗

reſi Oꝛigenis ⁊ alijs hereſibus:⁊ ꝑditõe earũ.
Si em̃ ꝓpt᷑ vnũ vbũ aut duo q qria ſidei ſunt:
multe hereſes abiecte ſunt ab eccła:qᷓ;tomagis

hic int hereticos habebit᷑:qͥ tantas ꝑuůſitates v?ẽ
tam mala dogmata ↄ fidem adinuenit: ⁊ dei ec
cleſie hoſtis extitit: Hec eſt viri ſancti de te te⸗
ſtiſficatio.ſic ab eo oꝛnatus:ſic laudatus ingre⸗
deris. Iſta eſt epła quã de cubiculo fris Euſe

bij nummis aureis ꝓduxiſti: vt calũnieris int
pᷣtẽ:vt me aꝑtiſſime teneres crimis reũ: q̃re ꝓ

honoꝛabili chariſſimũ tranſtuliſſem. Sʒ qd ad
te:qͥ pꝛudẽti ↄſilio cũcta moderaris:⁊ ſic medi

us incedis:vt ſi inuener qͥ tibi credãt:nec Ana
ſtaſius te:nec Epiphanius ſcpᷣſerint:niſi ipᷣe
eple reclamauerit:⁊ fregerit tue frõtis audaci⸗

am: ſtatim iudiciũ vtriuſq; 2tẽnas: ⁊ nõ ad te
ptineat: ſiue ſcpᷣſerit:ſiue nõ ſcpſerit:qꝛ ð inocẽ

te ⁊ abñte ſcribẽ nõ potuerũt. Nec in ſctm viꝝ
hec malaaferẽda ſunt: vt oñdat᷑ oꝛe qͥdẽ⁊ oſcu
lo pacẽ dediſſe:mala ãt ⁊ dolü in ſuo coꝛde ſer⸗
uaſſe. Sic em̃ argumẽtaris:⁊ hec ſunt vba de⸗

fenſionis tue. IJpᷣius eẽ aduſum te epłaʒ ⁊ o?
agſcit:⁊ auctenticã in manus tuas veniſſe con

uincimus: ⁊ miroꝛ qͥ pudoꝛe: imo q̃ ipudentia
neges:qð veꝝ eẽ nõ ãbigis Ergo pollutus erit

Epiphaniꝰ qͥ tibi pacẽ dedit:⁊ in ſuo coꝛde do

lũ ſeruauit.Cur nõ illð veriꝰſit:qð te pᷣmũ mo⸗
nuerit:qð voluerit emẽdare:⁊ ad rectũ iter re⸗

ducẽ: vt Jude oſculũ nõ refutaret: vt ꝓditoꝛẽ

dei frãgeret patia: Et poſtqᷓ; ſe intellexit caſſo
ſudarelaboꝛe:nec pardum mutare varietates
nec ethiopẽ pellẽ ſuã:qð mẽte ↄceꝑat lr̃is indi
caſſe. Tale qͥd ⁊ ð papã Anaſtaſiũ diſputas vt

qꝛ Syritij ep̃ᷣi hẽs epłazʒ:iſte ↄ te ſcribẽ non po
tuerit. Vereoꝛ ne tibi factã iniuriã ſuſpiceris.

Neſcio quõ hõ acutꝰ ⁊ pꝛudẽs ad has ĩieptias
deuoluarl:vt dũ ſtultos lectoꝛes putas:te ſtul
tũ eſſe demõſtres.poſt egregiã argumẽtatõem
ponis in clauſula. Abſit h̊ a viris ſctis:de vr̃a
ſchola ſolẽt iſta pcedere: Nos nobᷣ pacẽ ꝓfici⸗

ſcẽtibus dediſtis: ⁊ a tergo iacula venenis ar⸗ .
mata ieciſt: ⁊ in B eadẽ pꝛudẽtia imo declama⸗

tione diſertꝰeẽ voluiſti:pacẽ dedimus:non he
reſim ſuſcepimꝰ. Jũximꝰdextras:abeũtes ꝓſe
cuti ſumꝰvt vos eẽtis catholici:nõ vt eſſet he

retici. Volo tñ ſcire q̃ ſunt iſta iacula venenata
q̃ poſt tergũ vrm nos ieciſſe ↄ̃reris. Nincẽtiꝰ
Paulinianꝰ Euſebiꝰ Ruffinꝰpbr̃i:qͥꝝ Vincen
tius multo tꝑe añ nos Romã venit.Naulinia
nus ⁊ Euſebius poſt annũ vre nauigatonis ꝓ

Fo CXXVI

fecti ſunt. Ruffinus in cauſa Claudi poſt bien

nium miſſus: omnes vel ꝓ re familiari: vel po
piculo alieni capitis miſſi ſunt.Nuũqᷣd noſſe po

tuimꝰꝙ ingrediẽte te Romã vir nobiłſomnia⸗
ret naui plenã merciũ inflatis intrare velis: ꝙ

oẽs adũſum fatũ q̃ſtiones nõ fatua ſolueret inr

p̃ᷣtatiosꝙ libꝝ Euſebij ꝓ NPaphylo vteres:ꝙ

tuũ q̃ſi oꝑculũ venenate patelle ip onereo⸗ fa
moſiſſimũ opꝰ Ceriarchõ eloquij tuimaiet
trãſferres: Monũ calũnie genꝰ añ accuſatoꝛes
miſimꝰ:qᷓ; tu accuſanda ↄmitteres.Nõ fuit nõö
fuit inqᷓ; nr̃i ↄſilij:ᷣ dei pꝛudẽtie:vt miſſi ad ali
ud: naſcetẽ hereſim dimicarẽt. ⁊ in moꝛẽ Jo

ate

ſeph famẽ futurã fidei ardoꝛe ſubleuarẽt Aàο

nõ erũpat ſeł effrenata audacia: Alienũ crimẽę
ſibi obiecit: vt nos finxiſſe videamur. Qð abſ⸗

noie dictü e:in ſe refert. ⁊purgas ertna pec
cata tm: de ſua ſecurus ẽ innocẽtia. Jurat ei ſe

cplłaʒ nõ ſcbſiſſe ad afros ſub noie meo:in q̊ cõ⸗
fitear inductũ me a iudeis mendacia trãſtuliſſe
X mittit libꝛos eadem omnia ↄtinẽtes:q̃ neſciſ⸗
ſe ſeiurat. Et miroꝛ quõ pꝛudẽtia eius cũ alte⸗
rius neqͥtia ↄuenerit.vt qð alius in Africa mẽYæ
titus ẽ:h̊ ↄcoꝛdit᷑ veꝝ diceret:ſtiliq; eius elegã
tiã neſcio qͥs imꝑitus poſſit imitari.Tibi ſoli li

cet hereticoꝝ venena tranſferre: ⁊ de calice ba⸗
bylonis cũctis gẽtibus ꝓpiare.Tu latias ſcp⸗

turas de greco emẽdab: ⁊ aliud eccłijs trades
legendũ:qᷓ; qð ſemel ab apłis ſuſceperũt.Mi
hi nõ licebit poſt. lxx.editõeʒ quã diligẽtiſſime

emẽdatã añ annos płimos mee ligue hoibꝰde⸗
di:ad ↄfutandos iudeos etiã ipᷣa exẽplaria v⸗

tere:q̃ ip̃i veriſſima ↄfitent. vt ſi qũ aduerſum
eos xpᷣianis diſputatio ẽ: nõ habeãt ſubt fugiẽ
di diuerticula: ſuo met potiſſimũ mucrone fe
riant᷑. Plenius ſuꝑ hoc ⁊ in multis alijs locis:
in fine ſecũdi libꝛi: vbi accuſatõi tue rũdi:ſcp⸗

ſiſſe me memini.⁊ popularitatẽ tuã ꝗ̊ mihi inui
diã apud ſimplices ⁊ iꝑitos niteris ↄcitare:ꝑ⸗
ſpicua rõne ↄpeſcui.illucq; lectoꝛẽ trãſmitten⸗
dũ puto.Hoc intactũ pᷣterire nõ patiar:ne do⸗

leas falſatoꝛẽ ſchedulaꝝ tuaꝝ ↄfeſſoꝛis apud

me głaʒ poſſidere cũ tu eiuſdẽ crimis reus poſt

Alexãdrinũ exiliũ ⁊ tenebꝛoſas carceres a cun

ctis Oꝛigenis ſectatoꝛibus martyr ⁊ apls noĩe
ris. Suꝑ excuſatõe imꝑitie tue iã tibi rñdi.Sʒ
qꝛ eadẽ repetis:⁊ q̃ſi ſuꝑioꝛis tue defenſionis:

oblitus rurſum admones: vt ſciamus te ꝑ.xx
annos grecis voluminibꝰ deuoꝛatis latina ne.

ſcire:pauliſꝑ attẽde: me nõ pauca in te vᷣba re
p̃hẽdere.alioqͥn oĩs tibi ſcpᷣtura delẽda ẽ.ſᷣ vo

luiſſe oñdere diſcipulis tuis q̊s magno ſtudio
nihil ſcire docuiſti:vt intelligerent cuius vere⸗

cundie ſit: docere qð neſcias ſcribẽ qð igres:?
eandẽ męgf̃i ſapiaʒ etiã in ſenſib qrerẽt. Qoq
addis pcis putere nõ vba:mẽdaciũ:calumniã

detractõeʒ:falſum teſtimoniũ: ⁊ vniuerſa ↄui
tia:⁊ os qð mẽtit᷑:occidit aiaʒ.moneſq; vt ille
fetoꝛ nares meas penetret:crederẽ oicenti:niſi
facta vria depᷣhẽderẽ.q̃ſi fullo ⁊ coꝛiarius mo
neãt pigmẽtariũ: vt naribus obturatis taber⸗
nas ſuas pᷣtereat. Faciã ;̊ qðᷣ pᷣcipis:claudam
nares meas:ne vitatis ⁊ bñdict ionũ tuaꝝ ſua⸗

uiſſimo odoꝛe crucient᷑. In laude ⁊ detractiöe

mea:qꝛ varius extitiſti:miro acumie argumen
tatus es:ſic tibi licere de me ⁊ bñ ⁊ male dicere
quõ ⁊ mihi licuerit Oꝛigenẽ ⁊ Bidymũ repꝛe
tij:hoĩeʒ vnũ laudare in alijs: ⁊ in alijs accuſa⸗
re:b̊ eandẽ rẽ apꝛobare ⁊ impꝛobare. Ponam
exemplũ:vt qð nõ intelligis:pꝛudẽs tecum le⸗
ctoꝛ intelligat. In Tertulliano laudamus ige⸗
niũ:ſᷣ dãnamus hereſiʒ. In Oꝛigene miramur
ſciaʒ ſcᷣturaꝝ:⁊ tñ dogmatũ nõ recipimus fal
ſitatẽ. In Didymo vo ⁊ mẽoꝛiã pᷣdicamus:⁊
ſuꝑ trinitate fidei puritatẽ:ßſ in cereris q Oꝛige
ni male credidit:nos ab eo retrahimus. Ma⸗
giſtroꝝ ei nõ vitia imitãda ſunt:sᷣ vtutes. Grã
maticũ qͥdã Afrũ habuit Rome viꝝ eruditiſſi
mũ.⁊ in eo ſe emulũ pᷣceptoꝛis putabat. ſi ſtri⸗
doꝛẽ lingue eius ⁊ vitia tm̃ oꝛis expᷣmeret. In
pᷣfatiücula Meriarchõ frẽm me noĩas:⁊ colle⸗

ga:me dicis eloquẽtiſſimũ:fidei mee pᷣdicas ve

ritatẽ. His tribꝰdetrahere nõ poteris.cet᷑a car
pe vt libet:ne videar tuo de me teſtimonio re⸗
pugnare.Cũ frẽʒ ⁊ collegã dicis:amicitia dig
nũ fateris. Cũ eloquentẽ pᷣdicas:impitie vltra
nõ argues. Cũ catbolicũ in oĩbus ꝓfiteris:he⸗
reſeos mihi:nõ poteris crimẽ inpigere.Extra
hec tria ſiqͥd in me rep̃hẽderis:nõ tibi videbe⸗
ris eſſe oᷣrius. Ex q̃ ſuputatiõe illa ſumma na⸗
ſcit᷑:⁊ te errare ea in me repᷣhẽdentẽ:q̃ pᷣus lau⸗
daueras:⁊ me nõ eſſe in vitio:ſi in eiſdẽ hoibꝰ
⁊ laudaãda pᷣdicẽ:⁊ vituꝑanda repᷣhẽdã.Trã⸗
ſis ad aĩaꝑ ſtatũ: ꝓlixius fumos meos incre⸗
pas.atq; vt tibi liceat igrare:qð ↄſulto te ſcire
Diſſiłas.q̃ris a me pᷣmũ de celeſtibus: quõ ãge⸗
li:quõ archãgeli ſint.q̃ eis vel q̃lis habitatio:q̃

ve int᷑ ip̃os dria. aut ſi nulla oĩno:q̃ ſolis ſit röõ.

vñ augmenta lune:vñ defectus: qͥs vel q̃lis ſit

ſydeꝝ curſus. Miroꝛ quõ oblitus ſis illos vſi

culos ponere. L S
Vñ tremoꝛ terris: q̊ vi maria alta tumeſant
Obijcibꝰ ruptis:rurſuſq; in ſe ipᷣa reſidãt.
Befectus ſolis varios:luneq; laboꝛes.
Vñ hoim genꝰ⁊ pecudũ: vñ imber ⁊ ignes
Arctuxꝝ pliadaſq; hyadas:geioſq; triones
Quid im oceano ꝓperẽt ſe tingere ſoles
Hyberni:vel q̃ tardis moꝛa noctibus obſtet
BZeingde celeſtia deſerẽs:⁊ ad terrena deſcẽ⸗
dens in mioꝛibus philoſopharis. Interrogas

hẽdere: qs an laudauerim. Audi & vir ſapien⸗
tiſſime ⁊ Romane dyalectice caput:nõ eſſe vi⸗

em̃ me.Dic nobis que fontium ratio: Que vẽ?

toꝛum?: Quid grãdo: Quid pluuie: QAuid ma

reſalſum: Quid flumina dulcia? Quid nubes
aut imbꝛes:fulgura:aut tonitrua:aut fulmina

Vt poſtqᷓ; me hec neſcire reſpondero:totum ti
bi liceat de aĩiabus ignoꝛare:⁊ vnius reiſcien⸗
tiã tantaꝝ reꝝ ignoꝛatione ↄpenſes.Tu qui ꝑ
ſingulas paginas fumos meos ventilas: non
intelligis videre nos caligines tuas ⁊ turbies
Nã vt tibi ſciolus eſſe videar:⁊ apud calphur
nianos diſcipulos doctrine gloꝛiam teneas:to

tã mihi phyſicã opponis: vt fruſtra Socrates

ad ethicã trãſiens dixerit:q̃ ſupꝛa nos:nihil ad
nos?: Ergo niſi tibi rõnẽ reddidero:q̃re foꝛmi⸗
ca puũ aial:⁊ pũctũ ( vtita dicã Ncoꝛpis ſex pe⸗
des habeat:cũ elephãtis tãta moles q̃ttuoꝛ pe
dibe incedat:cur ſerpẽtes ⁊ colubꝛi vẽtre labã⸗
tur ⁊ pectoꝛe:cur vᷣmiculꝰ:quẽ vulgꝰ millepe⸗
dã vocat: tãto pedũ agmie ſcateat:de aĩaxꝝ ſta

tu ſcire nõ potero. Queris ame qͥd ip̃e ð aiabꝰ

ſentiã:vt cũ ꝓceſſus fuero ſtati inuadas. Et ſi

dixero illud eccłaſticũ: qͥttide ðs oꝑat᷑ aias: ⁊

in coꝛꝑe eas mittit naſcẽtiũ: ilico magr̃i tẽdicu
las ꝓferas.⁊ vbi ẽ iuſticia dei:vt ð adulterio ĩ
ceſtuq; naſeẽtibꝰ aias largiat: Ergo coopato⸗
rẽ maloꝝ hoĩm:⁊ adulteris ſeminantib⸗ coꝛpa
ipᷣe fabꝛicat᷑ aias:q̃ſi vitiũ ſemẽtis in tritico ſit
qð furto ð: eſſe ſublatũ: ⁊ nõ in eo qͥ frumenta
furatꝰ ẽ. Iccircoq; terra nõ debeat gremio ſuo
ſeia ↄ fouere: oꝛ ſatoꝛ imũdi ea pieceritmanu.

Hic ẽ ⁊ illa tua archana int᷑rogatio: q̃re moeiã

tur infates cũ ꝓpt᷑ pctã coꝛꝑa acceꝑint.Extat
liber Didymi ad te:qͥ ſciſcitãti tibi rũdit:ñ eos
multa peccaſſe: ⁊ ideo coꝛpoꝝ carceres tm eis
tetigiſſe ſufficẽ. Magr meꝰ⁊ tuꝰ eo tꝑe qͥ tu ab
eo iſta qrebas:tres explanationũ in Oſee pꝛo⸗
pheta libꝛos ad me:me rogante dictauit.Ex qͥ

apparet qͥd te:qͥd me docuerit.vꝛges vt rñdeaʒ

de natura reꝝ.Si eſſet locꝰpoſſem tibi vel Lu⸗

cretij opiniones iux?æ Epicuꝝ:vł Ariſtoteł:iux

ꝑipateticos vł Platonis atzʒ Zenonis pʒ Aca
demicos ⁊ Stoycos dicẽ. Et vt ad eccłaʒ tran
ſeã vbi noꝛma ẽ vitat:młta ⁊ Geneſis ⁊ ꝓpha

rũ libꝛi ⁊ Eccłaſtes:nobᷣ ð huiuſcemõi q̃ſtioni⸗
bus ſuggerũt. Aut ſi hec igramus:quõ ð aĩiaꝝ

ſtatu debueras in apologia tua oiĩm reꝝ igran⸗
tiã ↄfiteri: Et caliniatoꝛibꝰ qrere:cur a te vnũ
ipudẽter expeterẽt:cũ ipᷣi tãta neſcirẽt Otrire

mẽ locupletiſſimã:q̃ oꝛiẽtalibꝰ ⁊ egyptijs mer⸗
cibꝰ Romane vꝛb ditare venerat pauꝑtatem.
Tu maximꝰille es. Unus qͥ nobᷣ ſcribedo reſti
tuis rẽ. Ergo niſi ð oꝛiẽte veniſſes eruditiſſimꝰ
vir hereret adhuc int᷑ mathematicos: ⁊ hoies

xpᷣiani qdo fatũ dicerẽt igrarẽt. QMerito a me
ris ð Aſtrologia ⁊ celi ac ſydeꝝ curſu:qͥtãtaꝝ
merciũ plenã nauẽ detuliſti:fateoꝛ pauꝑtatem

G⸗

nͤſunit⸗
niodoluit
Ntuar
cnne
jſequl
agin
lertäua
teligirvat
Eipoſthee
leppulasne
Ltinmbue
eleqd ver
ulesguſto
fisde di
eliäduot
ci veris?
ſtteci voln
hecaligine
meukere
imercin
upbcepe
bibes Leo
ſüüodeme
füdanit
cſereinc
Dehbſa
maotece
pult O
craſſis a
loꝛpetes
bes fagit
Fumnosq
neſlrerg.
vulgusin
Neus:qink
lagteneref
orſect
ſheliu ver
ſtaatunob⸗

ſhas.rne

ligtigis
ſumi ppbe
dooglopn
por Leciin
dicemnine
phuniog;
xigeade⸗
Lagnia
dixiſecalg
monitü
Vobtreuei⸗
ct. Gatt
ſluttſs .
dügticiat
Ulsintor
Mhetſtt

uie⸗ Quäe
auflnin
ndenmmn
Winsneſen
Sanlleenn
Eingenltſe
etplsalhhrr
oantnen
ngrans
Pundsenbhll
n ren
1Mhhsſerpe
nos inn

innenli.

rr eiinſt
nlördtit⸗
bitmi ⸗
dehenlin
Uicomuchihn
enptöruneni
l⸗Ergoenpre⸗
ſaninanivap
minsntniünt
ineoefunn
debengmut⸗
ienummn.
ogenirmni
gunmuken
tiüthininnen
ranmemnt
oegut
nmnin rnn
rhntli
rmsnid
enthrml
gitoii
mußſen
Ennadinn
nbotbr⸗
Hilcndiſtct
rmntiibii
macinteſtr
irarann
aneinin
Hyegſlen

Tractatus III Epiſtola XII

nõ ſum ita vt tu in oꝛiẽte ditatꝰte młto tꝑepha
rus docuit qð roma neſciret. Inſtruxit egyptꝰ
qð Italia hucuſq; nõ habuit.Scribᷣ apð eccla

ſticos tractatoꝛes tres ð aiabus eẽ ſnias. Nnã
quã ſequit᷑ Oꝛigenes: alterã quã Tertullianꝰ
⁊ Lactãtiꝰ:lʒ de Lactãtio aꝑtiſſime mẽtiaris.
tertiã quã nos ſimplices ⁊ fatui hoĩes qͥ nõ in⸗
telligimꝰqð ſiita ſit:iniuſtꝰ a nob arguat᷑ deus

Et poſt hec iuras te neſcire qͥd ſit veꝑ.Dic oꝛo

te:putas ne ex hec tria eſſe aliqͥd in qͥ vitas ſit-
Et in tribus iſtis mẽdaciũ:An ð tribus vnum
eſſe qð veꝝ ſit: Si ẽ aliud:cur diſputãtiũ liber
tatẽ ãguſto fine ↄcludis: Et cũ mẽdacia ꝓtule
ris:de vitate taces.Sin ãt e tribꝰ vnũ veꝝ ẽ:⁊
reliq̃ duo falſaſunt:cur ſili igrantia igras falſa
cũ veris:An idcirco veꝝ diſſiłas:vt tibi tutuʒ
ſit:cũ volueris falſa defendere: hi ſunt fumit:
he caligines:qͥbus ex oculis hoium conaris lu
mẽ auferre.Ariſtippus nr̃i tꝑis: qͥ plenã cũcta⸗
rũ merciũ nauẽ Romano inuchis poꝛtu:⁊ ſel⸗

la pbᷣlice poſita hermagoꝛã nob ⁊ Goꝛgiã ex⸗
hibes Leõtinũ.Dũ nauigare feſtinas:vniꝰ q̃⸗

ſtiũcule mercimoniũ in oꝛiẽte oblitꝰ es. Et ite⸗
rũ clamitas. Et Aqͥlegie atq; Alexãdrie didi⸗

ciſſe te iactas:ꝙ ſit ðs ⁊ aiaꝝ ⁊ coꝛpoꝝ creatoꝛ.

DBe h.l. qſtio vẽtilat: vtꝝ ðs an dyabolus ani⸗
mas fecerit:an nõ: Vtꝝ aie añ coꝛꝑa fuerit qð
vult Oꝛigenes: ⁊ egerint aliqͥd ꝓpt᷑ quod ſint

craſſis coꝛꝑibus illigate:An in moꝛẽ glirium:
toꝛpẽtes ↄſopiteq; doꝛmierint.ec taces:que

oẽs flagitãt.⁊ ad illa rũdes:q̃ nullus inquirit.
Fumos q; meos frequẽter irrides eo ꝙ ſimulẽ
me ſcire:qð neſciã: ⁊ enumeratõe doctoꝝꝑ rude
vulgus inducã. Tu videlʒ flãmeus imo fulmi⸗

neus:qͥ in loquẽdo fulmias:⁊ flãmas oꝛe ↄcep

tas tenere ñ potes. Atq; vt ille Barcochabas
auctoꝛ ſeditõis iudayce ſtipulã in oꝛe ſuccẽſam
ãahelitu vẽtilabat: vt flãmas euomere putaret
ita ⁊ tu nob al Salmoneus oĩia ꝑ q̃ incedis il⸗
luſtras. ⁊ nos fumoſos arguis:de qᷣbꝰfoꝛte di⸗
cat᷑:qͥ tãgis mõtes: ⁊ fumigãt.nec intellig qᷣd

fumꝰ i ppha ſignificet locuſtaꝝ:⁊ ꝙ pulchꝛitu⸗

do oculoꝝ tuoꝝ amaritudinẽ fumi nr̃i ferre nõ

põt.Be crimie aũt ꝑiurij:qꝛ me remittis ad co
dicẽ tuũ:⁊ ex magna pte in alijs libꝛis tibi Cal
phurnioq; rñdi:nunc bꝛeuit᷑ dixiſſe ſufficiet te
exigẽ a doꝛmiẽte quod nũqᷓ; vigilans pᷣſtitiſti.

AERagni crimis reꝰſum:ſi puelł ⁊ vginibꝰEpᷣi

dixi ſeculares libꝛos nõ legẽdos ⁊ mei ſomnis
ↄmonitũ ꝓmiſiſſe ne legerẽ.Tua nauis romãe
vꝛbi reuelatõe ꝓmiſſa:alið pollicert: ⁊ alið effi⸗

cit. Mathematicoꝝ venerat ſoluẽ qſtioneʒ:⁊

ſoluit fidẽ xpᷣianoꝝ.Que ꝑ Joniũ ⁊ egeum ha

dꝛiaticũ atq; tyrrhenũ mare plenis cucurrerat
velis in romano poꝛtu naufragiũ fec. Nõnete
pudet iſtiuſmõi deliramẽta ↄdqrere:⁊ mihi ſilia

Fo. CXXVII

obijciẽdi imponere neceſſitatẽ Eſto aliꝰ de te
ſomniũ viderat gloſum: verecũdie tue fueratæ
pꝛudẽtie diſſilare qð audieras ⁊ nõ q̃ſi magno

teſtionio alteriꝰ ſomnio głari. Nide qd int᷑ tuũ

⁊ meũ ſit ſomniũ.ego me huilit᷑ rephẽſum refe⸗
ro:tu iactãter laudatũ eẽ ↄgemias.Nec dicere

potes:nihil mea refert qͥd aliꝰ viderit:cũ in lu⸗

culẽtiſſimis libꝛis tuis hac te ad interpᷣtãdũ di
cas rõne ↄmotũ:ne vir illuſtris ad te ſomniũ ꝑ

deret. ic ẽ ois conatꝰ. Si me piurũ docueris

tu hereticnõ erj. Aenio ad gquiſſimũ crimẽ: in
q poſt recõciliatas aicitias me infidelitatl accu⸗
ſat. Fateoꝛ int᷑ cũcta maledicta:q̃ vel obijẽ: vel
minat᷑:nihil a me ita repellẽdũ ẽ:qᷓ; fraus:dolꝰ

infidelitas. Meccare em hois cẽ. Inſidias tẽde⸗

re dyaboli ẽ. Ergo ideo ĩ Anaſtaſij imolatoag
no dexteras iũximꝰ vt tuas rome ſchedulas fu

raremur: Vt imiſſi canes inemẽdatas chartu⸗
las te doꝛmiẽte coꝛroderẽt: ⁊ h̊ credibile ẽ: añ
nos accuſatoꝛes paſſe:qᷓ; tu crimẽ admitteres?
Scʒ noueramꝰ qͥd in aio volueres:qͥd aliꝰ ð te

ſomniaturꝰ eẽt: At ipleret᷑ in te grecũ pubiũ:
Et ſus doceret Mineruã.Si Euſebiũ egoad
latrãdũ miſerã.qͥs Aterbij ᷓ te ⁊ ceteroꝝ rabiẽ

ↄcitauit: Mõne ille ẽ qͥ ⁊ me hereticũ ex tuis ini
micitijs iudicabat: Cui cũ ſatiſfeciſſeʒ danatio
ne dogmatuʒz Oꝛigenis:tu clauſus domi nũqᷓ;

eũ vidẽ auſus es.ne aut dãnares qð nolebas:

aut apte reſiſtẽs hereſeos iuidiã ſuſtieres. An
iccirco teſtis ) te eẽ nõ porit:qꝛ accuſatoꝛ tui ẽ
añnqᷓ; ſcũs Epiphaniꝰ veiſſʒ hieroſolymã: ⁊ oꝛe
qͥdẽ ⁊ oſculo tibi pacẽ dare: mala at i ſuo coꝛde

ſeruaret añqᷓ; nos eiꝰ in ſuggillatiõeʒ tui eplas

dictaremꝰ vt hereticũ ſcriberet quẽ oſcul oꝛtho

doxũ ↄpꝛobauit.Aterbiꝰ te latrat Hieroſoly

mis. niſi cito abiſſet: ſenſiſſet baculũ nõ łlr'aꝝ:

ß dextere tue:qͥ tu canes abigẽ ↄſueuiſti. Curi

qͥꝛt falſatas meas ſchedulas ſuſcepiſti: Quare

poſt intpᷣtatõeʒ meã auſus es in libꝛis Periar

chõ ſtilũ ſigẽ? An ſi erraueram vt hõ: debuiſti
me puatis lris ↄuenire.⁊ ſic mihi blãdiri:quõ
ego tibi nũc in epłis meis blandioꝛ.HHec tota
mea culpa ẽ:q̃re ſubdolis laudibꝰaccuſatꝰ pur
gare me volui. Et h̊ ſine inuidia nomis tui: vt
qð tu ſolus accuſaueras:ad multos referrẽ:nõö

tibi hereſim obijciẽs ̊ a me repellẽs.Nũqᷣd ſci

ui ꝙ iraſcereris:ſi ↄ hereticos ſcriberẽ? Dixe⸗

„—

ras ð te Oꝛigenis libꝛis heretica ſuſtuliſſe: fau

toꝛẽ te hereticoꝝ iã nõ eẽ credebã.Et iðᷣo nõ in
te:ſᷣ in hereticos inuectꝰ ſuʒ:in qͥ ſi vehemẽtioꝛ
fui:igſce mihi. NDutaui ꝙ ⁊ tibi placerẽ. Furto
2 inſidijs miſtroꝝ meoꝝ dicis ſchedulas tuus
in pbᷣlieũ platas fuiſſe: que latebãt in cubiculo
tuo:vłapð eũ ſolũ erãt:qͥ rẽ ſibi geri iniũxerat
7 quõ ſupꝛa ↄſiteris:qꝙ aut nullꝰeas habuerit:

2 2

aut admodũ pauci:Si i cubiculo tuo latebt q̃

rõne apud eũ erãt qͥ ſibi rẽ geri iniũxerat: Sin

ãt vnꝰcui ſcðte fuerãt occultãdas ſuſceꝑat:g̊ ñ
latebãt im in cubiculo tuo: nec habuerunt eas
pauci qͥs habuiſſe teſtatꝰes.Furto ſi ublatas ar
guis:⁊ rurſuʒ emptas magna pecunia: ⁊ inſini
tis mercibꝰ crimiaris. In vna re:⁊ in ꝑua epła

qᷓ;ta varietas ⁊ diſſonãtia mẽtiẽdi: Tibi lʒ ac⸗

cuſare.mihi defendẽ nõ licebit.Qñ crimiaris:

amicũ nõ cogitas.qñ rñdeo:tüc mihi vis ami⸗

citie in mẽtẽ veniãt.Sic oꝛo te:celãdas ſchedu

las ſcpſeras:an ꝓdẽdas: Si vt celares:cur ſcd

ſiſti: Si vt ꝓderes:cur celabas: Si in eo repꝛe
hẽdẽdus ſum:q̃re accuſatoꝛes tuos aicos me⸗
osñ coercueri.vis tibi ꝓferã lr̃as eoꝝ in qͥbus
me hypocreſeos arguũt:ꝙ te ſciẽs hereticũ ta⸗
cuerim: dũ pacẽ incauius pᷣbeo inteſtina ec⸗
cleſie bella ſuſcepi:Tu diſcipulos vocas:qͥ me
tuũ ↄdiſcipulũ ſuſpicant᷑. Et qꝛ ꝑcioꝛ fui in re⸗

fellẽdis laudibꝰtuis:putãs me tuũ eſſe ſymmy

ſtẽ. oc mihi pᷣſtitit plogus tuus: vt plus me

annicꝰlederes qᷓ; inimicꝰ.Sełſibi ꝑſuaſerũt:re

cte an ꝑperã:ipᷣi viderint te eſſe hereticũ.ſi de⸗
fendere voluero:hᷣ ſolũ ꝓſñiciã: vt me tecũ accu
ſent. Deniq; mihi obijciũt laudatõneʒ tuã:⁊ te
ſp an laudabas vehemẽter iſimulãt. Quid me
vis facẽ:vt diſcipulos accuſatoꝛes ꝓ te habeã
Yt ↄtoꝛta in amicũ iacula:meo ſuſcipiã pectoꝛe
De libꝛis aũt eριαραοιπν debes mihi gras
agẽ. Tu em̃ vt dicis noxia q̃q; detrũcãs melio
ra poſuiſti. Ego ita vt habebant᷑:expᷣſſi. Ex q̊
⁊ tua apparet ſides:⁊ eiꝰ quẽ interpᷣtatꝰes:here

ſis.Scribebat᷑ mihi de vꝛbe a viris in xpᷣo pᷣci

puis:rñde criminãti:ne ſi tacueris ↄſenſiſſe vi

dearis. Cõſona oẽs voce poſcebant:vt Oꝛige

nis vſutias ꝓderẽ: vt venena hereticoꝝ roma

nis auribus cauẽda demõſtrarẽ. Quid h̊ ad in

iuriã tuã ptiet: NMũ ſolus interpᷣtatus es iſtos
libꝛos: Et alios huius oꝑis nõ hẽs ꝑticipes:
Nuũqᷣd ⁊ tu de.lxx interpᷣtibus es:vt poſt edi⸗

tionẽ tuã alijs traãſferre non liceat: Ecce ⁊ ego
multos vt dicis libellos de greco in latinũ trã⸗
ſtuli. Habes ptãtẽ ⁊ tu rurſuʒ eos vtẽdi:vt vo

lueris.Et bõa em̃ ⁊ mala ſuo iputant᷑ auctoꝛi.
Qð ⁊ in te fieret:niſi dixiſſes te qputaſſe hereti
ca:⁊ optia trãſtuliſſe. Hicẽ em nodus tuꝰ:qui
ſolui nõ põt:aut ſi erraſti vt hõö:poꝛẽ dãna ſen⸗
tentiã. Sʒ qͥq facies ð apologetico tuo:queʒ ꝓ
DOꝛigenis ſcpᷣſiſti oꝑibꝰ.Quid de volumie Eu

„

ſebij:in qͥ cũ multa mutaueris:⁊ ſub noĩe mar⸗

tyris heretici crimis ſcpᷣta trãſtu leris:tñ plura
poſuiſti:q̃ ecclaſtice fidei nõ ↄueniũt:Tu etiazʒ

latinos libꝛos in grecũ vtis:nobᷣ darenr̃is ext
na ꝓhibeb. Si in alio oꝑe rñdiſſem:in qͥ me nõ

leſeras: videri poterã ĩ iniuriã tuã traſſferre qð
Fteras vt te vel iꝑitũ:vel ſubdolũ demõſtrarẽ

nõ putãt inſidioſe ſcpᷣſiſſe:ſ vere.⁊ qð tu in me

I

Niũc vo nouũ qrimonie genus: doles tibi i eo
eẽ rũſum:in qͥ a te accuſatꝰ ſuʒ. DOicebat᷑ ad int᷑

— .
õäü
8 .

pᷣtatõeʒ tuã Roma ſubũſa:poſtulabãt omẽs a

me huiꝰ rei remediũ.õ qͥ ego alicuiꝰ momẽti
eſſem:ſ q petebãt: me eẽ aliqd arbitrabat᷑. Tu
amicꝰeras:qͥ illa trãſtuleras.qͥd me vis facere:

Obedire ðᷣo magis opoꝛtet:an hoibꝰ:DOñi cu⸗
ſtodire ſubſtãtiã: an furtuʒ celare ↄſerui:Alit᷑
te nõ placabo:niſi ⁊ ego tecũ accuſanda ↄmiſe
ro: Si nulla feciſſes mei nois mẽtiõeʒ:ſi menõ
oꝛnaſſes egregijs laudibꝰ potueram aliqð hr̃e
ſuffragiũ:⁊ diũſa obtẽdẽ:ne rurſus interpᷣtata
trãſferrẽ. Tu me aice tu ↄpuliſti: vt aliqͥt dies
in h̊ oꝑe ꝑderẽ vt ꝓferrẽ in mediũ qð Charyb

dis debui deuoꝛare ⁊ tñ leſus aicitie in te iura

ſeruaui.⁊ qᷓ;tũ in me fuit:ſic me defendi:vt teñ
accuſarẽ.Tu nimiũ ſuſpitioſus ⁊ q̃rulus:q̃ͥ di⸗
cta in hereticos ad tuã ꝓfers ↄtumeliã. Qð ſi
alit᷑ aicus tuꝰ eſſe nõ poſſem:niſi ⁊ hereticoꝛuʒ
amicus fuero:leuiꝰ tuas inimicias qᷓ; iloꝝ ami

citias ſuſtiebo. Nouũ q; me putas finxiſſe mẽ⸗
Daciũ:vt epłaʒ ad te meo noie ↄponerẽ:q̃ſi oli

ſeptã:qͥ bonus eſſe videar ⁊ modeſtus:tu nũqᷓ;

oĩo ſuſceꝑis.lhec res ꝑfacile ꝓbari põt.Mul

ti Rome eiꝰexẽplaria hñt:añ h̊ circit᷑ trienniũ:

qͥ tibi eã mittere noluerũt:ſciẽtes q̃ de meo no⸗

mine iactitares:⁊ qᷓ; indigna ꝓpoſito xpᷣiano:
ac nefanda ↄfingeres. Ego ſcpſi neſciẽs q̃ſi ad
aĩcũ. Illi nõ reddiderunt ei:quẽ inimicũ noue⸗
rãt:ꝑcentes ⁊ meo erroꝛi:a tue ↄſcie.Et ſił ar⸗
gumẽtaris:ꝙ ſi talẽ tibi epłaʒ ſcbſerã: nõ debu

erã ↄ te in alio libello multa mala ſcribẽ. ic ẽ

totus erroꝛ tuꝰ: ⁊ hec iuſta qᷓrimonia: ꝙqᷓ nos
in hereticos dicimtu in te dicta ↄfingis. Et ni
ſi illis peꝑcerimꝰ:te putas eẽ violatũ.Aniõ pa

α

di:quã ſi ſuſpicaris ipᷣiꝰnõ eẽ:hẽsvbi apð nos
arguas falſitatis.Sin aũt eiꝰ ẽ:vt huiꝰqᷓ; anni
3 te epłe ꝓbãt:fruſtra:⁊ falſo falſaʒ arguere ni
teris:cũ ex illiꝰ vera epła nr̃aʒ verã eſſe docea⸗
mus. In excuſando mẽdaciũ tuũ:qᷓ; elegãs eẽ
voluiſti.⁊ ne ſex milia Oꝛigenis libꝛos ꝓferas
NPythagoꝛe a me exigis monumẽta. vbi ẽ illa
fiducia:q̃ inflatis buccis creberrime ꝑſonabas
te:q in alijs libꝛis Oꝛigenis legeras: emẽdaſſe
in libꝛis oει—hhα ρωοπιWε⁷1lnõ aliena: ſua reddi⸗
diſſe ſuis. De tãta libꝛoꝝ ſilua vnũ fruticem ac
ſurculũ ꝓferre nõ potes. i ſunt veri fumi:he
nebule:q̃s dũ in me criminaris:in te extinctas:
diſſipataſq; in me coãſcis.nec tractã ceruicem
deijcis:ſᷣ maioꝛi ĩpudẽtia qᷓ; ipitia dicis me ne⸗
gare:q̃ in ꝓmptu ſunt.vt cũ mõtes aureos pol
licitus fueris: ne ſcoꝛteũ qͥdẽ nũmũ de theſau⸗
ris tuis ꝓferas.iuſta ) me odia recognoſco:⁊

nẽ tibi nõ damꝰ:qꝛ hereticoꝝ cerebꝛo lapidẽ il⸗
lidimꝰ⸗ Et vt nr̃aʒ epłaʒ nõ ꝓbes pape q; Ana
ſtaſij:ſiłi dicis fraude ſubnixã. de q̃ tibi añ rñ⸗

Co

erainno
gönobian
ſohes.
eñtibidi⸗
nenguie
erraſein⸗
fuditüip
Etbputa
ſonet En
nödellbel
utogc?
clliaale
dynlogos
dämogns
dognati
ennluntil
thagore⸗
inqloti
ſnitot; er⸗
1Archip
Quox Ar
ſcholnshe
rngen
ſee
G1N
ao ſpo⸗
oayA
TpayA
mnus vte⸗
dalagoꝛ⸗
lreng aitat
Achtis re
Eeptaſunt.
eſleglten. d

anerr yel

ſeinus:po
deo priost
ſine Aiſto
leträͤſtligs
Aioeto
honaled
ecilege
Dil nero
lisliiene
ſceresy
rüſegisen
Piendiig
lectonoh
Depohiti
husaugn
clidos.
nedirer⸗
hnusinuen
ſocoppibet
nenon⸗

4

Wthi
Dkit
ltii
Ddlannenz
Ardürhif
n
ne ſen d
unlncni
Mögfnei
unmdch
ewuintiee

tline

nelüicß
äienennin
medeendnti
Msrinlgi

Wumtii A

nnſithnetnn
mmabeleni
ezmamnidi

dieertiſcd

noceſteni⸗
epbanigirchi
drcenmi
nänun
Ppoſtoröin
hiniſ⸗
ginnniinr⸗
e ir hr⸗
Bltrini
ntuti hei
nünmmirgiſes
eRafsbri,
tiſdni in
Nztulhliſ
papmrhe
mni Niſtbintt
õ
Cenbuecann
ilyegaen
cünuzghki
nshye
nonuni
rcbannegal
sleggts in
alannflu
un nͤflun
iſuntin
nioinee⸗ 1
neel
gluin
mnten

7

==

.
—
— —
— —

—
=

—

6

—
=
☛ͤE=

7

☛G
=

S=S —
S -
—

=
—

9
.

=⸗

S=—

Fo. CxXVII

Cractatus III Epiſtola XLI

vera in nos debaccharis inſania. Niſi em̃ ego
qð nõ ẽ:audact᷑ exigereʒ:tu videbaris hr̃e:qð
nõ hẽs. Pythagoꝛee a me libꝛos flagitas. 48
em̃ tibi dixit ilłextare volumia? Noõne in epla
mea:quã criminaris:hec vba ſunt:Sʒ fac me
erraſſe in adoleſcẽtia:⁊ ph̊n.i.gẽtiliũ ſtudijs e

ruditũ ĩ pᷣncipio fidei igraſſe dogmata xpᷣiana.

Et h̊ putaſſe in epłis:qð in Pythagoꝛa⁊ Pla

tone ⁊ Empedocle legerã. De dogmatibꝰ eoꝝ

nõ de libꝛis locutus ſum:q̃ potui in Cycerone

PBꝛuto ac Seneca diſcẽ:lege ꝓ AVatinio oꝛatiũ

culã: ⁊ alias: vbi ſodalicioꝝ mẽtio fit:reuolue
dyalogos Tullij. Reſpice oẽʒ oꝛã Italie:q̃ qᷣn
dã magna grecia dicebat᷑.⁊ Pythagoꝛicoꝛum
dogmatũ inciſa pbᷣlicis lris era cogſces. Cuiꝰ
em̃ ſunt illa Chꝛyſatia parrheamẽta:nõne Py
thagoꝛe: In qͥbꝰoia eiꝰbꝛeuit᷑ dogmata ↄtinẽt᷑
⁊ in q̃ latiſſimo oꝑe p̊s ↄmẽtatus ẽ Jãblichꝰ
imitatꝰ ex ꝑte. oderatũ viꝝ eloquẽtiſſimũ
⁊ Archipũ:ac Lyſidẽ NPythagoꝛe auditoꝛes
Quoꝝ Archipꝰ:ac Lyſides grecie.i. Theb:
ſcholas habuẽ:qͥ mẽoꝛit᷑ tenẽtes pᷣcepta docto
ris:ingenio ꝓ libꝛis vtebant᷑: a dbus illud aſt
gορο εαονναπααπυ N οD 60
&αιeDéi ςνTOG1π¾α1.α Wταπναοεπο
G&11 Aρ IHGPOXW Xανοhαπαονν παςπ Iαπιν
&σ☛1PpOασTσπε1iααοι ½1οα
oi&AρπHιαιαοιπα ααο„παοπ 1οπ
pαααÜουKkαπι1ρâ qò in latinum poſſu
mus vtere:fugãda ſunt oibꝰ mõis ⁊ abſciden⸗
da lãgoꝛ a coꝛꝑe: imꝑpitia ab aio:luxuria a ven
tre:a citate ſeditio:a domo diſcoꝛdia.Et in cõe
a cũctis rebus intꝑantia. Pythagoꝛica⁊ illa p
cepta ſunt.Ai coꝝ oĩa eẽ cõia.Et amicũ ſeipᷣm
eſſe alteꝝ.duoꝛũq; tẽpoꝝ qᷓ; maxie hñdã curã:
mane:⁊ veſpi.eoꝝ q̃ acturi ſumus:⁊ eoꝝ q̃ geſ
ſerimus:poſt deũ vitatẽ colẽdam:q̃ ſola hoĩes
deo ꝓxios faciat. IJllaq; enygmata q diligẽtiſ⸗

ſime Ariſtoteles in ſuis libꝛis ꝓſequit᷑: ſtaterã

ne trãſilias.i.ne pᷣtergrediare iuſticiã. Ignem
gladio ne fodias. Iratũ videlʒ ⁊ tumidũ aium
vꝓbis maledicis ne laceſſas:coꝛonã minime car
pẽdã.i.leges vꝛbiũ ↄſeruãdas.coꝛ nõ ↄmeden
du. i. meroꝛẽ de aio pijciendũ. Cũ ꝓfectus fue
ris inqͥt:ne redeas.i.poſt moꝛtẽ vitã iſtã ne de
ſideres. ꝑ viã publica ne ambules.i.ne multo⸗
rũ ſeq̃ris erroꝛes.Hyrundinẽ in domo nõ ſuſci
piendã.i. garrulos ⁊ vboſos hoĩes ſub eodem
tecto nõ hñdos.Oneratis ſuꝑponendũ onus.

Beponẽtibus nõ cõicãdũ.i.ad vtutẽ incedẽti

bus augmẽtãda pᷣcepta.tradẽtes ſe ocio relin⸗

quẽdos. Et qꝛ Oythagoꝛica dogmata legiſſe

me dixerã:audi qͥd apud grecos Rythagoꝛas
pᷣmus inuenerit. Immoꝛtales eẽ aias. Et de a⸗
lijs coꝛꝑibꝰtrãſire in alia.Qð qͥdẽ ⁊ Virgilius
in ſexto Eneidos volumie ſequẽs loquit.

lhas oẽs vbi mille rotã voluere ꝑ annos
Letheũ ad fluuiũ ðs euocat agnine magno
Scʒ immẽoꝛes ſupera vt ↄnexa reuiſant
Rurſus:⁊ incipiãt in coꝛpa velle reuerti.

Sepᷣmũ fuiſſe Euphoꝛbũ:ſcðo Calliclẽ:tertio

lermotinũ:qrto Pyrrhũ.ad extremum Py
thagoꝛã.⁊ pꝰ cetos tpᷣoꝝ circulos ea ã fuerãt:

rurſum fieri:nihilq; in mundo videri nouum.
Pyhiaʒ meditatõeʒ eẽ moꝛtis: qͥttidie ð coꝛꝑis

carcẽ nitẽtẽ aie educẽ libertatt

.i. diſcẽtias remiſcẽtias eẽ æ multa

alia: qᷓ Olato in libꝛis ſuis.⁊ maxie ĩ Phedro⸗

ne Timeoq; ꝓſequit᷑. Nã poſt Academiã ⁊ in
nũerabiles diſcipłos:ſentiẽs multũ ſue deeſſe
doctrie venit ad magnã greciã.ibiq; ab Archyp
ta Tarẽtino ⁊ Timeo locrẽſi Pythoꝛe doctri⸗
na eruditꝰelegãtia ⁊ lepoꝛẽ Socratis cũ huius
miſcuit diſciplinis:q̃ oia noiĩie ↄmutato Oꝛige⸗
nes in libꝛos ſuos oειπρααπ träſtuliſſe ↄui
cit᷑. In qͥ igit᷑ erraui:ſi adoleſcẽs dixi me ea pu
taſſe in aplis:q̃ i Pythagoꝛa ⁊ Olatone ⁊ Em

pedocle legerã: Nõ vt calũniaris ⁊ fing ĩ Py⸗

thagoꝛe ⁊ Olatonis ? Empedoclis libꝛis: F S
in ilkfuiſſe legerã: ⁊ alioꝝ me ſcpᷣta eos habuil⸗
ſe docuerũt.Et h̊ genꝰelocutõis frequẽtiſſimũ
E: vt ſi dicã q̃ in Socrate legi dogmata: putaui
va. Mõ qͥ Socrates libꝛos vllos ſcpᷣſerit: b q le
gi apð Olatonẽ: ⁊ alios Socraticos illũ habu
iſſe. rurſum: imitari volui geſta qᷓ in Alexan⸗
dꝛo 2 Scipiõe legerã. HMõ qͥ ipi ſua geſta deſcõ
ſerãt:bᷣ qð apð alios legeri:q illos legiſſe mira⸗
bar. Igit᷑ ſi docẽ nõ poſſez:ipi Pythagoꝛe ex
tare monumẽta: nec a filio eiꝰ ac filia: aliſq; di⸗
ſcipuł ꝓbata ↄuicerẽ:me nõ teneres mendacij:
qꝛ nõ libꝛos:bᷣ dogmata legiſſe me dixi:⁊ te fru
ſtra errare:me tuũ ꝓtegẽ mẽdaciũ voluiſſe: vt
niſi ego vnuz libꝝ Oythagoꝛe ptulero: tu ſex
milia Oꝛigenis libꝛos ꝑdideris. Neniã ad epi
logos.i.maledicta tua in bus me ad pniaʒ co
hoꝛtaris:⁊ niſi ↄuſus fuero.i.niſi te accuſante
ſiluero:mihi miaris int᷑itũ.Et hͥ ſcãdalũ redũ⸗
datux in caput meũ denũcias.q̃ te hoĩeʒ leniſſi
mũ: a moſayce mãſuetudis rñſione mea ad in⸗
ſcriptõis inſaniã ꝓuocaueri. Scire ei te iactas
crimia:q̃ tibi ſoli aiciſſimo ſim ↄfeſſus.⁊ hec in
mediũ ꝓlatuꝝ:meiſq; me coloꝛibus eſſe pingẽ

dũi: ⁊ debere meminiſſe ꝙ iacueri ad pedes tu⸗

os:ne gladio oꝛis tui amputares caput meuʒ.
Et poſt multa in bus furibundus exultas re⸗
uocas te:⁊ dicis:optare pacẽ:cũ denunciatioe
dutaxat: vt deinceps taceã.i.vtnõ ſcribã õ he
reticos: nec audeã rũdere accuſatõni tue. Si hᷣ
fecero frat᷑ ero ⁊ collega: ⁊ vir eloquẽtiſſimus
⁊ aicus ac ſodalis:⁊ qð his maius ẽ:omiad de
Oꝛigene trãſtuli: catholica iudicab. Sin autẽ
mutiero ⁊ me ↄmouero: ilico ⁊ impurus R —

hereticus⁊ tua indignꝰneceſſitudine.lhec ſunt

pᷣconia mea.ſic me hoꝛtaris ad pacẽ:⁊ ne gemi
tũ qdé:aclachꝛymas doloꝛi liberas eſſeↄcedis

NPoſſem ⁊ ego tuis te coloꝛibꝰpingere:⁊ inſani
re ʒ inſaniẽtẽ:⁊ dicere qͥcqͥd vel ſcio vel neſcio

⁊ eadẽ licẽtia imo furoꝛe ⁊ amẽtia vel falſa: vel

vera ↄgerere. ANt ⁊ me loqͥ ⁊ te puderet audire

⁊obijcere tibi:q aut accuſantẽ dãnarẽt:aut ac⸗
cuſatũ.vt ex frõtis duritia fidẽ lectoꝛi facerem.

vt qð impudẽter ſcriberẽ: vere reſcriberẽ iudi
cares:bᷣ ꝓcul ſit a moꝛibus xpᷣianis: vt duʒ alij

eoꝝ petũt ſanguinẽ ſuũ offerãt ⁊ ſine gladio vo

lũtate homicide ſint. Tue h̊ bonitati:tueq; mã
ſuetudini ⁊ ſimplicitati ↄuenit:q̃ͥ de vno pctõ⸗
ris ſterqlinio: ⁊ odoꝛẽ roſaꝝ ⁊ fetoꝛẽ ꝓfers ca⸗
dauexꝝ. 2 3 ſniaʒz ꝓphalẽ amaxꝝ dicis eſſe qð q̃⸗
ſi dulce laudaueras:nec neceſſe ẽ vt in eccłaſti⸗
cis tractatibus rẽ tribunalẽ vẽtilemus. Nihil⸗

qꝙ; ſuꝑ h̊ amplius audies:niſi illud ẽ triuio:cuʒ

dixeris qð vis: audies ⁊ qð nõ vis.Aut ſi tibi
vile videt᷑ vulgare ꝓuerbiũ⁊ hõ ſapiẽtiſſimus

magis phoꝝ:ac poetaꝝ ſentẽtijs delectaris le⸗

giſſe illud Homericũ
hHhaꝛauooc ſolũ reqͥro ab eximia ſcitate ⁊
cẽſura tua: cuius tãta ẽ puritas: vt ad ſudaria
⁊ ſemicitia tua demones rugiãt:cuius exẽpluʒ

in ſcribẽdo ſeq̃ris.Quis vnqᷓ; catholicoꝝ in di

ſputatõe ſectaꝝ turpitudinẽ ei: aduſum quem
2putat:obiecerit: Sicte docuerũt magri tui⸗
Talibus inſtitutus es diſciplinis. At cui rũde
re potueris caput auferas:Et linguaʒ ꝗᷓ tacere
nõ põr:ſeces: Nec magnope głieris:ſi facias:
qð ſcoꝛpiones pñt facere ⁊ cãtharides.Fecer̃t
hec ⁊ Fuluia in Cyceronẽ:⁊ Herodias in Joã
nNe:qꝛ vitatẽ nõ poterãt audire.⁊ linguã verilo
quã diſcriminali acu ↄfodiebãt. Canes latrãt
P dnis ſuis:⁊ tu nõ vis me latrare ꝓ xpᷣo.Scpᷣ
ſerũt multi ʒ̊ Martionẽ: Valentinũ: Arriũ:
⁊2 Eunomiũ:a qͥ eis obiecta ẽ turpitudo. Non⸗
ne toti in ↄumcẽda hereſi incubuerũt: Iſte ma
chine hereticoꝝ.i.magroꝝ tuoꝝ ſunt:vt ↄuicti
de pſfidia ad maledicta ſe ↄferãt. Sic Euſtachi
us Antiochenus eps filium:duʒz neſcit inuenit
Sic Athanaſius Alexãdrĩe vꝛbᷣ pontifex:ter⸗
tiam Arſenij amputauit manum. Guas em 4
moꝛtuus pᷣus fingebatur:viuens poſtea habe⸗
re monſtratus eſt. Talia ⁊ ↄdiſcipuli tui ma⸗
giſtri nũc de eiuſdem eccleſie ſacerdote conſin⸗
Fanrir auro.i.tuis tuoꝛũq; viribus owpugnãt
dei veritatem. Quid loquar de hereticis:qͥ lʒ
foꝛis ſint:tñ ſe noĩiant xpianos:Aduerſum im⸗
pijſſimos Celſum atq; NMoꝛphyrium qᷓti ſcrip
ſere nr̃oꝝ:Quis omiſſa cã in ſuꝑflua criminuʒ
obiectõe vᷣſatus ẽ: Que nõ charte eccłaſtice:vᷣ
libelli debẽt iudicium ↄtinere. Aut qͥd refert:ſi
& cadas:⁊ crimie ſuꝑes:Nõ neceſſe ẽ:vt cum

*

I

piculo tui capitig accuſes vno ꝑcuſſoꝛe condu
cto:ſatis potes facere deſiderio. Et ſcandaluʒ

timere te ſilas:qͥ dudũ frẽs:nũc accuſatũ.ſꝑ in
imicuʒ es ꝑatus occidere. Et tñ miroꝛ quò hõ
pꝛudẽs furoꝛe pᷣuẽtus velis mihi bñficium tri⸗

buere: vt educas de carcere aiam meã. Et non
patiaris tecuʒ in tenebꝛis huiꝰ ſeculi ↄmoꝛari⸗

Vis g me tacere ne accuſem: Bepone gladiũ ⁊
ego ſcutũ abijciã. In vno tibi ↄſentire nõ pote
ro:vt ꝑcã hereticis.vt me catholicũ nõ ꝓbem.
Si iſta ẽ cã diſcoꝛdie:moꝛi poſſum:tacere non
poſſuʒ. Debuerã qͥdẽ de oi ſctura tue infamie
rñdere:⁊ diuis vocibꝰ in modũ Bauid cytha⸗
riʒãtis lenire furoꝛẽ pectoꝛis ſui. Sʒ ↄtẽtus e⸗
ro vniꝰlibꝛi paucis teſtionijs:⁊ opponã ſapien⸗
tiã ſtulticie:vt ſi hũana ↄtẽnis:ſaltẽ diuina nõ

negligas. Audi igit᷑ qͥd de te:⁊ de oibus inui⸗
dis: ac maledicis ⁊ ↄtũelioſis loquat᷑ ſapiens

Salomõ:inſipiẽtes dũ iniurijs cupidiſunt:im

pij facti oderũt ſenſum. NMe fabꝛiceris in aicuʒ

tuũ mala.Et ne inimiceris aduſum hoĩem ſine

cã. Impij exaltãtↄtũeliã. Circũcide a te os pꝛa

uũ:⁊ iniq̃ labia lõge repelle abs te:oculos ↄtu

melioſi: linguã iniqͥ:manus effundẽtes ſangui⸗

nẽ iuſti:coꝛ fabꝛicãs cogitatões malas⁊ pedes
feſtinãtes ad malefaciẽdũ. Qui nitit᷑ mẽdacio:
paſcit vẽtos:⁊ ſequit᷑ aues volãtes. Bereliqͥt
em̃ vias vinee ſue:⁊ axes culture ſue fecit erra

re.pabulat aridũ ac deſertũ: ⁊ colligit manibꝰ
ſuis ſterilitatẽ. Os ꝓcacis appꝛopat ↄtritiõi:?

q̃ͥ ꝓfert maledicta ſtultiſſimus ẽ᷑. Aia bñdicta
oĩs ſimplex vir. aioſus inhoneſtus ẽ.ꝑ delicta
labioꝝ incidit in laqueũ peccatoꝛ. Itinera ſtul
toꝝ recta in ↄſpectu ſuo.Stultus eadẽ die oſtẽ
dit irã ſuã. Abomiatio ẽ dño labia mendacia.

Qui cuſtodit os ſuũ: ſeruat aiaʒ. Et qͥtemera⸗
rius ẽ labijs:terrebit ſeipᷣm. Malus cũↄtume

lia agit mala: ⁊ inſipiẽs expãdit malitiã ſuam.
Queres apud malos ſapiaʒ ⁊ nõ iuenies Suis
itineribꝰſaturabit᷑ temerariꝰ. Sapiẽs timendo
declinat malũ.Stultꝰ ↄfidẽs miſcet᷑ ei.lõgani⸗
mus vir multus in pꝛudẽtia ẽ: puſillanimꝰ val⸗
de impꝛudẽs ẽ. Qui calũniat᷑ pauꝑem:laceſſit

factoꝛẽ eius.lingua ſapiẽtũ bõa nouit:⁊ os ſtul

toꝝ ꝓnũciat malũ. Vir aioſus ꝑat rixas:⁊ im
mũdus ẽ apud deũ:ois qͥ exaltat coꝛ ſuũ.a

nui manus inferẽs iniuſte: nõ erit impunitus.
Qui diligit vitã:ꝑcit oꝛi ſuo.Añ ↄtruõeʒ pᷣce⸗

dit ↄtumelia.Et añ ruinã mala cogitatio.iQui
affirmat oculos ſuos: cogitat ꝑſa: ⁊ ꝓuocat
labijs ſuis oĩa mala.labia ſtulta dicũt eũ in ma
la.Et os audax moꝛtẽ inuocat.Malignus vir
multa detrimẽta patiet᷑. Melioꝛ ẽ pauꝑ iuſtꝰ:
qᷓ; mẽdax diues.Gla ẽ viro qͥ auᷣtit ſe a maledi
ctis. Qui aũt ſtultus ẽ: talibꝰ ſe obligat. Noli
amare detrahere:ne eradiceris. Suauis ẽ hoi

E

enienie
gepnt
col ven
cliäcch
forestu
ſunt Gie
ſtinonii.
ſedictüv⸗
pꝛudetie
fideſtult
nident.
dicreelu
ignie vir
Gveritin
luseiſe
pioa i
nroq C
imnpaties
dirincora
ſä plerti
lomalus
Aunarinf
hisdoc
ecien⸗
nefon
pegonn
ludDe
nibus/
fauefta
ſtitudi⸗
tio auree
enter. D
l eoni
hoq deal
nis⸗tnoy
ipigerit
ſunguiepe
luſoxtiq
nnepkaſc
Aasbeen
depone. B
Puirugte
hüühe
deimauct
Clſatcrenn
nat.

. .

dule vote
nodaſtife
enplarin
ſiopnigzi
nſtoein

Nümnen
mn
Aduitgin
ſi ninn

nsſclipun

lendeobsin⸗
ſsloquik ſen
mnsapidſunn
wricenoſtin
Müſumhoin⸗
rcüadeateten
sleoclleen
efmdätesſg
desmmalggtnen
Quinuifniirn
3Wlines Deri
Clleſeſnm
fi:taligennt,
Apec Nnct
ingi Atidea
hocheigdic
un Pmenfl
Snsenlide
diowanedng.
gii; imen
Mehudi,ue
Hiiulin
gninniels
7Siannent
enikdlgete
nigilumd
iii lgntiuci
pörnnlntntl
bopattin
tlncorſi
öeritinpnne

panis mẽdacij. poſtea implebit᷑ os eius calcu⸗

lo:qͥ opat᷑ theſauros:lingua mẽdacis vana ſe⸗

ctat᷑.⁊ veniet in laqueos moꝛtis In aure ſtulti
noli qͥcqᷓ; dicere: ne foꝛte irrideãt ſapiẽtes ſer⸗
mones tuos.Claua ⁊ gladiꝰ⁊ ſagitta ꝑnicioſa
ſunt.Sic ⁊ vir qui ↄ amicũ ſuũ falſum dicit te⸗
ſtimoniũ. Sicut aues auolãt ⁊ paſſeres:ita ma
ledictũ vanũ nõ ſuꝑueniet illi. Noli rñdere im
pꝛudẽti ad impꝛudẽtiã eius:ne ſiłis ei fias. Sʒ
rñde ſtulto ad ſtulticiã eius: ne ſibi ſapiẽs eſſe
videat᷑.Qui inſidiat᷑ aicis ſuis:cũ viſus fuerit
dicit · qꝛ ludẽs feci.craticula carbonibꝰ:⁊ ligna
igni:⁊ vir maledicus ad tumultũ rixe.Si te ro

gauerit inimicus tuꝰꝑcẽs voce magna ne ↄſen

tias ei:ſeptẽ neqͥtie ſunt in aĩia eiꝰ. Grauis ẽ la⸗

pis: ⁊ vix poꝛtabilis arena: ira ſtulti guioꝛ v⸗

troq;. Crudelis ẽ indignatio acuta ira ⁊ zel⸗
impatiẽs ẽ. Impius caluniat᷑ pauꝑes.⁊ qͥ ↄfi⸗

dit in coꝛdis auaritia ſtultiſſimus ẽ. Totã iraʒ

ſuã ꝓfert inſipiẽs.ſapiẽs diſpẽſat in ꝑtes.Fili
us malus gladios dẽtes hʒ ⁊ cultros molas vt
ↄſumat infirmos ex terra:⁊ pauꝑes ex hoibus
Hhis ̊ doctus exẽplis nolui moꝛdere moꝛdẽtẽ
nec vicẽ talionis iplodere: maluiq; inſaniã ex⸗
cãtare furibũdi: ⁊ vniꝰlibꝛi antidotũ venenato
peetoꝛi infodere. Sʒ vereoꝛ ne nihil ꝓficiẽs:il⸗

lud Bauiticũ cãtare ↄpellar: ⁊ his me ſermo⸗

nibus ↄſolari.Alienati ſunt pctõꝛes a vulua er
rauer̃t ab vtero:locuti ſunt falſa:furoꝛ illis vᷣm
ſiłitudinẽ ſerpẽtis:ſic aſpidis ſurde ⁊ obturan
tis aures ſuas:q̃ nõ audiat vocẽ incãtãtis ſapi
enter. Deus ↄteret dẽtes eoꝝ:in oꝛe ipoꝝ mo⸗
las leonũ ↄfriget ðs.Ad nihilũ deueni etiã tã⸗
q́ᷓ; aq̃ decurrẽs. Intendit arcũ ſuũ donec infir⸗
ment᷑.Siẽ cera qᷓ fluit auferent᷑. ſuꝑcecidit ig⸗
nis:⁊ nõ viderũt ſolẽ.Et iteꝝ.Letabit᷑ iuſtus
cũ viderit vindictã ipioꝝ:manꝰſuas lauabit in
ſanguie pectoꝛis. Et dicet hõ: ſi vtiq; ẽ fructꝰ
iuſto: vtiq; ẽ ðs iudicãs eos in terra.In extre⸗
ma epła ſcrib manu tua: opto te pacẽ diligere:
ad q̊s bꝛeuit᷑ rñdebo.Si pacẽ deſideras:arma
depone. Blãdiẽti poſſum acqͥeſcẽ:nõ timeo cõ

minantẽ.ſit int᷑ vna fides: ilico pax ſequefß

Biti hhieronymi pbr̃i ð Vigilãtiũ eplła:in q̃
de traductõe libꝛoꝝ Oꝛigenis ſe purgat: ⁊ ac⸗
cuſatoꝛem ſuum imperitie perſidieq; condem⸗

i rat neqqᷓ; tibi lris ſatiſfacere: qͥ tuis
auuribus nõ credidiſti neq; em̃ ſche⸗
dule potes acqͥeſcere:qͥ viuo ſermoni nõ accõ⸗
modaſti fidẽ:ſᷣ qꝛ xpᷣs ꝑfecte nob humilitatj ex
emplar in ſe tribuit: das oſculũ ꝓditoꝛi:⁊ latro
nis pniaʒ in patibulo ſuſcipiẽs:eadẽ abñti ſig⸗
niſico:q̃ in pñti q; locurꝰ ſum:me ita Oꝛigeneʒ

Fo. CxXxXIX

Tractatus III Epiſtola XIII

legiſſe:vel legere vt Apollinarẽ: vel ceros tra
ctatoꝛes:qͥs in q buſdã libꝛis nõ recepit eccłlatn
qͥ oia dicã eẽ dãnãda: q in illoꝝ volumibꝰ ↄti⸗
nẽt᷑:b ꝙ q̃dã repᷣhẽdẽda ↄfitear. Veꝝ qꝛ oꝑis

meiẽ: ⁊ ſtudij młtos legẽ: vt ex płimis diuſos

floꝛes carpã:ñ tã ꝓbaturꝰ oia:qᷓ; bõa ſunt ele
cturꝰ:aſſumo młtos i manu mea: vt a mł mul
ta cogſcã:ſᷣm illð qð ſcpᷣtũ ẽ.oia legẽtes: q̃ bõa
ſunt retinẽtes. vñ ſat miroꝛte voluiſſe Oꝛige⸗
nis mihi obijcẽ dogmata: cuiꝰin pleriſq; erroꝛẽ
vſq; ad hãc etatẽ penitꝰigras.Ego ne hereticꝰ
⁊ cur me qſo heretici nõ amãt:tu Oꝛthodoxꝰ⸗
q̊ͥ etiã ſciaʒ tuã:a linguã alia pᷣdicãtẽ:aut iui⸗
tus ſubſcpᷣſiſti: ⁊ pᷣuaricatoꝛ es:aut volẽtes:⁊
hereticꝰ. Simiſiſti egyptũ: ⁊ ꝓpᷣas ꝓuicias re
liqſti: in qᷣbꝰ ſectã tuã libera pleriq; frõte defen
düt Et elegiſti me ad iſectãdũ qͥ oiaõ eccłaʒ do
gmata rep̃hẽdo:⁊ pbᷣlica voce ↄdẽno. Oꝛige⸗
nes hereticꝰqͥd ad me qͥ illũ in pleriſq; hereticũ
ñ nego⸗ Errauit ð reſurrectõe coꝛꝑis.errauit ð
aiaꝝ ſtatu:ð dyaboli pnia.Et qð his maiꝰ ẽ fi⸗
liũ dei ⁊ ſomſcm̃ in ↄmẽtarijs Eſaie ſeraphi eẽ
teſtatꝰẽ. Si erraſſe ñ dicerẽ eũ:⁊ h qͥtidie n ana
thẽatiʒarẽ eſſeʒ erroꝛis illiꝰſociꝰ.Neq; eiita de
bemꝰbõa eiꝰreciꝑevt mala q; ſuſeiꝑe cogamur
At idẽ ⁊ ſcpturas ĩ młtl bñ intpᷣtatꝰẽ:⁊ ꝓpphᷣaꝝ
obſcura diſſeruit:⁊ tã noui qᷓ; veteris teſti reue
lauit maxia ſacr̃a.Si igit᷑ q̃ bõa ſunt:trãſtuli ⁊
mala vłãputaui:vł coꝛrexi: vłtacui arguẽdus
ſuʒ. Cur ꝑ me lati bõa eiꝰ hñt ⁊ mala igrat: Si
̊ crimẽ è: arguat᷑ ↄfeſſoꝛ hylariꝰ:qͥ pſalmoꝝ i⸗
terpᷣtatõeʒ: ⁊ homelias ĩ libꝛo Job ex libꝛis ei⸗
id eſt ex greco ĩ latinũ trãſtulit. Sit ĩ culpa eiuſ
dẽ ↄfeſſionis Vercellẽſis Euſebiꝰ:qͥ oim pfal⸗
moꝝ ↄmẽtarios heretici hoĩs vtit in ntm elodᷣ

um. ꝗqʒ heretica pᷣtermittẽs optia qq; traſtulerit

Taceo ð Victoꝛio pictabionẽſi:⁊ ceteris qͥ oꝛi

genẽ in explanatõe dumtaxat ſcpturaꝝ ſecuti
ſunt: ⁊ expᷣſſerũt.ne nõ tã me defẽdẽ:qᷓ; ſocios
crimis videar q̃rere. Ad te ipᷣm veniã. Cur tra
ctatꝰ eiꝰ in Job deſcbtos hẽs: In qbꝰ) dyabo
lũ:⁊ ð ſtellis celoq; diſputãs:q̃dã locutꝰ ẽ:q̃ ec
cleſia non recipit: Tibi ſoli licet τοασι+οα
ToxpqVE1.uii. ſapiẽtiſſimo ⁊ caluarie ð cũctl:
⁊ grecis ⁊ latis tractatoꝛibꝰ ferre ſniaʒ: Et qſi
cẽſoꝛia vgula alios eijcere ð bibliotheca:alios
recipe: Et cũ tibi placuerit:me vel catholicũ vł
hereticũ pnũciare: Nob nõ lʒ ꝑũſa reſpuere⸗

27 dãnare: qᷓ ſepe daãnamꝰ: Lege ad Epheſios

libꝛos:lege cetera opuſcula mea ⁊ maxie in Ec
cleſiaſtẽ ↄmẽtarios: ⁊ liqdo ꝑuideb me adole⸗
ſcẽtia nunq; alicuius auẽte deterritũ acqeuiſſe
heretice pꝛauitati. Nõ paꝝ ẽſcire qð neſcias.
pꝛudẽtis hoĩs ẽ noſſe mẽſurã ſuã:nec zelo dya
boli incitatũ imꝑitie ſue cunctũ oꝛbẽ teſtẽ face⸗
re.Scʒ głari cupis:vi in patria tua iactites me
V 2

Iars

nõ potuiſſe rũdere eloquẽtie tue:⁊ acumẽ in te
CTheyſiſpi foꝛmidaſſe. Epiana verecũdia tene⸗
0oꝛz cellule mee latebꝛas nolo moꝛdaci ſermõe
relerare. Alioqͥn pferrẽé .
i. oĩa
plia tua ⁊ topheũ ꝑuuloꝝ q; humero poꝛtatũ

⁊ eoꝝ voce cantatũ. Sʒ hec alijs aut loquẽda: =

aut rnidenda dimitto. Ego xp̃ianus cũ xpᷣiano
loquẽs obſecro te frat᷑:ne plus velis ſape:qᷓ; ſa
pis:ne vel innocẽtiã vel ſimplicitatẽ tuã vł cer
te ea qᷓ taceo: ⁊ te nõ intelligẽte ceteri intelligũt
ſtilo ꝓferas.⁊ ineptiaꝝ tuaꝝ cũctis cachinũ pᷣ
beas. Aliud a pua etate didiciſti: alijs aſſuet-
es diſciplinis. Hõ ẽ eiuſdẽ hois ⁊ aureos num
mMos ⁊ ſcpᷣturas ꝓbare:deguſtare vina:⁊ pꝛo⸗
phetas vel aplos intelligẽ. e laceras. ſctm̃
frẽʒ Oceanũ in culpã hereſeos vocas: pbroꝛũ
tibi Nincẽtij ⁊ Mauliniani ⁊ fris Euſebij iudi
ciũ diſplicet. Solus es Cato romani gñis diß
tiſſimꝰ:q teſtimonio tuo ⁊ pꝛudẽtie velis credi

——

Recoꝛdare q̃ſo illiꝰ diei:qñ me ð reſurrectõe ⁊
Veritate coꝛꝑis pᷣdicãte: ex latere ſuſſi ultabas:
applaudebas manu:⁊ oꝛthodoxũ clamabas.
poſtqᷓ; nauigare cepiſti:⁊ ad intimũ cerebꝝ tu⸗
un ſentine putredo puenit: tũc nos hereticos
recoꝛdatꝰes. Quid tibi faciã: Credidiſ. ci pbri
MWaulini epłis: ⁊ illius ſuꝑ noĩe tuo nõ putaui
errare iudiciũ. Et Iʒ ſtati accepta epła
ei. in cõditũ ſermonẽ tuũ intelligerẽ:tñ ru
ſticitatẽ ⁊ ſimplicitatẽ magis in te arbitrabar:
̃ vecoꝛdiã.nec repᷣhẽdo ſ- cm vix. Maluit em̃
apud me diſſiłare qð nouerat:qᷓ; poꝛtitoꝛẽ cliẽ⸗
tulũ ſuis lr̃is accuſare. Sʒ me metipᷣm arguo:
alteri potiꝰacqᷣeui: qᷓ meo iudicio.⁊ ocuł ali⸗
ud cernẽtibus: aliud ſchedule credidi: q; vide
bã. Quã ob rẽ deſine me laceſſere: ⁊ volumib⸗
tuis obruere. Marce ſaltẽ nümis tuis:qͥbꝰ no⸗
larios libꝛarioſq; ↄducẽs:eiſdẽ ⁊ ſchᷣtoꝛibꝰ vte
ris ⁊ fautoꝛibꝰ.q te ideo foꝛſitã laudãt:vt lucxꝑ
in ſcribẽdo faciãt. Si libet exercere igeniũ:tra⸗
de te gramaticis atq; rhetoꝛibꝰ:diſce dyalecti⸗
Caã: ſectis inſtruere phᷣoꝝ. vt cũ omia didiceris
lltẽ tuc tacere incipias. q; ſtultu faciã: ma⸗
giſtro cũctoꝝ mgr̃os qᷓrere.⁊ ei modũ iponere
q loqᷣ neſcit:⁊ tacere nõ põt. NVex ẽ illud apud
grecos ꝓuᷣbiũ ll.i. aſinus
ad lyrã. Ego reoꝛ ⁊ nomẽ griũ tibhi
i. p riã expoſitiõeʒ poſitũ. Nam tota
mMete doꝛmitas: ⁊ pfundiſſimo nõ tam ſomno
ſtertis qᷓ; lethargo. Int᷑ cetas qͥe blaſi phemi⸗
As: qᷓs oꝛe lacrilego ptuliſti: aultns es dicẽ. mõ
tẽ de qͥ abſciſus ẽ in Baniele lapis: ſine mani⸗
bus eſſe dyabolum: ⁊ lapidem xp̃m. Qui qꝛ aſ
ſumpſit coꝛpꝰ Adã:qͥ dyabolo añ ꝑ vitia cohe
ſerat:natũ eſſe de vgine:vt a moꝛte hẽ dyabo⸗
lo hominẽ ſeꝑaret. Op̃cidendã linguã ꝛacꝑꝑ

tes ⁊ fruſtra lacerandã.qͥſqᷓ; ne xpᷣianus deum

patrẽ omnipotentẽ in ꝑſona dyaboli interpᷣta⸗

tur? Et tãto piaculo totius oꝛb aures maculat

Sin interpᷣtatõeʒ tuã qſq;:nõ dicã catholicoꝝ

ͤ hereticoꝝ ſiue gentiliũ vnq; recepit:piuin ſit
ꝗð locutus es. Sin aũt tm̃ nefas nũqᷓ; audiuit
p̃i eccłla:⁊ ꝑ tuũ pᷣmũ os ipᷣe ſe montẽ interp
tatus ẽ qͥ dixerat.Ero ſiłis altiſſimo: age peni⸗

tentiã: in ſacco vſare ⁊ cinere.⁊ tm ſcelus iu⸗
gibus abſterge lachꝛymis. Si tñ tibi dimittat᷑
hec ipietas. Et iux erroꝛẽ Oꝛigenis tũc veniã

ↄſeq̃ris qñ ↄſecuturus ẽ ⁊ dyabolus:qͥ nunqᷓ;
plꝰ'qᷓ; ꝑ os tuũ dep̃hẽdit᷑ blaſphemaſſe.eã
iniuria patiẽter tuli. YInpietatẽ g̊ deü ferre nõ
potui. Vñ ⁊ viſus ſum moꝛdacius in extrema
eplła ſcribere:qᷓ; ꝓmiſerã.Cqᷓ poſt pᷣoꝛẽ peni⸗
tentiã: qᷓ a me veniã depcatus es itex ↄmiſiſſe
vñ agas pniam ſtolidiſſimum ſit. Tribuat tibi
xp̃s:vt audias:⁊ taceas:vt intelligas:⁊ ſic lo⸗
quaris. ”l
Bii ieronymi pbr̃iad Trãq̃llinũ quomõ
Oꝛigenẽ legere debeat:in q̃ docet ꝓprt illiꝰ eru
ditõeʒ:nõ oĩno eius ↄmẽtarios reſpuendos:
ita legendos: vt bona eligantur: vitenturq; cõ
traria. Epla. XII

m cula oza Pue ãbigebas:
MVMV nũc ꝓbauimus:dũ ⁊ mihi ſanctitas
tua heret aio: ⁊ ego tibi RFp̃i amoꝛe cõiungoꝛ.
Aere em ⁊ ſimplr cãdidiſſimo pectoꝛi tuo loqͥꝛ
Jba ſchedula ⁊ muti apices lraꝝ inſpirant in

nos tue mẽtis affectũ.Qð dicis Oꝛigeis mul⸗
tos erroꝛe deceptos:⁊ ſcm̃ filiüi meũ Oceanuʒ

illoꝝ inſanie repugre:⁊ doleo ſil gaudeo:dũ
aut ſupplãtati ſunt ſimplices:aut ab erudito vi
ro erratibꝰ ſubuenit᷑.⁊ qꝛ mee pꝛauitatis q̃ris

ſniaʒ: vtꝝ m frẽʒ Sauſtinũ penitus reſpuẽdꝰ
ſit: an m qͥſdã legẽdus. ex ꝑte ego Oꝛigenem

ꝓpt eruditõʒ:ſicinterdũ legẽdũ arbitroꝛ.quõ
Certullianũ ⁊ Nouatũ: Arnobiũ ⁊ Apollina
rẽ: ⁊ nõnullos eccłaſticos ſcpᷣtoꝛes grecos:ꝑit᷑
⁊ latinos vt bõa eoꝝ eligamus:vitemuſq;oria
iux aplim dicẽtẽ. Oia pꝓbate:q̃ bõa ſunt retine⸗
te. Cetex qͥ vel in amoꝛẽ eius nimiũ: vel in odi⸗
um ſtõachi ſui pꝛauitate dicunt᷑: vident᷑ mibi
illi maledicto ꝓphetico ſubiacere. Ve his aͤ di
cũt bonũ malũ: ⁊ malũ bonũ.qͥ faciũt amarum

dulce: ⁊ dulce amaꝝ. Nec ei ꝓpt᷑ doctrinã pꝛa⸗

ℳ₰

ua ſuſcipiẽda ſunt dogmata. nec ꝓpt᷑ dogma⸗
tũ pꝛauitatẽ:ſi qs ↄmẽtarios in ſcpᷣturas ſctãs
vtiles edidit: penitus reſpuẽdi ſunt. Qð ſi ↄtcẽ
tioſum int᷑ ſe amatoꝛes eiꝰ ⁊ obtreciatoꝛes ſinẽ
duxerint: vt nihil mediũ apetãt:nec ſeruẽt mo
du:b totũ:aut ꝓbẽt:aut impꝛobẽt: libẽtius piã
ruſticitatẽ:qᷓ doctã blaſphemiã eligã. Sactus

C

fater La

.
niihp
poſtulat

ulethüil
Eco vot
noͤgpiens
ens Sz
afeecus:
ötbbitci
äpatikl
Etpnoe
leciloq·
gorcama
Logen
Permietit
Halaci
QAueicc
hehacin
Pereican
Dabele
verasitr
le puun
hodox
deſterut
lehereti
Menit.
ant⸗
ſons. P
musoedẽ
ſetiiferin
Gusaius⸗
adenatis
dCuren
lsſannrqe

lecoquer

lclggafen
hlalcn⸗
nichen⸗
ſchtiei,
nerabtkec
ſchſeinec
rdis
Quotde
Coſteor⸗
dat.pnän
Uuperütp
eediſcede
deeetes:in
cgoiöe:ni
heretaſp

nscse iſe

nſt Tiunt
nuliautſt

dürubinmis
jianerting⸗
mopeunwoh
linr Mhne
Ns Nlgebni⸗

Nüinei Ocngn

vikrgaudeondl

tedo

—

enimsſeſma—

gecgoiumn
ilüirbenc⸗
nwhi m
orsgeco.
Pennicin
ipörinnfun⸗
gtmifeind⸗
ni Na
ſene Vehe
Itrünm
ſt Nndi

= =

=

=S —
☛D S

—=
—
—
—
—
=— — —
= - = S =
= ——
—☚ –=

—
—
—
—
—
2—
2 =
=
=S
S
—
—
—
—

—
E

Cractatus III Epiſtola XIIII

frater Tatianus dyaconus impendio te ſalu⸗

tat.
Biti ieronymi pbr̃i ad Marcũ pbrjm ſup

poſtulata fide:vbi de ꝓſecutõnibus hereticoꝝ
2queri. Epla. XLI „
Ecreuerã quidẽ

d vtendũ mihi pſalmiſte voce dicẽtis

Cuü ↄſiſteret aduſuʒ me pctõꝛ obmu
tui:⁊ hũiliatus ſum:⁊ ſilui a bonis. Et iterum

Ego vo tãqᷓ; ſurdus nõ audiebaʒ: ⁊ taqᷓ; mut⸗
nõ apiens os ſuũ.⁊ factus ſum vt hõ nõ audi⸗

ens. Sʒ qꝛ charitas oia ſuꝑat.⁊ ꝓpoſitũ vicit

affectus:nõ tã iniuriã facietibus reddo vicem
qᷓ; tibi rãũdeo poſtulãti.Apud xpᷣianos em:nõ
q patit᷑ vt ait qͥdã)ſ qͥ facit ↄtumeliã miſer eſt
Et pᷣmo qͥdẽ:anqᷓ; de fide mea:quã optie noſti

tecũ loq̃r:aduerſus barbariẽ iſtius loci:vſu co

goꝛ clamare vulgaat. —
Qõð genꝰh̊ hoim:q ve hũc ta barbara moꝛẽ
NPermittit patria: hoſpitio ꝓhibemur arene.

Bella ciẽt:pmaq; vetãt oſiſtere terra.⁊c.

Aue iccirco de gentili poeta ſumpſimꝰ:vt q́

xpᷣi pacẽ nõ ſeruat:pacẽ ſaltẽ diſcat ab ethnico
Hereticus vocoꝛ homouſiã pᷣdicãs trinitateʒ.

Sabelliane ipietatis arguoꝛ: tres ſubſiſtentes
veras integras pfectaſq; ꝑſonas:in defeſſa vo

ce ꝓnunciãs.Si ab Arrianis merito.ſi ab Oꝛ
thodoxis:qᷓ hmõi arguũt fidẽ Oꝛthodoxi eſſe
deſierũt. Aut ſi eis plʒ:hereticũ me cũ occiden

te hereticũ cũ egypto h̊ ẽ cũ Damaſo Petroq

ↄdẽnẽt.Quid vnũ hoĩeʒ exceptis ſocijs crimi⸗
nant᷑: Si riuus tenuit᷑ fluit: nõ ẽ aluei culpa:b

fötis. NPudet dicẽ de cauernis cellulaꝝ:dãna⸗

mus oꝛbẽ in ſacco ⁊ cinere volutati:de epᷣi ſen⸗
tẽtiã ferimꝰ.Quid fac̃ ſub tunica penitentis re
gius aius:Cathene:ſoꝛdes:⁊ come:nõ lunt di
adematis ſigna:ᷣ fletꝰ.ꝑmittãt me q̃ſo nihil lo

q̃. Cur em lacerãt qͥ nõ merent᷑ inuidiã:hereti⸗

cus ſum: qd ad te:qeſce iã dictũ ẽ. Mlãe times
ne eloquẽtiſſimꝰ hõ in Syro ſermõe:vel greco

eccłas circũeã: ppłos ſeducã:ſciſma ↄficiã. Ni⸗

hil alicui pᷣcipui:nihil ocioſus accipio. Manu
q̃tidie ⁊ ppo ſudoꝛe q̃rimꝰcibũ:ſciẽtes ab apło
ſcpᷣtũ eẽ. Qui ãt nõ oꝑat᷑:nõ mãducet.hhec ve
nerabibł ⁊ ſcẽ pr:cũ q̃n gemitu:cũ q̃li doloꝛe cõ⸗

ſcpᷣſeri:teſtis ẽ Jeſus.Tacui:nũqᷣd ſꝑ tacebo⸗
Diẽ dñs. Nõ mihi cedit᷑ vn? agelus heremi.
Quotidie expoſcoꝛñdẽ:q̃ſi ſine fide renatꝰſum

Cõſiteoꝛ:vt volũt.nõ plʒ. Subſcribo:non cre⸗

düt. vnũ tm plʒ:vt hinc recedã. Jã iã cedo.ab

ruperũt ꝑtẽ a me aie mee chariſſimos frẽs.Ec⸗

ce diſcedẽ cupiũt:imo penitꝰ diſcedũt:meliꝰ eẽ

dicẽtes:int᷑ feras hitare:qᷓ; cũ talibꝰ xpᷣianis.⁊

egoipᷣe:niſi me ⁊ coꝛꝑis ibecillitas⁊ hyemis re

tineret aſꝑitas iã mò fugerẽ. Neꝝtñ du vernũ

Fo. Cxxk

tps adueniat: obſecro: vt paud mihi mẽſibbe
remi ↄcedat᷑ hoſpitiũ.Autſi h tardũ videt᷑ ab
ſcedo. Dñi ẽ terra ⁊ plenitudo eiꝰ. Aſcẽdãt ſo⸗
licelũ: ppt illos tiñ xp̃s moꝛtuſit:habeãt: ol
ſideãt:glient᷑. Mihi ãt abſit glari: niſiĩ cruce

dñi nri Jeſu xpᷣi:ꝑ quẽ mihi mũdꝰcrucifixus ẽ

⁊ ego mᷣo.De fide at quã dignatꝰes ſcribẽ ſcõ
Cyrillo dedi ↄſcpᷣtã fidẽ.Qui ſic nõ credit:alie
nus a xpᷣo ẽ.Ceteꝝ ego ſidei mee teſtes hẽo au
res tuas:⁊ bti fris Cenobij:quẽ tecũ oes qᷣ hie
ſumus: plurimũ ſalutaammuasY
Bti Hhieronymi ad Pãmachiiũ 2 Marcel⸗
lã ð ſtudio Teophyli epi Alexãdrini ꝰ Oꝛige
nianos ↄãtulãdo. In qᷓ epłaʒ ſuã ð paſcate ⁊

ipᷣaz hereſim traductã ſe dicẽ emittẽ vt oꝛientis

fidẽ cathedra Metri 2 firmet. Epła. XLV/

Wrſumoꝛiẽtali
cbus vos locupleto mercibꝰ ⁊ Alexã
H dꝛinas opes mo Romã ve traſmit
to. Deꝰ ab auſtro veniet. ⁊ ſcũs ð mõte Pha⸗
rã: vmbꝛa ↄdẽſa. vñ ⁊ ſpõſa letat᷑ in Cãtico cã

ticoꝝ dicẽs. In vmbꝛa eiꝰcupiui ⁊ ſedi: fru

cr els dulcis in faucibꝰ meis. Vere nũc ↄplet᷑

Elſaie vaticiniũ pᷣdicãtis: in die illa erit al tare

dñi in medio terre egypti. Abi abũdauit petm
ſuꝑabũdauit ⁊ gra.Qui ꝑuuliũ Xp̃m fouerãät
adultũ fidei caloꝛe defendũt. At q̃ ꝑ ülos effu⸗
gerat Herodis manꝰeffugiat hereticũ blaſphe
mãtẽ. Auẽ Demetriꝰ Alexãdria vibe reppulit
toto oꝛbe fugat Theophyl“: ad quem Lucas
ſcpᷣſit actus apłoꝝ:qͥ ex amoꝛe dei nome inueiĩt
Abinũc ẽ coluber toꝛtuoſus: Abi venenatiſſi
ma vipera⸗ ðè
Pꝛima hois facies:vtero ↄmiſſa luponꝛ
Abi hereſis q ſibilabat in mundo⸗ Etme ?
papã Theophylũ ſui iactabat erroꝛis: latratũ
q; impudẽtiſſimoꝝ canũ ad inducẽdos ſimpli⸗
ces nẽm mẽtiebat᷑ aſſenſum? Oppꝛeſſa ẽ eiꝰ au⸗
ctoꝛitas ⁊ eloquẽtia:⁊ in moꝛẽ demonicoꝝ ſpi⸗

rituũ:de terra loquit᷑. Neſcit em eũ:qͥ ð ſurſuʒ

veniẽs ea loquit᷑: q̃ ſurſum ſunt. Atq; vtinam
ſerpẽtina gñatio aut ſimpłr nr̃a fateat᷑:aut con
ſtzter defedat ſua: vt ſcire valeamꝰ:qͥ nob ama

di ſunt: qͥ cauẽdi. Nũc ãt nouũ pnie gen? ode⸗

rũt nos q̃ſi hoſtes:qͥꝝ fidẽ ppᷣlice negare no au
dẽt. Rogo qᷣs ẽ iſte doloꝛ:qͥ nec tꝑe nec roe cu⸗
rat᷑: Int᷑ micãtes gladios:iacẽtia coꝛpa:riuos
ſanguis ꝓfluẽtes iũgunt᷑ ſepe hoſtiles dextre:
⁊ belli rabiẽ pax repentina ↄmutat. Soli ſunt
huishereſeos ſectatoꝛes: qͥ cũ eccłaſticis nõ va
lẽt federari.qꝛ qð ſermone cogunt᷑ dicẽ:mente
ↄdẽnãt. Et ſi qñ aꝑta blaſphemia pblicis auri
bus fuerit reuelata: ⁊ viderint o ſe audientiuʒ

turbã circũfremere: tunc ſilata ſimplicitate di⸗
cũt audiſſe ſe ᷣmũ q mgr̃m dicere an neſcierint

vV 5

Cũq; eoꝝ ſcpᷣta teneant᷑: voce negãt:qdð in lris
ↄfitent᷑.qͥd neceſſe ẽ obſidere Oꝛopõtidẽ:mu⸗
tare loca: diuerſas luſtrare regiones: ⁊ clariſſi
mũ pontiſicẽ xpᷣi eiuſq; diſcipulos rabido oꝛe
diſcerꝑe: Si vera loqͥmini pᷣſtinũ erroꝛis ardo
rẽ ardoꝛe fidei ↄmutate. qͥd maledicoꝝ pãnos

hincinde ↄſuitis:⁊ eoꝝ capitis vitam:qͥꝝ fidei

reſiſtere nõ valetis: Nũ iccirco nõ eſtj vos he⸗

retici:ſi nos qͥdã aſſertöenr̃a crediderint pctõ⸗

res: Et os iĩpietate fetidũ nõ habebitis:ſi cica⸗

tricẽ potueritis in nr̃a aure mõſtrare:Quid iu
uat vraʒ pfidia: vel ꝓdeſt pellis ethyopica.Et

ꝑdi varietas ſi in nro coꝛꝑe neuus apparuerit:
En papa Theophyl'tota Oꝛigenẽ arguit li⸗

bertate hereticũ eſſe.Nec dicta defendũt:łᷣ fin
gut ab hereticis imutata. Multoꝛũq; dicũt li⸗

bꝛos ſiłr depꝛauatos: vt illũ nõ ſua ſide:ſ alio⸗
rũ tueant᷑ erroꝛibꝰ.veꝝ hec aduſum hereticos
dicta ſint:qͥ iniuſto ↄ nos odio ſeuiẽtes:mente

fatent᷑ archanũ: ⁊ venena pectoꝛis irremedia⸗
bili doloꝛe teſtant᷑. Vos xpᷣiani ſenatꝰlumina

accipite:⁊ grecã ⁊ latinam etiã ̊ ãno epłaʒ:ne

rurſum heretici mentiant᷑:a nobᷣ pleraq; vład

Dita vel mutata. In q laboꝛaſſe me fateoꝛ:vt vᷣ

boꝝ elegãtiã pari interpᷣtatõis venuſtate ſerua

rc̃. Et intra definitas lineas currẽs:nec in qqᷓ;
excedẽs loco:eloquẽtie eiꝰ fluẽta nõ ꝑderẽ:eaſ

Pres eodẽ ſermõe trãſferrẽ. Qð vtxꝝ nec ne cõ
ecutus ſim: vĩo iudicio derelinqͥ: quã ſciat in

q̃ttuoꝛ ꝑtes eſſe diuiſaʒ. In pmo credẽtes hoꝛ⸗
tat᷑ ad dñicũ paſcha celebꝛandũ. In ſcdᷣo ⁊ ter
tio loco Apollinarẽ ⁊ Oꝛigenẽ iugulat. In q̃r
to.i.extrẽo:hereticos ad pniam cohoꝛtat᷑.Si⸗
qd at h̊ minus aduſus Oꝛigenẽ dictũ ẽ: ⁊ in ⸗
teriti qni epła ↄtinet᷑: ⁊ hec quã nõ vtimꝰ bꝛe⸗
uitati ſtudẽs:dicẽ plura non dabuit Porro 3
eſſio non
caret ſubtilitate dyalectica:q̃ aduſariũ ſuuʒ ex⸗

Apollinarẽ ſuccincta fides ⁊ pura ꝓ

toꝛto de manibus eius pugione ↄfodit.Oꝛate

igit dñm: vt qð in greco piq: in latino nõ diſpli
ceat:⁊ qð totus oꝛiẽs mirat᷑ ⁊ pᷣdicat:leto ſinu

Roma ſuſcipiat:pᷣdicatõeʒ q; cathedre ¶ Oar

ci euãgeliſte cathedra Metri aplłi ſua pᷣdicatõe
Zſirmet..qᷓ; celebꝛi ſermone vulgatũ ſit:btm̃

ꝙ; papã Anaſtaſiũ eodẽ feruoꝛe:qꝛ eodẽ ſpũ ẽ

latitãtes in foueis ſuis hereticos ꝑſecutũ:eiuſ

q; r̃e doceãt danatũ in occidẽte: qð in oꝛiente
dãnatũ ẽ.Cui multos impᷣcamur anos: vt he⸗

reſeos rediuiua plãtaria ꝑ illius ſtudiũ longo

ipe arefacta moꝛianz
Biti ieronumi pbri ad Oamachiſ de ob⸗

trectatoꝛibus ſuis:qͥ libꝑ ſuu aduſus Jouinia

nũ carpebãt: q̃ſi nimius fuiſſet in laude vginũ
⁊ interpᷣtatõe nuptiaꝝ: ↄ qͥs dicit ſe Apologe⸗
ticon mittere:qui ſtatim infra ſubij citur.
Epdiſtola.

XrLVII.

I

Hiiſtiani inter
cc du pudoꝛis ?᷑: etiã apð aicos tacẽ
⁊ hũilitatẽ ſuã magis ſilẽtio ↄſo⸗

. lari:qᷓ; retractãdo veres aicitias
ãbitõis crimẽ incurrẽ.qᷓ;diu tacuiſti:tacui.nec

vnqᷓ; expoſtulare ſuꝑ hac re volui:ne nõ aicuzʒ

q̃rẽ:ſᷣ poꝛtõeʒ viderer expetẽ.Nũc ãt ꝓuocat⸗
officio lraꝝ:pᷣmas ꝑtes ſꝑp hr̃e tẽptabo:⁊ nõ tã

reſcribẽ qᷓ; ſcribẽ. Vt ⁊ verecũde hucuſq; tacu

iſſe: ⁊ verecundiꝰ loqͥ cepiſſe cogſcar.De opu⸗

ſcuł meis 3 Jouinianũ:qꝙ⁊ pꝛudẽter ⁊ amãter
feceris:exẽplaria ſᷣtrahedo optie noui.Sʒ ni⸗
hil ꝓfuit iſta diligẽtia.cũ aliqᷓ;ti ex vꝛbe veniẽ⸗
tes mihi eadẽ lectitarẽt: q̃ ſero me excepiſſe re
ferebãt. In hac q; puicia iã libꝛi fuerãt diuul⸗

gati: ⁊ vt ipᷣe legiſti:neſcit vox miſſa reuti.Nõ
ſunt tãte felicitat:qᷓ;te pleriſq; huiꝰtꝑis tracta

toꝛes:vt nugas meas qñ volueri emẽdare poſ

ſim. Stati vt aliqͥd ſebſero:aut amatoꝛes mei:

aut iuidi diuſo qͥdẽ ſtudio: ſᷣ pari certamine in
vulg“ nr̃a diſſeminãt:⁊ vł i laude:vłin vitupa
tione nimij ſunt:ñ meritũ ſtili:ſ ſuũ ſtõachũ ſe⸗
quẽtes. Itaq; qð ſolũ facẽ potui:apologeticũ

ipᷣiꝰ oꝑis tibi miſi:quẽ æροα ραι αορνποα111ρα
poſcẽte edidi.Quẽ cũ legeris:aut ipᷣe pꝓ nob ce
ter ſatiſfacies:aut ſi tu q; narẽ ↄxeris:illã apłi
KePiXOIIHV.i. ꝗputatõʒ: in qᷓ de vgitate ⁊ nu
ptijs diſputat:alit᷑ diſſerẽ ↄpellerl.nec h̊ dico:
ꝙ te ad ſcribẽdũ ꝓuocẽ:cuiꝰin ſaci l̃is ſtudiũ
mihi ꝓfero.Sʒ vt alios qͥ nos lacerãt h̊ facere
ↄpellas.noꝛũt lr̃as:vident᷑ ſibi ſcioli:pñt meñ
repᷣhẽdẽ ᷣ docẽ.Si aliqͥd ſcpᷣſerit magi ex oꝑis
eoꝝ ↄpatõe:mea intpᷣtatio negliget᷑. Lege qſo

te:⁊ diligẽter apłi vbaoſidera:⁊ tũc videb me
ꝓpt calũniã declinãdã multo plꝰ qᷓ; ille voluit

in maritos fuiſſe clemẽtẽ. Oꝛigenes. Dionyſi⸗
NPieriꝰ. Euſebiꝰ.Ceſariẽſis.Didymꝰ.Apolli⸗

naris latiſſime hãc epłaʒ int᷑pᷣtati ſunt.qͥꝝ ie
rius cũ ſenſum apli vẽtilaret atq; diſſereret:
ꝓpoſuiſſet illð exponere. Aolo at om̃s eſſe ſicẽ
me ipᷣm: adiecit tataletõ paulo tãti crifatan naʒ
cetiſei:qð h̊ q̃ſo petm meuʒ ẽ:q̃ duritia: Aniũ⸗
ſa q̃ ſcpſi huic ſnie ↄꝑata leuiſſima ſunt. Reuol
ue oim:qͥs ſupꝛa mẽoꝛaui ↄmẽtarios:⁊ ecclax
bibliothecis fruere: ⁊ magis ↄcito gdu ad op⸗
tata ceptaq; ꝑuenies.Audio totiꝰ in te vꝛbᷣ ſtu
dia ↄcitata.Audio põtificis ⁊ płi volũtatẽ pa

ri mẽte ↄgruere. Minus ẽ tenẽ ſacerdotiũ:qᷓ;

mereri libꝛos.xvj. ꝓphaꝝ:qͥs in latinũ de He⸗
bꝛeo ſermone vti. ſi legerl:⁊ delectari te h̊ oꝑe

ↄꝑpero:ꝓuocab nos etiã ceta clauſa armario ñ

tenẽ. Trãſtuli nuꝑ Job in linguã nr̃aʒ.Cuius
exẽplar a ſcãẽ Marcella ↄſobꝛina tu poteris
mutuari:lege eũdẽ grecũ ⁊ latinũ:⁊ veterẽ edi
tionẽ nre traſtatõi ↄꝑa: ⁊ liqdo ꝑuideb q;tum

Co

dſtetine

ſoV

Bönion
ſbros l
iisſtediu
zinkerpt

coͤielt

lloquetie
Gulisneß
hzeloqui
ytnoͤoco
vniäloloe
Pber!

mMchiuin

docetſen
ulſe
gſeqjtea

4

ſümema
ocns
lens⸗n
iſcho
manid⸗
parori
moſio
ſtrxen
vſoloy
ltoꝛle:
Rebh⸗
uinianü
yelinſug
aginoel
Vtnullap
derelinq⸗
iniani
hltatinup⸗
hllnosmn
tepoſtdi
mepgitan
Goputak⸗
mne ige
noyiray-
megſtügt
dorgnun
OparS
eyneiot
dionanf
der ſcog
göfgait
uupin
acö
ſweni⸗
ackbſte

K.
line⸗
dünt
dgtti

lſtnen

Ouinerd
* „.
Pkine
liptabarnni

ite hraſgten

wiſar zenn
nucäremie

ponetteegler.

lbäfueidi
prmiſaraunr,
Gbueper
berienedngt

utamdtorene

vericenanirn
derptinti
ßſuüͤ ſtögit
oniapolegti
gibgort
s:zutſöepche
ni renlip⸗
nädeſgrmn
elen bn
inlag futui
welrihſn
Geinn acs
igi eeie
lerttürmchne

Nprälerndat

Dugene Donſt
zeninizbe
ugolonn
itofeſſeſt
Piüiantnuſe,
ſounnt Vn,
ſninn Nau
innvszth

r rißf

nehn

Tractatus III

diſtet inter vitatẽ ⁊ mendacium. Miſerã q̃dã

lToœvVUIIOVnA lœVin ꝓphas. xij. ſctõ pr̃i

Bõnioni.Samuelẽ q; ⁊ & alachi.i.iiij.regũ

libꝛos.ꝗᷓ ſi legẽ volueris: ꝓbab q;te difficulta⸗
tis ſit:diuina ſcpᷣturã ⁊ maxie ꝓphas intelligẽ.

⁊ interpᷣtũ vitio que apð ſuos puriſſimo curſu

oꝛsõnis labunt᷑:apud nos ſcatere vitijs.Poꝛro

eloquẽtia quã ꝓ xpᷣo in Cycerone ↄtẽnis.in ꝑ
uulis ne reqͥras. Eccłiaſtica interpᷣtatio etiã ſi
hʒ eloquij venuſtatẽ: diſſiłare eã dʒ: ⁊ fugere.
vt nõ ocioſis phoꝝ ſcholł:pauciſq; diſcipulis ſ

vyniũſo loquat᷑ hoim generi.
Liber Apologeticus bti hheronymi ad ã

machiũ in defenſionẽ libꝛoꝝ ↄ Jouinianũ.in qͥ
docet ſe nõ dãnaſſe nuptias:ᷣ illis vᷣginitatẽ ꝓ

tuliſſe.Et apłi capim benignus etiã ꝓ nuptijs

aſe q; a ceteris Bce ctebue
q uſq; nõ ſcöſi:cã fuit ſilẽtiũ tuü. Ae⸗
rrebar em ne ſi tacenti ſcriberẽ: mole⸗

ſtüme magis qᷓ; officioſum putares. Nũc ãt ꝓ

uocatus dulciſſimis lr̃is tuis ⁊ huiuſcemõi lit⸗

teris:q̃ me ad phiaʒ nr̃i dogmatis ꝓuocarẽt:⁊
ↄdiſcipulũ q̃ͥndã ⁊ ſodalẽ ⁊ aicũ obuijs vt aiũt

manibꝰ excipio: defenſoꝛẽq; meoꝝ opuſculoꝝ
paro:ita tñ:ſi añ te placatũ iudicẽ habuero:im
mo ſi oꝛatoꝛẽ meũ ſuꝑ oibꝰq̃ in me arguunt᷑ in⸗

ſtruxero.lhoc em ⁊ Zulliꝰtuꝰ⁊ añ illũ in bꝛeui

⁊ ſolo volumie ſcpſit Antoniꝰ pᷣmã cãʒ eſſe vi⸗
ctoꝛie:⁊ diligẽter cãʒ: ꝓ q̃ dicturus es:diſcere
Rep̃hẽdũt me qͥdã ꝙ in libꝛis:qͥs aduůſum Jo
uinianũ ſcpᷣſi:nimiꝰfueri:vel in laude vᷣginuʒ:
vel in ſuggillatõe nuptiaꝝ.⁊ aiũt ↄdẽnationeʒ
q̃dãmõ eſſe mr̃imonij.in tm pudicitiã pᷣdicare.

vt nulla poſſe videat᷑ int᷑ vxoꝛẽ ⁊ vginẽↄpꝑatio
derelindq.Ego ſi bñ ꝓblematis memini: int Jo
uinianũ ⁊ nos iſta ↄtẽtio ẽ:ꝙ ille exequet vᷣjgi⸗

nitati nuptias:nos ſubijciamꝰ. Ille paꝝ vł ni⸗
hil:nos multuʒ inteſſe dicamꝰ.Deniq; iccirco

te:poſt dñm faciẽte.dãnaiꝰ ẽ:ꝙ auſus ſit ꝑpe⸗

tue vgitati mr̃imoniũ ↄꝑare.Aut ſi idipᷣm v⸗

go putat᷑ ⁊ nupta:cur piaculuʒ vocis huiꝰ Ro

me Victoꝛinꝰaudire nõ potuit: Airgo a viro:
nõ vir a vᷣgie gñat᷑. Mediũ eſſe nihil põt:aut

mea ſnia ſequẽda ẽ: aut Jouiniani. Si repᷣhen
doꝛ ꝙ nuptias vgitati ſubijcio:laudet᷑ ipᷣe qui

ↄpꝑat.Si ãt dãnatꝰ ẽ qͥ eqles putabat:dãnatio
eiꝰmei oꝑis teſtimoniũ ſit.Si ſeculi homies in

dignant᷑ in minoꝛi gdu ſe eſſe:qᷓ; vᷣgines:miroꝛ

clericos ⁊ mõachos ⁊ ↄtinẽtes id non laudare
qð faciũt.Caſtrãt ſe ab vxoꝛibꝰ ſuis:vt imiten
tur vᷣginũ caſtitatẽ. Et id ipᷣm volũt eſſe mari⸗
tas qð vᷣgines.aut iũgant᷑ itaq; vxoꝛibꝰ ſuis:
q̃bꝰrenũciauerãt:aut ſi ſe abſtinuerint: etiã ta⸗

cẽtes ↄfitebunt᷑ melius eſſe:qð nuptiaꝝ oꝑip⸗

quit᷑ dãnat nuptias:

FfFo. CxxXXI

Epiſtola XLVII

tulerũt. An ego rudis in ſcpᷣturis:⁊ nũcpᷣmum
ſacra volumia legens:lineã ⁊ vt ita dica tenue
dicẽdi filũ int vginitatẽ ⁊ nuptias ſeruare non

potui: Videlʒ neſciebã dictum:noli eſſe iuſtus

multũ: ⁊ dũ vnũ latꝰ ꝓtego:in altero vulnera⸗
tus ſum. Atq; vt manifeſtiꝰ loq̃r: dũ Z Jouini

ganũ pᷣſſo ꝗdu pugno:a Manicheo terga mea
pfoſſa ſunt. Mõne q̃ſo ſtati in pᷣncipio oꝑis mei
iſta pᷣfat' ſum: Neq; em nos Martõis ? Ma
nichei dogma ſectãtes:nuptijs detrahimꝰ.nec

Taciani pꝛincipis Encraticaꝝ erroꝛe decepti:
oẽʒ coitũ ſpurcũ putamꝰ.qͥ nõ ſoluʒ nuptias:b
⁊cibos q; qͥs ðs creauit ad vtẽdũ:dãnat:⁊ re⸗

pꝛobat. Scimus in domo magna:nõ ſolũ vaſa

aurea ⁊ argentea eſſe:ſᷣ ⁊ lignea ⁊ fictilia.⁊ ſuꝑ
fundamẽtũ xpᷣi:qð Naulus architect poſuit:
alius ſuꝑedificauit auꝝ:argentũ:lapides pᷣcio
ſos:alius ecõtrario fenũ:ligna:ſtipulã.Mõ ig
noꝛamus honoꝛabiles nuptias ⁊ cubile imacu
latũ. Legimus pᷣmã dei ſniaʒ.Creſcite ⁊ multi
plicamĩ: ⁊ replete terrã.ſᷣ ita nuptias recepimꝰ
vt vᷣginitatẽ q̃ de nuptijs naſcit᷑ pferamꝰ.Nũ
q̃d argẽtũ nõ erit argẽtum:ſi auꝝ pcioſius eſt⸗
Aut arboꝛis ⁊ ſegetis ↄtũelia eſt.ſi radici ⁊ fo
lijs culmo ⁊ ariſtis poma pᷣferant᷑ ⁊ fructꝰ. At
poma ex arboꝛe:frumẽtũ ex ſtipula:ita vᷣgini⸗
tas ex nuptijs. Cẽteſimꝰ⁊ ſexagemꝰ⁊ triceſimꝰ
fructus:qᷓ;qᷓ; de vna terra:⁊ de vna ſemẽte na⸗
ſcat᷑:tñ multũ differt in nũero.Triginta referũ
tur ad nuptias: qꝛ ⁊ ipᷣa digitoꝝ ↄiũctio quaſi
molli oſculo ſe ↄplexans ⁊ federãs:maritũ pin
git ⁊ ↄiugẽ. Sexaginta vo ad viduas:eo ꝙ in
anguſtia ⁊ tribulatõne ſint poſite.vñ ⁊ ſuꝑioꝛi
digito depmunt᷑.qᷓ;toq; maioꝛẽ difficultas ex
pte qndã voluptatis illecebꝛis abſtinere:tanto
maius ⁊ pᷣmiũ. Doꝛro nũerus centeſimus:qſo
diligẽter lectoꝛ attẽde:ð ſiniſtra trãſfert᷑ ad de⸗
xtrã: ⁊ ijſdẽ qͥdẽ digitis:ſᷣ nõ eadẽ manu:qbus
in leua nupte ſigniſicant᷑: ⁊ vidue circuluʒ faci⸗
ens expᷣmit vᷣginitatis coꝛonã. Oꝛo te:qͥ hec lo
vginitatẽ: argentũ
diximus mr̃imoniũ. Cẽteſimũ ⁊ ſexageſimũ ⁊
triceſimũ fructũ de vna terra expoſuimus:⁊ ð
vna ſemẽte gñari:lʒ multũ differat in numero.
Et qͥs vnqᷓ; tã iniquus lectoꝛ erit:vt nõ ex meis
dictis:ſᷣ ex ſuo me ſenſu iudicet: Et certe mul⸗

to clemẽtioꝛes erga ↄiugia fuimus oibus pene

latinis ⁊ grecis tractatoꝛibus:qͥ cẽteſimũ nuüeꝝ
ad martyres referũt:ſexageſimum ad vgines:
triceſimũ ad viduas. atq; ita fit iux illoꝝ ſniam

.

vt de bõa terra:⁊ de pr̃iſſamilias ſeie excludan
tur mariti. AUeꝝ ne i pncipio cautus: in reliqs
foꝛſitã impꝛouidus fuerim:nõne poſt partitio
nem opuſculi:cum ad queſtiones venirẽ ſtatiʒ
intuli: Vos queſo vtriuſq; ſexus vᷣgines ⁊ cõ⸗
tinentes:mariti q; ⁊ bigami:vt conatus meos

v 4

Faars
oꝛõnibus adiuuetis: cunctoꝝ in cõe Jouinia⸗
nus h̊ hoſtis eſt:quoꝛ:um ego oꝛationibus indi
geo: ⁊ quos adiutoꝛes mei oꝑis pᷣcoꝛ: eos poſ⸗
ſum Manichei erroꝛe damnare? Curramꝰ ad
reliqᷓ. Neq; em̃ eple bꝛeuitas patit᷑ diutius in
ſingulis immoꝛari. Interptãtes illð apłi teſti⸗

moniũ. Axoꝛ ꝓpꝛij coꝛꝑis ſui nõ hʒ ptaãtem:ß5
vir. Silr ⁊ vir coꝛpis ſui nõ hʒ ptãtẽ:ſᷣ vxoꝛ.̊

ſubiunximus. Ois hec queſtio de his eſt: qͥ in
mrimonio ſunt:an eis liceat vxoꝛes dimittere:

quod ⁊ dñs in euangelio phibuit. AUñ ⁊ apłs.
HBonũ eſt ait hoiĩ vxoꝛẽ vel mulierẽ nõ tãgere:

qſi in tactu eius ꝑiculũ ſit: q̃ſi qͥ eã tetigerit nõ
euadat. Vñ ⁊ Joſeph:qꝛ illũ tangere volebat
egyptia:fugiẽs de manibus eiꝰ:palliũ abiecit.
Sʒ qꝛ q ſeł duxit vxoꝛẽ:niſi ex ↄſenſu ſeñ valet
abſtinere:nec dare repudiũ nõ peccãti: reddat
ↄiugi debitũ:qꝛ ſpõte ſe alligauit vt re ddẽ co⸗
geret᷑. Qui dñi dicit eſſe pᷣceptũ:ne dimittant᷑
yxoꝛes ⁊ abſq; ↄſenſu:qð ðsↄiũxit hõ nõ ſepa

ret:h̊ põt dici nuptias ↄdẽnare: Rurſum in ſe

guẽtibus:5ſᷣ vnuſqͥſq; ait hʒ ꝓpꝛiũ donũ ex ðo.
Alius qͥdẽ ſic:alius ãt ſic.quã ſniaz nos expo⸗
nẽtes hec intulimus. Quid inqᷓ; veli ꝑſpicuuʒ
E.Sʒ qm in eccła diuſa ſunt dona: ↄcedo ⁊ nu

ptias:ne videar dãnare naturã. Silq; ↄſidera

wꝓaliud donũ vginitatis ſit:aliud nuptiaꝝ.Si
em eadẽ eẽt merces nuptiaꝝꝑ ⁊ vginũ:neqqᷓ; di
xiſſet poſt pᷣceptũ ↄtinẽtie: ð vnuſqͥſq; hʒ ppᷣũ
donũ ex deo:alius qͥdẽ ſic:alius ãt ſic. Abi p⸗

piꝛꝛietas ſinguloꝝ ẽ: ibt altrinſecus diuſitas. 16

cedo ⁊ nuptias eſſe donũ dei:ſ int᷑ donũ ⁊ do⸗
nũ magna diüſitas ẽ. Deniq; ⁊ aplłs de qͥdam
poſt inceſtũ pnie:ecõtrario inqͥt:donate ei ⁊ cõ
ſolamini: ⁊ ſicui quid donaſtl:⁊ ego.Ac ne pu⸗
taremus donũ hois ↄtemnẽdũ addidit. Hã ⁊
ęgo qð donaui:ſiqͥd don aui ꝓpt᷑ vos coꝛã xpᷣo
diüſa ſunt dona Rpi. Vñ Joſeph in typo ei⸗
varis habebat tunicã.Et in pſalmo.xliiij.legi⸗
mus.Aſtitit regina a dextris tuis in veſtitu de

aurato circũdata varietate.Et Petrus aptus

Sicut coheredes ait multiplices gre dei:qð ſi⸗

gniſicãtius gre τοο πι.1 1¹. varie. Rogo
qẽ iſta ↄtẽtio:claudẽ oculos:nec aptiſſimũ lu⸗
mẽ aſpicere: In eccla diximus eſſe dona diuer
ſa:⁊ aliud donũ vinitaris: aliud nuptiarũ.
Et poſt paululũ.Cõcedo ⁊ nuptias eſie donũ
dei. Sʒ int donũ ⁊ donü magna diüſitas eſt: ⁊
gõ dei donũ voce aꝑtiſſima ꝓpnüciamꝰ dãnare

dicimur⸗ Poꝛro ſi Joſeph in typo dñi accipif

tunica eiꝰ varia atʒ diſtincta in vgibus viduis
ↄtinẽtibꝰac maritis ẽ:⁊ põt videri q̃ſi alienus:
q de tunica xpᷣiẽ:cũ ⁊ ipᷣaʒ reginã:h̊ ẽ eccłiam
ſaluatoꝛis in veſtitu deaurato: eadẽ varietate
circũdatã dixerimꝰ. Sʒ ⁊ in ↄſequẽtibus ð cõ
iugio diſputaãtes:eũdẽ ſenſum ſecuti ſumus.hᷣ

—

locus ad pnñtẽ ↄtrouerſiã nõ ꝑtinet.Docet em

iux ſniaʒ dñi: vxoꝛẽ excepta cã foꝛnicatiõis nõ
repudiãdã: ⁊ repudiatã viuo marito:alteri nõ

nubere:aut certe viro ſuo debẽ recõciliari. Et

in alio loco. ulier inqᷣt alligataẽ q;to emꝑe
vir eiꝰ viuit.Qð ſi doꝛmierit vir eiꝰ:liberata ẽ

a lege viri: cui vult nubat tm in dño.i.xpᷣiano.
Qui ſcðas nuptias:tertiaſq; ↄcedit in domio.

Pꝛimas cuʒ ethnico ꝓhibet.Aꝑiãt q̃ſo aures

obtrectatoꝛes mei:⁊ videãt me ſcdas ⁊ tertias
nuptias ↄceſſiſſe in dño:qͥ ſcdᷣas ⁊ tertias non
donaui:pᷣmũ potui dãnare mr̃imonius: In eo
q; loco. vbi interpᷣtamur capłm apli. Circũci⸗
ſus aliqs vocatꝰeſt:nõ adducat pᷣputiũ. Inpᷣ·
putio vocatꝰ ẽ:nõ circũcidat᷑:lʒ qͥdẽ pꝛudẽtiſſi

mi interp̃tes ſcpᷣturaꝝ: h̊ de circũciſione:⁊ ſer⸗

uitute dictũ eſſe ↄtẽdãt. Nõne aptiſſime fede⸗
ra ſeruauimꝰnuptiaꝝ:HDiximꝰ em.Si in pᷣpu⸗
tio qͥs vocatꝰẽ:nõ circũcidat᷑.ẽbas inqͥtvxo
rẽ:cũ credidiſti.Noli fidẽ xpᷣi cãm putare diſſi⸗
dij:qꝛ in pace nos vocauit ðs.Circũciſio nihil

ei⁊ pᷣputiũ nihil ẽ: ſᷣ᷑ obſeruatio mãdatox dei.
Nihil em ꝓdeſt abſq; oꝑibꝰ celibatꝰ ⁊ nuptie:

cũ etiã fides qᷓ ꝓpe xpᷣianoꝝ ẽ:ſi oꝑa nõ habue
rit:moꝛtua eſſe dicat᷑. Et hac lege vᷣgies q; ve⸗
ſte ⁊ Junonis vniuire:in ſcãꝝ queãt oꝛdie nũe
rari.Et poſt paululũ. Seruus vocatus es:nõ
ſit tibi cure.ſᷣ ⁊ ſi potes fieri liber:magis vtere.

Etiã ſi hẽ s inqͥt vxoꝛẽ:⁊ illi alligatus es: ⁊ ſol

uis debitũ:⁊ nõ habes tui coꝛꝑis ptãtẽ:atʒ vt

manifeſtius loq̃r:ſeruus vxoꝛis es:noli ꝓpter

Hi hfe triſtitiã: nec de amiſſa vᷣginitate ſuſpires
Sʒ etiã ſi potes cauſas aliq̃s muenire diſſidij:

vt libertate pudicitie ꝑfruaris:noli ſalutẽ tuaʒ
eñ alterius interitu q̃rere.abeto pauliſꝑ vx⸗
oꝛẽ:nec pᷣcurras moꝛãtẽ expecta dũ ſequit᷑. Si

egeris patiẽter:ↄiũx mutabit᷑ in ſoꝛoꝛẽ. In eo

qᷓ; loco vbi tractauim cur dixiſſet Paub. De

vgibus ãt dñi pᷣceptũ nõ hẽo: oↄſili ãt oo:tan
qᷓ; miſericoꝛdia ↄſecutꝰa dño:vt ſim fidelis:ita
vginitatẽ pᷣtulimus: vt nuptiaꝝ oꝛdinẽ ſerua⸗

remus.Si vᷣginitatẽ dñs iꝑaſſet:videbat᷑ nup

tias ↄdẽnare: ⁊ hoim auferre ſeminariuʒ: vñ ⁊
ip̃a vgitas naſcit᷑ Si pᷣcidiſſet radicẽ.quõ fru
ges q̃reret: Niſi añ fundamẽta ieciſſet:q̃ rõne

edificiũ extrueret: æ oꝑtuꝝ cũcta deſuꝑ culmẽę
imponeret: Si radicẽ nuptias:ſi vᷣginitatẽ di⸗

ximus fructꝰ:ſi fundamẽtũ mr̃imoniũ.⁊ edifi⸗
ciũ vel culmẽ ꝑpetuã caſtitatẽ:qͥs vel tã inuidꝰ

vel tã cecꝰobtrectatoꝛ mei erit:vt in eadem do⸗

mo ediſiciũ vel culmẽ videat:⁊ fundamẽtũ qðᷣ
ediſiciũ ⁊ culmẽ poꝛtat:igret: NPoꝛro ⁊ in alio
loco ꝓponẽtes aplłi teſtimoniũ: in qͥ ait alliga⸗
tus es vxoꝛi:noli q̃rere ſolutõeʒ. Solutꝰ es ab
vxoꝛe:noli q̃rẽ vxoꝛẽ. Ilico h ſubiecimꝰ.hʒ v
nuſqſq; nĩm termios ſuos.redde mibi meuʒ:⁊

lenetu

Oegon
noͤliges
oiete?

(crak.E.

eſegöna

Alllae⸗

peclareg
ſſtrenun
ume.
ſin Eccl
turigen.
diſpuat
vonien
eſtpmi
diuerſa.
itiinte
dicitchti
ibus cid
1init
Pceptor.
lerasv
ſotſt
pn.5
Dgan
mus:
1qſe
ſiniſtre

ett

fum ſeq
pudlciti
ttaapetea
lereaqst⸗
Ntöͤmam
ſchsdixi
Pkiastßy⸗
nelururi⸗
nmtöneze
Gemnultea
tepbeatio
ſbiügtt
Porone
ſek:adtc
Vbiagon
Miovſa
deinönoi
ligreleri
ergotelt

Ptias. ſta

cloͤs pi
göpſene
Vduis ſe
Nertiüy⸗

weynih
hina De

nal Dane
ſoniani⸗
aroam,
Ntuͤine
ignn
rchiten
endſoltie
Nectndete

1iihen

neltpiig

tmun
enndcnusge

aſgtig

1

echcicltoenie

nragiſtik
n ter
i hihuaen

S=S=

Hicingart⸗
ds Ctdht
tonitan
bcllor mr
ꝛeſichrüh
Alege in
muns engzei
Pilbenmge.
Mieligzut
icoheriiht
orsesi N
npguurins

☛n

=

—

s bengi

önoiſhu,
ehehſle
ectdi nn
nſowt g

inſetſe A

ior öitden
eſinfhinn
gtiar chinn⸗
guſerntginn
eſcnummzn!
Uſantiif
Vin taleiie

ödadn

nuſigtii,

Theäira n

Tractatus III

tu tene tuũ.Si alligatꝰes vxoꝛi tue:ne illi des
repudiũ.Si ſolutꝰlum ab vxoꝛe:nõ q̃rã vxoꝛẽ
At ego nõ ſoluo ↄiugia:ſi ſełligata ſunt:ita tu
nõ liges qð ſolutũ ẽ.Sʒ⁊ in alio teſtionio qͥd ðᷣ

vgitate ⁊ nuptijs ſenſerimꝰ manifeſtiſſime de⸗

Cclarat᷑. MNõ iponit nob apłus laqueũ:nec cogit

eſſe qdᷣ nolumꝰ:ſᷣ ſuadet qð honeſtũ ẽ ⁊ decoꝝ
⁊ intẽte facit ſeruire dño:⁊ ſꝑ eſſe ſolicitũ:⁊ ex⸗

pectare ꝑatã dñi volũtatẽ.vt cũ qͥd iꝑauerit:q

ſi ſrrenuus ⁊ armatꝰmiles ſtati ipleat qð pᷣcep⸗
tum ẽ.⁊ h̊ faciat ſine vlla diſtentõne:q̃ data eſt

Fm Eccłaſten hoibus huius mũdi:vt diſtẽdãa⸗
tur in ea. In fine q́; ↄꝑatõis nuptiaꝝ ⁊ vginũ

diſputatõeʒ noſtram h̊ ſermoneↄcluſimꝰ. Abi

bonũ ⁊ melius ẽ:ibi bonũ ⁊ melioꝛis nõ vnum

eſt pᷣmiũ.⁊ vbi nõ vnũ ẽ pᷣmiuʒ:ibi vriq; dona
diuerſa. Tm eſt igit᷑ inter nuptias ⁊ vᷣginitatẽ
qᷓ;tũ inter nõ peccare ⁊ bñfacere.ĩmo vt leuius
dicã:qᷓ;tũ int᷑ bonũ ⁊ melius. Poꝛro in ↄſequẽ
tibus cũ dicimus.Finita diſputatiõe ↄiugioꝝ

2 vginitatis: vt inter vtrũq; tãto moderamie
pᷣceptoꝝ:nec ad ſiniſtram: nec ad dextram diũ

teret:ſᷣ via regia graderet᷑: ⁊ illud impleret:ne
ſis młtũ iuſtus. Rurſus monogamiã digamie

ppat. Et quõ nuptias ſubdiderat vgitati. ita

digamiã nuptijs ſubijcit. Nõne ꝑſpicue oñdi⸗
mus:q ſit in ſcpturis ſanctis ſiniſtra:qᷓ dextra⸗
⁊ qͥd ſignificet:ne ſis multũ iuſtus:Qð videlʒ

ſiniſtra ſit:ſi iudeoꝝ ⁊ gẽtiliũ ſeqmur libidinẽ:

⁊ ſꝑ eſtuemus ad coitũ.Dextra:ſi Manicheo
rum ſeãmur erroꝛem: ⁊ ſimulata pudicitia im⸗
pudicitie rhetibus iplicemur. Nia at regia ſit:
ita appetere vᷣginitatẽ:ne nuptie ↄdẽnẽ t᷑. Pꝛe⸗
terea qͥs ta iniquus meoꝝ opuſcloꝝ iudex erit:
vt pᷣma mr̃imonia dãnare me dicat:cũ etiam ð
ſcðᷣis dixiſſe me legerit:Cõcedit apłs ſcðᷣas nu
ptias:ſᷣ volẽtibus.Sʒq his q̃ ſe ↄtinere nõ pñt:

ne luxuriate in RRpp̃o nubere velint:hñtes dam

natõneʒ: ꝙ pᷣmã fidẽ irritã fecerint.⁊ B̊ ↄcedit:
qꝛ multe abierũt retroꝛſum poſt ſathanam. Ce

teꝝ beatioꝛes erũt:ſi ſic ꝑmãſerint.Cõtinuoq;

ſubiũgit apoſtolicã auctoꝛitatẽ:ſᷣm ↄſiliũ meũ
NPoꝛro ne auctoꝛitas apli q̃ſi hoĩs leuioꝛ vide⸗
ret᷑:addidit. Puto ãt ꝙ ⁊ ego ſpm dei habeã.
Abi adotinẽtiã puocat:ibi nõ hois.ſᷣ ſpũs dei
ↄſilio vſus ẽ. Abi ãt nubẽdi ↄcedit veniã:ſpm
dei nõ noiat:ſᷣ pꝛudẽtie liberat ↄſiliũ:ita ſingu
lis relaxãs:vt vnuſqͥſq; ferre põt. Pꝛopoſitis
ergo teſtimonijs:in qͥbus apłs ſcdðᷣasↄcedit nu

ptias:ſtati ſubiecimus: quõ vᷣgibus:ob foꝛni⸗

catõis ꝑiculũ ↄcedit nuptias: ⁊ excuſabile faẽ
qð ꝑ ſe nõ appetit᷑:ita ꝓ eadẽ foꝛnicatõe ↄcedit
viduis ſcdᷣa mr̃imonia. MMelius ẽ em̃ lʒ alterũ

⁊ tertiũ vnũ viꝝ noſſe qᷓ; plurimos.i.tolerabili

us ẽ vni hoi ꝓſtitutã eſſe qᷓ; multis.faceſſat ca⸗

luũnia. De ſcdo h̊ ⁊ de tertio ⁊ q̃rto:ſi libet mri⸗

l ZB

Fo. CXANXII
Epiſtola XLVII

monio diſputauimus:mõ de pᷣmo.Sʒ ne qᷣs in
eo ꝙ diximꝰ tolerabiliꝰ ẽ vni hoi ꝓſtitutã eẽ q;
multis ad pᷣmũ mr̃imoniũ referat.cũ ois nob ã
ſtio ð digamia ⁊ trigamia fuerit.Deniq; diga⸗
mie ⁊ trigamie diſputatõeʒ h̊ calce ſignauimꝰ.
Oia licẽt:ſᷣ nõ oĩa expediũt.Nõ damno diga⸗
mos:immo nec trigamos:⁊ ſi dici põt octoga⸗
mos. lꝰaliqͥd iferã:etiã ſcoꝛtatoꝛẽ recipio pe
nitẽtẽ.Quicqͥd eq̃lit᷑ lʒ:eq̃li lãce pẽſandũ ẽ.E⸗
rubeſcat calũniatoꝛ meꝰ dicẽs me pᷣma danare
mtimonia: qñ legit nõ dãno digamos ⁊ triga⸗
mos.⁊ ſi dici põt octogamos.Alið ẽ nõ dãna⸗

re:alið pᷣdicare.Alið ẽ veniã ↄcedẽ:aliud lau⸗
dare vtutẽ. Si ãt durꝰin eo videoꝛ:qꝛ dixi qᷣc⸗
dq̃d eqlit᷑ liʒ:eq̃li lãce pẽſandũ ẽ.puto nõ me cru
delẽé iudicabit ⁊ rigidum:qꝛ alia loca vgitati ⁊

nuptijs: alia trigamis ⁊ octogamis:⁊ penitẽti⸗
bus legerit pᷣpata. Epᷣm in carne vᷣginẽ:in ſpũ

monogamũ: ꝙ vnã hʒ eccłaʒ:nr in reliqͥs ᷣmo

teſtatꝰ? ⁊ crediti ſumꝰnuptias ↄdẽnare.Dãna

re dicoꝛ nuptias:cuiꝰh̊ ſermo ẽ.Nulliq; dubiũ

ſacerdotes ð Aarõ ⁊ Eleaʒar: ⁊ Finees gña⸗
tos:qͥ cũ ⁊ ipᷣi vxoꝛes habuerit:recte nob oppo
nerent᷑.ſi erroꝛe Encraticaꝝↄtẽderemꝰmr̃ᷣimo

ma repꝛobãda. Tatianũ Encraticaꝝ pᷣncipẽ qᷓ
abijcit mr̃imonia:repᷣhẽdimꝰa ipᷣi nuptias cõ⸗

dẽnamus. Rurſumq; vbi vᷣgines ⁊ viduas cõ
paro:qͥd ð nuptijs ſenſeri:⁊ quõ tres gdꝰ vgi⸗
nitatis:viduitatiſq; vel ↄtinẽtie ⁊ ↄiugij feceri

declarãt ipᷣa q̃ ſepta ſunt. NMõ nego biãs eẽ vi⸗

duas:q ita poſt baptiſmũ mãſerint nec illax de
traho merito:q̃ cum viris in caſtitate ꝑdurãt.
Sʒ ſiẽ̃ he maioꝛis pᷣmij apud deũ ſunt q;nup⸗

te ↄiugali officio ſeruiẽtes:ita⁊ ipᷣe eq̊ͥ patiant

aio vᷣginitatẽ ſibi pᷣferre. Tld qallathas q; te⸗

ſtimoniũ apoſtoli ꝓponẽtes.Ex oꝑibus legis

nõ iuſtiſicabit᷑ ois caro:huiuſcemõi ſenſum in⸗
tulimus. oꝑa legis ⁊ nuptie ſunt. Uñ maledi
cunt᷑ in ea:q̃ nõ hũt fllios:q̃ ſi ↄcedunt᷑ etiaʒ in
euãgelio: alið ẽ indulgẽtiã infirmitati tribuere
alið ẽ vtutibꝰpᷣmia polliceri.Ecce ꝑſpicue nu⸗

ptias dicimꝰ ↄcedi in euãgelio: ſᷣ tñ eaſdẽ i ſuo
officio ꝑmanẽtes:pᷣmia caſtitatis cape nõ poſ⸗

ſe. Qð ſi indigne accipiũt:mariti ñ mihi iraſcã

tur:ᷣ ſcpᷣturis ſcis:imo epᷣis ⁊ pbr̃is⁊ dyaconi

bus:⁊ vniũſo choꝛo ſacerdotali leuitico: quiſe
nouerũt hoſtias offerre nõ poſſe:ſi oꝑi ſeruiãt
ↄiugali.Sʒ eo loco vbi de Apocalypſi teſtimo
niũ poſuimus: nõne manifeſtũ ẽ: qͥd de vgibꝰ
7 viduis ⁊ ↄiugibus ſenſerimus:Hi ſunt q cã⸗
tãt cãticũ nouũ:qð nẽo põt cãtare:niſi qͥ vᷣgo ẽ

li ſunt pᷣmitie dei ⁊ agni ⁊ ſine macula.Si vir

gines pᷣmitie dei ſunt:g vidue⁊ in matrimonio
ↄtinẽtes erunt poſt pᷣmitias:hoc eſtinſecundo
⁊ tertio gradu. In ſcdᷣo ⁊ tertio gradu viduas
ponimus ⁊ maritas:⁊ heretico furoꝛe dicimur

dänare nuptias: Multa ſunt q ꝑ oẽʒ libꝝ cau
to moderamie:de vgitate:ð viduis:ð nuptijs

diximꝰ. Sʒ bꝛeuitatſ ſtudio vnũ adhuc ponaz
teſtioniũ:cui nõ reoꝛ ↄdictuꝝ niſi eũ qͥ aut ſe in

imicũ ꝓbare voluerit:aut vecoꝛdẽ.nã cũ ꝓpo
ſuiſſeʒ ꝙ dñs iſſet ad nuptias in chana galylee
poſt qda etiã hͥ addidi.Qui em ſeł iuit ad nup
tias:ſel docuit eſſe nubẽdũ: ⁊ tũc vᷣgitati poſſʒ
officere:ſi nuptias poſt vᷣginitatẽ ⁊ viduitatis
caſtimoniã nõ in gdu tertio poneremꝰ.Nũc ãt

cũ hereticoꝝ ſit danare ↄiugia:⁊ dei ſꝑnẽ ↄdi⸗

tionẽ:qͥcqͥd de laude dixeriĩt nuptiaxꝝ libent᷑ au
dimꝰ. Eccla em̃ nõ dãnat mr̃imonia:ſᷣ ſubijcit:
nec abijcit:ᷣ diſpẽſat.ſciẽs ſic ſupꝛa diximꝰ in
domo magna: nõ ſolũ eẽ vaſa aurea ⁊ argẽtea
F ⁊ lignea ⁊ fictilia: ⁊ alia eſſe in honoꝛẽ:alia in
ↄtũeliã.Et qͥcũq; ſe mundauerit:eũ futuꝝ eſſe

vas honoꝛabile:⁊ neceſſariũ in oẽ opꝰbonũ pᷣ⸗

patũ. Quicqͥd inquã de laude dixerit nuptiaʒ
libẽter audimꝰ. Laudari nuptias libẽter audi

AKR R

mus ⁊ nuptias ↄdẽnamꝰ: Eccła mr̃imonia nõ

dãnat:ß ſubijcit. Nelitis nolitis.maritꝰ ſbijcit
vginitati:⁊ viduitati eccła nuptias.Sʒ nupti
as in ſuo oꝑe ꝑmanẽtes ſubijcit: nõ dãnat.nec
abijcit:ß diſpẽſat. In ptãte vr̃a ẽ.ðſi velitis vᷣm
pudicitie gꝗdũ ſcãdẽ?. Quid indignami:ſi in ter⸗
tio ſtãtes nolitis ad ſuꝑioꝛa ꝓpare: Igit᷑ cum

totiẽs ⁊ tã crebꝛo lectoꝛẽ admonueri:⁊ ꝑ ſingu

la pene tractatuũ milia cautus viatoꝛ inceſſerĩ
me ita recigpe nuptias: vt eis ↄtinẽtes viduas
vgineſq; pferrẽ:debuerat pꝛudẽs⁊ benignus
lectoꝛ etiã ea q̃ vident᷑ dura: eſtimare ð ceteris

2 nõ in vno atzʒ in eodẽ libꝛo crimiari me diuer

ſas ſnias ꝓtuliſſe. Quis ei tã hebes ⁊ ſic in ſcri
bẽdo rudis ẽ:vt idẽ laudet ⁊ dãnet: Edificata

deſtruat: ⁊ deſtructa edificet:⁊ cũ aduſariũ vi⸗

cerit: ſuo nouiſfime mucrõe feriat᷑: Si ruſtica⸗

ni hoĩes ⁊ vłrhetoꝛice vł dyalectice arii ignari
detraherẽt mihi tribuerẽ veniã ĩꝑitie:nec accu
ſatõeʒ repᷣhẽderẽ:vbi nõ volũtatẽ in culpa cer
nerẽ:ᷣ igrãtiã.Nũc vo cũ diſerti hoĩes:⁊ libe
ralibꝰſtudijs eruditi:magis velit ledẽ qᷓ; intelli

gere:bꝛeuit᷑ a me rñſum habeãt coꝛrigẽ eos de⸗
bere pctã:nõ repᷣhẽdẽ. Matet cãpꝰ:ſtat eõ aci⸗

es:aduüſarij dogma manifeſtũ ẽ: ⁊ vt vgilianũ

aliqͥd iferã: illũ aſpice ↄ. Qui vocat.rñdeãt ad

uerſario.Alit᷑ teneãt modũ i diſt putado: alit᷑ x
gã in docẽdo:⁊ me in libꝛis ſuis:qͥd vłpᷣtermi⸗

ſeri vładdideri doceãt. Repᷣhẽſoꝛes nõ audio
ſeqͥr mgros. Belicata doctria ẽ:pugnãti ictus
dictare ð muro.Et cũ ipᷣe vnguẽtis delibutus
ſis cruẽtũ militẽ accuſare foꝛmidis Ne h̊ dicẽs
ſtati iactãtie re ſum:qꝙ ceteris doꝛmiẽtibꝰ ſolꝰ
certaueri. Sʒ h dico cautius eos poſſe pugna⸗
re:qͥ me viderint vulneratũ. Nolo tale certamẽ

adeas.in qͥ im te ꝓtegas:⁊ toꝛpẽte dextra ſini

I

ſtra clypeũ circũferas. aut feriẽdũ tibi ẽ aut ca
dẽdũ. Mõ poſſum te eſtimare victoꝛẽ:niſi adũ

ſariũ videro trucidatũ. Legimꝰo eruditiſſimi
viri:in ſchoł ꝑit᷑ ⁊ Ariſtotelica illa de Goꝛgie
fõtibus manatia:ſił didicimus plura eſſe vide

licet gña dictãdi. Et int᷑ cetera aliud eſſe gym⸗
naſticos ſcribere: alið dogmaticos. In boꝛiva
gã eſſe diſputatõeʒ:⁊ adũſario rñdẽtẽ:nũc hec

nũc illa ꝓponere.Argumẽtari vt libet:alið lo⸗

ꝗꝛ: aliud agere panẽ vt ðꝛ oñdere:lapidẽ tenẽ.
In ſequẽti aũt apta frõs: ⁊ vt ita dicã ingenui
tas neceſſaria ẽ. Aliud ẽ q̃rere:aliud definire.

in altero pugnãdũ: in altero docẽdũ ẽ. Tu me
ſtãtẽ in pᷣlio: ⁊ de vita ꝑiclitãtẽ ſtudioſus mgĩ
doceas. Noli ex obliqͥ ⁊ vñ nõ putaris:vulnꝰ

inferre:directo ꝑcute gladio. Turpe tibi ẽ ho⸗
ſtẽ dolis ferire nõ viribus:q̃ſi nõ ⁊ hec ars ſum

ma pugnãtiũ ſit:alibi minari: alibi ꝑcutẽ. Le⸗

gite obſecro vos Bemoſthenẽ:legite Tulliũ.

ac ne foꝛſitã rhetoꝛes vobᷣ diſpliceãt: qͥꝝ artis
ẽ viſilia magis qᷓ; vera dicẽ.legite latonem
Theophꝛaſtũ. RZenophõ teʒ. Ariſtotelẽ:⁊ reli
q̃s qͥ ð Socratis fõte manãtes: diũſis cucurrẽ

flumibꝰ. qͥd in ilł aptũ:qͥd ſimplex ẽ: Quevba

nõ ſenſuũ:Qui ſenſus nõ victoꝛie:Oꝛigenes:

Methodiꝰ:Euſebiꝰ:Apolliar :młtis vᷣſuum
milibꝰſcribũtaduſus Celſum ⁊ Poꝛphyrium
Cõſiderate qbꝰ argumẽt ⁊ qᷓ; lubꝛid ꝓblema⸗

tibꝰdyaboli ſpũ ↄtexta ſbuᷣtãt.Et qꝛ inttdũ co⸗

gunt᷑ loqͥ:qð nõ ſentiũt:ſᷣ qð neceſſe ẽ:dicũt ad
uerſus eos qͥ dicunt᷑ eẽ gẽtiles. Taceo de latis
ſcotoꝛibꝰTertullião.Cypᷣano.inutio. Vi⸗
ctoꝛino. Lactãtio:lhylario.ne nõ me tã defen⸗
diſſe:qᷓ; alios videar accuſaſſe. Paulũ aplmn ꝓ

ferã:quẽ q̃tiẽſcũq; lego:videoꝛ mihi nõ verba

audire:ſᷣ tonitrua. Legite epłas eiꝰ⁊ maxie ad

Romãos.ad Gallatas.ad Epheſios:in qbus
totꝰin certamie poſitꝰẽ:⁊ videbitis eũ in teſtio

nijs:q̃ ſumit de vet᷑i teſtõ:qᷓ; artifex:qᷓ; pꝛudẽs

qᷓ; diſſiłatoꝛ ſit eiꝰ qð agit. Aident᷑ qdam vba

ſimplicia:⁊ qſi innocẽtis hoĩs ac ruſticani:⁊ q
nec ſacere nec declinare nouerit inſidias.Sʒ qͥ
cũq; reſpexeris:fulmia ſunt.Heret in cã.capit
oẽ qð tetigerit.tergũ vtit:vt ſuꝑet.fugã ſilat:
vt occidat.Calumniemur g illũ:atq; dicamus

ei. Teſtimonia qͥbus ↄ Judeos vel ceteras he

reſes vſus es: aliter in ſuis locis: aliter in tuis
epłis ſonãt. Nidemus exẽpla captiua.ſeruier=t
libi ad victoꝛiã:q̃ in ſuis volumibus non dimi

cãt. Mõne nobᷣ loquit᷑ cũ ſaluatoꝛe:alit᷑ foꝛis:a
liter domi loqmur: Turbe ꝑabolas:diſcipuli

audiũt veritatẽ. Dꝛoponit phariſeis dñs qſti⸗
ones:⁊ nõ ediſſerit. Aliud ẽ doccre diſcipuluz

alið aduſarium vincere.Myſteriũ inqͥt meuʒ

mihi: myſteriũ meuʒ mihi ⁊ meis. Indignami
mihi ꝙ Jouinianũ ñ docueri:b viceri: Jmmo

Cro

cigen

ditqolun
(ie
isin in

diſtuio⸗
ſentit
mioredin
ferichde
oficceede
etpoluin
ller dixit
ſglerötat
ſchturis .
enril
giſimals.
nemmelos
nealterin

Direrat.l

pterfomit
bent.A
pbawene
negodu
nptedic⸗
Aieoron

fuse

Gereete
liin
Nödir
ſnqtmu
riji
de lug
ſutare:
augelice⸗
gere Aar
Ceſtaſtes.
eoite.
lnomniq⸗

igetreg

bonocez
Manltasan
dioopatoe
llcktſteli
Trutlat.
ſumingr
fionöſub
tnemah
certeeraͤt
po Anh
letſupei
ceſoche

gcibe

noeee
Nrinm
netorgel
efuſns

SS

2
==
—
=☛
—
=
==+☛
E— — S=ẽ

fiſticſung
nöpmmgnll
⸗Drethi
ſinötbetini
nrabipanil
me:ege i
ſpliceincen
legite Plune
Ariſtotelent
s: diüſisua
nplexi⸗Olet
Corie⸗Oigen
lian:mlisinn

=S

miPorn

ölunie pn⸗
uit. Etgenniin
Pnenleidiätt
nies upari
Cbinn
vruͤtrüidik
Kepulinr-
Penpiiröwh
tscninit
Eriezuc
uttmintti
zmiriſlti

Garſſtelini

untiicin
hautiͤch
ning tilr
üagde
daenlamt
locsaind
gleagtuſn
lunitleſe
unorii

D

belesſ,

=n²

„

=ꝛ
☛

—

S
=

dciliiUan
4

indignant᷑· ij illũ anathẽatizatũ dolẽt:⁊ cũ lau

dstt qð ſunt: accuſant qð eẽ ſe ſiłlant.q̃ſi vo ro⸗
gadꝰfuerit vt mihi crederet: ⁊ nõ iuit ac repu⸗

gãs in witatl vicla ducẽdꝰ. Et h dicerẽ:ſi vicẽ⸗
di ſtudio ↄ regulã ſcpᷣturaꝝ qͥpiã locutꝰfuiſſeʒ

⁊ ſiẽ viri foꝛtes in ↄtroũſijs ſolẽt facẽ: culpã p⸗.

mio redimerẽ. Nũc vo cuʒ int᷑pꝛes magis apli

fueri q; dogmatiſtes: ⁊ ↄmentatoꝛijs ſimvſus
officio:qͥcqͥd duꝝ videt᷑ ei magis iputet᷑ quem

expoſuimꝰqᷓ; nobᷣ qͥ expoſuimꝰ:niſi foꝛte ille a⸗
lirer dixit: ⁊ nos ſimplicitatẽ vboꝝ eiꝰmaligna
interpᷣtatõe detoꝛſimus. Qui h̊ arguit de ipᷣis
ſepᷣturis ꝓbet.Diximus ſi bonũ ẽ mulierẽ non
tãgere: malũ gẽ tãgere. Nihil em bono ↄriũ ẽ
niſi malũ.Si ãt malũ cẽ:⁊ igſcit᷑:ideo ↄceditur:

ne malo qͥd deterius ſiat ⁊c. Aſq; ad ꝓpoſitio
nẽ alterius capli. Hoc ideo ſubiecimꝰ: qꝛ apłs
dixerat. Bonũ ẽ homini mulierẽ nõ tãgẽ. MPꝛo

pter foꝛnicatõeʒ aũt vnuſquiſq; vxoꝛẽ ſua ha⸗
beat:⁊ vnaqq; ſuũ viꝝ habeat. In qͥ differunt
vba mea a ſenſu apłi:niſi foꝛte in eo ꝙ ille ꝓnũ
ciat ego dubito. Ille deſinit: ego ſciſcitoꝛ. Ille

apte diẽ. Bonũ ẽ hoi mulierẽ nõ tãgere.ego q̃⸗

tidie qᷓro:ſi bonũ ẽ mulierẽ nõ tãgere.Si dubi⸗
tãtis ẽ:nõ ↄfirmãtis. Ille dic. Honũ ẽ nõ tan⸗
gere:ego qͥd bono griũ eẽ poſſit:adiũgo.Sta⸗

tiq; in ↄſequẽtibus aiadutẽda apłi pꝛudentia.

Nõ dixit. Bonũ ẽ hoi vxoꝛẽ nõ hre:vſᷣ bonũ eſt
inq̃t mulierẽ nõ tãgere:qſi ⁊ in tactu eiꝰ ꝑiculũ
ſit:q̃ſi qͥ illã tetigerit nõ euadat. Uides igit᷑ nõ
de ↄiugibꝰ nos exponere:bᷣ de coitu ſimpłr di⸗

ſputare: g ad ↄpatõeʒ pudicitie ⁊ vginitat.⁊?
ſititudinis: bvonũ ẽ hoi mulierẽ nõ tan
gere. Nanitas vanitatũ: oia vanitas dicit Ec⸗
cleſiaſtes. Si oẽs creature bõe:vt a bono crea⸗

angelice

toꝛe ↄdite:quõ vniuũſa vanitas:Si terra vani⸗

tas: nũqͥd ⁊ celi ⁊ angeli thꝛoni dñatões pta⸗
tes cetereq; virtutes.Sʒ q ꝑ ſe bona ſunt: vta

bono creatoꝛe ↄdita:ad ↄꝑationem melioꝛum

vanitas appellant᷑. Nerbi gra. Lucernalãpa⸗

dis ↄpatõe ꝓ nihilo ẽ:lãpas ſtelle ↄpatõe non

lucet:ſtellã lune ↄfer:⁊ ceca ẽ.Lunã ſoli iunge
⁊rutilat. Solẽ Rpo ↄfer.⁊ tenebꝛe ſunt.Ego
ſum inqͥt qͥ ſum. Oẽʒ igit᷑ creaturã ſi deo ↄtule⸗
ris nõ ſubſiſtit. HNe iradas inqͥt heſter heredi⸗

tatẽ tuã his qͥ nõ ſunt:idolis.ſ.⁊ demonibus ⁊

certe erãt idola⁊ demones:qͥbus ne traderent᷑
oꝛabat. In Job q; legimꝰ:a baldab dictũ dei
pio. Auellat᷑ ð tabernaculo ſuo fiducia eiꝰ⁊ cal
cet ſuꝑ eũ:q̃ſi rex interitꝰ:hitẽt in tabernaculo
eiꝰ ſocij eiꝰqͥ nõ ẽ.aud dubiñ ẽ:qͥn dyabolus
q cũ hẽat ſocios:nõ at hret niſi eẽt iñ qꝛ ðo ꝑijt

nõ eẽ ðꝛ.Ergo ſᷣm hũc ↄꝑpatõis ſenſum:maluʒ

diximꝰ mulierẽ tãgere:lʒ vxoꝛis nulla facta ſit
mẽtio:qꝛ bonũ ẽ nõ tãgere.Et ſubiecimꝰ vygini
tatẽ frumẽtũ nuptias oꝛdeũ foꝛnicatiõeʒ ſtercꝰ

Tractatus II

ICXXXIII

o.

bubulũ nuncupãtes. Atiq; frumẽtũ ⁊ oꝛdeum
creatura dei ẽ. Ueꝝ in euãgelio.ſaioꝛ turba
oꝛdeaceis panibus:minoꝛ frumẽtaceis paſcit᷑.
Hoies inqͥt ⁊ iumẽta ſaluos facies dñe. Alijs
vbis ad ipᷣm locuti ſumꝰ.Qñ auꝝ vᷣginitateʒ:
argẽtũ nuptias diximꝰ:⁊ cẽtũq̃dragintaq̃tuoꝛ

milia vginũ ſignatoꝝ:qͥ cũ mulieribus nõ ſunt

coinqᷣnati. In qͥ onñdi volumus:oẽs qͥ vᷣgines
nõ ꝑmãſerũt:ad ↄꝑatoeʒ puriſſime ⁊ angelice

caſtitatis:⁊ ipᷣius dni nri qJeſu xp̃i eẽ pollutos
A ſi cui aſpeꝝ ⁊ repᷣhẽſione dignũ videt᷑ tan
tã nos inter vᷣginitatẽ ⁊ nuptias feciſſe diſtan⸗

tiã: q;ta inter frumẽtũ ⁊ oꝛdeuʒ ẽ:legat ſci Am
bꝛoſij de viduis libꝝ:a inueniet illũ inter cefa:
q̃ de vginitate ⁊ nuptijs diſput auit: etia h̊ di⸗
xiſſe. Neq; ita ↄiugiũ pᷣtulit apłs vt ſtudia vir
ginitatis extingueret:bᷣ a ↄtinẽtie ꝑfectõe inci⸗

piẽs:ad incõtinẽtie remedia deſcedit. Et cum
bꝛauiũ ſupꝑne vocatõis foꝛtibus demõſtraſſet:
deficere tñ in via neminẽ paſſus ẽ:ita plaudẽs

bᷣoꝛibꝰ: vt nõ deſpiceret ⁊ ſequẽtes. Didicerat
em̃ ⁊ ipe qꝛ dñs Ihs:alijs panẽ oꝛdeaceũ ne in
via deficerẽt:alijs coꝛpꝰ ſuũ:vt ad regnũ tẽde⸗

rei demõſtrauit:⁊ in ↄſequẽtibꝰ. Nõ ̊ copula

nuptialis q̃ſi culpa vitãda:ſᷣ qſi neceſſitat lar⸗
cina declinãda ẽ. Lex em aſtringitvxoꝛẽ:vt in
laboꝛibꝰ ⁊ triſticia filios gñet:ↄũᷣſio ei ad vnuʒ
vix ſit:vt ei ipᷣi dñet᷑. Ergo laboꝛibus ⁊ dolo⸗

ribus in gñatõe filioꝝ aducit᷑ nupta: nõ vidua
⁊ dñatui viri ſubdit᷑ copulata:nõ vᷣgo.Etina
lio loco. ꝛecio inqt empti eſtis:nolite fieri ſer

ui hoim. Aidetis qᷓ; euidẽs ↄiugalis ſit deſini⸗
tio ſeruitutis.Et poſt puſillũ.Si igit᷑ bonũ cõ
iugiũ:ſeruitus malũ:qͥd ẽ qũ nequeãt ſe inuicẽ

ſctiſicare:ſᷣ ꝑdere: Aniũſa qᷓ̃ nos de vᷣginitate
ac nuptijs lato ſermone diffudimꝰ ille bꝛeui or

tauit ↄpẽdio:in paucis multaopᷣhẽdẽs.vgini
tas ab eo ꝑſuaſio ↄtinẽtie:nuptie remedia incõ
tinẽtie p̃dicant᷑. Et ſigniſicãter a maioꝛibꝰ ad

mioꝛa deſcẽdẽs: vᷣgibꝰ bꝛauiũ ſupꝑne vocatõis
oñdit: nuptas ne in via deſiciãt: ↄſolat᷑. Alios

laudat:alios nõ deſpic. Cõiugiũ oꝛdeo:vgini

tatẽ coꝛꝑi xpᷣi ↄꝑat. Et puto młto mioꝛẽ diſtã⸗
tiam int᷑ frumẽtũ eſſe ⁊ oꝛdeũ: qᷓ; inter oꝛdeũ ?

coꝛpus xpᷣi. Deniq; nuptias dicit:⁊ q̃ſi neceſſi⸗

tatis ſarcinã declinãdã: ⁊ definitõeʒ eſſe euidẽ⸗

tiſſime ſeruitutis. Et multa alia:q̃ in tribus li⸗

bellis de vgibus latiſſime pſecutꝰ ẽ. Ex q bus

vniũſis ꝑſpicuũ ẽ:me nihil noui de vᷣgibꝰ nup

tiſq; dixiſſe:s maioꝝ in oibus ſecutũ eſſe ſniaʒ.
tã huius videlʒ qᷓ; reliqͥꝝ: qͥ de eccłaſticis dog⸗

matibus diſputarũt.qͥꝝ emulari exopto negli⸗

gẽtiam:potius qᷓ; alioꝝ obſcurã diligẽtiã. Cu
meãt ↄ me mariti:quare dixerim. Dꝛo te quau⸗

le illud bonũ ẽ qd oꝛare phibet: qð coꝛpꝰ cp̃i

acciꝑe nõ ꝑmittit: Qñ impleo mariti officium

₰
Pars
nõ ipleo ↄtinẽt. Jubet idẽ apłs in alio loco:vt
Roren ſi ſꝑ oꝛãdũ ẽ:nũqᷓ; ̊ ↄiugio ſeruiẽdũ
m qtiẽſcũq; vxoꝛi debitũ reddo:oꝛare ñ poſ
ſum. Hoc q̃re dixeri:pſpicuũ ẽ:qꝛ int᷑pᷣtabar il
lud apli dictũ. Nolite fraudare inuicẽ: miſi foꝛ⸗
te ex ↄſenſu ad tpᷣs:vt vacetis oꝛõni. Paulus
apłs dicit:qñ coimus cũ vxoꝛibꝰ:nos oꝛare nõ
poſſe.Si ꝑ coitũ qð minꝰẽ ipedit᷑.i.oꝛare:qᷓto
plus qð maius c᷑.i.coꝛpus Rppᷣi ꝓhibet᷑ acciꝑe
Netrus ad ↄtinẽtiã cohoꝛtat᷑:ne ipediant᷑ oꝛõ

nes nr̃e.Qð hic q̃ſo peccatũ meũ ẽ⸗:Quidome

rui:Quid deliqͥ Si turbide ⁊ nebuloſe aq flu⸗
unt:nõ ẽ aluei culpa:ᷣ fontis. An iccirco argu
oꝛ ꝙ de meo auſus ſum adijcere:q̃le illud bonũ

ẽ:qð coꝛpus R-̃i acciꝑe nõ ꝑmittit: Ad h̊ bꝛe

uit rĩũdebo. Quid ẽ maiꝰ:oꝛare:an xpᷣi coꝛpus
accipe: AUtiq; acciꝑe coꝛpus xpᷣi. Si ꝑ coitum
qð minꝰ ẽ ipedit᷑: multo magis qð maiꝰ ẽ.Di⸗
ximus in eodẽ volumie panes ꝓpoſitõis ex le⸗
ge nõ potuiſſe ↄmedẽ Bauid ⁊ ſocios eius:ni⸗
ſi ſe triduo mũdos a mulieribꝰrñdiſſent nõ vti⸗
q; a meretricibus:qð dãnabat᷑ a lege:ſᷣ̊ ab vx⸗
oꝛibꝰqbus licite iigebant᷑. Ppłm q; qñ accep⸗
turus erat legẽ in mõte Syna:tribus diebꝰiuſ⸗

ſum eſſe ab vxoꝛibꝰabſtineri. Scio Rome hãc

eſſe ↄſuetudinẽ:vt fideles ſꝑ xpᷣi coꝛpus accipi

ant: qð nec repᷣhẽdo:nec ꝓpo. Vnuſqͥſq; ei in

ſuo ſenſu abũdat. Sʒ ipᷣoꝝ ↄſciaʒ ↄuenio:qui

eodẽ die poſt coitũ cõicãt:a iux Nerſiũ nocteʒ

flumie purgãt. Quare ad martyres ire nõ au⸗

dẽt:Quare nõ ingrediunt᷑ eccłas:An alius in
pbᷣlico:aliꝰ in domo Rp̃s ẽ:QQð in eccka nõlʒ:
nec domi lʒ. Mihil deo clauſum ẽ:⁊ tenebꝛe q;

lucẽt apð deũ. Pꝛobet ſe vnuſqᷣſq; ⁊ ſic ad coꝛ
pus xpᷣi accedat:nõ ꝙ dilate cõionis vnꝰ dies

aut biduũ ſanctioꝛẽ efficiat Eianũ:vt qð ho⸗
die nõ merui:cras vł ꝑendie merear.Sʒ ꝙ dũ

doleo me ñ cõicaſſe coꝛpi xpᷣi: abſtineã me pau
liſꝑ ab vxoꝛis aplexu:vt amoꝛi ↄiugis amoꝛeʒ
xpᷣi pᷣferã:duꝝ ẽ:⁊ nõ ferẽdũ.Quis h̊ ſeculari
um ſuſtinere põt:Qui põt ſuſtĩere:ſuſtineat qͥ
nõ põt:ipᷣe viderit nobᷣ cura ẽ nõ qͥd vnuſqͥſq;
poſſit:aut velit: ſᷣ qͥd ſepᷣture pᷣcipiãt dicẽ. Il⸗

lud q; in ↄmẽtariolis meis eiuſdẽ apłi carpit᷑:

in dbus dixi:veꝝ ne qs putet ex eo qð ſequit᷑:

vt vacetis oꝛõni. Et iteꝝ ad id ipᷣm reuertimi:

aplin velle H: ⁊ nõ ꝓpter maioꝛem ruinam ↄce
dere:ſtatim infert:ne temptet vos ſathanas: ꝓ
pter incõtinẽtiã vr̃azʒ. RKoulchꝛ:e nimiꝝ indulgẽ
tia:⁊ iteꝝ reutimi ad id ipᷣum:qð erubeſcit ſuo
vocare noie:qð tẽptatiõi pᷣfert ſathãe:qð cãm
hʒ incõtinẽtiã. Laboꝛamꝰ q̃ſi obſcuꝝ diſſerere
cũ expoſuerit ſe ipᷣe qͥ ſcpᷣſit.Hoc ãt dico iux in
dulgẽtiã:nõ vᷣm imꝑiũ.Et muſſitamus adhuc
nuptias nõ vocãare indulgẽtiã: bᷣ pᷣceptũ: q̃ſiñ
eodẽ mõ ſcdᷣa ⁊ tertia mrimonia ↄcedant᷑:⁊ re⸗

dü fecero:me

I

liq̃. Quid h̊ locutus ſum:qð apłus nõ dixerit:
Nimix illud qð erubeſcit ſuo vocare nomine.
Ego arbitroꝛ qñ dic ad idipᷣm:⁊ rẽ ipᷣaʒ tacet:
nõ eũ noĩare palã coitũ:ſᷣ verecũde oñdẽ. An
qð ſequit᷑:qð tẽptatõi pᷣfert ſathãe:qð hʒ cãm
incõtinẽtiã: Nõne alio vboꝝ oꝛdie idipᷣm eſt:
ne tẽptet vos ſathanas pꝓpt᷑ incõtinẽtiã vr̃aʒ:
An qꝛ dixi:⁊ muſſitamꝰ adhuc nuptias nõ vo
care indulgẽtiã:ſᷣ pᷣceptũ: Qð ſi duꝝ ẽ:impu⸗
tet᷑ apło qͥ ait.Hoc aũt dico ᷣm indulgẽtiã:nõ
vm imꝑiũ:⁊ nõ mihi qͥ excepto pᷣpoſtero oꝛdie
nec ſenſum nec vba mutaui.Trãſeamus ad re
liqᷓ.epłari em̃ bꝛeuitate feſtinat oꝛõ. Dicit inqͥt
aplis nuptis ⁊ viduis:bonũ ẽ eis ſi ſic ꝑmanſe⸗
rint: vt ego. Si aũt ſe nõ ↄtinẽt:nubãt.NMeliꝰ
eſt em nubere qᷓ; vꝛi.Qð capłm nos ſic interpᷣ⸗
tati ſumus: poſtqᷓ; nuptis ↄceſſerat vſum ↄiu⸗
gij:⁊ oñderat ipᷣe qͥd vellet:qͥd vt ↄcederet:trã
ſit ad nuptas ⁊ viduas:⁊ ſui ꝓponit exemplũ:

⁊ felices vocat:ſi ſic ꝑmãſerint.ſi aũt ſe nõ ↄti.⸗-G

nẽt nubãt. Id ipᷣm dicens qð ſupꝛa.ꝓpt᷑ foꝛni
catõeʒ ãt: ⁊ ne tẽptet vos ſathanas ꝓpt᷑ incõti
nẽtiã vr̃aʒ. Redditq; cãʒz cur dixerit:ſi ſeñ ↄti⸗
nẽt nubãt.Neliꝰ ẽ em nubẽ qᷓ; vꝛi. Jõ meliꝰẽ
nubẽ:qꝛ peiꝰẽ vꝛi.Tolle ardoꝛẽ libidis:⁊ ñ di⸗
cet:qꝛ melius ẽ nubẽ.Meliꝰſꝑ ad ↄpatõeʒ de
terioꝛis reſpicit:nõ ad ſimplicitatem incõpabi⸗
lis ꝑ ſe boni: velut ſi diceret.Meliꝰẽ vnũ ocu⸗
lũ hre qᷓ; nullũ.Et poſt paululum.cũ apoſtro⸗

phã feciſſem: ad apłm intuli. Si ꝑ ſe bonenup-⸗

tie ſunt:noli eas incẽdio ↄꝑpare:vᷣ dic ſimplłr bo
nũ ẽ nubere. Suſpecta ẽ mihi bonitas eius rei
quã magnitudo alterius mali: malũ eẽ inferiꝰ
cogit. Ego aũt nõ leuius maluʒ.ſᷣ ſimplex ꝑ ſe
bonũ volo. Ault apłs innuptas ⁊ viduas abſ⸗
q; coitu ꝑmanere:⁊ ad exemplum ſui puocat:
⁊ felicioꝛes vocat:ſi ſic ꝑmãſerint. Si aũt ſe cõ
tinere nõ pñt:⁊ ardoꝛẽ libidis:nõ tã ↄtinentia
volũt qᷓ; foꝛnicatõe reſtinguere:meliꝰẽ nubere

qᷓ́ᷓ; vꝛi. Ad qð nos intulimus. Ideo meliꝰẽnu⸗

bere:qꝛ peius ẽ vꝛi:nõ nr̃aʒ ſniaʒ ꝓferẽtes:bi⸗
terpᷣtates illud apłi.Meliꝰẽ nubẽ qᷓ; vꝛi.i.me⸗

lius ẽ meritũ ducẽ qᷓ; foꝛnicari. Si vꝛi vł foꝛni⸗

cari bonũ eſſe docueris:tunc bono meliꝰpᷣfert᷑.
Siãt vꝛi malũ ẽ:qð malo pᷣfert᷑:nõ ẽ germane
⁊ pure integritatis:nec eius btitudinis:q̃ ãge⸗
lis cõpat᷑.Si dixero melius eſt vᷣginem eſſe qᷓ;
nuptam:bono melius pᷣtuli. Si aũt alteꝝ gra⸗
us ẽ nubere q; foꝛnicari:ibi non
bono meliꝰ:ſᷣ malo bonũ pᷣtuli.Multa diuerſi
tas ẽ int᷑ id melius qð nuptijs:⁊ int᷑ id qð foꝛni
catõi añponit᷑. Obſecro te:qd in hac diſſertiõe
peccaui: Pꝛopoſitũ mihi erat:non ad meã vo
lunratẽ ſcripturas trahere:ſ id dicere qð ſcpᷣtu
ras velle intelligebã. Cõmẽtatoꝛis officiũ ẽ:nõ
qð ipᷣe velit ᷣ qð ſentiat ille quẽ int᷑pᷣtat᷑ expõe⸗

C⸗

fe Aoaͤn
gaclariee

ſchturasn

gurnei
foͤeppen
nöͤlcploꝛe

lud vofe

erponisl⸗
lntoceun
nüpunban
giaitnub
ſn nuebel
lerqöpuba

ibtlariooft

Giintünv.
donmuortce
nar Diad
lbr hel
taſchnue
liobeatitud
letisdicen
tudieusin
docorslie
Woggoo
uhrisd
Amnaton
ntentae
ge yi⸗
yelacou
milteꝛſ.
doctoso⸗
in wnaa
Mrunq;.
heceleſit
Poroyb⸗
Arinus:
ſechplino
ſſerchplun
iaſenüin
toſtyren
dänartin,
inliereͤn
WE
Mannk ſcl
Wiinal
cadiknhe
eſenono
Hödine
botoe iog
deſinates
glorqfed

bmoes

lsͤdtri
Ndememin
mntißn
Nacidemſi.e
ſuhkethhei
Ponlelint⸗
Meoknatif
uennhinzin
Pienzeinn

dfnnndlezinf

Dußninie
äemmale
nud Dinn
W
miuh. D

i ontterani
neHaütlerie
Pſupnn. ppefe
hanas ppkini
rdirentſiſei,
deih i. Fönt
orelibicistin
adrig
Nicratentnctn
. Mainin
Wulun ciol⸗
NrefNin
biNtvclen
zminrliiſfen
nprstünsd
mpunſupuen
gin Ruit
lkui nin
vaiobe
Einntir
i itifi
Fimhiöln
miSinigien
Aßfei
zeinzignen
binlnii,,
enn
Sinindnu

4
4
4

—,e

—

—

Tractatus III

re. Alioqͥn ſi Sria dixerit:nõ tã int᷑pꝛes erit:qᷓ
aduſariꝰeiꝰquẽ nitit᷑ explanare.Certe vbicũq;

ſcpturas ñ intptoꝛ:⁊ libẽ ð meo ſenſu loqͥr:ar⸗

guar me qᷣlibet duꝝ qᷣd dixiſſe ↄ nuptias.qð ſi

nõ repperit:qͥcqd vł auſteꝝ eẽ videt᷑ vł duꝝ id

nõ ſcptoꝛis aucti:vᷣ intpᷣtãtis offõ deputet. Il⸗

lud vo ferre qͥs palets in me rep̃ᷣhẽdit᷑: qre

exponẽs capłm apli:in qͥ ð ↄiugibꝰſcpᷣſit:tribu
latõeʒ carnis hẽbũt hmõi dixeri:nos ignari re
rũ:putabamus nuptias ſaltẽ carnis hr̃e letitiã
Si aũt nubentibus ⁊ in carne tribulatio ẽ:in q̃

ſola videbant᷑ hr̃e delitias:qͥd erit reliquũ ꝓp

ter qð nubãt: cũ ⁊ in ſpũ ⁊ in aĩa ⁊ in ipᷣa carne

tribulatio ſit? Que hec ↄdẽnatio mr̃imonij eſt

Si infatũ vagitꝰ:filioꝝ moꝛtes:diuoꝛtia:dãna
domus:⁊ cetera hmõi tribulatõeʒ diximꝰ nup
tiaꝝ?:Dũ adhuc viueret ſcẽ mẽoꝛie DHamaſus:
libꝝ 3 Heluidiũ de beate marie vᷣginitate ppe

tua ſcſimus:in qͥ neceſſe fuit nobis ad vginita
tis beatitudinem pᷣdicandam. Multa de mo⸗

leſtijs dicere nuptiarum. Num vir egregius ⁊

eruditus in ſcripturis: ⁊ virgo eccleſie vginis

doctoꝛ aliquid in illo ſermone repꝛehẽdit: In

libꝛo quoq; ad Euſtochium: multo durioꝛa ̊

nuptijs diximus:⁊ nemo ſuper hac re leſus eſt

Amatoꝛ quippe caſtitatis: pꝛeconiuʒ pudicitie

intenta aure captabat. Lege Tertullianum:le⸗

ge Cypanum:lege Ambꝛoſium:⁊ cum illis me

vel accuſa:vel libera. Inuẽte ſunt plautine fa⸗

milie ⁊ ſciole tm̃ ad detrahendum: qui in eo ſe

doctos oſtentare velint.ſi omniũ dicta lacerẽt

⁊ in vna atq; eadem cauſa: ⁊ me ⁊ adũſariuʒ.i.
vtrunq; rep̃hendant: ⁊ cum e duobus alteruʒ
neceſſe ſit vincere:ambos victos eſſe ↄtendãt.

NPoꝛro vbi de bigamis ⁊ trigamis diſſerentes

diximus: melius ẽ lʒ alteꝝ ⁊ tertiũ vnũ viꝑ noſ
ſe:qᷓ; plimos.i.tolerabilius ẽ vni hoĩ pſtitutaʒ

eſſe:qᷓ; plurimis. Nõne ſtati cur hec dixerimꝰ

ſubiecimus: Siqͥdẽ ⁊ illa in euãgelio ſamarita

na ſextũ maritũ hr̃e ſe dicens:arguit᷑ a dño:q
nõ ſit vir eiꝰ.Ego etiã nũc libera voce ꝓclamo

nõ dãnari in eccła digamiã imo nec trigamiã ⁊
ita licere qnto ⁊ ſexto ⁊ vltra:quõ ⁊ ſcðo mari⸗
to nubẽ.ſᷣ quõ nõ dãnant᷑ iſte nuptie:ita nec pᷣ⸗
dicant᷑.ſolatia miſerie ſunt:nõ laudes ↄtinẽtie

Vñ ⁊ in alio loco dixi. Abi vnus maritus ex⸗

cedit᷑: nihil refert ſcdᷣs an tertius ſit: qꝛ deſinit
eſſe monogamꝰ.Oia licẽt:ſᷣ nõ oia expediunt.
Nõ dãno bigamos:imo nec trigamos ⁊ ſi dicdi
põt octogamos:hẽat q̃libet octauũ marituʒ:⁊
deſinat eẽ ꝓſtituta.veniã ⁊ ad illũ locũ:in qͥ ar

guoꝛ q̃re dixeri dũtaxat iu hebꝛaycã vitatẽ i

die ſcðᷣo nõ additũ ſiẽ in pᷣmo ⁊ tertio ⁊ reliqͥs:
vidit ðs qꝛ bonũ ẽ:ſtatiq; ſubieceri nobᷣ intelli
gęẽtiã derelinqͥ. HMõ eſſe bonuʒ duplicẽ nũeꝝ:qͥ
ab vnione diuidat:⁊ pᷣfiguret federa nuptiaꝝ.

Fo. CXXXIIII

Epiſtola XLVII

Vñ ⁊ in archa Noe oia aialia q̃cũq; bina igre⸗
diunt᷑ immunda ſunt. Impar nũerus ẽ mũdꝰ.
In h̊ neſcio qͥd repᷣhendat᷑ interim de ſcdᷣa die
vtꝝ qꝛ ſcptũ eſt:⁊ ſcptũ eſſe nõ diximus.An qꝛ
etiã ſi ſcptũ ẽ: nos alit᷑ intelleximus: qᷓ; ſcture
ſimplicitas patit᷑. Scpᷣtũ nõ eſſe in ſcdo die: vi⸗
dit ðs qꝛ bonũ ẽ:nõ meũ accipiãt: teſtimoniũ:ſᷣ

cunctoꝝ hebꝛeoꝝ:⁊ alioꝝ interpᷣtũ:Aqͥle vide

licet ?⁊ Symmachi ⁊ Theodotõnis.Si aũt ſc
tũ nõ ẽ cũ in ceteris diebus ſcbtũ ſit aut reddãt
aliã ꝓbabilioꝛẽ cauſam:q̃re non ſcptũ ſit:aut ſi
reppererint: ingti ſuſcipiãt qð a nob dictum eſt
NPoꝛro ſi in archa Noe oĩia aialia q̃ bina ingre⸗

diunt᷑ immũda ſunt:⁊ ipar nũerus mũdusẽ:⁊
B; ſcptü eſſe nẽo dubitat:q̃re ſcptũ ſit ediſſerant

ſi aũt nõ ediſſerũt qð a me expoſitũ ẽ: velit no⸗
lint ſuſcipient.Aut ꝓfer melioꝛes epulas ⁊ me
ↄuiua vtere.Aut q̃liacũq; nr̃a cenula ↄtentus
eſto.ſ.nũc enũerandũ mihi ẽ:qͥ eccłiaſticoꝝ de
ipari nũero diſputarũt.Clemens.ywolitus
Oꝛigenes.Bionyſius.Euſebius.Didymus.
nr̃oꝝq; Tertullianus: Cypᷣanus: Aictoꝛinus
Lactãtius:Hylarius:Quoꝝ lhylariꝰð ſeptẽa
rio.i.de ipari nũero diſſerens:q̃ ⁊ qᷓ;ta dixerit
ad Foꝛtunatũ liber illius teſtionio ẽ.An foꝛſi⸗
tã NPythagoꝛã ⁊ Architã tarentinũ: ⁊ Scipio
nẽ in ſexto ð repbᷣlica de ipari nũero ꝓferã diſ⸗
putãtes: Et ſi hos audire noluerint obtrecta⸗
toꝛes mei:grãmaticoꝝ ſcholas eis faciam ↄcla
mare:nũero ðs ipare gaudet.GOrãde piaculũ:

ecuſe ſunt eccłe: oꝛb audire nõ põt:ſi mũdioꝛẽ
ginitatẽ diximꝰeẽ qᷓ; nuptias:ſi parẽ nũeꝝ ipa⸗

ri ſubiecimꝰ ⁊ veteris teſti typos euãgelice vi⸗
tate ꝓfeciſſe mõſtrauimꝰ. Cetera q̃ in libꝛo nr̃o
repᷣhẽſa ſunt:vel leuioꝛa puto: vel ad eũdẽ ſen
ſum ꝑtinẽtia. Vñ ad ea rñdẽ nolui:ne ⁊ libelli
excederẽ magnitudinẽ: ⁊ tuo viderer ingenio
diffidere:quẽ patronũ cãe mee añ habui:qᷓ; ro
garẽ. Igit᷑ h̊ extrema voce ꝓteſtoꝛ:me nec di-⸗
naſſe nuptias nec dãnare: rndiſſe aduſario:nõ
meoꝝ inſidias foꝛmidaſſe. Nirginitatẽ autẽ in
celũ fero:non quia habeo:vᷣ quia magis miroꝛ
qð nõ habeo. Ingenua ⁊ verecunda ↄfeſſio eſt
qͥ ip̃e careas:id in alijs pᷣdicare. Nũqᷣd qꝛ gra⸗
ui coꝛꝑe terre hereo:auiũ nõ miroꝛ volatꝰ Nec
columbã pᷣdicop··· ð
Radit iter liqdũ:celeres neq; ↄmouet alas
Nullus ſe decipiat:nẽo blãdo adulatoꝛe ſe pᷣci
pitet. Nꝛima ẽ vginitas a natiuitate:ſcdᷣa vᷣgi⸗
nitas a ſcᷣa natiuitate:nõ ẽ meus ſermo. Anti⸗
q̃ ſnia ẽ. Mẽo põt duobus dñis ſeruire:carni ⁊
ſpiritui. Caro cõcupiſcit aduerſus ſpm:Spũs
aũt aduſus carnẽ. Hec ad inuicẽ ſibi aduſant᷑:
vt nõ q̃ volumus:faciamus.Quãdo aliqͥd tibi
aſpeꝝ videt᷑ in nro opuſculo:nõ ad mea vba re
ſpicias:vᷣ ad ſcripturã vñ mea tracta ſunt vba

5 ..

xpᷣs vᷣgo:mr̃ vᷣgis nr̃i vᷣgo ppetua mr ⁊ vgo.

Ihs ei clauſis igreſſus ẽ oſtijs: ⁊ in ſepulchꝛo

eiꝰqð nouũ ⁊i petra duriſſima fuerat exciſum:

nec ãtea qͥs:nec poſtea poſitꝰ ẽ.Oꝛtꝰ ↄcluſus ẽ
fõs ſignatꝰ ð qͥ fte ille fluuiꝰmanat iux Johel

q irrigat toꝛrẽtẽ:vł funiũ:vlſpiaꝝ pctõꝝ.funi

um qᷣbꝰañ alligabant᷑:ſpiaꝝ q̃ ſuffocabãt ſemẽ⸗
tẽ priſfamilias.hec ẽ poꝛta oꝛiẽtał( vt ait Eʒe

chiel) ſꝑ clauſa ⁊ lucida:⁊ oꝑiens in ſe:vłex ſe

ꝓferẽs ſcã ſctõꝝ:ꝑ quã ſol iuſticie ⁊ põtifex nr
Gm oꝛdinẽ Melchiſedech ingredit᷑ ⁊ egredit᷑
Rñdeãt mihi:quõ Jeſus ingreſſus eſt clauſis
oſtijs:cũ palpãdas manꝰ⁊ latꝰↄſiderãdũ ⁊ oſ
ſa carnẽq; mõſtrauerit: ne vitas coꝛꝑis fantaſ
ma putaret᷑.⁊ ego rũdebo quõ ſcã Maria ſit:
⁊ m ⁊ vgo. Virgo poſt partũ.mr᷑ añqᷓ; nupta

Igit᷑ vt dicẽ cepamꝰxpᷣs vgo:vgo Caria:v

triuſq; ſexus vᷣgitatis dedicauẽ pᷣncipia. Apłi
vel vgines:vel poſt nuptias ↄtinẽtes.Epᷣi:pᷣſ
byteri:dyaconi:aut vgines eligunt᷑:aut vidui
aut certe poſt ſacerdotiũ in e᷑nũ pudici.Quid
nobiſipᷣis illudimꝰ ⁊ iraſcimur:ſi ſudãtibꝰ nob
ſꝓ ad coitũ pᷣmia pudicitia denegẽt᷑:· Nolumꝰ

opipare ↄmedere: vxoꝝ adherere cõplexibus

in nũero vᷣginũ ⁊ viduaxꝝ regnare cũ xpᷣo. Idẽ
̊ hẽbit fames pᷣmiũ ⁊ ingluuies:ſoꝛdes ⁊ mũ⸗
Ditie:ſaccꝰ⁊ ſericũ.Laʒarꝰrecepit mala in vita
ſua:⁊ diues ille purpuratꝰ: craſſus ⁊ nitidus:
fruitꝰẽ carnis bonis dũ aduiueret.Sʒ diuerſa
poſt moꝛtẽ tenẽt loca.miſerie delitijs:⁊ delitie
miſerijs ↄmutant᷑. In nro arbitrioẽ:vel Laʒa
rü ſequi:vel diuitc. =
Bii Hieronymi pbr̃i ad Dõnioneʒ epła in⸗
uectiua ʒð Garrulũ mõachũ detractoꝛẽ ſuuʒ:q̃
3 Jouinianũ ſcripta carpebat:queʒ monet vt
ſcriptis agat:ſi audeat detractare:non maledi⸗

Ittere tue a⸗

morẽ pit ſonãt ? q̃relã. moꝛem

tttuũ qͥ ſedulo monẽs: etiam ꝗᷓ tuta
ü,luunt:in nobᷣ ꝑtimeſcis.q̃rela eoꝛũ

qnõ amãt: ⁊ qrẽtes occaſionẽ in pctis: garriũt

aduerſus fratrẽ ſuũ: ⁊ q filiũ mr̃is ſue ponunt
ſcandalũ. Scribis eos:imo neſcio quem de tri
uio:de compitis:de plateis circumfoꝛanũ mo⸗
nachũ:rumigerulũ:rabulũ:vafrũ tm ad detra
hendum: qui ꝑ trabem oculi ſui feſtucã alteriꝰ
nitatur eruere:ↄcionari aduerſuʒ me:⁊ libꝛos
quos contra Jouinianum ſcripſi: canino den⸗
te rodere:lacerare:ↄuellere.hũc dyalecticum
vrðᷣ vr̃e ⁊ plautine familie columẽ nõ legiſſe qͥ⸗
dem xIuiopuαW☛½.i. p̃dicamẽta Ariſtotelis:
nõ ꝙepiepunVEid&W☛ 1. de interp̃tatione: non
Toν„ρ..z. locales ſedes argumentoꝝ: nõ ſal⸗
tẽ Cyceronis Io oα:i. ꝑtitiões: ? ꝑ iꝑitoꝝ

.— 1
„. . . D . . *.

circulos:muliercularũq; ꝙντιασα. 1¹. cõut⸗
uia ſyllogiſimos texẽ:⁊ q̃ſiſophiſmata nr̃a calli
da argumtatõe diſſoluẽ. Stultꝰego qͥ me puta
uerĩ h̊ abſq; phis ſcire ñ poſſe:qͥ melioꝛẽ ſtili ꝑ⸗

tẽ eã legerim q̃ deleret qᷓ; ſcriberet.Fruſtra &

Alexãdri vᷣtiomẽtarios:ne qᷣcqᷓ; me doctmg

ciα Ü Vitroduxit ad logicã: ? vt hũana

ↄtẽna ſine cã gregoꝛiũ naʒiãʒenũ ⁊ Didymũ in

ſcpᷣturl ſcis cathetiſias.i.purgatoꝛes hũi.nihil
mihi ꝓfuit hebꝛeoꝝ eruditio ⁊ ab adoleſcentia

vſq; ad hãc etatẽ q̃tidiana ĩ lege:ꝓph̊is:euãge

lijs:apłiſq; meditatio Inuẽtꝰ ẽ hõ abſq; pᷣcep⸗

toꝛe ꝑfectꝰ gUνι½ ¾11ÜOOροορω0οαͤaροροονοοσα.a6 1

ſpiritifer cathedrał qͥ eloquẽtia Tulliũ:argum
tis Ariſtotelẽ:pꝛudẽtia Platoneʒ:eruditione

Ariſtarchũ:multitudine libꝛoꝝ Calcẽteꝝ: Di
dimũ ſcia ſcpturaꝑ:oẽſq; ſui tꝑis vicat tracta⸗

toꝛes. deniq; ðꝛ materiã poſcẽ:⁊ ad carnẽ:⁊ ad
deuũ aliqd referẽs i vtrãq; ptẽ:h E2p iuſticig:

23 iuſticiã diſputare.liberatꝰ ẽ mũdꝰa ꝑiculo:

⁊ hereditarie vel cẽtũuirales cãe de barath:o

erute:ꝙ h̊ foꝝ negligens ſe ad eccłaʒ tranſtulit

Quis h̊ volẽte fuiſſet innoxius:Quẽ crimino
ſum nõ hubꝰ uaſſet oꝛõ: Cũ cepiſſet in digitis
ptiri cãʒ:⁊ ſyllogiſmoꝝ ſuoꝝ retia tẽdere.Naʒ

ſi awloſiſſet pedẽ:intẽdiſſet ocłos:rugaſſet frõ

tẽ:iactaſſet manũ:vba toꝛnaſſet:tenebꝛas ilico
añ ockos effudiſſʒ iudicibꝰ.nec miꝝ ſi me ⁊ abñ⸗
tẽ etiã iã diu abſq; vſu latine ligue ſemigreculũ
barbarũq; hõ latiniſſimꝰ⁊ facũdiſſimus ſuꝑet
cũ pñtẽ Jouinianũ Jeſu bõe qᷣlẽ ⁊ q;tũ viruʒ:

cuius nẽo ſcpᷣta intelligeret qͥ ſibi caneretim:⁊
muſis eloquẽtie ſue mole oppᷣſſerit. Queſo igi

tur pr chariſſime vt moneas eũ:ne loquat᷑ con
tra ꝓpoſitũ ſuũ:ne caſtitatẽ habitu pollicẽs vᷣ

bis deſtruat: ne vgo vel ↄtinens (ipᷣe em vide
rit qͥd eẽ ſe iactet ) maritos vᷣginibꝰↄpꝑet:⁊ fru⸗
ſtra aduſus hoieʒ diſertiſſimũ tãto tꝑe digladi
atꝰ ſit. Audio pᷣtea eũ libẽter vginũ ⁊ viduaꝝ
cellulas circũire:⁊ adducto ſuꝑcilio de ſacti in
ter eas lr̃is phari qͥd in ſecreto: qͥd in cubiculo
mulierculas docet.vt h̊ ſciat eſſe vrigines:qð
maritas.vt floꝛẽ etatis nõ negligant:vt come⸗
dãt ⁊ bibãt:⁊ balneas adeãt:mũditias appetãt
vnguẽta nõ ſpernãt.An mag lieiunia ⁊ pudici

tiã ⁊ illuuiẽ coꝛpis. Ntiq; illa pᷣcipit q plẽa vᷣtu

tis ſunt. Fateat᷑ ̊ publice qð domi loquitur.

Aut ſi ⁊ domi eadẽ docet q̃ ⁊ publice:a puella⸗

rũ ↄſoꝛtio ſeꝑandꝰ ẽ. MMiroꝛ aũt nõ erubeſce⸗
re iuuenẽ ⁊ monachũ:vt ſibi videt᷑ diſertũ:cu⸗
ius de oꝛe veneres fluũt.qͥ tãte in ſermocinan⸗
do elegãtie eſt:vt comico ſale ae lepoꝛe ↄſoſus
ſit:luſtrare nobiliũ domos:herere ſalutatõibꝰ
mr̃onaꝝ:religionẽ nr̃aʒ pugnã facẽ?:⁊ ſidẽ xpᷣi
⁊tẽtõe toꝛqre vᷣboꝝ:atʒ int᷑ hec fri ſuo detrahẽ
Vtiq; ſi errare me arbitratus eſt (in mulus em

G

ofendin

evir)de
pirerud
ſunde
q

vecui
banler
poſeesy

Pportid
ede⸗
oirpin

curſando

fentädie

dbadcte
lulupſe
fiiacee
Jouni⸗
nnellobel
Aitalo i
ſuſtiſl⸗
foſpiran
neauce
Satbar
ech
nori
qturd
domo

getc

hos ſn

fobur:
leneid
beſcltn⸗
yenitop.
or eſ.
ſomoche
ens aſpui
ſuntah
hhoo po⸗
dälonun
bußpoie
wwegͤe
Noptnd

eilem

ſtelore
lushiud

triuisſt

ſannpi

Gatſtlii:
dernobe
ſummſ.
gere. Et
fuleſubn

3
—
=
=

Nhnit
fgugeeziiic
dtabegtn,

= =

fanlin;
utonezenlne
borlin
iiszirn
etuoni
Neerpuhn
Wwimühtga⸗
lescie Nhntt
adeccuntit
rius⸗QAuinnn
ücepiſandan
Nretntütn
nockosnugef
nuſertatrni
necmneinettt
neligeſengei
1iddſmusſot
bieſthin
Ciſticnerti

Gscinigrten
Ehebin lin
enenslhechi
nbr)pertn

gätüotgenen

4

Tractatus III

offendimꝰ oẽs: a ſiqͥs in vbo nõ peccat̊ pfect
Eẽ vir) debuit vł arguere vł in trogare ꝑ lras qð

vir eruditꝰ ⁊ nobił feẽ Pãmachiꝰ: cui ego rñ⸗

ſum dedi: vt potui.⁊ epła lõgioꝛe diſſerui: q̃ v
nũqðq; ſenſu dixeri. Imitatꝰ ſaltẽ fuiſſet tueʒ

vecũdiã:qͥ ea loca:q̃ ſcãdalũ qͥbuſdã facẽ vide⸗

poſcẽsvt vl emẽdarẽ vł exponerẽ ⁊ nõ tãte me

putaſti demẽtie:vi in vno atq; eodeʒ libꝛo ⁊ ꝓ
nnuptijs: 13 nuptias ſcriberem. ꝓcat ſibi: ꝑcat
noĩ xpᷣiano. Mõachũ ſe eſie nõ loquẽdo ⁊ diſ
curſando:ſᷣ tacẽdo ⁊ ſedẽdo nouerit.legat hie⸗
remiã dicẽtẽ. Bonũ ẽ viro:cũ poꝛtauerit iugũ

ab adoleſcẽtia ſua. Sedebit ſolꝰ⁊ tacebit:qꝛ tu
lit ſuꝑ ſe iugũ.Aut ſi certe in oẽs ſcpᷣtoꝛes cẽſo⸗

riã accepit vᷣgulã:⁊ iccirco ſe eruditũ putat:qꝛ
Jouinianũ ſolꝰ ĩtelligit.ẽ qpe ꝓuũbiũ. Balbũꝓn

meliꝰbalbi vba cogſcẽ: oẽs ↄſcpᷣtoꝛes pellamꝰ
Attalo iudice. Ipe q́; Jouinianus ↄuiua lr̃e

iuſtiſſime ꝓclamabit: qð me dãnãt ep̃ᷣi nõ ẽ rõ.
ſᷣi ↄſpiratio. Nolo mihi ille vel ille rñdeat.qͥꝛũ

me auctoꝛitas oppꝛimere põt.docere nõ poteſt

Scribat ↄ me vir: cuius ⁊ ego linguã intelligo
quẽ cũ vicero:oẽs hoĩes ſił viceri.ego eum bñ
noui. Expꝑto credite:qᷓ;tus in clypeũ aſſurgat:

q̃ turbine toꝛqat haſtã.Foꝛtis ẽ:⁊ in diſputan⸗
do modoſus ⁊ tenax:⁊ qͥ obliqͥ ⁊ acumiato pu⸗
gnet capite. Sepe de nocte vſq; ad veſperaʒ 3
nos in plateis clamauit. hʒ lateris ⁊ athletarũ
robur:⁊ valde coꝛpulẽtus c. videt᷑ mihi occul
te mei dogmatis eẽ ſectatoꝛ. Pꝛetea nũqᷓ; eru⸗

beſcit:nec ↄſiderat qᷣd:bᷣ qᷓ;tũ dicat: ⁊ in tantaʒ
venit opinionẽ eloquẽtie vt ſoleãt dicta eiꝰ cu⸗

ratoꝝ eſſe dictata. Quotiẽs me iſte in circulis:
ſtomachari fecit: æ adduxit ad colerã: Quoti⸗

ens ↄſpuit ⁊ ↄſputꝰ abſceſſit: Sʒ hec vulgaria
ſunt: ⁊ a qlibet ð ſectatoꝛibꝰmeis pñt fieri: ad li
bꝛos ꝓuoco.ad mẽoꝛiã in poſteros trãſmitten⸗

dã loqmur ſcötis: vt de nob tacitꝰ lectoꝛ iudi⸗
cet. vt quõ ego diſcipuloꝝ gregem duco: ſic ex
huiꝰnoie Gnatonici vel hoꝛmionici vocent᷑

nõ ẽ grãde in Bõnione garrire ꝑ ãgulos:⁊ me
dicoꝝ tabernas:ac ð mũdo ferre ſniazʒ.h̊ bñ di
xit:ille male. Iſte ſcripturas nouit:ille delirat.
ſiſte loq̃x:ille infatiſſimꝰ ẽ. At ð oibꝰ iudicet:cu

ius h̊ iudicio meruit: Cõtra quẽlibet paſſim in
triuijs ſtreꝑpe: ⁊ ↄgerere maledicta:nõ crimina

ſcuraꝝ ẽ.⁊ patoꝝ ſꝑ ad lites moueat manuʒ:fi⸗

gat ſtilũ:ↄmoueat ſe:⁊ qͥcqͥd põt: ſcpᷣtis oñdat
det nob occaſionẽ rñdẽdi diſertitudini ſue.poſ
ſum rñdẽ ſi veli:poſſum genuinũ dẽtẽ leſus iſi⸗
gere. Et nos didicimꝰ lr̃as:⁊ nos ſepe manũ fe
rule ſubtraximꝰ. De nobᷣ q; dici põt. Fenũ hʒ
in coꝛnu:lõge fuge.Sʒ magl volumꝰeẽ diſcipu
li ei qͥ ait doꝛſum meũ poſui ad flagella:⁊ faciẽ
meã nõ auᷣti aↄfuſione ſputoꝝ.qͥ cũ maledicere

—

bant᷑:excerpta ð volumine ꝑ oꝛdinẽ digeſſiſti:

CXXXV

Epiſtola XLVIII

B tur:nõ remaledixit. poſt alapas crucẽ:flagel⸗

la:blaſphemias nouiſſime ꝓ cruciſigẽtibꝰ deß

catꝰẽ dicẽs. Pr igſce eis.qð ei faciũt: neſciunt

ego igſco erroꝛi fris.itelligo: qꝛ dyaboli arte

deceptꝰ ẽ. Int᷑ mulierculas ſciolꝰ ſibi ⁊ eloqns
videbat᷑:poſtqᷓ; romã mea opuſcula ꝑuenerũt

q̃ſi emulũ exhoꝛruit: ⁊ ð me q; captauit głlam.

At nlls eẽt in terris:qͥ nõ eiꝰ eloquẽtie diſplice

ret:exceptis his qͥꝝ potẽtie nõ ꝑcit:ſ cedit imo

q́s nõ honoꝛat:ſᷣ metuit:voluit.ſ.hõ pitiſſimꝰ

vt veteranus miles vno rogatu gladij ꝑcutere

vtrunq;.⁊ oñdere ppłis:ꝙ qcqd ipᷣe vellet:hoc

ſcpᷣtura ſentiret.Dignet᷑ igit᷑ nob ſermonẽ ſuũ
mittere:⁊ nõ repᷣhẽdẽdo:vᷣ docẽdo garrulitatẽ
nr̃aʒ coꝛrigere.Tũc intelliget aliã vim foꝛi eſſe
aliã triclinij: nõ eq̃ int᷑ fuſa ⁊ calathos puellaꝝ
⁊ int᷑ eruditos viros de diuie legis dogmatibꝰ
diſputari. Nũc libere ⁊ ipudẽter iactat in vul⸗
gus ⁊ pſtrepit. dãnauit nuptias: ⁊ int᷑ vteros
tumẽtes infãtiũ vagitꝰ ⁊ lectulos maritoꝝ:qᷣd
apłs dixerit:tacet.vt me ſolũ in inuidiã vocet.
Cũ ãt ad libꝛos venerit:⁊ pedẽ pedi ↄtulerit:⁊
vel ꝓpoſuerit aliqͥd ð ſcpᷣturis:vel audierit ꝓ⸗
ponẽtẽ:tũc ſudabit:tũc herebit: ꝓcul Epicurꝰ
lõge Ariſtippus.ſubulci non aderunt:feta ſcro
pha nõ grumnier. ð2=ðèð
Et nos tela pr ferrũq; haud debile dextra.
Spargimus:⁊ nr̃o ſequit᷑ de vulnere ſanguis
NPoꝛro ſi nõ vult ſcribẽ:⁊ tm̃ maledictis agen⸗
dũ putat:audiat tot int᷑iacẽtibꝰ terris:fluctibꝰ
ꝓpłis:ſaltẽ ⁊ ̊ clamoꝛis mei.nõ dãno nuptias:
nõ dãno ↄiugiũ.Et vt certiꝰ ſniaʒ meã teneat:

——

volo oẽs qͥ ꝓpt᷑ nocturnos foꝛſitã metꝰ ſoli cu⸗

bitare nõ pnt vxoꝛes ducẽ. Argumentũ.
Jeronymi ad Marcellã ʒ Montani
y heretici iſaniã: qͥ ꝓmiſſionẽ ſci ſpũs in
ſee dicebat eẽ ↄpletã:oñdẽs nõ in eo tmn
ſ in alijs eiꝰ dogma a catholica eccła diſcrepa⸗

re. Quis aũt fuerit ip̃e mõtanꝰ:⁊ qͥ tꝑe hereſis

ſuſcitata ſit: hẽs qͥnto hyſtoꝛie eccłaſtice libꝛo.
Biti lieronymi ad Marcellã de fidenr̃a ?
dogmate heretico.

Elſtimonia de io
tannis euãgelio ↄgregata tibi qdam
NWNMPMMHoötani ſectatoꝛ igeſſit:ĩ bꝰ ſalua
toꝛ noſter ſe ad patrem iturum: miſſurumq; ꝑa

clytum pollicet᷑. Que in quod ꝓmiſſa ſint tpᷣs:
I quo completa ſint tempoꝛe apoſtoloꝛũ acta

teſtantur:decima die dixi poſt aſcenſum domi
ni:hoc eſt quinquageſima poſt reſurrectionem
ſpiritumſanctum deſcendiſſe:linguaſq; credẽ⸗
tium eſſe diuiſas:ita vt vnuſquiſq; omniũ gen
tium ſermone loqueret᷑: qñ qdam adhuc parũ
credẽtiũ eos muſto ebꝛios eẽ aſſerebãt.⁊ petrꝰ
ſtãs in medio apłoꝝ:oiſq; ↄuẽtus au. Niriiu⸗

dei: ⁊ oẽs qͥ hitatis in hierlm:h̊ vob notũ ſit⁊
auribꝰ pcipite vba mea. Mõ ei ſic vos eſtiatis
hi ebꝛij ſunt:nã ẽ hoꝛa diei tertia. Sʒ h̊ ẽ qð di⸗
ctũ ẽ ꝑ pphaʒ Joel. In nouiſſimis diebus diẽ
dñs:effundã ð ſpũ meo in oẽʒ carnẽ:⁊ ꝓpheta
bũt filij ⁊ filie eoꝝ:⁊ iuuenes viſiones videbũt
⁊ ſenioꝛes ſomnia ſomniabũt: ⁊ q dẽ ĩ uos me

os: ⁊ ãcillas effundã de ſpũ meo. Si igit᷑ apls

NPetrus:ſuꝑ quẽ fundauit dñs eccłaʒ ⁊ ꝓmiſ⸗
ſionẽ dñi illo tẽꝑpe ↄpletã mẽoꝛauit.quõ poſſu
mus nobᷣ tpᷣs aliud vẽdicare: Qõ ſi voluerint
rñdere: ⁊ Ohilippi deĩceps q̃ttuoꝛ filias pꝓphe
taſſe:⁊ ꝓphaʒ Agabũ reꝑiri ⁊ in diuiſionibus
ſpũs int᷑ apłos ⁊ doctoꝛes ꝓphas q; aplo ſcri⸗
bẽte foꝛmatos:ipᷣmq; Maulũ ð futuris hereſi

bus multa ⁊ ð fine ſeculi ꝓphaſſe:ſciãt a nob ñ

tm̃ ꝓphetiã repelli:q dñi paſſione ẽ ſignata:qꝙᷓ
eos nõ recipi:qͥ cũ ſcpᷣtureveteris ⁊ noue auẽte

nõ ↄgruãt. Pꝛimũ in fidei regula diſcrepamꝰ.

Nos preʒ ⁊ filiũ ⁊ ſmſcm̃ in ſua vnũquẽq; ꝑ⸗
ſona ponimꝰ:lʒ ſa copulemꝰ. Illi Sabellij oo
gima ſectãtes trinitatẽ in vniꝰpſone ãguſtijs co
gũt. Nos ſcðas nuptias nõ tã appetimꝰ qᷓ; ↄce⸗

Dimꝰ Maulo iubẽte vt vidue adoleſcentule nu

bãt. Illi in tm ſcelerata iteꝝ ↄiugia: vt qͥcunq;
B fecerit adult᷑ hẽat᷑. Nos vnã q̃drageſimã vᷣʒ
traditõeʒ aror toto ãno nob ↄgruo ieiunamꝰ
illi in ãno tres fa
ſi ſint ſaluatoꝛes.Hõ qͥ ⁊ ꝑ totũ ãnum excepto
pẽthecoſte ieiunare nõ liceat:vᷣ qð alið ſit necei

ſitate: alið volũtate munꝰ offerri apð nos apłlo

rũ locũ epᷣi tenẽt apud eos epᷣs tertiꝰẽ.hñt em

pᷣmos de pepuſa phꝛygie priarchas:ſcos q̃s
appellãt zenonos:atq; ita in tertiũ.i.pene vlti⸗

mũ locũ ep̃i deuoluunt᷑:q̃ſi exide ãbitioſioꝛ re⸗
ligio fiat:ſi qdð apð nos pᷣmũ ẽ:apð illos nouiſ⸗

ſimũ fit. Illi ad oẽ pene delictũ eccłe obſerãt fo

res:nos qttidie legimꝰ. Malo pnĩiaʒ pctõr qᷓ;
moꝛtẽ:⁊ nũqᷣd qͥ cadit non reſurget: dic dñs:⁊
ↄutimi ad me ſilij ↄutẽtes:⁊ ego curaboðtritio
nes vr̃as. Rigidi at ſunt nõ qͥ ⁊ ipi peioꝛa non
peccẽt:vᷣ qð h̊ inter nos ⁊ illos ſit:qð illi erube⸗
ſcãt ↄfiteri pctã qſi iiuſti:nos dũ pniam agim⸗
faciliꝰ veniã ꝓmeremur. Pꝛetmitto ſcelerata
myſteria q dicunt᷑ de lactente puero ⁊ victuro
martyre ↄfarrata malo iniꝗᷓ nõ credẽ.ſit falſuʒ
oẽ qð ſanguis ẽ. Aꝑta ẽ ↄuicẽda blaſphemia:
dicẽtiũ deũ pᷣmũ voluiſſe in veteri teſtõ ꝑ moy
ſen ⁊ ꝓphas ſaluare mũdũ.Sʒ qꝛ nõ potuit ex
plere:coꝛpꝰſumpſiſſe ð vgie:⁊ in xpᷣo ſub ſpẽ ſi
lij pᷣdicãtẽ moꝛtẽ obiſſe ꝓ nob:⁊ qꝛ ꝑ duos gra
dus mũdũ ſaluare neqͥueri:ad extremũ ꝑ ſpm
ſcm in Mõtanũ Pꝛiſcã ⁊ Maximillã iſanas
feias deſcẽdiſſe:⁊ plenitudinẽ quã Paulꝰnon
hũerat dicẽs ex ꝑte cogſcimꝰ:⁊ ex ꝑte ꝓpheta
mus:⁊ nũc videmꝰ ꝑ ſpeculũ in enygmate ab⸗

ciũt q̃drageſimas:q̃ſi tres paſ

ſciſum: ⁊ ſemiuix habuiſſe õtanũ. Hecſunt
q̃ coargutõe nõ indigent:ꝑfſidiã eoꝝ expoſuiſſe

ſuꝑaſſe ẽ.neceſſe ẽ vt ſingula deliramẽta q̃ ꝓpfe

rũt: bꝛeuioꝛ epłe ſermo ſubuertat: cũ ⁊ tu i5as
ſcpᷣturas appꝛime tenẽs:nõ tã ad eoꝝ mota ſis
q̃ſtiones:qᷓ; quid ſentirẽ a me volueris ſciſcita⸗

ri. Argumentum

Eati lhieronymi ad Oceanũ deteſtãt
b tãqᷓ; hereticos eos:qͥ putãt poſt baptiſ
mũ pᷣoꝛa obſtare ↄiugia: ⁊ ꝓptea biga

miã taliũ oꝛdinatõi obſtare Abi expoit caplm
illud apłi. VUniꝰvxoꝛis viꝝ.Deinde laudẽ effi

caciãq; baptiſmi exẽplis effert atq; ſentẽtijs.⁊
poſtrẽo reliq̃ q; capła q̃ in epᷣo reqrit ꝓſequit᷑.
Adũute tñ qð poꝛi ſnie de bigamia refragat᷑ Au
guſtinꝰ⁊ Ambꝛoſiꝰ:qͥꝝ ſnia ↄpꝛobat᷑ in decre⸗

tis.xx vj.di.c.Acutius.cũ ſequẽtibus

Bii hieronymi ad Oceanũ de vnius vxo⸗

Bnaus fili oce⸗

ris viro.

n ane foꝛe putabã:vt indulgẽtia pᷣnci⸗
pris calũniã ſuſtineret reoꝝ:⁊ de car

ceribus exeũtes:poſt ſoꝛdes ac veſtigia cathe⸗

naꝝ:dolerẽt alios relaxatos. In euangelio au
Ddit iuidus ſalutis aliene:aĩce:ſi ego bonꝰ ſum:

q̃re oculꝰtuꝰ nequã ẽ:Coõcluſit ðs oĩa ſub pctõ

vt oĩibus miſereat᷑. Abi abundauit pctm̃ ſupa

bũdauit ⁊ gra. Ceſa ſunt egypti pᷣmogenita:⁊
ne iumẽtũ qͥdẽ iſraeliticũ in egypto derelictũ ẽ
Et ↄſurgit mihi chaina hereſis.Atʒ oli emoꝛ⸗
tua vipꝛa ↄtritũ caput leuat.q̃ nõ ex ꝑte vt añ
ↄſueuerat:ſᷣ totũ xpᷣi ſubruit ſaccrm. Dicẽ em̃ eẽ
aliqᷓ pctã:q̃ xpᷣs nõ poſſit purgare ſaguie ſuo:⁊
tã ꝓfũdas ſceleꝝ pᷣſtinoꝝ inherẽ coꝛꝑibus atq;

ais cicatrices:vt medicina illiꝰ attenuari nõ q̃⸗

ant. Quid aliud agit: niſi vt Ep̃s fruſtra moꝛ⸗
tuꝰſit: Fruſtra ãt moꝛtuꝰẽ:ſi aliq̃s viuiſicare ñ

põt.Mẽtit᷑ Joãnes baptiſta:⁊ digito xbᷣm:⁊
voce demõſtrãs:ecce agnꝰdei ecce qͥ tollit pctã

mũdi:ſi ſunt adhuc in ſeculo:qͥꝝ xpᷣus pctã nõ
tulerit.Aut em̃ oñdẽdi ſunt nõ eſſe ð mũdo q̊s

xbpᷣiigret indulgẽtia.Aut ſi de mundo ſunt:eli

gẽdũ e duobꝰalteꝝ.liberati a pctis:xpᷣi poten⸗

tiã ꝓbãt.nõ liberati:q̃ſi adhuc rei ibecillitatem

demõſtrãt.ſᷣ abſit ̊ de omnipotẽte credere:q;
in aliqͥ impotẽs ſit.oĩa q̃ pr facit:⁊ filiꝰ fac ſiłr.
Infirmitas filij redũdat ad pr̃eʒ.Cuũcta ouicu⸗
le mẽbꝛa poꝛtata ſunt.tote apłi epłe xpᷣigr̃aʒ in
ſonãt.Et ne paꝝ videret᷑ ſimplex gre nücupa⸗
tio:gr̃a inqͥt vob ⁊ pax multiplicet᷑.multiplica
tio ꝓmittit᷑ ⁊ a nob paucitas affirmat᷑.qͥꝝ ſunt
iſta noſti ꝓblemata. Carterius hyſpanie epᷣus
hõ ⁊ etate vetꝰ⁊ ſacerdotio:vnã anqᷓ; baptiʒa⸗

ret᷑:alterã poſt lauacꝝ:pᷣoꝛe moꝛtua duxit vxo
rẽ:⁊ arbitrarl eũ ʒ apli feciſſe ſniaʒ qͥ in catalo⸗

Coe

ſovtntüe

nnai.A

ahoio much
diodepb'⸗
mnerus/gre
litudoſupe
pluresaca
ſocenepee
Mocloqu
yraͤcüqgme
nat ducere
inlidias vit
ſumeliud;
mmitnunkar
ſadecomue
dilatari. Si
liſn auto
lat. Ficom
Clen: anoe⸗
recordar
vendicsm
ſari ppon
66,Prwek
deditgn
Uüͤfacit:⸗
jerrogaun
jeſeruaf.
baptiſenue
alnihilg
Houolmpu
ſpinoſalus,
nopltoci
feinifföspa
glatſglinaſte
lylktalf.!
Naſunin
geneſpllogi⸗
feaſzaatnt
lchiacebi
Gpanl. ncath
iſlnnng.
0. Hoobäput
Momead
(esgdüͤſaniä
Ofaclius
ſe Biaptgni
deleg ſͤls
minino inp

ſchlar⸗ Pb

di Oſcitibe

nauleig eli

nuut uf
heirelterg ge

Gldeſicen

müherin
eopeppoſiſſe
rmmni
Ac ſßas
Weon nenſs

Alersſſkan

nenun
Meni derfii
nitpoſtvap,

Vitedn

Netpoſtcaplin
dendeludecff
ugzlentidis⸗1

Dnrcrn genut,
murefnageis

bakindent
gunbus

idemnem.

UIN.

fllioce⸗

indulgenaßre
Areorerdean
cveſtigacathe
Zeuangelon
ſegoborvn
ſnosonlppen
ndaitpaniy⸗
Diömgne
egr Mini⸗
eis Mnicno⸗
nic genn

=—

ſain Dieſee.

tgreigieſn
ilaptong
Neanenumi to⸗

Psfnſun

Apnufref
P1ootpn
ariulipc⸗
rtöopcliſ
nicoi
enmndoſunt
cisnp oin⸗
creiipecllkuen
laegelcen
i tfl'fiſt.
1; Qicnoue

epletiffi

ler gfeniay
lck ifin
fimiſin
bſſoneihl⸗
iigtolhn

Tractatus III

cũ ois mũdus his oꝛdinatiõibꝰ plenus ſit.Nõ

dico de pbr̃is:nõ de inferioꝛi gradu.Ad epᷣos

venio qͥs ſi ſingillati voluero noĩare:tãtus nu⸗
merus ↄgregabit᷑: vt Aryminẽſis ſynodi mul⸗
titudo ſuꝑet᷑. Sʒ indecens eſt ſic vnũ tueri: vt
plures accuſare videaris ⁊ quẽ rõne nõ poſſis
ſocietate peccãtiũ defendas. Suſtinui Rome

a viro eloquẽtiſſimo coꝛnutũ:vt ðꝛ ſyllogiſmũ

vt qͥ cũq; me vterẽ ſtrictius retinerer. Vxoꝛeʒ
inqͥt ducere pctm̃ eſt:an nõ: Ego ſimplex: ⁊ qͥ
inſidias vitare neſcirẽ:dixi nõ eſſe pctm. Rur
ſum aliud ꝓpoſuit in baptiſmate bona opa di⸗

mittunt᷑:an mala: Et in h̊ idẽ ſimpłr rũdi pctã

dimitti. Cũ me ſecutũ putarẽ ceperũt mihi hic
inde coꝛnua increſcere:⁊ abſcondite pᷣus acies
dilatari. Si inqͥt vxoꝛẽ ducere nõ ẽ pctm:bap⸗
tiſmũ aũt pctã dimittit:qͥcqͥd nõ dimittit᷑:reſer
uat᷑.Ilico mihi q̃ſi a foꝛtiſſimo pugili pꝑcuſſus
eſſem: añ oculos caligo obũſari cepit. Statiq;
recoꝛdatꝰChꝛyſippi ſophiſmatis ſi mẽtiris:⁊ q̃
veꝝ dicis mẽtiris:⁊ in me reuſus ũti in aduer
ſariũ ꝓponis ſtrophã. Queſo inqᷓ; te: vt rñ le⸗
as. Baptiſmus hoiem facit nouũ:an nõ: Vix
dedit ꝙ nouũ faceret:qdatiʒ intuli:ex toto no⸗
uũ facit:an ex ꝑte: Rñdit ex toto.Deincepsi⸗
terrogaui: Nihil &̊ veteris hois in baptiſmate
reſeruat᷑. Mouit caput.cepi ꝓtinus texẽ. Si
baptiſmus nouũ hoĩeʒ facit:⁊ ex toto nouũ cre
at:nihilq; in eo veteris hoĩs reſeruat᷑:non põt

nouo imputari:qð in veteri qndã fuit. ꝛimũ
ſpinoſulus nr̃ obmutuit: poſtea vo Pyſonia⸗
no vitio cũ loqͥ neſciret:tacẽ nõ potuit. Suda⸗

re tñ frõs:pallere gene:tremere labia:herẽ lin⸗
gua:ſaliua ſiccari:⁊ plus timoꝛe qᷓ; etate ↄhi.e
rupit aliqñ. Nõne legiſti ab apło vnius vxor
viꝝ aſſumi in ſacerdotiũ:⁊ reʒ nõ tꝑa definiri⸗
qꝛ me ſyllogiſmis ꝓuocauerat:⁊ videbã tẽde⸗

re hoieʒ ad int᷑rogatiũculas toꝛtuoſas: ſua õᷓ il
lũ tela iaciebã. DPaptiʒatos inqᷓ; apłs elegit in

epatũ:an cathecuminos:? Rñdẽ nolebat.Ego
tũ id ipᷣm ingerere:⁊ ſcðo ac tertio ſciſcitari ce⸗

pi. NEiobã putares: q̃ nimio fletu in lapidẽ vᷣſa

ẽ. vto me ad auditoꝛes:nihil inteſt o boni iudi

ces aduſariũ vigilantẽ: an doꝛmientẽ ligẽ:niſi

ꝙ facilius ẽ qͥeſcẽti qᷓ; reluctãti vincula innecte
re.Si apłs nõ cathecuminos in cleꝝ elegit.ſ̃ fi⸗
deles.fidelis ãt ẽ qͥ epᷣis oꝛdinat᷑:vitia cathecu
mini nõ imputabunt᷑ fideli. Toꝛqᷣbã iſtiuſmõi

ſpicula:⁊ vibꝛãtes haſtas in lethargicũ dirige

bã.Oſcitabat tm̃:⁊ q̃ſi ꝑ mẽtis crapulã ructãs
⁊nauſeãs euomebat. Apłs dixit Paulus hec
docuit. Pꝛoferunt᷑ g̊ apłi epłe vna ad T
theũ:altera ad Tytũ. In pᷣma ſcpᷣtũ erat.Siqᷣs
epᷣatũ deſiderat:bonũ opꝰ deſiderat. Oꝑtet g

Tymo⸗

Fo. CxxxXxVI

Epiſtola XLIX

go vtutũ: epᷣm vnius vxoꝛis viꝑ pᷣceꝑit oꝛdi⸗
nandũ. Otdiroꝛ aũt te vnũ ꝓtraxiſſe in mediũ:

epᷣm irrep̃ᷣhẽſibilẽ eſſe: vniꝰ vxoꝛis viꝝ ſobꝛiũ
pꝛudẽtẽ oꝛna tũ hoſpitalẽ doctoꝛẽ:ñ vinolẽtũ:
nõ ꝑcuſſoꝛẽ:ſᷣ modeſtũ:nõ litigioſuʒ:nõ auaꝝ:

domũ ſuã bñ regẽtẽ:filios hñtẽ ſubditos cũ oĩ

caſtitate.Siqͥs aũt domui ſue peſſe neſcit:quõ
eccke dei diligẽtiã adhibebit:Nõ Neophituʒ:
ne in ſuꝑbiã elatus in iudiciũ incidat dyaboli.
Optet aũt eũ ⁊ teſtimoniũ hr̃e bonũ:ab his qͥ
foꝛis ſunt:vt nõ in obpꝛobꝛiũ incidat ⁊ laqueũ
dyaboli. Ad Tytũ ſtati in pncipio hec manda

ta ponunt᷑. uius rei gra reliqͥ te crete:vt ea qᷓ

deerãt coꝛrigas: ⁊ ↄſtituas ꝑ citates pbr̃os ſit
ego tibi diſpoſui. Siqͥs ẽ ſine crimie vniꝰ vxo⸗

ris vir:filios hñs fideles:nõ in accuſatõe luxu-

rie:aut nõ ſubditos. Optet ̊ epᷣm eſſe ſine cri⸗
mine tãqᷓ; dei diſpẽſatoꝛẽ:nõ ꝓteruũ:nõ iracũ
dũ:nõ vinolẽtũ:nõ ꝑcuſſoꝛem:nõ turpis lucri
cupidũ:ſᷣ hoſpitalẽ beniuolũ: pꝛudẽtẽ:iuſtum
ſcm: ↄtinẽtẽ: obtinẽtẽ eũ:qͥpᷣm doctrinã ẽ:fide⸗

lẽ ſermonẽ: vt poſſit exhoꝛtari in doctria ſana:

⁊ Zdicẽtes reuincere. In vtraq; epla:ſiue ei:
ſiue pbri(qᷓq; apud veteres ijdẽ epᷣi ⁊ pbr̃i fue
rint:qꝛ illud nomẽ dignitatis ẽ: h̊ etatis) iuben
tur monogami in cleꝝ eligi. Certe de baptiʒat
apli ſermonẽ eſſe nẽo dubitat. Si g oĩa q in oꝛ⸗
dinatõe q̃runt᷑ ẽi:nõ pᷣiudicãt oꝛdinãdo:lʒ ea

aß baptiſma nõ habuerit. Querit᷑ em qd ſit:

nõ qͥd fuerit.q̃re ſolũ nomen vxoꝛis impediat.
Qõð ſolũ pctm nõ fuit.Bicis qꝛ pcim non fuit:
iccirco nõ ẽ dimiſſum in baptiſmate.rem noua
audio.qꝛ pctm̃ nõ fuit in pctm repurabit᷑.Oia
ſcoꝛta ⁊ pvᷣlice colluuionis ſoꝛdes:impietas in

deũ:parricidiũ ⁊ inceſtus in parẽtes:atq; in ex

oꝛdinarias voluptates vtriuſq; ſexus mutata
natura xpᷣi fonte purgaut᷑. Axoꝛis inherebũt
macule. ⁊ lupanaria thalamis pᷣferẽt᷑. Ego nõ
tibi imputo meretricũ exercitus:exoletoꝝ gre⸗
ges:effuſionẽ ſanguis: ⁊ inſtar ſuis: in oĩ ceno
libidinũ volutabꝛa:⁊ tu mihi olim emoꝛtua de

ſepulchꝛo vxoꝛculã ꝓtrahis: quã ideo accepi:

ne facerem qð feciſti. Audiãt ethnici meſſes ec

cleſie: de qbus qͥtidie hoꝛrea nr̃a ↄplent᷑. Audi

ant cathecumi:qͥ ſunt fidei cãdidati: ne vxoꝛes
ducãt añ baptiſma:ne honeſta iungãt mr̃imo⸗

nia:ſᷣ ſcottoꝝ ⁊ atticoꝝ ritu: ac de repbᷣlica pla

tonis ꝓmiſcuas vxoꝛes: cões libꝛos habeãt.i⸗
mo caueãt q̃lecũ q; vocabulũ ↄiugis:ne poſt;
in xpᷣo crediderint:noceat eis:ꝙ aliqn nõ ↄcu⸗
binas nec meretrices:ſᷣ vxoꝛes habuerint. Re
colat vnuſqͥſq; ↄſciaʒ ſuã: ⁊ totius vulnera plã

gat etatis. Cũq; veꝝ iudicẽ pᷣoꝝ ſe exhibuerit

delictoꝝ:audiat increpãtẽ Jeſum. Hypocrita
eijce pᷣmũ trabẽ de oculo tuo:⁊ tũc videb eijce⸗
re feſtucã de oculo fratris tui. Aere Scribaꝝ
Phariſeoꝝ ſiles:culicẽ liquãtes:⁊ camelũ glu
tiẽtes.Decimamus mẽtã ⁊ anethũ:a dei iudi⸗
HM x

ciũ pᷣtermittimus.Quid ſiłe vxoꝛ ⁊ ſcoꝛtũ⸗IJm
putat᷑ infelicitas cõiugis moꝛtue:libido mere⸗
tritia coꝛonat᷑. Ille ſi poꝛ vxoꝛ viueret:aliã cõ⸗
iugẽ nõ hr̃et tu vt paſſim caninas nuptias iun
geres qͥd potes excuſare: Foꝛſitã timuiſſe te di
cas:niſi mrimoniũ copulaſſes:nõ poſſes aliqñ
clericus oꝛdiari. Ille in vxoꝛe optauit liberos:
tu in meretrice ſobolẽ ꝑdidiſti illũ nature ⁊ bũ
dictioni dñi ſeruiẽtẽ. Creſcite ⁊ multiplicami:
⁊T replete terrã: cubiculoꝝ ſecreta texerũt:te ſu
dDatẽ ad coituʒ ppᷣlica facies execrata ẽ. Ille qð
licebat verecũdo pudoꝛe celauit:tu qð nõ lice⸗
bat ipudẽter oĩm oculis ingeſſiſti. Illi ſcptũ ẽ:

honoꝛabiles nuptie:⁊ cubile imaculatũ: tibi le

git᷑. YFoꝛnicatoꝛes ãt ⁊ adulteros ꝑdet ðs:⁊ qͥ
coꝛrũpit tẽpluʒ dei:coꝛrũpet illũ ðds. Oia inqͥt
noſᷣ in baptiſmate ↄdonata ſunt crimia:nec pꝰ
indulgẽtiã iudicis ẽ metuẽda ſeueritas: dicẽte
aplo.Et h̊ qͥdẽ fuiſtis.ſᷣ abluti eſtis:ſᷣ ſctiſicati

eſtis in noie dñi Jeſu Epi: ⁊ in ſpũ dei nr̃i:oia
peta donata ſunt.bñ ⁊ fidelit᷑ ↄdonata. Sʒ q̃ro

quõ tue ſoꝛdes lote ſint:⁊ mee mũditie ſoꝛdida
te.Hõ dico ais tuas ſoꝛdidatas:ᷣ in eodeʒ ſta⸗

tu mãſiſſe qͥ fuerãt.ſi em ſoꝛdes fuiſſent:lote v⸗

tiq; fuiſſent vt mee. Rogo q̃ẽ iſta tergiuſatio⸗
Et acumẽ oĩ piſtillo retũſius: Quia nõ ẽ pctm̃
petmẽ:qꝛ nõ ẽ ſoꝛdidũ:ſoꝛdiduʒ ẽ.Nõ dimiſit
Duns qꝛ nõ habuit:qͥd dimitteret.⁊ qꝛ nõ dimi⸗
ſit:iccirco manet:qdð dimiſſum nõ fuit. Quãtꝗ
vi hẽat baptiſma: ⁊ aq̃ in xpo ſciſicate gra pau
lulũ poſt docebo. Interi iux vulgare puͦbium
male arboꝛis nodo malus cuneus reqͥrẽdus ẽ.
Hhoc qð diẽ vniꝰ vxoꝛis vix põt alit᷑ diſſeri. Ex
iudeis erat apłs. Nꝛima xp̃ᷣi eccła de Iſrael re

liquijs ↄgregabat᷑. Sciebat lege ↄceſſum:⁊ ex

emplo priarchaꝝ ac Moyſi familiare ꝓpło no
uerat in młtis vxoꝛibꝰ liberos ſpargẽ. Ipᷣis q;
ſacerdotibꝰhuiꝰ licẽtie patebit arbitriũ.ꝛece

pit & ne eãdem licẽtiã eccłe ſibi vẽdicẽt ſacerdo

tes:ne bina ꝑit᷑ ⁊ trina ↄiugia ſoꝛtiant᷑:ſᷣ ſingu

las vno tꝑe vxoꝛes habeãt: ne ↄtentioſum cla⸗

mes eſſe qð dixim⸗. Accipe ⁊ aliã explanatõeʒ
ne tibi ſoli liceat: nõ volũtatẽ legi:bᷣ legẽ iũgere

volũtati. Quidã coacte interpᷣtant᷑ vxoꝛes ꝓ
ecclijs: viros ꝓ epᷣis debẽ accipi. Et h̊ in Ny⸗

cena q́; ſynodo a pr̃ibus eſſe decretũ:ne ð alia
ad aliꝗ eccłaʒ epᷣs trãſferat᷑:ne vᷣginali pau pcu

le ſocietate ↄtẽpta:ditioꝛis adultere q̃rat ãple⸗

xus: vt quõ culpa ⁊ filioꝝ vitiũ in logiſmis.i.i
cogitatõibus accipiat᷑:domuſq; diſpẽſatio ad

aĩaʒ referat᷑ ⁊ coꝛpꝰ:ita ⁊ vxoꝛes põtiſicũ dici

eccłas. De qͥbꝰ in Eſaia ſcptũ ẽ. ¶ Oulieres ꝓ⸗

perãtes ð ſpectaculo venite nõ ẽ em ꝓpłs hñs i⸗

telligẽtiã. Et rurſum mulieres diuites ſurgite:
⁊ audite vocẽ meã. Et in ꝓuͦbijs mulierẽ foꝛtẽ
q̃s inueniet:Honoꝛabilioꝛ ẽ p̃cioſis lapidibus

q̃ talis ẽ. Cõſidit in ea coꝛ viri ſui. Et in eodem

volumie. Sapiẽtes mulieres ediſicauerũt do⸗
mũ:inſipiẽs ãt deſtruxit manibꝰ. Nec h inqũt
ep̃is videat᷑ indignũ cũ de do q; ſcbtũ ſit. Siẽ
deſpicit vxoꝛ viꝝ ſuũ:ſic deſpexit me domꝰiſrł
Et in aplło.Deſpõdi em̃ vos vni viro:vgineʒ

caſtã exhibẽ xpᷣo. Mulierẽ ãt.i.iVSx: iux

greci ſermonis ãbiguitatẽ: in his oibus teſtio⸗
nijs vxoꝛẽ potius intelligi. Niolẽta ẽ inqͥes:⁊
ſatis dura etiã hec int᷑pᷣtatio. Redde igit᷑ ſcrip
ture ſimplicitatẽ ſuã:ne tuis ↄ te legibus dimi
cemus.Querã ⁊ aliud. Siqͥs ⁊ añ baptiſmum
habuerit ↄcubinã:⁊ illa moꝛtua baptiʒatꝰ vxo
rẽ duxerit: vtꝝ clericus fieri debeat an nõe Rñ
deb poſſe fieri:qꝛ ↄcubinã habuerit:nõ vxoꝛẽ.
Cõiugales g tabule ⁊ iura dotalia nõ coitꝰ ab
apło ↄdẽnat᷑. Multos videmꝰ ob nimiã pau⸗
ꝑtatẽ: vxoꝝ ſarcina declinare: ⁊ ancillas ſuas
hr̃e ꝓ vxoꝛibꝰ:ſuſceptoſq; ex his liberos colẽ
vt ꝓpᷣos.Si foꝛte ditati ab iꝑatoꝛe ſtolã illi me
ruerit:ↄfeſti apło colla ſubmittẽt:⁊ inuiti int
vxoꝛes eas reciꝑe cogent᷑. Sin ãt pᷣncipale re⸗
ſcpᷣtũ eadẽ tenuitas ipetrare nõ qͥeuerit:cũ Ro
manis legibꝰſcita eccłie mutabunt᷑. Nide ne
qð ðꝛ vniꝰvxoꝛis viꝑꝝ:vnius mulieris poſſit in
telligi: vt ad coitũ miagl referant᷑ qᷓ; ad dotales
tabulas.lhec vniũſa ꝓferimꝰ:nõ qͥ vere ⁊ ſim⸗
plici intelligẽtie reſiſtamꝰ:ſᷣ vt doceamꝰ te ſcpᷣ⸗
turas ſcãs ſic intelligẽ:vt ſcepᷣte ſunt.nec euacu⸗
are baptiſmũ ſaluatoꝛis.⁊ totũ patibuli ſacrẽᷣm
irritũ facẽ. Reddamꝰ paulo añ pmiſimꝰ:⁊ de
ſchola rhetoꝝ:aq̃ꝝ laudes ⁊ baptiſmuʒ pᷣdice⸗
mus. Rudis mũdꝰ nec dũ ſole rutilãte:nec pal
lẽte luna:nec aſtris micãtibꝰincõpoſitã ⁊ inuiſi
bilẽ materiẽ abyſſoꝝ magnitudie:⁊ defoꝛmibꝰ
tenebꝛis oppꝛimebat.Solus ſpũs dei in aurige
modũ ſuꝑ as ferebat᷑ ⁊ naſcẽtẽ mũdũ i figura
baptiſmi ꝑturiebat. Int᷑ celũ ⁊ terrã mediũ ex
truit᷑ firmamentum.Et iux. hebꝛayci ſermonis
&r TOuοωXονποον cel. i. ſamai ex aqs ſoꝛtĩ᷑ vo
cabulũ.⁊ aq̃ qͥ ſuꝑ celos ſunt in laudes dei ſeꝑã
tur. Nñ ⁊ in Eʒechiele cryſtallũ ſuꝑ cherubin
videt᷑ extẽſuʒ.i.opacte ⁊ dẽſioꝛes aq̊.ꝛimuz

de aqͥs ꝙ viuat:egredit᷑.⁊ pẽnatos ſideles de

terra ad celũ leuat. Fabꝛicat᷑ hõ ð limo. ⁊ itra
manꝰdei aq̃̊ꝝ ſacr̃a vᷣſant᷑. NPlãtat᷑ padiſus in
Edẽ:⁊ vnꝰ fõs in q̃tuoꝛ pᷣncipia diu idit᷑qͥ po⸗
ſtea egrediẽs ð tẽplo:⁊ j ſołoꝛtũ vadẽs: ama⸗
ras aq̊s moꝛtuaſq; viuiſicat.peccat mũdꝰ:⁊ ſi⸗
ne aqꝝ diluuio non purgat̃.Statiq; columba
ſpũſſcti expulſo alite teterrimo:ita ad Noe q̃ſi
xpᷣm in ioꝛdane deuolat:⁊ ramo refectõis aclu
minis pacẽ oꝛbi ãnũciat. Pharao cũ exercitu
ſuo nolẽs pplm dei exire ð egypto in typo bap⸗
tiſmatis ſuffocat᷑. Et in pſalmis de int᷑fectõe il
lius ſcribit᷑. Tu cõſirmaſti in vtute tua mare:

in

gfregiſt
ahindne
gesorelia
flthyaro
nunak lacke
faisslegiog
geputeose
nigene
Oaonons
gentfadput
fsolckoſalu
dlügoropan
nasfonti
fecio Epo
mna. dſeiſ⸗
nüceloxin
fact. Oan
lakad potix
atus fueri
nacelox: q:
Fßipcutit
Ggiafundn
d gaes:
Urinirans.
Peroe
Gro:an⸗
ceſterel
nittit c
bapniſmea
heelhyot
parat: mu
dus vane
Ptiſnargel
Necsputan
ſoͤgdſalutea
nwſupaq
deleselyſie
cooisgen
lgeis. Sino
len
eiqsite
lenn
iſigiaan
denergerini
mmarisoiape
ſuninäͤn
cunnöimnpn
mnus 1nos
nommputat
Sechielen
lte pnung
fumi vo
nſidi:mi
dopohe
Müdao vo

ehaltiide
Nrreie
dchſchiſt
Mipnngen
iſſen
gerhedi
laiſnceon
nalkigtinp
zlekegbuoin
ninnim
mmdhepäger
idchen nrded

habuminönai,

dotalantort⸗
n Chniniipen
Ter1analp
erbis lberagl
atoreſtolilin
Nitin rinni
Smnätönapder

enöeuentel

undunt. Ban

snndiensoi
netj

iſoemürnanl
Peweipgtiti
Nudetinnd
hisdeintun
äinitiiſen⸗
m ali
ibchunaſemons
igitin
Gtiudsdeichi
ii gia
riſorani Png
pi⸗ icemn

dertnedonſ

Cractatus III

tu ↄfregiſti capita dꝛaconũ in aqͥs: tu ↄfregiſti
capita dꝛaconis magni. Uñ ⁊ reguli ⁊ ſcoꝛpio⸗
nes arẽtia q̃q; ſectant᷑. Et poſtqᷓ; ad aqs vene⸗

rint:hydropas⁊ lymphaticos faciũt.Myrra

mutat᷑ ſacr̃o crucis:⁊.lxx.palme apłoꝝ dulco⸗

ratis legis gurgitibus irrigãt᷑. Abꝛahã ⁊ Ila⸗

ac puteos fodiũt.⁊ repugnãt allophyli.i.alie⸗
nigene.Et Berſabee citas iuramẽti regnumq;
Salomonis nomẽ ſumit a fötibus. Rebecca i⸗
uenit᷑ ad puteum. Rachel ꝓpt᷑ aãs ſuxplãtato
ris oſcło ſalutat᷑. ¶ oyſes ſfilias ſacerdot ma⸗
diã apto puteo ab iniuria vidicat.pᷣcurſoꝛ dñi

in aqs fontiũ iu Sali:oð interpᷣtat᷑ pax ſiue ꝑ
fectio Ep̃o łm ꝑat. Ipᷣe ſaluatoꝛ poſt bapti
ma.⁊ ſciſicatas ſuo lauacro Joꝛdanis aãs reg-

nũ celoꝝ incipit pᷣdicare. Pꝛimũ ſignũ ex ads
facit. Samaritana vocat᷑ ad puteũ:ſitiẽs inui⸗
tat᷑ ad potũ.Nycodemo diẽ occulte.niſi qs re⸗
natus fuerit ex aqᷓ ⁊ ſpũſcõ:nõ intrare eũ in reg
na celoꝝ: qꝛ ab aqs ceꝑat:finiuit in aqs. Latꝰ
REßi peutit᷑ lãcea: ⁊ baptiſmi atq; martyri pit
ſacr̃a fundunt᷑. Poſt reſurrectõeʒ mittit aplos

ad gẽtes:pᷣcipit eis vt baptiʒẽt eas in myſterio

trinitatis. Nenitet facti ꝓm iudeoꝝ: ⁊ ſtati a

Petro ad baptiſma mittit᷑. Añqᷓ; ꝑturiat ꝑpit

Syõ:⁊ naſcit᷑ gẽs ſimul. NPaulus ꝑſecutoꝛ ec⸗
cleſie:⁊ lupus rapax Beniami Ananie:oui ſo⸗

mittit caput:nec añ recuꝑat aſpectum qᷓ; curet
baptiſmo cecitatẽ. Eunuchus Caãdacis Regi⸗
ne ethyopũ lectõe ꝓphetica Ep̃i baptiſmati pᷣ
parat᷑:mutat ↄ naturã ethyops pellẽſuã ⁊ par
dus varietates ſuas.Qui Joãnis acceꝑãt ba⸗
ptiſma:qꝛ ſpmſcm̃ neſciebat: iteꝝ baptiʒantur

ne qͥs putaret ex gẽtibꝰac iudeis:aqs ſine ſpũ⸗
ſcõ ad ſalutẽ poſſe ſufficẽ. Aox dñi ſuꝑ as.do

minꝰſuꝑ aqs multas:dñs diluuiũ inhitare faẽëc

dẽtes ei ſiẽ grex detõſaꝝ:q̃ aſcẽderũt de laua⸗

cro:oẽs gemellos hñtes fetus:⁊ infecũda nõ ẽ

in eis. Si nõ ẽ infecũda nec ſterilis:oms hñt v

bera lacte roꝛãtia:ꝗ̃ cũ apło pñt dicere. ilioli
mei qs iteꝝ ꝑturio:donec xpᷣs foꝛmet᷑ in vob:
⁊ lac vob potũ dedi nõ eſca.Micheas de bab

tiſmi gra vaticinet᷑. Jpᷣe aũtet:⁊ miſerebit᷑ nr̃i.
demerget iniq̃tates nras: ⁊ pijciet in ꝓfundũ
maris oia pctã nr̃a.Quõ in lauacro omia pctã
mergunt᷑: ſi vna vox ſuꝑnatat: Bii q̃ʒ remiſſe
ſunt iniqͥtates: ⁊ qͥꝝ tecta ſunt petẽ.
cui nõ imputabit dñs pctm̃.Arbitroꝛ ꝙ poſſu⸗
mus ⁊ nos huic aliqͥd cãtico iũgere. Ntũs cui
nõ inputabit dominus vxoꝛem. Audiamus ⁊

Exzʒechielem filium hominis quomõ de eius vᷣ⸗
tute pnunciet: qui hominis futurus eſt filius.

ℳ

Aſſumã vos de gẽtibꝰ: ⁊ aſꝑgã ſuꝑ vos aquã

mũdã:⁊ mũdabimi ab oibus imũdicijs vr̃is:⁊
dabo vob coꝛ nouũ:⁊ ſom̃ nouũ.ab omibꝰinqᷣt

mũdabo vos ſoꝛdibꝰ. In oibꝰ nihil pᷣtermittit

Epiſtola

tũs vir

Fo. CXxXXVI
XLIX

Si ſoꝛdes emũdant᷑:qᷓ;to magis mũditie nõ co
inqͥnãt: Oabo vobᷣ coꝛ nouũ:⁊ ſpm̃ nouũ.In
xpᷣo ei Jeſu neq; circũciſio aliͥd valet:neq; p⸗
putiũ:pᷣ noua natura. Vñ cãtamꝰcãticũ nouũ.
⁊ vete hoĩe depoſito:nõ ãbulamꝰ in vetuſtate
lr̃e:ſ inouitate ſpũs.lhic ẽ calculꝰnouꝰ cui no⸗
uũ nomẽ ſcribet᷑: qð nẽo ſcit legẽ niſi qͥ illð acce
perit. Quotq̃t em baptiʒati ſumꝰ in xpo Jeſu:
in moꝛte illiꝰbaptiʒati ſumꝰCõſepulti em ſumꝰ

ꝓ baptiſmum in moꝛte.vt quõ ſurrexit pᷣs a

moꝛtuis ꝑ głam pris:ita ⁊ nos in nouitate vie
ãbulemus. Totiẽs nouitatẽ legimꝰ: ⁊ ta macu⸗
loſum nomẽ vxoꝛis nõ põt vlla nouitate deleri
Cõſepulti ſumꝰ xpᷣo in baptiſmate.⁊ reſurrexi
mus ꝑ fidẽ oꝑatõis dei:qͥ ſuſcitauit eũ a moꝛtu
is.Cunq; eſſemꝰmoꝛtui in delictis.⁊ in pᷣputio
carnis nr̃e: ↄuiuificauit nos cũ illo: donãs oia
delicta: delẽs qð adũſum nos erat cyrogphuʒ
decreti:qð erat ↄ riũ nob: ⁊ ipᷣm tulit e medio:
affigẽs illud cruci. Omia nr̃a cũ R*–o moꝛtua
ſunt vniũſa cyrogphi veteris pctã deleta ſunt:
ſolũ nomẽ viuit vxoꝛis.Dies mihi deficient: ſi
cũcta q̃ ad potẽtiã baptiſmi ꝑtinẽt:de ſcpturis
ſcis voluero digerẽ: ⁊ natiuitatis ſcdᷣe:imo in
xp̃o bma ponẽ ſacr̃a.Añqᷓ; dictãdi finẽ faciam
Jã em̃ intelligo mẽſurã mee excedẽ eplłe) vo⸗
lo ſuꝑioꝛa capła:in qbꝰfuturi epᷣi vita deſcribi
tur:curſim exponẽ.vt apłm nõ in vniꝰ vxoꝛis
elogio:ſᷣ in oibus q pᷣcipit: doctoꝛẽ getiũ ſuſci⸗
piamus. Sił obſecro:ne qͥs mei ſuggillationeʒ
iſtius tꝑis ſacerdotiũ ſcpſiſſe qᷓ ſcpᷣſi exiſtimet:
ß in eccłe vtilitaté. At em oꝛatoꝛes ⁊ phi deſcri
bẽtes qlẽ velit eſſe ꝑfectũ oꝛatoꝛẽ ⁊ pᷣm: nõ fa
ciũt iiuriã Bemoſtheni ⁊ Platoni: ſ res ipas
abſq; ꝑſonis deſiniũt. Sic in deſcptõe epi ⁊ in
eoꝝ expoſitõe q̃ ſcpta ſunt:ãſi ſpeculũ ſacerdo⸗
tij pponit᷑. Jã in ptãte ⁊ in ↄſcia ſinguloꝝ ẽ q⸗
les ſe ibi aſpiciãt.vt vel dolere ad defoꝛmitatẽ
vel gaudẽ ad pulchꝛitudinẽ poſſi int. Siqͥs epᷣa
tũ deſiderat:bonũ opus deſiderat.Opus:non
dignitatẽ:ñ delitias. opus ꝑ qð humilitate de
creſcat:non intumeſcat faſtigio. Oꝑtet gepᷣm
irrepᷣhẽſibilẽ eſſe. id iõm ; ad Tytũ. Sids eſt
ſine crimie: oẽs vtutes in vno ſermone ↄpᷣhen
dit: ⁊ pene rem naturam exigit. Si em omne
peccatum etiam in ocioſo verbo repᷣhẽſione di
gnum ett Quis eſt ille qui abſq; peccato.i.ſine

rephenſione verſetur in mundo?: Sʒ futurus

paſtoꝛ eccleſie talis eligitur: ad cuius com pati⸗
onem recte grex ceteri nominent᷑: D efiniũt rhe
toꝛes oꝛatoꝛem qui ſit vir bonus dicendi peri⸗
tus. Ante vita:ſic lingua irrepᷣhenſibilis que⸗
ritur. vt doctus merito ſuſcipiatur. MPer dit ei

auctoꝛitatem dicendi: cuius ſermo oꝑe deſtrui

tur. Anius vxoꝛis viꝝ. de h ſupꝛa diximꝰ Nuũc.
gũt admonemus: vt ſi vnius vxoꝛis vir etia an
x 2

baptiſmũ q̃rit᷑:cetera qᷣʒ q̃ pcepta ſunt:añ bap⸗
tiſmũ reqramus. Neq; em ↄpetit vniüſa poſt
baptiſmũ:⁊ vnũ h̊ mandatũ intelligere añ bap
uiſmũ. Sobꝛiũ ſiue vigilantẽ viqcaιο e
vtrũq; ſigniſicat:pꝛudẽtẽ:oꝛnatũ:hoſpitalem:
doctoꝛẽ. Sacerdotes qͥ miniſtrãt in tẽplo dei:
pꝓbhibent᷑ vinuʒ ⁊ ſicerã bibere:ne in crapula ?
ebꝛietate aggrauent᷑ coꝛda eoꝝ:⁊ vt ſenſus of⸗

2

ficiũ exhibẽs deo vigeat ſꝑ:⁊ tenuis ſit.Qð ãt

infert pꝛudẽtẽ:excludit eos qͥ ſub noĩe ſimplici

tatis excuſant ſtulticiã ſacerdotũ. Niſi em cere
bꝛũ ſanũ fuerit: oia membꝛa in vitio erunt. Oꝛ
natũ q; eni ſ q&σπ.i. intẽſio poꝛis vbi.i. irre⸗
pᷣhenſibilis qui vitia nõ hʒ irrepᷣhenſibilis ap
pellat᷑.qͥ vtutibus pollet:oꝛnatus oſun⸗
⁊ aliud intelligere ex h̊ vbo iux illð ullij. Ca
put ẽ artis docere qð facias.Sũt em̃ q̃dam ig⸗
noꝛãtes mẽſuram ſuã:⁊ tãte ſtoliditatis ac ve⸗
coꝛdie:vt ⁊ in moru ⁊ in inceſſu ⁊ in habitu ⁊ in
ſermone cõi riſum ſe expectãtibus tribuãt. ⁊ qᷓ
i intelligẽtes qͥd ſit oꝛnatus:comũt ſe veſtibus
⁊ mũditijs coꝛꝑis:⁊ lautioꝛis mẽeſe epulas pa⸗
rat: cũ oĩs iſtiuſmõi oꝛnatus ⁊ cultus ſoꝛdibus
fedioꝛ ſit. Qð ãt doctrina a ſacerdotibus expe

—

tat᷑: ⁊ veteris pᷣcepta ſunt legis:⁊ ad Tytũ ple

nius ſcribit᷑. Innocẽs em̃ ⁊ abſq; ſermone con

uer ſatio:qᷓ;tũ exemplo ꝓdeſt:tm ſilẽtio nocet.
Nã ⁊ latratu canũ baculoq; paſtoꝛis lupoꝝ ra
bies deterrẽda ẽ.nõ vinolentũ:nõ pcuſſoꝛẽ.iᷣ
tutibus vitia oppoſuit. Didicimus q̃les eſfe de
beamus:diſcamus q̃les eſſe nõ debeãt ſacerdo
tes. vinolẽta ſcurronũ ẽ ⁊ ↄmeſſatoꝝ:venterq;
mero eſtuãs:cito deſpumat in libidines. In vi
no luxuria:in luxuria voluptas:in voluptate ĩ
pudicitia ẽ. Qui luxuriat᷑ viuẽs moꝛtuus E.

q inebꝛiat᷑ ⁊ moꝛtuus ⁊ ſepultus ẽ. Noe ad vni

us hoꝛe ebꝛietateʒ nudat femoꝛa ſua:q̃ ꝑ ſexcẽ⸗

—— .

tum ãnos ſobꝛiefate pↄtexerat. Loth ꝑ temulẽ⸗
tiã neſciẽs libidini miſcet inceſtũ: ⁊ quẽ Sodo

ma nõ vicerat: vina vicerũt. ercuſſoꝛem aũt

ep̃m ille ↄdẽnat:q̃ͥ doꝛſum poſuit ad flagella. 2
maledictus nõ remaledixit ßᷣͦ modeſtũ. Huobꝰ
malis vnũ opoſuit bonum: vt temulẽtia ⁊ ira
mogdeſtia refrenent᷑.nõ litigioſum:nõ auax.ni
Hil em impudẽtius arrogantia ruſticoꝝ: qͥ gar
rulitatẽ auctoꝛitatẽ putat: ⁊ pati ſp ad lites in
ſubiectũ ſibi gregẽ tumidis ſermonibus tonãt.
Auaritiam in ſacerdote vitãdã ⁊ Samuel do⸗
cet:nihil coꝛam populo eripuiſſe ſe cuiqᷓ; ꝓbãs
⁊ apoſtoloꝝ pauꝑtas qui refrigeria ſi umptuuz
a fratribus accipiebant:⁊ pᷣter victum atq; ve
ſtitum nihil ſe aliud nec habere:nec velle gloꝛi⸗
abant᷑.Qu ad Cymotheũ auaritiã: ad Tytũ
turpis lucri cupiditatẽ aꝑtiſſime notat Homũ

ſuã bñ regẽtẽ: nõ vt opes augeat: nõ vtregias

paret epulas:non vt celatas patinas ſtruat:⁊

I

phaſides aues ltis vapoꝛibus coquat: qui ad

oſſa ꝑueniãt: ⁊ ſuꝑficiẽ carnis nõ diſſoluãt arti
fici tẽperamẽto. Sʒ vt qð plo pᷣcepturus ẽ:pᷣ⸗

us a domeſticis exigat:filios hñtẽ ſubditos cũ
oĩ caſtitate.ne.ſ.imitent᷑ filios eli qͥ in veſti⸗

bulo tẽpli cũ mulieribus doꝛmiebãt:⁊ religio⸗

nẽ pᷣdã putãtes:qͥcqͥd optimũ in hoſtijs erat in

ſuas delitias ↄuͦtebat. Nõ Neophytũ:ne in ſu

ꝑbiã elatus in iudiciũ incidat dyaboli.ira⸗

ri ſatis nõ queo:q hoim tãta ſit cecitas:de vxo
ribus añ baptiſmũ diſputare: ⁊ rẽ in baptiſma
te moꝛtuã:imo cũ xpᷣo viuiſicatã in calũniã tra

here: cũ ta aptũ:euidẽſq; pᷣceptũ nẽo cuſtodiat
heri cathecuminꝰ:hodie põtifex.heri in ãphi⸗
teatro:hodie in eccła. veſpꝑe in circo:mãe in al⸗

tari.dudũ fautoꝛ hyſtrionũ:nũc vᷣginũ ↄſecra

toꝛ.HNũ igrabat aplłs tergiüſatõnes nr̃as:⁊ ar⸗

gumẽtoꝝ ineptias neſciebat:q dixit vniꝰ vxo⸗
ris viꝝ:ipᷣe mãdauit irrepᷣhẽſibilẽ:ſobꝛiũ:pꝛu

dẽetẽ: oꝛnatũ:hoſpitalẽ:doctoꝛẽ:modeſtũ:non

yinolẽtũ:nõ ꝑcuſſoꝛẽ:nõ auaꝝ:nõ neophitum
Ad hec oia claudimus oculos:ſolas videmus

yxoꝛes. Qð aſit ait ne in ſuꝑbiã elatus incidat
in iudiciũ dyaboli.qͥs nõ exẽplo veꝝ ꝓbet: IJIg

noꝛat momẽtaneus ſacerdos humilitatẽ ⁊ ma⸗
ſuetudinẽ ruſticoꝝ. Jarat blãditias xpᷣianas:

neſcit ſe ĩm ↄtẽnere. De dignitate traſfert᷑ ad
dignitatẽ.nõ ieiunauit: nõ fleuit: ⁊ non moꝛes
ſuos ſepe repᷣhẽdit:⁊ aſſidua meditatõe coꝛre⸗
xit:nõ ſubſtãtiã paupibus erogauit.De cathe

dꝛa qdmõ ducit᷑ ad cathedrã.i.de ſuꝑbia ad
ſuꝑbiã. Judiciũ aũt ⁊ ruina dyaboli: nulli du
biũ qͥn arrogãtia ſit. Incidũt in eã qͥ in puncto

hoꝛe:nec dũ diſcipuli iã mgr̃i ſunt. Optet ãt eũ

⁊ teſtimoniũ hr̃e bonũ ab his qͥ foꝛis ſunt. qle
pᷣncipiũ:talis ⁊ clauſula. Qui irrepᷣhẽſibilis ẽ
nõ ſolũ a domeſticis:ſᷣ ab alienisↄſono oꝛe lau
dat. Alieni a ex eccłaʒ ſunt iudei:heretici:atq;
gẽtiles. Talis & ſit pontifex xpᷣi:vt q religioni
detrahüt: vite eius detrahẽ nõ audeat.At nũc
pleroſq; cernimꝰ vel fauoꝛẽ ppli in aurigaꝝ mo
du pᷣcio redimẽ: vel tãto oim hoim odio viuẽ:
vt nõ extoꝛqueãt pecunia:qð mime ipetrãt ge⸗
ſtibus. Hic fili Oceane ſollicito timoꝛe ꝑqᷣre.h
mgfi eccłe cuſtodire debebãt.hos in ſacerdoti
bus eligẽdis cãaones obpᷣuare:ñ iux ꝓpᷣa odia

⁊ pᷣuatas ſimultates:carpẽtẽq; ſꝑ auctoꝛẽ ſuũ

inuidiã legẽ xpᷣi interpᷣtari. Aide q;tũ ſit teſtio
niũ huius:quẽ arguũt mariti:cui pᷣter vinculü
ↄiugale: ⁊ h añ baptiſmũ: nihil alið ab emulis
obijci põt. Qui p̃eipit nõ mechãdũ:ipᷣe dixit ⁊
nõ occides.Si nõ mechamur:ſᷣ occidimꝰ:trãſ⸗
greſſoꝛes legis ſumus.qͥ totã legẽ ſeruauerit:⁊
offenderit in vno fit oim reus. Itaq; cũ opoſi in
erint nob vxoꝛẽ añ baptiſmũ: nos ab eis oĩia q̃ᷓ
poſt baptiſmũ pᷣcepta ſunt reqͥramus.pᷣtereũt

Ca

göoh:r
Hieron
urcha⸗
Sulinis.
dodyaco

nynusin:
r abu
zfrecchin
lipiazſc
gitgehen
Mhienm
Vfereuere
fiaſſumpt
plicarer.
nnariegꝛco
ſoceleſtina
lorevtchlt
ſvenenan
ſuntnosod
doemede
fiis vun
pſeudod
ſclturvt⸗
miniſtret
miſosa
foſuſcepi
de vel ing/
ger venen
liſe: vt p
Neodeme
lolisatqgen
ltumegtt
dereconatun
ſusomnibu
nſenbiliſ
gnin hope
mionenijsre
Uanlrlouerit
paucslucub
lincamushe,
chblaſphe
fuienus in
necomnpellan
Süiflich
uniaplut
deſci Beh
di Pferend
ſieröcgtn.
ſlutnt, In
ſtxpiinen
ſige vene

Luſdeb

gigheinich⸗
nchennient⸗
Meponni ſen
rönesnilge
badirtmen⸗
ſblleſobtü
e:moeſtine
U:nöneophin
s:ſolas videne
wiäelatusintu

lover be

sbumiltaemi
dläcdtinstöinn
ignügeriſit
feui: nonnus
uamecditritgne
ogani Daae
dit degoa
unrvvol,ulon
inciqinpuna⸗
int Chtaitc!
ifensſun e
Minehniſble⸗
lnsonperin
ldeihenda
aſfentirlgen
iuli n
oliuuigure
gn Conſe
Phinthnig
aivenorpir
hgeinlinl
reß ui eh
igſoouchii

1

Aeqztiſiit

qð nõ !ʒ: obijciũt qð ↄceſſum eſft.

CTractatus IIII Epiſtola

ieronymi ad Allipium ⁊ Auguſtinũ epos
eoꝝ oꝑa atq; auxilio hereſim celeſtinã extinctã
Stulãtis:⁊ excuſanti q̃re ð libꝛos Aniani pſeu⸗

do dyaconi reſcribẽ diſtuliſſent. Epla. LH

Vmis pvere ſan

d cctis atq; oi affectõe ac iure veneran
dieie, Rilipio ⁊ Auguſtino epᷣis hiero
nymus in Rpo ſalutẽ.Sãctus Innocẽtius pᷣ⸗

ſbyter qͥ huius ſermõis ẽ poꝛtitoꝛ:ãno pᷣterito

q̃ſi neq̃q; in Africã reuſurus:mea ad dignatio
nẽ vr̃aʒ ſcᷣta nõ ſumpſit.Tũ deo gr̃as agimꝰ:
ꝙ ita euenit vt nrm ſilẽtiũ vr̃is epłis vincerei.

Mihi em̃ oĩis occaſio gtiſſima ẽ ꝑ quã ſcribo

vre reuerẽtie.teſtẽ inuocãs deũ: qꝙ; ſi poſſet fie⸗
ri aſſumptis alis colũbe vr̃is amplexibus im⸗
plicarer. Sꝑ qͥdẽ ꝓ merito vᷣtutẽ vr̃aꝝ:ſᷣ nunc
maxie qꝛ cooꝑatoꝛibus ⁊ auctoꝛibus vob here
ſis celeſtina iugulata ẽ:q̃ ita infecit coꝛda mul⸗
toꝝ:vt cũ ſuꝑpatos damnatoſq; eſſe ſe ſentiant
tñ venena mẽtium nõ omittãt.⁊ qð ſolum poſ⸗
ſunt nos oderint: ꝑ quos putant ſe libertatem

docende hereſeos ꝑdidiſſe. Quod autem que⸗
ritis vtrum reſcripſerim contra libꝛos Aniani
pſeudo dyaconi celedẽſis:qui copioſiſſime pa-

ſcitur:vt aliene blaſphemie verba friuola ſub⸗

miniſt ret: ſciatis me ipſos libꝛos in ſchedulis

miſſos a ſancto fratre noſtro Euſebio pᷣſbyte⸗
ro ſuſcepiſſe:non añ multum tempoꝛis.⁊ exin⸗
de vel ingruentibus moꝛbis vel doꝛmitõe ſan⸗
cte ⁊ venerabilis filie veſtre Euſtochij ita do⸗

luiſſe: vt ꝓpe modum ↄtemnendos putarem.
In eodem em̃ luto heſitat:⁊ exceptis vbis tin
nulis atq; emendicatis nihil aliud loquit᷑.Tñ

multum egimus: vt dum epiſtole mee reſpon⸗
dere conatur: apꝑtius ſe ꝓderet ⁊ blaſphemias

ſuas omnibus patefaceret. Quicqͥd em̃ in illa

miſerabili ſynodo diſpolitana dixiſſe ſe dene⸗
gat: in hͥ oꝑe 2fitetur. nec grande eſt ineptiſſi
mis nenijs reſpondere. Si autem dominus vi

tam tribuerit: ⁊ notarioꝝ habuerimus copiaʒ:
paucis lucubꝛatiũculis rĩũdebimus:nõ vt con⸗

uincamus hereſim emoꝛtuam: b vt imperitiam
atq; blaſphemiam eius noſtris tempoꝛibus cõ

futemus. Meliuſq; hoc faceret ſanctitas vr̃a
ne compellamur o hereticum noſtra laudare.
Sãcti fili cõmunes Albina iniamus ⁊ 0
lania plurimum vos ſalutant. Has litterulas
de ſcã Bethleem ſcõ pᷣſbytero Innocentio de⸗
di p̃ferendas. Neptis veſtra Caula miſerabi
liter pᷣcatnr:vt memoꝛes eius ſiil:⁊ multũ vos

ſalutat. Incolumes vos ⁊ mẽoꝛes mei dñinfi
ieſu xpᷣi tueat᷑ clemẽtia dñi vere ſancti atʒ omi
affectõe venerabiles pres.

Eiuſdẽ ab Auguſtino de zelo fidei ↄ hereti⸗

cos gtulatoꝛia ⁊ de odiob ꝛde pſecutiõe eoꝛun⸗
HDHmino ſacto ac
mus. Oiqͥdẽ tꝑe btitudinẽ tuã eo qͥ

decet honoꝛe veneratꝰ ſuʒ: ⁊ hitatẽ in te dilexi

dñm ſaluatoꝛẽ: ⁊ nũc ſi fieri põt cumulo aliqᷣd

addimus ⁊ plẽa ↄplemꝰ vt abſq; tui noĩs men⸗

tione ne vnã qͥdẽ hoꝛã pᷣterire patiamur qͥ õ fliã
tes vẽtos ardoꝛe fidei ꝑſtitiſti: maluiſtiq; q;tũ

in te fuit ſolus liberari ð ſodomis:qᷓ; cũ ꝑeunti

bus ↄmoꝛari. Scit qͥd dicã pꝛudẽtia tua.a
cte vtute in oꝛbe celebꝛaris.catholici te ↄdito⸗
rẽ antiq̃ rurſum fidei venerant᷑: atq; ſuſpiciũt.

2⁊ qð ſignũ maioꝛis głe ẽ:oẽs heretici deteſtãt᷑.

⁊ me pari ꝑſequunt᷑ odio:vt qs gladijs neqãt:
voto int᷑ſiciãt. Incolumẽ ⁊ mei memoꝛẽte xpᷣi.
dñi clemẽtia tueat᷑ dñe venerãde ⁊ beatiſſime

pap.

Ad eũdẽ de eiuſdẽ hereticoꝝ pfſidia. vto⸗
pinoꝛ de Oꝛigenianis loquit᷑:q̃ꝝ hieroſolyma

ꝑ Joannẽ ep̃in impium dogma decderat.

. „

Ebpiſtola.

Blti ptroque
m daudicãt pede: ⁊ ne fractis deʒ
ceruicibꝰ inclinant᷑ hñtes effectũ

erroꝛis pᷣſtini:cũ pᷣdicãdi eãdẽ nõ

habeãt libertatẽ. Sacti frẽs q̊ͥ cũ nra ſunt pui⸗
tate pᷣcipue ſcẽ ac venerabiles filie tue ſimplr te
ſalutãt. Frẽs tuos dñm meũ.Alipiũ ⁊ dominũ

meũ Euodiũ vt meo noie ſalutes:pᷣcoꝛ coꝛonã
tuã. Capta hierim tenet᷑ a Nabuchodonoſoꝛ:

nec Hieremie vult audire ↄſilia.qͥn potiꝰ egyp

tum deſiderat vt moꝛiat᷑ in taphnes.⁊ ibi ſerui
tute pereat ſempiterna. .
Alctenꝰð hereticis eoꝛũq; dogmatibꝰ⁊
h apologiaꝝ eoꝝ calũnias ſcripta ſunt
Niüc incipit rtus tractatus pᷣme ꝑtis pᷣnci⸗

palis:⁊ pᷣmo de Oꝛigine aieqſtio pᷣtermittit᷑ q̃
ad fidẽ ꝑtinet:⁊ ex Oꝛigenis erroꝛe deſcendit.

Bii hieronymi ad Marcellinũ ⁊ Anapſy
chiã de oꝛigine aie catholicoꝝ atq; hereticoꝛuʒ
ſnias referentts. Epla. LII

Hminispere

ufanctis atq; omni officioꝝ cha⸗
d tritate venerandis filius Mar
cCcellino ⁊ Anapſychie Hierony
mus in xpᷣo ſalutem. Tandem

ex Africa vr̃e l̃as vnanimitatis accepi:⁊ non
me penitet impudentie: tacẽtibus vobis epi
ſtolas meas frequẽter ingeſſi:vt reſcriptũ me⸗

rerer: ⁊ vos eſſe ſoſpites nõ alijs nũciantibus:
x 3

ſed veſtro potiſſimũ ſermonẽ cognoſcerẽ. Su⸗
Paie ſtatu memini vr̃e q̃ſtiũcule:imo maxie ec⸗
cleſiaſtice qſtionis. Atxꝝ lapſa ð celo ſit vt Ny
thagoꝛas phus:oẽſq; latonici:⁊ Oꝛigenes
putaãt aia.An a ꝓpᷣa dei ſubſtantia: vt Stoyci
Manicheus ⁊ Hyſpanie bſcilliani hereſes ſu
ſpicant᷑. An in theſauro habeant᷑ dei oli ↄdite
vt qdã eccłaſtici ſtulta ꝑſuaſione ↄfidũt.Anqͥ
tidie a deo fist: mittant᷑ in coꝛꝑa:ſᷣm illud qð
in euãgelio ſcpᷣtũ ẽ᷑. Pr᷑ meus vſq; mõopat᷑:⁊
ego oꝑoꝛ.An certe ex traduce:vt Tertullianꝰ:

Apollinaris ⁊ maxia ꝑs occidẽtaliũ autumãt:
vt quõ coꝛpus ex coꝛꝑe: ſic aĩa naſcat᷑ ex aia:?
ſiłti cum bꝛutis animatibus ↄditiõe ſubſiſtant.
Suꝑ qͥ qͥ d mihi videat᷑ ĩi opuſculis 3 Ruffinũ

ſcripſiſſe me noui adüſus eũ libellũ:quẽ ſancte

memoꝛie Anaſtaſio ep̃ᷣo Romane eccleſie edi⸗

dit:in quo lubꝛica ⁊ ſubdola:imo ſtulta ↄfeſſio
ne:dum auditoꝝ ſimplicitati illudere nitit᷑ ſue

ſidei:immo ꝑfidie illuſit quos libꝛos reoꝛſctm
parentẽ vrjm hr̃e Oceanũ.oli em editi ſunt mł⸗
tis Ruffini libꝛis aduerſus calumnias rñden⸗

tes. Certe hẽs ibi viꝝ ſcem̃ ⁊ erudiiũ Auguſti⸗

nũ epᷣm:qͥ viua vt aiũt voce docere te poterit:

⁊ ſuã:imo ꝑ ſe nr̃aʒ explicare ſniaʒ: ⁊ Eʒechie⸗
lis volumẽ oli aggredi volui:a ſpõſionem cre⸗
berrimã ſtudioſis lectoꝛibꝰ reddere:ſ in ipo di
ctãdi exoꝛdio:ita aius meꝰ occidẽtaliũ puicia⸗
rũ: ⁊ maxie vꝛb Romane vaſtatõe ↄfuſus eſt:
vt iux vulgare ꝓuerbium: ꝓpꝛiũ q; ignoꝛareʒ

vocabulũ:diuq; tacui ſciẽs tpᷣs eſſe lachꝛyma⸗
rũ.oc at ãno cũ tres explicaſſem libꝛos:ſubi⸗
tus ipetus barbaroꝝ:de qͥbus tuꝰdiẽ Virgiliꝰ
Lateq; vagãtes Barchei:⁊ ſcã ſcpᷣtura de Iſ⸗
mahel ꝗ faciẽ oim fratꝝ ſuoꝝ hitabit:ſic egyp⸗
ti limitẽ:paleſtine:phenicis: Syrie pcurrit in⸗

ſtar toꝛrẽtis cũcta ſecũ trahẽs:vt vix manꝰ eo⸗

rũ miſericoꝛdia Ei potuerimus euadẽ. Qð ſi

lux inclytũ oꝛatoꝛẽ ſilẽt int᷑ arma leges: quãto
magis ſtudia ſcpᷣturaꝝ:q̃ ⁊ libꝛoꝝ multitudine
⁊ ſilẽtio:ac libꝛarioꝝ ſedulitate qðq; ꝓpꝛiũ eſt
ſecuritate ⁊ ocio dictãtiũ indigẽt: Buos itaq;

libꝛos miſi ſcẽ filie mee Fabiole:qͥꝝ exempla ſi
volueris:ab ipᷣa poteris mutuari. Pꝛo angu⸗

ſtia qpe tꝑis alios deſcribere nõ potui:qͥs cuz

legeris ⁊ veſtibula vider:facilis ↄiectura erit:
qlis ipᷣa ſit futura domꝰ.Sʒ credo in dei miſe⸗

ricoꝛdia qͥ nos audiuit i difficillimo pncipio ſu⸗
pꝛadicti oꝑis:q ipᷣe adiuuet ⁊ in penultimis P
phete ꝑtibꝰ in àbꝰ Gog ⁊ Magog bella narrã
tur: ⁊ in extremis in qͥbꝰſacratiſſimi ⁊ iexplica⸗
bilis tẽpli ediſicatio: varietas mẽſuraq; deſcri⸗

bit᷑. Scũs frat᷑ nẽ Oceanꝰcui vos cupitisomẽ
dari:tãtus ⁊ talis ẽ: ⁊ ſic eruditꝰ in lege dñi:vt

abſq; nro rogatu inſtruere vos poſſit. ⁊ nrſam
ſuꝑ cũctis qſtionibꝰſcpturaxꝝ ꝓ modulo cõis i⸗

genij explicare ſniaʒ. Incolumes vos ⁊ ꝓl xa
etate floꝛẽtes:xpᷣs ðs nr tueat᷑ opᷣs dñi ve ſcti.

Biti Auguſtini hiponiẽſis epᷣi ad Hierony

mũ ð oꝛigie aĩe vbi ſciſcitat᷑ ab illo:ſi illa ſnia ſe
quẽda ſit:qð naſcẽtibꝰſingułaie ð nouo create
infundant᷑: quũ ſit ſatiſfaciẽdũ qᷓrenti:vbi pxe⸗
rit aia reatũ:qͥ trahat᷑ i ↄdẽnatiõʒ:niſi ꝑ ſacẽ̃ᷣm
baptiſmi illi gra xpᷣiſbuenerit. Epła.LIiiI

d mnos vocaulit in ſuũ regnũ ? gliam:
rogaui: ⁊ rogo:vt h̊ qð ad te ſcribo:

ſcẽ frat᷑ lieronyme: cõſules te de his q̃ neſcio

fructuoſum eſſe nob velit.Quãqᷓ; em te multo

qᷓ; ego ſum etate maioꝛẽ:tñ etiã ipᷣe iã ſenexvyſu
lo. Sʒ ad diſcẽdũ qð opus ẽ:nulla mihi etasſe
ra videri põt.qꝛ ⁊ ſi ſenes magis decet docẽ qᷓ
diſcere:magis tñ diſcẽ qᷓ; qͥd doceãt igrare.E᷑i
hil eqͥdẽ moleſtiꝰ fero in oibꝰ ãguſtis meis:q s
patioꝛ ĩ difficilimis qᷓſtionibꝰqᷓ; in tã lõginqͥ tue

charitatis abñtiã.vt vix poſſim meas dare vł

reciꝑe lr̃as tuas ꝑ intualla nõ dieꝝ:nõ menſiũ
F aliqͥt annoꝝ:cũ ſi fieri poſſet.qͥtidie te pñtem
hr̃e vellẽ:cũ qͥ loq̃rer qͥcqͥd velleʒ. Nec ideo tũñ
nõ debui facẽ quod potui:ſi nõ potui totuʒ qd

volui. Ecce venit ad me iuuenis religioſus:ca
tholica pace frater:etate filius:honoꝛe ↄpᷣſbyt
noſter Oꝛoſius vigil ingenio: ꝑatus eloquio:

flagrans ſtudio: vtile vas in domo domini eſſe
deſiderãs: ad refellẽdas falſas ꝑnitioſaſq; do⸗

7

ctrinas:q̃ aĩios Hyſpanoꝝ multo infelicius:qᷓ;

coꝛꝑa barbaricis gladijs trucidarũt. Nam in⸗

de ad nos vſq; ad oceani littoꝛe ꝓpauit.fama

excitus: ꝙ a me poſſet de his q̃ ſcire vellet qᷣc⸗
Qd vellet audire. NMeq; nullũ cepit aduẽtus ſui

fructũ.bᷣmo ne de me multũ fame crederet.deĩ

de docui hoieʒ qð potui.qð aũt non potui:vñ

diſcere poſſet admonui:atq; vt ad te iret hoꝛta

tus ſum. Qua in re ↄſilium vel pᷣceptũ meũ cũ
libẽter ⁊ obedienter accipet:rogaui eũ: vt abs
te veniẽs ꝑ nos ad ꝓpᷣa remearet.Quã eiꝰpol⸗
licitationẽ tenẽs occaſionẽ mihi credidi a dñʒo
eẽoceſſam:qᷓ; tibi ſcriberẽ de his q̃ ꝑ te ſcire cu⸗
pio: Querebã em quẽ ad te mitterem:nec mihi

facile occurrebat idoneꝰ ⁊ fide agẽdi ⁊ alacrita
teobediẽdi ⁊ exercitatiõe ꝑegrinãdi. vbi ̊ iſtũ

iuuenẽ exꝑtꝰ ſum: eũ ipᷣm eſſe qlẽ a dño petebæz
dubitare nõ potui.Accipe igit᷑ q̃ mihi peto agpi

ri:ac diſſerẽ nõ gueris.Queſtio de aia multos

mouet:in qbꝰ⁊ me eſſe ↄfiteoꝛ. Nã qͥd ð aia fir

miſſime teneã:nõ tacebo:deinde ſubiungã:qͥd
mihi adhuc expediri veliʒ. Aia hoĩs imoꝛtalẽ
ſm quẽdã modũ ſuũ.Nõ em oimõ ſic ðs:de q̊
dictũ ẽ:qꝛ ſolus hẽat imoꝛtalitatẽ. Nam de aie

moꝛtibꝰſcã ſepᷣtura multa ↄmẽoꝛat. VUñ ẽ illul
Sine moꝛtuos ſepelire moꝛtos ſuos. Sʒ qð ita

Cra
nerend⸗
leulkwte
en poden
gtazincoꝛ
lndelerb⸗
mnetiße ye
fahfec
net Qus
ſtimonio⸗
zuabess:
begcturpt
hoibus.
quälenen
ßer coꝛpe
mutabi:
Nigov
nuhlinsn
Aioqnn
gtoeſett
diſet.
nöraliaſci
ſaseni,
Neigi
Diclet
Pvalun
ſupfuo
ſtaeno
ſubſtit
gadal
lam ole
Iſumme
ecia:mn
Noeniſt⸗
dine Tali
ſiptema
ſe,minuſ
Pertotun
glidifu
ur. Na
aeſtcnec
ior balt
Oibustota
Gincoph
cherigno
biglooile
(otpe vid
M
fitniſig:
leiefa de
hiltalef⸗
ſinul ptr
huoſimul
taſimulel
rnin

irgürgin⸗
cdadteſgt

dehidnto

Mhentennld⸗

tüßrüſegſt

Enlanhienee⸗
Wgsdenn Mig
Niirnen
Niaſtonneti⸗
Reintilignine
Annensdeyt
mödentönen

ſa iadergꝗen

yele; Nuſaß⸗
nöponenzed
uenisſelgolere
ius:bone Hon
nio:Panscogte
nndonodanntt

AsntoiinO .

„

nulo nftlanc
mudri unn⸗
Nur peli.
Ei rerlad,
ichlaininofii
imegetann
zuünmnpenn

—=2.

.
Ndteinhen

INußenninid
Ungulei th⸗
Ent Qlicſd
Uhiaecſcindo
ebsirſoret⸗
giuaennern
enitir,
nidi
ſeſidſon
igkinhin
eſtioden
r. Nide
einde ſhn L
Auboei
ßoiniſti⸗

—
—

1

=
S=

=

„

=
— —
=

1

=
—
=
—
=SS

SSE

4

—
=
Ser

*

⸗
SS =—

— S=
⏑ —
=
—
— — —
— — =r
— = Se⸗
— =Sℳ. — —
☛ = =—

Tractatus IIII

moꝛit᷑ alienata a vita dei:vt tñ ĩ natura ſua vi⸗

uere nõ oĩo deſiſtat. Ita moꝛtalis ex aliq̃ cã in⸗

uenit᷑:vt etià imoꝛtalis nõ ſine rõe dicat᷑. Mõ ẽ

em ꝑs dei aia. Si em̃ h̊ eſſet: oimõ icõmutabił

atq; incoꝛruptibił eſſet.Qð ſi eſſet:nec deſicerʒ
in deteriꝰ:nec ꝓficeret in meli: nec aliqͥd in ſe⸗
metipᷣa vel inciꝑet hr̃e qð nõ hẽbat:vel deſine

₰.

ret hr̃e qð hẽbat:qᷓ;tũ ad eiꝰipᷣiꝰaffectõnes ꝑti⸗
net.Quã vo alit᷑ ſe hẽat:nõ opꝰ ẽ extrinſecꝰ te
ſtimonio:qͥſqs ſeipᷣm adũtit:agſcit.ruſtra ãät
ðꝛ ab eis:qͥ aiaʒ dei ꝑtẽ eſſe volunt.hãc eius la
bẽ ac turpitudinẽ:quaʒ videmus in neſſimis
hoibus.hãc deniq; infirmitatẽ ⁊ egritudinem
quã ſentimus in oibus hoibus:nõ ex ipᷣa illi eẽe
ſ ex coꝛꝑe:qͥd inteſt vñ egrotet.q̃ ſi eſſet incom
mutabił:aliqͥ mõ vñ libet egrotare non poſſet.
Nã qð vere incõmutabile ⁊ icoꝛruptibile eſt:
nullius rei acceſſu ↄmutari vel coꝛrumpi põt.

Alioqͥn nõ achillea tm:ſic̃ fabule ferunt:vᷣ oĩs

caro eſſet inuulnerabilis:ſi nullus ei caſus acci
diſſet. Nõ ẽ itaq; natura incõmutabilis:q̃ aliq̊

mõ:aliq̃ cã:aliq̃ ꝑte mutabilis eſt.HDeũ aũt ne⸗

fas ẽ niſi vere ſummeq; incõmutabilẽ credere.
Hõ ẽ igit᷑ aia ꝑs dei. Incoꝛꝑeã q; eſſe aiaʒ ⁊ ſi
difficile tardioꝛibus ꝑpſuaderi põt:mihi tamen

pſuaſum eſſe fateoꝛ.Sʒ ne vbi ↄtrouerſiam vł

ſuꝑfluo faciã vel merito patiar: qm̃ cũ de re cõ

ſtat:nõ ẽ opus certare de noiĩe:ſi coꝛpus ẽ:oĩs
ſubſtãtia vel eſſentia:vel ſi qd aꝑtius nũcupat

id qð aliqͥ mõ ẽ in ſeipᷣo coꝛpus eſt aia. Item ſi
eam ſolam incoꝛpeam placet apellare naturä:

q̃ ſumme incõmutabilis:⁊ vbiq; tota ẽ:coꝛpus

rẽ:minuſq; ſit in ꝑte qᷓ; in toto:nõ ẽ coꝛpus aia

Per totum quippe coꝛpus auod animat:nõ lo⸗
cali diffuſione:vᷣ quadam vitali intentõe poꝛri
gitur. Nam ꝑ omnes eius ꝑticulas tota ſimul

adeſt:nec minoꝛ in minoꝛibus ẽ: in maioꝛibus

maioꝛ. alicui intenſius:alicubi remiſſius.⁊ in

oibus tota:⁊ in ſingulis tota ẽ. Neq; em̃ aliter

qð in coꝛꝑe etiã nõ toto ſentit:tñ tota ſentit.nã
cũ exiguo pũcto in carne viua aliqᷣd tangit᷑:q;⸗
uis locꝰille nõ ſolũ totius coꝛꝑis nõ ſit:bſᷣ vix in

coꝛpe videat᷑:aiaʒ tñ totã nõ latet. Neq; id qð

ſentit᷑:ꝑ coꝛꝑis cũcta diſcurrit. ß ibi tm ſentit᷑:

vbi fit. Vñ g ad totã mox ꝑuenit:qð nõ in toto
fit: niſi qꝛ ⁊ ibi tota ẽ vbi fit. Mec vt tota ibi ſit:
cetera deſerit. Viuũt em̃ ⁊ illa ea pñte:vbi ni⸗
hil tale factũ ẽ. Qõð ſi fieret:⁊ vtrũq; ſimłfieret
ſimul vtrũq; totã pit᷑ nõ lateret: ꝓ inde ⁊ in oi⸗
bus ſimul: ⁊ in ſingulis ꝑticulis coꝛꝑpis ſui to⸗
ta ſimul eſſe nõ poſtet: ſi ꝑ illas ita difunderet
vt videmus coꝛꝑa diffuſa ꝑ ſpatia locoꝝ mino

Fo. CXXXIX

Epiſtola LIIII

ribus ſuis ꝑtibus minoꝛa occupare: ⁊ amplio-
ribus ãplioꝛa.Quapꝛopter ſi coꝛpus aĩia eẽ di⸗
cenda ẽ:nõ ẽ certe coꝛpus: q̃le terrenũ ẽ: nec q̃⸗
le humidum:aut aereũ:aut ethereũ.Oia quio
pe talia maioꝛa ſunt in maioꝛibus locis:⁊ mio⸗
ra in mioꝛibus:⁊ nihil eoꝝ in aliq̃ ſui ꝑte totuʒ
adeſt ſ̊ vt ſunt partes locoꝝ:ita occupant᷑ par⸗

tibus coꝛpoꝝ. Vñ intelligitur anima:ſiue coꝛ⸗

pus:ſiue incoꝛpoꝛea dicenda ſit ꝓpꝛiã q;dã ha
bere naturã:oiĩbus his mũdane molis elemen-
tis excellẽtioꝛe ſubſtantie creatã:q̃ veracit᷑ non
poſſit in aliqᷓ fantaſia coꝛꝑaliũ imaginuʒ:s ꝑ
carnis ſenſus pcipiimus cogitari: mẽte inrxelli
gi: vitaq; lſentiri. Neq; h̊ ꝑinde loqr:vt te q̃ ti⸗
bi nota ſunt doceã:̊ vt aꝑiã qͥd firmiſſime tene

am:ne me q ſqᷓ; cũ ad ea venero qᷓ reͥro: nihil ðꝰ

aĩa vel ſcia vel fide tenere arbitret᷑ Certus etiã⸗
ſum aĩam nulla dei culpa: nulla dei neceſſitate
vel ſua:ſᷣ ꝓpa voluntate in pctm̃ eſſe collapſa,
nec liberari poſſe de coꝛꝑe moꝛtis huiꝰ ſue vo⸗
luntatis vᷣtute tãqᷓ; ſibi ad h̊ᷣ ſufficiente: vel ibpi
us coꝛꝑpis moꝛte.vᷣ gra dei ꝑ Jeſum xpᷣm dim
nr̃ᷣm. Mec oio eſſe animã vllãa in gne huano cuiꝛ
nõ ſit neceſſarius ad liberatõeʒ dei ⁊ hoim mez
diatoꝛ hõ Jeſus xpᷣs. Quecũq; ãt ſine gra me
diatoꝛis ⁊ ſacro eius in q̃libet coꝛpoꝛis etate de
coꝛpꝑe exierit:⁊ in penam futuram.⁊ vltimo iu
dicio recepturam coꝛpus ad penam. Si autem

poſt gñatõʒ hũanã:que facta ẽ ex Adam:rege

neret᷑ in xpo ad eius ꝑtinẽs ſocietatẽ: ⁊ requiẽ
poſt moꝛtẽ coꝛꝑis habiturã: ⁊ coꝛpꝰad gloꝛia,

recepturã. Hec ſunt qᷓ de aia firmiſſime teneo.
ẽ aĩa:qm tale aliqͥd ipᷣa nõ eſt. Moꝛro ſi copus
nõ ẽ:niſi qð ꝑ loci ſpatiũ aliã lõgitudine latitu
dine ⁊ alitudine ita ſiſti᷑ vel mouet᷑:vt maioꝛe
ſui ꝑte maioꝛẽ locũ occupet:⁊ bꝛeuioꝛe bꝛeuio⸗

nüc accipe obſecro qͥd reqͥrã: ⁊ noli me ſꝑynere:
ſite nõ ſꝑnat qͥ ꝓ nob dignatus ẽ ſꝑni.QAuero
vbi aia zxerit reatum: quo retrahat᷑ in ↄdẽna⸗
tionẽ:etiam infantibus moꝛte pᷣuẽtis:ſi ei per

fac rm:qͥ etiã ꝑuuli baptizant᷑:xpᷣi gra ñ ſubue

nerit. Nõ em̃ es ex illis quimõ noua qdam gar
rire ceperũt: dicẽtes nullũ reatũ ex Adam eſſe

ſape ſi ſcirẽ imo niſi te id nõ ſaꝑe ſcirẽ: neãq; h
abs te qrerẽ:aut qrẽdũ putarẽ᷑.ſᷣ qꝛ tenemus

—

hac re ſniaʒ tuã ↄcinnentẽ catholice fundatiſſi⸗
me ſidei.qꝛ ⁊ Jouiniani vaniloqa redarguens
agdhibuiſti teſtimoniũ ex libꝛo Job. Nẽo mun⸗

dus in ↄſpectu tuo:nec infans cuius ẽ diei vni

us vita ſupꝑ terrã: deide adiunxiſti: tenemurq;
rei in ſiłitudinẽ pᷣuaricatõis Ade: ⁊ liber tuus
in Jonã ꝓphᷣaʒ ſat hec inſignit᷑: dilucideq; de
clarat: vbi ieiunare ꝑuulos ꝓpt ipᷣm oꝛiginale
pctm: merito coactos eſſe dixiſti nõ incõuenie

k —s

ter abs te qᷓro:hũc reatũ aĩa vbi õxit vñ oꝑteat
eã etiã in illa etate ꝑ ſacrᷣm xpᷣiane gr̃e hberari.
Ego quidem añ aliquot annos:cũ libꝛos qſda
ſcriberẽ de libero arbitrio:qͥ in multoꝝ manus
exierũt:⁊ habent᷑ a plurimis quattuoꝛ c

Sars

nes de aie incarnatõne. Atꝝ exilla vna q̃ mo

hoi data eſt cetere ppagent᷑.An ſinguł qͥbuſq;
noue etiã mõ fiãt. An alicubi iã exñtes: vłmit⸗
tant᷑ diuinitꝰ:vł ſpõte labant᷑ in coꝛꝑpa:ita pu⸗
taui eſſe tractãdas: vt q̃libet eaꝝ vera eſſet nõ
impediret intentõeʒ meã: qꝛ tũc adſus eos qᷓ;
tis poterã viribus agebã: qͥ nauram mali ſuo
pᷣncipio pᷣditã aduſus deũ conant᷑ inducere.i.
3 Manicheos. E de pᷣſcillianiſtis adhuc ni⸗
hil audieram: qͥ nõ multũ ab iſtis diſſilłes blaſ⸗

phemias fabulant᷑. Ideo qͥntã opinionẽ nõ ad

didi: quaʒ in tua epła inter ceteras ↄmẽoꝛaſti:
ne aliquã pᷣterires: vbi de hac q̃ſtione interro⸗
gãti reſcpᷣſiſti religioſe mẽoꝛie viro:nobiſq; in
xp̃i charitate ꝗtiſſimo Marcellino:ꝙ aia non
ſit ꝑs dei. Pꝛimo qꝛ nõ de incarnatõe eius ſᷣ ð
natura qrit᷑:cũ h̊ q̃rit᷑.DOeinde qꝛ h̊ h̊ ſentiũt il⸗
li 7 q̊s agebã:⁊ id maxie agebã:vt creatoꝛis in
culpabilẽ inuiolabilẽq; naturam a creature vi

tijs ⁊ labe ſecernerẽ: cũ illi a ſubſtãtia mali: cui

ꝓpꝛiũ pᷣncipiũ:pᷣucipeſq; tribuũt ipᷣm boni dei

ſubſtãtiã ex ꝑte q̃ capta eſt coꝛruptam ⁊ oppꝛeſ

ſam ad peccãdi neceſſitatẽ ꝑductã eſſe ↄtẽdũt.
Hoc itaq; excepto heretice opinioniſerroꝛe ex
qttuoꝛ reliq̃s opinionibus:q̃nã ſit eligenda ſci
re deſidero.Quecũq; em eligẽda ẽ:abſit vt im
pugnet hãc ſidẽ:de q̃ certi ſumus: oi aie etiã ꝑ⸗
uuli infantis neceſſariã eſſe liveratiõeʒ ex obli⸗
gatõe pcti: eãq; nullã eſſe niſi ꝑ Jeſum xpᷣm:⁊
hũc crucinxũ. NPꝛoinde ne lõgũ faciamus:hoc
certe ſentis:ꝙ ſingulas aias ſingulis naſcẽtibꝰ
etiã mõ ðs faciat.Cui ſnie ne obijciat᷑ q omẽs
creaturas ſexto die ↄfirmauerit ðᷣs:⁊ ſeptio re⸗
qeuerit adhibes teſtioniũ ex euãgelio. Pr̃ me
us vſq; nũc oꝑat᷑:⁊ ego opoꝛ.Sic ei ad ar
cellinũ ſcpᷣſiſti:in qᷓ epła etiãà mei ↄmẽoꝛationeʒ
beniuolęẽtiſſime facere dignatꝰ es:qð h̊ me ha⸗
beret in Africa:qͥ ei iſaʒ facilius explicare poſ
ſem ſniaʒ.qð ſi potuiſſem:ñ ille hͥ abs te tã lõge
poſito inquireret:ſi tñ id tibi ex Africa ſ- cripſit
Naã qñ ſcpᷣſerit neſcio:ti ſcio ꝙ de h̊ bñ cogno
uerit cũctatõeʒ meã.vñ me incõſulto facere vo
luit.Quanqᷓ; ſi ↄſulerer etiã magis hoꝛtarer:⁊

gras agerẽ:ꝙ nobis ↄferre omidus poſſet:niſi

tu bꝛeuiter reſcribere qᷓ; rñdere maluiſſes. Cre
do ne ſuꝑfluo laboꝛares vbi ego eſſem:quẽ pu
ꝛabas id optie ſcire qð ille q̃ſierat.ecce volo vt
illa ſnia etiã mea ſit:ſᷣ nõdũ eſſe ↄfirmo. Miſi⸗
ſti ad me diſcipulos: vt ea doceà:q̃ nõdum ipᷣe
didici. Doce g̊ qð doceam.nã vt doceã multi a
me flagitãt:eiſq; me ſicut aliamulta ⁊ q̊ ignoꝛa
re ↄfiteoꝛ. Et foꝛtaſſe q;uis in os meũ verecun
dent᷑: tñ apud ſe dicũt.Tu es mgr in Iſrael:⁊
hec ignoꝛas:Oð qͥdẽ dñs ei dixit:qͥ erat vnus
illoꝝ:qͥs delectabat vocari rabbi. vñ etiam ad
veꝝ mgr̃m nocte venerat:qꝛ foꝛtaſſis erubeſce

bat diſcere:qͥ docere ↄſueuerat.me aũt potius
mgrm audire:qᷓ; velut magiſtrum delectat au⸗
diri. Recolo em qͥd dixerit eis:qͥs pᷣ ceteris ele
git. Nos aũt inqͥt nolite vocari ab hoibus rab
bi. AUnus em eſt męr veſter xpᷣs Jeſus. Neca⸗
lius docuit Moyſen ꝑ Jethꝛo:nec alius Coꝛ⸗
neliũ etiã ꝑ pᷣoꝛẽ Netꝝ: nec alius Petꝝ etiã ꝑ
poſterioꝛẽ NPaulũ.A qͥcũq; veꝝ ðꝛ.illo donan
te ðꝛ. Qui eſt ipᷣa veritas. Quid ſi ideo adhuc
iſta neſcimus? ⁊ ea neq; oꝛando:neq; legendo:
neq; cogitando ⁊ ratiocinando inuenire potui
mus:vt ꝓbemus nõ ſolũ indoctos qᷓ;ta chari⸗
tate doceamus: veꝝ a doctis etiã qᷓ;ia humili⸗
tate diſcamus: Soce g̊ qſo quod doceaʒ:doce
qð teneã:⁊ dic mihi:ſi aĩie ſigillatim in ſingulis
naſcentibus fiunt vbi in ꝑuulis peccẽt: vt indi
geant in ſacr̃o xpᷣi remiſſione peccati peccãtes
in Adam:ex quo caro ẽ ꝓpagata petcati.Aut
ſi nõ peccãt:ꝗᷓ iuſticia creatoꝛis ita pctõ obligã⸗
tur alieno: cũ exinde ꝓpagatis mẽbꝛis moꝛta⸗
libus inſerunt᷑:vt eas niſi ꝑ eccłaʒ ſubuẽtũ fue
rit:dãnatio ↄſequat᷑.cũ in eaꝝ ptãte non ſit:vt
eis poſſit baptiſmi gra ſubueniri.Tot igit᷑ aia⸗
rũ milia:q̃ in moꝛtibus ꝑpuuloꝝ ſine indulgẽtia

xbiani ſacramenti de coꝛꝑibus exeunt:q̃ equi⸗

tate damnant᷑:ſi ndue create nullo ſuo pᷣceden⸗
te peccato:ſᷣ voluntate creatoꝛis ſingule ſingu
lis naſcentibus adheſerunt.qͥbus eas animan
dis ille creauit ⁊ dedit:qui vtiq; nouerat:ꝙ v⸗
naqueq; eaꝝ nulla ſua culpa ſine baptiſmo xpᷣi
de coꝛꝑe fuerat exitura? Qm igit᷑ neq; de deo
poſſumus dicere:ꝙ vel cogat aias peccatrices
fieri vel puniat innocẽtes:neq; negare fas nobᷣ
ẽ eas q̃ ſine xpᷣi ſacro de coꝛpʒibus exierint etiã
puuloꝝ nõ niſi in damnatõneʒ trahi.Obſecro
te quõ hec opiniodefendit᷑:q̃ credunt᷑ aie non
ex illa vna pᷣmi hoiĩs fieri oẽs:ſᷣ ſicut illa vna v⸗
ni:ita ſingulis ſingłe.Ea vero que dicunt᷑ alia
3 hãc opinionem facile me puto poſſe refellere
ſicuti eſt illud qͥ eã ſibi qͥdã vident᷑ vꝛgere:quõ
ↄſumauerit deus oĩia opa ſua ſexto die:⁊ ſepti⸗
mo redeuerit:ſi nouas adhuc aias creat. Qui⸗
bus ſi dixerimus: ꝙ ex euãgelio in ſupꝛadicta
epła poſuiſti. Rr̃ meus vſq; mõ oꝑat᷑. Rñdẽt
oꝑat᷑.oictũ eſt inſtitutas adminiſtrãdo:nõ no⸗
uas inſtituẽdo naturas.ne ſcbᷣture geneſeos ʒ
dicat᷑: vbi aꝑtiſſime legitur ↄſumaſſe deuʒ oia
opa ſua. Na ꝙ cũ ſcriptum eſt reqᷣeuiſſe:vtiq;
a creãdis nouis creaturis intelligendũ eſt:non

a gubernandis:quia tunc ea que nõ erat fecit:
a quibus faciendis requieuit.quia cõſumaue⸗

rat oĩa:que anqᷓ; eſſent vidit eſſe faciẽda:vt de
inceps nõ ea que nõ erant: ſᷣ ex his ꝗᷓ iam erant
crearet:⁊ faceret qͥcqͥd faceret. Ita vtrũq; veꝝ

eẽ mõſtrat᷑:⁊ qð dictũ ẽ reqͥeuit ab oꝑibꝰ ſuis:

qð dictum ẽ vſq; nũc oꝑat᷑:qm Geneſi non

Cr

otenig

gedaknn

faleßer

jeoliäſit

lerefacil
umncreal
gasolie
gioliake

Hullen

nulloaiu
liſeqn

qoerit
fonteiarn
ſugspar
litertrat
arneis
glas in
leredꝛ
fecerathe
gniinamr

feitmott

cuodere
Weratin
Vgoder
duchas

obeoq
ſuis:ne
nitnas
iqo⸗
moꝛitun
(agta:yel
feckelliu
bustpali
lüortus:
inatiſtin
ſſentfren
Henffn
laladidicea
Chli.xſinn
Aadmont
nesbii

hoͤfgcid

syocbo
tibusgeſt
Matriſe
quäfeche
lainnatnn
cg:qjtiq;
usptine

velbꝛeuin
Mita öſin

Mtatpalio
Aboßtor

Fo. CcLxl
Tractatus IIII Epiſtola IIIII

neihn
Nenn põt euãgeliũ eſſe ↄriũ. Aeꝝ his q̊ᷣh iõ dicũt ne ni ↄſonare: Id etiã qð aiũt:oẽ qð in tẽꝑe cepit
ihienh credat᷑ mõ ðs:ſic illã vnã: nouas aias q̃ñ erãt: eſſe:imoꝛtale eſſe nõ poſſe:qꝛ oia oꝛta occidunt
8 a facẽ: ex illa vna qi erat: eas creare:vel ex fö. ⁊ aucta ſeneſcũt:vt eo mõ credi cogãt aim hũa
wirizt te aliqͥ ſiue theſauro qdã quẽ tũc fecit:eas mit⸗ nũ:ideo eſſe imoꝛtale:qð añ oĩa tꝑa ſit creatus
le⸗ . tere facile rñdet᷑:etiã illis ſex diebus multa de⸗ nõ mouet ſidẽ nr̃aʒ. VUt em alia taceã cepit eſſe
lendd um creaſſe ex his naturis q̃s iã creauerat.ſiẽ ex in tꝑeĩmoꝛtalitatis carnis xpᷣi:q m̃ iã nõ moꝛi⸗
wüſik aqs alites ⁊ piſces.ex terra ãt arboꝛes:fenum: tur:⁊ moꝛs ei vltra nõ dñabit᷑. Illud vo qð in
one du aialia. qð ea q̃ nõ erãt tũc fecerit manifeſtũ ẽᷣ. libꝛo aduſus Ruffinũ poſuiſti qſdam huic ſnie
“ Valn Mulla em̃ erat auis:nullus piſcis:nulla arboꝛ: calũniari. qð deũ dare aias adulterinis ↄcepti
e Atpol nullũ aial. ⁊ bñ intelligit᷑ ab his creatis requie bus videat᷑ indignũ. Vñ conant᷑ aſtruere meri
eguch⸗ uiſſe q̃ nõ erãt: ⁊ creata ſunt.i.ceſſaſſe ne vltra tis geſte añ carnẽ vite aĩias qſi ad ergaſcula hu
alauhmn⸗ q̃ nõ erãt crearent᷑. Sʒ nũc qð ðꝛ aias neſcio:q iuſcemõi iux poſſe ꝑduci.Nõ me mouet multa
W fonte iam exiſtentes mittere:nec de ſe ipᷣo tãq cogitãtẽ qͥbꝰhec poſſit calũnia refutari.⁊ ꝙ ipe
Armnſpnls ſuas particulas irroꝛare:nec de vna illa oꝛigia rũdiſti nõ eſſe vitiũ ſemẽtis in tritico: qð furto
ispetinſin liter trahere:nec ꝓ delictis añ carnem ↄmiſſis: ðꝛ eſſe ſublatũ.Sʒ in eo qͥ frumẽta furatꝰẽ:nec
eherrnipatits carneis vinculis compedire:ſᷣ nouas creare ſin iccirco terrã nõ debuiſſe gremio ſuo ſeia ↄfoue
SaupeteniA gulas ſingulis ſuam cuiq; naſcenti:nõ aliqͥd fa re:qꝛ ſatoꝛ imũda ꝓijceret ea manu:elegantiſſi
ſtapaddtei cere ðꝛ:quod añ non fecerit. Jam em̃ ſexto die ma ſititudo ẽ.Quã ⁊ añqᷓ; legerem nulla mihi
tonnihtöfttn fecerat hoĩeʒ ad imaginem ſuam: qð vtiq; ᷣm obiectio iſta de adulterinis fetibus in hac q̃ſti⸗
clyzſubniiif⸗ animam rõnalem feciſſe intelligit᷑. Hoc ⁊ nunc one faciebat ãguſtias gñalit᷑ intuẽti multa bõa
pritenonſtn facit: nõ inſtituẽdo qð nõ erat: ſᷣ multiplicäado deum facere.etiã de nr̃is malis nr̃iſq; peccatis
ni Totßgi⸗ quod erat. Vñ ⁊ illud verum eſt: ꝙ a rebus q Aialis ãt cniuſcũq; creatio habeat piũ pꝛuden
ſinemnallein nõ erãt inſtituẽdis redeuit:⁊ ̊ͥ veꝝ ẽ᷑: ꝙ nõ ſo⸗ tẽq; ↄſideratoꝛẽ ineffahilẽ laudẽ creatoꝛi exci-
ns exeunkei lũ gubernãdo qᷓ fecit:veꝝ etiã aliud:nõ qð nõ⸗ tat:qᷓ;to magis creatio nõ cuiuſlibet aialis: ſed
nuloſvozett⸗ dũ: 5 qð iã creauerat numeroſus creando vſ hois?: Si ãt cq creãdi qrit᷑ nulla citius melius
isſngleſte nũc oꝑat᷑. ANel ſic igit᷑ vel alio mõ qͥlibet exim rũñdet᷑: niſi qꝛ ois creatura dei ẽ bona:⁊ qͥd dig
cprsenninn ab eo qð nob obijcit᷑ de requie dei ab operibus nius:qᷓ; vt bõa faciat bonus ðᷣs:q̃ nẽo põt facẽ
nquen,⸗ ſuis: ne ꝓpterea nõ credamus nũc vſq; fi eri a⸗ miſi s: lec ⁊ alia q̃ poſſum ſiẽ poſſuʒ:dico ad
ſnebtinn nimas nouas: non exilla vna: ſicut illã vnam uerſus eos qͥ hãc opinionẽ:q credunt᷑ aie: ſicil
ſigtn in Nã qð ðꝛ quare facit animas eis qͥs nouit cito la vna ſingularis fieri labefactare conant. Sʒ
aisgeunie, moꝛituros: poſſumus rñdere parẽtum hic pec cũ ad penas vẽtũ ẽ ꝑuuloꝝ magnis mihi crede
Ntmiatd cata:vel ↄuinci:vel flagellari:poſſumus etiim coartoꝛ ãguſths:nec qͥd rñdeã ꝓꝛſus inuenio⸗
. dnc recte illius moderatõi relinq̃re:quẽ ſcimus oi⸗ MHõ ſolũ eas penas dico qs hʒ poſt hãc vitã il⸗
i Men bus tꝑalit᷑ trãſeũtibus rebus:vbi ſunt etiã aia la damnatio & neceſſe eſt trahant᷑:ſi de coꝛpoꝛe
va htn liũ oꝛtus:⁊ obitus curſum oꝛnatiſſimũ atq; oꝛ: exierint ſine xpᷣiane gre ſacro:ſᷣ eas ipas que in
ſainſün dinatiſſimuʒ dare: nos iſta ſentire nõ poſſe:ã hac vita dolentibus nobis verſantur ante ocu
fſarlunni ſi ſentiremus delectatõe ineffabili mulceremur los:quas enũerare ſi velim pᷣus tempus q; exẽ
cenlin MHõ em fruſtra ꝑ ꝓphaʒ: qͥ hec diuinitus inſpi pla deficient. Langueſcunt egritudinibus:toꝛ
noeſeriir rata didicerat:dictũ ẽ de ðo qͥ ꝓfert nũeroſe ſe quent᷑ doloꝛibus:fame ⁊ ſiti cruciant᷑:debilita
Ual unn culũ. vñ muſica.i.ſcia ſenſus ve bñ modulandi tur mẽbꝛis:puant᷑ ſenſibus:vexant᷑ ab immũ⸗
lnone ſp ad admonitiõez magne rei etiã moꝛtalibus röõ⸗ dis ſpiritibus. Demõſtrãdũ ẽ itaq; quõ iſta ſi⸗
iugi dl⸗ nales hñtibus aias dei largitateↄceſſa ẽ. Uñ ſi ne vlla ſua mala cã iuſte patiant᷑.Non em dici
Gothutie hõ faciẽdi artifex carminis:nouit qᷓs bus mo fasẽ: aut iſta ignoꝛante deo fieri:aut eũ nõ poſ
icgt ras vocibus tribuat:vt illud qð canit᷑ decedẽ⸗ ſe refiſtere facietibus:aut iniuſte iſta vel facere
ninifridgtoe tibus ac ſuccedentibus ſonis pulcherrime cur vel ꝑmittere. Nũquid nam ſicut illa aialia irro
ſur euſhi, rat ⁊ trãſeat: q;to magis deus cuius ſapia per nabllia recte dicimus in vſus dari naturis ex⸗
inuſeden quã fecit oĩa lõge oibus artibꝰ p̃ᷣferenda ẽ:nul⸗ cellẽtioꝛibus:⁊ ſi vitioſis ſiẽ aꝑtiſſime in euan⸗
tjeienſeng la in naturis naſcẽtibus ⁊ occidẽtibus tꝑm ſpa gelio videmus:poꝛcos ad vſum deſideratũ c0
tiignlichin cia:q̃ tãqᷓ; ſyllabe ac vba ad ꝑticulas ſeculi hu ceſſos eẽ demoni :hec ⁊ ð hoie recte poſſum⸗
neſöfi ius ꝑtinẽt in h labẽtiũ reꝝ taq; mirabili cãtico dicẽ: Aial ẽ em:ſ rõnale:⁊ ſi moꝛtale. Aia ẽ rõ
luiinn⸗ vel bꝛeuius:vel ꝓductius qᷓ; modulatio pᷣcog⸗ nalis in illis mẽbꝛis:q tatis afflictõibus penas
cſeſnilen⸗ nita ⁊ pᷣfinita depoſcit pᷣterire ꝑmittit? Hoc cũ luit. Deus bonus eſt: deus iuſtus ẽ: deus ops
hisi inn etiã de arboꝛis ſolio dixeri:⁊ de nroꝝ nũero ca eſt. hoc dubitare oĩo dementis eſt. Tantoꝛ er⸗
Zumin. pilloꝝ:qᷓ;to magis de hois oꝛtua occaſu:cuius go maloꝛum que fiunt in paruulis: cauſa iuſta
itper vita tpalis bꝛeuius ꝓductius ve nõ tẽdit᷑:qᷓ; ds dicat᷑. Nempe cum maioꝛes iſta patiant᷑: ſole⸗
gitohi diſpoſitoꝛ tẽpoꝝ nouit vnũſitatis moderami⸗ mus dicere. Aut ſicut in Job merita examina⸗

Pars

ri:aut ſiẽ in herode pctã puniri.⁊ de qͥbuſdaʒ
exẽplis q̃ ðs maniteſta eſſe voluit:alia q̃ obſcu⸗
ra ſunt: hoĩeʒ niectare ↄcedit᷑. ᷣ pi̊ in maioꝛlbꝰ.
De ꝑuulł ãt qͥd rñdeã ediſſere:ſi penis tãt nila
in eis ſunt puniẽda pctã. Nã vtiq; nulla ẽ in il

lis etatibꝰ examinãda iuſticia.De igenioꝝ vo

diüſitate qͥd dicam: Que qͥdẽ in ꝑuulis latet:ſᷣ

ab ipᷣis exoꝛdijs naturalibus ductũ aparet in

grãdibus.q̃ꝝ nõnulli tã tardi ⁊ obliuioſi ſunt:

vt ne pᷣma qᷣdẽ diſcere lr̃aꝝ elemẽta potuerint.
Quidã vo tãte ſunt fatuitatis:vt nõ multuʒ a

pctõꝛibꝰ differãt.qͥs M Zvnes vulgo vocãt.
Rñdet᷑ foꝛtaſſe coꝛꝑa h̊ faciũt.ſᷣ nũqͥd ſᷣm hãc
ſniaʒ:quã defendi voluimus:aia ſibi coꝛpꝰ ele
git: ⁊ in eligẽdo cũ falleret᷑:errauit:Aut cuʒ in
coꝛpus cogeret᷑ intrare neceſſitate naſcẽdi alia
coꝛꝑa pᷣoccupãtibus aiaꝝ turbis npᷣa aliud nõ

inuenit: Et ſiẽ in ſpectaculo aliqͥ locũ ita carnẽ
nõ quã voluit:ſᷣ quã maluit occupauite Nun⸗
q̃d h̊ ⁊ talia poſſumus dicere:vel ſentire debe⸗
mus:Goce igit᷑ qͥd ſentire:qͥd dicere debeamꝰ
vt ↄſtet nobis rõ nouaruʒ animarum ſingulis
coꝛꝑibus ſigillatimq; factaꝝ.Ego qͥdẽ nõ ð in

genijs: ᷣ ſaltem de penis paruuloꝛum quas in
hac vita patiunt᷑: dixi aliquid in libꝛis illis de

libero arbitrio:ꝙ q̃le ſit: ⁊ cur mihi in iſta quã
habemus in manibus qſtione nõ ſufficiat:inti⸗
mabo:⁊a eum ipᷣm de tertio libꝛo locum excerp⸗

tũ his lr̃is inſeram. Nam ita ſe hʒ. De cruciati

bus aũt coꝛpis qbus affligunt᷑ paruuli:quoꝝxꝝ
ꝑ etatem nulla peccata ſunt:ſi anime qbus ani

imnant᷑ nõ pᷣus qᷓ; ipi homines eſſe ceperũt:ma⸗

ioꝛ qᷓrela ⁊ quaſi miſericoꝛs depꝛomi ſolet cum
ðꝛ qͥd mali fecerũt:vt iſta paterent᷑:Quaſi poſ
ſit eſſe iunocẽtie meritum añqᷓ; qᷣſqᷓ; nocere ali⸗
q̃d poſſit. Cum aũt boni aliqᷣd oꝑpat᷑ ðs:in emẽ

datõe maioꝝ cũ paruuloꝝ ſuoꝝ:qᷣ eis cari ſunt
doloꝛibus ac moꝛtibus flagellant᷑:cur iſta non

fiant:qñ cum tranſierint ꝓ nõ factis erũt:in qͥ

bus facta ſunt: NPꝛopter quos autẽ facta ſunt:
aut melioꝛes erũt:qͥ tpalibus incõmodis emẽ⸗

dati rectius eligerit viuere.aut excuſatõneʒ in

futuri iudicij ſuplicio nõ habebũt:ſi vite huiꝰ
ãgoꝛibus ad et᷑nã vitã deſideriũ ↄuᷣtere nolue⸗
rint:Quis aũt nouit:qͥd ꝑuulus:de qͥꝝ crucia
tibus duritia maioꝝ ↄtundit᷑:aut exercetur fi⸗
des: aut miſericoꝛdia ꝓbat᷑: qͥs inquã g̊ nouit
qͥd ipᷣis in ſecreto iudicioꝝ ſuoꝝ bõe ↄpẽſatio⸗
nis reſeraet deus: Qm̃ qᷓqᷓ; nihil recte fecerit:
tñ nec peccantes aliqͥd iſta ꝑpeſſi ſunt.Nõ em
fruſtra etiã infãtes illos:qͥ cũ dñs nr̃ I=uhs xpᷣs
necãdus ab Herode q̃reret᷑: occiſi ſunt: in ho⸗
noꝛe martyꝝ receptos ↄmẽdat eccła.Hec tunc
dixi:cum hãc ipᷣaʒ de q̃ nũc agit᷑ vellẽↄmunire
ſniaʒꝝ. Sicut em paulo añ ↄmẽoꝛaui:q̃cũq; illa
rũ de aie incarnatõe q̃tuoꝛ opinionũ vera eſſet

1

inculpataʒ ſubſtãtiã creatoꝛis: ⁊ a nr̃oꝝ pctõx

ſocietate remotiſſimaʒ nitebar oñdere. Et ideo

q̃cũq; illaꝝ vitate poſſet ↄuinci ⁊ repudiari ad

curã intẽtiõis mee: quã tůc habebã:nõ ꝑtiebat

Qñqͥdẽ cũctis diligẽtioꝛi diſputatõe diſcuſſis
q̃cũq; illaꝝ recte viceret cetas:me ſecuriſſimo
fieret.qñ etiã ſᷣm om̃s id qð agebã:inuictũ pꝑſi⸗
ſtere demõſtrabã. Nũc vo vnã volo ſi poſſum
rõe recta eligere ex oibus.⁊ ꝓpterea huius ip
ſius de q̃ nũc agimus defenſionẽ:in hisq̃ öjome
moꝛaui de illo libꝛo vᷣbis meis attẽtius intuẽs
validam firmãq; nõ video.Nã velut firmamẽ
tũ eiꝰillud ẽ vt qð ibi dixi. Quis ãt nouit ꝙ ꝑ⸗
uulus de q̃ꝝ cruciatibus duritia maioꝝ ↄtũdi
tur: aut exercet᷑ fides: aut miſericoꝛdia pbat᷑.
Quis inqᷓ; ̊ nouit qͥd ipᷣis ꝑuulis in ſecreto iu
dicioꝝ ſuoꝝ boe ↄpẽſatiõis rebuet deus:Am̃
qᷓ;qᷓ; nihil recte fecerint:tñ ne peccãtes aliquid
iſta ꝑꝓpeſſi ſunt. Sʒ h̊ nõ immerito dici video ꝭ
his:qͥ vel ꝓ Rp̃i nomie ac vera religione:tale
aliqͥd etiã neſciẽtes patiunt᷑:vel ſacto RZp̃i iam
imbuti ſunt:qꝛ ſine ſocietate iã vnius mediato
ris liberari a damn atõe nõ pñt:vt poſſit eis e⸗
tiã ꝓ illis malis q̃ hͥ in diũjſis afflictiõibus ptu⸗
lerũt ↄpẽſatio illa pᷣſtari. Nũc aũt cũ iſta qſtio
nõ poſſit abſolui niſi etiã de his rñdeat᷑.q̃ poſt
Suiſſimos cruciatus ſine ſacramẽto xpᷣiane ſo⸗
cietatis expirãt:q̃ circa eos ↄpẽſatio cogitãda
eſt:qᷣbus inſuꝑ ⁊ dãnatio pᷣꝑata eſte Naʒ ⁊ de
baptiſmo ꝑuuloꝝ in eodẽ libꝛo nõ qͥdẽ ſufficiẽ⸗
ter: ſᷣ qᷓ;tũ illi oꝑi ſatis eſſe videbat᷑ vtrũq; rũñ̃⸗

di: ꝙ etiã neſciẽtibus ⁊ fidẽ ſuaʒ nõdũ hñtibus

ꝓdeſt:nõ tñ de dãnatõe eoꝝ ꝑuuloꝝx qͥ ſine illo
ex hac vita emigrãt:tũc aliqͥd dicẽduʒ putaui:
qꝛ nõ qð nũc agit᷑ agebat᷑:ſᷣ vt omittamus⁊ cõ
temnamus ea que bꝛeui tꝑe patiunt᷑: nec tranſ
acta reuocant᷑.Nũqͥd ſiłr ↄtemnere poſſumus
ꝑ vnum hoĩeʒ moꝛs:⁊ ꝑ vnum hoiem reſur
rectio moꝛtuoꝝ: Sic̃ em̃ in Adã oms moꝛiunt
ſic ⁊ in Ep̃o oẽs viuificabunt᷑. NPer hãc ei apłi
cã doctrinã diuinã clarãq; ſniaʒ ſatis euidẽter
elucet:neminẽ ire in moꝛtẽ:niſi ꝑ Adã:neminẽ
ire in vitã eternã:niſiꝑ Rpᷣm.oc eſt qͥpe om
nes ⁊ oẽs:qꝛ ſicut om̃s homies ꝑ pᷣmam:h̊ eſt

ꝑ carnalem gñationẽ ꝑtinẽt ad Adam:ſicom29

homies ad ſcdam.i.ſpiritalẽ regñatõeʒ veniũt
qcũq; ad Rp̃m pueniũt. Ideo ̊ dictumẽ:⁊
oẽs:⁊ ibi oẽs.qꝛ ſicut oẽs qͥ moꝛiunt᷑:nõ niſi in
Adã moꝛiunt᷑:ita oms qͥ viuiſicabunt᷑: nõ niſi
in Rp̃o viuiſicabunt᷑.Ac ꝑ h̊ quiſqͥs no bᷣ dixe
rit quẽqᷓ; i reſurrectõe moꝛtuoꝝ viuificari poſ⸗
ſe:niſi m Rpᷣo tãqᷓ; peſtis cõis fidei deteſtãdus
ẽ. Itẽ qͥſquis dixerit ꝙ in xp̃o viuiſicabunt᷑ eti

am ꝑuuli:q ſine ſacramẽti eius participatiõe ðᷣ
vita exeũt:h̊ ꝓfecto ⁊ apoſtolicã pᷣdicatõneʒ

venit:⁊ totam ↄdemnat eccleſiam:vbi pꝛopte⸗

Ga⸗

fencbap
ſedupot
dinatoen
noeshoi
hopuuioe
Jouinian
ſeparlos
niſi e⸗
yalnoles
lurdanatea
ſinouefiüt
lgetatepe
goi vide
inpuvlo⸗
ſenäßn
dei: vipe
ruptioni⸗
animano⸗
ſſtſacann
fük:qili
ſolacio⸗
nerinn
Meusr
lemühin
nunl
locutu
Monun
bonafe
joe. E
eqin
fütinteſ
fautibus
ggere vel
lſſunt. N
weopide
füitnnectne
labaptiſen
Uhhälbäye
ltereoste
etvose.
naleegerd
nuocorge
Gneyſteſi
ſuschree
Gofant
Poulisan
Cltrerei.
Getiod;
gaco
dienativi
aammenß
doptizri
G
didunfin

1anicpos
Vnchudingg
chirohin
Maldedſante
emeſeoncſnd
irmnin,
WWE
Merhlitsh
nenheine
pmiutlli
Uyfmme
Wünoltne
amigrei
ſanrndaze⸗
uulisinſegari
ckuerdens
Peccätegnigt

modicſit,
mreligionen

Alſacko Fiin
Amiusneiir
nleytpoſtcht
lfficnöbbosgn

doi liifii⸗
ncehi nigii
ſunznitübitdes

punlopiſte.

Coicituzpln
Nomitramust.
iunknertt
enncrepoſiun
unmboientein
i inm
muin
ſo Minennt

—
—
———
—
ð
— —.
— =
=
=
—
—

Tractatus IIII

rea cũ baptiʒãdis ꝑuulis feſtinat᷑ ⁊ currit᷑:qꝛſi

ne dubio credit᷑ alit᷑ eos in xpᷣo viuiſicari oĩio ñ
poſſe.qͥ ãt nõ viuiſicat᷑ in xpᷣo:reſtat vt in eadẽ
dãnatõe maneat:de q dic apłus:ꝑ vniꝰdelictũ
in oẽs hoĩes ad ↄdẽnatõeʒ:cui delicto obnoxi
os ꝑuulos naſci:⁊ oĩs credit eccła: ⁊ ie iam
Jouinianũ diſputãs:⁊ exponẽs Jonã ꝓphaʒ
ſiẽ paulo añ ↄmoꝛaui:fide veraciſſima defini⸗
uiſti. Credo ⁊ in alijs locis opuſculoꝝ tuoꝝ: q̃
vel nõ legi:vel in pñtia nõ recoꝛdoꝛ.Huius igi
tur dãnatõis in puulos cãz reòro:qꝛ neq; aiaꝝ
ſi noue fiũt ſingulis ſingule:vide eſſe vllũ in il⸗
la etate pctm:neca deo danari aliquam credo:
quã videt nullũ hr̃e pctm̃. An foꝛte dicẽdũ eſt
in puulo carnẽ ſolã eſſe pcti: Nouã vo illi aiaʒ
fieri:q̃ ᷣm dei pᷣcepta viuente:in adiutoꝛio gr̃e
dei:⁊ ipᷣe carni edomite ac ſubiecte poſſit incoꝛ
ruptionis meritum ↄꝑari.Sʒ quia in paruulo

anima nõdum id agere poteſt: niſi Rp̃i acceſſe

rit ſacramẽtum:ꝑ hãc gratiam carni eius acqͥ⸗
rit᷑: qð illius moꝛibus nõdũ potuit. Si ãt ſine
illo ſacro aia ꝑuuli exierit:ipᷣa qͥdem in erna vi
ta erit: vñ eã nullum pctm potuit ſeꝑare.Caro
vo eius nõ reſurget in xpᷣo:nõ ꝑcepto añ moꝛ⸗
tem illius ſacro. Hãc opinionem nũqᷓ; audiui:
nunqᷓ; legi:ſᷣ plane audiui ⁊ credidi: ꝓpter qð

locutus ſum: ⁊ quia veniet hoꝛa qñ oẽs qui in
monumẽtis ſunt:audiẽt vocẽ eius:⁊ pcedẽt q̃̊

bona fecerũt in reſurrectionem vite. IJpa eſt ð
q̃ ðꝛ.Et ꝑ vnũ hoĩeʒ reſurrectio moꝛtuoꝝ:ipᷣa

ẽq̃ in Epo oẽs viuiſicabunt᷑. Quiãt male ege⸗
rũt in reſurrectõeʒ iudicij. Quid h q deillis in⸗
fantibus intelligẽdum eſt:qui pꝛius qᷓ; poſſent

agere vel bñ vel male ſine baptiſmo coꝛꝑe exu⸗

ti ſunt. Nihil h̊ de talibus dictum eſt. Sʒ ſi ca⸗

ro eoꝝ ideo nõ reſurget:qꝛ nec boni aliqd fece⸗
rũt:nec mali:nec illoꝝ reſurrectura eſt:qͥ ꝑcep⸗

ta baptiſmi gr̃a in illa etate defuncti ſunt: in qᷓ
nihil bñ vel male agere potuerunt. Si autẽ illi

inter eos reſurgent.i.inter eos qui bñ egerunt
int᷑ quos ⁊ illi reſurrecturi ſunt:niſi int᷑ eos qui
male egerũt:ne aliquas humanas aias creda⸗
mus coꝛꝑa ſua nõ recepturas:ſiue in reſurrecti
onẽ vite:ſiue in reſurrectiõeʒ iudicij. Que ſnia
pus qᷓ; refellat᷑ ipᷣa nouitate iã diſplicet.Deide
qs ferat:ſi credãt ſe illi qͥ ad baptiſmũ cum ſuis
puulis currũt: ppt᷑ carnem eoꝝ:non ꝓpt᷑ aias
currere: Beatus qͥdem Cypᷣanus nõ aliqð de⸗
cretũ ↄdẽs nouum:ſᷣ eccłe fidem firmiſſimã ſer⸗
uãs ad coꝛrigẽduzʒ eos qui putabãt aut octauũ
diẽ natiuitatis nõ eſſe puulum baptiʒãduʒ:nõ
carnem fſ aiaʒ dixit eſſe ꝑdẽdã. ⁊ mox natũ rite
baptizari poſſe:cum ſuis qͥbuſdam epᷣis cẽſuit
Sʒ 3 Cypᷣani aliquam opinionem: vbi qð vi⸗

dẽdum fuit:foꝛtaſſe nõ vidit.ſentiat quiſq; qð

libet tm ↄ apoſtolicam manifeſtiſſimam fidem

Epiſtola LIIII

nẽo ſentiat:qui ex vnius delicto omnes hoies
in ↄdemnatõeʒ duci pᷣdicat.ex quaↄdemnatio
ne nõ liberat niſi gra dei ꝑ Ihm vxpᷣm dũm no⸗
ſtrum. In qͥ vno oẽs viuificant᷑:quicũ q; viui⸗
ficant᷑. ꝗ eccłe ſue fundatiſſimũ moꝛẽ:nẽo ſenti
at vbi ad baptiſmũ ſi ꝓpter ſola ꝑuuloꝝ coꝛꝑa
curretur:baptizãdi afferent᷑ ⁊ moꝛtui. Que cũ
ita ſint.querẽda cauſa eſt atq; reddẽda: quare
damnentur anime:que noue creantur ſingulis
q̃buſq; naſcẽtibus:ſi pᷣter Ep̃i ſacrᷣin paruuli
moꝛiantur. Oamnari em eas ſi ſic de coꝛꝑe exi
erint:⁊ ſancta ſcptura ⁊ ſancta teſtis eſt eccłia.
vñ ⁊ illa de aiaꝝ nouaꝝ creatõe ſnia ſi hãcfidẽ
fũdatiſſimã nõ opugnat ſit ⁊ mea:ſi opugnat
nõ ſit ⁊ tua. Nolo mihi dicat᷑ ppter hac ſniam
debere accipi qð ſcbtũ ẽ.Qui finxit ſm hois:
in ipo ⁊ qͥ finxit ſigillatim coꝛda eoꝝ. Aliquid
foꝛtiſſimum atq; inuictiſſimum requirendũ eſt
quod nos nõ cogat deum credere vllaꝝ aiaꝝ ſt
ne culpa aliq̃ dãanatoꝛẽ.Nã vel tãtumdem va⸗
let:vel plus ẽ foꝛſitã creare qᷓ; fingere.⁊ tñ ſcb⸗
tũ ẽ. Coꝛ mũdũ crea in me ðs.Necideo putari
põt aia h̊ loco optare ſe fieri bᷣus qᷓ; alid eſſet.
Siẽ &̊ iã exiſtẽs creat᷑ in nouatõe iuſticie: ſiciã
exiſtẽs fingit᷑ ↄfoꝛmatõe doctrine.nec illud qd
in Ecckaſte ſcptũ ẽ.⁊ tũc ↄuertet᷑ in terram pul

uis ſicut fuit:⁊ ſpũs reuertetur ad dñm:qui de

dit illũ: iſtã ↄfirmat ſniaʒ:quã volumus eẽ no⸗
ſtrã. Olus em h̊ ſuffragat᷑ eis:qͥ ex vna putat
oẽs eſſe aias.Mã ſicẽ ↄuertit᷑ inquiũt puluis in
terrã ſicut fuit:⁊ tñ caro ð q̃h dictũ ẽ: ad hoĩeʒ
nõ reuertit᷑:ex qͥ ꝓpagata eſt:ſᷣ ad terrã. Uñ pᷣ⸗
mus hõ factus ẽ. Sic ⁊ ſpũs ex illius vniꝰ ſpũ
ꝓpagatus:nõ tñ ad eum reuertitur: ſᷣ ad dvñim

ꝗq quo illi datus eſt. Ueꝝ qꝛ hoc teſtimoniũ ita

ꝓiſtis ſonat: vt nõ omni modo huic opinioni
quam defendi volo videat᷑ eſſe vrium: admo⸗
nẽdam tm credidi pꝛudẽtiam tuam:ne talibus
teſtimonijs ex his anguſtijs me coneris eruere
Nã lʒ nẽo faciat optaàdo: vt veꝝ ſit qd veꝝnõo
ẽ: tñ ſi fieri poſſet optarẽ: vt hec ſnia vera ellet:
ſiẽ opto.vt ſi vera eſt:abs te liquidiſſime atʒ in
uictiſſime defendat᷑. Hec ãt difficultas etiaʒ il⸗
los ſequit᷑:q iam exiſtẽtes alibi aias⁊ ab initio
diuinoꝝ opeꝝ pᷣꝑatas: a deo mitti opinant᷑ in
coꝛꝑa. Nam ⁊ ab his hoc idem querit᷑:ſi aie in
culpate obediẽter veniunt quo mittunt᷑:cur in
puulis ſi nõ baptiʒaii vitã iſtã finierint puniũ
tur. Eadẽ pꝛſus in vtraq; ſnia difficultas eſt.
Illi ſibi vident᷑ de hac facilius exire qſtione:qᷓ
aias aſſeuerãt ꝓ meritis vite pᷣoꝛis ſinglas ſin⸗
gulis coꝛpibus iplicari. Hoc em putant eſſe in
Adã: moꝛi in carne.ſ.qᷓ ꝓpagata ẽ ex Adã ſup
plicia pẽdere:a qͥ̊ reatu inquiũt gra xp̃ᷣi liberat
puſillos cũ magnis. Hoc qadẽ recte:veracit᷑:op
timeq;:qð gra Rl̃i liberat a reatu peccatoꝛum

—

4

Pars

puſillos cũ magnis.Sʒ ĩ alia ſuꝑioꝛe vita pec
care aias: ⁊ inde pᷣcipitari in carceres carneos
nõ credo:nõ acqͥ eſco:nõ ↄſentio. Pꝛio qm ne⸗
ſcio ꝑ qͥs circũitꝰ fieri id aiũt iſti vt poſt neſcio:
q;ta volumia ſeculoꝝ iteꝝ ad iſtã ſarcinã coꝛru
ptibilẽ carnis ⁊ ſuplicia pẽdẽda redeũdũ ſit q̃
opinione qͥd hoꝛribiliꝰcogitari poſſit igtro.De
inde qͥs tãdẽ iuſtꝰdefunctꝰ ẽ:de qͥ nõ ſi iſti vera
dicũt:ſolliciti eſſe debeamꝰ:ne in ſinu Abꝛahe
peccãs in flãmas illiꝰ diuitis deijciat᷑:Cur em
nõ ⁊ poſt h̊ coꝛpꝰ peccari poſſit:ſi ⁊ añ potuit⸗
Noſtrẽo lõge alið ẽ in Adaʒ peccaſſe. AVñ diẽ
apls. In qͥ om̃s peccauerũt:⁊ aliud ẽ e Adaʒ
neſcio vbi peccaſſe: ideo in Adã.i.in carnẽ:qͥ
ex Adã ꝓpagata ẽ: tãqᷓ; in carcerẽ trudi. Illaʒ

vo opinionẽ ꝙ ex vna fiãt oẽs aie:nec diſcute⸗
re volo niſi neceſſe ſii.Atq; vtinã iſta de q̃ nũc

agimus:ſi vera ẽ:ſic abs te defendat᷑: vi h̊ ne⸗

ceſſe iã nõ ſit. Quãuis ãt deſiderẽ:rogẽ:votis

ardẽtibus exoptẽ: ⁊ expectẽ: vt ꝑ te mihi dñs
huiꝰrei auferat igrãtiã: tñ ſi qð abſit mime me

ruero: patiẽtiã mihi petã a dño ðo nr̃o:in quz

ſic credimꝰ: vt aliq̃ nobᷣ nõ aꝑiri etiã a pulſ anti
bus nullo mõ adüſus eũ murmurare debeam⸗
¶Q Weminerimus ipᷣis aplis dictũ Multa hẽo
vob dicẽ:ſᷣ nõ poteſtis illa poꝛtare mõ. In his
me indigner indignũ:ne h̊ ipᷣo etiã ↄuicar indi
gnioꝛ. Pulta em alia ſiłr neſcio:q̃ cõmẽoꝛare

vel nũerare nõ poſſum ⁊ ̊ tolerabiliter igrarẽ

niſi metuere: ne aliqᷓ iſtaꝝ opinionũ 2 illud qð

firmiſſima fide retinem incautis obreꝑet mẽti
bus:ſᷣ anqᷓ; ſciã q̃ nã eaꝝ potiꝰ eligẽ da ſit:h̊ me

nõ temere ſentire ꝓſiteoꝛ eã:q̃ vera ẽ nõ adũſa⸗

ri robuſtiſſime ac fundatiſſime fidei:q̃ xpᷣi eccle
ſia:nec ꝑpuulos hoies recẽtiſſime natos a dãna
tione credit: niſi ꝑ graʒ nomis xp̃i:quã in ſuis
ſacr̃isↄmẽdauit poſſe liberaeait.
Byalogus ab incerto auctoꝛe: ex varijs ſcbᷣ
tis ⁊ epłis ſcõꝝꝑ Auguſtini atq; Hieronymi ex⸗
cerptus atq; collectꝰ. In qͥ de oꝛigine aie:⁊ vñ
culpã zxerit diſputat᷑ In cuius pᷣ fatõne diüſe
catholicoꝝ atq; hereticoꝝ de ea q̃ſtione ſentẽ⸗

tie referun. Epla.

WMWñm apud vos

. celeſtis eloquẽtia puriſſimi fontis
. lr̃aꝝ oĩim fluẽta redũdent:ac ſoli⸗
da m vticẽ ſanitas vra cũcta firmo ſtatu mẽ⸗
bꝛa ↄtineat:miroꝛ ſtupoꝛe mẽtis attonitꝰ.Cur
ſtillicidiũ inſulani riuuli dignemi haurire nito
res coꝛꝑis infirma medẽtes. Magis ꝗ̊ que de
grecoꝝ mutuaui fontibꝰ ſitiẽtibus ꝓferã: atq;
latinoꝝ latices limpidiſſimos ad vri coꝛdis ſe⸗
eereta ꝑducã. Oꝛigenes igit᷑ qͥ nullũ ppᷣe ð aĩa
edidit libꝝ:in cathalogo eccłaſtice pᷣdicatõnis

q;tũ ad me attinet etiã h̊ͥ deputẽ. Nec qͥ p̊ ſciaʒ

aie faciẽs mentiõeʒ: hec dicit. de aia vᷣo vtx ex

ſeis traduce ducat᷑:ua vt rõ ipᷣius vel ſubſtan

tia inſerta ip̃ius coꝛꝑis ſeminibus habeaf᷑.an
vo aliud habeat inuiũ:ſi genita ẽ:aut nõ geni⸗
ta:vel certe ſi extriſecus coꝛꝑi indit᷑: nec ne nõ
ſatis manifeſta pᷣdicatõe diſtinguit᷑. Iteʒ in li⸗
bꝛo quẽ de epła apłi ad Tytũ ſcpᷣſit. Si q̊s ait
rõnẽ hũane aie reqͥrat: cũ de ea neq; ex ſeĩs tra

duce ducat᷑:neq; qð honoꝛabilioꝛ ⁊ antiquioꝛ

coꝛpoꝝ ↄpage ſit tradiderit ecclłiaſtica regula:
ꝓpt᷑ qð multi nec ↄpᷣhẽdere potuerũt ali ſen⸗
tiri oꝑtere de aĩe rõne:ſᷣ ⁊ qͥ alit᷑ ſentire vel diſ⸗
ſerere viſi ſunt:a nõnullis in ſuſpitõne habent᷑
velut noui aliqͥd introducẽtes. Fatet᷑ aũt ideʒ
ipe Oꝛigenes in pᷣfatis opuſculis.łᷣ ⁊ Euſebiꝰ
Ceſariẽſis:⁊ QRãaphylus martyr: Baſilius qᷣ
⁊ Gregoꝛius: Dichanuſq; ⁊ Ruffinus: ſilr in
ſuis vnius ſubſtãtie oẽs eſſe aias: ⁊ imoꝛtales
⁊ rõnabiles ilberi arbitrij ac volũtatis:iudicã
das ch eſſe ꝓ his q in hac vita geſſerunt.eſſe tñ
eas factas a ðᷣo qͥ vniũſa creauit ⁊ ↄdidit. Qñ
ãt facte ſint oli ſil: aut tũc ꝑ ſingulos naſcẽtiuʒ
qͥd ꝑiculi eſſe aiũt:alteꝝ e duobꝰ opiari⸗Atha
naſius Hylarius ⁊ Ambꝛoſius pᷣꝑatis iam in

vẽtre mulieꝝ:defoꝛmatiſq; coꝛꝑibus:tunc ad

pns creari aias:⁊ inſeri defoꝛmato iõ coꝛꝑi cri⸗
minant᷑. Jã vo illi qͥ ex traduce aias venire cõ
firmãt: ⁊ ſił coꝛpali eas ſeie ſeiari:ſiq̃ͥdẽ vt qͥdã

ipᷣoꝝ aff irmare ſolẽt:nõ aliud dicũt eſſe aiaʒ q;ᷓ

inſufflatõneʒ ſpũs dei:illã.ſ.quã initio facture
mundi deus inſufflaſſe dꝛ in Adã: de ipᷣa dei eſ
ſe eã ſubſtãtia ꝓfitẽtes. Quõ nõ iſti videbunt

q̃dã mõ hec pᷣter ſcbture regulã ⁊ rõnẽ pietat

aſſerere:ꝙ ſubſtãtia dei ẽ q̃ peccat:Si aia q̃ de
ſubſtãtia dei ẽ peccat:inſuꝑ etiã ꝙ ⁊ penis ſub
dẽda ſit ꝓ pctõ.Sʒ ⁊ illud ſe qð ꝑ abſurdũ eſt
incurrere nõ vidẽt:qꝛ neceſſe eſt eã ſił cũ coꝛꝑe

moꝛi: ⁊ eſſe moꝛtalẽ:ſi ſimul cũ coꝛꝑe:vel ſemi⸗
nata vel foꝛmata vł nata cẽ.Tũ deide illi.i.Ap

pollonius: Tertullianus: Põpeius: Arnobiꝰ
Lactãtiꝰ:atq; Apollinaris: qͥ vnã qͥdẽ ex nulł

ſubſtãtijs a deo factã eſſe dicũt aiaʒ.i.illam q̃ p

ma factaẽ in Adã:⁊ ex Adã oĩim hoim aias ex

iſtere: ⁊ m coꝛꝑalem ſine dubio ſucceſſionem
traducem quoq; fieri animaꝝ:etiam ipᷣi qui ali
ud oſtendunt: niſi animas eſſe moꝛtales. Si ei
ſicut animalia cetera ex ſolo ſemine oꝛiunt᷑: ita

etiam de hominibus ſentimus: vt cum coꝛpo⸗

re ſimul in eodem ſemine etiã anima defendat᷑
quid dicimus de his qui impfecti adhuc ⁊ de

ventre abſoꝛpſi ſunt: Et qui nonnunqᷓ; etiã añ

qᷓ; maſculoꝝ naturalium receptaculi ſemia ſint
ſuſcepta depereunt:? In quibus ſine dubio in⸗
uenitur ꝙ ſimul etiam ille que naturali ratione

ſeminibus inſerte erant anime: extincte ſint pa
riter ⁊ coꝛrupte:Siue g̊ᷓ ex inſufſlatõe dñi ſunt

Cro⸗

eab vn
nſple
leſumnütk
gblluatzt
hucivenre
frmnatteit
autſtt
ſeeſeaios
chruteden
foshabu
1diniris f
morkeles:n
bi.Qötal
Plerons⸗
homicida
pitauitmin
feſtareiud
eo alabpe
gdogeo
plites: vns
ſetilaudab
uatinepb
ſolecoinn
iwonansn
manupee
oßiere
nnacaden
liorß cele
Hhierony
roſq;cath
ficias: n/
ſnenqttidie
gictusq
nodi vola
Gnaleparm
tenorlunt:
terpaoin
lsrchſchtur
ſentcl
ugriplectſe
udioſuse
nellenft
guüfanſin
fleudenſ
ſcls Arbrn
meomnin⸗
busgienip
Ppelinaur
Lexißiscen
crecbilepi
ſgis cegen
fbrytnoͤſol
lt Phonn
Nügfaſek,

Kiſeſhe⸗
Nuszah
bns
tantie
gncinane⸗
ſt
unegerſiön
lloꝛ⸗ migtn
ſclaſtanege
Mtuerütaltte
Ukſennneg
lptönehtei
Fucitii
lalsst ſc⸗

mmr Blin

Rßnaſtn
eng tinonl⸗
XMüntgudci
nerlenmnchti
tmnnyidt i
dnnanoendte,
NoirDt

nsögnisnn

Cobust
ſamaüͤcpien
ducezissenti
ſeiniſctinti
vaddicitcſeiß,
crinntotere
ädeßn
Mööſfineti

lit iniig

ern iuloe
aigtheligſh
nas, pinclck
eckeäſtaicpe
dangereſen⸗
Limctelti.
Pipeied
icceci
itizzil
joinhoine
bio eclin
nnaniilli
ſenonales
ſcnineotun

Sr- Nn
= —☛ n

S=
=

S=S =
☛

A—
=

SES
— —
= =

—
—
—
=
—
=
2 —
—
—
☛n

—
2
S
S==
=
=
—

NNe.

Tractatus IIII Epiſtola

ſiue ab vna qᷓpᷣma facta ẽ:neceſſariũ ẽ ſił: vt cũ
coꝛꝑibꝰcoꝛrũpant᷑:ſic eãdẽ coꝛꝑpalibꝰetiã oꝛigi

nẽ ſumũt vᷣm ipᷣoꝝ rõnẽ.Aut ei nihil oĩio ex rõ⸗

nabili:atʒ immoꝛtali aia ꝑticipauit illð qð ad⸗
huc i vẽtre coꝛreptũ ẽ.Et repulſa ẽ illa rõ:q̃ af⸗
firmat:eã in ſeis traduce ſił cũ coꝛpibus ſeĩiatã.
aut ſi ꝑticipat:neceſſitas ĩminet ↄfiteri moꝛta⸗
lẽ eſſe aiasʒ:qð fides nr̃a vtiq; nõ recipit dño de
clarãte defunctoꝝ aias ⁊ colloquiũ apud infe⸗
ros habuiſſe:⁊ Laʒari.ſ.in btõꝝ ſedibꝰ ouãtẽ:
⁊ diuitis flagrãtẽ in incẽdijs. Eſſe nãq; aias i⸗
moꝛtales:non tm̃ diuini ſᷣ ⁊ phᷣoꝝ pleni ſunt li⸗

ꝛi. Qð talit᷑ eſſe Theobꝛotꝰ Ambꝛatiotha in

Platonis libꝛo Socrate diſputãte didicerat qͥ
homicida ſibi eſſe nõ timuit.ac ſe altiſſimo pᷣci⸗
pitauit muro:dũ ⁊ nullũ poſt moꝛtez autumat

reſtare iudiciũ:⁊ ſine diſcrimine aliqͥ meritoꝝ.
oss aias poſt coꝛꝑa eq̃lit᷑ ferri arbitrat᷑ ad celũ

qð adeo ꝓ vo tenuerũt. ⁊ ſic illos oẽs ſeculi ſa
piẽtes:vna nebula huiꝰ erroꝛis iuoluit:vt ⁊ ip
ſe tã laudabił vt putãt doctoꝛ homicide ipᷣm ſe
puati:ne pbſᷣlice occideret᷑ occiderit. Sic qᷓ; Ca
to lecto in nocte ad lucernas Platonis libꝛo q̊

imoꝛtalitatẽ aie docet:ſtricto gladio reuelatuzʒ

manu pectꝰ ſeł iterũq; pcuſſit. Redeamꝰ ad il⸗
las pᷣterea ſctõꝝ nobiliſſimas diſputatiões:nõ
in academie nẽoꝛoſe obſcuris tectas vmbꝛacu
lis:ſᷣ celeſti illuſtratas ex lumie. Beatus itaq;
lhieronymꝰ tã ſcem AVictoꝛinũ martyrẽ: qᷓ; ple-
roſq; catholicos ſecutꝰ:ſe potiꝰfieri:q; ꝓpaga⸗
ri aias:vᷣm illud qð in euãgelio ſcpᷣtũ ẽ. NPater
meꝰq̃ttidie oꝑat᷑:⁊ ego oꝑoꝛ credẽ ſigniſicauit
Sãctus qᷓ; Auguſtinꝰ hãc opinionẽ in octo ad
modũ voluminibꝰ vbis tueri cernit᷑. Sʒ cũ oꝛi
ginale pctm̃ penaſq; ꝑpuuloꝝ: qͥ ſine baptiſma⸗
te moꝛiunt᷑:declarare nitit᷑:a deo factã in Adã
⁊ ex ipᷣa oim hoim aĩias exiſtẽ:tã ſuis argumen
tis:qᷓ; ſcdᷣturaxꝝ teſtionijs:vt ẽ illud:aĩe q̃ igreſ

ſe ſunt cũ Jacob egyptũ:⁊ egreſſe ð femoꝛe illi

us:ãplecti ꝑpẽſiꝰ ↄꝑit᷑.uiꝰ aſſertõnibꝰ btũs
Gaudioſus epᷣus aĩiaꝝ ⁊ coꝛpoꝝ ꝓmptiſſimus
medicꝰ:nr̃is tꝑibꝰvnꝰmartyr:cũ nobiſcũ collo
quiũ familiarit᷑ habuiſſet ꝑ totã oꝛõnis ſue ſe⸗

riẽ euidẽtiſſimis apꝛobatõibꝰ vſus ẽ.At vero

ſcũs Ambꝛoſiꝰquẽ iã ſuꝑius int᷑ viros apłicos
mẽoꝛauimꝰ inhoneſtũ inqͥt puto aias cũ coꝛꝑi⸗

bus gñari:vt aia naſcat᷑ ex aima.qð nec aĩe ipi

ↄpetit:aut ſi certe ſingule celeſti ptãte facte ſũt
⁊ ex ipᷣis cetere nate ſunt:põt ex vna Ade aia:
credibile videri cetas naſci.ſᷣ nõ ↄuenit.qꝛ ſo⸗
li ðᷣo h̊ poſſibile fuit:vt ſimplex gnaret:nec ce⸗
teris ↄcederet᷑: qð tã myſticũ ẽ in cãẽ Saluato⸗
ris:vt nõ ſolũ a ſolis gẽulibꝰ vel iudeis:veruʒ
etiã ab ipᷣis qͥ xp̃ianos ſe dicũt incredibile pu⸗

tet᷑. hotiniani em hãc fidẽ ſpernũt nõ credũnut

deũ gñaſſe.Nã ſi eo tꝑe igit᷑ qͥ ſeiat᷑ coꝛpꝰ ⁊ aia

gis tñ diſcere qᷓ; qd doceãt igrare.

Fo.

coſtã ſublatã legimus: nõ tñ aiazʒ natã ex aia.s
ſi coſta ſecũ habuit aiaʒ:iam nõ nata ẽ:ſi detra

cta in ꝑtẽ.Sʒ nec h̊ ſcriptũ ẽ. ꝛoph̊a em Za⸗
charias int᷑ cera:qͥ plaſmas inqᷣt aiaʒ homis in
eũ.Nec Eſaias ab his diſſentiẽs ait.Sic dicit
dñs ðs qͥ feẽ te:⁊ finxit te in vtero.Sic g in vte
ro fingit᷑:iã foꝛmato coꝛpꝑi tribuit᷑. Cuʒ em oĩa
mẽbꝛa iplet coꝛpis:figurata ðꝛi coꝛꝑe: vt ſicut
aq̃ cũ ſit ſine effigie:miſſa tñ in vas figurata vi⸗
det᷑: ita ⁊ aia cũ ſit natura incoꝛꝑea ⁊ ſimplex:

foꝛmat᷑ in coꝛꝑe ſingula mẽbꝛa viuificãs.qð q;

dẽ Moyſes manifeſtiꝰtradidit dicẽs.Siqs ꝑ
cuſſerit mulierẽ in vtero hñtemæ aboꝛtiuerit:ſi
foꝛmatũ fuerit:det aiaʒ ꝓ aĩa.Si ãt infoꝛmatũ
fuerit mulctet᷑ pecunia. vt ꝓbaret nõ ineſſe ani
mã añqᷓ; foꝛmã. Itaq; ſi iã foꝛma coꝛꝑi dak : nõ
in ↄceptu coꝛꝑis naſcit᷑ cũ ſeie deriuata.nam ſi
cũ ſeie:⁊ aia exiſtit ex aia:multe ãt qͥttidie ꝑeũt
cũ ſemẽ fluxu qͥdã nõ ꝓfecit natiuitati.Sʒ ſip⸗
us reſpiciamꝰ: videbimꝰqͥd ſeqͥ debeamꝰ.Con
tẽplemur facturã Ade. In Adã em exẽplũ da⸗
tü ẽ vt ex eo intelligat᷑:qꝛ iã foꝛmatũ coꝛpꝰacce
pit aĩaʒ. Nã potuerat ðs aĩaʒ limo terre admi⸗
ſcere:⁊ ſic foꝛmare coꝛpꝰ.Sʒ rõ infirmat᷑:qꝛ pᷣ⸗
mũ optebat domũ ↄpaginari:⁊ ſic hitatoꝛẽ in⸗
duci. Aia certe qꝛ ſpũs ẽ:in ſicco hĩtare nõ pot
deo in ſanguine fert᷑.Cũ &̊ coꝛꝑis liniamẽta cõ
pacta nõ fuerint: vbi erit aia: An foꝛas vagat᷑
qᷓ;diu imitat᷑:Cũ rõ tradat ſic dari eã: vt aia in
coꝛpus nõ ocioſa vaget᷑.Sʒ ex qͥ det᷑: dicant 4
aliud putãt ex mare an ex feia⸗ Non ↄuenit:q⁊

aliud in exẽplo ẽ.pꝓponunt em̃ ex viro cũ coſta
datã ⁊ aiaʒ:qð multis rõnibus infirmari docui

mus. Vñ foꝛte videat᷑ dari ex feia:maxie ppt
Saluatoꝛẽ:quẽ ſcimꝰ ſine ↄplexu carnis ð ſpũ
ſcõ natũ ex feia:qð ſi arbitrant᷑ plus dãt femis

Aluctoꝛitatẽ em̃ viri mutãt in feiaʒ. Cũ em taʒ

coꝛꝑis qᷓ; aie oꝛiginẽ ex viro dicãt:ↄuertunt ſe
vt id qð potiꝰ ẽ ex muliere dicãt.i.aiaʒ:qð vo
minꝰex maſculo.i.coꝛpus.Cũ manifeſtũ ſit oꝛ⸗
dinẽ exẽpli a deo traditũ immutarinõ poſſe.d
Saias ex vna ꝓpagari aſſerũt: ⁊ nõ in coꝛpoꝛa
iuxẽ exẽplũ pᷣmi hois a deo qͥttidie fieri: anathe
ma ſint. Auguſti. Sãcte frat᷑ Hieronyme cõ
ſulẽs te de his qᷓ neſcio oꝛo deũ vt frnctuoſum

eſſe nobᷣ velit. Quãqᷓ; em̃ te multo qᷓ; ego ſim e⸗

tate maioꝛẽ. tñ etiã ipᷣe iã ſenex ↄſulo.Sʒ ad dit
ſcendũ qð opus eſt: nulla mihi etas ſera videri
põt:qꝛ ⁊ ſi ſenes magis decet docè Gdil cẽ:ma
eron:
Beate papa Auguſtie in ſcpturaꝝ ſi placet ca.
po ſine nr̃o inuicẽ doloꝛe laudamus. Noli igit

qnoꝝ exiſtimare nos numero:mec ſapiaʒ canis

reputes:ſ canos ſapia ſcpᷣtura teſtãte:cani ho⸗

minis pꝛudẽtia eiꝰ. Noli inqᷓ; fidẽ pẽſare tꝑibꝰ
ne me iccirco melioꝛẽ putes: ꝙ pᷣoꝛin D exer⸗

Tars

citu cepim militare. Augu. Accipeigit: ⁊
mihi peto aꝑire:atq; diſſerere nõ queris.Que

ſtio de gia multos mouet:in qbus ⁊ me eſſe ↄfi
teoꝛ.n qͥd de aia firmiſſime teneã non tacebo.

liero. Metiris nos vtutibus tuis:⁊ puos

magnꝰextollis:vltimãq; ptem ↄuiuij occupas

vt priſſamilie iudicio pueharis. Sʒ velle fate⸗
petẽti dat᷑:pulſanti aꝑit᷑: q̃rẽs iuenit: diſcam⸗
in terra:qꝝ nobᷣ ſcia ꝑſeueret in celo. Augu.
Certus etiã ſum aiaʒ nulla dei culpa:nulla dei
neceſſitate vel ſua:s ꝓpᷣa volũtate in petm̃ eſſe
collapſam

ius:vel ſue volũtatis vtute tãqᷓ; ſibi ad h̊ ſuffi-

ciẽte:vel ipᷣius coꝛpis moꝛte:ſᷣ gra dei ꝑ Jeſuʒ
xpᷣm dñm nr̃m. Hiero. Aia immoꝛtalis:in⸗
uiſibilis ⁊ incoꝛꝑalis ẽ:ſᷣm gratioꝛẽ dico coꝛpo
ris nr̃i ſubſtãtiã:dico vel eo certe tꝑe puniet᷑:⁊
ſuppliciũ ſentiet: qñ pᷣſtinuʒ coꝛpus receꝑit: vt

cũ qͥ peccauit:cuʒ ipᷣo puniat᷑. Augu. Dicit᷑

ceptio hũana ſic ꝓcedere:bᷣmis ſex diebus q̃⸗

ſi lactis hẽat ſiłitudinẽ:ſequẽtibus nouẽ diebꝰ

Qjuer tat᷑ in ſanguinẽ. Deinde.xij.diebus ſoli⸗
det: reliqͥs. xv. foꝛmet᷑ vſq; ad ꝑfecta liniamẽ⸗
ta oim mẽbꝛoꝝꝑ. ⁊ hinc iã reliqͥ tpe vſq; ad tpᷣs

tus magnitudine augeaf. Hiero. Sicut ne
ſcis viꝗ ſpũs ⁊ aie ingrediẽtis in puulũ:⁊ igno
ras oſſiũ ⁊ venaxꝝ varietates in mẽte pᷣgnãtis:

gu ex vili elemẽto coꝛpus hois in diuerſas ef
figies artuſq; variet᷑: ⁊ de eodẽ ſe eie aliud mol⸗
leſcat in carnibꝰ:aliud duret᷑ in oſſibꝰ: aliud in

yVenis palpitet:alið liget᷑ in neruis:ita dei oꝑa

fſcire nõ poteris qͥ factoꝛ ẽ oim. Auguſti. Se

gie incarnatiõe vtꝝ ex illa vna q̃ pᷣno hoĩ data
E:ſic certe ꝓpagent᷑. An ſingulis qᷣbuſq; noue
etia mõ ſiat. An alicubi iã exnñtes: vel mitrãtur
diuinitus:vel ſpõte labant᷑ in coꝛ a. Que naʒ
ſit eligẽda opinio ſcire deſidero. Hiero. Su

h aie ſtatu memini vre qſtiücule:imo maxie ec

cleſiaſtice qᷓ̃ſtionis. Atꝝ lapſa ð celo ſit: vt NPy
thagoꝛas phs oẽſq; Nlatonici⁊ Oꝛigenes pu
lat: an ꝓpa dei ſubſtantia: vt Stoyci ¶ani⸗
cheus ⁊ inſana pᷣſcilliani hereſis ſuſpicant᷑:an
in theſauro habeant᷑ dei oli dite:vt qͥdam ec⸗
cleſiaſtici ſtulta ꝑſuaſione ↄfidunt:an qttidiea

deo fiãt: ⁊ mittant᷑ in coꝛpa ᷣm illud qð in euã⸗

gelio ſcbtũ ẽ. Rr meus vſq; modo oꝑatr᷑:⁊ ego
opꝑoꝛ:an certe ex traduce:vt TertullianꝰApol
linaris: ⁊ maxia ꝑs occidẽtalium autumãt: vt
quõ coꝛpus ex coꝛpe:ſic aĩa naſcat᷑ ex aĩa:⁊a ſili
cũ bꝛutis aiantibus ↄditõe ſubſiſtat. Augu.
oc certe ſentis ꝙ ſingulas aias ſinglis naſcẽ⸗
tibus etiaʒ mõ ðs faciat:cui ſniene obijciat᷑:ꝙ

oss creaturas ſexto die ↄſumauerit ðs: ⁊ ſepti
mo reqᷣeuerit:adhibes teſtimoniũ ex euãgelio

prmeus vſq; nüc oꝑat᷑. Hiero Quid em am

:mec liberari poſſe de coꝛpe moꝛi hu

biguitatis in dicto ẽ: vt diuerſe intelligẽtie tri⸗
buat᷑ occaſio? Cõſtat:⁊ ſuꝑ i̊ nulla ↄtentio eſt

Augu. Doce gqſo: q̃ doceã: doce qð teneã.
Et dic mihi ſi aie ſigillatiʒ in ſingulis: hodieq;
naſcẽtibus fiũt: vbi in ꝑuulis peccẽt:vt indige
ant in ſacẽo R=ei remiſſione peccati peccãtes in

3 velle! Aldã: ex qͥ caro ẽ ꝓpagata peccati. aut ſi nõ pec
oꝛ:hᷣ eniti pᷣfero:mgrm renuẽs:comitẽ ſpOdeo.

cant:qꝗ iuſticia creatoꝛis ita pctõ obligant᷑ alie⸗

no⸗Cũ exinde ꝓpagatis mẽbꝛis moꝛtalibeinſe
runt᷑: vt eas niſi ꝑ eccłaʒ ſubuẽtũ fuerit:dãna⸗

tio ↄſequat᷑.cũ in eaꝝ ptãte nõ ſit: vt eis poſſit
gra baptiſmatis ſubuenire. iero. Alienati

ſunt pctõꝛes a vulua:errauerũt ab vtero: locu

ti ſunt falſa.ſtati vt nati ſunt ſubiacuere petõ:

in ſiłitudinẽ pᷣuaricatõis Ade. q̃ ẽ foꝛma futu⸗

ri. Illud q; qd in volumie Job ſcpᷣtũ ẽ:nunqͥd
mũdus erit hõ coꝛã deo aut in oꝑibus ſuis irre
pᷣhẽſibilis vir:Si aduũſus famulos ſuos nõ cre
dit: ⁊ ãgelos ſuos pꝛauũ qͥd repperit:quanto
magis in his qͥ habitãt domos luteas: e qͥbus

⁊ nos eodẽ luto ſumꝰ: Nullus em abſq; pctö:

nec ſi vnius qͥdẽ diei fuerit vita eius.Si ei ſtel

lenõ ſunt mũde in ↄſpectu dei: qᷓto magis ver
mis ⁊ putredo:⁊ hi qͥ pctõ offendentis Adã te

nent᷑ obnoxij? Augu. Obſecro te quõ heco
pinio defendit᷑: q̃ credunt᷑ aie nõ ex illa vnapᷣ⸗

mi hois fieri oẽs:ſᷣ ſicut illa vna vni: ita ſingu⸗

lis ſingule.Ea vo q̃ dicunt᷑ alia ↄ hanc opinio

nẽ facile me puto poſſe refellere.ſicuti eſt illud:
qgð qͥdã ſibi eã vident᷑ vꝛgere:quõ ↄſi ummaue⸗
rit ðs oĩa oꝑa ſua ſexto die:⁊ ſeptio die requie
uit:ſi nouas adhuc aias creat. Quibus ſi dixe

rimus qð ex euãgelio ſupꝛa poſuiſti. Pr me⸗
vſq; nũc oꝑat᷑:rñdet᷑ oꝑat᷑:dictũ eſt inſtitutas

adminiſtrãdo:nõ nouas inſtituẽdo. Hiero.

Hic locus apud imꝑitos ⁊ ſepᷣturaꝝ ſcãx medi
tatõeʒ vſumq; ⁊ ſciaʒ nõ hñtes: videt᷑ opinio⸗
ni tue pᷣma frõte blãdiri. Ceteꝝ diſcuſſus facile
ſoluit᷑.⁊ cũ teſtimonia ſcpturaꝝ alijs ↄpaueris
teſtimonijs: ne ſibi ſpũſſctũs ꝓ q̃litate locoꝝ ⁊
tempoꝝ videat᷑ eſſe ↄrius:Fᷣm illud qð ſcriptũ
eſt. Abyſſus abyſſum inuocat in voce cathara

ctaꝝ ſuaꝝ.Cerno qͥ tua tẽdat aſſertio.ſᷣ de hoc
in poſterioꝛibus diſſerendũ ẽ:ne dũ miſcemus

q̃ſtionibus qᷓſtiones: obſcurã audiẽtibus intel⸗
ligentiã relinqmus. Auguſti. Nexꝑ ẽ gare⸗
bus qᷓ̃ nõ erãt inſtituẽdis reqͥeuit.⁊ h̊ veꝝ ẽ:q

nõ ſolũ gubernãdo q̃ fecit veꝝ etiã aliqͥd nõ qð

nõdũ eſt:ſᷣ qð iã creauerat nũeroſius creando:

vſq; nũc oꝑat᷑. Ael ſic&̊ vel alio qͥlibet mõ exi⸗
mus ab eo qð nob obijcit᷑ de requie dei ab oꝑi

bus: ne ꝓpterea nõ credamus nũc vſq; ſieri a⸗
nimas nouas: nõ ex illa vna: ſicut illã vnam.
Nã qð ðꝛ.q̃re facit aĩas eis qͥs nouit cito moꝛi⸗

turos: poſſumus rñdere parẽtũ hinc pctãvłcõ
uinci vel flagellari. Hiero. Suꝑ qͥ qd mihi

Crot

ncerckrin

chonind

ſoeßo!
ſ geſu
atmniluae
ugu.
ſelerel
lerinis ⸗
aſtrereme
engnaulab.
nultacogit
.Etadipe
toadfurt
furatuse.
ſuaſeiggfe
gu.elegaͤti
nullas mih
hacqſtione
nultaboad
gpeis
pugentepi
Pudeerot
gilishol
1mdäsr
ddigein
wopotfa
cutpoſſun
icedun
factareca

geglus.

ſenos ſen

lns. Nol.
ldereipq
cplſimot

henas petij
iͤguſtis:
lienspenas
aioqnere
herpianeger
dolinbusno
Wledust⸗
ncinibnotte
cank deblit
bünmädis
ſtaſhnepla
Milkzgeant
lereſſeref,
Penitere.
Din in n
nüehdeg
tmcalötusi⸗
fin. Aug
veniz dep
raudinsn
aci irimu

ühaanehai⸗
Azifanmn
Pbſchiinne
mopbsſuene
mulosſucstöe
Arepenrtnn
os lulengtce
usen abigpei
neius Gift
ei: Gtomager
bftendenns Din

dſeckoteqtalan

zienöerium
lazhugt
chaeſonciik
nen Ounsſd.
nugi Pind
i didtthu
Uſtninn hen,
1lömnz iznl
hines: nuf chni⸗
u: Muſishde
Ps
5pitueſc
niudclrn
Ctiroetenban
ulenokded
Ienedinſenn
rincitmnenie
Gn Vaign
D
yerai
gücoftegt
Aaloiſt
de regniede
us ttfen
urfſiin
isnou,
ritikien

Dpiconn

—
=
= =—
= —

=—
= S=ẽꝛ

1
97
9

=
= =
= —

r
—
=
—
—

—,ß/
S=
=

=
== =
= =
=
=
—

—
=☛
—
—
— *

—
SE

S.
= =

Tractatus IIII

vigderet᷑: in opuſculis S Ruffinũ olim ſcripſiſ⸗
ſe noui:aduſum eũ libellũ quẽ ſcẽ mẽoꝛie Ana⸗

ſtaſio eo Romane eccłe dedit. In qͥ lubꝛica ⁊

ſtulta ac ſubdola ↄfeſſione dũ auditoꝝ ſimpli

citati illudere nitit᷑: ſine fine imo ꝑfidie illuſit.
Augu. Qð in libꝛo aduſum Ruffinũ poſuiſti
qᷓſdã huic ſnie calũniari: ꝙ deũ dare aias adul

terinis ↄceptibus videat᷑ indignũ.vñ conan
aſtruere meritis geſte añ carnẽ vite aias qſiad
ergaſcula hmõi iuſte poſſe ꝑduci:nõ me mouet

multa cogitantẽ: qbus hec põt calũnia refuta⸗
ri.Et qð ipᷣe rñdiſti:nõ eſſe vitiũ ſemẽtis in tri⸗

tico qð furto ðꝛ eſſe ſublatũ:ᷣ in eo qͥ frumenta

furatus ẽ. ec iccirco terrã ñ debuiſſe gremio
ſua ſeia ↄfouere:qꝛ ſatoꝛ imũda ea piecerit ma
nu:elegãtiſſima ſititudo ẽ.quã ⁊ anqᷓ; legerem
nullas mihi obiectio iſta de adulterinis fetibꝰ i

hac q̃ſtione faciebat ãguſtias gñaliter intuenti

multa bõa deũ facere etiã de nr̃is malis pꝛauiſ
qꝙᷓ; pctis.Aialis aũt cuiuſcũq; creatio ſi habeat
pꝛudentẽ piũq; ↄſideratoꝛẽ:ineffabilẽ creatoꝛi
laudẽ excitat: qᷓ;to magis creatio nõ cuiuſſibet
aialis:ſᷣ hoĩs: Si aũt cã creãdi q̃rit.nulla citiꝰ
⁊ melius rũdet᷑: niſi qꝛ creatura dei bona eſt.⁊
qͥd dignius qᷓ; vt bõa faciat deus bonus:q ne⸗

mo pòt facere niſi ðös: Hec ⁊ alia q̃ poſſum: ⁊ ſi

cut poſſum dico aduſum eos qͥ opinionẽ hanc:
q̃ credunt᷑ aie ſicut illa vna ſingulis fieri: labe⸗
factare conant᷑. iero. Antonius em̃ oꝛatoꝛ

egregius:in cuius laudibꝰ Tullius ꝑſonat di⸗

ſertos ſe ait vidiſſe multos:eloquẽtẽ adhuc ne

minẽ. Moli igit᷑ mihi oꝛatoꝝ ⁊ nõ tuis floꝛibus
ludere:ꝑ qͥs ſolẽt ĩꝑitoꝝ atq; pueroꝝ aures de
cipi.ſᷣ ſimpłr dic qͥd ſentias. Auguſt. Cũ ad

penas vẽtũ ẽ ꝑuuloꝝ:magnis mihi crede coar

toꝛ ãguſtüs:nec q̊d rñdeã ꝓꝛſus inuenio.nõ ſo

lũ eas penas dico:q̊s hʒ poſt hãc vitã illa dam
natio:qͥ neceſſe ẽ trahant᷑:ſi de coꝛꝑe exierint ſi
nexpᷣiane gre ſacr̃o. Sʒ eas ipᷣas q in hac vita
dolẽtibus nob vᷣſant᷑ an oculos:q̃s enũerare ſi
veli:pᷣus tpᷣs q; exẽpla deficiẽt langueſcũt egri

tudinibus:toꝛquent᷑ doloꝛibus:fame ⁊ ſiti cru

ciant᷑:debilitant᷑ mẽbꝛis:puant᷑ ſenſibꝰ:vexãt
ab immũdis ſpiritibꝰ Oemõſtrãdũ ẽ vtiq; quõ
iſta ſine vlla ſua mala cã iuſte patiant᷑. Nõ em̃

dici fas ẽ: aut iſta igrãte deo fieri:aut eũ nõ poſ

ſe reſiſtere faciẽtibꝰ:aut iniuſte iſta vel facẽ vel
ꝑmittere. Hiero. Diüſis teſtionijs ſcbturaꝝ
eadẽ in qſtione vteris in theatrales pᷣſtigias:qͥ
vnũ eũdẽq; hoĩeʒ ꝑſonaꝝ varietate mutata in
Martẽ Aenerẽq; ꝑducũt:vt qͥ pᷣus rigidus ⁊
truculẽtus inceſſerat:poſtea ſoluat᷑ in molliciẽ
feiaꝝ. Augu. Sũ te iratũ ſenſero: nihil alið

qᷓ; veniã depᷣcaboꝛ. Hiero. Queſo vt patien

ter audias.nõ em de aduſario victoꝛiã: ̊ mẽ
daciũ q̃rimus vitatẽ. Augu. Nũdqᷣd nã ſicut

Fo.

Epiſtola

aialia irrõnabilia recte dicimꝰ in vſus dari na⸗
turis excellẽtioꝛibus: ⁊ ſi vitioſis:ſiẽ apꝑtiſſime
in euãgelio videmus: poꝛcos ad vſum deſide⸗

ratũ ↄceſſos eſſe demonibus. Hoc etiã ð hoĩe
recte poſſumus dicere: Aiĩal ẽ em̃ ſ rõnale.⁊ ſi
moꝛtale.aia ẽ rõnalis in illis mẽbꝛis qꝗᷓ tatis af⸗
flictõibus pẽas luit: ðs bonꝰ:ðs iuſtꝰ: ðᷣs opᷣs

ẽ: dubitare oio demẽtis ẽ. Tãtoꝝ g̊ maloꝝ qᷓ

fiũt in ꝑuulis cã iuſta dicat᷑. Nẽpe cũ maioꝛes

iſta potiant᷑: ſolemus dicere:aut ſiẽ in Yob me
rita cxaĩari: aut ſiẽ in Herode pctã puniri:⁊ qͥ

buſdã exẽplis q̃ ðs manifeſta eſſe voluit:alia q̃
obſcura ſunt hoium ↄiecture ↄcedit᷑.ᷣ h̊ inma
ioꝛibus. De ꝑuulis aũt qͥd rñndeamꝰ ediſſere:ſi
tãtis penis nulla in eis ſunt puniẽda pctã.Nã
vtiq; nulla ẽ in illis etatibus exaianda iuſticia.
Hiero. Bedit Eccłaſtes pᷣmo oim mẽtẽ ſuam
ad ſapiaʒ reqͥrendã.⁊ vltra licitũ ſe extẽdẽs vo
luit cauſas rõneſq; coãſcẽ: q̃re ꝑuuli coꝛriperẽ
tur a demone. Cur naufragia ⁊ iuſtos ⁊ ipios
ꝑit᷑ abſoꝛberẽt. Atꝝ ⁊ hec ⁊ his ſilia caſu eue⸗
nirẽt:a iudicio dei. Et ſi caſu: vbi ꝓuidentia.
Si iudicio:vbi iuſticia dei. Augu. Soce igi
tur qͥd dicere:qͥd ſentire debeamus:vt conſtet
nobᷣ rõ nouaꝝ aĩaꝝ ſingulis coꝛꝑibus ſigillati⸗

q factaꝝ. Hiero. Videris mihi obliuioſus

eſſe: ⁊ q̃ſi nihil ſupꝛa dictũ ſit ꝑ eaſdẽ diſputati
onis reüti lineas. h̊ em lõga diſſertõe ↄcuſſum
ẽ. Augu. Dãnatõis in ꝑuulos cãz reqᷣro: qꝛ
neq; aiaꝝ ſi noue fiũt ſingulis ſingule video eẽ
vllũ in hac etate pctm nec a deo dãnari aliquã
credo:quã videt nulluʒ hr̃e pctm.An foꝛte di⸗
cẽdũ ẽ in ꝑuulo carnẽ ſolã eſſe pcti: nouã voil⸗
li aĩaʒ fieri:q̃ ᷣm dei pᷣcepta viuẽte in adiutoꝛio
gẽe xpᷣi.⁊ ipi carni edomite ac ſubiugate poſſit
in coꝛruptòis meritũ ↄꝑari. Hiero. Demus
opꝑaʒ vt pnicioſiſſima hereſis de eccła auferat
q̃ſꝑ ſimulat pniaʒ:vt docẽdi in eccłijs hẽat fa⸗
cultatẽ:ne ſi apꝑta ſe luce ꝓdiderit: foꝛas expul
ſa moꝛiat᷑. Augu. Querẽda cã atq; reddẽda
e: q̃re dãnent᷑ aie:q̃ noue creant᷑ ſingulis qbuſ⸗
q; naſcẽtibus:ſi pᷣter xpᷣi ſacrm ꝑuuli moꝛiant
Bãnari em̃ eas ſi ſic de coꝛꝑe exierint:⁊ ſcã ſcpᷣ

tura ⁊ ſcã ẽ teſtis eccłia. Vn illa de aiaꝝꝑ nouaꝝ

creatõe ſnia:ſi hãc fidẽ fundatiſſimã nõ oppug⸗
nat:ſit ⁊ mea:ſi oppugnat nõ ſit ⁊ tua. Nolo mi
hi dicat ꝓ hac ſnia debere accipi qð ſepᷣtũ eſt.
Qui finxit ſpm hoĩs in ipo:⁊ q fingit ſigillatiʒ
coꝛda eoꝝ.aliqͥd foꝛtiſſimũ atq; inuictiſſimũ re
q̃rẽdũ ẽ: qð nos nõ cogat deuʒ credere vllaꝝꝑ a
nimaꝝ ſine culpa aliq̃ dãnatoꝛẽ.Nã vel tantü⸗
dẽ valet: vel plus ẽ foꝛſitan creare qᷓ; fingere:⁊
tñ ſcriptũ ẽ. Coꝛ mũdũ crea in me ðs. Nec iðo
putari põt aia hoc loco optare ſe fieri pus q ali
qͥq eſſet. ſiẽ giã exñs creat᷑ innouatiõe iuſticie:
ſic iã exñs fingit᷑ ↄfirmatõe doctrine. Mecillud
„ 2

—ee

qð in Eccłaſte ſcbtũ ẽ.tũc ↄuertet᷑ in terrã pul⸗

uis: ſicut fuit. ⁊ reuertet᷑ ſpũs ad dñm:qͥ dedit

illũ iſtã ↄfirmat ſniaʒ: quã volumus eſſe nr̃aʒ.

Plus em h̊ ſuffragat᷑ eis qͥ ex vna putãt oẽs eſ

eaias. Nã ſicut ↄuertit᷑ inquiũt puluis in ter⸗
rã ſicut fuit: ⁊ tñ caro de q̃ hoc dictũ eſt ad ho⸗

minẽ nõ reuertit᷑:ex q̊ͥ ꝓpagara ẽ:bᷣ ad terrã vñ

pᷣmus hõ factus ẽ. Sic ⁊ ſpũs ex ipᷣius vniꝰſpi
ritu ꝓpagatus:nõ tñ ad eũ reuertit᷑:ſᷣ ad dñm
a q illi datus ẽ. Aeꝝ qꝛ hͥ teſtimoniũ ita ꝓiſtis
ſonat: vt nõ oĩo huic opinioni quã defendi vo
lo videat᷑ eſſe ↄriũ:admonẽdã tm̃ credidi pꝛu⸗
dentiã tuã:ne talibus teſtimonijs ex his angu⸗
ſtijs me coneris eruere. HNã lʒ nẽo faciat optan
do vt veꝝ ſit:qð veꝝ nõ eſt: iñ ſi fieri poſſet op

₰ℳ

tarẽ vt hec ſnia vera eſſet.Et ſic opto:vt ſi ve⸗
rac᷑:abs te liqͥdiſſime atq; inuectiſſime defẽda
tur. HHiero. MPꝛopoſuiſti teſtimonia: q̃ nõ de
alterius ſcpture loco: ſᷣ de ꝓpꝛijs libꝛis abſe olu
ta ſunt. Reuertat᷑ puluis in terrã ſuã vñ ſump
tus ẽ: ⁊ ſpũs reuertat᷑ ad dñm qͥ dedit illũ. Ex
quo ſatis ſunt ridendi: qui putãt aias cũ coꝛꝑi
bus ſieri:⁊ nõ a deo ᷣ a coꝛpoꝝ parente gñari.
Cũ em̃ caro reuertat᷑ in terrã:⁊ ſi pũs redeat ad

deũ qui dedit illũ:manifeſtũ ẽ: deũ parentẽ eſ⸗

ſeaiaꝝ: nõ hojĩes. Augu. Illã vo opinionẽz

Ter vna fiãt oẽs nec diſcutere volo niſi neceſ⸗
eſit.atq; vtinã iſta de q̃ nũc agimus:ſi veraẽ:

ſic abs te defendat᷑:vt h̊ neceſſe iã nõ ſit: q;uis
aut deſiderẽ:rogẽ:votis ardentibus exoptẽ:⁊
expecte: vt ꝑ te mihi dñs huius rei auferat ig⸗
noꝛantia:tñ ſi qd abſit: mime meruero pacien⸗
tiã mihi petã a dño nr̃o. Hiero. Juxta bim
apłin. Anuſquiſq; in ſuo ſenſu abũdat.alius q́
dẽ ſic:alius aũt ſic.Certe qͥcqͥd dici potuit: ⁊ ſb
limi ingenio de ſcpturaꝝ ſanctaꝝ hauriri fonti
bus:a te poſitũ atq; diſertũ ẽ. Sʒ q̃ſo reueren⸗
tiã tuã parũper patiaris ne me tuuʒ laudare in⸗
geniũ.Nos em int nos eruditõis cã diſſerimꝰ.
Ceteꝝ emuli ⁊ maxie hererici:cuʒ diuerſas int
nos ſnias viderint:de animi calũniabunt᷑ rãco
re deſcẽdere. Mihi aũt decretũ ẽ te amare:ſi. u⸗
ſciꝑe:colere:mirari:tuaq; dicta qſi mea defen⸗
dere. Augu. Qui aias ex vna ꝓpagari aſſe⸗
rũt: quam s homini pᷣmo dederit: atq; ita eas
ex parentibus trahi dicunt:ſi Tertulliani opi⸗
nionem ſequunt᷑: ꝓfecto eas nõ ſpũs: ſᷣ coꝛpo⸗
ra eſſe ↄtendũt:⁊ coꝛpulentis ſeminibus exoꝛi⸗
ri.qͥ ꝑuerſius qͥd põt dicis Hiero. Qui dicũt
pᷣus aias fuiſſe qᷓ; nate ſunt: ⁊ nõ coꝛꝑi ̊m exẽ⸗
plũ omi hois a deo q;ttidie ſieri:anathẽa ſint.
Augu. Quis negat nõ vnius tm:ſᷣ ois aie cre
atoꝛẽ: factoꝛẽq; deũ:niſi qͥ eius eloquijs aptiſ⸗
ſime refragat᷑:Sine vlla abiguitate ꝑ ꝓpham
dixit:oẽʒ flatũ ego feci aias.ſ.intelligi volens.

Hiero. Dñs in euogelio videte inat ne ↄtem⸗

II

natis vnũ ex his puſillis. DOico em̃ vob:qꝛan⸗
geli eoꝝ ſꝑ vidẽt faciem pr̃is mei q in celis eſt.
M agna dignitas aiaꝝ: vt vnaq̃q; habeat ab
oꝛtu natiuitatis in cuſtodiã ſui angelũ deſigna
tũ.Suſficiat nob mẽoꝛata credulitas:⁊ nr̃a tã⸗
dẽ finiat᷑ oꝛõ.Ecce deo fauẽte feci qð flagitaſti
immo qð potui. Rõnẽ aie iux exemplũ pᷣmiho
minis:⁊ vᷣbũ Saluatoꝛis a dño deo qͥttidie ſie

ri:iãq; foꝛmato coꝛꝑi dari:totũq; curſum eius

bꝛeuit᷑ lʒ ſaltibus potius ſi dici fas ẽ:qᷓ; paſſibꝰ
ꝓ feſtinatõe ad finẽ vſq; ꝑduxi.atq; ꝓ tenuita
te ingenioli mei ꝑ cũctos eccłe magros:pᷣſertiʒ
p duos pinguedinis libꝛos. Augu. videlʒ ?
ieronymũ aſſiſtẽtes aureo dextra leuaq; can
delabꝛo inſtar duoꝝ celi lumina riũ:cognitioni
ad liquidũ tradidi.de q;plurimis eoꝝ opuſcu⸗
lis:ſua eis ſollerti vigilatia.⁊ ſagaci pqͥſitione
inueſtigata reſtituẽs dicta.loqͥ veluti pũtes al
terius vicibus feci. Quid tã rectũ.qͥd tã verũ:

q̃d tã catholicũ.qͥd ſole clarius ad inſtructõeʒ:

oim magis vtile:vel hereticos certe: qͥ inimt
ca aduerſum nos mẽte deſeuiũt:qͥd tã irrepᷣhẽ

ſibile: Aos & catholicoꝝ viroꝝ pᷣcepta tenacit᷑

aſſequẽdo:iuſte heredes i ⁊ neceſſarij inuenie⸗
mini:qͥ latiali eloquio pollẽtes ſapiẽtioꝛibus pᷣ

feramini: ⁊ non magis ſtillantis liquoꝛis:ſicut

p̃ᷣfatione compᷣhendi: qᷓ; inundantium fluuio⸗
rum vbertate rigati redũdetis fluentis ſancto⸗
Incipiunt epiſtole beati aieronymi de que
ſtionibus veteris ⁊ noui teſtamenti in vnũ con

Secunda ꝑs pᷣncipalis totius voluminis:qᷓ
de ſcripturis ſacris xpᷣianũ hoĩeʒ erudit.

Ebpiſtola beati Hamaſi vꝛbis Romane ep̃i
ad beatum Hieronymum de quinq; queſtioni
bus ꝓpoſitis ad ſcribendum excitantis:monẽ
tis fructum ſtudioꝛum in ſcribendo conſiſtere:
quarum queſtionum tituli in epiſtola inferun⸗

VI .⸗
Jlecto in

&Rpo filio Hierony⸗
mo pꝛeſbytero DBa⸗
maſus in domino ſa
d lutem. Doꝛmiẽtem
te longo iam tempo
re legentẽ potius qᷓ;
ſcribentem.queſtiũ⸗
culis ad te miſſis ex⸗
citare diſpoſui:non q̃ ⁊ legere nõ debeas(lhec
em̃ veluti qͥttidiano cibo alit᷑ pingueſcit oꝛõ)
H q lectiõis ſit fructus iſte ſi ſcribas. Itaq; qm
⁊ heri tabellario ad me remiſſo:nullas iã te epi
ſtolas hre dixiſti: exceptis his qs aliqñ in here
mo dictaueras: q̃ſq; tota auiditate legi atq; de

C

ſnſſir
ooibus⸗
we f
Fuin
Wule
. intn
Vienihl
bulooia
gutunin
clicarcol
ſiodiſen
usetin
goeſicclu
m
polltaleo
Prni
dederasl
neeptein
lurtarato
legufaſti
ſunrlchol
is reg
dawh
Cmnſe
boöa
lbbusp
ſiteEr
fatoñ
dijnun
ditgo:
deus loe
feleſſen
ſeoſcrtbit
deterraee
eſe ii.
ſoneluſe
lus:nͤllt
woebiin
Hühie
ätionus
adiſcretoe
Tertullan
te⸗ .
Vttaliql
Auifth
derit C
fielasogre

hefta
dgenefe
cui volgit

.
Nexeeti
Mepn

Cenaeftmiſe
Ann s
odemtaug
mmmri nto
lnmnisenehit
11ſigac ſtr
lod valni i

=-
— —
=

SESS

Utecä dd e

nusadinſtncig
encoscerle zt
Müt:dtiͦſnir
orcepnlar
1neceſſanjiumn
duesſapiitutr
luntisligvoiztn
undantunfu
eisfuaneln⸗

ulheovnmore

1

chmmpni

Gbnunnizi
ſiwws hannez
NNelngdlif
Nmnanmmann
tachenſſee
lncituuiteun

Trvi
doclohiee
Paifmiͤ
glunnirl

—

—
—

Tractatus I

ↄfabulationeʒ foꝛe qᷓ; ſi de ſcdᷣturis ſermocine⸗
mur int᷑ nos.i.vt ego introgẽ:tu rũdeas.QAua
vita nihil puto in hac luce iocundius:qͥ aie pa⸗
bulo oia mella ſuꝑant᷑. Quã dulcia inqt ꝓphᷣa
gutturi meo eloquia tua:ſuꝑ mel oꝛi meo. Nã
cũ iccirco(vt ait pᷣcipuus oꝛatoꝛ)homies a be⸗
ſtijs differamus ꝙ loqͥ poſſumus:q̃ laude dig⸗
nus :qͥ in ea re ceteros ſuꝑat:in q̊ hoies beſti⸗
as añcellunt:Accingere igit᷑ ⁊ mihi q̃ ſubiecta
ſunt diſſere:ſeruãs vtrũq; modoꝛamen:vt nec
ꝓpoſita ſolutõeʒ deſiderẽt:nec epła bꝛeuitatẽ.
Fateoꝛ qͥpe tibi eos q̊s mihi iã pᷣdẽ Lactantij
dederas libꝛos:ideo nõ libẽter lego:qꝛ ⁊ pluri⸗
me eple in eis vſq; ad mille ſpatia vᷣſuũ tẽdun⸗

tur: ⁊ rato de nr̃o dogmate diſputãt: qͥ fit:⁊ vt

legẽti faſtidiũ generet lõgitudo:⁊ ſiqua bꝛeuia
ſunt:ſcholaſticis magſint apta qᷓ; nob: de me⸗

tris ⁊ regionũ ſitu ⁊ ph̊is diſputantia.Quid ſi
bi vult qð in Geneſi ſcriptũ ẽ:Ois qͥ occiderit
Cayn:ſeptẽ vindictas exoluet:Si oĩia ðs fecit
bõa valde:q̃re Noe de mũdis ⁊ immũdis aia⸗
libus pᷣcepit: cũ immundũ nihil eſſe bonũ poſ⸗
ſit: Et in nouo teſtõ poſt viſionẽ:q̃ NPetro fue⸗

rat oñſa dicẽti.Abſit dñe a me:qm cõe ⁊ immũ

dũ nunqᷓ; introiuit in os meũ. Vox de celo rñ⸗

dit qdðᷣ deus mundauit: uu ne cõe dixeris: Cur
deus loquit᷑ ad Abꝛahã: ꝙ arta ꝓgenie filij iſ⸗

rael eſſent de egypto reuerſuri:⁊ poſtea Q:y
ſes ſcribit. Quinta ãt ꝓgenie exierũt filij iſrael

de terra egypti. Qð vtiq; niſi exponat᷑ videt᷑
eſſe Zriũ.Cur Abꝛahã ſidei ſue ſignũ in circũci.
ſione ſuſcepit: Cur Iſaac vir iuſtus ⁊ deo cha
rus: nõ illi cui voluit:ſᷣ cui noluit deceptus er⸗
roꝛe bñdixit⸗ .
Biti ieronymi rñſiua epła tres tm ex qnq;

q̃ſtionibus ꝓpoſitis diſſerẽs:⁊ de circũciſione
ac diſcretõe mũdoꝝ atq; immũdoꝝ aĩalium ad
Tertullianũ:Nouatianũ: Oꝛigenemq; remit

Lituli q̃ſtionũ q̃ in hac epła diſſerunt

rietas egreſſionis filioꝝ Iſrł diſſoluit᷑:qᷓ Abꝛa

he qrta ꝓgenie repꝛomittit᷑: ⁊ a Moyſe qͥnta
ꝓgenie facta ꝑhibet᷑.Cur iſaac vir iuſt⁊ rectꝰ
cui voluit deceptꝰ erroꝛe bñdixit.Epła.LVII.

Eatiſſimo pape

b Bamaſo Hhieronymꝰ Poſtqᷓ; epłaʒ

tue ſcitaij accepiꝰfeſti accito notario
vt exciꝑet iꝑaui.Quo ad officiũ pᷣꝑpato qð erãa

voce ꝓmpturꝰañ mihi cogitatõe pingeba. In⸗

Fo. CXLIIII

Epiſtola LVII

ſcripſi:⁊ vltro te pollicitus es furtiuis noctiuʒ
oꝑibus aliq̃ ſi vellẽ poſſe dictare. Libẽter acci
pio ab offerẽte qð rogare voluerã:ſi negaſſes.
Mecq; vo vllã puto dignioꝛẽ diſputatõnis nr̃e

terim tñ ⁊ ego linguã: ⁊ ille articulum moueba
mus:cũ ſubito hebꝛeus interuenit deferẽs non
pauca volumina:q̃ de ſynagoga qſi lecturꝰ ac⸗

ceꝑat. Et ilico hẽs inqͥt qð poſtulaueras:meq;

dubiũ: ⁊ qͥd facerẽ neſcientẽ: ita feſtinus exter⸗
ruit: vt oibus pᷣtermiſſis ad ſcribendũ trãſuola

rẽ: qð qͥdẽ vſq; ad pñs facio. Ueꝝ qꝛ heria dy

acono ad me miſſo vt tu putas epiſtolã:vt ego
ſentio: ↄmẽtariũ te expectare dixiſti:bꝛeuẽ rn⸗
ſionẽ ad ea deſiderãs:q̃ ſingula magnoꝝ volu⸗
minũ ꝓlixitate idigẽt ſꝗτποποπ π π“οςυddA
tibi ↄfeſti diſcuſſi: duabus tm q̃ſtiũculis hᷣler⸗
miſſis nõ qͥ nõ potueri: ⁊ ad illas aliqd reſpon
dere. Sʒ qð ab eloquẽtiſſimis viris Tertullia
no nro.l.⁊ Nouatiano latino ſermone ſint edi⸗
te:⁊ ſinoua voluerimus afferre ſit latius diſpu
tandũ. Certe expecto qͥd placeat. Utꝝ ne epła
ri bꝛeuitate ſnias tibi velis digeri:aut ſingulo
rũ libꝛos ↄfici. Nã Oꝛigenes in qto Mauli ad
Romanos hõ de circũciſione magnifice diſpu
tauit.⁊ de mũdis atq; immũdis aialibus in le⸗
uitico plura diſſeruit: vt ſi ipᷣe iuenire nihil poſ
ſem: de eius tñ fontibus mutuarer.Et vt veriꝰ
loq̃r:Oidymi de ſpũſcõ libꝝ in manibus hẽo:
quẽ trãſlatum tibi cupio dedicare:ne me exiſti

— —. *

mes tmmõ doꝛmitare:qͥ lectionẽ ſine ſtilo ſom⸗
nũ putas. Añ latis itaq; ꝓblematibus qᷓ epiſto
le tue ſubieceras:qͥd mihi videret᷑ annexui.ve⸗
niã poſtulãs:⁊ feſtinatiõis ꝑiter ⁊ moꝛaꝝ.Fe⸗
ſtinatõis:qꝛ ad vnã lucubꝛatiũculã dictare vo
luerim multoꝝ opus dieruʒ. Tarditatis:quia
alio opere detentus non ſtatim ad interrogata
reſcripſi. ꝛima Queſtio.
AQidg ſibi vult quod in Geneſi ſcriptuʒ
q eſt. Omnis qui occiderit Cayn: ſepteʒ
vyvindictas exoluet: Anteq; de queſtio⸗
ne aliquid dicamus: rectum videt᷑: vt editões
interpᷣtum ſinguloꝝ cum ipᷣo hebꝛayco ↄferen
tes ſermone digeramus:quo facilius ſcripture
ſenſus poſſit intelligi. Nagomerlo adonai la⸗
chen chol ohoꝛg cayn ciuabadaym iuchã. Aqᷓ
la.⁊ dixit ei dñs. Mꝛopterea oĩs qui occiderit
Cayn:ſeptẽplicit᷑ vlciſcet᷑. Symmachus:⁊ di⸗
xit ei dñs. Hõ ſic.ſᷣ ois qͥ occiderit Cayn:heb⸗

Quid ſibi vult qð in geneſi ſebtũ ẽ. Ois qͥ occi domada ſiue ſeptimꝰ vindicabit᷑. LCxx.⁊ The⸗

derit Cayn:ſeptẽ vindictas exoluet:Quõ va⸗

odotiõ:⁊ dixit ei dñs. Mõ ſic.ſᷣ oĩs qͥ occiderit
Cayn: ſeptẽ vindictas exoluet. Poſtq; Cayn

occiderat frẽʒ interrogatus a dño: vbi ẽ Abel

frater tuus:ↄtumelioſe rñdit.neſcio: nũdqd cu⸗
ſtos fratris mei ſum: Quã ob rẽ maledictõe dã
natus:vt gemẽs ⁊ tremẽs viueret ſuꝑ terram:
noluit veniã dep̃cari:ſᷣ pctis pctã ↄgeminans:
tm̃ putauit nefas:cui a dño nõ poſſet igſci.De

ℳ₰ —

niq; rñdit dño. Maioꝛ ẽ iniqᷣtas mea:q; vt di⸗

mittar. i.plꝰ peccaui:qᷓ; vt merear abſ. olui. Ec⸗
ce eijcis me hodie a facie terre:⁊ a facie tua ab⸗
V 3

Hars

fſcõdar: ⁊ ero gemẽs ⁊ tremens ſuꝑ terrã:⁊ erit

omis qͥ inuenerit me occidet me.Eijcioꝛ inqᷣt a

cõſpectu tuo:æ ↄſcia ſceleris tremebũdus:lu⸗
cẽ ipᷣaʒ ferre nõ ſuſtinẽs: abſcõdar:vt latitem.
Eritq; ois qͥ inuenerit me occidet me.Dum ex
tremoꝛe coꝛꝑis ⁊ furiate mẽtis agitatu euʒ eſſe
intelligit:qͥ mereat᷑ interfici. Ueꝝ ðs nolẽs eũ
ↄpẽdio moꝛtis finire cruciatus:nec tradẽs pe⸗
ne:q̃ ſe ie dãnauerat:ait:nõ ſic.i.nõ vt exiſti⸗
mas moꝛieris:⁊ moꝛtẽ ꝓ remedio accipies:ve
rũ viues vſq; ad ſeptimã gñatõneʒ:⁊ ↄſcie tue
igne toꝛqᷣberis.ita vt qͥcũq; te occiderit:vᷣm du

plicẽ intelligentiã:aut in ſeptia gnatõe:aut ſep

timo te liberet cruciatu. Nõ ꝙ ipſe qͥ occiderit
Cayn ſeptẽ vltionibus ſubijciẽdus ſit:bᷣ ꝙ ſep
tẽ vindictas:q̃ in Cayn tãto tꝑe cucurrerũt ſol
uat in interfecto occidẽs eũ qͥ vite fuerat dereli
ctus ad penã. Vt aũt qð dicimus manifeſtius
fiat:q̃tidiane ↄſuetudinis ponamus exemplũ.

Loquat᷑ inter vbera ſeruus ad dñm:qꝛ incen⸗
di domũ tuã: ⁊ vniuerſaʒ ſubſtãtiã tuã diſſipa

ui:interfice me.Oñſq; rñdeat. Nõ vt vis:mo⸗
rieris: ⁊ ſinies moꝛte ſupplicia: veꝝ lõgo tꝑe cu
ſtodieris ad vitã. ⁊ tã infelicit᷑ in hac luce vᷣſa⸗
beris:vt qᷣcũq; te occiderit:bñficiũ pᷣſtet occiſo
dü te de tã młtis liberet cruciatibus: ⁊ ᷣm.lxx
̃dẽ editõeʒ hic ſenſus nob videt᷑.DOe eo aũt ꝙᷓ
Eqͥla poſuit ſeptẽplicit᷑:⁊ Symmachꝰ hebdo⸗
mada ſiue ſeptimus vlciſcet᷑: maioꝝ nr̃oꝝ iſta
ſnia ẽ:ꝙ putãt in ſeptia gñatõe a Lamech int⸗

fectũ Cayn. Adã qͥpe genuit Cayn. Cayn ge⸗

nuit Enoch. Enoch genuit Cainã. Cainan ge
nuit Malalehel.Malalehel genuit Mathu
ſalẽ.Mathuſalẽ genuit Lamech: qͥ ſeptimus
ab Adã nõ ſpõte vt in qͥda hebꝛeo volumie ſcri
bit᷑:int᷑fecit Cayn:vt ipᷣe poſtea ↄfitet᷑:qꝛ viꝝ
occidiin vulnere meo: ⁊ iuuenẽ in liuoꝛe meo.
m ſepties vidicabit᷑ de Cayn. De Lamech
at ſeptuagies ſepties.Hoc qdẽ de Cayn: ꝙ in
ſeptia gnatõe a Lamech intfectus ſit.⁊ iux ali
am editõeʒ penã ſuis ſceleribꝰdederit:qꝙ tot ge
neratõibꝰgemẽs ⁊ tremẽs viueret ſuꝑ terram:
nihil obſcuri arbitroꝛ remanſiſſe.Nũc illud qð
nõ infrogaueras:dũ aliud agimꝰirrepſit:q̃ ſint
lxxvij.vindicte:q̃ in Lamech exoluendeſunt.
Ziũt ab Adã vſq; ad R—tpᷣm gnatões.lxxvij le⸗
ge Lucã euangeliſta: ⁊ inuenies ita eſſe vt dici
mus. Siẽ g̊ ſeptia gñatõe Cayn pctm ẽ diſſolu
tũ: nõ ei vindicabit ðs bis in idipᷣm: ⁊ qͥ ſełrece
pit mala in vita ſua:nõ eoſdẽ cruciatꝰ patiet᷑ in
moꝛte:qͥs ẽ paſſus in vita:ita ⁊ Lamech pctm
i.totiꝰmũdi atq; ſanguis qͥ effuſus ẽ:xpᷣi ſoluet
ad uẽtu. qͥ tollit mũdi pctã: qͥ lauit amictũ ſuuʒ
in ſanguie vue:⁊ toꝛcular calcauit ſolꝰ qͥ de eo⸗
dẽ ad celũ rubicũdus aſcẽdẽs:⁊ clamãtibusã⸗
ge lis miraculũ pᷣbuit.Eleuate poꝛtas pᷣncipes

vr̃as:⁊ introibit rex głe æc. Referebat mihi qᷓ

dã hebꝛeus in apocryphis eoꝝ libꝛis.lxxc vij. a⸗
nimas ex Lamech ꝓgenie repꝑiri: diluuio de

lete ſint: ⁊ in ̊ nüero ð Lamech factã eſſe vidi
ctã:ꝙ genꝰipᷣius vſq; ad cathaclyſmũ ꝑſeuera

uerit᷑. Alij de ſeptẽ vindictis Cayn varia ſuſpi

cant᷑. Pꝛimũ eius aſſerũt fuiſſe pctm:qð nõ re
cte diuiſerit. Scõm ꝙ inuiderit fri ſuo.Tertiũ
ꝙ doloſe egerit dicẽs:trãſeamꝰ in cãpũ.Quar
tũ ꝙ int᷑fecerit. Quintũ ꝙ ꝓcacit᷑ negauerit ne

ſcio.nũqͥd cuſtos fris mei ſum: Serxtꝰ ꝙ ſeibßᷣm

danauerit dicẽs. maioꝛ culpa mea ẽ qᷓ; vt dimit
tar. Septimũ qꝛ nec dãnatus egerit pniaʒ ᷣm
Niniuitas:⁊ Eʒechiã regẽ Juda: qͥ imminẽte
moꝛte veniã lachꝛymis meruerũt: vt qͥ dãnati

fuerãt nõ ꝑiret: agẽtes pniaʒ ipetrarẽt mileri
coꝛdiã dei. Nã tradũt illũ a clementiſſimo deo

ideo vſq; ad ſeptẽ gñatões fuiſſe datũ: vt ſaltẽ
malis ipᷣis:⁊ lõge vite meroꝛe ↄpulſus pniaʒ a
geret: vt mereret᷑ abſolui. Mõnulli ſeptenariũ
nũeꝝ plenũ ⁊ ꝑfectũ interpᷣtant᷑: de multis ſep

turaꝝ locis teſtimonia göhẽtes:⁊ hũc eſſe ſenſũ

quẽ ſupꝛa ꝑſtrinximus.Qð qͥ infecerit Cayn
ab ingẽti eũ afflictõe:⁊ oĩa ſupplicia trãſeũte li⸗
berarit pẽa. Sũt aũt qͥ ⁊ de euãgelio int᷑rogati
onẽ Petri replicẽt. Dñe q̃tiẽs peccabit in me
frat᷑ meus:⁊ dimittã ei vſq; ſepties:Diẽ ei Je
ſus.Hõ dico tibi ſepties:bᷣ vſq; ſeptuagies ſep
ties.Et putãt moꝛtẽ atq; petm in ſeptima ꝓge
genie ſabbatiʒaſſe qñ Enoch raptus ẽ:⁊ nõ in⸗
ueniebat᷑:qꝛ trãſtulit illũ ðs. De ſeptuagita ãt
⁊ ſeptẽ illã expoſitõeʒ ſequunt᷑ in aduẽtũ Rp̃i:

moꝛtis atq; pcti aculeũ eſſe ↄfractũ. onam ⁊?

aliã opinionẽ:ne qͥd videar pᷣtergreſſus. Qui⸗

dã ſeptimũ annũ remiſſionis:⁊ qͥnãgeſimũ Ju

bilei:⁊ q̃dringẽteſimũnonageſimũ: qð volunt
intelligi ſeptuagies ſepties:multis mõis inter⸗
p̃ᷣtant᷑:aſſerẽtes ob hãc cãʒ qnq̃geſimi ⁊ ngen
teſimi nũ eri ſacrate in euangelio poſitũ debito
rẽ.⁊ qͥnq̃geſimũ pſalmũ pnie:qͥ ſeptẽ ↄſcit ſep
timanis: ⁊ in pᷣncipium ogdoadis erũpit. Aeꝝ
ne longius ſermo ꝓcedat:hucuſq; ſuꝑ h̊ locu⸗
tũ eſſe ſuſficiat. Quia ⁊ ex his q̃ reſperſimus in
gentẽ tibi diſputatõis ſiluã poteris ipᷣe ↄficere
Sciẽs Oꝛigenẽ.xij.⁊.xiij.in Geneſim libꝝ de
hac tm q̃ſtione dictaſfſe.
Secunda Queſto.
Ar deus loquitur ad Abꝛaham:ꝙ är⸗
cC ta ꝓgenie filij iſrael eſſent de egypto re⸗
uerſuri: ⁊ poſtea moyſes ſcribit. Quin
ta autem ꝓgenie aſcenderunt filij iſrael de ter⸗
ra egypti. Quod vtiq; niſi exponatur videtur

eſſe contrariũ. Hoc vero ꝓblema cum legiſſem
cepi mecum tacitus eſtuare:⁊ e veſtigio Gene⸗
ſim Exodum ꝑcurrens: reperi loca in quibus
ſcripta ſunt:que videntur facere queſtionẽ.Ac

Co

nuſan
othuſ⸗
beenecln
ſocupyſto
citlemet
coo Loffi
P henng
giiote
ſenexpore
piak anor.
gedilſecer
l ead iu
ihierima
gnareinc
generaret
ciſollit⸗
Ne Bauid.
ſ meito⸗
ſfemeemo
Wraawe
veniaue
Eenic
grete
kionefi
Leui
fi. Amr
Eleozor
uiingren
roeg/
Elezʒare
elintab
rüfecim
nerüoſte
erationee
bustbi/
harel
An. dis
uit Maaſo
fescipfeſn
Pnceps tribe
Galnontte
9Pheresy
ntgen T
din efr⸗

Ppenist.

cel:gd cöe
efig
ſucſoſp
Pluagitay
rfthict
au
ſoc ſin

ſeſliict⸗
Nrinotn

——
=
=
== S=
— =—

S =
S. =
. .
=. E

—, — —–— —
— .
— 2
E .
=
⸗
—

=ꝛ —
EEEE

=,
—,—
—,

Bipenränlet
demeniſinede
iſedatien
eppulſuspin
önulliſepturi
nk: demulerſ⸗
rhüͤceſelü
gintfecenbn
licianiſ⸗
Wigeloitnet
iespeceth
ſepties bic
oglnmgri⸗
ann onn
rpnsöiöe
min Mii i⸗
Nrünt
röungtibn

Eerinigtni

inie
nunisnuzfin
citin iſen
opoſtideti⸗
iini aſe
tocigt
1o

eireeſcnun

CTractatus I

Sino exiſtimabã ſpiritalibꝰ ſpiritalia cõparan⸗

do idiſſolubilia eẽ:ſicuti ⁊ młta ſũt alia. Nã et
Mathuſalẽ.xiiij.ãnis pꝰ diluuiũ vixiſſe ſcri⸗
bit᷑ nec tñ arcã ĩigreſſus ẽ cũ Noe Et cũ ipᷣe deꝰ
locutꝰ ſit ad Abꝛaã. Sciẽdo ſcies:qꝛ ꝑegrinuʒ
erit ſemẽ tuũ i fra nõ ſua.⁊ i vᷣuituteʒ redigent
eos ⁊ affligẽt: ⁊ hũiliabit eos ãnis q̃dringẽtis
VPoſtea oyſes ſcribit i Exodo:⁊ factuʒ eſt

pꝰq̃dringẽtoſ ⁊ trigita ãnos exiuit oĩis potẽtia

teneꝝ poꝛtat i humer cũ.xviij.ferme ⁊ apliꝰre

pꝑiat᷑ ãnoꝝ.⁊ ridiculũ ſit tã grãdẽ iuuenẽ mr̃pis

crediſſe ceruicibꝰ. Roboã vo filiꝰ Salomonis
xlj. etatl ſue ãno regni ſũpſit exoꝛdiũ: ⁊ reguit
i hierim ãnis.xvj.cũ vtiq; pr eius.xij.ãno re⸗
gnare incipiẽs:ãnis.xl.regnauerit:⁊.xj.filiuʒ
generare neqͥuerit Dũ h ⁊ młta iſtiuſmodi me
cũ ſollicitꝰ voluerẽ:aperuit mihi oſtiũ qͥ hʒ cla
uẽ Bauid:⁊ itroduxit me ĩ cubiculũ ſuũ: poſu
itq; me ĩ foꝛamie petre:vt poſt ſpm̃ ſeuiẽtẽ:pꝰ
tremee motũ:poſt icẽdiũ ignoꝛantie qͥ vꝛebar
vox ad me aure lenioꝛis accederet:dicerẽq; :ĩ⸗
ueni quẽ q̃ſiuit aia mea:tenebo eũ ⁊ ñ dimittã.
Eteni cũ videat᷑ ſcpᷣtura int᷑ ſe eẽ ↄtraria vtrũ⸗

q veꝝ ẽ cũ diuerſũ ſit. Egreſſi ſũt qrta genera⸗

tione fili iſrł de tra egypti.replica genealogiã

Leui. Leui genuit Caath. Caath genuit Am

rã.Amrã genuit Aarõ.Aarõ genuit Eleaʒar.
Eleaʒar genuit Finees. Caath cũ pr̃e ſuo Te

ui ingreſſus ẽ egyptũ. Rurſuʒ Eleaʒar cũ pr̃e

Aarõ egreſſus eſt ð egypto.¶ Caath vſq; ad
Eleaʒar cõputãt᷑ generatiões q̃ttuoꝛ.lʒ qͥdam
velint ab Amrã vſq; ad Finees:vt nos i Elea

ʒarũ fecim puenire.Si vo voluer diſparẽ nu

merũ oſtẽdẽ:quomodo ſᷣm Exodum qnta ge

neratione egreſſi ſũt filij iſrł de rra egypti.Tri

bus tibi Jude et oꝛdo numeret᷑. Juda genuit
Ehanen LPhares genuit Eſ. rom. Eſrõ genuit
Aram.Arã genuit Aminadab. Aminadab ge

nuit Maaſon. Maaſon genuit Salmon⸗ Pha
res cũ pr̃e ſuo Juda igreſſus ẽ egyptũ.Naaſõ
vnceps tribꝰ Juda ĩ deto deſcribit᷑: cuiꝰ fili⸗

Salmon tᷣraʒ repꝛomiſſiõis itrauit.cõputata
a Pharesvſq; ad Naaſõ:⁊ iuenies generatio

nes qͥnq;. Tametſi nõnullivt ĩ tribu Leui oſtẽ

dimꝰ.i Eſrom initiũ faciãt:⁊ ad Salmon vſq;
ꝑpueniãt. NMuto ꝓblema diſſolutũ Qõ ſi diſpli
cet:ad cõpẽdiũ veniã: ⁊ dicã ĩ hebꝛeo nõ eẽ di⸗
uerſũ.Aqͥla nãq; qͥ nõ ↄtẽtioſiꝰ vt qdã putãt:ſ
ſtudioſi vbũ iterpᷣtatꝰ ad vbũ i eo loco vbi ſe⸗
ptuagita poſuerũt:qͥnta aũt generatõe aſcẽde
rũt fiiij iſrł ð tra egypti: ita tranſtulitxqebo⸗
IXi νο GVSBRÿEαN&π⅞1⅞10οσαπσριπααα
Toc Ii i& τιυWπ οô/àd 6. armati aſcẽde

üt filij iſri de tra egypti: lʒ ꝓ eo ꝙ nos armati
diximꝰ: m greci monis ambiguitatẽ iſtructi

Epla

ſiue muniti: ꝓpt᷑ ſupellectilẽ q egyptios ſpolia

uerũt poſſit itelligi.exiſtimati curioſitatẽ eẽ

nitã:maioꝛ qrẽdi ardoꝛ exoꝛit᷑: ⁊ ad ſilitudine⸗

lhieremie diſſoluoꝛ vndiq;: ⁊ ferre nõ poſſuʒ.
Quare ſeptuageſimãqͥntã generatiõez: ⁊ Aq⸗

la trãſtulit armatos volumen hebꝛeũ replico:
gqð MPaulapenolẽ iux qſdaʒ vocat: ⁊ ios cha

racteres ſollicitiꝰattẽdẽs:ſcpᷣtũ reperio: vaha⸗
muci. ahlu. bene. Ilrl. meeres. mizarim. In re

liq̃ ꝑte iterpᷣtatiões nõ diſcoꝛdãt.oĩs pugnað

vbo eſt vahamuci.qð eiſdẽ ir̃is ſcribit. Heth
mem ſin iod mem vtꝝ nã q̊nq;: an munitos ſlo-

nete Et q̃deʒ qͥnq; h̊ ᷣmone dici plurali nume⸗

ro negarenon poſſumꝰ. ANerũ qͥnq; plurali nu
mero:nõ qnta vt illi iterpᷣtati ſũt: ſinglari. S3
nec generatio iuenit᷑ adiũcta: q lingua hebꝛea
doꝛ ðꝛ. vt ſi eẽt qnta generatiõe: vᷣmone legẽt

illoꝝ ameſa doꝛ. Nũc autẽ ameſin.i.qnq;. imo

q̃nti tm ſcripti ſũt: a fit qſi ſenſus:qnti aũt aſcẽ
derũt filij irłð tra egypti:qð qꝛ minꝰ videbat᷑
itelligi:adiũcta generatio ẽᷣ.Aqͥlã vᷣo ⁊ i. ceterl
⁊aĩh̊ maxie loco pꝓpꝛie trãſtuliſſe:ois Judea ⁊
ſynagogaꝝ ↄclamant vniuerſa ſubſellia.ꝙ vi⸗
delicet idẽ mo: ⁊ eiſdẽ lr̃is ſcript᷑ diuſas apð

eos voces ⁊ ĩtelligẽtias habeat.Ex qᷣbꝰexẽpli
cauſa vnũ ponimus vt qð dicimꝰpſpicuũ ſiat.
paſtoꝛes ⁊ amatoꝛes eiſdẽ lr̃is ſcribũt᷑: res ain

„

iod mem. Sʒ paſtoꝛes roim: amatoꝛes legunt

reim. Añ euenit vt vbi hierim i ꝓphᷣis cũ ama
toꝛibꝰ ſuis foꝛnicatiõis ſcelere arguit᷑:ibii no⸗

ſtris codicibꝰ p amatoꝛibꝰpaſtoꝝ nomẽ ſitim⸗-

mutatũ. Scio h̊ moleſta eẽ lectoꝛi.vſᷣ ð hebꝛeis

diſputãtẽ nõ decet Ariſtotelis argumẽta cõq⸗
rere. nec ex flumie Tulliano eloquẽtie ducẽdꝰ

ẽ riuulꝰ.Nec aures Quitiliani floſcuł: ⁊ ſcho⸗
lari declamatiõe mulcẽde. pedeſtris: ⁊ qtidia⸗
ne ſiłis:⁊ nilła lucubꝛatiõe redolens:oꝛatio ne⸗
ceſſaria ẽ: q̃ rem explicet: ſenſũ ediſſerat:obſcu
ra manifeſtet:nõ q̃ vboꝝ cõpoſitiõe frõdeſcat

Sint alij diſerti.laudent᷑:vt volunt.⁊ inflatis

buccis ſpumãtia vba trutinẽt. mihi ſufficit ſic

loqͥ: vt intelligar ⁊ vt de ſcripturis loquens et

diſputãs ſcripturaꝝ imiter ſimplicitatem.
Tertio Queſtio.
v Ir Iſaac vir iuſtꝰ ⁊ deo charꝰ non illi
cui voluit: ̊ cui noluit: deceptꝰ erroꝛe
bñdixit:Differo pauliſꝑ typos:⁊ ea d a maio
ribꝰnr̃is ſuꝑ h̊ loco ſũt iterpᷣtata:pᷣtereo: nõ qᷣ
opinioni eoꝝ nõ aquieſcã:ſʒ q̊ͥ tu q̊ tm queras
Quare vir iuſtꝰ aliud ignoꝛauerit: ⁊ ↄtra ſuaʒ

fecerit volũtatẽ. ad qð diſtricta reſpõſio E. nul

lũ hoĩeʒ excepto eo qͥ ob nr̃aʒ ſaluteʒ tarneme
dignat?induere:plenã havuiſſe ſciẽtiã.⁊ certiſ
ſimã veritatẽ. Heniq; Oaulꝰ ex ꝑte cognoſcit
ex ꝑte pphetat:⁊ nũc ꝑ ſpeculũ videt in eny

gmate: ⁊ m ꝗ opoꝛtet oꝛare: neſcire nos dicit

17

Dars

AQuia cũ venerit qð pfectuz E:tũc qð ex tte eſt D
deſtruet. Samuel ꝓpha cõnumeratꝰ oyſi

iſacerdotibꝰ dei:ad vngẽdũ regẽ miſſus:cum
maximũ ſilioꝝ Jeſſe vidiſſet Heliab:ait. Ecce
coꝛã dño xpᷣs eeỹ. Et dixit dñs ad Samuel no
li reſpicere faciẽ eiꝰneq; ſtaturã:qm̃ repꝛobaui
eũ:qꝛ nõ quõ videt deꝰ:hõ videt.Homo enim

viget i facic. deꝰaũt inſpicit coꝛ.Et ꝑ ſingulos

filios ſeptẽ ignoꝛãs vſq; ad Bauid neſciſſe de

ſcribit. Heliſeꝰ qʒ qͥ duplici gloꝛificatꝰ eſt ſt pu:
cuiꝰoſſa vitã exanimo cadaueri reddiderũt:cũ

Sunammitis ad eũ veniſſet in mõtẽ:⁊ ad pedes

eiꝰ flebiliter coꝛruiſſet: Gieʒi phibente ne face

ret: ait dimitte eã:qꝛ aia eiꝰ ĩ amaritudine ẽ. et
dñns abſcõdit a me:⁊ non nũciauit mihi. plura

ſüt qᷓ; vt exẽplis debeamꝰdocereſ ãctos viros
deo caros ea mmodo ſciſſe:q̃ eis a dño reue

lata ſũt. Ignoꝛata vo q̃ eis reuelata nõ fuerit:
⁊ ad ſingulas viſiones Zachariã atq; Danie⸗

lẽ iterrogare angelũ:⁊ ſupplicit᷑ depᷣcari:vt ex⸗
ponat ſibi q̃ ſint illa q̃ videãt. Añ nõ mixꝝ eſt et
AIſaac in ſuã maxie vtilitatẽ neſ. ciſſe qͥd faceret
Cũ magis eo tꝑe erraret:qͥ filiũ ſ ãguinarie de⸗

ditũ voluptati:⁊ eũ qͥ poſtea fratrẽ ſi poſſet oc

cideret:pᷣtermiſſo illo qͥ inocẽter habitaret do⸗

mi: vellet afferre:⁊ ſuã magis volũtatẽ facẽ qS

dei. Ego puto diuie diſpẽlatõis fuiſſe: vt ocuł
cecaret᷑: ⁊ cũ ipᷣe diceret:vox qdeʒ vox Jacob

:man:aũt mana Eſau: tñ nõ itelligereti mino⸗
rem eẽ filiſ: ꝗq ad bñdictionẽ fratris pꝛeceptoꝛ

aſtiterat Qm aũt polliciti ſumꝰ:⁊ de eo in figu

ra qd ſignificaret adiungere:lhippolyti marty

ris vba ponamꝰ.a qͥ æ Aictoꝛinꝰ nr non pluri⸗
mũ diſcrepat.nõ ꝙ oĩa pleniꝰexecutꝰ ſit: ſed qͥ
poſſit occaſionẽ pᷣbere lectoꝛi ad ĩtelligentiã la
tioꝛẽ. Iſaac poꝛtat imaginẽ dei pris Rebecca

ſpũſſancti. Eſau populi pꝛioꝛis ⁊ diabolt. Ja⸗

cob ecclie ſiue xpᷣi. Senuiſſe Ilaac: ↄſumatio⸗

nẽ oꝛbis oſtẽdit.oculis caligaſſe:ſidẽ periſſe ðᷣ
mũdo:⁊ religionis lumẽ añ eũ neglectũ eſſe ſi-

gnificat. Qð ſiliꝰmaioꝛ vocat ꝛacceptio legis ẽ
iudeoꝝ. Quod eſcas eius atq; capturã diligit

pater:homies ſunt ab erroꝛe ſaluati:quos per

doctrinãꝗ iuſtꝰ quiſq; venat᷑. Sermo dei bñdi⸗
ctionis c repꝛomiſſio:et ſpes regni futuri: in q
cũ xpᷣo ſãcti ſũt regnaturi:⁊ veꝝ ſabbatuz cele
bꝛaturi. Rebecca plena ſpũſãcio ⁊ ſciẽs qͥd au
diſſet: añ qᷓ; pareret:qꝛ maioꝛ ᷣuiet minoꝛi.ma

gis autẽ foꝛma ſpũſſancti:q̃ futura nouerat in

xhᷣo:in Jacob añ meditat᷑:loqᷣt ad filiũ mioꝛẽ

Dade ad gregem: ⁊ accipe mibi inde duos he

dos: p̃figurat carneũ ſaluatoꝛis aduentũ: in q́
ceos vel maxie liberaret qͥ peccatis tenebãt ob
noxij:ſiqdẽ in oiĩbꝰ ſcripturis hedi ꝓ peccato⸗

ribꝰ accipiunt᷑. Qð duos iubet afferre:duoꝛũ
ſploꝝ ſigniſicat aſſumptio.ꝙ teneros ⁊ bonos

dociles ⁊ inocentes aĩe.ſtola vel veſtimentum

Eſau:fides hebꝛeoꝝ ⁊ ſcripture:qͥbꝰgẽtiliũ in
dutus ẽ plłs.pelles q̃ eiꝰbꝛachijs circũdate ſũt
peccata vtriuſq; ſũt plebis: q̃ xp̃ᷣs in extẽſione
manuũ cruci ſecũ pariter affixit. Qð IJſaac q̃⸗
rit ab Jacob cur tam cito venerit:admirat᷑ ce⸗
lerẽ credẽtiũ fidẽ. Qð cibi delectabiles offerũ⸗
tur:hoſtia placẽs deo:ſalus ẽ peccatoꝝ Poſt

eſum ſeqᷣt᷑ bñdictio:⁊ eiꝰodoꝛe ꝑfruit᷑: vtutem

reſurrectionis ⁊ regni aꝑta voce ꝓnũciat:quõ

eliã adoꝛẽt eũ fratres ſui: ⁊ ᷣuiant ei credẽtes

ex iſrael Quia igit᷑ iniquitas ẽ inimica iuſticie

Eſau ĩ diſcoꝛdiã cõcitat᷑: ⁊ necem fraudulẽter
excogicat dicens ĩ coꝛde ſuo.Aꝓpꝛopinq̃t dies

paſſionis pr̃is mei: vt interficiã Jacob fratreʒ
meũ.Biabolus fratricidas iudeos ĩ Cayn añ

p̃ᷣmeditans:in Eſau manifeſtiſſime 2fitet:tem
pus quoq; interfectionis oſtẽdens.Appꝛopin
quent inqͥt dies paſſionis patris mei: vt inter

ficiã Jacob fratrẽ meuʒ. Quapꝛopter Rebec
ca.id ẽ.patiẽtia nũciauit viro fratris inſidias
q̃ vocato Jacob pᷣcepit ei:vt Meſopotamiaʒ

pergeret:⁊ inde arriperet vxoꝛẽ de genere La

ban ſyri fratris matris ſue. Quõ itaq; fratris
dolos fugiens Meſopotamiã tendit Jacob.

Ita ⁊ xpᷣs iudeoꝛũ incredulitate cõpulſus ꝓſi

ciſcit᷑ in galileã:inde ſibi ex gentibꝰ ſponſaʒ ſũ
pturus eccłiam.Hec ſupꝛadictus vir. Nos au

tem dicimꝰnõ veniſſe dñm niſi ad oues ꝑditas

dð omus iſrael:necvoluiſſe accipere panẽ filioꝝ
⁊ dare canibus:⁊ benedictionẽ pᷣmam iudeoꝝ
populo detuliſſe: qbus ſũt credita eloquia dei
⁊ repꝛomiſſio ⁊ legis latio ⁊ ↄfectio teſtamẽti
Verũ qꝛilli credere noluerũt:ad Jacob mino

rem populũ benedictionẽ eſſe tranſlatã. Neq;ʒ

tñ maioꝛẽ filiũ penitus fuiſſe deſpectũ. aꝛ cum
ſubintrauerit plenitudo gentiũ:tunc omis iſrł
aluus fier.
Beati ieronymi pᷣſbyteri ad Hamaſũ pa

pam: vbi explanat viſionẽ Eſaie:qͥ vidit dũm

ſedentẽ ſuꝑ ſoliũ excelſũ: eandẽ nõ vt veteres
de deo patre ſed de filij vnigeniti glia interpꝛe
Epkła. LVII.

.Cfactũ ẽ anno
quo moꝛtuus ẽ Oʒias rex:vidi do⸗
minũ ſedẽtẽ ſuꝑ thꝛonũ excelſum et

eleuatuʒz ꝛc. Anteqᷓ; de viſione dicamus ptra⸗
ctandũ videt᷑:qs ſit Oʒias:qͥt annis regnauit
q ei in ceteris gentibꝰ ſunt coeui. Et de ꝑſona

qdem ſicut in regnoꝛũ ⁊ pᷣteritoꝝ libꝛis legim

fuit vir iuſtus:⁊ fecit rectũ in ↄſpectu domini:
ediſicãs templũ: ⁊ aque ductũ fabꝛicans:offe⸗
rẽs vaſa:⁊ ꝓ hoc merito aduerſarios ſuperãs

quodq; maximũ pietatl iudiciũ ẽ: habẽs mul⸗

tos ĩ ſuo imperio ꝓphas.ihic qᷓ;diu vixit Za⸗

C

cheris
cit de
ſusẽ.
oferre
öad
cerdot
ſacerd⸗
lnffont
domine
ptenſi
Bechi
fiden
pernos
lo
Uitaut
lepoꝛe
ſeo vg
iuomo⸗
explane
ulust
manitet
tenpon
(oſern
zwoct
dene
ſahit
hiſto
ui
diſio
qdiu
onlei
noͤgpe
terſan⸗
luus eſt
ſrrauitr⸗
dam vin
populus
fepeeſue
auſten⸗
1acob.
Neruntfil
ditdamo⸗
ſoniͤtun
ſpirarede
Pphelate
1hoſtpen
denmes.
mmihihen
facgsreli
Pharao
trariasfo
busnulln
lentiq coꝛ

lnmortali

Phgeptrt
ſläbs:

neſpeflie

Pisniine

rbtminn
nt.⸗Wi
Cnenkalntfie
Nerubietin,
W

eoſtiiin

Pher öcergi
ſmici
ilmmienutce
Nonfnulniäe
nennide
ftcäzrnnng
s udeweibeni

„

fſtiſineyfri

Ntädens An.

Gneni
Anpropterr
roffutnis iſd
eſona;
ordegennl
Quöitaafe
miä tenargrn
blitae cöplſueß
Xgenuipſogl
Miaus n
nniſalcusir
eAaperpmeſier
iniinnidot
itorducgnude
nolknit
git A Ahf
itſeniil
eehtni gan
münncnf

muibmnſin
Gietͤtdin

linönſelnd

icnuiguneſe
U.

Tractatus I

charias ſacerdos:cognomẽto intelligens: pla

cuit deo.⁊ cũ oĩ veneratiõe delubꝛũ eiꝰ ingreſ⸗

ſus ẽ. Poſtqᷓ; vo Zacharias obijt: volẽs ꝑ ſe
offerre donaria:ſacerdotalẽ oꝛdinẽ non tã pie
qᷓ; audacter inuaſit:⁊ reclamãtibꝰ leuitis et ſa⸗

cerdotibus ceteris:nõne tu es Oʒias rex ⁊ nõ

ſacerdos:audire noluit ſtatimq; lepꝛa ꝑfuſus

in fronte eſt.iuxta ꝓphete vocẽ dicẽtis:imple
domine facies eoꝛũ ignominia. Quã coꝛpoꝛis

ꝑtem ſacerdos auri lamina ptegebat. quaʒ in
Eʒechiel dñs iubet Thau lre impꝛeſſiõe ſigna

ri.de qua Dauid exultauit dicẽs:ſignatũ ẽ ſu⸗

per nos lumẽ vultꝰ tui dñe. In qua Allophy⸗

lus:pꝛocax funde lapidis ictu interijt. Regna
uit autẽ Oʒias annis qͥnquaginta duobꝰ:quo

tẽpoꝛe apud latinos Amulius:apud Atheniẽ
ſes Agameſtoꝛ vndecimꝰimperabãt. Poſt cu

ius moꝛtẽ Eſaias ꝓpheta hanc viſionẽ: quaʒ

explanare nitimur: vidit.id eſt.eo anno qͥ Ro
mulus romani imperij cõditoꝛ natus eſt: ſicut

manifeſtũ eſſe poterit ijs:qui voluerint legere

tempoꝛũ libꝛũ:quẽ nos in latinã linguã ex gre

co ſermone tranſtulimꝰ.Sequit᷑ ⁊ factum eſti
ãno quo moꝛtuus eſt Oʒias rex. Nidi dñm ſe

dentẽ ſuꝑ thꝛonũ excelſum ⁊ eleuatũ. Pꝛemil
ſa hiſtoꝛia ſpiritalis ſequit᷑ intellectꝰcuiꝰcauſa

hiſtoꝛia ipᷣa replicata eſt. Aiuẽte lepꝛoſo rege
⁊ quãtũ dat᷑ intelligi: quãtũ i ſe eſt ſacerdotiũ

diſſipante:Eſaias viſionẽ videre non potuit:

qᷓ;diu ille regnuʒ tenuit in Judea:ꝓphha ocłos

non leuauit ad celũ. Hõ ei ſũt reſerata celeſtia

nõ aparuit dñs Sabaoth: nec i myſterio fidei

ter ſanctũ nomẽ auditũ ẽ.Quãdo vo ille moꝛ⸗

tuus eſt:vniuerſa que ſubſequens ſermo mon
ſtrauit:aperto ſeſe lumine ꝓdiderũt Tale qͥd⸗

dam ⁊ in Exodo ſcriptũ eſt dũ harao vixit

populus iſrael ex luti ⁊ lateris palearũq; ope⸗
re pꝛeſſus non ſuſpirauit ad dũm: dum ille re⸗

gnauit: nemo qſiuit deum patrẽ Abꝛaã Jſaac

⁊ Jacob. Quãdo vero ille moꝛtuus ẽ: ſuſpira
uerunt filij iſrael:⁊ vt ſcriptura dicit:et aſcen⸗
dit clamoꝛ eoꝛũ ad dominũ.cum vtiq; iuxta hi

ſtoꝛiã:tunc magis gaudere debuerunt:⁊ añ ſu

ſpirare duʒ viueret harao. Eʒzechiel quoq;
ꝓphetãte Mhaltias filius Banaie occubuit:
7 poſt peſſimi ducis interitũ cecidi inqt ſuꝑ fa

ciem meã:⁊ clamaui voce magna et dixi. Heu

mihi.heu mihi adonai dñe:in cõſumationẽ tu

facis reliqas iſrł:Si ergo intelligas in Oʒia ⁊

NPharaone ⁊ Phaltia ⁊ ceteris iſtiuſmodi cõ
trarias foꝛtitudines:videbis quõ illis viuenti
bus nullus noſtrũ videat aut ſuſpiret:⁊ ĩ peni
tentiã coꝛruat. Nõ regnet ait apoſtolꝰ peccatũ

in moꝛtali vro coꝛpoꝛe. Regnãte peccato egy⸗

ptijs extruimꝰ ciuitates:in cinere verſamur: ⁊
ſoꝛdibus:ꝓ frumẽto paleas:ꝓ ſolida petra lu

Fo. CxXLVI

Epla LVIII

ti opera ſectamur. Sequit᷑ vidi dominũ ſeden
tem ſuꝑ thꝛonũ excelſũ ⁊ eleuatũ. Nidit ⁊ GHa
niel ſedentẽ dñm:ſed non ſuꝑ thꝛonũ excellſu,z

⁊ eleuatũ. Pollicet᷑ ⁊ alibi vox diuina dicens

veniã: ⁊ ſedebo.⁊ iudicabo populũ i valle
ſaphat:qð interpᷣtat᷑ domini iudiciũ. Qui pʒec
catoꝛ eſt ⁊ mei ſimilis: videt dominũ ſedentem

in valle Joſaphat: nõ in colle:non in mõte. ſed
in valle ⁊ i valle iudicij. Qui vero iuſtꝰ Eſaie
ſimilis: videt illi ſedentẽ ſup thꝛonũ excelſum
⁊ eleuatũ. At aũt ⁊ aliud inferã: quãdo eũ mẽ

te ꝑtracto regnare thꝛonis dñationibꝰangelis

ceteriſq; vtutibus:video excelſũ thꝛonũ eius

Quãdo autẽ cõſidero quomodo genus diſpi⸗

ſet humanũ:⁊ ꝓ noſtra ſalute ſepe deſcendere

dicat᷑ ad terras:video humileʒ ⁊ pximũ terre

thꝛonũ eius. Sequit᷑: vidi dominũ ſedẽtẽ ſu-

thꝛonũ excelſum ⁊ eleuatũ: ⁊ plena erat domꝰ

a maieſtate eius:⁊ ſeraphin ſtabãt in circũitu
eius.Quidam ante me tam greci qᷓ; latini hũc

locum exponẽtes dominũ ſuper thꝛonũ ſeden
tem: deuʒ patrem ⁊ duo ſeraphin: qui ex eadẽ
ſubſtantia pᷣdicantur dominũ noſtrũ ieſũ chꝛi

ſtum ⁊ ſpiritũſanctum interpꝛetati ſunt. Quo
rum ego auctoꝛitati q;uis ſint erudiſſimi: non
aſſentio. Multo ſiqᷣdem melius eſt: vera ruſti

ce qᷓ; falſa diſerte ꝓferre. maxime cum Joßes
euãgeliſta in hac eadẽ viſione non deuʒ prem:
ſecd chꝛiſtum ſcribat eſſe cõſpectum. Nam cum

de icredulitate diceret iudeoꝛũ:ſtatim cauſas

incredulitatis expoſuit dicens. Et ideo nõ po
terant credere in eum qꝛ dixit Eſaias: aure au

dietis ⁊ non intelligetis: ⁊ cernẽtes aſpicietis:
⁊ non videbitis.Hoc auteʒ dixit:quãdo vidit
gloꝛiam vnigeniti: ⁊ teſtificatus eſt ð eo. In pᷣ

ſenti volumie Eſaie ab eo qui ſedet in thꝛs ono
iubet᷑:vt dicat.Aure audietis:⁊ non intellige

tis. Qui autẽ hec iubet:vt euãgeliſta ĩtelligit:
chꝛiſtus eſt. vnde nunc colligit᷑ non poſſe Se⸗

raphin chꝛiſtum intelligi:cum chꝛiſtus ſit ipſe

qui ſedeat.Et licʒ in actibus apoſtoloꝝ aduer

ſus iudeos inter ſe diſſidentes Paulus dicat:

bene ſpũſſanctus locutus eſt per Eſaiam pꝛo⸗
phetam ad patres noſtros dicẽs. Nade ad po
pulũ iſtũ:⁊ dic.Aure audietis:⁊ nõ intelligen

2 vidẽtes videbitis: ⁊ non ꝑſpicietis. Incralſ⸗

ſatum eſt eni coꝛ populi huius:⁊ auribus ſuis
grauiter audierũt:⁊ oculos ſuos clauſerũt: ne
quãdo videant oculis:⁊ auribus audiãt:⁊ coꝛ
de intelligãt:⁊ ↄuertantur ad me:⁊ ſanẽ illos.
mihi tamẽ ꝑſone diuerſitas non facitjãſtioneʒ
cum ſciam ⁊ chꝛiſtuʒ ⁊ ſpiritũſanctũ vnius eẽ

ſubſtantie:nec alia ſpiritꝰ verba eſſe qᷓ; filij:nec
galiud fllium iuſſiſſe q; ſpiritũſanctuʒ. Sequit᷑
2 plena erat domus a maieſtate eius. Homus
dei que ſurſum eſt: gloꝛia plena conſpici᷑. hec
75

vo qᷓ deoꝛſũ eſt:neſcio an plena ſit glłia:niſi foꝛ

te ᷣm ſenſum pſalmiſte dicentis.Dñi ẽ terra ⁊
plenitudo eiꝰ:nos qͥʒ dicamꝰ: eos eſſe ĩ tra ple
nos głia qͥ poſſint dicere:nos oẽs ex plenitudi
ne eiꝰ accipimꝰ. Iſtã domũ ſapiẽtes mulieres
edificãt: ⁊ inſipiẽtes diſſipãt manibꝰ. De iſta ⁊
Elaias loqͥ ᷑: ⁊ erit i nouiſſimis diebꝰ pᷣparatꝰ
mons domꝰ dñi in ſũmis mõtibꝰ:⁊ eleuabitur
ſupꝑ colles.lhec ẽ domꝰ:de q̃ ⁊ alibi ſupꝛadictꝰ
Paulꝰ ſacrata voce teſtat᷑: ⁊ oyſes qdeʒ fi
delis ĩ tota domo eiꝰ:q̃ſi famulꝰ ĩ teſtimonium
eoꝝ q̃ dicẽda erãt. Chꝛiſtꝰ aũt vt filius ſuꝑ do⸗
mũ erꝰ:cuiꝰdomꝰ ſumꝰ nos:ſi t̃ pᷣncipium ſub
ſtãtie eiꝰ vſq; ad finẽ firmit᷑ teneamꝰ. De hac ct
ad Timotheũ loqͥt᷑.hec autem ſcribo: vt ſcias
quẽadmodũ opoꝛteat te ↄuerſari ĩ domo deiq̃ᷓ
eccłia Seqt᷑: ⁊ Seraphin ſtabãt ĩ circũitu eiꝰ
ſex ale vni:⁊ ſex ale alteri.⁊ duabꝰ qͥdem vela
bãt faciẽ:⁊ duabꝰ velabãt pedes:⁊ duabꝰ vo⸗
labãt.⁊ clamabãt alter ad alteꝝ:⁊ dicebãt.Sã
ctus:ſanctꝰ:ſancłꝰ:dñs deꝰ ſabaoth:plena eſt
vniuerſa terra głia eiꝰ. Nolumꝰ ſcire q̃ ſint ſe⸗
raphin ſtãtia in circũitu dei:q̃ ſex ale vniꝰ:⁊ ſi⸗
mul adiũcte.xij.quõ duabꝰ velent faciẽ:⁊ dua
bus pedes:⁊ duabꝰ volẽt: cũ ſuꝑius iĩ circũitu
dei ſtare dicant᷑:aut quõ ſtent in circũitu:cum

duo ſint:et alibi volẽt.qͥd ſit illud:qð alterad

alteꝝ clamitẽt:⁊ ter ſãcti nomẽ ingemmẽt. vel
quõ ſuꝑius domꝰ plena głia:⁊ nũc terra eẽ di⸗
cat᷑.q̃ cũ nõ minimũ puluerẽ moueãt.et pꝛima
ſtatim frõte difficultatẽ interpᷣtatiõis obijciãt:
i cõmune dñm depᷣcemur. vt mihi qͥʒ de alteri
carbo mittat᷑: vt oĩ pctõꝝ ſoꝛde deterſa: pᷣmuʒ
poſſim dei ſacr̃a conſpicere.dehinc enarrare q̃ᷓ
videro.Seraphin ſicut ĩ iterpᷣtatiõe noĩuʒ he⸗
bꝛeoꝝ inuenimꝰ:ardoꝛ aut icẽdiũ aut bᷣncipiuʒ
oꝛis eoꝝ interpᷣtant᷑. Querimꝰqͥd ſit h̊ icendiũ
Saluatoꝛ ait:ignẽ veni mittere in terrã:⁊ quẽ

volo vt ardeat:duobꝰ diſcipulis qͥbꝰin itinere

dĩs ſcpturas aperuerat:⁊ a Moyſe ⁊ oibꝰ ꝓ⸗
phetis incipiẽs:poſtqᷓ; reſerati ſũt oculi eoꝛuʒ
cognoſcẽtes eũ dixerũt ad alterutꝝ:nonne coꝛ
nrm ardẽs erat in nob:dũ loqret᷑ i via:⁊ aperi
ret nob ſcᷣturas:Et ĩ Beuteronomio deꝰ ipſe
ignis ſcribit᷑ eſſe ↄſumens.Et i Eʒechiele qͥʒ a
renibꝰvſq; ad pedes videt᷑ eſſe igneꝰ: et eloqͥa
dñi eloqa caſta:argentũ igne examinatũ: ꝓba
tũ terre:purgatuʒz ſeptuplũ.Et multa alia:q̃ ſi
de oiĩbꝰ ſcriptis voluero replicare:ꝑlõgũ ẽ.er⸗
go q̃rimꝰ vbi ſit h̊ incẽdiũ ſalutare.nulli dubiũ

q n ĩ ſacris voluminibꝰ:ex qͥꝝ lectiõe vniuerſa

hoiuʒ vitia purgãt᷑.De eo vo qð ſeqtur:pᷣnci⸗
pium oꝛis eoꝝ:quõ poſſit ad ſcpᷣturas referri:
vereoꝛ ne ſi dicere ceperimꝰ: nõ tã ĩterpᷣtari qᷓ;
vim ſcpᷣturis inferre videamur. Initiũ oꝛis et
cõmunis eloquij ⁊ B ome vᷣbũ qð loqmur:he⸗

II

bꝛeã linguã ex q̊ ver teſtamentũ ſcriptũ ẽ: vni
uerſa antiq̃tas tradidit. Poſtqᷓ; wo i fabꝛicati
one turris ꝑ offenſã dei linguarũ diuſuas vel
varietas attributa ẽ:tunc ſᷣmonis varietas in
oẽs diſperſa ẽ natiões. Igit᷑ ⁊ icẽdiũ ⁊ initiuʒ
oꝛis ĩ duobꝰaĩaduertit᷑ teſtamẽtis:q̃ circa deũ
ſtare nõ mirũ ẽ:cũ ꝑ ea dñs ipᷣe diſcat᷑ Sex ale

vVvni:⁊ ſex ale alteri Nictoꝛinꝰnr in.xij.apłos i⸗

rerp̃tatꝰ ẽ. Nos poſſumꝰ x. xij. lapides altaris
q́s ferrũ nõ tetigit:⁊.xij. gẽmas ex qͥbus ſacer

Ddotis inſigne diadema ↄſtructũ ẽ acciꝑe:qͥs et
Eʒʒechiel memoꝛat:⁊ Apocalypſis non tacet:

q̃ͥꝝ qͥd verũ ſit:deꝰ viderit.qͥd veriſimile in ſe⸗
quẽtibꝰexponemꝰ.Seqͥtur ⁊ duabꝰ qͥdẽ vela⸗
bãt faciẽ:⁊ duabꝰ velabãt pedes.⁊ duabꝰ vo⸗

labãt. Nelabãt faciẽ nõ ſuam:b dei. Quis eni
eiꝰ põt ſcire pᷣncipiũ:qͥ añqᷓ; iſtũ cõderet mũdũ

ĩ reꝝ fuerit eternitate: Qñ thꝛonos: dñatiões

ptãtes angelos totũq; myſteriũ celeſte ↄdide⸗
rat? Seqͥr᷑ ⁊ duabꝰ velabãt pedes:non ſuos:sbö
dei. extremũ qͥpe eiꝰ ſcire qͥs pᷣt:Quid poſt cõ

ſumationẽ ſeculi ſit futurũ: Quid poſtqᷓ; gen⸗

hoiuʒ fuerit iudicatũ:q̃ ſequat᷑ vita:An rurſũ

alia ſit futura terra:⁊ poſt trãſitionẽ alia rurſũ

elemẽta:vł aliꝰ mũdus ſolq; ↄdẽdus ſit: Pꝛi⸗

oꝛa annũciate mihi:⁊ ĩ nouiſſimo q̃ futura ſũt:
7 dicã:qꝛ dij eſtis:vt ait Eſaias:ſigniſicãs ne⸗
minẽ poſſe qͥd añ mũdũ fuerit:⁊ qͥd poſt mun⸗
dü futuꝝ ſit:enarrare.Et duabꝰ volabãt e

dia tm cognoſcimꝰ:q̃ ex ſcripturaꝝ nob lectio⸗
ne pandũt᷑.Qñ mundus facx ſit:qñ plaſmatꝰ

hõ:qñ diluuiũ:qñ lex data ſit.vt ex vno homi
ne vniuerſa terrarũ ſpatia completa ſint. et in

extremo tẽpoꝛe dei filius ꝓ noſtra ſalute ſũpſe

rit carnẽ. Cetera vero que diximꝰ:iſta duo ſe⸗

raphin in facie pedibuſq; texerũt: ⁊ clamabãt

alter ad alterũ.pulchꝛe poſitũ ẽ alter ad alterũ
Quicqͥd eni ĩ veteri legimꝰ teſtamẽto:h̊ idẽ in
euangelio reperimꝰ. ⁊ quod in euangelio fue⸗
rit lectitatũ:hoc ex veteris teſtamenti auctoꝛi⸗
tate deducit᷑.nihil in eis diſſonum:nihil diuer

ſum eſt. Et dicebãt ſanctus ſãctus ſanctus do

minus deus ſabaoth. in ambobus teſtamẽtis
trinitas pᷣdicatur. Quod auteʒ ſabaoth et ſal⸗
uatoꝛ noſter eſſe dicat᷑:accipe exempluʒ i vige
ſimotertio pſalmo. Nirtutes que domio mini
ſtrabãt:ad celeſtes alias foꝛtitudies clamabãt

vt pandant ianuã domino reuertenti.Tollite

poꝛtas pᷣncipes veſtras:ſiue vt aqla interpᷣtat
Attollite poꝛte capita vr̃a: et itroibit rex glłie.
Rurſũ ille quẽ indutũ carne conſpiciũt:nouo

myſterio ſtupefacte ĩterrogãt. Quis ẽ iſte rex

gloꝛie:Accipiũtq; reſpõſum:dominꝰ vᷣtutum
ipſe eſt rex gloꝛie.Quod in hebꝛeo ſcribit᷑:do⸗

minus ſabaoth. Sciendũq; qꝛ vbicunq;. xx.i
terpᷣtes dominũ vᷣtutũ ⁊ dominũ oipotẽtẽ ex.

Cra

ſerſninl
igil
gbus 7dl
gtolund
reius.
miniſalus
Aliuspo
henude
yocequ⸗
ſdis il⸗
lſſitlocunt
ſanctaſan
introu
biculüſu
terrasſun
lum:pa
tebat/ ſub
mnoimote
natumleg
Pbianbi
euater
Nakfun
bchind
gduenti
plenns
gitmo
lia cap

tiüdit:

gikttq;n
ex pte
lineny
cop iu ſc̃
tutes qſ
deierfttee
lür marie
ſtinapar
Abauͤtſu

plenettfi
OArrincen

ücdeſten
tiennes:in
keſwbeä
Eerznine
g ge
Ptutäce
hisſecht

ſemege
Veritey⸗

lögeglia

Elaia i
leqdeg
tionis
donoſoꝛ
iͤpeſube

ſſchike,
Moifni,
ü düälter
nispuntuf
cidünntn
disicſade
edlaigei
inmicln
lpcstln
Eeihoſen
hkarcheise
Mpſennnr
Ayeftniente
es 1dutn
ußde Alee
tücödaanidl
os dini
tles nonef
i⸗Quidpota
uidpoſtchge
fvin Bnned
ſtionealann
Midusſtpe
ſmocfuin
ias ſiftin⸗
unadoknn

Nabeoti he.

=
cſrei uine⸗
ramohon
Gngtaſnn en
loſrunrſe
rim iſeo⸗
min alhmchi
iiaeadalni
ninhbin
auungitr
ananmndan⸗
ſmunmmidue
ſicnsfllen
bobusteſnit⸗
gſenpbeſ⸗
ectenhlliti
abedonſte
tucirs l
Geneni ℳ

7

Tractatus I

pᷣtat Aqla dñs militiaꝝ. Oñs q; ipᷣe h̊ q̃ttuoꝛ
lr̃aꝝ ẽ:qð ꝓbe in deo ponit᷑ nod he iod he.i.du
abus ⁊ duab“. ia. qᷓ duplicata ineffabileillud 2
gkioſum dei nomẽ efficiũt.plena ẽ vniũſa terra
gła eius. Hoc adhuc ſeraphin ðꝛ de aduẽtu do
mini ſaluatoꝛis.quõ in omnem terraʒ pᷣdicatio
illius poꝛrigat᷑:⁊ apłoꝝ ſonus mũdi limites pe
netret. Sequit᷑. Et eleuatum eſt ſuꝑlumiare a
voce qua clamabaãt.Legimus in veteri teſtõ ꝙ

— — 2=ð
7 1
.

Fo. CXLVII

Epiſtola LVIII

p̃ſſerĩt: in hebꝛeo ſit poſitũ dñs ſaaboth qð in

q̃ extremus regnauit ⁊ q cecus in Babylonem
ductus ẽ: fuiſſe reges.xj.⁊.xij. Gedolis: queimn

„

ↄſtituerat rex Babylonis ſuꝑ terra quẽ infe⸗
cit Aſmael fili Nathanael int medias epulas:

reliqᷣaꝝ pfie ricida ⁊ has eſſe.xij. alas:ebus

ſp dñs Moyſi ⁊ Aaron ad oſtium tabernacu

li ſit locutus.q̃ſi añn euangelium necdum eos in

ſancta ſanctoꝝ induxerit. ſicut dei eccłla poſtea

introducta eſt dicẽs. Introduxit me rex in cu⸗
biculũ ſuum. Qñ ergo dñs noſter deſcendit ad
terras ſuꝑliminare illud.i.q̃ſi qddam obſtacu
lum:ꝑ qð intrare cupiẽtibus gẽtibus nõ ꝑmit
tebat᷑: ſublatũ eſt.⁊ vniuerſus hic mundus fu⸗

uatum legimus:in greco ſublatum ponit᷑.ſ qꝛ
vbi ambiguitas vtroq; mõ interpᷣtari põt:nxi
eleuatũ ẽ interpᷣtati ſunt: ꝓ ablato.⁊ dñs iple⸗
ta eſt fumo. deus vt ſupꝛa diximus ignis eſt.⁊
H cũ in Syna mõte deſcèdiſſet ad Ooyſen ad
qduentũ eius videbant᷑ lãapades diſcurrẽtes ⁊
plenus oĩs mõs fumo. AUn in pſalmis dꝛ.q tan
git mõtes ⁊ fumigãt. Ex igne ̊ qm tot ſubſtã

tiã caꝑe nõ poſſumus: leuioꝛ ddam in vniuſum
mũduũ: ⁊ vt ita dicam rarioꝛ fumi natura diſp⸗
git᷑: qᷓ; nos capiẽtes dicamus:ex pte cogſcimꝰ:
ex ꝑte ꝓphetamus: ⁊ nũc videmus p ſpecu⸗

„

tu eius.ſex ale vni:⁊ ſex ale alteri. Quidã gre⸗

coꝝ in ſcpᷣturis appꝛime eruditus. Seraphin v

tutes q̃ſdã in celis eſſe expoſuit: qᷓ añ tribunal

dei exñtes laudẽt eũ:⁊ in diuſa miſteria mittã⸗
tur. maxieq; ad eos qͥ purgatõe indigẽt.⁊ ob pᷣ
ſtina pctã aliq̃ ex ꝑte ſuplicijs purgari merent᷑
Qõ auũt ſublatũ è inqͥt ſuꝑliminare: ⁊ domus ĩ

pleta eſt fumo.ſignũ eſt teinpli iudayci deſtruẽ

di: æ incendẽde vniuerſe Hirem:quã videmus
nũüc deſtructã. Mõnulli vo in ſuꝑioꝛibus ↄſen
tientes: in extrẽa ꝑte diſſentiũt. Nhã ſuꝑlimina
re ſublatũ illo tꝑe pᷣdicãt: qñ velũ tẽpli ſciſſum
c5: 2 vniuerſa domus iſrael erroꝛis nube ꝓfulſa.
gqñ Joſephus refert ſacerdotes ex aditis tẽpli
vturũ celeſtiũ audiſſe vocem. Tranſeamus ex
his ſedibus. Eſt vir qdã a qͥ ego plura didiciſ⸗
ſe me gaudeo: ⁊ qᷣ hebꝛeũ ſermonem ita elima⸗
uerit: vt int ſcribas eoꝝ Chaldeus eſtimet᷑.ig
lõge alia via igreſſus ẽ.Ait ei nullũ pphaꝝ ex
Elſaiã vixiſſe Seraphin circa deũ ſtãtia. ⁊ ipᷣa
ne qͥdẽ Seraphin alibi lectitari. Dehic ↄſuma
tionis ⁊ captiuitatis Hierłm:q̃ ſub Nabucho⸗

Donoſoꝛ facta ẽ: ſignuʒ eſſe pᷣmiſſum. Ab Oʒia
qte ſub qᷓ ꝓphetare oꝛſus ẽ vſq; ad Sedechia

mo impletus eſt.i.gła dei. Abi aũt in latino ele

4

qttuoꝛ faciẽ ſuã velẽt.ſiẽ in nonnullis exẽplari
bus inuenit᷑:q̃ttuoꝛ volẽt:q̃ttuoꝛ pedesↄtegat
Ex his qpe. xij. regibus q̃ttuoꝛ tm iuſtos fuiſ⸗

ſe: Oziã: Joathã: Eʒechiã ⁊ Joſiã q̊ͥ ſublimes
p ſingulas captiuitates audet glificare deum
dicẽtes. Scũs ſcũs ſctũs dũs ðs ſabaoth. reli⸗
qͥs vo ppt᷑ pctã ſua velare faciẽ⁊ alios qi capti
uitatẽ ducti ſunt:pedũ velare veſtigia. Supli
minare vo ſublatũ:⁊ domũ implets fumo ſicut
ſupꝛa diximꝰeuerſionẽ Hierem ⁊ incendiũ tem
pli expoſuit.Et qꝛ ſemel eius cepi referre ſniaʒ
etiã ea qᷓ necdũ a me ſunt tacta ↄtigamus. Foꝛ⸗
cipẽ de q altaris carbo comphenſus eſt labia
purgata: ꝓpꝛiã Elſaie aſſeruit paſſioneʒ: q ſub
MWanaſſe int᷑fectus ẽ rege.⁊ tũc vo purgatus
labüs dixit ad dñm. Ecce ego: mitte me.⁊ dixit

o miſer ego:qm ↄpũctus ſum:donec Ozias vi

uit. nõ intelligis o Eſaia eſſe te miſeꝝ: nõ ↄpu⸗
geris:nõ moueris.vᷣ qñ ille moꝛtuus E tũc aiad
uertis nõ mũda hr̃e te labia: tũc indignũ te eſſe
cognoſcis viſione dei. Vtinã aũt ⁊ ego pun⸗
gar: ⁊ poſt ↄpunctõeʒ dei pᷣdicatõe dignus effi
ciar. qꝛ cũ ſim hõ: ⁊ nõ mũda labia habea: T in
medio q; ꝓli immunda labia habentis habitẽ.
Eſaias vt iuſtus tm in ſermone peccaueratiio

ſola labia hẽbat immũda:nõ ↄſciaz. Ego vero
qꝛ ⁊ oculis video ad ↄcupiſcendũ: ⁊ manu ſcã⸗

daliʒoꝛ ⁊ pede: ⁊ omnium membꝛoꝝ ꝑte delin⸗

quo: habeo oĩa immunda. ⁊ qꝛ ſemel ſpũ bapti
ʒatus rurſum tunicam pollui: ſcði baptiſmatis
Eßpi purgatione.i.ignis indigeo.nõ ſunt vt q⸗
dã putãt in ſcripturis vba ſimplicia:plurimuʒ
in his abſconditum eſt. Aliud lr̃a :ꝛaliud myſti⸗
cus ſermo ſignificat. Ecce dñs in euãgelio cin⸗
gif̃ lintheo:peluẽ ad lauãdũ pedes diſcipuloꝝ
pᷣpat:ſerui fungit miniſterio.eſto vt doceat hu

militatẽ: vt nob inuicẽ miniſtremus:nõ abnuo

nõ recuſo. Quid ẽ qð Metro recuſanti diẽ: niſi
lauero pedes tuos:nõ hẽbis ꝑtẽ mecũ⸗ Et ille

rñdit. Dñe nõ ſolũ pedes:bᷣ ⁊ manus ⁊ caput⸗
Aſcẽſurus ergo dũs ad celuʒ: qꝛ apli vt hoies
terre inſiſtentes adhuc habebant peccatoꝝ ſoꝛ
dibus pedes pollutos: velut eosa delictis pe⸗

nitus liberare vt eis poſſit ꝓphetalis ſermo cõ

gruere: qᷓ; pecioſi pedes eus

——

gelizantiũ pacem

imitari valeãt eccłe vba dicentis:laui pedes

meos: quõ inquinabo illos: At etiã ſi qᷣs poſt
reſurrectiõeʒ dñi:poſtea his adheſerit puluis:

in impiã eũ excutiant ciuitatẽ: in teſtimoniũ la

boꝛis ꝙ eo vſq; ꝓ oium ſalute ↄtenderint:facti

iudeis ⁊ iudei: gentibus vt gentiles: vt etiam

X . . 772 .
. 4
3. .
. . 3 . 4* S.
9 . . „* 4 .
1

ꝓpᷣa veſtigia aliq ex ꝑte polluerit. Igit᷑ vt ad
ꝓpoſitũ reütamur ſiẽ apłi purgatõẽ indigebãt
pedũ:ſic qꝛ Eſaias tm in ſermoe peccauerat la
bia hẽbat immũda.⁊ qᷓ;tũ ego arbitroꝛ:qꝛ Oʒi
am in tẽplũ irruẽtẽ nõ coꝛripuerat: nec iux he
lye exẽplũ libera voce impiũ deſignarat:labia
hẽbat immũda. In medio q; ppli immunda la=
bia hñtis habitẽ.Eſaias qͥ ↄpuũctus ẽ:⁊ ſe miſe
rum ↄteſtat᷑:purgatiõe dignus efficit᷑.xpłs vo
nõ ſolũ nõ agẽs pniaʒ:ſᷣ neſciens qͥdẽ: qꝛ labia
habebat immunda: purgationis remediũ non
meretur. Pꝛouidendum igitur ſub hoc exem⸗

plo:nõ ſolum vt ipᷣi ſimus iuſti:ſᷣ nec cum pec.

catoꝛibus moꝛemur: quia ⁊ ̊ in peccati ac mi⸗
ſerie ꝑte ducit pꝓphᷣa.Sequit᷑:⁊ regem dñm ſa
baoth ego vidi. AKiunt iudei Eſaiã a maioꝛibꝰ
ſuis iccirco intemptũ:qꝛ cũ Moyſes poſterio
ra dei viderit:h̊ dũm ſabaoth oculis carnalibꝰ

vidiſſe ſe ſcribat.ſuꝑ h̊ deo dicẽte.Nẽo faciem

meã videbit:⁊ viuet. Quos int᷑rogemus quõ
ſe ðs in lege alijs pph̊is in viſione ⁊ ſomno di⸗
cat oñdi. Moyſi vo facie ad facieʒ colloqui.⁊
quõ ſtet illa ſnia:nẽo faciẽ meã videbit ⁊ viuet
cũ facie ad faciẽ ſe ad ¶oyſen locutũ eſſe fate
atur. Rñdebũt vtiq; iux poſſibilitatẽ hũanam
deũ viſum: nõ vt eſt:ſᷣ vt voluit ſe videri.Qui
bus ⁊ nos dicimꝰ eodẽ mõ ab Eſaia eſſe viſum
reſtãte ſumma: vt ¶oyſes deum aut viderit

aut nõ viderit. Si vidit: vidit ̊ ⁊ Eſaias:qui

vidiſſe ſe dicẽs ĩpie ẽ int᷑fect a vobᷣ.qꝛ ðs vide
ri põt.Si nõ vidit:interficite ⁊ oyſen cum

Eſaia:qꝛ eiuſdẽ mẽdacij reꝰ c.dicens ſe vidiſſe
eiũi qͥ videri nõ põt. Quecũq; in expoſitiõeʒ eiꝰ

loci ſi uꝑ Mopyſen habuerit intellectũ:etiã nos
ad Eſaie tꝑabimꝰ viſionẽ. Seqͥ ⁊ miſſuʒ ẽ ad
me vnũ ð ſeraphi:⁊ manu ſua hẽbat carbonẽ:

quẽ foꝛcipe ſumpſerat ð altari ⁊ tetigit os meũ

⁊ dixit. Ecce tetigit ̊ labia tua:⁊. aſtulit iniqᷣta
tes tuas:⁊ pctã tua purgauit.ſm oẽs editiões

qᷓs ſupꝛa expoſuimus: ſiue duo teſtã intellige⸗

re volueris: ſiue aliq̃s aparitrices in celeſtib⸗
vtutes:ſiue in ſignuʒ captiuitatis future:vm⸗

bꝛã quãdã veritatis future pᷣſiguratã:nũc acci

pe ſeraphin. Nos qꝛ bmã ſnĩaʒ ſeqmur:euãge
licũ teſtm miſſum aſſerimꝰad ꝓphaʒ: ꝙ hñs in
ſe vtraq; mãdata.i.⁊ ſua ⁊ veteris teſtamẽti ig
nitũ ſermonẽ dei duplici pᷣceptoꝝ acie ↄpᷣhen⸗
dit: ⁊ tactis labijs qͥcqͥd fuerit igratie.h ſiqͥdeʒ
nos labia interpᷣtamur immunda purgationis
ſue pepulit vitate. hãc foꝛcipẽ Jacob in ſcha
la 2ſpicit.̊ ẽ gladiꝰ bis acutus.hec duo minu⸗
ta q̃ mulier mittit in dona dei.h̊ ſtater duos de
narios hñs qͥ in oꝛe piſcis reꝑtus. ꝓ domino ⁊

Netro reddit᷑.hac qͥ duplici vnionis retinef v

tute:carbo ↄpᷣhẽſus mittit᷑ ad ꝓphᷣůᷣaʒ:quem ⁊
in.cxix.pſalmo cum ꝓpheta deum rogaret di⸗

cens. Dfe libera aiaʒ meã a labijs iniqͥs ⁊ a lin
gua doloſa:⁊ poſt interrogatõeʒ ſpũſſancti qͥd

det tibi:aut qͥd apponat᷑ tibi ad linguã doloſaʒ

Dictũ ẽ.Sagitte potẽtis acute cũ carbonibus
deſolatoꝛijs:ſcimus ꝓphe eſſe cõceſſum. Aere
qpe deſolatoꝛius carbo:qͥ linguã purã faciat a
petõ:ſermo diuinus cẽ.Ge qͥ ⁊ in Eſaia ðꝛ.lha
bes carbones ignis:ſedebᷣ ſuꝑ eos. hi erũt tibi

in adiutoꝛiũ. Sequit᷑. Et audiui vocẽ dñi dicẽ
tis: quẽ mittã. Et qs ibit ad ꝓłm iſtũ: Et dixi:
ecce ego.mitte me. Et ait: vade ⁊ dic plo huic

Aure audietis ⁊ nõ intelligetis. Interrogãtis

ſunt vba dñi:nõ iubẽtis quẽ debeat mittere:⁊

q̃s iturus ſit ad ꝓłm. Cui facilis pphᷣa rüdit:

ecce ego.mitte me.Et poſt pollicitatõeʒ iubet
vt dicat:vade ⁊ dic ꝓplło huic: aure audietis:⁊

nõ itelligetis. ⁊ cernẽtes aſpicietis ⁊ nõ videbi

tis.⁊ ceta q̃ iius ꝓphetie ſermo ↄtexuit.Au⸗

diui ego in hͥ loco nõ ꝑuã hebꝛei mei diſputati⸗

onẽ.cuiꝰpauca ponã vt ſenſum homis adutas
Aiebat ð Moylſe ⁊ Eſaia:qͥs meliꝰ fecerit reqͥ

ramꝰ. Vtꝝ ne oyſes: qͥ cũ a ðᷣo mitteret᷑ ad
Plin ait pᷣcoꝛ dñenõ ſum dignꝰ⁊ rurſuʒ puide

aliũ quẽ mittas.An Eſaias:qͥ cũ ñ fuiſſʒ elect⸗
vltro ſe obtulit dicẽs:ecce ego mitte me.necig

ro dicebat ꝑpiculoſuʒ eẽ ð ſcõꝝ merit diſputare
⁊ aliqd vel minꝰ vel plus diſſerere velle de eo:
quẽ dns coꝛonauit.pᷣ qꝛ ipᷣe dixit.q̃rite ⁊ inue⸗

nietis:pulſate ⁊ apiet᷑ vob:etiã nos nõ vt dea
liͥ detrahamus:ᷣ vt ſcpᷣture ſenſuʒ ſciẽtes:ad
eiꝰnos dirigamꝰ exẽpla: debemus inqͥrere:qð
põt facere qſtionẽ. Qui Moyſi inqͥt aſſertoꝛ ẽ
humilitatẽ eius pᷣdicat ac mãſuetudinẽ.qꝙ ſe in
dignũ iudicãs miniſterio dei maioꝛ effectus ſit
Eſaias vo qꝛ vltro ſe obtulit:incipiẽs pꝓpheta
re a maledictis cepit:aure audietis:⁊ nõ intelli
getis ⁊c. Ob qð inde młta mala ꝑpeſſus.⁊ ab

oĩi ppbo ꝓ inſano habitus:cum iteꝝ ei vox diui⸗
na dixiſſet clama: ſciẽs qͥd ſuꝑioꝛi facilitate ſe⸗

ipᷣm offerẽs ꝑtuliſſet:nõ ait ecce ego.mitte me.
ſ interrogauit qͥd illud eſſet: qdðᷣ clamare debe⸗
ret.Et dixi.Quid clamabo: Cui ſile ẽ illud in
Hieremia.Accipe calicẽ vini meri huiꝰ de ma⸗

nu mea: ⁊ potionab oẽs gẽtes ad q̃̊s ego te mit

ta: ⁊ bibent: ⁊ voment: ⁊ inſanient:⁊ cadẽt a fa
cie gladij:quem mittam in medio eoꝝ.Qð cuʒ

audiſſet ꝓpha:non renuit: non m exemplum

Moypſi dixit:pᷣcoꝛ dñe nõ ſum dignus:⁊ ꝓui⸗
de aliũ quẽ mittas.ſᷣ amatoꝛ płi ſui ⁊ putãs qꝛ

ex potu calicis inimice gẽtis interficerentur: 7
ruerent:calicem meri libenter accepit:nõ intel-

ligens in omnibus gentibus etiam Hierim cõ⸗
pᷣhendi.Deniq; inter ceteras nationes:⁊ acce⸗
pi ait calicẽ de manu domini:⁊ potionauiom/
nes gentes ad quas miſit me dommus.⁊ Hie⸗
ruſalẽ a ciuitates Juda: ⁊ reges eius ⁊ pꝛinci⸗

gtgebtn
1 tbilato
odoſitt
Gecuri
poſuiſt..
ſubſanne
batilla⸗

ficoꝛdias

Eaetei
gorapct
pltrointt
tuliſefid
fuerardi
jerptel
ſit dices
pecb'rt
ſbbiaduü
fege futi
dſeno ſn
labialrci
de vboer
ſigiLai⸗
icemi
Wien
lis nd
bit
idptin
1ſigne
q;ae
ꝛexco⸗
ſeſuffci
cſplein
ſii plixit
guribotm
Eiuſge
phin cal
dilſos int
nenüde
Ros meq̃

9

mittſk ſerg
Onlen
cuapcis
dauͤtce
inlui
ltij lpe
Zigſen
ſleuphine
naſeulio.
alißeſpa
mnineo gne
allanienn

hührk
Winiluſt
lnnis
necladet
ſköüginih
ngl⸗ Miſaag
unanh
W
aiidi
griihn
muenepone
as zumgis
edenninarn
fuls wait
Polciniiit
igaueal
Dicensö
ſernoyenitdn
ebreinedhhn
ſun honismdin
isnelfemn
ciadommit
n'arurſ
Gracäüßfuihee
cgomineneat
örment dlun
dilſererendlexen
ediri inetin⸗
beetiinwnin
ureſatitiügd
chennzerh⸗
Horſinzuan
nilucndinigtn
eimaiorefenu

S

—

mnapies pot
Pdieis: noil
maappeſus
unnerei wro⸗
ivaltulut⸗
eartcynnene.
tiglnnd
Liſeile
ineiduden
rsnlipehhit
ſaniene
nodoenn 1

—

4
7
1

= =

1

S==

—
+———
—
—

SS —
EEE S

Tractatus I

pes eiꝰad ponẽdas eas in deſolatõeʒ ⁊ in inuiũ

2 ſibilatõeʒ. ꝓ q̃ ꝓphetia lʒ in pleriſq; codicibꝰ

oꝛdo ſit puerſus:qͥd in alio loco dicat auſculta
Seduxiſti me dñe ⁊ ſeductꝰ ſum.tenuiſti me:⁊
poſuiſti.factus ſum in deriſuʒz. tota die exiui in
ſubſannatõeʒ. Et eõ rio qͥ aſſertoꝛ ẽ Eſaie dice⸗
bat:illa ꝓpfert:ꝓphhaʒ nõ tã ſuo merito qᷓ; miſe⸗

ricoꝛdia dei ↄfiſum: poſtqᷓ; a ſeraphin audierit

Ecce tetigit h̊ labia tua:⁊ abſtulit iniqͥtates tu
as:⁊ pctã tua purgauit:ocio noluiſſe toꝛpere ⁊
vltro in miſteriũ dei q̃ſi a pctis libeꝝ:ʒelo ſe ob
tuliſſe fidei. & yſes vo qꝛ ſecularibꝰ eruditꝰ
fuerat diſciplis:⁊ int᷑fecto egyptio ↄſcia eiꝰ ali
q̃ ex ꝑte ſoꝛduerat:vñ⁊ vox ad eũ ð rubo facta
ſit dicẽs:ne acceſſeris huc: ſolue calciamẽta de
pedibꝰtuis.locꝰ ei in qͥ ſtas:terra ſcã ẽ:⁊ ſcierit
ſibi aduſus magos adũſus pharaonẽ peſſimũ
regẽ futuꝝ eẽ certamẽ:ſe excuſaſſe dicẽtẽ:pᷣcoꝛ
dñe nõ ſum dignꝰ: ꝓ q̃ in hebꝛeo legit᷑:nõ hẽo

labia circũciſa.lxx.int᷑pᷣtibꝰ potiꝰ qð dixi vᷣbũ

de vbo expᷣmẽtibꝰ.Ex qͥ manifeſte poſſit intel⸗
ligi Eſaiã recte poſt circũciſa labia in oei ſe ob⸗
tuliſſe miſteriũ:⁊ oyſen adhuc incircũciſis

labijs tã grãde miſteriũ recuſaſſe. Aure audie⸗

tis ⁊ nõ itelliget:⁊ cernẽtes aſpicitl ⁊ nõ vide⸗
bit.totꝰ h̊ locꝰ ſiẽ Saluatoꝛ dic in euãgelio:ad
id ꝑtinet tpᷣs:qͥ ipᷣe ẽ dignatꝰ deſcẽdẽ ad terras
⁊ ſigna iudeis nõ iĩtelligẽtibꝰppetrauit.Et qm̃
vſq; ad finẽ capli explanatio multiplex ſequit
⁊ excipiẽtis iã explicuimꝰceras:hucuſq; dictaſ
ſe ſufficiat.qꝛ ⁊ oꝛõ q̃ nõ ꝓpe manlſtilo expolit
cũ ꝑ ſe inculta ẽ:tũ multo moleſtioꝛ fit:ſi tediũ
ſui ꝓlixitate ↄgemiet:⁊ oculoꝝ doloꝛe cruciati
auribꝰ tm̃ ſtudeamꝰ ⁊ lingua. H
Eiuſdẽ ad eũdeʒ Hamaſum papã de Sera⸗
phin ⁊ calculo: vbi exponit qð ſequit᷑ in eodeʒ
diuſos interpᷣtes Eſaie.vj.c.Et miſſum eſt ad
me vnũ de ſeraphin.⁊ in manu eiꝰ calculꝰ⁊ teti
git os meũ:⁊ reliq̃ de eodẽ. Epła. LIXxX

Eptuaginta et

85 miſſum ẽ ad me vnũ de ſeraphin
Aqͥla ⁊ Theodotiõ:⁊ volauit ad

me vnũ de ſeraphi.q̃tidie ad nos

mittit᷑ ſeraphi:qͥttidie ĩgemiſcẽtiũ atʒ dicẽtiũ.
O miſer ego qm̃ ↄpũctus ſum:oꝛa purgant᷑:⁊
cũ a pciis fuerit liberati:pᷣpant ſe miſterio dei.
Qð aũt ceteri interpᷣtes qð ꝓmiſſum eſſe vola
re dixerit:intellige velocẽ diuini ſermonis ad⸗
uẽtũ ſuꝑ eos:qͥ digni ſocietate ulius iudicant᷑
In gñne q; diüſitas ẽ.Lxx.Aqͥla⁊ Theodotiõ
ſeraphi neutro gñe trãſtulerũt. Symmachus

maſculio. Nec putãdũ ſexũ eẽ in vᷣtutibꝰdei cũ

etiã ipᷣe ſpũſſcũs ſᷣm ꝓpᷣetates ligue hebꝛee fe⸗

mineo gñe ꝓferat᷑ ruha:grece neutro ToovE
Aa:latie maſculio gñe ſpũs.Ex qᷣ ĩtelligẽdũ ẽ:

Epiſtola IX

Fo. CxLVII

qñ ð ſupioꝛibꝰdiſputat᷑:⁊ maſculinũ aliqd ſeu
femininũ ponit᷑:ñ tã ſexũ ſigniſficari:qᷓ; idioma
ſonare lingue.Siqͥdẽ ipᷣe ðs iuiſibił ⁊ icoꝛrup⸗
tibił oĩibꝰpene liguis ꝓfert᷑ gũe maſculio:cũ in
eũ nõ cadat ſexꝰ. Illoꝝ q; piꝰ lʒ attñ coarguen
dus erroꝛẽ:qͥ in oꝛõnibꝰ⁊ oblatõibꝰſuis audẽt
dicẽ:qͥ ſedes ſuꝑ cherubĩ ⁊ ſeraphin.Nã ⁊ ſup
cherubin ſedere deũ ſcpᷣtũ ẽ:vt ibi:qͥ ſedes ſuꝑ
cherubin oſtendere. Suꝑ ſeraphin vero ſede⸗
re deum: nulla ſcriptura ↄmẽoꝛat.⁊ nec ipᷣa qᷣ⸗

dem ſeraphin circa deum ſtantia excepto pñti

loco in ſcpᷣturis ſcis oibus inuenimus. Lxx.⁊
in manu hẽbat carbonẽ: quẽ foꝛcipe acceꝑat 8
altari:⁊ tetigit os meũ.Theodotiõ:⁊ in manu

eiꝰcalculus in foꝛcipe:quẽ acceꝑat de altari:⁊

tetigit os meũ. Symmachus:⁊ in manu eiꝰ cal
culus in foꝛcipibꝰ:quẽ tulerat de altari: ⁊ detu
lit ad os meũ.Quãtũ ad hyſtoꝛis ꝑtinet videt
deus ſedere in tẽplo HHierłm: ⁊ añ eũ de altari
m.lxx.ad Eſaiã carbo deferri.de altari vo ſi
ue incẽſi ſiue holocauſtoꝝ.Quãtũ ãt ad myſti⸗
cos intellectꝰ ille ei ignis mittit᷑: quẽ Hieremi⸗
as ferre nõ poterat. Qui cũ aie nr̃e archana pe
netrarit:ita nos diſſoluit: ita a veteri homie in
nouũ excoqᷣt:vt in illã vocẽ poſſumꝰ erũꝑe:vi⸗
uo ãt iã nõ ego ſᷣ gra dei q̃ in me ẽ᷑.Foꝛcipes q;

pm interpᷣtes ceteros:lʒ in ſacerdotali ſꝑ ſupel

lectile fuerint:diuerſas gr̃as debemus acciꝑe:

q́bus multifarie ⁊ multis mõis olim deus pri⸗

bus nr̃is locutus ẽ ĩ ꝓphᷣis.qꝛ in hebꝛeo ꝓ car

bone calculus legit᷑.ceteris q; ſuꝑ h̊ ↄſonanti⸗

bus videt᷑ mihi ſermo diuinus calculi apella⸗
tione ſignari.Sicut em̃ calculus genus eſt lapi
dis duriſſimi ⁊ rotundi ⁊ oĩ puritate leuiſſimi:
ita ſermo dei:qͥ neq; hereticoꝝ: neq; oim adũ⸗
ſarioꝝ põt gdictionibus cedere calculus dicit
De h̊ calculo Sephoꝛa ſuũ filiũ circumcidit.⁊
Jeſus ꝓplin purgata vitijs.⁊ ĩ Apocalypſi do⸗

minus pollicet᷑ vincẽtibus:vt accipiãt calculũ

⁊ ſcribat᷑ ſuꝑ eũ nomẽ nouũ. Nident᷑ ãt mihi ⁊
lxx.in eo ꝙ antea trãſtulerũt:idẽ ſenſiſſe qð ce⸗
teri ꝗv Op& q we quẽ nos carbũculũ interpᷣta⸗
mur:genus lapidis fulgidi atq; nitẽtis:quem
etiã i.xij.lapidibꝰiuenimꝰ.Siue igit᷑ calculũ ſi
ue carbũculũ lapidẽ accipimꝰi calculo dini ſer
monis vitas ⁊ rigoꝛ:iĩ carbũculo lucẽs doctria
⁊ manifeſta mõſtrat᷑. Eloqͥa ei dñi eloqͥa caſta
argentũ igne ꝓbatũ terre:purgatũ ſeptuplum
Et alibi. mãdatũ dñi lucidũ illuminãs oculos
Qõ aũt ait in manu hẽbat carbonẽ:manũ itel⸗
ligamus oꝑatiõeʒ. vt ibi in manu lingue moꝛs
⁊ vita.⁊ in pſalmo.cadẽt in manu gladu. Aut
certe vere manꝰapparuit:vt ꝑ ſiłlitudinẽ hůane
foꝛme dũ manꝰcernit᷑ poꝛrigẽtis:ꝓphᷣa non ti⸗
meat:iuxr qð ⁊ im deũ⁊ angelos ſe in hůanas
vidimus mutaſſe foꝛmas: vt metus videnti⸗

bus demerek. Lxx. ⁊ dixit ecce tetigit h̊ labia

tua: ⁊ aufert iniqͥtates tuas:⁊ pctã tua purgat

Aqᷣla:ecce tetigit h̊ labia tua:⁊ recedet iniqtas
tua:⁊ pctm̃ tuũ ꝓpitiabit᷑. Ceteri interpᷣtes in
Adqle vᷣba ↄſentiũt.Pꝛimũ neceſſe eſt vt labia
nr̃a tãgant᷑:deide cũ tacta fuerit fuget᷑ iniqᷣtas
⁊ cũ iniqtas fuerit effugata ꝓpitiet᷑ dñs.quia
apud ipᷣm ẽ ꝓpiciatio ⁊ ᷣm apłm. Jpᷣe ẽ ppici

atio ꝓ pctis nr̃is. Purgatis ãt pctis nr̃is audi

emꝰvocẽ dñi dicẽtis:quẽ mittã: Et rñũdebumꝰ.
ecce ego:mitte me. Lxx.⁊ audiui vocẽ dñi di⸗
centis:quẽ mittã: ⁊ qͥs ibit ad ꝓpłin iſtũ:Aqla
Theodotiõ ⁊ Symmachus: ⁊ audiui vocẽ di
cẽtis:quẽ mittã: Et qͥs ibit nob? De ↄꝑatõne
Elſaie ⁊ Moyſi quõ alius miniſteriũ recuſarit
glius vltro ſe offerens dura ꝑpeſſus ſit in alio
loco diſputauimus:ſᷣ ne videremur aliquid pᷣ⸗
teriſſe eoꝛum:ouaſi iudei deutrõ vocãt vł deu
troſis:⁊ in quibus vniuerſam ſcientiam ponũt
nunc bꝛeuiter illud attingamus: quare in he⸗
bꝛeo ſit poſitum.⁊ quis ibit nobis: Sicut eniʒ
in Geneſi ðꝛ: faciamus hominem ad imagineʒ
⁊ ſiłitudinẽ noſtram: ita ⁊ H̊ puto dictũ ⁊ quis

ibit nob⸗MNob aũt qͥbus alijs exiſtimandũ eſt:

niſi pr̃i ⁊ filio ⁊ ſpũi ſcõ:Quibꝰ vadit qͥ cũq; eo
rũ obſequit᷑ volũtati. Et in eo qͥdẽ ꝙ vnius lo
quẽtis ꝑſona ꝓponit᷑ diuinitatis ẽ vnitas. In
eo vo ꝙ ðꝛ nob:pſonaꝝ diuerſitas indicat᷑.Le
gimus in Cãticis cãticoꝝ vocẽ ſpõſi dicẽtis ad
ſpõſam. Surge veni ꝓxia mea:ſponſa mea:co
lũba mea:qꝛ ecce hyems trãſijt:pluuia abijt ſi⸗
bi. Añ em̃ aia in cogitatõe traqᷣllitatẽ ſentit qũ
ſupꝛa petrã fundata ẽ:⁊ fides eiꝰ alta radice fi⸗

xa ẽ:vniuerſi tẽptationũ fluctus ſibi ꝑtrãſeũt:

⁊ ei nõ ꝑtrãſeũt:q̃ tẽptat᷑. Notãdũ aũt quõ ad

id qð dñns dixerat:quẽ mittaʒ:⁊ qͥs ibit nobis⸗

Pꝛooßa ex ꝑte rñderit.ecce ego:mitte me.⁊ ð
equẽti tacuerit. intelligẽs nullũ hoieʒ dignuʒ

eſſe qͥ deo ꝑgeret.⁊ oẽ iter ſuũ eiꝰ faceret eſſe qͥ

mitteret:quã humilitatẽ dñs aduertẽs:q ſe ſe⸗
quẽdi putaret indignũ: imꝑauit ſequentia di⸗
cẽs. Nade.Lxx.⁊ dixit ego ſuʒ:mitte me.Aqͥ

la ⁊ Theodotiõ:ecce adſuʒ:mitte me.Symma

chus ecce mitte me. deus qͥ vocat eaq̃ nõ ſunt:
q̃ſi ſint:⁊ qͥ dixit.ego ſum:qͥ ſum. Et alibi:qͥ eſt
miſit me:qͥſcũq; vocauerit:ſtati facit ſubſiſtere
qð ſatiſ claret exẽplis in viuẽte Mattheo euã
geliſta: ⁊ in Laʒaro q̃triduano iã moꝛtuo:qͥ ſta
tim vt ſunt vocati a dño:⁊ ille ſepulchꝝ auari⸗
tie reliqͥt: ⁊ ille ſuete moꝛtis.Qm̃ oiĩa q̃ abſq; eo
ſunt:nõ ſunt. Vñ ꝓpha purgatus a vitijs au.
ſus ẽ dicere:ecce ego ſum:lʒ in latinis codicibꝰ
ꝓpter interpᷣtũ varietatẽ ſum nõ ſit apoſitum
Quidã obſeruandũ putãt:ad q̊s ꝓphas mittẽ
tis aut miſſi ſermo dicat᷑:qð ẽ grece apłus. Et
hanc eſſe differentiam volũt:vt qᷣcũq; mittant

nõ legamus.

fugeret diſputã

II

⁊ ꝓphᷣe ſint:ꝑiter ⁊ apoſtoli.ad quos vo mittẽ

tis ſermo non ponitur:tm̃ ꝓphete ſint.qð ego

ſuꝑfluum puto. Et qꝛ ſemel ad tractatum iſtiꝰ
vocabuli venimus.ſciẽdum: Syleam collegã
NPauli lingua hebꝛea apłm dici:qͥ cũ eo nõnul⸗

las eplas ſcribit. Et vitioſe Siluanus legit᷑ p

Sylea: cum Siluanum in apoſtoloꝝ actibus

lHhieronymus ad Euagriuʒz pbr̃jm de lel⸗
chiſedech repᷣhendens eos qui putabant illuʒ

vel angelũ fuiſſe vel ſpm.ſ.docẽs illum ſᷣm ve
teres interpᷣtes hominem ⁊ regem fuiſſe: qͥ ty⸗

pum ſacerdotij geſſerit ſaluatoꝛis:⁊ ſᷣm hebꝛe⸗
os Sem fuiſſe pᷣmogenitus Noe:expones etiã

qð eo ſcribit᷑ geneſis decimoſexto: apud apłmn
ad hebꝛeos. vij. c. Epla. LX

AIſiſti volumen
m mihi: ουονοα ν„⁸„οα Iονü6
id ẽ ſine titulo: ⁊ neſcio vtꝝ tu ð titu

lo nomẽ ſubtraxeris:an ille qͥ ſcpſit: vt ꝑiculuʒ

—

ugere di: auctoꝛẽ noluerit ↄfiteri.qð
cũ legiſſem:intellexi famoſiſſimam qſtionẽ ſuꝑ

poötifice Melchiſedech:illuc plurimis argum

tis eſſe ꝑductam:vt docere conar ſit: eũ qᷣ bñ⸗
dixerit tãto pr̃iarche diuinioꝛis nature fuiſſe.

nec de hominibus eſtimãdum. Et ad extremũ

guſus eſt dicere ſpmſanctum occurriſſe Abꝛa⸗

he: ⁊ ipᷣm eſſe qui ſub homis figura viſus ſit.

Quõ aũt ſpũſſcũs panẽ vinũq; ꝓtulerit:⁊ de⸗
cimas pᷣde q̊s Abꝛahã victis q̃ttuoꝛ regibꝰ re⸗
poꝛtaret: acceꝑit:oĩo tãgere noluit.petiſq; vt
qͥd mihi vel de ſcpᷣtoꝛe vel de q̃ſtione videatur

rñndeã.ateoꝛ volui diſſimulare ſniam: nec me
piculoſo miſcẽ tractatui.in qͥ qðᷣcũq; dixiſſem

repᷣhẽſoꝛes hĩturus foꝛẽ.Sʒ rurſum cũ epłam
legerẽ:⁊ inueniſſeʒ extrẽa pagella miris me ob
teſtationibus adiuratũ ne ſpernereʒ pctõꝛẽ:re
uolui veteꝝ libꝛos vt viderẽ qͥd ſinguli dicerẽt
⁊ tibi q̃ſi de multoꝝ ↄſilio rñderẽ:ſtatiq; in frõ
te geneſeos pᷣmam homeliaꝝ Oꝛigenis repperi
ſcpᷣtã ð Melchiſedech: in q̊ multiplici ſermõe
diſputãs illuc deuolutus ẽ:vt eũ ãgelũ diceret
Jiſdẽq; pene argumtiẽs bus ſcpᷣtoꝛ tuus de
ſpũſcõ:ille de ſi npruis vtutibꝰ ẽ locutus.iranſi⸗
ui ad Didymũ ſectatoꝛẽ eiꝰ:⁊ vidi hoĩeʒ pedi⸗
bus in mgri eſſe ſniaʒ vti me ad Hypolitũ he
reneũ Euſebiũ Ceſarieñ.⁊ Emiſenũ Apollia⸗

rẽ qᷓ; ⁊ nſjm Euſtachiũ: qͥ pᷣmꝰ Antiochene ec⸗

cleſie ep̃s ʒ Arriũ clariſſima tuba bellicũ canti
cũ cecinit.⁊ depᷣhendi hoꝝ oĩm opiniones diũ
ſis argumentationibus ac diũticulis ad vnuʒ
ↄpitũ pueniſſe: vt dicerẽt Melchiſedech ho⸗
minẽ fuiſſe ac chananeũ:regẽ vꝛh̊ hieroſolyme
q̃ pᷣmũ ſalẽ:poſtea hiebus:ad extremũ HHierłm
appellata ſit. Nec mirum eſſe ſi ſacerdos dei al⸗

Gn⸗

inigeſe
ſinonhs

Hoeplacu

wlumiele

erdos:

zaüütipmne

heElouh
ebꝛiatiſd
iidionofli
ſis Balle

lusoccigen
peneſc
ferintſal
chanane
celſiſeſaa
nonoplalt
ine ⸗
msintpt
añcrchcl
criudeis:

;vc
Mitohrße
(Crtis

giclien
vinoſim
ritſacrm
Pꝛetea
guã oes
MWelchi
jexpacis

genguſit:

lealogicoe
mnatrefuen
habuerit.
leſioccurri

ecaſinec
Aßrmatai

ſdeop:

dechgͤt ir
klernüͤ ſingn
oſacerdo

Agräclla
yo egre
1diſtcultar⸗
pultusnob⸗
lsidno

gelibus
ernſn

idiſoutn
ichlip,

Orerieran
dererytdie

(bopate

Btionnd

glospor .
arſage
tnunfe
5flemntceg
bäcäenzin
Auanutgi
Ntoleg

Windeh
lpucherlin
Caslunfnn
rcgenfule. n⸗
aiffhen⸗
Hhranatt
Meun mn
1. I

lon
NNi
eſcoudn
ewa
luerizten
imamäſtioni

7

Cplunmiseran
nab ſiiei
nis atureſk.
um. Euademmi
m ocniſe he
is ſgun niut
nücs ent
ns drunng

Palnen
iiſnonfi
Cimnuſhen
muagialance
ajicdüdi
üiglid
ionsl
, beigat

7

PEnianb,

tiſſimi deſcribat᷑ abſq; circũciſiõe legalibece⸗
rimonijs ⁊ gũe Aarõ:cum Abel q́; ⁊ Enoch ⁊
Noe placuerit ðᷣo:⁊ victias obtulerit.⁊ i Job

volumie legim ꝙ ipᷣe ⁊ oblatoꝛ mũeꝝ fuerit:⁊
ſacerdos:⁊ q̃tidie ꝓ filijs ſuis hoſtias imolarit
ailũt ipᷣm q; Job nõ fuiſſe ð gñe Leui:b ð ſtir
pe Eſau:lʒ aliud hebꝛei autumẽt. Quõ ãt noe

inebꝛiatꝰi domo ſua ⁊ nudatꝰatq; deriſus a me

ridiano filio typũ ſaluatoꝛis pᷣbuit: ⁊ Chã ppli
iudeoꝝ.Sãpſon q; amatoꝛ meretric ⁊ paupe⸗
ris Balile multo plures hoſtiũ moꝛtuus qᷓ; vi⸗

uus occiderit:vt xpᷣi exᷣmeret paſſioneʒ:oẽſq;
pene ſci ⁊ pr̃iarche ⁊ ꝓphe in aliq̃ re figurã ex⸗

pᷣſſerint ſaluatoꝛis.Sic ⁊ Melchiſedech eo ꝙ

chananefuerit: ⁊ nõ de gñe iudeoꝝ in typũ pᷣ⸗
ceſſiſſe ſacerdotis filij dei:de qͥ ðꝛ in centeſimo⸗

nono pſalmo. Tu es ſacerdos in eternuʒ ſcðᷣm
oꝛdinẽ Melchiſedech. Oꝛdinẽ at eius multis

mõis intp̃ᷣtant᷑:ꝙ ſolus ⁊ rex fuerit ⁊ ſacerdos

añ circũciſionẽ functꝰſacerdotio.vt nõ gẽtes
ex iudeis:ſᷣ iudei a gẽtibꝰ ſacerdotiũ acceperit
necq; vnct oleo ſacerdotali vt Moyſi pᷣcepta
oſtituũt:ſᷣ oleo exultatõis⁊ fidei puritate.neq;
carnis ⁊ ſanguis victias imolauerit:⁊ bꝛutoꝝ
aĩaliũ exta.i.qᷣcqͥd ſuꝑ eſcã ẽ ſuſceꝑit: ſᷣ pane ⁊

vino ſimplici puroq; ſacriſicio Epᷣs dedicaue⸗
rit ſacr̃m: ⁊ młta alia q̃ epłe bꝛeuitas nõ recipit
Pꝛetł᷑ea pleniꝰ eſſe tractatũ in epła ad hebꝛeos

quã oẽs greci recipiũt: ⁊ nõnulli latioꝝ: ꝙ iſte

MMelchilſedech.i.rex iuſtus rex fuerit Salẽ.i.

rex pacis ſine pr̃e:ſine mr̃e.Et quõ hoc intelli⸗
gendũ ſit:vno ſtati vbo explicare poſſumꝰa ge

nealogicos.i.ſine genealogia.nõ ꝙ abſq; pte ⁊
matre fucrit:cũ xpᷣs q;ᷓ ſᷣm vtrãq; naturã preʒ
habuerit ⁊ mr̃eʒ.ſe ꝙ ſubito introducat᷑ in Ge

nelſi occurriſſe Abꝛahã a cede hoſtiũ reuertẽti:
nec añ nec poſtea eiꝰnomẽ ferat᷑ ad adſcriptũ
Alfffirmat aũt apłus ꝙ Aaron ſacerdotiũ.i.ꝓpłi
iudeox: ⁊ pncipiũ habuerit ⁊ finẽ. Melchile⸗
dech aüt.i. xpᷣi ⁊ eccłe ⁊ in pᷣteritum ⁊ in futuꝝ
eternũ ſit:nullũq; habuerit auctoꝛẽ: ⁊ ꝙ tranſ
lato ſacerdotio legis q́; mutatio fiat.⁊ neq̃q; 8
Algar ãcilla ⁊ mẽte Syna:ſᷣ ð Sara libera ⁊ ar

ce Syõ egrediat᷑ vᷣbũ dñi:⁊ lex dei de hierim.

⁊ difficultatẽ rei pemio exaggerat dicẽs:ſuꝑ q̊
mulius nob ſermo ẽ ⁊ interpᷣtabilis. Nõ quia
apfs id nõ potuerit interp̃ᷣtari:ᷣ qꝛ illius tẽꝑis
nõ fuit. hebꝛeis em.i.iudeis ꝑſuadebat nõ iã
fidelibus quibus paſſim ꝓderet ſacramentum

Veꝝ tñ ſi vas electiõis ſtupet ad myſteriũ:⁊ ð

q̊ diſputat ineffabile ↄfitet᷑: q;to magis nos vᷣ⸗
miculi ⁊ pulices ſolã debemus ſciaʒ inſcientie
oↄfiteri? ampliſſimã domũ ꝑuo ãqſi foꝛamie on
dere:vt dicamꝰ duo ſacerdotia inter ſe ab apo-
ſtolo ↄꝑpata poꝛis populi⁊ poſterioꝛis: Et hoc
agit tota diſputatione:vt ante Leui ⁊ Aarõſa

gFo§.. CxILX

Epiſtola LX

cerdos fuerit Melchiſedech ex gentibus. cu⸗
ius tm pꝛecedat meritum: vt futuris ſacerdoti

bus iudeoꝝ in lübis bñdixerit Abꝛahã: totũq

qð ſequit in laude Melchiſedech ad E*&5ity⸗

pũ referri:cuius ꝓfectus eccłe ſacr̃a ſunt.Hec

legi in grecoꝝ voluminibꝰ: ⁊ qſi latiſſimos ter⸗

raꝝ ſitus:in bꝛeui tabella volui demõſtrare nõ

extẽdẽs ſpatia ſenſuũ atq; tractatuũ.ſ buſdaãa
pũctis atq; ↄpẽdijs infinita ſigniſicãs:vt in ꝑg⸗

ua epła multoꝝ ſimul diſceres volũtates. Ve⸗

rum quia amantẽ interrogas: ⁊ vniuerſa qᷓ̃ di⸗

dici fidis auribus inſtillãda ſunt:ponã ⁊ hebꝛe

op opinionẽ: ⁊ nequid deſit curioſitati iba be⸗
bꝛayca vba ſubnectã. AUmalchi ʒedech melech

ſalẽ ohʒi leehm vaiain veuh choehn leel ehliõ

vaiuarecheuh vaio ular baruch abꝛaham leel

ehliõ chone ſamai vaarʒubaruch el ehliõ acer

migẽ zarecha beiadecha vaitẽ lo maahſer mi⸗
chol.Qð int᷑pᷣtat᷑ in latinũ h̊ͥ mõ.Et Melchi⸗
ſedech rex Salẽ ꝓtulit panẽ ⁊ vinũ.erat ãt ſa⸗
cerdos dei excelſi.bñdixitq; illi ⁊ ait. GHndictꝰ

Abꝛahã do excelſo.qͥ creauit celũ ⁊ terrã.⁊ bñn

dictꝰ ðs altiſſimꝰqͥ tradidit inimicos tuosima
nu tua: dedit ei decias ex oibꝰ Tradũtq; hũc
eſſe Sẽ bmũ ſiliũ Noe.⁊ eo tꝑe qͥ oꝛtus ẽ Abꝛa
hã habuiſſe etatis ãnos trecẽtoſnonagita qͥ ita

ſupputent᷑. Sem poſt diluuiũ ãno ſcdᷣo:cũ cẽtũ
eſſet ãnoꝝ genuit Arphaxat. poſt huius oꝛtuʒ
vixit annos qͥngentos:hoc eſt ſimul ſex centos
Arphaxat ãnos natus.xxx.⁊ qͥnq; genuit Sa
leʒ.qͥ ⁊ ipᷣe tricenarius ꝓcreauit Heber:quem
xxxiiij.ãnoꝝ legimꝰ genuiſſe Phaleg. Rurſuzʒ
NPhaleg expletis ãnis.xxx.genuit Reu. Qui

⁊ ipᷣe poſt triceſimũ ⁊ ſcðᷣm natiuitatis ſi ne ãdnũ

edidit Serucg.de qͥ cũ ad.xxx.ꝑueniſſet ãnos

oꝛtus ẽ Nachoꝛ.qͥ.xxix. annoꝝ genuit CThare

quẽ legimꝰ ꝙ ſeptuagenarius genuerit Abꝛa⸗
hã ⁊ Nachoꝛ ⁊ Arã. Supputa ꝑ ſingulas eta⸗
tes annoꝝ numexꝝ:⁊ inuenies ab oꝛtu Sẽ vſq;
ad gñatõeʒ Abꝛahã trecẽtos nonaginta qnos.
moꝛtuus ẽ aũt Abꝛahã cẽteſimo ſeptuageſimo
etatis ſue ãno. Rõne deducta inuenit᷑ Seʒ ab

nepoti ſuo decimi gdus Abꝛahã ſuꝑuixiſſe an
nos. xxxv. Silq; ⁊ B tradũt ꝙ vſq; ad ſacerdo

tiũ Aarõ:oẽs pᷣmogeniti ex ſtirpe Noe cuiꝰ ſe⸗

ries ⁊ oꝛdo deſcribit᷑ fuerit ſacerdotes:⁊ ðᷣo vi
ctimas imolarint ⁊ hec eſſe pᷣmogenita ꝗᷓ Eſau
fratri ſuo vẽdiderit iacob. NRec eẽ miꝝ ſi el
chiſedech victoꝛi Abꝛahã obuiã ꝓceſſerit.⁊ in

refectõe tã ipᷣius qᷓ; pugnatoꝝ eius panẽ vinũ⸗

q; ꝓtulerit: ⁊ bñdixerit ei:cũ abnepoti ſuo h̊ fa

cere iure debuerit:⁊ decimas pᷣde atq; victoꝛie

acceꝑit ab eo. Siue ꝙ habet᷑ abigud ipe dede⸗
rit ei ſubſtãtie ſue decias: ⁊ abaui largitatẽ on

derit in nepotẽ. Vtrũq; em intelligi põt: ⁊ iux
hebꝛaycũ ⁊ iux.Lxx.interpᷣtes ꝙ ⁊ ipᷣe acceꝑit

ars

decimas ſpolioꝝ.⁊ Abꝛahe dederit decias ſb⸗
ſtãtie ſue:qq; apłus in epła ſua ad hebꝛeos ap
tiſſime deſiniat non Abꝛahã ſi uſcepiſſe a Mel
chiſedech decias diuitiaxꝝ eiꝰ.ᷣ ð ſpolijs hoſti⸗
um ꝑtẽ accepiſſe põtiſicẽ.Salẽ aũt nõ vt Joſe
phus ⁊ nr̃i oẽs arbitrant᷑ eſſe hierimn nomẽ ex
greco hebꝛaycoq; ↄpoſitũ qð abſurdũ eſſe pe⸗
grine lingue mixtura demonſtrat:vᷣ oppidũ iux
ſcytopoli qð vſq; hodie appellat᷑ Sale:⁊ oſten
dit᷑ ibi palatiũ QMMelchiſedech ex magnitudie
ruinaꝝ veteris opis.oñdẽs magnificetiã: de qᷣ
in poſterioꝛe q; ꝑte geneſeos ſcpᷣtũ ẽ. Aeit Ja⸗
cob in ſocod.i.in tabernacula:⁊ feẽ ſibi ibi do⸗

mos atʒ tẽtoꝛia: ⁊ trãſiuit in Salẽ citatẽ regio⸗

nis Sichẽ:q̃ẽ i terra chanaã.Cõſiderãdũ q; ẽ
Abꝛahe a cede hoſtiũ reuertẽti:q̊ͥs pſecutꝰ ẽ
vſq; Dã:q̃ hodie paneas appellat᷑ nõ ð via hie
ruſalẽ: ſᷣ ðͥ opido metropoleos Sichẽ in itinẽ

fuerit:de qͥ in euãgelio q; legimꝰ. Erat ãt Joã

nes baptiʒãs in Ennõ iuxr Salẽ qꝛ aq̃ erãtmul

te ibi.nec refert vtꝝ Salẽ an Sali noiet᷑:cũ vo
calibꝰin medio lr̃is ꝑrarovtant᷑ hebꝛei:⁊ ꝓ vo
lũtate lectoꝝ atq; varietate regionũ eadẽ vba

diüſis ſonis atq; accẽtibus pferant᷑. hec ab e⸗

ruditiſſimis gẽtis illiꝰdidicimꝰ qͥ in tm nõ acci⸗
piũt ſpmſcm vel angelũ fuiſſe MWelchiſedech
vt etiq certiſſimũ nomẽ aſcribãt.Et reuera ſtul
tũ ẽ id qð in typo ðꝛ.eo ꝙ xpᷣi ſacerdotiũ finẽ ñ
hẽat: ⁊ ipᷣe rex ⁊ ſacerdos vtrũq; nob dõauerit
vt ſimꝰ genꝰ regale ⁊ ſacerdotale: ⁊ q̃ſi ãgular

lapis pietẽ vtruq; ↄiũxerit: vt ð duobꝰ gregi⸗

bus bon paſtoꝛ vnũ efficeret gregẽ. ſcio q̃ſdaʒ
referre ad ꝗv 1πτ: vthyſtoꝛie auferat vi⸗
tatẽ: ⁊ dicãt nõ fuiſſe regẽ:ſᷣ in imagie hois an⸗
gelũ demõſtratũ:cũ in tm nitant᷑ hebꝛei eel⸗
chiſedech regẽ Salẽ:ſiliũ Noe Sem oñdẽ:vt
an h ſcpᷣtũ ſic referãt.Egreſſus ẽ ãt rex Sodo⸗

moꝝ in occurſuʒ ei: haud dubiũ qͥn Abꝛaham l

poſtqᷓ; reuſus ẽ a cede Chodoꝛlaomoꝛ⁊ regũ qͥ
(u eo erat in valle Salẽ: Bᷣ ẽ vallis regis de qua
ſtati ſequit᷑: ⁊ Melchiſedech rex Salẽ ꝓptulit

panẽ ⁊ vinũ ⁊ reliq̊.Si ẽ h citas regis ẽ ⁊ valł

regis:ſiue vt.lxx.trãſtulerũt cãpus:quẽ hodie
aulonẽ paleſtini vocãt:manifeſtũ ẽ hoieʒ fuiſſe

q terrena ⁊ valle ⁊ vꝛbe regnauit. Hẽes q̃ᷓ audi⸗
eri ⁊ ꝗ legeri de elchiſedech. meũ fuit reci⸗
tare teſtes:tuũ ſit de fide teſtiũ iudicare. Qõð ſi
oes repuleris:tuũ certe ſpiritalẽ illũ in terp̃ᷣteʒ
nõ recipies:qͥ imꝑitus ſermone ⁊ ſcia tãto ſit up⸗
cilio ⁊ auctoꝛitate elchiſedech ſpmſ. ctm ꝓ⸗
nũciauit:⁊ illud veriſſimũ ↄpꝛobarit:qð apud
grecos ponit᷑ imꝑitia ↄſidẽtiã:eruditio ⁊ timo
rẽ creat.Ego poſt lõgã egrotatõeʒ vix in qdra
geſime diebus hec fabꝛicare potui.⁊ cuʒ alteri
mei oꝑi pᷣꝑarẽ:paucos dies qͥ ſuꝑant in at
thei expoſitõe ↄſumpſi.tãtaq; auiditate ſtudia

tes loquunt?᷑ foꝛtuitis:nihil deniq; foꝛtune in il

II

omiſſa repetiui: vt qd exercitate lingue pfuit
nocuerit coꝛꝑis valitudini. Argumentũ.
Alrrnalẽ circũciſionẽ ad ſpalẽ intelligẽ

.

c tisã referẽs:bᷣmũ edocet i abdita coꝛpis

pte eẽ pᷣceptã:ad ſignificãdũ ſpũale cir

cũciſionẽ vitioꝝ ⁊ bonã oꝑatõeʒ hoib⸗ exẽplo

Saluatoꝛis eẽ celãda:qͥ ⁊ cũctis actibꝰglaʒ re⸗
fugit:⁊ hũanã carnẽ obũbꝛata maieſtate ſuſce⸗
pit: quã ipie Maniche Arriuſq; blaſphemãt
Deide oñdit myſtice inſtitutõ in carne pᷣputij:
⁊ qð ꝓceſſit in ſigno ſeu figura eiꝰ qdð gerẽdũ e⸗
rat in mẽte nõ illa fuiſſe ſalute:ꝙ exẽplũ Jobi⸗
circũciſi demõſtrat: ꝑcurrẽs ꝑ veteris ac noui
teſtamẽti ꝑtes:qͥ nõ tã carnẽ qᷓ; carnis te vitio⸗
rũ ↄcupiſcẽtias circũciderint.
Hiti Hieronymi pbr̃i ad Tarentiaʒ de vera
circũciſione. Epla.

Bpioꝛe epiſto⸗

s la quã ex meza ſultatio vr̃a ðpꝛõpſit

GÜꝗß ad tuũ ⁊ ſoꝛoꝛis tue nomẽ mi⸗
ſi rõnẽ circũciſiõis rapide tranſcurri: qm̃ ꝓcin
ctus itineris mei in qͥ ↄfecta ẽ:nõ ſolũ ei limã ni
toꝛis veꝝ etiã ꝑfectiõeʒ oꝑis iuidit:lʒ me ⁊ illa
terreãt:q̃ limant᷑.Qð ſi nõ placẽt impolita:foꝛ
midat aius cogitare qͥd iudicij mereant᷑ infoꝛ⸗
mia. qᷓqᷓ; ego illã nõ ad iudicũ ſubſellia:ſᷣ ad fa

uẽtiũ mihi coꝛonã trãſmiſi. DHeniq; mea ſniañ
ꝓgliſſet:niſi fuiſſet ꝑ vos ð ſecreto verecundie

velut manu qdã charitatis educta. qm iã illã
melioꝛẽ facẽ nõ poſſuʒ:placuit mihi:vt ſelemiſ
ſum repetẽs apð te vbũ retractarẽ:cuiꝰↄuerſa

tio circũciſiõis ẽ inpᷣtatio:⁊ vita totiꝰleg enar
ratio. Ex eo ſiqͥdẽ lex videt᷑ obſcura: qm raro

☛ℳ

in qͥ ↄſpiciat᷑ exiſtat.dei em vᷣbũ vitaẽ:⁊ nos a

liud viuẽdo qᷓ; vita ẽ: vbũ dei facimꝰ obſcurũ.
Qõ ſi ea vita q̃ ſolũ vita ẽ viueremꝰ:narratiõe

Nob ꝗ̊ ex abũdãti lʒ apud te diſſerctare: qð di
di cimin te tibi ꝓdere:qð nobᷣ vita tua pᷣſtitit:
ne eſſet obſcuꝝ.Sʒ qͥd nouuʒ loqͥmur:ſi aut tu
qð locuturi ſumꝰ:h̊ viuis: aut ſi apud te qð in
te didicimꝰ B̊ loqᷓmur:cũ ⁊ mẽoꝛ eoꝝ q̃ memit:

monita nõ q̃rat: ⁊ doctꝰnõ ea q̃ iã callet inqͥrat.

Tu qͥdẽ filia dilectiſſima circũciſiõe viuis.mi⸗

hi tñ ꝓpoſitũ ẽ illud tecũ loqͥ:q̃re nõ in digito:
nõ in aure: aliaue coꝛpis pte ſiat circũciſio iude

oꝝ .qᷓ vtiq; ſine rõe eẽ diceret᷑:ſi a vᷣo inuẽta nõ
eẽt.Nihil ei ſine rõe fit ꝑ deũ:nihil caſibꝰ vt gẽ

lo temeritati lʒ. Apᷣi ei ceci ſunt:q illã putãt ha
bere aliqd ptatis. Deus at qͥ ipᷣero e᷑: vt nihilñ
plena roe foꝛmauit:ita nihil ab homie fieri ſine

rõe madauit. Rõe digeſſit:vt terra hec eẽtſuꝑ

quaʒ reliqᷓ mouerent᷑ immobilis.vt aqꝝ vene

LXI S=

egis eiꝰopꝰnõ erat:quã faciliꝰ erat vidẽ qᷓ; od
qũñqͥdẽ nõ in ſermone ẽ regnũ dei: ſ in virtute.

Cra

Atoblisn
gina düyl
umpoeʒ
ſivtlpm
Eytveluty
yelfonnib⸗
heſinecurn
pelotenn
Pitudnell
busradlare
fen Glgh
fiſtvrtſicl
eſegedanm
ta excogts
leviuerept
ſtamnetü:
abusetia
l. Amnẽ, Al
voluitoꝛin:
inti euids
eſeronis nt
Geliſutnn
Occllroꝛe
Wraadore
glüvo⸗
ſerlicpo⸗
aboibus⸗
inſignoo
ylraq he
ghã dĩlo⸗
la in vita
lladrcici⸗/
Plecoppis:
hlocopoſt
fricoꝛi hof
oraiſoli
oribono
Gaſionopia
Fenegt nüͤc
ſlenidiev
laeet hemnere
hieniceredd
lltmercedelt
Möryelig
Nbore veſtin
fentesrimnann
gedebinci⸗
datzplarrei
lonisoccult
Nienobinn
Noſumnci,
debit in
lleieſede
Chonmiong
Poprivoh

bwnennni
Nechanisreni
n.

—

1
eepit
Ulatoffrhhig
Noris tuenonine

e

nnſaumtgin

enöͤſolialni
siuidichnek
Pcitinpcn
duci nereniti⸗
icäüſubſclaft
.Denignali

1

ölecaowend
Bedan giili
utnbinken
rarian et
ormuprigon
Niogr
fnbünin

ldatn ani
imarmnnn
in iht
gianfü an.
Elnur

öntumzött:.

Temigden

Tractatus I Epiſtola

altioꝛibus montibus ↄderent᷑:a q̃bus oꝛta flu⸗

mina dũ ꝑ multa ſpatia decurrũt late:potandi

vſum ꝑ oẽʒ tractũ curſus ſui aiantibus exhibe
rẽt.vt ipᷣm mare aqs influẽtibus nõ excreſcat:
ſᷣ vt velut vẽter qͥdã laticũ aqs ſitire videat᷑ ne
vel fontibꝰin eternũ manãtibꝰ vel flumibus ſi⸗
ne fine currẽtibꝰ:vel pluuijs aſſidue ruẽtibus:
ppertuo terra diluuio tegeret᷑. vt celũ pᷣter ple⸗
nitudinẽ illã lucis in ſole nocturnis etiã ſyderi⸗
bus radiaret:ne qð coꝛpꝰegneũ lumibus habe
remꝰ. Si ghe tranſitoꝛia vt ipe ait celũ ⁊ terra
trãſibũt:ſic ſapia deſcbᷣſit:vt alit᷑ ea nõ potuiſſe
eſſe credamꝰ:qͥd hoies ipᷣos ꝓ qͥbus hec:nunc
ita excogitauit:oꝛdinauit:inſtituit:ſine rõe foꝛ
te viuere ꝑmiſit:qͥꝝ adoptio ẽ filioꝝ ⁊ glła ⁊ te⸗
ſtamẽtũ: ⁊ legiſſlatio ⁊ obſequiũ ⁊ ꝓmiſſa: Ex

QqAòbus etiã ẽ xpᷣs ᷣm carnẽ:qͥ ẽ bñũdictus in ſecu⸗

la. Amẽ.AAbſit ̊ vt a qͥbus etiã filiũ ſᷣm hoĩem

voluit oꝛiri:eis nõ plena rõe ↄderet᷑ teſtm. Sʒ

qm̃ tã euidẽter ↄſtat oia oꝛdinata ꝑ deũ plena
eſſe rõnis vt aſſertoꝛe nõ egeãt: videamꝰ vñ di

greſſi ſumꝰ:q̃ cã ẽ vt eã ꝑtẽ coꝛꝑis q̃ ſecretioꝛ ⁊

occultioꝛ ẽ aut eã q̃ a grec O&α nob ð na
tura ad circũcidẽdũ dñs elegerit:qͥ vtiq; ob ſi⸗

gnũ qͥ volebat famulos ſuos in Abꝛahe ſeie cẽ

ſeri:id potuiſſet eligere:qð in ꝓpatulo poſituʒ
ab oibus cerneret᷑: ⁊ alio noie vocaret᷑.vbi nec
in ſigno obſcuritas:nec ↄfuſio eſſet in nomie.v
vtraq; hec imago rõnẽ habuit gemie vitatis.
quã dũ loq̃r:impẽde patiẽtiã.vt q̃ circũciſionẽ
illã in vita tua nõ eſſe credebas:nũc vitã tuã in
illa circũciſione ↄſpicias. Ac pᷣmũ de ſecretioꝛi
ꝑte coꝛꝑis:qͥd figurabat adute. Illud ſine du⸗
bio qð poſtmodũ dñs mõſtrauit:ne iuſticiã no

ſtrã coꝛã hoĩbus faceremꝰ:ᷣ in occulto coꝛã eo
ſolo:cui ſoli nihil occultũ ẽ:⁊ quẽ ſolũ remune⸗

ratoꝛẽ bonoꝝ nouimꝰeſſe factoꝝ.Nã h̊ nr̃a cir

cũciſio nõ videt᷑:qm ſtulticie velamie velut ve
ſte tegit᷑ mũdiali/Mec ſane a nob magnoꝑe de
ſiderãdũ ẽ vt ↄtẽplatõi oiĩm circũciſio aꝑte ſub

iacet.ne merces opis penes eos ſit:qͥs volumꝰ

hãc videre:dicẽte dño.Amẽ dieo vob:recepe

rüt mercedẽ ſuã. ſᷣ ita modeſte: ita verecũde bñ
da ẽ: ⁊ velãda iux eã imaginẽ quaʒ abũdãtioꝛi
honoꝛe veſtimus: vt nõ vidẽtes eã videãt:vᷣ q̃

rentes rimanteſq; intus nos iuz̃ apłm qͥs ſedu

ctoꝛes putãt: veraces eſſe fateant᷑.qͥs nihil hr̃e

credebãt:oĩa poſſidẽ cozòſcant.qͥs moꝛi iudica⸗
bãt: viuere in eternũ teſtent᷑.Hec ẽ gła circũci⸗

ſionis occulte:hec ꝑtis verecũde illis ad viuẽ⸗

dũ:nob in nr̃o coꝛꝑe nõ verẽde.h̊ teſtimoniuʒ

głoſum: cũ ↄuerſi amare cupiũt: qͥs odiſſe gau
debãt. VUñ nõ in carne palã ᷣ in occulto coꝛdis

iudei eſſe debemus:nõ lr̃a łᷣ ſpũ:pꝓpłe ex deo nõ

ex homibus acqͥri: vt vereamur audirea dño.

Populus h̊ labijs me honoꝛat:coꝛ aũt eoꝝ lõ⸗

Fo. CL.

ge ẽ a me.iuxta illũ qͥ q ꝑtinebat ad labia:ma
giſtrũ bonuʒ de bono qſiturus appellat cui ve⸗
tus lex.i.carnalis circũciſio velut poſita recita
tur.quã ſe ↄpleſſe teſtatus:vbi qð ad circũciſi⸗
onẽ coꝛdis ꝑtinebat audiuit: vẽde oĩa:⁊ ſeque
re me. Triſtis abſceſſit: miſer ꝓꝛſus: q ſeno⸗
luit:quẽ bonũ igrare nõ potui. Interius Sil⸗
lud ẽ ſignaculũ pᷣfiguratũ:qð in inuiſibili men⸗
te nr̃a ab illo inuiſibili nr̃o deo videt᷑: vt nõ eu
a qͥ inuocet᷑ audiret: eũ a qͥ crederet᷑ attende⸗
ret. Oculi em dñi ſuꝑ iuſtos:ſi ad iuſticiã coꝛ⸗
de credat᷑. Aeꝝ ãt nos credere toto coꝛde mẽti
mur: ſi ab homibus accipimus honoꝛẽ. Accipi
mus em ab homibus:ſi elemoſynas nr̃as tuba
ꝓpło p̃dicatura pᷣcedat:q̃s nec ꝑ officiũ miſtrãa⸗
di dexterã cũ ſiniſtra cõicare ↄceſſum eſt.Acci
pimus ab hoĩibus honoꝛẽ: ſi ieiunia nr̃a ⁊ abſti
nentiã ciboꝝ pli oculis fractioꝛ mẽtite inſirmi⸗
tatis ↄmẽdet inceſſus: ⁊ fauoꝛẽ vulgi triſti vul
tu aduocatus palloꝛ acqͥrat: ſi nõ caput ad ima
ginẽ feſtiuitatis iniungit᷑.Sʒ ſi ſoli deo ieiunia
ↄmẽdãtes poſſumus dicere: voluntarie ſacriſi
camus tibi dñe. VNides fſilia nẽpe ꝙ viuis:⁊ cõ
uerſationẽ tuã ſecrete illius circũciſionis agno
ſcis:ppłi oculis iudicanda in cõuiuio vocatoꝝn:
ſenſu aũt euãgeliſte ſociãda Mattheo. Sʒ ad
verã ipᷣaʒ vitã aliqñ veniamus.i.ad dñm nrjm
Zen um xp̃m. videamus an tale aliqd docuit ?
ecit: qm qð factũ ẽ in illo vita erat.ſi ⁊ ipᷣe cir⸗
cũciſionẽ veluti in occulta ꝑte coꝛꝑis opꝑatus:
noluit ab hoĩbus ⁊ ea qᷓ faciebat: ⁊ ipᷣe âs eſſet
agſci. Ac pᷣmũ poſt celeſtẽ illã doctrinã de mon
te deſcendẽs:pꝓpłoꝝ ſe admirantiũ ſtipatus ag⸗
minibus: lepꝛoſi hois ſoꝛdes emaculãs: ꝓ ſalu
tis tãte bñficio nõ laudẽ:nõ celebꝛitatẽ cõi ho⸗
minũ oꝛe deſiderat.ſ ſibi ſoli qð ẽ eſſe ↄſcius ꝙ
maioꝛe nõ indiget teſtimonio. Jubet illũ nemi
narrare ſuã vtutẽ.ſecretũ q; diuine maieſtatis
qð myſteriũ incarnatõnis occubuit:ab eo qᷣſa⸗
natus fuerat vult ſileri:ne głaʒ qſi hõ q̃rere vi⸗
deret᷑:quaʒ alio moꝛe ⁊ myſtica rõne ſuſcepit.

NH5 vt ſe onñdat ſacerdoti ⁊ munus deo offerat

imperauit.⁊ hoc munus quod pᷣcepit Moy⸗
ſes in teſtimonium illis: vt dum tacet quod qſi
filius hominis imꝑauit: legis potius mãdata:
quã Moyſi deus ipᷣe dedit efficiat:⁊ dum ho⸗
minem quem in carne viderat laudare phibet
deum ſe verum videtur innuere: dum no qua⸗
ſi homo pᷣdicandus eſt:cui vt deo ſunt curatio
num vota ſoluenda.nec in plateaꝝ vilibus car
naliter celebꝛandus:qui ſpecialiter ſit adoꝛan⸗
dus in teinplo. ac ſi dum m hominem nil reů /
rit: m deum addit huic ſimilia: vt vertas lo⸗
cupletioꝛi teſtionio fulcireẽ᷑. Querit a diſcibu
ſuis qͥs habeat᷑ in ꝓło egregius: illinominant
ꝓphᷣas. Quid ipᷣi ſentiant ſollicitus exculpit.
3

Dars

Cui btũs CPetrus. Tu es inqt xp̃s filius dei vi

ui:exclamat dñs btm:cui nõ caro iſtud reuelaſ

ſet ⁊ ſanguis: ſ pr eius qͥ eſſet in celis. Tunc ⁊
HDetrus vocat᷑ a petra:poſtqᷓ; angularẽ illã pe
tra pᷣmus agnouit. Jubet tñ poſt multas dona
tas Petro bñdictões potentiaſq; vtutis:neqͥs
dDiſcipuloꝝ diceret ꝙ ipeeſſet Eps. ira rõ:
nõ vult pᷣdicari:qð gaudet itelligi:agſci amat:
⁊odit oſtẽdi:ſic myſteriũ obtecte circũciſionis
exercẽs. HNaã mauult ſe inuentũ eſſe qᷓ; ꝓditũ vt

vVtus ſua illũ nõ fauoꝛ manifeſtaret alienꝰ q; ;

in h; pᷣcepto ⁊ aliud intelligentie genus occur⸗
rat. Vetat dñs h̊ͥ vñ CPeixꝝ laudauerat pᷣdica⸗
re:offendendus vtiq;:ſi voluntatem eius qð
NPetrus ſenſerat faterent᷑:qm ſi facultatem lo⸗
quendi ſe tribuere voluiſſet: excuſatio ꝓditoꝛi
pdeſtinata videbat᷑. Poteratq; dicere:ꝑmiſi⸗
ſti nob diſcipulis tuis: vt te oibus pãderemus
nec imputãdũ mihi eſt: ſi alio ad te aliquis aĩo
Yenit:q; ego te tuus laudatoꝛ oñdi.Sʒ qm qͥc
q̃d ꝓhibet᷑ illicitũ ẽ: a nullo ſe voluit digne ce⸗
lebꝛari:dum a Juda ꝓderet᷑ indigne. Jubet ꝗ̊

diſcipulis:ne cui dicant ꝙ ipᷣe eſt xpᷣs. Tendit

ſnia interdictalis in Juda:⁊ pᷣuiſum iugulat ꝓ
ditoꝛem:ipᷣo vᷣbo pᷣcepti maieſtatẽ ſignans:q̃ e

rat deſignanda pᷣcepto. Refert euãgeliſta his
vbis. Tunc imꝑauit diſcipulis ſuis:vt nemi⸗

ni dicerẽt ꝙ ipe eſſet Ep̃us.Et Judas ꝓditoꝛ

his qͥ cum ipᷣo venerant:ait. Ipe ẽ tenete eum.

In vbum pꝓhibitionis declinatio obſecũdatio
nis incurrit: ne obtẽtu ad excuſatõeʒ eſſe poſ⸗
ſet obliuio:infelix memoꝛia in ſacrilegũ voluẽ⸗

da ſuggeſſit: dum ipᷣe ꝓditur de ſermone q̃ͥ ca⸗

uet: ſic vtriq; ratio nõ equanda ſubſiſtit. Ham
⁊ dñs oñdit ſic ſe pdẽdum eſfe:dum ꝓdit:bᷣ ig⸗
noſce ꝙ in alium tramitem diſputatòis cenſus
dei vbo copioſioꝛ exceſſit:lʒ te amplius oↄſiſte⸗
rent ſuppꝛeſſa qᷓ; ꝓdita:a magis de his rebus ſi
lere tibi qᷓ; dici copioſius iraſceris: qͥ dñi iudi⸗
cia ꝓ auro ⁊ pcioſis lapidibus ↄcupiſcis:in q̃⸗
bus mel tibi fauumq; ↄpenſas:⁊ deſiderioꝛuʒ
nõ cares etiam plenitudine ⁊ ſi ſatureris. Ac ꝓ
inde factũ adhuc exempluʒ ab ipo dño repeta⸗
mus: vt iuxta legẽ in oꝛe duoꝝ vel triũ teſtium

omne verbũ ↄſiſtat:⁊ queʒ ꝓdiſe diximus no
luiſſe: etiã ſi videri voluiſſe doceamus: vt non
ab alijs ſe mõ honoꝛari pateret᷑: veꝝ etiã ipᷣe ſi
bi inq́;tum fieri poterat: debitã detraheret dig

nitatẽ. Laʒari amici ſui moꝛtẽ nõ audit:⁊ nun⸗

ciat.faciebat h ð deitate:q̃d miꝝ: At cũ locali⸗
ter pſpiceret᷑ in hoie ex dininitate nuſqᷓ; abeſſe
crederet᷑ Feſtinat in Bethania:ſubmiſſitanti⸗

bus pene diſcipulis pietas factura miraculum

de fũcti ſoꝛoꝛes occurrerũt tetro habitu: oꝛe la⸗-
ch ꝛymoſo:crine cõciſſo: q̃s bono aio iubet eſſe

ſi credãt Laʒaꝝ viuere.ſi ille nõ ſunt dubitatu

re ↄfirmat. videt etiã multitudinẽ arthe Hẽ-ı
Marie:qᷓ ad ſolatiũ comes ↄuenerat. Infre
muit inqᷣt euãgeliſta ſpũ: ⁊ turbatꝰ ẽ ⁊ ait. Abi
em̃ eũ poſuiſtis:qͥd ẽ hq̃ ↄfuſionis cã:q̃ foꝛmi
dinis: Quid aũt erubeſcit: cũ ⁊ vtus ſit habi-
tura miraculũ: ⁊ deitas nõ ſit ſubiecta terroꝛie

QAue ſepulchꝛi tã incõſulta reqͥſitio. At oĩo cre
das de turbato ↄfuſoq; ꝓfectã. Ille ðs nr qͥ di

ſcipulis ↄſtãter dixerat de abñte:Laʒarꝰ moꝛ
tuus ẽ:qͥ ſoꝛoꝛibus eius ↄfidẽter ꝓmiſerat:de
moꝛtuo reſurrecturus ẽ:ſub noua neſcio q̃ oↄſu
ſione ſepulchæꝝ q̃rit:q̃ſi ̊ͥ ſoluʒ qͥ oia ⁊ noſſet:⁊
pſttare poterat:igraret.nõ planũ h̊ ẽ.nã aliui

tellectu occulit᷑: in dictis ꝓmiſſiſq; ſuꝑioꝛibus
ſatis te diuinitas pbᷣlicarat.Aderat turba Ju⸗

deoꝝꝑ:tãtis ſꝑ nõ amica miraculis. In planum
Ss:iſi nõ aliqd vᷣm hoieʒ videret᷑ igrare ꝓceſſe⸗
rat.Turbatus ẽ inqͥt.i.fetulẽta carnis diuiitts
iudeox oculis nõ ꝓdẽda miſcet᷑: ⁊ ad igrãtia,z
hũana deitas velanda reuocat᷑. Sic turbat᷑:?
fons cũ excitatus q̃ſi a liqᷣre limus:puritatẽ li⸗
qIggi denſat elemẽti:⁊ duaꝝ reꝝ vna ↄfuſio diſ⸗

crimine ꝓpᷣetatũ dũ ſepat᷑ excludit᷑ Ait nanq;

ybi eũ poſuiſtis: Et h̊ turbatus iudeis deitatẽ
celat in hoie: ⁊ ſplẽdoꝛi diuinitatis in tãte opaꝛ
tionis coꝛuſcatiõe igrantiã moꝛtalitatis obduẽ

yvt cũ poſſit in ſuſcitãdo Laʒaro deus adoꝛari:
hõ in ſepulchꝛi eius ignoꝛatõe vileſcat. Sic dũ
a cecis videt᷑: ⁊ a vidẽtibus nõ videt᷑: ſic dum

de lapidibus ſuſcitat filios Abꝛahe:ſillios ꝑdi⸗
tionis in lapidẽ offẽſionis ipingit:illud myſte⸗

rio occulto oꝑatõis exequit᷑: vt eũ ifirmi ac de
biles ad poſcẽdã opẽ ſalutis nullo mõſtrãte co
gnoſcãt:⁊ ꝑſecutoꝛes vel inimici queʒ tenẽ de⸗
beãt:niſi ꝑdat᷑ igrẽt. ic ẽ ille liber itus ⁊ fori
ſcpᷣtus:h̊ ſecretus ⁊ pbᷣlicꝰ:h̊ aptus ⁊ oꝑtus:h
paginis ſupꝑioꝛibꝰ vidẽdus:interioꝛibꝰnõ vidẽ
dus:qꝛ incõpᷣhẽſibilis. Intus ſiqͥdẽ ſctus eſt
cũ ꝓpha dicat.Gñatõeʒ eiꝰ qͥs enarrabit⸗Fo⸗
ris ſcpᷣtus ẽ cũ euãgeliſta ait. Liber gñationis
Jeſu xpᷣifilij Sauid:ſilij Abꝛahã. Int ſcribit

cũ ðs dic̃. Eructauit coꝛ meũ vᷣbũ bonũ.Foꝛis

ſcribit᷑ cũ vaticinat᷑. Ecce vᷣgo ↄcipiet ⁊ ꝑiet ſi
liũ:⁊ vocab nomen eius Emanuel.Intus ſcri
bit᷑ ꝑ Joannem. In pᷣncipio erat verbum:⁊ v⸗
bum erat apud deum:⁊ deus erat verbuʒ. Fo⸗

ratio ſic erat. Cum eſſet deſponſata mater eius
Maria Joſeph. Intus ſcribitur. Inuenta eſt
in vtero habens de ſpũſancto. Quid vtiq; ha⸗
bens vᷣbum dñi:vbũ carnẽ factũ ſub lege.Fo⸗

ris ſcribit᷑:cũ apłi interrogati:qͥs eſſet dñs: alij
dicerẽt Helyã: alij Hieremiã:alij aũt vnũ ex ꝓ

phetis rũderũt. Intus ſcribit᷑ cum Petrus ex

ris ſcribitur ꝑ Mattheum. Rp̃i autem gene⸗

clamat. Tu es xpᷣs filius dei viui. TVñ ⁊ iße do
minus: nõ reuelauit tibi Petreinàt iſtud caro

ſact

cuige,

pfico!

Eitdeifllas

ſpieenhob

nineverin
ntciopenin
Hidoricor
cubn A
neeſedeifli
gebceci
1iscoghoce⸗
dicannesenn
vnuͤer pye
ucarnisot
nncelsek.
Punun
nceloehhe⸗
zſoeſnit
uhoinntul
konucI
aginan
Pmronepd
npaſie
cutik. Fo
chtertiad
in luce F
vulnerib⸗
bit: vtint
nusnofi
oeſchtural
nnaſes turbe
Merinop;
ſoeno cerni
gehites:i
Joönesinu
gſicheracen
lbininofres
teroripte.⸗
nanusntep
boerteriore
1nceniete
nsiratvid
gedicrei
isiſabbe
dermnepite⸗
Ptunbirer
l deh
0eatia yer
Ni ſuntq̃
eoſtitntr,
ſolſeunt⸗
ideus
Mmtncame

ſorzcüun
panüenit
Puſtigintt

löimennnet
enm,i

Neimuli Sinng

Wde: seeitt
duntmsntc
ntänontiurtt
Luodaurte
noatöenicatn
nbesninutin

nisitnlift
Ngui:tüini)
usnherir
clnindugnid
un

—
= = —
—☛ — —
— 8
=— .
—£ —
=
=

—
—
=
=—=
——
S=
=
=

=

—
—

—
SE

—

☛ =: —
— —
=Saoa —

— —
+
—
— —
S =
—=
—
=
—

SgSo —
=
—
—

Tractatus I Epiſtola LXI

—

Fo. CLI

⁊ ſanguis: pr meus qͥ in celisẽ. Cuius caro ⁊ lein carne poſitus :ſuã ſeruare nõ poſſit: Nide
ſanguis. Nũqᷣd nã NMetri ipius caroa ſanguis licet vt ſp ðs ſit: ne coꝛruptele admixtus incipi
obſtabãt:qͥn filius dei diſceret᷑: Nõ inq;:ſᷣ iſpi⸗ at eſſe coꝛruptus:Mira diſputatio:deum de⸗

us dñi caro ⁊ ſanguis: in bus dum cernit᷑:dð ¶ ſruit cũ honoꝛat. Maioꝛis em vtutis Sobtie

erat deil filias nõ credebat᷑ eſſe qð erat. Impoſ re in terrena ſubſtãtia deitatẽ: qᷓ; deũ ſpiritalit᷑
ſibile em hoibus videbat᷑ deũ credere: vum ho in deitate durare. Quid ꝗ́ miraboꝛ in deo: niſi
minẽ viderẽt: ⁊ tantã illã maieſtatẽ in q inhabi cũ hõ eſſe dignatus ſit:in hoĩe ꝙ ðs eſſet ape

tat ois plenitudo diuinitatis: quãipᷣe nõ capit ruit: Mõ ꝙ ipe deſtitit eſſe:qð fuerat:ſᷣ ꝙ car⸗

müdus: in coꝛpuſculo deſpecte etiaʒ imaginis nẽ fecit eſſe:qð ðs ẽ:ꝙ in excuſatõeʒ materie vi

incluſam. Ait g̊: nõ hec caro mea tibi ſanguis tioſe:aia ſit ipᷣe ſine excuſatõe.ꝙ dũ ꝓ nob pec
me eſſe dei filiũ ꝓdiderũt.Nã iſta non patiunt catũ factũ eſſet: peccatoꝛ eſſe nõ potuit. Sed h
me h̊ credi. Deniq; ⁊ ꝓpha dixerat. Et hõ eſt: WManicheus. Arrianus iteꝝ ſuꝑioꝛẽ ꝑtẽ libꝛi
⁊qͥs cognoſcet eũ: Euidẽter ergoilli ᷣm oculũ ptraq; circũplexus manu:illa interioꝛẽ paginã
ludicantes:me aut elyõ ꝓphaʒ:aut aliquem ſic reſerare foꝛmidat:q̃ſi ſacrilegiũ facturus ſit
vnũ ex ꝓphetis loquunt᷑:qm hoiem eſſe habi⸗ ſi deus in carne veniẽs nõ amilſerit deitatẽ. Vi
tu carnis agnoſcũt.ſᷣ tibi reuelauit pr meus: ꝗ dẽſq; dñm in nauicula doꝛmientẽ: nõ videt vẽö
in celis eſt. QAñ reuelauit: Quo tꝑe deus cum tis⁊ fluctibus imꝑantẽ: cui deitatẽ ſe tribuere
Petro locutus ẽ. Reuelauit inqᷣt pr meus qui ſine ſilitudine pr̃na mẽtit᷑. Beus em̃ eſſe niſi pa
in celis ẽ:h ẽ dicere:oꝑibus credidiſti:q̃ loquũ tri.i.deo ſiłis ſit:nõ põt. ſileʒ aũt eſſe nec illuʒ qᷓ
tur ſiliũ dei. Sʒ em foꝛis ſchtus eſt liber iſte cõ foꝛis ſcpᷣtus eſt: de interioꝛibus aliqd pdidiſſe
dñs eſurijt. Intus ſcribit᷑:cũ qᷣnq; panidꝰ mul Allos qtidianus ſermo inſtruere debuiſſet:q̊ fi
ta hoim milia ſaturauit. Foꝛis ſie cribit᷑: cuʒ affi⸗ ſuus pr̃ibus ſuis ſiles: ita cupimus axpꝛobare:
git᷑ cruci. Intus ſcribit᷑: cũ padiſum latroni p⸗ vt dicamus: de oꝛe eius exijt.& oĩs filius:q;li⸗
mittit in cruce. Foꝛis ſcribit. Cũ ſom moꝛiens bet m carnalem gñatõeʒ alter gñet᷑: tmñ ſi foꝛte
m rõnẽ hũane carnis emittit. Intus ſcribitur patri ꝑ omnia ſimilis ſit: dicet᷑ ab oꝛe eius ꝓfe⸗
cũ in paſſione ſol fugit:dies ablcõdit᷑:terra co⸗ ctus. Quis inuidet domini vbum ð coꝛde pa⸗
cutit᷑. Foꝛis ſcribit᷑:cũ ſepelit᷑. Intus ſ cribik: tris eructatum: nec aliunde in ſpũ qᷓ; oꝛe platũ
cũ tertia die ſepulchꝛi liminibus emotis erũpit etiam iuxta ↄmunẽ omniũ ſenſuũ patri ſimileʒ
in lucẽ. Foꝛis ſcribit᷑.Cuũ aplis clauoꝝ lancee iudicare? Qõ vbi fideliter ſenſerimus te: ⁊ ead
vulneribꝰ oñſis.eſcã etiã poſtulat. Intus ſcri-⸗ foꝛis ſcripta ſunt:⁊ ea q̃ intus diuinitus anno⸗
bit᷑: vt int᷑ eoſdeʒ apłos clauſis oſts qͥ intrare tant᷑ credere vnum libꝝ dicere poterimus.in d
viſus nõ fuiſſet apparet. Sʒ miro mõ cũ interi⸗ legem totam ſcriptam videntes:nõ phᷣoꝝ argu
oꝛ ſcpᷣtura libꝛi magis obſcura ſit:ãplius hoim menta ſectemur: vt veritatem opinatõis colli⸗

mẽtes turbat exterioꝛ: ⁊ vidẽtes illa ꝑ hoieʒ gamus:ſᷣ foꝛmã vite ante oculos ↄſtituamus:
videri nõ pñt: iſta q̊ pñt ꝑ hoĩem videri:noua ⁊ eã ipᷣaʒ tractabilem miremur. in qua cquid
roe nõ cernut. Nã Mauichei qs videriñ pot obſcuꝝ eſſe poterit:effundet᷑. Quq WManichei
credẽtes: id qð põt videri nõ credũt. Cũ btũs non videntes in carne. Arriani nõ intelligẽtes
Joãnes inuiſibilẽ ⁊ viſibilẽ deũ ⁊ hoieʒ bꝛeui in ſpũ: vnius libꝛi paginan ſece rars diſſecue
ãſi charactere ſignauerit. Sic em ait. Qð fuit reiuncturã.æ mediatoꝛem duoꝝ Aetsmant⸗
ab initio frẽs qð audiuimus:ecce libꝛi illius in bus hereticoꝝ furoꝛe ruperunt. Sed quid mi⸗
terioꝛẽ ptẽ. Qd ſequit᷑: æ vidimꝰ oculis nris: ? rum:ſi hos nimuũ ſibiin ſingulis paginis ſapiẽ
manus ñe palpauerũt de vbo vite. Ecce libꝛi tes: ac de mundiali phia venientes:tanta ope⸗
pꝑs exterioꝛ:q̃ oculis ac manibꝰ ſubiecta hoiĩm: ri aꝑtiq; libꝛi ↄcathenatõis ſubtilitas pᷣteriuit
vieri vtractari pt. Hac ptẽ liꝛi Oſdaniche Cum en neciudei q ipius erat:cũ in ſua veniſ⸗
us igrat: vidẽs oꝑa ꝗᷓ ft⁊ vidẽs faciẽtẽ. Põt ſet aguerũt⸗ Qui cũ ð celo ſignũ poſtulãt qſi ce
qdẽ dicere iſte: tu es nliꝰdei viui:b nõ põt dicẽ leſtia nõ eẽnt q̃ in ſalute vł debiliũ vłmoꝛtuo?g
dñs ẽ ſabbati filiꝰ hois: ⁊ mira ꝑuũᷣſitate qð vi- celeſti vᷣtute faciebat: obcecati ifidelitate ſua vi
dẽt: negãtes qð nõ vidẽt ↄfitent. Inuiſibilẽ in dẽda eti ñ vidẽ meruer̃t. Iratuſq; ẽ dñs: curi
vtutib recognoſcũt:viſibilẽ in hoie qð facilli ipᷣo deitat ↄtẽneret᷑ oꝑatio. Illud de iudicijs
mü eſſe debuit: nõ agnolcunt. Ocecitas. Oig⸗ ſapie ſue ꝓcurauit: vt a foꝛma ſerui arpicavit
noꝛãtia veritatis: ⁊ oĩ rõne dãnãda pᷣſumptio. hr̃et᷑.⁊ qͥbꝰñ ꝑ vtutẽ ſuã diuitas radiaſſet. his
Iſti ſunt qᷣ deo ipi ſe pferũt: ſic credẽdo in car⸗ oimodis poſii ↄtẽptui:irrueda inipo ij ſeen⸗
ne ↄſtituti: ſpiritalit ſe viuere ꝓfitent: qd deuzʒ lũ videret᷑ hũanitas:⁊ cũ dñm ſuũ i ſpũ iirłnõ
nõ credunt potuiſſe. inoꝛ em ſine dubio ab recepit: cur vel frez ſuũ in carne iuda reciget
iſtis deus ẽ: ſi ꝗð iſti pñt: le nõ potuit. Haa iſti 2gſceret⸗NHeq ci equd edn ämaloraſbeue
pñt in carne ↄſtituti alienã caꝑe naturã.Cur il rẽt: ⁊ qͥſacrilegiũſvt volebã eſtimari dmüget
acape. —I 2

Pars

igrtes nõ homicidiũ facerẽt ſciẽtes. Deniq;æ

Zone ſignũ ꝓmittit iſidis.⁊ miſer qͥdẽ płs ĩ v⸗
no eodẽq; hoie dei ↄtẽptoꝛ ſui occideret.⁊ quẽ
iux legẽ ſuã nõ aguiſſet vt deũ: hüc ex legẽ ſuã
gẽtilit᷑ dãnaret vt reũ.ec itaq; igbilia paſſio⸗
nis velut velata ſiẽ loq̃bant᷑:paſſiõe ꝓmeruit:
cũ deitatis naturã moꝛtalitatis veſte circũdat

—

Buũ apð erubeſcẽtes agnitõe eiꝰipᷣe ↄfũdit᷑:dũ

ꝙ hõ ð ðo ſit nõ credũt:dũ ipᷣm deniq; in ſe ho

minẽ ideſpicabilioꝛẽ ceterl foꝛmã vt patiat᷑ icli
nat:dũ apð diſcipulos dei vbũ nõ hñs:iuenit
Vñ ſiẽ dñs celi ⁊ terre:cuiꝰ nomẽ ſuꝑ oẽ nomẽ
ẽ: foꝛmã ſerui accipiẽs:nõ rapinã ſe dei arbitra
tus eq̃lẽ:in hoĩeʒ ſe deſpectũ velata ſtudioſe di
uinitate ꝓiecit. neq; videri in ſe voluit:qð non
poterat nõ agnoſci qͥd hoies obſeruare ſub ſpẽ
ſecrete circũciſionis expediet: qͥs pᷣter naturaʒ
exẽplo humiliauit ⁊ pᷣcepto dicẽs. Cõſultius v
tiq; faciẽt:ſi etiã cũ oĩa fecerint dicãt. Serui in
utiles facti ſumus:qð imꝑatũ ẽ fecimus qm̃ ſi
ducia pᷣſumptõis elatis:vt vn⸗ a dextris: ⁊ a ſi
niſtris aliꝰin regno eiꝰſedeãt poſtulãtibus:ipᷣe
dñs illis rñderit:qͥ illos amare ãplius credebã
tur:hmeſcitis qͥd petatis.qͥbꝰ⁊ ſtati foꝛmido paſ
ſionis ab eo oponit᷑: qͥ iux carnẽ humiliat ela⸗
tos. Quã vbi itrepide popoſcerũt:recte qͥdem
dliẽ illis: ſedere ad dexterã: aut ad ſiniſtrã nõ 6
meũ dare vob. Nũqͥd nã h̊ ſe potetie ĩd ignum
eſſe ꝓfeſſus ẽ: Aut aliqͥd ſibi licere nõ teſtat rqᷣ
ait:pr neminẽ iudicat:ſᷣ oẽ iudiciũ dedit ſilio⸗
Nõ ẽ ait meũ dare vob.i. ſic petẽtibus ſupbe:
inſoleter: elate: ð carnis tumoꝛe:nõ ſi pus lenita
te. Nã ego q reſiſto nũc vob: humilibus dare
graʒ ↄſueui. Ita dñs dũ hũilitatẽ ⁊ vbo ⁊ actu
Yere audientes docet:cur in ſecreta ꝑte coꝛꝑis
pᷣſiguratõeʒ vere circũciſionis hr̃e voluerit oñ
dit. Ditxi ð occulto circũciſionis:q̃ putaui eſſe
dicẽda. Suꝑeſt vt de ipa circunciſione tracte⸗
mus:q̃ ſi
manu: dicẽte dño. Nam ſi oculus tuus ſcãdali
ZZat te: erue eũ: ⁊ ſi manꝰ tua ſcãdaliʒat te abſ cin
de eã ait.q̃ tãta ibi pᷣſiguratio ẽ:vbi ꝑ vnã pteʒ
coꝛpis totus oĩo hõ circunciſus eẽ credat᷑: ⁊ cũ

△

h nos poſt xpᷣm circũcidamur in coꝛde: Aenia
mus ad regnatõis nf̃e ſacr̃a celeſtia:vt circũ cl⸗
ſionẽ ſpiritalẽ in ſpiritali natiuitate qᷓramus:⁊
in ipᷣis fidei nr̃e cunabulis:qͥ tꝑe circunciſio ce⸗
lebꝛat᷑:pᷣmos vagitus ſacrate repetamꝰ ifa ntie
⁊ abrenunciatõneʒ illã q̃ pᷣputijs denudamur:
añ oculos collocemus.qm ſicut qͥ carnalit᷑ na⸗
ſcebant᷑ in mũdo:carnalit᷑ circũcidebant in le⸗
ge. Ita qͥ nücad celoꝝ regnare gñant᷑ ex vbo:
E vbũ circũcidunt᷑ QN mũdo. Sic nãq; dicimus
abrenũciare nos mũdo ⁊ põpis eius.qm qͥcq̃ᷣd
⁊ in mũdo ↄcupiſcẽtia carnis ẽ: ⁊ ↄcupiſcentia
oculoꝝ ẽ:⁊ abnutio ſeculi q̃nõ ẽ a pre.illa ẽ̊ ꝓ⸗

gura ſit. Cur nõ oculo circũcidamur ?

miſſio ⁊ circũciſio eſt: quã nõ patimur vtſerui:
ſᷣ exhibemus vt liberi.Nec poſtquã nati fueri

mus celebꝛamus.ᷣ vt renaſcant᷑ offerimꝰ oĩq;

in pᷣcinctu baptiſmatis indumento nudati: ſo⸗

la ſcõꝝ oculis ↄtritõe veſtimur:nec ad ſpẽʒ na

turã nraʒ:arſura filioꝝ veſte velamus:qꝛ i euã
gelio arboꝛ folijs exuberãs:cũ in ea fructus nõ
eſſet reꝑtus exaruit.ſᷣ cuncta carnis repudiata
natura:ſexus immẽoꝛes:nil veremur: nec cũ pᷣ
mo illo terreno hoie:Adã vbi es:deũ fugiẽtes
audimus. MPꝛeputia itaq; Adã tranſgreſſoꝛis
acqrere:ꝑ ſubiectõeʒ celeſtis obediẽtie reſpuẽ⸗
tes naturã circũcidimꝰ vitioꝝ: ⁊ ꝑ vnã coꝛꝑał
mẽbꝛi foꝛmã oẽs exercẽtes in pᷣputiũ ſenſus p⸗
ſeqmur:ac trũcamꝰ.nõ em̃ naturã:ſ nature ſu⸗

loẽ̃.ſic dñi dignatõe ↄſeqͥmur:vt nos qͥ ̃ᷣm car

nẽ pᷣputiũ dicimur.i.velut igrantia q̃dã natu⸗

ralit᷑ obtecti:tñ reuelata facie głaʒ dñi ſpecule⸗

mur cũ illi qͥ ̃m carnẽ circunciſio dicunt᷑:tñ ne
in legẽ introſpiciãt: obtẽtis pᷣ facie obcecentur
auleis. Euacuata ẽ itaq; circunciſionis figura
coꝛge:⁊ in vi nois eiꝰ rota traſcẽdit.qñ etiã ſic
pᷣputiũ circũciſio reputat᷑.qð tũc euenit.ſi aut

poſt vbũ dñi nature huiꝰcoꝛrupte acqͥeſcimus

blãdimẽtis:⁊ denuo incentiua ſeqͥmur vitioꝝ.
Aut etiã nõ incircũciſi in carne cã ipaʒ naturaʒ
cũ ſuis pſequẽtes: vbũ dñi dũ nõ cuſtodimus
obterimꝰ. NMoꝛro han ita ſe habeãt: ⁊ ſidei pa⸗
trẽ:⁊ circũciſionis int᷑rogemꝰauctoꝛem.qm ab
ipᷣo vtraq; h: ⁊ q̃ ad mẽtẽ:⁊ q̃ ad coꝛpꝰ ꝑtinent

Pceſſerũt ipᷣe nob rũdebit ex geſtis:vtꝝ ne illũ
de iudayca circũciſione: an vo de nr̃a hac quã

dicimꝰↄmẽdarit ac pᷣmũ audit a dño.Exið ter
ra tua:⁊ de cognatiõe tua.ſub h̊ vbo iux carnẽ
in pᷣputio ↄſtirutus:a parẽtibus ſe circuncidit
⁊ patriã naturãq; oẽm q̃ ꝑ affectũ tenebat᷑:ab⸗
rüpẽs vbũ dñi ſequit᷑ ꝑegrinus. Hinc deinde
ex ↄiuge ſterili ⁊ ãnoſa.i.⁊ 3 vitiũ nature:⁊ ⸗
ↄditõieʒ defſiciẽtis etatis poſteritatis ꝓmittit
multitudo: nõ ↄſiderat coꝛpus ſuũ emoꝛtuum
cũ iã fere cẽtũ eſſet ãnoꝝ: ⁊ emoꝛtuã vuluã Sa

re ↄiugis:cui deſinẽs iuſtiſicatiõeʒ credẽdo pꝓ⸗

meret᷑. Pꝛius g qᷓ; in carne circuncidat᷑:eligit

Pꝛius ei ſcpᷣtũ ẽ. Credidit Abꝛahã ðᷣo:⁊ repu

tatũ ẽ illi ad iuſticiã Jubet igit᷑ ðs.Circũcidet

oẽ maſculinũ vrjm: ⁊ circũcidemi carne pᷣputij

vri.Addidit ⁊ ſigniſicãtiã huiꝰrei ne eẽt obſcu

ra. Ait ei. Et erit i ſignũ teſti int᷑ me ⁊ vos:ſig⸗

nũ ad oculos ꝑtiet.videlʒ vt eoꝝ eſſet agnitio:
q nõ putarẽt eũ mũdialẽ natura ꝑ vbũ dñi re⸗
ſpuiſſe. ac ſiqͥ eſſent illi.qͥ Abꝛahe fidẽ vtutem
oꝑatõis igrarẽt: ꝑ ſignũ velut ꝑ imaginẽ aliq
ↄpatõe depictam qͥd veꝝ eſſetagſcerẽt. Deide
⁊ ꝓphᷣa infideli pło:qui deũ ex eo ꝙ videri nõ

põt nollet credere: ſignũ viſibile ꝓinittit dicen

Cro

ſroyelpi
nmnuel.
ſarr ſdee
decelo: n
ſpe ci
glsigrec
volutele
feſpuiſet
aeyelutp
za ppbis
pconaban
ſosiſtkell
nabak. cer
pokatint
pulos:
yulgeno⸗
raura cog
hucploan
Abighide
ſeapnone

(ligirmno

d deniq
des
hiſeren
dütepta
ctionis
ſignu iud
yexneq
chagiſet
ad pſeim
ſsſpietat
lbltaredie
Gkinterris
ſocamnali
ſloollof.
keon. Gieſ
Nilrelgion
deoſaanciu
fnſppuidere⸗
Praciü voi
Mliutefoꝛma
heenoſserat

yoluitde

Iceretaut⸗
mnineretgb
lepepuere
Paoobitagl
ulluseiſi
ullusple
gl domo h.
noyeſteſue
lltmamite y
Neſtigiad
denöſtren⸗

noßficechtatr
drcuncneien
anraſecgici
. göticanir
corpenzdin
mtinaſoinnti
amecigur
Niidinöafrn
nſehtein il⸗
Vem:ugenngin
ri
tagtemli
Aodenithue
uinwo iide⸗
ieeincn
ritnsſanut
fri ntit⸗

1ijüſnin5
girm

—
—S
2 — Sᷓ
— –☛ —
— ——
—— =S
- =

———
=
=

—
— E-
D
—
SA
—
☛

H Fo. Cr
Tractatus Epiſtola LXI

do. Dabit vob ðᷣs vr ipᷣe ſignũ. Ecce vᷣgo in v
tero ↄcipiet:⁊ ꝑiet filiũ:⁊ vocabit᷑ nomẽ eiꝰ E⸗
manuel.Et ipᷣi iudei cũ dñm iã in carne ↄſpice
rẽt:⁊ fidẽ eiꝰ vᷣtutibꝰ denegarẽt:ſignũ poſtulãt

de celo: nẽpe vt crederẽt:ſi viderẽt.Deus ̊ ꝓ

tꝑe.cũ Abꝛahe poſteritas paribꝰſi poſſet veſti
gijs ĩgredi in fidẽ electõnis ſue:notã in ſigno h
voluit eſſe:nõ iuſticiã.vt qͥ mũdialẽ naturã aie
reſpuiſſet:ei circũciſio carnał apꝑeret in coꝛꝑe
atc velut ꝑ h̊ qð videt᷑:poſſet itelligi. Sic młta
q̃ a ꝓphis ꝓplo denũciabant᷑ ab ipᷣis pᷣus a qᷣbꝰ
pᷣconabant᷑:effecta ſunt.Nudos in captitatẽ ſi
lios iſrł eſſe ducẽdos:ꝑ ꝓphaʒ iratus dñs mi⸗
nabat᷑.certe dictũ iã ad ꝑtiũ oĩm intelligentiã:
potat intrare. Aadit tñ nudus ipᷣe ꝓphᷣa ꝑ po

pulos:⁊ in ſe qdð alijs vaticiabat᷑ ondit. Nidet

vulgꝰ:nõ audit.Et in Eſaie coꝛꝑe:q̃ ſibi erant
vẽtura cogſcũt. Fit ſignũ ð vate:⁊ in libꝛo ad⸗
huc plo amaritudinẽ ſentit ꝓpha captiui. Sic

Abꝛahã deſignat in carne:qð exercebat in mẽ
te:⁊ ꝑ nomẽ mẽbꝛi velut vtutẽ circũciſionis in

telligit:nõ ꝑ h̊ ſignũ expmẽs carnis:ſᷣ ſignũ fi⸗
dei. deniq; poſt illã carnis circũciſionẽ ſue:ſie⸗
rat pleitu do iuſticie:q̃re maioꝛa adhuc ĩ Abꝛa
hã fidei exꝑimẽta q̃rebat:Cur i patrio poſtmo
dũ tẽptat᷑ affectu: ſi iã in illa circũciſione bñdi⸗
ctionis ſumma tenebat᷑:Sʒ qm̃ nõ illa vᷣtus:vᷣ
ſignũ iubebat᷑ eſſe vtutis:q̃rit᷑ a ſingulariviro
vtꝝ ne qͥ iã ⁊ pr̃ie ⁊ cognatõi renũciaſſet: ⁊ cir⸗
cũcidi ſe paſſus eſſet:nũ ꝑceret ⁊ filio.Quẽ vbi
ad victimã nõ triſtis exhibuit: ꝓ digna pigno⸗

ris ipietate fit carnali pietate ſbᷣlimioꝛ. Lucrat᷑

oꝛbitatẽ:dũ ꝑricidiũ meditat᷑.⁊ cũ vnico nõ ꝑ⸗
cit in terris:ſtellas ꝓ filijs ãnũerare iubet᷑ in ce
lis.carnaliſq; deſpectoꝛ nature in natura ſyde⸗
rũ collocat᷑.⁊ hũaniↄtẽptoꝛ ſemis:pr̃ vocat᷑ a⸗
ſtroꝝ. Sic fideł nõ filio:bᷣ pᷣcepto: dũ mãdatuʒ
dñi religionẽ duẽ eſſe nõ crimẽ: dũ offerre filiũ
deo ſacriſiciũ iudicat eſſe nõ pricidiũ:pene me⸗

riuit pᷣuidere:ꝙ ðs ad tẽptatòneʒ ꝓbãde mẽtis
pricidiũ voluit offerri:vᷣ noluit iplere. Ab hach

vitate foꝛma iudayce circũciſionis amiſſa eſt:

hec nois erat figura nõ mẽbꝛi.ſic naturã nr̃am

ðᷣs voluit denudari: vt nõ ĩ nob aut cupiditas
arderet:aut ãbitio ſudaret:aut affectꝰcarneꝰ pᷣ
mineret:ſᷣ ab oibꝰpᷣputijs dei amoꝛ ⁊ pntiũ cõ⸗
tẽptꝰ exueret.Sixit qͥdã ſatyrus gẽtiũ poeta.

Pꝛobitas laudat᷑ ⁊ alget.Leſtioniũ h̊ veꝝ eſt
nullus eã ſtipat ꝓpłs:nulla multitudo ãbit:hõ

nullus aplectit᷑: ⁊ in mũdo iſto velut in nouer⸗
cali domo hoꝛret etiã neceſſarijs deoꝑta q;diu
nõ veſtẽ ſue habuit dignitatis.Age ſi videt᷑ to

2 — „ .

tũ tramitẽ vitat ꝑ priarchaꝝ geſta velut ꝑ vi⸗
ua veſtigia decurramꝰ vt circũciſionẽ ã ſciſicat
demõſtremꝰ. Traãſeo Iſaac ꝑegrinãtẽ:qð ipᷣm

in circũciſionis foꝛma cõſiſit. Rebeccãq; ꝓpt᷑

phyliſtinoꝝ inſidias ſoꝛoꝛẽ de vxoꝛe dicentem
Qð eq; qᷓ; magni ſacxt᷑i ſit: tibi exiſtimãdũ relin
q̃̊. Taceo Jacob ꝑ duas annoꝝ hebdomadas
mres.xij.tribuũ ſeruitute mercãtẽ.Omitio ei⸗
filios:qͥs ꝑ patriã bñdictõeʒ ⁊ ſcitatẽ naturałã
dã neceſſitas ↄtinebat.Ad Job veniã.in aliaʒ
gñatiõis lineã ð IJſaac germia iã ꝓlapſum:nec
int᷑.xij. Jacob filios hereditatũ:ꝑ Eſau genitũ
pᷣmitiue bñdictõis extoꝛrẽ pᷣmogeniti dignita⸗
tibꝰexpoliatũ:int Edõ pᷣncipes qͥ deo placerẽt
inuẽtũ. Hic tñ añ circũciſionẽ naturalẽ eqnimi
ter poſſit ferre tẽptat᷑. Fit pauꝑ ex diuite.Sʒ
B etiã ſeculi hoĩes ↄtẽnere nouerunt.Tot oꝛbi
tatibꝰ vulnerat᷑:qͥt ſucceſſionibꝰgłabat᷑.Excla
met foꝛti voce:nudus cẽſu:nudꝰ ⁊ filijs: nudũ
ſe exiſſe de vtero mr̃is ſue: nudũ etiaʒ ituꝝ ſub
terras:dñm dediſſe:dñm abſtuliſſe. O viꝝ na
turã ſeculi reſpuentẽ.nõ ſe lachꝛymis:nõ ſe ge⸗
mitibus:nõ ſe etiã tenebꝛis tradidiſſe.ſᷣ potius
detrimẽto meritoꝝ doloꝛ victoꝛ.⁊ ſi gen affe⸗
ctu fit foꝛtioꝛ cũ infirmat᷑:⁊ in valle lachꝛymaꝝ
turrim occupat głaꝝ. Abi es inſolẽs nimiũ car

nis iudea: Cõfer cũ h̊ viro pedẽ:ↄtende:⁊ gla

attollere maioꝝ ſuꝑba vtutibꝰ.latuſq; tuũ bñ⸗
dictis nobiliũ pr̃iarchaꝝ circũcinge noĩbꝰvt te
iuſtificationũ vetus illa vtus ⁊ auoꝝ ſplendoꝛ
appareat. Job te aduũſum ꝓcedit in mediũ:ſan⸗
guinis auctoꝛ es nõ erubeſcẽs:nec ꝑ Eſauicõ⸗
ceſſam bñdictõis ſoꝛtẽ trãſfuſione mẽtitus.naʒ

illa nec ꝓdeſſe nouimus: nec obeſſe dicẽte dño.

Aia pr̃is ⁊ aia filij mea ẽ.Aia q̃ peccauerit:ipᷣa
moꝛiet᷑. Ac pinde ei ſpes ẽ: ꝙ in his vincat te
oĩbꝰ⁊ ꝓcedit plus ſibi de vtute vẽdicãs ꝓpᷣa:
qͥ min ex gła ꝓmittit aliena. Deniq; expoliatꝰ
bonis oibꝰnil reqᷣrit. Tu egyptũ i heremo poſt
mãna delitioſa ſuſpiras. Illũ ab ſpe in deo po
ſita tot maloꝝ tẽptamẽta nõ auocãt.te ad eam
ſpem bonoꝝ oĩm blãdimẽta nõ ꝓuocant. Ille
manũ dñi ſentiẽs bñdiẽ in vulnere. Tu vᷣtuti⸗

bus de Pharaonis iugo exuta:non ſubiaces.

Huic illi ⁊ ꝓ circũciſis veniã poſtulare ↄcedit
tibi velut incircũciſe.Amoꝛreꝰ pr̃ ⁊ m ingeri
eſſe Ethea:vt manifeſte liqat: ⁊ illuʒ ꝑ vᷣtutes
opeꝝ:nõ ꝑ obſeruãtiã circũciſionis bnñdictõeʒ
ſibi reſtauraſſe: quã ꝓauꝰamiſit: ⁊ te ꝑ iactatia
circũciſionis vtutes negligentẽ eaʒ bndictiõeʒ
quã Jacob ſola ſubtilitate acqͥſierat: ꝑdidiſſe.
Quid em̃ ſibi iudeoꝝ arrogantia nõ vſurpet⸗
Job iſta q deo placuit:quõ gẽtis nõ ẽ mee: Et
circũciſus foꝛte:qm ð Eſau circũciſio hucuſq;
gñat᷑.Nec manꝰ leues in h̊ nõ circũciſio fuerat
pᷣdicata. ̊ vtus.nec an ſine pᷣputio vixerit: ſit
q̃rẽdũ:ſᷣ ꝙ nihil labijs ſuis peccauerit ſit tenẽ⸗
dũ. Ad alienigenas ad qͥs puocãt:veniamus⸗
qm̃ nullã nobᷣ arboꝛẽ exẽploꝝ ager diuinoꝝ oĩ
ligno feraciũ plãtarioꝝ:nec in eo germina VI
z3 3†

mine:b de fruge cenſent. Oñdamus in iſrłglo
ria ꝑegrinã: ⁊ bñdictõis germẽ in ligno fluxiſ⸗
ſe nõ ſuo dicimus Ruth: qͥ magis ↄfudant᷑ in
feia. Nꝛomittit᷑ ꝑ pphetas de radice Jeſſe -

ga ꝓ nr̃a ſalute ꝓditura. nũqᷓ; flos ↄdeſcende⸗

ret: 4 vel ſolus vtiq; pleni agri odoꝛe flagraret .
pᷣ ↄſoꝛtibus:niſi eũ odoꝛe vnguentoꝝ ſuꝑ om⸗-

nia aromata leticie oleo pr̃ vnxiſſet. Hic tamẽ
Jeſſe auiã nõ iſraeliticam habuit:b ¶ Goabitã

Cui tm̃ ꝑegrine ↄceditur:qᷓ;tuʒ nulla de priar⸗
chax germine ꝓmeretur:vt ſuo vtero deſtina⸗

te bñdictionis ſemen accipiat: ⁊ iſraeli nõ iſrae
lita ꝑturiat dignitatem: coꝛnuq; populi ſui:in

alterius populi bñdictionibus aliena ſuſtollat
Vñ iſtud oꝛo ꝓmeruit: Credo:qꝛ dicit ſocrui

ſue.ꝓpłs tuus ꝓꝑlłs meus eſt:⁊ deus tuus:deus

meus eſt. O vtutẽ viris etiã pᷣferendã. Abꝛa⸗
he ſidẽ incircũciſe gentis mulier imitat᷑.quã vi
rilis circunciſio dereliquit: ⁊ ꝑ aliena veſtigia

meritũ iuſtificatõis ingredit᷑.a qͥbus maioꝛ ce⸗

ca hereditas deuiauit. Oños ſuos oabita
⁊ↄtẽnit:cũ iſrł ↄtẽnis alienos. Illà in vnũ deuz
ſuoꝝ iã oblitaↄiurat: ⁊ tu poſt multitudinẽ foꝛ
nicaris idoloꝝ.hic eligit᷑ a dño.hic ſfit iſraelita
mẽte nõ gne:ſide nõ ſaguĩe:vtute nõ tribu.hic
vſq; adeo bñdicit᷑:vt ꝓphaꝝ tuoꝝ mr vocet᷑⁊
regũ. lʒ ꝓꝛſus dicere clarius regnũ celoꝝ vi pa
ti:⁊a vi faciẽtibꝰinuadi:diripi:poſſideri. Nec
iuſtificatiõeʒ gẽtis eſſe:ᷣ vite.q nõ circũciſi ꝑ

frugẽ ꝓbitatis aulã ſciſicatõis introeũt.⁊ circũ

ciſi in eadẽ RSSNSTę————— ſceptꝝ
lut.xij.tribuũ ſanguinẽ:redeamꝰ. vt in eo iam
tũc pᷣcedẽs eccłaſtici myſterij vitatis vmbꝛa ꝓ
bet᷑. Lõgũ ẽ ſinguloꝝ foꝛmas enũerare ſctõꝝ:

ſciſicatõis amittũt. Sʒ rurſum a

eoꝛũq; geſta tuis filia dilectiſſima enarrare vir

tutibꝰqᷣd ſit ꝙ Joſeph de domo egypti regis:
veſte ꝓiecta nudus aufugerit.Quid ſit:q hic

Ppls mare trãſierit: ⁊ Pharaonis nõ trãſijt ex⸗

ercitus: ⁊ ſpẽs labẽtis nature ſub hoim pſona

mutat᷑.Quid ẽ:ꝙ ipᷣm mare euadẽtibꝰegyptũ

ZJacob filiꝰ occurrat.Tibi hec cũcta examinan

da: ⁊ iux tuã vitã ⁊ iux eccle myſteria derelinqͥ
vt in his vitate circũciſionis archana:quaʒ in

Aarõ aſpicies vacuatã foꝛmã ſigni iudayco nõ

mireris. Igit᷑ qm ſtrictim vniuſa dicẽda ſunt:

ne in lõgũ ſermo ꝓcedat:ſeges mihi ois ifraeli

te gẽtis ẽ inuadẽda:⁊ in ea ipᷣius circũciſionis
vẽtilãdus effectus. Jeſus naue ꝓpłos heredita

turus in terris: pᷣus illa oia velut diuine plebis
circũcidẽ iubet᷑ ex aia:q̃ſi vo nõ tota heremus
ꝑ varias peccaminũ plagas circũciſe gẽtis oſſi
bus albicaret. Quid &̊ iubebat h̊ fieri: qð pcti

meritũ nõ ſanabat:Dic dñs:fac tibi cultellos:

petrinos nimis acutos. Quidẽ:ꝙ tantoꝑe ca⸗
uet:ne habeãt᷑ obtuſi? Nimis ait acutos:vt vi

te vidiſſent:gigãtes ibi eſſe foꝛtiſſu 6
cuũ qͥbus manus ↄſerere foꝛmidarẽt. Circunci⸗
dit oculos:ne alienigenaꝝ ↄiugia ↄ licitũ co⸗
cupiſcãt:aliudq; in illis regionibus velint poſ.

2 8
K. .
.

delicet nõ qͥ ꝑticulã aliquã coꝛpuſculi ſui ſenſu
doloꝛis abſcindãt:vᷣ multa lima atq; vſu cotis
aſſiduo tenui acie moꝛtiferos:ſenſus mẽtis ſub
tilit᷑ diſcriminẽt. Circuncidit &̊ ni falloꝛ in illis
egypti deſideriũ:murmuratõeʒ: ↄtumatiã: ido

loꝝ foꝛnicatõeʒ:ↄſuetudinẽ peccãdi:ꝓ qᷣbꝰ irã

dñi eoꝝ ſenſere maioꝛes.Et illis etiam ſine du
bio circũcidit metũ poſitoꝝ añ faciẽ pᷣlioꝝ.Nã

iã anqᷓ; terras ꝓmilſſas ſibi Zei u illas ſpeculã⸗

„ — 7

ſidere q; terras. Mõ em̃ ſi nõ circũcidant᷑:bᷣ ſi b
negligat:pꝑ irã dñi moꝛiunt᷑.qm̃ illud ſignũ efft
bñdicti:nõ meritũ bñdicẽdi.ſᷣ pleni ſunt oẽs li
bꝛi: plẽa exẽploꝝ vetuſtas:ꝙ nõ pᷣſectõe neſcio

cuiꝰ mẽbꝛi:ſᷣ nature nr̃e circũciſione dñs dele⸗

ccat᷑:in q̃ ſecũ etiã ille maioꝛ oim ꝓphaꝝ Joan
nes circũcidat. nõ veſtit᷑ mollibus nõ exqͥſittis
ad gulã dapibus ſaginat᷑.ſᷣ in ̊ mũdo pene ſi
ne mũdo ẽ:cũcta deſiderioꝝ deſerẽs curã mun
dialẽ. ſetoſa duꝝ viꝝ hoꝛridãt tegmia nõ deco.
rãt.humifero eſu:melleo tenuit᷑ ſudoꝛe ſaturafß
q̃ alia circũciſio pᷣſtãtioꝛ debebit inqͥri: Deniq
hB nõ agnũ illi:quẽ in vmbꝛa veritatis ſoliti e⸗
rãt iudei hr̃e ꝓ paſcha:ꝑ quẽ mundi pctã non
poterãt aboleri:pᷣ illũ veꝝ agnũ:cuius ois eſſet
moꝛtalitas cr uoꝛe ſaluãda:relictis.xc.⁊ noue,z
ouibus geſtari paſtoꝛis veri hũeris mus ag⸗
nouit:dicẽdo:ecce agnus dei:ecceqͥ tollit pctẽä
mũdi. Illud etiã in eo mirãdũ ẽ:heremũ elegit

dñi pᷣdicaturus aduẽtũ.nõ in tẽplis nõ loquit᷑

in plateis multitudinẽ ꝓfecturꝰhoꝛreſcit: ⁊ cur
vox ẽ clamãtis:ſi declinat᷑ auditoꝛ:Opꝰ ẽ vti⸗

q; multitudo doctoꝛi. Et q̃ erit in heremo mul⸗

titudo? Sine dubio nulla. Et qͥd faciet ꝓphᷣa:⸗

Qui vox ẽ ⁊ vox clamãtis. Elegit ni falloꝛ lo⸗
cũ:vbi eũ nullus audiat:vᷣ ad quẽ plos ð natu

re coꝛrupte ↄuᷣſatiõe reducat.vt in ꝓpha nouã
vitã vidẽtes diuinã mirari diſcãt:ſeq; oibꝰ vi⸗
tijs circũciſos eẽ patiant᷑. Locus g ipᷣe foꝛꝛna
doctrine ẽ:⁊ ipᷣa pᷣdicatio ſolitudo ẽ vᷣtutũ. O⸗
perat᷑ habitatio: dũ vꝛbiũ frequẽtia ſollicitus
relinqᷣt auditoꝛ: heremũ a ↄtagione mũdi ve

lut a theatro h̊ voluptatum auulſus ingredit᷑.
Pꝛohibet deniq; ne Abꝛahã pr̃e glient᷑:vide⸗

licet ꝙ eiꝰ veſtigia nõ ſequant᷑.Certe ſi ad circũ
ciſionẽ illã iudaycã veniamꝰ:circũcidamur:vt
Abꝛahã fuit circũciſus.Si ad ſanguinẽ:cur ſi-
lij Abꝛahe nõ dicant᷑ eẽ qͥ filij ſuut.vᷣ ſidei pr nõ
põt eſſe niſi credẽtiũ ⁊ fili nõ ð ſigno circũciſio

nis:ſᷣ de oꝑis ſiłlitudine recogſcant᷑. His cuʒ

inhibebant᷑:ne ſe Abꝛahã parẽte iactitarent:i

lud oñdebat᷑:nõ qꝛ ſignũ fidei illiꝰ:tᷣ qꝛ ſignum

patrii non hrent. Tuͦc at ritefil Aibꝛahe lunt

ꝛtiſſimos qjreba

ſctsadl
tgretiäinlu
gvs Abah
oſderatrci
ſwbiviuen
adoꝛatodi
copeleff⸗
cicderech
tekartis: al
noꝛbospe
aut dolem
dealtarefeo
ſnthureide
ſeclamorts
(eacapür
Cupiaas
monate
de Vab
bit alli
magox⸗
linorin
du recoa
deat poſ.
mare:ſxi
feiſimprr
lottriü ale
lirinfame
Ptiopiclite
jerbonoxe
füchſecula
filtnortuo
feyeſtigia:
Malibi⸗a
uletua:e
ſgreſſuseni
2dinitüen
fnuchnite
nöpokatv
nainicori⸗
mnopdiis
cognatane

boꝛecogſc

matteſtion
no de gete⸗
ones ſuntn
niesſtlia:
Wegfonm⸗

Piſelfffi
ndets

ſenſnsni
enusniſeſh
ngniflonls

deNunnign

heienipi
elgennſnn

züfacißien

—
—

Zeillußſoli
oeiſimnosiſti
ine Kin
Mughletici

—,

¹

Wcitäcänigf

Conirusſeinoe⸗

k giiluäſgic
d Ehenſnne
gnöpſerieneer

Tcüchonedisde⸗

Nrdin ppbar
nolliousnöcgſi
Finb mücoperk⸗
r deſerisalinn
idättegnianäde⸗
mmuit ſucgetrti
ebebitinc⸗ Den
ba ennneſ⸗
Ouimmndigine
gi in in
darrclas t
nbinizznnst,
1oettnreipes
itiihemnices
ininenſii
Nerpancntn

ni ndenOi

iennbonnon
i Eglinn
s Kimt uſ⸗
rincigtedan
n Nläriczar

iigugnen
un aunlſloſii 6
mhigiebkat
uni Lunt
Sind ſnlun⸗

“

jiſunni ⸗

E

APfr
noſ ig

H

Tractatus I Epiſtola

dicẽdi: ſi ad foꝛmã parentis nõ facie:ſ vita rñ⸗
deãt. Si ad vbũ dñi nec patria diligat᷑: ⁊ filius
poſſit occidi cũ ipᷣe etiã totꝰhõ illa qͥ ꝓ nob moꝛ

tuus ẽ:pari iubeat charitate cõmoꝛi.ſi Symeõ

ſenex. Nũc dimittis ait dñe ſeruũ tuũ in pace.
Quia viderũt oculi mei ſalutare tuũ. Foꝛma ẽ

vtiqʒ:ꝙ q vpᷣm videt:iã ſit ſeculo moꝛiturus.?

hec ẽ circũciſio nõ adhuc ſub tabernacło ſigni⸗

ficatõis adũbꝛata:ᷣ pᷣfiguratiõe witatis occul-⸗
ta:etiã in lucẽ facis imagie expoliata ꝓcedens
quã Abꝛahaã pᷣoꝛ myſterioꝝ pene oiĩm initiatoꝛ

oñderat:cũ poſt vᷣbũ dñi locũ ſibi a filjs heth:

ñ vbi viueret:ſᷣ vbi moꝛeret᷑ acqͥrit. łꝰ agi qS

adoꝛato dño:ne cui gẽti vt docuimus: pᷣputiũ

coꝛꝑale fraudi eſſet ad głaʒ: ſuis ſe affectibꝰcir⸗
cũcidere cũ theſauris ſuis.i.ſecretis mẽtiũ pa⸗
tefactis:aioꝝ motꝰ mactauere ꝓ mũere.eoſc

moꝛbos ꝑ qͥs aliqᷣd aut cupimus:aut metuimꝰ

aut dolemus: velut añ pietatis arã ⁊ miſericoꝛ
die altare foderunt.vt vel in auro auaritia: v
in thure idolatria: vel in myrrha fieret dño ſub

iecta moꝛtalitas:a q̃ eius vtiq; erat captiua du
cẽda captiuitas: ⁊ in hãc petrã ⁊ ſacre pecunie
cupiditas: ⁊ ꝓfana erroꝛuʒ ſuꝑſtitio: ⁊ amara
moꝛtalitatis ↄditio velut illiſe moꝛerent᷑. Jã p

dẽ Babyloni pſalmiſta pᷣcinnẽte: btũs q̊ tene—
bit ⁊ allidet ꝑpuulos ſuos ad petraʒ. Sub his S

magoꝝ ⁊ noibus ⁊ oblatõibus oiĩmode ille di⸗

uinoꝝ int pollatoꝛ exuit᷑ qm ðs erat in xpᷣo mũ
dũ recõciliãs ſibi. Quis em iã aut auꝝ ſibi au-

deat poſſidere:ſi dñi ẽ:aut idolis thura concre
mare:ſi xpᷣi ſint:aut moꝛtuũ niſi mõtuos ſepeli
re:ſi myrrha:iã viui ẽ᷑: Deniq; ⁊ a dyabolo ve
lut triũ aleateſſeraꝝ dñs ipᷣe teſtat᷑. Na ⁊oↄtinẽ

tia in fame: ⁊ religio in adoꝛãdo: ⁊ vita in pᷣci⸗
pitio ꝑiclitat᷑. Sʒ facile cuncta ſuꝑauit.qꝛ pĩ ⁊

rex bonoꝝ oĩm theſauroꝝ:a ſacerdos repoſito
rũ añ ſecula myſterioꝝ: ⁊ reſurrectio deſtinatꝰ
fuit moꝛtuoꝝ.Magi tñ ex illo veta vite reliq⸗
re veſtigia:nouũ iter ingreſſi vacui ſarcinis nõ
vacui bñdictõe cãtauerũt. Reũtẽ aia meai re⸗

quiẽ tuã:qꝛ dñs bñfeẽ tibi.nec ille ad quẽ dñs

igreſſus ẽ: nõ oĩ ðꝛ pᷣputio circũciſus vitioꝝ.nã
2 dimidiũ ex ſubſtatia ſua dat egeis.⁊ ſicui qᷣd

fraudauit:reddit in ãdruplũ.Ille vtiq; q̊ͥ dĩm

nõ potat vidẽ: dũ diues eſſet:niſi poſtq;ᷓ de ter
ra in q coꝛ ip̃ius videbat᷑ eſſe: cũ theſauro ſyco
moꝝ ã dñs eſſet trãſiturꝰaſcẽdit.Lũc velut de

cognata neceſſitate a cruciſigẽdo ↄſpectꝰ in ar-⸗
boꝛe cogͤſcit᷑: ⁊ filius ðꝛ Abꝛahe. Cur ðꝛ? Sie⸗

rat:teſtionio nõ egebat. Sʒ qm̃ nõ oẽs erãt filij

Abꝛahe:qͥ eſſe credebant᷑:pᷣ de oꝑe aãſcit᷑ filii-·
nõ de gẽte: ⁊ vtute:nõ de ſanguie. He circũciſi

ones ſunt note de circũciſionis effectu. Jaz ne

rietate depictã: in vn

Fo. CLII

ta deductã: ⁊ ꝑ actuũ diuerſitatẽ qſi coloꝝ va⸗

4

mantẽ: mo qͥ in putredine coꝛꝑis ſui ð petõ po
tius ↄiugis q; ſuo vulnere ſuſpirantẽ.Illa po⸗
pulos ſuos deoſq; deſerentẽ: nec in alienã gen-⸗
tẽ inopẽ virilis auxilij metuẽtẽ.Hũc repꝛomiſ⸗
ſionis ingreſſuʒ terras:cultelloſq; aioꝝ nõ ien

ſe ponẽtẽ:ſ̊ᷣ de caute faciẽtẽ. vt ex ſe hẽat petri⸗

nus: qð ferreꝰ acqrit aliũde.Aliũ in ſe olitudine
viã dñi pᷣpantẽ: ⁊ rectas ſemitas in heremo fa⸗

ℳ— „

cientẽ. Aliũ poꝛro dimitti ð ſeculo depcantẽ:⁊
pacẽ dñi malle qᷓ; mũdi.hos vo ſuis affectibus
ſpoliatos in auro thure ⁊ myrrha ↄuᷣſationum
itinere mutato:qͥ ꝑ Herodẽ venerãt: p ãgelum
redeũtes. Iſtũ eti nũc aceruos fraudũ cur fe

—

noꝛis remouẽtẽ: ⁊ Abꝛahe ſfiliũ: nõ nature bñfi
cio: geſtoꝝ ſuffragio nücupatũ vt euident᷑ a

pareret oẽz mũdi naturã ꝑ ſinguloꝝ oꝑatõnes

fuiſſe dimiſſaʒ. Sʒ qm nuptial ↄuiuij fine pene
vinũ: qð ꝑ priarchas miſtrabat᷑: expẽdimus ?·
nouũ cepimꝰ aq̊ꝝ ↄuerſiõe libare: de nouis G
vtribus aliq̃ ꝓpferamus.vt q̃le ſit q receperüt·
de eo qð ip̃i redolẽt:eſtimemus. Feruet qdem
vnifoꝛmit ꝑ oĩum aplłoꝝ mẽtes: plenis muſto
pectoꝛibus: ⁊ mẽſurã coꝛpoꝛeã mũdatio ſpiri⸗
talis excedẽs:ebꝛietatẽ nõ celat glioſam. NMob

₰—.

tm ab illo ẽ incipiẽdũ a qͥ hauriẽdi ſitis ẽ incho⸗
ata: vt ex deſideri magnitudine:ſacre infuſio⸗

nis plenitudinẽ doceamꝰ ex vino ſitim ꝑilẽ ſo⸗
cioꝝ:nõ auara diuine ſobꝛietatis ppinatõe p⸗
pinatã. Ecce iclytã ſodalitatẽ. Auguſtũ caput
Petrus extulit:noui ſignifer teſti:⁊ in creatoe
pmitiuus.Alius qðᷣ ſine dubitatõe loqᷣr: Abꝛa

hã. neſcio an maioꝛ. Certe qſ. entio: nõ ſcðus.
Illi gnatio larga ꝓmittit.huic gnatio paſcen⸗

da ↄmittit᷑. Ab illo iuſtiſicãda ꝓcedũt. in H iu⸗

ſtiſicata fundat᷑ ita qð ille ſperat:hᷣ accipit. Il⸗

li ðꝛ. Faciã te in gẽtẽ magnã.huic ðꝛ. Facis te

piſcatoꝛẽ hoĩm. Illi ðꝛ. In ſeie tuo bñdicẽt pa
rtrie gẽtiũ. huic ðꝛ. Judicabᷣ duodeci tribꝰiſrael
Illi ðꝛ. In ſtellis erit nomẽ tuũ.huic ðꝛ. Tibi
dabo claues regni celoꝝ. Ac ꝑ B. ille fecũditate
ſeis bñdicti iplet. ̊ añ ſemẽ ipᷣm euãgeliʒaturꝰ

aſſiſti. Abꝛahe ꝓ filijs claritas mõſtrat᷑ aſtro

rũ.ſᷣ Petro tradunt᷑ regna celoꝝ. videlʒ vt in

eo ſine Petro nec filij Abꝛahe poſſint intrare.

—

Hic ergo: nõ qͥ circunciſus ſit iuxta gentẽ ſuaz

apud dñm gloꝛiat᷑: dicit. Ecce nos relidmus
oia: a ſecuti ſumꝰ te:qͥd erit nob: Que ſuntiſta
oiĩa apud eum: qͥ pᷣter inſtrm artis piſcatoꝛie ni
phil hẽbat: Oia indt: vtiq; ã ad ↄcupiſcentias
vides filia: iã ne ↄſi deras totã circũciſionẽ per mũdus ingerit:q̃ pputia pñt dici: ſi vgregant᷑

opeꝝ foꝛmam:velut ꝑ ũdam mẽbꝛox liniamen ad lenocinia pcti. que vehementius pꝛeciden⸗

vnum tñ iuſtiſicatiõis apicẽc
vtutũ qdibus impletã: Cernis aliũ patriaã reli
quẽtẽ:nec de ꝑricidio dubitãtẽ:aliũ tati cẽ ſus
naufragiũ nõ curantẽ:nec i oꝛbitatibus lachꝰ

da ſuccreſcũt:ſi qͥ cũ puẽtu mẽtite felicitat ad⸗

ulant᷑:iterioꝛẽq; illã mẽtis nr̃e naturã circũue⸗
ſtire nitunt᷑.vt maioꝛibꝰ tenebꝛis ipᷣm etiaʒ qð
nob ꝓlumie datũ ẽ:tenebꝛeſcat. Oia inqͥt apls
reliqmus: ⁊ ſecuti ſumus te. In fidẽ veter exẽ

pli nepotũ vvᷣtus tã ſera:qᷓ; mira:ꝑ diſcipulũ pᷣ⸗

mogenitũ noue iuſtificatiõis aſpirat:⁊ obſole⸗

ſcẽtibus iã pene imaginibꝰ veritatis Abꝛahaʒ
refoꝛmat᷑ in NPetro.oĩa reliqᷣſſe teſtat᷑.nõ in al⸗

to fluctuat: artis cura nõ gerit᷑:nec ſocrꝰegra ſi

ne dño viſitat᷑.Ois ſingłaris viri affectꝰ ĩ xpᷣo
ẽ.hũc ſequit᷑ ſubſtãtie ↄtẽptoꝛ:ſtudij negligẽs
affinitatis oblitꝰ⁊ id qð Abꝛahe vt faeererſ⸗
tũ ẽ.hᷣ iã feciſſe nõ celat.videlʒ vt ſili circũciſio⸗
ne:ſic vᷣtutis heres ẽ:fiat heres ⁊ gre. Oia inqͥt
reliqmus: ⁊ ſecuti ſumus te. qͥd erit nob: Hoc

E dicere.totis vite poꝛis vitijs deſecatis: in foꝛ
ma vtris in pꝛuina iacẽtis:dũ te ſeqͥr exarui.ni

hilq; in h̊ mũdo pᷣ̃ter te:qͥ impleri cuperẽ:elegi

cuius non fruſtra hmõi ſiccitas ſancti ſpiritus

vbertate penſat᷑.ꝑ quã ebꝛietatẽ noue gre in ſe
apłs ipᷣe:dum linguis inſideliũ infamat᷑: agno
uit. Sʒ ⁊ ceteri apłi eiuſdem muſti ſpumauere
feruoꝛe: ⁊ vnius botrionis ſuꝑfluẽti maduere
vindemia:qͥ tñ in odoꝛẽ eius nectaris ad beati

NMetri ſilitudinẽ cucurrerũt.Aſpice illos gemi

nũ ſydus in terris: nec incaſſum tonitrui filios
nucupatos:cymbã:linũ:pr̃emq; deſerẽtes nec
victus ſollicitudine dubitãtes:nec officiũ vſi⸗
bus inherẽtes:nec ptãtẽ pr̃nã reuerẽtes:ſi ump
tu:negocio:affectõe caſtratos.Quid alið vtiq;
qᷓ; natura ſeculi circunciſos veſte: fluctu arida
manu ere ſicca: coꝛde pietate nõmolli:nudo e⸗

tis de nauali ꝑata veſtigio. Credo ad eã foꝛmã

iã tũc ⁊ ¶oyſi vt pedũ ſolueret vincula:pᷣce⸗
ptũ ẽ᷑:qᷓ; ſpecioſi pedes euãgeliʒantiũ pacẽ:Et
iõ nõ ſunt velãda q̃ pulchꝛa ſunt i ↄſpectu dñi.
nec moꝛtuis veſtiẽda q̃ vita diligit.hũc rurſus
reſpiẽ ð theloneo pbᷣlicanũ q̃ſtũ dãnãtẽ ↄſuetu
dinẽ reſpuẽtẽ:⁊ nomẽ actꝰſidei noĩe vt ab oibꝰ
oĩo nõ ꝑs coꝛpis:ſᷣ natura ꝓꝛſus iniq̃ↄſuetudi
nis circũciſa mõſtret᷑. Totũ dicerẽ noue voca⸗
tionis examẽ:niſi in ſiłibꝰↄuenirẽt:⁊ eõ dẽ vtu
iẽ hr̃et diuſitas ꝑſonaꝝ.naturãq; mũdialẽ mł⸗
titudo lʒ hoim: vno tñ ↄtẽptu reꝝ velut falce

ſuccideret. Et qm ſatis abũdeq; exẽpla ⁊ vete
rũ ꝓtulimꝰ:⁊ nouoꝝ: mẽtiſq; curſum ne velut
ceca nocte ad igrãtie ſcopulos deueniret:ſctõꝝ
imaginibꝰ:q̃ſi ꝑ ſermonẽ celi notãdis ſyderibꝰ
inſtruximꝰ.nũcex obſcuro noctis egreſſi nõ ſo
liũ diẽ ⁊ ſolẽ: ſ iius ſolis ⁊ lumis lumẽ:ſub qͥ er

rari nõ põt:ↄtẽplemur. Illoꝝ em q̃rit iſa mul⸗

titudo ſudiciſ: ⁊ in copia foꝛmaꝝ neceſſe ẽ vt e
ueniat. Subide ſiłitudo flãmaꝝ ⁊ ſepe nautis
ↄfuſe attonitis ꝑ pauoꝛeʒ:vt lucifer veſpeꝝ:

veſp lucifeꝑ mentiat᷑:ſolis ſine ſocietate pari⸗

li ſola ẽ daritudo mirda: cũ dubia etiã ſub nu
bilo a ſilitudineſit vendicata ſi paruit. Acꝑh̊

etiã nõ dñs qm̃ carnẽ ſumpſit:⁊ hõ eſſe digna⸗
tus ẽ:aliqͥd tale fecerit req̃ramꝰ vt velut ſolẽ ſõ
nubilo ita ſub ſpẽ coꝛꝑali etiã id qð radiauerit
admiremur aliũq; potiꝰoponamꝰ:qᷓ; ipᷣm aliũ

de ſumpſiſſe credamꝰ.Quẽ aũt aliũ ꝓ ſide hu⸗
mana diuinaq; in h̊ ſeculi pelago nũq; ſine me⸗
tu naufragij nauigantes:ad dirigendũ vitatis

ſeqmur: q; illũ qͥ diſcluſa penitus ꝑilitate ſui ſo

lus etiq cũ ꝓ nobᷣ in nra carne obſcurat᷑:immẽ⸗
ſus ẽ⸗Qui nec in hoie põt celari:dũ moꝛtalita⸗

tis naturã ſubſtãtia diuinitatis exuꝑat. qͥ non
elementuʒ:vᷣ vtus elementoꝝ eſt:in qͥ tenemus

initiũ ⁊ ↄſumatõeʒ ⁊ medietatẽ Pinmni quẽ ſo
lũ ſolis ⁊ anni curſus ſunt:⁊ ſtellaꝑ di voſitio⸗
nes: menſiũ q; mutatões:qm in ipᷣo vetera trã
ſierũt: ⁊ facta ſunt oia noua. Et cũ magox iter
eius ſtella duxerit:qͥd miꝝ erit:ſi nos q; geſto⸗
rũ eius claritas velut ipo theſauro vniüſo ful⸗
goꝛis inſtruxerit: Acq; vtinã ad certã dationẽ
tãti ſplendoꝛis ⁊ luminis nroꝝ oculoꝝ auerta⸗

tur infirmitas. vt ille ſe ſubtrahere : 7 negaret
inqs. nõ:̊ palã oibus celeſtis ſplẽdoꝛ appare⸗
ret. Mõ ad eũ ſequar mẽs aica volũtate ↄuer
tat᷑:in ſolo inueniet plenitudinẽ:quã guttatim
ꝑ ſingulos colligebat. Octauo die circũcidit᷑
Yoſeph hereditate:⁊ mr̃e vtiq; qſi hõ qui ꝓ
miſſus fuerat ipi Abꝛahe:cũ ð circũciſione do⸗

ceret᷑: dicẽte dno. Et erit teſtm meum in carne
yra in teſtõ etno. Dei teſtm̃ ĩ nr̃a carne eẽ:dño
in nr̃a carne dignãte:qͥs dubitat: Illðq; teſtm̃

et᷑nũ videri qð cytharis ⁊ pſalterijs pſalleret᷑.

cuiꝰrei qᷓ; ꝓlixa ẽ diſputatio ⁊ neceſſaria videt᷑

eſſe trãſcurſio:ne ꝑ ramoꝝ copiã robur ipᷣm p⸗

poſite materie dereliquẽs icaſtigata erret effu⸗

ſio:pᷣſerti cũ mihi difficiliꝰſit naturã eiꝰ iplere:
q;; qrere. ⁊ ſatj ſuꝑfluũ incurrẽtibꝰbꝛactheis la
boꝛare: qᷓqᷓ; iaʒ materiã gracile nõ ſuſtẽtet in
geniũ.⁊ neceſſariũ pene ſit:vt⁊ diſi putatõibus
aliqᷣbus circũcidamur dũ de circũciſiõe tracta⸗
mus:qñ nobᷣ ad excuſandã etiã ipitiã nr̃aʒ op⸗
poꝛtunitatẽ materie ip̃iꝰpᷣſtet auctoꝛitas. Igi⸗
tur ad ꝓpoſitũ redeũtes inrrogemꝰ ipᷣm hoiĩeʒ
ſuũ.nã de dño loqbamur. Ipᷣe qͥ erat in homie
circũciſio:cũ iã ſʒʒ legẽ circũciſus hr̃et᷑:clamat
yt euãgeliſta teſtat. Aulpes foueas hñt:⁊ vo
lucres celi nidos vbi reqͥeſcãt.filiꝰ ãt hoĩs ñhʒ
vbi caput ſuũ recliet. Rogo h̊ vbi ſub Cyrino
cẽſus iueſtigatio: vbi edictũ ceſaris: vbi neceſ
ſitas ꝓfitẽdi: vbi ioſeph ipᷣa ꝓfeſſio⸗ Noua rõ
illic hʒ nihil: qð deſcbtoꝛ iueniat:⁊ vere. Nul⸗

la em dñm ſeculo mãcipata delectãt.nec ſibi v⸗

ſurpat qͥcqͥd vł Ceſari vł mũdo voluit eẽ capti
uũ:docẽes nullũ duobꝰ dñis poſſe ſeruire. Cir⸗

cũcidit᷑ ̊ hereditate Joſeph ⁊ maria:nihilq; ſi

Cr⸗

demüͤci

ihntiplo

goinmal
pus. näpf.

aoteplot.
Mgriop eut

oꝛss ſulc
ſetti
ne ſuis palt
caebatdot
onmeino
ſölfzc:
men:rqͤſu
füſthidne
ſtituta:eo
bo: vipn
aptius pol
leteeſt dice
lurgcheün

ytreg vg

eineictüt
letinarern
herüroc

amoneſ

Nünnnoſt
gakaflie
mag ay
bateſey
ileuiten⸗

liamn dol
ẽs caplii
x:quegt

paroretap
lidioenis
(eo. Reliau

es ſinterqe

Munt h mii
us:broͤs
onutonu:
Gdnmeyta
lismüciag
darediſcſpun

Pausinene

udicaa vige

Nachhibvif
hieveriſeſe
do:exqiui
äſtei ſczde
nehudirſo
mur. Cätzt
feläruntmn
horen denn 4
nani gkoſi
nenaſci= car
ſolo Etſi

aus *Wõ
mciunpgti⸗
tienhi
mnßoſinn
,. . cümuprie
enrſſnogee
heſauroniit
nideniin
o⸗ oeuor en⸗
Naherer:ngn
ſtis ſplelnigr⸗
ica volinfr
aunodettial
irnigiſfit
cübaricſen
ufödennin
mininanrtidi
uun igtßf,
ſileisſſiint,
Nnnaeſnnnniic
ürcburihn
ahgnenucf,
ſummmicr r
mäbheutrel
geckniſlitn
Emndionnibs
Necrticliennen
aiipninno⸗
fataudpind N
ingen,ſßnhre
Hechemn inan⸗
ieſusbiehint
gfſolensſtil)
i ilyüriif

S

4 Carier tlnnl
1pſeſiorMun
tNe

— —

Tractatus I Epiſtola

bi de mũdialibꝰvẽdicat ſub tributo. q vtiq; eis

dixerat.Neſcitis:qꝛ oꝑtet me in pr̃nis meis eẽ
ſcʒ in tẽplo nõ in ſeculo: in ſacrificioꝝ myſterio
nõ in malignãtiũ ↄcilio:in pt᷑nis vtiq; ſpiritali
bus.nã pr̃eʒ in carnalibꝰ nõ hẽbat. Seniq; de
eo tẽplo ⁊ oues abegit ⁊ boues:⁊ mẽſes nũmu
larioꝝ eũtit:ſic templũ etiã ipᷣm qð figura ẽ coꝛ
poꝛis ſui:carnali ↄcupiſcẽtia circũcidit:vt itel
ligeret hõ h ſibi in ſua mẽte eſſe faciẽda:nec ſa⸗

ne ſuis ꝑcit effectibꝰnã eũ gladiũ qͥ alios circũ⸗

cidebat docẽdo:ſi qͥs amauerit pr̃eʒ ⁊ mr̃eʒ ſu⸗
pꝛa me:nõ ẽ me dignꝰ ſua ↄuũᷣtit i viſcera:⁊ ſibi⸗
ipᷣi fac:ꝙ credẽtibꝰ ẽ facturꝰ:cũ dicẽ. Que ẽ mr
mea: ⁊ qͥ ſunt frẽs mei:O myſteriũ: mr̃eʒ Ma
riã ſibi dñs abiurat:cũ ex̃ vᷣbi eſſet audiẽtiã cõ
ſtituta:eo potiſſimũ tꝑe:qͥ vbũ pᷣdicaret᷑ a ver
bo: ⁊ ipᷣm ſe miſtrãdũ diſcipulis miſtraret.qð
aptius poſtmodũ in illa vnguẽti effuſione pa⸗
tefecit:dicẽdo.Me ãt nõ ſꝑ habebitis. Jraſci
tur &̊ cũ eũ magrm vite docẽda nõ eligat.qͥ eaʒ
matrẽ ꝑ vginẽ ꝑturiẽdi elegit.⁊ cur ad eũ quẽ
exvnei etiã tã facile interpellare poſſent mr nol⸗
let itrare:nã frẽs necdũ credebãt in ipᷣo.Quis
h erit rogo:qͥ excuſationem pᷣ ferat:aut gre:aut

amoꝛieſi ⁊ Mariã merito nulla vincit:⁊ xpᷣm

dñm noſtꝝ nemo ſuꝑat pietate: Illa em mr ne

gat᷑ a filio: vt vera illa circunciſio doceat᷑. qm
magj ⁊ parens vite debuit viuere: quod doce

bat eſſe viuendum. Hic ẽ ille gladius femoꝛal:
q̃ leuite ſuos ꝓpinqͥs ⁊ ꝓximos occiderunt: qͥ
etiam dominus ipᷣe a pr̃e iubet᷑ accingi: quem
oẽs capiũt:qͥ ſeipᷣos caſtrauerũt ꝓpt᷑ regnũ ce⸗
loꝝ:quẽ gladiũ dñs mittit in terras.vt filiũ ſe⸗

pararet a pr̃e filiã a mre ſua: nuꝝ a ſocru ſua.,
gladio etiã btũs Maulus eccłiaʒ circũcidit di⸗

cẽs. Reliquũ ẽ:vt qͥ hñt vxoꝛes:tãqᷓ; nõ habẽ⸗

les ſint:⁊ qͥ emũt:taq; nõ poſſidẽtes ſint: ⁊ qui

vtunt᷑ ̊ mũdo: tãqᷓ; nõ vtant᷑.h̊ totus iuſticie
vtus:h̊ rõ ẽ circũciſa oi carne.i.parẽtũ:fratꝝ

cognationũ: affinitatũ: nulluʒ amplius amare
qᷓᷓ dñm:vt ad crucis imaginẽ dei vᷣbo:nõ ada

liqs mũdi actus:moneamur affixi mr̃eʒ ↄmen⸗
dare diſcipulo. Res loquit᷑ iᷣa:cur ꝑs coꝛꝑis
p quã iudeus ſe autumat iuſtificari deſectõi ad
ludicata videat᷑.adeo vt difficilius fuerit mo⸗

dũ adhibuiſſe ſermoni: qᷓ; argumẽta reqſiſſe:⁊

hãc verã eſſe circũciſionẽ:ſi abrenũciãtes mun

Do:ex qͥ iu carnẽ nr̃aʒ natura ẽ:⁊ parẽtibus ⁊
q̃ fidei ſcãdalũ faciũt circũciſis:oculo etiã ⁊ ma

nu:nudi⁊ ſoli debiles etiã ſi fieri põt dñm ſecte
mur. Cãtãtes vere:qm pr̃ meus ⁊ m mea de⸗
reliq̃runt me:vt a dño mereamur aſſumi:⁊ coꝛ
poꝛea denudati natura: ſpiritaliũ indumentis
actuũ głioſius veſtiamur ſcientes qm qð ð car

ne naſcit᷑ caroẽ:⁊ qð de ſpũ:ſpũs ẽ:dicẽte apo

ſtolo. Et ſi couimus xpᷣm ᷣm carnẽ. veꝝ iam

Fo. CIIIII
LXI

nũc nõ nouimus. in qͥ no muũdus cruciſixus ẽ

⁊ nos mũdo.vt pᷣputijs q̃ ſunt in ſuꝑficie ↄuer

ſatõis abſciſſis:nudũ illud ⁊ ſolũ nr̃e gñatõnis
ſecretũ qð ſupfluis tegebat᷑ apareat.Si em̃ fe
nũ qð hodie eſt ⁊ cras in clybanũ mittit᷑:ðs ſic
yeſtit: q;dto magis nos:ſi fide modicos nõ eſſe
pᷣuiderit:Cultello itaq; petrino coꝛꝑis nr̃i cir⸗
cuncidẽda ẽ natura. etra ãt Rp̃s ẽ.cuius cul
tellus amoꝛ eſt:quo creſcẽte in nobis:ſeculi de

ſigderia decreſcent. Quẽ qͥ amauerit: dicit pri:
nõ noui te: naturãq; circũcidens ſuã: nec vt pa
trẽ ſepeliat moꝛtuũ ſeꝑabit᷑ a xpᷣo.expoliatꝰ ve

terẽ hoĩeʒ cũ actibꝰ ſuis:qð pᷣputiũ ẽ:alius na⸗
turã ſuã videbit eſſe ſubſtãtie.i. vt ſicut ᷣmus
hõ terrenus a terra:ita ſcðs celeſtis incipiat eſ
ſe ex celo. Nec dicet iã cuius circũciſa ẽ natura
pr̃eʒ pᷣter eũ qͥ in celis ẽ:ſe hre.ſe pᷣcepto dñilu
cido illuminatis oculis ſedere ad dextrã vtutl
filiũ hoiĩs agſcat. Obterẽde ſunt oẽs ai volup⸗
tates:relinquẽda ſtudia delectationũ. qm hic
circũciſionis ẽ vitas:nõ figura.Nitẽdũ in ſum

ma:vt cũctis naturalibus ãputatis:ↄuerſatio

nt̃a tẽdat ad celũ.vbi Eps ẽ ad dexteram dei.
Qõð ita veꝝ erit:ſi ludi:ſi iocus:ſi ↄuiuiũ:ſi ſer

mo pene familiariũ deſerat᷑: ⁊ tñ qͥ circũcidunt᷑

greſcũt: vt nõ nos mũdo:qͥ vite imagies ſumꝰ

fßß mũdus nob moꝛtuus eſſe credat᷑:nec glurina
ri eoꝝ aliq̃ qᷓ̊ circũciſa ſunt:inimici arte ſinant᷑:

ſ clamemus: ſedit ſanguis circũciſionis: vt cũ
in nob vite calculus ceꝑit oꝑari:in qͥ noie nouũ

ſolus nouit ille qͥ accepit:nõ timeamꝰ in loco re

uelatõis occidi.qnimoa iputãtes aliq̃ nro dño
p amoꝛẽ. Nã ⁊ oꝑarius ibi benignus admittit᷑

vt ſuꝑius in btõ Metro noue gre ſuſceptoꝛe di
dicimus:tota crudelitatis nr̃e harmonia:intoꝛ

tis vehemẽtius ꝑ artẽ fidibus:reſultemus.ꝓ⸗
pter vba labioꝝ tuoꝝ dñe ego cuſtodiui vias
tuas.An ne ẽ aliqͥd tã duꝝ:ta ferreũ:qᷓ; repug⸗

nare natura: Et cũ oia in mũdo ꝑ deũ nob ſint

facta:ipᷣos nos velut nõ nr̃a circũſtẽt repellere
nõ videre:mundũq; ipᷣm nobᷣ ſe cũ oibus diui⸗
tijs ⁊ pulchꝛitudinibꝰ ſuis ingerentẽ: manu q̊⸗

dã repudiare vtutis:Obſeratiſq; oibus ſenſi⸗
bus:qbus ad aiaʒ ſubſtãtia vital accedit:pene

ad imaginẽ obrigeſcẽ moꝛtuoꝝ:? Nõ viſu:ñ au
ditu:nõ odoꝛe:nõ tactu:nõ ſapoꝛe capi:Etina
tura coꝛꝑis naturã coꝛpeã ñ hr̃e:lhoieʒq; ſe ꝓ
hõ ſit:obliuiſci: Eũ tñ h̊ ipᷣo ꝙ ãbiat:ñ tenerni:

qꝛ we ꝙ hõ ſit teneat: ⁊ eo magis aâuerit. Tuz

qᷓ; duꝝ ẽ pñtia ſibi abdicare:dũ viuit: Et futu⸗
ra ſpare poſt vitã: Et natura coꝛꝑis h̊ vt dixi⸗
mus:niſi circũciſa:nõ patit᷑ facileq; ſe geſtit ia⸗
ctare ĩ ſuis:ſibi cernẽs terras:ſibi maria:ſibivi
dẽs ſolẽ ⁊ vniũᷣſa aſtra uire ⁊ qñ ſe fraudari a
rreſtribꝰpatiet᷑:cũ dñet᷑ ⁊ celo:tãtoꝝ ꝗ elemto⸗
rũ tã ipoꝛtuno circũuẽta famłatu:vſq; ad obli⸗

Pars 1

uionẽ ſue ↄditõis inducit᷑:⁊ in deſpectu totius
ſpᷣlimata mũdi vicẽ ipᷣa:ex eo ꝙ ſibi obſequũt᷑
pᷣſumit elemẽta:hic mõtes ſcrobibus fodiẽdo
hic valles ſpᷣſtructõibꝰ opplẽdo:hic maria mol
libꝰarãdo:nũc arrida irriguis fecũdãdo:nunc
ſtagna paludeſq; ſiccãdo:vł cãpos ↄſitis nẽoꝛi

bus veſtiẽdo:ac ſiluoſoꝝ mõtiũ iuga vetuſtis
nẽoꝛibꝰdenudãdo: vt pene dñaʒ ſe nature eẽ ñ
credat:ſi fecerit ali᷑. Cuiꝰnature ↄcuſſiõe natu

ra nr̃a his ↄditõibꝰ agitata ducit᷑. hʒ vias dñi

cuſtodire:in qbꝰnõ exꝑimẽtis ᷣ detrimẽtis po
tẽtie deſudat᷑.nec q̃rit᷑: vi ſupꝛa nos aueat vni
uerſa moꝛtalitas:ſᷣ vt ᷣm nos vita ducat᷑:ne ã
plius nos eſtimãdo qᷓ; ſumꝰincipiamꝰnecid ob

tinere qð ſumꝰ:cũ ꝑ h̊ ipᷣm: ſi velimꝰ deſpicere
qð ſumꝰ:mereamur in meliꝰeſſe qᷓ; ſumꝰ:dicẽte

dño:⁊ nr̃e iputatõi:quã pᷣſumimꝰ ſubſcribẽte.

Amẽ dico vob:nẽoẽ qͥ reliquat domũ:aut pa⸗

rẽtes:aut frẽs:aut vxoꝛẽ: aut filios ꝓpt᷑ regnũ
dei:q̃ͥ nõ recipiat centuplũ in tꝑe h̊:⁊ in ſeculo

vẽturo vitã etnã hereditabit.Et talibꝰ ꝓmiſſi

onibꝰ vie ille dure qs ob vbũ dñi neceſſe ẽ᷑:mol
liunt᷑. In q̃ꝝ cuſtodia vtiq; multa retributio ẽ
His mercedibꝰinuitamur.qͥs ⁊ cogit:dũ velle
nos ãbit:qð potat ⁊ iubẽ. SDeniq; cũ vᷣbũ vite
dux dicerẽt eẽ ſermonẽ: ⁊ ob h̊ turbatões q̊ eiũ
ſeq̃bant᷑:abſcederẽt:reſpiciẽs diſcipulos ſuos

nũqᷣd nã ⁊ ipᷣi abire vellẽt inqͥrit iratꝰ.adeo eli⸗
git potiꝰſenobᷣ bõa oia debẽ ſi volumꝰqᷓ; iputa

re ſi cogimur:dicẽte dño.ſi ei volẽs h̊ ago mer
cedẽ accipio.ſi ãt inuitus:diſpenſatio mihi cre
dita ẽ. Hec volũtas femoꝛalis illiꝰvagina cul⸗
telli ẽ.q̃ vbi in ſe amoꝛẽ dei quẽ cultellũ eſſe di
ximus receꝑit: merebit᷑ intelligẽ dũm vera p⸗
dicaſſe. Jugũ em meũ ſuaue ẽ:⁊ ſarcina mea le
uis ẽ.qm ſuꝑfluis oibꝰ ãputatis:⁊ cũctis one.
ribꝰcircũciſis belue qdã ſarcinalis imagine te⸗
nuata: vere etiã nos cũ pſalmiſta dicimꝰqͥ vłꝑ
glaciẽ vel ꝑ liqͥdã etiã mollẽq; ſubſtantiã ãgu⸗
ſtũ illud acus foꝛamẽ trãſire poſſumꝰ:qð intra
re qͥ in eqͥs ſꝑant ⁊ curribus nõ valebũt.qm ta
les etiã via illa q̃ lata eſt ⁊ ſpatioſa: vix capiet.
Labox itaq; arduos mõtes⁊ difficultatũ ꝓpe
modũ muros qͥbus celeſtia ab hũanis velut ꝓ⸗
uincie cuiuſdã limitibus ſeꝑant᷑:diuia dimica⸗
trix munificentia liberaltaſq; deplanat.Et ſiẽ

turbᷣ ſacerdotalibus muros illius Hierico:ita
ꝓphůᷣaꝝ vocibꝰturri nr̃i interitus elidit:ſimõ ʒ
ſpem in ſpe credẽtes ⁊ qͥdã ↄcitatoꝝ luminum

vidẽdi ſalienti trãſpectu in fraudem pñtium ca

ducoꝝ ꝓmiſſa tãq; manibus iã appꝛehẽſa mira
mur ⁊ hac circũciſi natura in aliãq; naturã traſ
poſiti mente illa ⁊ aio teneamꝰ q̃ nec oculus vi

dit:nec auris audiuit:nec in coꝛ hois aſcẽdert:

q᷑ᷣpᷣpauit dñs his qͥ diligũt eũ.de qͥꝝ nũero nõ

ẽniſi q ꝑ demõſtratã ſuꝑiꝰ circunciſionẽ: velut

II

cũ dño ↄfixus in cruce ſꝑ peccatis ſuis paſſiöe

eſt dignus. Illũ vo dñm nrm dignũ tali paſſi⸗

one nõ credẽs dixerit:dñe mẽoꝛ eſto mei cũ ve⸗

neris in regnũ tuũ. Quẽ dũ adhuc loquit᷑:ipᷣe

dñs ꝓmptus interpellãtis auditoꝛ ↄſolari( vt

ↄſueuit) ꝓ ſua pietate dignabit᷑:dicendo:foꝛti

animo eſto.Amen dico tibi:hodie mecum eris

in paradi/ſo.

Bti ieronymi ad Ruffinũ ppĩᷣm Romeð
iudicio Salomonis in ſectiõe ꝑuuli pᷣm tropo⸗.
logiã ꝑ duas meretrices eccłaʒ ⁊ ſynagogã exx·
ponẽtis:q̃ꝝ ſynagoga ſiliũ ꝑ cerimonias legis

extinxerit.

Ep la. LxI
MWltü in ptraqʒ
m ptẽ crebꝛo fama mẽtit᷑: ⁊ tã de bois
mala: qᷓ; ðͥ mał bõa falſoꝝ oꝛa ↄcele⸗
bꝛãt. Vñ ⁊ ego gaudeo qͥdẽ ſuꝑ teſtionio erga
meſctitatis tue:⁊ amoꝛe ſci pbri Euſebij. Nec

—

dubito qͥn me pudice Boctio:l tacitũ vr̃e pꝛu
.Itaq; obſecro: vt ma
gis memineritis mei: ⁊ dignũ vr̃a laude facia⸗
tis.Qð bᷣmus ad officiũ ꝓuocaſti:⁊ tibi ſecun-
de in reſcribẽdo ꝑtes date ſunt:nõ venit de in⸗
curia in amicos:vᷣ de ignoꝛãtia.Si em ſciſſem:
pᷣoccupaſſem ſermonẽ tuuʒ. Inttatio iudicij
Salomonis ſupꝑ iurgio duaꝝ mulieꝝ meretri
cũ qᷓ;tũ ad ſimplicẽ hyſtoꝛiã ꝑtinet:pꝑſpicua eſt

dentie iudiciũ ꝑtimeſc

ꝙ puer ãnoꝝ.xij. etatis ſue mẽſurã ð intimo

hũane nature iudicarit affectu. vñ ⁊ admiratꝰ*
ẽ:⁊ ꝑtimuit illũ oĩs iſrł:qð.ſ.eũ manifeſta ñ fu⸗
gerẽt:qͥ tã pꝛudent᷑ abſcõdita dep̃hẽdiſſʒ:q;tũ
ad typicos pꝑtiet itellectꝰ dicẽte aplo:h̊ oĩa in ſi
gura ↄtingebãt ilł(ſcpᷣta ſunt at ð nob:in qͥs fi
nes ſeculoꝝ decurrerũt)qͥdaʒ grecoꝝ autumãt
ſuꝑ ſynagoga ⁊ eccła ſentiẽdũ:⁊ ad illð tpᷣs cũ
cta referẽda qñ pꝰcrucẽ ⁊ reſurrectõeʒ tã in iſrł

qᷓ; i gẽtiũ ꝓło verꝰ Salomõ.i.pacificꝰ regnare

cepꝑit. Qð ãt adultere ⁊ meretrices ſynagoga ⁊

eccłia in ſcpᷣturis dicant᷑:nulla dubitatio ẽ:⁊ H
in pᷣma frõte videt᷑ eẽ blaſphemuʒ. Ceteꝝ ſi re⸗

curramꝰad ꝓphas: Oſee videlʒ:qͥ accepit vx.
oꝛẽ foꝛnicariã:⁊ gñat ſilios foꝛnicatõis ⁊ dein⸗

de adulterã ⁊ Eʒechiel qͥ Hierlm qſi meretricẽ

arguit:ꝙ ſecuta ſit amatoꝛes ſuos: ⁊ diuarica⸗

uerit oĩ trãſeunti pedes: lupanarq; in loco cele
bꝛi extruxerit:aiadutemus xpᷣm iccirco veniſſe

vt meretrices dõaret mr̃imonio:⁊ ð duobꝰgre

gibꝰ vnũ ouile faceret.medioq; ꝑiete deſtructo
in eaſdẽ caulas oues pᷣus moꝛbidas ↄgregaret

lhe ſunt due vge:q iſgunt᷑ in Eʒechiel: de q
busꝑ Zachariã dñs refert. Et aſſumpſi mibi

duas vgas:vnã vocaui decoꝛẽ:⁊ alterã voca⸗

ui funiculos:⁊ paui gregẽ. Mulier q; illa me⸗

retrix i euãgelio:q̃ pedes ihu lachꝛymis lauat:

crine detergit ⁊ cui pctã oĩa dimutũt᷑.maifeſte

Crach

Intecci

nafröeel
nererices d
flipoleſt
meretrix ſte

dicin'eecha

inormone
ineſeouiia
hibothoßpi
rat. Mathe
or hoqon⸗
nitate⸗ ep⸗
gbundauirp
zidera
eEgoam
poſtreiure
Hoq; ploe
penlinqtap
lbus qnõ
noſynagog
ſa ñdicit

ſexincubicu

Alumnds in
Cubiculiein
Gegopep
Vuaremen
ſongviei
nfete
p Philig
zmã epi
pdiisß
ſciüt. Ana
nq;milia.
cn credetid
lusin dom

ſpheman

entii. Mo⸗
Düemlege⸗
ljuuga he
gnorecoopt
lopoterat

ceſedoꝛmis

Ktotiaptia
gͤfſiosece
Etdienapl
psformet
octie
oſo: aſuir
eckeſupof

ilexitecck
in uce co⸗

Nueiurgt

leſflustun
ſente⸗

wifirplif

ſdigiünlaſ⸗

Arhon
dduclogiͤf
ddtn ſafn
dk dicninfe,
doclemune
müſtfnhen
vepuulfnnne
zrſengig
Oeenmonipie
. I
anink:rlidetet
orftlor aat⸗
lotetienoeg

r kitti h⸗
maßtagtü fegn

Pgchenoenne

wümlnceſte⸗
uoalkrbibeor⸗
Eeſunrnöenrdei⸗
orinn Benſchn
1z. Pzeiui
Wapnuia non
rüigeneroſſund
81veniimiditnn
ſrn it unng
Pleinutftif⸗
Nurrlobun
müßdtwhinien

7

=

1 „
ggsalmnd
Keinldtd

S,Sũ —
—

cinmmigiin
oi uufe n
nzſltghi⸗
ul⸗ Nbienoe
Geenizltuſe
nazilchlir
ientdit

— —– —

1

Nin Incent

acäde

Tractatus I

pingit ecclaʒ 8 gẽtibꝰ ↄgregatã. Hoc iccirco in
pᷣma frõte replicaui:ne cui videat᷑ incõgruũ ſi

meretrices dicant᷑: q̃̊ꝝ vna Salomõis iudicio

filij poſſeſſiõe dõata ẽ.pꝛudẽs q̃rit adiutoꝛ qu?à

meretrix ſit eccła q̃ nõ hʒ maculã neq; rugã.nõ

dicimeccłaʒ pmãũãſiſſe meretricẽ: ſᷣ fuiſſe.Hã ⁊

in Symonis lepꝛoſi domo Saluatoꝛis ſcribit
ineſſe ↄuiuiũ:vtiq; nõ qꝛ lepꝛoſus erat eo tꝑe q̊

hẽbat hoſpitẽ Saluatoꝛẽ:ſᷣ qꝛ lepꝛoſus añ fue

rat. Matheus q; in catalogo aplłoꝝ pbᷣlicanꝰ

ðꝛ.nõ qͥ ꝑmanſerit publicanus poſt apłicã dig
nitatẽ:ſᷣ qꝛ pᷣus fuerat publicanus.vt ibi ſuper

abundauit peccatũ ſuꝑabundaret ⁊ gra.Silq;
ↄſidera qͥd dicat eccłia ↄ ſynagogã calũniatri⸗
cẽ. Ego ⁊ mulier hec habitamus in domo vna
poſt reſurrectões em dñi Saluatoꝛis vna de v

troq; ppło eccla ↄgregata ẽ.⁊ quã eleganter pe

peri inqͥt apud eã in cubiculo. Eccła em̃ de gẽ⸗
tibus q̃ nõ hẽbat pᷣus legẽ:⁊ ꝓphas pepit i do
mo ſynagoge:nec egreſſa ẽ de cubiculo:łᷣ igreſ
ſa. Vñ dicit in Cãtico cãticoꝝ. Introduxit me
rex in cubiculũ ſuũ.⁊ iteꝝ qͥdem non ſpernã te.
Aſſumẽs introducã te in domũ mr̃is mee:⁊ in
cubiculũ eius q̃ ↄcepit me. Tertia ait die poſt⸗
qᷓ; ego peꝑi:peꝑit ⁊ hec. Si ↄſideres NPylatũ

lauãtẽ manus:atq; dicẽtẽ: mundus ego ſum a

ſanguie iuſti huiꝰ.ſi Cẽturionẽ an patibulum

ↄfitẽtẽ Vere h̊ erat filiꝰdei.ſi eos qͥ añ paſſionẽ

ꝑ Nhilippũ dñm vidẽ deſiderãt:haud ãbiges

pmã peꝑiſſe eccłaʒ. ⁊ poſtea natũ płm iudeoꝝ

ꝓqͥ dñs pᷣcabat᷑.r igſce eis:qͥd em̃ faciũt:ne

ſciüt. Anaq; die credidere tria milia: ⁊ alia die
q̃nq; milia. Quia eramus ſimulcmultitudinis
em̃ credẽtiũ erat coꝛ vnũ ⁊ aia vna) nulluſq; a⸗

lius in domo nobiſcũ exceptis nob duabꝰ.non
blaſphemantiũ iudeoꝝ:nõ gẽtiliũ idolis ſerui⸗
entiũ. Moꝛtuus ẽ ãt filiꝰmulieris huiꝰ nocte.
Dũ em legis ſequit᷑ obſeruantiã:⁊ gre euange
lij iugũ Moſayce doctrine copulat tenebꝛaꝝ

erroꝛe cooꝑta ẽ: opꝛeſſitq; eũ mr ſua doꝛmiẽs:
ᷓ nõ poterat dicere ego doꝛmio:⁊ coꝛ meũ vigi

lat. Media nocte ſurgẽs tulit filiũ de latere ec

cdleſie doꝛmiẽtis:⁊ in ſuũ collocauit ſinũ.Rele⸗
ge totã apłi ad Gallathas eplaʒ: ⁊ aiaduertes
quõ filios eccłie ſuos facere ſynagoga feſtinet.

Et dicat apłs Filioli mei qͥs iteꝝ ꝑturio donec

xpᷣs foꝛmet᷑ in vob: viuũ tulit nõ vt poſſideret
ß vt occideret. Nõ em̃ amoꝛe feẽ̃ h̊ filij:ſᷣ emule
odio: ⁊ ſuũ moꝛtuũ ꝑ legis cerimonias:in ſinũ
eccłe ſuppoſuit.Lõgũ ẽ ſi veliʒ ꝑ ſingula curre⸗
re:quõ ꝑ apłm MPaulũ: ⁊ ecclaſticos viros:in⸗
tellexit eccła: nõ eſſe ſuũ filiũ qͥ tenebat᷑ in lege:
in luce cognouerit quẽ i tenebꝛis nõ videbat.
Ingde iurgium oꝛtum eſt pñte rege:altera dicẽ⸗
e:filius tuus moꝛtuus eſt:meus aũt viuit:alte
ra rñdente mentiris. Filius qͥpe meus viuit: ⁊

Fo. CLV
Epiſtola LXIII

filius tuus moꝛtuus ẽ: atq; in hũc modũ ↄtẽde

bãt coꝛã rege.Tunc rex Salamon qͥ manitfeſte
Saluatoꝛ accipit᷑ ᷣm pſalmũ.lxxj.qͥ titulo Sa
lomonis inſcribit᷑:vbi nulla dubitatio ẽ:qͥn cũ
cta q̃ dicant᷑ nõ Salomoni moꝛtuo:ſᷣ Rpiꝰue
niõt maieſtati:ſiłat igrãtiã:⁊ hũanos ꝓ diſuen
ſatõe carnis mẽtit᷑ affectus: ſicut ⁊ in alio loco

vbi poſuiſtis Laʒaꝝ:Et ad mulierẽ fluẽtẽ ſan
guinẽ:qͥs me tetigit:Gladium poſtulat.Ded

dixer at:nolite putare ꝙ veneri pacẽ mittẽ ſup-

terrã.nõ veni pacẽ mittere:ſᷣ gladiũ.veni ei di
uidere hoĩeʒ ↄ pr̃eʒ ſuũ:⁊ filiã Zↄ mreʒ ſuã:⁊ nu

rũõ ſocꝝ ſuũ: ⁊ inimici hois domeſtici eius:⁊
tẽptat natura nature dñs: vultq; ſᷣm vtriuſq;

volũtatẽ viuentẽ filiũ:in legẽ gram q; diuidere

ſi ꝙ h pbet: ꝙ ad arguẽdũ caluniã ſynagoge
H velle ſe dicat. Illa q̃ nolebat eccłe ſiliũ in gra

viuere:nec ꝑ baptiſmum liberari: libenter ha⸗
bet diuidi pueꝝ:nõ vt poſſideat:ſᷣ vt interfici⸗
at eccłia quem ſcit ſuum eſſe:libenter concedit

emule:dũ viuat ſaltẽ apud aduerſariã.ne inter
legẽ diuiſus ⁊ graʒ: ſaluatoꝛis mucrone feriaẽ
ñ dicit apłs. Ecce ego Maulus dico vobip-
ſi legẽ obſeruatis: Epᷣus vob nihil ꝓdeſt. hec
ſub allegoꝛie nubilo dicta ſunt. Ceteꝝ optie no
uit pꝛudẽtia tua.nõ eaſdẽ regulas eſſe in tropo
logie vmbꝛis:q̃ in hyſtoꝛie veritate.Qð ſicubi

pedẽ offẽdimus: ſapiẽti lectoꝛi friuolũ videa

tur eſſe:qð ſcpſimꝰ:culpã auctoꝛi referat.Nos

em̃ ⁊ hec ipᷣa in lectulo decũbẽtes:lõgaq; egro
tatõe ↄfecti vix notario celerit᷑ ſcribẽda dicta⸗

uimus:nõ vt impleremꝰmateriã:5ſ ne tibi in pᷣn
cipio amicitiaꝝ aliqd imꝑanti videremur nega
re.Oꝛa nobᷣ a dño ſoſpitatẽ:vt poſt.xij.mẽſes
q̃bus iugi lãgoꝛe ↄfectꝰ ſum:poſſim aliqd dig⸗

nũ vre ſcribẽ volũtati.⁊ igſce: ſi ſcatẽs oꝛõ ſoli

to curſu nõ fluat.Nõ em̃ eodẽ lepoꝛe dictamꝰ:
q̊ ſcribimꝰ.qꝛ in altero ſepe ſtilũ vtimꝰ:iteꝝ qᷣ
digna legi ſint: ſcpᷣturi. In altero qcqd in bue—-
cã venerit:celeri ſermone ↄuoluimus. Caninũ
libẽter vidi.q narrare poterit qᷓ; difficile ⁊ peri
culoſum manꝰ dextere vſq; in pntẽ diẽ: q̊ iſta di
ctaui vulnus ſuſtinueim.
Bii lhieronymi pbr̃i ad Vitalẽ pbrjÄmn ð Sa

lomone ⁊ Achaʒ ex dinũeratõne tꝑm: docẽtis

eos adhuc ipuberes genuiſſe. Epla.XLIII.

Ervnon Maucle⸗
3 rus pꝑ quẽ mihi dic tue ſcitat̃ lr̃as
esëẽ traſmiſſaſ vnã tm ⁊ bꝛeuẽ epłaʒ

bti pape amabił reddidit: ſolita munuſcula ↄti

nẽtẽ. Satiſq; miroꝛ qͥd cãe fuerit: vt cũ in bñdi

ctionibus ⁊ tuis ⁊ illiꝰpferẽdis fidel extiterit:iĩ
retẽta epła negligẽs appꝛobet᷑. Neq; em te fal⸗

*

li arbitroꝛ diſciputum veritatis: niſi foꝛte gre⸗

co hoi latinus ᷣmo int᷑ chartulas oberrauerit.

2 1— —
& . „ ——
. —
—

Itaq; ad ſcdᷣaʒ reſcribo epłas:quã mihi ſcũs fi
liꝰ meꝰiher.cli dyaconꝰ reddidit.in q̊ int᷑ ceta
depᷣcaris: vt exponã tibi cauſas:q̃re Salomõ
⁊ Achaz. xj. ãnoꝝ filios genuiſſe dicãt᷑. Si em
duodecio àno Salomõ ſuꝑ iſrł accepit imꝑiũ:
⁊.xl.ãnis regquit in hierłm:filiuſq; eiꝰ Roboaʒ
cũ q̃drageſimũ ãnũ ageret etatis:pr̃i ſucceſſit ĩ
regnũ:ꝑſpicuũ ẽ.xj.anoꝝ fuiſſe Salomonẽ?:ſi⸗
ue.x.qꝛ decẽ mẽſes a ↄceptu vſq; ad ꝑtum ſibi
mr̃ vẽdicat. Rurſuʒ Achaʒ filiꝰ Joathã cũ.xx
eſſet ãnoꝝ:rex ↄſtitutꝰ ẽ ſuꝑ duas tribꝰ.i.iudã
⁊ Beniamin. regnauitq; annis.xvj. qͥ moꝛtuo
Eʒec. as cũ viceſimũ ⁊ qͥntũ ãnũ ageret etat:
pri ſucceſit in regnũ.Ex qͥ intelligit᷑ Achaʒ qᷣʒ
xj.ſiue.xij. anno Egechiã ſiliũ pcreaſſe.Et ſiqͥ
dẽ in hyſtoꝛijs alit᷑ hrent.lxx.interpᷣtes:aliter
hebꝛayca vitas:ↄfugere poteramꝰad ſolita pᷣ⸗

ſidia:⁊ arcẽ lingue tenẽ vnacule.nũc vᷣo cuʒ

ipᷣm auctẽticũ ⁊ ceteri interpᷣtes pari auẽte con
ſentiãt:nõ in ſcptara:vᷣ in ſenſu ẽ difficultas.qͥs
em crederet moꝛtaliũ:vt.xj.ãnoꝝ puer gñaret
filiũ⸗ ¶ Hulta ⁊ alia dicunt᷑ in ſcpturis:q̃ vidẽ⸗

tur incredibilia: ⁊ tñ vera ſunt.Neq; em valet

natura nature dñm. aut põt vas figulo dice⸗
re:q̃re me ita feciſti: Aut nõ ei lʒ:qð ꝓ miracu⸗
li figno atq; poꝛtẽto fit vt lege nature facere nõ
poſſe.quõ iux legẽ fieri nature nõ poſſit: Num
qꝛ nr̃a etate duplex lydde natus ẽ hõ duoꝝ ca⸗
pitũ:q̃ttuoꝛ manuũ:vno vẽtre:⁊ duobus pedi
bus:oẽs hoies ita naſci neceſſe ẽẽ Legamꝰ ve⸗
teres hyſtoꝛias:⁊ maxie grecas ⁊ latinas:⁊ in⸗

neniemus luſtralibus hoſtis m erroꝛ:ẽ poꝛiẽ

toſas ſoboles: ta in hoibus qᷓ; in armẽtis ac pe
cudibus expiatas.Audiui:dñoo teſte ñ mẽtioꝛ.
qᷓ̃dã muliercula cũ expoſitũ nutriret infantẽ: ⁊

ſtillaret cibos:⁊ nutricis officio fũgeret᷑:cuba⸗

retq; cũ ea ꝑuulꝰ qͥ vſq; ad decimũ iã puenerat
ãnũ:accidit:vt plꝰqᷓ; pudicitia patit᷑:ſe mero ĩ⸗
gurgitaret.accẽſaq; libidie obſcenis motibꝰad
coitũ duceret infãtẽ.bma ebꝛietas alteriꝰ noct
⁊ ceteraꝝ deiceps fecẽ ↄſuetudinẽ.nec duʒ duo
mẽſes fuerãt euoluti:⁊ ecce feĩie vterꝰ itumuit.

Quid plura diſpẽſatõe dei factũ ẽ:vt q ʒ3 natu

rã ſimplicitate ꝑuuli in ↄtẽptũ dei abutebat᷑:a

nature dño ꝓderet᷑. Impleto ſermone qͥ ðꝛ.ni

hil occultũ qð nõ reuelet᷑. Siłq; ↄſideremꝰ:q
occulte ſcbtura ⁊ Salomonẽ ⁊ Achaʒ volup⸗
tatis ⁊ impietatis accuſet. Aterq; em̃ cũ eẽt de
ſtirpe Dauid:receſſit a dño. ⁊ alter in tm̃ ſecu⸗
tus ẽ libidineʒ: vt.lxx. habuerit vxoꝛes:⁊.ccc.
ↄcubinas:⁊ adoleſcẽtulas: ⁊ ſcoꝛta paſſiua:qͥ
rũ nõ erat nũerus.neglectoq; deo patꝝ:extru⸗
xerit idola gẽtiũ plurimaꝝ: ⁊ fuerit nõ vt pᷣus
idida.i. amabilis dñi:᷑ amatoꝛ mulieꝑ. Aliter
miſerit ad regẽ Aſſyrioꝝ auxiliũ poſtulãs:⁊ in

tꝑe ãguſtie ſue anxerit ↄtemptũ in dũm:imo⸗

laueritq; dijs Damalſci victias ꝑcuſſoꝛibꝰſuis
⁊ in oibus vꝛbibꝰ Juda extruxerit aras ad cre
mãdũ thus:atq; ad iracũdiã ꝓuocauerit dñm

deũ patxꝝ ſuoꝝ.in ti vt direptis vaſis dei atzʒ

ↄfractis:clauſerit ianuas tẽpli:⁊ fecerit ſibi al⸗

taria in vniũſis aguł Hierłm. Ambulaueritq;

in vijs regũ iſrł ⁊ ſtatuas fuderit Baali:⁊ ado
leuerit incẽſum in valle filioꝝ Ennõ:⁊ luſtraue
rit filios ſuos in igne iux ritũ gẽtiũ.q̃s interfeẽ
dñs in aduẽtũ filioꝝ iſrł.Ex qͥ pſpicuũ ẽ hoies
a ꝑua etate lididini debitos in imatura eoꝝ ſo⸗
bole demõſtrari.ꝙ eniã eo tꝑe peccare ceꝑint q̊
natura nõ patit᷑.Ad ſummã illð dici põt:qð in
regno Dauid Salomõ cũ.xij.eẽt ãnoꝝ:ſolium
pr̃is obtinuerit: ⁊ poſtea qꝛ ſcpᷣtura reliqͥt icer⸗
tũ:vtꝝ vixerit Dauid regnãte iã ſilio aliqͥt an⸗
nos:qͥ ſibi ⁊ nõ Salomoni iputent᷑: moꝛtuo ãt
pr̃e poſt filius regnauit ãnis.xl.qͥs ſine parẽte
regnauit: atq; ita ⁊ initiũ regni Salomonis:⁊

tp̃s qͥ ſolus ipᷣe regnauit:ab hyſtoꝛia demõſtra

tũ. Nec tñ oẽs ãnos vite illius qͥnq̃ginta tm:⁊
duoꝝ ãnoꝝ circulus ↄtineri.Sin aũt dubitas:
ꝙ regnãtibus filijs:pr̃ibuſq; viuẽtibꝰ.nõ filijs
tpᷣs regni eoꝝ:ſᷣ parẽtibus ipu:et᷑.lege ipᷣm re⸗
gnoꝝ volumẽ:⁊ iuenies:q; Oʒias rex iuda po
ſtqᷓ; lepꝛa ꝑcuſſus ẽ: hitauit in domo ſeꝑata:⁊

fuꝰeiꝰ Joathã iꝑiũ rexerit:iudicaueritq; płm

terre:vſq; ad diẽ moꝛtis pr̃is ſui. Et tñ pꝰ moꝛ

tẽ illiꝰcũ viginti ⁊ nq; eſſet annoꝝ:ſexdeci an⸗
nis regnaſſe dicat᷑: qͥs ſolus ipᷣe reãuerit.QAð̊

de Salomone intelleximꝰ:⁊ de Achaʒ ſilritel⸗
ligendũ ẽ:qͥ Joathe filiꝰ:Eʒechie pr fuerit.Au

diui quẽdã hebꝛeũ huiuſcemõi narrare fabulã

iux? ꝓphetiã Eſaie:quã int᷑ decẽ viſiones nuꝑ
interpᷣtatus ſum:ꝙ moꝛtuo Achaʒ NPhyliſtea
letata ſit: ⁊ ſcptura poſtea cõminet᷑ ac dicat:ne
leteris hyliſtea oĩs tu:qm ↄminuta ẽ vga ꝑ
cuſſoꝛis ſui. Be radice em colubꝛi egrediet᷑ re⸗
gulꝰ:⁊ ſemẽ eiꝰ abſoꝛbẽs volucrẽ.h̊ ẽ ð Achaʒ
ↄſtituet᷑ rex Eʒechias.Ex qͥ intelligi nõ voluit

ſtati poſt moꝛtẽ pr̃is filiũ iĩꝑio ſubꝛogatũ:ſᷣ vel
ſeditõibus ꝓpłi vel qbuſda inter regnis:aut cer

te pᷣmẽtibus malis: ⁊ hicide ↄſurgẽtibus belł
regnũ er fuiſſe dilatũ. In rebus obſcuris diü⸗
ſas ponimꝰ opiniones: vt nõ tã ſcribere qᷓ; loqᷣ

tibi coꝛã videar. Ceteꝝ apls intermiabiles ge⸗
nealogias: ⁊ iudaycas fabulas ꝓhibẽs:de iſti
uſmodi mihi videt᷑ intdicẽ q̃ſtionibꝰ. Quid ei
ꝓdeſt herere in lr̃a:⁊ vel ſcpᷣtoꝛis erroꝛẽ vł an⸗
noꝝ ſeriẽ calũniari:cũ manifeſtiſſime ſcribat᷑:
lHa em occidit:ſpũs ãt viuifcat: Relege oẽs ⁊
veteris ⁊ noui teſti libꝛos:⁊ tãtaʒ qnoꝝ reꝑies
diſſonãtiã: ⁊ nũeꝝ int᷑ iudã ⁊ iſirł.i.int᷑ regnũ v⸗
trũq; ↄfuſum: vt huiuſcemõi herere q̃ſtionibꝰ
n tã ſtudioſi qᷓ; odioſi hois videaf̃ Munuſcu
la mñ a me miſſa libẽter ſuſcepi ⁊ ipẽdio pᷣcoꝛ vt

nictnerän

Cra⸗

ganorech
Pdures
t Moſtre
Peanik
errärep'e
orenterr⸗
iudeißmo
ſehbente.

4 „
xp
fecuntes
buseoni
ſit pniſſa
calceeple
tirergopl
ſonis ter⸗
gulturinp⸗
ſa yiuenuuc
anißipoſt
dohoccann
Crat.don
arincit
orrentee
phrateſ
unnes
nigenele
goiam y
tibus iud
lerraquat
monſtrot:
mviuentin
nserarino
Ncr 7
ſſtonedici
Verüterra⸗
Ezechielegi
mortuitaucd
hedicinus
lumnsdſol
dico vobisi⸗
wus:galrel
Miemuseos
gsloquik
QAuodc
dominiad
gentiaz Q
ndigebar,
umopibu
oebeterrar
lerra viuet
lo victen
enderür.
QAoden
gonigzißů

S *=
— S=

=
— =

i.A dfugn
negniSrne
obrtorudent

.
3

liusqnägtnnae t

ni Sinninhir
ſq; witd iii
iputei grßnr
9Ozunute
uuindorohe
A:udcuengn
Pfisſun Aüyn
ſaamnorchtis
sißenind
Pnde Nyfri
Ertrepifet
niumnttui
riniſonrnug

=

=ę

wbonb

Mcönminden
i mionniſ
cuhnegrlit⸗
choibez
tiſnulgn
holhrhli
meegho⸗
Penngende
rehsohane
oͤilchee
zimonig it
un h⸗

=

—

—
S==
S

—
—
=—

S.
☛ —

4
,

S

/

=
=
— =ꝛ
☛
— —

= 2
S=

S==
=2à

=
==

—
—
—
E
—
— S=—
= =

E —
— — —
—
- S= =
.„ — =
—
= .
= —
= = =
– — =
en =
—— =ꝛ— S—
= er; = —

Tractatus I

in amoꝛe quo nos appetere cepiſti: ad finẽ vſq;

pdures.non eni cepiſſe ſed ꝑmanſiſſe virtutis
eſt. Noſtra viciſſim ꝑ deſideriũ miſſa ſuſeipe.
Beati Hieronymi ad Bardanũ exponeni
terrã repꝛomiſſionis ᷣm anagogẽ ſenſũ ſuperi
oꝛem terram eſſe viuentiũ:⁊ terre illius quam

iudei ſᷣm occidẽtẽ lr̃am itelligũt anguſtias de⸗

ſcribentig. Epla. LXIIII.

Weris dardane
rxrianoꝝ nobiliſſime: ⁊ nobilium xpᷣia
niſſime:q̃ ſit terra repꝛomiſſionis:quam iudei
redeuntes ex egypto poſſederunt:cũ a maioꝛi⸗
bus eoꝛũ iam fuerit ante poſſeſſa:ac ꝓ inde nõ
ſit ꝓmiſſa:ſed reddita.His eni vbis vteris in
calce epłe tue:quod iterrogans viden illð ſene

tire:qð plurimis nroꝝ placet:aliam repꝛomiſ⸗

ſionis terram eſſe q̃rẽdam:de qua ⁊ Dauid lo

quitur in pſalmo:credo videre bona dñi in ter

ra viuentiũ.Et dñs in euangelio. Beati mites

qm ipᷣi poſſidebunt terrã. Atiq; Sauid quan

do hoc cantabat in ſpũ: in terra repꝛomiſſiõis
erat.⁊ non ſolũ in iudee finibꝰ moꝛabat᷑ :ſ mul

tarũ in circũitu nationũ victoꝛ extiterat:que a

toꝛrente egypti:qui eſt Rhinicoꝛꝰ vſq; ad Eu
phꝛatẽ fluuiũ tendebant᷑:dicens in alio loco:i
Idumeã extendã calciamentũ meũ.mihi alie⸗
nigene ſeruiẽt.Quõ ergo ſe credebat accipere
qð iam victoꝛia poſſidebat: Et ne foꝛſitã legẽ⸗

tibus iudeis ambiguũ derelinquat:que ſit illa

terra quam videre cupiebat: ipſo ſermone de⸗
monſtrat dicens: credo videre bona dñi in ter
raviuentium.ergo terra iudee que illius ditio
nis erat:non eſt terra viuentium.id eſt Abꝛaã

Iſaac ⁊ Jacob: de qbus dñs in reſurrectiõls

qſtione dicit:non eſt deꝰ moꝛtuoꝝ:ſed viuẽtiũ

verũ terra ⁊ regio moꝛtuoꝛũ: ð qbus loquitur
Ezʒechiel:aia que peccauerit ipᷣa moꝛiet᷑:et nõ

moꝛtui laudabũt te dñe.ſed nos q viuimus be
nedicimus dño:qui in reſurrectione occurſuri
ſumus dño ſaluatoꝛi: dicẽte apoſtolo.hoc eni

dico vobis in mone dñi:quoniaʒ nos q viui⸗
mus:qui relinqmur in aduentu dni: non Ppue⸗
niemus eos qͥ doꝛmierũt.de qͥbus ⁊ Hieremi⸗

as loquit᷑:derelinquẽtes te ſuꝑ terrã ſcribant᷑
Quodq; Dauid ꝓmittit: credo videre bona
domini: ad ſpiritalẽ non ꝑſpicue trahit intelli⸗

gentiaʒ. Que eni bona res alia reqͥrebat: aut q̃

indigebat:qͥ tante potẽtie fuit:vt partis per il⸗
lum opibus Salomõ filius eius: quo nullusi
oꝛbe terrarũ ditioꝛ fuit:cõteptus eſſet: Sed in
terra viuẽtiũ bona illa querebat:quec nec ocu
lus vidit:nec auris audiuit: nec in coꝛ homis

aſcenderũt que pᷣparauit dominus dlligẽtibꝰ
ſe. Quod auteʒ in euangelio dicit᷑:beati mites
quoniaʒ ipᷣi poſſidebũt terramn:iuxta l'am ſibi

Feo. ClII
Epla LXIIII

videt᷑ eſſe sontrarium. Non eni terre poſſeſſio
manſuetoꝛũ eſt ⁊ mitiũ: qui ſepe etiã a parentt
bus derelicta ꝑdunt ꝓpter manſuetudinẽ. ſed
viroꝛum foꝛti ⁊ violentoꝛũ: qui ſunt ad bella
ꝓmptiſſimi Deniq; ⁊ in pſalmo. xliij.qui ſub

nomine Salomonis ad xpᷣi ecdeſieq; er ſacra

mentũ refert᷑: ſcribit᷑. Accingere gladio tuo ſu
per femur tuum potẽtiſſime. Specie tua ⁊ pul
chꝛitudine tua intẽde pſperare ⁊ regna. ꝛo⸗
pter manſuetudinẽ ⁊ iuſticiã ⁊ veritatem: ⁊ de
ducet te mirabiliter dextera tua. Hic eſt qui in
alio pſalmo loquebat᷑. Memẽto dñe Bauid
⁊ omis mãſuetudinis eius Et iterũ.aſſumens

ſcite a me: qꝛ humilis ſum ⁊ manſuetus coꝛde.

n cuiꝰtypũ ⁊ Moyſes omniũ hoiuʒ q̊ͥ erant
uꝑ terram mãſuetiſſimꝰ ſcribit. Hec eſtvt di⸗
ximus terra viuentiũ:in q̃ ſãctis viris atq; ma
ſuetis bona dñi pparantur: que ante aduẽtuʒ
in carne dñi ſaluatoꝛis: nec Abꝛaã nec Jſaac
nec Jacob nec pphete ⁊ alij iuſti viri cõſequi
potuerũt. Deniq; ⁊ Abꝛaã lʒ diuerſis locis cũ
Laʒ aro videt᷑ apud inferos.⁊ Jacob vir iuſt⸗
dicit: lugens gemens deſcenda ad infernum
Sanguis xp̃i clauis paradiſi eſt:dicẽtis ad la⸗-⸗
tronẽ: hodie mecũ eris in paradiſo. Iſta eſt vt
diximus terra viuẽtiũ: terra diuitiarũ ⁊ bono

rü dei: quã pᷣmus Aldã ꝑdidit :ſecũdus Adaʒ
inuenit. imo ab illo ꝑditam iſte reſtituit: dicen

te apoſtolo: regnauit moꝛs ab Adam vſq; ad
Moyſẽ:ſub cuius ꝑſona lex intelligit᷑ in ſimi⸗

litudinẽ puaricationis Adaʒ: qui eſt foꝛmaf u
turi. Volumꝰ ſcire que ſit hec terra manifeſti

Legamus MMalachiã. Weatos vos dicẽt om

nes dicit dñs: quoniã eritis vos in terra volu⸗
ptuaria: que ſignificãtius grece appellat᷑ tpe.

quaʒ vel ſancti deſiderãt: vel deoque placeat.
Eſaias quoq; in hec vba cõſentit dicẽs: ⁊ erit
vir abſcondens mones ſuos:⁊ aparebiti ter
ra ſyon ſicut fluuius gloꝛioſus in terra ſitienti.
que eſt terra ſyon in qua aparebit fluuius glo⸗
rioſus:illa videlicet de qua idẽ Oauid in alio

pſalmo canit: gloꝛioſa de te dicta ſunt ciuitas
dei. Et iterũ.duligit dominꝰpoꝛtas ſvon ſuper

omia tabernacula Jacob Iſtas poꝛtas diligit
deus: quas videmus i cineres ⁊ fauillas ee cò
uerſas? Hõ dico pꝛudentibꝰ ſed ne ſtultis dde
hoc pſuaderi poteſt. Ego arbitroꝛ ⁊ illud: gc

i. xiiij. pſalmo legimus AViſitaſti terraʒ: ine⸗
bꝛiaſti eam: multiplicaſti locupletare eaʒ Flu

uius dei repletus eſt aquis: paraſti cibũ illoꝛũ
qm ſiceſt pꝛeparatio eius.ſulcos eius inebꝛia.

multiplica genimina illius:in ſtillicidujs eiꝰ le⸗ .

tabit᷑ germinãs: huic ſenſui cõuenire. Illa eni
terra quotidie viſitat᷑ a deo: ⁊ jebꝛiat᷑:cũciiſq;

plena diuitijs.de hac fluuius egredit᷑ der de

quo ſcriptũ eſt.fluminis impetus letificat ciui
tatem dei.Qui ⁊ in deſcriptione tẽpli Eʒzechi⸗
el myſtico ſermone narrat᷑:in cuius ripis ardo
res lunt ex vtraq; parte ꝑ ſingulos mẽſes fru⸗
gibus abundantes. de qua terra ⁊ i puerbijs
vir ſcripſit ſapiẽtiſſimus.Qui oꝑatur terrã ſu
am:implebit᷑ panibus.QAõð ſi de hac terra quã
cernimus:⁊ que magis a peccatoꝛibꝰ poſſidet

de qua ſcriptuʒ eſt: maledicta terra in oꝑibus
tuis aliqs intelligendũ putat:quomodo h̊ poſ
ſit ſtare ſentẽtia:qui ogꝑatur terram ſuã imple⸗

bit᷑ panibꝰ. Quãti eni oꝑantur terrã exercent
vomere:⁊ tamen multis impediẽtibus cauſis
egeſtate cõficiunt᷑ ⁊ penuria:? Sed cõſiderãdũ
ſcriptura qͥd dicat. Qui oꝑatur terrã ſuã: que

Pðe iuris ſui eſt. ð qua nunq; eijci põt.vᷣm quẽ

ſenſu ⁊ illud ſcriptũ eſt. Redemptio anime vi⸗
ri ꝓbꝛie diuitie.⁊ hoc m lr̃am ſentiri non põt
Quanti eni alienis amicoꝛũq; redimunt᷑ pecu

nijs: huius terre cultoꝛes: ⁊ agricole apli ſunt:

qbus dicit᷑: vos eſtis ſal terre. Et in alio loco:
in patiẽtia veſtra poſſidebitis aias veſtras.q̃⸗
rum vnus vas electionis cõſidentiſſime loque
bat᷑.dei enĩ cooꝑatoꝛes ſumus:dei agricultu⸗
ra:dei edificatio eſtis: ⁊ multa alia que iccirco
non replico:ne ſenſũ videar legẽtis obtũdere:
⁊memoꝛie illius diffidere. Illud quoq; ſollici
ta mente tractemꝰ:⁊ ſcripturaꝝ nos doceat au

ctoꝛitas.ſãctos huius terre quãꝗ iudei terrã re⸗

pꝛomiſſiõis autumãt:nõ habitatoꝛes eſſe: ſed
accolas atq; pegrinos. Ex iuſti viri legimꝰ ꝑ⸗
ſona.aduena ſu ego ⁊ ꝑpegrinus: ſicut oẽs pa⸗

tres mei.Qui cum diu in terre huius tenebꝛis

verlſaret᷑ flebiliter ingemilſcit: et dicit:heu me:

qꝛ ꝑegrinatio mea pꝓlongata eſt. habitaui cum
habitãtibꝰcedar.multũ incola fuit anima mea

Abicũq; aũt habitatoꝛ terre legit᷑: ⁊ pꝛioꝛa:et

media: ⁊ extrema tractemuſ: ⁊ liqᷣdo ſcriptura
rũ poterit regła cõpꝛobari: ſemꝑ habitatoꝛes
terre peccatoꝛes appellari de qbus in apocaly⸗
pſi Johᷣis illud exemplũ eſt: ve habitatoꝛibus
terre. Abꝛaã ad quẽ pꝛimuʒ facta eſt repꝛomiſ
ſio:dicente dño:tibi dabo terrã hanc ⁊ lemini
tuo:iuxta Stephani pꝛimi in xpᷣo martyris cõ
cionẽ nec veſtigiũ qͥdem pedis huius terre di⸗
cit̃ accepiſſe. Ita eni ſcriptü eſt. Tũc egreſſus
de terra Chaldeoꝝ habitauit in carrã.⁊ inde:
poſtqᷓ; moꝛtuꝰ eſt pater eius: migrauit in terrã
in qua nüũc vos habitatis: ⁊ nõ dedit ei poſſeſ
ſionem: nec veſtigiũ qͥdem pedis quã repꝛomi

ſit dare ei in poſſeſſionẽ.⁊ ſemini eiꝰ poſt eum.

Ac ne foꝛſitan lectoꝛis tacita cogitatio trahat

eũ ad illã intelligentiã: vt qð nõẽ datũ parẽti:
reddat᷑ poſteris.vas electionis loquit᷑ ad he⸗

bꝛeos. Fide qͥ vocat᷑ Abꝛaã:obediuit egredi i

¹

ocũ quẽ accepturꝰ erat in poſſeſſioneʒ:⁊ egreſ

ſus : neſciẽs quo iret. Fide ꝑegrinatꝰ eſt ĩ ter⸗

ra ꝓmiſſionis q̃ſi in aliena. in tabernaculis ha

bitas cũ Jſaac ⁊ Jacob coheredibꝰ eiuſdẽ ꝓ⸗
miſſionis:expectabat eni fundamẽtũ habentẽ
ciuitatẽ. cuiꝰartifex ⁊ creatoꝛ deus eſt.Et iteꝝ
cũ de Abel ? Enoch Noe Saraq; dixiſſet: in⸗
tulit.iuxta fidẽ moꝛtui ſũt hi oẽs: nõ aecepi re
pꝛomiſſionibꝰ.ſed ꝓcul eas vidẽtes:⁊ ſalutan
tes ⁊ ↄfitentes:qꝛ ꝑegrini ⁊ aduene erant ſuꝑ
terrã.Qui eni hoc loquũt᷑:oſtendũt ꝙ querat
patriã. Et ſiddem illiꝰrecoꝛdabãt᷑:de q egreſſi

erãt habebãt tpᷣs vt reuerterẽt᷑. nunc vo meli⸗

oꝛẽ deſiderãt.id eſt celeſtẽ. Multiſq; i medio
ſanctis cõmemoꝛatis. ad extremuʒ intulit hi
oẽs teſtimoniũ habẽtes in fide: nõ acceperunt

repꝛomiſſiouẽ deo de nobᷣ meli qͥd puidente.
ne ſine nobis ꝑfecti fierẽt. Acceſſimꝰeni ad mõ
tem Syon: ⁊ ciuitatẽ dei viuentis hierłin cele

ſtem ⁊ multoꝛũ miliũ angeloꝝ frequentiã ⁊ ec

cleſiam pꝛimitiuoꝝ qͥ ſcripti ſunt in celis. Nec
me fugit ꝙ pſñidia iudeoꝝ hec teſtimonia nõ ſu

—

ſcipiat:q̃ vtiq; veter teſtamẽti auctoꝛitate fir⸗
mata ſunt. Illud nr̃is dicenduʒ ẽ:hanc epłam
que inſcribit᷑ ad ebꝛeos nõ ſoluʒ ab eccleſijs
oꝛiẽtis:ſed ab oibus retro eccłie greci ᷣmonis

ſcriptoꝛibꝰ:quaſi Mauli apłi ſuſcipi licet pleri

q; eam: vel Barnabe ad Clemẽtis arbitrenf:

⁊ nihil intereſſe cuiꝰ ſit.cuʒ eccleſiaſtici viri ſit
quotidie eccleſiaꝝ lectiõe celebꝛet᷑.Qð ſi eaʒ

latinoꝛũ cõſuetudo nõ recipit int᷑ ſcripturas ca

nonicas:nec grecoꝝ qͥdem ecclie apocalypſi m
Johis eadeʒ libertate ſuſcipiũt: ⁊ tñ nos vtrã
q; ſuſcepimus:nequaq; huius tꝑis cõſuetudi

nem ſed veteꝝ ſcriptoꝛũ auctoꝛitatẽ ſequẽtes.

qͥ plerũq; vtriuſq; vtunt᷑ teſtimonijs.nõ vt in⸗
terdũ de apocryphis facere ſolẽt. Quippe qui
gentiliũ lr̃aꝝ raro vtant᷑ exemplis:ſed q̃ſi ca
nonicis: ⁊ eccleſiaſticis. Roſpondeant mihi q;
hac terrã:q̃ nunc nobis xpᷣi paſſione ⁊ reſurre⸗
ctione terra repꝛomiſſionis effecta ẽ: poſſeſſaʒ
putant a lo iudeoꝛũ poſtqᷓ; reuerſus ẽ ex egy
pto q́;tum poſſederit.vtiq; a Han vſq; Berla
bee:que vix.clx.miliũ i longũ ſpatio tenditur.
Neq; eni Hauid ⁊ Salomõ potentiſſimos re⸗
ges exceptis is qͥs poſt victoꝛiã in amicitiã re⸗
ceperũt:plꝰtenuiſſe ſcriptura teſtat᷑.Et h̊ dico
vt taceã qͥnq; Paleſtine ciuitates gaʒa:aſcha⸗
lonẽ:geth:⁊ accarõ:⁊ aʒotũ. Idumeos quoq;
a meridiana plaga: vix.xxv. ab Hieroſolyma
milibus ſeparatos: Arabas: ⁊ Agarenos:qͥs
nunc Sarracenos vocant.in vicinia vꝛbis hie
ruſalẽ:pudet dicere latitudinẽ terre repꝛomilſ⸗
ſionis:ne ethnicis occaſionẽ blaſfemãdi dedilſ⸗
ſe videamur. Ab Jope vſq; ad viculũ noſtrũ
Bethleem.xl vj.milia ſũt:cui ſuccedit vaſtiſſi⸗

ma ſolitudo:plena ferociũ barbaroꝝ:de qbns

Ce

dickrcont,
teayve
nſolitudit
neAiri
Aitaribus
ftaniap⸗
Phenice⸗
locnläotq
ludeetua⸗
gorarisiſ
fantiousi⸗
futus aind
protniſtion
linetur:an
des Bann
ſicoꝛuratn
ſoſiun mot
Cliticqt

Lphyrüy

nia Gyne⸗
Cchereth:
nenamart
Wäliondan
ndeab⸗
fnedorbe
laſesma
ſes: ſino
goꝛꝛ bah
lſideo:o
mihiineu.
ſrumentu
ſoquepcex
lente:ſed in
Gbieniopt
huisfruſtra⸗
Zoluer guc
ſioſiscoart
hmelienig
deopnonqun
lls:cumiß
e Ialgerti
uſcozerpel
eisinſciali
tenpläwäc
ſitnipntin
lium vegani
Cberüpmmul
ſotürabehn
luggtlanion
lafnentikan
damentüin
ſioahliuziuc
untucinißͦf
lfanane
nchoniſton

1 Aagtſinei
AVuennshannc
Georfegumnin
Pifunnnccle
Pbecteſimmi
tametiaucont
Cendzehungtn
snöſolez bet
werchegenfne
laplilulcgiae
4Oeminsubnei
cuz eedeſthumni
möeclhri iſe
ſecümrbrra
bunsgeii
tiannit
niletinns
fneſoli
miaenge.

4

=

—
S

E
=☛☛

. 4

=
S=

E

—
=—=

—
—
S

—
—

ſ⸗
e⸗

=
—
=
— ZE.
—
= == =e Sce
—

=
—
—
=
—
—
—
S
—
=

=
—
= α
S=S
=
E
—
—
—

pun in
cuniatsge;⸗

Tractatus I

dicit᷑:contra faciẽ oiĩuʒ fratrũ tuoꝝ habitabis

⁊ quoꝝ facit poeta eloquentiſſimꝰ mẽtionem-
Lateq; vagãtes Barcei.A Barca oppido:qð
in ſolitudine ſitũ eſt:quos nunc coꝛrupto vᷣmo

ne Afri Baricianos vocant.lhi ſũt qͥ ꝓ locoꝝ
q̃litatibus diuerſis noibꝰappellant᷑: ⁊ a &ο⅓

ritania ꝑ Africã a Egyptum Paleſtinamq; 2

Phenicẽ Celeſyriã ⁊ Oſrhoheneʒz Meſopo
tamiã atq; Merſidẽ tendũt ad Indiã.lec eſt
iudee tuaꝝ lõgitudo ⁊ latitudo terrarũ:in his
gloꝛiaris:ſuꝑ his te ꝑ diuerſas ꝓuincias isno

rantibus iactitas ad ꝓpopulũ phaleras Ego te
intus ⁊ in cute noui.Qð ſi obieceris terram re

pꝛomiſſionis dici:que inumeroꝝ volumie cõ⸗

tinetur: a meridie maris ſalinaꝝ ꝑ Syna ⁊ Ca

des Barne vſq; ad toꝛrenteʒ egypti:qͥ iu rhi

nicoꝛuram mari magno influit: ⁊ ab occidente
ipſum mare Paleſtine Phenicis Syrieceles

Cilitieq; ꝑtendit᷑.ab aqlone Taurũ monteʒ et
Zephyrũ vſq; Emath:que appellat̃᷑ Epipha⸗

nia Syrie.ad oꝛientẽ vero ꝑ Antiochiã ⁊ lacũ
Cenereth:que nunc tyberias appellat᷑:⁊ ioꝛda
nem qͥ mari influit ſalinaruʒ:qð nũc moꝛtũ ðꝛ.
trãſ ioꝛdanẽ aũt duaꝝ ſemis tribuũ poſſeſſio ẽ
rubẽ ⁊ Gad:⁊ dimidie tribus anaſſe Ego
fateboꝛ hec tibi repꝛomiſſa:nõ tradita.ſi obſer

uaſſes mãdata dei: ⁊ in pceptis illius ambulal
ſes: ſi non ꝓ oĩpotente deo coluiſſes beelphe⸗

goꝛ ⁊ bahali beelʒebub ⁊ chamos:qͥs qꝛ pꝛetu

liſti deo:oĩia q̃ tibi ꝓmiſſa fuerant ꝑdidiſti.Et
mihi in euãgelio ꝓmittunt᷑ regna celoꝝ:que i⸗
ſtrumentũ vetus oĩno nõ noĩat.ſed ſi non fece
ro que pᷣcepta ſunt:nequaqᷓ; erit culpa ĩi ꝓmit⸗
tente:ſed in me:qͥ ꝓmiſſum acciꝑe non merui.
Abi eni optio ꝓponit᷑ ad eligendũ:qͥ oꝑari re

nuis fruſtra cupias qð ꝓmiſſum ẽ.Lege libꝛũ

Joſue ⁊ Judicum:⁊ quatis poſſeſſionũ angu
ſtijs ſis coartatus itelliges. Quid diuerſaz v-
bium alienigenas cõmemoꝛẽ?quos popułꝰ iu⸗

deoꝝ non quiuit expellere de vꝛbibꝰ ſedibus
ſuis:cum ipᷣa Metropolis tua pus Jebꝰpoſt

ea Salẽ:tertio hieroſolyma:⁊ nunc Helia Je
buſeos expellere nõ valuerit: ſed maſerit cum
eis in ſcãdalũ exẽplũq; vicinoꝝ intãtũ: vt vbi
templũ tuũ cõditum ẽ:aree Oꝛne fuerint iebu

ſei:⁊ ipᷣm tẽplũ.lxx.miliũ latomoꝝ ⁊.lxxx.mi⸗
lium vectoꝛũ:hoc ẽ.cl.miliũ exceptis pᷣpoſitis

operũ ꝓ multitudine habitãtiũ tecũ incircũci⸗

ſoꝛũ:ab ethnicis extructũ ſit. Nec hoc dico in

ſuggillationẽ terre iudee vt hereticꝰ ſycophã⸗

ta mentit᷑: aut qͥ auferã hiſtoꝛie veritatẽ.q̃ fun
damentũ ẽ intelligẽtie ſpiritalis:ſᷣ vt decutiaʒ
ſuꝑciliuʒ iudeoꝝ:qͥ ſynagoge anguſtias ecclłie
latitudini pᷣferunti.Si eni occidentẽ tm ſequũ
tur lram ⁊ nõ ſpiritũ viuificãtẽ.oſtẽdãt terraʒ
repꝛomiſſionis lacte ⁊ melle manãtẽ.Sinautẽ

Fo. CLVII

Epla LXIIII

p tropologiã dictũ putãt ꝓ rerũ oiuʒ abundã⸗

iia: ⁊ nos terrã ↄfeſſionis terrãq; viuentiũ ter·
re vepꝛiũ pᷣferemus:dicẽte dño ad 0οπ n

de abiectione Iſraelis:⁊ aſſumptiõe gẽtiũ:di

mitte me vt deleam populũ iſtũ: aæ faciã teiĩ g

tem magnã. Et eodẽ patrẽ ad ſilium poſtula a

me ⁊ dabo tibi gẽtes:hereditatẽ tuã ⁊ poſſeſſi⸗
onẽ tuã terminos terre.Et aꝑtius ꝑ Eſaiã.pa
rüi tibi eſt:vt ſis puer meꝰ ad luſcitandas tribꝰ

Jacob:⁊ feces vel reliqas iſrł congregandas.
dedi te in lucem cunctis gentibꝰ vt ſis ſaluatoꝛ

vniuerſe terre. Ex quo ꝑſpicue demonſtratur

oĩa illius populi in vymbꝛa ⁊ tyo ⁊ imagine pꝛe
cepiſſe ſcripta aũt eẽ ꝓ nobis in qͥs fines ſeculi

decurrerũt. Multa iudee ſcelera cõmiſiſti: cũ
ctis circa te ſeruiſti nationibꝰ. Ob qð factum⸗
AVtiq; ꝓpter idolatriaʒ. Cunq; buires: erebꝛo
miſertus tui eſtdeꝰ. Miſit iudices et ſaluato⸗

res:qͥ te de famulatu Moabitaꝝ ⁊ Ammani

taꝝ hiliſtijm q́ͥʒ ⁊ diuerſaꝝ gentiũ liberarůt
NMouiſſime ſub regibus offendiſti deũ: ⁊ omis
tua ꝓuincia babylonia vaſtante deleta eſt per

lxx.anos templi ſolitudo ꝑmaſit: a Cyro rege
perſaꝝ eſt laxata captiuitas.Eʒzras quoq; ; ?
Neemias pleniſſime referũt.Extructũ eſt tem
plũ ſub Hario rege ꝑſaꝑ atq; Medoꝝ a Zo⸗
robabel filio Salathiel ⁊ ihu filio Joſedech ſa

cerdote magno. Que paſſi ſitis a edis:egy
ptijs: macedonibꝰnõ enumero. Nec tibi addu
cam in memoꝛiaʒ Alntiochũ Epiphanẽ crude

liſſimũ oĩuʒ tyrãnoꝝ.nec Põpeiũ:Gabinum:

Scaurũ:Aarruʒz:Caſſiũ:Soſiũq; replicabo:

q̃ tuis vꝛbibꝰ ⁊ pꝛecipue inſultauere hieroſoly
me.Ad extremũ ſub Neſpaſiano ⁊ Tito vꝛbs
capta:tẽplũq; ſubuerſuʒ eſt. Deinde ciuitatis

vſq; ad Adrianũ pᷣncipẽ ꝑ nquaginta annos

mãſere reliquie. Poſt euerſionẽ templi paulo
minus ꝑ qdringetos ãnos ⁊ vꝛbis ⁊ templi ru
ine pmanent. Ob qð tantũ facinꝰ⸗ Certe non
colis idola:ſed etiam ᷣuiẽs perſes atq; Roma
nis ⁊ captiuitatis pᷣſſus iugo:ignoꝛas alienos
deos. Quõ clemẽtiſſimꝰ quondã deus:qͥ nũq;
tui oblitus ẽ:nũc ꝑ tata ſpatia tẽpoꝛũ miſeris
tuis nõ adducit᷑:vt ſoluat captiuitatẽ ſʒ vt ve⸗.
rius dicã:expectatuʒ tibi mittat antixpᷣm. Ob
qð inquã facinus:⁊ tam execrabile ſcelꝰauer⸗
tit a te oculos ſuos. Ignoꝛas: Memẽto voc
parentũ tuoꝝ:ſanguis eius ſuꝑ nos:⁊ ſuꝑ ſili⸗
os nr̃os:⁊ venite occidamꝰeum:et nr̃a erit he⸗-
reduas:⁊ non habemꝰregem niſi ceſarem. HMa
bes qð eligiſti: vſq; ad fineʒ mũdi ᷣuiturus es
ceſari donec gẽtiũ introeat plenitudo:⁊ ſic ois
iſrłſaluus fiet: vt qͥ quondã erat in capite: ver⸗
tatur in caudã.ec tibi vir eloquẽtiſſimei du⸗
plicis pᷣfecture honoꝛe trãſacto:nũci xpᷣo ho⸗
noꝛatioꝛ:tumultuaria ⁊ bꝛeui lucubꝛatione di
aa

. 7 — 4 .

ctaui.ne viderer oĩno reticere. eodem eni tẽpo
re:imo eodem mihi die:⁊ l̃e tue reddite ſũt: ⁊
mee expetite:vt aut tacẽdũ fuerit:aut incõpto
eloqᷣo reſpondendũ:quoꝛũ alterũ pudoꝛis:al⸗
terũ charitaus eſt. Argumentũ.

E ůũveſtib ſacerdotalibꝰtractaturꝰ: pꝛi
d moð cibis ⁊ pᷣmitijs ſacerdotũ:⁊ ð ob⸗

fſfſfeeruatione põtificis ac de tabernaculo
⁊ vaſis ſacriſicij pᷣferat᷑. Deinde de veſtimẽtis
ſacerdotũ atq; põtificũ veteris teſtamenti tra⸗
ctat illa hiſtoꝛice myſticeq; deſcribens.

HBeati Hieronymi ad abiolam de veſte ſa

cerdotali. Epiſtola. LXV.

„ Bqʒz hodie ĩlecti

AIVne veteris teſtamẽti:ſuꝑ faciẽ oy
ſi velamẽ potũ eſt:loquit᷑ gloꝛiſicato vultu:et

populꝰ loquẽtis gliam ferre non ſuſtinet. Cũ
aũt ↄuerſi fuerimus ad dñm: aufert᷑ velamen

occidẽs lr̃a moꝛit᷑ viuiſicãs ſpũs ſuſcitat᷑. dñs

eni ſpũs ẽ:⁊ lex ſpiritalis. AUñ Bauid oꝛabat
in pſalmo:reuela oclos meos:⁊ ↄſiderabo mi⸗
rabilia de lege tua. Nunqͥd de bobus cura eſt
deo? Atiq; nõ multo magis: de iecoꝛe bouis:
arietis ⁊ hircoꝝ:⁊ armo dextro:pectoꝛe:⁊ vẽ⸗
tre quo ſtercoꝛa digerunt᷑:quoꝝ duo in eſũ ac⸗
cipiunt ſacerdotes:tertiũ Finees meret᷑ in pꝛe
miũ:de victimis ſalutaribꝰ adeps quo pectus

obuoluit᷑:⁊ pẽnula iecoꝛis offerunt᷑ ſuꝑ altari

ipᷣm vo pectus ⁊ bꝛachiũ dextrũ dant᷑ IZlaron
2 filijs eius legitimũ ſempiternũ a filijs iſrł.ſen

ſus in coꝛde ẽ: habitaculũ coꝛdis in pectoꝛe in

pectoꝛe. Querit᷑ vbi ſit aie pᷣncipale plato ĩ ce.

rebꝛo:xpᷣs monſtrat in coꝛde. Beati mũdo coꝛ
de: qm ipᷣi deum videbũt.⁊ decoꝛde ꝓcedunt

cogitatiões male. Et qͥd cogitatis nequã ĩ coꝛ⸗
dibus veſtris?⸗ Voluptas ⁊ ↄcupiſcẽtia iuxta

eos q̃ de phyſicis diſputãt:cõſiſtit ĩ iecoꝛe.hu
ius pennulã in diuerſa volitantẽ:⁊ ꝑ oculoꝛuʒ
feneſtra erũpẽteʒ foꝛas offerũt ſacerdotes deo
vt poſtqᷓ; oꝑe dixerint deo: holocauſtũ tuum
pingue ſiat ⁊ ↄcupiſcentiã libidinis ſeminariũ
igne ſpũſſancti cõcremauerint:mereãt᷑ accipe⸗
re pᷣmium pectus ⁊ bꝛachiũ. In pectoꝛe mun⸗
das cogitationes:legis noticiã:dogmatũ veri
tatẽ. In bꝛachio bona oꝑa ⁊ pugnã cõtra dia⸗
bolum: ⁊ armatã manũ:vt qð mente concepe⸗
rint:exẽplo ꝓbent. Ihs eni cepit facere ⁊ doce
re:ipᷣm quoq; pectuſculũ appellaf: riòc
id ẽ.ad ditamẽtum:ſiue pᷣncipiũ:⁊ egregiũ:te⸗
nufa qe hoc magis ſonat:ex quo intelligim
iuxta illud Malachie labia ſacerdotis cuſto⸗
diunt ſcientiã: ⁊ legẽ reqͥrunt ex oꝛe eius Ex qͥ
itelligimus pᷣcipuã debere eſſe i ſacerdotibus
legis doctrineq; noticiã: additamẽtio greſi pi
ritalis talem virũ inſtitui: qͥ poſſit cõtradicẽti⸗

vus reſiſtere: ⁊ nihil in ſeſiniſtri hre operis qd

ducat ad tartaꝑꝝ:ſed dextrũ bꝛachiũ eẽ ſepara
tũ.vt oꝑa ſacerdotis cõꝑatione vᷣtutuʒ eius a
cunctis hoibus ſeparata ſint Hec de victimis

⁊is qᷓ offerunt᷑ in altari:⁊ q̃ ſacerdotibꝰ dant᷑ a
dño.Ceteꝝ ⁊ alia tria exceptis pᷣmitijs hoſtia⸗
rũ:⁊ de pᷣuato ⁊ de macello publico:vbi nõ rne.
ligio ſed victus neceſſitas ẽ: ſacerdotibꝰmẽbꝛa
tribuunt᷑:bꝛachiũ maxilla ⁊ vẽter. de bꝛachio
iam diximus. maxilla eloquentẽ eruditũq; ſi
gnificat: vt qð pectoꝛe cõcipimus:oꝛe pꝛoma⸗
mus. vẽter receptaculũ ciboꝛũ:in ſcoꝛto madi
Antide ſacerdotali pugione afixus: vniuerſos
hoĩuʒ laboꝛes:⁊ momẽtanea blãdimẽta gule:
ſtercoꝛis fine ↄdemnat:⁊ oſtẽdit mẽtibus coſe
cratis deo:totũ qð curamꝰ:qð voꝛamus:ſeceſ
ſum ꝓijci. Unde apoſtolꝰ eſca inquit ventri:?
venter eſcis.deus aũt ⁊ hũc ⁊ illas deſtruet. X
ecõtrario de luxurioſis quoꝝ deus vẽter eſt: ·
głia ĩ ↄfuſione eoꝝ:vituli puluerẽ:quẽ adoꝛa⸗
uerat iſrael:in ↄtemptu ſuꝑſtitionis in potum
accepit populꝰ: vt diſcat ↄtemnere:qð in ſeceſl

ſum ꝓijci videat:pᷣcipit᷑ ſacerdotibus:ne mini

ſtraturi in tẽplo vinũ ⁊ ſicerã bibãt: ne ebꝛieta
te ⁊ crapula:⁊ curis huius vite pᷣgrauent᷑ coꝛ⸗

da eoꝛũ.nec partẽ habeãt in terra:niſi ſolũ de⸗

um vt nulla debilitate inſignes ſint: nec trũcis

auribꝰ:leſo oculo:ſimis naribus: claudo pede

cutis coloꝛe mutato: q̃ omia referũt᷑ ad aie vi⸗

tia. olũtas enĩ in hoĩe:nõ natura dãnat᷑. Si
qͥs e ſacerdotibꝰ ſemine fluxerit: ad ſacerdota⸗
lem mẽſaʒ ꝓhibet᷑ accedere:⁊ ecõtrario vidua
cuiꝰ cũ Sara defecerint muliebꝛia ꝓpter cõti⸗
nentiã ⁊ caſtitatẽ recipit᷑ in domũ patris:⁊ de

tẽpli erario alit᷑.qð ſi filios habuerit: redditur

ſoboli ſue:vt iuxta apoſtoluʒ his miniſtref: q̃

vere vidue ſũt :et q̃ de ſacerdotalibꝰ ſuſtentat
cibis:nullius alteriꝰ amoꝛe teneant᷑.vicinus?

mercẽnarius excludunt᷑ a cõuiuio ſacerdotuʒ.

ſeruis ciboꝝ reliqᷣe cõcedunt᷑.iam tunc pijcie⸗
bantk᷑ Phigelb ⁊ Hermogenes: et recipiebat

Oneſimus.Nꝛimitie ciboꝝ ⁊ oiuʒ frugũ atq;

pomoꝛũ offerunt᷑ antiſtiti:vt habẽs victum at
veſtitũ abſq; vllo impedimẽto ſecurus ⁊ liber
Fuiat dño.pᷣmogenita mundoꝝ animaliũ acci
piunt ſacerdotes:⁊ imundoꝝ pᷣcia.hoiuʒ quo
q; ᷣmi partus redimunt᷑:⁊ qꝛ conditio hũana
naſcẽdi eſt cõmunis:pᷣciũ eq̃liter offert᷑: ſicmo

deratũ ⁊ leue:vt nec diues intumeſcat:nec te⸗

nuis pᷣgrauet᷑.Editui ⁊ ianitoꝛes accipiũt de⸗
cimas:⁊ rurſũ decimas decimaꝝ offerũt ſacer
dotibus: tãto illis mioꝛes: quãto ipᷣi maioꝛes
Po. xl viij. ciuitates ad habitandũ leuitis ⁊ ſa
cerdotibꝰ ſeparãt᷑.ſex vꝛbes fugitiuaxꝝ trãſioꝛ
danem ⁊ itra ioꝛdanẽ eliguntur: ⁊ finis exilij ⁊
moꝛs põtiſicis ⁊ vniũſa q̃ feſtinꝰpᷣmo pſtrinxit

Cro

1qponp.
ptnerſace
Pollegis:
Copiethh
ie diaden
hitelaten.
laſuanon
agnuſequ⸗
Thanore
phoepdu
taſupoen
ichpecm
gcegel ai
lleſirdiue
cimap:ſt
riGet Qs
dit deſept
trabitadel
feſurgetep.
ſnqnabit. 4
ppinqta
gieoffendim
ön mod
wisirede⸗
quaumon
giaspdä
noͤlicetqn
bꝛinis:fan
dolalenoe
norit: aut
moeturyt.
ben?deeg,

gnoſcerert

Indoneop
Uurincurriſt
ſguitiü derl
ſparetuſüͤt.
lioßfeftiſi
thöpollvert.
izworone,
Ctoucetes:
ſeezoſdive
deſſchiegre
nibiblicior⸗
opetelſeſine
morek inſat
Ploſäſterh
9ſeligtatſi⸗
egredick den
at Quai
duin⸗ Gern
clſtociam⸗
henkndeſ
echnudat⸗
amniſcdiati⸗
fencigti

E .

= S
= S
— = S=E
— SSSEE
E= = =
E
= = Se = S

hinngeen
alain
WMeeu
Mmenbüdrrien
noſdrdac
reasan
wdangun
thüctildent
cor dakfintt
Wpalrigite
ſcgiuninn
nemritte
kſacnieheni
ſeidäntta
rius rigatitt
eitinemniſtir
mnignesſnmnne
Snunbus:lle
oinnftütin
ienoundii;
Xforaie Aurter
elerertciönemtn
Nunulerie gn
indoni riſt
Usbabunt
oKolzbennft ,
eſecdti in
orleri ins:

S.
=

☛
— S=
E
B

E
=2

=
=

SS—

S- —

—
—

1
7

—
—
—

£
— —
E
—

—
S= -
S=
— „
—
S=
=
—
=
=

—
=
☛ =☛

=

—
—
—
—
—
—
==
— =☛

—
=
—
S
—
=—

Gesilluntin
unumt,
decmuzd

es: un

=
= — — S= E
=—☛ n r,, —

==
=
=

= -
=S=

Tractatus I

quoꝝ pulſaui tm:nec aꝑui ſacr̃a:ad cunctos
ꝑtinẽt ſacerdotes. Nõtifex aũt quãtis polleat
pᷣuilegijs:dicã bꝛeuiter.cuput inqͥt ſuũ nõ dilſ⸗

cooꝑiet:habet cidari: ⁊ nomẽ dei poꝛtat ĩ fron
te. diademate oꝛnatꝰ ẽ regio:ad ꝑfectã xpᷣi ve⸗

nit etatẽ:ſemꝑ eiꝰgłia ptegẽdus ẽ:⁊ veſtimen
ta ſua nõ ſcindet:qꝛ cãdida ſũt:qꝛ ipolluta:qꝛ
agnũ ſequẽtia:⁊ de atõſe ouis ↄfecta velleribꝰ
Thamar amiſſa pudicitia ſcidit tunicam. Cay

phas ꝑdito ſacerdotio rupit publice veſtimẽ⸗

ta ſuꝑ oẽm aiaʒ q̃ moꝛtuaẽ non ingredit᷑. Abi
cũq; pctm ẽ:⁊ in pctm̃ moꝛs. illuc põtifex non
accedet.aĩa q̃ peccauerit:ipᷣa moꝛietur.uis
ille ſit diues:ille potẽs:⁊ młtitudinẽ offerat vi
ctimaꝝ: ſi moꝛtuꝰ eſt:nõ tangit᷑ a põtiſice: non
videt᷑ Qõ ſi reſurgit ⁊ ad vocẽ ſaluatoꝛis egre
dit᷑ de ſepulcro:⁊ faſcijs pctõꝝ ſolutꝰincedit:ĩ
trabit ad eũ põtifex:⁊ ibi faciet mãſionẽ:⁊ cuʒ
reſurgẽte pꝛãdebit:ſuꝑ pr̃e ſuo ⁊ mr̃e ſua non
inqnabit᷑. Multa nos facere cogit affectus.⁊
cũ ꝓpinqᷣtatẽ reſpiciamꝰ coꝛpoꝝ:⁊ coꝛpoꝛis ⁊
aie offendimꝰ creatoꝛẽ. Qui amat prem ſuper
xpᷣm:nõ ẽ deo dignꝰ diſcipulꝰ ad ſepulturam
pris ire deſiderãs. Saluatoꝛis ꝓhibet᷑ iperio
quãti monachoꝝ dũ pr̃is mr̃iſq; miſerẽt᷑ ſuas
aĩias pdiderunt: Suꝑ pr̃e ⁊ mr̃e pollui vobis

nõ licet:quãto magis ſupꝑ fratre:ſoꝛoꝛibꝰ: cõſo

bꝛinis:famiha:ſeruulis?: Genus regale ⁊ ſacer

dotale nos ſumꝰ. Illü attẽdam⸗ prem qnuq;
moꝛit᷑:aut qͥ ꝓ nobis moꝛit᷑.⁊ qͥ ideo viuẽs eſt

moꝛtuꝰ: vt nos moꝛtuos viuificaret. Si dd ha
bemꝰ de egypto:ꝙ pᷣnceps mundi ſuum poſſit
agnoſcere:tenẽti egyptie cũ pallio relinqmus

Sindone oꝑtus adoleſcẽs:vinctũ dñm ſeqba

tur.incurriſſet ladᷓos:niſi expeditꝰ ⁊ nudus ꝑ⸗

ſequẽtiũ declinaſſet ipetũ. Reddamparẽtibꝰ
q̃ parẽtũ ſũt:ſi iñ viuũt.Seruiẽtes dño:filios

ſuos pᷣferri ſibi gloꝛiãt᷑.⁊ ð ſãctis nõ egrediet᷑
⁊nõ polluet ſanctificationem dei ſui.ꝓ ocioſo
q̃ʒ vbo rõneʒ reddituri ſumꝰ. ⁊ oẽ qð nõ edifi⸗
cat audiẽtes:in ꝑiculũ vertit᷑ loquẽtiũ.Ego ſi

fecero:ſi dixero qᷣpiã:qð repᷣhenſioe dignũ ẽ:

de ſactis egredioꝛ:⁊ polluo vocabulũ xpᷣi:in 4
mihi blãdioꝛ.Quãto mag põtifex ⁊ eᷣs: quẽ
optet eſſe ſine crimine:tãtarumq; vᷣtutũ: vt ſp

moꝛet᷑ in ſãctis:⁊ paratꝰ ſit victimas offerre ꝓ

Plo.ſeq̃ſter hoiuʒ ⁊ dei:carnes agni ſacro oꝛe
ↄficiẽs:qꝛ ſãctũ oleũ xpᷣi dei ſui ſuꝑ eũ ẽ᷑⸗ Non
egrediet᷑ de ſãcto:ne veſtimẽtũ qð indutꝰẽ pol
luat.Quotqͥt eni i xpᷣo baptiʒati ſumꝰ:xpᷣm in
duimꝰ Seruemꝰtunicã: quã accepimꝰ ſãctam
cuſtodiamꝰ ĩ ſãcto. Ille mõtanꝰ habitatoꝛ qͥ ð

hierłm deſcẽdebat ĩ hierico: nõ pᷣus vulneratꝰ

ẽ qᷓ; nudatꝰ infundit᷑ ei oleũ:medicamẽtũ lene

et miſcdᷣia tẽperatũ.⁊ qꝛ debuit negligẽtia ſen⸗

tire cruciatũ: vini auſteritate moꝛdet᷑ vt ꝑ ole⸗

Fo. CLVIII

Epla LXV

um ad pniaʒ puocet᷑:ꝑ vinũ ſentiat ſeueritatẽ
iudicãtis.vxoꝛẽ vᷣginẽ accipiet:viduam aũt
eiectã ⁊ meretricẽ nõ accipiet:bᷣ vᷣginẽ de gene·
ſuo: ⁊ nõ ↄtinuabit ſemẽ ſuũ i pło. Ego dñs q
ſãctiſico eñ. Scio põtificẽ cui pᷣcepta nũc dar᷑ a
pleriſq; xpᷣm itelligi Et id qð dictũ ẽ:ſuꝑ preʒ
⁊ mr̃eʒ:nõ inqͥnabit᷑ de vginali marie ꝑtuitel⸗

ligi. Multoq; facilioꝛ ⁊ ſuꝑ dño interpᷣtatio:

q audit in pſalmo: tu es ſacerdos ineternũ ſm
oꝛdinẽ melchiſedech: ⁊ in Zacharia:audi ißu
ſacerdos maxie:⁊ cui ſoꝛdida pctõꝝ nroꝝ ve⸗
ſtimẽta tollũt᷑: vt recipiat głiaʒ: quam habuit
apð pr̃em: puſqᷓ; mũdus ect. Sʒ ne s me vin
facẽ ſcᷣture putet:⁊ ſic amare xpᷣm:vt hiſtoꝛie

anferã veritatẽ: iterpᷣtaboꝛ ĩ mẽbꝛis:qð refera

tur ad caput.itelligã de vᷣuis:qð ipleat᷑ ĩ dno.
Eqᷓ; glia dñi:głia famuloꝝ ſit. Et vbicũq; opꝑp
poꝛtunitas ſe loci tulerit:ſic de vero lumine di
ſputabo.vt deriuet᷑ ad eos qᷣbꝰ xpᷣs donauit:
vt lumẽ ſint. Põtifex iſte:quẽ oſaic vᷣmo
deſcribit: viduã: eiectã: ⁊ meretricem nõ ducit
vxoꝛẽ. Aidua ẽ cuiꝰmaritꝰ ẽ moꝛtuꝰ.Eiecta dq
a marito viuẽte ꝓijcit᷑.meretrix multoꝝ libi
dini ptz. Sʒ accipiet vᷣginẽ ⁊ de genẽ ſuo.non
alienigenã ne ĩ mala tra nobiliũ ſeminũ frumę
ta degenerent.nõ meretricẽ:q̃ multl expoſita ẽ
amatoꝛibꝰ Mõ eiectã ꝗᷓ etiã poꝛi ↄiugio ĩidigna
fuit. Nõ viduã: ne pᷣſtinaꝝꝑ meminerit volupta
tũ:ſᷣ aiaʒ illã q̃ nõ hʒ maculã neq; ruga.q cum
xpᷣo renouat᷑ de die in diẽ. de apłs loqt, De
ſpõdi eniĩ vos vni viro vginẽ caſtam exhibere
xpᷣo. Nolo diſcipulã cõiugẽ põtiſicis qᷣcq; he
de vetere hoie. Si ↄſurrexerimꝰ cum xpoea q

ſurſũ ſũt ſapiamꝰ. pᷣteritoꝝ obliti: futuroꝑ aui

di. Infelix ſimõ qꝛ poſt baptiſmũ de antiq́ͥ ma
trimonio cogitabat: necad vginalem venerat
puritatẽ. Oetri ↄſoꝛtio indignꝰ fuit Cõpuliſti
me Fabiola lr̃is tuis:vt de Aarõ tibi ſcriberẽ
veſtimẽt. Ego plꝰ obtuli: vt ð cibis ⁊ pᷣnitjs
ſacerdotũ:⁊ de obvᷣuatiõe põtificis pᷣfatiuncu
lã ſtruerẽ. Egreſſa de Sodomis:⁊ ad motana
feſtinãs:nõ vis habitare i parua vꝛbe Segoꝛ.
Trãſcẽdẽs Mꝛoſelitos pᷣter Iſraelitas:dimit
tẽs Leuitic qdũ ⁊ pᷣpete pẽna trãſuolans ſa⸗
cerdotes ad põtiſicẽ venis. Sʒ dũ veſtes eiꝰet
rõneʒ diligẽter inqᷣris:nt̃a tibi diſplicuere con
ſoꝛtia.Et tu q̃dẽ optato fueris ocio iux Da
bylonẽ Bethleemirica foꝛſitan rura ſuſpiras.
Mos ineffrenata tãdẽ pace reddita: vagiẽtẽ ̊
p̃ſepi audimꝰ infanteʒ:⁊ qᷓrimonias eiꝰ:ac vo
culã. ad tuas aures cupimꝰ ꝑuenire. Legim l.
Exodo tabernaculũ:mẽſaʒ:cãdelabꝛũ ꝛaltare
colũnas:tẽtoꝛia:coccũ:byſſũ:hyacinthũ: pur⸗
purã:ex auro:argẽto:ere:vaſa diuerſa: taver⸗
naculũ diuiſũ i atria.xij. panes ꝑ ſingłas heb⸗
domadas mẽſe impoſitos:ĩ cãdelabꝛo ſentem

lucernas altare hoſtij 5 holocauſtiſq; expoſitũ

cathedras:ſcyphos:thuribula:phialas:moꝛ

tariola:paxillos:pelles rubꝛas:pilos capꝛarũ

⁊ ligna imputribilia.Lãta ⁊ talia offerunt᷑ ĩi ta

bernaculo dei:vt nullꝰdeſperet ſalutẽ.Aliꝰau
rũ:ſenſũ.alius argentũ:eloquiũ.alius vocem:
geris exhibeat.totꝰ mũdus in tabernaculi de⸗
ſcribit᷑ ſacco.pᷣmũ ⁊ ſcdᷣm veſtibulũ oibus ptʒ
Aq̃ eni ⁊ terra cũctis moꝛtalibus data ſũt. In

ſanctis vo ſanctoꝝ q̃ſi ad ethera:⁊ in celum: ⁊

paucoꝝ introitꝰ ⁊ volatc.xij.panes.mẽſium
ſigniſicat circulũ. Septẽ lucerne ſeptẽ errãtia

aſtra demõſtrãt. Et ne longũ faciã (neq; enim
ꝓpoſitũ mihi nunc ẽ de tabernaculo ſcribere)

veniam ad ſacerdotalia veſtimẽta. Et anteqᷓ;

myſticã ſcruter itelligentiã: moꝛe iudaico que
ſcripta ſũt ſimpliciter exponã:vt poſtqᷓ; veſti⸗
tũ videris ſacerdoteʒ:⁊ oculis tuis oẽ eius pa
tuerit oꝛnamentũ:tunc ſinguloꝝ cauſas parit᷑
reqͥramus. Diſcamus pᷣmũ cõmunes ſacerdo
tũ veſtes:atq; pontiſicũ lineis feminalibꝰ que
vſq; ad genua ⁊ poblites veniũt verecũda ce⸗

lãt᷑:⁊ ſuꝑioꝛ ꝑs ſub vmbilico vehemẽt aſtrin⸗

gitur: vt ſi q expediti mactant victimas:tau⸗
ros ⁊ arietes trahunt:poꝛtantq; onera:⁊ i offi
cio miniſtrandi ſũt:etiã ſi lapſi fuerint: ⁊ femo
ra reuelauerint: non pateat qð oꝑtũ ẽ. Inde ⁊
gradus altaria phibẽt᷑ fieri: ne inferioꝛ popu⸗

lus aſcendẽtiũ verecũda cõſpiciat: vocaturq;

ligua hebꝛea hoc genꝰ veſtimẽti: maſchinaſſe.
grece ενιπςπ„ —18q,7 femialia: vl bꝛache
vſq; ad genua ꝑtingentes. Refert enim Joſe⸗

pꝓhus (nã etate eiꝰadhuc tẽplũ ſtabat: ⁊ necdũ
Veſpaſianꝰ⁊ Titus hieroſolymam ſubuerte⸗

rant: ⁊ erat ipᷣe de genere ſacerdotali:multoq

plus intelligit᷑:qð oculis videt᷑: qᷓ; qd aure pᷣ⸗
cipit᷑)hec femĩalia de byſſo retoꝛta:oh foꝛtitu⸗
dinẽ ſolere cõtexti:⁊ poſtqᷓ; inciſa fuerint:acu
cõſui. Nõ eniĩ poſſent i tela huiuſcemodi fieri.

Scda ex lino tunica ẽ poderis.i.talaris:dupli
ci ſindone:quã ⁊ ißam Joſephus byſſinã vo⸗
cat:aꝓellaf q; cotonapih.id ẽ. xrlov qð he⸗

bꝛeo ᷣmone in lineã vertit᷑.hec adheret coꝛpo
ri:et ita arcta ẽ:et ſtrictis manicis:vt nulla oi⸗
no in veſte ſit ruga: ⁊ vſq; ad crura deſcẽdat.
yolo ꝓ legẽtis facilitate abuti pmone vulgato
ſolẽt militãtes hre lineas:q̃s camiſias vocant

ſic aptas mẽbꝛis ⁊ aſtrictas coꝛpoꝛibꝰ:vt expe

diti ſint vel ad curſũ vel ad pᷣlia dirigẽdo iacu
la:tenẽdo clypeum:enſem libꝛãdo:⁊ qͥcũq; ne
ceſſitas traxerit. Ergo et ſacerdotes parati in
miſteriũ dei vtunt᷑ hac tunica: vt habẽtes pul

chꝛitudinẽ veſtimẽtoꝛũ nudoꝛũ celeritate diſ⸗

currãt.Tertiũ genus ẽ veſtimẽti: qð illi appel⸗

lant abanech:nos cingulũ ⁊ baltheũ ʒonã poſ
ſumus dicere. Babylonij nouo vocabulo hẽ⸗

—

nam vocãt Diuerſ. a vocabulaponimꝰ: ne qs
erret i noĩce.hoc cingulũ in ſiłitudine pellis co⸗

lubꝛi q̃ exuit ſenectutẽ:ſicin rotũdũ textũ ẽ:vt
marſupiũ longiꝰputes.Textũ ẽ aũt ſub tegmi

ne cocci:purpure:hyacinthi: ⁊ ſtamie byſſino
ob decoꝛẽ ⁊ foꝛtitudinẽ:atq; ita polymita arte
diſtinctũ: vt diuerſos floꝛes ac gẽmas artifſic
manu nõ textas:ſed additas arbitreris.lineaʒ
tunicã de qᷓ ſupꝛa diximꝰ:int᷑ vmbilicũ ⁊ pectꝰ
hoc ſtringũt baltheo: qͥ q̃ttuoꝛ digitoꝝ habẽs
latitudinẽ ⁊ ex vna ꝑte ad crura dependẽs:cũ
QAd ſacriſicia curſu ⁊ expeditione opus ẽ:ĩ leuũ

humeꝝ retoꝛquet᷑. Quartũ genus ẽ veſtimẽti
rotũduʒ pilleolũ:q̃le pictum in vlyxeo ↄſpici⸗
mus:q̃ſi ſphera media ſit diuiſa.⁊ ꝑs vna po⸗
nat᷑ in capite.h̊ greci ⁊ nr̃i thiarã:nõnulli gale
rũ vocant.non habet acumẽ in ſũmo:nec totũ
vſq; ad comas caput tegit:ſᷣ tertiã ꝑtem a frõ⸗
te inopertã relinqͥt.atq; ita ĩ occipitio vitta cõ
ſtrictus ẽ: vt nõ facile labat᷑ ex capite. Eſt aũt

byſſinum: ⁊ ſic fabꝛe oꝑatuʒ lintheolo: vt niła

acus veſtigia foꝛinſecus pareant. His q̃ttuoꝛ
veſtimẽtis.id ẽ. femialibꝰ:tunica linea:cingu⸗

lo qdðᷣ purpura:cocco:byſſo:hyacinthoq; cõte

xitur: ⁊ pileo:de qͥ nũc diximꝰ:tam ſacerdotes

qᷓ; pontifices vtunt᷑. Reliq̃ aũt qttuoꝛ ꝓpᷣe põ
tiſicũ ſunt.quoꝝ pꝛimũ ẽ mail.i.tunica talaris

tota hyacinthina: ex talaribus eiuſdem colo⸗

ris aſſutas hñs manicas ⁊ i ſuperioꝛi ꝑte qua

collo induit᷑: gꝑta.quod vulgo capitiũ vocãt
ꝛis firmiſſimis ex ſe textis:ne facile rumpant᷑
In extrema vo parte.i.ad pedes.lxxij.ſũt tin
tinabula:⁊ totidẽ mala punica eiſdẽ ↄtexta co
loꝛibꝰ: ſuꝑ cingula int᷑ duo tintinabula vnum
malũ eſt.int᷑ duo mala vnũ tintinabuluʒ:vt al
terutrũ ſibi media ſint. cauſaq; reddit᷑. Iccir⸗
co tintinabula veſti apoſita ſuntvt cũ ingredi
tur pontifex in ſãcta ſanctoꝝ:totus vocalis in
cedat:moꝛiturꝰ ſtatim:ſi hoc nõ fecerit Sextũ
eſt veſtimẽtum: qð hebꝛaica lingua ðꝛ ephod

Ixx. πι%17⁵‚id é. ſughumerale appellãt. Aqͥ⸗

la ẽpeu id . ſupueſtimentuʒ: nos ephod
ſuo ponimꝰnoĩe.Et vbicũq; in Exodo ſiue in
Leuitico ſuꝑhumerale legit᷑:ſciamꝰ apud he⸗

bꝛeos ephod apellari. oc aũt eẽ põtiſicis ve

ſtimentũ ⁊ in q̃dã epła ſcripſiſſe me memini:et
oĩs ſcriptura teſtat᷑ ſacrũ qͥd eſſe:⁊ ſolis conue

niens põtiſicibꝰ. Nec ſtatim illud occurrat:

g.

Samuel qleuita fuit:ſcribit᷑ in regnoꝛuʒ libꝛo
habuiſſe etatis adhuc ꝑuule ephodbad 1. ſup
humerale lineum. cuʒ Sauid q́ʒ añ arcam dni
idẽ poꝛtaſſe referat᷑.Aliud ẽ enim ex q̃ttuoꝛ ſu

pꝛadictis coloꝛibꝰ.i.hyacintho:byſſo:cocco:

purpura: ⁊ ex auro hr̃e ↄtextũ: aliud iſititudi

nẽ ſacerdotũ ſimplex ⁊ lineũ.Auri lamie.id ẽ.

bꝛactee mira tenuitate tũdũt᷑: ex qbꝰ facta fila

Cae

nntentcl

Coccirpuſp
paliolumi
ocos imoe
cusnihl⸗
ne
desclauſo
ſoon b⸗
onychinla.
ſardonicas
ytyelcolo
ſraret Eti
fünciaſut⸗
deptrohun
noresſcrip
ctoꝛinois
humneris
ſcucis ſup
idicunt int
ehit xoyi
Vlinipoſtat
puͤnuseben
hoceiſden
dinepai⸗
Ieräſcn
bisachß
ſtculster
ſardtuste
chus diſt.
feris. Jn.
Vltertio
locheyſoli
Mlrorcur⸗
fonoponat
lpeller ſenn
lunsatq ge
ſnonliglapi
ſitnnin hos
mriapocal⸗
Ceſtishiert
ilydloroy
tföhalisan⸗
balegzſeinſt

poſtüfueri

Dirimoderelt
1nutuoſſbi
hononemeg
ſtaminarun
hecſuftieith
ro ferer ol
gerent. habe

ſesannuloe

neclerenk⸗

glatereerin
inerioꝛdb

nninn
fuäſtgag,
rolicünniin
luüſhten
Plupohninn,
gänig nf,
Eudihetglien

enbliiten
dneani
anndqhaligti
inechloeſſali
ügensipehini,
mmnd⸗
diuſa ieunn
hiri:önlligi

Minſünoneenti

hfienäptennf⸗
Plocdopinonmm
kexcaple. Ekii
gllnrbeolo:vut
Nreant. isäͤne
unicalnenane⸗
oebraambogei
im danmſacnder
aüͤtimor gen
Wail i, uricnalns
mibus euden
aiſyananegn
vulgrantiid
ta uenmni
Aocahniſum
puniatſti ud
go kntinawwn
Hinninsbungt

Ulag it. Aen

ſanenaiſigtil
ntos walſb
eröftaen Gen
calnngr⸗ nphet
mümilis L
menmm:noseh
arknait
ſcan plthe
Metitähhöifiin
pilenenentit
cſenobann
iniludocunn

edü

=Spb
—.
S=
=
= –—
=
—
= =

— —
= —
—
— = =
=
= = S

Tractatus I

toꝛquent᷑ cũ ſub tegmie triũ coloꝛũ hyacinthi

cocci:purpure:⁊ cũ ſtamie byſſino: et effici tur
palliolũ mire pulchꝛitudis ꝑſtringẽs fulgoꝛe
ocłos i modũ caracallaꝝ:ſᷣ abſq; cucullis ) pe
ctus nihil ↄtextũ ẽ:⁊ locꝰfuturo rõnali dereli⸗
ctus. Sed in vtroq; humero hʒ ſingulos lapi⸗
des clauſos ⁊ aſtrictos auro:qͥ hebꝛaice dicũt
ſoom. Ab Aqͥla ⁊ Symmacho ⁊ Theodotiõe
onychini.a.lxx.ſmaragdi trãſferũt᷑. Joſephꝰ
ſardonicas vocat:cũ hebꝛeo Aqͥlaq; ↄſentiẽs
vt vel coloꝛẽ lapidũ:vel priam de pr̃ia demõ⸗

ſtraret.Et i ſingulis lapidibꝰ biſſena priarcha

rũ noĩa ſũt:qͥbus iſraeliticus płs diuidit᷑. In
dextro humero maioꝛes filij Jacob:i leuo mi⸗
noꝛes ſcripti ſũt.vt põtifex ingrediẽs ſãcta ſã⸗
ctoꝛũ noĩa ꝓłi:ꝓ qͥ rogaturꝰ eſt dñm:poꝛtet in
humeris. Septimũ veſtimẽtũ ẽ menſura ꝑuũ
ſ cũctis ſupꝛadictis ſacratiꝰ.intẽde q̃ſo aio:vt

q̃ dicunt᷑ intelligas hebꝛaice vocat᷑ oſnin. gre⸗
ce aũt Xovio v. nos rõnale poſſumꝰappellare.

vt in ipᷣo ſtatim noie ſcias myſticũ eẽ qð dicit᷑.
pãnus ẽ bꝛeuis ex auro:⁊ q̃ttuoꝛ textꝰcoloꝛibꝰ
hoc ẽ ijſdem qbꝰ⁊ ſuꝑhumerale:hñs magnitu
dinẽ palmi ꝑ qdrũ.⁊ duplex: ne facile rũpat᷑.
Intexti ſũt eni ei.xij.lapides mire magnitudi
nis atq; pᷣcij qttuoꝛ oꝛdies:ita vt i ſingulis ver
ſiculis terni lapides collocent᷑. In pᷣmo oꝛdie
ſardius topacius ſmaragdus ponit᷑.Symma
chus diſſentit ĩi ſmaragdo:cerauniũ ꝓ eo trãſ⸗
ferẽs. In ſcdᷣo carbũculus:ſaphyrus:iaſpis.
In tertio liguriꝰ:achates:ametiſthus. In q̃r⸗
to chꝛyſolitus:onychinus: beryllus.Satiſq;

miroꝛ:cur hyacinthus pᷣcioſiſſimꝰ ihoꝝ nume

ro nõ ponat᷑:niſi foꝛte ipᷣe alieno noie ligurius
appellet̃᷑ ſcrutans eos:qͥ de lapidũ ſcripſere na
turis atq; gẽmaꝝ:liguriũ iuenire nõ potui.in
ſingulis lapidibꝰ ſm etates.xij.tribuũ ſculꝑta
ſũt noĩa.hos lapides i diademate pᷣncipis Ty

ri: ⁊ i apocalypſi Johis legimꝰ.de qͥbꝰ extruit᷑

celeſtis hierm a ſuꝑ hoꝛuʒ noibꝰ: ⁊ ſpecie vᷣtu
tũ:vel oꝛdo vel diuerſitas indicat᷑. Per q̃ttu⸗
oꝛ rõnalis angulos q̃ttuoꝛ ãnuli ſunt aurei:ha

bẽtes ↄ ſe in ſuꝑhumerale alios ãttuoꝛ:vt cuʒ

appoſitũ fuerit A0πο ο in loco quem i ephod

diximꝰ derelictũ:annulꝰ veniat cõtra annulũ:
2 mutuo ſibi vittis copulentur hyacinthinis.
poꝛro ne magnitudo ⁊ pondus lapidũ ↄtexta
ſtamina rum perẽt:auro ligati ſũt atq; ↄcluſi.

nec ſufficit h̊ ad firmitatẽ: niſi et cathene ex au
ro fierẽt:q̃ ob pulchꝛitudinẽ fiſtulis aureis te⸗
gerent᷑.haberẽtq; ⁊ i rõnali ſupꝛa duos maio

res annulos qui vicinis ſuꝑhumeralis aureis
necterent᷑: ⁊ deoꝛſũ alios duos. Nam poſt ter
gũ i ſuꝑhumerali ̊ pectꝰ ⁊ ſtomachũ:ex vtro⸗

q; latere erãt annuli aurei:qͥ cathenis cũ rõna

lis inferioꝛibꝰ annulis iũgebãt᷑: atq; ita fiebat

Fo. cLX

Epla LXV

vt aſtringereðᷣ ⁊ rõnale ſuꝑhumerali:⁊ ſuphu
merale rõnali: vt vna textura ̊ vidẽtibꝰ puta
ret᷑. Octaua ẽ lamia aurea.i.ſiſʒaaba:in q ſcri⸗
ptũ ẽ nomẽ dñi hebꝛaicis q̃ttuoꝛ lr̃is:iothꝛihbe?
vau:he:qð apð illos ĩeffa bile nũcupat᷑.G̊ ſup
pilleolũ lineũ:⁊ cõe oiuʒ ſacerdotum i põtifſice
plꝰaddit᷑:vt i frõtevitta hyacithyna ↄſtrigat

totãq; põtiſid pulchꝛitud inẽ:dei vocabulũ co

ronet: ⁊ ꝓtegat. Dixiꝰ q̃ vel cõia cũ ſacdotib?ꝰ
vłq̃ ſpecialia põtific veſtimẽta ſint:⁊ ſitãta dif

ficultas fuit ĩ vaſis fictilibꝰ: q;ta maieſtas erit

in theſauro q̃ intrinſecꝰ latet? Dicamꝰ igit᷑ pꝛi
us qð ab hebꝛeis accepimꝰ: ⁊ iuxta moꝛ? ntᷣm
ſpiritalis poſtea itelligẽtie vela pandamꝰ q̃ttu
oꝛ coloꝛes ad q̃ttuoꝛ el emẽta referunt᷑.ex qͥbꝰ
vniuerſa ſubſiſtunt Byſſus terre deputat᷑:qꝛ
ex tra gignit᷑. Purpura mari:qꝛ ex eiꝰ cocleo⸗
lis tingit᷑.yacinthus aeri ꝓpter coloꝛis ſili⸗

tudineʒ. Coccus igni ⁊ etherei:qͥ hebꝛaice ſan

appellat᷑.qð Aqᷣla Aα νο ν Symmachus
Ana vop interpᷣtatꝰẽ: ꝓ cocco iuxta latinuʒ
eloquiũ apud hebꝛeos tolach.i.vermiculꝰſcri
bit᷑: ⁊ iuſtũ eẽ cõmemoꝛãt vt põtifex creatoꝛis
nõ ſolũ ꝓ iſrł:ſed et ꝓvniuerſo mundo roget.
ſiqͥdẽ ex terra ⁊ aq̃ ⁊ aere ⁊ igne mũdus iſte cõ
ſiſtit:⁊ hec elemẽta ſũt oiuʒ. Uñ pᷣmũ veſtimẽ
tũ lineũ terrã ſigniſicat:ᷣm hyacinthinũ aerẽ
in coloꝛe demõſtrãs: qꝛ de terrenis paulatim
ad excelſa ſuſtollimur: ⁊ ipᷣa veſtis hyacinthi⸗
na a capite vſq; ad talos veniẽs indicat aerẽ ð
celis vſq; ad terrã fuſum. Mala aũt punica ⁊
tintinabula i inferioꝛibus poſita:fulgura toni
truaq; demõſtrãt.ſiue terraʒ ⁊ aquã ⁊ oĩuʒ ele
mẽtoꝝ int᷑ ſe ↄſonãtiã:⁊ ſic ſibi vniuſa ꝑplexa
vt i ſingulis oĩia reꝑiantur. Qð aũt ſupꝛadicti
coloꝛes auro intexti ſũt: id ſigniſicari volunt:
qð vitalis coloꝛ ⁊ diuini ſenſus ꝓuidẽtia vni⸗
uerſa penetret Suꝑhumerale ⁊ duos lapideſ

vel ſmaragdinos vel onychinos: qͥ deſuꝑ ſũt

⁊ vtrũq; humeꝝ tegãt:duo hemiſperia interpᷣ
tant᷑.qͥꝝ aliud ſuꝑ terraʒ aliud ſub tra ſit.ſiue
ſolẽ ⁊ lunã:q̃ deſuꝑ rutilãt ʒonã illã: q̃ ſacerdo
tis pectus arctat᷑: ⁊ linea tenia.i.t᷑ra ↄſtringit᷑

interpᷣtant᷑ oceanũ.rõnale in medio poſitũ ter
rã ediſſerũt:q̃ inſtar puncti lʒ oĩa in ſe habeat:
tñ a cũctis vallat᷑ elemẽtis.xij.lapides vel zo⸗

diacũ interpᷣtant᷑ circulũ vel.xij.menſes:⁊ ſin

gulis verſiculis ſingula aſſignãt tpa: ⁊ his ter⸗
nos deputãt mẽſes:nec alicui gẽtilis videatur
expoſitio.nõ eni ſi celeſtia ⁊ dei diſpoſitionem

idoloꝝ noibꝰinfamarũt: iccirco dei negandaẽ
ꝓuidẽtia:q̃ certa lege currit:⁊ fert᷑: ⁊ regit oĩia

Et arctuꝝ:et oꝛionẽ:⁊ maʒuroth:h̊ ẽ ʒodiacũ

circulũ:⁊ cetera aſtroꝝ noia legimꝰ:nõ qͥ eadẽ

apð hebꝛeos vocabula ſint: qͥ nos non poſſu
mus dicũt᷑:niſi ↄſuetis vocibus intelligere.

a 4

Dars

Pulchꝛe aũt hoc ipᷣm:qð in medio eſt appella⸗

⏑

tur rõnale. Rõnale enĩ cũcta ſũt plena:⁊ terre⸗
na herẽt celeſtibꝰ.imo ratio terrenoꝝ tẽpoꝝ:
coloꝛis et frigoꝛis et duplex int᷑ vtraq; tẽperi⸗
es:de celi curſu ⁊ rõne deſcendit. Añ ⁊ rõnale
ciũ ephod foꝛtius ſtringit᷑ poꝛro quod dicit᷑ in
ſpᷣo rõnali AXιονωιρα.ſſe et XNα Ci.i.manife
ſtatio atq; doctrina vel veritas: hoc ipᷣm ſigni
ſicat:qð nunqᷓ; in dei rõne mendaciũ ſit. ſed et
ipᷣa veritas multis ſignis ⁊ argumẽtis mõſtre
tur hoibꝰ: ⁊ vſq; ad moꝛtales veniat.vnde fa⸗
ctum eſt: vt rõnem ſolis ⁊ lune ⁊ anni et mẽſiũ
⁊ tempoꝝ ⁊ hoꝛaꝝ:tempeſtatũ quoq; ſerenita
tis atq; ventoꝛũ:⁊ rerũ omniũ noſceremꝰ:acci

pientes inſcitã a deo ſapientiã: ⁊ ipo habitato

re atq; doctoꝛe domicilij ſui nobis ⁊ fabꝛice ſci
entiam demõſtrante. Suꝑ omia cidaris ⁊ vit⸗
ta hyacinthina celũ monſtrat ⁊ auri lamia:cui
in fronte pontificis inſcriptũ eſt nomẽ dei: vui
uerſa que ſubtus ſunt: dei arbitrio gubernari
Igdipᷣm ego puto ſub alijs noibꝰ ⁊ in cheru bin
et qttuoꝛ animalibꝰ figuratũ:q̃ ita ſibi ꝑmixta
ſunt:⁊ herent:vt in vno inueniant᷑:⁊ reliqua:
ꝙ inſtanter ⁊ ante ſe vadãt: ⁊ non reuertant᷑
labunt᷑ eni tẽpoꝛa: ⁊ pᷣterita relinquẽtia:ad fu

tura feſtinant.Quod aũt ſ. empꝑ in motu ſũt:id

ſigniſicant: qdð ⁊ philoſophi ſuſpicant᷑: currere

S mundũ ſuo oꝛdine:⁊ inceſſabiliter velut rotaz

in ſuo axe toꝛqueri. vnde ⁊ rota in rota.id . tẽ
pus in tepoꝛe:et annus in ſemetipᷣm reuoluit᷑:

ctrina: vt demon ſtret que inferioꝛa ſũt: igne ⁊
purgatione indigere.q̃ ſurſũ:in cõditionis ſue
puritate ꝑſiſtere. Et quomodo h̊ in habitu ſa-
cerdotis auri lamia eſt deſuꝑ: ita in Ezechiel
electrũ in pectoꝛe et in vertice collocat᷑ Juſtũ
ergo erat ſicut ſupꝛa ex parte diximus: vt pon
tifex dei creaturarũ omniũ typũ poꝛtãs: in ve
ſtibus ſuis indicaret: cũcta indigere miſericoꝛ

dia dei: ⁊ cum ſacrificaret ei: expiaret᷑ vniuer⸗

ſalis cõditio: vt nõ ꝓ liberis ac parentibꝰ 2 ꝓ⸗

pinquis: ſed ꝓ cuncta creatura ⁊ voce ⁊ habi⸗
tu pᷣcaretur. Tegimus expoſitioneʒ hebꝛaicã:

⁊ infinitã ſenſuũ ſiluã alteri tẽpoꝛi reſeruãtes:

quedaʒ future domꝰ ſtrauimꝰ fundamẽta HBe

femialibꝰ lineis hoc ſolẽt dicere: ratio ſeminũ
⁊ generationũ ad carnẽ pertinẽs terre p eã de⸗
putat᷑. VUnde ⁊ Adã loquit᷑ deus:terra es et i
terram ibis.Cauſaq; huius rei: quõ de puulo
ſemine et de fediſſimis initijs tanta vel hoĩuʒ
vel diuerſarũ reruʒpulchꝛitudo naſcat᷑: eẽ ob
volũtas:⁊ humanis oculis non patere Legi⸗
mus in Leuitico iuxta pᷣceptũ dei: opſẽ la
uiſſe Aarõ:⁊ fllios eiꝰtam tũc purgatiõe mũdi

ſpe rote eleuant᷑ ad celũ:⁊ ſuꝑ cryſtallũ thꝛo
nus ex ſaphyro eſt: ⁊ ſuꝑ thꝛonũ ſimilitudo ſe
dentis: cuius inferioꝛa ignea ſunt:ſupꝑioꝛa ele⸗

⁊ rerũ oiĩuz ſanctitatẽ baptiſmi ſacra ſignabat
nõ accipiũt veſtes:niſi lotis pᷣus ſoꝛdibus.nec

oꝛnãt᷑ ad ſacra:niſi in xpᷣo noui hoies renaſcãt
vinũ eni nouũ in nouis vtribꝰ mittit᷑. Qð aũt
mopſes lauat:legis iudiciũ eſt.hñt moyſem et

pꝓphetas ip̃os audiat. Et ab adã vſq; ad moy

ſen oẽs peccauerũt.pᷣceptis dei lauãdi ſumꝰ.
⁊ cõparati ad indumentũ xpᷣi:tunicas pellice⸗

as depoſuerimꝰ:tũc ĩiduemur veſte linea nihil

i ſe moꝛtis habẽte:ſᷣ tota candida.vt de baptiſ

mocõſurgẽtes cingamꝰ lũ bos in vitate ⁊ tota

pᷣſtinoꝝ turpitudo celet᷑. Añ ⁊ Bauid. Beati
qꝝ remiſſe fut iniqtatel: a q tectaſt peccata
NMoſt feminalia ⁊ lineã tunicã induimur hya⸗

cinthino veſtimẽto: incipim? de terrenis ad
alta ↄſcendere.lHec ipᷣa hyacinthina tunica a

lxx. Oο 1úοο πα˖ id 6. ſubucula noiaf :2 ppꝛie

põtiſicis ẽ:ſignificatq; rõneʒ ſublimiũ nõ patẽ
oĩibus:bᷣ maioꝛibꝰ atq; ꝑfeciis. Hãc habuerũt

moyſes ⁊ aaron ⁊ ꝓphe oẽs: qͥbus ðꝛ in mõtẽ

excelſũ aſcẽde tu:qͥ euãgeliʒas ſyon. Nec ſuffi

*

cit nobis poꝝ ablutio pctõꝝ (baptiſmi gr̃a do

ctrina ſecretioꝛ)niſi habuerimꝰ ⁊ oꝑa.vñ iũgi
tur ⁊ ephod.i.ſu ꝑhumerale:qð rõnali copuia
tur.vt nõ ſit laxũ neq; diſſolutũ:ſᷣ hereant ſibi

inuicẽ ⁊ i auxilio ſint. Ratio eteni oꝑibꝰ ⁊ opa

rõne indigent: vt qð mẽte ꝑciꝑimus ope ppe
tremꝰ. duoq; lapides i ſuꝑhumerali vel xpm
ſignificãt ⁊ eccłiaʒ. xij. aploꝝ qͥ ad pᷣdicationeʒ

miſſi ſũt: noia ↄtinẽtes:vel lram ⁊ ſpiruiũ:in

bus ↄtinẽt᷑ leg vniuerſa myſteria. In dextra
ſpũs:i leua lra ẽ.er l̃as ad vba deſcẽdimꝰ:
ꝑ vba venimꝰ ad ſenſũ. pulcher oꝛdo:⁊ ex
ipo habitu ſacr̃a demõſtrãs In humeris opa
ſũt:in pectoꝛe rõ.vñ pectuſculũ comedũt ſa⸗
cerdotes.oc autẽ rõnale duplex ẽ: aptum ⁊
abſcõditũ:ſimplex ⁊ myſticũ.xij.in ſe lapides

hñs:⁊ q̃ttuoꝛ oꝛdies:qͥs q̃ttuoꝛ puto eſſe vᷣtu⸗

tes: pꝛudẽti: ⁊ foꝛtitudinẽ:iuſticiã:⁊ tẽperan
ttã: q ſibi herẽt inuicẽ: ⁊ dũ mutuo miſcẽt᷑ duo
denariũ efficiũt numeꝝ: vel q̃ttuoꝛ euãgelia:qᷓ

in apocalypſi deſcribũt᷑ plena oculis ⁊ dñi lu⸗
ce radiãtia mũdũ illuminãt:in vno q̃ttuoꝛ: etĩ᷑

q̃ttuoꝛ ſingła.vñ ⁊ ArXxOWσα etαXιε ιροαορα.d é

manifeſtatio vel doctrina ⁊ vitas i pectoꝛe ſa⸗

cerdot ẽ Cũ eni indutꝰqͥs fuerit veſte multipli

ci:ↄſequẽs ẽ vitatẽ quã coꝛde retinet: ᷣmone
ꝓferre:⁊ ob id ĩ rõnali vᷣitas ẽ.i.ſcia ꝛvt noue⸗
rit q̃ docẽda ſint.⁊ manifeſtatio atq; doctrina
vt poſſit inſtruẽ alios qð mẽte ↄcepit. Abi ſũt
qͥ inocẽtiã ſacerdoti dicũt poſſe ſufficẽ: Vetus
lex noue cõgruit.idipᷣm moyſes qð ⁊ apls. Il
le ſacerdotis ſciam oꝛnat ĩ veſtihꝰ. Iſte Timo
theũ ⁊ Titũ inſtruit ĩ diſciplinis. Sʒ ⁊ ipᷣe ve⸗
ſtimentoꝝ oꝛdo pᷣcipuꝰ.legamꝰ Leuiticũ:non

pus rõnale: ⁊ ſic ſuꝑhumerale:ſ añ ſuꝑhume⸗

Cra

(le,tſicn

zusfocian
p laſt⸗
fuc yite
ninateiin
feclioeſi⸗
ſbißnit
cennexuſi
gt.dhis pee
Quattuoꝛ.
lpdesye
ſnas h
tenſingeo

gö vuſ

purck plen
clus papa

cdioſt goſ

Nſeqis Ege
lerciplel ce
lͤſeo:ntti⸗
fröte nihae
ſideiſcien
morbfach
urnobop
Vitate pf
veflaiſine
1Mupcre⸗
Oſtegi? oru

ſoꝛi Luel
luo ſgebaf

ſgnotlieſt ſt
Erodolegin
caerooo ve
dſeptet de
fnreſuii g⸗
Nhil hac

igaverecie

fontänr
nus.d ſcigr
feblae deee

itudineinct

llatepita

ſein thäan

diniexpoſti
Peepti dſin

nelibregone
1i Quipult
nne: 1

eyoneſtadt
icecoro
Pinfa veree
a ateg

—
—
E
= Zr
=1
. = = S=
. . „ 4

= S.

2
— —
R

=—

—
—
Er
–
=ẽ 2
S:.
=

—
—
—
=
E
—
☛E&
= = — .

+r☛6. =☛=☛

=–£
—
—
=—
=—
—
—
—

denti
indal he
zein
na näimn

muden
Gn'delmnaetl
unthin wnen
lentifn

7
s hichthri

dis:ibueduii
lhusſfn krif
r daptlai
nim 1 gni
lergörömi
olutürsbam
noctenicgt'nc
apinvschege
bumerizazin
ſoriaddenn
Alnmepinärt

=

Nrton. Porm

ihdelitir.
Euchgalenen
Pbmasod

nicnenie⸗
ENperign .

Kei ri nebt
unfurcheſn
diunr ſifidi
dämmntügu

ennals ii

iinwoiture
a Nei
1ns hant
emimfenun
gereina fnt
se ſchnlin

—
= —

.—

4—
tgidimii e

Tractatus I

rale: ⁊ ſic rõnale:a mãdatis tuis inqᷣt intellexi:

pᷣus faciamꝰ. Et ſic doceamꝰ:ne doctrie aucto
ritas caſſis oꝑibꝰ deſtruat᷑.h̊ ẽ qð i ꝓpha legi⸗
mus. Semiate vob in iuſticia: ⁊ metite vobis

fructꝰ vite. illumiate vobᷣ lumẽ ſcie. Pꝛimũ ſe.

minate i iuſticia: ⁊ fructũ vite e᷑ne metite.poſt
ea vobᷣ ſciam iudicate. Nec ſtatim abſoluta ꝓ
fectio ẽ:ſi qͥs ſuꝑhumerale ⁊ rõnale habeat:ni
ſi h ipᷣa int᷑ ſe foꝛti cõpagine ſolident᷑: ⁊ ſibi iui

cem nexa ſint:vt ⁊ oꝑatio rõni:⁊ rõ oꝑibꝰhere

at. ⁊ his pᷣcedẽtibꝰ doctria ſequatur ⁊ veritas
Quattuoꝛ elemẽta ð qͥbꝰ ſupꝛa diximꝰ⁊ duos

lapides vel onychinos vel ſmaragdinos. ⁊ gẽ

mas.xij.q̃ ponũt᷑ ĩ rõnali:ſi eẽt tpᷣs: vt diſcute

rem ſingloꝝ natas: ⁊ cauſas tibi exponerẽ: et
dðò vnuſqᷣſq; valeat: ⁊ quõ vtutibꝰ ſinglis cõ⸗

paret᷑.pleniꝰ q̃ſita memoꝛaſſe ſufficiat.qð ⁊ ſã
ctus papa Epiphaniꝰegregiũ ſuꝑ h̊ volumen

edidit qð ſi legere volueris:pleniſſimaʒ ſciam

ↄſeq̃ris Ego iã mẽſurã epłe excedẽ me itelligo
⁊ excipiẽtil ceras video eẽ cõpletas. vñ et reliqᷓ
trãſeo:vt tãdẽ finiat᷑ oro.lamia aurea rutilati
frõte.nihil eni nob ꝓdeſt oiuʒ reꝝ eruditio: ni
ſi dei ſciẽtia coꝛonemur lineis induimur:oꝛna
mur hyacithinis:ſacrato baltheo cigimur. dã
tur nobᷣ oꝑa.rõnale i pectoꝛe ponit᷑. accipimꝰ

vitatẽ: pfert mo doctrinã. Impꝑfecta fũt vni

uerſa:ſi nõ tã decoꝛo currui dignꝰ q̃rat᷑ auriga
⁊ ſuꝑ creaturas creatoꝛ inſiſtẽs: regat ipe q̃ cõ
didit. Qõð oli in lamia mõſtrabat᷑:nunc i ſigno

oſtẽdi?᷑ crucis.auro legl.ſãguis euãgelij pᷣcio⸗
ſioꝛ ẽ.Tuc ſignũ iu Eʒechielis vocẽ: gemẽti⸗

bus ſigebat᷑ i frõte.nũc poꝛtãtes crucẽ dicimꝰ:

ſignatũ eſt ſuꝑ nos lumẽ vuitꝰtui dñe. HBis in
Exodo legimꝰ pᷣcipicte dño ⁊ oyſe iuſſa fa
ciẽte:octo veſtiũ genera põtifid. In Leuitico
ð ſeptẽ tm deſcriptũ ẽ: ⁊ referf quò Moyſes

fratrẽ ſuũ Aarõ illis induerit: ⁊ de femialibus

nihil ðꝛ.hac vt arbitroꝛ cauſa: ꝙ ad genitalia

nr̃a ⁊ verecũ da lex nõ mittit manũ:v ipi ſecre⸗
tioꝛa nr̃a:⁊ ↄfuſione digna:tegẽ ⁊ velare debe

mus.⁊ ↄſciam puritatis ac ſeminuʒ deo iudici

rebuare.de ceteris vᷣtutibꝰ:vbi gra:ſapia:foꝛ

titudine:iuſticia hũilitate mãſuetudine:libera

luate:pñt ⁊ alij iudicare.pudicitiã ſolaʒ nouit

ↄſcia.⁊ hũani oculi huiꝰ rei certi iudices eẽ nõ

pñi:abſq; is qͥ paſſim ĩi moꝛẽ bꝛutoꝝ aĩaliũ libi

dini expoſiti ſũt. vnde ⁊ apłs de vginibinqt·
pceptũ dñi nõ habeo:q̃ſi Moyſes loqf᷑: femi
nalibꝰego nõ veſtio:nec ipono alicui neceſſita
tẽ. Qui vult ſacerdos eẽ:ipᷣeſe veſtiat. O cq;te
Vgines: ⁊ q;toꝝ ſperata pudicitia ĩ die indich

deh oneſtabit᷑. q;ioꝝ infamata pudicuia a deo
iudice coꝛonabit᷑. Ipᷣi igit᷑ aſſumamꝰ femiĩalia

ipᷣi nr a verecũda oꝑiamꝰ.nõ queramꝰalienos

aclos. ſta tegãt᷑ genitalia:vt nulloꝝ ocłis pate

S re fa

Fo. CLX
LXVI

ant. ne qũ ĩtramꝰ ſãcta ſctõꝝ:ſi qua aparuerit
turpitudo:moꝛte moꝛiamur. Jã ſermo finit᷑:⁊

ad ſuꝑioꝛa trahoꝛ.anta dʒ eẽ ſcia ⁊ eruditio
põtiſic dei:vt greſſus eiꝰ⁊ motꝰ⁊ vniũſa voca
lia ſint. vitatẽ mente ↄcipiat:⁊ toto eã habitu
reſonet ⁊ oꝛnatu.⁊ qcqd agit:qcqͥd loqt᷑ſit do
ctrina ploꝝ.abſq; tintinabulis eni ⁊ diũſis co

loꝛibꝰ⁊ gẽmis:pluribuſq; oꝛnamẽil vtutũ nec

ſãcta igredi pᷣt.nec nomẽ antiſtii poſſid?. Hec
ad vnã lucubꝛatiũculã cuʒ iã funis ſoluẽt᷑ a lit
toꝛe:⁊ naute crebꝛiꝰ iclamarẽt: ꝓpero vᷣmõe di
ctaui:q̃ memoꝛie tenèe poterã.⁊ ꝗᷓ diuturna rõ-⸗
nali pectoꝛis mei lectiõe ↄceſſerã.ſat itelliges
mag me loquẽdi ipetu q; iudicio ſcribẽtis ſu
ere. et moꝛe toꝛrẽtis turbidũ ꝓferre hmonem.
fert᷑ i indice ſeptimꝰ Tertulliani liber ̊ Narõ
veſtibꝰ:qͥ iterim vſq; ad hãc diẽ a me non ẽ re
pertus. Si a vob ꝓpter celebꝛitatẽ vꝛbs fuerit
inuentꝰ:q̃ſo ne me ſtillã illiꝰ flumini cõparetis.
nõ enim magnoꝝ viroꝛũ ingenijs:ſed meis ſũ

viribus eſtimädguu2..—
HBeati Hieronymi ad Marcellã de iterpᷣtati⸗
one ephod:q̃ docet in ſepturis ephod duplicit᷑

poni ꝓ ſuꝑhumerali põtific multiplici varieta
te diſtincto ⁊ lapidibꝰoꝛnato ⁊ ꝓ lineo ſimpli⸗

ci ⁊ cãdido qð erat oĩibus cõmune ſacerdotibꝰ

Eopiſtola. ExVI1.

ſcribẽ:⁊ qͥdãmodo abſentes int᷑ ſe pũtes fieri:

duũ mutuo qͥd aut velit aut geſtũ ſit nũciãt ꝛiʒi⸗

terdũ ↄfabulatiõis tłe ↄuiuiũ doctrine òqᷣʒ ſale

ↄdiat᷑. Veꝝ tu totaĩ tractatibꝰoccuparl :mibil
mihi ſcribis niſi qð me toꝛqat: ⁊ ſcripturas le⸗

gere cõpellis. Beniq; heri famoſiſſima qᷣſtiõe

ꝓpoſita poſtulaſti: vt qͥd ſentirẽ ſtatim reſcri⸗

berẽ. Quaſi vo phariſeoꝝ teneã cathedrã: vt

quotiẽſcũq; de vbis hebꝛaicis iurgiumẽ:ego

arbiter ⁊ litis ſeqſter expoſcar. No ſũt ſuaues
epłe:que nõ placentã redolẽt:ꝗs nõ ↄdit Api

tius:in q bus nihil de magiſtroꝝ huiꝰtꝑis iure

ſuffumat. Sʒ qꝛ vectoꝛ ⁊v internũcius Pᷣmonis
nr᷑̃i redire feſtinat:rem grãdem celeriꝰ dicto q;
debeo:lʒ de ſcripturis ſãctis diſputãti nõ tam
neceſſaria ſint vba :qᷓ; ſenſus.ꝙ ſi eloquẽtiam

q̃rimus: Demoſchenes eligẽdus aut Tullius
E.ſi ſacr̃a diuina:nr̃i codices:qͥ de hebꝛeo i lati

nũ nõ bñ reſonat ꝓuidẽdi. In fronte eple tue

poſuerav:qͥd ſibi velit ꝙ in regnoꝝ libꝛo mo
ſcriptũ eſt. Et Samuel ſemꝑ vᷣuiebat añ coſſue

ctũ dii cincꝰ ephodbad:et diploidẽ habebat

puſiſã quaʒ fecerat ei mater ſua.⁊ afferebat ei
de diebus in dies: cum alcẽderet cum viro ſuo
ſacriſicare ſacriſiciũ dieꝝ. Itaq; queris qd ſit

ephodbad:qͥ futurꝰ ꝓpheta pꝛecingit᷑.vtꝝ ne
aa 5

a ↄuſatione aliqd

ʒona:an vt qͥdã putãt turibulũ vel genꝰ aliqð
veſtimẽti ſit. Et ſi veſtis:quõ ea cingit᷑⁊ poſt
ipᷣm ephod q̃re adiũgit᷑ eibad. In ſeq̃ntibꝰ qͥʒ
legiſſe te ſcribis:vbi venit homo dei ad Heli:
et dicit ei h dicit dñſ: Manifeſte oſtẽdi me ad

domũ pr̃is tui ex oĩbꝰtribubꝰ iſrł:cũ eẽnt ĩ ter⸗

ra egypti puiẽtes ĩ domo haraonis.⁊ elegi
domũ pr̃is tui ex oibus tribubꝰ iſrłmihi in ſa⸗

cerdotiũ: vt aſcẽderẽt ad altare meũ: æ incẽde
rent incẽſũ:⁊ poꝛtarẽt ephod. Totũq; libꝛi oꝛ⸗

dinẽ ꝓſecuta etiã de illo loco exẽplar ſũpſiſti:

in q Doech Idume“ iuſſu regis ĩterfecit ſacer
dotes. Et conuerſus inquit ſcriptura Boech.

Syrus moꝛtiſicauit ipᷣe ſacerdotes domini. et

occidit in illa die treenctos quinq; viros: ſiue
vt in hebꝛeo legit᷑. lxxxv. omnes qͥ poꝛtabant
ephod ⁊ nobath ciuitatẽ ſacerdotuʒ occidit in

oꝛe gladij a viro vſq; ad mulierẽ: ab infãte vſ⸗

qꝙ; ad nutriẽtẽ:⁊ vitulũ:⁊ aſinũ:⁊ ouẽ i oꝛe gla
dij: ⁊ ſaluatꝰ ẽ vnus filiꝰ Abimelech filij Achi
tob ⁊ nomẽ ei abiathar:⁊ fugit poſt dauid : nõ
me teneo:qͥn ꝓblematis oꝛdinẽ reſpõſiõe pᷣue

niã. Ubi nuc legimꝰ oẽs poꝛtãtes ephodbad
Hoc qre ita dixerim:in ſequẽtibꝰ diſces JIllo
ꝗʒ qð ſeqtur addidiſti. Et factum ẽ cũ fugeret
Abiathar filiꝰ Abimelech ad Bauid: ipe cũ
Dauid deſcẽdit ĩ Sicelech:hñs ephod in ma
nu ſua:⁊ renũciatũ ẽ Saul:qꝛ venit Hauid in
SDicelech: vbi cũ regis aduẽtꝰ⁊ ciuitatis time⸗

ret᷑ obſidio: dixit Oauid ad Abiathar: defer

ephod dñi lhec ſũt q̃ de regnoꝝ libꝛo excerpta
ꝓponẽs:volumẽ iudicũ traſcẽdiſti: in q Mi⸗
cha de mõte Effrai ſcribit᷑ mille cẽtũ argẽti ſi⸗

clos mr̃i qͥs illa vouerat:reddidiſſe:itaq; ſcul⸗

ptile inde feciſſe ⁊ ↄflatile. Addidit hᷣ poſtmo⸗
dum ephod ⁊ theraphym: cũ vtiq; ſi ʒona ſit:
aut veſtimẽti genꝰ ſculptile atq; cõflatile veſti
mẽti genꝰ eẽ nõ poſſit. Agnoſco erroꝛem pene
oĩuʒ latinoꝝ putãtium ephod 2 theraphym qᷓ
poſtea noianf᷑.de h̊ argẽto qð Micha matri
dederat fuiſſe cõflatũ:cũ ſcpᷣtura ſic referat:et
accepit mr̃ eiꝰ haud dubiũ qͥn fuit vir icha
et domꝰeiꝰ dei:⁊ fecit ephod ⁊ theraphym :et
impleuit manũ vniꝰ de filijs ſuis: factꝰ ẽ ei in
ſacerdotẽ. Si aũt putas ea q̃ ſuꝑius appellata
ſũt ſculptile atq; ↄflatile:ephod⸗ theraphym
deinceps noĩari: diſce eẽnõ eadẽ. Siqͥdẽ poſt
mr᷑̃is idolum qð ðꝛ ſculptile atq; ↄflatile: fecit
micha ephod ⁊ theraphym.ſſicut erx ↄſeq̃ntibꝰ
appꝛobat᷑.⁊ reſpõderũt qnq; viri qͥ abierat cõ⸗
ſiderare terrã: ⁊ dixerunt ad fratres ſuos: ecce
noſtis qͥdẽ ĩ domibꝰ iſtis ephod ⁊ theraphym
⁊ ſculptile atq; cõflatile. Et poſt multa que in
medio pᷣtermiſiſti: ⁊ aſcẽderunt inqᷣt quinq; vi
ri:⁊ illuc irruerũt:⁊ ſũpſerũt ſculptile atq; cõ⸗
flatile: ephod ⁊ theraphym. Et ſexcenti viri 4

cincti erant vaſis bellicis ingreſſi ſunt domuʒ
Micha: ⁊ ſumpſerunt ſculptile atq; cõflatile
ephod ⁊ theraphym.Coarguunt᷑ eoꝝ opinio
nes qͥ vt indiſſolubilẽ facerẽt ãſtionem:ephod
argentũ putauerũt. Illud bꝛeuiter attende:qꝙ
nunqᷓ; niſi in ſacerdotio nominet᷑. Nam ⁊ Sa
muel qͥ illo cinctus refert᷑:leuites fuit.⁊ ſacer⸗

dotes Mobat hoc dignitatis ſue inſigne poꝛta

bant. Et qð in latinis codicibꝰ non habet᷑: qũ

dauid fugit a Saul venit ad Abimelech: æ gla

diũ poſtulauit dicens:vide ſi eſt ad manũ tuã

lancea ⁊ gladius: quoniã gladiũ meum ⁊ vaſa
mea nõ ſuſtuli in manu mea. Reſpõdenſq; ſa⸗

cerdos dixit:ecce gladius Goliath alienigene
quẽ ꝑcuſſiſti in valle Terebinthi: ⁊ hic inuolu
tus eſt veſtimẽto poſt ephod in ſacrario:vtiq;

ephod cõditũ ſᷣuabat᷑.hoc qͥʒ qd nũc poſuimꝰ

vbi ſculptile ⁊ cõflatile legit᷑:lʒ idolũ ſit: tamẽ
qꝛ ꝑ erroꝛem religio putabat᷑:ad venerationẽ

eius ſiẽ ad dei miniſteriũ ephod ⁊ theraphym
inſigne conficit᷑. Theraphym qͥd ſit ſi ſpatiuʒ
dictandi fuerit: ꝓſequemur. Nunc interim de

ephod vt cepimus explicandũ eſt. In Exodo
vbi Moyſi pᷣcipit᷑ vt ſacerdotalia iubeat fieri

veſtimẽta. MPoſt ceta legit᷑ ⁊ he ſtole q̃s faciãt
pectoꝛale ſuphumerale ⁊ tunicas xOπ
⁊ cidarim: ⁊ cinctoꝛiũ. Abi aũt nos poſuimus
ſuꝑ humerale in greco habet᷑ ro uiV ⁊.lxxx.iĩ᷑

terp̃ᷣtes tranſtulerunt qð ſcilicet ſuꝑ humeros

iſtiuſmodi veniat veſtimentũ. Beinde iungit
⁊ hi accipiẽt auꝝ ⁊ hyacinthũ ⁊ coccinũ ⁊ pur
puram ⁊ byſſum:⁊ facient ſuꝑhumerale ð byſ
ſo opus textile variũ.Quid plura: Totꝰ Ex⸗
odi liber ac veſtium plenus eſt ſpecie. Nam et
in fine eiuſdeʒ voluminis ſcribirut:a fecit om⸗

nis ſapiens in operibus ſtolas ſanctoꝛum que
ſunt Aaron ſacerdotis: ſicut dominꝰ pꝛecepit
MMoyſi. Et fecerunt ſuꝑhumerale de auro et
hyacintho purpura ⁊ coccino ⁊ byſſo retoꝛta.

Sed qꝛ in Exodo hoc genus veſtimẽti pᷣcipit

Im̃ vt fiat: ⁊ poſtea actum refertur:nõ tamẽ eo
Aaron veſtit᷑. In Leuitico quõ ſacerdotalibꝰ

veſtimẽtis indutus fuerit explicat᷑.⁊ applicuit

Moyſes Aarõ ⁊ filios eiꝰ ⁊ lauit eos aqua: 2
veſtiuit eũ tunica:⁊ cinxit euʒ zona: ⁊ veſtiuit
euʒ UIIS Tiv quod nos ſubtunicalẽ ſiuetu⸗
nicã quã ſubtus veſtitꝰ ẽ poſſumꝰinterpᷣtari:⁊

impoſuit ſuꝑhumerale inqͥt:⁊ cinxit eũ ſᷣm fa⸗

cturã ſuꝑhumeralis:⁊ ↄſtrinxit es in ipᷣo. AUi⸗
des ſtaq; hũc ſuꝑhumerali cingi: quõ ſamuel
ephodbad illo neſcio q cingebatſ nete lõgiꝰ
trahã hãc habe ſniaʒ AUbicũq; i.lxx.iterpᷣtibꝰ

hoc eſt in codicibus noſtris c &ναπαid é. ſu
humerale legit᷑:in hebꝛeo ſcriptum eſt epho
Qð quare alibi interpᷣtari voluerint:⁊ alibi in
interpᷣtatũ reliqrint:nõ eſt mei iudicij:cuʒ boc

Co

iplun
ſeſſ
laſatiipe
o llive
metü aſu
hebꝛeoft,
SaA
nurppod
ſocerotal
ephodſaee

Mak bar⸗

Hicepu
lerßtesſie
barſcriba
bricalini
mak. deni
lelineü:xt
biopſqod

ponitQu
Iur:indutne

eccevir wnn
ſoveſteslin
arrdN
ſereferdk⸗
centäeph
racönen
nobyſooc
llovarie

tu:qin

ſimnplex:
pꝛea ꝓmiſe
ruphiqʒb
lerpellatoꝛ
woꝛphome
ratiöes
Gaul miſit
funt vexari

(öreilljile

luntnunci.
Pbisibebe
ſtalitano⸗
puluilodee
Wmunen
nnulapen
Qleecönin
ablaturäd
ſneregeet
ſineſaeetg
R
Urta.lex.
irſung
pbyin vo.
ſtpeſaphy
eteriſch loe
teotepte
fagüͤele,

—
—
—,
S
—
EEE
S
B

2 2
—

lEtin
leltegfite

nsſuein ſr

2—
=

— = S=

—

S- Se

— —=exe=

„☛
= =—
́. —

hinbethenit
iſomun

andideoh⸗
kerdotnuuie
i 1heſeizfrin
nunicas
Dbiaütnosgettune
Abek enun e
Dſchicaiohnee
nenni Daceing
Gunbi taunit
mtſugnmmſc
uidpr
msckitte An
slaibrurtiecton⸗
fobsauagungt

ſan oncoreyl

phuncte eul
mwoo,
Gusnefini
rurnone
nniirinl,
ethiet tiplai
Ptllensegl
Len wnn Nern

Tractatus

ipm iĩ pluribꝰ fecerint: vtiq; alibi aliter atq; ali

ter expᷣſſerint nouiſſime trãſlationis varierate

laſſati ipᷣa hebꝛea vᷣba poſuerint. Aqͥla aũt id
qð illiiuοοσ dixerunt? 7voν½Wρο αο. veſti
mẽtũ ⁊ ſuꝑ veſtimẽtũ dixit:qð ſcʒ tunica ⁊ qð

hebꝛeo ᷣmone vocat᷑ mail ſuperioꝛem tunicaz

ep . X vero. id é. οοωο qö hebꝛaice dici
tur ephod cum ſuperiꝰ palliũ ſignificet: qͥ tota

ſacerdotalis ptegat᷑ ambitio Queris foꝛſan ſi
ephod ſacerdotale ſit palliũ: q̃re ĩ buſdã loc
addat᷑ bar: Nudiẽs bar:riſũ tenere non poſſũñ

Nã cũ apud hebꝛeos dicat᷑ bad:ipᷣos qʒ.lxx.i
terpᷣtes ſic tranſtuliſſe manifeſtum ſit: ꝓbat vt
bar ſcribat᷑:erroꝛ obtinuit.bad autẽ lingua he
bꝛaica linũ ðꝛ.lʒ linũ effert in ſignificãtiꝰ expꝛi⸗

mat᷑.deniq; vbi nos legimus:⁊ facies femoꝛa

le lineũ:vt oꝑiant᷑ carnis turpitudines alum⸗

bis vſq; ad crura eoꝝ. In hebꝛeo ꝓ lineo bad
ponit᷑. Qua ſpecie vir qͥʒ ille qͥ danieli mõſtra
iur:indutus ẽ. Et extuli oculos meos ⁊ vidiſ⁊
ecce vir vnus veſtitꝰ ẽ bardin.qͥ plurali nume

ro veſtes linee nũcupãt᷑.ꝓpterea aũt Samuel

⁊. lxxx v. viri ſacerdotes ephod lineum poꝛtaſ

ſe referũt᷑:qm ſacerdos magnꝰ ſolꝰ habebat li
centiã ephod nõ lineo veſtiẽdi.veꝝ vt ſcriptu⸗
ra cõmemoꝛat:auro hyacintho purpura cocci
no byſſoq; cõtexto. Ceteri habebãt ephod nõ

illa varietate diſtinctũ: ⁊ ex.xij.lapidibꝰ oꝛna⸗
natũ:qͥ in humero vtroq; reſidebant.ᷣ lineũ ⁊
ſimplex: ⁊ toto candoꝛe puriſſimũ. Neꝝ qꝛ ſu⸗

pꝛa ꝓmiſerã:me ſi ſpatiũ dictãdi fuiſſet:ð the⸗
raphi qͥʒ bꝛeuiter diſſerturũ:nec qͥſqᷓ; iterim in
terpellatoꝛ aduenit:ſcito theraphym ab Aqᷣla
moꝛphomata iterpꝛetari:qᷓs nõ figuras ſiue fi⸗
guratiões poſſumꝰ dicere. Nã iĩ eodeʒ loco qñ
Saul miſit nũcios vt acciperẽt DHauid:⁊ rũde
runt vexari illũ guiter: ⁊ miſit rurſũ dicens:af
ferte illũ ĩ lecto ad me:vt occidam illũ:vt vene
runt nuncij.⁊ ecce cenotaphia i lecto ꝓ cenota
phijs.i hebꝛeo theraphym.i.moꝛphomota po
ſita ſũt.⁊ nõ decoꝛ capꝛaꝝ vt nr̃i codices hñt:b
puluillꝰ de capꝛaꝝ pelleſutꝰ:qͥ intonſis pilis

caput iuoluti ĩ lectulo hoĩs mẽtiret᷑. vt autem

vtriuſq; vᷣmonis veritatẽ pariter explicem.in
Oſee cõminat᷑ dea ſe ꝓpło foꝛnicãte oẽʒ gram
ablaturũ dicẽs:ꝙ diebꝰ mult ſedebũt filij iſr
ſine rege et pᷣncipe:ſine ſacrificio:ſine altari:et
ſine ſacerdotio: ⁊ manifeſtationibꝰ. ꝓ ſacerdo
tio ⁊ manifeſtationibꝰ:in hebꝛeo ẽ ſine ephod
luxta.lxx.qͥʒ qͥ ſenſũ magis qᷓ; vba iterpꝛetati
ſũt:ſacerdotiũ iterpᷣtari theraphym.Thera⸗
phym wo.i.figuratiõibꝰ vel figuris varia oꝑa
q̃ theraphym vocant᷑ itellige.Hã ⁊ in Exodo
ceteriſq; locis vbi deſcribũt᷑ veſtes plumaria
arte ↄtexte opꝰ cherubin.i.variũ atq; depictũ
factũ eſſe deſcribit᷑:iia tñ vt vau ir̃aʒ cherubin

I Epla

ſpẽs diuina oſtẽdere ſacr̃a.

Fo. CLXI

XVII

nõ babeat. qꝛ vbicüa; cũ hac lr̃a ſcribũt᷑ aĩalia
magis qᷓ; oꝑa ſigniũcãt. Jux igit᷑ hũc ſenſuʒ ⁊

micha cum veſte ſacerdotali: cetera qͥʒ qᷓ ad ſa
cerdotale ꝑtinẽt oꝛnamẽtũ ꝑ theraphym feciſ

ſe monſtrat᷑.Quã vellem nunc tibi omnem ha
bitũ ſacerdotis exponere: ⁊ ꝑ ſingłas veſtium
eꝝ qꝛip̊ ipo bꝛe
uitatem epłeexceſſimꝰ:⁊ Joſephus ac Philo
viri doctiſſimi iudeoꝝ: multiq; ð nr̃is id latiſ⸗
ſime ꝓſecuti ſũt:qͥꝝ vt aiũt voce audies me:q̃
de cetero velis pñs pᷣcũtato pᷣſentẽ:vt ſi qð foꝛ
te neſcimꝰ:ſine teſte:ſine iudice infida aure mo
liamur. Nos vt ſis:hebꝛeoꝝ lectiõe detenti ĩi la
tina lingua rubiginẽ obduximus :intãtũ vt lo
quẽtibꝰ qͥʒ nob:ſtridoꝛ qͥdã ñ latinꝰ iterſtrepat
vñ ignoſce ariditati.⁊ ſi imperitꝰ ſũ inqᷣt vino⸗
ne apłs:ᷣ nõ ſciẽtia. Illi vtrũq; non deerat: et
vnum humiliter renuebat. Nob vtrũq; deeſt:

qꝛ ⁊ qð pueri plauſibile habueramꝰamiſimus

nec ſcientiã quã volebamꝰ:cõſecuti ſumus:iu
xta Eſopianã fabulã dũ magna ſectamur:etiã
minoꝛa pdente.
Beati HHieronymi pᷣſbyteri ad Fabiolam ð

xlij. mãſionibꝰ filioꝝ iirł ꝑ heremũ:illas hiſto⸗
rice myſticeq; deſcribẽs.

Epła. LXVII

ſeptimo pſalmo quẽ iuxta euangeliſtã H

Mattheũ ex ꝑſona dñi dictũ credimꝰ: decem

plagaꝝ ĩ egypto et egreſſiõis iſrł in ſolitudine
narrat᷑ hiſtoꝛia. Cũq; nulli dubiũ ſit facta eẽ qᷓ
ſcripta ſunt:q̃ſi aliud l̃a ſonet: aliud clauſum
ſpũs teneat.Al periã inquit in parabola os me
um:loquar ꝓpoſitiones ab initio. Quanta au
diuimus: ⁊ vidimus:⁊ patres noſtri narraue⸗
runt nobis Unde apoſtolus ijſdẽ verbis quia
⁊ eodem ſpũ:hec autem ait omia in figura con
tingebant illis.ſcripta ſunt autẽ ad cõmonitio
nẽ noſtraʒ:in qͥs fines ſeculoꝛũ deuenerũt.Et

nolo vos ignoꝛare fratres: quoniã patres no⸗
ſtri omnes ſub nube fuerũt:⁊ omnes per mare

trãſierũt et oẽs ꝑ M oyſèẽ baptiʒati ſũt ĩ nube
⁊ in mari:⁊ oẽs eãdẽ eſcã ſpiritalẽ manducaue
rũt:a⁊ oẽs eũdẽ potũ ſpiritalẽ biberũt. bibebãt
auũt de ſpiritali ↄſeãnte eos petra:petra at erat
xp̃ᷣs. Si ergo pars hiſtoꝛie itineris ex egypto
ſpiritaliter accipit᷑: et cetera qᷓ ab apoſtolo pꝛo
anguſtia tẽpoꝛis pᷣtermiſſa ſũt teiuſdem eſſe in
telligentie ↄuincent᷑. Nam idem ꝓpheta qui 1

alio loco dixerat: habitaui cum habitantibꝰ ce

oar multũ incola fuit aia mea:abſentiam terre

ſancte non ferre ſuſtinẽs:iachꝛymabiliter inge
miſcit ⁊ dic̃. Hec recoꝛdatꝰ ſum: ⁊ effudi in me

aĩaʒ meã:donec trãſeã i locũ tabernaculi admi
rabilis vſq; ad domũ dei in voce exultatiõis ⁊
ↄfeſſionis ſonus epulantis. Et in alio pſalmo

Reuela oculos meos: ⁊ cõſiderabo mirabilia

delege tua. NPaulus quoq; lex ſpiritalis ẽᷣ.Et

iᷣe dominus ſi crederetis Moyſi:⁊ mihi cre
deretis. de me enim ille ſcripſit. Et euangeliux,ʒ

Im Lucã:tunc incipiẽs a Moyſe ⁊ omnibus
ꝓphetis interpᷣtabat᷑ illis in cũctis ſcripturis

que ab ipᷣo dicta erãt. Igit᷑ iudei paruuli:et q
ſolidum cibũ glutire nequeũt: ſed adhuc lacte

nutriunt᷑ infantie:legant &haraonẽ carneum

mare rubꝛum ꝑ quod ad Indiam nauigat:
Tmaãna coꝛiãdro ſimile:⁊ omia que ſcripta ſũt
audiaãt coꝛpoꝛaliter. Lepꝛã domoꝝ: ⁊ lepꝛam

pellis: ⁊ ſtaminis:taurũ homicidã:⁊ iumentũ
adulterij reũ.⁊ hebꝛei ꝓpter vxoꝛẽ ac liberos
ſeruire cupiẽtes aure ſibilẽt ꝑfoꝛata. Nos aũt
derelinquẽtes Capharnaũ agrũ quõdam pul
cherrimũ:⁊ cũ ieſu egrediẽtes ĩ deſertũ:paſca⸗
mur panibus eiꝰ.Si inſipiẽtes ſumꝰ: ⁊ iumen
toꝛum:⁊ ſimiles oꝛdeaceis.ſi rõnale aĩal:triti⸗

ceis ⁊ ex grano frumẽti cõmolitis: qð in terrã
cadẽs ⁊ moꝛtuũ multos fructus attulit RNouẽz

plagis ꝑcuſſa eſt egyptus: fractꝰ NPharao vt
dimitteret populũ dei.ad extremũ pmogenita
aͤic vt pᷣmogenita iſraelis dño ſacrarẽtur.
pus tenere cupiebãt:inſtanter expellunt.Ex
terminatoꝛ trãſit ⁊ terrã Geſſen paſtoꝛalem et
pluuijs irrigataʒ nõ audet attingere. erant eni
poſtes eoꝝ agni cruoꝛe ſignati:⁊ ope loq̃bant̃
ſignatũ eſt ſuꝑ nos lumẽ vultus tui dñe Añ ⁊

appellat ia ſolẽnitas phaſe: quã nos trãſituʒ
appellare poſſumꝰ:eo ꝙ de peioꝛibꝰad melioꝛa

ꝑgentes tenebꝛoſaʒ egyptũ relinãmus. Sʒ iã

tps eſt:vt ꝓmiſſa cõplentes:mãſionũ iſrael oꝛ
dinẽ ꝓſequamur. Scriptũ eſt in vltima parre

voluminis numeroꝝ:qð apud hebꝛeos appel⸗

lat᷑ naidabar. Hec ſũt caſtra filioꝛũ iſrael: qui

egreſſi ſũt deterra egypti ꝑ turmas ſuas i ma⸗
nu Moyſi ⁊ Aaron: q̊s greci apꝛeis vocant.

nos ꝓpter lingue ꝓpꝛietatẽ ſignificãtius mãſi

ones:ſiue qꝛ de exercitu ðꝛ caſtra trãſtulimus

Fit autẽ catalogus mãſionũ a pᷣma vſi q; ad vl⸗
timã:⁊ numerant᷑ ſimul qdragintaduce.de qbꝰ

Mattheus loqͥtur ab Abꝛaã vſq; ad Gauid
generationes.xiiij.⁊ a Dauid vſq; ad tranſmi

grationẽ Babylonis generatiõelſ.xiiij. ⁊ a trãſ

migratiõe Babylonis vſq; ad xpᷣm generatio
nes.xiiij.id ẽ.ſimul generationes.xlij.per has
currit verꝰ hebꝛeꝰ qͥ de tra tranſire feſtinat ad
celũ: ⁊ egypto ſeculi derelicta: terrã repꝛomiſſi
onis ingredit᷑. Nec mirũ ſi in illo numeri ſacra
mẽto ꝑueniamꝰad regna celoꝝ:ſub qͥ dñs atq;
ſaluatoꝛ a pᷣmo pr̃iarcha puenit ad vginez q̃ſi
ad ioꝛdanẽ:q̃ pleno gurgite fluẽs ſpũſſancti ge
neris redũdabat. Quod aũt i manu Moyſi ⁊
Aaron ingreſſus ſcribit᷑itellige legem ⁊ ſacer
dotiũ:oꝑa ⁊ cultũ dei:qꝝ alteꝝ altero indiget

cultura quatiat᷑.

Nihil eni ꝓdeſt exercere vᷣtutes: niſinoueris

creatoꝛẽ.nec dei veneratio ꝓficit ad ſalutẽ:ni⸗

ſi pᷣcepta ↄditoꝛis ipleueris.his duabꝰmani-

bus q̃ſi duob ſeraphin in ↄfeſſionẽ ſãcte trini

tatis erũpimꝰ dicẽtes.Sanctꝰ:ſanctꝰ:ſanctus
dyis deꝰ ſabaatch. .
ODuerüt itaq; caſtra de Rameſſe mẽſe
m p̃mo. xv. die mẽſis pᷣmi. Altera die pꝰ
paſca egreſſi ſũt filij iſrłtin mãu excelſa

I. Manſio.

in ↄſpectu oĩiuʒ egyptioꝝ: ⁊ egyptij ſepeliebãt

qs pcuſſerat dñs ex eis oẽm pᷣmogenitũ iterra
egypti:⁊i dijs eoꝝ fecit dñs iudicia. Rameſſe

a qbuſdã iterpᷣtat᷑ cõmotio turbulẽta aut ama

ritudo cõmotioq; tinee. Nos aũt veriꝰeſtima⸗

mus expᷣmi tonitruũ gaudij. Ad hãc vꝛbem qᷓ
i extremis egypti finibꝰerat:plłs ↄgregatꝰẽ:qͥ
in deſertũ exire cupiebat:eo ꝙ tumultuʒ ſeculi
derelinquens mouebat᷑ a vitijs pᷣſtinis: ⁊ a co

medeẽte pus tinea pctõꝝ: æ oẽm amaritudinem
vertẽs i dulcedinẽ.vt dei vocẽ ĩ Syna monte
deſuꝑ tonãtis audiret.Qð autẽ vᷣba diuina ⁊

eloqᷣa ſcripturaꝝ i ip̃ius ſeculi ⁊ mũdi rota:to

nitruꝰ appellẽt᷑:pſalmiſta declarat dicẽs: vox

tonitrui tui deꝰ ĩ rota:⁊ dei pr̃is vocẽ ĩ baptiſ⸗

mo ſaluatoꝛis:audiẽtes: tonitruũ putauerũt.

Cũq; cõmoti fuerimꝰad euangelicã tubã:⁊ ex
citati tonitrui gaudio eximus i menſe pᷣmo:qn
hyems pᷣterijt ⁊ abijt ſibi: qñ veris exoꝛdiũ eſt
qñ terra parturit:qñ cũcta renouãt᷑.⁊ eximus

xv. die mẽſis pᷣmi in caſtinũ paſce pleno mẽſis

lumie:poſt eſũ agni imaculati. et calciatos pe⸗
des habẽtes de aplo:⁊ accinctos pudicitia lũ⸗
bos:⁊ baculos in manibꝰ pᷣparatos.qᷓuis eni
i egypto.xiiij.mẽſis paſca facientes comederi

mus agnum: tamẽ tunc nobis lux plena cõple
tur:quãdo in manu excelſa Rameſſẽ dimitti⸗

mus:que excelſa dicit᷑:vel ꝙ egyptum pcuſſe

admirant᷑ nos exire de ſeculo: ⁊ toꝛquentur in

rit:vel ꝓ ꝓtexerit iſrael videntibꝰ egyptijs: qͥ

unidia:⁊ poſtea nos tenere cupiẽtes in ꝑſecutio
nibus ſuffocant᷑.quãdo ⁊ egyptij ſepeliunt pꝛi

mogenitos ſuos:⁊ patres moꝛtui terrenis oꝑi

bus oppꝛimunt moꝛtuos filios ſuos. Mihi vi

detur egyptioꝛũ pᷣmogenita dogmata eſſe phi

loſophoꝛum:qͥbus deceptos homies atq; irre
titos tenebãt.Que cum iſrael viuus effugerit

circũdant moꝛtuis ſuis: ne exeuntiũ imitentur
exemplũ.poꝛro qð ſequit᷑. In dijs eoꝛum fecit

iudicia:ſiue vt.lxx.traſtulerũt vltiones. illud

hebꝛei autumãt:qꝙ nocte qua egreſſus ẽ popu⸗

lus omia in egypto templa deſtructa ſint:ſiue

motu terre ſiue ictu fluminũ. Spiritaliter autẽ
dicimꝰ:ꝙ egredientibꝰ nobis de egypto:erro⸗
rũ idola coꝛruant:⁊ oĩs peruerſaꝝ doctrin am
II. Manſio.

dennu.

Cro⸗
g

luttoben
it Socol
nacolaſtve

aͤnadeun⸗
egoerieii
ginuoni
hoconcdan

veſcamurz

ccpohe⸗ſt
ſeor Jubac

ſtonis exeg

riſt ipp⸗
ctap pudd;

L9
e ink
Tent

ſäömnä vis

deeiacoläna
ſinenskhan.
Gecio⸗
wingehhs
ptüdimitr
Exqieli
ptifuiſſen
Mibꝰ ſolit
egppti. ⸗
nus pfectu
fuſtonenoa
lfhabent
anpuenire
Fof
P ẽ⸗
ſüten
obiahire
EGperlfazhe
Uterroꝛqzmn
Kinſianlegi
disadſon
archanapon
Aonigf
eelephon
magnikedri
ehieſtaben
ſpoͤſusreti
lffigiciſin
il ſüffigide
ſtinſiniſkr⸗
T
e hec
unt
Cſhametat

in. Arn ey⸗
giininn
egprſlii
Pudcn ſeneſ
wundlin um
tütrrcin,
1.Anieſtri
ugeri
wgumlgte
isſnstng
Toenemrtulgen

ivoiiunen

Wamifin
ſeculi nüänae
decludnc
Neipfis Miint⸗
tonirwigtnei.
cuangelimrin
imusinenkznee,
i gi vabanti
marenorii tam
nüpeſegeei⸗
Culati Acluree
Aunosini⸗
vöancizefi
atudnutntn
bisutpenii

da Remſinmn

anognnii
os holnics
ad vinlafi
Lereunnüſnnn

Tractatus I

T pficiſcentes filij iſr de Rameſſe ca⸗
e ſtrametati ſũt ĩ Sococh. Scðᷣa mõſio.
In hac coquũt panes aʒimos:et pᷣmũ

tẽdũt tabernacula. vnde ⁊ ex re locꝰ nomẽ acce
pit. Sococh qͥpe ĩterpᷣtat᷑ in lingua nr̃a tober⸗
nacula ſiue tentoꝛia.Et ob hoc ſeptimo menſe

q̃ntadecima die ſolẽnitas tabernaculoꝝ ẽ.Cũ
ergo exierimus ex egypto bmũ tabernacula ſi
gimus:ſciẽtes nobis ad vlterioꝛa ꝑgendũ.tũc
nõ comedamꝰ de fermẽto malitie ⁊ neqᷣtie: ſed

veſcamur aʒimis ſinceritatis ⁊ vitatis:dñi pᷣ⸗

cepta oꝑe ↄſumãtes:cauete a fermẽto Phari

ſeoꝝ. In hac nob pᷣcipit᷑ mãſione: vt ſp egreſ⸗
ſionis ex egypto memoꝛes ſimꝰ: vt celebꝛemꝰ

trãſitũ.i.phaſe dñi:vt pᷣmogenita nr̃i vteri cũ

ctaꝝ vᷣtutũ ꝓ pᷣmogeniii qᷓ ꝑcuſſa ſũt dño ↄſe-
cremus. M

III. Obaſſſo
T pfecti de Sococh:caſtrametati ſũt
e in Ethã: que eſt i extremo ſolitudinis
Tertia mãſio offert᷑ poſt tabernacula

in q̃ ᷣmũ videt᷑ dñs nocte.i colũna nubis: et ꝑ
dis in colũna ignis:vt pᷣcedat populum ⁊ dux
itineris fiat. Ethan nobiſcũ ſonat foꝛtitudo at
q; pfectio:ð q̃ ⁊ Bauid canit.Tu dirupiſti flu
mina ethã. id ẽ. foꝛtes. Gꝛãdis ẽ foꝛtitudo egy
ptũ dimittere: ⁊ in extrema ſolitudie cõmoꝛari
Ex qͥ itelligimꝰ locũ Sococh adhuc iuxta egy

pti fuiſſe regiões. In eo qð ðꝛ:q̃ ẽ in extremis

Annibꝰ ſolitudinis:oſtẽdit᷑ ↄfinia eſſe heremi ⁊
egypti.ꝛeparemꝰnob foꝛtitudinem: aſſuma
mus pfectũ robur:vt int᷑ erroꝝ tenebꝛas ⁊ cõ⸗
fuſionẽ noctis:ſcie xpᷣi lumẽ apareat.Dies q̊ʒ
nr habeat ꝓtegentẽ:vt his ducibꝰ ad ſactã ter
ram puenire valeamꝰ.

IIII. MOι Gρι..
Rofectiq; de Ethan ad Phiahiroth
p qð ẽ ↄtra Beelſephon: ⁊ caſtrametati
ſũüt e regione Magdal Quarta mãſio

eſt Phiahiroth ꝗᷓ iterpᷣtat᷑ os nobiliũ: ſcribit
q; per laʒ heth. Quid male hiroth villas pu⸗
tãt:erroꝛq; manifeſtꝰ:ꝙ ꝓ ſupꝛadicto elemẽto
ain lr̃am legãt. Beelſepipõ i linguã noſtrã ver⸗
titr᷑ dñs aqͥlonis:aut aſcenſus ſpecule:aut hns

archana.poꝛro agdal magnitudo vł turr!
Aſſupta igit᷑ foꝛiitudie nobilitamur in dno: ⁊
Beelſephon idoli archana ↄtẽnimus: illiuſq;

magnificẽtiã ⁊ turritã ſuꝑbiã declinamꝰ Non
eni eſt ab auſtro vñ dñs venit et a meridie in qꝗᷓ
ſpõſus recũbit i floꝛibꝰ:ſᷣ poſſeſſoꝛ aqlonis vẽ

ti frigidiſſimi: ex exardeſcũt mala ſuꝑ t᷑raʒ qꝗͥ
cũ ſit frigidiſſimꝰ:noie dexter vocat᷑:falſũ ſibi

aſſumẽs vocabulũ vᷣtutis ac dextre: cũ totus
ſit in ſiniſtra.

V. Oſio.
T pfecti ð Phiahiroth: trãſierunt ꝑ
e medium mare in deſerto: ambulaue
rrunt viã triũ dierũ in ſolitudine Ethã
caſtrametati ſunt in Marath. Quinta mãaſio

Epla

uenies.

Fo. CLXII

XVII

eſt in Marath:q̃ interpᷣtat᷑ amaritudo. Non

poterãt ad rubꝛi maris gurgites peruenire: eet
NPharaonẽ cũ ſuo exercitu videre ꝑeunteʒ: ni
ſi poſtqᷓ; habuerũt in oꝛe nobilitates.id ẽ. ĩ do
mini cõfeſſione vᷣtutes.quãdo crediderũt deo
2 Moyſi famulo eius:⁊ audierũt ab eo domi
nus pugnabit pꝛo nobis:⁊ vos tacebitis:⁊ vi
ctoꝛes maria pᷣcinente ĩ tympanis ⁊ choꝛis re⸗
ſonare ceperũt carmina triüũphantium Cante
mus domino.gloꝛioſe eni honoꝛiſicatꝰ ẽ:equũ
aſcẽſoꝛem piecit in mare. Moſt pᷣdicanonem
euangelij:poſt tabernacula trãſmigrãtiũ:poſt
aſſumptam foꝛtitudinẽ: poſt cõfeſſionis nobi⸗

litatem. Egyptij ⁊ Ppharao rurſus occurrũt

vnde diſcimus cnuẽdas ſemꝑ inſidias: nuo
cãdam miſericoꝛdiã dei:vt in ſequenteʒ hha⸗-⸗

raonem poſſimus effugere:⁊ nobis in ſpiritali

baptiſmo ſuffocet᷑. Egreſſis de mari rubꝛo o⸗
currit heremus ſyn:que eſt ſolitudo:⁊ han di⸗

cit᷑:in qua tribus diebus ingrediẽtes non ha-
buerũt aquã: ⁊ ꝑuenerunt ad mara:q ex ama⸗
ritudine nomen accepit. habebat fons aquam
et dulcedinẽ nõ habebat: murmurat populus
videns aquas:⁊ potare nõ ſuſtinẽs. ;aras
intellige aquas occidentis l̃e: bus ſi imittat
cõfeſſio crucis ⁊ paſſionis dñice ſacramẽta ũů⸗
gant᷑: omne ꝙ impoꝛtabile ⁊ triſte videbat᷑ ac
rigidum: vertitur in dulcedinẽ. VUnde ⁊ ſcᷣtũ
eſt. cõſtituit deus populo legem ⁊ iudicia:⁊ tẽ
ptauit euʒ. Abi eni magnitudo gre:ibi magni
tudo diſcriminis. Nec terrearis:ſi poſt victo⸗
riã venias ad amaritudinẽ.qꝛ verũ paſca faci⸗

entes azima cũ amaritudinibꝰ comedãt.⁊ tem

ptatio ꝓbationẽ. ꝓbatio ſpẽ.ſpes parit ſalutẽ
Apud medicos quoq; ãdam antidota noxios

humoꝛes tẽperãtia ex amaritudine terminãt᷑:

Dicente ſcriptura que ad tempus pingue facit
fauces tuas: nouiſſime vero amarius felle in⸗
. VI. Ranſio.
T pfecti de Marath: venerunt i He
e lym. vbi erãt. xij. fõtes aæ ⁊.lxx. pal⸗
mme:ibiq; caſtrametati ſũt. Sextaman

ſio ĩ arietes fonteſq; vertitur.qᷓ; pulcher oꝛdo
vtutum: poſt victoꝛiaʒ tẽptatio:poſt tẽptatio⸗
nem refectio de amaritudie venimꝰ ad arietes

⁊ robuſtos bᷣncipes gregis:qð apð Ezechielẽ

dſis iudicaturũ eẽ ſe dicit: ꝙ alij eoꝛũ conculca
uerint aqs: ⁊ cõpꝛeſſerint oues:alij lenes ⁊ pla
cabiles fuerint. De his ⁊ viceſimuſoctauꝰ pſal
mus loquit᷑. Afferte dũo filij dei: afferte dño ſi

lios arietũ. Sexte mãſionis tenemꝰ hoſpitium
nunq; pus occurrerũt fontes clariſſum puriſ

ſimi: niſi vbi magiſtroꝝ doctrina ꝓꝛũpit. Nec

dubium aͤn de. xij. apoſtolis lermo ſit: de quo⸗

rũ fontibus derluate aquas totius mũdi ſicci⸗

tatẽ rigant. Jux has aqs.lxx. creuerũt palme

quos ⁊ ipos ſcdi oꝛdinis itelligim⸗ ceptoꝛes

Luca euangeliſta teſtãte duodecim feciſſe apo
ſtolos ⁊ ſeptuaginta diſcipulos mioꝛis gdus:
q̃s ⁊ binos añ ſe dñs pᷣmittebat. De quibus ?
Paulꝰrefert:ꝙ axparuerit dñs pᷣmũ.xij.dein⸗
de aplis oĩbꝰ:alios volẽs intelligi ᷣmos: ⁊ ali
os ſcdᷣos xpᷣi diſcipulos. Bibamꝰ de hmoi fo⸗

tibꝰ: ⁊ dulces fructꝰ victoꝛie deuoꝛãtes ad mã⸗
ſiones reliqᷓs pᷣparemur. VII. Manſio
NRofectiq de helym caſtrametati ſũt
p ad mare rubꝛũ: quod hebꝛaice ðꝛ Jã⸗

ſuph. Septima mãſio eſt. Et q̃rit᷑ quö?5
poſt trãſitionem maris rubꝛi:⁊ fontis mare:et
elym:rurſũ ad mare rubꝛũ venerint niſi foꝛ⸗

te in itinere ꝑgentibꝰ ſinus qͥdã maris occurre

rit: iuxta quẽ caſtrametati ſũt.aliud ẽ eni trãſi⸗
re mare:aliud i ꝓximo figere tabernacula. Ex
qbus monemur etiã poſt euãgelicã doctrinaz:
⁊ cibos dulciſſimos triũphoꝛũ aparere nobis
interdũ mare:⁊ pᷣterita diſcrimia poni añ ocu⸗
los:qᷓ;qᷓ; multe differẽtie ſit trãſire mare:⁊ ma⸗-⸗
re ꝓcul aſpicere. erbũ Jãſuph apud hebꝛe⸗

os ex mari ⁊ rubꝛo cõpoſitui ẽ:Suph autẽ et

rubꝛiũ ⁊ ſcirpus vocat᷑. Añ poſſumꝰſuſpicari:
ꝙ venerint ad paludẽ qᷓ;ddam ⁊ lacũ: qͥ ⁊ coꝛre

cto ⁊ iuncis plenꝰ fuerit.Qð aũt oẽs cõgrega⸗

tiones aquaꝝ ſcriptura ſancta mare vocet: nul
la dubitatio c.HHec mãſio ĩ Exodo nõ habetur
ſ ſcriptum ẽ ꝓ ea ꝙ de mari rubꝛo venerũt ad

deſertuz Syn: q̃ eſt inter hhelym ⁊ Synai.xv.

die menſis ſcði egreſſionis eiꝰ ex egypto.id eſt
xxxj.poſtqᷓ; egreſſi ſũt ð Rameſſe.vVIII. ο hnw
Tpꝓfecti de ma mari rubꝛo caſtrame.
e tati ſũt i ſolitudine Syn Octaua man
ſiio licʒ iuxta oꝛdinẽ Exodi ſeptima ſit.
Sed ſciendũ ꝙ ois vſq; ad montẽ Synai here

mus ſyn vocet᷑:⁊ ex tota puincia etiã locꝰ no⸗
men vnius manſionis accepit: ſicut ⁊ oab
tã vꝛbis qᷓ; ꝓuincie nomẽ eſt. In hac ſolitudie
qnq; mãſiones ſunt. Jãſuph de quaſſupꝛa di⸗
ximus ⁊ heremus ſyn:⁊ Bephca:⁊ Halus:et

Baphidim de qbus loqmur in cõſequentibꝰ.
Syn autẽ interpᷣtat᷑ rubus vel odiũ: quoꝛum
vtrũq; facit ad ruſticos intellectꝰ.ꝙ poſtqᷓ; ve

nerimus ad eum locũ:de quo ſit nobis dñs lo⸗
cuturus:grãde odiũ mereamur inimici cauſa:

loquente in illa domino nõ perire. Et nota hi
octaua mãſione in qua toꝛcularia nr̃a ſunt: vn

de ⁊ octauus pſalmꝰ hoc titulo pᷣnotat᷑.deſer⸗
tũ capimus rubꝛi:ſqꝛ plures filij deſerte: mag
qᷓ; eius q̊ habet virꝗũj. . Manſio.

Tepfecti de deſerto Syn caſtrametati

e ſit in DBephca. Nona mãſio. Hoc no⸗
mmen apud hebꝛeos criſma.id eſt.pulſa
tio dicit᷑. Juxta quod ⁊ dominꝰ ait: pulſate et
aꝑietur vobis. In libꝛo autẽ hebꝛaicoꝝ noiuʒ

I

adheſionẽ remiſſionẽq; trãſtulimus:qð lecto.
rem turbare nõ debet:nec putet nos diſſonan⸗
tia ſcribere. Ibi eni iuxta hoc qð vulgo habet᷑
edidimꝰ:ſi mediũ verbũ ſcribat᷑ ꝑ eth lĩrf̃am. H

autẽ in hebꝛaico volumie ſcriptũ reperi phen

qð elementũ magis pulſationẽ qᷓ; glutinum ſo
nat:ſenſuſq; eſt manifeſtus.poſt reſponſa do⸗
mini poſt octauũ numerũ reſurrectionis xp̃ᷣii⸗
cipimus ſacramẽta pulſare. Pꝛudentẽ ſtudio
ſumq;ᷓ; lectoꝛẽ rogatuzʒ velim: vt ſciat me verte
re nomina iuxta hebꝛaicã veritateʒ.Alioqn in
grecis ⁊ latinis codicibus:pᷣter pauca oia coꝛ⸗
rupta reꝑimꝰ: ⁊ miroꝛ quoldam eruditos ⁊ ec
cleſiaſticos viros eos voluiſſe trãſterre que in
hebꝛaico non habẽtur: ⁊ ð male interpꝛetatis
fictas explanationes qᷓrere: vt in pꝛeſenti.De⸗
phea legant ꝓ rephcã:lr̃aʒ ponentes ꝓlra: eo
ꝙ res ⁊ dalech paruo apice diſtinguant᷑: ⁊ int
pꝛetant᷑ curationẽ:atq; exinde tropologiam ſi
milẽ ꝓſequunf. .
KRofecti de Bephea caſtrametati ſunt
p in lhalus. Decima manſio in Exodo
nõ habet᷑:crediturq; in ſyn heremo cõ

tineri:eodẽ narrãte libꝛo.ꝓfecta eſt omis mul

tuudo filioꝛũ iſrael ð heremo ſyn: ꝑ mãſiones
ſuas iuxta os domini:et venerũt Raphidim.
ex quo ꝑſpicuũ eſt plures manſiones eiuſdem
regionis vocabulo demonſtrari. Interpᷣtaltur
q; Halus fermentuʒ: quod tollens mulier mi⸗
ſcuit farine ſatis tribus donec fermentaret᷑ to⸗
tum. In hac ſolitudine murmurat populꝰpꝛo
pter famẽ:⁊ cõuerſus reſpicit pculi nube glo⸗

riam dei:accepitq; veſpere coturnicem: ⁊ ma⸗

ne alterius diei mãna. Et nota in manſione de

cima fermentũ poni:⁊ poſt eſum carniũ mãna

tribui impleriq; ſcripturã: panẽ angeloꝝ man

ducauit homo. XI. Manſio.

p Rofecti de Halus caſtrametati ſunti
Raphidim: ⁊ nõ erat ibi aq ppo. In⸗
decima mãſio eſt qᷓ; violẽter interpᷣtatã i libꝛso
hebꝛaicoꝝ noiuʒ repperi: vidit os ſufficiẽs eig
aut certe viſio oꝛis foꝛtiũ: ſiue iuxta ꝓpꝛietatẽ
lingue ſyre remiſſio manuũ. Hec ⁊ i Exodo le
git᷑: poſt pfectionẽ de heremo ſyn:q̃rit᷑ iea po
pulꝰ ob ardoꝛẽ ſatis:fons de petra Oꝛeb erũ⸗
pit ⁊ ꝓfluit:⁊ qꝛ tẽptauerũt deũ locus Raphi
dim:tẽptatiõis quoq;.i.meſſe ſoꝛtitꝰ ẽ nomen

Moyſes aſcẽdit in mõtẽ. Ihßs ↄtra Amalech

militat. ad cruc ſignũ ſuꝑat᷑ inimicꝰ.remiſſis

oꝛãtis manibꝰhoſſj victoꝛ inſeqͥt᷑. Sʒ ⁊ Moy

ſes ſuꝑ lapidẽ dictũ a Zacharia qͥ ſeptẽ habe⸗/

bat oculos.⁊ in Samuelis volumie appellatur

abeneſer.i.lapis adiutoꝛij: et vtrãq; manũ eiꝰ

Aarõ ⁊ Ar:id montanus luciduſq; ſuſtentat.
Beuicto aduerſario ſi uperuenit Jethꝛo: addu
cit Sephoꝛã ⁊ vtrũq; filium. dat ↄſilium. lxx.

Cto

(ciotüt

ſgeoinint
ulchꝛe

iäidic

lerln

nuuiurſ

oßfenſang
feteiſuA
pollusthe

legpolte
animmulcip

aacölurgen
1„

u
mn
cgpoſtolon
omnib⸗no
lo Adhu
dicete
ahon die
pfecic de
Oymi:c
ſtaderege
deummevo⸗
wurſürya

die tckas
liindien
uginm.
laligine:
Moyſee
leenas

„

ſeegren.

is Synai

lebnf ſolin
luſpuſtancn
olpopuloe
foonnoremn
gentisdenan
dangent Iu⸗
inckx noſen
hnktſiſn
Ulusenange
ſtlonga
pumneſtqu⸗
netashoſtig
dunnenta po
Cetimoniezg
meratusſiti
Ttotus Len
Hon mnoclic
bunio:robl
ſeipteſint⸗
iclocovi
Shai fubr
plur egeyt
l humeras

reninpcend,
Bnane)irg
nde oocenf
XChet
haafrmanſ
mnnbabren
urquen
o. piecrchmisnn
henofmn grüos
tyenmired
tsnnaninzanin
Mimn zi
Podolenvin⸗
dorerimuntt⸗
ð
hinninnr
Nercamn i
Eewauniintt

ta cõſurgere. XII.

ſenioꝛũ: ⁊ in typũ ecclie degentibus cõgregate
legis iminutio euangelio ſuggerente cõpletur

Pulchꝛe autẽ diſſolutio ac ſanitas foaiuʒ ra⸗

phidi dicit᷑: vel ꝓpter diſſipatũ Amalech: vel
Pꝓpter ſanatũ iſrael. Sinautem remiſſionẽ ma
nuũ iux ſyros raphidim ſonat: dicemꝰ ꝓpter
offenſam populi: qꝛ contra dominũ murmura
ret:iſtud loco nomen impoſituz. ec tagimus
potius qᷓ; exponimus:bꝛeuiter indicaſſe contẽ

ti:ꝙ poſt fermentũ halus ⁊ inaſſam ecckie ſole⸗
ant multiplicia demonũ aduerſũ nos tẽptamẽ
MManſio.
XT pfecti de Raphidim: caſtra poſue⸗
runt in ſolitudine Synai DOuodecima
manſio eſt. Statim tibi veniat in mẽtẽ

apoſtoloꝛũ numerꝰ.vna de pluribus:ſʒ maioꝛ

omnibꝰnon ſeparat᷑ in oꝛdine:⁊ pᷣcellit in meri
to.Ad hunc locũ.xlvij. die ꝑueniũt ſcriptura
dicẽte. enſe tertio egreſſionis filioꝛũ iſrł de
egpro in die hac trãſierũt in ſolitudinẽ Synai
ꝓfectiq; de Raphidim: venerunt in deſertuʒ
Synai:⁊ caſtrametati ſũt iheremo:ſeditq; ibi
iſrael e regione montis.⁊ Moyſes aſcẽdit ad
deum: vocauitq; eum dũs dicẽs ⁊ reliqua.Et
rurſũ: vade inqͥt ad populuʒz ⁊ ſãctiſica eos ho
die ⁊ cras:⁊ lauent veſtimẽta ſua:ſintq; para⸗
ti in diem tertiũ.quia tertia die deſcẽdit domi⸗
nus in montẽ quo fumãte ⁊ fulgoꝛe ⁊ tonitruo
caligine:voce:tuba:moꝛtaliũ coꝛda terrẽtibꝰ.
MMoyſes loquebat᷑ ⁊ dũs reſpõdebat ei:ſup⸗
utemus numerũ. vlinueniemꝰ qnquageſimo
ie egreſſionis iſrael ex egypto in vertice mon
tis Synai legem datã: vnde ⁊ pentecoſtes ce⸗
lebꝛat᷑ ſolẽnitas: ⁊ poſtea euangelij ſacramẽta
in ſpũſſancti deſcẽſione complent᷑.vt ſicut pꝛi⸗
oꝛi populo qnquageſimo die vo iubileo ⁊ ve⸗

ro anno remiſſionis ⁊ veris nquaginta ⁊ qu⸗

gentis denarijs: qͥ debitoꝛibus dimittunt lex
data eſt. In apoſtolos quoq; ⁊ qui cũ eis erãt
in.cxx.moſaice etatis numero cõoſtitutis deſcẽ
derit ſpũſſanctus:⁊ diuiſis linguis credẽtium
totus euangelica pᷣdicatione mudus expletus
ſit. Longũ eſt ſi replicare velim:qd in lege pce
ptum eſt: quõ fabꝛicatum tabernaculũ: que va
rietas hoſtiaꝝ: que vaſoꝛũ diuerſitas:que in⸗
dumenta pontificis: que ſacerdotũ ⁊ leuitarũ
cerimonie: qͥd egerint: quomodo populus nu⸗

meratus ſit:hoc tin dicaʒ: ꝙ media ꝑs Exodi

⁊totus Leuiticus liber:⁊ numeroꝛum pᷣcepta
non modica: ⁊ ꝑ ſingulas tribus populi diſtri⸗
butio: ⁊ oblationes pncipum in hac mãſiõe de
ſcripte ſint:multoꝛumq; voluminũ diſputatio
huic loco vix ſufficere poſſit. Interpᷣtat᷑ auteʒ

Synai rubꝛi:nõ vnꝰ vt ſupꝛa ĩ ſolitudie Syn:
ſᷣ plures: vt ibi pᷣncipũ ſit:hᷣ ꝑfectio.ibi ſolitari

us numeras. BB multiplex. aliud eni vnaʒ. ali⸗

A 5 . H
ℳ — * NR .
S RA 4 . 8
1

6
“ Z

ad oẽs gr̃as poſſidere. XIII. Manſio.
Tpfecti de ſolitudine Synai: caſtra⸗
e metati ſũt i ſepulcris ↄcupiſcẽtie. Ler
tiadecima mãſio:cuius nomẽ ex inter⸗

pꝛetatiõe editũ eſt apõ hebꝛeos appellat=

Eſt autẽ ſenſus ille de euãgelio ꝙ ihs baptiza
tus ſtatim a ſpũ ductus eſt in deſertũ:⁊ tẽpta⸗
batur a diabolo. Itaq; ⁊ iſirael poſt familiarẽ
cum dño ᷣmonem poſtq; montẽ Synai cõmo
ratus anno vno ⁊ diebus q̃ttuoꝛ: mira diſpẽ
ſatione caſtroꝛũ:egreſſus ẽ in ſolitudinẽ ha
aram: que interpᷣtat̃᷑ onager aut feritas.iviq;
ſuccũbiti male beſtie faſtidiẽs celeſtẽ panem:et
egyptioꝛũ carnes deſiderãs:qũ multos ſubuũ
voꝛauit incendiũ.⁊ intercedente oyſe hu⸗
mũ voꝛax flãma ↄſumplſit.Tüc accipiũt cotur
nices: ⁊ vſq; ad nauſeã ac vomitũ deuoꝛãt. eli
gunt᷑.lxx.pᷣſbyteri:vadũt ad oſtiũ tabernacu⸗
li.Duo remanẽt Heldad ⁊ medad:nõ imperij
negligentes:b̊ humilitate ſubmiſſi:dũ ſe hono
re arbitrant᷑ indignos. vnde ⁊ abſentes ꝓphe
tant. Saturatoq; populo dũ adhuceſce eſſent
in oꝛe eoꝝ:ira dei aſcendit ſuper eos:⁊ occidit
pingues eoꝝ:⁊ electos iſrł pᷣpediuit: ne ad ma
lum velociter currerẽt. vnde ⁊ apellatus ẽ lo⸗
cus ſepulchꝛa cõcupiſcẽtie:ſiue vt in.lxx.legi⸗
mus:memoꝛia deſideri.Ex q̃ nos omies doce
mur qͥ ſapientiã dimiſimꝰ ſẽcularẽ: ⁊ egyptias
ollas ↄtempſimus:non debere murmurare co
tra celeſtẽ ſcripturaꝝ panẽ:nec virulẽtias egy
ptioꝛũ q̃rere que ſunt poetaꝝ carmina: ſed ſim
plicem mãne cibum qrere.alioqͥn ſi rurſus eas
voluerimus appetere: voꝛabimus vſq; ad nau
ſeam: ⁊ ſtatim dñi igne toꝛquebimur. deſideri
umq; noſtrũ vertetur in tumulos:vt ſimus ſe⸗
pulcra dealbata ꝗᷓ foꝛis aparẽt hoibꝰ ſpecioſa
intus aũt plena ſũt oſſibꝰmoꝛtuoꝝ ⁊ ol ſpurci⸗
cia. XIIII. ODOanDo.
e pfecti ð ſepulcri ↄcupiſcẽtie caſtra⸗
metati ſũt in Aſeroth. Quartadecima
mãſio ẽ in ſolitudine harã: q̃ i atria vtit᷑ In
hac Aarõ et maria ꝓpter ethiopiſſam: contra
Eoyſẽ murmurat:⁊ in typũ ʒeli aduerſus ec
cleſiã de gẽtibꝰↄgregatã ꝓpłs iudeoꝝ lepꝛe ſoꝛ
de ꝑfundit᷑:nec redit ad tabernaculũ ⁊ pᷣſtinaʒ

recipit ſanitatẽ: donec ſtatutũ plenitudinis gẽ

tiũ tpᷣs impleat.Et h̊ pꝛudẽs lectoꝛ attende:ꝙ
poſt ↄſumatã ĩ duodecimo numero vtutẽ ilrł
q̃ ſuꝑbiuit: ⁊ in ſepulcris ↄcupiſcentie carnes
egyptias deſiderauit. Rurſũ iacir aliud fũda⸗
mẽetũ: ⁊ atria.id ẽ.veſtibulũ ingredit᷑:oſtẽdẽs
noõᷣ eos qͥ ſtant: poſſe cadere:⁊ qͥ ceciderũt poſ
ſe reſurgere.poſitus eſt eni ihs in ruinam ⁊ re⸗
ſurrectionẽ moꝛtuoꝛũ multoꝛũ. Et ipᷣe loquit
ꝑ ꝓphetam:nunqͥd qͥ cadi:non reſurget:
XyV. Manſio.

Tꝓfecti de Aſeroth: caſtrametati ſůt
e in Rethyna: ꝓ qua ſupꝛa in hoc eodẽ

libꝛo legimus. Moſtq; ꝓfectꝰ eſt ppłs
de Aſeroth:caſtrametati ſũt i ſolitudine ha

rã. Hoc eſt aũt q̊ntadecima manſio. Et notan⸗

dum ꝙꝙ relique mãſiones.x viij.quarũ nũc bꝛe
uiter catalogus deſcribit᷑ a Rethyna vſq; ad
Syõgaber.id ẽ.vſq; ad.xxxij.manſioneʒ:ſub
NPharã ſolitudinis nomie contineãt᷑:in qͥbus
vniuerſa que ſcripta ſunt diuerſis tẽpoꝛibꝰ ge
ſta ſentimus:que qꝛ non ſũt ꝑmanſiões ſingu⸗
las diſtributa:a nobis quoq; in cõmune dicẽ⸗
tur: vt poſtea veniamꝰ ad reliq̊. Rethyna trãſ
fert᷑ ſonitꝰ:autiuniperus.qᷓ;qᷓ; pleriq; Archẽ⸗
ton apudgrecos: aliud genꝰ arboꝛis ſignifſica⸗
re contendant. Junipeꝝ autẽ ⁊ ᷣmus graduũ

pſalmꝰ iuxta veritatẽ hebꝛaicã ſonat.vbi ſcri⸗
ptum eſt. Quid det᷑ tibi aut quid apponat᷑̃ tibi

ad linguaʒ doloſam: Et ꝓpheta rñdet:ſagitte
potentis acute cum carbonibꝰdeſolatoꝛijs.Fe
runt autẽ lignũ hoc ignẽ multo tꝑe cõſeruare:
ita vt ſi pꝛune ex eius cinere fuerint oꝑte vſq;

ad annũ ꝑueniant Ex quo dicimus poſt ſepul
cra cõcupiſcentie ⁊ veſtibula trãſire nos ad li

gnũ:qð multo tꝑe caloꝛem tenet:vt ſimus fer⸗
uentes ſpũ:⁊ claro ſonuu atq; in altũ exaltata
voce euangeliuʒ dñi pᷣdicemus. Ab hac itaq;
mãſione vſq; ad.xxxij.iſtiuſmodi cõtinent᷑ hi⸗
ſtoꝛie. Ouodecim exploꝛatoꝛes mittũt᷑ ad ter⸗
ram ſanctaʒ. Botrus refert᷑ in ligno: ⁊ xp̃i bꝛe
uiter paſſio demonſtrat̃. urmurat popul⸗
iudeoꝝ:gigantũ ipetũ refoꝛmidans. ugnat
cõtra Amalech Cananeũ volẽte deo: ⁊ victus

eigi q̃ debebat in terra ſãcta exercere ſacri

ficia. Hathã ⁊ Abirõ ⁊ filij Choꝛe conſurgunt
Qoyſẽ ⁊ Aarõ: ⁊ terre voꝛagine glutiuntur
Inter moꝛtuos ⁊ viuentes põtifex medius:tu
ribulo armatꝰ ingredit᷑: ⁊ currens ira dei ſacer
dotis voce ꝓphibet᷑. Nirga Aaron ⁊ floꝛem ꝓ
fert ⁊ folia:: ⁊ i eternã memoꝛiã virens ſiccitas
cõſecrat᷑.Nec dũ templuʒ vᷣuabant editui:nec
dũ ſacerdotes ⁊ leuite obtulẽ ſacriſicia: ⁊ par⸗
tes eoꝛũ myſticus ſermo deſcribit. Nitula ruf⸗
fa in holocauſto cõcremat᷑: ⁊ cinis eiꝰ piacula⸗
ris aſperſio ẽ.quoꝝ oiuʒ figure ppꝛios libꝛos
flagitãt: ſet melius reoꝛ tacere qᷓ; pauca dicere.
XVI. M O anſio. ð
e Tpꝛofectide Rethyna:caſtrametati

ſüt i Rẽmophares. Sextadecima mã

ſio ẽ:que interpᷣtat᷑ greco mone la⸗
tine malipunici diuiſio.qð alij malũgranatuʒ
vocant.Cuius arboꝛis fructus in ſcripturl du
pliciter accipit᷑:aut in eccłie gremio:que omnẽ
turhã credentiũ ſuo coꝛtice tegit:aut ĩ varieta⸗
te ⁊ cõſonantia vtutũ.iuxta illud qð ſcriptum
eſt. ¶Oultitudinis aũt credentiũ coꝛ erat vnũ

II

ala vna:ſicq; diuiſi ſũt ſinguli gradꝰ: vt oẽs

eadẽ cõpage tenean. XVII.Manſio

Tꝓfecti de Rẽmõphares:caſtrame⸗

e tati ſũt i Lebna. Septimadecima mã⸗
ſio eſt:quã in laterẽ poſſumus vertere
lʒ qdam Lebbona trãſferentes male cãdoꝛem
interpꝛetati ſũt. Legimus egyptios lateres in
Exodo:quos populus faciẽs ingemuit.Legi

mus iĩ Malachia latere ꝓ quibus idumea de
ſtructis politos lapides reponerenitit᷑. Et la.⸗
terem in Eʒechiel:in quo obſeſſe hieruſaleʒ pi

ctura deſcribit᷑. Ex qͥbus diximus ĩ itinere iſti
us vite:⁊ de alio ĩ aliud trãſitu:nũc nos creſcẽ?
nunc decreſcẽ.⁊ poſt oꝛdineʒ eccleſiaſticũ ſepe
ad laterũoꝑa traſmigrare. XVIII. Mãſio.

Tꝓfecti de Lebna: caſtrametati ſũti
e Rella. Becimaoctaua mãſio ĩ frenos

vertitur:ſi eni poſt ꝓfectum rurſuʒ ad
luti oꝑa deſcẽdimus:infrenandi ſumus ⁊ rur
ſus vagi atq; pᷣcipites ſcripturarũ retinaculis
dirigendi. Hoc verbũ qᷓ;tum memoꝛia ſugge⸗

rit:nuſqᷓ; alibi in ſcpᷣturis ſanctis apð hebꝛeos

iueniſſe me noui:abſq; libꝛo apocrypho qui a

grecis migrogeneſis.id ẽ.parua geneſis appel
latur. Ibi in edificatione turris ꝓ ſtadio poni⸗
tur:in quo exercent᷑ pugiles ⁊ athlete:⁊ curſo

rum velocitas repꝛobat᷑. Sicit ⁊ pſalmiſta: in

freno ⁊ chamo maxillas eoꝛũ conſtringe:qͥ noõ

appꝛoximant ad te.Et apoſtolus.neſcitis quii
ſtadio curritis:omnes qͥdem currunt:ſʒ vnus

accipit palmã: ſic currite vt compꝛehendatis.
XIX. Manſio.

e ?T pfectið Reſſa: caſtrametatiſüt in

Caaltha Monadecim mãſio interpꝛe

ſat ecclia vagi currẽtiũ greſſus frenis ad eccle
ſiam retrahunt᷑:⁊ foꝛes q̃s ante reliq̃rat:ſurſũ

intrare feſtinant. XX. Manſio.

Tpꝓfecti de Caaltha:caſtrametati ſür

e in monte Sapher. Riceſima mãſio in
teerpᷣtatur pulchꝛitudo: ⁊ in monte de⸗
coꝛis eſt ↄſtituta.de qua et quartidecimi pſal⸗
mi bncipium ſonat. Domine qͥs habitabit ĩ ta
tabernaculo tuo:aut qͥs reqᷣeſcet in monte ſan⸗
cto tuo. Vide qͥd ꝓſint frena.a vitijs retrahũt
introducunt ad vtutum choꝛos:⁊ in xpᷣo mõ⸗
te pulcherrimo habitare faciunt. Iſte iux Da

nielem lapis exciſus de monte creuit in mõte,zʒ
magnum:et impleuit omnẽ terram Iſte iuxta
Eʒechielem vulnerauit pᷣncipẽ Tyri.Ad iſtũ

in Eſaia ⁊ Michea populi confluũt dicentes
venite aſcendamꝰ in montẽ dñi: ⁊ ad domum
dei Jacob. ⁊ docebit nos vias ſuas:⁊ ambula
bimus in ſemitis eius. XxXI. Manſio.
TXTLT pfecti de monte Sapher :caſtrame
e tati ſũt ĩ harada. Viceſimapꝛima mã
ſio vertit᷑ i miraculũ.&αι pulcher oꝛdo

dern.

Coe

gſetuutch
opuslatert
ſamintro
chriſtümmon
mnus atqynn

mo lupertk

ditinecau

11
e ind
ince
tiudo ced
onpnii coſo
fe. Ecceq̃
tresin wu
monsindo
1/
e ſiitl
loteminter
dikiadnon
ſorpimagen
os wos
e.Düseni
Kan. Erd
iespoteen
chſtoseſt:
guoga pſa
glemeetni
llocauit.
dlnss erinf.
necoſolota
nicorfuani

nönul
netenretſtt
locunalira
efrongcauſa
breſcilfig
nlupnciao⸗
arnscotuis
Morsyeldep
ſogimnttemur
Vuunſetünin

bemhiͤ⸗

lorhoſteni
busnöſnitd

ntcornöc
ſasducteth

Nlakßoſ
Pooliee
ſbiiehen

voꝛan
Th.

neulgepe
Afene
Detinnlenne
n —
dnng nkälen
Segp⸗ lne
Nisunl
babbusinen
ehenartig,
wohſclbet⸗
Nrmnufieſ
Tülmninegti
Anzeric ig
e. Whin
ch:ahmati
Wmdüſeft

nsſancunſtn
libonnen
dèpangc
Genums,ticne
Gles tahertat
1t Dectehank
sconi cltint
apeſolrsn
enanmnf
rentconpene

eſreatrmutd
mdeanmnipryt
.

igtluinzi

iganitii
WN.

e Niin ini
indrninoned-
l tin
icennunen

Amtürmni

I

ꝓfectuũ:qᷓ; egregia textura credentiuʒe Poſt
opus lateris infrenamur: poſt frenos in eccle
ſiam introducimur: poſt habitationẽ eccłie ad
chꝛiſtũ montẽ aſcendimus.in quo poſiti ſtupe

mus atq; miramur:vt noſter in laudibꝰeiꝰ ſer⸗

mo ſuperet᷑ inuenientiũ in eo:que nec oculꝰ vi

dit: nec auris audiuit:nec in coꝛ ho

XXII. Manſio.
NX pfecti de harada: caſtrametati ſũt

ninis alcẽ⸗

e in Maceloth. Niceſimaſecãũda mãſio
in cetus vertit᷑. In hac eni ↄſiſtit mul
titudo credentiũ. Eccleſia pᷣmitiuoꝛũ vtutum
omniũ cõſonantia. Tunc vere poſſumus dice
fecerat rigtienton: un imertit in oꝛe moꝛtui.
e T pꝛofecti de Metheca: caſtrametati
fſiuDäütin Aſinonal. Diceſimaſexta mãſio
ilingua noſtra feſtinationẽ ſonat. Juxta illud
dõð in pſalmo ſcribit᷑. Neniẽt legati ex egypto.
Pꝛo legatis in hebꝛeo feſtinantes legimus.vt
poſtqᷓ; dulces fructus laboꝛis meſſuerimꝰ:nõ

re.Ecce qᷓ; bonum ⁊ qᷓ; iocunduʒ habitare fra

tres in vnum. Et dominꝰ habitare facit vnius

moꝛis in domo. XXIII. Manſio.
T ꝓfecti de Maceloth: caſtrametati
e ſt in Thaath. Viceſimatertia mãſio
Poteſt ⁊ ſubter itelligi:ſed melius pa

uoꝛem interpᷣtabimur. veniſti ad eccłiam: aſcẽ

diſti ad montẽ pulcherrimũ.ſtupoꝛe ⁊ miracu

lo xpᷣi magnitudinẽ confiteris. Nides ibi mul-⸗ ſim coöt ed rurſũ ad vli
oꝛa ꝓperantes obliuiſcamur pᷣteritoꝝ: ⁊ in fu
tura nos extẽdamus.

tos vtutis tue ſocios. Noli altum ſage:ſed ti⸗

me. dñs eni ſuꝑbis reſiſtis: humilibꝰautẽ dat
gr̃am.Et q̃ ſe exaltat:videat ne cadat. Poten
tes potẽter toꝛmenta patient᷑. Timoꝛ vtutum

cuſtos eſt:ſecuritas ad lapſũ facilis. Unde etĩ

quodã pſalmo poſtqᷓ; ſaluatus dixerat:dñs re

git me et nihil mihi deerit:i loco paſcue ibime
collocauit. Jungit timoꝛẽ qͥ cuſtos eſt beatitu⸗
dinis:et infert:virga tua ⁊ baculus tuus ipſa
me cõſolata ſunt.⁊ eſt ſenſus.dũ toꝛmenta foꝛ

mido:vᷣuaui graʒ quã acceperã.xXIII. Ma.

XTpꝓfecti de Thaath:caſtrametati ſũt
e in Thare. Viceſimaqrta mãſio. quaʒ

nãũnulli vertunt in maliciã vel paſturã
nec errarẽt:ſi per ain lram ſcriberet᷑. Nunc ve

ro cum aſpiratio duplex in extrema ſit ſyllaba
erroꝛis cauſa manifeſta eſt.hoc eodeʒ vocabu

lo ⁊ eiſdẽ lr̃is ſcriptuʒ inuenio patrẽ Abꝛaã: qͥ

in ſupꝛadicto apocrypho geneſeos volumine:
abactis coꝛuis qͥ hoĩiuʒ frumẽta vaſtabãt: ab⸗
actoꝛis vel depulſoꝛis ſoꝛtitus ẽ nomen. Ita ⁊
nos imitemur Thare :et volucres celi q̃ iuxta
viam ſatũ triticũ deuoꝛare feſtinãt:ſolliciti ꝓ⸗

hibeamꝰ Nã ⁊ Abꝛaã patriarcha ĩ tppo iſrae
lis ⁊ hoſtiarũ diuiſa mẽbꝛa ſacrificij a volucri

bus nõ ſinit deuoꝛari.⁊ ↄtempto oculũ effodi
unt coꝛui ð cõuallibꝰ: veruſq; Moyſes ⁊ he
lias ducit ethiopiſſaʒ.⁊ a coꝛuis paſcit᷑.Si ha
bueris pauoꝛẽ:ſollicitꝰ eris.ſi ſollicitꝰ fueris:
leo in caulas ouiũ tuaꝝ introire nõ poterit.qð
vel ad pᷣpoſitos eccleſiarũ vel ad cuſtodiaʒ re

fert aĩie tue:ad quã leo diabolꝰ ꝑ diũſa vitioꝛũ

voꝛamia ingredi niti XXV. Mã.
e Tpfecti de Thare: caſtrametati ſũt i

in Methca. Viceſimaquinnta mãſio vertitur

tur in dulcedinẽ. Alſcẽdiſti in excelſũ: admira⸗
tus es vtutum choꝛos:timuiſti ruinã:abegiſti
inſidiatoꝛes. Dulc te ptinus fructus laboꝛis

inſeqͥtur: ⁊ in moꝛem lraꝝ radicũ amaritudinẽ

pomoꝛũ ſuauitas cõpẽſabit.⁊ dices: qᷓ; dulcia

faucibus meis eloquia tua ſuper mel oꝛimeo.

Spoõſũq; tibi audias concinentẽ: mel diſtillãt
labia tua ſoꝛoꝛ mea ſponſa. Quid eni ſuauius
diſciplina: Quid eruditione melius: Guſtate

⁊ videte:qm ſuauis eſt dominꝰ. AUñ ⁊ Sãſon
qui abegerat a fructibus ſuis aues: ⁊ vulpes qͥ
exterminant vineas colligauerat:leonẽq; iter

ſimus quiete cõtenti ⁊ ocio:ſed rurſũ ad vlteri
T pfecti de Aſinona: caſtrametati ſũt
eęe in MMaſeroth. Niceſimaſeptima ma⸗

ſiio vincula ſiue diſciplinas ſonat: vt fe
ſtino gradu pergamad magiſtros:⁊ eoꝝ tera
mus limina ⁊ pᷣcepta vtutum:ac myſteria ſcri
pturarũ vincula putemꝰ eterna. Juxta illð qð
in Elſaia dicit᷑: et Sabayn viri ſublimes ad te
trãſibunt:⁊ tui erũt.poſt te ambulabũt vincti

manicis. Et Paulꝰ vinctus ihu xpᷣi: duplicia

ſunt in ſcripturis vincula:q̃ qdiu rupit Sam⸗
ſon vicit inimicos. Et de meretrice legimꝰ vin

culũ in manibꝰeius.Et ex pſona dñi dicentis.

Birũpamus vincula eoꝝ: ⁊ ꝓijciamus a nob
iugũ ipoꝝ.⁊ alibi laqueus ↄtritus eſt:⁊ nos li
berati ſumus. Ep̃i autẽ vincula volũtaria ſũt
⁊ vertũt᷑ in amplexus.Quiq; is fuerit colliga
tas:dicet ſiniſtra eiꝰ ſub capite meo: ⁊ dextera
eius cõplectetGẽ me. VIII. .
X pfecti de Maſeroth: caſtrametati

e ſit in Boneicã. Niceſimaoctaua man
ſio trãffert᷑ in filios neceſſitatis ſeu ſtri

doꝛis.ſi ab vno incipias numero: et paulatim
addens ad ſeptimum vſq; ꝑuenias: viceſimui

.

octauꝰ efficit᷑ numerus.qᷣ ſint iſti filij neceſſita⸗
tis pſalmus ipᷣe nos doceat. Afferte domino ſi

lij dei:afferte domino filios arietũ. Queẽ tan⸗

ta neceſſitas que nolentibꝰ imponat᷑:Cum di⸗

uinis ſcripturis fuerl eruditus: ⁊ leges eaꝝ ac
teſtimonia vincula ſcieris veritatis ↄtendens
cum aduerſarijs:ligabis eos:⁊ vinctos duces
in captiuitatem: ⁊ de hoſtibus quondã atq; ca

ptiuis liberos dei facies: virepeine dica E;

Syon. ego ſterilis non pariens trãſmigrata

⁊ captiua:⁊ iſtos qͥs enutriuit: Ego deſtituta
⁊ ſola:⁊ iſti vbi erantemiraris Eſaiã.Eiuſdeʒ

pſalmi ſacramẽta cognoſce. Vox dñiin virtu
te:vox domini in magnificẽtia:⁊ vox dñi con⸗
fringẽtis cedros:vt poſtqᷓ; aduerſarios frege
rit ⁊ cõcuſſerit deſertos bus gẽtiũ populos:p-

parent᷑ cerui in montibus:⁊ ſit dilectꝰ ſicut fili
us vnicoꝛniũ.in temploq; eius oẽs dicẽ᷑t gloꝛi
am. Poꝛro ꝙ vertimus ſilios ſtridoꝛis:ad illũ
ſenſum refert:ꝙ timoꝛe ſupplicij ⁊ eius loci vbi

eſt ſet⸗ ⁊ ſtridoꝛ dentiu: oeſerẽtes diaboli vin
cula xpᷣo dño credentiũ turba colla ſubmittat

XXIX. Manſio.

e T ꝓfecti ð Boneicã: caſtrametati ſũt

in mõte Gagad. Viceſimanona mãſio
int erpᷣtatur nũcius ſiue expeditio:⁊ accinctio

vel certe qð nos melius arbitramur catacope.

id ẽ.cõciſio.haud aliter poſſumus magiſtri di⸗
ſc ipuloꝝ atq; credentiũ eos facere filios neceſ⸗
ſitatis:niſi pᷣceptoꝛes eoꝝ interfecerimꝰ. Cru⸗

deles ſumus in occaſione eoꝛũ:non parcatma

nus noſtra armũ aut extremũ auricule ð oꝛe le

onis extrahere. Maledictus q facit opus do⸗
mini negligenter:⁊ qui ꝓhibet gladiũ ſuum a

ſangnine. Vnde ⁊ Dauid in matutino inquit
interſiciebã omnes peccatoꝛes terre De nũcio
autẽ ⁊ accinctione hec bꝛeuiter poſſumꝰ dicere
A filijs neceſſitatis grandes ad vtutes ſtimu⸗
los ſuggeramus:cũ eis nũciauerimus pꝛemia

futuroꝛũ ⁊ accinctos inire bella nulia docueri

mus.Hoꝛuʒ triũ quicquid magiſter fecerit:in

mõte cõſiſtit. XxXX. Manſio
T ꝓfecti ð monte Gadgad:caſtrame⸗

e tati ſũt in Jethabatha.Criceſima mã
ſio bonitas interpᷣtatur: vt cum puene

rimus ad ꝑfectum virũ in ſacerdotalẽ graqn

⁊ in etatem plenitudinis xpᷣi:i qua ⁊ Eʒechiel
erat iuxta fluuiũ cobar:poſſimus cum Hauid
in.xxx.pſalmo canere. In te domine ſperaui:
non ↄfundar ineternũ. NPaſtoꝛ e ni bon ponit

aiam ꝓ ouibus ſnuis. XXXI. Mãſio.
XT pfecti de Jethabatha: caſtrameta⸗

e tii ſũt in Hebꝛona.Triceſimapᷣma mã⸗

ſio interpᷣtatur id

eſt trãſitus ſiue trãſitio ad hãc venit verus he

bꝛeus. id eſt nepateta ſiue trãſitoꝛ:qͥ dicere pt:

tranſiẽs videbo viſionẽ hanc magnã. De qua
⁊ pſalmiſta canit:⁊ non dixerũt qui pᷣteribant

bñdictio dñi ſuꝑ vos. Pꝛeterit eni figura hu⸗

ius mundi:⁊ ꝓpterea ancti cupiunt ad melio

ra tranſire.nec pᷣſenti ſtatu cõtenti ingemiſcũt

quotidie.ec recoꝛdatus ſũ:⁊ effudiĩ me ani⸗

mã meam.ſquoniaʒ tranſibo in locum taberna

culi admirabilis vſq; in domũ dei. Multuz ẽ

ſi de omnib us ſcripturis ſuꝑ vba tranſitionis

velim exempla ↄiungere. XXXII. Mãſio

T pfecti ð Hebꝛona:caſtrametati ſüt
e in Aſiongaber. Triceſimaſecũda ma⸗

ſio tranſfert᷑ in lingua viri ſiue dolatio

nes homis:qð ſigniſicãtius grece :·x
ſcribit᷑ qᷓ ꝑ ain lram:non vt greci ⁊ latini errãt

rum:niſi ꝙ ſeduli ⁊ diligẽtis magiſtri diſcſpli⸗

na monſtratur cedentis ligna infoꝛmia: doläã

tis:facientiſq; vaſa diuerſa:que in domo ma⸗
gna neceſſaria ſunt:poſſunt lignatiões viri ſal

tuum ⁊ omniũ arboꝛũ genera ac per hoc crelcẽc
tium multitudinẽ figurare:dicẽte Dauid. In⸗
uenimus eam in campis ſilue. Hucuſq; ſoluu⸗
do Pharã decem et octo continet mãſiones qᷓ
deſcripte ĩ catalogo i ſuꝑioꝛi uinere nõ ponũt

dte X pfecti de Aſiongaber: caſtrameta⸗
titiſüt in deſerto Syn: h eſt eades Que
ritur cur octaua manſio nũc triceſimatertia eẽ
Dicatur. Sed ſciendũ ꝙ pꝛioꝛ per ſameth lfam

ſcribit᷑:interpᷣtaturq; rubꝰ ſiue odium.hec au

tem per ſade:⁊ vertit᷑ in mandatũ. Illudq; qð
iungit᷑ cades:non vt pleriq; exiſtimant ſancta
dicit᷑: ſed mutata ſiue trãflata. Legimus i Ge⸗
neſi iuxta hebꝛaicã veritateʒ: vbi iudas mere
tricẽ putans Thamar dona trãſmiſit: ⁊ ſelaue
ſter numerũ interrogabat:vbi eſt cades: hocẽc
ſcoꝛtũ: cuiꝰ habitus a ceteris feminis imutatꝰ
eſt. In multis quoq; locis B idẽ repimꝰ. Syn
auũt lancta interpᷣtatur: zx ααπ1 bρα0ο
eſt intelligendũ: quomodo parce dicunt᷑ ab eo
qꝙqᷓün minime parcant:⁊ hellũq; ꝙ nequaqᷓ; bellũ
ſit:et lucus ꝙ minime lucet. In hac manſione
moꝛit᷑ maria ⁊ ſepeli᷑: ⁊ ꝓpter aquas cõtradi⸗
ctionis oyſes ? Aaron offendũt dominuʒ
⁊ ꝓhibent᷑ tranſire ioꝛdanem: miſſiſq; nuncijs
ad Edom tranſitus petit᷑ nec impetrat᷑. Quis
timeret poſt tantos ꝓfectus murmur populi:
⁊ offenſam magiſtroꝛũ:⁊ vie trãſitus denega-⸗
tos: idetur mihi in maria ꝓphetia moꝛtua:
in Moyſe ⁊ Aaron legi ⁊ ſacerdotio iudeoꝛũ

finis impoſitus.qꝙ nec ipᷣi ad terram repꝛomilſ⸗

ſionis tranſcendere valeant: nec credenteʒ po
pulum ad ſolitudineʒ huius mũdi educere. Et
nota ꝙ poſt moꝛtem ꝓphetie ⁊ aquas contra⸗
dictionis idumeũ carneũ atq; terrenũ tranſinre
non poſſint: ⁊ cum multis pᷣcibus ⁊ conatu vi
am non impetrent: ſed egrediat᷑ Edom aduer
ſus eos in populo multo ⁊i manu foꝛti. Inter
pꝛetatio quoq; nomis moꝛti ⁊ offenſe ⁊ nega⸗
to tranſitui cõuenit. Abi eni mandatum: ibi ꝰ
peccatũ: vbi peccatum:ibi offenſa. vbi offenſa
ibi moꝛs.Hec ẽ manſio de qua pſalmiſta canit
Cõmouebit dominus deſertum Cades.

4

Crac

P
du

ſraßceyn
algſi

peineeet
centörightn
ler Etau
Pitabetogan
lſins
ſicireſpte
ſnciſcib
ſtelleannpo⸗
chictehpbe
hemegosn
dit Aoroni
Etcuoaiea
cterſedinn
disnuslocut
urautco
ſonisterrän
lerreigume
Bengarofl
Weuerin
Witasnon
Misterre
pulus x⸗
plangit.
lood pee
haneus
pbi quod.
Hlium: rc

denn locop⸗

perantrape

chemo. Ead

libus neceſt
luoſerulivi⸗
ſncipisglin
Platerſedie

ſice Cunan
ugſertduren
enrſſte

erirpnnan
loeounpe
M.

oy

i

xxry n
ſed ſni⸗

ber pjämar

erquooſten
espoſitas.
wonte Orc

Uſphinon:

Ueltagern

Wl
ahmgfi
gucintti⸗
nusgeteſ⸗

had
rur Näthlh
ſüne hunſgſ
Cocnmna iſer
ſeäneri
nſe⸗
Aiongeberaſtne

oSnöckensdt

onücmieinumi
priorpalnehfn
rub'ſiucodunken
inmandri Ftg,
Nlencqgerifinmt

Niftun Lneiſfüd

citatezeſbinten
r donatriſnittin
Abarſbickott
Accenoſtanind
basb ite
r: ANNEGN
nodoperednitt
teligggenniiin
lee Jhanmin

N

rmnokmdit n

Tractatus I

X pfecti de cades: caſtrametati ſũt in
eę monte in extremo terre Edom. Aſcen
dit q; ANaron ſacerdos in montem Oꝛ:

ſuxta pᷣceptum domini: ⁊ moꝛtuus ẽ ibi anno
qjuadrageſimo egreſſionis iſrael de terra egy⸗

pti mẽſe qͥnto pᷣma die mẽſis. Eratq; ibi Aarõ

centũuiginti annoꝝ quãdo moꝛtuus eſtiĩmon
te Oꝛ. Et audiuit Cananeuſ rex Arad:qui ha

bitabat ad auſtrũ in terra Canaã:ꝙ veniſſent

filij iſrael. Triccſimaquarta mãſio eſt: quã ple
riq; interpᷣtant᷑ lumen: nec errarẽt ſi per aleop

litterã ſcriberet᷑.Alij pellẽ:⁊ ipi veruʒ dicerẽt
ſi eſſet ain poſitũ.nõnulli foꝛamẽ:qð poſſet ac⸗
cipi:ſi eih haberet elemẽtũ.Cuʒ aũt legatur ꝑ

he:magis mons intelligit᷑:⁊ legi poteſt:aſcen

dit Aaron in montis montẽ.id eſt.verticẽ eiꝰ.

Erxquo aiaduerteremus non in monte ſimpli⸗

citer:ſed in monte mõtis pontiſicẽ moꝛtuũ.vt
dignus locus meritis illius mõſtraret᷑. MMoꝛi

tur autẽ eo anno:quo nouus populꝰ repꝛomiſ

ſionis terrã intraturus erat in extremis finibꝰ

terre idumeoꝛũ. Et qᷓ;qᷓ; in monte ſacerdotiuʒ
Eleaʒzaro filio dereliquerit.lexq; eos qui eam
impleuerint ꝑducat ad ſũmuʒ: tamẽ ipᷣa ſubli⸗
mitas non eſt trãſfluẽta ioꝛdanis:ſed in extre⸗

mis terrenoꝛũ operũ finibus.⁊ plangit euʒ po

pulus. xxx. diebus. Karon plangit᷑: Ihs non

plangit. In lege deſcẽſus ad inferos:in euãge
lio ad ꝑadiſuʒ trãſmigratio.Audit quoq; Ca⸗
naneus ꝙ veniſſet iſrael: ⁊ in loco exploꝛatoꝛũ

vbi quodaʒ offendiſſe populũ nouerant ineũt

pᷣlium: ⁊ captiuũ ducunt iſrael. Rurſũq; in eo

dem loco pugnat᷑: ⁊ tũc victoꝛ vincit᷑:victi ſu⸗

perant:axpellaturq; nomen hoꝛma id eſt. ana⸗

thema. Eadem dicere mihi non eſt pigrũ:legẽ
tibus neceſſariũ:ꝙ ſemꝑ humanꝰ ſtatus in hu

ius ſeculi viam fluctuet: ⁊ alius in valle: alius
in cãpis:alius moꝛiat᷑ in mõte:nec in mõte ſim

pliciter: ſed in montis mõte. id t. in excelſo ver
tice. Cunq; nos dei auxilio deſtitutos hoſtis ĩ
uaſerit duxeritq; captiuos:nõ deſperemus ſa
lutem: ſed iterum armemur ad pᷣlium. poteſt fi

eri vt vincamus:vbi victi fuimus.⁊ in eodem

loco triumphemus: vbi fuimus ante captiui.
XxXxXV. Manſio. et. XXXVI.
Tpfecti de mõte Oꝛ:caſtrametati ſũt

e in Selmona. pfectiq; de Selmona ve
nerunt in Phinõ. e due manſiones
xxxv.a.xxx vj in oꝛdine hiſtoꝛie nõ inueniunt
ſed ſcriptũ eſt ꝓ eis:egreſſi ſunt de monte Oꝛ:

per viã maris rubꝛi: ⁊ circũiuerunt terrã Edõ

ex quo oſtendit᷑ in finibꝰ atq; circũitu tre Edũ

eas poſitas:nec vᷣm moꝛem legit.Et ꝓfecti de
wonte Oꝛ: caſtrametati ſũt in Selmona: ſiue
in Phinon: ſed poſt ambitũ terre idumeoꝛum
venit ad extremũ: ⁊ ait ꝓfecti filij iſrael caſtra⸗

titur in Magos ſiue

Fo. CLXV

Epla LXVII

metati ſũt in Oboth. Mec dixit pfecti ſunt de
illo ⁊ illo loco:quia duas mãſiones ſilẽtio pꝛe⸗

„

termiſerat. quas cum in ſupputatiõe tacuerit:

reddit in ſũma. ꝛima mãſio Selmona inter⸗
pꝛetat᷑ imaguncula. Secũda Mbhinõ.· diminu⸗
tiue os ab oꝛe:ergo nõ ab oſſe intellige In hbis

Aaron moꝛtuo:⁊ murmurant contra deum et

QUoyſen: mãna faſtidiũt: a ſerpẽnbus vulne

rant᷑: ⁊ in typum ſaluatoꝛis qui verũ antiquũ
qᷓ; ſerpentẽ in patibulo triũphauit: diaboli ve
nena ſupantur. vnde inagũcula vere expꝛeſ
ſeq; imaginis filij dei paſſionẽ eius intuens cõ

ſeruatr᷑: ⁊ qð coꝛde credit: oꝛe pnunciat.legẽs
illud apoſtoli:coꝛde credit᷑ ad iuſticiaʒ: oꝛe au⸗
tem cõfeſſio fit ad ſalutẽ. Simulq; nota ꝙvtra
qʒʒ manſio hypoꝛopiticos appellatur: quia ex

parte videmus: ⁊ ex parte ꝓphetamus.⁊ nũc

ꝓ ſpeculum videmus in enigmate.

XXXVII. Manſiio.
e T pfecti de Ohinõ caſtrametati ſunt
in Eboth. triceſimaſeptima mãſio ver
hytones: vel m ver⸗
ba lhelui lagenas grãdes que cum muſto ple⸗

ne fuerint: abſq; ſpiramie ſlico dirũpunt᷑. Pu

gnauerunt magi contra Moyſẽ ⁊ Aaron: æa

muliere que erat in Endoꝛ: ⁊ babebat iuxta ſe
ptuaginta interpᷣtes ſpirituʒ hytonẽ. iuxta

hebꝛeos Magũ regis iſraelis illudit᷑ OOulte

ſũt pᷣſtigie ⁊ inumerabiles laquei qbus anime

capiunt᷑ humane:ſed nos dicamus in domino

coõſfidentes laqueus cõtritus eſt: æ nos liberati

ſumus:⁊ ſi ambulauero in medio vmbꝛe moꝛ⸗

tis: nõ timebo mala quoniã tu mecũ es. Cadẽt
alatere noſtro mille: et decem milia a dextris
noſtris: non timebimꝰ ab incurſu et demonio

meridiano.ſᷣ obturabimꝰ aures noſtras:ne au
diamus voces incantantiũ: ⁊ Sirenarũ carmi

na negligamus. Moſt imaginem dei que i coꝛ⸗
dis roͤne monſtrat᷑: ⁊ cõfeſſionem fidei que oꝛe

ꝓfertur:conſurgunt ſerpẽtes:⁊ artes malefice
ad bella nos puocant Sed nos qui habemus
pcioſiſſimũ theſaurũ in vaſis fictilibus que frã

gi poſſunt: ita vt quedam vix teſta remanſerit

in qua hauriri poſſit aque puſillũ: omni cuſto⸗

dia circũdemꝰ coꝛ noſtrũ. XXXVIII. Mã.

T pꝓfecti de Eboth: caſtrametati ſunt
e in JYeabari in finibus Moab: triceſi⸗
maoctaua mãſio aceruos lapidũ trãſe

untiũ ſonat. Sunt ſancti lapides qui voluunt᷑

ſuꝑ terram leues:politi: ⁊ rotũditate ſua rota
rum curſibꝰ ſimiles. Sunt ⁊ alij quos ꝓpheta
iubet tolli de via:ne ambulantiũ in ea offendãt

pedes. Qui ſũt iſti ambulãtes: vtiq; viatoꝛes
2 pᷣtereuntes qui iſtud ſeculũ ad alias manſio

nes trãſire feſtinant. Qð autẽ dicit᷑ in finibus

Moab: ⁊ ſupꝛa ſcriptũ eſt iſolindine onere⸗

ſpicit Moab: cõtra ſolis oꝛtum: oſtẽdit iuxta
lam:ꝙ hucuſq; in fim bus terre idumeoꝛũ fue
rint:⁊ nũc veniãt ad terminos Moab: ð alia
ꝓuincia ad aliam trãſeuntes. Non eni ſemper
yni virtun danda eſt oꝑa.ſed ſicut ſcriptum ẽ
ibunt de vᷣtute in vtutem: de alia tranſeundũ
eſt ad aliaʒ. qꝛ herẽt ſibi ⁊ inter ſe nexe ſunt:vt
qui vna caruerit: omnibꝰ careat:⁊ tamẽ tranſi
re de alia ad aliam: eoꝛũ eſt ꝓpꝛie: qui ſolis iu⸗
ſticie oꝛtũ cõſiderät. XXXIX. Mãſio.

XT pfecti Jeabarim: ſiue vt in fecũdo

e loco apud hebꝛeos habes ybim:ca⸗
ſtrametati ſũt in Dibõgad Triceſima
nona mãſio interpᷣtat᷑ foꝛtiter intellecta tẽpta⸗
tio. Mꝛo hac in oꝛdine hiſtoꝛie aliter ſcriptum
reperi. NPoſtq; eni caſtrametati ſũt in Jebariĩ
in finibus ¶ Ooab cõtra oꝛtuʒ ſolis:legit᷑ inde
ꝓfecti ſunt ⁊ diuerterũt ad toꝛrentẽ Zared Et
de hoc loco ꝓficiſcẽs:caſtrametati ſunt trans

Arnõ:que eſt in ſolitudine ſniuʒ Amoꝛrei:eo

ꝙ arnõ in termis Moabitarũ ⁊ Amoꝛre oꝛuʒ
⁊ poſt hec venerũt ad puteũ: vbi cecmit iſrael
carmẽ hoc. Aſcẽde putee quem foderunt pᷣnci
pes:⁊ aperuerũt duces ꝓpłoꝝ in datoꝛe legum
et in baculo eius:⁊ de ſolitudine in M artha⸗

na:⁊ de Marthana ad toꝛrentes dei:⁊ de toꝛ

rentibus dei ad excelſa:⁊ de excelſis ad valleʒ
que eſt in regione oab in vertice phaſga:q̃
pꝛoſpicit contra deſertum. Hec loca in finibus
Amoꝛreoꝛũ quidã interpᷣtantes:putãt nõ mã⸗
ſiones eſſe ſed tranſitus:nec pᷣiudicari debere
catalogo manſionũ extraoꝛdinaria expoſitiõe
Alij autẽ ſpiritalibꝰ ſpiritalia comparãtes:no
lũt regiones ſigniſicare:ſed per locoꝝ nomina
vᷣtutum ꝓfectus eſſe:ꝙ poſt magos ⁊ congre⸗
gationẽ lapidũ frequẽter veniamus ad toꝛren
tem Zared:qð interpᷣtatur aliena deſcẽſio:et i
deſcẽſione poſiti trãſeamus ad arnon :qð ma⸗
ledictionẽ ſonat.que eſt poſtea in finibꝰ amoꝛ⸗
reoꝛũ: qui vel amari hoſtes ſunt:vel multa lo⸗
quunt᷑ inflati. Sinauteʒ trãſiremus terminos
Moab:qui ð inceſſu generatus eſt:et receſſit
a vero patre:ſtatim nobis occurrit puteꝰ:quẽ
nemo de plebe fodit:nullus ignobilis: ſed on⸗
cipes ⁊ duces:qui iura dant populis .⁊ canen
tes carmẽ in aqua putei:a in dei muneribꝰgra
tulaãtes ꝓphetãt: tranſituri ſint: ad que ꝑ⸗
uenturi loca:ꝙ ſcilicʒ ð deſerto veniãt ĩ Rar
thana:qð interpᷣtatur donũ.et ð arthana
ad Nahaniel:qð dicit᷑ ad toꝛr entes dei. et de
nahaniel ad Bamoth: que iterpᷣtat᷑ excelſa ſi⸗
ue adueniẽs moꝛs:quãdo cõfoꝛmes efficimur
moꝛtis xpᷣi.⁊ de Bamoth occurrit nobis val⸗
lis humili
montis phaſga:qui interpᷣtatur dolatus:ꝙ ni
hil habeat infoꝛme ⁊ rude:ſed artificis ſit poli

tatis: que tamẽ poſtea eſt in vertice

tus manu:qui mons reſpiciat ſolitudineʒ:que
hebꝛaice dicit᷑ iſinũ. Quãdo eni fuerimꝰ in vir

tutum culmie conſtituti:tunc totius mũdi rui⸗
nas ⁊ omniũ peccatoꝝ reſpicimus vaſtitatem:
pene obliti ſumus currẽte oꝛatiõe dicere:qua⸗

re Dibõgad interpꝛet᷑ foꝛtiter intellecta tpta

tio. Poſt Dibõgad geritur bellũ contra Seõ
regem amoꝛreoꝛũ ⁊ Og regem Baſan. diſci
mus ꝓꝙ cum venerimus ad ſũmum: ⁊ de fonte
pᷣncipum regũq; biberimus: aſcẽdẽtes ad mõ
tem phaſga:non debeamus eleuari in ſupbiã
ſed ꝓpoſitam nobis ecõtrario ſolitudinem no

uerimus. Zinte conuritionẽ eni eleuatur coꝛ vi
ri: ⁊ ante gliam humiliat᷑. XL. Manſio.

ꝓfecti de DPibongad: caſtrametati
e ſunt in Almõ de Balthami.Quadra⸗

geſima manſſo vertit᷑ in cõtemptũ pla

garũ ſiue obpꝛobꝛiũ.Et per hanc diſcimꝰ om⸗
nia dulcia ⁊ illecebꝛas voluptatũ in ſeculo ↄtẽ

nendas:nec inebꝛiari nos debere vino mundi

in quo eſt luxuria. mel non offert᷑ in ſacriſicijs
dei. ⁊ cera q̃ dulcia cõtinet:nõ lucet in taberna
culo:ſed oleum puriſſimũ:qð de oliue ꝓfertur

amaritudine. Mel eni diſtillat de labijs mult

eris meretricis.de quo puto iuxta myſticos in
tellectus guſtaſſe Jonathã: ⁊ ſoꝛte depᷣhenſuʒ
vix populi pᷣcibus liberatnm.quod autem ob

pꝛobꝛia cõtẽnenda ſint:⁊ ſi falſa obijciant᷑:be⸗

atitudinẽ pariunt.ſaluatoꝛ pleniſſime docet.
Tpꝓfecti de Almõ:caſtrametati ſuntiĩ
montibꝰ bari contra faciem Nabo.
Quadrageſimapᷣiua manſio vertit᷑ in montes

tranſeuntiũ: ⁊ eſt contra faciẽ montis Nabo:

vbi moꝛit᷑ ⁊ ſepelit᷑ oyſes:terra repꝛomiſſi
onis ante cõſpecta. Nabo interpᷣtat᷑ cõcluſio:

in qua finit᷑ lex: et non inuenit᷑ eius memoꝛia.

NMoꝛro gẽa euangelij abſq; vllo ſine tẽdit᷑. In
oinnẽ terrã exiuit ſonus eius: et in fines oꝛbis
terre verba ipᷣins. Simulq; conſidera:q habi
tatio tranſeuntiũ in montibꝰ ſita ſit:⁊ adhucꝓ
fectu indigeat. Poſt montes eni plurimos ad

cãpeſtria Moab ⁊ ioꝛdanis fluenta deſcendi⸗
mus:qui interpꝛetat᷑ deſcẽſio. Nihil enim vt

crebꝛo diximus:tam periculoſum eſt:qᷓ; gloꝛie
cupiditas ⁊ iactantia:⁊ animus conſciẽtia vir
tutum tumens. XLII. Manſio.
T pꝓfecti de montibꝰ Abari:caſtrame
e tati ſunt in campeſtribꝰ Moab ſuper
ioꝛdanem iuxta Jericho: ibiq; ſixerũt
tẽtoꝛia ab humo ſolitudinis vſqʒ ad helſati in
planicie Moab. In qdrageſſmaſecũda mãaſi⸗
one que ⁊ extrema mãſio ẽ: curſim que ſint ge

ſta narremus. Reſidens in ea popułꝰ a diuino
HBalaã:que mercede cõduxerat Balach filius

Sephoꝛ:dei iuſſione benedicit᷑:et maledictio

Co

futakin
glecoſont
honodil
hitcüctoe
eius:foꝛn
fſlius Eie
dianitide
mnlüinete
unn
opulus
Sihhul
Uutiaterf
onedeiſe
tfemſucce⸗
fedebee
deingech
4 leiu
phegia qn
(limenſis.
trüa viror
chitas:⸗
1cdatioe
benebe
jordonet
maenih⸗
ytpoſer
Printer
onihobit
Uincia:7.
tur. Num
debeantit
ſubutbani
Leuite⸗
Mäſtones. 4
les. resitra
ſigiiuopſt
nortepotf
letonomiiſe
Ebreuiterd
abing
lnfaſcſtino⸗
homisGe
poptlogtlo
quogpiiſin
copulak.
tue:rrecd
Ugtoꝛisſii.
eruchtiß
eoqnonen
busuiret
cötfagens
fliſtael
Unduserc

lborinv.

= S
— =–
6 —
S
—.
—
S= g - S=
= = S=

—
=
.

Se Se

r
RKZ
Wmäinäͤmin
Ehahn En
Vgtnigiae
ſosdeherung
Nonofei inits
mnernöletnden
mü:gödeinzen
oiſtiülundetnel

pputoſonunten

Abä:ſarihen
eraumm golun,

Lrſfallchrtite

uatorpieniintte
.
Anöͦſntt
ticnma tunk
Euſowigens
tfinonnht
Loſſcatmnienn
Nbontnzel th
numnfcluſenn
hipii
Gans Alindd
ilte
upyſuſtt
esaniwn
Umisfucnade
üo. Eblen
itgiunek

= =

=☛

=S=

1

=—
=

uE
E

—
— —
SS=,r —. 1

4

—
S==

.

☛
—
= =
— S=
—
—
S
=S= —— =
=—

Tractatus I

mutat᷑ in laudes:audit vocem dñi ex ꝓphano
oꝛe cõſonãtẽ.Oꝛiet᷑ ſtella ex Jacob:⁊ ↄſurget
homo ð iſił ⁊ ꝑcutiet pncipes ο ab: ⁊ vaſta
bit cũctos filios Seth:⁊ erit Edom hereditas
eius:foꝛnicat᷑ cũ filiabus Madian:et Finees
filius Eleaʒar zelatus eſt ʒelũ dñi ⁊ ſcoꝛtũ ma
dianitidẽ pugione trãſſigit.vnde ⁊ accepit pꝛe
miũ ineternã memoꝛis armũ victime Num era
tur rurſũ populꝰ: vt interfectis peſſimis nouꝰ
populus dei cenſeat᷑. Interpellãt quinq; filie
Sephaad:⁊ ex iudicio dñi hereditateʒz accipi⸗
unt inter fratres ſuos:nec femineus a poſſeſſi⸗

one dei ſexus excludit᷑. Jeſus oyſi in mon

tem ſuccedit ⁊ diſcit a lege que ſpiritaliter fer⸗
re debeat in eccłia. Pꝛimũ qͥd ꝑ ſingłos dies
deinde qᷣd ſabbato:qd in caleñ.quid in paſca:

quid in pentecoſte:qͥd iu neomenia meſis.vij.
dd in ieiunio eiuſdẽ mẽſis die.x.quid in ſceno
phegia qñ figunt᷑ tabernacula.x v.die ſupꝛadi
cti menſis. Uxoꝝ ⁊ filiaꝝ vota abſq; auẽte pa⸗

trũ ⁊ viroꝛũ caſſa memoꝛant᷑.Bellũ cõtra ma⸗
dianitas: ⁊ moꝛs diuini Dalaã: ⁊ pᷣde diuiſio:
7 oblatio ex ea in tabernaculo dei. Nꝛimꝰ Ru
ben ⁊ Gad:a dimidia tribus anaſſe vltra
ioꝛdanẽ in heremo poſſeſſioneʒ accipiũt.pluri
ma eni habebãt iumẽta:⁊ necdũ ad id venerãt
vt poſſent habitare cũ templo. Docet᷑ populꝰ
vt in terra ſancta idola deſtruat: ⁊ nullꝰ de pꝛi
oꝛi habitatoꝛe Pᷣuet᷑. Deſcribit᷑ olim cupita ꝓ⸗
uincia:⁊ duaꝝ ſemis tribuũ hereditas ſepara⸗
tur. Numerant᷑ tribuũ pᷣncipes:qͥ terrã cũctaʒ
debeant itroire. Quadragintaduas vꝛbes cũ

ſuburbanis ſuis vſq; ad mille paſſus ꝑ circũi⸗
tũ Leuite accipiũt.tot numero quot et iſte ſũt
mãſiones. Et addunt᷑ fugitiuoꝝ ſex alie ciuita
tes.tres itra ioꝛdanẽ vt ſint ſimul.xlviij.Qui

fugitiuoꝝ ſu ſcipi:qͥ interfici debeãt:et vſq; ad
moꝛtẽ põtificis maximi reuari:ſuccedit Deu
teronomij ſecũda lex:meditatoꝛũ cuãgelij.ibi
q; bꝛeuiter dicimus: que int᷑ Pharã et tophel
Labã ⁊ Aſeroth:⁊ loca aurea abiecto Juda
infeliciſſimo.xj.diebus via dec hoꝛeb: p viam
montis Seon vſq; ad cades Barne oyſes
populo ſit locutꝰ:⁊ extremũ canat canticuʒ.in
quo aꝑtiſſime ſynagoga ꝓijcit᷑:⁊ eccłia domio
copulat᷑. Impinguatꝰ ẽ ⁊ icralſſatus ac dilata⸗
tus:⁊ recalcitrauit dilectꝰ: ⁊ oblitus eſt dei ſal
uatoꝛis ſui.Et iterũ generatio peſſima. filij in⸗
eruditi:ipᷣi ad emulationẽ me ꝓuocauerunt in
eo qͥ non erat deus. Irritauerunt me i ſculptili
bus ſuis:et ego zelare eos faciam nationes:et
cõtra gentẽ ſtultam irritabo eos. Benedicunt
fili iſrael. Et rurſus in Symeone Judas miſe
randus excludit᷑. Aſcẽdit Moyſes ad montẽ
Nabo:in verticẽ Phalga q eſt contra iericho

2 oſtẽdir dominꝰomnẽ terrã Galaad vſq; Dã

Fo. CLXVI

Epla LXVIII

⁊Z neptali ⁊ Effraim ⁊ Manaſſẽ: ⁊ vniuerſam

terraʒ iude vſq; ad mare magnũ contra auſtrũ
⁊ regionem cãpeſtrẽ Jerichontis ciuitatis pal
marũ vſq; Segoꝛ. Quis põt tãta noſſe myſte⸗
ria?:Quis in extremis legis ⁊ huiꝰ vite finibus
cõſtitutus itelligit: ſemꝑ ſibi eſſe pugnãdum⸗

Et tunc plenã victoꝛiã dari ſi fuerit in cãpeſtri

bus: ſi in Abelſattym:qð interpᷣtatur luct ſpi
narũ:fleuerit antiqua peccata: ⁊ ſpinas ꝗᷓ ſuffo
cauerunt ſemẽta verbi dei. Et de àbus ꝓphe
ta dicit: verſatus ſum in miſeria: dum mihi cõ
figitur ſpina Et tunc pᷣparatus deſiciẽte mãna
ſub duce ihu ioꝛdanẽ tranſeat: circũciſus cul
tra euangelij:pꝛimum comedat de celeſti pane
⁊ occu rrãt ei pᷣncipes exercitus dei: vt veꝝ pa
ſca nequaqᷓ; in egypto:ſed in finibꝰterre ſancte
comedat. O ꝓfundũ diuitiaꝝ ſapie ⁊ ſcie dei:

qᷓ inſcrutabilia ſũt iudicia eius:⁊ inueſtigabi⸗

les vie illius:Quis ſapiens ⁊ itelligit hec⸗ In
telligens ⁊ cognoſcat ea? Quia recte vie dni:⁊
iuſti ambulabunt in eis. Pꝛeuaricatoꝛes autẽ

coꝛruent in illis.

Beati hieronymi pᷣſbyteri ð diuerſis gene

neribus lepꝛarũ oſtendens illaꝝ ſubtilẽ deſcri

ptionem ad peccatum magis aie qᷓ; moꝛbũ coꝛ
poꝛis ꝑtinere. Epiſtola. LXVII.

Dmirabile dinie

diſpoſitionis examẽ Que exhiberi ſi⸗
bi deus ac deferri voluit magno conſilio ⁊ ſol⸗
lerti ſciẽtia ſacratioꝛe mãdauit. DOiuerſa enim
hoĩuzʒ moꝛibus genera naturarũ: diuerſis ſta⸗

tuit pceptoꝛũ ſentẽtijs gubernari.Alius enim
ſmaginariũ legis opus qſi ſub veritatis coloꝛe
depinxit. Alius coꝛpus ip̃iꝰ veritatis declara

uit. Quos eni obuolutos adhuc mũdi caligie
ad cõpꝛehendenda ea ꝗᷓ germana erant:ac ſoli
da ppendit:eis obſeruãtie oꝛdinẽ ſuſpẽſo ſub⸗

tili quodãmodo examie ſuſurrauit. quos autẽ

dep̃hendere poſſe abſolutũ pᷣdicatiõis carme
agnouit:eis deus ꝑfectã harmoniã ſolide vo⸗
cis intonuit. Inde ẽ ꝙ figuris ⁊ enygmatibus
lex bſca depigit᷑: qm dũ infirma iudeoꝝ acies
hebetat᷑: ⁊ cãdidũ ſcie claritatis vigoꝛẽ inſpici
ende lumẽ non habẽt: neceſſe eſt: vt in varijs fi
guri figuraꝝ coloꝛ adhibeat᷑: Mã illis ⁊ vtutũ
pᷣmia ſuppolita ſpecie ꝓmittũt᷑: ⁊ pctõꝝ notei⸗
urunt᷑ in coꝛꝑe: Js eni ↄfirmot᷑ alij: quibꝰ alij
trãſferunt᷑ in coꝛpe. Oreſẽs lectio exigit hinõi
ferre ſᷣmonẽ:ꝗᷓ diuſa lepꝛaꝝ genera dephẽdẽ⸗
da i diüſis materus deſignauit. Alia eni lepꝛa
ĩ parietibꝰ demõſtrat᷑. Alia hũano notat᷑ i coꝛ
poꝛe. alia ĩ vaſculis: alia ĩ veſte: alia deſignat
i ſtamie Beinde qᷓi hmõi vulneris loco crebꝛa
barba pellicula deputãt᷑.qͥd enĩ dicã: Tot ſũt
genera qͥt coloꝛes.Alia pallida:alia ten Dl

Sars

rubicũda. DBeinde ſi hoĩes lepꝛa qð ẽ inſitũ na

ture vitio polluãt᷑:qͥd hi faciũt:qͥ guioꝛibꝰmoꝛ
bis coꝛpoꝝ pᷣgrauant᷑e Sʒ age iã videmꝰ gene
ra lepꝛaꝝ: vt medelaꝝ cauſas cognoſcẽ alq; ꝓ
bare poſſimꝰ.ſi fuerit inqͥt lepꝛa alba vel rubi⸗
cũda :ſiue tetra vel pallida: vel ſi floꝛẽs ait h̊ ẽ
toto coꝛpe decurrẽs. Naʒ ẽ deteſtabilis lepꝛa
q̃ oino mũdari nõ poſſit: ẽ ⁊ que facilẽ habeat
mũdationẽ.alia qͥʒ aduẽtit ia:alia inata depꝛe

hẽdit᷑. Que oia niſi ſpiritalit᷑ ſentiant᷑:rõneʒ i⸗

telligẽtie ſimplid nõ admittũt.Nã diuia ſapia
legis ſue ꝓfundũ i huiꝰextrema ſeculi regione

q̃ſi tẽplũ iuo noĩe ↄſecratũ:itra ciuitatj alteriꝰ

menia collocauit Cuiꝰↄſtructio atq; opꝰqᷓ;uis
magnificũ videat᷑ iterioꝛis tñ hois aditmirãt
oꝛnamẽta vitioꝝ:ᷣ iterioꝛis ſcie aditus reſera⸗
re non pñt. Quare oꝛãda ẽ diuia dignatio: vt
puiſantibꝰnob ĩtelligẽtie pateſcat ĩigreſſus Ju

bet igit᷑ diüuſa lepꝛaꝝ genera ſacerdos tẽpli di
ligẽter inſpicẽ:atq; eaꝝ habitꝰvel coloꝛes ple

nioꝛi ↄſideratiõe depᷣhẽdere.A coloꝛibꝰ eni le
pꝛa refert᷑ poſſe agnoſci:qͥs t̃ ad petm magis

aĩe q; ad moꝛbũ coꝛꝑis manifeſtũ ẽ ꝑtinẽ. Di⸗
uerſi eni coloꝛes diuſas ai indicãt macłas.Cũ

igit᷑ pallida lepꝛa ↄſpicit᷑:lãguẽs et egra fides
aĩe denotat᷑.Cũ aũt rubicũda depᷣhẽdit᷑: mẽs
furoꝛe atq; iracũdia inflãmata⁊ homicidij cru
oꝛe reſperſa cognoſcit᷑. Cũ vᷣo alba:tũc hereti
coꝝ fuſcata ⁊ male mũda ↄſcia ↄdemnat᷑.Sʒ

alia lepꝛa ĩ capite:alia oꝛiri pꝑhibetur in barbba

Sũt eni heretici qͥ deũ pr̃em vident᷑ tmmodo
blaſfemare: vt Manicheꝰ: qͥ nõ ſolũ eũ facto⸗
rẽ denegat mũdi:veꝝ maloꝝ ꝓfitet᷑ eẽ auctoꝛẽ

lhi ſũt qͥ lepꝛã ĩ capite poꝛtare vidẽt.caput eni

inqͥt apls viri xpᷣs ẽ.Que vo lepꝛa ĩ barba poꝛ
tat᷑:hi ſũt qͥ blaſfemare vidẽt᷑ ĩ filiuʒ. Epᷣm eni
ꝑfectũ i aduẽtu pᷣſtino ꝑfecti viri euũ agẽtẽ:q̃⸗
ſi tricenarie etatis vtilitas decoꝛauit. Sed ⁊ſi
tetra inqͥt ⁊ liuida fuerit:qͥd eſt aliud qᷓ; liuoꝛis
maculis execrãda: Si aũt ait nigra fuit lepꝛa:
fumo vtiq; idolatrie ⁊ ſacrificioꝝ nidoꝛibꝰ no
tata.Si aũt inqͥt floꝛẽs lepꝛa fuerit: ⁊ coopue⸗
rit oẽm floꝛẽ maculationis a capite vſq; ad pe⸗
des: viſu ſacerdot dijudicabit᷑.videbit eni ſa⸗
cerdos: ⁊ ecce lepꝛa cooꝑuit oẽm ꝑtẽ coꝛꝑis et
mũdabit illũ ſacerdos a maculatiõe: qm albuʒ
mutabit᷑. In hac lepꝛa quã q̃ſi albã ⁊ floꝛẽtem
deſignat: diüſa crimia varie dep̃hẽdit.qꝛ cum
mũdialis vite voluptas q̃ſi cãdida ⁊ floꝛẽs ex
iſtimat᷑: tũ graue vitioꝝ oↄtagiũ graſſat᷑ ĩ coꝛꝑe
Hã aut auaritie aut libidis maclłe ppateſcunt
Sʒ hãc lepꝛã cito dicẽ poſſe mũdari. Auaritie
enĩ crimie facile carere pᷣt:qͥ ↄüſus ad dñm ea
q̃ poſſederit idigẽtiũ alimonie miſtrauerit: ita
vt dñs iĩ euãgelio ait. Veꝝ date elemoſynaʒ:⁊
ecce oĩia vob mũda ſũt.Libidinẽ qͥʒ celerit᷑ mũ

dare poterit:ſi ieiunijs frequẽtiſſimis ⁊ abſti⸗
nẽtia coꝛpꝰretinuerit.ſᷣ his obłmedelam ꝑ ſa⸗

cerdotẽ pᷣcepit dñs adhiberi. Diẽ eni eẽ lepꝛã

q̃ ſacrifcioꝝ oblatiõibꝰemũdet᷑.Aliã vo quaʒ
qqᷓ faciliꝰabluãt:necnõ ⁊ q̃ ex caſtra poſita muũ
det᷑ Eſſe q̃ʒ lepꝛã aſſerit:q̃ mũdari oĩno nõ poſ

ſe or igii Fm figurã cᷓuioꝝ pctõꝝ crimia cõ
gregant᷑.Alia ſũt q̃ añ baptiſmũ vidẽt᷑ eſſe cõ⸗

miſſa:q̃ tñ ꝑ graʒ baptiſmi diluunt᷑.Alia vo q̃ᷓ

poſt lauationẽ baptiſmat ꝑpetrãt᷑:q̃ ſiue ꝗui⸗
oꝛa ſiue mĩ oꝛa pctã ſint viſus tñ ſacerdotl emũ

dat.Quodcũq; eni modicũ delicti fuerit pᷣt a

ſacerdote oĩno relaxari.Que aũt guioꝛa ſunt:

diſciplina debẽt eccliaſtice regule ⁊ orone pur

gari Que vo ĩſanabilia ſũt: deo iudici revuãt
Et inde ẽ ꝙ iĩ hoc loco ait.vnũquẽq; ſᷣm ꝙ hʒ
ꝓpt᷑ curationẽ ſacriſiciũ offerre debere.i.vnuſ
qͥſq; ſᷣm ꝙ ſe deliqͥſſe cognoſcit: ſiue ꝑ carnalẽ

ↄcupiſcẽtiã:ſeu ꝑ idolatriã:ſeu ꝑiurio:ſeu mẽę
dacio:q̃ſi lepꝛe ſe vitijs itelligit maculatũ put

potuerit deo ſacriſicare nõ deſiſtat.ſᷣ diẽ genꝰ
eẽ lepꝛe:qð oino mũdari nõ poſſit.⁊ iðᷣo hmõi
hõ ex caſtra iubetur expelli. Hoc ẽ ſane crimẽ

qð admittit᷑ i ſpmſãctũ blaſfemie ſcʒ ſicut ipſe

dñs ĩ euãgelio ait:qͥ peccauerit i ſpũſãcto:non

remittet᷑ ei:neq; h:neq; i futuro. Adiecit aut

ſctura diuina lepꝛã eẽ ĩ vaſculis:lepꝛã ĩ parie
tibꝰ:lepꝛã in veſtibꝰ:lepꝛã in ſtamine.ſᷣ quõ in
his rebꝰ lepꝛã eẽ poſſit:penitꝰignoꝛo.q̃ qꝛ vita

carẽt:etiã ſenſu carere neceſſe ẽ.ſᷣ ego arbitroꝛ

cũ iĩ parietibꝰ domꝰ lepꝛa eẽ referat᷑:hereticoꝝ
ꝑfidiã notari. Quid enĩ nõ polluit᷑ vbi adulte
re doctrine blaſſemia pᷣdicat᷑i ꝗdo hanclepꝛã
ſacerdos iubet᷑ a parietibꝰemũdare:vt catho⸗
lice vᷣitatis doctrina maculoſa hereticoꝝ vᷣba

depellat.Cũ aũt lepꝛa ĩ vaſculis ðꝛ eſſe: ꝓpꝛia
coꝛꝑis delicta mõſtrat᷑. Vaſa aũt hoĩuʒ coꝛꝑi
bus cõparat apłs.habẽtes inqͥᷣt theſauꝝ hũci
vaſis ſictilibꝰ. In ſtamie aũt lepꝛã hñs paratũ

ſe ĩ oibꝰ deo pᷣbeat:vt mercedẽ ab ipᷣo cõſequi

mereat᷑: ⁊ in die iudicij ſecurꝰinueniet᷑:ſi nulla
dei offenſa in eo reperiekt.

Scõs tractatꝰſcde partis pᷣncipalis.

õ epłe atq; tractatꝰ beati Hreronymi

ꝑ q̃ſtionibus noui teſtamẽti.

u
HBeati hieronymi ad Damaſũ papũ ð filio ꝓ
digo ꝑ illũ ᷣm l̃aʒ peccatoꝛẽ penitẽtẽ:ſᷣm my
ſticũ ſenſũ gẽtilẽ abdicanii illecebꝛis erroꝛibuſ

qᷓ; ad dei cultũ ↄuerſũ.ꝑ maioꝛẽ aũt filiuʒ inui

dẽtẽ vel iudeos vel reliqͥ̊s ſãctos interpᷣtantis

in qbꝰ licet iuſtis oſtẽdit eſſe poſſe liuoꝛem.
Epiſtola. LXIXX

Eatitudis tue

b inkrogatio diſputatio fuit: et ſic
q̃ſiſſe:viã ẽ dediſſe qſitis. Sapiẽ

Croa

ripeiten
ſtiali
Dit⸗Auldu

Auo minoꝛ

ſſhac⸗
tur poꝛcis:
Aecipitaui
ginn⸗Qri
veniis uſcta
cuugelio bte
os dillain
lnaei;mino
guo udeie
giuiura
dictimihit
Etilo l
Siaitais
zaboli ul.
leriꝰꝛffutt
diobolimoꝛ
eiiquterx
nis uidiape
dementicim
goꝛecraciar
Gſanicen
dllerte gvd
ſtaaihact
vba pꝛup
no ſilitucd
labãt dice

yeſcit aum

Eritautaea
toꝛes vol
diarcurqs
eatcgouit
Catep ſoa
donno. Ecce
lſetesrecube
aicetes
(lpeccatorib
Veker Qut
edicun. ſes
ültuiz
Wanreiuſto
izieniz
geiſtonn
ain nöhabe
fruudator
hebar:ta
poculo:d
Olvere. O.
faelierit.
ad pni. 6
gfa. Et
deſtructo
Aſtentate

— —

jokenedche,,
Woſarſepen
müſaupinrtn
tellign maari
no deſſter ir
inopoſſit iufr,
elli. oriian
blalemieſgag
cauerttizülin
ifumro N

=—

1
,
1

—,
= =

=

ivaaislgiig
äinſunte ,a
rpeniſpenien
pectſei frtte
puciſlti tenit⸗
rinöolii tle
nt,rNi
tpmüdaeneh-
boeideſe
nalsdreſein
Vrleünboining
gesninthltei

=

„
2

M.
i ſiſir
Gmifmiiin
nl Nalticn g
nuicitiſii,
oſiaraſi

icſe oſen

tucfent
vdißin ini,
alſti⸗s

—
—

—
— =E

9

S=

ter qpe iterroganti:ſapia reputabit᷑. Ais qs ẽ
iſte i euãgelio pr:qͥ duobꝰ filijs ſubſtantiã diui

dit: Qui duo ſilij: Qui maioꝛ:Qui ve minoꝛ:
Quõ minoꝛ acceptã ſubſtãtiã cũ meretricibus

diſſipat? Fame facta a pncipe regionis pᷣponi⸗
tur poꝛcis:Siliqs comedit᷑: Ad patrem redit
Aecipit annulũ ⁊ ſtolã.Et iĩmolat᷑ ei vitulꝰ ſa⸗
ginatꝰ:Quis ſit maioꝛ frater: Et quõ de agro
veniẽs ſuſceptionẽ fratr inuideat: ⁊ cetera q i
euãgelio pleniꝰexplicãt .Addis iſuꝑ:ſcio mul
tos diuſa in hac lectiõe dixiſſe: fratrẽ maioꝛẽ
iudeũ:minoꝛẽ eſtimaſſe gẽtilẽ populuũ. Sʒ q̃ro
quõ iudaico oło poſſit aptari. ecce tot anis ſer
uiui tibi:⁊ nũqᷓ; mãdatũ tuũ pᷣteriui:⁊ nũqᷓ; de
diſti mihi hedũ:vt cum amicis meis epularer.
Et illð Fili tu ſemꝑ mecũ es:⁊ oĩa mea tua ſüt
Si aũt ais ð iuſto ⁊ peccatoꝛe voluerimꝰeẽ pa

rabolã: iuſte nõ poterit ↄuenire:vt de ſalute al

teriꝰ ⁊ fratris maxime ↄtriſtet᷑. Si eni inuidia
diaboli moꝛs ĩtroiuit ĩ oꝛbẽ terrarũ.⁊ imitant
eũ:qͥ ſũt ex ꝑte eius:nũqᷓ; ꝑſone iuſti:tam ima⸗
nis iuidia poterit coaptari: vt foꝛis ſteterit: et
dementiſſimo pr̃i rigidus obſtiterit. ſoluſq; li
uoꝛe cruciatꝰ leticie domꝰitereſſe noluerit IJta

q; ſicut ĩceteris ꝑabolis: non ſũt a ſaluatoꝛe
diſerte quã ob cauſaz dicte ſint: ſolemꝰindrere

ita ⁊ ĩ hac facere debemꝰ. q̃re dñs i iſtiuſmodi

vba pꝛuꝑit: ⁊ ob quã iterrogationẽ reſponſio
ms ſilitudo ꝓlata ſit. Scribe ⁊ phariſei muſſi⸗
tabãt dicentes. Quare h̊ peccatoꝛes recipit:⁊

veſcit᷑ cum eis: Suꝑioꝛ quippe ᷣmo pᷣmiſerat

Erãt aũt accedẽtes ad eſ oẽs publicani ⁊ pec⸗
catoꝛes volẽtes audire eũ. Itaq; hinc ois inui

dia: cur qs leg pᷣcepta dãnarẽt: eoꝝ ofabulati
onẽ atq; ↄuiuiũ dñs non vitaret. Et h Lucas
Ceteꝝ Mattheꝰ ita loqᷣt᷑:cũ aũt diſcũberet in

domo. Ecce multi peccatoꝛes publicani ve⸗
niẽtes recũbebãt cũ ihu: et cũ diſcipulis eius.

qð vidẽtes phariſei dicebãt diſcipulis eiꝰ: qre

cũ peccatoꝛibꝰ⁊ publicanis mãducat masiſter
veſter: Qui audiẽs dixit:non neceſſe hñt ſani

medicum. ſed male hñtes. Eüũtes auteʒz diſcite

qͥd ſit: miſcòiazs volo: et nõ ſacrificiũ.!25 veni
vocare iuſtos:ᷣ peccatoꝛes ad pniaʒ.Marcꝰ
q̃ͥʒ i eadẽ vba ↄſentit. Igit᷑ vt diximꝰ: ois ex le

ge q̃ſtio naſcebat᷑:lex qͥʒ iuſticie tenax clemẽti⸗

am nõ habebat.Sᷣ quicũq; adulter: homicida:

fraudatoꝛ: ⁊ vt bꝛeuiter dicã moꝛtali crimie te

nebat᷑: nlła venia pnie laxabat᷑ a crimie.oculũ

ꝓ oculo:dentẽ ꝓ dẽte.aiaʒ ꝓ aia iubebant ex⸗

oluere. Oẽs itaq; declinauerũt ſimul inutles

facti erãt:nõ erat q̊ͥ faceret bonũ:nõ erat vſq;

ad vnũ. Abi aũt abũdauit pctm. ſuꝑabunda⸗

uit gra. Et miſit de filiũ ſuũ faciũ ex muliere:
q̃ deſtructo medio pariete:fecit vtrũq; vnuʒ et

auſteritatẽ leg euãgelij gra temperauit. AUñ 7

Fo. CLXVII
LXIX

NMaulus ad ecclias ſcribẽs:gra vob inquit:⁊
pax a deo pr̃entr̃o:⁊ dño ihu xpᷣo:gr̃a q̃ nõ ex
merito retributa:ᷣ ex donãte conceſſa ẽᷣ. Pax
vo q̃ reconciliati deo ſumꝰ hñtes ꝓpitiatoꝛem

dñm nrm ihᷣm xpᷣm:qͥ donauit nob delicta nt̃a
7 deleuit qð erat cyrographũ moꝛt!
gens illo cruci: 7 pᷣncipatꝰ:⁊ ptãtes ſ
triũphãs eas ĩ ligno:q̃ aũt maioꝛ pᷣt eẽ clemen-

5nos affi
eẽ oſtẽtui

tia q;; vt filiꝰdei hois ſiliꝰnaſceret᷑: decẽ mẽſiuʒ
faſtidia ſuſtineret: partꝰ expectaret aduentuʒ

luolueret᷑ pãnis:ſubiiceret parentibꝰ: ꝑ ſingu
las adoleret etates: ⁊ poſt cõtumelias vocum
alapas ⁊ flagella: crucis q; ꝓ nobᷣ fieret male⸗

dictũ: vt nos a maledicto legis abſoluerit a

tri factꝰobediẽs vſq; ad moꝛtẽ: ⁊ id oꝑe cõple⸗
ret:qð añ ex ꝑſona mediatoꝛis fuerat depcatꝰ
dicẽs: pr̃ volo vt quõ ego ⁊ tu vnũ ſumus. ita
iſti inos vnũ ſint. Ergo qꝛ ad h̊ venerat:vt qðᷣ
erat ipoſſibile legi:qꝛ nemo ex ea iuſtiſicabat᷑:i

effabili miſcdᷣia vincere:publicanos ⁊ pctõꝛes
ad pniaʒ ꝓpuocabat. Cõuiuiũ qͥ; eoꝛũ expetẽs
vt ĩ ↄuiuio docerẽt᷑:ſicut manifeſtũ eẽ porerit
ei:qͥ euãgelia ſollicita mẽte ꝑlegerit.Auõ ⁊ ci⸗
bus eiꝰ⁊ potꝰ⁊ deambulatio vniũſa q geſſit in
coꝛpe:ſalutem hoiuʒ ꝓcurarint. Hoc vidẽtes
ſcribe ⁊ phariſei aduerſus legẽ eũ facẽ dicebãt

ecce hõ voꝛax:⁊ vini potatoꝛ:amicus publica
noꝝ ⁊ peccatoꝝ.Nã añ repᷣhẽderãt:q̃re cura⸗
ret i ſabbatis. Dñs ergo vt hãceoꝝ accuſatio
nẽ clementi rõne ſuꝑaret:tres parabolas ppo

ſuit. ex bus vna ẽ. xcix.ouiũ ĩ mõtibꝰ relictaꝝ HM

et vnius ꝑdite:q̃ paſtoꝛis humeris eſt relicta.
Alia dꝛagme:quã mulier accẽſo lumine requi
ſiuit: ⁊ inuẽta ea vicinas ad leticiã conuocauit
dicẽs:cõgratulamini mihi:qꝛ iueni dꝛagmam
quam ꝑdideram. Tertia vo duoꝛũ filioꝛuz. de
qua vt diſputarẽ pauca iuſſiſti. Et de oue qui
dem ac dꝛagma lʒz ad vnum ptineãũt itellectuʒs:
nõ ẽ iſtius tꝑis diſputatio.hoc tm dixiſſe ſuffi⸗
ciat:ob hoc has parabolas eſſe pꝛopoſitas vt
quõ ibi inuentiõe pecoꝛis et dꝛagme leticie eſt
angeloꝝ: a circa manẽtiũ vicinaꝝ: ſic in publi⸗
canoꝛũ peccatoꝛũq; pnia dehere eſſe leticiam:
qbus non ſit neceſſaria pnia. vnde vehemẽter
admiroꝛ Tertullianũ i eo libꝛo quẽ de pudici⸗
tia aduerſum penitentiã ſcripſit: ⁊ ſentẽtiaʒ ve
terem noua opiniõe diſſoluit: hoc voluiſſe ſen
tire:ꝙ publicani ⁊ peccatoꝛes qᷣ cuʒ dño velce
bant᷑ ꝛethnici fuerint dicẽte ſcptura:nõ erit ve
ctigal pendens ex iſrł. Quaſi vero Aldatthe
us non ex circũciſione fuerit publicanꝰ: ⁊ ille
cum phariſeo in tẽplo oꝛans oculos ad cclum
non audebat erigere: non ex iſrael fuerit publi
canus. An nõ Lucas memoꝛat oĩs populus
audiẽs ⁊ publicani iuſtiſicauerũt deũ baptiʒa
ti baptiſmno Johis. Aut cuiq; geqſpiſet At

„☛☚ †*

ideri ethnicũ tẽplum ingreſſũ: aut dĩũm cum
ethnicis habuiſſe ↄuiuiũ: cuʒ id maxime caue
ret:ne legẽ ſoluere videret᷑:⁊ pᷣmuʒ venerit ad
oues ꝑditas domus iſirł. Chananee quoq; de⸗
pcanti ꝓ filie ſalute reſpõderit:nõ opoꝛtet tol⸗
lere panẽ filioꝝ: ⁊ dare eũ canibus. Et alibi di
ſcipulis pᷣceꝑit. In viã gentiũ ne abieritis:⁊ ĩ
ciuitates ſamarianoꝝ ne intraueritis Ex qͥb⸗

oĩbus edocemur iĩ publicanis nõ tã gentiliũ IBS

generaliter oiuʒ pctõꝝ.i.qͥ erãt ⁊ de gentibꝰ et
de iudeis accipi poſſe ꝑſonas. Ille aũt qͥ iuxta
inſanas blaſfemias ſuas id dogmatis defende
bat:qð xpᷣianos nollet recipere penitẽtes:fru⸗
ſtra argumẽtatꝰ eſt publicanos iudeos nõ fuiſ
ſe:vt in ꝑſona eoꝝ gentiliũ tm populꝰ poſſit i⸗
telligi. Itaq; ne longũ faciã: ipᷣa euangelij ver
ba ꝓponã:⁊ i modũ cõmentarij q̊d mihi vide⸗
atur: ad ſingula queq; ſubnectã. Homo qͥdam
habebat duos filios.hoĩem deũ dici multis te
ſtimonijs apꝛobat᷑: vt ibi duoꝝ hoĩuʒ teſtimo
niũ vex eſt. Ego de me teſtimoniũ dico: ⁊ qui
miſit me pater. In alia parabola paſtoꝛ:ĩ alia
paterfamilias nũcupat᷑. In alia vines locat: ĩ
alia inuitat ad nuptias:⁊ diuerſis ſilitudinibꝰ
rem ſigniſicat eandeʒ: vt iudeoꝝ repꝛobet ſi up⸗
biam: a in cõmune oĩuʒ pctõꝝ ſiue gẽtiliũ ſiue
iſraelitaꝝ pniam ꝓbet.Qõð aũt ait duos filios
oẽs pene ſcripture de duoꝝ vocatiõe populo⸗
rũ plene ſunt ſacr̃is Et dixit illi adoleſcentioꝛ.
NHater da mihi poꝛtionẽ ſubſtãtie q̃ mihi ↄtin
git. Subſtãtia dei eſt oẽ qdð viuimus:ſa pimꝰ:
cogitamꝰ:in vba ꝓꝛumpimꝰ.Hoc deꝰequali⸗
ter vniuerſis ⁊ in cõmune largit?eſt:euangeli⸗

ſta dicente. Erat lux vera que illuminat omnẽę

hominẽ venientẽ in hũ cmundũ. Iſte ẽ dexter
oculus:qͥ a ſcãdalis obſeruãdus eſt. hec lucer⸗
na coꝛpoꝛis.hoc talẽtũ:qð nõ eſt ĩſi udario col⸗
ligandã.i.delicate ocioſeq; tractãdũ:nec in ter
ra defodiendũ terrenis ſcʒ cogitatiõibꝰobſcu⸗
randũ. Qui diuiſi eis ſubſtantiã:ſignificanti⸗
i greco legit᷑τ„uτÜ ρτ ραονυο1ο 610
id eſt. dedit eis liberũ arbitriũ:dedit mẽtis ꝓ⸗
pꝛie libertatẽ: ⁊ vt viueret vnuſqᷣſ q; nõ ex ipe⸗
rio dei: obſequio ſuo.i.nõ ex neceſſitate: ſ ex
volũtate.vt vtus hr̃et locũ:vt a ceteris aĩanti
bus diſtaremus:dũ ad exemplũ dei ꝓmiſſum
ẽ nobis facere qð velimꝰ.vnde ⁊ i peccatoꝛes
equũ iudiciũ ⁊ i ſãctos aut iuſtos iuſtũ p̃ᷣmiuz
retribuit᷑: et nõ poſt multos dies collecii oĩbꝰ
adoleſcẽtioꝛ filiꝰ pegre ꝓfectus ẽ in regionem
lõginquã. Si decelũ tenet palmo: ⁊ terrã pu⸗
gillo. Et Hieremias dicit deꝰ apꝛopinquãs:
⁊ nõ de de longinquo: ꝑ Bauid qͥʒ: qꝛnullus
abſq; eo locꝰ ſit:pᷣdicat᷑:quõ filius Pegre ꝓfici
ſcit᷑: ⁊ a pr̃e diſcedit.Sciẽdũ igit᷑: nõ locoꝛum
ſpatijs:ᷣ affectu: aut eẽ nos cuʒ deo: aut ab eo

diſcedere. Quõ eni ad diſcipulos loqᷣtur. ecce

ego vobiſcũ ſũ oibꝰ diebꝰ vſq; ad ↄſumatiõeʒ
ſeculi:ita ad eos qͥ ſui iactãtiã pᷣferũt:⁊ eẽ cum
dño nõ merent᷑: dicit diſcedite a me: non noui
vos qͥ oꝑamini iniqͥtatẽ. Receſſit ̊ iunioꝛ fili
cũ vniuerſa ſubſtãtia a pr̃e:⁊ ꝑegre pfectus ẽ.
Et Cayn egreſſus a facie dñi habitauit ĩ ᷑ram
Naith qð iterpᷣtat᷑ fluctuatio.Quicũq; a deo
recedit:ſtatim ſeculi fluctibꝰ q̃tit᷑:⁊ mouẽt᷑ pe⸗
des eiꝰ. Nã poſtqᷓ; moti ſũt hoĩes ab oꝛiẽte ⁊
vo lumine receſſerũt:tũc aduerſus deũ impie⸗
tatis ſue edificauere turri: tũc dogmatũ ſuꝑbi⸗
as ↄſixerũt: volẽtes curioſitate nõ licita ĩ ipi⸗
celi alta penetrare:⁊ vocatꝰẽ locꝰille Babel.i.
ↄfuſio:⁊ ibi diſſipauit ſubſtantiã ſuã viuẽs lu
xurioſe:luxuria inimica deo: inimica vtutibꝰ
ꝑdit oẽm ſubſtãtiam pr̃is:⁊ ad pñs voluptate
deliniẽs futurã nõ deſinit cogitare pauꝑtateʒ

Cunq; cõſũpſiſſet oĩa: facta ẽ fames valida ꝑ
regionẽ illã.Accepit a pr̃e facultates:vt inuiſi

bilia ei ea q̃ erant viſibilia cognoſceret: ⁊ ex
pulchꝛitudine creaturaꝝ cõſeqᷣnter itelligeret
creatoꝛẽ Qui veritatẽ ĩ iniuſticia detinẽs:⁊ ꝓ
deo idola colẽs:nature bona vniuerſa conſum
pſit:⁊ cõſumptis omnibꝰ cepit egere vtutibꝰ:
derelicto ſonte vtutum: facta eſt fames valida
regionẽ illam. Omis locus quẽ patre incoli
mus abſente:famis penurie ⁊ egeſtas eſt. Fa⸗
mis autẽ uμα ορDſιοιραα X1νιαιον1ονρ
id ẽ.valide.lhec ẽ regio de qua ðꝛ ꝑ ꝓphetam
Qui habitatĩ regiõe vmbꝛe moꝛtis. Lux ful⸗

gebit ſuꝑ vos.At ↄtra ẽ alia regio quã poſſeſ⸗

ſuri ſumꝰmũdo coꝛde atq; puro viuẽtes:quaʒ
ſãctꝰ deſiderat dicẽs: credo videre bona dñni
fra viuẽtiũ.Et ipᷣe cepit egere:⁊ abijt:⁊ cõiun
xit ſe vni de bncipibꝰregiõis illiꝰ.deßto nutri⸗
tio qͥd ad pᷣmã vocẽ bõa ei fuerat cũcta largit
ſũxit ſe pncipi huiꝰ mundi.i.diabolo rectoꝛi te
nebꝛaꝝ.Quẽ nũc inimicũ hoĩeʒ:nũc iudicẽ ini

qtatis:nũc dꝛaconẽ:nũc ſathan:nunc malleũ:

nũc ꝑdicè:nũc belial:nũc rugiẽtẽ leonẽ nũc le
uiathan:nũc theninim beemoch: ⁊ młitis alijs
vocabulis ſcptura cõmemoꝛat. Qðõ aut ait vni
de ðncipibꝰplures eſſe ĩtelligendũ ẽ:qͥ ꝑ iſtum
volitẽt aerẽ:⁊ diuerſoꝝ fraude vitioꝝ gen?ho
minũ ſue ſubijciãt ſᷣuituti Qui miſit illũ i agro

ſuo vt paſceret poꝛcos. Poꝛcꝰaial ĩimundũ eſt

qð ceno ⁊ ſoꝛdibꝰ d electat᷑ Talis ẽ demonum
multitudo: que ꝑ idola manufacta cruoꝛe pe⸗
cudũ:⁊ victimis paſcit᷑. Et nouiſſime ſaginati
oꝛe qᷓdam hoſtia ipᷣius homis moꝛte laturatur
Miſit ergo eũ in poſſeſſionẽ ſuã.i.ſuuʒ effecit
eſſe famuluʒ: vt paſceret poꝛcos:immolans ei
aiam ſuã: ⁊ cupiebat implere ventrẽ ſuũ de ſi⸗
liqs poꝛcoꝝ:⁊ nemo illi dabat Jd qð iĩ Eʒechi

ele cũ interpᷣtatiõe ðꝛ ad iſraelẽ:⁊ factum ẽ ĩ te

Cac

4hoſt leno
des:me
uflliomine
gonene⸗
millusat
chuoecht
ſavita hee
ptatedeint
ſuipocit
ſopoterat
ſuibabet⸗
Mouefas
ſngürvür
ſceseel
dem pat
ncous,
ſſblis don
oibus amme
Polumus
nonüchus
fhetoꝛcoy
ledelectiit⸗
fonecarre
(orsinte
diofnerdt
ſonüalen
nullaibiſt
cliorepitu
penuriapt
leronotmio
bit deqjdi⸗
hjenolueri
Pſer:pil
autictrͤſe
famintelig
hyosfaeere
Ginmenri
ſegineis
Ueninusſ
deautaſecule
Ultülinducin
iſſmnodeſeen
ſolioösrec
tayeſaofe
hiiar eumn
onen⸗
bika i
rmusitn
tuuseſt⸗
nelegag oh
ſn leciö⸗
leig
Cuumm de
dunlegin⸗
ſtinen⸗
imems

l

ſchlhoen
Wnüäßfei,
Meact
Nenpe
gede

—
—

4

=

E 2
==
—

EE
= =-.
EE
MWW

1

S=
S=—ι
—
S.

4

Se=-

—

—
— –W

3

dab

1

E
=
=ẽ
=. = =
=

—
—=ẽ

aditimi
iſüdtti
cruneſizzi

6 .

2

☛tE
=e
= — -

—

SS=
—,j—e

—

mitücege
mnoſtniii,
warihoeſebe
fſubſtmtüſii
adeb:ine
fortnhisn
nc
imiinenit
ipfefenn
ſſbiinagtire
nurcöſcride
jininſtadeti
ebonenurnoee
ibeeptegefrt⸗
nfacuckinent
slocNs ninei
cnune egctet

—
S ⸗
—
= =

EE E
EE
=

Se
S

8

4

=
SE

== =

=☛

S

zodemndoyen
hrnanilt
niiargint

4
7

=
=

rmmu
frlinhiit
efrlennlc
Ui Cunitl
1 Nrilſcn
ni LiiN
nunufud
Etnouci⸗
vonisnot
ſoni ſi 4
tpono ,
glaeyen
dabat

4

—,V
EE

4
N

=
☛

1

—
S=
=

4

——,

Se—
=

4

==
=S==
==
S

=

——
—

S

4

☛—
☛

S
=

—

—
———

1,
6

S=
=
S☛.
—

E
=
S= =

7
7

SEE=
—
—
=

1

=ꝛſ
—
—
=
—

=

—
☛
=
=
SS
—
=S
==

Tractatus I

peruerſũ vltra mulieres ante foꝛnicationẽ tuã

poſt te nõ ſunt foꝛnicate in eo ꝙ dediſti mer⸗

cedes:⁊ mercedes tibi nõ ſunt date: videmus
in filio minoꝛe completũ. Subſtanttiã ſuã in re⸗
gione pᷣncipis ꝑdidit:⁊ poſt ꝑditas facultates

miſſus ad poꝛcos egeſtate ↄtabuit. Demonuʒ

cibus ẽ ebꝛietas luxuria:foꝛnicatio: ⁊ vniuer⸗

ſa vitia. hec blãda ſũt ⁊ laſciua:⁊ ſenſus volu

ptate demulcẽt.ſtatimq; vt aparuerit ad vſũ
ſui/puocãt. Quibꝰ ideo luxurioſus adoleſcẽs

nõ poterat ſaturari:qꝛ ſemꝑ voluptas famem

ſui habet:⁊ trãſacta nõ ſatiat: ⁊ ſathanas cum
aliquẽ ſua arte deceꝑit: ⁊ ꝓpꝛiũ ei impoſuerit
iugũ:vltra ad vitioꝛũ abũdantiã non ꝓcurat:

ſeiẽs eſſe iã moꝛtuũ.ſicuti multos idolatras vi
demꝰ panis miſeria ⁊ egeſtate ↄfectos.Hi ſũt
in qbus ꝓpheticꝰ Sᷣmo cõplet᷑.oibus meretri⸗

cibus dant᷑ mercedes Tu aũt dediſti mercedẽ
oibus amatoꝛibꝰtuis:⁊ nõ accepiſti mercedes
Poſſumus aũt ⁊ aliter ſiliquas interpᷣtari.de
monũ cibus ẽ carmina poetaꝝ:ſecularis ſapia
rhetoꝛicoꝝ pompa vᷣboꝝ. hec ſua oẽs ſua vita
te delectãt:⁊ dum aures verſibꝰ dulci modula
tione currẽtibꝰcapiunt:aiam qͥʒ penetrãt ⁊ pe
ctoꝛis interna deuincũt Aerũ vbi cũ ſũmo ſtu
dio fuerit ac laboꝛe ꝑlecta:nihil aluid niſi ianẽ
ſonũ ⁊ ſermonũ ſtrepitũ ſuis lectoꝛibꝰ tribuũt
nulla ibi ſaturitas veritatis:nulla iuſticie refe
ctio reꝑitur. Studioſi eaꝝ i fame veri ⁊ vᷣtutũ
penuria ꝑpſeuerãt. uius ſapie typus ⁊ ĩ Deu
teronomio ſub mulieris captiue ſigura deſcri⸗
bit᷑:de q̃ diuina vox pᷣcipit:vt ſi ifraelites eam
hr̃e noluerit: vxoꝛẽ Caluitiũ ei faciat: vngues

pᷣſecet:⁊ pilos auferat.⁊ cuʒ munda fuerit effe

cta:tũc trãſeat ĩ pictoꝛis amplexus.Hec ſi ᷣm
lFam intelligimꝰ:nonne ridicula ſunt: Itaq; ⁊
H; nos facere ſolemꝰqñ philoſophos legimus:
qñ in manꝰ nr̃as libꝛi veniunt ſapie ſecularis.
ſi qͥd in eis vtile reꝑimus:ad nrjm dogma con⸗

uertimus:ſi qͥd vo ſuꝑfluũ de idolis: ð amoꝛe

decura ſeculariũ rerũ hec radimus. His Cal⸗
uitiũ inducimꝰ.hec in vnguiũ moꝛe ferro acu⸗
tiſſimo deſecamus AUnde ⁊ apls ꝓhibet:ne in
idolio qͥs recũbat dicẽs: videte aũt ne hec licẽ
tia veſtra offendiculũ fiat inſirmis Si eni quis
viderit eum qͥ habet ſcientiã in idolio recũben
tem:nõne ↄſcientia eius cũ ſit infirma: ediſica⸗
bit᷑ ad manducandũ idolotheta:⁊ peribit qͥ in
firmus ẽ ĩ tua ſcia frater: ꝓpter quem xpᷣs moꝛ
tuus eſt: HNõne tibividet᷑ ſub alijs verbis dicẽ
ne legas philoſophos:oꝛatoꝛes:poetas:necĩ
eoꝛuʒ lectiõe req eſcas: Nec nobis blãdiamur
ſi in eis que ſunt ſcripta non credimus: cũ ali⸗
oꝛum cõſcientia vulneret᷑: ⁊ putemur ꝓbaredq

dum legimꝰnõ repꝛobamꝰ.Alioqͥn qle erit: vt

exiſtimemꝰ aplłim eius qͥ veſcebat᷑ in idiolo cõ⸗

Fo. CLXVIII

Epla LXIX

ſcientiã repꝛobaſſe: ⁊ eũ dixiſſe ꝑfectũ:quẽ ſci⸗

ret de idolothetis manducare:Abſit vt de oꝛe

xpᷣiano ſonet Jupiter omnipotẽs:⁊ me hercu

le:⁊ me caſtoꝛ:⁊ cetera magis poꝛtẽta q́; numi
na.At nunc etiã ſacerdotes dei omiſſis euãẽge
lis ⁊ ꝓphetis videmus comedias legere:ama
toꝛia buccolicoꝛũ verſuũ verba canere: tenere

Virgiliũ:⁊ id qð in pueris nedeſſitatis eſt:cri⸗

men in ſe facere volũtatis.Cauẽdũ igit᷑:ne ca⸗
ptiuam velimus hre vxoꝛem:ne in idolio recũ

bamus: aut ſi certe fuerimꝰ eiꝰ amoꝛe deceptis

mundemꝰ eam: ⁊ purgemus oẽm ſoꝛdiũ erro⸗
rem. nec ſcandalũ patiat᷑ frater: ꝓquo chuſtꝰ

moꝛtuus eſt: cum in oꝛe xpiani carmina in ido
loꝛũ laude cõpoſita audierit ꝑſonare. In ſe au
tem ↄuerſus dixit: q;ti mercẽnarij in domo pa

tris mei abũdãt pauibꝰ: ego aũt h̊ fame pereo
Mercẽnario ᷣm aliũ intellectũ eos aiaduerti
mus ex iudeis qͥ ob pᷣſentia tm: legis pꝛecepta

cuſtodiũt. Hi iuſti ſunt ⁊ miſericoꝛdes:nõ ob

ipᷣaʒ iuſticiã ⁊ ob ipᷣm miſcðie bonũ:ſᷣvt a deo
terrene felicitatis ⁊ longe vite pᷣmiũ ↄſeãnt᷑iꝗᷣ
aũt iſta deſiderat:merito cõpellit᷑ ad obſequi⸗
um pᷣceptoꝝ:ne eoꝝ pᷣuaricatiõe iuſſa ſũt: ca
reat cõcupitis:poꝛro vbi metus ẽ nõ ẽ dilectio

pfecta qppe dilectio foꝛas mittit tim oꝛẽ. Nam
G diligit: non ideo imperata cuſtodit: qꝛ aut ti

moꝛe penaꝝ aut pᷣmij auiditate compellit᷑: ſed
qꝛ hoc ipᷣm qð a deo iubet᷑ eſt optimũ Senſus

itaq; iſte eſt. Quãti ex iudeis ob pᷣlentia tm bo

na a dei obſeqᷣo nõ recedũt: ⁊ ego egeſtate cõfi⸗

cioꝛ: Surgens ibo ad pr̃em meũ. Pulchꝛe ait
ſurgẽs.pre qͥ pe abſente non ſteterat.pctõꝝ ia
cere:iuſtoꝝ ſtare ẽ. Ad ο6.ë d: vo§ Bſta
mecũ.⁊ i. cxxxiij.palmo: ecce nũc bñdicite do
minũ oẽs pᷣui dñi:qͥ ſtatis i domo dñi.Ad bñ⸗

dictionẽ dñi ſtares ꝓpheta i domo dñi cohoꝛ⸗
tat᷑.⁊ dicã illi:pr̃ peccaui i celũ ⁊ coꝛaʒ te:iã no

ſũ dignꝰ vocari filiꝰ tuꝰ. peccauerat in celum ꝗᷣ
hierlim celeſtẽ reliqrat mr̃eʒ. Peccauerat coꝛa
pr̃e:qͥ conditoꝛe deſerto fuerat ligna veneratꝰ

nõ erat dignus vocari fllius dei: qͥ ſeruus eſſe
maluerat idoloꝝ.Ois eni qͥ facit pctm:vᷣuus ẽ
peccati:⁊ ex diabolo pr̃e natꝰ eſt.Fac me ficut
vnũ de mercẽnarijs:fac me inquit ſicut vnum
ex iudeis:qͥ te ob pᷣſentiũ tm reꝝ ꝓmiſſa vene⸗
rant᷑. Recpe finũ penitẽtem: qui mercẽnarijs
iuis peccãtibꝰ ſepiſſime peꝑciſti: ei venit vſq;
ad prem ſuum-Nenimꝰad pr̃em:qñ a poꝛcoꝝ
recedimus paſtione:vᷣm illud. ſtatim vt cõuer

ſus ingemueris:ſaluꝰ eris. Cũq; adhuc longe

eẽt: vidit eũ pater eius: ⁊ miſericoꝛdia motꝰẽ.
Anteq; dignis oꝑibus ⁊ vera pnia ad patrem
rediret antiquum: deus apð quem cũcta futu

ra iã facta ſũt: ⁊ qͥ ẽ oiuʒ pᷣſcꝰfuturoꝝ:ad eiuiu⸗

dẽ pᷣcurrit aduẽtũ.⁊ ꝑ vbum ſuuʒ qð canrein

ſumpſit ex virgine:reditũ filij ſui iunioꝛis anti

cipat.et pᷣcurrẽs incubuit ſuꝑ collũ ipᷣius. Añ

Yenit ad terraʒ:qᷓ; ille domũ ↄfeſſionis itraret

Incubuit ſupꝑ collũ ipius.id eſt. coꝛpus ſũpſit
humanũ.⁊ ſicuti Johes ſuꝑ pectus recubuit

q̃ ſecretoꝛũ eius effectꝰ eſt particeps:ita ⁊ iugũ

ſuum lene. id eſt. mandatoꝛum ſuoꝛum facilia

pᷣcepta ex gratia magis qᷓ; ex merito ſuꝑ iuni⸗

oꝛem filiũ collocauit Et oſculatus eſt eũ:iuxta
ill quod iĩ cantico canticoꝝ eccłia de ſponſi p̃ᷣ⸗
ſtolatu: aduentu depꝛecans:oſculet᷑ me oſculo

oꝛis lui. Nolo mihi dicẽs ꝑ Moyſẽ nolo ꝑ ꝓ

phetas loquat᷑:ipᷣe meuʒ coꝛpus aſſumat.ipſe

me oſculet᷑ in carne:vt ⁊ illð quoq; qð i Eſaia

ſcriptum eſt huic ſnie coaptemus. Si q̃ris qre

⁊ ad me habita in ſaltu.Et ibi qͥe flens eccłia

clamare iubetur ex ſeyr:qꝛ ſeyr piloſus ⁊ hiſpi

dus interpᷣtat᷑:vt ⁊ antiquũ gentiliũ ſigniſicet

hoꝛroꝛẽ. Illa pari ſimilitudine reſpõdente ni⸗

gra ſum ſed foꝛmoſa filia hierlim. Dixit aũt illi

lius:pater peccaui in celũ ⁊ coꝛam te: iam nõ
ſum dignus vocari filius tuus.dicit ſe non eſſe

dignũ filiũ nũcupari: ⁊ tñ ex nature voce ex il⸗

la fubſtantia qu illi pater fuerat aliqũ largit⸗
in nomẽ trepidus vitatis erũpit, pater inqens

peccaui in celũ. fruſtra igit᷑ ddaʒ argumẽtant᷑

nomẽ patris in ſanctis mmodo cõuenire: cuʒ
etiã deum patrẽ vocet:q ſe filij nomie conſitet

indignũ:niſi foꝛte ides patrẽ audet vocare:qꝛ

plena mente cõuerſus eſt. Dixit autẽ pater ad

pueros ſuos.celerius ꝓferte ſtolam pꝛioꝛem.
⁊ induite eum ſtolã quã Adaʒ peccãdo ꝑdide⸗

rat. Stola que in alia parabola indumentũ ðꝛ

nuptiale.id ẽ. veſtem ſpũſſancti: quã qͥ non ha

buerit:non põt regis intereſſe ↄuiuio.Et date

annulũ in manu illius ſignaculũ ſimilitudinis
xp̃i:Fm illud:in quẽ credẽtes ſignati eſtis:ſpũ

repꝛomiſſionis ſãcto.Et ad pᷣncipem ðꝛ Tyri:
ãdſimilitudinẽ cõditoꝛis amiſerat. Tu es ſigna
culũ ſimilitudinis ⁊ coꝛona decoꝛis:in delitjs

paradiſi dei natus es Eſaias quoq; de hoc ſi⸗

gnaculo loquit᷑.tunc maniteſti erunt qͥ ſignãt᷑.
hhoc ſignaculũ in manu dat᷑: quãdo oꝑa iuſti⸗
cie ſcriptura ſignificat: vt ibi factum eſt vbum
domini in manu Achei ꝓphete. ⁊ ad hieruſa⸗
lem:oꝛnauiſte inqͥt oꝛnamẽto: ⁊ impoſui tibi ar
millas circa manus tuas. Rurſũ ad eũ qͥ indu
tus ẽ podere:alius locus ſignaculi demõſtra⸗
tur.ptrãſi ꝑ mediã hirłm:⁊ da ſignaculũ i fr⸗

tibꝰviroꝛũ gemẽtiũ ⁊ dolentiũ in oĩbus iniqͥta
tibus q fiũt ĩ medio eoꝝ. Quare vt poſtea poſ
ſent dicere:ſignatũ ẽ ſuꝑ nos lumẽ vultus tui

dñe: ⁊ calciamẽtũ in pedibꝰ eiꝰ. Sponſi qͥpe ꝑ
Diderat dignitatem: ⁊ nudis pedibꝰ paſca cele

bꝛare nõ poterat.Hec ſũt calciamẽta:de qͥbus
dñs ait:⁊ calciaui te iacintho: et calciamẽta in

pedib“ eiꝰ:n ecubi coluber inſidiãs plãtã ingre
dientis iuaderet:⁊ ſuꝑ ſcoꝛpiones ⁊ ſerpentes

ſecuriꝰambularet:vt pᷣparet᷑ ad euãgeliũ pad

ijã ũ gdiẽs ᷣm carnẽ ſᷣ ſᷣm ſpm:⁊ dictũ ei ꝓphe
ticũ ↄueniret.qᷓ; ſpecioſi pedeſ euãgeliʒãtiũ pa
cẽ euãgeliʒãtiũ bõa Et afferte vitulũ ſaginatũ
voccidire: ⁊ mãducemꝰ:⁊ epulemur:qm̃ h̊ fili
me-ꝰ moꝛtuꝰ fuerat:⁊ reuixit:ꝑierat:⁊ iuentꝰ ẽ
AVitulꝰ ſaginatꝰ:qͥ ad pnie imolat᷑ ſaluteʒ:ipſe

ſaluatoꝛ ẽ:cuiꝰ quotidie carne paſcimur:cruo⸗

re potamur. Fidelis metum lectoꝛ itelligis: qꝛ

eiꝰ pinguedine ſaturati in ructũ laudis eiꝰerũ⸗

pimꝰdicẽtes. Eructauit coꝛ meũ verbũ bonuʒ

dico ego opa mea regi.lʒ qdam ſuꝑſtitioſe ma

gis qᷓ; vere:nõ ↄſiderãtes textũ pſalmi:ex pa-

tris ꝑſona arbitrent᷑ hͥ itelligi. Qð aũt ait epu
lemur:qm̃ h̊ filiꝰmeꝰ moꝛtuꝰ fuerat: ⁊ reuixit:

pierat: ⁊ inuentusẽ: ad eundẽ parabole ſuꝑio
ris pꝑtinet ſenſũ:in q̃ ðꝛ:ſic dico vob:qꝛ gaudi⸗

um coꝛã angelis dei ſuꝑ vno peccatoꝛe pniam
agẽte.Et ceperũt epulari.h̊ ↄuiuiũ qᷣtidie cele

bxct᷑. quotidie pr filiũ recipit. Semper xp̃s cre

dentibꝰ imolat᷑. Erat aũt filiꝰ illiꝰ ſenioꝛ ĩ agro
Hucuſq; de pſona filij iunioꝛis diſputatũ eſt:

quẽ ſm pᷣſentẽ parabolã:ĩ publicanis ⁊ pecca⸗
toꝛibꝰ qͥ a dño ad pniaʒ ꝓuocabãt᷑:debemꝰac⸗

cipere.ſm myſticos autẽ itellectꝰ de futura qͥʒ
vocatiõe gẽtiũ ꝓphetari. Nũc ad ſenioꝛẽ filiũ

Fꝑno trãſgredit᷑:quẽ multi ſimplicit᷑ ad omniũ

ſãctoꝝ ꝑſonã:multi ꝓpꝛie ad iudeos referunt

7 de ſãctis qdẽ nõ difficilis interpᷣtatio ẽ: in eo

dð ðꝛ:nunqᷓ; mãdatũ tuũ pᷣteriui:lʒ illud vide

atur obſiſtere: qð reuerſioni fratris inuideat.
In iudeos aũt cũ liuoꝛi fratris ſalute ↄueniat
H repugnat:qꝙ nunqᷓ; ſe dicat eiꝰpᷣteriſſe mãda

tũ.de qbus qͥd nobis videat᷑: ſuis ĩ locis cona

bimur explanare. Erat aũt filiꝰ illius ſenioꝛ in
agro:in terrenis oꝑibꝰ laboꝛe deſudãs:lõge a

gra ſpũſſancti:⁊ a ↄſilio patris extoꝛris.hic ẽ
q ait:agrũ emi:⁊ neceſſe habeo exire et videre

illũ:rogo te habe me excuſatũ.hic qͥ iuga boũ
emit qͥnq;:⁊ legis onere depᷣſſus:terrenoꝝ ſen

ſuuʒ voluptate ꝑfruit᷑:h̊ qͥ vxoꝛe ducta iread
nuptias nõ põt:⁊ effectꝰcaro nequaq; vnũ põt
eẽ cũ ſpũ. In huiꝰ ꝑpſona etiaʒ illiꝰpabole oꝑa⸗

rij cõgruũt:in qᷓ pᷣma tertia ſexta nona hoꝛa.i.
vocatiõibꝰvarijs mittunt᷑ ad vineã:⁊ indignã
tur ſibi vndecime hoꝛe oꝑarios coequari. ⁊ cũ
veniret ⁊ apꝛopinquaret domui:audiuit ſym
phoniã ⁊ choꝝ. Illud quod in quodã pſalmo
ſuꝑſcribit᷑ p melech:huic ſenſui cõuenit.Siqͥ
dem melech choꝛus in vnũ ↄcinnẽs ðꝛ. Male
autẽ qͥdam de latimnis ſymphoniã putãt eſſe ge
nus oꝛgani:cũ ↄcoꝛs ĩ dei laudibꝰ ↄcẽtus ex h

vocabulo ſigniſicet᷑. Symphonia quippe con⸗

ſonantia expꝛimit᷑ in latino. Et vocauit vnũ ð

Cnae
ieiorin
teroget
aeuur: 1en
poeſtvon
Ult:vocciti
columellu
loudestoto
ſabeetcin
gturaplenti
lvitürarenn
inſateu vn⸗
foisſtatin
ſtaauctentt
irenese.
gare clich
ſeticedomm
aploo:rogs
Pauluseit
Eralbiexot
hun deitßg
ataſtisen
les Jeadt

ſerano dd.-

or Aeiwck
noͤſubho⸗
ſcerepen
lotannis
iſhoci
lerius inux
nno coꝛam
ſtin ſehñt
lidconftei
liococepit
mnen antich
ihleöteniſſe
Diuſtetiby
nunchmädat
bſoguke
Cubant iuſti
aſiezfgeel
adlegeiutie
deſel ſere
honadictq
ſerlegeetfi
enk nag
read epengl
liasaggorſbi
Ploreb:iniug
Motenonn
dixeratdicen
gennſubſtan
Kabrdeit
fnonoög
Dreratflle⸗
flluſen
ſaſtici

n tuin

—
—
— *
Se
=
=
=

dena
Weranafeunt
lepmnbaeie
copobengi⸗
percatorehin
uiuli qtidee
Zenerpfen
ſeniorir
is diſhutniͤ
Ablicmnis he⸗
Nbit Deene
Alen defunne
Nücabſninihli
ſnplortuonni
Vudevſinun
mnaßnoatneo
intzludide
iümmputar,
röbeie,ucn
Yaßtnſenit
lueſloobln
llueſcnorin
eeſncdiz logen
enuns Ne⸗
ewecleatier
i bezwcrdon
ntenene,/
nunrdut ſer
onegutijnnn
gilepphece
ttatanmtui
Iieitlin

Tractatus II

pueris: interrogauit q̃dnaʒ eſſent hec.⁊ nũc

interrogat iſrael: qᷓre deus in gẽtiũ aſſũptione
letetur:⁊ emulatiõe cruciatus paternã ſcire nõ

poteſt voluntatẽ.Qui ait illi qm frater tuꝰ ve

nit: ⁊ occidit pater tuus vitulũ ſaginatũ:qmĩ⸗
columẽ illũ recepit.cauſa leticie: ꝙ pari in dei
laudes toto oꝛbe voce cõcĩnit᷑.ſalus ẽ gẽtium:
ſalꝰ ẽ peccatoꝝ.letãt᷑ angeli:ois in gaudiũ cre⸗
atura ↄſentit:⁊ de ſolo ðꝛ iſrael. Iratꝰ aũt no⸗

luit itrare:iraſcit᷑ ſe abſente fratrẽ eẽ ſuſceptuzʒ

iraſcit᷑ eũ viuere:quẽ putabat extinctũ.et nüc
foꝛis ſtat iſirł:⁊ nunc diſcipulis euãgelia ĩ eccle
ſia audientibꝰ:mater eius ⁊ fratres foꝛis ſtant

q̃rentes eũ.Egreſſus aũt pater illius cepit ro⸗
gare eũ:qᷓ; benignꝰa clemens pr rogat filiſ: vt
leticie domus ꝑticeps fiat. Rogat aũt pater ꝑ

apłos:rogat per euãgelij pᷣdicatoꝛes.E qbus
Paulus ait.pᷣcamur ꝓ xpᷣo recõciliamini deo
Et allbi: vobis opoꝛtebat pᷣmũ annũciare ver
bum dei:ß qꝛ repuliſtis illud ⁊ indignos vos
iudicaſtis eterne vite:ecce cõuertimur ad gen⸗

tes. Ipᷣe aũt rũdens ait pr̃i ſuo: ecce tot annis

ſeruio tibi. ater ſupplex ad ↄcoꝛdiã depꝛeca⸗
tur:ille iuſticiã q̃ in lege ẽ cõſequẽs dei iuſticie
nõ ſubijcit᷑ Poꝛro qᷓ maioꝛ inſticia dei: qᷓ; igno
ſcere penitentibꝰ:filiũ ſuſciꝑe redeũtem? Ecce
tot annis vᷣuio tibi:⁊ nũqᷓ; mãdatũ tuũ pᷣteriui
ꝗ̃ſi hoc ipᷣm non ſit pᷣterire mandatũ:ſaluti al⸗
terius inuidere:añ deũ ſe iactare iuſticie:cũ ne
mo coꝛam eo mundus ſit Quis eni letabit᷑ ca⸗
ſtum ſe hr̃e coꝛ:ne ſi vnius qͥdẽ diei fuerit:Da
uid confitet᷑ in iniqᷣtatibꝰ cõceptus ſũ: ⁊ in deli
ctis cõcepit me mr̃ mea.Et in alio loco:ſi iniqͥ⸗
tatem attẽdis dñe:qͥs ſuſtinebit: Et h̊ dicit nũ
qᷓ; ſe pᷣteriſſe mandatũ totiẽs ob idolatriam ca

ptiuitatibꝰ traditꝰ. Ecce tot annis ᷣuio tibi: er

nunq; mãdatũ tuũ pᷣteriui.Hoc eſt qdð Paul⸗

apks loquit᷑:qͥd ergo dicemꝰ:qꝛ gentes qᷣ nõ ſe
ctabant᷑ iuſticia: cõpꝛehenderũt iuſticiã : iuſti⸗
ciã qꝗᷓ ex kide eſt. Iſrael vo ſectãdo legẽ iuſticie

ad legẽ iuſticie nõ ꝑuenit. Quare:qꝛ non ex ſi⸗

de:ſed q̃ſi ex oꝑibus legis.põt ergo et ex eius
pſona dici:qͥ iuxta eundeʒ apoſtolũ in iuſticia

q ex lege ẽ: ſine rephẽſiõe verſatꝰ ſit. licʒ mihi
videat᷑ magis ſe iactare iudeus: q; vera dice⸗

re ad exemplũ illius phariſei dicetis: de? gra⸗
tias ago tibi:qꝛ non ſũ ſicut ceteri hominuʒ ra
ptoꝛes:iniuſti: adulteri: ſicut ⁊ hic publicanꝰ.

Oꝛo te nonne tibi videt᷑ ea qᷓ ille de publicano

dixerat dicere iſte de fratre: Hic eſt qͥ comedit

oẽm ſubſtantiã ſuã: viuẽs cuʒ meretricibꝰ.Ad

— —

id aũt qdð ait:mandatũ tuu nunqᷓ; pᷣteriui:pris

mo nõ cõgruit.nõ eni cõfirmauerat vera ee᷑

dixerat filiꝰ:ſed iraſcẽtem alia rõne cõpeſcuit.

fili tu ſemꝑ mecũ es.Nundàd ait:bñ qͥdẽ dicis:

feciſti cũcta q iuſſerã: Sʒ mecũ es ſemꝑ: me⸗

Fo. CLXN

eũ es lege qua ſtringeris mecũ es dum mihiet
captiuitatibus erudiris.mecum es nõ q: pᷣce-·
pta mea cõpleueris:ſed ꝙ te in lõgã religionez

gbire nõ paſſus ſũ.mecũ es ad extremuʒ: m il

lud qð locut⸗ſũ ad Dauid. Si dereliqrint filij
eius legẽ meã: ⁊ in iudicijs meis nõ ambulaue

rint:ſi iuſticias meas ꝓphanauerint: ⁊ manda
ta mea nõ cuſtodierint: viſitabo in virga iniqͥ⸗
tates eoꝑ:⁊ in flagellis iniuſticias eo . miſeri
coꝛdiã aũt meã non auferã ab eis. quo teſtime
nio ⁊ id in qͥ filiꝰſenioꝛ gloꝛiat᷑:falſũ eẽ ↄuincit᷑

dũ in dei iudicijs nõ ambulat: et eius mãdata
nõ facit.Et quõ iſta nõ faciens cũ patre ſemꝑ

ℳ₰ —

fuiſſe docet᷑:dũ peccãs viſitat᷑ in vga: viſiis⸗
to miſcdia non negat᷑. Nec mirãdũ pr̃i euʒ; au

ſum fuiſſe mẽtiri:ͥ fratri potuit iuidere: maxi
me cũ in die iudicij qͥdã impudẽtius mẽtiat᷑ di

centes. Mõne in noĩe tuo comedimꝰ ⁊ bibimꝰ:

⁊ vtutes multas fecimus:demonia eiecimus:
Quid vo ſit:⁊ oia mea tua ſunt:ſuo loco ↄgru
entius explicabit᷑.Et nũqᷓ; dediſti mihi hedũ:
vt cũ amicis meis epularer. ãatus inqͥt iſrael
ſanguis effuſus ẽ:tot hoiuʒ ceſa ſunt milia:et
nullꝰ eoꝝ nr̃e extitit ſalutis redẽptoꝛ. Jpᷣe Jo
ſias qͥ placuit in cõſpectu tuo: ⁊ nuꝑ M acha
bei: qͥ ꝓ tua hereditate pugnabãt: ↄtra fas ſan
ctitatis hoſtiũ gladijs iterempti ſũt: ⁊ nullius

cruoꝛ nobis reddidit libertatẽ. Ecce adhuc ro
mano impcrio ſubiacemus. nõ ꝓpheta :nõ ſa⸗

cerdos:nõ iuſtus quiſqᷓ; imolatus ẽ nobis.Et

pꝓluxurioſo filio.i.ꝓ gentibꝰ: ꝓ peccatoꝛibꝰ to
tius creature creatoꝛis głioſus ſãguis effuſus

eſt. Cũq; merẽtibꝰ mioꝛa nõ dederis: imeritis

maioꝛa tribuiſti. Nunqᷓ; dediſti mihi hedũ: vt

cũ amicis meis epularer. Erras iſrł dic potius
vt tecũ epularer: aut põt eẽ tibi aliᷓ iocũditas
nili pr̃e tecũ celebꝛãte ↄuiuiũe Saltẽ exemplo
docere pᷣſenti. Reuerlſo filio iunioꝛe ⁊ pater le

tat᷑:⁊ pueri.QDãducemꝰ ait:⁊ epulemur:non
mãducate et epulamini.At tu ea mente qᷓ inui⸗
des fratri: qua a patr recedis aſpectu: ⁊ ſemꝑ
in agro es:nũc qͥʒ vis eo abſente inire ↄuiuiũ.
Nunqᷓ; dediſti mihi hedũ:nunqᷓ; pĩ deterioꝛa

dat munera. habes vitulũ ſaginatũ imolatũ:i

gredere: mãduca cum fratre. Quid hedũ qris

cui agnus ẽ miſſus: Et ne ſimules te neſcire ᷓ
miſſus ẽ. Johʒes tibi eũ iheremol demõſtrauit

Ecce agnodeitecce qͥ tollit pctã mũdi.Et pater

qͥdẽ qſi cemẽs ⁊ pniaʒ tribuẽs te hoꝛtat᷑ ad vi

tulũ: nõ imolãs hedũ quẽ ſtare ſcit ad ſiniſtrã.

Tu vo i fine ſecli ipe tibi es hedũ imolaturus

Antichꝛiſtũ: ⁊ cũ amicis tuis ſpiritibus imun

dis eius carne ſaturandus: expleto vaticinio.

Tu confregiſti caput dꝛaconis magni: dediſti
eũ eſcã ppłis ethiopũ. Cũ aũt filius tuꝰ hic qui

deuoꝛauit oẽm ſubſtantiã ſuaʒ viuẽs cum me⸗

Dars

retricibus venit:occidiſti ei vitulum ſaginatũ

Lonfitet᷑ ⁊ nunc iſrael ſaginatũ vitulũ fuiſſe

ceſus eſt.intelligunt veniſſe xpᷣm.ſed toꝛquẽt᷑

inuidia: ⁊ nolũt fratre nõ ꝑeunte ſaluari. Ipſe

autẽ dixit illi.fili tu ſemꝑ mecũ es: ⁊ mea omia
tua ſũt:filiũ vocat:lʒ intrare nolentẽ. Quomo
do autẽ dei omia iudeoꝝ ſunt: nunqͥd angeli:
thꝛoni:dñationes:ceteraq; vtutes. Oia ergo
intelligamꝰ legẽ ꝓphetas eloquia diuma HHec
ei dedit: vt in lege eius meditaret᷑ die ac nocte
Hm illuʒ canonẽ quem ſepe expoſuimꝰ ſcriptu
rarũ. Omia non ad totuʒ referẽda eſſe: ſed ad
partem maximã:vt ibi:omes declinauerunt ſi
mul inutiles facti ſũt:⁊ alibi:oẽs qͥ venerũt añ
me fures fuerũt ⁊ latrones. Et aulad Co⸗

rinthios.oibꝰ inqͥt omia factus ſum: vt oẽs lſu
crifacerẽ.Et ad Philippẽſes:omnes eni q̃ ſuae ari: re ⁊ dare anima lua re⸗
demptionẽ ꝓ mulil. Nulli periculoſũ:nulli vi

ſunt:q̃runt.non ea que ſũt ieſu xpᷣi. qᷓ; nihil

vnqᷓ; illi negaſſe credendũ ſit: quẽ ad ſuũ vitu
lũ hoꝛtat᷑ edendũ. Epulari nos opoꝛtet ⁊ gau
dere:quoniã hic frater tuꝰ moꝛtuus fuerat: et
reuixit.ꝑierat:⁊ inuentus eſt. Cõfſidamus igi

⁊ nos viuere poſſe per penitẽtiaʒ:qͥ fueramus
moꝛtui ꝑ delicta.Et h qͥdem ipᷣe fuius reuerti⸗
tur. In ſuꝑioꝛibus vero in oue ſcilicet ⁊ in dꝛa
gma:qð errauerat:affert᷑.⁊ qð pierat:inuenit
⁊ ſimili tres parabole ſine cla nchant: düu in iſta

ponit᷑ perierat:⁊ inuentus ?: vt intelligamꝰ di

uerſis ſimilitudinibꝰ de eadẽ peccatoꝛuʒ ſuſce
ptione ſignatũ.Et qͥdeʒ in ethnici ꝑſonadicta
ſint ⁊ iudei. Aideamus autẽ quomodo ſuꝑ ſã
cto generalit᷑ et peccatoꝛe parabola iſta poſſit
intelligi: ⁊ de ceteris qͥn iuſto cõueniat: nõ am

bigit᷑. Illud eſt in quo legẽti ſcrupulus cõmo⸗

uetur: cur iuſtus ſaluti peccatoꝛis inuideat: ⁊
tantũ iracundia repleat᷑: vt nec fratris miſeri⸗
coꝛdia:nec patris pᷣcibus:nec totius domꝰ io⸗

cũditatis ſuꝑetur.Ald qð bꝛeuiter reſpondebi

mus.Omnẽ mundi iſtius iuſticiã ad dei cõpa
rationẽ non eſſe iuſticiã. Quomodo eni ex pec
catis hieruſalẽ Sodoma iuſtificat᷑: nõ quoip⸗
ſa ſit iuſta:ſed quo maioꝛibꝰdelictis fiãt mino⸗
ra delicta:ita ⁊ hoiem vniuerſa iuſticia non eſt
deo collata iuſticia. Oeniq; Paul⸗ qͥ dixerat:
quotqt ergo ꝑfecti hoc ſapiamus: in alio loco
confitet̃ ⁊ clamitat. O ꝓfundũ diuitiarũ ſapiẽ

tie ⁊ ſciẽtie dei:qᷓ; inſcrutabilia ſunt iudicia ei
⁊ inueſtigabiles vie eius: Et alibi ex parte co⸗
gnoſcimus:⁊ ex parte ꝓphetamus: ⁊ nũc per
ſpeculũ videmus i enygmate.Et ad romanos
miſer ego homo:qᷣs me liberabit de coꝛꝑe moꝛ
tis huius: Ex qbus omnibꝰ edocemur:dei ſo⸗
lius pfectaʒ eſſe iuſticiã: qͥ ſolem ſuũ oꝛiri facit
ſuper iuſtos ⁊ iniuſtos.dat pluuiã ſerotinã .et
matutina merentib pariter ⁊ non merentibꝰ q̃
de vicis angulis ⁊ plateis inuitat ad nuptias:

⁊ deintus quoſdaʒ iam qſi ſecuros expellit fo⸗
ras. Et ouem q̃ ad exemplũ fſilij penitẽtis ipſa
redire non poterat:vel nolebat:q̃rit.⁊ inuenit

⁊ inuentam ſuis humeris repoꝛtat.multuʒ eni

errando laboꝛauerat. Vt autẽ doceamur:in ſã

ctos quoq; cadere poſſe inuidiã: ⁊ ſoli deo pu⸗
ram clementiã derelinqui:filioꝝ Zebedei cõſi⸗
deremus exemplũ ꝓ qbus cũ mater mota pie⸗

tatu affectu nimis grãdia poſtulaſſet: reliq de⸗

cem diſcipuli indignati ſũt. Et ihs aduocans

eos dixit. Scitis quia pᷣncipes gentiũ dominã

tur eoꝛũ.⁊ qͥ maioꝛes ſunt:poteſtatẽ exercẽt in

elis. Mon ita erit inter vos: ſed quicũq; volue

rit inter vos maioꝛ eſſe:ſit veſter miniſter.⁊qͥ⸗

cunq; veſtrũ voluerit int᷑ vos eſſe pᷣmus:ſit ve

ſter uus. Quomodo ſilius homis non venit
miniſtrari:ſed miniſtrare ⁊ dare animã ſuã re⸗

deat Aebiallenum⸗ pr in apoſtolos inuidie
malũ diximus potuiſſe ſubꝛeꝑpe:cum etiam de

angelis hoc dictũ putemꝰ. Sydera qͥwe nõ ſũt

munda in cõſpectu eius: ⁊ cõtra angelos ſuos
puerſum qᷣd intellexit.Et in pſalmis ðꝛ:nõ iu⸗

ſtificabitur in coſpectu eius ois viuens. Non
ailt: non iuſtiſicabit᷑ omis homo: ſed oĩs viuẽs
id ẽ.non euãgeliſta:nõ apoſtolꝰ: non ꝓpheta.

Ad maioꝛa cõſcẽdo:non angeli:nõ thꝛoni:nõ
dñationes:nõ poteſtates:cetereq; vᷣtutes So
lus deus eſt in quo peccatũ nõ cadit Cetera cũ
cum ſint liberi arbitrij:iuxta qð ⁊ hõ ad imagi
nem ⁊ ſimilitudinẽ dei factus ẽ:in vtrãq; par⸗
tem poſſunt ſuã flectere voluntateʒ.Qð ſi hac

ſententia nõ adduceris: ſalrem illiauctoꝛitate

parabole cõmouere:in q̃ ꝑ totũ diẽ oꝑarij mit
tũt᷑ ad vineã:⁊ i ᷣma hoꝛa vocant᷑ A dã:Abel

Seth. In tertia Moe. in ſexta Albꝛaã. in nona
Moyſes.in vndecima gentiuʒ populꝰ:cui di
citur. Quid hic ſtatis tota die ocioſi: Et illi re⸗

ſpõderunt: nemo nos cõduxit Qð auteʒ extre
ma hoꝛa noſtri ſit ſaluatoꝛis aduentꝰ:teſtis eſt
Johãnes apoſtolꝰ dicens Fratres nouiſſima

HhHoꝛa eſt.Et eni ſicut audiſtis qꝛ antix-pᷣs venit

nunc antixp̃ᷣi multi facti ſunt: ꝓpter qð cogno
ſcimus:qꝛ nouiſſima hoꝛa eſt. Si hec diſplicet
iterpᷣtatio:ſeqᷓmur quocũq; duxeris.ita tamẽ
vt eos qͥ vocati ſũt pᷣmi :iuſtos eẽ fatearis.qð
cũ obtinuero:illud inferã. ⁊ quõ iuſti murmu⸗
rauerũt aduerſũ patrẽfamilias dicẽtes:hi no⸗
uiſſimi venerũt: ⁊ vna hoꝛa fecerũt:et eq̃les il⸗
los nobis feciſti:qͥ poꝛtauimus pondus diei ⁊
eſtus. Vident᷑ qͥdem iuſte dicere: nõ equalem
debere eẽ mercedem eius:qͥ a pᷣma hoꝛa ad no
ctem vſq; ſudauerat:a eius qͥ vna hoꝛa ſiti la⸗

boꝛe verſatus.Sed ipᷣa iuſticia habet ĩi ſe liuo⸗

rem: cũ alteriꝰinuideat felicitati.Beniq; ⁊ do⸗
minus oculum in eis arguit inuidẽteʒ dicens:

Cra

amnleeon
ndene⸗
nlono
ßeltimo
fuſticialnt
porgbolet
lguscoln
rnyuue
miſuseſta
ſotlehoreo
hore vinct
lidenteres

donpot

feſtmiſn
nisdiuert
in diuerſo
b̃tlieſubie
nouiſimoi
ſeguak ſalu
glanended
ſibiaus xe
Ctiorisſo⸗
ſit.Jane
cod⸗
peradods
incultati
cauſarſ
ppꝛiame
ochlis.i.
feb! oq/
ſuſtan.
Veati hie
eplicis .

1,, (
de
Crurelanita
Canüͤſtne
neigpocen
ſyoröhe
ſlegedeig
gohoſtiqh
Phiequeche
Caionest
Auranteche
lalterne
nteg ttoct
ſiſpemn gene
daneſs eh
ul lit
dei:
intahnn
imſevenſen
nckaniun⸗

sepilt
Ubertgue

bchitennen

Matun
docennmnir
lttii
Armonpie
hle i
Eithen
Beenüdonini
eknignti
uigr⸗
Kernitiet,
geſeßtnuſtt
bonisnonnen
Nreaniniſtir
malloſä:mllie

poſtolosiniac

pe: cumetunn
deraqpeiin
aangelosts
plalmisenie
dis viens, Ken
mo:ſedcis i
ol: non ppen
Geli:nothenni
gereg datas
Nöactlaunci
1cothöcgtingg
inmig⸗
munz Qöſbee

ndanacN

aüdiecorinin
nt Aci A
Abrui, inpcn
zpopul'tdld⸗
Ueklir
Abautez eunt
Guentarkise
mnesroliſtn
murps rn
pr clgn
Gibecdihc

urens Aumn,

sci nenbn
öͦiuſinunn
dlitiii
inn
o
jten

eelot
ten 4 Nro

Tractatus II

amice an oculus tuꝰ nequãẽ᷑: qꝛ ego bonus ſũ
AVnde ⁊ ab apoſtolo ſolꝰ iuſtus ſolus ðꝛ imoꝛ⸗

talis: nõ qͥ angeli iniuſti ſint ⁊ moꝛtales: ſᷣ quo

ipᷣe ſit imoꝛtalis et iuſtus:cui collata vniuerſa

iuſticia iniqtas inuenit᷑. At aũt in hac eadem
parabola quã nũc ꝓpoſuimus:iniuſticiã intel
ligas cõductoꝛũ:attẽde pauliſper:qͥ pꝛuna ho

ra ↄductus eſt:plus meret᷑ ab eo qͥ hoꝛa tertia
miſſus eſt ad vineã.rurſũ hoꝛe tertie oꝑparius
ſexte hoꝛe oꝑariũ antecedit. ⁊ ſexte hoꝛe none
hoꝛe vincit oꝑariũ.Quõ igit᷑ nouiſſimo oẽs i⸗:

uident: ⁊ eandẽ in ſe iuſticis nõ rerunteTu qͥ

hoꝛa noua ↄductus es:cur inuides ei q̊.xj. ho

„

ra eſt miſſus in vineã:Quodcũq; rũderis: q;

uis diuerſũ aſſerueris laboꝛẽ: vt ⁊ pᷣmiũ mai⸗
in diuerſo laboꝛe merearis:eidẽ apð ſextũ ſen
ctie ſubiacebis.Et tu qͥ hoꝛa ſexta cõductꝰ es
nouiſſimo iuides:cur tecũ denariũ.i.eq̃lem cõ

ſequat᷑ ſalutem:lʒ ſalutis ꝓ laboꝛe diuerſa ſit
głia:eadẽ de te põt tertiꝰ dicere:⁊ de tertio rur
ſũ pᷣmus.veꝝ ipᷣi int᷑ ſe ob nõ eq̃lẽ laboꝛẽ ⁊ vo lcias men tia relpodille ter .
monis: ſed eius ſide: qui pollicitꝰeſt. Aperi s
tuum: v ego impleboillFluddd.

cationis ſpatia diuerſa eq̃leʒ pᷣmiũ libẽter acci

piut. In nouiſſimo tm opario.i. in gentiũ ſalu
te diſcoꝛdãt: ⁊ dño iniuriã faciſt: ⁊ ſub olbus

parabolis arguunt᷑ inuidie.Nõ ambigo quin
inculta tibi nr̃e pꝛauitatis videat᷑ oro.ſed ſepe

ſuſtẽtanda non ſilis.

dei mihi ardoꝛe notiſſima es: 2ex

trremis BGallie finibus i bethleemiti
co rure latitantẽ ad reſpõdendũ ꝓuocas de ſã
ctarũ q̃ſtiunculis ſcripturaꝝ:ꝑ hoiem dei filii
meũ Apodemiũ cõmentariolũ dirigens: qua⸗
ſi vero nõ habeas iĩ tua ꝓuicia diſertos viros
⁊ in lege dei ꝑfectos:niſi foꝛte experimẽtũ ma⸗-⸗
gis noſtri qᷓ; doctrinã flagitas:⁊ vis ſcire quid
his que ab alijs audiſti:nos quoq; ſentiamꝰ
Maioꝛes tui NPateriꝰ atq; Delphiriꝰ:quoꝛũ
alter anteqᷓ; ego naſcerer:rhetoꝛicam rome do
cuit.alter me iam adoleſcẽtulo om̃es Hallias

ꝓſa verſuq; ſuo illuſtrauit ingenio:iam doꝛmi

entes ⁊ taciti me iure repᷣhendũt ꝙ audeaʒ ad
ſtirpem generis ſui quippiam miſſitare:lʒz cõce.
dam eis eloquẽtie magnitudinẽ: æ doctriuam
ſeculariũ litterarũ:merito ſubtrahã ſcientiam
legis dei:quã nemo acciꝑe poteſt:niſi ei data

beris derelicta.
cauſatꝰ ſũ expoliari non poſſe ßᷣmonẽ:niſiqu–u6 —„α
ꝓpꝛia manꝰlimauerit. Itaq; ignoſce dolẽtibꝰ
oculis.i.ignoſce dictãti maxime cũ iĩ eccłiaſtic
rebꝰnõ qᷓran vba ſed ſenſus.i.panibꝰ ſit vita

2 ſequere ſaluatoꝛẽ. Hon dixit dal fra
tribus:da ꝓpinquis.quos etiã ſi haberes:iu⸗
re is dominꝰpᷣferetur:ſed da pauperibus.imo
da xpᷣo:qui in pauperibꝰ paſcitur. Qui cuʒ di
ues eſſet ꝓnobis paupꝑ factus eſt. qui loquiti
xxxix.pſalmo. Ego autẽ mendicꝰ ſim 1 paup:
7 domin“ ſollicitꝰ? ẽ ꝓ me.Statimq;.xl.palmi
de eo exoꝛdiũ eſt. Beatus qui intelligit ſuper
fuerit a patre luminũ:qui illuminat omnẽ ho- egenũ ⁊ pauperem. Intelligentia opus eſt. v
minẽ venientẽ in hunc munduʒ: ⁊ ſtat medius poſtintelligẽtie beatitudinẽ ſciat᷑ quid ſit ege·
credentium:qui in nomie eius fuerint congre⸗

Fo. CLXX

gati. Ande libere ꝓfiteoꝛ:nec dictum ſuperbe

ꝓtimeſco:me ſcribere tibi non in doctis hbuma⸗
ne ſapientie verbis quã deus deſtructuruseft
ſed in verbis fidei ſpiritalibꝰ: ſpiritalia compa
rantem. vt abyſſus veteris teſtamenti inuocet·
abyſſum euãgelicã: in voce caractarũ.id eſt.
phetarum ⁊ apoſtoloꝛũ ſuoꝛum: ⁊ veritas o

8

mini perueniat vſq; ad nubes. quibus mandaa
tum ẽ:ne ſuꝑ incredulũ iſrael imbꝛem plueret
ſed vt rigarẽt arua gentiliũ: toꝛrentẽ ſpinaz
ac mare moꝛtuũ dulcoꝛarẽt. Oꝛa igitur vt voe⸗.
rus Heliſeus ſteriles in me et moꝛtuas ques
yluificet: ⁊ apoſtoloꝝ ſale quibus dixerat vos
eſtis ſal terre. meum munuſculũ condiat: quiug
oimne ſacrificiũ: quod abſq; ſale eſt: domio nnõ
offertur. Nec fulgoꝛe ſecularis eloquẽtie dele
cteris:quem vidit iſs quaſi fulgur cadenten
decoꝛem:nec faciẽ:homo in plagis poſitus: et
ſciẽs ferre infirmitatẽ: et quicquid ad ꝓpoſiia
reſpõdero:ſcias me nõ ↄſidentia reſpõdiſſe ſer

„

7 .

pfectꝰ:⁊ quomodo viuere debeat vidua ſine

modo pfectus eſſe

ad Wectbl eplia teokter diag engnsingztteemn
Weari hieronpini pſperi ad. Heqſdia erl„
Mides. Epla. 1X. roo.

Gnota vultufi⸗

rogat. Magiſter quid faciens:vitaʒ eternam

poſſidebo⸗Cui reſpondit dominꝰ.maãdata no

ſti. Dicit ille. Que: Jeſus autẽ dixit nõ homi⸗

cidiũ facies:non adulteriũ:non furtũ: non fal·
ſum dices teſtimoniũ. Honoꝛa patrẽ 7 matrez
7 diliges ꝓpximum tuũ ſicut teip̃ᷣm.⁊ illo dicc⸗·
te:hec oia feci:dominꝰ intulit. Anũ tibi dee.

Si vis eſſe ꝑfectus:vade ⁊ vende omnia q ha

bes:⁊ da paupibus:⁊ veni ſequere me. Ivtaa

⁊ ego tibi domini noſtri reſpõdebo ſermonibꝰ
Si vis eſſe ꝑfectus ⁊ tollere crucem tuã: ⁊ ſeq

domini ſaluatoꝛs:a imitari verrũ dicentem·
eccenos dimiſimꝰ omia et ſecuti ſumus te:va⸗

de ⁊ vende omia que habes: et da aupwis
filis: da fnra

nus ⁊ pauper. Non vtiq; ille qui mẽdicitate

ꝛima qſtiõis ſolutio: quomodo q́s poſſite?
Epta-LXx1.

s poſſit: quomo

ſqualloꝛe coopertus eſt: æ tamẽ nõ recedita vi

tijs:ſed de qͥbus apoſtolus loquit᷑ Tm̃ vt pau
perũ memoꝛes eſſemus.ob quoꝝ refrigeria la
boꝛabant Paulꝰ ⁊æ Barnabas in eccleſis gen
tium. vt collecte fierẽt ꝑ pꝛimã ſabbati: ⁊ hanc

ipᷣam oblationẽ non ꝑ alios:ſed ꝑ ſe deferre fe
ſtinant is aſuee prp̈o amiſere ſubſtantias: qᷓ

ꝑſecutiones paſſi ſunt:qͥ dixerunt patri ſuo:et
matri:vxoꝛibus:⁊ liberis nõ nouimꝰ vos. Hi

impleuerũt voluntatẽ patris:æ audierũt dicẽ⸗

tem dominũ ſaluatoꝛẽ. Mater mea et fratres

mei hi ſũt:qͥ faciũt volũtatẽ patrl mei. Et hoc

dicimus:non quo in pauꝑes iudeos:ſiue gen⸗

tiles:⁊ omnino cuiuſſibet gẽtis ſint pauꝑes:p
hibeamus faciendã elemoſynam.ſed quo chꝛi
ſtianes a eredẽtes pauꝑes icredulis pᷣferamꝰN.
Et int᷑ ios xpᷣianos ſit multa diuerſitas:vrxꝝ

peccatoꝛ in ſãctis ſit. Ande ⁊ apoſtolꝰ paſſiuã

in omnes miſericoꝛdiã pbans infert. Maxie

in domeſticos ſidei. Domeſticus ſidei eſt: qui
eadem tibi religione cõiungit᷑.quem a conſoꝛ⸗
tio fraternitatis peccata nõ ſeparant.Quod ſi

de iuimicis quoq; nobis pᷣcipitur.vt ſi eſurie⸗
rint demus eis cibuʒ.ſi ſitierint demus eis po⸗

tum: ꝙ hec faciẽtes cõgerimus carbones ſuꝑ

caput eoꝛũ:quãto magis de his qui nõ ſũt ini

mici:⁊ qui xpᷣiani ſunt:atq; ſancti: Neq; vero

hoc qð dicit᷑:hoc eni faciẽs carbones ignis cõ
gregabis ſuꝑ caput eius:nõ in malã ꝑtẽ accipi

endum ẽ:ſed in bonã.Quãdo eni inimicis no⸗

ſtris pᷣbemus bñſicia:malitiã eoꝛũ noſtra boni
tate ſupamus:a mollimus duritiã:iratũq; ani
mũ ad mollitiẽ ⁊ beniuolentiaʒ flectimus.atq;
ita cõgregamus carbones ſuꝑ capita eoꝛũ:de

qbus ſcriptũ eſt. Sagitte potentis acute:cum
carbonibꝰ deſolatoꝛijs. AUt quõ de altari a ſe⸗

raphin carbo ſublatꝰ ꝓphete labia purgauit:

ita ⁊ inimicoꝛũ noſtroꝝ peccata purgẽt᷑: ⁊ vin
dicamus in bono malũ. ⁊ bñdicamus maledi⸗
centibus.⁊ imitemur patrẽ:qui ſolẽ ſuum oꝛi⸗
ri facit ſuꝑ bonos ⁊ malos: et pluit ſuꝑ iuſtos
iniuſtos. Igit᷑ ⁊ tu qui paucos habes filios:

plurimos fac tibi amicos: de iniquo mãmona
qui te recipiqt in eterna tabernacula Pulchꝛe
dixit de iniquo. Om̃es eni diuitie de iniqͥ tate

deſcendũt ⁊ niſi alter ꝑdiderit:alter nõ poteſt
inuenire. Unde ⁊ illa vulgata ſentẽtia mihi vi

detur eſſe veriſſima. Diues autẽ iniquus: aut

iniqͥ heres. Quod cuʒ legis doctoꝛ audiſſet:et
ferre nõ poſſet:qꝛ habebat diuitias młtas:cõ⸗
uerſus dominꝰ ad diſcipulos ſuos ait. & dir⸗
ficile qui diuites ſũt itrare poſſunt in regna ce⸗

loꝛũ.nõ dixit impoſſibile:ſed difficile.lʒʒ exem⸗

plum poſuerit impoſſibilitatis:faciliꝰeſt came
lum ꝑ foꝛamẽ ocus trãſire: qᷓ; diuitẽ intrare in
regnũ dei oc autẽ non tam difficile eſt:qᷓ; im

II

poſſibile. Nunqᷓ; eni fieri põt vt camelus trãſe
at ꝑ foꝛamen acus.Nũqᷓ igit᷑ diues itrare po⸗
terit regna celoꝛuʒ. Sed camelus toꝛtuoſus et

curuus eſt: ⁊ graui ſarcina pᷣgrauat᷑ Et nos er

go quãdo pꝛauas ingredimur ſemitas: ⁊ rectcäãä
viam dimittimꝰ: ⁊ oneramur mũdi diuitijs:ſi

ue pondere delictoꝝ regnũ dei ingredi nõ va⸗
lemus.Quod ſi deponamꝰ grauiſſimã ſarcinã

⁊aſſumamꝰ nobis pẽnas columbe: volabim⸗
X requieſcemus:⁊ dicet᷑ de nobis.Si doꝛmia⸗
tis inter medios cleros pẽne colũbe deargẽta⸗
t:⁊ poſterioꝛa doꝛſi eius in palloꝛe auri. Hoꝛ

ſum noſtrũ quod pꝛimũ infoꝛme erat:et graui

ſarcina pᷣmebatur: habeat nitoꝛẽ auri:qð iter⸗
pꝛetat᷑ in ſenſu:⁊ alas deargentatas:que intel

ligunt᷑ eloquia ſcripturarũ:regnuʒ dei intrare

poterimꝰ. Dicunt apoſtoli ſe omia que ſua fu
erant dimiſiſſe:⁊ mercedẽ ꝓ hac virtute auda
cter expoſcunt. Quibꝰ reſpõdit dominꝰ. Ois

qui reliquit domũ aut fratres aut ſoꝛoꝛes aut
patrẽ aut matrẽ aut vxoꝛẽ aut filios aut agros

ꝓpter nomen meũ:centuplũ accipiet:⁊ vitam
eternã poſſidebit. Oquãta beatitudo pꝛo par
uis magna recipe:eterna ꝓ bꝛeuibus: ꝓ moꝛi⸗

turis ſemꝑ viuentia:⁊ habere dominũ debno
rem Si qua autẽ vidua habet liberos: maxi
me ſi nobilis familie eſt: egentes filios non di⸗
mittat.ſed ex equalitate: vt meminerit pꝛimuʒ
anime ſue:⁊ ipᷣam putet eſſe de filijs:⁊ partiat

potius cum liberis q; oia ſilijs derelinqt. Imo
xpm liberoꝛũ ſuoꝛũ faciat coheredẽ.Reſpõde
bis: difficile eſt: duꝝ eſt: ⁊ contra naturã. Sed

dñm audies tibi reſpondẽteʒ. Qui põt capere
capiat.Et ſi vis eſſe ꝑfecta:nõ tibi iugũ neceſ⸗
ſitatis imponit.ſed poteſtati tue liberũ ↄcedit
arbitriũ. Vis eſſe ꝑfecta:⁊ in pꝛimo ſtare faſti

gio dignitatis:fac qð fecerunt apoſtoli vende

om̃ia que habes:⁊ da pauꝑibus:a ſequere ſal
uatoꝛẽ.⁊ nudã ſolãq; crucem nuda ſequaris ⁊
ſola. Mon vis eſſe ꝑfecta:ſed ⁊ ſcðᷣʒ vis gradũ

tenere virtutis: dimitte oia quecunq; habes.

da filijs:da ꝓpinquis.nemo te repᷣhendit:ſii⸗
ferioꝛa ſecteris:dũmodo illã ſcias tibi iure pᷣla

tam:que elegerit pꝛima. Dicis:hoc apoſtoloꝝ
eſt ⁊ viroꝛũ.mulierẽ autẽ nobuẽ non poſſeoia

vendere:que multis adiumẽtis vite eius indi
geat. Audi igitur apoſtolũ cõmonentẽ.Nõ vt

alijs refrigerium: vobis autẽ tribulatio.ſed ex
equalitate:veſtra abundãtia illoꝝ ſuſtentetin

opiam.vt: illoꝛum abundantia veſtre inopie

ſit ſupplementũ. Vnde inquit dominꝰ Qui ha

bet duas tunicas:det alterã non habẽti Quid
ſi ſcythie frigoꝛa ſint:et alpine niues: que non

duabus ⁊ tribus tunicis:ſed vix pecudũ pelli-
bpus repellunt᷑: Quicquid ergo coꝛpoꝛi noſtro

ſuſficere põt: ⁊ hũane ſuccurrere imbecillitati

C

glog ud
daeſttun
loneceſ
ur. Vnd
nothoce
bentesine

ſimnus.

Ggneeeſa
eſletenone
meruetele
Erbonein
derte
fumaſpiri

c(duiſuo:

gliamſea
re velnon
Pſenspaul
niſermone,
duaquein

iduobus

ſctionus
Qone
ode
gmodod⸗
quobiv⸗
mei.

e—

folitereſſe.
llotempo:
bbbertt. Ho
l dommin⸗.

miniſaluate

conedite./⸗
dequoiteru
Peetenine
Pmnulgeffun
tllrdeg
lotniarep
albi Calrt
nnaude
Vinügöd
irſmnen
lori Jude
Wus aumn d
Gtmundad
cennonite

les inebzien

ſtregnüde

es mimnu
mflaunt
Müaeerfun

Abeanmteeor.

pberubrsnet
erennido
bellbaennn
Sentsſligſoid
mennmn oenn
ſedeiiutmnul
en ſ
erii eit⸗
emmnmmi
nCuitahe
tmöthilink
ine lri
upin iuriſ

mteſniſee

ue tecngeſt
mmlulzſchumne
ic
gutong)
nnchall
ſausibinle
goschocopo
boi onyon
eus vie aul
ͦnonenti
iinbelato⸗
llo⸗ iun
muni⸗
dont⸗ i

nonbenn
nond epon

7

E
πn

=

Tractatus II

quos nudos natura ꝓfudit: hec vna appellan
da eſttunica.⁊ quicquid in pᷣſentibus alimen⸗

tis neceſſariũ eſt:hocvnius diei victus appella
tur. Ande pᷣceptum eſt. Ne coguetis de craſti
no:hocẽ de futuro tempoꝛe.Et apoſtolus ha

bentes inquit victum a veſtitum: his contenti
ſimus. Si plus habes:qᷓ; tibi ad victũ veſtitũ
q; neceſſariũ eſt:illud erogs:⁊ in illo debitricẽ

eſſe te noueris. Ananias ⁊ Saphyra apoſtoli
meruere ſententiã: quia ſua timide reſeruarũt

Ergo ne inqᷣes puniendus eſt:qui ſua non de⸗
derit: Minime puniti ſũt quia mentiri volue
runt ſpirituiſãcto: ⁊ reſeruantes neceſſaria vi⸗
ctui ſuo:quaſi ꝑfecte ſeculo renũciãtes:vanaʒ

głiam ſectabantur. Alioqn licet libere vel da⸗

re vel non dare. q; ei qui cupiat eſſe ꝑfectꝰ
pᷣſens paupertas futurijs diuitijſ cõpenſanda

ſit. Quomodo autẽ vidua viuere debeat :bꝛe⸗

ui ſermone apoſtolus cõpꝛehendit dicens. UHi

dua que in delitijs ẽ viuens:moꝛtua eſt.⁊ nos

in duobus libellis: quos ad Furiã ⁊ Saluinãs
ſcripſimus:pleniꝰ dictũ putamus. H

Quomodo accipienduʒ ſit illud ſaluatoꝛis

apud Mattheũ. Dicã autem vobis non bibã

amodo de hoc genimine vitis vſq; in diẽ illuʒ
quo bibam illð nouũ vobiſcũ in regno patris

X hoc loco qui⸗

Daam mille annoꝛũ fabulam ſtruunt

in quibus chꝛiſtũ regnaturũ coꝛpo⸗

raliter eſſe contendũt: ⁊ bibituꝝ vinũ quod ex
illo tempoꝛe vſq; ad cõſumationẽ mundi non

biberit. Nos autem audiamus panem quẽ fre
git dominꝰ:deditq; diſcipulis: eſſe coꝛpus do

mini ſaluatoꝛis ipᷣo dicente ad eos. Accipite ⁊

comedite. Hoc ẽ coꝛpus meũ: ⁊ calicẽ illum eẽ
de quo iterum locutus eſt. Bibite ex hoc oẽs.
Hic eſt eni ſanguis meus noui teſtamenti:qui
pꝓ muli effundet᷑ in remiſſionẽ peccatoꝝ.Iſte
eſt calix de quo in ꝓpheta legimus:.Calicẽ ſa⸗
lutaris accipiã: et nomẽ domini inuocabo.Et
alibi. Calix tuꝰ inebꝛiãs qᷓ; pclarus eſt. Si eni
panis qui de celo deſcẽdit: coꝛpus eſt domini
⁊ vinũ qð diſcipulis dedit:ſanguis illius ẽ no
ui teſtamẽti:qui effuſus eſt in remiſſionẽ pecca

toꝛũ. Judaicas fabulas repellamus: ⁊ aſcẽda⸗

mus cum domino cenaculũ magnuʒ:ſtratũ at

q; munda datũ:⁊ accipiamus ab eo ſurſũ cali⸗

cem nouiteſtamẽti. Ibiq; cũ eo paſca celebꝛã⸗
tes inebꝛiemur ab eo vino ſobꝛietatis. HNõ eni

eſt regnũ dei cibus ⁊ potus: ſed iuſticia ⁊ gau⸗
dium: ⁊ par in ſpirituſãcto.Nec Moyſes de⸗

dit nobis panem verũ:ſed dominꝰ ihs ipe con
uiuia ⁊ cõuiuiũ:ipᷣe comedens ⁊ qui comedit᷑:

illius bibimus ſanguinẽ: ⁊ ſine ipſo potarenõ

Epla LXXIII

poſſumus: ⁊ quotidie in ſacrificijs eius ð geni

mine vitis vere:⁊ vinee Soꝛeth:que interpᷣta

tur electa: rubentia muſta calamus: ænouũ ex
is vinũ bibimus in regno patris:nequaq; i ve
tuſtate littere:ſ in nouitate ſpũs cantantes ca⸗

ticum nouũ: quod nemo poteſt cantare niſi in
regno eccleſie:quod regnũ patris eſt.Hũc pa⸗
nẽ ⁊ Jacob patriarcha comedere cupiebat di⸗
cens. Si fuerit dominꝰ deus mecum 2 degerit
mihi panem ad veſcendũ: ⁊ veſtimẽtũ ad ope⸗
riẽdũ.Quotquot eni in xpᷣo baptiʒamur:chꝛi⸗
ſtum induimus: ⁊ panem comedimus angelo

rũ:a audimus dominũ pᷣdicantẽ.¶ eus cibꝰ

eſt vr faciã voluntateʒ eius qui me miſit: im⸗

pleam opus eius. Faciamus igit᷑ voluntatem
eius:qui miſit nos: ⁊ impleamus opus eius:⁊

xps nobiſcũ bibet in regno eccłie ſaguinẽ ſuũ.

Que cauſa ſit:vt in reſurrectione dominiet
apparitione euangeliſte diuerſa narrauerint.
Epiſtola. EXXIII.

queris:cur Mattheus dixerit: ve⸗
ſpere ſabbati illuſcẽte in vna ſabba
ti dominũ ſurrexiſſe: et Marcus mane reſur⸗
rectionẽ eius factã eſſe cõmemoꝛet: ita ſcribẽs
Cum autẽ reſurrexiſſet vna ſabbati:mane ab⸗
paruit marie Magdalene:de qua eiecerat le⸗
ptem demonia: ⁊ illa abiens nũciauit is qͥ cum
eo fuerant:lugẽtibus ⁊ flentibꝰ. Illie audien
tes ꝙ viueret: ⁊ im vidiſſet eum crediderũt Hu
ius qſtionis duplex ſolutio eſt Aut eniĩ nõ reci
pimus Marci teſtimoniuʒ: qð in raris fertur
euãgelijs. Omnibꝰ grecie libꝛis pene hoc capi
tulũ in fine non habẽtibus:pᷣſertim cum diuer
ſa atq; cõtraria euãgeliſtis ceterl narrare vide
atur:aut hoc reſt pondendũ: qð vterq; verũ di⸗
xerit. Mattheus quãdo dominꝰſurrexerit ve
ſpere ſabbati. Marcus autẽ quãdo eum vide
rit maria aàςαgdulene. id ẽ. mane pma ſabba⸗

☛W

ti. Ita eni diſtinguendu ẽ. Cuʒ autẽ relurrexil
ſet:⁊ parũper ſpiritu coa rtato:inferendũ:pꝛꝝ⸗
ma ſabbati mane apparuit marie QMagdalene
id eſt. vt qͥ veſpere labbati:iuxta atiheum
reſurrexerat: mane pᷣma ſabbati: iuxta Mar⸗
cũ aſparuerit marie Magdalene: qð qdem et
Jobes euãgeliſta ſigniſicat mane: eum alteriꝰ
diei viſũ eſſe demonſtrans.
AQuõ iuxta MMattheũ veſpere ſabbati ma⸗
ria agdalene vidit dñm reſurgentẽ: et o

hãnes euangeliſta refert eã mane vna ſabbati

iuxta ſepulcrũ flere. Epła. LXXIIII

„ NPa ſabbati dies
dominica intelligẽda eſt: qꝛ omis heb
domada in ſabbatũ in pꝛims aſcvaz Tterſia

quartã ⁊ qͥntam ⁊ ſextaʒ ſabbati diuidit᷑: quã
ethnici idoloꝛũ:⁊ elementoꝛũ nominibꝰ appel⸗
lãt.Deniq; ⁊ apoſtolus collectã pecunie: que
indigẽtibꝰ pᷣparabat᷑:in vna ſabbati pᷣcepit cõ
gregandã. Nec putandũ eſt Mattheũ ⁊ Jo⸗
hannẽ diuerſa ſenſiſſe:ſed vnũ atq; idẽ tẽpus

media noctis ſcilicet ⁊ galloꝝ cantus diuerſis
appellaſſe nominibꝰ. Mattheus eni ſcribit ve
ſpere ſabbati.id eſt.ſero nõ incipiẽte nocte:ſʒ

lam ꝓfunda ⁊ magna ex parte trãſacta awaru
iſſe dominuʒ marie Magdalene: ⁊ apparuiſſe

veſpere ſabbati illuceſcẽte in pᷣma ſabbati:ſeip

ſum interpᷣtans:qͥd dixiſſet veſpere ſabbati.id

eſt.apppꝛopinquãate iam luce ſequẽtis diei. Et

Joheʒz non abſolute dixiſſe Una autẽ ſabbati
venit maria Magdalene mane ad ſepulcꝝ:ſʒ
addidiſſe:cũ adhuc eſſent tenebꝛe.Eiuſdẽ igi⸗
tur atq; vnius tẽpoꝛis.id eſt.medie noctl atq;
galloꝛũ cãtus alterũ finẽ:alteꝝ dixiſſe bncipiũ

Mihiq; videt euangeliſtã Mattheũ q euan

geliũ hebꝛaico ᷣmone cõſcripſit:nõ tam veſpe
re dixiſſe qᷓ; ſero.⁊ eum qui interpᷣtatus eſt am

biguitate deceptũ:nõ ſero interpᷣtatum eſſe:ſʒ

veſpere.qᷓ;qᷓ; cõſuetudo humani vᷣmonis tene

at ſero non veſperũ ſigniſicare:ſed tarde.So⸗
lemus eni dicere ſero veniſti.i.tarde.⁊ que fa⸗
cere ante debueras:⁊ fac ſaltem ſero.id eſt.tar

de. Singutẽ illud obijcit᷑:quomodo eadeʒ ma
ria que pᷣus viderat dominũ reſurgẽtẽ:poſtea
ad ſepulcrũ eius flere referat᷑: hoc dicendũ eſt
ꝙ ⁊ ſola ⁊ altera ſiue cum alijs mulieribus me
moꝛ beneficioꝛũ q̃ in ſe dominꝰ cõtulerat:ad ſe

pulcrũ eius frequẽter cucurrerit.⁊ nũc adoꝛa⸗-

nerit quem videbat:nũc fleuerit quem qᷓrebat
abſentẽ. Licet q̃dam duas marias agdale
nas de eodẽ vico agdalo fuiſſe ↄtendãt.et
alterã eſſe que in attheo eũ viderit reſurgẽ

tem: alterã que in Johãne eum qrebat abſentẽ
Quattuoꝛ autẽ fuiſſe marias in euãgelijs legi-
mus.vnaʒ matrẽ dñi ſaluatoꝛis.alterã mater⸗

terã eius:que appellata eſt maria Cleophe. ter

tiã mariã ar Wacohi Joſeph. q̃rtã mariã
MWHagdalenâ. Licʒ alij mr̃eʒ Jacobi ⁊ ioſeph
materterã fuiſſe cõtendãt.nõnulli vt ſe liberẽt
qᷓ̃ſtione in Marco volũt vnã eſſe de marijs:ſ
non addituʒ cognomẽ Magdalene: ⁊ ex ſuꝑ⸗
fluo ſcriptoꝛũ inoleuiſſe vitio:qð pꝛimũ euan⸗
geliſta non ſcripſerit. Mobis auteʒ ſimplex vi⸗
det ⁊ aꝑta reſpõſio:ſãctas feminas xpᷣi abſen
tiã non ferentes ꝑ totam noctẽ non ſemel:non
bis:ſed crebꝛo ad ſepulcrũ domini cucurriſſe:
pᷣſertim cuʒ terremotꝰ:⁊a ſaxu dirupta:⁊ ſol fu
giens: ⁊ reruʒ natura turbata:a qð his maius
eſt deſideriũ ſaluatoꝛis ſomnũ ruꝑit feminaꝝ.
Quomodo iu? Mattheũ maria Geagea
lene veſpere ſabbati aduoluta ſit pedibus ſal⸗

II

uetoꝛis: cum m Johannẽ audierit a domino
Noli me tangere: necdũ eni aſcẽdi ad patrem

meum. Ebpiſtola. LXXV.

Be pꝛius pide⸗

rat dominũ reſurgẽtẽ cũ altera ma⸗
rlila: ⁊ eius pedibus fuerit aduoluta
poſtea reuerſa ꝑ noctẽ (domi eni ob deſideriũ

eius manere nõ poterat) venit ad ſepulcrũ:cũ

qꝙ; lapidem cum quo monumẽtũ fuerat clauſũ
vidiſſet ablatũ:cucurrit ad Simonẽ Netrũ et
ad alterũ diſcipulũ: quẽ ihs amabat plurimũ
⁊ dixit eis. Lulerũt dominũ de monumẽto:et
neſcio vbi poſuerũt eum. Erroꝛ mulieris cum

pietate ſociatus eſt. Pietas in eo erat: qð deſi

rabat eum:cuius nouerat maieſtatẽ. Erroꝛ in
eo qð dicebat.Tulerũt dñm de monumẽto ⁊c
Deniq; cũ Petrus ⁊ Johes introeũtes ſepul
crum vidiſſent lintheamia ſeparata: ⁊ ſudariũ
quo caput domini fuerat inuolutũ ſeoꝛſũ poſi
tum ⁊ reſurrexiſſe crederẽt.cuius coꝛpus non

iuenerãt in ſepulcro. Maria ſtabat ad monu

mentũ foꝛis ploꝛans.Cũq; ſe inclinaſſet vidit

duos angelosi albis ſedẽtes in loco monumẽ
ti ad caput ⁊ pedes: vbi poſuũ fuerat coꝛpus

ihᷣu: vt ſub tanta cuſtodie dignitate non crede

ret ab hominibꝰ potuiſſe furari:qͥ a miſtris an
gelis Puabatur. Sicunt ei angeli quos cerne⸗

bat. Mulier dd ploꝛasScdʒ illð qð domin⸗
loquebat᷑ ad matrẽ.Quid mihi ⁊ tibi ẽ mulier

Nondũ venit hoꝛa mea.vt ex eo qdð awellaue
runt mulierẽ:arguerent fruſtra ploꝛantẽ:⁊ di
cerent. Quid ploꝛas: Intãtũ aũt maria Ma⸗
gdalene obſtupefacta toꝛpuerat: ⁊ ſidẽ macu-⸗
lis territa qſi ĩ caligine poſſidebat: vt ne ange⸗

loꝛũ qͥdem pᷣſentiũ ſentiret aſpectũ: ſed mulie⸗

bꝛiter reſpõderet: ⁊ diceret. Ideo ploꝛo:qꝛ tu⸗

lerunt dñm meũ:⁊ neſcio vbi poſuerũt euʒ.O
maria ſi dominũ credis dñʒ tuũ:quomodo ar⸗
bitraris ab hominibꝰſublatũ: Neſcio inqͥtvbi
poſuerũt eũ:quomodo neſcis quẽ paulo ante
adoꝛaſti:Cũq; videret angelos:⁊ quos cerne

bat ignoꝛaret:ſtupoꝛe perterrita huc atq; illuc

faciem circũferebat:nihil aliud videre deſide⸗

rans. Cõuerſaq; retro vidit ihm ſtantem: ⁊ ne

ſciebat quia ih̊s erat.non ꝙ iuxta manicheuʒ
⁊ alios hereticos foꝛmam dominꝰ vultũq; mu
taſſet:vt ꝓ voluntate diuerſus ac varius vide
retur.ſed ꝙ maria ſtupefacta miraculo hoꝛtu⸗

lanũ putaret:quẽ tanto ſtudio reqͥrebat Ita ⁊

dominꝰ ijſdẽ verbis q̃bꝰ ⁊ angeli loquitur ad
eam.mulier quid ploꝛas: addiditq; ð ſuo quẽ
queris: At illa reſpondens.domine ſi tu ſuſtu
liſti eum:dicito mihi vbi poſuiſti eũ:⁊ ego euʒ
tollam. Hic dominũ non de ↄfeſſiõe vera ſidei
ſaluatoꝛẽ vocat:ſᷣ humilitate et timoꝛe hoꝛiu⸗

Cro

htoerbit
ſenfanin,
Rcon
jerataces
iſtimaret
n. Cung
firtgpe
geretlul
ſa eo
falurbate
anzuerit
l Juch
monuis:.
lichibuc
oecſtaut
mminus:
alcediad
tuij queri
ſecgupur
fmudeſub
ſen dicebe
ſa vdi⸗
anisar
oraier
uer ed
1cpon
füviſn
vaps
derütel
mumnel
Moriam.
Nolutül
cumapon
Mumentü⸗
tdomnino⸗
ſlodſepul
onitäer⸗
lnürrten
erandieri
pedeve
ipfererun
dntomun
teftattie
dchunt.
Quomo
ndocän
Pibene⸗
Kealener:
Eetefremo

domini:

lbhicereſe
ſunile

lattnen

iciimnn

fuen Won
ipnſfiei
nalhrlrici
w ſen
Rnonmin
famdheisan
neoentcöd
Kiibn
denonmnini
intdeiteſ
NAraadſlri
olati ſeoniht

nins coepten

ſtabat adeen

indinaſeta.

inloco nanri
nüfuencann
Gnitne nonce
iganikren

ngeligtosee

zilögoar
mhirtctenin
awwcdepelue
ngben1 .
iunnnchn
an aſinnan
ca:mneng⸗
Gei ſelnule
Pogovh
eenal
Nicnonolon⸗
raoneo
gnigaldſe
olaelt
niabnengli
1d nder det
Gnnſtanen
Urtammntt
nin mlügt
sarvnlefi
nnnt
4
0 ſeife

S
=

Tractatus II

lano arbitrat᷑ ablatum: ⁊ ignoꝛans imbecillita

tem femineã: tantaꝝ ſe viriũ repꝛomittit: ⁊ cre
dit vt coꝛpus viri ⁊ perfecte etatis:quod vt ce

tera taceam centũ libꝛis myrrhe circũlitũ erat

eſtimaret ab vna ⁊ pauida muliere poſſe poꝛta

ri. Cunq; ihs appellaſſet eam: atq; dixiſſet: ma

ria:vt qnem facie non agnoſcebat:voce intelli

geret: illa in erroꝛe ꝑpſiſtens: nequaq; dominũ exterruerat: vidẽtes lapidẽ reuolutu erterte⸗
motũ factum: nõ ex moꝛe ſolito: ſed tã magnũ

ſed Rabbi. id eſt. magiſtrũ vocat: a vide quã⸗
ta turbatio quẽ hoꝛtulanũ putans dominũ nuũ
cupauerit: dei flium reſurgenteʒ magiſtrũ vo

cat. Itaq; ad eam que querebat viuentẽ cum

mortuis: que erroꝛe femieo ⁊ imbecillitate mu

occiſi: cuius pedes viuẽtj tenuerat:loqᷣtur do⸗
minus: ⁊ dicit. Nolite me tangere:nõdum eni

aſcẽdi ad patrẽ meum: ⁊ eſt ſenſus: quem moꝛ
tuũ queris:viuẽtẽ tangere nõ mereris. Si me
necdũ putas aſcendiſſe ad patrẽ: ſed hominuʒ
fraude ſublatũ:meo tactu indigna es. Hoc au

tem dicebat:non vt ſtudiũ q̃rentis obtunderet

ſed vt diſpenſationẽ carnis aſſumpte in diuini
tatis glłiam ſciret eſſe mutatã.Et nequaqᷓ; coꝛ⸗
poꝛaliter vellet eſſe cum domino:quem ſpirita
liter credere deberet regnare cuʒ patre. Ande
⁊ apoſt oli maioꝛis fidei ſunt:qui abſq; angelo
rũ viſu abſq; ip̃ᷣius ſaluatoꝛis aſpectu: poſtq;
coꝛpus eius in monumẽto nõ reppererãt:credi
derũt eum ab inferis ſurrexiſſe. Alij putãt pꝛi⸗

mum eſſe quod a Johãane narratuʒ eſt: veniſſe

uolutũ lapideʒ a monumẽto:⁊ poſtea regeſſaʒ

cum apoſtolis etro ⁊ Johãne:ſolam ad mo
numentũ remãſiſſe: ⁊ iccirco adhuc incredulã

a domino fuiſſe coꝛreptã reuerſãq; domũ: rur
ſũ ad ſepulcrũ veniſſe cum maria: ⁊ ab angelo
monitã:exeuntẽq; de monumẽto adoꝛaſſe do⸗
minũ:⁊ tenuiſſe pedes eius: quãdo ab eo pari

ter audierũt:auete.⁊ ille acceſſerunt: et tenue⸗

rũt pedes eius:⁊ adoꝛauerũt eum. Que intan

tũ ꝓfecerunt:vt mittantur ad apoſtolos:⁊ au
diant bmum:nolite timere. Secũdo ite nũcia⸗
te fratribus meis.vt eant in galileaʒ:ibi me vi
Oebuunntt.
AQuomodo cuſtodiẽte milituʒ turba Petrꝰ
obanen liee ingreſſi ſunt ſepulcrũ nullo
ꝓhibente cuſtodum. Epka. LXxXVI

bAc videlicʒ cau
iſſlſ2aa: quia veſpere ſabbati que luceſce
hboat in pᷣma ſabbati: venit maria ma
gdalene ⁊ altera maria videre ſepulcrũ.Et ec⸗
ce terremot factus ẽ magnus. Angelus quo⸗
q; domini deſcẽdit de celo:⁊ accedẽs reuoluit
lapidẽ:⁊ ſedebat ſuꝑ eum:eratq; aſpectus eiꝰ
ficut fulgur. ⁊ veſtimentũ illius ſicut nix. Mꝛe

re ꝑt
ſepu

minaret᷑ Angelũ quoq; de

ſcãtibus apoſtolis in littoꝛe ſteterit:

Fo. CLXXII

Epla LXXVII

timoꝛe autẽ eius pterriti ſunt cuſtodes: facti
ſunt velut moꝛtui. Igitur qͥ fuerant tato timo⸗
erriti: vt putarẽtur moꝛtui: aut dimiſiſſe

lcrũ:⁊ fugiſſe credẽdi ſunt:aut ita ⁊ coꝛpo

re anima obtoꝛpuiſſe:vt nõ dicaʒ viros: ſed

ne mulierculas qdem ſepulcrũ intrare cupien

tes auderẽt ꝓphibere. Magnus eni timoꝛ eos

7

exterruers t: vidẽtes lapidẽ reuolutũ: et terre⸗

qui cũcta cõcuteret: ⁊ euerſioneʒ terre funditꝰ
deſcẽdiſſe de celo tam
claro vultu:non vt lampadẽ humano lumine

arte ſuccẽſam :ſed fulgur imitaret᷑ celi: quo il⸗

tuerunt. Itaq; libere introeunt: viderat enim
maria Magdalene :q̃ eis nuciauerat lapide,z

reuolutũ: ⁊ coꝛpus domini de monumẽto eſſe
ſublatũ. Angelũ autẽ nõ putemꝰ iccirco veniſ

ſe: vt aperiret ſepulcrũ domino regẽti: ⁊ reuol

ueret lapidẽ:ſed poſtq;; dominꝰ reſurrexit ho⸗
ra qua ipe voluit: ⁊ nulli moꝛtaliũ cognita ẽ
indicaſſe qð factũ ẽ. Et ſepulerũ vacuuũ reuo-

lutione lapidis:⁊ ſui oſtẽdiſſe pᷣſentia:q̃ oĩia vi

debãt ſplẽdoꝛe faciei ipᷣius ⁊ hoꝛroꝛẽ tenebꝛa⸗

rum fulgoꝛis claritate vincte.
Auomodo attheus ?1 Marc' ſcribant
apoſtolis mandatũ per mulieres: vt irent i ga

lileam dominu reuiſuri: cum Lucas ⁊ Joban
nes hieroſolymis ab illis viſũ eſſe phibeant.

Epiſtola LXXVII.

cim ſe offerre diſcipulis: qui ꝓpter
metũ iudcoꝛũ abſcõditi erant quan
do ad eos clauſis ingreſſus ẽ ianuis. Et putã⸗
tibus ꝙ videret᷑ in ſpiritu:manus ⁊ latus ob⸗
tulit clauis ⁊ lancea vulneratũ.Aliud quãdo
pm Lucã pꝛebuit ſe eis in multis argumẽtis ꝑ
dies. xl. apparens eis:⁊ loquẽs de regno dei.
Et conueſcens pᷣcepit eis ab hieroſolymis ne
diſcederẽt In altero enĩ ꝓ cõſolatiõe mẽtiũ vi

debat: ⁊ videbat᷑ bꝛeuit᷑:rurſũq; ex oclis tolle

batur. In altero aũt tanta familiaritas erat et
pſeuerantia: vt cum eis pariter veſceret. An⸗
de Maulꝰ⸗ apls refert euʒ ngentis ſimul ap

paruiſſe diſcipulis: Et in Johe legimus: ꝙ pi
aſſi piſd fauũ q; comederit: quevere reſurrecti
onis indicia ſũt. In hieruſalem aute nihil ho⸗
rum feciſſe narefkimff..
AQuid clamoꝛ ⁊ veli petrarũq; diſciſſio ⁊ re
ſurrectio moꝛtuoꝛũ ſigniſicẽt: que facta ſunt in
emiſſiõe 75 ſ. ifi miricet
A in euo geliſta Mattheo lcriptu
“q“”l cccz

et partem

eñſt: Jeſus autez clamãs voce magna emiſit ſpi
ritum: ⁊ velum templi ſciſſum eſt in duas par⸗

tes a ſũmo vſq; deoꝛſuʒ:a terra mota eſt: ⁊ pe

tre ſciſſe ſunt:⁊ monumẽta aperta ſũt:⁊ multa
coꝛpoꝛa ſanctoꝛũ qui doꝛmierant ſurrexerunt

Et exeũtes de monumẽtis poſt reſurrectionẽ
eius venerũt in fanctã ciuitatẽ: aparuerunt
inultis.Et ð hoc loco in ijſdẽ Matthei cõomẽ

tarijs diſſeruimus. Mꝛimũq; dicendũ ꝙ diui⸗

ne potentie iudiciũ ſit:ponẽ animã quãdo vo.ↄ
luerit: ⁊ rurſum acciꝑe eam. DBeniq; Cẽturio
videns eum dixiſſe ad patreʒ. In manus tuas
cõmendo ſpiritũ meum:⁊ ſtatim ſpiritũ dimi

ſiſſe:cõmotus ſigni magnitudine ait. Aere dei

ſfliius erat iſte. Helum quoq; templi ſciſſũ eſti
duas partes:vt com pleret᷑ illud qð refert Jo⸗
ſephus:p̃ᷣſidens templi dixiſſe vrutes.tranſe⸗
amns ex his ſedibꝰ. In euangelio auteʒ quod
hebꝛaicis litteris ſcriptũ eſt:legimus non velũ
templi ſciſſum:ſed ſuꝑliminare tẽpli mire ma

gnitudinis coꝛruiſſe. Terra inqͥt mota eſt: pen

dentẽ dñm ſuuz ferre non ſuſtinẽs: ⁊ petre ſciſ

ſe ſunt: vt indicarent duritiã iudeoꝝ:qͥ pᷣſentẽ

dei filiũ itelligere noluerũt:⁊ monumẽta apta

ſunt in ſignũ future reſurrectiõis:multaq; ſan
ctoꝛũ coꝛpoꝛa exeuntia de ſepulcris venerunt
in ſanctã ciuitatẽ:⁊ apparuerunt multis.San⸗

ctam ciuitateʒ hiero olyms debemꝰ acciꝑe ad
diſtinctionẽ omniũ ciuitatũ:q̃ tũc idolis vᷣuie⸗

bant. In hac eni ſola fuit templũ: et vnius dei
cultus ⁊ vera religio.⁊ non omnibus apparue
runt:ſed multis:q reſurgentẽ dñm ſuſceperũt

Deinde iuxta anagogẽ dicẽdũ eſt:ꝙ inclinãäte

leſu: ⁊ emittẽte ſpiritũ ſuũ velum ſciſſum ſit in
duas partes a ſũmo vſq; deoꝛſũ:⁊ omia legis

ſint reuelata myſteria.vt que pᷣus recondita te

nebant᷑: vniuerſis gẽtibus ꝓpderent᷑. In duas
gutem partes in vetus ⁊ nouũ teſtamẽtuʒ:et a

ſũmo vſq; deoꝛſũ ab initio mundi quando ho

mo cõditus ẽ:⁊ reliq̃ q̃ facta ĩ medio ſacra nar

rat hiſtoꝛia vſq; ad cõſũmationẽ mundi. Et q̃

rendũ quõ velum tẽpli ſciſſũ ſit exterius an in⸗
terius.mihiq; videt᷑ in paſſione dñi illud velũ
eſſe cõſciſſum:qð in tabernaculo ⁊i templo fo

ris poſitũ fuerat:a appellabat᷑ exterius. qꝛ nũc

erx parte videmus: ⁊ ex porte cognoſcimꝰ. Ci

autẽ venerit qð ꝑfectum eſt:tunc ⁊ velũ interi
uss dirumpendũ: vt oia que nunc nobis abſcõ
dita ſunt.domus dei ſacramẽta videamꝰ ꝗᷣd
ſigniſicẽt duo cherubin:qͥd oꝛaculum:qͥd vas
ſpeculũ videmus in enygmate. et cum hiſtoꝛie
nobis velum ſciſſum ſit:vt in grediamur atriũ
dei: tñ ſecreta eius ⁊ vniuerſa myſteria qͥ in ce
leſti hieruſalẽ clauſa retinent᷑: ſcire non poſſu⸗
mus.Igit᷑ in paſſione domini terra cõm ota ẽ.

aureũ:in quo mãna recõditum fuit. Nũc eni ꝑ

7
. 3 4 .
5 . —
4 . . . . 4

tuxta illud qt ſcriptu eſti Aggeo. Adhucego

ſemel mouebo celũ ⁊ terrꝗ. ⁊ veniet deſiderat⸗
cunctis gentibꝰ.vt ab oꝛiẽte ⁊ occidẽte veniãt

⁊ recũbant cuʒ Abꝛaã Iſaac ⁊ Jacob:⁊ petre
ſciſſe ſunt dura coꝛda gentiliũ:ſiue petre vniũ
ſa vaticinia ꝓphetaꝝ:ꝗqͥ et ipi a petra xpi cum
apoſtolis petre vocabulũ ſuſceperũt.vt qͥcq̃d
in eis duro legis velamine claudebat᷑:ſeiſſum

ℳ

pateret gentibꝰ. onumẽta quoq; deq̊bus
ſcriptum eſt:vos eſtis ſepulcra extrinſecus de
albata:que intus plena ſũt oſſibus moꝛtuoꝛũ:
ideo ſũt aꝑta:vt egrederent᷑ de his qͥpᷣus infi⸗

delitate moꝛtui erant:⁊ cum reſurgẽte xpᷣo at⸗

q viuẽte viuerẽt: ingrederent celeſtẽ hieru⸗
ſalem: ⁊ haberẽt municipatũ nequaqᷓ; in terra
ſed in celo. Moꝛiẽteſq; cum terreno Adaʒ:re

ſurgerẽt cum Adã ſupceleſti. Moꝛro vm litte

ram nulli violentum eſſe videatur moꝛtuo ſal⸗

natoꝛe appellari hieruſalẽ ſanctã ciuitatẽ: cum
vſq; ad deſtructionẽ eius ſemꝑ apoſtoli tẽplũ
ingreſſi ſint:⁊ ob ſcandalũ eoꝝ qͥ de iudeis cre
diderant:legis exercuerint cerimonias. Intã
tũ autẽ hieruſaleʒ amauit dñs:vt fleret eam et
plãgeret:⁊ pẽdẽs in cruce loq̃ret Pater igno

ſce illis:qð eni faciunt neſ. ciũt. Itaq; impetra⸗
uit qð petierat. multaq; ſtatim de iudeis milia
crediderunt: ⁊ vſq; ad q̃drageſimũſecũdũ an⸗
num datü eſt ei tẽpus penitẽtie. Poſt quos p⸗

ſeuerantibꝰ üllis in blaſfemiaʒ:egreſſi ſunt duo

xꝛſi de ſluis gentiũ romanoꝝ Aeſpaſianus ?

Titus: 7 blaſfemãtes pueros aſcendente vero
Heliſeo in domũ dei ᷣ eni interpᷣtat̃ Bethel)
voce ↄſona illudẽtes interfecerũt:atq; lacera:
uerũt:⁊ ex eo tẽpoꝛe hieruſalẽ nõ appellat᷑ ciui
tas ſãcta:ſed ⁊ ſanctitatẽ ⁊ oſtinũ nomen amit
tẽs ſpiritaliter vocat᷑ Sodoma:⁊⸗ egyptus:vt
edificet᷑ ꝓ ea ciuiias noua: quã flumis im petꝰ
letificat: ⁊ de cuius medio egredit᷑ fons :q toti
us oꝛbis amaritudineʒ mitigauit:vt miſerabi⸗

lis iſrael ruinas templi nudatis plãgat lacert

—

⁊ in xpᷣo turba credentiũ noua quotidie vide⸗

at eccłie tecta ↄſurgereꝛ⁊ dicat:Spyon anguſt⸗
mihi locus.impleaturq; illud qð in Eſaia ſcri

ptũ ẽ:⁊ erit ſepulcrũ eius inclytum.

Quõ ſaluatoꝛſm Yohez iuſufflault ſplritui
ſactũ in ſãctos apłos:⁊ ᷣm Lucã poſt aſcẽſio⸗

nẽ ſe miſſuxũ repꝛomittit. Epła. LXxXIxX

„ Wins queſtiois
Pfacilis ſolutio eſt: ſi docẽte apoſtolo
Paulo ſpũſſancti diuerfas gras nouerimus.

7„

Scribit᷑ eni in pᷣma ad Coꝛinthios:diuiſiones

donoꝛũ ſunt:idem vero ſpũs: a diuiſiones mi

niſterioꝛũ ſunt:idem autem dominꝰ:⁊ diuiſio⸗

nes oꝑationũ ſunt: idem autẽ deus: qͥ opatux

oia in oibꝰ. Anicuiq; autẽ datur manifeſtatio

Cra

Hlood
fiti:.
evden
ali diſcre
ſteßtats
atchiceſe
goeſoq
eunhelii
pfioneit
dulchine
napoſtel
hieroſoly

fmicione!

e Yohe
ptizobin
es. Run
qreſurre⸗
ld apoſto
chdopex
ſerꝛegon
faviterdi
kemileritie
Buveriws
recliodis
ladimirn
1ſpirird
ſaluatoꝛ
miütente
Bleout
eſtrytbo⸗
lute exalt
Pdicarent
hnus. Dfis
ſlultarythr

mintür

generalinge
hoßtoloꝛune
ſiczopoſtok⸗
Ancüi
hekekiutt⸗
Mrolingnn
mnücigturn
gfanQuen
oſtaſcenſio
faeneifn
Coſteserite
krepened
itus vehen
raͤtſecaes
inhignis:
ſuntofſes
ſngiis put
penjeſtil
ſinisdie,
oinca

Fo. CLXXII
Epla LXXIX

vfe T iuuenes vri viſiones videbũt. Aerbum
aũt effuſionis ſignificat gre largitatẽ. Et id ip⸗

ſum ſonat:qð dñs repꝛomiſit. Nos aũt bapti

Tractatus II

ſpũs ad id quod expedit. Alij qͥdem dat᷑ ꝑ ſpi⸗
ritum vᷣmo ſapiẽtie:alij ſᷣmo ſcientie ᷣm eũdeʒ
ſpiritũ:alij gratia ſanitatũ i vno ſpũ: alij fides
in eodeʒ ſpũ:alij oꝑatio vtutum:alij ꝓphetia:
alij diſcretio ſpirituũ:alij genera linguarũ:alij
iterpᷣtatio hmonũ. ec autẽ oĩa oꝑatur vnus
atq; idẽ ſpũs:diuidens ſingulis ꝓut vult. Er
ſſin go dðñs qͥ poſt reſurrectioneʒ ſuam iuxta Luce
euangeliũ dixerat. Ecce ego mittã ꝓiniſſionez
pt̃is mei in vos. Vos aũt ſedete i ciuitate quo a1 1DiI
aduſq; induamini vᷣtute ex alto.⁊ iuxta eüũdeʒ pli ð: fuiſſe cõmotũ: ⁊ repleta ẽ ois domus fu⸗
in apoſtoloꝛuʒ actibus eſt locutꝰ:pᷣcepit eis ab mo.i.erroꝛe ⁊ tenebꝛis:veriq; ignoꝛantia In H
hieroſolymis ne diſcederẽt: ſed expectarẽt pio pncipio auũt euangelij replet᷑ ſpſãcto eccleſia:
miſſionẽ patris:quã audiſtis inqͥt ꝑ os meum vt gr̃a eius atq; feruoꝛe oĩa credentiũ peccata
qꝛ Johes qͥdem baptizauit aqua. Hos aũtba purgent᷑. Et igne ſpũſſancti quẽ dũs miſſurũ
ptizabimini ſpirituſãcto nõ poſtmłtos hos di eſſe ſe dixerat:pᷣdicatura xpᷣm lingua ſanetur.
es. Rurſũ ĩ fine euãgelij m Johanneʒz. eo die Moõ ergo Johes Lucaſq; diſcoꝛdant: vt qd iI

ʒabimini ſpũſãcto non poſt multos hos dies.
Intãtũ eni ſpũſãcto baptiʒati ſunt:vt replere
tur tota domus vbi erãt ſedentes:a ignis ſpũſ
ſancti ſtationẽ i eis iueniret optatã: linguaſ
diuideret: et m Eſaiã: qͥ imũda labia habera

8

a

ſe dixerat: purgaret labia eoꝝ vt euãgeliũ xpjI
purius pᷣdicarẽt.⁊ ĩ Eſaia qͥdẽ ſuꝑliminaretẽ

ſduenng,
hneſngirihn
nmnicccſihen
ncguänm
Nleneno nn
t.ponfni

teaunnont
Cctäciuitän
npapoſtalii

rc deiteen

erinogies i
grptftergent
Grek.Pari
ii. Fogzinpen
undeinceen
itin
ene. Pokcuep⸗
egreſſna⸗
n Viſtleet
Oosaſenuneren
nnaziri bete
fecenrigeen

lenöpeidi

ſrüncnaent
o:tegpe
ifunisinoe⸗
geurſns ot
ue nieche
p itln
ondenit⸗
1Sſonmnal,
agn nuſe

on.

q̃ reſurrexerat.id eſt.die dñica:clauſis ianuis

ad apoſtolos introiſſe narrar:et dixiſſe eis ſe⸗
cũdo pax vobis:⁊ intuliſſe.Sicut miſit me pa

ter:⁊ ego mitio vos:⁊ cum hoc dixiſſet:inſuf,

2

tinueritis:retent

a erunt. Pꝛima igit᷑ die reſur

fla uit 17 dixit eis: accip ite ſt piritũſa nct i . que ox . .
remiſeritis peccata:remittunt᷑ eis: ⁊ quoꝛũ re

rectionis acceperũt ſpũſſancti gram: q̃ pecca⸗

pᷣdicarent.iuxta illud qð in.lxvij.pſalmo legi
mus. Dñs dabit vᷣbum euãgelizantibꝰ vᷣtute
multa:vt haberẽt oꝑationem vᷣtutum ⁊ gram

ſanitatũ:⁊ pᷣdicaturi multis gentibꝰ:acciperẽt
genera linguaꝝ:vt iam tũc cognoſcerent᷑: qui

apoſtoloꝛũ qbus deberẽt gentibꝰnũciare. De

niq; apoſtolꝰ NPaulus qͥ de hieruſaleʒ vſq; ad

Illiricũ pᷣdicauit:⁊ inde ꝑ romã ad hiſpaniaʒ
ire feſtinat: gras ago deo: ꝙ cũctis apoſtolis
varijs linguis loquat᷑.Qui eni cũctis gentibꝰ
annũciaturus erat:multaꝝ linguaruʒ acceꝑat
gram. Que repꝛomiſſio ſpũſſancti die decima
poſt aſcenſionẽ ſaluatoꝛis expleta eſt Luca re
ferente qͥ ſcripſit.Dũq; cõplerent᷑ dies pente⸗

coſtes:erãt omes pariter in eodẽ loco: et factꝰ

eſt repente de celo ſonus tanq; adueniẽtis ſpi
ritus vehemẽtis:⁊ repleuit totam domuʒ vbi

erãt ſedẽtes ⁊ aparuerũt illis diſpartite ligue

tanqᷓ; ignis:ſeditq; ſuꝑ ſingulos eoꝛũ:⁊ reple⸗
ti ſunt om̃es ſpũſancto ⁊ ceperũt loqui varjs 9²:moꝛtuos lulcite aget
linguis ꝓut ſpũſſanctꝰ dabat eloqui illis TLuc laletant᷑:fundũt ſãguinem ꝓxpᷣo:⁊ ſupplicjiss
cõpletũ eſt illud qð legit᷑ in Johel. Et erit ino ſuis coꝛonant᷑. Nõdũ ergo erar ſpũs in aplHis·
uiſſimis dieb? dicit dñs. Effundaʒ de ſpũ meo

ſuꝑ oẽm carnem. Et ꝓphetabũt filij vri:⁊ filie

memoꝛauimus: ? d magis neceſſariũ erat: di

ciaturi rp̃m nullo indigeret iterpᷣte. Undeeti
ta dimitterẽt: ⁊ baptiʒarẽt: 2⁊ filios dei facerẽt Lycaonia cũ audiſſẽt aulũ ⁊ Barnabã lod
⁊ ſpiritũ adoptionis credẽtibꝰ largirent᷑:ipſo
ſaluatoꝛe dicẽte. Quoꝝ remiſeritis peccatare
mititent᷑ eis:⁊ quoꝛũ retinueritis:retẽta erunt.
BDie aũt pentecoſtes eis amplius repꝛomiſſu,
eſt:vt baptiʒzarent᷑ ſpũſancto:⁊ induerent᷑ vir
tute ex alto:qua xpᷣi euangeliũ cũctis gentibꝰ

linguis ſuis: deos in hoics zuerſos eſe credeſ
bãt Et re vera indumẽetũ vvtutis ſpũſſãcti gra

„ e

pus qᷓ; pateret᷑: ? dixerat. Cü aũt tradent vos

le bmũ reſurrectiõis die datũ eẽ ſigniſicat: hic.
qnjgeſima die veniſſe deſcribat Sʒ

Sʒ pfectus;
apls e:vt qͥ ᷣmno remittẽdoꝝ peccatoꝝ graʒ 2 0

—

ceperãt: poſtea accipent opationes vtutum:
cuncta donationũ genera:q ab apło ſcripta cõ

4

uerſitatẽ linguaꝝ vniuerſarũq; gẽtiũ: vt annũ

eſt: quã poſſidetes iudiciũ tribunalia reguz
purpuras non timebant. Pꝛomilſerat eni dns

nolite cogitare quõ aut qͥd loãmini Dabit᷑ eni

vobis in illa hoꝛa qͥd loqmini. Mõ eni vos eſfſti

qJᷓ loqmini: ſed ſpũs pr̃is vri:qͥ loqtur in vobis
Ego aũt audacter ⁊ tota libertate ꝓpnũcio: ex

eo tꝑe quo apłi dno crediderũt:ſp eos habuil

ſe ſpiritũſãctuzʒ: nec potuiſſe ſigna facere abſ

ſpũſſancti gra:ſʒ ꝓ modulo arq; mẽſura. An.·

ſaluatoꝛ clamabat in tẽplo dicẽs: qᷓ ſitit veniart
ad me: ⁊ bibat: ⁊ qͥ credit ĩ me ſicut dicit ſcöõtu⸗

ra:flumina de ventre eius fluent aã viue. Hoc

aut dixit de ſpũ quẽ accepturi erãt credẽtesin

eũ.⁊ in eodẽ loco infert.Nõdum eni eratſpůs

datus:qꝛ iſᷣs nondũ fuerat gloꝛificatus.nõ

nõ eẽt ſpũſſanct: dicente dño ſaluatoꝛe. Si aau

tem ego ĩ ſpũſancto eijcio demonia. ꝗ eratin
dño:necduʒ totus in aptis moꝛabat᷑.

rẽ deterrẽt ad paſſionẽ eius: ⁊ negat:⁊ xpᷣm ſe

quunf ad pncipes iudeoꝝ

neſcire iurãt. Poſtq; aũt baptizant᷑ ĩ ſpũſãcio

r effundit in eos ſpuᷓſſancti gra: tuncliberelo⸗
bedire mag deo

opoꝛtet q;ᷓ hoib: moꝛtuos ſuſcitat: inter flagel

nec de vẽtre eoꝝ fluebãt gre ſpiritales:qꝛ dis

7

necdũ fuerat gloꝛiſicatꝰ Que ſit aũt glłia iöõein

cc 4

SWars

Eeuangelio loquit Pater gloꝛifica me głia quõ

apud tehabui pᷣus qᷓ; mũdus eẽt.głia ſaluato⸗

ris patibulũ triũphantis eſt. Crucifigit᷑ vt hõ

gloꝛiſicat᷑ vt deꝰ. Deniq; ſol fugit:luna mutat᷑

in ſanguinẽ:terra motu ſolito cõtremiſcit:ape

riunt᷑ inferi:moꝛtui ambulãt:ſaxa rumpũt᷑: h

eſt głia:de q̃ loꝗbat᷑ in pſalmo. Exurge gloꝛia

mea:exurge pſalterium ⁊ cithara. Jpaq; de ſe
reſpõdit:glia ⁊ diſpẽſatio carnis aſſũpte. Ex⸗
urgam diluculo. vt impleat᷑ vigeſimibmipſal

mi titulꝰ ꝓ aſſũptione matutina. ec dicimꝰ:

nõ ꝙ aliũ deũ alium hoiem eẽ credamus:⁊ du
as pſonas faciamus ĩ vno filio dei:ſicut noua

hereſis calũniat᷑. Sʒ vnus atq; ideʒ filiꝰ dei ⁊
filius hoĩs ẽ:⁊ qͥcqͥd loquit᷑:aliud referimꝰ ad
diuinã eius głiaʒ:aliud ad nr̃am ſaluteʒ. Pꝛo

qbus non rapinã arbitratus ẽ: eſſe ſe equalem
deo:ſed ſemetipᷣm exinaniuit foꝛmã ſᷣui accipi

ens:factus obediẽs patri vſq; ad moꝛteʒ:moꝛ
tem autẽ crucis.Et vᷣbum caro factum ẽ:⁊ ha

nas feminas eius aboꝛtiuos eẽ ꝓphetas:dño

ꝓmittẽte atq; dicẽte. Nado: ⁊ alium paracly⸗

tum mittam vobis. ⁊ poſtea Luca euãgeliſta

narrãte:ꝙ apłi acceperũt qð ꝓmiſſũ ẽnid mul⸗
to poſt iꝑe in ſe dicẽte fuiſſe cõpletuʒ. Apoſto

lis eni ꝓmiſſum ẽ Ego mittã ſponſionẽ patris

mei ĩ vos:⁊ vos ſedebitis in ciuitate quoaduſ

qꝙ; induamini vᷣtutẽ ex alto: ⁊ exurgẽs in apo⸗

ſtolis inſufflauit:⁊ nõ in Mõtanũ Pꝛiſcillaʒ

⁊ Maximillã.⁊ illis.i.apłis ait.QAuoꝝ dimi⸗

ſeritis peccata:dimitrunt᷑ eis.⁊ quoꝝ retinue-
ritis:retẽta ſunt.Aplis inquã pᷣcepit:ne diſce⸗

derent ab hieroſolymis:ſed expectarẽt ꝓmiſſi

onẽ patris.Et poſtea qð ꝓmiſſum ẽ:expletum
legimꝰ. Repleti ſunt oẽs ſpũſãcto: ⁊ ceperunt
loqͥ alijs linguis ꝓut ſpũſſactꝰ dabat eloqui il⸗
lis.Spũſſanctus eni vbi vult ſpirat: ⁊ quãdo
dicit dñs alium paraclytũ mittam vobis: ⁊ ſe
oſtẽdit eſſe paraclytũ:qui appellatur ↄſolatoꝛ.
Vñ ⁊ deus pr̃ hoc cẽſet᷑ nomie.deus miſerati

onũ ⁊ totius ↄſolationis. Si auteʒ ⁊ pr ↄſola

toꝛ ⁊ filius ↄſolatoꝛ:⁊ ſpũſſanctus ↄſolatoꝛ ẽ:ĩ

nomie pf̃is ⁊ filij ⁊ ſpũſſancti qð itelligit᷑ deus

baptiʒant᷑ credẽtes:quoꝝ vnum diuinitatis ⁊
cõſolatoꝛis ẽ nomẽ :ergo et vna natura ẽ. Hic
ſpũſſanctꝰ nõ ſolum in apłis:ſed etiã in ꝓphe⸗

tis fuit:de quo Dauid oꝛabat dicẽs:ſpiritũſãä⸗

ctum tuum ne auferas a me. ⁊æ Baniel ſpm̃ dei
habuiſſe narrat᷑.⁊ Dauid in ſpũ loquit᷑ dixiſ⸗
ſe dñm dño ſuo ſede a dextris meis: donec po
nam inimicos tuos ſcabelluʒ pedũ tuoꝝ. Nec
ſpũſancto ꝓphetauerũt ꝓphe: ⁊ vbo dñ celi
firmati ſũt:⁊ ſpũ oꝛis eius ois vᷣtus eoꝝ:⁊ qͥc⸗
quid patris ⁊ filij eſt:hoc idẽ ⁊ ſpũſſãcii eſt: et

ipᷣe ſpũſſanctus cũ mittat᷑ a pre et filio veniat:

II

et i alio atq; alio loco ſpũs dei pfris ⁊ xpᷣi ſppũs
appellat᷑. Vñ ⁊ in actibꝰ apłoꝝ:qui Johis ba⸗

ptiſmate fuerãt baptizati: ⁊ credebat in deum

— —

patrẽ ⁊ xpᷣm:qꝛ ſpiritũſãctũ neſciebãt :iteꝝ ba

ꝓtiʒant᷑:imo tũc verũ accipiũt baptiſma.Abſ

q; eni ſpũſãcto imꝑfectũ ẽ myſteriũ trinitatis.

Eti codẽ volumie Petrus Ananie ⁊ Saphy

re dixiſſe narrat᷑: ꝙ mẽtientes ſpũiſancto non

ſint hoibus mentiri:ſed deo.

Quid ſigniſicet illud qð apłs Paul⸗ diſpu
tat ad nomanos ſcribẽs.Quid ergo dicimꝰ nũ
quid iniqͥtas apud deũ: Abſit vſq; ad eum lo
cum vbi ait. Niſi dñs ſabaoth reliquiſſet nobᷣ

ſemen:ſicut Sodoma facti fuiſſemꝰ:⁊ ſiẽ GO.

moꝛra ſiles fuiſſemus. Epla. LXXX.

Rnis quideʒ ad

romanos epiſtola interpᷣtatione indi⸗
get:⁊ tantis obſcuritatibꝰ inuoluta eſt:vti in⸗

telligẽda ea ſpũſſancti indigeamus auxilio: q́
per apoſtolũ hec ipſa dictauit. Sed pᷣcipue lo⸗

cus hic i quo quidã volentes dei ᷣuare iuſtici

am:ex pᷣcedemibus cauſis:dicũt electum ĩ vte
ro Rebecce Jacob: ⁊ abiectum Eſau: ſicut et

lHieremias ⁊ baptiſta Johes eligũt᷑ in vtero
⁊ ip̃eapoſtolus Maulus pᷣdeſtinat᷑ in euange
lium anteqᷓ; naſcat᷑. Nobis aũt nihil placet:ni

ſi qð eccleſiaſticũ eſt: ⁊ publica in ecclia dicere
nNon timemꝰ: ne iuxta Pythagoꝛã ⁊? Platon-

diſcipulos eoꝝ:qͥ ſub nomie xpᷣiano introdu
cũt dogma gẽtiliũ:dicamus aias lapſas de ce
lo eſſe:⁊ ꝓ diuerſitate meritoꝝ i his vel in illis

coꝛpoꝛibꝰ penas antiquoꝝ luere peccatoꝛum.

Muitoq; melius ẽ ſimplicit᷑ imperitiã cõfite⸗

ri:⁊ inter cetera q̃ neſcimus:etiã huius loci ob

ſcuritatẽ effugere:q; dũ volumꝰ dei ꝓbare iu⸗
ſticis: Bafilidis ? Manichei hereſum defẽde⸗
re:⁊ hiberas nenias: Egyptiaq; poꝛtẽta ſecta⸗
ri.NHicamus igit᷑:vt poſſumꝰ:⁊ apoſtolice vo⸗
lũtatis ſequẽtes veſtigia:ne pũcto qͥdẽ vt dici

tur:alq; vngue trãſuerſo:ab illius ſentẽtijs re

cedamus:fleuerat ſupꝛa:⁊ doloꝛi ſuo ⁊ oſcien
cie teſtẽ inuocauerat ſpiritũſãctũ.ꝙ frẽs ſui et
cognati ᷣm carnẽ.i.iſraelite:dei filiũ non rece⸗
piſſent.quoꝝ fuit adoptio: ⁊ głia:⁊ teſtamẽtũ
⁊ legis latio:⁊ cultura:⁊ ꝓmiſſio.Ex qͥbꝰ etiã

ſpᷣe xpᷣs m carnẽ de maria generaiꝰeſt vgine.
Et tam cõtinuo coꝛdis doloꝛe toꝛquet᷑:vt ipſe

optet anathema eẽ a xpᷣo.i.ſolus ꝑire:ne ome
iſraeliticũ genus pereat.Et qꝛ hoc dixerat:ſta
tim venientẽ e regione pᷣuidit q̃ſtionez. Quid
ergo dicis? Omes quiex iſrłſunt:perierunt:⁊
quõ tuipᷣe ⁊ ceteri apli:⁊ infinita iudaici popu
li multitudo xpᷣm filium dei recepiſtise &Æ ita
ſoluit iſrael i ſcripturis ſãctis dupliciter appel⸗
tur. Et duos diuidit᷑ filios. In vnum q iuxta

Cran

ii.Abꝛ
mnclt
cepl.
Imeſen
ſagc voea
deiſes
ſuſenierr
ſevinan
Eleu Je
ſ Ethoct
nin gſmue
iſeſlonifce⸗
uca J
ſeridetsl
lis apꝛob
fügenmino⸗
aioꝛß
nus Jacob
ſepregele
ferhaclol
diſputate
net Nöeg⸗
N Nof
nömeruaf
gocius
eſt deus:
Mhopſe
coꝛdioam
cpimus:
abſq; men
denel. En/
ſerentis de
de; deus!
crcitauite:
ceknomem
pvolütatet
ſcnerergof
mnpofeaſce
oluntare
Cerealique
Uushünne

üäſione

diſlolndied
cens Obo
ſctipuuris
luſticiz vo⸗
eſenrbirt
Sieniſtin
utr
rageva
ten
lade naſſa
Auneliz.
1dedlitarb

fforßſ
rehchüinann
eſachii
Kbapin
ſterünt
Ananeeng

D

9 hüſenenn

=1. —

— =
=

luolrnckenre

6
geannsmie:
n Getcnet⸗
des daftmruci
dicitdamnite
Aun Su ſans

un
iceza

nnerpigtcheie

beschcüigen.

deſtuninane
Saütnihlgate
blicgſneuiudie
tbagoirpori
nietöiawunt

einobpee.

wridonnls
lee enem

Er npcniferr.
geni buushodh
um a pbetetu

iaolndeice
agpelinſa⸗
eaceſgle⸗
Niiralnd
usſeninst
olrild hi
iigfiſ
deiflli
gkia: vlckmen
ſo 6

1
7

=
= ☛ —

—
=
☛
= ==

6 –

Tractatus

carnẽ eſt:⁊ in alteꝝ qͥ iuxta remiſſioneʒ ⁊ ſpiri⸗

tũ. Abꝛaã duos habuit filios. Iſmael ⁊ Iaac

Iſmel qͥ ᷣm carnẽ natus: hereditatẽ pr̃is non

accepit. IJſaac qᷣ de repꝛomiſſione generatꝰ ex
Sara ẽ:lemẽ dei apellat᷑.Scriptũ eſt eni. In

ſaac vocabit᷑ tibi ſemẽ.i.non qͥ filij carnis hi

lij dei:ſed qͥ ſũt filij repꝛomiſſiõis iſti eſtimaft

in ſemie: hqᷣ nõ ſolũ in Iſinael ⁊ Iſaac accidiſ

ſe ↄuincimꝰ:ſed etiam in duobꝰ Rebecce filjs

Elſau ⁊ Jacob.quoꝝ alter abiectꝰ:alter electꝰ
eſt. Et hoc totũ dicit vt in duobꝰ pꝛioꝛibꝰ fra⸗

tribꝰ Iſmael ⁊ Eſau populũ iudeoꝝ abiectuʒ

eſſe ſigniſicet. In poſterioꝛibus aũt: hoc eſt in
IJſaac ⁊ Jacob:electũ populũ gentiũ.vel eos

qᷓ ex iudeis in xp̃m credituri erant: ⁊ qm h̊ vo⸗

lens appꝛobare ꝓpoſuerat teſtimonium naſcẽ

tiũ geminoꝛũ Elau ⁊ Jacob:de qbus ſcriptuʒ

ẽ. Maioꝛ ᷣuiet minoꝛi. Et in Malachia legi
mus. Jacob dilexi. Eſau autẽ odio habui: ve⸗
nientẽq; e latere qſtionẽ oꝛe ſuo ꝓponit ⁊ diſſe
rit: ⁊ hac ſoluta reuertit᷑ ad id: de quo ceperat

diſputare. Si Eſau ⁊ Jacob necdũ nati erant

nec aliqᷣd egerat boni aut mali: vt vel ꝓmerẽt
deu: vel offenderẽt.⁊ electio eoꝝ atq; abiectio

nõ merita ſinguloꝝ vel voluntatẽ eligentis:et

abijciẽtis oſtẽdit. Quid ergo dicemꝰ? Iniquꝰ
eſt deus? Scom illud exemplũ qð loquiiur ad
Moyſẽ:miſereboꝛ cui milertꝰ fuero:⁊ miſeri⸗
coꝛdiam pᷣſtabo:cui miſereboꝛ. Si hoc inqᷣt re

cipimus:vt faciat deus quodcũq; voluerit:et

abſq; merito ⁊ oꝑibus vel eligat aliquẽ vel cõ

dẽnet. Ergo nõ eſt volẽtis:neq; currẽtis.ſʒ mi

ſerentis dei:maxime cum eadẽ ſcriptura h̊ eſt
idez deus loquat᷑ ad haraonẽ. In hoc ip̃m
excitaui te: vt oſtendà in te vtutẽ me: ⁊ annũ
ciet᷑ nomẽ meuz in vniuerſa terra.Si h̊ ita ẽ:et
ꝓ volũtate ſua miſeret᷑ ifraeli:⁊ indurat Pha
ronẽ:ergo fruſtra q̃rit᷑ atq; cauſat᷑:nos vł bo⸗
na nõ feciſſe: vel feciſſe mala:cũ in ptãte ipᷣiꝰ ſit
æ voluntate abſq; bonis ⁊ malis oꝑibus vłeli
gere aliquẽ vel abijcere.pᷣſertim cuʒ voluntati
illius hũana fragilitas reſiſtere nedat Quã va
lidã qᷓſtionẽ ſcripturaꝝ rõne ↄtextaʒ ⁊ pene in

diſſolubilẽ bꝛeui apoſtolus mone diſt. oluit di

cens. Ohõ tu qͥs es:qͥ reſpõdeas deo⸗:⁊ ẽ ſen⸗

ſus ex eo ꝙ reſpõdes deo:⁊ calũniã facis:⁊ de

ſcripturis tãta ꝑquiris:vt loq̃ris ↄtra deuz. et

iuſticiã volũtatis eius indras:oſtẽdis te liberi

II Epla

Fo. CLXXIII

qð vult ſiue bonũ ſiue maluʒ. Intãtũ dedit oĩi.
bus ptãteʒ: vt vox impia diſputet q creatoꝛeʒ
ſuũ:⁊ caulas volũtatis illipſcrutet᷑.Sinautẽ
dee volẽs oftẽdere irã: ⁊ nota facere potẽtiã ſu
am: ſuſtinuit i multa patiẽtia vaſa ire apta ad

interitũ: vt oſtenderet diuitias głie ſue in vaſa

miſcdᷣie p̃parauit in glłia: qͥs ⁊ vocauitnõ ſo⸗
lũ nos ex iudeis:ſᷣ etiã ex gẽtibꝰ:ſiẽ in Oſee di
cit. Hocabo nõ plebẽ mea plebẽ meã: ⁊ non di

lectam dilectã. ⁊ erit ĩ loco vbi diciũ eſt ei:non

plebs mea vos:ibi vocabũt᷑ ſilij dei viui: ⁊ ce⸗
tera que ſequũt᷑.ſi inqͥt patiẽtia dei indurauit

Tharonẽ:⁊ multo tꝑe penas diſtulit iſraelis:

vt luſtꝰↄdẽnaret:qͥs tãto tꝑe ſuſtinuerat: non
dei accuſãde eſt patiẽtia ⁊ ieſinira cle netid ſ
eoꝝ duritia qͥ bonitate dei ĩ ꝑditionẽ ſuã abuſi
ſũt.Allioqͥn vnus ẽ ſolis caloꝛ: et ſᷣm eſſentias

ſubiacẽtel alia liqfacit: alia indurat: alia ſoluit

alia oſtringit. Liqf eni cera: indurat᷑ lutũ: ?
iñ caloꝛis nõ eſt diuſa natura.Sic ⁊ bonitas ⁊
clemẽtia dei vaſa ire q̃ apta ſũt in iteritũ.i.po⸗

pulũu iſrłindurat. vaſa aũt miſcdie qᷓ pparauit
in głiam qᷓ vocauit: ̊ ẽ nos q nõ ſolũ ex iudeis

ſumꝰ:ſʒ etia ex gentibꝰnõ ſaluat irrationabilit᷑
⁊ abſq; iudicij veritate:ſʒ cauſis pᷣcedẽtibꝰ .q:
alij nõ ſuſceperũt filiũ dei: alij aũt recipere ſua

ſpõte noluerũt. Hec aũt vaſa miſcdie nõ ſoluʒ

populus gẽtiũ ẽ: ſed etiaʒ hi q ex iudeis crede

re voluerut: ⁊ vnus credetiũ effectꝰẽ populus
ex qͥ oſtẽdit᷑ nõ gẽtes eligi: ſʒ hoiuʒ volſitates

atq; ua factũ ẽ: vt impelleret᷑ illð qð dictũ ẽ in

Oſee. Vocabo nõ plebẽ meã plebẽ mes: B eſt

populũ gentiũ.⁊ qbus pᷣus dicebat᷑:nõ ꝑlebs

mea vos: nũc vocãt᷑ filij dei viui.Qð ne ſolum

de gentibꝰ dicere videret᷑:etiã eos qͥ ex iſraeli⸗
ca multitudine crediderunt vaſa miſericoꝛdie
7 electionis apellat. Clamat enim Eſaias pꝛo
iſrael:ſi fuerit numerus filioꝛũ iſrael quaſi ha⸗
rena maris reliquie ſalue ſient: hoc eſt etiam ſi
multitudo non crediderit: tamè pauci credẽt.
Verbum eni cõſumatũ atq; bꝛeuiatũ in ſua de
us eqͥtate libꝛauit: vt humilitate ⁊ incarnatio

ne xp̃i eos ſaluos faceret:qͥ in eum credere vo

luiſſent. Hocipſuzʒ ⁊ in alio loco dixit Eſaias.
Niſi dũs ſabaoth reliqſſet nobis ſemen: ſic ſo

doma facti fuiſſemꝰ: et ſiẽ gomoꝛra ſiłes fuiſſe

mus. KCüq; teſtimonia ppoſuiſſet: bꝰ duplex

vocatio pᷣdicit᷑:⁊ gentium ⁊ populi iudeoꝛum

eſſe arbitrij: æ facere qd vis: vel tacere vel lod.

Si eni ſiłitudinẽ vaſis fictilis te a deo creatuzʒ
putas: ⁊ illiꝰnõ poſſe reſiſtere volũtati: H̊ cõſi⸗
dera qꝛ vas fictile nõ dicit figulo: q̃re me ſic fe⸗
ciſti: Figulꝰenĩ habet ptateʒ de eodeʒ luto aut

eadẽ maſſa aliud vas ĩ honoꝛẽ facere:aliud in

vↄtumeliã. Deꝰ aũt cqli cũctos ſoꝛte generauit
7 dedit arbitrij libertatẽ: vt faciat vnuſquiſq;

trãſit ad coherentẽ diſputationeʒ:⁊ iccirco di⸗

cit: gentes que nõ ſectabant᷑ iuſticiã: appꝛehen

diſſe iuſticiã: q; non ſuꝑbierint.ſed in xpᷣm cre

diderint. Iſraelis autè magnã partẽ ideo coꝛ⸗
ruiſſe:qꝛ offenderit ĩ lapidẽ offenſiõis: ⁊ ꝑetrã

ſcãdali: ⁊ ignoꝛauerit iuſticiã dei: ⁊ rẽs ſuam

ſtatuẽ iuſticiã: iuſticie dei qᷓ xpᷣs ẽ ſubijci nolue

.

rit. Legi ĩ cuiuſdã cõmentarijs ſic reſpondiſſe
cc S

Doars

apłm:vt magl implicauerit qᷓ; ſoluerit ãſtionẽ
Ait enim ad id qd ppoſuerat Quid ergo dice
mus⸗MNunqd iniqᷣtas apò deũ⸗ Etnõẽ volen
tis neq; currẽtis miſerẽtis dei.⁊ cuiꝰvult mi
ſeret᷑: ⁊ quẽ vult indurat deꝰ:⁊ voluntati eius

ds põt reſiſtere:Sic apim reſpõdiſſe. O hõ qͥ

terra ⁊ cinis es:audes facere queſtionẽ deo:et

vas fragile atq; teſtaceũ:rebellas ↄtra figuluʒ

tuſe Munqͥd figmẽtũ põt dicere ei: qͥ ſe finxit:
Qre me ſic feciſti: Aut nõ habet ptateʒ ſigulus

luti ex eadẽ maſſe a facere aliud qdd vas i ho⸗
noꝛt:aliud in ↄtumeliã.Eterno igit᷑ ſilẽtio cõ⸗

ticeſce: ⁊ ſcito fragilitatẽ tuã: ⁊ deo nõ moueai
qſtionẽ:qui fecit qð voluit.vt ĩ alios clemẽs:ĩ

alios ſeuerus exiſteret.

1*

priltulũ ꝓpponam: vt ex pcedẽtibꝰ er ſe
quẽtibꝰ poſſint intelligi media q ex vtroq; con
texta ſũt. Cũ veniſſem ait Troadẽ ꝓpt᷑ euãge
liũ xp̃i:⁊ oſtiũ mihiaꝑtũ eẽt in dño: nõ habui
reqᷣem ſpũi meo:eo ꝙ non inuenerim Titũ fra

trẽ meũ:ſed valefaciẽs eis: ꝓfectus ſũ in &a
cedoniãꝗ. Geo aũt gras qͥ ſemꝑ nos triũphati

—

xpᷣo ieſu: ⁊ odoꝛem noticie ſue per nos manife

ſtat in oĩ loco:qꝛ xp̃ᷣi bonus odoꝛ ſumus deo:i

1s qᷓ ſalui facti fiunt: æ in is qͥ pereũt. alijs qdeʒ
odoꝛ moꝛtis in moꝛtẽ:alijs odoꝛ vite ĩ vitaʒ:et
ad hec qͥs tam idoneus:Hõ eni ſumꝰ ſicut plu
rimi adulterãtes verbũ dei: ſed ex ſinceritate:

ſed ſicut ex deo coꝛã deo in xpᷣo loq̃mur. Mar⸗
rat Coꝛinthijs q̃ fecerit:q̃ paſſus ſit: quõ ĩ cũ

. . 5

ctis deo agat gr̃as:vt ſub exemplo ſui ülos p⸗
uocet ad certanduʒ. Veni inqͥt Troadẽ q̃ pꝛiꝰ

Troia appellabat᷑: vt eusgelius xpᷣi in aſia pdi
carẽ.Cũ q; mihi oſtiũ aꝑtuʒ eẽt in dño:hoc eſt

plurimi credidiſſent:ſiue ꝑ ſingula atq; virtu⸗

tes qᷓ ime oꝑabat᷑ deus:ſpes eẽt naſcẽtis eccle

ſie ſidei: ⁊ in dno ſuccreſcẽtis: nõ habui reqem
ſpũi meo:hᷣ eſt ſperatã ↄſolationẽ iuenire non
potui: eo ꝙ Titũ fratrẽ meũ nõ iuenerim: ſiue
quẽibi reperiẽdũ putabã:ſiue quẽ ibi audierã

degere: vel q venturũ eẽ ſe dixerat. Que autẽ

fuit tanta cõſolatio:⁊ qᷓ req̃es ſpũi in pñtia Ti
tiquẽ qꝛ nõ inuenit: valefaciẽs eis pfectus ẽ
in Macedoniã: Alliquotiẽs diximꝰ apoſtolũ
Naulũ viꝝ fuiſſe doctiſſimũ:⁊ erudituʒ ad pe

des Gamalielis qͥ in apłoꝝ actibꝰↄcionatur ·

dicit. Et nũc qͥd habetis cũ hoibꝰ iſtis: Si eni

a deo ẽ ſtabit:ſi ex hoib deſtruet. Cuq; Pau⸗

lus hret ſcietiã ſactaꝝ ſcripturaꝝ ⁊ mõis:di⸗
uerſarũq; liguaꝝ gram poſſideret: vñ ipᷣe glo⸗
riat᷑ in dno ⁊ dicit:gr̃as ago deo ꝙ oĩuʒ eoꝛuʒ

Quid ſit qð apis ſcribit ad Coꝛinthios ĩ ſe⸗
pła. Alijs odoꝛ moꝛtis ĩ motẽ: aliꝰodoꝛ
2 ad h qᷣs tã idoneꝰ⸗ Epła. LXXXI

. à
. , 4 .

linguis mag! loquoꝛ:diuinoꝝ ſenſuũ maieſta⸗
tẽ:non poterat grece eloòᷣ: vł digno explicare

Hmone.labebat ergo Titũ ĩterpᷣtẽ.ſicut bea⸗
tus Petrꝰ Marcũ.Cuiꝰeuãgeliũ Petro nar
rãte:⁊ illo fcribẽte:cõpoſitũ eſt.Deniq; ⁊ due

epłe qͥ ferunt᷑ NMetri ſtilo inter ſe ⁊ charactere
diſcrepat ſtructuraq; vboꝝ. Ex qͥ itelligimus
ꝓ neceſſitate reꝝ:diuerſis eũ vſũ interpᷣtibus

Ergo ⁊ NPaulus apls ↄtriſtat᷑:qꝛ pᷣdicationis

ſue i pᷣſentiaxꝝ fiſtulã oꝛganũq;:ꝑ qð xpᷣo cane
ret nõ iuenerat. Perrexitq; in macedoniam a
Napho.axaruerat eni ei vir Macedo dicẽs

trãſiens adiuua nos:vt ibi iueniret Titũ: ⁊ vi

ſitaret frẽs:vel pſecutionibꝰ ꝓbaret᷑: h̊ eſt eni
qð dicit. Deo aũt gras qͥ ſemꝑ triũphat nosi

xpᷣo ieſu:ꝓ eo qð ẽ triũphat de nobis ſiue triũ
Spectaculũ facti ſumꝰ mũdo:⁊ angelis ⁊ hoi⸗

niſſemꝰ Macedoniã:nullaʒ reqem habuit ca⸗

ro nr̃a:ſᷣ oẽm tribulationẽ paſſi ſumꝰ:foꝛis pu

gne:intus timoꝛis.Sʒ qͥ ↄſolat᷑ humiles:ↄſo⸗

latus ẽ nos deꝰ:i aduẽtu Titi. NMõ ſoluʒ aůtin
aduẽtu eiꝰ ſ̊ etiaʒ ĩ ſolatio. Ergo ꝓpterea vale

faciẽs Troianis:ſiue Troadẽſibꝰ ꝓfectꝰ ẽ ma

cedoniã:vt iueniret ibi Titũ:⁊ hr̃et interpᷣtati

onis euãgelijq; ſolatiũ.quẽ intelligimꝰ non ibi

reꝑtũ:ᷣ poſt tribulatiões ⁊ ꝑſecutiões apłi ſu
perueniſſe. Pꝛiꝰ qᷓ; veniſſet Tiꝰ:multa ꝑpeſ

ſus agit gr̃as oĩpotẽti deo ĩ xpᷣo ihu:quẽ gẽti⸗

bus pᷣdicabat ꝙ dignum ſe elegerit in qͥ ageret
triũphũ ſilij ſui. Triũphus dei ẽ paſſio marty⸗

rũi:⁊ ꝓ xpᷣi noie cruoꝛis effuſio: et int᷑ toꝛmẽta

leticia. Cũ eniĩ qͥs viderit tãta ꝑſeuerãtia ſtare

martyres:atq; toꝛqri:⁊ ĩ ſuis cruciatibꝰgłiari:
odoꝛ noticie dei diſſemiat᷑ ĩ gẽtes:et ſibi tacita

cogitatio loqt⁹ta niſi veꝝ eẽt euãgeliũ:nũqᷓ; ſã
guine defenderet᷑. Neq; eni delicata ⁊ diuitijs

ſtudẽs ac ſecura ↄfeſſio ẽ: ſʒ ĩ carceribꝰ: ĩplagl
in pſecutionibꝰ:in fame:iĩ nuditate :et ſiti.lhic

triũphus ẽ dei:apoſtoloꝛũq; victoꝛia:ſed pote
rat audiẽs reſpõdere.Quõ ergo nõ oẽs credi⸗
derũt: Pꝛius ergo qᷓ; iterroges ſoluit antipo.

phoꝛã: ⁊ iuxta moꝛẽ ſuũ qͥcqͥd alius abijcere pᷣt

anteq; obijciat ediſſerit. Et ẽ ſenſus:nois xpᷣi

in oi loco bonus odoꝛ ſumꝰ deo: et pᷣdicatiõis
nęære lõge lateq; ſpirat fragrãtia.Sʒ qꝛ homies

ſuo arbitrio derelicti ſũt(neq; eni bonũ neceſſi
tate faciũt:ſed volũtate) vt credẽtes coꝛonã ac
cipiãt:increduli ſupplicijs mãcipent᷑:iðo odoꝛ
nfęf qui ꝑ ſe bon?eſt:vtute eoꝝ ⁊ vitio qͥ ſuſcipi
unt ſiue nõ ſuſcipiũt:in vitã traſit aut moꝛtem
vt q crediderint ſalui fiant:qͥ vero non credide
rint pereãt.Nec hoc mirandũ de apoſtolo: cũ
etlã de dño legerimus. Ecce hic poſuus eſtin
ruinã:⁊ i reſurrectiõeʒ multoꝝ:⁊ i ſignum cui

phũ ſuum agit ꝑ nos.Qui in alio loco dixerat

bus. Beniq; narrat in ↄſequẽtibꝰ.Naʒ cũ ve.

Ur

ͤradtce

Mcim
ggt⸗Nect

nusodo:

amnitlere

Motsa

mlrt fun

caueriteip

cobecqjſp

Currimus:

tebona dn

noͤnont
.deo. Cu
noschlla
oCoint
veritateg
viuatea y

ſouteſen
ls vltiſe⸗

fblinvenir

Alocfatg
egndoes

rded
Mente.
Kdome
niftüa
Pißo
ſtxpiei

ltotis

lniiſpü

(pꝛoba

nii deor
ptriſtſiet.
ſocte Pa⸗
ſuns !dej

(Aoniia
ßuinus p

eanſetno
Luidſi
ſozmmg;

tegerſoie

Maundßigfin
*G

18

e⸗

elilielenn
gig corpo⸗

Quigen P.

a deſinite
ſtinezte
oEſoi

erepoten
Locbaloce

li⸗ Diuſcl
Miſones,

4

drngththi
gnitie Egai
hrdgendeute⸗
Paliſortitp
Nolitmnin
Din. Manzun
Ergoponwe

iſb'perin⸗

1

—

kü:tbiginad

ſaTumunpn
iroba gigiß
ecgntnignet
ae Monen⸗
iorantnmen
inganinfe
Snciatbigin
tenili nic
delcaia tMuis
catenteipes
Arteraſtn be
wiacinſedpat
ggoröiscth
crsſolun atpn
Aaluschin
iſetus:ſoef
debtccni
n G nn
Genibclinti
Gcdärsctmn

, S
1

ſaen

intlolopdie

1ioi

7

Tractatus

cõtradicet᷑: ſoliſq; radios tã mũda loca excipi⸗
ant qᷓ; imũda.⁊ ſic ĩ floꝛibꝰquõ in ſtercoꝛe luce⸗
ant. Mec tm ſolis radijs polluũt᷑. Sic ⁊ xpᷣi bo
nus odoꝛ qͥ nunqᷓ; mutari põt: nec ſuã naturaʒ
amittere:credẽtibus vita eſt: incredulis moꝛs

uẽtu dñi nr̃i ihu xpᷣi ſeruet᷑.

Mdoꝛs aũt non iſta cõis quã cum beſtijs moꝛi

mur ⁊ iumẽtis: illa de q̃ ſcriptũ eſt. Aia q̃ pec
cauerit:ipᷣa moꝛiet᷑. Ergo ⁊ vita arbitrãda eſt

nõ hec q̊ ſpiramus ⁊ icedimꝰ:⁊ huc illucq; diſ⸗

currimus:ſ illa de q̃ Dauid loqᷣt᷑. Credo vide
re bona dñi in terra viuẽtiũ.Deꝰ eni viuoꝝ ẽ:
⁊ nõ moꝛtuoꝝ.⁊ vita nr̃a abſcõdita eſt cũ xpᷣo
in deo. Cũ aũt xpᷣs apparuerit vita nr̃a: tunc ?
nos cũ illo aparebimꝰ in glia. Nec vobis indt
o Coꝛinthij paꝝ eẽ videat᷑: ſi nobis pᷣdicãtibꝰ

veritatẽ alij credãt.alij vero moꝛte moꝛiãt᷑.alij
viuãt ea vita q̃ dicit. Ego ſum vita.Niſi enim

locuti eſſemus:nec icredulos moꝛs:nec creden

tes vita ſeq̃ret᷑:qꝛ difficile dignus pᷣco vtutum

xp̃ᷣi inueniri põt:qͥ ĩ annũciãdis illis:nõ ſuaʒ ßF
eius q̃rat głiam:quẽ pᷣdicat. In eo auteʒ qð ſe
negat nõ eẽ: ſicut multos qͥ nõ vẽditent vbum
Ddei:oſtẽdit eẽ q;plurimos:qͥ queſtũ putẽt eſſe
pietatẽ:⁊ turpis lucri gra oia faciũt: qui deuo

rãt domos viduaꝝ. ſe aũt ex ſinceritate quaſi
mniſſũ a deo: ⁊ pᷣſente eo qͥ ſe miſerit oĩa i xpᷣo et
ꝓ xpᷣo loqui:vt cauſa pᷣdicatõis dei triũphus
ſit xp̃i eiuſq; ſit glia.Et notãdũ ꝙ myſteriũ tri
nitatis in huiꝰ capituli fine mõſtretur. Ex deo

eni i ſpuſãcto coꝛã deo pr̃e in xpᷣo loàmur.ld
cõpꝛobãdũ aũt ꝙ ð Troade ꝑꝛexit οa cedo

niã: de apłoꝝ actibꝰ ponã teſtimoniũ.Cuũ autẽ
ptrãſiſſet i Aſiã:deſcẽderũt Troadẽ:⁊ viſio ꝑ

noctẽ aulo oſtẽſa ẽ: vir Macedo qdaʒ erat
ſtans ⁊ depᷣcãs euʒ:ac dicẽs.Trãſiens ĩi Ma⸗

cedoniã adiuua nos. Quod cũ vidiſſet:ſtatim

4

vocaſſet nos dereuãgeliʒare eis.

AQuid ſit qð ĩ epla ſcribit ad Theſ. alonicen

ſes pᷣma: Jpᷣe aũt deꝰ pad ſactiſicet vos ꝑ oĩa:
⁊ iteger ſpũs veſter ⁊ aia ⁊ coꝛpꝰſine qrela iad

ß bꝛeui ᷣmone tractãda. Supꝛa di⸗

rreerat ſpm nolite exiiguere. qo ſi fu⸗
erit itellectũ:ſtatim ſciemꝰ qͥs iſte ſit ſpũs:qͥ ci
dgia ⁊ coꝛpoꝛe in die aduentꝰ dñi cõſeruãdus ẽ.

Quis eni poſſet credere ꝙ inſtar flame ꝗ extin

cta deſinit eſſe qð fuerat:extinguat᷑ ſpũſſanctꝰ
ſuſtineat abolitionẽ ſui:qͥ fuit quondã i iſrł:
dð Eſaiã ⁊ Hieremiaʒ ⁊ ſinguios ꝓphetas
dicere poterat. hec dicit dñs: ⁊ nunc i ecclia ꝑ
Agabũ loqͥt᷑. Hec dicit ſpũſſanctꝰ.⁊ ipᷣe NPau
lus. Diuſſiones aũt donoꝝ ſũt:idẽ vo ſpũs.⁊
diuiſiones miniſterioꝝ ſunt: idẽ autẽ dominꝰ.

q̃ſiuimus ꝓſiciſci i acedoniã: certi facti ꝙ

Epła. LXXXII

queſtio

Fo. CLxxV
XXXII

et diuiſiones opationũ ſunt: idẽ aſt deus: qu

opꝑatur omia in omibus. VUnicuiq; autem da

minifeſtatio ſpũs ad id qð expedit. Alij ꝑ ſpi⸗
ritũ dat᷑ mo ſapiẽtie:alij ſᷣmo ſciẽtie hᷣm eun⸗

dem ſpirituz: alij fides in eodẽ ſpũ: alij opatio
yvtutum: alij gra ſanitatũ in vno ſpũ:alij ꝓphe
tia:alij diſcretio ſpirituũ.Oia auteʒ hec oꝑaẽ᷑

vnus atq; idẽ ſpũs:diuidẽs ſingulis ꝓut vult

BSe hoc ſpũ: neaſe auferret᷑ rogabat Dauid
dicens:ſpiritũſanctũ tuum ne auferas a me.q

quãdo aufer᷑:non in ſubſtãtia ſui:ſed ei a quo

aufert᷑ extinguitur. Ego puto vnũ atq; ideʒ ſi⸗

gniſicare:ſpiritũ nolite extinguere: et quod in
alio loco ſcribit: ſpũ feruẽtes. In quo enim fer
uoꝛ ſpũs multiplicata iniqᷣtate ⁊ charitatis fri

goꝛe nõ tepeſcit:in hoc ſpũs nequaq; extingui

tur. Deus igitur pacis ſãctiſicet nos per omia
vel i oibus:ſiue plenos atq; ꝑfectos.hoc eni

magis ſonat o AοIε„ οι. Deus eni awpellaf

pacis:qꝛ ꝑ xpᷣm ei recõciliati ſumus:qͥ eſt pax
nr̃a:qͥ fecit vtraq; vnũ:qͥ ⁊ in alio loco pax dei

Ddicik. ſuperans oẽm ſenſũ: cuſtodit coꝛda co
gitationeſq; ſanctoꝝ. Qui aũt ſanctificat᷑ ſiue
pfectus in oibus ẽ:in hoc ſpũs ⁊ aĩia.⁊ coꝛpus

in die dñi ↄſeruat᷑.Coꝛpꝰ ſi ſinguloꝝ mẽbꝛoꝛũ
vtant᷑ officijs:vbi gra.ſi oꝑet᷑ manus:pes am
bulet.oculꝰ videat:auris audiat:dentes cibos
molat:ſtomachus coquat:aluus digerat: aut
ſi nulla mẽbꝛoꝝ ꝑte truncatũ eſt:et hoc quiſq;
poteſt credere apoſtolũ ꝓ credentibꝰ depᷣcari:
vt in die iudicij integrũ omniũ xpᷣs coꝛpus in⸗
ucniat:cum om̃ia coꝛpoꝛa moꝛte diſſoluta ſint

Alut ſi: vt qdaʒ nolunt: reperta fuerint adhuc
ſpirãtia:habeãt debilitates ſuas ⁊ maxie mar⸗

tyrũ: ⁊ eoꝝ qͥ ꝓ xpᷣo nomie vel oculos offoſſos
vel amputatas nares: vel abſciſſas manus ha
bent:ergo integrũ coꝛpus eſt:de quo diximus
in alia qſtione tenẽs caput:ex quo oẽ coꝛpꝰcõ⸗

nexũ atq; conpactũ accipit augmentũ in admi

niſtrationẽ coꝛpoꝛis xpᷣi. Hoc coꝛpꝰeccleſie eſt

Et qͥcũq; huius coꝛpoꝛis tenuerit caput:et ce⸗

tera mẽbꝛa vᷣuauerit: habebit integrũ coꝛpus
qᷓ;tũ accipe põt hũana natura. Juxta hũcmo⸗
du ⁊ aie itegritas obſeruãdaẽ:q dicere pᷣt.Be
nedic aia mea dñʒ:qͥ ſanat oẽs infirmitates tu⸗
as.⁊ ð qᷓ ſcriptũ ẽ:miſit vbũ ſuũ:⁊ ſanauit eos
Spuͤs 3. i nobis iteger ↄſeruat᷑:qũ nõ erramꝰ
in ſpiritalibꝰ:b viuimin ſi piracddeſ cimꝰ ſpui:?
oꝑa carnis moꝛtificamꝰ ĩ ſpũ: afferimuſq; oẽs
frucius eius:charitatẽ:gaudiuʒ:pacẽ ⁊c.Ali⸗
ter pᷣcipit nobis Salomone dicẽte. Tu autem

deſcribe ea tripliciter in cõſilio ⁊ cõſcientia: vt

rñũdeas verba veritatis is qͥ ꝓponũt tibi.Tri⸗

plex i coꝛde nro deſcriptio:⁊ regla ſcripturarũ

. Pꝛima vt intelligamꝰ eam iuxta hiſtoꝛiam.

Scda iuxta tropologis. Tertia iux itelligetia

/

Foars

ſpiritalẽ In hiſtoꝛia eoꝝ qᷓ ſcripta ſũt oꝛdo ſer

uat᷑. In tropologia de lr̃a ad maioꝛa conſurgi
mus.Et quicquid ĩ poꝛi populo carnaliter fa⸗

ctum ẽ:iuxta moꝛalẽ interpᷣtamur locum:⁊ ad
anime nr̃e emolumẽta conuertimꝰ. In ſpirita⸗
li eοππ ad ſublimioꝛa trãſimus: terrena di
mittimus: de futuroꝝ beatitudine et celeſtib⸗

diſputamus:vt pᷣſentis vite meditatio vmbꝛa

future beatitudinis ſit: quos ſi xpᷣs tales inue
nerit: vt ⁊ coꝛpe ⁊ aia ⁊ ſpũ itegri cõſeruent᷑:⁊
ꝑfectã habeãũt triplicis in ſe ſciẽtie veritatem:
hos ſua pace ſãciiſicabit: ⁊ faciet eſſe pfectos.
Multi ſimpliciter hũc locũ de reſurrectiõe in

telligũt:vi ſpũs⁊ aia ⁊ coꝛpus in aduentu dñi

cõſeruent᷑. Alij ex hoc loco triplicẽ in hoie vo

ia ꝗᷓ viuimꝰ. Coꝛpus q̃ͥ incedimus. Sunt qͥ
x aia tm et coꝛpoꝛe ſubſiſtere hoiem diſſeren⸗
tes:ſpiritũ in eo tertiũ:nõ ſubſtantiã velint in
telligi:ſᷣ efficiẽtiã ꝑ quã ⁊ mens ĩ nobis: ⁊ ſen⸗
ſus:⁊ cogitatio:æ animꝰ appellant᷑: ⁊ vtiq; nõ

ſunt tot ſubſtãtie quot nomia.Cunq; illud eis

oppoſitũ fuerit:bñdicite ſpũs ⁊ aĩe iuſtoꝝ dño
ſcripturã nõ recipiũt:dicẽtes eum in hebꝛaico

ximus ſpiritũ qͥ cũ aia ⁊ coꝛpoꝛe integer cõſer⸗

uat᷑:non ſubſtantiã ſpũſſancti:que non põt in⸗
terire:ſed gr̃as eius donatiõeſq; accipimus:q̃
nrᷣa vel vtute vel vitio ⁊ accẽdunt᷑ ⁊ extinguũ⸗
tur in nobltbis.
arologeie beati hierony mi in libꝛũ ad Al

gaſium de qſtionibus.xj.noui teſtamenti.·

Epiſtola LXXXII. I.

& g

dDdeoemius: qͥ interpᷣtatione nomis ſui

longa ad nos nauigatiõe ſignauit:
de oceani littoꝛe atq; vltimis Gallie finibus
roma pᷣterita qſiuit Bethleẽ: vt inueniret ĩ ea
celeſtẽ panem ⁊ ſaturatus eructaret in deũ: ac
diceret. Eructauit coꝛ meũ verbũ bonuʒ:dico
ego opa mea regi. Betulit mihi in parua ſche⸗
dula maxias q̃ſtiões quas a te datas: mihiq;
tradẽdas diceret: ad quarũ lectioneʒ intellexi
ſtudiũ regine Saba in te eſſe cõpletum: que ð
finibus terre venit audire ſapientiã Salomo⸗
nis. Non qͥdem ego Salomõ: qͥ ante ſe: ⁊ poſt
ſe: cũctis hoĩbus pᷣfert᷑ in ſapiẽtia:ſed tu regi⸗

na appellqda es ſaba:in cuius moꝛtali coꝛpoꝛe

non regnat peccatũ: æ que ad dñm tota mente

„2„

Eteni Sabai lingua nr̃a ↄuerſionem ſo nat:ſi⸗
mulq; aiaduerti ꝙ qſtiuncule tue de euãgelio
m ⁊ de aplo poſite:indicãt te veterem ſcriptu

rã aut nõ ſatis legere:aut nõ ſatis itelligere:qᷓ

tantis obſcuritatibus ⁊ futuroꝛũ typis iuolu⸗

ſt affirmare ſubſtantiã. Spũs quoſentimus

2uſa audies ab eo. Cõũuᷣtere ↄutẽ Sunamitis

. * N .

ta eſt: vt ois interpᷣtatiõe egeat:⁊ poꝛta oꝛiẽta⸗

lis de qua verũ lumẽ exoꝛit᷑: ⁊ ꝑ quã põtifex i
gredit᷑ ⁊ regredit᷑ ſemꝑ clauſa ſit: ⁊ ſoli pateat
xpᷣo.qͥ habet clauem DBDauid: qͥ aperit ⁊ nemo

cladit:claudit ⁊ nemo aꝑit: vt illo reſerante in

„

troeas cubiculũ eius:⁊ dicas. Introduxit me

rex i cubiculũ ſuũ. Pꝛopterea ſatis mirat ſũ:

cur puriſſimo fonte vicino neglecto: nr̃i tã p-
cul riuuli fluẽta qſieris:⁊ omiſſis aqͥs Syloeq̃

vadũt cũ ſilẽtio:deſideres aquas ſyoꝛ: q turbi
dis ſeculi huius vitijs ſoꝛdidãt᷑. Habes ibi ſã⸗

ctum virũ Alechium pᷣbyteꝝ:qͥ viua vt aiunt

voce ⁊ pꝛudẽti diſertoq; vᷣmone poſſit ſoluere
q̃ reqᷣris:niſi foꝛte ꝑpꝑegrinas merces deſideras

⁊ ꝓvarietate guſtus nroꝝ qͥʒ cõdimentoꝛuʒ te
alimẽta delectant. Alijs dulcia placent:nõnul

los amara delectant.Hoꝝ ſtomachũ acida re

nouãt: illoꝝ falſa ſuſtentat. Vidi ego nauſeaʒ
2 capitis vertigineʒ antidoto quod apellatur
ιπο id eſt. amara ſepe ſanari: iuxta Hipo

crate dulcia amaris curari:⁊ ↄtrarioꝝ otraria

eſſe remedia. Itaq; nr̃am amaritudinẽ illiꝰne⸗
ctareo melle curato Et mitte ĩ myrrhã lignum
crucis:ſenilẽq; pituitã iuuenili auctoꝛitate cõ⸗
peſce:vt poſſis leta cãtare. dulcia gutturi
meo eloquia tua domie ſuꝑ mel oꝛi mo.
Cur Johes diſcipulos mittit ad dñʒ:vt int

rogẽt eũ.Tu es qͥ vẽturꝰ es:an alium expecta
mus?:cũ pᷣus ipᷣe ð eodẽ dixerit.Ecce agnꝰdei:

ecce qͥ tollit pctã mũdi. Epła. LXxXXIIII

cõmẽtarijs Matthei pleniꝰdiximus.

Añ apparet qꝛ h iterrogas:ipᷣa te volumia nõ

hre.Tñ ſtringendũ eſt bꝛeuiter: ne omnino ta

cuiſſe videamur. Johannes mittebat diſcipu⸗
los ſuos in vinculis cõſtitutus: vt ſibi querẽs

illos doceret: ⁊ capite trũcãdus illum doceret
eſſe ſectãdũ.quem interrogatiõe ſua magiſtrũ
omniũ fatebat᷑.neq; eni poterat ignoꝛare:qu?
ignoꝛantibꝰ illum demõſtrauerat: ⁊ de quo di

xerat.qui habet ſponſaʒ:ſponſus eſt:et cuius
non ſum dignus calciamenta parare. et illum
opoꝛtet creſcere:me autẽ minui.Deũq; patreʒ
intonantẽ audierat: hic eſt filius meus dilectꝰ
in quo mihi bene cõplacui.Quod auteʒ dicit:
tu es qͥ venturus es:an alium expectamꝰe hũc

tollere veniſti peccata mũdi: ſed qꝛ ad inferos

deſcẽſurus ſũ.etiã hoc interrogo: vtrũ et illue
ipᷣe deſcẽdas.An impiũ ſit:hoc de dei ſilio cre

dere:aliũq; miſſurus ſis.oc auteʒ ſcire deſi⸗

dero: vt qͥ in terris hominibꝰnũciaui:etiam in
inferis nũciẽ:ſi foꝛte venturus es.Tu eni es q
veniſti dimittere captiuitatẽ:⁊ veniſti ſoluere
eos qͥ in vinculis tenebant᷑.Cuius ſciſcitatõeʒ

Cro

Motnl
(6delE

anbularen

(cfenn

cres ele

eadiute
ſtiaſtſa

izinn
i chen
unſniu
ſciſeunan
ſiuntE
ſücimon
euobapth
goluarif

iſuidien

Ninel
orabeunt
Phamo

c berſ

Nontatey
(tantes.
Püöcmwey
Re Were
diaubicea
mü:wvi
flatuinp
Verat:de
ceagnus
ſtqvely
atio falſa

lpgliam

Yeſitüpile
glocaſtisy

iufiidaq

ijsqunt

dindomib⸗

ſheti: qlo
Man.
ihedenoͤt
lolitpeccu
Dpbagede

Alertegn

zauertene
tiadiſcpe
mmulern
kenſeggi
comenon⸗
MMuseſtiin
ehlinange
ſcat zain
Heruffci
iiciobay
Pennetii⸗
ckne
Minnpe

nn .

aPatifer
ſurſlin
gaenine⸗
llortennet
Iunnean
Lſuisninnf
gern fii,

loapge D

eſrännt
hhub
Söfunin

Weltſlee:

netes d
Gcöünenn⸗
Angnumttin
tonochiint
Wepeni
Nogolegclen
mm tinnho⸗

Hen.

mmiudneliete

Heimnbiſgn

Neniimnarinecn
Cdcsgre
Pncl oine⸗
nüntusdiznii
Snslunegpeen

Nen Curegedead

ShlI
ſihein
beſgainne
iatewwonu
nite:neonmiſet
mineba dithl
sr Nſbiglene
s lun dott
nöeſia nugſi
nntſcnornegt
Genn 1declon
Gſnscſiclin
nan n
inn Deinn
iusnueſit

Tractatus

drfs intelligens: operibus magis q; Smonere
ſpõdet.Et Johi pcipit nũciari: videre cecos:
ambulare claudos: lepꝛoſos mũdari:ſurdos

audire:moꝛtuos ſurgere.⁊ qð his maiꝰ ẽ:pau
peres euãgeliʒare. Pauꝑes aũt vel hũilitate

vel diuitijs:vt nulla inter pauperẽ diuitẽq; di

ſtãtia ſit ſalutis:ſed oẽs vocent᷑ eq̃liter. Tunc
q̃ͥʒ infert. Beatꝰ qͥ non fuerit ſcãdaliʒatꝰ in me
Nõ Johem ſed diſcipulos eius ꝑcutit:qͥ bus
acceſſerãt ad eũ dicentes.Quare nos ⁊ phari⸗
ſei ieiunamus frequẽter: diſcipuli aũt tui non

ieiunãt: Et ad Johannẽ. agiſter cui pᷣbui⸗

ſti teſtimoniũ iuxta ioꝛdanem: Ecce diſcipuli

eeius baptizãt: ⁊ plures veniũt ad euʒ. Quo di
cto liuoꝛẽ ſignificant de ſignoꝛũ magnitudine
2 inuidie moꝛdacitate venientẽ: cur baptiʒatꝰ
a Johãne ipᷣe audeat baptiʒare:⁊ intto ampli⸗

oꝛ ad eum turba cõcurrat:qᷓ; pꝛius venerat ad
Johannẽ.Et ne foꝛſitan plebs neſciẽs hoc di⸗

Cto Johez ſigillari arbitraret᷑: in illius laudes
poꝛat: ⁊ cepii de Johãne ad turbas dicere cir⸗

cũſtantes. Quid exiſtis ad deſertum videre:⸗

Alrũdinẽ vẽto agitatã: Et qͥd exiſtis ĩ ſolitudi
nẽ videre:hoiem mollibꝰ veſtitũ: ⁊ reliqᷓ.cuiꝰ

dicti hic ſenſus ẽ.Nũdqd ad hocexiſtis in here
mũ:vt videretis hoĩem inſtar arũdinis vẽtoꝝ

flatu in ꝑtes varias inclinari: vt quẽ añ lauda
uerat:de eo nũc dubitet:⁊ de qͥ bus dixerat:ec

ce agnus dei:nunc ĩterroget: vtꝝ ipᷣe an alius
ſit.q̊ vel venerit:vel venturꝰ ſit. Et qꝛ oĩis pᷣdi
catio falſa ſectat᷑ lucra: ⁊ glłiam q̃rit humanaʒ
vt ꝑ głiam naſcãt᷑ cõpẽdia:aſſerit eũ cameloꝛũ
veſtitũ pilis:nulli poſſe adulationi ſuccũbere:

q̃ locuſtis veſcit᷑ ac melle ſilueſtri:opes no dre
re:rigidãq; ⁊ auſterã vitaʒ:aulas vitare pala
tij: qs q̃runt qͥ byſſo⁊ ſerico ⁊ mollibꝰ veſtiun
q̃̊ in domibꝰ regũ ſũt.Dicitq; eum non ſolũ ꝓ
phetã: qͥ ſoleat vẽtura pᷣdicere: ſ plus eſſe ᷓ riptũ eſt. Jace
anm eum. Iſrael electus meus ſuſcepit eum aia

ꝓphetam.qꝛ quẽ illi vẽtuꝝ eſſe dixerũt: h̊ ve⸗
niſſe demõſtrauit dicẽs. Ecce agnꝰ dei :ecce qͥ

tollit peccata mũdi. Pꝛeſertim cũ ad faſtigiuʒ
ꝓphetale baptiſte acceſſerit bᷣuilegium: vt cui

dixerat egoa te debeo baptizari:ipᷣe euʒ bapti
ʒauerit:non pᷣſumptione inaioꝛis:ſed obedien
tia diſcipuli:ac timoꝛe ᷣuili. Cũq; inter natos
mulieꝝ nullũ aſſerat Johãne ſurrexiſſe moio⸗
rem:ſe qui ð virgine ꝓcreatus eſt: maioꝛẽ eſſe
cõmemoꝛat:ſiue omnẽ angeluʒ qͥ in celis mini⸗
mus eſt:in terris cunctos homies anteire.Mõ
enĩ in angelos ꝓficimus: ⁊ non angeli in nos:

ſicut qͥdã ſtertẽtes ſopoꝛe grauiſſimo ſomniãt.
Nerc ſufficit hoci Johams laudibus: niſi ipſe

p̃dicãs baptiſmũ penitẽtie pᷣus dixiſſe referat᷑
Penitẽtiã agite appꝛopinquabit eni regnuʒ ce
loꝛũ. Vnde ⁊ diebus pᷣdicatiõis eius regnũ ce

loꝛũ vim patit᷑:vt qͥ hõ natus ẽ:angelꝰeẽ debe

Fo. CLXXVI

II Epla LXXXV

ret: ⁊ terrenũ aial celeſte q̃rat habitaculũ Lex

eni ⁊ ꝓphete: vſq; ad Johãneʒ ꝓphetauerüt
nõ ꝙ Johãnes ꝓphetaꝝ ſit finis: ⁊ legis:ſed

ille qui Johanis teſtimonio p̃ᷣdicatus eſt. Jo⸗
hanes autẽ ᷣm myſteriũ qð in ¶alachia ſcri
ptum eſt:ipᷣe eſt Helias: qui venturus eſt: nõ

ꝙ eadẽ aia:vt heretici ſuſpicant᷑:⁊ in Helia:⁊

in Johãne fuerit: ſed ꝙ eandẽ habuerit ſancti

ſpus gram: Zona cinctꝰ vt Helias: viuens in
heremo vt Helias. erſecutionem paſſus ab

lerodiade: vt ille ſuſtinuit ab Jeʒabel. vt qͥ⸗

modo lHelias ſecũdilpᷣcurſoꝛ aduentus eſt: ita
Zenaes venturũ in carne dñm ſaluatoꝛẽ nõ
olũ in heremo:ᷣ etiã in matris vtero ſalutarit
⁊2 exultatiõe coꝛpoꝛis nũciauerit.
Quid ſignificet qð i Mattheo ſcriptũ ẽ arũ⸗

dinẽ quaſſatã nõ cõfringet: ⁊ linũ fumigãs nõ
extinguet.

Epla. LXXXV.

.Dcuius expoſi⸗
tonẽé loci:totum qð Oattheus de
Eſaia ꝓpha aſſumit teſtimoniũ po⸗

nendũ ẽ: ⁊ ipᷣius vᷣba Eſaie iuxta ſeptuaginta
iterp̃ᷣtes:ipſumq; hebꝛaicuʒ:cui Theodotion
Aqͥla Symmachuſq; ↄſentiũt.Sic g de ättu⸗
oꝛ euãgeliſtis ſolꝰ Matthe poſuit Jeſus aũt

ſciẽs receſſit inde:⁊ ſecuti ſũt eũ multi: et cura⸗

uit oẽs:⁊ pᷣcepit eis ne manifeſtũ eũ facerent:

vt impleret᷑ qð dicũ ẽ ꝑ Eſaiã ꝓpham dicẽtẽ.

Ecce puer meus quẽ elegi. Oilectꝰmeus:in q̃

bñ cõplacuit aia mea. Monaʒ ſpiritum meum
ſuꝑ eum:⁊ iudiciũ gentibꝰnũciabit.Nõ cõten

det: neq; clamabit: neq; audiet qͥſq;ᷓ in plateis
vocẽ eius. Arundinẽ quaſſatã nõ cõfringet:et

linũ fumigas nõ extinguet: donec eijciat ad vi⸗
ctoꝛiam iudiciũ:⁊ in nomie eius gentes ſpera⸗

bunt. Pꝛo quo in Eſaia iuxta ſeptuaginta in⸗

terpᷣtes ſic ſcriptũ eſt. Jacob puer meꝰ ſuſcipi⸗

mea.Dedi ſpiritũ meũ ſuꝑ eum :iudiciũ genti
bus ꝓfert. Nõ clamabit:neq; dimittet: necau
diek foꝛis vox eius:arũdinẽ fractã nõ cõteret
⁊ linũ fumigãs nõ extinguet: ſed in veritate ꝓ
fert iudiciũ.ſplẽdebit:⁊ non quaſſabit᷑:donec

ponat ſup terrã iudiciũ:⁊ in nomie eius gẽtes

ſperabunt. Nos autẽ ex hebꝛeo ita vertimus.
Ecce puer meus:ſuſcipiã eũ: electus meus cõ⸗
placuit ſibi in illo anima mea. SDedi ſpiritũ me
um ſuꝑ eum iudiciũ gentibꝰ ꝓfert. Nõ clama⸗
bit neq; accipiet ꝑſonaʒ:neq; audiet᷑ foꝛis vox
eius. Calamũ quaſſatũ non conteret: et linum
fumigãs nõ extinguet. In veritate docebit iu
dicium. Mon erit triſtis neq; turbulẽtꝰ: donec
ponat in terra iudicium: ⁊ legem eius inſule ex
pectabũt.Ex quo apparet ¶attheü euange⸗
liſtã non veteris interpᷣtationis auẽcte ↄſtrictũ

Tars

dimiſſe hebꝛaicã veritatẽ: ſed ãſi hebꝛeũ ex he

bꝛeis:⁊ in lege dñi doctiſſimũ: ea gentibꝰ pᷣdi⸗

caſſe que in hebꝛeo legerat. Si enĩ ſic accipien
du eſt:vt ſeptuaginta iterpᷣtes ediderunt. Ja

cob puer meꝰ ſuſcipiã eã.ꝗ ſrael electmeus ſu

ſcepit eũ aia mea:quõ in hu intelligimꝰ eſſe cõ
pletũ:qð de Jacob ⁊ de iſrael ſcriptũ eſt: Qð
beatũ attheũ nõ ſoluʒ in h̊ teſtimonio: ſed
etiã i alio loco feciſſe legimꝰ. Ex egypto voca⸗
ui filiũ meum.ꝓ quo.lxx.trãſtulerũt. Ex egy⸗

pto vocaui filios eius:qð vtiq; niſi ſeqjmur he
bꝛaicã veritatẽ ad dñm ſaluatoꝛem nõ ꝑtinere
manifeſtũ ẽ.ſequit᷑ eni. Jpᷣi aũt imolabãt Ba⸗
alim. Qð aũt de aſſũpto teſtimonio i euãgelio
minus ẽ:ſplẽdebit ⁊ non quaſſabit᷑: donec po
nat in terra iudiciũ:videt᷑ mihi accidiſſe pꝛimi

ſcriptoꝛis erroꝛe:qͥ legens ſuꝑioꝛẽ ſniaʒ in ver
bo iudicij eſſe ſinitã:putauit inferioꝛis ſnie vl⸗
timũ vᷣbum eſſe iudiciũ: ⁊ pauca vba q̃ in me⸗
dio:hoc ẽ int᷑ iudiciũ ⁊ iudiciũ fuerant pᷣtermi

ſit. Rurſũq; qð apud hebꝛeos legit᷑: et in lege

M

eius ſperabũt inſule: attheꝰ ſenſũ potiꝰ qᷓ;

vᷣba interpᷣtans:ꝓ lege ⁊ inſulis nomẽ poſuit:
⁊ gẽtes.Et hoc nõ ſolũ in pᷣſenti loco:ſᷣ vbicũ⸗
qᷓde veteri ieſtamẽto euãgeliſte ⁊ apoſtoli te⸗
ginis inuoluebat᷑ erroꝛibus. Quem non ſoluʒ
non reſtrinxit ⁊ redegit in cinerẽ:ſed ecõtrario
ð parua ſcintilla ⁊ pene moꝛiẽte maxima ſuſci⸗

ſtimonia ꝓtulerũt:diligẽtius obſeruãdũ ẽ:nõ
eos verba ſecutos eſſe:ſed ſenſũ.⁊ vbi.lxx.ab
hebꝛaico diſcrepãt:hebꝛeũ ſenſũ ſuis expᷣſſiſſe

ſmonibus. Puer igit᷑ dei oĩpotẽtis iux diſpẽ⸗
ſationeʒ carnis aſſũpte:qͥ ad nos mittit᷑:ſalua⸗

⸗ 7 22„

toꝛẽ apellatus.Ad quẽ ⁊ in alio loco dicit prᷣ.

MMagnũ tibi eſt vocari puerũ meũ:vt congre
ges tribus Jacob. Hec ẽ vinea ſoꝛeth:que in⸗
terpꝛetat᷑ electa.hicẽ filius amãtiſſimus:i quo
ſibi cõplacuit aia mea.nõ ꝙ deus aiam hebeat
ſed ꝙ in aia oĩs dei monſtret᷑ affectꝰ. Et nõ mi
rum ſi in deo aia noiet᷑:cum vniuerſa humani

coꝛpoꝛis mẽbꝛa ſm leges tropologie: ⁊ diuer⸗

ſas itelllgẽtias hr̃e dicat. Poſuit quoq; ſpiri⸗
tũ ſuũ ſuꝑ eum:ſpiritũ ſapie ⁊ intelligẽtie:ſpi⸗

2 n —— 6 E

ritũ cõſilij ⁊ foꝛtitudinis:ſpiritũ ſciẽtie ⁊ pieta

tatis ⁊ timoꝛis dñi:qꝗͥ in ſpecie colũbe deſcẽdit
ſuꝑ eum.de quo ⁊ Johes baptiſta a deo patre
audiſſe ſe narrat. Suꝑ quẽ videris ſpiritũſan
ctum veniẽtẽ ⁊ manẽtẽ in eo:ipᷣe eſt: ⁊ iudiciũ
gentibꝰ nũciabit.De quo ⁊ ĩ pſalmis legimus
Deus iudiciũ tuũ regi da:⁊ iuſticiã tuam filio
regis.Qð ⁊ ipe loquit᷑ in euãgelio.non eni pr
iudicat quẽqᷓ;: ſed oẽ iudiciũ dedit filio. Nõ cõ
tendit ſicut agnus ductus ẽ ad victimã:nõ cõ⸗
tendit in ſubuerſione audiẽtiuʒ: neq; clamauit
iuxta ulud qð Maulus apłs ſcribit. Omis cla
moꝛ ⁊ ira ⁊ amaritudo auferat᷑ a vobis. Non
clamauit qꝛ iſrael nõ fecit iudiciũ: ſed clamoꝛẽ
NMecq; audiet quiſqᷓ; in plateis ſiue foꝛis voceʒ
eius. ODis eni głia filie regis abintus.⁊ arta ⁊

anguſta via ẽ:que ducit ad vitã. Vñ i plateis
vox illius nõ audit᷑:in qbus ↄfidenter agit ſa⸗
pientia: latã ſpatioſãq; viam nõ ingrediẽs:ſed
arguens atq; ↄdẽnans. Vñ ⁊ is q̃ foꝛis erant:

nõ ſua voce ſed ꝑ parabolas lobat᷑.arũdinẽ

inqͥt quaſſatã nõ ↄfringet:ſiue vt.lxx.trãſtule
runt.calamũ fractũ nõ ↄteret. Calamus fractꝰ
qͥ fuit antea vocalis:⁊ in laudes dñi cõcinebat
appellãdus eſt iſrł:qͥ quondã impegit in angu⸗
larem lapidẽ: ⁊ cecidit ſuꝑ eũ:fractuſq; i illo ẽ
Pꝛopterea ðꝛ ð eo. Increpa dñe beſtias cala⸗
mi. ⁊ in hu volumine toꝛrẽs appellat᷑ caãne.id
c.calami qͥ aquas habet turbidas:quas elegit
iſrł:puriſſima ↄtemnens fluenta ioꝛdanis Re

uerſuſq;ʒ mẽte in egyptũ:⁊ deſiderãs cenoſam
ac paluſtrẽ regioneʒ: peponeſq; ⁊ cepe et allia

⁊ cucumeres ollaſq; egyptiaꝝ carniũ :rectiſſi⸗
meꝑ Eſaiã appellat᷑ calamus fractꝰ.cui qͥ initi

voluerit:ptundet᷑ manus eiꝰ.Qui eni poſt ad

uentũ dñi ſaluatoꝛis euangelice interpᷣtatiõis

ſpiritũ dereliquẽs:in iudaice littere moꝛte reqͥ

eſcit:iſtius cuncta oꝑa vulnerant᷑. Linũ quo⸗
q; fumigãs nõ extinguet populũ de gentibꝰcõ
gregatũ:qͥ extincto leg naturalis ardoꝛe fumi

amariſſimi:⁊ qͥ noxiꝰ oculis ẽ tenebꝛoſeq; cali⸗

tauit incendia: ita vt totus oꝛbis arderet igne
domini ſaluatoꝛis:quẽ venit mittere ſuꝑ terrã

⁊ in omibꝰ ardere deſiderat. Scðʒ tropologiã

quicqͥd nobis videt᷑ de hoc loco:in cõmẽtarijs

MMatthei bꝛeuiter annotamꝰ. Iſte autẽ qͥ arũ

dinem quaſſata non cõfregit:⁊ linũ fumigans
non extinxit:iudiciũ quoq; ꝑduxit ad victoꝛiã
cuius iudicia vera ſũt:iuſtiſicata in ſemetipᷣis

vt iuſtificer̃ in ßmonibus ſuis.⁊ vincat duʒ iu

dicat᷑:tãdiu lumen pᷣdicationis eius in mun
do reſplendeat:nulluſq; conterat᷑ ⁊ vincat᷑ in⸗
ſidijs:donec ponat in terra iudiciũ:⁊ impleat

illud quod ſcriptũ eſt. Fiat voluntas tua ſicut

in celo ⁊ in terra.⁊ in nomine eius gentes ſpe⸗

rabunt:ſiue in lege eius ſperabũt inſule.Quo

modo enim inſule turbine flatuq; ventoꝛum ?
crebꝛis tẽpeſtatibus feriunt᷑ quidam: ſed non
ſubuertunt᷑ in exemplum euangelice domus:
que ſuper petraʒ robuſta mole fundata eſt:ita
et eccleſie que ſperant in lege ⁊ in nomie domi⸗
ni ſaluatoꝛis loquunt᷑ per Eſaiã.Ego ciuitas
firma:ciuitas que nõ oppugnaf.
Auem ſenſum habeat quod in euangeliſta
Mattheo ſcriptũ ẽ.Si quis vult venire poſt
me:abneget ſemetipᷣm.Que eſt ſui abnegatio
aut quomodo qui ſequitur ſaluatoꝛem ſeipſuʒ
abnegat? Epiſtola. LXXXVI.

Cra
6

heuterl

Goperib
lemiann

crnceſuan
duo
Cubme
dtolccpe
llapelt
ſcercotu:
ſcrepare

oc

ſcchenet
ſugredg
ſerterpe
dliotrott⸗
io dient
npoſton
dellopti⸗
diſaouos
lſcis:N
dichnes
negaſen
e Loir
licata in
dideber
derttani
fo. Quo⸗
thegat ſ

(oſtitott

doloſus::
loipꝛioꝛẽ
ſieii:nege
dei vtutem

ſcctesnonn

enunri:
monerſer

Aleftinnue

Mülanus.
Napescn

Ppoſins
fruofun
ledomninit
tngeſtne
luseſool

fhetezgil

hanneiſh
W.
potarue

Audy
eeſch
hliodicd

iii.
Miern
Wingrn
Nisfen
N
nekheni
1Cam
lesdii
umpegting
efnangi
mee
waliie
R—R
Vennicür
deſcetien
neg ien
inmünel⸗
ufan aiſi
4/ Quinote
r imeßtni
miumengere
lü degan
Wmlsndwrion
Hsinaehnnlgcd
16. Quntatonk

=
=
= =

1

—
SS=S
—
=

=
E

S
S==

1 »

B⸗

—
en

—

—

=
—
SS

.

—
S

Se

nereſen n

wüitemurmtl
otbisutgthr
nüniugtnen
1,Sckzgkei
cloco:ncniß
. Pemitri
l:itnüfmngn
Ammuſan
naunmhe
is manin
aionecinin
bluntnel

6

=
=

=

mentarioꝛũ eiuſdẽ Matthei libꝛo ita
bꝛeuiter locutus ſũ.Qui depõit veterẽ hoĩiem

cũ operibꝰeius:negat ſeipᷣm dicens. Niuo au
tem iam non ego:viuit vero in me xpᷣs:tollitq;
erncẽ ſuam:⁊ mũdo cruciſigit᷑.Cui autẽ inun⸗
dus crucifixus eſt: ſequit᷑ dominũ cruciſirvum

Quibꝰnũc hec addere poſſumus poſtqᷓ; oſten
dit diſcipulis ſuis: ꝙ opoꝛtet eum in hieruſalẽ
muleta pati a ſacerdotibꝰ ⁊ ſcribis:⁊ pᷣncipibus

ſacerdotũ: ⁊ occidi aſſumẽs euʒ Petrus cepit

increpare ⁊ dicere:abſit a te domine:nõ erit ti⸗

pi hoc.qͥ cõuerſus dicit Petro: vade poſt me
ſathana: ſcandaluʒ es mihi:qꝛ non ſapis q dei

ſunt:ſed que hominũ.lhumano qppe timoꝛe ꝑ

territꝰ paſſionẽ domini foꝛmidabat: ⁊ quõ au
diẽs multa pati:⁊ occidi timebat. Sic audiẽs

tertia die relurget: gaudere debuerat:⁊ triſtici

am paſſionis:reſurrectiõis glia mitigare. An

de illo ꝓ timoꝛe coꝛrepto:loquebat᷑ ad omnes

diſcipulos:ſiue cõuocauit turbã cum diſcipu⸗
lis ſuis: vt Marcus poſuit:aut iuxta Lucam
dicebat ad cũctos:ſi qͥs vult poſt me venire ab
negat ſemetipᷣm: ⁊ tollat crucẽ ſuã: ⁊ ſequatur
me.Cuius exhoꝛtatiõs hic ſenſus ẽ. Nõ eſt de
licata in deũ:ſed ſecura cofeſſio.Qui in me cre
dit debet ſuũ ſanguineʒ fundere.Qui eni ꝑdi-
derit animã ſuã in pᷣſenti:lucrifaciet eaʒ i futu⸗
ro.Quotidie credẽs in chꝛiſtũ tollit crucẽ ſus:
⁊ negat ſeipᷣm.Qui impudicus fuit verſus ad
caſtitatẽ tẽperantia luxuriã negat. Qui foꝛmi

doloſus:⁊ timidus aſſumpto roboꝛe foꝛtitudi
nis:pꝛioꝛẽ ſe eſſe neſcit. Juiquus ſi ſequat᷑ iu⸗
ſticiã: negat iniqͥtatẽ. Stultus ſi xpᷣm cõſiteat᷑

dei vtutem: dei ſapientiã: negat ſtulticiã. Qð̊

ſciẽtes non ſolũ ꝑſecutiõis tẽpoꝛe: ⁊ neceſſita⸗

te martyrij:ſed in omi cõuerſatiõe:opere: cogi
tatione:ſermone:negemus noſmetipos:quod

ante fuimus: ⁊ confiteamur eos qͥ in chꝛiſto re
nati ſumus. Iccirco eniĩ dominꝰcruciſixus eſt:

vt ⁊ nos qui credimus in eũ:⁊ peccato moꝛtui

fuimus crucifſigamur cum ipᷣo.SDicamuſq; qð

apoſtolus Paulus docuit. Cum chꝛiſto cruci
fixus ſum. Et mihi autẽ abſit gloꝛiari:niſi i cru

ce domini ieſu xpᷣi:ꝑ quẽ mihi mũdus cruciſi⸗

xus eſt:⁊ ego mundo.Qui cum chꝛiſto crucifſi

xus ẽ: ſpoliet oncipatus ⁊ poteſtares ⁊ trium⸗

phet eas i ligno. Unde ⁊ in euangelio ᷣm Jo⸗
hannẽ:ĩ typum eoꝛũ: qui in domino credituri

erãt.⁊ ſe cuʒ illo cruciſixuri: Simõ Cyreneus

poꝛtat crucẽ eius:quã uxta alios euageliſtas
pꝛioꝛ ipe poꝛtaut.
Auid vult ſignificare quod in eodeʒ Q at

theo ſcriptum eſt: ve pᷣgnantibꝰ a nutrientibꝰ

in illis diebus: oꝛate ne niat fuga veſtra hye⸗

Fo. CLXXVII

Tractatus II Epla LXXXVI
„ Equo ĩitertio cõ⸗

me vel ſabbato. qð ex ſupioꝛibus pen derema
nikeſtum eſt.

Im eni euange

Epkła. LXXXVII.

e .
liuium chꝛiſti cũctis gentibꝰfuerit pᷣdica

tum:⁊ venerit cõſumatio:videritq; abomina-⸗
tionem deſolatiõis que dicta eſt a Oaniele ꝓ·
pheta:ſtante in loco ſãcto. Tunc pᷣcipit᷑ is quu
in iudea ſunt:vt fugiant ad mõtes:⁊ qui in te⸗
ctco non deſcẽdant tollere aliquid ð domo ſuu:
⁊ qui in agro ne reuertãtur auferre tunicaʒ ſu
am. de qbus in cõmentarijs eiuſdẽ Qatthei
plenius diximus. Statimq; coniungitur. HRe
p̃gnantibus ⁊ nutrientibꝰ in illis diebꝰ. In ql⸗
bus diebus: Quãdo abominatio deſolatiõis
ſteterit in loco ſancto. Quod qdem iuxta litte⸗

ram de aduentu antichꝛiſti pᷣdicari nulli dubi

um eſt. Quãdo ꝑſecutionis magnitudo cõpel

lit fugere:a graues vteri:ꝑuuliq; lactẽtes: fu⸗
gam retardant. Licʒ qͥdam Titi Neſpaſiani
aduerſus iudeos:⁊ pᷣcipue hieruſaleʒ obſidxi
nem pugnaq; ſigniſicari velint: hyemẽ quoq;

⁊ ſabbatum ſic interpᷣtãtur:ne eo tẽpoꝛe fuge⸗

re cõpellãtur: quãdo duritia frigoꝛis in agris H
⁊ in deſertis locis fugiẽtes latere non patiturr:

⁊ obſeruatio ſabbati:aut pᷣuaricatoꝛes facit:ſi
fugiant: aut hoſtium gladijs ſubiacere: ſiſab
bati ocium ⁊ pᷣcepta ſeruauerit. Nos auteʒ au

dientes dominũ ſaluatoꝛeʒ:vt qui in iudea ſür
ad montana confugiant. Jpᷣi quoq; oculosle

uamus ad montes: de qbus ſcriptum eſt. Le⸗

uaui oculos meos ad montes: vnde veniet au
xilium mihi. ⁊ in alio loco. Fundamenta eiin
montibus ſanctis:⁊ montes in circũitu eius:⁊?
Domin“ in circũitu populi ſui: æ non poteſt ab

ſcõdi ciuitas ſupꝛa montem poſita: ⁊ diſcalci⸗
amus nos pelle littere: nudiſq; pedibus cum
Moyſe aſcẽdẽtes mõtem ſyna dicimꝰ Trãaſi⸗
ens videbo viſionem hanc magnã:vt poſſim
intelligere pᷣgnantes animas:que de ſemie do
crinarum: ⁊ ſermonis dei initia fidei concepe⸗
runt:a dicunt cum Eſaia.A timoꝛe tuo domi⸗
ne ↄcepimus:a parturiuimꝰ:⁊ peperimus ſpi
ritů ſalutis tue:quem feciſti ſuꝑ terrã. Sicuti
eni ſemina paulatim foꝛmant᷑ in vteris:et tam

diu non reputat᷑ homo: donec elementa ↄfuſa

ſuas imagines mẽbꝛaq; ſuſcipiãt:ita ſenſus ra
tione cõceptus niſi in oꝑa pꝛuperi: adhuc vẽ

tre retinetur: ⁊ cito aboxio perit cũ viderit ab
ominationẽ deſolatiõis ſtantẽ in cccleſia. ⁊ ſa⸗-

thanã trãſfigurari in angelũ lucis.Et de iſtiuſ
modi CPaulus apoſtolus loqᷣtur dicẽs Silio⸗
li mei quos iterum parturio: donec chꝛiſtꝰ foꝛ⸗

meitur in vobis. Has ego reoꝛ iuxta myſticos
intellectus eẽ mulieres:de qbus ide apoſtol⸗

ſcribit. Mulier ſeducta in traãſgreſſione facta

eſt: ſaluabit᷑ autẽ ꝑ filioꝛũ generanonẽ:ſi ꝑmã

tia. Que ſi de mone diuino aliquãdo genera

rit: necceſſe que generata ſũt creſcere: ⁊ mũ
accipere lac infantie:donec ꝑueniãt ad ſolidũ

cibum ⁊ ad naturã etatem plenitudinis chꝛiſti

Omnis eni qui lac te alit᷑:imperitus eſt in rati
one iuſticie. Caruulꝰeni eſt. HHec igit᷑ anime
necdũ pepererũt:ſiue q̃ᷓnecdum potuerũt que

generata ſunt alere: cũ viderint ſeruũ eẽ here⸗
ticum ſtantẽ in eccleſia: cito ſcandaliʒant᷑ ⁊ pe⸗
reunt: ⁊ in tempeſtate atq; ꝑſecutiõibus ꝑma⸗
nere non poſſũ:pᷣſertim ſi ocium habuerint bo

–„ *

q; doctrine dicebat apoſtolꝰ:ꝙ homo iniqͥta⸗

tis ⁊ aduerſarius eleuet ſe cõtra omne qð dici⸗
tur deus ⁊ religio: ita vt audeat ſtare i templo
dei: ⁊ oſtẽdere ſe ꝙ ipᷣe ſit deus.cuius aduent⸗
m oꝑationem ſathane ⁊ ea que cõcepta ſunt:
facit perire aboꝛtio.⁊ que ſunt nata ad pueriti

oꝛandus eſt dominus:ne in exoꝛdio fidei ⁊ cre

ſcentis etatis oꝛiatur hyems:de qua ſcriptum

eſt. Hyems trãſijt:abijt ſibi :ne ocio toꝛ peamꝰ

ſed iminẽte naufragio ſuſcitemus doꝛmienteʒ

re vobiſcũ:⁊ bibere calicẽ: de quo ait. Calice,ʒ
quẽ dedit mihi pater: non vis vt bibam illuʒ⸗
Omnẽq; doctrinaʒ ſuam patibulo roboꝛaret:
iuxta illud qð ſcriptũ eſt. Cum exaltatꝰ fuero

a terra: omia trahã ad me. Offirmauit faciem

ſuam: vt iret in hieruſalẽ. Offirmatione eni et
foetitudine opus eſt ad paſſionẽ ſponte pꝓperã
ti. Unde ⁊ Eʒechieli cui dixerat deus. Fili ho
minis ĩ medio ſcoꝛpionũ tu habitas: ne time
as eos:offirmaui inqͥt faciẽ tuã: ⁊ dedi faciem

ruam ereꝗ: ⁊ frontẽ tuaʒ ferreã: vt ſi foꝛſitã ſur

rexiſſet cõtra eum malleus vniuerſe terre: qua
ſi incude duriſſima reſiſteret: malleũq; cõtere⸗
ret:de quo ſcriptum ẽ. Quom odo cõfractus S
⁊ cõtritus ẽ malleus vniuerſe terre⸗ miſit nũ
cios.id eſt. angelos ante faciẽ ſuam. Juſtũ eni
erat: vt dei filio angeli miniſtrarẽt. Siue ange
los apoſtolos vocat: qꝛ ⁊ Johãnes pꝛecurſoꝛ

domini angel? apellat? eſt. Cu q; ingreſſi eent

vicũ Samar: vt pᷣpararẽt ei:nõ ſuſceperunt

pergere in hieruſalẽ: vt cõplerẽt᷑ dies
aſſumptionis eius:⁊ paſca celebꝛaret:de qͥ di·
xerat Deſiderio deſideraui hoc paſca comede

II

a1 mã llum: qꝛ facies eius erat vadens in hieruſalẽ.
ſerit in fide ⁊ charuate ⁊ ſanctitate cum pudici

Hoſtili inter ſe Samaritani atq; Judei diſcoꝛ
dant odio:⁊ cum omes oderint gentes: ppꝛio

cõtra ſe furoꝛe bacchant᷑. DOum vtiq; de legts ⸗
poſſeſſione cõtendũt: ⁊ intantũ ſe mutuo per/re
quunt᷑: vt poſtqᷓ; iudei de Babylonia ſuntre-
uerſi:edificationẽ tẽpii ſamaritani ſemꝑ impe⸗

dierint. Cüq; vellent ⁊ ipi cum eis edificare tẽ

plum:reſpõderũt iudei.HNõ licet nobis ⁊ vob
edificare domuʒ domini. Deniq; ꝓ ſũma inin
ria phariſei expꝛobꝛãt domio.Nõne demoniũ “
Hhabes:⁊ ſamaritanus es:⁊ in parabola ð hie⸗
in! 0% ruſalẽ deſcendẽtis hiericũ ſamaritanus ponik
noꝛũ operũ:⁊ non ambulauerint in via:q̃ chꝛi

Enc 1 via ꝓ ſigno atq; miraculo:qꝙ malus benefecerit. ?
ſtus eſt De hac abominatione heretice puerſe

ad puteũ ſamaritane ſcriptũ eſt. Nõ eni coutũ

tur ſomaritani iudeis. Vidẽtes autẽ ſamarita
ni dominũ hieruſalẽ ꝑgere. id eſt. ad hoſtes ſu
os:qð audierãt a diſcipulis eius:qͥ ad parãädui

hoſpitiũ venerãt:iudeũ eſſe cognoſcũt:⁊ qua⸗

ſi iudeũ atq; alienũ ⁊ eum qui ad inimicos perr
gereet ſuſeipe noluerũt.qᷓqᷓ; alia nob ſubijfias
am ⁊ pfectã etatem puenire non poſſe obꝛẽ tur intelligetia: ꝙ volũtatis dñi fuerit: non ſua
ſcipi a ſamaritanis:qꝛ feſtinabat hieruſalẽ.ibi
q; pati:⁊ ſanguinẽ fundere:ne occupatꝰ ſuſce.
ptione ſamaritica: ⁊ doctrina gẽt illius: paſſi⸗
Onis differre diẽ: ad quã venerat ſuſtinendam
dominũ: atq; dicamus. Maeceptoꝛ ſalua no: Vnge dicit in alio loco. Nõ veni niſi ad oues
ſeoittas bomus iſr. apoſtolus pcepit. Ciuita
Quid ſibi velit qð ſcriptũ ẽ ĩ euãgelio ᷣm Lu⸗
cam:⁊ nõ receperunt eum:qm facies eius erat

tes ſamaritanoꝛũ nõ intraueritis: volẽs tolle⸗

us erat re omnẽ occaſionẽ pſecutiõis iudaice:ne poſt⸗
vadẽs in hierkn. Epła. LXXXVIII. ea dicerẽt:cruciſiximꝰ eum.qꝛ ſe inimicis nſrſris
„ ⁊ hoſtibus iunxerat.Facies igit eius erat per
Eętis in hieruſulẽ. Et iccirco iuxta aliã intelli⸗ W
gentiã nõ receperũt eum Samarite. qꝛ feſtina
bat ingredi hieruſalẽ. At autẽ eum nõ recie-
rent fuit dñice volũtatis.Deniq; apoſtoli ĩlee⸗
ge verſati:in qua tm iuſticiã nouerãt: oculum
Poculo:dentẽ ꝓ dente vlciſci nitunt᷑ iniuriã.
⁊ imitari Helia: ad cuius vocẽ duas pẽtecõta⸗
das multũ ignis abſumpſerat. Dicũtq; ad do
minũ: vis dicimꝰ vt ignis deſcendat de celo:
2ſumat eos. Pulchꝛe vis inqunt dicimꝰ. NAꝗè⸗
T lelias dixerat. Si hõ dei ſ:ignis deſcẽdat
habeat: volũtatis eſt dñi. Miſi eni ille iuſſerit:·
fruſtra dicunt apli vt ignis deſcẽdat ſup eos.
quodã modo vdis alijs H loquũt᷑. Si ad ſer ut =I
Helie iniuriã ignis deſcẽdit de celo:⁊ non SHaS⸗
maritas:ſed iudeos ↄſũpſit incendiũ:q́toma
gis ad ↄtemptũ filij dei in impios Samaritas
debet flama ſeuire? E regione dñs qͥ non ad uu
dicãdũ venerat:ſed ad ſaluãdũ :nõ in poteſta⸗
te ſed in hũilitate:non in pr̃is glia: ſed in hois
vilitate: increpat eos: ꝙ nõ meminerit doctri
ne ſue:⁊ bonitatis euãgelice:in q̃ dixerat :te
Pcuſſerit ĩ maxilla:pᷣbe ei ⁊ alteram: ⁊ diligite

Cra

inicos ,

Cuisſi
celudatu

celeci

1degvof
gelicl:rin
busſaluatea
direteumm
ſes Qvare
(eis Al
7 Wiusp
ponalael
Dico vot
torepe
onouemi
qloc por⸗
lenreptere
lit Sicdice
deiſup vno
oocspare
sflios:
mminoꝛfaca
dereſtliis
ſceptusat
palr! voce
dere gefre

itus: rin

laphariſee
bepeniten
Diebataut
Abiiqnpan
orauapar
hotarek⸗al
nlitek vobis
l Dinite
Inlninde⸗
bolgaddene

necdonera

ſpenſatcdr
Bllicanssi

1 ilapil
Auttampecn

det diſpeſan

phonuspri
oenyiler

llliointen
Norgecuſa
nriazeiue
dodeten
Unammes be
ſo Qif⸗

D peſatioons

Sruiniitii

Hömnindesce

ſoluszehi itn
ueniis Mne
jöis dneereſet⸗
n gleümioſis

iesſglinseihen

coiunn iünl⸗

Samerte gtm

auianno pe
Denig ykiſe⸗
ciuni lun

Daänal

Cmdudecho

pimnden
eCiigtoni

ſenileic

Tractatus II

inimicos veſtros.
AQuis ſit villicus iniquitatl qui domini vo⸗

ce laudatugẽ. Eplła. LXXXIX

NLteraʒ de euan

gelio Luce q̃ſtiunculã pꝛopoſuiſti.

Quis ſit villicus iniqͥtatis: qui dñi
voce laudatus eſt. Cuius cũ vellẽ ſcire rõne,ʒ
⁊ de gquo fonte ꝓceſſerit: reuolui volumẽ euã⸗
gelicũ:⁊ inter ceters reperi: ꝙ appꝛopinquãti⸗

bus ſaluatoꝛi publicanis: ⁊ peccatoꝛibꝰ vt au⸗

dirẽt eum:murmurabãt phariſei ⁊ ſcribe dicẽ⸗
tes. Quare iſte peccatoꝛes ſuſcipit:et comedit
cũ eis:Qui locutus ẽ eis parabolã centũ ouiũ
⁊ vnius pꝑdite:que inuẽta paſtoꝛis humer re⸗
poꝛtata eſt.Et cur eſſet ꝓpoſita:ſtatim intulit
Bico vobis ſic erit gaudiũ in celo ſuꝑ vno pec
catoꝛe penitentiã agente:magis qᷓ; ſuꝑ nonagi
tanouem iuſtis:qͥ non indigẽt penitẽtiã. Aliã
quoq; parabolã decẽ dꝛagmarũ:vniuſq; ꝑdi⸗
te:⁊ reꝑpte: cum ꝓpoſuiſſet ſimili eã fine coõple⸗
uit. Sic dico vobis:gaudiũ erit coꝛaʒ angelis
dei ſuꝑ vno peccatoꝛe penitẽtiã agẽte. Lertiã

quoq; parabolã ꝓpoſuit:homis habentis du

os filios: ⁊ diuidetis int᷑ eos ſubſtantiã. Cũq;
minoꝛ facultatibꝰ ꝑditis egere cepiſſet: ⁊ come

dere ſiliq̃s poꝛcoꝛũ cibũ:reuerſus ad patrẽ ſu⸗

ſceptus ab eo ẽ.Frater quoq; inuidens ſenioꝛ
patr voce coꝛreptꝰẽ:qꝙ letari debuerit:⁊ gau⸗
dere.qꝛ frater eius moꝛtuus fuerat: ⁊ reuixit:
ꝑditus:a inuẽtus eſt.Has tres parabolas cõ⸗
tra phariſeos ⁊ ſcribas locutus ẽ: qͥ nolebãar re
cipe penitentiã peccatoꝝ:⁊ publicanoꝝſ alutẽ?
Bicebat autẽ inqͥt ⁊ ad diſcipulos ſuos:haud
dubiũ qͥn parabolã ſic pᷣus ad ſcribas: ⁊ phari
ſeos:qua parabola ad clementiam diſcipulos
hoꝛtaret᷑: ⁊ alijs diceret vᷣbis. Dimittite et di⸗
mittet᷑ vobis.⁊ in orone dñica libera frõte po⸗
ſcatl. Dimitte nobis debita noſtra:ſicut ⁊ nos
dimittimꝰ debitoꝛibꝰ nr̃is. Que eſt ergo para⸗
bola ad clementiã diſcipulos cohoꝛtãtis: Nõ⸗
ne qͥdem erat diues:qͥ habebat villicuʒ ſiue di
ſpenſatoꝛẽ: Hoc eni Oπàονν,ο ſignificat.
NDillicus aũt ꝓpꝛie ville gubernatoꝛ eſt: vnde
aa villa villicus nomen accepit o οονς h οιο.
duüt tam pecunie qᷓ; frugum:⁊ oĩuʒ q̃ dñs poſſi
det diſpẽſatoꝛ ẽ. vñ⁊ O ixO Vo X ορ αFeno

phontis pulcherrimꝰ liber eſt:qͥ nõ gubernati

onem ville:ſed diſpenſationẽ vniuerſe domus
Xullio interpᷣtante ſignificat. Iſte igit᷑ diſpen
ſatoꝛ accuſatus ẽ ad dñm ſuũ:ꝙ diſſiparet ſub
ſtantiaʒ eius. Quo vocato dixir: quid hoc au⸗
dio de te⸗· Redde rõnem diſpẽſatiõis:neq; enĩ
vltra mea poteris diſpenſare.qͥ dixit in ſemet
ipo. Quid faciaʒ qꝛ dominꝰ meus aufert a me
diſpẽſationẽ: Fodere nõ valeo:mẽdicare eru⸗

Epla L.

beſco. Scio qd faciam: vt quãdo ſublata mihi

latur: ⁊ quaſi vmbꝛa pᷣuiũ veritatis eſt. Si er⸗
go diſpẽſatoꝛ iniqui mãmomea dni voce lau⸗
dat᷑: ꝙ ð re iniq̃ ſibi iuſticiã pᷣpararit:⁊ paſſus

*

Fo. CLXXVIII

XXXIX

fuerit diſpẽſatio:ſuſcipiant mei domos ſuas.

Vocauit itaq; ſingulos debitoꝛes dñi ſui: ⁊ di
xit pᷣmo.quãtuzʒ debes dño meo:? Qui dixit ei:

centũ cados olei: ait illi: tolle cautionẽ tuam:⁊
ſedẽs cito:ſcribe qnquaginta. Deinde alio lo
cutus eſt. Tu aũt quaãtũ debes: At ille reſpon
dit: centũ choꝛos tritici:dixitq;ʒ illi:tolle cauti⸗

onẽ tuam: a ſcribe octaginta. Et laudauit dñs

villicũ ſiue diſpẽſatoꝛẽ inidtatis ꝙ pꝛudenter
fecerit: qꝛ filij ſecłei huius pꝛudẽtioꝛes ſũt filis

lucis in generatione ſua Et ego dico vobis: fa

cite vobis amicos de iniquo mãmona: vt qua

do defeceritis:recipiãt vos in eterna taberna⸗

cula. Quis fidelis eſt i paruo: in multis fide⸗
lis eſt. Qui in mimo iniquꝰ ẽ:⁊ in multl iniqu

eſt. Si ergo in iniquo mãmona ſideles non fui
ſtis:qð veſtrum ẽ: quis credat vobis: Et ſi in
alieno ſideles nõ fuiſtis:qð veſtrũ eſt: quis da
bit vobis⸗ Nemo ſeruus duobus dominis ſer
uiet.aut eni vnum habebit odio: ⁊ alteruz dili
get: aut vnũ audiet: ⁊ alterũ contẽnet. Nõ po

teſtis deo ſeruire ⁊ mãmone.Audiebant hom

nia phariſei qͥ erant auari: ⁊ ſubſſ annabãt illu.

otum parabole huiꝰ textum poſui: vt nõ no
bis intelligentiaʒ aliũde qᷓramus: ⁊i parabola

certas nitamur iuenire ꝑſonas: intertamur

eæã qſi parabolã: hoc ẽ ſimilitudineʒ: que ab eo

vocat᷑:qð alteri vραπιαιπXος π οα Eaſſimi

diſpendiũ dñs laudat diſpenſatoꝛis pꝛudẽtiã

ꝙaduerſus dñm qͥdem fraudulenter: ſed ꝓ ſe

24

pꝛudeẽter egerit: qto magis xps qnullũ danũ
ſuſtinere põt: ⁊ ꝓnus eſt ad clementiaʒ: lauda
bit diſcipulos ſuos: ſi in eos qͥ crediti ſibi ſunt

miſericoꝛdes fuerint: Deniq; poſt parabolaʒ
intulit. ⁊ ego vobis dico:facite vobis amicos
de iniquo mãmona. Iniquũ autẽ masmona no

„

bebꝛeoꝝ ſyroꝝ lingua diuitie nũcupãt᷑: q ð
iniqtate collectꝰ ẽ. Si ergo iniqᷣtas bñ diſpẽſa⸗

ta vertit᷑ in iuſticiaʒ:quato magis vmo diuin⸗
in q̊ nulla ẽ iniqtas:qͥ apłis creditꝰ ẽ:ſibñ fue⸗

rit diſpẽſatꝰ:diſpẽſatoꝛes ſuos leuabit in celũ.
Quã ob rẽ ſequit᷑:qͥ idelis ẽ in mimo : Hẽ i car
nalibꝰ: ⁊ i multis fidelis erit:h eſt iſt piritalib?.

Qui aũt in ꝑuo iniquꝰ ẽ: vt nõ det fratribꝰ ad
vtẽdũ qð a deo ꝓ oibꝰ ẽ creatũ:iſte ⁊ in ſpirita
li vecunia diuidẽda iniquꝰerit:vt nõ ꝓ neceſſi

tate: ſed ꝓ ꝑſonis doctrinã dñi diuidat. Si au
tẽ carnales diuitias qᷓ labunt᷑:nõ bñ diſpẽſat:

veras eternaſq; diuitias doctrie dei s dabit

vobis⸗ Et ſi in his q aliena ſũt altenũ aüreſta
nobis oẽ qð ſeculi ẽ) infideles fuiſtis:ea q vra

ſũt: ⁊ ꝓpꝛie deputata hoĩ quis vobid crodett
0 5

poterit: Unde coꝛripit auaritiã: et dicit:euzʒ q̃
amat pecuniã:deũ amare nõ poſſe Igit᷑ ⁊ apo
ſtolis ſi velint amare deũ:eſſe pecunias ↄtẽnẽ⸗
das. VUnde et ſcribe et phariſei qͥ erant auari:
aduerſum ſe dictã intelligẽtes parabolaʒ:ſub
ſannabãt eum:carnalia ⁊ cetera ⁊ pᷣſentia ſpiri
talibꝰ ac futuris ⁊ q̃ſi incertis pᷣponẽtes.The
ophilus antiochene eccleſie ſeptimꝰ poſt Pe⸗
trũ apoſtolũ ep̃s:qui quattuoꝛ euãgeliſtaꝝ in
vnum opus dicta cõpingẽs:ingenij ſui nobis
monumenta dimiſit. ec ſuꝑ hac parabola in
ſuis cõmentarijs ẽ locutus. Giues qͥ habebat
villicũ ſiue diſenſatoꝛẽ:deus omnipotẽs eſt:qͥ
nihil ditius Huius diſpenſatoꝛ aulꝰ qui ad
pedes Gamalielis ſacras l̃as didicit:legẽ dei
ſuſceꝑat diſpenſandã.qui cum cepiſſet credẽ⸗
tes in xpᷣo ꝑſequi:ligare:occidere: ⁊ oẽz domi
ni ſui diſſipare ſubſtãtiã: coꝛreptus ẽ a domio
Saule Saule qͥd me ꝑſeq̃ris:durũ eſt tibi con
tra ſtimulũ calcitrare Dixitq; in coꝛde ſi uo:qͥd
faciã:qꝛ magiſter fui ⁊ villicus:⁊ cogoꝛ eſſe di
ſcipulus ⁊ oꝑarius: Foderenõ valeo ( Om̃ia

eni mãdata legis q̃ terre incubabant:cerno de

ſtructa: ⁊ legem ⁊ ꝓphetas vſq; ad Johem ba
ptiſtam eſſe finitos) Mο dicare erubeſco: vt qͥ
doctoꝛ fuerã iudeoꝛũ: cogar a gẽtibꝰ ⁊ diſcipu
lo Anania ſalutis ac fidei mẽdicare doctrinaʒ
Faciaʒ igit᷑ qdð mihtvtile eſſe intelligo:vt poſt
qᷓ; ꝓiectꝰ fuero de villicatiõe mea: recipiãt me
xbiani in domos ſuas. Cepitq; eis qͥ pᷣus ver⸗
ſabankt in lege: ⁊ ſic in xp̃o crediderant vt arbi
trarent᷑ ſe in lege iuſtiſicãdos: dicere legem ab
olitã: ꝓphetas ꝓteriſſe:⁊ q̃ antea ꝓ lucro fue⸗
rant:reputari in ſtercoꝛa. Nocauit itaq; duos
de plurimis debitoꝛibꝰ. Rꝛimũ qͥ debebat cen
tum cados olei:eos videlicet qͥ fuerãt ex genti
bus cõgregati:⁊ magna indigebant miſericoꝛ
dia dei: 2 ð cẽtenario numero qͥ plenus ESatq;
pfectus:fecit eos ſcribere qͥnquagenariũ : qui
ꝓpꝛie penitentiũ eſt:iuxta iubileũ ⁊ illã in euã
gelio parabolã: in qᷓ alteri qͥngenti: alteri qͥnq̃⸗
ginta denarij dimittunt᷑. Scdm autẽ vocauit
populũ iudeoꝛuʒz:qͥ̃ tritico mandatoꝛũ deinu⸗
tritus erat:⁊ debebat ei cẽtenariũ numeruʒ:et
Ccoegit vt de centũ octoginta faceret.id ẽ. crede
re in dñi reſurrectiõe:que octaue diei numero
cõtinet᷑: ⁊ ð octo complet᷑ decadibus: vt ð ſab
bato trãſiret ad pᷣmã ſabbati. Ob hãc cauſaʒ a
dño pᷣdicat᷑:ꝙ bñ fecerit:⁊ ꝓ ſalute ſua ĩ euan

gelij clemẽtia de legis auſteritate mutatus ſit.

Qõð ſi q̃ſieris q̃re vocet᷑ villicus iniqͥtatis:in le
ge que dei eſt iniquus erat villicus:qͥ bñ qͥdeʒ
offerebat: ſed non bñ diuidebat. Credẽs in pa
trẽꝛſed filiũ ꝑſequens.habẽs deũ oĩpotentẽ:ᷣ
ſpiritũſãctũ negãs. ꝛudẽtioꝛ itaq; fuit Pau
lus apls in trãſgreſſiõe legis filijs quõdã lucis

ce ſeminat:parce metet.
AQuo ſenſu accipienduʒ ſit quod in epiſtola
legimus ad Romanos: vix eni ꝓiuſto qͥs mo
ritur Nam pꝛo bono foꝛſitan qͥs audeat moꝛi.

„ ..ẽ
. .
* . .
* . . –. **. .
72*

qui in legis obſeruatiõe verſati:xpᷣm qͥ dei pa
tris verũ lumẽ eſt ꝓꝑdiderũt. Ambꝛoſius qͥdeʒ

mcediolanẽſis epᷣs qͥd ð hoc loco ſenſerit:min cõ⸗
mentarijs eiꝰ legere poterl.Oꝛigenis ⁊ Bidy⸗
mi in hac parabola explanationeʒ iuenire non
potui:⁊ vtrũ abolita ſit tẽpoꝛuʒ vetuſtate: an

ipᷣi nõ ſcripſerint: incertũ habeo. Mihi iuxta
poꝛẽ interpᷣtationẽ hoc videt᷑:ꝙ de iniquo mã

mona debeamꝰamicos facere nonn qͥſtibet pau

peres:ſᷣ eos qͥ nos poſſint reciꝑe in domos ſu⸗
as: 2 in eterna tabernacula. vt cũ eis parua pᷣ⸗

buerimus:recipiamus ab eis magna: ⁊ dãtes

aliena:nr̃a ſuſcipiamus.⁊ ſeminemꝰin benedi

ctione:vt metamꝰ benedictionẽ.Qui eni par⸗

Epiſtola „XC.

d We hereſes ex
occaſione huiꝰteſtimonij:qdð nõ ĩtel
ligunt:diuerſo qͥdẽ erroꝛe: ſed pari
impietate blaſfemãt.MMartiõ eni qͥ iuſtũ deuʒ
creatoꝛẽ᷑ legis facit:⁊ ꝓphetaꝑꝝ:bonũ aüt euã⸗

gelioꝛũ ⁊ apłoꝝ: cuius vult eẽ ſiliũ xpᷣm duos
introducit deos.Alterũ iuſtũ. ⁊ alterũ bonuʒ.

⁊ ꝓiuſto aſſerit vel nullos vel paucos apetil⸗
ſe moꝛtẽ. Nꝛo bono autẽ.id eſt.xpᷣo inumera⸗
biles martyres extitiſſe. Poꝛro Arrius iuſtuʒ

ad xpᷣm refert: de qͥ dict ẽ Deus iudiciũ tuuʒ
regi da:⁊ iuſticiã tuaʒ ſilio regis.⁊ ipᷣe de ſe in

euãgelio. Non eni pater iudicat quẽq;: oẽ in
dicium dedit filio:⁊ ego ſicut audio:ſic iudico
HBonũ aũt deũ patrẽ:de quo ipᷣe flliꝰ ↄfitetur.
Quid me dicitis bonũ⸗: Nemo ẽ bonꝰ niſi ſolꝰ

deꝰ pr. Cũq; hucuſq; blaſfemie ſue deuios cal
les potuerit iuenire: in ↄſequẽtibꝰ impingit:et
coꝛruit. Quõ eni ꝓ pr̃e qͥs audet moꝛi:⁊ pꝛo fi
lio vix moꝛit᷑:cũ ꝓpter nomẽ xp̃i tantꝰ marty⸗
rũ ſãguis effuſus ſit: Qui igit᷑ ſimpliciter hũc
exponit locuʒ hoc põt dicere:qð in veteri lege

in qᷓ iuſticia eſt: vix pauci iuẽti ſũt: qͥ ſuum fu⸗
derint ſãguinẽ. In nouo aũt inſtrumẽto i quo
bonitas ẽ:atq; clementia:inumerabiles extite
rũt martyres.ſᷣ ex eo qð poſuit foꝛſitã qͥs etiaʒ

gaudeat moꝛi: ⁊ pẽdulo gradu ſniaʒ tẽperauit:

iueniri poſſe nõnullos:qͥ audeãt moꝛi ꝓ euan⸗

gelio:oſtẽdit nõ ſic accipiẽdũ:ſᷣ ex ſuꝑioꝛibꝰ et

inferioꝛibꝰ ſenſũ loci huiꝰ debere tractari. Di⸗
cens eni MPaulꝰ ſe gloꝛiari ĩ tribulationibꝰ: qꝛ

tribulatio patiẽtiã oꝑat᷑: patiẽtia pbationes:
ꝓbatio vo ſpem: ſpes aũt nõ cõfundit q̊ ex eo

ceriã habeat ꝓmiſſionẽ:qꝛ charitas dei diffu⸗

ſa ẽ in coꝛdibꝰnr̃is ꝑ ſpiritũſãctũ qͥ datꝰ ẽ nob:
SHm illud qð dedixerat ꝑ ꝓphets Effundam

C

deſpum

uej rpn

nor vo
ſppſedict
dielalut
nüctepue

doomne⸗

ponfut
Jordib
iaemoript
aueſuuz⸗

ſocuncta

pteiuſte
deicnäh⸗
tungche
bismoꝛtn
1pini⸗

1portolit

gmina nli⸗
pioo:rif
tiuſoska
wobisimot
gonosed
fpodehen
Pmtenvs

carepſor

qus diſtt

ſuü ſang

QLui'

ocloſton

heocn⸗

9
KRR”ð”RUHp+
lerludicemm

ſirelige

Plcites

Aſt Ged

Mncöcupr
honchaupit
Upernance
ſeitn Gin
Epoitvir

tmandari

ſüannetie
hoceſſenan

Papmde

cglexqden
boni s
antperer
opetuſemo⸗
tüpmane
ſtſpalt
ecdenio
hozodti

ktiflüind
luſtü aiboe
s Apeutosei
ichtiviunmn
PerwwSrnsnir
diBasacün
longs 1ßenen
indlatciichfciſt
anmliaſencie
gnoſpefl en,
Hmpibon liſt
ſonieſtedairl
guanbenpnnott
Audetnor1po⸗
nitöitunr nart

kinglctant

õ

ninſärtſuure
ztnſmnnenig
etunent oln
poſiufoſtihe⸗
Auſtin ihen
geitnoei n
Guer “

Tractatus II Epla

cio:cõſentio legi:qꝛ bona ẽ. Nunc autẽ iam nõ

de ſpũ meo ſuꝑ omneʒ carnẽ. Mirabat᷑ boni⸗

tateʒ xp̃i:q ꝓ impijs ⁊ infirmis peccatoꝛibus
moꝛi voluerit: ⁊ non oppoꝛtuno tẽpoꝛe: ð quo
ipſe dicit. Tẽpoꝛe oppoꝛtuno exaudiui te: ⁊ in

die ſalutis auxiliatus ſum tui:⁊ rurſum. Ecce

nũc tẽpus acceptabile:ecce dies ſalutis.Quã⸗

do omnes peccauerũt ſimul inutiles facti ſunt

non fuit qͥ faceret bonũ:nõ fuit vſq; ad vnum.

Incredibilis ergo bonitas ⁊ clementia inaudi
ta:moꝛi ꝓ impijs. Vix enĩ pꝛo iuſto ⁊ bono ali

quẽ ſuuʒ ſanguinẽ fundere cõtingit metu moꝛ
tis cuncta terrẽte. Naã inuenit᷑ iterdũ:vt aliqᷣs
ꝓ re iuſta ⁊ bona audeat moꝛi. Charitas autẽ

dei quã habuit i nobis hinc maxime cõpꝛobs⸗
tur:ꝙ cũ adhuc peccatoꝛes eſſemus:xpᷣs ꝓno
bis moꝛtuus ẽ: et ſublata ẽ de terra vita eius:
⁊ꝓ iniqtatibus populi ductus eſt ad moꝛtem
⁊ poꝛtauit peccata noſtra: ⁊ tradita ẽ in moꝛte

onima illiꝰ: ⁊ cum iniqͥs reputatus ẽ: vt nos ĩ⸗

pios: ⁊ iſirmos:⁊ peccatoꝛes:pios ⁊ robuſtos
⁊ iuſtos faceret.HNõnulli interpᷣtant᷑ Si ille ꝓ
nobis impijs moꝛtuus ẽpeccatoꝛibꝰ: qᷓ;to ma⸗
gis nos abſq; dubitatione vlla ꝓ iuſto ⁊ bono
xpᷣo debemus occũbere: Juſtũ aũt ⁊ bonũ nõ
putemus eſſe diuerſũ:nec aliquã ꝓpꝛie ſigniſi⸗
care ꝑſonam:ſed abſolurte iuſtã rem ⁊ bonã.ꝓ
qua difficulter interdũ aliqͥs inueniri põt:qui

ſuũ ſanguinẽ fundat.

Quid ſibi vult qð ad Romanos ſcribit apłs

occaſione accepta pctm ꝑ mãdatuʒ opatũ eſti
me oẽm ↄci

Onamustotuʒz

ipiſcentii. Epla. XCI.

teſtimoniũ:⁊ ſingla xp̃i auxilio diſ⸗
ſerẽtes:qͥd nobis videatur ſimplici

ter indicemꝰ.non p̃iudicãtes tuo ſenſui:qͥd ve

lis intelligere:ſed nr̃am ſententiaʒ bꝛeuiter ex⸗

plicãtes. Quid ergo dicimꝰ: Lex peccatũ eſt⸗

Abſit. Sed peccatũ non cognoui niſi ꝑ legem

Nam cõcupiſcentiaʒ neſciebã:niſi lex diceret:

non cõcupiſces. Occaſione aũt accepta:pecca
tũ per mandatũ operatũ eſt in me oẽm cõcupi⸗
ſcẽtiam. Sine lege eni peccatũ moꝛtuum erat.
Ego aũt viuebã aliquãdo ſine lege:ſed vbi ve
nit mandatũ:peccatũ reuixit.Ego aũt moꝛtuꝰ
ſũ:⁊ muẽtũ eſt mihi mãdatũ:qð erat ad vitam
hoc eſſe ad moꝛtẽ. NPeccatũ eni occaſione acce⸗

pta ꝑ mãdarũ ſeduxit me:⁊ ꝑ illud occidit.ita

q; lex qdem ſancta: ⁊ mandatũ ſãctũ ⁊ iuſtum

⁊ bonũ.Qð ergo bonũ ẽ mihi moꝛs eſt: abſit.
ſed vt peccatũ apareat peccatũ ꝑ bonuʒ mibhi

oꝑatũ ẽ moꝛtẽ:vt fiat ſupꝛa modũ peccãs pec⸗

catũ ꝑ mandatũ. Scimus aũt qꝛ lex ſpiritalis
eſt:ego aũt carnalis ſum venũdatus ſub pecca

to.qð enĩ operoꝛ ignoꝛo. Non eni qð volo hoc
ago:ſʒ odi illud facio. Si autẽ qð volo hoc fa⸗

So. CLXXN

ego operoꝛ illud:ſed qð habitat in me peccatũ
Scio enim ꝙ non habitat i me:hoc eſtiĩ carne
mea bonũ.velle eni adiacet mihi:ꝑficere autẽ
bonum nequaqᷓ;. Non eni quod volo facio bo
nũ:ſed qð nolo malũ hoc ago. Si auteʒ qð no
lo ego hoc facio:iã nõ ego operoꝛ illud: ſᷣ qði
habitat in me peccatũ. Inuenio igit᷑ legẽ volẽ
ti mihi facere bonũ: qꝛ mihi malu adiacet. Cõ
delectoꝛ eni legi dei ᷣm interioꝛẽ hominẽ. Vi⸗
deo autẽ aliã legẽ in mẽbꝛis meis repugnateʒ

legi mẽtis mee: ⁊ captiuũ me ducentem in lege

peccati:queẽ in mẽbꝛis meis. Infelix ego ho⸗
mo qs me liberabit de coꝛpoꝛe moꝛtis huius⸗
BGr̃a dei ꝑ ih̊hm xpᷣm dñm noſtrũ.Quõ medici
na non ẽ cauſa moꝛtis:ſi oſtẽdat venena moꝛti
fera:lʒ his mali homies abutant᷑ ad moꝛtẽ:et
vel ſe interficiãt: vłinſidient᷑ inimicis.Sic lex
data eſt: vt peccatoꝝ venena monſtraret:⁊ ho
minẽ male libertate ſua abutẽtẽ:qͥ pᷣus fereba⸗
tur impꝛouidus:⁊ ꝑ pcipitia labebat᷑:freno le
gis retineat:a cõpoſitis doceat incedere greſſi

bus:ita vt uiamus i nouitate ſpũs: et non in

verfuſtate Fe.id eſt.viuamus ſub pᷣcepto:qͥ pꝛi
us in modũ bꝛutoꝛũ animaliũ dicebamꝰ:man⸗
ducemus ⁊ bibamus:cras eni moꝛiemur.qð ſi
ſubintrãte lege:que docet qͥd facere: ⁊ phibet

q̃d non facere debeamus: vitio nro ⁊ incõtinẽ

tia feramur contra ſcita legalia: videt᷑ lex cau

ſa eſſe peccati.que dũ ꝓhibet cõcupiſcentiam:

quodamodo eam inflamare cognoſcit᷑. Secu⸗
laris apð grecos ſentẽtia eſt. Quicqͥd licet mi
nus deſiderat᷑.ergo ecõtrario qcquid nõ licet
fomentũ accepit deſiderij. AUnde ⁊ Tullius ð
parricidarũ ſuplicijs apud atheniẽſes: Solo
nem ſcripſiſſe negat:ne nõ tam ꝓhibere q; cõ⸗

mouere videret᷑. Igit᷑ lex apud cõtẽptoꝛes:et

legum pᷣcepta calcates videt᷑ eſſe occaſio deli⸗
ctoꝛũ:dũ ꝓhibendo qð nõ vult fieri:ligat eos
vinculis mãdatoꝛũ.qͥ pᷣus a bſq; lege peccates

nõ tenebant᷑ criminibꝰ. ec diximꝰ: legẽ que

ꝑ Moyſẽ data ẽ intelligẽtes. Veꝝ qꝛ in cõſe
quẽtibꝰ ſcriptũ eſt:lex dei ⁊ lex carnis atq; mẽ
bꝛoꝝ:q̃ pugnat adũſus legẽ mẽtis nre:⁊ ca pti
uos nos ducit ĩ legẽ peccati:ſimulq; ãttuoꝛ le⸗
ges ↄtra ſe dimicãtes in vno loco ſcriptas eẽ
cognoſco. Nõ abſq; re arbitroꝛ:ſi reqraʒ quot
genera legis ſcripturis ſãctis eẽ cõmemoꝛent᷑.
dicit᷑ lex que ꝑ οyſẽ data ẽ: m illð qð ſcri

prtũ eſt ad Galathas. Quotqᷣt eni ex oꝑibus le
gis ſũt: ſub maledicto ſũt. Scriptũ ẽ eni. a

ledicr ois qͥ non ꝑmanet ĩ oibus q̃ ſcripta ſunt
in libꝛo legis: vt faciat ea.⁊ rurſũ in eadẽ epłla.
Lex ꝓpter pᷣuaricatiões poſita ẽ:donec veni⸗
ret ſemẽ cui repꝛomiſſũ ẽ diſpoſita ꝑ angelos i
manu mediatoꝛis.⁊ iteꝝ. Itaq; lex pedagos

Tars

noſter fuit ĩ x̃o: vt ex fide iuſtiſicemur. Woſt⸗
qᷓ; venit fides:nequaqᷓ; vltra ſub pedagogo ſu

mus.Oẽs eni filij dei eſtis ꝑ fidẽ:q̃ ẽ in xpᷣo ie⸗
ſu.hiſtoꝛia quoq; qͥ pcepta nõ cõtinet:ſʒ qcqᷣd

factũ ſit refert:ab apło lex apellat᷑. DOicite mi⸗
hi q̊ͥ ſub lege vultis eſſe:nõ audiſtis legẽ?Scri

ptũ eſt eni qꝛ Abꝛaã duos filios habuit: vnum
ðʒ ancilla:⁊ alterũ de libera.Sʒ qͥ ex ancilla ᷣm
carnẽ natus ẽ·qͥ aut de libera:ꝑ repꝛomiſſionẽ

Sʒ3 ⁊ pſalmi lex apellant᷑:vt cõpleret᷑ ſmo qͥi
lege eoꝝ ſcriptus ẽ:qꝛ odio habuerũt me gratl

Elſaie qͥʒ ꝓphetiã legem aplłus vocat. In lege

ſcriptũ eſt:qm̃ in alijs linguis ⁊ alijs labijs lo⸗

quar populo huic:⁊ nec ſic me exaudient dicit

dñs.qð iuxta hebꝛaicũ ⁊ Aqͥlam in Elaia ſcri

ptũ reperi. Apellat᷑ etiam lex myſtica ſcriptu

rarũ ſciẽtia.Scimus qꝛ lex ſpiritalis ẽ᷑.⁊ extra
hec oĩa naturalẽ legẽ ſcriptã in coꝛdibꝰnoſtris
idẽ apoſtolꝰ docet.Cũ eni gentes q̃ legem non
habẽt:naturaliter ea q̃ legis ſunt faciũt: iſti le⸗
gem nõ habẽtes i¶pᷣi ſibi ſunt lex.qͥ indicãt opꝰ
legis ſcriptũ in coꝛdibꝰ ſuis:teſtimoniũ ꝑhibę
te illis cõſciẽtia.Iſta lex q̃ in coꝛde ſcribi᷑ :ꝛom
nes cõtinet nationes: ⁊ nullus hoĩuʒ ẽ qͥ hanc
legem neſciat. Vñ ois mundus ſub peccato: ?

vniuerſi hoies pᷣuaricatoꝛes leg ſũt: ⁊ iccirco
iuſtũ iudiciũ dei eſt:ſcribẽtis in coꝛde humani
generis. Qõ tibi fieri nolueris:alteri ne fecer.
Quis eni ignoꝛet homicidiũ:adulteriũ:furtũ
⁊ oẽm ↄcupiſcentiã eſſe malum. ex eo q ſibi ea

nolit fieri: Si eni mala eẽ neſciret:nequaq; do
leret ſibi eſſe illata. er hãc naturalẽ legem et

Cayn cognouit peccatũ ſuũ dicens. aioꝛ ẽ
cauſa mea:qᷓ; vt dimittar.⁊ Adam ⁊ Eua cog
nouerunt peccatũ ſuũ:⁊ ꝓpterea abſcõditi ſũt

ſub ligno vite. Pharao qͥʒ; anteqᷓ; lex daretur

Moyſẽ: ſtimulatꝰ lege nature ſua crimia cõ

tetur: 2 dicit. Oñs iuſtus:ego autẽ ⁊ populꝰ

meꝰ impij.ãc legẽ neſcit pueritia:ignoꝛat in

fantia: ⁊ peccãs abſq; mãdato nõ tenetur lege
peccati. Maledicit patri ⁊ mr̃i:⁊ parẽtes ver

b erat:⁊ qꝛ necdũ accepit legẽ ſapiẽtie moꝛtuũ

eſt in ea peccatũ. Cũ aũt mãdatuʒ venerit:hoc

tempꝰintelligẽtie apetentis bona: ⁊ vitãtis
mala: tũc incipit peccatũ reuiuiſcere: a ille mo
ri: reuſq; eſſe peccati. Atq; ita ſit vt tps intelli⸗

gentie quo dei mãdata cognoſcimꝰ:vt puenia

mus ad vitã oꝑetur iĩ nobis moꝛtẽ: ſi agamus
negligentiꝰ:⁊ occaſio ſapiẽtie ſeducat nos:at⸗

q; ſupplãtet:⁊ ducat ad moꝛtẽ. Non quõ intel⸗

ligentia peccatũ ſit (Lex eni intelligentie ſãcta

⁊ iuſta:⁊ bona eſt) Sʒ ꝑ intelligẽtiã peccatoꝛũ

atq; vtutũ mihi peccatũ naſci᷑:qð pᷣus qᷓ; itel⸗
ligerẽ peccatũ eſſe nõ nouerã. Atq; ita factum

eſt: vt qð mihi ꝓ bono datũ ẽ: meo vitio mute

tur in malũ:⁊ vt hyꝑbolice dicã: nouoq; vbo

—

II

vtar ad explicandũ ſenſũ meũ. Meccatũ quod
pus qᷓ; haberẽ itelligentiã: abſq; peccato erat:

ꝑ pᷣuaricationẽ mãdati incipiat mihi eẽ pecca⸗
tius peccatũ. Querimꝰ q̃ ſit iſta ↄcupiſcẽtia:ð
q̃ lex dicit:non ↄcupiſces:Alij putãt illud eſſe

mãdatũ: qð i decalogo ſcriptũ ẽ.nõ ↄcupiſces
rem ꝓximi tui. Nos aũt ↄcupiſcentiã oẽs per⸗
turbationes aie ſignificatas putamꝰ. q̃bus me
remus:⁊ gaudemꝰ:timemus:⁊ cõcupiſcimus
hoc apoſtolꝰ vas electiõis:cuius coꝛpꝰtẽplũ
erat ſpũ ſſancti:⁊ qͥ dicebat. An exꝑimentũ jrt

tis eiꝰ qͥ in me loquit᷑ xpᷣs:Et in alio loco:xpᷣs

nos redemu.Et iteꝝ: viuo aũt iam nõ ego.vi⸗
uit vero in me xpᷣs:non de ſe loquit᷑:ſed de eo

q̃ vnlt poſt peccata agere penitentiã:⁊ ſub per

ſona ſua fragilitatẽ deſcribit cõditionis huma

ne:que duoꝝ hoiuʒ interioꝛis ⁊ exterioꝛis pu⸗
gnãtiũ:intra ſe bella ꝑpetit᷑. Interioꝛ hõ ↄſen

tit ⁊ ſcripte ⁊ naturali legi:ꝙ bona ſit ⁊ ſãcta ꝰ
iuſta: et ſpiritalis. Exterioꝛ ego inqͥ t carnalis

ſũ:venũdatꝰ ſub peccato.qð eni operoꝛ neſcio

nõ qð volo:hoc ago:ſᷣ qð odi. Si aũt exteri

oꝛ facit qð nõ vult:⁊ oꝑat᷑ qdð odit: oſtẽdit bo⸗

nũ eſſe mandatũ: ⁊ nõ ſe oꝑari qð eſt maluz: 5

Habitãs in ſua carne peccatũ hoc ẽ vitia coꝛpo

ris: ⁊ deſideria voluptatis:q̃ᷓ ꝓpter poſteros:

⁊ ſobolẽ inſita ẽ humanis coꝛpoꝛibꝰ: et ſi ines
fuerit egreſſa vertit᷑ in peccatuʒ. Se vnuſqͥſq;

cõſideret: ⁊ accuſatoꝛ ſui tractet incẽtiua vittio
rũ Quõ ⁊ in ᷣmone ⁊ in cogitatioõe:⁊ in caloꝛe
coꝛpoꝛis ſepeloquat᷑ ⁊ cogitet: ⁊ patiat᷑ qd nõ
vult. Molo dicere faciat:ne ſãctos viros vide

ar accuſare:de qͥbus ſcriptũ ẽ.Erat ille hõ ve⸗

rus ⁊ imaculatꝰ: iuſtus dei cultoꝛ: recedẽs ab
oi oꝑe malo:⁊ ð Zacharia ⁊ Heliſabeth. erãt
iuſti ambo in cõſpectu dei: ambulãtes ĩ oĩibus
mãdatis ⁊ iuſtificationibꝰ dñi abſq; q̃rela. Et
pᷣceptũ ẽ apłis.Eſtote ꝑfecti ſicut pater veſter
celeſtis ꝑfectꝰ ẽ. Nũqᷓ; aũt h apłis iperaret:ni
fi ſciret hoĩem poſſe eſſe ꝑfectũ. Niſi foꝛte h̊ di
camus: ꝙ recedẽs ab oĩ malo:emendationẽ ſi
gniſicet de erroꝛibꝰ pueritie ⁊ de vitijs laſciuiẽ

tis etatis:tranſitũ ad coꝛrectionẽ atq; vᷣtutes.

ZJuſticiã qͥʒ q in Zacharia ⁊ Heliſabeth pᷣdica
tfur foꝛis eẽ. Cõcupiſcẽtiã nõ qᷓ nũc habitare in
młẽbꝛis nr̃is ðꝛ vᷣlari itrinſecꝰ:ſᷣ̊ apłis nõ puen
Scipit᷑ verũ iam etatis robuſte. vt aſſumant ꝑ
fectionẽ quã nos ↄſitemur ĩ etate eſſe perfecta.
Nec hec dicẽtes adulamur vitijs:ſᷣ auctoꝛita-
tem ſeqͥmur ſcripturarũ:ꝙ nullꝰ hõ abſq; pec⸗
cato ſit.ſed ↄcluſit deꝰoẽs ſub peccato:vt oibꝰ
miſereat᷑:abſqʒ eo ſolo qͥ peccatũ nõ fecit:neci
uentꝰ ẽ dolus i oꝛe eius. Añ ⁊ ꝑ Salomonem
ꝛ:ꝙ ſerpẽtis veſtigia non inueniant᷑ in petra
Et ſpe de ſe dñs.Ecce inqͥt venit pnceps mun
di huiꝰ: ⁊ nihil ĩ me iuenit.id ẽ.ſui oꝑis: ſuiq;

Cr.

etigi.
hoiteue
cgpotu
*
1ecap
gbinme
tremad
dütboli
ſnohoͤt
gfasſel,
ſotgesin
ſhpſeri
ſhono
ſbendi
ſarpn
Pſogſ.
gvode
latcl
nnuorint
gdecli
aukuin
ſonen
Acon
ed
it.
lenm
mein
taten
ſanct
jorr
Norrut
pſona
guclire.
hocqu⸗
neos,9
liuleeſt
berpece⸗
erepen
oſibusmn
liͤtates
Cogee
etponve
nee Af
Tohe
cͤſee
Poonimn,
luerocnn
ſalnugn
Aume
muſti
Popft⸗
Neſcri
tegislan
ltes:rer
idicnn

A
Endlane
unnicz,
V loniſhen
Cnltentitſhe⸗
töͤinnen
szeyenign
f Inteintii
gbonaſteſten

Nregoindtn.

Senioperantt
Hodi. Siaütm
göodinotir
Nrigöckn
nühociirar
G pyepein
corporheuf⸗
Ccauz. Kn
Hacan midumni
innoenud
Gin:rpaiih
reſicos niwt
i Euieho

= —

alltoꝛrfecee!

mrlirslohe
Niitkigien
Ciſonpun i

Eaphserren.

6ti Eifnbͦn
lommluif
tetdeſieſſlP
ccicni c n

—

inumn
ren

Tractatus

veſtigij. Ob hãc iubet᷑ nobis:ne expꝛobemus
hoi reuertẽti a peccatj ſuis.et ne abominemur
egyptũ:qꝛ ip̃i quondã in egypto fuimꝰ:⁊ ð lu⸗
to ac lateribꝰ haraoni extruximꝰ ciuitates:
2 qꝛ captiui ducti ſumꝰ i babylonẽ lege peccati
qð in mẽbꝛis nr̃is moꝛabat᷑.Cũq; videret᷑ ex⸗
trema diſpẽſatio imo aꝑta ↄfeſſio oẽm hoiem

II

diaboli laq̃is irretiri:couerſus in ſe apoſtolus
imo hõ ſub cuiꝰ ꝑſona apoſtolus loqbat᷑: agit

gẽas ſaluatoꝛi:ꝙ redẽptus ſit ſãguine eius: et
ſoꝛdes in baptiſmo depoſuerit: ⁊ nouũ xp̃i aſ⸗
ſüpſerit veſtimẽtuʒ: ⁊ moꝛtuo veteri hoĩe natꝰ
ſit homo nouꝰ:qͥ dicat. Miſer ego hõ: qs me

liberabit de coꝛꝑe moꝛtis huius: Gf̃a dei per
ipᷣm xpᷣm dũm noſtrũ.Qõð ſicui non videt᷑ ſub
ꝑſona ſua h̊ apoſtolũ de alijs dicere:exponat:
quõ Daniel quẽ iuſtũ fuiſſe nouimꝰ:q̃ſi ð ſe di

cat cũ ꝓ alijs depᷣcat᷑. Reccauimꝰ:inique feci⸗

mus:iniuſte geſſimꝰ:impie egimꝰ: et receſſimꝰ
ac declinauimaa mãdatis ⁊ iudicijs tuis:⁊ nõ
audiuimꝰ ſᷣuos tuos ꝓphetas:qͥ locuti ſunt in
nomie tuo ad reges nros ⁊ pᷣncipes et patres:

ad oẽm populũ terre.Tibi dñe iuſticia.nobis

autẽ cõfuſio. Illud quoq; qð in. xxxj.pſalmo
dicit. Peccatũ meũ cognitũ tibi feci:⁊ iniqᷣta⸗
tem meã non abſcõdi. Dixi ↄfiteboꝛ aduerſuʒ

me iniuſticiã meã domino:⁊ tu remiſiſti impie

tatem peccati mei. ꝛo hac oꝛabit ad te omis
ſanctus in tꝑe opoꝛtuno:nõ Dauid ⁊ iuſto vi
ro:⁊ vt ſimpliciter loquar: ꝓphete:cuius vba
narrãt᷑:ſed peccatoꝛi cõgruit.Cũq; iuſtus ſub

ꝑpſona penitẽtis talia ꝓfudiſſet:a deo meretur

audire. Intelligere te faciã: ⁊ docebote in via
hac qua ambulabis: cõfirmabo ſuꝑ te oculos
meos. In triceſimo qͥʒ ſeptimo pſalmo: cuius
titulꝰeſt in cõmemoꝛationẽ: vt doceat nos ſem
per peccatoꝝ noſtroꝝ memoꝛes eſſe debere:⁊
agere penitentiã: tale qd legimus. Non ẽ pax
oſſibus meis a facie peccatoꝝ meoꝝ. Quoniã
iniqᷣtates mee eleuate ſũt ſuꝑ caput meum: qſi

onus graue grauate ſũt ſuꝑ me. Coꝛrupte ſũt

et putruerũt cicatrices mee: a facie inſipientie
mee. Afflicus ſũ ⁊ incuruatꝰ ſũ vſq; ad finem.

Totꝰ hic apoſtoli locus: et in ſupioꝛibus et in
cõſequẽtibꝰ:imo omis epiſtola eius ad roma
nos nimijs obſcuritatibꝰ inuoluta eſt: vt ſi vo

luero cuncta diſſerere: nequaqᷓ; mihi vnꝰ liber
ſed magna ⁊ multa erũt ſcribẽda volumia.

AQAuare apoſtolꝰ Daulꝰ in eadeʒ ad Roma
nos ſcribit epła. Optabã egoipᷣe anathema eè

—

a xpᷣo ꝓ fratribꝰmeis ac ꝓpins meis iux car⸗
nẽ:qͥ ſt iſrł.quoꝝ adoptio ⁊ głia ⁊ teſtamẽtũ

⁊ legis latio ⁊ cultus ⁊ repꝛomiſſiones: qꝝ pa
tres:⁊ ex qͥbꝰ ẽ xpᷣs iuxta carnẽ: qͥ ſuꝑ oĩa dei

bñdictin ſecula amẽ. Epła.X CII.

Euera palida
ſtio:quomodo apls qͥ ſupꝛa dixerat
H dq̃s nos ſeꝑabit a charitate xpᷣi? tri⸗
bulatio an anguſtia:an perſecutio:an fames:
an nuditas: an periculũ:an gladius: Et rurſi

fido aũt qꝛ neq; moꝛs:neq; vita:neꝙ angeh:

neq; pᷣncipatꝰ:neq; pᷣſentia: neq; futura: nedq;
foꝛtitudo:neq; excelſa:neq; ꝓfundũ: neq; alis
creatura poterit nos ſeparare a charitate dei:
quã habemus ĩ xpᷣo iſᷣu dño nr̃o:nũc ſub iure⸗
iurãdo confirmet ⁊ dicat. veritatẽ dico in xpᷣo
ihu:nõ mẽtioꝛ:teſtimoniũ mihi ꝓhibẽte ↄſeicẽ
tia mea in ſpũſancto.quoniaʒ triſticia eſt mih
magna: ⁊ ↄtinuus doloꝛ coꝛdi meo. Optabaʒ
eni anathema eſſe a xpᷣo ꝓ fratribꝰ meis ⁊ pꝛo
pinquis iuxta carnẽ.⁊ reliqua.Si eni in deuz
tãte eſt charitatis:vt nec metu moꝛtis:nec ſpe
vite nec ꝑſecutione nec fame nec nuditate nec
periculo nec gladio poſſit ſeparari a charitate
eius:⁊ ſi anguli qͥʒ ⁊ ptãtes ⁊ vel pᷣſentia vł fu
tura ⁊ oẽs celoꝝ foꝛtitudies et excelſa pariter
ac ꝓfunda ⁊ vniuerſa ſimul creatura ei ingru⸗
at:qð nequaqᷓ; põt fieri:tñ non ſeparet᷑ a chari
te dei:quaʒ habet in xpᷣo ihu.Queẽ iſta tanta
mutatio:imo inaudita pꝛudẽtia:vt ꝓ chariia⸗
te xpᷣi nolit hr̃e xpᷣm: Et ne foꝛſitan non creda
mus:iurat ⁊ↄfirmat in xpᷣo:⁊ ↄſciẽtie ſue teſtẽ
inuocat ſpiritũſãctũ:ſe hr̃e triſticiaʒ:⁊ nõ leuẽ
ac foꝛtuitã:ſed magnã ⁊ incredibiuẽ: et habere
asegte gto q̊ͥ ad hoꝛã puũgat ⁊ trãſeat:

ſed qᷓ iugiter in coꝛde ꝑpmaneat. Quo tedit iſta
triſticia? Ad qͥd ꝓficit inceſſabilis doloꝛ: Op⸗
tat anathema eſſe a xpo: ⁊ perire: vt alij ſalui ſi
ant. Sed ſi ↄſideremus Olꝰoyſi vocẽ:rogatis
deum ꝓ populo iudeoꝝ atq; dicẽtis Si dimit
tis eis:pctm ſuũ dimitte.Si aũt non vis: dele

með libꝛo tuo: quẽ ſcripſiſti: ꝑſpiciemus eũdẽ

⁊ Moyſi ⁊ Pauli apud creditũ ſibi grege af⸗
fectũ. aſtoꝛ eni bonꝰ ponit aiam ſuã ꝓ ouib?ꝰ
MWMercẽnarius aũt cũ viderit lupũ veniẽtem:
fugit.qꝛ nõ ſũt eius oues.Et hoc ipᷣm ẽ dicere
Optabã anathema eẽ a xpᷣo: ⁊ dele me ð libꝛõ
quẽ ſcripſiſti.Qui eni delent᷑ de libꝛo viuẽtiũ
⁊ cũ iuſtis nõ ſcribunt᷑:anathema fiunt a dño.
Simulq; cerne apłm quãte charitatis ĩ xpᷣo ſit
vt ꝓillo cupiat moꝛi:⁊ ſolus perire: dümodo
oẽ in illũ credat hoiuʒ genus: perire aũt nõ in
ꝑpetuũ:ſed impᷣſentiaꝝ.Qui eni ꝑdiderit ani
mã ſuã ꝓ xpᷣo:laluã eã facit. Vñ ⁊ de qdrage⸗
ſimo ⁊ tertio pſalmo aſſumit exemplũ.QAuoni
am ꝓpter te moꝛtificamur tota die:reputati ſu
mus vt oues occiſiõis. vult ergo apłs perirei
carne:vt alij ſaluent᷑ in ſpũ.ſi uũ ſanguinẽ füde S
re:vt multoꝝ aie ↄſeruent᷑. Qð aũt anathema
iterdũ occiſionẽ ſonet: mult veter inſteum Eti

Fars

teſtimonijs ꝓbari pᷣt. Et ne leuẽ putemus eſſe

Triſticiã ⁊ modicã cauſaʒ doloꝛis:iũgit ⁊ dicit.

Pꝛo fratribꝰ meis ⁊ ꝓpinquis iuxta carnem.
uãdo ꝓpinquos appellat⁊ fratres iuxta car

nem: in ſpi a ſe oſtendit alienos. Quoꝛũ eſt in
quit adoptio que ſignificantius grece dicitur

VOG&ασ☛ de qbus quondã dñs loquebat᷑. Fi
lius pᷣmogenitus meus iſrael: ⁊ filios genui et

exultaui. Munc dicit filij alieni mẽtiti ſũt mihi

⁊ quoꝛũ gloꝛia vt de cũctis gentibus eligeret
in peculiarẽ populũ dei:et quoꝛũ teſtamenta:

vnum in l̃a alterum in ſpũ: vtqͥ pᷣus in carne

ſeruierũt cerimonijs legis abolite: poſtea Pᷣui⸗

rent in ſpiritu mãdatis euãgelij ſempiterni Et

legis latio ad vtrũq; reſpõdet: æ noui ⁊ veter

tem in greca lingua hoc ei accidit quaʒ nutritꝰ

teſtamẽti:⁊ cultus.id ẽ.vera religio ⁊ ꝓmiſſio
nes:vt quicqͥd repꝛomiſſum ẽ patribꝰ cõplere
tur in filijs. Et qð oibus maius eſt:ex oibus qͥ
bus de maria genitus vᷣgine: vt ſciremus:qͥs
iſte ſit xpᷣs:cauſas doloꝛis ſui vno ſermone cõ
pꝛehendit.qui eſt ſuꝑ oia deus benedictus ĩ ſe
cula amẽ. At iſte tãtus ac talis ab eis non reci
peret᷑:de quoꝝ ſtirpe generatꝰ ẽ.Et nihilomi⸗

nus laudat iudicij veritatẽ:ne ſentẽtia dei ĩ p⸗

pinquos ⁊ fratres ſuos diſplicere videat᷑: ⁊ vł
auſtera eſſe vel nimia. In qᷣbus igit᷑ tanta fue⸗
rũt bona:dolet cur nũc tanta mala ſint.
Auid velit intelligi qð idem apoſtolus ſeri⸗
bit ad Colocẽſes. Nemo vos ſeperet volens ĩ
humilitate mentis ⁊ religione angeloꝝ que nõ
vidit ambulãs fruſtra inflatꝰ ſenſu carnis ſue:
⁊ nõ tenens caput:ex qͥ totũ coꝛpꝰ ꝑ annexũ ⁊

2ↄiũctionis ſũminiſtratũ: ⁊ ↄuinctum creſcit in

augmẽtũ dei ⁊ reliiꝗ. Epla.xXCIII.

:AX.lud quod cre⸗
bꝛo diximꝰ*: 1 ſi imperitꝰ pᷣmone:
non tñ ſciẽtia nequaq; NPaulũ ð hu
militate:ſᷣ de cõſcientie veritate dixiſſe: etiam
nunc apꝛobamꝰ. Pꝛofundos enĩ ⁊ recõditos
ſenſus lingua nõ explicat. Et cũ ipᷣe ſentiat qð

loquat᷑:in alienas aures puro nõ põt trãſferre

ſermone. Quẽ cum ĩ vernacula lingua habeat
diſertiſſimuʒ:qe vt hebꝛeũ ex hebꝛeis: ⁊ eru
ditus ad pedes Hamalielis viri in lege doctiſ⸗
ſimi:ſeipᷣm interpᷣtari cupiẽs:inuoluit᷑.Si au

in Tharſo Cilicie a ꝑua etate imbiberat :qͥd ð
latinis dicendũ eſt:
luti herbis creſcẽtibus frugũ ſtrangulãt vber
tatem. Conabimur itaq; ρπααππιαα1⁰οαια

ſenſus eiꝰeuoluere:⁊ tritã ſimplicitatẽ eloquij

ſuo oꝛdini reddere atq; iũcture: vt ſimplici ſta

mine vbox fila decurrãt: puroq; ſub tegmine
apłi ᷣmonis textura ſubcreſcat Nemo vos ſu

—T

lalinis dicendũu eſt: q verbũ de vbo expꝛimere
conãtes:obſcurioꝛes faciũt eiꝰ ſentẽtias: ⁊ ve⸗

peret:nemo aduerſũ vos bꝛauiũ accipiat: hoe
eni grece diciturxc aspap cναν ο. Quando
q̃s in certamine poſitꝰ iniqͥtate agonithete: vł

inſidijs magiſtroꝝ ; Sdov palmã ſibi debi
tam ꝑdit.Multaq; ſũt vba q̃bus iuxta moꝛẽ

vꝛbis ⁊ ꝓuincie ſue familiariꝰ apłs vtit᷑.Ex qͥ
bus exempli gratia pauca ponẽda ſũt. Mihi
aũt parum eſt iudicari ab humana die:hoc eſt
⅓ο hνορπSDιαhαπιαρςHεαα anü dico
BhρHIIVVXVω' UX1SVαXτιρ

łHW hoc eſt nõ grauaui vos: vt nunc dicit̃

Eιàεπιπι νουαπνςm6ιρN Ü ε11ι ⁰.ꝑid 6. nullus
bꝛauiũ accipiat aduerſuʒ vos. Quibus ⁊ alijs
multis vᷣbis vſq; hodie vtunt᷑ Cilices.Nec h̊

miremur in apło:ſi vtat᷑ eiꝰ lingue ↄſuetudine

in ᷓ natꝰẽ:⁊ nutritꝰ:cũ Virgilius alter Home

rus apð nos patrie ſue ſequẽs ↄſuetudinẽ ſce⸗

leratũ frigus apellet. Nemo & vos ſuperet ac
deuincat:volẽs ĩ hũilitate lr̃e ſeqͥ ⁊ angeloꝛuʒ
religionẽ atq; culturã:vt nõ ᷣuiatis ſpiritali i⸗
telligẽtie:ſᷣ exẽplaribꝰ futuroꝝ q̃ nec ipᷣe videt
qͥ vos ſuꝑare deſiderat ſiue vidit:vtrũ q; enim

habet᷑ ĩ greco. Pꝛeſertim cuʒ tumẽs ambulet:

⁊ icedat inflatꝰ:mẽtiſq; ſuꝑbis geſtu coꝛpis pᷣ⸗
ferat Hoc eni ſigniſicat ? a I c vovV0 BeS&
Fruſtra eunt inflatur ⁊ tumet ſenſu carnis ſue
carnaliter cuncta itelligẽs:a traditionũ iudai⸗
caꝝ deliramẽta ꝑquirẽs:⁊ nõ tenẽs caput om

niũ ſcripturaꝝ:illũ de qͥ ſcriptuʒ ẽ. Caput viri

xpᷣs eſt. Caput aũt ac pᷣncipiuʒ totiꝰcoꝛꝑis eo⸗
rũq; qͥ credũt ⁊ oĩs itelligentie ſpiriralis :ex ca
pite coꝛpꝰeccłie ꝑ ſuas cõpages atq; iũcturas
vitalẽ doctrine celeſtis accipit ſucũ. vt omnia

paulatim mẽbꝛa vegetẽt᷑: ꝑoccultos venaꝝ

meatꝰ fundat᷑ defecatꝰ ſanguis ciboꝝ:a mini⸗
ſtret᷑ atq; ſuccreſcat:imo teneat᷑ tẽperãtia coꝛ⸗
poꝛis:vt de fonte capitis rigati artus creſcati
ꝑfectionẽ dei:⁊ ipleat᷑ ſaluatoꝛis oro. NPater
volo vt ſicut ego ⁊ tu vnũ ſumꝰ: ſic ⁊ iſti ĩ novᷣ

vnuʒz ſint.vt poſtqᷓ; nos xpᷣs tradiderit patri:

ſit deus oia ĩoibus. Tale qͥd ⁊ in vbis ⁊ i ſenſi
bus ⁊ i genere locutõis obſcuriſſime ſcribit ad

Epheſios. Aeritatẽ aũt loquẽtes i charitate:

creſcamus iillo ꝑ oia:q ẽ caput xpᷣs: ex qͥ totũ
coꝛpꝰcõpactũ ⁊ cõnexũ ꝑ oẽm iuncturã ſubmi

niſtratiois: Sm opationẽ i mẽſurã vniuſcuiuſ⸗
ꝙᷓ; mẽbꝛi augmẽtũ coꝛꝑis facit i ediſicationem

ſuii charitate:ſuꝑ qͥ i cõmẽtarijs eiuſdem eple
plenłꝰ diximꝰ. Loqͥmur aũt vniůſa ↄtra eos q̊
credẽtes ex iudeis in dñm ſaluatoꝛẽ :iudaicas
cerimonias ᷣuare cupiebãt. ſuꝑ q̃ et ĩ actibus

abploꝝ non ꝑpua qſtio cõcinata eſt. Vñ et ſupꝛa

Haulꝰait ð his qͥ magiſtros legis eſſe ſe iactãt
Nemo vos iudicet ĩ cibo ⁊ potu:ꝙ alia mũda
ſit: alia imũda:aut in ꝑte diei feſti: vt alios di⸗
es feſtos putẽt:alios nõ feſtos. Nob enim qui

C

Beti
ſienont
butegi
ſanpſol
ſoboato
poꝛtent

onerape

oi w-
Clatis:
hent
Pömai,
pusyvind
mädus⸗
perpetu
QAuerim
ligionea
dns locxi
hincere
locuslnc⸗
pocakale
lulturade
wsnon
fiuus
Ditach
adeos.
mihir
ſtitat
gurose
ncocio
euolu
lulifece
ſolo:rl
herſus ai
nilitizceie
laoürce
fotilätias
cug goil⸗
utiſuee
canlegim⸗
ſſtucomil
Bleineli
yeyoläta
mniſtrog
pereosco
derenk offe
Ezechiel
oles pe
mmeutn
niſpüsci

norebrre

fannou

fümlitiece

giiateite
eignikir
npalriſtd
Pusin
onig
Nen ſl.
dehe
Gahunrizn
Gaſge
e.Nee
ſeſo iane
uc,
mi lni;
lnge imin
Pluannahen
disoſuenttiſ⸗
oswoeipen

S== = S —

—
—

—
— —⸗*

l.:

=

eſeiragn

öfuitsbn

noniſaße
enidreptize
mztunismin
wiigehroce⸗
leoſezo

=
= — S=

SSu

Dctſenitane.

Iraditoniuds

nötnisnn

ſpezi Crum
guzwtboptt⸗
nielormizas
ages ig enn⸗
Pirluci Noa
poculoonmn
msbox. n⸗
aii ieritcn
ians r
nons di0 ℳ.
n:ſeiind
Pdntben

at iedftnen⸗
mn nun
—

ſupiͦciu

Tractatus II Epla

xpᷣm credimꝰreſurgentẽ iugis ⁊ eterna feſtiui⸗
tas eſt. Aut i ꝑte neomenie h̊ ẽ calẽdaꝝ ⁊ men⸗
ſis noni:qñ decreſcens luna finit᷑:⁊ noctis vm
bꝛa tegit᷑. Chꝛiſtianoꝝ eni lumẽ eternum eſt:⁊

ſemꝑ ſolis iuſticie radijs illuſtrat. Aut in ꝑte
ſabbatoꝝ vt nõ faciãt ᷣuile opus:⁊ onera non
poꝛtent:qꝛ nos ſumus xpᷣi libertate donati: et

onera peccatoꝛũ poꝛtare deſinimꝰ.Hec inquit
oĩa vmbꝛa ſũt futuroꝝ ⁊ imagines vẽture feli⸗
citatis:vt in qͥbus iudei heſitãt iuxta lraʒ: ⁊ te

nent᷑ in terra:nos iuxta ſpirituʒ traſeamus ad
xpᷣm:qͥ ad diſtinctionẽ vmbꝛarũ nũc coꝛpꝰap⸗
pellat᷑.Quõ eni in coꝛpoꝛe veritas eſt: ⁊ in coꝛ
pus vmbꝛa mẽdaciũ:ſic in ſpiritali intelligẽtia

mũdus ois ⁊ cibus ⁊ potus ⁊ tota feſtiuitas ⁊
perpetue calẽde ⁊ eterna reqͥes expectãda eſt

AQuerimus qͥd dicere voluerit ĩ hũilitate ⁊ re
ligione angeloꝝ:aut quẽ ſenſuʒ habeat. Ex q̊

dñs locutꝰeſt ad diſcipulos:ſurgite:abeamus
hinc:⁊ relinquet᷑ vobis domus vr̃a deſerta:⁊

locus in qͥ dñs ſpiritaliter crucifixus ẽ:egyptꝰ

vocat᷑ ⁊ ſodoma:oĩs iudaicaꝝ obſeruationuʒ

cultura deſtructa eſt.⁊ quaſcũ q; offerunt victi

mas non deo offerũt:ſed angelis refugis ⁊ ſpi
ritibus imũdis.Nec mirũ ſi hoc poſt paſſionẽ
dñi faciãt: cum ꝑ Amos qͥʒ ꝓphetam dicatur
ad eos. Nunqͥd hoſtias ⁊ victimas obtuliſtis
mihi.xl.ãnis in deſerto domꝰ iſrael:⁊ aſſũpſi⸗
ſtis tabernaculuʒ moloc:⁊ ſydus dei rẽpha :ſi

guras q́s feciſtis vt adoꝛetis eas.Qð plenius
in cõcione iudaica Stephanꝰmartyr exponẽs
reuoluẽs hiſtoꝛiã veterẽ ſic locutus eſt:⁊ vi⸗

tulũ fecerũt in diebꝰillis:⁊ obtulerunt hoſtias

idolo:⁊ letabant᷑ in oꝑibus manuũ ſuarũ.Co

uerſus aũt deus eſt: ⁊ tradidit eos vt colerent
militiã celi:ſicut ſcriptũ eſt i libꝛo ꝓphaꝝ Mi

litia aũt celi non tm ſol appellat᷑ er luna et aſtra
rutilãtia:ſᷣ ois angelica multitudo eoꝛũq; exer

citus:qui hebꝛaice appellant᷑ ſabaoth.id ẽ.vir
tutũ ſiue exercituũ. AVñ ⁊ i euãgelio iuxta Cu⸗
cam legimꝰ.Et ſubito facta eſt cũ angelo mul⸗
titudo militie celeſtis laudãtiũ deũ ⁊ dicẽtiuʒ.
Glia in altiſſimis deo:⁊ in terra pax hoibꝰ bo⸗
ne volũtatis. Facit eni deꝰangelos.ſuos ſpũs

a miniſtro s ſuos ignẽ vꝛentẽ:⁊ vt ſciamꝰ ſem⸗
per eos qͥ colebãt idola lʒ in tẽpoꝛe hoſtias vi

derent᷑ offerre:nõ deo eas obtuliſſe: ſʒ angelis
ꝑ Eʒzechiel pleniꝰ diſcimꝰ. Sedi eis iuſtiſficati

ones ⁊ pᷣcepta nõ bona.HNõ eni ſaguinẽ hirco⸗

rum aut tauroꝛũ q̃rit deus:ſed ſacrificiũ domi
ni ſpũs cõtribulatus:coꝛ cõtritũ ⁊ humiliatuʒ
deus non ſpꝛeuit.⁊ ꝓpterea quivitulũ fecerũt

in oꝛeb: ⁊ coluerũt ſydus rempha:de quom ꝓ
pheta Amos pleniꝰ diſſeruimus :adoꝛauerũt
figuras quas ipᷣi fecerũt:a tradidit eos:vt Fᷣui
rẽt militie celi:que nũc ab aplo ðꝛ religio ange

Fo. CLXXXI
XCI

loꝛum Pꝛo humilitate ĩ greco veeivoꝙso⸗
V legit. id eſt. humilitas mẽtis ſiue ſenſus
Vere eni humilis ſenſus et miſerãda ſuſpitio
deum credere hircoꝛũ atq; tauroꝛũ ſanguie de
lectari ⁊ nidoꝛe thymiamat:quẽ ſepe homies
declinamus. Qð autẽ ſequit᷑. Si moꝛtui eſtis
cum vxpᷣo ab elemẽtis mundi: quid adhuc tãq;
viuẽtes in mũdo decernitis:ne tetigerit: neq;
guſtaueritis: neq; ↄtrectaueritis que ſũt omia
i interitum ipᷣo vſu ſᷣm pᷣcepta ⁊ doctrinas ho
minũ:que ſunt rõnem qͥdem habentia ſapien⸗
tie:in ſuꝑſtitione ⁊ humilitate:⁊ non ad parcẽ
dum coꝛpoꝛi:nõ in honoꝛe aliquo ad ſaturita:

tem carnis.hunc nobis habere ſenſũ videtur.

Curramus ꝑ ſingula: ⁊ obſcuritateʒ ſenſuum
atq; verboꝝ xpᷣo reſerãte pandamꝰ. Si bapti⸗
zati eſtis in chꝛiſto:⁊ cum chꝛiſto in baptiſma⸗

te cõſepulti:moꝛtui aũt ab elemẽtis mundi: ꝓ

eo qð eſt elementis:cur mecum nõ dicitl.O⸗

hi aũt abſit gloꝛiari niſi mn cruce domini noſtri

ihu chꝛiſti:p quẽ mihi mũdus crucifixus eſt:⁊
ego mũdo?: Nec audiſtis dominũ dicẽtem ad
patrem de mũdo nõ ſunt:ſicut ⁊ ego non ſũ de
mũdo:⁊ mundus odit eos: quoniã nõ ſunt de
mundo:ſicut ⁊ ego non ſum de mũdo:ſed ecõo⸗
trario q̃ſi viuẽtes in mũdo decernitis. Ne teti
geritis coꝛpus hoĩs moꝛtui.nec veſtimentũ:⁊
ſcabellũ:in quo ſederit mulier mẽſtruata.Ne⸗
q; guſtaueritis carnẽ ſuillã:⁊ lepoꝝ: ⁊ ſepiaꝝ
⁊ loliliginũ murene:⁊ anguille:⁊ vniuerſoꝝ pi
ſciũ:qͥ ſquãmas ⁊ pẽnulas nõ habent:q̃ oĩa in
coꝛruptiõe ⁊ iteritu ſũt ipᷣo vſu ⁊ ſtercoꝛe dige
runt᷑.eſca eni vẽtri:⁊ vẽter eſcis:⁊ ome qð in⸗
trat ꝑ os:nõ coinqͥnat hoĩeʒ:ſed ea q̃ de nobis
exeunt. Scᷣm pᷣcepta inq̃t:⁊ doctrinas hoĩuʒ
m illud qð Elaias loquit᷑. NPopulꝰ hic labijs
ine honoꝛat:coꝛ vero eiꝰ longe ẽ a me.Fruſtra
aũt colunt me docẽtes doctrinas hoĩuʒ:⁊ pꝛe⸗
cepta. Unde ⁊ dñs coꝛripit phariſeos dicens.
Irritũ feciſtis mandatũ dei:vt traditiones ve
ſtras ſtatueretis. Deus eni dixit honoꝛa preʒ
⁊ matrem:⁊ qͥ maledixerit patri vel mr̃i moꝛte
moꝛiet᷑. Vos aũt dicit:qͥcunq; dixerit pr̃i vel
mr̃i:munꝰ quodcũq; ẽ ex me:ubi ꝓderit:⁊ nõ
honoꝛificauit patrẽ ſuũ:aut mr̃eʒ:⁊ reliq̃ Qui
bus infert.Et irritũ feciſtis mãdatuʒ dei:ꝓpt

traditionem veſtrã. Quãte traditiones phari⸗
ſeoꝛũ ſint: quas hodie AtIEHh oο vocat

et quam aniles fabule: reuoluere neqᷓo. Neq;
eni libꝛi patit᷑ magnitudo.Et pleraq; tam tur⸗

pia ſũt: vt erubeſcã dicere.Dicam tñ vnam in
ignominiaʒ gẽtis inimice. Pꝛepoſitos habent

ſynagogis ſapiẽtiſſimos quoſq; fedo oꝑl dele

gatos:vt ſãguinẽ vᷣginis ſiue mẽſtruate: mun

dũu vel imũdũ:ſi oculis diſcernere nõ potuerit

guſtatu ꝓpbent. Pꝛopterea quibus iugum eſt

d 4

vt diebꝰ ſabbatoꝛũ ſedeat vnuſquiſq; i domo
fua:⁊ non egrediat᷑:neq; ambulet de loco in q̊
habitat:ſi qnãdo eos iuxta litterã ceperimꝰ ar
tare:vt non iaceãt:non ambulẽt:non ſtent:ſed
tm ſedeãt:ſi velint pᷣcepta ſeruare:ſolẽt reſpõ⸗
dere ⁊ dicere. Barrachibas: ⁊ Symeõ: ⁊ lHel
les:magiſtri noſtri tradiderunt nobis.vt duo
milia pedes ambulemus ĩ ſabbato ⁊ ceta. Iſti
uſmodi doctrinas hoĩuʒ pᷣferẽtes doctrie dei.
Mon quo dicamus ſedendũ ſemꝑ eſſe i ſabba⸗
to:⁊ de loco in quo qͥs fuerit occupatus:peni⸗
tus non recedendũ:ſed id qð impoſſibile legis
eſt:in quo infirmat᷑ ꝑ carnẽ:ſpiritali obſeruati
one cõplẽdũ ſit.Sequit᷑:que ſunt qͥdem rõneʒ
habẽtia ſapiẽtie:hoc loco qͥdem cõiunctio ſuꝑ
flua eſt qð in pleriſq; locis ꝓpter imperitiã ar⸗

tis grãmatice apoſtolũ feciſſe reperimus.Ne⸗

q; eni ſequit᷑ vel alia cõiunctio:que ſolet ei pꝛe
poſitioni:vbi qͥdem poſitum fueru reſpõdere.
Vident᷑ igit᷑ obſeruationes iudaice apð impe
ritos:et vilẽ plebiculã imaginẽ habere rõnis:

hũaneq; ſapiẽtie. Vñ ⁊ doctoꝛes eoꝛuʒ &οαι1

hoc eſt ſapiẽtes vocant᷑.Etſi quãdo certis die
bus traditiões ſuas exponunt:diſcipulis ſuis
ſolẽt dicere Oi ρορX⅞ιαα οονπι id eſt ſa
piẽtes docent traditiones. Mꝛo ſuꝑſtitione in
greco cXο1 ρ1τππ1 poſitũ e. B ẽ falſa re

ligio:et ꝓ humilitate Ialivoρρωςον que

magis vir tutem ſolet ſonare qᷓ; vitium:ſed hic
Ioſeimpòρρονv3a.αιο£¼ ſiceſt intelligẽdũ ꝙ humi
lia ſentiat:atq; terrena.¶SρπXεο a3ρπιια
Toc cuiꝰ nomen latinꝰ Smo nõ explicat:apud

nos dicit᷑:ad non parcendũ coꝛpoꝛi. Non par

cunt iudei coꝛpoꝛibꝰ ſuis in aſſumptiõe ciboꝝ
cõtẽnentes interdũ que habẽt:⁊ querẽtes que
non habẽt.Ex qua neceſſitate:debilitates iter
dum ⁊ moꝛbos cõtrahunt:nec honoꝛãt ſemet⸗
ipᷣos cum omnia mũda ſint.nihiloq; poſſit eſſe
pollutum: quod cum gratiarũactione percipi
tur: ⁊ iccirco a domino ſit creatũ: vt ſaturitate
adimpletione carnis:humanos arcus vege⸗

tet:aiq; ſuſtẽtet. Elemẽta aũt a qͥbus conſepul

ti: imo moꝛtui ſumꝰ:lex oyſi: ⁊ ome vetus
teſtamentũ intelligendũ eſt: qbus quaſi ab ele⸗
mẽtis ⁊ religionis exoꝛdijs deũ diſcimꝰ. Quo
modo eni elemẽta appellant᷑ littere: ꝑ quas ſyl

labas ac verba cõiungimus: ⁊ ad texendã oꝛa
tionẽ longa meditatione ꝓcedimus. Ars quo
q; muſaica habet elementa ſua.Et geometrica
ab elemẽti incipit linearũ:⁊ dialectica atq; me.

dicina habent tαιανοι σααNſuas: ſic elemẽtis
veteris teſtamẽti: vt ad euãgelicam plenitudi

nem veniat:ſancti viri erudit᷑ infantia. Unde
cxviij.pſalmus ⁊ omes alij qui litteris pᷣnotã⸗

tur:ꝑ ethicã nos ducũt ad theologicã: ⁊ ab ele

mẽtis occidentis littere:que deſtruit᷑: tranſire

*2

.* „ 4 . 5

faciũt ad ſpiritũ viuificãtẽ. Qui ergo mũdo et

elementis eius moꝛtui ſumus: non debemꝰ ea

ſeruare que mundi ſunt.quia in altero initiũ:i

altero ꝑfectio ettdt.
Quid ſit qð idem apłs ad Theſſalonicẽſes

ſcribit. Niſi diſceſſio venerit pᷣmuʒ: ⁊ reuelat⸗
fuerit hõ peccati: ? reliqua. Epła. XCIIII.

;,N pꝛimaadthel⸗
ſaalonicẽſes dixerat. De tẽpoꝛibꝰauteʒ
⁊ momentis fratres nõ neceſſe habetis vt ſcri⸗
bam vobis. IJp̃i eni diligẽter ſcitis:qꝛ dies do
inini ſicut fur in nocte:ita veniet.Cuʒ eni dixe
rint pax ⁊ ſecuritas:tũc repentinus illis ſtabit

interitus ſicut doloꝛ in vtero habẽtis:et nõ ef⸗

figiẽt. Supꝛa enĩ ad eos ſcripſerat: hoc vobis

dicimus in vbo domini:quia nos qui viuimꝰ

qui reſidui ſumus:in aduentu domini non pꝛe
ueniemus eos:qui doꝛmierũt:quoniã ipſe do
minus in iuſſu et in voce archangeli et in tuba
dei deſcẽdet de celo:⁊ moꝛtui qui in chꝛiſto ſũt

reſurgent pꝛimi. deinde nos qui viuimus:qui

reſidui ſumus ſimul rapiemur cum ilus i nubi

bus obuiam domio in aera:⁊ ſic ſemꝑ cum do
mino erimus. Itaq; conſolamini inuicẽ in ver

bis iſtis. Quod audiẽtes macedones nõ intel⸗

lexerũt:quos ſecum viuẽtes apoſtolus vocet:

⁊ qui dicant᷑ reſidui:qui cum illo rapiant᷑ i nu

bibus obuiam domino.ſed arbitrati ſũt: dum

adhuc eſſent in coꝛpoꝛe ⁊ anteq; guſtarẽt moꝛ⸗
tem:chꝛiſtum in ſua maieſtate futuruʒ.Auod
apoſtolus audiens:rogat eos:⁊ adiurat ꝑ ad

uentum domini noſtri ihu chꝛiſti:⁊ nõ cito mo

ueantur:neq; per ſermonẽ neq; per epiſtolam
tanqᷓ; ab eo ſcriptam:quaſi inſtet dies domini

BDuos auteʒ eſſe aduentus domini ſaluatoꝛis
⁊ omia ꝓphetarum docent volumina: ⁊ euan
gelioꝛũ fides:ꝙ pꝛimuʒ in humilitate yenerit:
⁊ poſtea ſit venturus in gloꝛia:ipo domino ꝓ⸗
teſtante que ante cõſumationẽ mundiventura
ſint.⁊ quomodo venturus antixpᷣs: quãdo lo

quitur ad apoſtolos. Cum videritis abomina

tionem deſolatiõis:que dicta eſt a Daniele ꝓ⸗

pheta ſtante in loco ſancto:qui legit intelligat
tunc qui in iudea ſunt fugiant ad montes: etqͥ

in tecto non deſcẽdant tollere aliquid ð domo
ſua.Et iterũ tunc ſi quis vobis dixerit.Eccehᷣ

chꝛiſtus aut illic:nolite credere. Surgẽt enim

pſeudo chꝛiſti ⁊ pſeudo ꝓphe:⁊ dabunt ſigna

magna ⁊ ꝓdigia:ita vt in erroꝛem inducantur
ſi fieri poteſt:etiam electi.Ecce pꝛedixi vobis.

Si ergo dixerint vobis. Ecce ĩ deſerto eſt:no⸗
lite exire. Ecce in penetralibus:nolite credere
Sicut enim fulgur exit ab oꝛiente:et paret vſl⸗
q; in occidentem: ita erit aduentus filij homis
Ac deinde:tunc apparebit ſignüũ filij homis in

C⸗

o:avi

cilici vt

loſuos
llectos ei
dtermmin
adudeo⸗

edidiſ
uuſalpieti

aſononi
ioſomn

ſcurn

gnticpop
noverat:
lücxpm!
dek apls
Pſtolont.
rönid
lerſak ꝛ
ltur etqt
ilinqte
dcn00
fioſahiace
hopecaan
Wahr⸗
(norc⸗
eſtywin
vocke
Mchne
fomnrel
hieroſe

Verit

ipleſ.
fonanũ
leſeeriter

Montix

quenücſe

fntißen

oeyent
detineat,

(auecar

Veniatzop
komnanäi
beranreete
Johanis

eſtegomen

eptegude
Uiſtprius
Cſecuton
Vicehan
operat in

ſec deme
hunchab
quibus ,⸗

inantir
nigeſt

igoni
de
nondehern

narptii

Dctni
hnig nai⸗
Ehxcn

Athe

Deinpun
Kebrdeisntſcn
rſtiged,
gia Cneide

mimnslisſit.

ſodeiisan⸗

ihſendoeſee

Manos quipin
hundommninangt
it:guonüäͤpen
thangeliannte
niqulinchiti
un vinimrsta
urcumilngins
niſcſenpannn
miniinutinrt
edonesninnt
apoſtonser
umilonpiantin
dadbinrlit
Mei; runon
mnefun; Aul
eos:tidmpal
Achitrntono
irgfeiſſimn
Kinfa desdanin
6Dommiſinuon⸗
wönm tan
bumtae mnen.
töodoniio
ninundienu
ntin liti
ndenistponme
Gchemnt,
gieginle
inalniglell
ere chlſin

ceidin ſ⸗
bbusw
Ceientel/,
R
ſri⸗

—
=s

Tractatus II

celo: ⁊ videbunt filium hoĩs veniẽtẽ in nubib⸗

celi cũ vtute multa ⁊ maieſtate: ⁊ mittet ange-⸗
los ſuos cuʒ tuba ⁊ voce magna: ⁊ ↄgregabit
electos eiꝰ a ttuoꝛ vẽtis:a ſũmo celoꝛum vſq;
ad terminos eoꝝ. Rurſũq; de antixpᷣo loqui
ad iudeos. Ego veni in nomie pr̃is mei: et nõ
credidiſtis mihi. ſi alius veniet ĩ noie ſuo:illuxx
ſuſcipietis. IJgit᷑ Theſſalonicẽſiũ aĩos: vel oc
caſio non itellecte epiſtole: vel ficta reuelatio:
q̃ ꝑ ſomniũ deceꝑat doꝛmiẽtes: vł aliquoꝝ cõ
iectura Eſaie ⁊ Ganielis euãgelioꝛũq; vba ð
uantixp̃o pᷣnũciata: in illud tpᷣs interpᷣtantium
mouerat:atq; turbauerat: vt in maieſtate ſuas
tũc xpᷣm ſperarẽt eſſe venturũ. Cui erroꝛi me⸗

det apłs: ⁊ exponit q̃ ante aduẽtũ xpᷣidebeãt
p̃ᷣſtolari: vt cũ illa facta viderint:tũc ſciãt anti

ꝓba pᷣnũciãt:homo peccati:in qͥ fons oĩuʒ pec

catoꝛũ eſt: ⁊ filius ꝑditionis.id ẽ.diaboli JIpe
eſt vniuerſoꝛũ ꝑdutio:q aduerſat᷑ xpᷣo: et ideo
vocat᷑ antixpᷣs:⁊ extollit᷑ ſuꝑ omne qð ðꝛ deꝰ:

vt cunctaꝝ gentiũ deos ſiue ꝓbatã omnẽ etve
ram religionẽ ſuo calcet pede:⁊ in tẽplo dei vł
hieroſolymis vt qdaʒ putãt:aut certe in eccłia

v́yt verius arbitramur: ſederit oſtẽdẽs ſe eẽ tã⸗
qᷓ; ipſe ſit chꝛiſtus ⁊ filius dei. Miſi inqͥt fuerit

romanũ imperiũ ante deſolatũ: ⁊ antixpᷣs pꝛe

vt antixpᷣm deſtruat. Meminiſtis ait ꝙ h ip̃a
que nũc ſcribo per epłam: cuʒ apud vos eſſem

vp̃ſenti ᷣmone narrabã: ⁊ dicebam vobis xðm

nõ eẽ ventuꝝ:niſi pceſſiſſet antixps Etnũcqͥd
detineat:ſciutis.vt reueletur in ſuo tempoꝛe.h

eſt que cauſa ſit:vt antichꝛiſtꝰ in pᷣſentiarũ nõ
veniat:optime noſtis. Nec vult aperte dicere
romanũ imperiũ deſtruendũ: quod ip̃ᷣi qui im
perant:eternũ putãt VUnde ᷣm Apocalypſim
Yohäãnis in frõte purpurate meretricis ſcõtuzʒ
eſt:nomen blaſfemie. id eſt. rome eterne Si eein
apte audacterq; dixiſſet. Non veniet antixpvs
niſi pꝛius romanũ deleat᷑ imperiũ: iuſta cauſa
pſecutionis in oꝛienteʒ tũc eccłiam conſurgere

videbatur. Quodq; ſequit᷑ Jam eni myſteriũ
operat᷑ iniqͥtatis tm:vt qͥ tenet nüc teneat: do

nec de medio fiat: ⁊ tunc reuelabit᷑ ille iniquus
hunc habet ſenſũ. Multis malis atq; peccatl
quibus Nero impuriſſimꝰceſarũ:mundũ pꝛe⸗
mit:antixpᷣi parturit᷑ aduẽtus:⁊ qð ille opera
turus eſt: poſtea mnitaerpertecoplent K
u: quod nũcvniuerſas gẽ

tũ vt romanũ imperi

Fo. CLXXXII

Epla XCV

tes tenet:recedat:⁊ de medio ſiat:et tunc anti⸗
xpᷣs veniet fons iniqͥtatis:quem dominꝰieſus

interficit ſpiritu oꝛis ſui: diuina videlicet pote

ſtate:⁊ ſue maieſtatis imperio.Cuius iuſſiſſe:

feciſſe eſt:nõ i exercitus multitudine:nõ in ro⸗

boꝛe militũ:non in angeloꝛũ auxilio. ſʒ ſtatim

vt ille aduenerit interficiet antixpᷣs.Et quõ te
nebꝛe ſolis fugant᷑ aduentũ: ſic illuſtratiõe ad⸗

uentus ſui:eum dominꝰ deſtruet atq; delebit.

CLuius opera Sathane ſunt opera. Et ſicut in

chꝛiſto plenitudo diuinitatis fuit coꝛpoꝛaliter
ita ⁊ in antixpᷣo omes erũt foꝛmidines:⁊ ſigna

ꝓdigia:ſed vniuerſa mendacia. Quomodo
eni ſignis dei: que operabat᷑ per Moyſez ma⸗
gi ſuis reſtitere mendacijs:⁊ virga O

doyſi de

—

uUoꝛauit virgas eoꝛũ:ita mendaciũ antixpᷣi xpᷣi
xp̃m. id ẽ hoieʒ peccati ⁊ filiũ ꝑditiõis: quiad
uerſat᷑ ⁊ extollit᷑ ſupꝛa oẽ qð ðꝛ deꝰ:aut qð co.-
litur :et qͥ in templo dei ſedeat eſſe venturum.
Niſi inqᷣt aduenerit diſceſſio pꝛimuʒ:qð grece
ðꝛ q OG I&1â7ρ& oës gentes ᷓ romano impe
rio ſubiacẽt: recedãt ab eis:et reuelatus fuerit
hõ peccati.id ẽ.oſtenſus:quẽ oĩia ꝓphetarum

veritas deuoꝛabit. Seducunt᷑ autẽ elus men⸗
dacio:qui ꝑditioni ſunt pᷣparati.Et quia taci:
ta q̃ſtio poterat cõmoueri:cur eni ↄceſſit deus
omnẽ eum habere vᷣtutem: ſigna atq; ꝓdigia:

per que ſeducant᷑: ſi fieri poteſt:etiã electi dei⸗

Solutio pᷣuenit ãſtioneʒ: ⁊ qð opponi poterat
anteqᷓ; oꝓponat᷑: abſoluit Faciet inquit omnia

non ſua vtute:ſed cõfeſſiõe dei: ꝓpter iudeos
ait:vt qͥ noluerunt charitatẽ reciꝑe veritatis:
hoc eſt xpᷣm:quia charitas dei diffuſa eſt i coꝛ⸗
da credentiũ.Et ipᷣe dicit. Ego ſum veritas.ð

quo in pſalmis ſcriptũ eſt. Neritas de terra oꝛ

ta eſt. Qui ergo charitatẽ ⁊ veritatẽ non rece⸗
perũt: vt ſaluatoꝛe ſuſcepto ſalui fierẽt: mittet
illis deus non operatoꝛẽ:ſed ip̃am opationeʒ.

id eſt.fontẽ erroꝛis:vt credãt mendacio:qꝛ mẽ

nu unpern latu: dax ẽ ipᷣe:⁊ pater eius. Et ſiqdem antichꝛiſtꝰ
ceſſerit:xpᷣs nõ inueniet:qͥ ideo ita venturꝰeſt:

de vgine natus eſſet:⁊ pꝛimus veniſſet in mun

dum: poterãt iudei habere exculationẽ: ⁊ dice
re:q; putauerint veritatẽ: ⁊ iccirco mendaciũ
ꝓ veritate ſuſceperũt. Nunc autẽ ideo iudicã⸗
di ſunt:imo ꝓculdubio cõdemnãdi.quia chꝛi

ſti veritate ↄtẽpta poſtea mẽdaciũ.i.antixpᷣm
ſuſcepturiſun.

Bii Hamaſi pape ad iero. de iterptatiõe

oſanna ſeiſcitantss. Epka. XCV.

IJlectiſſimo filio
Hieronymo amaſus epᷣs i dño ſalu
tẽ.Cõmẽtaria cũ legerẽ greco latinoq; Sᷣmone
i euãgelioꝝ iterpᷣtatiõe a nr̃is.i.Oꝛthodoxis
vir! olim ac nuꝑ ſcpᷣta q de eo q legi᷑ Oſãana
filio DHDauid: nõ ſolũ diuerſa:ᷣ eti ↄtraria ſibi

met ꝓferũt᷑. Studiũ ̊ dilectionis tue depᷣcoꝛ
vt ardẽti illo ſtrenuitatis ingenio: abſciſis opi

nionibus ambiguitatibuſq; ſcrupuloſis qᷣd ſe
habeat apud hebꝛeos: viuo ſenſu ſcribas: vt
de hoc ſicut de multis tibi cure noſtre i chꝛiſto

ieſu gratias referan.

Fars

Beati lhieronymi ad Pamaſũ reſponſius
Oſãna vᷣm hebꝛaicꝗ veritatem interpᷣtantis.

Epiſtola. XCVI.

Mlti ſuꝑ ſermo

ne diuerſa fin xerũt:e qͥbus nr̃ ila⸗
rius in cõmẽtarijs ¶ Hatthei ita po
ſuit. Oſãna hebꝛaico ſᷣmone ſigniſicat redem⸗
ptio domus Bauid. Pꝛimuʒ redẽptio lingua
hebꝛea ephod interpᷣtatur. Dinde domꝰ beth
Dauid vero in hoc loco non eſſe nomẽ inſertũ
omnibꝰ patet. Alij opinati ſunt Oſãna głiam
dici. Poꝛro gloꝛia caboth appellatur Nõnulli
gram:cum gratia thoda:ſiue anna nuncupet᷑.
Reſtat ergo vt omiſſis opinionum riuulis:ad

ipᷣm fontem: vnde ab euangeliſtis ſũptum eſt
recurramus Nam quõ illud neq; in gred neq;
in latinis codicibus poſſumꝰ iuenire: vt cõpie
ret᷑ id qð dictũ eſt ꝑ ꝓphetas.Quoniã Naʒab
reus vocabit᷑.Et illud.Ex egypto vocaui fili⸗

um meũ:ita ⁊ nüc ex hebꝛeis codicibꝰ veritas

expᷣmeda eſt. Unde i hanc vocẽ vulgꝰ⁊ maxi⸗
me cõſona iter ſe paruuloꝝ turba ꝓꝛupit:dicẽ

te Mattheo.Turbe aũt q̃ pᷣcedebant:⁊ q̃ ſeq̃⸗
bant᷑ clamabãt dicentes. Oſãna filio Bauid.
Benedictꝰ qͥ venit ĩ nomie dñi. Marcus vo
ita poſuit:clamabãt dicẽtes oſãna benedictus
q̃ venit in nomie dñi:benedictũ qð venit in no

mine dñi regnũ pr̃is nri Bauid oſãna in excel⸗

ſis. Johes q́ʒ pari voce cõſentit.Et clamabãt
Dſana benedictus qͥ venit in noie dñi rex iſrł.
Solus Lucas verbũ oſãna nõ poſuit: in reliqᷓ

interpᷣtationis parte ↄſentiens Benedictus d
venit rex i nomie dñi:pax in terra:⁊ glłia in ex.

celſis. Igit᷑ vt diximus ipſa hebꝛea verba po⸗
nenda ſunt:⁊ oĩuʒ interpᷣtum opinio dirigẽda
quo facilius qͥd ſuꝑ hoc ſentiendũ ſit:ex retra
ctione cunctoꝛũ ipᷣe ſibi lectoꝛ qͥd ſequat᷑ iueni

at. In. cx vij. pſalmo vbi nos legimus. Odo⸗
mine ſaluũ me fac:o domie bñ ꝓſperare.bñdi⸗
ctus qͥ venit ĩ nomie dñi. In hebꝛeo legit᷑ An⸗

na adonai oſianna:Anna adonai aſſienna ba⸗

ruch abbadaſen adonai. Qð Aqͥla Symma⸗

chus Theodotion⁊ qͥn ta editio:ne qͥd I latino
mutare videamur: ita expmũt o νρπ dñe
οσ°5π laluũ fac oUpi& ο ñnie &νιαοωο

Ai id eſt bñ ꝓſperare æνXαοτπναν οbenedi

ctus: O& ς seVWà venit ?VoVOUα11
piod in noie domini.Sola ſexta editio cum in
terpᷣt ibus.lxx.ita cõgruit vt vbi ceteri poſue⸗
runt oAn: illi ſcripſerũt o. Et quia oſiana qð
nos coꝛrupte ꝓpr᷑ ignoꝛãtiã dicimꝰ oſãna: ſal⸗
uificaui ſiue ſaluũ fac exbmat᷑:oiuʒ ĩterpᷣtatio⸗
ne ſignatũ cẽ. Nũc illud ĩ cura ẽ᷑:q ſine adiectio
ne ſaluãdi ſolꝰanna ſmo ſigniſicet. Sciendũ q;
qꝛ in ̊ loco ter dicat᷑ anna:⁊ vpᷣmũ qdẽ ac ſcõᷣm

II

eiſdẽ lris ſeribik᷑ aleph nõ be: tertium vo heth

nõ he. Symmachus igit᷑ q̃ i.cx vij.pſalmo cuʒ
oiuʒ iterpᷣtatiõe ↄſenſerat:vt nobis manifeſti⸗

oꝛẽ tribueret intellectum. In.cxv.pſalmo vbi
ðꝛ. O dñe libera aiam meã:ita iterpᷣtatꝰ eſt:ob
ſecro dñe libera aiam meã. Abi aũt.lxx. ⁊ il
le obſecro trãſtulerũt.Aqᷣla ⁊ ceteris editioni⸗
bus oAu interpᷣtantibꝰ in hebꝛeo ſcribit᷑ anna
verũ ita vt in pᷣncipio aleph habeat non heth.
Ex q̃ͥ aiaduertimus ſi ex aleph ſcribat᷑ anna ſi

gniſicari obſecro. Si aũt ex heth eẽ ↄiũctionẽ
ſiue interiectionẽ:q̃ apud grecos poni
. Cuiainterpᷣta⸗

tionẽ latinꝰ ſermo nõ expᷣmit. Sʒ qm̃ he minu
tie ⁊ iſtiuſmodi diſputatiõis archanum ꝓpter
barbariẽ lingue pariter ac lr̃aꝝ legẽti moleſtiã

tribuũt:ad explanãdi cõpendiũ venio:vt dicã

ea q̃ de.cx vij.pſalmo:qͥ manifeſte de xpᷣo pꝛo⸗
phetat:⁊ i ſynagogis iudeoꝝ creberrime lege⸗
bat᷑. VUñ ⁊ ꝓplłs notioꝛ erat:hos verſus eſſe aſ⸗
ſumptos: qð ille qͥ repꝛomittebat᷑ de genẽ Da
uid: venerit ſaluaturus iſrael: dicente Dauid
LCapidẽ quẽ repꝛobauerũt edificãtes:hic factꝰ

eſt in caput anguli.A domio factũ eſt iſtud :et
eſt mirabile in oculis noſtris. Hec eſt dies quã

fecit dñs:exultemus ⁊ letemur in ea. O domi
ne ſaluũ me fac:o domie bñ ꝓſperare.Benedi
ctus qui venit in nomie dñi. Benediximꝰ vobᷣ

de domo dñi: deus dñs ⁊ illuxit nobis. Uñ et
in euangeliſtaꝝ ſcriptura cõmemoꝛat᷑:phariſe
os ⁊ ſcribas ſuꝑ hoc indignatiõe cõmotos:q

viderẽt populũ pſalmi ꝓphetiã ſuꝑ xpᷣo intel
ligere cõpletaʒ: ⁊ clamãtes pueros oſiãna ſfilio

Bauid:⁊ dixiſſe ei:audis qͥd iſti loquunf: Et

ihm reſpõdiſſe eis. Nunqᷓ; legiſtis:qꝛ ex oꝛe in

fantiũ ⁊ lactẽtiũ ꝑfeciſti laudeʒ:cẽteſimũ ſepti

mũ decimũ octaui pſalmi aſſertiõe firmãtẽ. Et

de eo qdẽ qð facile exbmi poterat. Benedict*

q̃ venit in nomie dñi:omniũ euangeliſtaꝝ ſcri⸗

ptura ↄſentit. De verbo vero oſianna qꝛi gre⸗

cuʒ non poterant trãſferre ſermonẽ:ſicut in al⸗
leluia ⁊ in amen:⁊ in pleriſq; factum videmus
ipᷣm hebꝛeũ poſuerũt:dicẽtes oſianna.Lucas
igit᷑ qͥ inter omnes euangeliſtas greci ſermõis

eruditiſſimus fuit: quippe vt medicus: et qui
euangelium grecis ſcripſerit:quia ſe vidit pꝛo

pꝛietatem ſermonis tranſferre non poſſe:meli⸗
us arbitratus eſt tacere:qᷓ; id ponere:quod le⸗
genti faceret qſtionẽ.Ad ſũmã ſicuti nos ilin⸗
guam latinã habemꝰinteriectiones quaſdam:
vt inſultãdo dicamus vah:a in admirãdo pa⸗
pe:⁊ in dolẽdo hei:⁊ qñ ſilentiũ volumꝰimpe⸗
rare:ſtrictis dentibꝰ ſpiritum coartamus ⁊ co⸗
gimus:tm̃ ſibilum in ſouando ſcilicet ʒ. Ita et

hebꝛei int᷑ reliquas pꝛopꝛietates lingue ſue ha
bet interiectionem:vt quãdo volunt dominuʒ

r

depꝛeca
cant An
gevoſten
ectio de
poſtum
nosloc

ſaiſicut
dohe

nincetpe
tisertren
ſ. Quen
lamur:
ſalnäme
quiven
legerep
ſecode
homied
diamus
damn.
ſermone.
na.deſt
leiſalusin
neritpac
Niamd
dinswe
meſen
leraſch
lioni⸗
feqyuie
gery
ſoo fe
veritatea
femacc
fa fal
Hiero
öſtionibu
elangelic
decgaſtin
Lpiſto

„

eyebis

geneſtlo
7 ialte
1Gad:

ſſuele a

ifaireſpe
mnoflhot
funid⸗

Serchrunger
Enr lgii wti
Müyeniong
miteſedetßenn
rachenintie
os verſus n
nedar degih
el dicente da
Giſcätesthieee
ofaclüeſtituit
eceſ eri
murines O
iperme Ban
Benedunt
Uuritnobssie
önenorizbri
töe ciog

üſti,ni.

Nmscſinfio
onmnie
lsfetgorn
dezeinfniſnt
ſmniefnii
n, Nnni
cungilſce
weſenngige
rmmniſnint⸗
faunmn ſene
GAmmn Au

us Yriſemi⸗
Nnedlas:ch
guin e 4
nenonpoſen
Sponereg .
mni ſcunten
cionesg
inadn
nüwn
Nco
loſiic
Teli
yobn

=☛☛n

4
7

—

S:
=S☛E

S==
S=
=ꝗ2
S=
==

4/
.

—

S S=ꝛ
—
=

4

=
—

=

7

—
—

—
—
—

S=S
—
—

S
S
S

Tractatus II

depꝛecari:ponant vᷣbum petentis affectu:⁊ di
cant. Anna domine:q.lxx.dixerunt:o domi⸗„⸗
ne:oſi.ergo ſaluifica interpᷣtatur. Anna inter⸗
iectio depᷣcantis eſt:ſi ex duobus his velis cõ⸗
poſitum verbum facere: dices oſianna:ſiue vt

nos loquimur oſana media vocali litteras eli⸗

ſa:ſicuti facere ſolemꝰin vᷣſibus Virgilij:quã
do Me ne incepto deſiſtere victã: Scandimꝰ

nince: ꝓde.Aleph nãq; littera pᷣma vbi ſequẽ
tis extremã verbi pꝛioꝛis:ioth:inueniẽs exclu

ſit. Quapꝛopter vt ad q̃ſtionis oꝛigineʒ reuer⸗

tamur: vbi nos legimus in latino. O domine

ſaluũ me fac.o domie bene cõplace: benedict

qui venit in nomie domini:iuxta hebꝛeũ ſenſũ

legere poſſumus:obſecro domie:ſaluũ fac:ob
ſecro domine: ꝓſperare. Benedictus qͥ venit iĩ
nomie domini. Saluũ autẽ fac dicit᷑:vt ſubau
diamus populũ tuum iſrael:ſiue generalit᷑ mũ

dum. Beniq; Mattheus qͥ euangeliũ hebꝛeo

ſermone cõſcripſit. Ita poſuit oſãna barrana

ma.id eſt.oſãna in excelſis:ꝙ ſaluatoꝛe naſcẽ⸗

te:ſalus in celũ vſq;.id eſt.etiã ad excelſa ꝑue⸗
nerit: pace facta non ſolũ in terra: ſed ⁊ in celo
vt iam dici aliquãdo ceſſaret:inebꝛiatus ẽ gla-

dius meus in celo hec interim iuxta mediocri

tatẽ ſenſus mei:bꝛeuiter ſtrictimq; dictaui Ce

terũ ſciat beatitudo tua in iſtiuſmodi diſputa⸗
tionibus moleſtiã in legẽdo nõ debere ſurripe
re quia facile ⁊ nos potuimus aliqͥd ementiri:

ꝙex vna voce ſolueret queſtionẽ: ſicut ⁊ cete⸗
ros feciſſe monſtrauimꝰ:ſed magis cõdecet ob

veritateʒ laboꝛare pauliſper.Et peregrino au

rem accõmodare ſermoni: qᷓ; de aliena lingua
fictã falſã ve referre ſniaʒ. H

Hieronymꝰ Amando pᷣſbytero de diuerſis

iſtionibus quarũ pᷣma eſt quid ſignificet illud
euangelicũ hᷣm Mattheũ. Molite ſolliciti eſſe
de craſtino:ſufficit enim diei malitia ſua.

Epiſtola. XCVII.

SReuis epiſtola

lõgas non valet explanare qſtiones
⁊ in arctũ multa cõcludensſſtringe⸗

re verbis:qð ſenſibus dilatatũ ẽ. Interrogas
quid ſigniſicet illud in euangelio iuxta Mat⸗
cheũ. MNolite ſolliciti eſſe de craſtino. Sufficit
eni diei malitia ſua. Craſtinũ in ſcripturis ſan⸗
ctis futurũ tempus ſignificat. ſicut ⁊ Jacob in
geneſi loquit᷑. Exaudiet me cras iuſticia mea.

7 vbi altare extruitur a duabꝰ tribubꝰ Rubẽ:

2Gad: ⁊ dimidia tribu Manaſſe: et a cuncto
ilraele.ad eas legatio mittit᷑: cuʒ Phinees põ
tifici reſpondiſſent. Iccirco ſe altare feciſſe: ne

cras filijs ſuis:colẽdi deuʒ poſſeſſio denegare⸗
tur. Et multa iſtiuſmodi in veteri reperies in⸗
ſtrumẽto. Qui ergo de futuris nos cogitare ꝓ

Fo. CLXXXIII

Epla XCVII

hibuit:cõceſſit de pſentibus ꝓpter humane vi

te fragilitatẽ. Qð aũt adijcit:ſufficit diei mali⸗
tia ſua:hoc modo intellige.ſufficit nobis de pᷣ⸗

ſentibꝰ huiꝰ ſecłi cogitare anguſtijs. QAuid ne⸗

ceſſe eſt ſenſũ ad incerta ⁊ futura extẽdere:que

aut cõſequi non poſſumꝰ:aut foꝛſitan cito iuẽ⸗

ti perdamꝰ:xdpideni quã latinus vertit ĩ ma⸗

litiam: apud grecos duo ſigniſicat: ⁊ malitiã 7
afflictionẽ: quã cαſ οοασ1 greci dicut: 2 B ma

gis ꝓ malitia trãſferri debuit. Quod ſi conten
tione qͥs ducitur nolens xοιR& afflictionem
ſonare: æ anguſtias:ſed malitiam: illo ſenſu ex
planãdũ eſt:quo mundus in maligno: hoc eſt
in malo poſitus ſit. Et in dominica oꝛatiõe di⸗

camus.Libera nos a malo vt ſufficit nobis cõ

tra malitiã huius ſeculi pᷣſens habere certamẽ
n ſecũdo q̃ſiſti loco: de beati apoſtoli Mauli
pma ad Coꝛinthios epiſtola:i q̃ loqui᷑. Ome
peccatuʒ quod fecerit homo:extra coꝛpus eſt.
Qui aũt foꝛnicat᷑:in coꝛpus ſuũ peccat Lega⸗

mus ergo paululũ ſuꝑius: et ſic ad hec verba

veniamus:ne de extremis ptibus:et vt ita di⸗
cam cauda capituli totam ſentẽtiã noſſe capia-
mus.Coꝛpus inqͥt nõ foꝛnicationi ſed dño: e:
dñs coꝛpoꝛi.Deꝰ autẽ ⁊ dñm ſuſcitauit:⁊ nos
cum illo ſuſcitabit ꝑ vtutem ſuaʒ. Neſcitis qꝛ
coꝛpoꝛa vr̃a mẽbꝛa xpᷣi ſunt.tollẽs ergo mem⸗
bꝛa xpᷣi:faciã mẽbꝛa meretric:Abſit:an neſci⸗
tis:qꝛ qui cõiungit ſe meretrici:vnũ coꝛpus?.
Erunt eni inqͥt duo in carne vna.Qui aũt ↄiũ
git ſe dño:vnus ſpũs ẽ.Fugite foꝛnicationeʒ:

omne pctm quodcũq; fecerit homo: extra coꝛ⸗
pus eſt:qͥ aũt foꝛnicat᷑:in coꝛpꝰ ſuũ peccat.Et
reliqua. ſanctꝰ apłs cõtra luxuriã diſputãs: et

in ſuꝑioꝛibus dicens.eſca vẽtri:⁊ venter eſcis
Deus aũt ⁊ hunc ⁊illã deſtruet:ↄſequẽter ve
nit ad foꝛnicationẽ. Eteni luxuria mater libidi
nis eſt:ventrẽq; diſtentũ cibo:⁊ vini potatiõi⸗
bus irrigatuʒ: voluptas genitaliũ ſetur.atq;
vt alibi dictũ eſt: ꝓ membꝛoꝝ oꝛdine:oꝛdo vi⸗
tioꝛũ eſt. Omne itaq; peccatũ:vbi gra:furtũ:
homicidiũ:rapina:ꝑiuriũ:a cetera his ſimilia
poſt factũ penitudinẽ habẽt: ⁊ lʒ inuitet lucrũ

iñ moꝛdet ↄſciẽtia.voluptas ſola ac libido eti
anm in ipᷣo tꝑe penitẽdi:pᷣteritos ſtimulos pati
tur: ⁊ titillationẽ carnis et incẽtiua peccati.vt

ꝑ hec que coꝛrigit cupimus cogitantes: rurſũ
ſit materia delinquẽdi:aliter cetera peccata fo
rinſecus ſunt.Quicqͥd eni egerimꝰ:iĩ alios agi

mus: foꝛnicatio nõ ſolũ ↄſciẽtiã ſoꝛnicãtis:bᷣ ⁊
coꝛpꝰ maculat. Ac ſm ſniaʒ domini:in qua au
Pꝛopter hoc relinquet homo preʒ ⁊ inrĩqem: ⁊
adherebit vxoꝛi ſue: ⁊ erunt duo ĩ carne vna:
etiã ipᷣe cũ meretrice vnũ coꝛpꝰefficit᷑: ⁊ peccat
in coꝛpus ſuũ:dũ templũ xp̃i facit coꝛpus eſſe
meretricis. Dicamus ⁊ aliter: ne vllã grecoꝛũ

Pars

lſententiã pᷣterire videamur. Aliud ẽ peccareꝑ
coꝛpus:aliud in coꝛpoꝛe.furtũ homicidũ ⁊ ce⸗

tera abſq; foꝛnicatione peccara per manus ad⸗
miniſtramus extrinſecus foꝛnicatio ſola in coꝛ
poꝛe noſtro exercet᷑ a nobis:non ꝑ coꝛpusi ali

os:⁊ per pᷣpoſitio miniſteriũ habet ĩ ſe aut paſ

ſionẽ.ſunt qͥ ita ediſſerãt ꝙ ſm ſcripturã vxoꝛ

viri coꝛpus ſit:⁊ quicũq; fuerit foꝛnicatus pec
cet in coꝛpus ſuum:hoc eſt in vxoꝛẽ:dum eam
ſua foꝛnicatione cõmaculat ⁊ facit eã non pec⸗
cantẽ ſua cõmixtione peccare Tertia id ẽ extre
ma ꝓpoſitio tua fuit de eadẽ apoſtoli epiſtola
vbi de reſurrectione diſputãs:venit ad eundẽ
locũ:in quo ſcriptum ẽ. Opoꝛtet eni eũ regna
re:donec ponat om̃es inimicos ſuos ſub pedi

bus ſuis.Omia eni ſubiecta ſunt ſub pedibus

eius: nouiſſima autẽ ⁊ inimica deſtruet᷑ moꝛs.
cum autẽ dixerit qꝛ omia ſubiecta ſũt ei:haud

„

dubi qn pᷣter eum qui ſubiecit e

in omibus.⁊ miroꝛ te hoc a me qrere voluiſſe:

cum ſãctus Hilarius pictaneñ.epiſcopꝰ vnde
cimũ libꝛũ cõtra Arrianos hac qſtione ⁊ ſolu
tione cõpleuerit. Tamẽ pauca ſaltẽ dicamus.
DODimne in hoc ſcandalũ eſt:quare Rlius pr̃i ſub
iectus eſſe dicat᷑:quid eſt turpius:ſiue inferiꝰ
patri ſubijci:quod ſepe pietatis ẽ᷑: ⁊ in pſalmo
ſcribit᷑. Mõne deo ſubiecta erit anima meas an
crucifigi ⁊ maledictũ crud fieri: Maledictus
eni omnis qͥ pendet in ligno.qui ergo ꝓ nobis
maledictus factus ẽ vt nos de maledictione li
beraret:miraris ſi ꝓ nobis ſubiectꝰ ſit: vtnos

pgtri faciat eſſe ſubiectos:Dicẽs in euangelio

Nemo vadit ad patrẽ niſi ꝑ me.⁊ cum exalta⸗
tus fuero a terra: omia trahã ad me. Chꝛiſtus
in his qui fideles ſunt ſubiectus ẽ patri: qꝛ om

nes credẽtes imo omne hominũ genus coꝛpo⸗
ris ippius mẽbꝛa reputant᷑. In his autẽ qui in⸗
creduli ſũt.id eſt. iudeis ⁊ ethnicis ⁊ hereticis

iInſubiectus eſſe dicit᷑: quia pars mẽbꝛoꝝ eius
non eſt ſubiecta fidei. In fine autẽ mundi cum

omnia mẽbꝛa regnantẽ viderint chꝛiſtũ:.id eſt.

coꝛpus ſuũ:etiam ipᷣa ſubijcient chꝛiſto. id eſt
coꝛpoꝛi ſuo:vt omne xpᷣi coꝛpus ſubijciat᷑ deo

⁊ patri: ⁊ vt ſit deus omia in oĩbꝰ.nõ ait vt ſit

cimus non mãſuetudinẽ ⁊ clementiã:quã gre⸗

Ci/OWσXαρνερπιπεααν vocat. ſed omne hominũ
genus. Poꝛro qð ait: vt ſit omia in omibus:H̊

ſenſu accipienduʒ eſt: dominꝰ atq; ſaluatoꝛ no

ſter nũc omia non eſt in omnibꝰ:ſed pars in ſin

gulis. verbi gra. in Salomone ſapiẽtia:in Da

bil⸗ er eum qui! i omia. cuʒ ve
ro ſubiecta ei fuerint omia: tunc ipᷣe ſilius ſub⸗
iciet᷑ ei:qui ſibi ſubiecit omia:vt ſit deꝛomnia

. *
— .
—R— .
. . . 5 . 2
*—. * *

uid bonitas:in Job patiẽtia: ĩ Daniele cogni
tio futuroꝛũ:ĩ Metro fides:i Phinees ⁊ Pau
lo zelus:in Johãne virginitas:in ceteris cete

ra.Cum autẽ rerũ omniũ finis aduenerit:tunc

omia in omnibꝰ erit:vt ſinguli ſanctoꝝ omnes

vᷣtutes habeãt:vt ſit xpᷣs totus in cũctis Rep
peri iunctã epiſtole et cõmentariolo tuo bꝛeuẽ

chariulã: in qua hec indita ferebant᷑.Queren⸗
duz ab eo. id eſt. a me: vtrũ mulier relicto viro
agdultero ⁊ ſodomita:⁊ alio ꝑ vim accepto poſ

ſit abſq; penitẽtia cõmunicare eccleſie: viuẽte
adhuc eo:quẽ pᷣus reliqrat.Qõð legens illiꝰ vſi
culi recoꝛdatus ſũ:adexcuſandas iuſtiſicatio

nes in peccatis. Omes eni hoies vitijs noſtr!
fauemus: q ꝓpꝛia facimus volũtate: ad na
ture referimus neceſſitatẽ. Quomodo ſi dicat

gadoleſcens. Vim patioꝛ:coꝛpoꝛis mead libidi

nẽ ardoꝛ impellit:ipſa oꝛgana membꝛoꝝ geni⸗
taliũ:⁊ cõpoſitio coꝛpoꝛis femieos querit am⸗

plexus: Et rurſũ homicida in egeſtate inquit

eram:indigebã cibo:tegmẽ coꝛpoꝛis nõ habe⸗
bam:ideo alienũ ſanguinẽ fudi:ne ipᷣe fame et
frigoꝛe moꝛerer. reſpõdeo itaq; ſoꝛoꝛi quea no
bis ſuꝑ ſuo ſtatu q̃rit: nõ noſtras ſed apoſtolt
ſententias:an ignoꝛatis fratres.ſcittibus eni
legem loquoꝛ:quoniã lex dominat᷑ hoi qᷓ;to tẽ

poꝛe viuit.Mulier eni que ſub viro eſt:viuẽ⸗

te viro aſtricta ẽ legi. Quod ſi moꝛtuus fuerit
vir eius:liberata eſt a lege viri.ergo viuẽte vi
ro adultera erit:ſi duxerit alteꝝ virũ.Et i alio

loco Oldulier ligata eſt:qᷓ;to tpᷣe viuit vir eius
Si autẽ doꝛmierit vir eius liberata ẽ:cui vult
nubat:tm̃ in domino. Omnes igit᷑ cautiones
apoſtolꝰamputãs:apꝑtiſſime diffiniuit viuente
viro adulterã eſſe mulierem :ſi alteri nupſerit.

Nolo mihi ꝓferas raptoꝛis violẽtiã:matris

ſuaſionẽ:patris auctoꝛitatẽ:ꝓpinquoꝝ cater⸗
uam:ſeruoꝝ inſidias:atq; cõtemptũ parentuʒ
damna rei familiaris qᷓ;diu viuit vir lʒ adulter
lʒ ſodomita:lʒ flagitijs omnibꝰ cooꝑtus:et ab

vxoꝛe ꝓpter hec ſcelera derelictꝰ: maritus eiꝰ
reputat᷑:cui alteruʒ virũ acciꝑe non licet. Nec
apoſtolus hec ꝓpꝛia auctoꝛitate decernit: ſed

xpᷣo in ſe loquẽte:verba ſecutus ẽ:qui ait ĩ euã
gelio.Qui dimittit vxoꝛem ſuã accepta cauſa

2 patri: 7 vt foꝛnicationis: facit eam mechari:et qͥ dimilſaʒ
pPater omia in oibus:ſed vt ſit deus:qð ꝓpꝛiũ
nonmẽ eſt trinitatis tam ad pattẽ qᷓ; ad filium
2 ſpiritũſanctũ referri põt. vi humanitas ſub⸗
iciatur diuinitati.humanitateʒ in hoc loco di

acceꝑit adulter eſt. Niaduerte qd dicat:qui di

miſſaʒ acceꝑit adulter eſt:ſiue ipᷣa dimiſerit vi
rũ:ſiue a viro dimiſſa ſit:adulter eſt:qͥ eã acce⸗

perit. Unde ⁊ apłi grauẽ cõiugij ſarcinã intel⸗
ligentes.ſi ita eſt inqunt:nõ expedit hoĩ vxoꝛẽ
acciꝑe.ad quos dñs: qͥ põt inqᷣt capere capiat
ſtatimq; ſub exẽ̃plo eunuchoꝝ triũ virginitar

infert beatitudinẽ:q̃ nulla carnis lege retinet᷑.

neq; ſail aiaduertere potui:qͥd ſit qð voluit di
ce re:alio viro ꝑ vim accepto:quid eſt per vim

C⸗

geepto⸗

mMeap
eſiti
(lamn vl

Muerit
neſt
blsſ
unpel
fßigcit
ſadütar

Vrrſſede

(ſied
cclinore

cſolic
beren

c(cnun

oQue

ſanſust.
ohovs
(oritate
(llani vol
Bellteron
buerites:

ppterali
1bitir

Lieg
gooceri
niſerit:
Monpote
(epollu
Necpecea
tuciditn
(ſolerise
(nmes fen
Cyeculpa.

hentiſ

fonibenor

ſtluine

iccrboisa
usſe.

as
undumin
ffonaſ
Miuinpe
tdeusie

ſdenepel
deuspſy

lgejedeb

guebꝛenie

neeincor
doſenipo

— —
=
— ==
=.
E E=
E

S=.

rchmni,
mulierne
drine
Aecccceen
Qolen
lncuiiin
iboiesiisc
hus pwöten
Oroncerſnn
dporssenliti
feniteoscumin
anehttrtet
Ecorpors nide
fudleneßpefn
nagg ſowigten
hoſtras ſetmtt
Ares. ſCitkue
dominak baizoi
neſud mocknid
odſtnormnsfen
evit agonuien
taler ni i⸗
tolperuniis
lbemnidifl
nes gkanios
vedifnuntuont

SE
—

R
r

—
—
—

=
S=S=
—
=ꝛ

=
= e
=

E=
=

—

—

—
= =

n Ktumine.

zonotanämen
1i innerain

nurnr uille
nc uun
SSZ
chenmhlal it
ginnun
tus iatgic
ſui gant

—
e —3

CbarictiN

==

ridng,
neißadint.
tit

iugiſnn,

—
= S=ẽ
—
— —

4
4

=

=
—
=
—

Tractatus II

lentẽ rapuit: ⁊ ̃re poſtea non raptoꝛẽ rapta di
milit: Legat libꝛos Moyſi et inueniet deſpõ⸗
luatam viro:ſi iĩ ciuitate fuerit oppꝛeſſa: ⁊ nõ cla⸗
mauerit: puniri quaſi adulterã. Si autẽ i agro
oppꝛeſſa ſit: innoxiã eſſe a ſcelere ⁊ violentuʒ le
gibus ſubiacere. Ergo ⁊ iſta ſoꝛoꝛ que vt dicit
vim paſſa eſt: vt altero iungeret᷑: ſi vult coꝛpꝰ
xp̃i acciꝑe: ⁊ nõ adultera reputari agat pniaʒ

ita dũtaxat vt ſecido viro qui non appellatur

deus ꝑ ſpiritũ ſuũ:⁊ ſi reuelatũ apoſtolo intel

que bꝛeuis reſpõſio ẽ nõ debere nos ãrere:qͥd
ſit illð:qð nec oculus vidit:nec auris audiuit:
nec in coꝛ hois aſcẽdit.Si eni ignoꝛat᷑ quomo
do ſciri põt:Qð ꝓmittit᷑ in futuro:nõ cernit᷑ i

accepto:Cõgregata videlicet multitudine:no

Fo. CLXXXIII

tapoſſeſſio:quõ ſi velit qͥſpiam dicere:oſtende

mihi: qð inuiſibile eſt. lore qð audiri nõ põt.

expone qð cogitatio nõ cõpꝛehẽdit hũana Er
go hoc ſenſu apoſtolus dixiſſe credẽdus ẽ: q
carnalibus oculis: ⁊ aure carnali: ⁊ cogitatio⸗
ne moꝛtali nõ poſſunt ſpiritalia cõpꝛehẽdi. Er

ſieni noueramus quõdã ihjm m carnẽ: ̊ nüc

vir: ſed adulter a tẽpoꝛe penitẽtie nõ copule᷑:
qð ſi ei durũ videt᷑:⁊ ſemel dilectuʒ nõ põt di⸗
relinqre:nec pᷣferre dñʒ voluptati:audiat apo
ſtolũ cõclamantem. Non poteris calicẽ dñi bi
bere:⁊ calicẽ demonioꝝ.nõ poteris menſe dñi
cõmunicare: ⁊ menſe demonioꝛũ. Et in alio lo
co Que cõmunicatio luci ad tenebꝛas Qui cõ
ſenſus xp̃i ad belial: Rem nouaʒ loquoꝛ:imo
nõ nous ſed veterẽ:que veteris teſtamenti au
ctoꝛitate firmat᷑.Si reliq̃rit ſcdᷣm virũ:⁊ recon
ciliari voluerit pꝛioꝛi:non põt.ſcriptũ eſt eni i
Beuteronomio.Si acceꝑit homo vxoꝛẽ:⁊ ha
buerit eã: ⁊ non iuenerit gr̃am in ↄſpectu eius
ꝓpter aliquã feditatem:ſcribit libellũ repudij
dabit in manu eiꝰ: et dimittet eã ð domo ſua
CCiq; egreſſa alteꝝ maritũ duxerit: ⁊ ille quo⸗
q; oderit eã:dederitq; ei libellum repudij:⁊ di
miſerit de domo ſua:vel certe moꝛtuus fuerit:
non poterit boꝛ maritus reciꝑe eam in vroꝛem
gꝗqꝗ polluta eſt:æ abominabilis facta ẽ coꝛã důñso
Nec peccare facias trã tuã: quã dñs deꝰètuus
tradidit tibi poſſidendaʒ. Unde obſecro te: vt
cCcoöſoleris eam: imo puoces ad ſaluteʒ: putride
carnes ferro indigent: a c auterio.nec eſt medi
cine culpa:ſed vulneris:cũ crudelitate clemẽti
nõ parcit medicꝰ:vt parcat.ſeuit.vt miſereat᷑
HBeati hieronymi ad Marcellã de nq; ãũ
ſtionibꝰ noui teſtamenti: quarũ pᷣma eſt. Que
ſũt illa qᷓ nec oculꝰ vidit:nec auris audiuit:nec
icoꝛ hois aſcẽderũt:q̃ pᷣparauit deus diligẽti⸗
Epita. X CVIIII.

n Wagnis nos ꝓpuo⸗
aCcas qſtionibus.⁊ toꝛpens ocio ingeni⸗
un dum interrogas: doces: pꝛima tua ſciſcita
to fuit:q̃ ſint illa q̃ nec oculus vidit:necauris
augdiuit: nec in coꝛ hois aſcenderunt:q̃ pᷣpara⸗
uit deus is: qͥ diligũt eũ. Et quomodo rurſus
idem apoſtolus inferat:nobis auteʒ reuelauitt

ligere debeamꝰ: qð ⁊ ille alijs reuelauerit. Ad

plenti. Spes enĩ videt᷑: nõ eſt ſpes: ſed iã cer

.

iam non nouimus eũ.⁊ in Johis epiſtola ſcri⸗
bit᷑. Chariſſimi nũc filij dei ſumꝰ: ⁊ necduꝶ ma
nitfeſtũ ẽ:qð futuri fumus. Scimus eni am cin
apparuerit ſimiles ei erimus: quia videbimꝰeũ
ſicuti eſt. quodq; reuelatũ ſibi ⁊ ſanctis ꝑ ſpiri
tũ eſſe teſtat᷑ nõ ſtatim ſeqͥtur: vt ipᷣe alis reue
lauerit. Alioqͥn audiuit ? in paradiſo verba in
effabilia: que alijs narrare non poterat: aut ſi

narrauit:nequaq; ineffabilia ſũt. Secũda qᷓ

ſtio fuit in qua dicis legiſſe te per tranſitum in
opuſculis meis: ꝙ agni qui ſtant a dextrl: ⁊ he
diq ſtant a ſiniſtris: xpᷣiani ſint: atq; gentiles:
⁊ non potius boni: ⁊ mali:non memini me hoc
aliqñ dixiſſe: ⁊ ſi dixiſſem nõ eſſem in erroꝛe ꝑ⸗
tinax. Quantũ autẽ dictanti ſubito occurrit: 1
ſecũdo volumie cõtra Jouinianũ ſuꝑ hoc ca⸗
pitulo diſpuraſſe me noui.⁊ nõ ſolũ ſuꝑ boc 5
⁊ de eo qð in eadeʒ queſtione cadit: vbipiſces
malia bonis piſcibꝰ ſeparabunt᷑. Qõð ergo ibi
plene dictũ eſt: nũc omittẽdũ videt᷑. Tertio
iterrogaueras qð dicit apoſtolus in aduentu
ſaluatoꝛis:rapi quoſdã viuẽtes obuiã in nubi
bus:ita vt nõ pᷣueniant᷑ ab his q in xpᷣo doꝛmi
erunt: viſq;noſſe: vtrũ ſic occurrant in coꝛpoꝛi
bus: æ non ante moꝛiant᷑:cũ ⁊ dñs noſter moꝛ⸗
tuꝰ ſit: ⁊ Enoch atq; Helias ᷣm Apocalyſim
Johis moꝛituri eſſe dicant᷑:ne ſcʒ vllus ſit qui

non guſtauerit moꝛtẽ. Hoc ex ipius loci conti
nentia ſciri põt: ꝙ ſãcti qᷓ in aduẽtu ſaluatoꝛis

fuerint dephenſi in coꝛpe:in eiſdem coꝛpoꝛib⸗

ℳ

occurrãt ei: ita tamẽ vt ingloꝛiũ et coꝛruptiuũ
⁊ moꝛtale gloꝛia ⁊ incoꝛruptione ⁊ imoꝛtalita⸗

te mutetr᷑. vt qualia coꝛpoꝛa ſurrectura ſint ita

lem ſubſtantiã etiã viuoꝝ coꝛpoꝛa tranſfoꝛmẽ⸗
tur. AUnde dicit i alio loco apoſtolꝰ: ꝓpter qð

nolumus expoliari ſed ſuꝑueſtiri. vt abſoꝛbea

tur moꝛtale hoc a vita:ne ſcʒ coꝛpus ab aia de

ſerat᷑: ſed aia habitante in coꝛpoꝛe fiat inelytü
gqð ante ingloꝛiũ fuit. De Enoch autẽ ⁊ Helia
quos vẽturos apocalypſis refert ⁊ eſſe moꝛitu

ros non eſt iſtius tꝑis diſputatio: cũ omis ille
liber aut ſpiritaliter itelligẽdus ſit:vt nos eſti⸗
mamꝰ: aut ſi carnalẽ interpᷣtationẽ ſeqmur: iu
daicis fabulis acqeſcendũ ſit :vt rurſũ edifice⸗
tur hierłm: ⁊ hoſtie offerant᷑ in tẽplo:a ſpirita
li cultu iminuto carnales obtineãt cerimonias

AQuartũ eſt qð qſiſti:quõ in Johis euange⸗
lio poſt reſurrectõeʒ dicat᷑ ad mariã Magda
lenã. Moli me tangere nondum eni aſcendi ad

22

pattẽ meſ. ærurſũ in Mattheo ſcriptuz ſit:

ad veſtigia ſaluatoꝛis mulieres coꝛruerint: cũ
vtiq; non ſit idipᷣm tangere poſt reſurrectiõeʒ
pedes eius:⁊ non tãgere. Maria magdalena
ipſa eſt:a qua ſeptem demonia expulit: vt vbi
abundauerat peccatũ:ſuꝑabundaret gratia. qᷓ

. —

q; dnm hoꝛtulanũ putabat: ⁊ quaſi cũ hoĩelo
quebat᷑: ⁊ q̃rebat viuentẽ cũ moꝛtuis: recte au

diuit. Moli me tãgere.⁊ eſt ſenſus:nõ mereris
meis herere veſtigis:nec adoꝛare quaſi dñm:
nec eiꝰtenere pedes:quẽ nõ eſtimas ſurrexiſſe.
Tibi eni necdũ aſcẽdiad patrẽ meũ.cCetere ve

ro mulieres q pedes tãgũt:dñm ↄſitent᷑:⁊ me⸗
rent᷑ eius herere veſtigijs: quẽ ad patrẽ aſcen⸗

diſſe ↄnidũt: q;qᷓᷓ etiã ſi eadẽ mulier in diuerſis
euaãgelijs ⁊ tenuiſſe pedes ⁊ non tenuiſſe refer

tur:facilis ſolutio ſit:cũ potuerit coꝛigi hmum
q̃ſi incredula: ⁊ poſtea non repelli: quaſi eaʒ q̃

erroꝛẽ ↄfeſſione mutauerat. Qð ⁊ð latronibꝰ

intelligi põt: cũ alius euãgeliſta vtrũ q; blaſfe⸗
maſſe: alius narret alteꝝ eẽ ↄfeſſum. Extrema
ſchedula cõtinebat vtrũ poſt reſurrectionẽ. xl.
diebus cũ diſcipulis cõuerſatꝰ ſit: ⁊ nunqᷓ ali⸗
bi fuerit: ab latẽter ad celũ aſcenderit: atq; de⸗
ſcẽderit: ⁊ nihilominus apoſtolꝰ ſuã pniaʒ nõ
negarit. Si dñm dei filiũ 2ↄſideres:ð quo vᷣmo
eſt: ⁊ illũ eſſe qͥ loquit᷑. Nõne celũ ⁊ terraʒ ego
repleo dicit dñs.et de quo alius ꝓpha teſtat᷑.

Celũ mihi thꝛonus eſt:terra autẽ ſcabelluʒ pe

dum meoꝛũ. Et rurſũ alibi:qͥ tenet celũ palmo
⁊ terrã pugillo.de quo Bauid canit.Quo ibo
a ſoũ tuo: ⁊ a facie tua quo fugiam: Si aſcen⸗

dero in celum tu ibi es: ſi deſcendero ad infer⸗
nũ ades: ⁊ ſi habitauero ĩ extremis maris:ete

nim ibi manus tua deducet me:⁊ cõtinebit me
dextera tua: ꝓfecto nõ ambiges etiam ante re
ſurrectionẽ ſic in dñico c ꝛpoꝛe habitaſſe deuʒ

vbum: vt in patre eſſet:⁊ celi circulum claude
rettatq; in oibus infuſus eſſet: ⁊ circũfuſus.id

eſt. vt cuncta penetraret interioꝛ: ⁊ contineret
exterioꝛ.Stultũ eſt igit᷑ illius potentiaʒ vnius

oꝛpuſculi paruitate finiri:quẽ non capit celũů:
tamẽ qui vbiq; erat: etiaʒ in filio hoĩis totus

erat. Diuina qͥpe natura ⁊ dei mo in partes
ſecari non põt:nec locis diuidi: ſed cum vbiq;
ſit:totus vbiq; eſt. erat igi᷑ vno eodẽq; tẽpo⸗
re ⁊ cum apoſtolis.xl.diebus ⁊ cũ angelis: ⁊ i

ſante⸗ in extremis maris finibꝰ erat. In oibꝰ

ocis verſabat᷑:cũ Thoma in india:cum Ne⸗
tro rome: cum Paulo in illiyrico:cũ Tito ĩ cre
ta: cuʒ Andrea in achia: cum ſingulis aplis et
apoſtolicis viris in ſingulis cũctiſ. q; regionibꝰ
Quod aũt dicit᷑ quoſdaʒ deſerere vel nõ deſe⸗
rere:non nature illius termin ponit᷑:ſ eoꝝ me
rita deſcribunt᷑:apð qͥs eẽ vel nõ eẽ dignatur.

Argumentü ſequentis eße.
Miſtola beati Hieronymi ad Marcel
e lanm de blaſfemia in ſpiritũſanctũ ð eo
quod in euaãgelio ſcribit᷑. Quicũq; di⸗
xerit verbũ ↄtra filium remittetur ei. Qui aũt

dixerit cõtra ſpiritũſanctuʒ non remittet᷑ eine

q in hoc ſeculo neq; in futuro.vbi dãnat No⸗

uatiani ſententiaʒ qui ea vba referebat ad eos

qui xpᷣm in toꝛmẽtis negauiſſent:quoꝝ inexpi
abile cenſebat eſſe peccatuuz.

Ad Marcellã deblaſfemia in ſpirituſact

Peuisẽ queſtiuũ⸗
clula quã miſiſti:⁊ aꝑta reſpõſio eſt Si
eni de eo qð in euãgelio ſcribi᷑. Quicunq; eni

dixerit vbum cõtra filium hoĩs: remittetur ei.
Qui autẽ dixerit cõtra ſpiritũſãctũ:non remit
tetur ei:neq; in hoc ſeculo:neq; in futuro.No
uatianus affirmat:non poſſe peccare in ſpiritũ
ſanctũ:niſi euʒ qͥ xpᷣianus ſit:⁊ poſtea negaue⸗-
rit.manifeſtũ eſt iudeos qͥ eo blaſfſemabãt: pec

cato blaſfemie non teneri:quippe qͥ impij colo⸗

ni:interfectis ꝓphetis:de nece dñi cogitabãt:

⁊ intantũ erãt ꝑditi:vt ad ſaluãdos eos:ſe dei

filius veniſſe reĩponderit. Ande de toto ipᷣius

ſcripture oꝛdine cõuincẽdi ſũt:nõ is irremiſibi
lem eſſe dictã blaffemis: qᷣ toꝛmentis cõpulſi:⁊
varijs euiſcerati cruciatibꝰ dñm denegaſſent.

Sed is qͥ cum in vtutibus videãt opera dei ca
lumnient᷑ ⁊ clamitẽt demonis eẽ vᷣtuteʒ: ⁊ oĩa
ſigna que facta ſunt:non ad diuinã magnificẽ⸗
riam ſed ad diaboluʒ ꝑtinere. vnde ⁊ ſaluatoꝛ
noſter toto reſpõſionis ſue hoc agit argumẽto

vt doceat:non poſſe ſathanã eijci a ſathana:et

regnũ eius inter ſe nõ eſſe diuiſũ. Cum eni dia

boli ſtudiũ ſit:dei ledere creaturã:quõ eiuſdeʒ

poterit eſſe volũtatis ſanare lãguentes: Et ſe
ipᷣm de obſeſſis fugare coꝛpoꝛibꝰ⸗ Pꝛobet ita⸗
q; Nouatianus aliquẽ de is qui ſacriſicare cõ⸗
pulſi ſunt:ante tribunal iudicis reſpõdiſſe oia
que in euangelio ſcripta ſũt:non a filio dei:ſed

a belʒebub bᷣncipe demonioꝝ eẽ ꝑfecta:⁊ tunc
poterit appꝛobare irremiſſibilẽ in ſpiritũſãctuz

eſſe blaſfemiã. At aũt ⁊ acutius aliquid iterro
gemus:reſpondeat qͥd ſit cõtra filiũ homis di

cere verbuʒ:⁊ in ſpiritũſãctũ blaſfemare.Eg

q̃pe aſſero iuxta ſenſũ illius:eos qͥ xõm in ꝑſe

cutione negauerint:cõtra filiuʒ homis dixiſſe:

⁊ nõ in ſpiritũſanetũ blaſfemaſſe.Qui eni iter⸗

rogat᷑:an xpᷣianus ſit: ⁊ xpᷣianũ ſe nõ eẽ reſpõ⸗
derit: vtiq; negãdo xpᷣm: hocẽ filiũ hois:ſpiri
tuiſãcto nõ feẽ iniuriã. Si aũt xpᷣm negãdo:ne

gauit ⁊ ſpiritũ:ediſſerat hereticꝰ:quõ non pec

cet in ſpiritũ:qui filiuz hoĩs denegauerit. ARKut
ſi ſpiritũſãctum hoc loco intelligendũ patrem

U

nutpfi
Hegarerh⸗
ſolepter

nlpiniül

iitneſco
fpmeune
lii
Lihtne
frins neg⸗

anieſtü
ſoſedini

doin vut

Vocentie
ſethmn
ſeveni⸗/
Minogt
diovolüd
leruuolec
rat qee ꝓt
dadnimh
grenopo
dnodiv
bruißmnon
(dmennart
Lypiao
aü ſhier
abeston
tröſtene

5

um morie
tiam diin
ſbꝛis inht
tesſcliotan
taſoney
noboſiger⸗
Urlus:
Wanbeien
hviciinuen
loisnnfanti
enplönd
mndn
Entülad oc
ibenen
Clrinamme
lenſuoner
nem vitem
egopuxiſc
erauciaer
fi ico⸗
noroꝛ
Eeteſpöſtua

egnan
ſeheni
coblintene
gipeiimicch
eneteiicgi
ſtnidsatn
Vrdedepoßr
iſürzsnmi
tomenschutt
Pin rg.
Nüendelt
nistifn iin
Ediuningt⸗
r,mMaenſtug
ozgtrnn
ſeigalathnt
uiil Cumait
Auri:glothi
eicvene,
nb⸗Plin
Pguiniinh
es ioſetn
migfenmn
üinhnie
Gusicidinn
nſli oni
gegifin⸗

Tractatus II

putat:pr̃is nulla eſt a negatoꝛe mẽtio facta:cũ
negaret Petrus apls eo tꝑe qͥ ancille iterroga
tione pterritus dñm negauit ⁊ i flliũ hois: aut
in ſpiritũſãctũ videt᷑ cõmiſiſſe pctm.Si id qð
ait neſcio hoieʒ: ridicule voluerit iterpᷣtari: nõ
xrym eũ negaſſe ſed hoieʒ:mendacem faciet ſal
uatoꝛẽ: qͥ ſe hᷣ eſt filiũ dei negãdũ eſſe pᷣdixerat
BSi aũt negauit filiũ dei: vnde a amare fleuit ?
trinã negationẽ:trina poſtea ↄfeſſione deleuit
manifeſtũ eſt peccatũ in ſptritũſãctũ:ideo non
poſſe dimitti: ꝙ habeat blaſfemiã:vt cum vide
as in vtutibꝰ deũ:belʒebub calũnieris ĩ factis
Boceat igit᷑ aliquẽ negatoꝛẽ belʒebub vocaſ⸗

ſe xpᷣm:⁊ vltro referã gradũ:negatoꝛẽ nõ poſ⸗

ſe veniã ↄſequi poſt ruinã. Quia aliud eſt toꝛ⸗
mẽtis credere ⁊ ſe xp̃ianũ negare.Aliud xpᷣm
diabolũ dicere.ſicut tibi ipᷣa ſcriptura: atq; cõ

textus lecta attẽtiꝰpoterũt demonſtrare.Jue⸗

rat qͥdẽ ꝓlixus diſſerendũ. Sed qm amicis et
d ad nẽm hoſpitiũ ↄuenerũt:pᷣſentiã nr̃am ne⸗
gare nõ poſſumꝰ: ⁊ vt tibi ſtatim nõ reſpõderẽ
admodũ viſũ eſt arrogãtis: latã diſputationẽ
bxui ſᷣmone cõpꝛehẽdimꝰ: vt nõ tã epłam:qᷓ;
cõmentariolũ dictaremus.
Epiſtola Cromatij ⁊ Heliodoꝛi ep̃oꝝ ad be

atũ Hieronymũ libꝛũ de oꝛtu vᷣginis marie:qͥ

a beato Mattheo euãgeliſta editꝰ dicebatur:

trãſferre poſtulãtiXꝗ6.

d

Epła. O0D..

tri hieronymo pᷣſbytero Cromati⸗

lHeliodoꝛꝰ ep̃i ſaluteʒ in dño. Oꝛ⸗

tum marie vginis ſimul ⁊ natiuitatẽ atq; infã

tiam dñi nr̃i ihu xpᷣi iapocryphis inuenimus

libꝛis.in qbus multa cõtraria nr̃e ſidei ↄſiderã

tes ſcripta recuſanda credimꝰ vniuerſa:ne per

occaſionẽ xpᷣi leticiaʒ antixpᷣo traderemꝰ. Iſta
nobᷣ ↄſiderantibꝰ extiterũt viri dei Armeniꝰ⁊
Virinus: qͥ dicerẽt ſanctitatẽ tuam beatiſſimi
Matthei euãgeliſte manu ſcriptũ volumẽ he
bꝛaicũ inueniſſe. In q̊ͥ ⁊ vginis matris ⁊ ſalua
toꝛis infantia eẽt ſcripta:⁊ iccirco tuã charita⸗
tem ꝑ ipᷣm dñʒ nrjm ihᷣm xpᷣm expetimꝰ: quate
nus ⁊ illud ex hebꝛeo latinis auribꝰ tradas nõ
tantũ ad ꝑcipiendũ que ſũt xpᷣi inſignia: qᷓ;tuʒ
ad hereticoꝛũ aſtutiam excludendã: qui vt do

ctrinam malã inſtituerẽt: bonam xp̃i natiuita⸗

tem ſuo mendacio miſcuerũt: vt poſt dulcedi⸗
nem vite:moꝛtis amaritudinẽ occultarẽt Erit
ergo puriſſime pietatis:velvt rogãtes fratres
exaudias:vel epiſcopos exigẽtes charitat de
bitũ qð idoneũ credideris reciꝑe facias. Vale
in dño ⁊ oꝛa ꝓꝑ nobis. M

HBeati Hieronymi ad pdictos ep̃os ð eadẽ
re reſpõſiug. Epla. l.

„ Dminis ſactis et

Fo. CLXxxXXV

Epla ClI

beatiſſimis Cromatio ⁊ heliodoꝛo epi

ſcopis hieronymꝰexiguus xp̃i Fuus in domt

no ſalutẽ. Qui terrã auri cõſciã fodis: nõ ilco

arripit quicqͥd foſſa ꝓfuderit lacerata: ſed pꝛi⸗

us q; fulgens pondus vibꝛãtis iactus ferri ſu⸗

ſpendat:interim vertendis ſuſpẽdẽdiſq; ceſpi

tibus imoꝛatur: ⁊ ſpecialiter qͥ nõdũ lucris au

getur arduũ opus iniungit᷑:cuʒ hoc fuerit mi⸗

hia veſtra beatitudie imperatũ:qð necipᷣeſã⸗

cius attheus apoſtolꝰ et euãgeliſta voluit

in aꝑto cõſcribi. Si enĩ hoc ſecretũ nõ eẽt: euã

gelio vtiq; iius quod edidit addidiſſet: fe

huũc libellum hebꝛaicis l̃is obſignatũ:quẽ vſ⸗

qʒ; adeo edidit: vt ⁊ manu ipᷣius liber ſcriptus
hebꝛaicis lis a viris religioſiſſimis habeatur

q̊ etiam a ſuis pꝛioꝛibꝰ per ſucceſſus tẽpoꝛũ ſu

e

ſceperũt. Hunc aũt ipᷣm libꝛũ nunq; alicui trÄꝗſ
ferẽdũ tradiderũt: textũ eius aliter atq; aliter

narrauerũt. Sed factũ eſt: vt a anichei di⸗
ſcipulo noĩe Seleuco:q̃ etiaʒ apoſtoloꝝ geſta
falſo ᷣmone cõſcripſit:hic liber editus nõ edi⸗
ſcationi:ſed deſtructioni materiã exhibuerit:
et ꝙ talis ꝓbaret᷑ in ſynodo: cui merito aures
ecclie nõ paterẽt. Ceſſet nũc oblatrantiuʒ moꝛ

ſus.nõ iſtum libellũ canonicis nos ſuperaddi

dim“ ſcripturis:ſed ad detegẽdũ hereſeos fal⸗
laciã apoſtoli atq; euãgeliſte ſcripta trãſferim⸗
In quo ope non tam pijs iubẽtibus epis obtẽ

peramus:qᷓ; impijs hereticis obuiamꝰ.Amoꝛ

igit᷑ xp̃i: cui ſatiſfacimus credẽtes ꝙ nos ſuis
oꝛationibꝰ adiuuẽt:qui ad ſaluatoꝛis nr̃i infã
tiam ſanctam ꝑ noſtram potuerint obedientiã
puenier.. ““äl
Expoſitio ſeu trãſlatio hiſtoꝛie Anne ⁊ Jo
achim de conceptu vginis marie put a beato
Mattheo ſcriptũ ferebaẽ̃. Epla. CII.

» Etitiſ ame Ptvo
peies,s reſcribam quid mihi de quodaʒ li⸗
bello qui ð natiuitate ſancte mariea nõnullis
habetur.a ideo ſcire vos volo multa in eo fal⸗

ſa inueniri. QAuidam nanq; Seleucus qͥ paſſio

nes apoſtoloꝛũ cõſcripſit:hũc libellũ cõpoſuit
Sed ſicut de vᷣtutibus eoꝛum ⁊ miraculis per
eos factis vera dixit: de doctrina vero eoꝛum

plura mentitus eit. Ita ⁊ hic multa nõ vera ð

coꝛde ſuo cõfinxit. ꝓinde vt in hebꝛeo habetur

verbum ex vᷣbo traſferre curabo.ſiquideʒ ſan⸗
ctum euãgeliſtam Mattheũ eundeʒ livellum
liquet cõpoſuiſſe:et in capite euangelij ſui he⸗
bꝛaicis litteris obſignatũ opoſt uiſſe: qað an ve⸗
rum ſit auctoꝛi pᷣfationis ⁊ ſidei ſcriptoꝛis cõ⸗
mitto. Ipᷣe eni vt hec dubia eẽ ꝓnuncio :ita li⸗
quido falſa non affirmo. Illud aũt uberedied

q fideliuʒ neminẽ negaturũ puto: ſiue hec ve
ra ſint ſiue ab aliquo cõſicta: ſacroſãcta ſancte

marie magne miracula pceſſiſſe: maxima cõſe⸗
cuta fuiſſe:⁊ iccirco ſalua fide ab his qui deuz

iſta facẽ poſſe credunt ſine periculo anime ſue
credi ⁊ legi poſſe. deniq; inquantuʒ recoꝛdari

poſſum:ſenſum non vᷣba ſcriptoꝛis ſequẽs: et

nunc eadẽ ſemita nõ ijſdem veſtigijs incedens

nnunc qbuſdam diuerticulis ad eandẽ viam re
currens:ſic narratiõis ſtilũ tẽptabo: ⁊ nõ alia

dicam qᷓ; que aut ſcripta ſunt ibi: aut cõſequẽ⸗
ter ſcribi potuerũt Igit᷑ beata ⁊ gloꝛioſa ſemꝑ

virgo maria de regia ⁊ familia Hauid oꝛiũda
in ciuitate Naʒzareth nata hieroſolymis in tẽ⸗
plo domini nutrita fuit. Pater eius Joachim

mater vero Anna dicebat᷑. domꝰ paterna ẽ ex

galilea ⁊ ciuitate naʒareth. Maternũ autẽ ge
nus ex Bethleẽ erat. Vita eoꝛum ſimplex ⁊ re

cta apud dñʒ: apud homines irrephenſibilis
erat ⁊ pia. Nam omnẽ ſubſtantiã ſuaʒ trifariã

diuiſerũt. AUnã ptem templo et templi ſeruito⸗

ribus impendebat: aliam peregrinis ⁊ paupe⸗

ribus erogabãat:tertiã ſue familievſibus ⁊ ſibi
reſeruabant. Ita iſti deo chari:hominibꝰ pij:

per annos circiter. xx. caſtũ domi cõiugium ſi⸗

ne liberoꝛũ ꝓcreatione exercebant Nouerunt
tamẽ ſi foꝛte deus donaret eis ſobolem:eam ſe

domini ᷣuitio mancipaturos:cuius rei gratia
⁊ tẽplũ domini ſingulis ꝑ annũ feſtis frequen
tare ſolebant. Factũ eſt autẽ vt encenioꝝ feſti⸗
uitas appꝛopinquaret. Unde cum nõnullis cõ

tribulibus ſuis hieroſolymã ⁊ Joachim aſcen
dit. Ea vero tempeſtate Iſachar ibi pontifex
erat:cũq; inter ceteros cõciues ſuos etiam Jo
achim cum oblatione ſua videret:deſpexit eũ

⁊ munera eius ſpꝛeuit:interrogans cur iter fe⸗
cũdos infecundus ipᷣe ſtare pᷣſumeret: dicens

munera nequaqᷓ; deo digna poſſe videri:queʒ
ipᷣe ꝓle indignũ iudicaſſet:ſcriptura dicẽte ma

ledictum omnẽ eſſe qui nõ genuiſſet maſculum
in iſrael. Dicebat ergo pᷣus euʒ ab hacmaledi

ctione ſobolis generation e ſoluenduʒ: ⁊ ſic de
mũ in cõſpeciu domini cũ oblationibꝰ eſſe ven
turũ. Cuius obpꝛobꝛij obiectu pudoꝛe magno
ſuffuſus Joachim ad paſtoꝛes qui cuʒ pecudi
bus erant:in paſcuis ſuis ſeceſſit.neq; eni do⸗

mü repetere voluit: ne foꝛte a cõtribulibꝰ ſuis

q ui ſimul aderant: ⁊ hoc a ſacerdote audierãt:

eodem obpꝛobꝛij elogio notaret᷑. Nerũ cuʒ ibi

aliq;diu eſſet: quadã die cum eẽt ſolus:angel⸗
ei domini cum imenſo lumie aſtitit.qui cuʒ ad

eius viſionẽ turbaret᷑:angelus qͥ ei aparuerat

timoꝛẽ eius cõpeſcuit:dicẽs. Noli temere Jo⸗

achim:neq; in viſione mea turberis.ego eni ſũ
gngelus dñi miſſus ab ipᷣo ad te:vt annũciem

tibi pꝛeces tuas eſſe exauditas: et elemoſynas

tuas al cẽdiſſe in ↄſpectu eius. Videns quippe
vidit pudoꝛẽ tuũ:⁊ audiuit ſterilitatis obpꝛo⸗
biꝛiũ non recte tibi obiectũ Peccati nanq; non

nature vltoꝛ eſt deus:⁊ ideo cum alicuius vte

rũ daudit:ad hoc facit vt mirabiliꝰdenuo ape
riat:⁊ non libidinis eſſe quod naſcit᷑: ſʒ diuini
muneris cognoſcat᷑. Pꝛima eni gentis veſtre
BSara mater nõne vſq; ad octogeſimũ annũ in
fecũda fuit:et tamẽ in vltima ſenectutis etate

genuit Iſaac: cui repꝛomiſſa erat benedictio

omniũ gentiũ. Rachel quoq; im domino gra⸗
ta:tantũ q; a ſcto Jacob adamata diu ſterilis
fuit:⁊ tamẽ Joſeph genuit nõ ſolum dũm egy
pti:ſed plurunarũ gentiũ fame periturarum li
beratoꝛẽ. Quis in ducibꝰ vel foꝛtioꝛ Samſo⸗
nevvel ſanctioꝛ Samuele:⁊ tamẽ hi ambo ſteri
les matres habuere. Si ergo ratio vbis meis
tibi nõ ꝑſuadet credere dilatos diu ↄceptus ⁊
ſteriles partus mirabilioꝛes eſſe ſolere: ꝓinde
Alnna vxoꝛ tua pariet tibi filiaʒ: ⁊ vocabis no
men eius mariã. hec erit vt vouiſtis ab infãtia
ſua domino cõſecrata: et ſpirituſãcio replebit
adhuc ex vtero matris. Omne imunduʒ neq;

mãducabit neq; bibet.neq; iter populares fo⸗
rinſecus turbas:ſed in tẽplo domini conuerſa
tio eius erit:ne quid de ea ſiniſtrũ vel ſuſpica-

ri ſaltem poſſit vel dici. Itaq; etate ꝓcedente

ſicut ipᷣa mirabiliter ex ſterili naſcet᷑:ita incom

parabiliter virgo generabit altiſſimi filiuʒ.qui
ihs vocar᷑ m nominis eiymologiam ſaluatoꝛ
omniũ gentiũ erit.Et hoc tibi eoꝛũ que annun

cio ſignũ erit. Cum ꝑueneris ad aureã i hiero⸗
ſolymis poꝛtã:habebis ibi Annã vxoꝛẽ tuam

que de tue regreſſionis tardatione modo ſolli

cita:tunc in aſpectu tuo gaudebit lhis dicil an

gelꝰ'diſceſſit ab eo Deinde apparuit Anne vxo

ri eiꝰ:dicẽs. Ne timeas Anna:neq; fantaſma
putes eſſe qð vides.Ego eni ſum angelus ille
qui pꝛeces ⁊ elemoſynas veſtras obtuli in con
ſpectu dei:⁊ nunc miſſus ſum ad vos:vt annũ

ciem vobis naſciturã filiam: que maria vocata
ſuꝑ oẽs mulieres erit bñdicta. ec a nariuita

te ſua ſtatim dñi gratia plena tribꝰ ablactatio⸗

nis ſue annis i domo paterna ꝑmanebit: poſt⸗

ea ſeruitio domini mãcipata a tẽplo vſq; ad in
telligibiles annos non diſcedet. Ibi deniq; ie⸗

iunijs ⁊ oꝛationibꝰ nocte ac die deo ſeruiẽs ab

omni imundo ſe abſtinebit.virũ nunqᷓ; cogno

ſcet:ſed ſola ſine exemplo:ſine macula:ſine coꝛ

ruptione:ſine virili cõmixtione virgo ſiliũ:an

cilla dñm ⁊ gra ⁊ nomie ⁊ ope ſaluatoꝛẽ mũdi

generabit. Itaqʒ ſurge:aſcẽde hierłm:⁊ cuʒ ꝑ

ueneris ad poꝛtã que aurea ꝓ eo ꝙ deaurata ẽ

vocat᷑:ibi ꝓ ſigno virũ tuũ ꝓ cuius incolumi⸗

tatis ſtatu ſollicita es:obuiũ habebis.Cũ hec
igit᷑ ita euenerint:ſcito ꝙ q annũcio ſine dubio

Cr.

cöplend⸗
oinq
ſalenn

vaticinie

Luncde

certiudi
eraluto
podonmd
reserpea

fommeriu
hunthofn
(lusvo

eſeradt

dusad

rta.xy.
Mamq⸗
holocaut
hoͤ poleb
maripa
ſtimeaq

ſbusexn

ſentſgo
neducel

tühe

FJange
unc

MHalli
coſuere

Vlgine

demnech

greſſiſi

ulbo l
exdereli

Quoridte

ſcediuin
buocuſtoe

cebat gt⸗

onſolün,

cöfngerep
letannevite
Oiganius

(ibanyty

Ahocetate

ehkzanup
liopen

Paruient:
poſereſps

1dfiſenin
Poinkaten

irtionis
ſer verofn
(htraſcri

ſonüinffin

ſnerüinn

eqe inn

rnüſni
lfamemnumm,
Pydlonenn
nnmidimnot
Cgoraligſhenes
SS
Nötſeſchrn
biſli enren
N Wriſbkif

=

ſpirinſintat.

Omneinintg
ie ure⸗
Dodonntcne
1 ſnihridihe
Jngene Min
ennianſeitis
Pitaſwiſizt
Gnolgnun
Nlibieucgemnn
Nens dmmiibien
biAmimitrmg
Yelnnentdrſl
cetheN
Neapmnien
Iruiri tni
vailnangtle
ntruschlliſtcn
nadrs nhl
gbenmaet
n. beranuni
mnrtblaut
mnugnuntttit
muige ſinn
ſcla dalgl
Aededennnin
it.tünund 9

=
☛ = S=,s

Tractatus II

cõplenda erunt. Igit iuxta pᷣceptum vterq; ð

loco in quo erant: ꝓmouentes aſcẽderunt hie
ruſalem:et cum ad locum pueniſſent angelico

vaticinio deſignatũ:ibi ſe inuicẽ obuiauerunt
Tunc de mutua ſua viſione leti:⁊ pmiſſe ꝓlis

certitudine ſecuri: debitas domino humilium
exaliatoꝛi gras egerunt. Itaq; adoꝛato domi⸗

no domü regreſſi: diuinũ ꝓmiſſum certi ⁊ hila
res expectabãt. Cõcepit ergo Anna: ⁊ peꝑit ſi
liam:⁊ iuxta mandatũ angelicũ parẽtes voca⸗
bant nomẽ eius mariã. Cunq; triũ annoꝛũ cir⸗
culus volueret᷑ ⁊ ablactationis tẽpꝰ cõpletum
eſſet:ad templũ domini vᷣginem cum oblatiõi⸗
bus adduxerũt. Erant autẽ circa templum iu
xta.xv.graduũ pſalmos.x v. aſcẽſiõis gradus
Nam qꝛ templũ erat in mõte cõſtitutuʒ: altare
holocauſti qð foꝛinſecus erat: adiri gradibus

nõ valebat. In hoꝛũ itaq; vno beatã virgineʒ

maris paruulã parẽtes cõſtituerũt.cũq; ipive
ſtimẽta q̃ in itinere habuerãt exuerẽt:⁊ cultio⸗
ribus ex moꝛe veſtibus ſe ⁊ mundioꝛibꝰ indue

rent:vgo domini cuncros ſigillatim gradus ſi

ne ducẽtis ⁊ leuàtl manu ita aſcẽdit: vt ꝑfecte

etatiĩ hac dũtaxat cauſa nihil deeſſe putares.

Jam quippe dominꝰ in vᷣginis ſue infatia ma⸗
gInum qò oꝑabat᷑: ⁊ quãta futura eſſet huiꝰmi
raculi indicio pᷣmonſtrabat Igit᷑ ſacriſicio hm
cCcoõſuetudinẽ legis celebꝛato: ⁊ voto ſuo ꝑfecto
virginẽ inter ſepta tẽpli cum alijs virginibꝰibi
dDdenm educãdis dimiſerũt. IJpᷣi vero domuʒz re⸗
greſſi ſũt. Virgo aũt dñi cũ etat ꝓceſſu ⁊ vir⸗
tutibꝰ ꝓficiebat:⁊ iuxta pſalmiſtã pater ⁊ ma⸗
ter dereliquerũt eam: dñs autẽ aſſumpſit eam
Quotidie nanq; ab angelis frequẽtabat᷑: quo
tigdie diuina viſione fruebat᷑:que eã a malis oi
bus cuſtodiebat:⁊ bonis omnibꝰ redũdare fa

ciebat. Itaq; ad xiiij.annuʒ vſq; peruenit: vt

non ſolũ nihil de ea mali rep̃henſione dignum

cõfingere poſſent:ſed ⁊ boni omnes qͥ eam no⸗
uerant:vitam ⁊ cõuerſationẽ eius admiratiõe
dignam iudicarẽt.Tũc põtifex publice denũ⸗

ciabat:vt virgines que in templo cõſtituebãt

et hoc etatis tẽpus impleſſent: domũ reuerte⸗
rent᷑:⁊ nuptijs ᷣm moꝛẽ gentis ⁊ etatis matu⸗

ritatẽ operã darẽt. Cui mãdato cũ cetere pne
paruiſſent: ſola vᷣgo dñi maria h̊ ſe facere non
poſſe reſpõdit dicẽs. Se qͥdem ⁊ parẽtes ſuos

dñi ſeruicio mãcipaſſe: et inſuꝑ ſeiam dño
vginitatem vouiſſe:quã nũqᷓ; viro aliquo cõ⸗

mixtionis moꝛe cognito violare vellet. onti
fex vero in anguſtia cõſtitutus animi: cũ neq;
contra ſcripturam que dicit vouete ⁊ reddite:
nouũ infringendũ putaret:neq; moꝛem geniti
inſuetũ introducere auderet: pᷣcepit ad feſtiui⸗
tatẽ que iminebat:oẽs ex hieroſolymis ⁊ vici⸗
nis locis pꝛimoꝛes adeſſent. quoꝝ cõſilio ſcire

Epla

Fo CLXxXv
CII

poſſet: quid de tam dubia re faciendũ ekt. Qs

cum fieret:omnibꝰ in cõmune placuit:dñm ſu⸗

per hac re eſſe cõſulendũ.Et cũctis qͥdem oꝛa⸗

tioni incumbẽtibus: põtifex ad ↄſulendũ deũ
ex moꝛe acceſſit. Nec moꝛa: cunctis audiẽtibꝰ

de oꝛaculo ⁊ de ꝓpiciatoꝛij loco vox facta eſt:
ſm Eſaie vaticiniũ reqͥrendũ eſſe cui virgo illa
cõdẽnari ⁊ deſpõſari deberet.liquet eni Eſaiã
dicere. Egrediet᷑ virga de radice ieſſe:⁊ flos ð
radice eius aſcẽdet: ⁊ reqᷣeſcet ſuꝑ eum ſpiritꝰ

dñi:ſpũs ſapie ⁊ intellectus:ſpũs cõſilij et foꝛ⸗
titudinis:ſpũs ſciẽtie ⁊ pietatis: ⁊ repleuit eũ

ſpũs timoꝛis dñi. Scðm hanc ergo ꝓphetiaz

cunctos de domo ⁊ familia DHauid nuptui ha

biles non cõiugatos virgas ſuas allaturos ad

altare pᷣdixit:⁊ cuiuſcũq; poſt allationẽ virgu

la floꝛem germinaſſet:⁊a in eius cacumine ſpũs

dñi in ſpecie colũbe cõſediſſet:ipᷣm eſſe cui vir⸗

go cõdẽnari ⁊ deſponſari deberet. Erat aũt in
ter ceteros Joſeph homo de domo et familia

BSauid grãdeuus:cunctis vero vᷣgas ſuas iu

xta oꝛdinẽ deferentibꝰ ſolus ipſe ſuam ſubtra⸗
xit. Vnde cum nihil diuine voci cõſonuʒ appa
ruiſſet:pontiſex iterato deũ cõſulẽdũ putauit:
qui reſpõdit ſolũ illũ ex his qui deſignati erãt:
virgam ſuam nõ attuliſſe:qͥ vginem deſpõſa⸗
re deberet. CPꝛoditus eſt itaq; Joſeph.Cũ enĩ

vgam ſuam attuliſſet: ⁊ in acumie eius colum
ba de celo veniens cõſediſſet:liqͥdo oĩbꝰpatuit

ei vᷣginem deſponſandã foꝛe. Igit᷑ nuptiaruʒ
iure de moꝛe celebꝛato: ipſe qͥdem in bethleem
recedit ciuitatem: domum ſuam diſpoſiturus.

et nuptijs neceſſaria pꝛocuraturus. Virgo au

tem dñi maria cum alijs ſeptẽ vginibꝰ coeuis
et collactaneis quas a ſacerdote acceperat: ad

domüũ parentum ſuoꝛũ in galileam reuerſa eſt.
ais vero diebus bᷣmo ſcilicet aduentus ſui in
galileã tempoꝛe miſſus eſt ad eam angelꝰ Ga⸗

bꝛiel a deo:qui ei cõceptuʒ dominicũ narraret

⁊cõceptionis vel modũ vel oꝛdinẽ exponeret
Deniq; ingreſſus ad eam:cubiculũ qͥdem vbi

manebat ingẽti lumine ꝑfudit: ipᷣam vero gra
tiſſime ſalutans dixit.Aue maria vᷣgo dni gra

tiſſima: vgo gr̃a plena:dominꝰtecum:benedi⸗

cta tu p omnibꝰmulieribꝰ. benedicta pᷣ omib⸗
hactenus natis hominibꝰ. Virgo auteʒ que iã
angelicos bene nouerat vultus: ⁊ lumẽ celeſte

inſuetũ non habebat:neq; angelica viſione ter
rita: neq; luminis magnitudine ſtupefacta: ſʒ
i ſolo eiꝰpᷣmone turbata ẽ.⁊ cogitare cepit ãlis

iſta ſalutatio tam inſolita eſſe poſſet:qͥd ve pꝛo
tẽderet:vel quẽ finẽ eſſet habitura. Huic cogi
tationi angelus diuinitꝰ inſpiratus occurres:
ne timeas inqͥt maria:quaſi aliquid contrariũ
tue caſtitati hac ſalutatiõe pᷣtexam. Inueniſti

eni graʒ apud dñm: quia caſtitatẽ elegiſti. ivᷣo

ce 3

4 ,”s α e . E . . — 4 S
4

erit magnus: qꝛ dominabit᷑ a mari vſq; ad ma

re. ⁊ a flumine vſq; ad terminos oꝛbis terre.et
filius altiſſimi vocabit᷑.quia qui in terris naſci
tur humilis: in celo regnat ſublimis.⁊ dabit il
li dominꝰ deus ſedem Dauid patris eius:⁊ re
gnabit in domo JYacob ineternũ:et regni eius
non erit finis. Ipe quipe rex regũ ⁊ dominus

dominãtiũ eſt. thꝛonus eius in ſeculũ ſeculi.
lhis angeli verbis virgo non incredula:p mo⸗
dum ſcire volens reſpondit. Quomodo iſtud
fieri poteſt: Ham cum ipᷣa virum iuxta votuʒ
meũ nunqᷓ; cognoſcã:quomodo ſine virilis ſe⸗
minis incremento parere poſſũ:Ad hoc ange⸗
lus. Ne exiſtimes inquit maria ꝙ hũano mo⸗
re cõcipias. Nam ſine virili cõmixtione virgo

cõcipies:vᷣgo paries:virgo nutries Spiritus

eni ſanctus ſuꝑueniet in te:⁊ virtꝰ altiſſimi ob

umbꝛabit tibi cõtra omnes ardoꝛes libidinis.
Ideoq; qð naſcet᷑ ex te ſoluʒ erit ſanctũ: quia

olum ſine peccato cõceptum:⁊ natum vocabi
tur filius dei. Tũc maria manibus expanſis et
oculis ad celum leuatis dixit. Ecce ancilla dñi
(neq; eni domine nomie digna ſum) fiat mihi
vm vᷣbum tuum. Longũ foꝛte ⁊ qbuſdã tedio⸗
ſum erit:ſi cuncta huic opuſculo inſerere volu
erimus:que natiuitateʒ dominicã vel pᷣceſſiſſe
vel ſubſecuta fuiſſe legimꝰ. Vnde his omiſſis
que in euangelio pleniꝰ ſcripta ſunt:ad ea que
minus habent᷑ narrada accedamꝰ. Joſeph igi
tur a iudea in galileã veniens: deſponſatam ſi
bi vᷣginem vxoꝛem ducere intẽdebat. Jã nãq;

tres fluxerant mẽſes:⁊ quartus inſtabat ex eo

ẽpoꝛe quo ſibi deſponſata fuerat.interea pau
latim vtero puerpere intumeſcẽte:puerperã ſe
manifeſtare cepit.neq; h̊ latere potuit Joſepꝑh
nam ſponſi moꝛe liberiꝰ ad vᷣginem introiens:
⁊ familiarius cũ ea loquẽs:grauidã eſſe depꝛe
hendit. Eſtuare itaq; animo ⁊ fluctuare cepit:
qꝛ ignoꝛabat quid ſibi potiſſimũ eſſet faciendũ

neq; eni eam traducere voluit:quia iuſtꝰ erat.

neq; foꝛnicatiõis ſuſpitiõe infamare:qꝛ pius.

Itaq; cogitabat clam diſſoluere cõiugiũ: ⁊ oc
culte dimittere eam. Hec autẽ eo cogitãte:ecce

angelꝰ dñi ei aparuit i ſomnis dicẽs: Joſeph
fili Dauid noli timere: hoc ẽ ne velis foꝛnicati
onis ſuſpitionẽ in vᷣgine habere:vel aliquid ſi

niſtrũ cogitare:neq; timeas eam in vxoꝛeʒ du

cere.Qð eni in ea natũ eſt:⁊ nũc animũ tuũ an

git:non homis ſed ſpũſſancti eſt opus Pariet

enĩ omniũ vᷣgo ſola dei filiũ ⁊ vocabis nomen

eius ihm.id eſt.ſaluatoꝛẽ. Ipſe eni ſaluũ faci⸗

et populũ ſuũ a peccatis eoꝛum. Igit᷑ Joſepyhp
m angeli pᷣceptuʒ vginem vxoꝛem duxit:nec
tñ cognouit eam:ſed caſte ꝓcurãs cuſtodiuit.
Jãq; nonus a ↄceptione inſtabat menſis cum

Joſeph vxoꝛe cũ̃ alijs que neceſſaria erãt alſũ
pᷣta bethleẽ ciuitatẽ vnde ipᷣe erat tetendit.a

ctum ẽ aũt cũ eſſent ibi:impleti ſũt dies vt pa⸗

reret:⁊ peperit filiũ ſuũ pᷣmogenitũ :ſicut ſacti
euãgeliſte docuerũt dñm nr̃m ihm xpᷣm:qͥ cuʒ
patre ⁊ filio ⁊ ſpũſancto viuit ⁊ regnat deus ꝑ.
oia ſecula ſecuioo. —ð
Beati hieronymi ad Mineriũ ⁊ Alexan⸗

dꝛũ monachos dereſt⸗ urrectione carnis:vbi ex
ponit illð apoſtoli ad Coꝛinthios. Om̃es qui

dem reſurgemus:ſed non omnes imutabimur
Em hereticoꝛũ catholicoꝛũq; ſentẽtias: in fine
ſe excuſans ꝙ tomo ĩ aliquibꝰ cõmẽtarijs Oꝛi
genis vtatur. Epła. ChI.

Niblolam pke.

ctionis articulo ſancti fratriſ noſtri

Syſinni:qui veſtra mihi ſcripta de

tulerat:hec qualiacũq; ſũt dictare compelloꝛ.
nec poſſũ vr̃am celare pꝛudentiã: ⁊ obſecrone
B dic tum referatis ad głiam: qͥnpotius ad ple
nam neceſſitudintẽ:dũ ita vobis quaſi mihi lo⸗
quoꝛ.Multas ſanctoꝝ fratꝝ ac ſocioꝝ de ve⸗
ſtra puincia ad me detulit qſtiones: ad q̊s vſ⸗
q; ad diẽ epiphanioꝝ largiſſimo ſpatio me re

ſponſurũ putabã.Cunq; furtiuis noctiũ lucu⸗

bꝛatiũculis ad pleraſq; dictarẽ: ⁊ expletl aliis
me ad vr̃am qſi ad difficillimã reſeruarẽ:ſubi⸗

to ſuꝑuenit ſe afferens ilico ꝓfecturuʒ.Cunq;
eũ rogar:vt differret iter:libere mihi cepit fa⸗
mem obtẽdere monaſterioꝛũ:egypti neceſſita⸗
tes:nili non plenas aquas:multoꝛũ inediã: vt

ꝓpe offenſaʒ eſſet in dominũ ullũ vltra velle re
tinere. Itaq; ſubtegmina ⁊ ſtamina: liciaq; et
telas que mihi ad vr̃am tunicã paraueram vo
bis icõfecta trãſmiſi.vt quicqd mihi deeſt: ve⸗
ſtro texat᷑ eloquio. Pꝛudẽtes eſtis ⁊ eruditi:⁊
de Canina vt ait Apius facũdia ad xpᷣi diſer⸗
titudinẽ trãſmigraſtis. Nec magno mihi apð

vos laboꝛe opus eſt:ꝙ philoſophũ quẽdaʒ in

ſuadẽdo ruſticũ eſſe ꝑpeſſuʒ narrãt fabule vix
dum dimidiũ inquit dixerã: iam intellexerat.
Itaq; ⁊ ego tꝑe coartatꝰ ſinguloꝝ vobis quii
ſacrã ſcripturã cõmentariolos reliqrunt ſnias
ptuli: ⁊ ad vbũ pleraq; interpᷣtatus ſum. vt ?
me liberẽ q̃ſtione: ⁊ vobis veterum tractatoꝝ
mittat᷑ auctoꝛitas:qͥ in legẽdis ſingulis ac pio
bãdis nõ mee voluntati:ſed vr̃o acqᷣeſcatis ar
bltrio Queritis qͥ ſenſu dictũ ſit:⁊ quõ in pᷣma
ad Coꝛinthios epła Pauli apłi ſit legendum.
Oẽs qͥdẽ doꝛmiemꝰ:nõ aũt oẽs ĩmutabimur:
An iuxta q̃dam exẽplaria non oẽs doꝛmiemus
oẽs aũt imutabimur.vtrũq; eni in grecis codi

cibus iuenit᷑ Suꝑ q̊ Theodoꝛꝰ heracleotes:q̃

ꝛbs olim perinthus vocabat᷑:i cõmẽtariolis

apłi ſic locutꝰ ẽ:oẽs qͥdẽ nõ doꝛmiemꝰ:oẽs aũt

R
. *

,
.
4„

C

nnutavi
leſiruellh
ſberſ⸗
Onaſon
corpoꝛb⸗
listein
ßoner
dfogtic
ltoptorot
Gbinur.4
nubiy
c(orruptlon
Gutadont
naomo
pebndel
ſenifeta
licsinco
Neritemort
ſoͤpleit.
Lmnetenit
tnositu
ſtodmae
duereime
penisve⸗
doms
quennid
1moꝛrn
mor. G
dubium
fuitdlce⸗
ſtclligt g
porieium
morrolita
halho yb
ſbeſlemo:
fuuräͤrytn
rpo A⸗
Nyneno
ſtincötre
loconoes
lobinur a
ſoreanoint
hlomich
locurröiarn
ledormie
lſanetin
dusſatpti
lemimuet
licſtoigin
mornulreſi
Menioegj
loſüfiui
briſtaleg
Alinurad
nanedorm
Iur Dormn

=
=
=
2 =
SS

naiffunlutr
hamihiſohue
Nare conpdle

Ntiä: vobſeen.

rnpotiuenie
bisquaſimh⸗

aſociodeee

ſiones: adiß
ſimolpaioten
minisnoiin
mi: terpet 4
mintiauri it⸗
Peeunz ng
lbaembicoti⸗
irgnutneſi⸗
muuriͤneli:
Uüravelere
ſtuminn loc
ncignanean

ignbideſt ſe

chotallii
iinadniic⸗
roao bian⸗
ogbiqnütizt
nurrüftolenn
„oaninelenen
glo⸗ hien
ſoorlärmn ſin
götn in
deun naun
oſnone

Tractatus II

immutabimur. Enoch eni ⁊ elias moꝛtis ne
ceſſitare ſuꝑata:iia vt erãt in coꝛpoꝛibꝰ ð terre
na ↄuerſatione ad celeſtia regna tranſſ ati ſunt
Vnñ ⁊ ſancti qͥ die cõſũmationis atq; iudicij in
coꝛpoꝛibꝰreperiẽdi ſũt cũ alijs ſãctis:qͥ ex moꝛ
tuis reſurrecturi ſunt:rapient᷑ in nubibꝰobuiã
xpᷣo in aera: ⁊ nõ guſtabũt moꝛtẽ erũt ſemꝑ cũ
dño guiſſima moꝛtis neceſſitate calcata Vnde
ait apłs:oẽs qͥdẽ non doꝛmiemꝰ:oẽs autẽ imu
tabimur.Qui eni ex moꝛtuis reſurrexerint:et

in nubibꝰ viuẽtes rapti fuerint:trãſibunt ad in
coꝛruptionẽ:et a moꝛtalitate in imoꝛtalitatem
mutabunt᷑:nõ in tꝑe:nõ ſaltẽ in bꝛeui ſpacio:vᷣ

in atomo ⁊ in pũcto tꝑis atq; momento:qͥ pal⸗
pebꝛa oculi moueri põt in nouiſſima tuba Tã
ta eni fiet celeritate reſurrectio moꝛtuoꝝ: vt vi⸗
ui qͥs in coꝛpoꝛibꝰ ſuis ↄſumationis tpᷣs inue⸗

nerit:moꝛtuos de inferis reſurgentes pᷣuenire

nõ valeãt. Qð manifeſtiꝰ NPaulꝰ diſſerẽs ait.
Canet eni tuba:⁊ moꝛtui reſurgẽt incoꝛrupti:

et nos imutabimur. O poꝛtet eni coꝛruptibile

iſtud induere incoꝛruptionẽ: ⁊ moꝛtale iſtud i⸗
duere imoꝛalitatẽ:vt poſſit i vtrãq; ꝑteʒ vel i

penis vel iĩ celoꝛũ regno manere ꝑpetuo.Dio⸗
doꝛus tharſenſis epᷣs pᷣterito h̊ capitulo in ↄſe
quentibꝰ bꝛeuiter annotauit:in eo ꝙ ſcriptuʒ ẽ

⁊ moꝛtui reſurgent incoꝛrupti:⁊ nos imutabi⸗

mur. Si inqᷣt icoꝛrupti reſurgẽt moꝛtui: haud
dubium qͥn ⁊ ip̃i ad melioꝛa mutati:qͥd neceſſe

fuit dicere ⁊ nos imutabimur: An in h̊ voluit

itelligi ꝙ icoꝛruptio cõis ſit oiuʒ:imutatio aũt

ꝓpꝛie iuſtoꝝ:dũ non ſolũ incoꝛruptioneʒ:eti⸗

moꝛtalitatẽ:ſᷣ ⁊ gliam ↄſequunt᷑:Apollinaris
lʒ alijs vbis eadem q̃ Theodoꝛꝰ aſſeruit qͥſdã
nõ eſſe moꝛituros:⁊ de pᷣſenti vita rapiẽdos in
futurã:vt mutatis gloꝛificatiſq; coꝛpoꝛibꝰ ſint

cũ xpᷣo.Qð nũc de Enoch ⁊ Helia credimus.
Bidymꝰnõ pedibꝰ ſᷣ vbis i Oꝛigenis trãſiens
ſniaʒ:cõtraria via gradit᷑. Ecce myſteriũ vobᷣ

loquoꝛ:oẽs qdem doꝛmiemꝰ:nõ oẽs autẽ imu
tabimur.qð ita diſſeruit.Si non indigeret re⸗

ſurrectio interpᷣte:nec obſcuritatẽ hr̃et in ſenſi
bus:nũqᷓ; NPaulꝰ poſt multa q̃ de reſurrectiõe
locutꝰ ẽ intuliſſet Ecce myſteriũ vobᷣ dico.oẽs
q̃dẽ doꝛmiemꝰ.id ẽ.moꝛiemur.nõ oẽs aũt ſᷣ᷑ ſo
li ſancti imutabũt᷑. Scio ꝙ in nõnullis codici
bus ſcripiũ ſit.non qͥdẽ oẽs doꝛmiemꝰ: oẽs au
tem imutabimur Sʒ ↄſiderãdũ:an ei qð pᷣmiſ
ſũ eſt:oẽs imutabimur:poſſit ↄuenire qð ſeqͥt
moꝛtui reſurgẽt icoꝛrupti:⁊ nos ĩmutabimur.
Si eni oẽs imutabunt᷑:⁊ hoc cõe cũ ceteris eſt
ſuꝑfluũ fuit dicere:⁊ nos imutabimur Quam
ob rẽ ita legẽdũ ẽ:oẽs qͥdẽ doꝛmiemꝰ: non oẽs
aũt imutabimur.Si eni i Adã oẽs moꝛiũt᷑:⁊ i
moꝛte doꝛmitio ẽ:oẽs ̊ doꝛmiemꝰ ſiue moꝛie⸗
mur Doꝛmit ãt iur idioma ſcpᷣturaꝝ:q̃ͥ moꝛtu

Fo. CLXXXVI

Epla ClIII

us eſt ſpe reſurrectiõis future. Diſq; ̊ doꝛmit

exꝑgiſcit᷑:ſi ̃ nõ ſubita vis moꝛtis eũ oppꝛeſſe
rit: ⁊ moꝛs ſomno fuerit copulata. Cunq; oẽs
ita doꝛmierint lege nature:ſoli ſãcti in coꝛꝑe et
aia in meliꝰmutabunt᷑:ita vt incoꝛruptio oiuʒ
reſurgẽtiũ ſit. Gloꝛia aũt atq; mutatio ꝓpᷣe ſã⸗
ctoꝝ Quodq; ſeqͥr iu grecos ? Inpriiii ſiue
PO1π1¼⁄π ⅓½αXατιÜον. Utrüch eni legit: nriin
terp̃tati ſũt i momẽto ⁊ ĩ ictu ſiue ĩ motu oculi
idẽ p̃ᷣfatꝰ Didymꝰita explanauit. Jũcta ſimul
oĩuʒ reſurrectiõe rapient᷑ obuiã xpo. Sʒ hiqᷣs
moꝛs diſſoluerit q̃ pᷣſens ſermo ſigniſicat.QAnñ

eni dicit in pũcto tꝑis ⁊ in motu oculi atq; mo

mẽto:futurã oĩuʒ reſurrectionẽ cũctã pᷣme ⁊ ſe
cũde reſurrectiõis fabulã excludit: vt alij pᷣmi:
alij nouiſſimi reſurrecturi eſſe credãt᷑. Atomꝰ
aũt pũctũ tꝑis ẽ.qð ſecari ⁊ diuidi põt. Vñ et
Epicurꝰex ſuis atomis mundũ ſtruit ⁊ vniuer
ſa cõfoꝛmat. Ictuſq; oculi ſiue motꝰq̃ grece di
cit᷑ po cu tãta velocitate trãſcurrit: vt pene ſẽ
ſum vidẽtis effugiat. Veꝝ qꝛ in pleriſq; codici
bus ꝓ poin id ẽ.ictu vł motu piin legit᷑:hoc
ſentire debemꝰ vt quõ leuis pluma vel ſtipula

aut tenue ſiccũq; foliũ vento flatuq; raptaf: et H

de terra ad ſublime trãſfert᷑.ſic ad ictũ oculi:⁊

ad nutũ dei:oiuʒ moꝛtuoꝝ coꝛpoꝛa mouebũt᷑: HZ
parata ad aduentuʒ iudicis. Quodq; iungit?

dicit In nouiſſima tuba:canet eni tuba:⁊ moꝛ
tui reſurgẽt incoꝛrupti: et nos immutabimur.
Opoꝛtet enim coꝛruptibile h̊ induere incoꝛru
ptionẽ:⁊ moꝛtale h̊ induere ĩimoꝛtalitatem:du
plicẽ habet intelligẽtiã: vt clãgoꝛ tube aut vo⸗
cis indicet magnitudinẽ:iuxta illð qð ſcriptuʒ
eſt:ſicut tuba exalta vocẽ tuã.Aut aꝑtam oiuʒ
reſurrectionẽ iuxta illud qð i euãgelio legimꝰ:
tu aũt cũ facis elemoſynã: noli tuba canere an

te. hoc ẽ abſcõdite fac miſcdᷣiaʒ:⁊ in ſecreto :ne

videaris de alteriꝰ mi ſeria gloꝛiari. Querimꝰ
aũt cur ad nouiſſimaʒ tubã moꝛtuos ſcripſerit
reſurrecturos Qñ eni ĩ nouiſſima ðꝛ vtiq; alie
p̃ceſſerũt. In apocalypſi Johis.vij. delcribũ⸗
tur angeli cũ tubis:⁊ vnoquoq; clangente:pꝛi
mo videlicet ſcðᷣo ⁊ tertio q̃rto ⁊ qnto ⁊ ſexto:
q̃d ꝑ ſingulos actũ ſit:indieat᷑:. Nouiſſimo au
tem · id ẽ.ſeptimo claro tube ſtrepitu ꝑſonãte:
moꝛtui ſuſcitant᷑:coꝛꝑa q̃ bᷣus habuerat coꝛru
ptibilia: incoꝛrupta recipiẽtes. Añ poſt nouiſ
ſimã tubã exponit apłus qͥd ſequat᷑ Canet eni
tuba:⁊ moꝛtui reſurgẽt incoꝛrupti:nos autem

imutabimur: qñ dicit nos:aliũ ſe:⁊ eos:qͥ ſecũ

ſunt:pᷣter moꝛtuos eẽ ſigniſicat.Ad qꝗð intelli⸗

gendũ:ſũt qͥ dicãt moꝛtuos qͥ reſurgãt incoꝛru

pti: eẽ coꝛpoꝛa moꝛtuoꝝ: eos aũt qͥ dicant᷑ eſſe

mutãdi: aias debere accipi: qñ in maioꝛẽ gliaʒ

fuerint cõmutate:⁊ Zueneritt i virũ ꝑfectũ:et
mẽſurã etail plenitudinis xpᷣi. Alij vo Merit

Tars

moꝛtuos debere itelligi peccatoꝛes:qui reſur⸗
gent incoꝛrupti vt poſſint erna ſuſtinere ſuppli
cia. Eos aũt qͥ cõmutant᷑:eſſe ſãctos:qͥ de vtu
te in vᷣtutẽ:⁊ de głia tranſferunt᷑ in gliam. Vñ

ad incoꝛruptionẽ moꝛtuoꝛuʒ intulit. Opoꝛtet
eni coꝛruptiuũ hoc induere incoꝛruptionẽ ld

id aũt qð dixerat:nos imutabimur :illud adiũ
xit.⁊ moꝛtale hoc induet ĩmoꝛtalitateʒ aliudẽe
eni imoꝛtalitas:aliud incoꝛruptio. ſicut aliud
moꝛtale: ⁊ aliud coꝛruptiuũ.Quicqd aũt moꝛ
tale eſt:⁊ coꝛruptiuũ eſt:ſʒ non qð coꝛruptiuũ

ſtatim ⁊ moꝛtale. Coꝛruptiua q e ſunt coꝛpo⸗
ra que carẽt anima:⁊ tamẽ non ſunt moꝛtalia.

qꝛ nũqᷓ; habuere vitã.qð ꝓpꝛie aĩantiũ eſt.vñ
ſignanter aplłs:coꝛruptioni incoꝛruptioneʒ:et

moꝛtalitati imoꝛtalitatẽ: reſurrectiõis futurã
tꝑe copulauit.Achatiꝰ:Ceſarea:q̃ pᷣus Turr
Stratonis vocabat᷑:poſt Euſebiũ NPamphili
epᷣs in q̃rto &νXρ TνWHρι TIHια½ 11ν idé6.
collectarum queſtionũ libꝛo: ꝓponẽs ſibi hãc
eandem q̃ſtionẽ latius diſputauit:⁊ vtrũq; ſu
ſcipiens qð inter ſe videt᷑ eſſe ↄtrariũ:poſt pᷣn

pᷣmum de eo:qð magis in plurimis codicibꝰin

uenit᷑.Ecce myſteriũ dico vobis:omes qͥdem

doꝛmiemus:non om̃es aũt imutabimur y

ſteriũ dixit: vt attẽtioꝛes faceret auditoꝛes de
reſurrectiõe plenius diſſerturꝰ. Doꝛmitio au⸗
tem moꝛtẽ iſtã q̃ cõmunis eſt omniũ ſignificat:
vnde rectiſſime poſuit ꝙ om̃es doꝛmiamꝰ.id ẽ
moꝛiamur:ſicut ſupꝛa dixit. Quomodo i Adãa

om̃es moꝛiunt᷑:ſic ⁊ in xpᷣo omes viuiſicabũt᷑.
Cum ergo oẽs moꝛituri ſint:audite ſacramẽta
que dico:om̃es qͥdem doꝛmiemus: ſed nõ oẽs
imutabimur. Canet eni tuba:haud dubiuʒ qͥn

angelus ſeptimus:⁊ moꝛtui reſurgent incoꝛru neq; ꝑp ſom:neq; ꝑ vbum:neq; ꝑ epłam tanq;
per nos miſſam: qſi inſtet dies dñi:ne qs vos

ſeducat vllo modo.quoniã niſi diſceſſio vene⸗

pti. Si autẽ incoꝛrupti erũt moꝛtui:quõ noni⸗
mutabunt᷑:cũ incoꝛruptio ipᷣa mutatio ſit: Sʒ

hec cõmutatio qᷓ Paulus mutãdus:⁊ ſãcti ſũt

gloꝛificatio intelligit᷑. Incoꝛruptio aũt iccirco
cõmunis eſt oiuʒ:qꝛ in eo miſerabilioꝛes erunt
peccatoꝛes:vt ad toꝛmẽta perpetui fint:⁊ non
moꝛtali ⁊ coꝛruptibili coꝛpoꝛe diſſoluant᷑. Le⸗

gimus in eadẽ epiſtola apoſtolo diſſerẽte ſecre

tam diuerſitateʒs reſurrectionis:non in natura
coꝛpoꝛũ:ſed in varietate głic duʒ alij reſi urgũt
ad penas ꝑpetuas:alij ad gliam ſempiternam
Alia eni caro volatiliũ:alia piſciũ:alia iumen⸗
toꝛũ: ⁊ coꝛpoꝛa celeſtia:a coꝛpoꝛa terrena.Sic
inqᷣt erit ⁊ reſurrectio moꝛtuoꝛuʒ:cui ſententie
magis acqᷣeſcit eccłia. vt oẽs cõi moꝛte moꝛia⸗
mur: et nõ oẽs mutemur in gliam. Juxta illud
qð SDaniel ſcribit:multi doꝛmiẽtes ĩ terre pul
uere reſurgẽt:alij in gliam eternã: alij in ↄfuſi⸗
onẽ ⁊ obꝑꝛobꝛiũ ſempiternũ Qui eni reſurgẽt
in obpꝛobꝛiũ ⁊ ↄfuſionẽ ſempiternaʒ:nõ reſur

II

gent in eternã głiam. in quã Qaulus: ⁊ qui cq
eo ſunt mutabunt᷑ Que cũ ita ſe habeãt:⁊ ſici

tellecta ſint a nobis:eoꝝ tm cõmutationẽ ſuſci

pere:qui reſurgẽt in gliam. NPeccatoꝝ autẽ et
qͥ moꝛtui infideliũ apellant᷑: ⁊ reſurgent inccoꝛ

rupti:nequaqᷓ; cõmutationẽ: ſed penas perpe

iuas eſſe dicẽdas. Trãſeamus ad ſcðam lecti⸗
onem: que ita fert᷑ in pleriſq; codicibꝰ.nõ qͥdeʒ
omnes doꝛmiemꝰ.omes aũt imutabimur. Ex
qua nõnuli aſſerũt multos viuos in coꝛpoꝛibꝰ
reperiẽdos.⁊ ſi nõ doꝛmiãt oẽs:nõ omnes eſ/ſe
moꝛituros.ſi autẽ non moꝛiant᷑ oẽs:nõ oẽs re

ſurrecturos. Reſurgere eni ꝓpꝛie dicit᷑:q̃ pꝛi
moꝛiendo cecidit. Vñ ⁊ Naulũ volunt ſcribe
re in pᷣma ad Theſſaloniceſes epiſtola. Nos
viuimus:qui reſidui ſumus:in aduẽtu dñi nõ
pᷣ̃ueniemus eos qͥ doꝛmierunt.qm ipſe dñs in

iuſſu:in voce archangeli: in tuba dei deſcẽdet
de celo:⁊ moꝛtui in xpᷣo reſurgent pᷣmi. deinde

nos qᷣ viuimus: q reſidui ſumus ſimul cũ illis
rapiemur in nubibus obuiã xpᷣo in agera: et ſic

:pe ſemꝑ cuʒ dño erimus. Et ex his dictis pbare
cipium qð omiſimus:ſic locutus eſt. ODicamꝰ2

conant᷑ apoſtolũ Paulũ et qͥ cũ eo ſcribebant
epiſtolã:putaſſe ſe nõ eſſe moꝛituros:ſed repe⸗

riẽdos die cõſumationis in coꝛpe.Qð ſi ver
eſt:errauit Paulꝰ: ⁊ humana eſtimatiõe dece⸗.
pius eſt:vt arbitraret᷑ ſe iueniendũ in coꝛpoꝛe
dð falſũ eſſe reꝝ exitus appꝛobauit.Hoc itelle⸗
xerant ⁊ illi Theſſalonicẽſes ſacramẽta ſermo
nis myſtici neſciẽtes:⁊ niecturis varijs fluctu
abant. dicebãtq; ſi Pauilꝰ inueniẽdus ĩ coꝛpo
reeſt: ꝓximus ẽ dies iudicij. Uñ coꝛrigit eos:
ſcdam epłaʒ ſcribens. Rogamus vos fratres

ꝑ aduẽtũ dñi nr̃i ihu xpᷣi: nr̃am ↄgregatiõeʒ
i ipᷣm vt non cito mẽte moueami:nec terreami

rit pᷣmuʒ:⁊ reuelatus fuerit homo peccati:filiꝰ

pꝓgitiõis qͥ aduerſat᷑ ⁊ extolli᷑ ſuꝑ oẽ qð dicit᷑

deus: ⁊ qd colit᷑:ita vt i templo dei ſedeat:oſtẽ
dens ſe tanq; ſit deus. Non meminiſtis ꝙ cuʒ
apud vos eſſem:hec dicebã vobis: Quibꝰ di⸗

ctis h̊ agit:vt eos reuocet ab erroꝛe:ne putent

diem appꝛopinquare iudicij:⁊ id qð ſcripſerat

nos qui viuimus:qui reſidui ſumus:in aduẽ⸗
tI dñi non pᷣueniemus eosq̊ doꝛmierũt:aliter
intelli ant: qᷓ; intelligi voluit ipe qͥ ſcripſit Re
qᷓ; eni nieri põt:vt qui ad Timotheũ ſcripſerat
Ego eni iam deliboꝛ:⁊a tpᷣs reſolutiõis mee in⸗
ſtat:putaret ſe in carne ꝑpetuũ:⁊ nunqᷓ; eẽ mo

riturum: ⁊ de vita terrena ſtatim ad regna cele

ſtia trãſituꝝ:pᷣſertim cũ ad Romanos ſcribẽs
eadẽ dixerit.Quis me liberabit de coꝛpe moꝛ⸗
tis huiꝰ: Et ad Coꝛinthios. habitãtes i coꝛꝑe
pegrinamur a dno.magis aũt volumus exire

C

decoppe
poveri
Crien
Pſemil
ſeheral
mitione
locbef.
dorniit
nietiti
ppetan

entih

Viureau
none.
1eſteni
Luien
(eniy
td
caveriti
Nabus
monet
cisq
Vde⸗
Noh⸗
dorn
aürf
dicet
Etie
polpe
ſtcp.
l do⸗
lonpi
oes:
Hutatia
lione:qj
yapene
doꝛnnen
dormieri
domiten
lurſen
lerapiet
uſnodid
Lern
dad
ftety
ſickinen
ttiͤſiy
ſuavin
cedoͤ
parire

Alijexen

grepö
ſtmoꝛtn
none:en
ſco⸗

nnröon

Etvite

ennhrdei
füreenn

ilmuzfritii

ii emn
erbesrge
ti clden
enoämprſnn
incoe Ctkri

namseſfinatee

ivcnicnei ncht
rbaunhrit
saamnintn

=

ſecuns mieſ

Pimmiizio
las Rongen
gemanefinn
tinn ed
opeaninettenen
rns almmg
Nrzon Mrcs
Sitſcſorer
4bonopecennd
i upoecbd
odaſchen
anenmnite
inchieen
andr ſi⸗
:rbciſche
n⸗
Ga dormh
rſheiti ⸗
ottilce⸗
jcſeloiten
c:emnii
ſtuinlin

N
in

1

7

—☛ ☛= =

7

— ——
=☛rn

—

—
==

SS
= ——=—r—
=—

———

Rennn ,
S

s hepiiu

r

Fo. CLXXXVIII

Tractatus II Epla CIII

de corpe: pᷣſentes eſſe cuʒ deo. qͥ hec dicebat:
nouerat vtiq; ſe eẽ moꝛiturũ. Meliꝰ eſt igitur

ſpiritaliter ſentire qð ſcriptũ ẽ: ⁊ doꝛmitionẽ i

pᷣſenti loco nõ moꝛtẽ acciꝑe: ꝑ quã aĩia a coꝛꝑe
ſeparat᷑:ſed pctm poſt fidẽ ⁊ offenſam dei.doꝛ

mitionẽq; poſt baptiſmũ: de qᷓ ⁊ ad Coꝛithios
loq̃bat᷑.Et iðᷣo inter vos multi infirmi ſunt: et

doꝛmiũt plurimi. Et ĩ alio loco. Ergo ⁊ qͥ doꝛ⸗

mierũt in xp̃o perierũt:qͥ cũ moꝛtui ſint:nõ ſũt
ꝑpetua moꝛte ꝑituri:qꝛ nõ ĩ moꝛtali crimie cõ⸗
tinent᷑:ſʒ leui modicoq; pctõ.Qð ⁊ aliꝰ ſanctꝰ
vitare cupiẽs loquebat᷑: ne foꝛte obdoꝛmiã in
moꝛte.Eſt igit᷑ ſomnꝰpeccati qͥ ducit ad moꝛtẽ

⁊ eſt alia delicti doꝛmitio q̃ moꝛte non ſtringit

Qui ergo vixerit ea vita ã dicit.Ego ſum vita

(etenĩ vita nr̃a abſcõdita eſt cũ xpᷣoĩ deo) ⁊ nũ qit BRi
cẽſes epła ſcribit᷑. Hoc eni vob dicimꝰ in vvoo

q; ab ea fuerit ſeparatꝰ: nec ad moꝛtẽ vſq; pec
cauerit:iſte de viuentibꝰ ⁊ ſemꝑ viuẽtibꝰ eẽ ðꝛ
daqͥbus ⁊ ſaluatoꝛ in euãgelio Johis myſtico
ᷣmone teſtat᷑. Qui credit in me:nõ moꝛiet᷑. Et
oĩs qͥ viuit: ⁊ credit in me:nõ moꝛiet᷑ ineternũ.
Ande ⁊ apłs dñi ſui calcãs veſtigia:ea docuit
diſcipulos:q̃ didicit a magiſtro:oẽs itaq; non
doꝛmiemꝰ.Qui eni oĩ cuſtodia ſᷣuat coꝛ ſuũ:⁊

ad xpᷣi pcepta vigilat: madatiq; eius memoꝛ
dicẽtis:vigilate:qꝛ neſcitis q̊ hoꝛa fur veniat.

Et ĩ alio loco.ne dederis ſomnũ oculis tuis:⁊
palpebꝛis tuis doꝛmitationẽ: vt ſaluus fias: q̃
ſi capꝛea de vinculis:⁊ q̃ſi auis ð laqueis: iſte

nõ doꝛiniet. Cũq; igit᷑ dam nõ doꝛmiat:qui

ſemꝑ in xpᷣo viuũt ⁊ vigilant:ſequit᷑ vt nequa
qᷓ; oẽs doꝛmiãt:⁊ ecõtrario oẽs imutẽt᷑ nõ im⸗
mutatiõe głie:q̃ ꝓpꝛie debet᷑ ſãctis:ſᷣ ea imuta
tione:q̃ coꝛruptiuũ h̊ incoꝛruptiuuʒ efficit: vt

vel penas vel pᷣmia recipiãt ſempiterna Qð ſi
doꝛmierit aliqͥs in xpo: ⁊ negligẽtie ſomno ob
doꝛmierit: debet audire qð ſcriptũ ẽ. Nuũqd dq
doꝛmit nõ reſurget:Qui vo nõ doꝛmit ß vigi⸗

lat: ⁊ ſemꝑ viuit in xpᷣo ð vita ad vitã trãſiet:ſi

ue rapiet᷑ in nubibꝰ: vt ſemꝑ cũ dño ſit. Be iſti
uſmodi doꝛmiẽtibꝰ Laʒarꝰ erat: de qͥ dñũs ait.

Laʒarꝰamicꝰ nr̃ doꝛmit.⁊ de h̊ doꝛmiẽte dice⸗

bat ad Marthaʒ: credit ime: etia ſi moꝛtuꝰ
fuerit viuet.⁊ oĩs qͥ viuit:⁊ credit i me:nõ mo⸗

riet᷑ ineternũ. Qui enĩ tota mẽte in xpᷣo cõfidit

etiã ſi vt hõ lapſus moꝛtuus fuerit ĩ pctõ: fide 1 viuos ?7
agdhuc in coꝛpoꝛibꝰreperiẽdos.Seqtur ĩ iuſſt u
i voce archangeli: ⁊ moꝛtui reſurgẽt pᷣmi Et B;

ſua viuit in ꝑpetuũ.Alioqͥn moꝛs iſta cõis eſt:

credẽtibꝰ ⁊ nõ credẽtibꝰ debet᷑ eq̃liter ⁊ omes

parit᷑ reſurrecturi ſũt.Alij i ↄfuſionẽ eternaʒ:

alij ex eo:ꝙ credunt:in ſempiternã vitã.Et ſic
ſtare põt:vt qͥ credit in xpᷣo nõ moꝛiat᷑: ⁊ etiaʒ
ſi moꝛtuꝰ fuerit viuat ineternũ.qð iux coꝛpalẽ?
moꝛtẽ:excepto Enoch⁊ Helia:nulli ↄtigiſſe ꝑ
ſpicuũ ẽ. Qui aũt ſidei magnitudine ſꝑviuunt
in xpᷣo:nõ doꝛmiẽt neq; moꝛient᷑: imitatoꝛes
erũt vite apłice: qͥ abſq; vlla culpa vixerũt ile

ge iuſticie: ⁊ ad finẽ dñi trãſeũtes: credenteſ;

leũ:q̃ vita vocat᷑ ⁊ reſurrectio: nũqᷓ; doꝛmiere

nunq; moꝛtui ſũt. Aia eni que peccauerit:ipſa

moꝛiet᷑. Sicut igit᷑ aia q̃ peccat: viuente coꝛꝑe
moꝛtua ẽ:⁊ eadẽ die qua peccauerit:doꝛmit in

moꝛtẽ: dicente eccłiaſte: qͥ peccauerit: moꝛtuꝰ

ẽ ex tũc: ſic aĩa qᷣ xpᷣi pcepta Puauerit: etiam ſi
coꝛpꝰ moꝛtuũ fuerit:viuet ineternũ.oc aute

⁊ ꝓpꝛiũ apłoꝝ:⁊ nos imutabimur: Qñ auteʒ
dicit nos:ſanctos quoſq; ſigniſicat. Queritis
quõ intelligẽdũ ſit ilið: qð in ᷣma Theſſaloni

dñi:qꝛ nos qͥ viuimꝰ:qͥ reſidui ſumꝰ in aduẽtu

dñi nõ pᷣueniemꝰeos:qͥ doꝛmierũt.qm̃ ipe do-

minꝰin iuſſu:⁊ ĩ voce archangeli:⁊ in tuba dei

delſcẽdet ð celo: ⁊ moꝛtui qͥ ĩ xpᷣo ſũt: reſurgent
bmi. deinde nos qͥ viuimꝰ:qͥ reſidui ſumus:ſi-

mul cũ ilłrapiemur i nubibꝰobuiã xpᷣo in aera

⁊ ſic ſemꝑ cũ dño erimꝰ. Suꝑ qͥ quis ſuperioꝛ

Achatij diſputatio plenꝰ diſputarit:tñ dicen⸗

du ẽ: qͥd videat᷑ alijs: Theodoꝛo videlʒ apol⸗

linari ⁊ diodoꝛo:qͥ vnã ſequũt᷑ ſniaʒ.qͥꝝ Dio⸗

doꝛ hec ſcripſit reſiduos. Atq; viuẽtes Pau
lus apłs vocat nõ qͥᷣ velit intelligi: et ſe ⁊ alios

reſurrectiõis tꝑe ĩ coꝛꝑe reꝑiendos:ſʒ nos di⸗

xit ꝓ eo quod eſt iuſtos:de qͥꝝ ego ſũ numero.
Ibi eni rapient᷑ obuiam xpᷣo ⁊ nõ peccatoꝛes.
AViuẽtes autẽ non iuxta tropologiã ſãctos ac⸗
cipimus: qui peccato nõ moꝛtui ſi ut: ſed ommes

quos in coꝛpoꝛe adueniẽs xpᷣs inuenerit.Qð

ſequit᷑ non pueniemus eos qꝗ; doꝛmierunt: ne⸗-
quaqᷓ; ad peccatoꝛes referre debemꝰ Neq; eni

peccatoꝛes cum iuſtis rapient᷑ obuiam chꝛiſto
ſed eos quos mos diſſoluerit. Nerũ quid iſta
perquiro: ⁊ apoſtolicis dictis calumnia facio⸗

cuz ipe maniteſtiſſime ſcribat qͥ reſidui ſumus
in aduẽtu dñis Qui aũt ſũt reſidui: vbis diſci⸗

mus ſaluatoꝛis. ſicut in diebus Moe ducebãt

vxoꝛes ⁊ nubebãt:⁊ repente venit diluuiuů: et
tulit oẽs ſic erit aduentꝰ filij hoĩis. Quibꝰ mo

nibus apꝛobat᷑ in fine mundi multos viuos ?⁊

rurſũ ſaluatoꝛ ioquit᷑ in euãgelio dia aũr
nocte ſpõſus veniet:qͥ vtiq; viuẽtes i coꝛꝑe de
p̃hendet.qñ duo erũt ĩlectulo vno: vnus aſſu
met᷑: alius relinquer᷑: ⁊ due molẽtes: vna aſ⸗
ſumetur: ⁊ alia relinquetur. Quibus dicr oſtẽ

ditur: medio noctis:ſecuris omnibus cõſuma
tionem mungdi eſſe venturã. DHꝛigenes i tertio

Xy

volumine ? πνοτιο& à d Eε poſitionuz

ſciẽdũ:ꝙ magis ↄueniat vitati: ita legere: oẽs
q̃dẽ doꝛmiemꝰ:nõ oẽs aũt imutabimur:maxi⸗
me qꝛ ſeqt: moꝛtui reſurgẽt incoꝛrupti: ⁊ nos i
mutabimur. Si eni oẽs ſũt imutãdi iux alterã
lectionẽ:quõ poſtea ðꝛ: qſi pᷣcipuũ atq; buatiũ

ars

epłe Pauliad Theſſalonicẽſes pᷣme:poſt mul

ta:q vario pꝛudẽtiq; ſᷣmone diſſeruit: hec itu⸗

lit:de qͥbꝰnulli dubiũ eſt:⁊ Achatiũ pleraq; li

baſſe. Quid ẽ ergo qð dicũt Theſſalonicẽſes ĩ

vbo dei Paulus ⁊ Siluanus:⁊ Timotheus.
Nos qͥ viuim“:qͥ reſidui ſumus in aduẽtu dñi
non pᷣueniemꝰeos:qͥ doꝛmierũt.Qui ſũt iſtivi
uentes qͥ loquunt᷑ talia:⸗ Atiq; NMaulus nõ ab
hoĩbꝰ:nec ꝑ hoĩes apls: ⁊ chariſſimꝰ eius fili
in fide Timotheꝰ ⁊ Günanuse illis erat in af
fectione ⁊ vtutibus copulatꝰ. Et h̊ nõ ſolũ illi
ſed qcunq; Pauli ⁊ ſciẽtia ⁊ ↄuerſatiõe ſilis ẽ
dicere põt: nos qͥ viuimus:quoꝛuʒ coꝛpa moꝛ

tuũ eſt ꝓpter pctm:ſpũs aũt viuit: ꝓpter iuſti

cio: ⁊ quoꝝ moꝛtificata ſũt mẽbꝛa ſuꝑ terrã ita
vt nequaq; ↄcupiſcat caro ↄtra ſpiruũ.Si enĩ
adhuc deſiderat caro: viuit: ⁊ qꝛ viuit: deſide
rat: ⁊ nõ ſolũ moꝛtiſicata mẽbꝛa illiꝰ ſuꝑ terrã.
Qõ ſi moꝛtiſicata ſũt:nequaqᷓ; ↄtra ſpiritũ co⸗
cupiſcũt:q̃ moꝛtiſicatiõe ſui huiuſcemodi deſi⸗

deriũ ꝑdiderũt.Sicut igit᷑ qͥvita caruere pᷣſen

ti: ⁊ ad melioꝛa trãſſati ſũt:magis viuũt: depo

ſito moꝛtis coꝛꝑe:⁊ vitioꝝ oĩuʒ incẽtiuis. Sic

q moꝛtificatione ihm in coꝛpe ſuo circũferũt:⁊
nequaq; viuũt iuxta carnẽ:vᷣ iuxta ſom:viuũt

in eo ꝗᷣ vita ẽ.⁊ viuit in eis xpᷣs.de quo ſcptuʒ

eſt. Niuus ẽ ſermo dei ⁊ efficax:qͥ eſt dei vtus
deiq; ſapientia. Aiuũt eni in qbus viuit vtus
dei: oĩ humana fragilitate depoſita:⁊ in quib⸗
yviuit ſapiẽtia q̃ abſcõdita eſt in deo: ⁊ in q bus
viuit ⁊ oꝑat᷑ iuſticia Chꝛiſtꝰ enĩ factꝰeſt nobis
noniſolũ iuſticia ex deo: ſed ⁊ ſapiẽtia ⁊ oẽ qð
vtus eſt. Et ſiqᷣdẽ in pᷣſenti loco ſea doꝛmienti
bus ⁊ in xpᷣo moꝛtuis:qͥ hancſ cribũt epłaʒ:ſe⸗

pararẽt: videret᷑ ſuꝑflua annotatio: et ex vno

loco aſſumptũ teſtimoniũ nõ valeret. Nũc vo

eodẽ ſenſu:qꝛ ⁊ eodẽ ſpũ:in pᷣma ad Coꝛinthi⸗
os loquit᷑:oẽs nõ doꝛmiemꝰ: oẽs aũt imurabi⸗
mur:i momẽto:in motu oculi:in nouiſſima tu⸗
ba. Canet eni tuba: moꝛtui reſurgẽt incoꝛru⸗
pti:⁊ nos immutabimur.oc qð in pñti loco
ſcriptũ ẽ: in tuba dei deſcẽderet ð celo ꝛcompa⸗
ra illi:qð ad Coꝛinthios ðꝛ:in nouiſſima tuba
Canet eni tuba ⁊ cetera. Illi autẽ qð ad Theſ
ſalonicẽſes dicit᷑:⁊ moꝛtui in xpᷣo reſi urgẽt pꝛi⸗
mi:hoc quod ad Coꝛinthios ſcriptũ eſt:⁊ moꝛ
tui reſurgẽt incoꝛrupti. Poꝛro qð ſequit᷑ Be⸗
inde nos qͥ viuimꝰ:qͥ reſidui ſumꝰ:illi reſpõdet
Tnos imutabimur:qͥꝝ vtrũ q; ſic itelligi poteſt
Nos qͥ viuimus:qͥ reſidui ſumꝰ in aduẽtu dñi
⁊ nos q imutabimur:⁊ nõ ſumus ex his:qͥ ap⸗
pellant᷑ moꝛtui:ſed viuimus:iccirco pᷣſentiam
domini non in moꝛte:ſed in vita pᷣſtolamur:qꝛ
de iſraelitico genere ſumus.⁊ electe ſunt ð no⸗
bis reliquie:de qbus dominꝰ olim loquebat᷑.
Dereliqui mihi ſeptẽ milia viros: quinõ cur-

uauerũt genu añ Baal. In Johis quoq; euã⸗
gelio viuoꝝ ⁊ non viuoꝝ duplex oꝛdo deſcri⸗
bit᷑ Ois qui credit in me etiã ſi moꝛtuus fuerit
viuet:⁊ oĩs qui viuit ⁊ credit in me:nõ moꝛiet
ineternũ.Si viuos ita intelligimꝰ: vt iama no

bis dietũ eſt: doꝛmiẽtes ⁊ i chꝛiſto moꝛtuos il⸗

los eſſe credamus:qͥ cum velint in xpᷣo viuere
tamẽ peccato moꝛtui ſũt. Sinautem reliquie ⁊

electio m graʒ apellant᷑ viuẽtes: qui non ita
credũt:nec ð iſraelitica nobilitate generati ſũt

doꝛmiẽtes ⁊ moꝛtui appellabunt᷑ in xpᷣo Sunt
q̃ hunclocuz ita ediſſerãt. Niui appellant᷑:qui
nunqᷓ; peccato moꝛtui ſunt. Qui autẽ peccaue⸗
rũt:iĩ eo ꝙ peccauerũt moꝛtui ſunt:a poſtea cõ
uerſi ad penitentiaʒ: pugnant antiqua delicta.
moꝛtui appellant᷑:qꝛ peccauerũt. In xpᷣo autẽ

moꝛtui: qꝛ plena ad deum mente cõuerſi ſunt.

Noꝛro qᷣ viuũt:⁊ habẽt teſtimoniũ ſidei:⁊ nec
du receperũt ꝓmiſſionẽ dei: qͥ ⁊ ð alijs melius

quiddã cogitauit:vt nõ abſq; his qͥ iuſti ſũt co

ronent᷑:in eo habẽt beatitudinẽ:ꝙ fruunt᷑ bo⸗
no ↄſcientie:⁊ viuũt:⁊ relicti ſũt in aduẽtu do

mini ſaluatoꝛis. Sed qꝛ clemẽs eſt deꝰ:et vult
ſaluare etiã eos qͥ doꝛmierũt: et in xpᷣo moꝛtui
ſunt:nõ pᷣueniẽt illos neq; ſoli rapient᷑ in nubi
bus: ſed iuxta exẽplũ euàgelice parabole vnũ

denariũ vnãq; mercedẽ: ⁊ vndecime hoꝛe ope
rarij ⁊ ᷣme qui in vineã miſſi ſunt: ſalutis pꝛe⸗

cium accipiẽt. Nec hoc alicui videat᷑ iniuſtum
vt diſpar laboꝛ vnũ pꝛemiũ conſequatf᷑. a
gna quippe diuerſitas eſt eoꝛuʒ qui poſt vulne

raſunt ſanati: ⁊ eoꝛũ qui nunq; viderut moꝛij
erroꝛem. De his puto dictũ: quis ẽ homo qui

uiuit: ⁊ non videbit moꝛteʒ: redimet de moꝛte
aiam ſuaʒ. Neq; eni vt qͥdam putant:qͥs ꝓeo

qð eſt nullus accipit᷑:ſed quaſi dixerit quiſpu

tas:iuxta illud qð ſcriptum eſt.Quis ſapiens

rirelliget hec: Et in alio loco. Dñe qͥs habita
bit in tabernaculo tuo⸗ Et iterũ. Quis cogno⸗

uit ſenſũ dñi: Reſidui ergo erũt de credentibꝰ
pauci:qͥ aduentũ dñi videant:ſᷣm illud qð de⸗

us vbũ factũ eſt: nequaqᷓᷓ in vilitate carnis: ſʒ
in gloꝛia triũphantis:⁊ cõſideranduʒ quõ pꝛi

mũ appellauerit doꝛmientes. deinde in chꝛiſto

moꝛtuos:quos viuentes pᷣuenire nõ poterunt

ui eni nõ cuſtodierit hi qð ſchtũ ẽ. ne dederj

ſõnũ oclis tuis:neq; palpebꝛis tuis doꝛmitati
onẽ:vt ſaluꝰ fias.ſic capꝛea ð vinculis: ⁊ ſicut

auis ð laqueis doꝛmiet.⁊ culpabił᷑ ſopoꝛe toꝛ⸗

peſcet.Cũq; doꝛmierit:trãſibit i moꝛtẽ. ſiẽ eni

mouet᷑ qͥ vigilat:ſic qͥ doꝛmit iacet imotus:et

moꝛti toꝛpet ſimilitudine. Qð aũt doꝛmitionẽ
ſequatur moꝛs: ⁊ pᷣma ad Coꝛinthios epiſtola
docere non poterit.in qua ſcriptum eſt. Nunc
aũt xpᷣs ſurrexit ex moꝛtuis:pᷣmitie doꝛmiẽtiũ

qꝛꝑ hominẽ moꝛs:⁊ per hominem reſurrectio

Cra
ner.
ſini,

liſfinan
gentinco⸗

becdeder
wnusinap
uieeriln
ſaconntst
ſoiſi
gauliomnen
donecinut
gialuatar
aernaſcd
1tchöD

lje ptutis

gdeos:d
lqgiuſti
defecere
cankin
gügelg
nonnop
dosed
lenehad
ſublüner
Npſ
tuos vl
gha yiu
egrelſa
afchang
geiusof
feömiad
gieſtde.
nodtreri
Hodddan
Oiirectas
emerced
Clobäliu
nnnvisp
danii ho⸗
hinultinne
phaeinden
lsviamno
iquleſtap
egrecſebann
honisßn
Agitaanne
lanucran
laminecan
teuims,
nvocegre
denedee
cecentii:
liſerin pt
eratas de
nantsmn
Glctomn

hentecönntin
Wonäftin
aralern
hisqhin
ſit inadtia
iseſtdeen
ꝛtinxöonmern

lirapieninda d

ice parebceni
Ncainebarn
ſunt: ſtutsſ
iiniceainiinn
luat, O
man e mhe
röeünet
guisidcli
lalinddenote
ſouumt:cs)
ſoent auin
Auisſenen
Die obii
ii. Quucho⸗
ir deotland;
hfnilii⸗
itmtan⸗
rmduz 4on
Nnentchtt
irrnöpoteli
Htüi. eden
gtus danmin
mauls⸗
dblſhnnn
inoni ſ
netintlin
ütdenin
–
ung
Gnteden
vennen⸗

Fo. CLXXXN

moꝛtuoꝝ. Et poſt paululũ: nõ oẽs doꝛmiemꝰ:

ß oẽs imutabimur:iĩ momẽto:in ictu oculi:ĩ no
uiſſima tuba. Canet enim tuba: ⁊ moꝛtui reſur
gent incoꝛrupti:⁊ nos imutabimur. Cuz ergo
hec de doꝛmitiõe dicant᷑ ⁊ moꝛte: ⁊ illud lega⸗
mus in apło. Surge q̊ doꝛmis: ⁊ exurge ð moꝛ
tuis:⁊ illuminabit te xpᷣs:inremꝰ dño: ⁊ votũ
faciamus deo Jacob: vnuſqᷣſq; dicẽs in coꝛde

ſuo:ſi aſcẽdã ſuꝑ ſtratũ meũ: ſi dedero ſomnũ
oculis meis: ⁊ palpebꝛis meis doꝛmitationeʒ

donec inueniã locuʒ dño:haud dubiũ:quin in

aia ſua tabernaculuʒ deo Jacob: vt de in illo
eterna ſede reqͥeſcat: ſeq̃tur qꝛ ipe dñs in iuſſu
2 reliqᷓ̊. Deſcẽdet eni miſſus a pre nõ diuerſita

re vᷣtutis:ſed diſpeſatiõe iudicis:et deſcendet

ad eos:qͥ deoꝛſũ ſũt vbũ dei ⁊ ſapia et veritas
atq; iuſticia ⁊ qq; moꝛtui ſint ad qͥs dignatur

defcẽdere:nõ in ſunt ab eo alieni. MMoꝛtui eni
vocant᷑ in xpo:qͥ aũt viuunt hoc habent pᷣuile
giũ ꝙ eligunt᷑ e pluribꝰ: atiñ vtrũq; agmen et

moꝛuoꝝ in xpᷣo ⁊ viuẽtiũ pariter rapiẽt in nu

bibus obuiã xpo:vt nõ eũ expectẽt: donec ad
terrena deſcẽdãt:ᷣ pᷣſentia illiꝰ ⁊ ↄtubernio in
ſublimi bus ꝑfruant᷑. Quãtaq; clementia xpi:
vt ꝓ ſalute nr̃a:nõ ſolũ caro factꝰ ſit: ad moꝛ
tuos vſq; deſcẽderit:⁊ in ipᷣa moꝛte habeat ſi⸗
gna viuẽtiũ.Aqua eni ⁊ ſaguis de latere eius

egreſſa ſunt. Deſcendit igit᷑ ſermo diuin/ voce
archangeli pᷣcedente:⁊ pᷣparante ſibi viã:in is

à eius pñt ferre pᷣſentiã. qð vt queamꝰ itellige
re pᷣmi aduẽtus myſteria cognoſcamus.Scri⸗

ptũ eſt de Johe:qͥ pcurſoꝛ eiꝰ fuerat:ꝙ ihere⸗
mo dixerũ. Ego vox clamãtis in deſerto. ⁊ re⸗

liq̃. q̃d clamauit vox in deſerto: Parate viam

dñi: rectas facite ſemitas eꝰ: ob qð pᷣmiũ:quã
ve mercedẽ:Ois vallis iplebit᷑: ⁊ ois mons et

collis hũiliabit᷑: ⁊ erũt pꝛaua indirecta ⁊ aſpe.

ra in vias planas:et videbit oĩs caro ſalutare
dei nri. Hoc aũt idðo:qꝛ vbũ caro factũẽ: ⁊ ha
bitauit in nobis. Nunc autẽ nequaqᷓ; vox pꝛo⸗
phete in deſerto erit:ſed vox archangeli parã⸗
tis viam. non in carnis humilitate veniẽti:ſed

ei qui eſt apud patrem vbum deus:⁊ tũc qdeʒ

egrediebant᷑ in deſertuʒ: vt audirent aſſumpti

homis pᷣcurſoꝛem: ⁊ viderent arundinẽ vento

agitatam: de qua facte ſunt tibie: ⁊ vocalis ca⸗
lamus:qui in oꝛe pueroꝛuʒ dulci ſonat modu⸗

lamine canentiũ in plateis atq; dicentium. Cã
tauimus vobis: ⁊ non ſaltaſtis. Nunc autem

in voce archangeli pcedentis dominũ deſcen⸗
dentẽ de celis: T in clariſſima tuba vnuſquiſq;
credentiũ: vel ad pᷣlium vel ad ſacerdotalia mi

niſteria ꝓpuocat᷑. Legimus in numeroꝛũ libꝛo

ſacratas deo tubas que ante hoſtias pſonent.

Sinautẽ magnaẽ vox angeli ⁊ tube ⁊ archan

Geli: qᷓ;to maloꝛ erit tube dei qᷓ parat vias pꝛi⸗

mũ doꝛmiẽtiũ: ⁊ moꝛtuoꝛũ in x-po⸗ Deinde eo

rum qui viuũt ⁊ reſidui ſunt:⁊ ſermonis deip

ſtolant᷑ aduentuʒ:foꝛſitan ſimplicis tube clan

goꝛ doꝛmientibꝰ ⁊ moꝛtuis in xpᷣo neceſſarius

eſt. Vox antẽ archangeli: ⁊ tube dei is qui vi⸗
uunt: in pᷣſentiã domini reſeruant᷑: videamꝰ
qd poſſit intelligi: ⁊ id qð ſequit᷑: ſimul cũ illis
rapiemur. Quo vbo oſtendi puto ſubitum ad
melioꝛa trãſcenſũ: ⁊ iccirco raptum ſe voluiſſe
dicere: vt velocitas trãſeuntis: ſenſũ cogitãti
excederet. Quod ⁊ in alio loco eiuſdẽ verbi ꝓ

pꝛietate ſignauit. Scio hominẽ in xpᷣo ante an
nos.xiiij.ſiue ĩ coꝛpoꝛe:ſiue extra coꝛpꝰ:neſcio

deus ſcit: raptũ iſtiuſmõi vſq; in terciũ celü: ?

ſcio hmõi hoĩeʒ ſiue ĩ coꝛꝑe ſiue ex coꝛpꝰneſcio
deus ſcit: qꝛ raptus eſt in paradiſũ: et audiuit
verba ineffabilia: que nõ licet homini loq̊ Alij
eni pficientes: ⁊ vt ita dicam gradiẽtes ad ma
ioꝛa creſcebãt:donec fierẽt iuxta id qð ſcriptũ
eſt:magni valde nimis: ⁊ quoſdã in celuʒ aſſũ
ptos legimus. Paulus autẽ vas electionis in
tertium celuʒ raptus aſcẽdit ⁊ iccirco audiuit
verba ineffabilia. Quõ autẽ hi qͥ rapiunt᷑ inu
bibus rapiãtur obuiam xpᷣo diligentiꝰcontem
plandũ eſt: ſcimus nubes ꝓphetas: dbus böce
pit deus ne pluerẽt ſuꝑ iſt rłimbꝛem: quãdo im

pleuerũt menſurã patrũ ſi uoꝛuʒ:u facta eſt lex:
⁊2 ꝓphete vſq; ad Joheʒ baptiſtã. Et qꝛ deus

poſuit in eccleſia pꝛimũ apoſtolos.ſecundo p⸗

phetas: nõ folum pphete:ſʒ ⁊ apoſtoli nubes

aſcendit ſuper nubes legis ⁊ euangelij:ſuꝑ ꝓ⸗

phetas: ⁊ apoſtolos:⁊ aſſumpt alis columbe:
eoꝛũ q; doctrina ad excelſa ſubleuat occurrit:
non deoꝛſum. ſed in aere: ⁊ ſpiritali intelligen⸗
tia ſcripturarũ. Occurrẽs autem in ſpiritalibꝰ
2 terrena dimittens: ſiue ille ſit doꝛmiens: ſiue
in xpᷣo moꝛtuus ſiue viuens:⁊ in illius pꝛelen⸗
tiam reſeruatus:ſemꝑ cum illo erit: et ꝑfruet᷑
verbo dei: et ſapientia: veritate atq; iuſticia.
Hec celeri ſermone dictaui: qͥd eruditi viri de

vtroq; ſentirẽt loco:⁊ qbꝰ argumẽtis ſuas vel

lent ꝓbare ſententias: vre pꝛudẽtie exponens

Mech; eni tania eſt mee puſillanimitatis aucto⸗
ritas: qui nihil ſum: ⁊ inuidoꝛũ tantũ moꝛſibꝰ

pateo: quãta eoꝛũ qͥ nos in dño pᷣceſſerũt. Nec

iuxta Oythagoꝛe diſcipulos: pꝛeiudicata do⸗

ctoꝛis opinio. Sʒ de doctrine ratio põderãda
eſt. Si qͥs aũt cõtrarie fractionis imurmurat:
q̃re eoꝝ explanationes legã: quoꝝ dogmatibꝰ
nõ acqͥeſco:ſciat me illud apłi libenter audire:
oĩa ꝓbate: quod bonũ eſt retinete. Et ſaluato
ris vba dicentis: eſtote pbati nümularij: vt ſi
q́ͥs nümus adulter eſt: ⁊ figurã Ceſarl non ha-
bet:nec ſignatus ẽ moneta publica: repꝛobek
Qui aũt xpᷣi faciẽ claro pᷣfert lumie: in coꝛdis

Poars

nrimarſupiũ recõdatur. Eteni ſi dialecticã ſci
re voluero:aut philoſophoꝛũ dogmata: et vt
ad noſtrã redeã: ſcientia ſcripturarũ: nequaqᷓ

ſimplices eccleſie viros interrogare debeo: q⸗
rum alia gra eſt:⁊ vnuſquiſq; in ſuo ſenſu abũ

dat:pᷣſertim cũ in domo magna patris familie

vaſoꝛũ diuerſitas mults dicat᷑:ſed eos qui ar⸗
tem didicere ab artifice:⁊ in lege dñi meditan⸗

tur die ac nocte.Ego ⁊ in adoleſcẽtia ⁊ ĩ extre

ma etate ꝓfiteoꝛ:⁊ oꝛigenẽ ⁊ Euſebiü Celariẽ
ſem viros eſſe doctiſſimos: ſʒ erraſſe i dogma⸗

lum varietate.Qð econtrario de Theodoꝛo:

Achatio: Apollinare poſſi umꝰ dicere: ⁊ tamen
omes in explanationibꝰ ſcripturaruʒ: ſudoꝛis
ſuui nodis memoꝛiã reliquerũt:in terra aurũ q̃⸗

ritur: ⁊ de fluuioꝛũ alueis ſplendẽs ꝓfert᷑ glo⸗

ria ſdactoluſq; ditioꝛ eſt ceno: qᷓ; fluento. Cur
moe lacert amici mei:⁊ aduerſũ me ſilẽtẽ craſſe
ſuues grũniunt:Quaꝝ omne ſtudiũ eſt:imo ſci

entie ſuꝑciliũ aliena capere:⁊ ſic veteꝝ defẽde

re ꝑſidiam: vt ꝑdtã fidem ſuã. Meũ ꝓpoſuũ

eſt antiquos legere: ꝓbare ſingula: retinere qᷓ

bona ſũt:et a fide ec

yeolẽs ad alias queſtiſculas reſpondere: ⁊ vel

mDeg vel aliena dictare: extẽplo a fratre Syſin

nio admonitus ſum: vt ⁊ ad vos:⁊ ad ceteros

ſactos fratres:qͥ nos amare dignant᷑: lr̃as ſcri
derẽ. Cohibebo igit᷑ñ gradum: ⁊ ſi vita comes
fuerit: futuro me oꝑi reſeruabo: vt ⁊ vobis ꝑ
ptes pareã:⁊ fructũ ac ſenile coꝛpuſculũ onus

poſſit ferre moderatũ.IJllud aüt bꝛeuiter in fi⸗
ne coõmonebo:hoc qð in latinis codicibꝰ legit᷑

oẽs qͥdẽ reſurgemus: non omes autẽ imutabi⸗
mMur:in grecis voluminibꝰnõ haberi.ſᷣ vel om
nes domiemus:nõ oẽs autẽ imutabimur: vel

nõ oẽs do:miemꝰ:oẽs autẽ imutabimur: quo⸗

rũ qs ſenſus ſit:ſupꝛa diximugs.

Alirgumentũ ſequẽtis eke.

Omie africane eccłie grecos tractato⸗

d res in latinum verti pᷣcatur:in quo ſtu

Dio dicit illum vtilius verſaturũ:qᷓ; in

traducẽdis canonicis ſcripturis a. lxx.iterpᷣti⸗

bus traãſſat:quoꝛũ concoꝛs editio maioꝛem qB
vnius homis auctoꝛitateʒ haberet. Arguit qʒ

Haieronymũ ĩ expoſitõe epiſtole ad Salathas

wyapoſtolũ NPaulũ in repheſione

Petri ſimu

late locutũ ⁊ ad leniẽdos tumultuãtiũ animos

dixerit eſſe mentitũ.quoniã ſi aliqd mendaciũ

in ſcripturis admittit᷑: omnis earuʒ vacillabit

auctoꝛtags.
Bean Augl.ad Hieronymũ de ĩterpᷣtatiõöe

Fecox ſcriptoꝝ puocãtis. æ ſupflua po. ixx

interpᷣtes editiõe ac de expoſitiõe epłe ad gala
thas carpẽtis. Epla. CIIII.

Bmino dilectiſſi

cłie catholice nõ recedere:

———Vẽñ
...n

mo ⁊ cultu ſinceriſſimo charitat obſequendo

atq; amplectẽdo fratri ⁊ cõpᷣſbytero Hierony

mo Auguſtimꝰ. Nunqᷓ; eque qͥſq; tã facile cuili

bet inotuit:qᷓ; mihi tuoꝝ ĩ dño ſtudioꝝ qͥ eta le

ticia: ⁊ vere exercitatio liberalis.qᷓqᷓ; ergo pcu

piam oĩno te noſſe:m̃ exiguũ qͥddã tui munus
habeo:pᷣſentiã videlicʒ coꝛpis quã ipᷣaʒ etiam
poſtea qᷓ; te beatiſſimꝰnũc epᷣs tũc vo iã epᷣatu
dignꝰ frat᷑ Alipiꝰ vidit:remeãſq; a me viſus ẽ
(negare nõ poſſũ)magna ex ꝑte mihi eẽ relatu
eiꝰimpꝛeſſaʒ: ⁊ añ reditũ cũ te ille ibi videbat:
ego videbã:pᷣ oculis eiꝰ.Nõ eni aĩo me atq; il⸗
lũ ſᷣ coꝛꝑe duos qͥ nouerit dDixerit: ↄcoꝛdia dũ
taxat ⁊ familiaritate fidiſſima: nõ merit qᷣbus

ille antecellit Quia & me pᷣmitꝰcõmuniõe ſpũs
q in vnũ nitimur: deinde illiꝰ ex oꝛeiã diligis:

nequaq; ipudẽter q̃ſi aliqͥs ignot?cõmẽdo ger
manitati tue fratrẽ ꝓfutuꝝ:quẽ nr̃is conatib⸗
deinde adiutoꝛio tuo vere ꝓfutuꝑꝝ ſperamus.

Niſi foꝛte qð talis ẽ: vt ipe tibi ꝑ eũ ſi cõmen⸗
datioꝛ: q; ille ꝑ me. Hactenus foꝛtaſſe ſcribere

debuerã:ſi eẽ vellẽ eplaꝝ ſolẽniũ moꝛe contẽt
ſ ſcatet animꝰ in loq̃las cõicandas tecũ deſtu⸗

dijs nr̃is qᷓ habemꝰ in xpᷣ̃o ihu dño nr̃o:qͥ nob

multas vtilitates ⁊ viatica q̃dã demonſtrati a

ſc itineris etiã ꝑ tuã charitatẽ nõ mediocriter

miſtrare dignat᷑. etimꝰ ̊ ⁊ nobiſcũ petit oĩs
africanaꝝ ecctiaꝝ ſtudioſa ſocietas: vt i inter⸗
p̃ᷣtandis eoꝝ libꝛis qͥ grece ſcripturas nr̃as qᷓ;
optie tractauer̃t curã atq; oꝑaʒ ipẽdereũ que⸗
ris. Potes eni efficẽ: vt nos qͥʒ habeamꝰ ſllos

tales viros:⁊ vnũ potiſſimũ: quẽ tu libẽtius ĩ

tuis Eis ſonas. De vertẽdis aut iliguã latinã
ſãctis lr̃is canonicis laboꝛare te nollem: niſi eo
mõ q̊ Job interpᷣtatꝰ es: vt ſignis adhibit qͥd

int᷑ hac tuam: ⁊.lxx.quoꝝ eſt guiſſima auctoꝛi

tas: interpᷣtationẽ diſtet: appareat. Satis autẽ
nequeo mirari: ſi aliqͥd adhuc i hebꝛaicis lr̃is
exemplaribꝰ inuenit᷑: qð tot interpᷣtes illius
lingue ꝑitiſſimos fugerit. Omitto eni. lxx. ð q
rũ vel ↄſilij: vel maioꝛis ſpũs ↄcoꝛdia:q̃ſi vn⸗
hõ eẽt: nõ audeo in aliqu ꝑtẽ certã ferre ſniaʒ
niſi qð eis pᷣeminẽtẽ auctoꝛitatẽ i ̊ munere ſi⸗
ne controuerſia tribuendam exiſtimo. Illi me
plus mouent:qui cum poſterioꝛes interpꝛeta⸗
rentur:⁊ verboꝛum locutionũq; hebꝛearuʒ vi

an atq; regulas moꝛdacius vt fertur:tenerẽt:
non ſolum inter ſe non cõſenſerunt:ſed etiam li
querunt multa:que tanto poſt eruenda ⁊ pꝛo⸗
dengda remanerẽt. Si eni obſcura ſunt:te quo

q; in illis falli poſſe creditur. Si manifeſta:
illos in eis falli potuiſſe non creditur. uius

igitur rei pꝛo tua charitate expoſit cauſis:cer

tum me facias obſecrauerim. Legi etiam q̃dã
ſcripta que tua dicerent᷑: in epiſtolas apoſtoli
NPauli: quarũ ad galathas cum enodare vel⸗

Ca

srrentit

colaſtmue
ſulceptu

iiusſu
ctetli

nemouent
Cecikave
n cken
gtummni
his ustu
ſtnelqui
tprtüſen
Ghotmerit

ſoan

ſigeno

lboppe
debiurre

Vclbilsr
ſtio oudto⸗
ntiebat

Perüobin

(nliter

gogees
iuusieoci
DiN
reſpode
nes phil
(iauit

oden.

pterhom

Arjlpotenn

ſeriteſed v
opuseltem

feetiamn de

laykapud
deſegttar;
ſteperita

M apoſto

edicer
aocti⸗a
Pyueninur
Hüdirinue

yennnölu

hornedoce
ktiäſtkaä

huiusde

ſigukcan
apirache
leſcelerei
tuperarie⸗

upſcriote

lbiis tamn

bliäſeoy 4
fiuſqgid ⸗
Pillivert

ſlierpei

n ggiſirt,
eme
lpenhipaäinn
Nennsſot⸗
zinümen
öicnanrith
bobbadiofnte

ncaididenate

Etminönien
g tnbici
oa dnsni
e ſamgir
7

Gopnhini⸗
mnosqhle
ſini ginbinu
1uiigiemii
Grurlenain iin
Nigirl
t imt
pit Sell
Wibtcolte
Girneßtuli
haipeinn,
Gisgendaſn

Tractatus II Epla (ClIII

les:venit in manꝰ locꝰille: qͥ apłs Petrꝰa ꝑni⸗
cioſa ſimulatõe reuocat᷑ Ibi patrociniũ mẽda
cij ſuſceptũ eẽ vel a te tali viro: vel a quopiam
ſialius illa ſcripſit. Fateoꝛ nõ mediocriter: do

nec refellant᷑:doleo.ſi foꝛte refelli poſſunt ea q̃

me mouent. Mihi enim videtur exitioſiſſime
credi aliquod in ſanctis libꝛis haberi mendaci
um. id eſt. eos homies per quos nobis illa ſcri

ptura miniſtrata eſt:atq; cõſcripta aliquid ili

bꝛis ſuis fuiſſe mẽtitos.Alia quippe queſtio ẽ:
ſit ne aliquãdo mẽtiri viri boni. et alia queſtio
eeſt: vtrũ ſcripioꝛẽ ſanctaꝝ ſcripturaꝝ mentiri
opoꝛtuerit: imo vero nõ alia: ſed nulla eſt que⸗
ſtio.Admiſſo eni ſemel intantũ auctoꝛitatis fa

ſtigium officioſo aliquo mẽdacio: nulla illoꝛũ

libꝛoꝝ particula remanebit:q̃ non vt cuiq; vi⸗

debitur vel ad moꝛes difficilis: vel ad fidem in

credibilis: eadeʒ ꝑnicioſiſſima regula ad mẽti⸗

entis auctoꝛis conſiliũ officiũq; referat᷑ Si eni
mentiebat᷑ apoſtolus MPaulus cum apoſtoluz
NPetrũ obiurgãs diceret:ſi tu cum ſis iudeus:

gentiliter ⁊ non iudaice viuis:quẽadmodũ co

gis gentes iudaiʒare: et recte illi videbat᷑ Pe⸗
trus feciſſe: quem nõ recte feciſſe ⁊ dixit: ⁊ ſcri
pſit vt quaſi animos tumulantiũ deliniret.q̃d

reſpõdebimus:cum exurrexerint ꝑuerſi homi

nes ꝓhibẽtes nuptias quos futuros ipe ꝓnũ
ciauit: ⁊ dixerint totũ illud quod idem apoſto

lus de matrimonioꝝ iure firmãdo locutꝰ eſt ꝓ⸗

pter homies qui dilectione cõiugum tumultu⸗

Ari poterãt:fuiſſe mẽtitum: ſcʒ non qð hoc ſen⸗
ſeerit: ſed vt illoꝛũ placaret᷑ aduerſitas: Nõ eni
opus eſt:multa cõmemoꝛare.poſſunt eni vide

ri etiam de laudibus dei eſſe officioſa menda⸗

cia vt apud homies pigrioꝛes dilectio eius ar⸗
deſcat:atq; ita nuſqᷓ; certa erit in ſãctis litteris
caſte veritatis auctoꝛitas. Nõne attẽdimꝰ eũ⸗
dem apoſtolũu cum ingẽti cura veritatis cõmẽ⸗

dande dicere. Si auteʒ xpᷣs non reſurrexit: in⸗

anis eſt pᷣdicatio noſtra:inanis eſt ⁊ fides vr̃a

Inuenimmur auteʒ ⁊ falſi teſtes dei:qꝛ teſtimo⸗

niũ diximus aduerſus deũ qð ſuſcitauit xm: caput ia 1
gatoꝛ ſanãs: qᷓ; adulatoꝛ vngẽs caput.Ego ãt

quem nõ ſuſcitauit.Si qͥs huic diceret: quid iĩ

hoc mẽdacio ꝑhoꝛreſ. cis: cuʒ id dixeris : quod
etiã ſi falſũ ſit:ad laudẽ dei maxie ꝑtinet:Nõ⸗

ne huius deteſtatus inſaniã qbus poſſet vᷣbis

2 ſigniſicationibꝰ in lucẽ penetralia ſui coꝛdis
apiret:clamãs nõ mioꝛe aut foꝛtaſſe etiã maio
re ſcelere in deo laudari falſitatẽ qᷓ; veritatẽ vi
tuperari: Agendũ ẽ igit᷑ vt ad cognitionẽ diui

naꝝ ſcripturaꝝ talis homo accedat: ͥ ð ſactis
libꝛis tam ſãcte et veraciter exiſtimet: vt nolit

aliq̃ eoꝝ ꝑte delectari ꝑ officioſa mẽdacia: po⸗
tiuſq; id qð nõ itelligit trãſeat: qᷓ; coꝛ ſuũ pꝛefe
rat illi veritati. ꝛofecto eni cuʒ hᷣ dicit: credi
ſibi expetit: ⁊ id agit:vt diuinaꝝ ſcripturaruʒ

Fo. Cxc

auctoꝛitatibꝰnõ credamꝰ. Et ego qͥdez qibuſ⸗

cunq; viribꝰ qs dñs ſuggerit: oia illa teſtimo⸗
nia q adhibita ſũt aſtruende vtilitati mendacij
aliter opoꝛtere itelligi oſtẽderẽ: vt vbiq; eoꝛuʒ
firma veritas doceret᷑. Quã eni teſtimonia mẽ
dacia eẽ nõ debẽt:tã non debẽt fauere menda⸗
cio. Sed h̊ intelligentie tue relinquo. Admota

enĩ lectiõi diligẽtioꝛi ↄſideratiõe: multo id foꝛ
taſſe facilius videbis q; ego.Ad hãc aũt ↄſide
rationẽ coget te pietas:qᷓ; cognoſcis fluctuare
auctoꝛitatẽ ſcripturaꝝ diuinaꝝ: vt i eis quod
vult:quiſq; credat:qð nõ vult:nõ credat:ſi ſe-
mel fuerit ꝑſuaſũ aliqua illos viros per quos

nob hec miſtrata ſũt in ſcripturis ſuis officio⸗
ſe potuiſſe mẽtiri. niſi foꝛte regulas ſdã datu⸗
rus es: qbus nouerimns vbi opoꝛteat mẽtiri:

⁊ vbi nõ opoꝛteat.Qõ ſi fieri põt:nullo modo

dacibꝰ dubijſq; rõnibus id explices queſo:

nec me oneroſũ aut impudẽetem iudices: p hu⸗

manitatẽ veraciſſimã dñi nr̃i. Navt nõ dicam

nulla:certe nõ magna culpa me erroꝛ veritati

2

fauet:ſi recte ĩ te veritas põt fauere mendacio

Multa alia cuʒ ſinceriſſimo coꝛde tuo loqͥ cu-⸗

perẽ:⁊ de xpᷣiano ſtudio ↄferre:vᷣ huic deſide⸗

riomeo nulla epła ſatis ẽ. Aberius id poſſum
ꝑ fratrẽ quẽ miſcẽdũ ⁊ alendũ dulcibꝰ atq; vti⸗
libus ſermocinationibꝰtuis miſiſſe me gaudeo
⁊ tñ quãtũ vellẽ nec ipᷣe qð eius pace dixerim:
foꝛſitan capit:qᷓqᷓ; in nihilo me illi pꝛetulerim

Ego eni me fateoꝛ tui capacioꝛẽ: ſʒ ipᷣm video

fieri plenioꝛẽ:qͥ me ſine dubitatione antecedit:
⁊ poſtea qᷓ; redierit: qð dño adiuuante ꝓſpera

to fiat curſu:cuʒ eius pectoꝛis abs te cumulati

particeps fuero: nõ erit impleturꝰ qð ime ad
huc vacuũ erit: atq; auidũ ſenſuũ tuoꝝ. Ita ſi

et: vt ego etiã tũc egẽtioꝛ ſim:ille copioſioꝛ Sa
neidẽ frater aliq ſcripta nr̃a fert ſecũ:qᷣbꝰ legẽ
dis ſi dignationẽ adhibueris: etiã ſinceraʒ fra
ternã q; leueritatẽ adhibeas q̃ſo.Hõ eni aliter

itelligo qð ſcriptũ ẽ. Emẽdabit me iuſt in mi⸗
ſericoꝛdia ⁊ arguet me.oleũ aũt peccatoꝛis no

ipinguet caput meũ:niſi qꝛ magis amat obiur

difficillime bonꝰ iudex lego qð ſepſerim: aut

timidioꝛ recto aut cupidioꝛ. Video etiã inter⸗

dũ vitia mea:ſ ea malo audire ⁊ melioꝛibꝰ: ne

cuz me recte foꝛtaſſe repꝛehẽdero:rurſus mihi
blãdiar: ⁊ meticuloſaʒ mihi videar in me potiꝰ⸗
qᷓ; iuſtã tuliſſe ſniaz
Eiuſdẽ ad eundẽ de reſcriptione libꝛi viro⸗
rũ illuſtrum: ⁊ de eodem capitulo apłi ad gala

thas:cuius miſerebit᷑ argumẽtũ.

Ibvbꝛũ viroꝝ illuſtrũ cõmendat:ſed in⸗
cõgrue putat epitaphiũ appellari: cum
etia viuetiũ inſcribant᷑ opuſcula Mo
net quoq; Hieronymũ: vt expoſitionẽ ſuaʒ in

apoſtolũ ad Galathas ingenua ſeueritate emẽ

det: ne omittẽdo officioſa mẽdacia:ſcpᷣturaruʒ

obꝛoger᷑ auctoꝛitas.ſuam de ea re ſentẽtiã ape

rit: putãs inſtituta legalia ſicut cõuerſis exgẽ⸗
tibus ꝑnitioſa: ſic natura iudeis fuiſſe ꝑmiſſa
dumodo in illis non ponerẽt ſpem ſalutis. In
fine vo erroꝛes Oꝛigenis oſtẽdit: cataloguzʒ
hereticoꝝ rogat deſcribi.
Epla Augi. ad Hieronymuʒ. lectif
Bmino dilectiſ⸗

„

ſimo ⁊ cultu ſinceriſſimo charitatis

obbuando: atq; amplectẽdo fratri
⁊ cõpꝛeſbytero ieronymo Auguſtinꝰin dño
ſalutẽ.habeo gr̃am ꝙ ꝓ ſubſcripta ſaluatiõe
mihi plenã epłam reddidiſti: ſed bꝛeuioꝛẽ mul
tu: ꝙ; ex te vellẽ ſumere.tali viro:a quo tẽpoꝛa
quãatalibet occupet:nullꝰ ſᷣmo ꝓlixus ẽ. Eqᷓ
itaq; nos negoci oꝝ alienoꝝ eoꝛũq; ſeculariuʒ
curis circũſtemur ingentibꝰ:tñ eple tue bꝛeui⸗
tati facile nõ ignoſcerẽ: niſi cogitarẽ qᷓ; paucio
ribꝰ verbis meis reddere᷑. Quare aggredere
q̃ſo iſtã nobiſcũ lẽariã collocutiont᷑:nec multũ
ad nos diſiũgẽdos liceat abſente coꝛpali.qᷓ;qᷓ;
ſimus ĩ dño ſpũs vnitate ↄiuncti:etiã ſi ab ſti⸗
lo quieſcamꝰ:⁊ taceamꝰ. Et libꝛi qͥdẽ qͥs ð hoꝛ
reo dñico elaboꝛaſti:pene totuʒ nobis te exhi⸗
ent. Si eni ꝓpterea te nõ nouimꝰ:qꝛ faciẽ coꝛ
poꝛis tui non vidimꝰ:h̊ mõ:nec ipe te noſti.nã
tu q; nõ vides eã. Si aũt tibi nõ ob aliud not⸗

es:niſi qꝛ noſti animũ tuũ: ⁊ nos eũ nõ medio⸗

criter nouimꝰ in l̃is tuis: in qbus bñdicimus
dñnʒ: tibi ⁊ nobis oĩbuſq; fratribꝰ:qui tua le
gunt:te talẽ dedit. Liber qdeʒ tuus int᷑ cetera
nõ diu eſt: ꝙ venit in manus nr̃as: ⁊ q̃ ſit eius
inſcriptio:neſcimꝰadhuc Nõ eni H codex ipſe
yt aſſolet i limiari pagina pᷣtẽdebat epitaphiũ
tn appellari dicebat frat᷑:apð quẽ iuẽtꝰẽ:qð ei
nomẽ tibi placuiſſe videret᷑: crederemus:ſi eo⸗

rũ tm̃ hoiuʒ:vel vitas:vel ſcripta legiſſemus:

q iam defuncti eſſent. Cũ yvero multoꝝ: ⁊ eo tẽ
poꝛe:qͥ ſcribebat᷑:⁊ nũc vſq; viuẽtiũ ibi cõme⸗
lũ:vel impoſueris:vel impoſuiſſe credarl.Tñ
vtiliter a te ↄſcriptũ:eundẽ libꝛũ ſatis appꝛoba
mus. In expoſitiõe quoq; eple pauli apoſtoli
ad galathas inuenimꝰ aliqͥd: qð nos multum
moueat. Si eni ad ſcripturas ſanctas admiſſa
fuerint:velut officioſa mẽdacia:qͥd ĩ eis rema⸗
nebit auetoꝛitatis: Que tandẽ de ſcripturis il

moꝛarent᷑ opuſcula: miramur cur hunc ei titu

lis ſnia ꝓferet᷑: cuiꝰpõdere ↄtentioſe falſitatis

ſubꝛuat᷑ impꝛobitas: Statim eni vt ꝓtuleris:
ſi aliter fapit:q̃ cõtra nitit᷑:dicet:illud qð ꝓla⸗
tũ erit:honeſto aliquo officio ſcriptoꝛẽ eẽ men
titũ: Abi eni h̊ nõ poterit:ſi poterit ĩ ea narra⸗

tiõe:quã exoꝛſus aplłs ait. Que aũt ſcribo vob

. „
7

ecce coꝛã deo:qꝛ non mẽtioꝛ:credi affirmariq;
mentitꝰ:eo loco:vbi dixit de Petro ⁊ Barna⸗

ba:cũ viderẽ qꝛ nõ recte ingrediebãt᷑ ad verita

tem euãgelij: Si eni recte ingrediebãt᷑ illi: iſte
mẽtitꝰ ẽ. Si aũt ibi mẽtitus eſt: vbi veꝝ dixit.
An ibi verũ dixiſſe videbit᷑: vbi h̊ dixerit: qd
lectoe ſapit:Cũ vo ↄtra ſenſũ lectoꝛis aliqͥd oc

currerit: officioſo mẽdacio deputabit᷑: NMõ eni

deeſſe poterũt cauſe cur exiſtimet᷑:nõ ſolũ po⸗
tuiſſe: veꝝ etiã debuiſſe mẽtiri:ſi huic regłe cõ
cedit᷑ locꝰ. Nõ opus ẽ hanc cauſã multis vbis
agere:pᷣſertim apud te:cui ſapiẽter puidẽti di
ctum ſatis ẽ.nequaqᷓ; vo mihi arrogauerim vt
ingeniũ tuuʒ diuino dono aureũ:meis obolis
ditare cõtendã.nec eis quiſqᷓ; magis te idone⸗
qͥ opus illud emẽdet:neq; enim a me docẽdus
es:quõ intelligat᷑:qð idẽ dicit: factꝰ ſũ iudeis
tanq; iude: vt iudeos lucrifacerem: ⁊ cerera qᷓ
ibi dicũt᷑:cõpaſſione miſcðᷣie nõ ſimulatiõe fal

lacie. Fit eni tanq; egrotus q miniſtrat egroto

nõ cũ ſe febꝛes hr̃e mẽtit᷑:ſed cuʒ aio cõdolens
cogitat: quẽadmoduʒ ſibi ſeruiri vellet: ſi ipſe
egrotaret: nã vtiq; iudeus erat:xpᷣianus autẽ
factꝰ:non iudeoꝝ ſacr̃a reliquerat:que ↄueniẽ
ter ille populus:⁊ legitimo tempoꝛe quo opoꝛ
tebat:acceꝑat. Jðoq; ſuſceꝑat ea celebꝛanda:
cũ iam xp̃i eſſet apoſtolus: vt doceret non eſſe
ꝑ nitioſa is: qͥ ea vellẽt ſicut a parentibꝰ ꝑ legẽ
acceꝑant cuſtodire:etiam cum in xpo credidiſ
ſent: non tñ in eis etiã ↄſtituerẽt ſpem ſalutis:
qm ꝑ dñm ihm ſalus ipa:que ipᷣis ſacr̃is ſigni
ficabat᷑:aduenerat. Ideoq; gẽtibꝰ ꝙ inſuetos

a fide reuocarent onere graui nonneceſſario

nullo mõ imponẽda eſſe cẽſebat. Quapꝛopter
nõ idðo Petrũ emẽdauit:qꝙ paternas traditio⸗

nes:obv̈uaret:qð ſi facere vellet:nec mẽdacit᷑

nec incõgrue faceret.qᷓuis eni iam ſuꝑflua:tñ
ſolita nõ nocerẽt. Sʒ qm̃ gẽtes cogebat iudai

zare:qð nilło mõ poſſet:niſi ea ſic ageret: tanq

adhuc etiã poſt dñi aduentuʒ neceſſaria ſaluti

foꝛent: qdðᷣ vehementer per apoſtolatũ Pauli

yveritas diſſuaſit. Nec apoſtolus Petrus hoc
ignoꝛabat: ſed id faciebat: timens eos qui ex

circumciſione erant. Ita et ipᷣe vere coꝛrectus
eſt. Et Paulus vera narrauit: ne ſancta ſcri⸗

ptura:que ad fideʒ poſteris edita eſt: admiſſa

auctoꝛitate mẽdacij tota dubia nutet:et fluctet

Non enim poteſt: aut opoꝛtet litteris explica⸗
ri:quãta ⁊ qᷓ; inexplicabilia mala cõſequantur

minuſq; ꝑiculoſe demõſtrari: ſi coꝛã inter nos

colloqueremur. Hoc ergo iudeoꝛum Paulus
dimiſerat: qð maluʒ habebant. Et in pꝛimis il
lud:qð ignoꝛãtes dei iuſticiã: ⁊ ſuã iuſticiã vo
lentes ↄſtituere:iuſticie dei:non ſunt ſubiecti.

Beinde ꝙ poſt paſſionẽ ⁊ reſurrectioneʒ xpi:

Coe

Otcoenunn

pechiſctel
niicte
eſalnsel
eeeſanuff
chwaimenn
(Koresgken
peſſeguehen
dicrledine
oifaceret.
noccebtar
gerlalanr

Mdaspan

goreß
naun
ſheerenau
lsrqſnen
oo
ntudens
lefngerace⸗
lolta iubve
crorelabor
paliendsen
lwdnrfaab
facere iſe
lucrifacer
Ginfirmit
Non eni⸗
fyrmoꝛinh
doluiſſe ve
coleingen
leitateggt
Nz nc
bültenipune
lougrecoꝛi.
Atefſushan
ieſio Troii
Roaloscon
ſeuſeites
envere
Mälersgn
Nonfen
MMemdſuin
udohſt
enonplan
mliia
ſlandians
debuievtſig
won meolit
wüq uſe
polytnöde
lgenor ver
Not faere m
ſberedign
eſtoffis
n weobe

ſeichtig

lenmnnſſe
1 Gatpeneud
Cicrenenn
nolenpargon
ſcgetacdere
6: Ndoccunnd
ragaench
namapant
inei endin
abeizslabſni
ſccib uint
T mmnin
–—
V
—
Gaiinifui
sclent i
alignn n
mttetſnuſcuf
poſold pui
os penot
öeraeconudn
ſpane

Tractatus II

dato ac manifeſtato ſacr̃o gratie m oꝛdinem

melchiſedech adhuc putabãt vetera ſacramẽ⸗
ta:nõ ex cõſuetudine ſolẽnitatis: ſed ex neceſſi

tate ſalutis eſſe celebꝛãda:q̃ ſi nunqᷓ; fuiſſent
neceſſaria: ĩfructuoſe atq; inaniter ꝓ eis οπ a
chabei martyres fierẽt. Poſtremo illð qð pᷣdi
catores gr̃e xpᷣianos: Judei tãq; hoſtes legis

perſequebant᷑: hos atq; hmoi erroꝛes ⁊ vitia
dicit ſe dãnare:⁊ vt ſtercoꝛa arbitratũ:vt xpᷣm
lucrifaceret:non obſeruatões legis:ſi moꝛe pa

trio celebꝛarent᷑:ſicut ⁊ ab ipᷣo celebꝛata ſũt:ſi⸗

ne vlla ſalutis neceſſitate. non ſicut iudei cele⸗

bꝛãdas putabãt:aut fallaci ſimulatiõe: quod ĩ

NPetro repᷣhẽderat. Nam ſi ꝓpterea illa ſacr̃a
celebꝛauit:qꝛ ſimulauit ſe iudeũ:vt illos lucri⸗
faceret:cur etiã non ſacriſicauit cũ gẽtibus:qꝛ
⁊ is:qͥ ſine lege erãt:tanqᷓ; ſine lege factus ẽ: vt
eos quoq; lucrifaceret:niſi qꝛ ⁊ illð fecit: vt na
tura iudeus:⁊ hoc totũ dixit:non vt fallaciter
ſe ſingeret eẽ qð nõ erat: ſed vt miſericoꝛditer

eis ita ſubueniendũ eẽ ſentiret:ac ſe ipᷣe i eodẽ

erroꝛe laboꝛet: nõ ſcʒ mẽtientis aſtutia: ſed cõ⸗
patientis affectu:Sed eoipſo loco generaliter

itulit: factꝰſũ infirmis infirmꝰ: vt ifirmos lucri
facerẽ vt ſeqᷓns ↄcluſio:oibꝰoia factꝰ ſũ vt oẽs
lucrifacerẽ:ad hec referẽda itelligat᷑: vt cuiuſ⸗
q; infirmitatẽ tanq; in ſeio miſeratꝰappareat.
Non eni ⁊ cũ diceret:qͥs infirmat᷑:⁊ ego nõ in⸗
firmoꝛ:infirmitatẽ alteriꝰ ſimulaſſe potiꝰ qᷓ; cõo⸗
doluiſſe volebat intelligi. Quare arripe obſe⸗

cro te ingenuã ⁊ vere xpᷣianã cum charitate ſe⸗

ueritatẽ ad illud opus coꝛrigendũ atq; emẽdã
duʒz ⁊ X11οαα⁄ο vt dicit cane. Incõpara
bilit᷑ eni pulchꝛioꝛ eſt veritas xpᷣianoꝝ:qᷓ; hHe⸗

lena grecoꝛũ. NPꝛo iſta eni foꝛtiꝰ nr̃i martyres
aduerſus hanc Sodomã:qᷓ; ꝓ illa Heroes ad
uerſus Troiã dimicauerũt. Neq; ego hoc idðo
vt oculos coꝛdis recipias:quos abſit:vt ami⸗

ſeris:ſed vt aduertas quos cũ habeas ſanos ?

vigiles: neſcio qᷓ diſſimulatiõe auertiſti: vt nõ
intẽderes:que cõſequant᷑ aduerſa: ſi ſemel cre

ditum fuerit poſſe honeſte atq; pie accipi:ſcri⸗

ptoꝛem diuinoꝝ libꝛoꝝ in aliq̃ ſui oꝑis ꝑte mẽ

tiri. Scripſerã iam hinc àliquãdo ad te epykam
que non ꝑlata eſt qꝛ nec is ꝑꝛexit:cui ꝑferẽdaʒ

tradidera.ex qua illud mihi ſuggeſtũ eſt: cum

iſtam dictarẽ:qð in hac quoq; pᷣtermittere nõ

debui:vt ſi alia eſt ſnia tua:eademq; melioꝛ: ti
moꝛi meo libẽter ignoſcas.Si eni aliter ſentis

verũ q; tu ſentis:nã niſi veꝝ ſit: melius eſſe nõ

ℳ₰ℳ

põt:vt nõ dicã nulla certe nõ magna culpa:me
us erroꝛ veritati fauet: ſi recte ĩ quoq; veritas
põt fauere mẽdacio. De Oꝛigene aũt quod re
ſcribere dignatus es:iam ſciebã:nõ tm i eccle⸗⸗-
ſiaſticis lris:ſed in oibus recta ⁊ vera q̃ inuene
rimꝰ appꝛobare atq; laudare.falſa vᷣo ⁊ pꝛaua

Fo. CxXxCI

impꝛobare atq; rehẽdere. Sʒ illud depeudẽ

tia doctrinaq; tua deſiderabã: ⁊ adhuc deſide

ro:vt nõ nob facias ea ipᷣa eiꝰerrata:qͥbꝰ a ſide
vitatis ille vir tãtus receſſiſſe cognoſcit᷑ In li-
bꝛo etiã qͥ cunctos qͥꝝ meminiſſe potuiſti ſcõto
res eccliaſticos ⁊ eoꝝ ſcripta cõmemoꝛaſti:cõ⸗

modius fieret: vt arbitroꝛ: ſi noĩatis eis q́s he⸗

reſiarchas eẽ noſti:qũ ne ipos qͥdẽ pᷣtermitte⸗
re volueris:ſubiũgeres etiã in qᷣbꝰcauẽdi eẽnt
qᷓ;qᷓ; nönullos etiaʒ pᷣtermiſeris: qð ſcire cupe
rem:q̃ ↄfilio factũ ſit.Aut ſi illud volumẽ foꝛ⸗
te onerare noluiſti: vt cõmemoꝛatis hereticis
non adderes:in qͥbꝰ eos catholica dãnarit au⸗
ctoꝛitas:q̃ſo ne uge ſit lario laboꝛi tuo: q̊ͥ non

mediocrit ꝑ dñi nr̃i grẽaʒ i latinã liguã ſaãctoꝛꝝ

ſtudia ⁊ accẽdiſti ⁊ adiuuiſti: id qð ibiꝑ humi
litatẽ meã fraternã charitas indicit:vt ſi occu⸗
patiões tue ſinunt oiuʒ hereticoꝛũ diuerſa do⸗
gmata:qͥ rectitudinẽ fidei xpᷣiane vſq; ad h̊ tẽ⸗
pus vel impudẽtia vel ꝑtinacia depꝛauare co
nati ſũt:vno libello bꝛeuit᷑ digeſta edas i noti⸗

tiã eoꝝ.qͥbꝰ aũt non vacat ꝓpter negocia: aut

nõ valẽt ꝓpt᷑ alienã linguã ta młta legẽ atq; co
gnoſcere. Diu te rogarẽ: niſi hͥ ſoleret eſſe iudi
ciũ minꝰde charitate pᷣſumẽtis. Nũc ĩterea fra
trẽ nr̃m ĩ xpᷣo Paulũ multũ cõmendo benigni
tati tue: cuius in nr̃is regionibꝰ exiſtimationi
bonum coꝛam deo teſtimoniũ ꝑhibemus.
Argumẽtum. O ”U
D duas poꝛes epkas reſcöta poſtulat:
a mirat᷑ ꝙ noua eiꝰeditio libꝛi Job ex he
beiꝛeo a veteri m. lxx. iterpᷣtes diſſona⸗
ret:hoꝛtat᷑ vt potiꝰ veterẽ editionẽ grecam hm
lxx.latine vitati reddat ꝓpt᷑ iloꝝ auctoꝛitatẽ
etiã ab apłis apꝛobatã:qᷓ; nouam texat ex he⸗-

bꝛeo:quã eccłia haud facile ſit receptura.

Beati Auguſtini epᷣi ad beatũ Hieronymũ
p̃ᷣſbyterum ad reſcribendũ puocantis ⁊ ad in⸗
terpᷣtationẽ ſcripturaꝝ ex greco ſᷣm.lxx. inter
pꝛetes exhoꝛtantis. Epla. CVI.

d Dnuno venerga⸗
beili ⁊ deſiderabili ſãcto fratri ⁊ cõpꝛe⸗
ſbytero Hieronymo Auguſtinꝰ in dño ſalutẽ.
Ex qͥ cepi ad te ſcribere: aut tua ſcripta deſide
rare:nunqᷓ; mihi occurrit occaſio: qᷓ; vt per dei
ſeruũ ac miniſtrũ fideliſſimũ mihiq; ꝑchariſſi⸗

müu mea tibi afferretur epiſtola: qualis filiꝰno⸗
ſter Cypꝛianus diaconus. Per hunc certe ita
ſpero litteras tuas:vt certius in hoc rerum ge
nere quicqᷓ; ſperare non poſſim Nã nec ſtudiũ

in petẽdis reſcriptis memoꝛato filio nr̃o deerit

nec gra in pmerẽdis: nec diligẽtia in cuſtodiẽ⸗
dis: nec alacritas ĩ ꝑferẽdis:nec fides in reddẽ

. —

dis:tantũ ſi aliquo mõ merear. Adiuuet dñs:

1 adſit coꝛdi tuo ⁊ deſiderio meo: vt fraternaʒ

tei: ſi foꝛte reſeruata ſunt. Sin minus rur

ars

voluntatẽ nulla maioꝛ volũtas ipediat. QAuia
ergo duas iam epiſtolas miſi: nullã autẽ tuam
poſtea recepi:eaſdem ipᷣas rurſũ mittere volui

credẽs eas non pueniſie. Que ſi ⁊ puenerunt:

as foꝛtaſſe tue porius ad me minime peruenire

protuerũt:ea ipᷣa ſcripta queiã miſiſti :ite Smi
te rel rurſus di
cta qð legã: dum tamẽ his reſi põdere ne graue
ris:qð iam diu eſt vt expecto:pᷣmas etiã q̊s ad

ge adhuc p̃ſhyter lras pparauerã mittendas ꝑ
quenda ratrẽé noſtrũ ꝓfuturũ: qui poſtea no⸗
biers collega factus iã ex hac vita migrauit:nec
eęa.ꝓas tunc ipᷣe ꝑferre potuit: qꝛ cõtinuo dũ ꝓfici

ſci diſpoſuit: epᷣatus ſarcina detẽtꝰ: ac deinde
in bꝛeui defunctus ẽ: etiaʒ nunc mittere volui:
vt ſcias in tua colloqͥa qᷓ; olim inardeſcã: quaʒ

vin patiar:ꝙ a me tam longe abſũt ſenſus coꝛ

pPoꝛis tui:ꝑ quos adire poſſit ad animũ tuum

animꝰmeꝰmi frater dulciſſime ⁊ in dñi mẽbꝛis
ho“oonoꝛãde. In hac autẽ epiſtola hoc addo: qöI
poſtea didicimus ex hebꝛeo Job a te interpᷣta
tum: cũ iam quandã haberemꝰ interpᷣtationeʒ

tuam eiuſdẽ ꝓphete ex greco eloqͥo verſam i la

tinũ:vbi tamẽ aſteriſcis notaſti: que in hebꝛeo
ſlunt: ⁊ in greco deſũt. obelis autẽ que in greco
iinueniunf ⁊ in hebꝛeo nõ ſunt tam mirabili di⸗

ligentia: vt buſdã in locis ad verba ſingulas
ſtellas ſignificãtes videamus eadẽ verba eẽ in

hebꝛeo:in greco autẽ non eẽ. Poꝛro in hac po

ſterſoꝛe interpᷣtatione:que verſa eſt ex hebꝛeo:
non eadeʒ verboꝝ fides occurrit: nec paꝝ tur⸗-
bat cogitantẽ: vel cur in illa pꝛima tanta diligẽ
tia figant᷑ aſteriſci: vt minimas etiã particulas
oꝛationis indicẽt deeſſe codicibꝰ grecis q̃ ſunt

in hebꝛeis: vel cur in hac altera que ex hebꝛeis

iicule locis ſuis iuenirent᷑: aliqd inde exempli
Iratia volui ponere. Sed mihi ad hoꝛã codex
Defuit:qui ex hebꝛeo eſt. Aerũtamẽ qꝛ pᷣuales

ingenio: non ſolũ qͥd dixerim: verũ eti qͥd di⸗

cere voluerim: ſatis vt opinoꝛ ĩtelligis: vt cau
ſa reddita quod mouet: ediſſeras. Ego ſane te
mallẽ grecas potius canonicas nobis iterpᷣta⸗

hibẽ᷑. Perdurũ eni erit ſi tua interpᷣtatio per

multas eccleſias frequentius ceperit lectitari:
dʒðò a grecis eccleſijs latine eccłie diſſonabunt:
maxie qꝛ facile cõtradictoꝛ cõuicit᷑:greco pla⸗

to libꝛo. id eſt. lingue notiſſime. Quiſqͥs aũt in

o: qðò ex hebꝛeo tranſlatuʒ eſt: aliquo inſoliro

motus fuerit:⁊ falſi crimẽ intẽderit: vix aut

nunq; ad hebꝛea teſtimomia ꝑuenit᷑: qbus de⸗

fendat᷑ obiectuʒ. Qõo ſi etiam puentum fuerit:
tot latinas ⁊ grecas auctoꝛitates dãnari:qͥs fe

rat:Huc accedit:qꝛ etiam ↄſulti hebꝛei poſſũt

aliqᷣd reſpõdere: vt tu ſolus neceſſarius videa

eſt:negligentiꝰ hoc curatũ ſit: vt non eedẽ par

ri ſcripturas.que.lxx.iniarpᷣtuʒ auctoꝛitate ꝑ-⸗ tiam tuam.

. 4 3 “ 4
* .⸗ “ . 4 4
. .

ris:qui etiã ipſos poſſis cõuincere.ſed tamẽqͥ
iudicet:mirũ ſi potueris inuenire. Na qͥdã fra
ter noſter epᷣs cum lectitare cõſtituiſſet in ecdle
ſia:cui peſt:interpᷣtationẽ tuam: mouit qͥddaʒ
longe aliter abs te poſitũ apud Jonã ꝓphetã
qhᷓh9erat oiuʒ ſenſibus memoꝛieq; inueteratũ:et
tot ecatũ ſucceſſionibꝰ decantatũ. Factũ ẽ aũt

tantus tumultus iĩ plebe: maxime grecis argu

entibus a inclamantibꝰcalumniaʒ falſitat: vt
cogerefr ep̃s ciuitatis iudeoꝝ teſtimoniũ flagi
tare. Atrũ aũt illi imperitia an malitia: hoc eẽ

in hebꝛeis codicibus reſpõderũt:qð ⁊ greci et
latini habebãt:atq; dicebant. Quid plura:co
actus eſt homo velut mẽdoſitatẽ coꝛrigere vo
lẽs poſt magnũ periculũ nõ remanere ſine ple⸗
be.vnde etiã nobis videt᷑ aliquãdo te quoq; i
nõnullis falli potuiſſe: ⁊ vide hoc q̃le ſit in eis

litteris:que non poſſunt collatis vſitatarũ lin⸗

guarũ teſtimonijs emẽdari Pꝛoinde nõ puas

deo gras agimus de ope tuo: ꝙ euangeliuz ex

greco interpᷣtatus es:qꝛ pene ĩ oĩbus nulla of⸗

fenſio eſt: cum ſcripturã grecã cõtulerimꝰ. An

de ſi qſqᷓ; veteri falſitati cõtentioſus fauerit:ꝓ
latis collatiſq; codicibus: vel docet᷑ facillime
vel refellit᷑. Etſi qdazʒ rariſſima merito mouẽt
q̃s tam durus eſt:qͥ laboꝛi tam vtili non facile
ignoſcat:cui vicem laudis referre non ſufficit:
Quid tibi auteʒ videat᷑:cur in multis aliter ſe
habeat hebꝛeoꝝ codicuz auctoꝛitas : aliter gre
coꝛũ:que dicit᷑.lxx.vellem dignareris aperire

HNMeq; eni paruũ pondus habet illa:que ſic me

ruit diffamari.Et qꝛ vſos apoſtolos:non ſolũ

res ipſa indicat:ſed etiꝗ te atteſtatũ eſſe memi⸗
ni: acꝑ hoc plurimũ ꝓfueris: ſi eam ſcripturã
grecã:quã.lxx.oꝑati ſũt:latine veritati reddi⸗

deris.que in diuerſis codicibꝰ ita varia eſt:vt
tolerari vix poſſit:⁊ ita ſuſpecta:ne i greco ali⸗
ud inueniatur: vt inde aliquid pꝛoferre: aut
pꝛobare dubitetur. Bꝛeuem putabam futurã
hãc epiſtolã:ſed neſcio quomodo ita mihi dul

ce factuʒ eſt in ea ꝓgredi acſitecum loquerer.
Seld obſeccro te ꝑ dñm: ne te pigeat ad oia re⸗

ſpõdere:⁊ pᷣſtare mihi quantũ potueris: pᷣſen
AAVccenſet Hhieronymus tribus epiſto⸗
ſ lis ſub titulo qſtionũ ſua opuſcula eſſe
rrebbhenſa: ⁊ ad ſingula queq; reſpõdet
Libꝛũ de eccleſiaſticis ſcriptoꝛibus non epita
phiũ vt ille opinabat᷑: ſed de illuſtribus viris

aſſerit pᷣnotatũ. Suam expoſitionem epiſtole

de rephenſione Petri ĩ epiſtola ad GOalathas
7 auctoꝛitate veteꝝ ⁊ ex apoſtolicis actibꝰ con

firmat. Contra vero Auguſtini ſententiã inter

eos qͥ ex gentibus vel ex circũciſione credide⸗

rant impꝛobat:dicens illam cheriti ⁊ Ebionis

hereſi cõuenire. In fine wo ſuaʒ interpᷣtationẽ

Gor

tt hebꝛeo
garekelle
Beati!
orofei⸗
poſtioet
ſctiptura

1

fonpnnus

fpobree

dinatöt
onesete
ſonicötin
lumag
facerepe
uigrfe
riduũqᷓ
llt:tpen
fecopellan
nömaturt
tecvepie
manJf
(Rorda⸗
macon
apoſtol
os. Aſt
molo.
ote:
ppor⸗
Uae
atmallgn.
alumire.⸗
gondztel
lon.r
alos:nihi
lturbinen
bensdetorr
bilinü⸗
glitpaute
lelopgisy
dohil
nhodlcis:
Uidonine
lorparatäce
neg Eynrge
Clloeptinn
Legoſmpie
gelzannbe
fenödubite
ſper Hon
Uuyleris:
ſokecönen
Parentibſe
ralpomne
uncüpe

—
E
S=
—
=

— 2ð =
= =

4—
2=
E
=
E
SE=
=

ES
Er
5

ddei gen
em Oln
Pdoſtninen
nömmnte
gtitee
1ebarili
AiPobdi
Nedgee
zpereichun
igericilen
cötennciufe
1s: Aldatiin
Miſinmanahtn

= S=SS=

nitan tltgid
Gisfeiemrentr

rumunst
Baen n
lendigenaun
sheahin
aPotent
rautttiliun
Mms:cnbhl
utine vauntd

ivinpnit

Ahearteigtt
Anni ninni
enpuetn fn

nthinbi
uſrunbant
rgen
unien

—
—

—

—
—
—
= 2*
—
—
—
=
SSe

Se
—

S=

—
=—
S
=

—
—
—
—
—
—
=
—
=

—. —
2=—
=Z–;g
=S
=
= —
—= —

=
—
= =
=
=

=ꝛ
S=S—
☛ ——

—
= =
=

Cltniſe
ccheiin

4

—
=

un li

—
==

noſunzil

Tractatus II

ex hebꝛeo tanqᷓ; eccleſie fructuoſam tuet᷑ obie⸗
cta refellens.
Beati ieronymi ad Auguſtinum ad tres
poꝛes reſpõſiua de titulo viroꝝ illuſtriũ:de ex

poſitiõe epłe ad Galathas: et ð ſua ex hebꝛeo
ſcripturaꝝ traductione.

„ Bmino vereſan
cto ⁊ beatiſfſimo pape Auguſtino hie
ronymus ſalutẽ in xpᷣo.Tres ſimul epiſtolas
imo bꝛeues libellos per diaconũ cypꝛianũ tue

Epła. CVI.

dignatiõis accepi:diuerſas vt tu nomias qſti⸗
ones:vt ego ſentio repᷣhẽſiones meoꝝ opuſcu

loꝛũ cõtinentes.ad quas ſi reſpõdere voluero

libꝛi magnitudie opus erit.tamẽ conaboꝛ qᷓ;tũ
facere poſſum:modũ non egredi epiſtole lõgi⸗

oꝛis:⁊ feſtinanti fratri moꝛaʒ non facere:qꝛ an

triduũ qᷓ; ꝓfectus erat:a me epiſtolas flagita⸗
uit:vt pene in ꝓcinctu hec äliacũq; ſunt effice
re cõpellar:⁊ tumultuario reſpondere ᷣmone
nõ maturitate ſcribẽtis:ſed dictãtis temerita⸗

te.que plerũq; non in doctrinã:ſed in caſũ ver
titur: vt foꝛtiſſimos quoq; milites ſubita bella

cõturbant:⁊ ante cogunt᷑ fugere: qᷓ; poſſint ar

ma coꝛriꝑpe.Ceteꝝ noſtra armatura xpᷣs eſt: et

apoſtoli Pauli inſtitutio: qͥ ſcribit ad Epheſi

os.Aſſumite arma dei:vt poſſijᷣ reſiſtere ĩ die

malo.⁊ rurſum. State ſuccincti lũůbos vros in

vitate:⁊ induti loꝛica iuſticie:⁊ calciati pedes
in pᷣparationem euãgelij pacis.ſuꝑ omia acci⸗

ientes ſcutũ fidei:in quo poſſitis vniuerſa te⸗

a maligni ignita extinguere: ⁊ galeam ſalutis
aſſumite.⁊ gladium ſpus:qð eſt vbũ dei. His

quondã telis rex Bauid armatꝰ ꝓcedebat ad

pᷣlium. ⁊ qͥnq; lapides de toꝛrẽte accipiẽs leui.

gatos:nihil aſperitatis ⁊ ſoꝛdiũ inter huius ſe
culi turbines in ſenſibꝰ ſuis eẽ monſtrabat:bi⸗
bens de toꝛrẽte i via.⁊ iccirco exaltatus caput
ſuꝑbiſſimũ Goliã ſuo potiſſimũ mucrone trũ⸗
cauit.pcutiens in fronte blaſfemũ:⁊ in ea par⸗
te coꝛpoꝛis vulnerãs in qua ⁊ pᷣſumptoꝛ ſacer⸗
dotij Oʒias lepꝛa pcutitur: ⁊ ſanctus gloꝛiat

in dño dicẽs:ſignatũ eſt ſuper nos lumẽ vultꝰ

tui domine. Dicamꝰ ⁊ nos:paratũ coꝛ meũ de
us:paratũ coꝛ meũ.cantabo ⁊ pſallam i gloꝛia
mea. Exurge pſalteriũ ⁊ cithara:exurgã dilu⸗
culo:vt in nobis poſſit impleri. Aperi os tuuʒ
⁊ ego implebo illud:⁊ dominꝰ dabit vᷣbũ euã⸗
gelizantibus vtute multa. Te quoq; ipᷣm oꝛa⸗

re nõ dubito:vt inter nos ↄtendentes veritas

ſuꝑet. Non eni tuam q̃ris gliam ſed xpᷣi.cũq;
iu viceris:⁊ ego vincã:ſi meũ erroꝛẽ intellexe⸗
ro.⁊ ecõuerſo me vincẽte tu ſuꝑas:qꝛ non ſilij
parentibꝰ ſed parẽtes liberis theſauriʒãt. Et iĩ

paralipomenõ libꝛo legimꝰ: ꝙ filij irrael ad pu
gnandũ ꝓceſſerint mente pacifica: inter ipſos

Fo. CXCI
Epia CVII

quoq; gladios ⁊ effuſiones ſãguinis ⁊ cadaue
ra ꝓſtratoꝝ:nõ ſuaʒ ſed pacis victoꝛia cogita⸗
tes. Reſpondeamꝰ igit᷑ ad omnia: acmultipli
ces q̃ſtiones bꝛeui ſi deus iuſſerit ᷣmõe ſolua⸗
mus. Pꝛetermitto ſalutatiõis officia:qᷣbꝰmeũ

demulces caput. Taceo de blãditijs: qbus re⸗
p̃henſionẽ mei niteris conſolari.Ad ipᷣas cau⸗

ſas veniã. Dicis accepiſſe te libꝛũ meũ a daʒ
fratre:qͥ titulũ nõ haberet:i quo ſcriptoꝛes ec⸗
cleſiaſticos tam grecos qᷓ; latinos enumeraue⸗
rim. Cũq; ab eo qreres.vt tuis vᷣbis vtar ꝛ cur

liminaris pagina nõ eſſet inſcripta: vel quo cẽ

ſeretur noie:reſpondiſſe apellari epitaphiũ:⁊
argumẽtaris ꝙ recte vocaret᷑:ſi eoꝝ tm vel vi
tas vel ſcripta ibi legiſſes:qͥ iam defũcti eſſent
Cum vo multoꝝ in eo tẽpoꝛe quo ſcribebat᷑:⁊
nunc vſq; viuentiũ:ibi comemoꝛarent᷑ opuſcu
la:mirari te dicis:cur ei hunc tituluʒ impolue⸗
rim. MPuto intelligere pꝛudẽtiã tuaʒ: ꝙ ex oꝑe

ipᷣo titulũ potueris itelligere.Legiſti eni ⁊ gre

cos: ⁊ latinos qͥ vitas viroꝝ illuſtriũ deſcripſe
runt:qð nũq; epitaphiũ huic opi inſcripſerint
ſed de illuſtribus viris: vbi gra ducibus: phi⸗

loſophis: oꝛatoꝛibꝰ:hiſtoꝛicis: poetis: epicis:
tragicis: comicis. Epitaphiũ auũt ꝓpꝛie ſcribi⸗
tur moꝛtuoꝛũ. Qðdð qͥdem in doꝛmitione ſancte

memoꝛie Nepotiani pᷣſbyteri oli feciſſe meno⸗
ui. Ergo hic liber de illuſtribus viris vel ꝓpᷣe
de ſcriptoꝛibꝰ eccleſiaſticis apellãdus eſt: lʒ a
pleriſq; emẽdatoꝛibus imperitis de auctoꝛibꝰ
dicat inſcriptus. Secũdo loco qris dixerim in
cõmentarüs epiſtole ad Galathas Cauluz id

i Peiro nõ potuiſſe repᷣhẽdere:qð ipᷣe fecerat
nec in alio arguere ſunulationẽ:cuius ipᷣe tene
bat᷑ reus.⁊ aſſeris repᷣhenſioneʒ apłicam non

fuiſſe diſpenſatoꝛiã ſed veram: ⁊ me non debe⸗
re docere mendaciũ:ſed vniuerſa q̃ ſcripta ſüt
ita ſonare: vt ſcripta ſint. Ad q̃ ᷣmũ reſpõdeo
debuiſſe pꝛudentiã pᷣfatiũcule cõmentarioꝛuʒ
meoꝝ meminiſſe dicẽtis ex ꝑſona mea. Auid
igit᷑ ego ſtultus aut temerariꝰ: qͥ pollicear qo
ille nõ potuiteꝛminime.qͥnpotiꝰin eo mihi vide
oꝛ cautioꝛ:atq; timidioꝛ: ꝙ imbecillitatẽ viriu
meaꝝ ſentiẽs: Oꝛigenis cõmẽtarios ſũ ſecutꝰ.
Scripſit eni ille vir ĩ epła Oauli ad Galathaſ
qn q; ꝓpꝛie volumia: 2 decimu ſtromatü ſi uoꝝ
libꝛoꝝ comatico ſuꝑ expletionẽ eius ᷣmõe cõ⸗
pleuit. Tractatus q́ʒ varios ⁊ excerptaiq̃ vel
ſola poſſent ſufficere compoſuit. Mꝛetermitto
Didymũ vidẽtẽ meũ ⁊ Apollinarẽ loadicenũ
de ecckia nuꝑ egreſſũ:⁊ Alexãdrũ vetere bhere
ticũ. Euſebiũ qͥ; emiſenũ ⁊ Theodoꝝ heradle
otẽ:qͥ ⁊ ipi nõnullos ſuꝑ hac re cõmẽtarios re
liquerunt.E qͥbꝰ ſi pauca decerperẽ fierẽt alih
qð nõ penitus ↄtẽnerent᷑. Itaq; vt ſimpliciter

☛

fatear:legi hec omnia: et in mẽte mea vlurins

1DPDars

coaceruans:accito notario:vel mea vel aliena
dictaui:nec oꝛdinis nec verboꝛũ interduʒ: nec
ſenſuũ memoꝛ. Jam dñi miſericoꝛdie eſt: ne ꝑ
imperitiã noſtraʒ ab alijs benedicta diſpareat

et non placeãt inter extraneos: q̃ placent inter

ſuos. Si qͥd igit᷑ rẽᷣbẽſione dignũ putaueras
in explanatione noſtra: eruditionis tue fuerat
q̃rere:vtrũ ea que ſcripſimus haberent᷑ in gre
cis vt ſi illi non dixiſſent:tunc meã ꝓpꝛie ſentẽ
tiam cõdemnares:pᷣſertim cum libere pᷣfatioe
cõfeſſus ſim Oꝛigenis cõmentarios me eſſe ſe
cutũ:⁊ vel a mea vel aliena dictaſſe. Et in fine
eiuſdem capituli: qð repᷣhẽdis ſcripſerim. Si⸗
cui nõ placet iſte ſenſus:quo nec Petrꝰpeccaſ

ſe:nec Maulus ꝓcaciter oſtendit᷑ arguiſſe ma⸗

ioꝛem: debet exponere:qᷓ; cõſequẽtia aulus
in altero repᷣhendat:qð ipᷣe cõmiſit.Ex qͥ oſtẽ⸗
di me non definite id defendere qð in grecis le
geram:ſed ex ea expᷣſſiſſe q̃ legeraʒ: vt lectoꝛis
arbitrio derelinquerẽ: vtrũ ꝓbanda eſſent an
impꝛobãda. Tu igit᷑ ne qð ego petierã:non fa
ceres nouũ argumentũ repperiſti: vt aſſereres
gẽtiles:qui in xpᷣm credidiſſent: legis onere li⸗
beros. eos autem qͥ ex iudeis crede
ſubiectos: vt ꝑ vtroꝛũq; ꝑſonã: ⁊ Paulorecte

repᷣhenderet eos:qui legẽ ſeruarẽt: q̃ſi doctoꝛ

gentiuz. Et Metrus iure repᷣhenderet᷑ qui pᷣn⸗

ceps circũciſionis:id imꝑauerit gentibꝰ qð ſo

liqͥ ex iudeis erãt debuerũt obſeruare. Hoc ſi
placet.imo qꝛ placet:vt qͥ cunq; credunt ex iu⸗

deis: debitoꝛes ſint legis faciende: tu ⁊ vt epᷣs

in toto oꝛbe nouiſſimus:debes hanc ꝓmulga⸗
re ſententiã: ⁊ in aſſenſum tuũ omnes coepiſco
pos tradere. Ego in paruo tuguriũ culo: cum
monachis.id ẽ.cum cõpeccatoꝛibꝰmeis ð ma⸗
gnis ſtatuere nõ audeo:niſi hoc ingenue conſi
teri:me maioꝛũ ſcripta legere: ⁊ in cõmẽtarijs
ſm omniũ cõſuetudineʒ varias ponere expla-
nationes vr e multi ſequat᷑ vnuſquiſ q;: qð ve⸗
lit. Qð quidem te puto in ſeculari litteratura:

⁊in diuinis libꝛis legiſſe et pbaſſe. Hanc autẽ

expoſitionẽ quam pᷣmus Oꝛigenes in decimo
Stromatũ libꝛo: vbi epiſtolã Mauli ad Gala
thas interp̃ᷣtatur:et ceteri deinceps inter pᷣtes
ſunt ſecuti: illa vel maxime cauſa ſubintrodu⸗
cunt:vt Poꝛphyrio reſpõdeant blaſfemanti:
q̊ Mauli arguit ꝓcacitatẽ:ꝙ pᷣncipem apoſto⸗
loꝛũ Metrũ auſus ẽ rep̃hẽdere:⁊ arguere in fa
ciem:ac rõne ↄſtringere: ꝙ male fecerit.id ẽ.ĩ
eo erroꝛe fuerit:in qͥ fuit ipe:q̃ aliu m arguit de
linquẽtẽ. Quid dicã de Johe:qͥ dudũ ĩ ponti⸗
ficali gradu ↄſtantinopolitanã rexit eccliazʒ: et
Ppꝛie ſuꝑ h̊ capitulo latiſſimũ exarauit libꝛũ:
in quo Oꝛigenis ⁊ veteꝝ ſentẽtiã eſt ſecutus.

Si igit᷑ me repᷣ̃hẽdis errantẽ:patere me q̃ſo er

rare cũ talibus: ⁊ cuʒ erroꝛis mei multos ſoci⸗

ed erẽt legi eſſe

os habere ꝑſpexeris:tu vitatis tue ſaltẽ vnuz

ad ſtipulatoꝛeʒ ꝓferre debebis. Hoc de expia
natione vnius capli epłe ad Galathas. Sʒ ne
videar aduerſus rõnem tuam niti teſtiũ nume
ro ⁊ occaſione viroꝝ illuſtriũ ſubterfugere ve
ritatẽ: nec manũ audere ↄſerere:bꝛeuiter ð ſcri

pturis exeinpla ꝓponã: in actibus apoſtoloꝝ

vorx facta eſt ad Petrũ dicẽs:ſurge Petre oc⸗

cide: ⁊ mãduca.id ẽ.oĩa aĩalia q̃drupedũ ⁊ ſer

pentiũ terre:⁊ vol atiliũ celi. Quo dicto oſten⸗

dit nullũ hoĩem vᷣm naturam eſſe pollutũ: ſed
equaliter omes ad chꝛiſti euangeliũ puocari.

Ad qð Metrus reſpõdit abſit. Quia nũqᷓ; mã
ducaui cõmune ⁊ imundũ Et vox ad eũ ð celo
facta eſt dicẽs:que deus mũdauit:tu ne cõmu
ne dixeris. Juit itaq; ceſaream: ⁊ ingreſſus ad
Cosꝛneliũ aperiẽs os ſuũ dixit in veritate cõpe

ri: qꝛ nõ eſt ꝑſonaꝝ acceptoꝛ deus:ſʒ in oĩ gẽte
qͥ timet eũ: ⁊ oꝑat᷑ iuſticiã: acceptus ẽ illi. De⸗
niq; cecidit ſpũſſanctꝰ ſuꝑ eos et obſtupuerũt

ex circũciſione fideles q̃ venerãt cũ Petro: ꝙ
⁊i natiões gr̃a ſpũſſancti fuiſſet effuſa. Tũcre

ſpõdit Petrꝰ:nũqͥd aquaʒ qͥs phibere põt:vt

nõ baptiʒent᷑ hi qͥ ſpiritũſãctum acceperunt:ſi

cut ⁊ nos: Et iuſſit eos baptiʒari in nomie ihu
xp̃i. Audierũt autẽ apłi ⁊ frẽs qͥ erãt in iudea:

qꝛ ⁊ getes acceperũt verbũ dei. Cũ autẽ aſcen
diſſet Petrꝰ hieroſolymaʒ: diſceptabãt aduer

ſum illum:qͥ erãt ex circũciſione dicẽtes:q̃rei⸗

troiſti ad viros p̃putiũ habẽtes ⁊ manducaſti
cuũ illisQuibꝰ oĩ rõne expoſita nouiſſime oꝛa
tionẽ ſuã hoc ᷣmone cõcdluſit:ſi ergo eãdẽ gra⸗
tiã dedit illis deus:ſicut et nobis qͥ credidimꝰ

in dñm ihm xpᷣm:ego qͥs erã:qͥ poſſem ꝓhibe⸗

re deũ:his auditis tacuerũt: ⁊ gloꝛiſicauerũt
deñũ dicẽtes. Ergo ⁊ gentibꝰ penitentiã deꝰ ad

vitã dedit. Rurſũ cũ multo poſt tꝑe Paulus
⁊ Barnabas veniſſent Antiochiã: ⁊ ↄgregata

eccłia retuliſſent. quãta feciſſet deus cũ illis:⁊
aꝛ aꝑuiſſet deus gẽtibus oſtiũ ſidei:qͥdã deſcẽ
dentes de iudea docebãt frẽs:atq; dicebãt:ni

ſi circũcidamini m moꝛẽ Moyſi: nõ poteſtj/
ſalui fieri. Cõmota igit᷑ ſeditiõe nõ minima ad

uerſus MPaulũ ⁊ Barnabã:ſtatuerũt aſcẽdere

et ipi qͥ accuſabant᷑: ⁊ hi qͥ accuſabãt ad apłos

2 pCſbyteros hieroſolymã ſuꝑ hac q̃ſtione. Cũ

q; hieroſolymã ꝑꝛexiſſ. ent exurrexerũt ꝛqdam
de hereſi phariſeoꝝ qͥ crediderãt in xpᷣm dicẽ

tes. Opoꝛtet circũcidi eos:⁊ pciꝑe illis: vt ſer
uent legẽ Moyſi. Et cũ magna ſuꝑ h̊ vᷣbo oꝛi

ret᷑ qſtio: Netrꝰ ſolita libertate. Niri inqͥt frẽs
vos ſcitis qm ab antiqͥs diebꝰ in nobis elegit
de os meũ audire vbũ euaãgelij:⁊ credere:⁊
qͥ nouit coꝛda de teſtimoniũ phibuit:dans il⸗

2„ ‚„ — —☛

lis ſpiritũſãctũ:ſicut ⁊ nobis.et nihil diſcreuit
int nos ⁊ illos fide puriſicãs coꝛda illoꝝ. Nüc

Co⸗
ateza
nſcn
ſos poꝛl
netihi
illi Cu
liam eius.
lelitrüſe
goite!
ſoli Peu
huiuseſe⸗
ſeuandi.
fie e
depoſtan
Perrd⸗
(Cſeuen
foſolyma
diautem
gelium:t
buiſteſeau
tqauneo
linclequ
glidelen
fiſen. Ql
lecid⸗
eſeßaan
fidelſcn
rus ve
nonlſcn
ſhhinfa
fepheni
ob gaco

iuiſetrſul

gerarcu
fiiudei:it
lanſimul
feceingre
Peroco:
lller eno
dalzarerr
twwsapoſt
(Ntorargu
lnßanie
ſatpurn.
tireig
lchegeb
Dunenai
uchn
Ualopaſte.
Bauttgi
ſedegbol

Mobſer

Mipe e

nnite
nidueranin
nuangigih
NArnapenarin

nmrdenggie

1ahhtnsilid⸗
Lesd ihri
Veneaaper
inin
espbene
ſicun he!
Apnßzminnmck
1ffisqainier
bäüda imiin
4 dicgtbüt
aſtnedeinch
Mhärs tinnart
brnuſnen
Muſapeitin
anps ictlin
riiolen ⸗

Girgofnni

„

yenmide
npkepun

—
—

Gietü
altmsclie

ſi eittiden
fis ncgdieti
Moſtelit

ſcriptura.

Tractatus II

auteʒ qͥd tẽptatis deũ imponere iugum ſuper
ceruicem diſcipuloꝛũ:qð neq; patres nr̃i neq;
nos poꝛtare potuimꝰ: Sed per gram domini
noſtri ihu xpᷣi credimus ſaluari:quẽadmoduʒ
⁊illi. Tacuit autẽ omis multitudo:⁊ in ſenten
tiam eius Jacobꝰ apoſtolꝰ ⁊ om̃es ſimul pᷣſby

teri trãſierunt. ec non debent moleſta eſſe le⸗

ctoꝛi:ſed ⁊ mihi ⁊ illi vtilia: vt ꝓbemꝰ añ apo⸗
ſtolũ Paulũ non ignoꝛaſſe Petrũ imo pᷣncipẽ
huius eſſe decreti:legẽ poſt euangeliuʒ nõ eſſe
ſeruandã. Deniq; tante auctoꝛitatis Petrus
fuit:vt Daulꝰ in epiſtola ſua ſcripſerit. Dein⸗
de poſt annos tres veni hieroſolymaʒ videre
Petrũ:⁊ mãſi apud eũ diebus.xv. Rurſũq;iĩ
cõſequentibꝰ poſt annos.xiiij.aſcẽdi iteꝝ hie⸗
roſolymã cuʒ Barnaba aſſũpto ⁊ Tito.Aſcẽ⸗
di autem m reuelationẽ: ⁊ expoſui eis euan⸗
gelium:qð pᷣdico in gentibꝰ oſtendens non ha
buiſſe ſecuritatẽ pᷣdicandi euãgelij:niſi Petri:
⁊d̃ cum eo erant fuiſſet ſentẽtia roboꝛatũ Sta
timq; ſequit᷑. Separatim aũt his qͥ videbãtur
aliqͥd eſſe:ne foꝛte in vacuũ currerẽ aut cucur⸗
riſſem. Quare ſeparatim ⁊ nõ publice: Ne foꝛ
te fidelibꝰ ex numero iudeoꝝ qͥ legem putabãt
eſſe Fuandã. ⁊ ſic credendũ in dñm ſaluatoꝛeʒ

fidei ſcandalũ naſceret᷑. Ergo eo tꝑe cum Pe⸗

trus veniſſet antiochiã (lʒ hoc apoſtoloꝝ acta
non ſcribãt:ſed affirmanti Paulo credendum
ſit) in faciẽ illi Paulus reſtitiſſe ſe ſcribit:quia
repᷣhenſibilis erat. ꝛius eni qᷓ; venirent qͥdã

ab Jacobo:cũ gentibꝰedebat.Cum autem ve

niſſẽt:ſubtrahebat ſe: ⁊ ſegregabat timẽs eos
qͥ ex circũciſione erãt.⁊ cõſenſerũt cuʒ illo cete
ri iudei:ita vt barnabas adduceret᷑ ab his ĩ il⸗
lam ſimulationẽ. Sed cũ vidiſſem:inqᷣt ꝙ non
recte ingrediebant᷑ ad veritatẽ euangeli: dixi
Petro coꝛam omibus.Si tu cũ ſis iudeus gẽ⸗
tiliter ⁊ nõ iudaice viuis:quõ cogis gentes iu⸗
daizare: ⁊ ceterea. Nulli ergo dubiũ ẽ:ꝙ Pe⸗
trus apoſtolus ſentẽtie huiꝰ:cuius nũc pᷣuari⸗

4 „

catoꝛ arguit᷑:pᷣmus auctoꝛ extiterit. Cauſa au
tem pᷣuaricationis timoꝛ eſt iudeoꝝ. Dicit eni

ra. ꝙ pꝛimũ edebat cum gentibꝰ. Cum
autẽ veniſſent qͥdaʒ a Jacobo: ſubtrahebat ſe

⁊ ſegregabat:timens eos:qͥ ex circũciſiõe erãt

Timent aũt iudeos:quoꝛũ erat apoſtolus: ne

p occaſionẽ gentiliũ a ſide xp̃ᷣi recederẽt: ⁊ imi
atoꝛ paſtoꝛis boni ꝑderet gregẽ ſibi creditum

Sicut igit᷑ oſtendimꝰ Petrũ bene qdeʒ ſenſiſ⸗
ſe de abolitione legis moſayce:ſed ad ſimulati

onẽ obſeruãde eius timoꝛe cõpulſũ. Aideamꝰ
an ipe Paulus:qͥ alium arguit: tale quid fece
rit. Legimus qdeʒ in eodẽ libꝛo: pambulabat

autẽ ODaulus ſyriã ⁊ ciliciã: cõfirmans eccłias

Zuennckneſiene ⁊ Liſtriã: ⁊ ecce diſcipulus

dam erat ibi:nomie Timothe filius mulier

. Fo. CGXCII

Epla CVII

vidue fidelis: patre autẽ gentili. Huic teſtimo⸗
nium reddebant: qui in liſtris erant ⁊ Iconio

fratres. hũc voluit Paulus ſecũ ꝓficiſci: ⁊ aſ⸗
ſumens circũcidit eum ꝓpter iudeos:qͥ erant i

illis locis. Sciebat eni omes ꝙ pater eius gen

tilis eẽt.O beate apoſtole NPaule :q̃ͥ in Petro

rep̃hẽderas ſimulationẽ:quare ſe ſubtraxiſſet
a gentibus pꝓpter metuʒ iudeoꝛũ:q̃ͥ a Jacobo
venerant: cur Timotheũ filiũ homis gentilis
vtiq; ⁊ ipᷣm gentileʒ (neq; eni iudeus erat nõ
fuerat circũciſus (ↄtra ſententiã tuã circũcide
re cogeris: Reſpõdebis mihi: ꝓpter iudeos:
qᷣ erant in illis locis Qui igit᷑ tibi ignoſcis i cir
cũciſione diſcipuli veniẽtis ex gentibꝰ:ignoſce
⁊ Petro pᷣdeceſſoꝛi tuo: aliqua fecerit metu
fideliũ iudeoꝝ. Rurſus ſcriptũ eoau vero
cũ adhuc ſuſtinuiſſet dies młtos:fratribꝰ vale
dicẽs:nauigauit ſyriã ⁊ cuʒ eo Pꝛiſcilla ⁊ Aqᷣ
la:⁊ totõdit ſibiin Cẽcris caput.votuzʒ eni ha
buerat.Eſto vt ibi timoꝛe iudeoꝛũ timoꝛe com
pulſus ſit facere qd volebat: re comam nutri
uit ex voto:⁊ poſtea eam in cẽcris totondit ex
lege:ꝙ Naʒarei qͥ ſe deuoꝛauerint iuxta pꝛece
ptum Mopſi facere ↄſueuerũt: Nerũ hec ad
cõparationẽ eius rei q̊ ſequit᷑: parua ſunt. Re
fert Lucas ſacre ſcriptoꝛ hiſtoꝛie: cum veniſſe
mus hieroſolymã: libẽter ſuſceperũt nos frẽs
2z ſequenti die Jacobus ⁊ oẽs ſenioꝛes qui cũ
eo erant:euangelio illius cõpꝛobato dixerũt ei
Vides frater quot milia ſunt in iudea:qui cre
diderũt in chꝛiſtũ: ⁊ hi oẽs emulatoꝛes ſunt le
gis. Audierũt autẽ a te ꝙ diſceſſionẽ doceas a
NMoyſe eoꝛũ:qui pergẽtes ſũt iudeoꝛũ:dicẽs
nõ debere eos circũcidere filios ſuos:neq; ſᷣm
conſuetudineʒ ingredi. Quid ergo eſt: Vtiq;
opoꝛtet cõuenire multitudinẽ. Audierunt eni
te ſuꝑueniſſe.lhoc ergo fac quod tibi dicimus

Sunt nobis viri quattuoꝛ votũ habentes ſuꝑ

ſe:this aſſumptis ſanctiſica te cuʒ ipᷣis:⁊ impẽ⸗
de in eos:vt redeant capita:⁊ ſciẽt om̃es quia
que ad te audierunt:falſa ſunt:ſed ambulas ⁊
ipᷣe cuſtodiens legem. Tũc Paulus aſſumpt

viris poſtera die purificatus:intrauit cuʒlillis

in templum annũcians expletionẽ dierũ puri⸗
ficationis: donec offereẽ᷑ ꝓ vnoquoq; eoꝝ ob⸗

latio. O Maule ⁊ ĩ hoc te rurſus iterrogo: cur
caput raſeris:cur nudipedalia exueris:de ceri

monijs iudeoꝛũ: cur obtuleris ſacrificia: æ m
legeʒ ꝓ te hodie hoſtie fuerint imolate: Atiq;
reſpõdebis:ne ſcãdaliʒarent᷑ qͥ ex iudeis credi

derant. Simulaſti ergo iudeũ: vt iudeos lucri

faceres: ⁊ hãcipᷣam ſimulationẽ Jacobꝰa cete
ri te docuere pᷣſbyteri: ſed mñ euadere nõ potui
ſti. Oꝛta eni ſeditiõe:cũ occidẽs eſſes:raptus

es a tribuno: ⁊ ab eo miſſus Ceſareã:ſub cuſto
dia militũ diligẽti: ne te iudei ãſi ſmmulatoatac.

2

deſtructoꝛeʒ legis occiderẽt: atq; inde Romã
pueniens:in hoſpitio qð tibi cõduxeras:xpᷣm
⁊ iudeis ⁊ gẽtibus pᷣdicaſti: ⁊ ſentẽtia tua Ne
ronis gladio cõſirmata eſt. Didicimꝰ ꝙ ꝓpter
metum iudeoꝛũ ⁊ Petrus⁊ Paulus equalit᷑
ſinxerunt ſe legis pᷣcepta ᷣuare Qua igit᷑ fron

te:qua audacia Paulus in altero rep̃ᷣhendat

qð ipᷣe cõmiſit: Ego imo alij ante me expoſue⸗
runt cauſam:quã putauerũt:non officioſũ mẽ
dacium defendentes ſicut tu ſcribis:ſed dicen
tes honeſtam diſpenſationẽ: vt ⁊ apoſtoloꝛuʒ
pꝛudentiã demõſtrarẽt: ⁊ blaſſemãtis poꝛphy
rij impꝛudentiã coercerẽt:qͥ Paulũ ⁊ Petruʒ
puerili dicit inter ſe certaſſe certamine: imo ex
arſiſſe Paulũ in inuidiã virtutum Metri:a ea
ſcripſiſſe iactanter:vel que non fecerit:vel ſi fe

cerit: ꝓcaciter fecerit:id in alio rep̃hendẽs:qð

ip̃e cõmiſerit. Intepᷣtati ſunt illi vt potuerunt
Tu quõ iſtũ locum ediſſeras: vtiq; melioꝛa di
cturus:qͥ veterẽ ſciẽtiã repꝛobaſti.Scribis ad

me in epiſtola tuacneq; eni a me docendus es)
quõ intelligat᷑ qð ideʒ dicit:factus ſum iudeis
tanqᷓ; iudeus ⁊ cetera:que ibi dicunt᷑ cõpaſſio
ne miſericoꝛdie:non ſimulatione fallacie. Fit
eni tanqᷓ; eger qͥ miniſtrat egroto:non cuʒ ſe fe

bꝛes habere mentit᷑: ſed cũ animo cõdolẽtis co
gitat:quẽadmodũ ſibi ſeruiri vellet:ſi ipᷣe egro

taret.nam vtiq; iudeus erat:xpᷣianus autẽ fa⸗

ctus non iudeoꝛũ ſacramenta reliq̃rat:que cõ⸗

uenienter ille populꝰ ⁊ legitime: tẽpoꝛe qͥ opoꝛ
tebat: accepat. Ideoq; ſuſcepit ea celebꝛanda
cum iam vpᷣi eſſet apoſtolus:ut doceret nõ eſſe
ꝓnitioſa is qͥ ea vellent:ſicut a parentibꝰper le

gem acceperãt cuſtodire:etiaʒ cum in xpᷣo cre⸗

didiſſent. non tamẽ in eis iam cõſtituerẽt ſpem
ſalutis quoniaʒ ꝑ dominũ ihm ſalus ipſa:que

ip̃ᷣis ſacramẽtis ſignificabat᷑:aduenerat.Toti

us ſermonis tui:quẽ diſputatione longiſſima

ꝓtraxiſti:hic ſenſus eſt:vt NPetrus nõ erraue⸗

rit in eo:ꝙ is qͥ ex iudeis crediderãt: putauerit
legem eſſe Fuandã:ſed in eo a recta linea deuia
rit:ꝙ gentes cogeret iudaiʒare.Cogeret auteʒ
non docẽtis imperio:ſed cõuerſationis exeplo
Et Paulus nõ cõtraria ſit locutus is:que ipe

geſſerat: ſed quare CPetrus eos qͥ ex gentibus

erãt: iudaiʒare cõpelleret.hec ergo ſũma eſt qᷓ m
ſtionis:imo ſentẽtie tue:poſt euãgeliũ xpᷣi: bñ legis gr̃a q̃ pꝛeterijt gram euãgelij accepimus
pmanentem:⁊ ꝓ vmbꝛis ⁊ imaginibꝰ: veteris

faciant credentes iudei:ſi legis mãdata cuſto⸗
diant: hocẽc:ſi ſacriſicia offerãt.q̃ obtulit au
lus:ſi filios circũcidant ſi ſabbatum vᷣuent: vt
Naulꝰ in Timotheo:⁊ obſeruauere iudei om
nes. Si hoc verũ ẽ ĩ Cherinti:⁊ hebionis he⸗
reſim dilabimur:qͥ credẽtes ĩ xpᷣm: ꝓpter hoc
ſolũ a patribꝰ anathematiʒzati ſũt: legis ceri
monias xpᷣi euãgelio miſcuerũt: ⁊ ſic noua cõ⸗

feſſi ſũt: vt vetera nõ amitterẽt. Qui dicã de

Hebionitis: qͥ xpianos ſe eẽ ſimulãt: Uſcq; ho

die per totas oꝛiẽtis ſynagogas: inter iudeos

hereſis ẽ:q̃ ðꝛ M ineoꝝ:⁊ a phariſeis nũc vſ⸗

q; dãnat᷑:qͥs vulgo Naʒareos nũcupãt: qͥ cre

düt in xpᷣm filiũ dei:natũ ex maria vᷣgine:⁊ eũ
dicũt eſſe qͥ ſub põtio Pilato paſſus ẽ:⁊ reſur⸗
rexit. In quẽ ⁊ nos credimus.Sed dũ ⁊ iudei
eſſe:⁊ xpᷣiani:nec iudei ſũt necxpᷣiani Oꝛo igit
te:vt qͥ nr̃o vulnuſculo medendũ putas:quod

acu foꝛatũ:imo punctũ ðꝛ:huius ſententie me

dearis vulneri: qð lãcea:⁊ vt ita dicã phalari⸗
ce mole ꝑcuſſũ ẽ. Neq; eni eiuſdẽ eẽ criminis:
⁊ in explanatione ſcripturaꝝ:diuerſas maioꝝ

ſentẽtias ponere:⁊ hereſim ſceleratiſſimã rur⸗

ſus in eccłiaʒ ducere.Sinautẽ hec nobᷣ incũbit

neceſſitas:vt iud eos cũ legitimis ſuis ſuſcipia

mus:⁊ licebit eos obſ uare in eccleſijs xpᷣi:qð

exercuerũt i ſynagogis ſathane: dicam qð ſen

tio:nõ illi xpᷣiani ſient:ſed nos iudeos facient.
Quis eni hoc xpᷣianoꝝ patienter audiat: qð iĩ

tua epła cõtinet᷑. Judeus erat Paulꝰ: xpᷣian
aũt factꝰnõ iudeoꝝ ſacramẽta reliquerat:q̃ cõ

uenienter ille populꝰ:⁊ legitimo tꝑe quo opoꝛ

tebat acceꝑat. Ideoq; ſuſcepit ea celebꝛanda:
cũ iã xp̃i eſſet apoſtolus:vt doceret non eẽ ꝑni
tioſa his qͥ ea vellẽt:ſicut a parentibꝰ ꝑ legẽ ac

ceperãt cuſtodire: Rurſus obſecro te:vt pace

tua mecũ doloꝛẽ audias iudeoꝝ. Naulus ceri

monias obſeruabat: cum iam xpᷣ̃i eſſet apoſto⸗
lus:⁊ dicis eas non eſſe ꝑnitioſas his:qͥ eas ve

lint ſicut a parẽtibꝰ acceperint cuſtodire. Ego
ecõtrario loquar:a reclamãte mecũ mundo li⸗
bera voce ꝓnunciẽ:cerimonias iudeoꝛũ ⁊ per
nitioſas eſie ⁊ moꝛtiferas chꝛiſtianis.et qͥcũq;

eas obſᷣuauerit:ſiue ex iudeis ſiue ex gentibꝰ:
eum in barathꝛũ diaboli deuolutuʒ. Finis eni
legis chꝛiſtus ẽ ad iuſticiã omi credenti:iudeo

ſcʒ atq; gentili. Neq; eni omi credẽti erit finis
ad iuſticiã: ſi iudeus excipitur. In euãgelio le
gimus. lex ⁊ ꝓphete vſq; ad Johem baptiſtã
Et in alio loco.ꝓpterea querebãt iudei eũ ma
gis interficere:qꝛ non ſolum ſoluebat ſabbatũ
ſed ⁊ patrẽ ſuũ dicebat eſſe deũ:eq̃leʒ ſe faciẽs

deo. Et iteꝝ. de plenitudine eius nos omes ac
cepimus gram ꝓ gra:quia lex ꝑ Moyſem da

ta eſt. gra aũt ⁊ veritas ꝑ ihſᷣm xpᷣm facta eſt. p

inſtrumenti veritas per ihᷣm xpᷣm facta ẽ. Hie

remias quoq; ex pſona dei vaticinat᷑.ecce di⸗
es veniunt dicit dñs:⁊ confirmo domui iſrael

⁊ non domui iuda teſtamẽtũ nouũ:non ſᷣm te:

ſtamentũ qð diſpoſui patribus eoꝝ i die q̃ ap⸗
pꝛehẽdi manũ eoꝝ:vt educerẽ eos de fra egy-
pti.Obſerua qͥd dicat:ꝙ nõ populo gẽtiliuʒ q

añ nõ receꝑat teſtamentũ: ſed populo iudeoꝝ

Co

cilerden
uongeli
luſtetelre
ſpercun
bns buiu

Litatoſtn

lusdicoy
ſtus wobi⸗
.ſiochil
erccitis.
eſtis uble

ſed verey⸗
haberergn
centediſ
bomei⸗
lhecdicin
1ſharti
ſeniuxta
Venitfide⸗
fumfuun
cosäſuo
florüree
ſobadon
Wrinep
Gpaer
vellet
rüdico
yt pbe
ludeoꝛi
lidotiq⸗
quos der
acoe:t
etad pe
lenis Sa
ſaaurü)y
biortune
llahalie
Cederenn
Ereuer
nligent
Dk)inonl
losdinnie
lunnioden
ludcͤe
Volentes
Dante⸗
ſtidato⸗
nem Ae
(hammenta
heceſſinr
nlq fuicg
mhep⸗
noillö⸗
ſhoſtes
ſesryl

niug
ini
hmſizi⸗
sfühuien
nnaſen
ellsknn
nSeldinn
lerpen
mlien
Deiuſante
Rtiduͤpin
aſtiüamne

—
— —

*

.

4
7

4

=.

Eeirſen
Mheencönͤ
umisfusſutt
ringccſszi
tdae:dunge
SS
umng uind
en Pap
ninmmiami
Pinoegone
ſpracdh
Ndocnanma
Apnenpen
oblolee⸗
Aleor Petnuen
untcent⸗
uiclsboͤhen
amnaurhe ,e
nirmmi unhl
õ
Cens dlig
Carſeggenp⸗
eguß fieci
oijrdantiin
iicrineifns
n Naugto
Aghen inf
rhiriuceſcin

1

ducn llt
Ni ehnſe
eiusos Oftcs

—

Tractatus II

cui lex data eſt per Moyſẽ:teſtamentũ nouũ

euangelij repꝛomittat: vt nequaqᷓ; viuãt in ve

tuſtate lre:ſed in nouitate ſpũs. NPaulus autẽ
ſuper cuius nũc nomine queſtio ventilat᷑: cre⸗
bꝛas huiuſmodi ponit ſententias:e qͥbus bꝛe⸗
uitatis ſtudio pauca ſubnectã. Ecce ego Pau

lus dico vobis:quoniaʒ ſi circũcidamini chꝛi⸗
ſtus vobis nihil ꝓpdeſt. Et iterum. Euacuati

eſt a chꝛiſto.qui ex lege iuſtificamini: a gratia

excidiſtis.Et infra.ſi ſpiritu ducimini:iam nõ
eſtis ſub lege. Ex quo aparet: qui ſub lege eſt

non diſpenſatione vt noſtri voluere maioꝛes:
ſed vere vt tu intelligis eum ſpiritũſãctuʒ non

habere:qualia autẽ ſint pᷣcepta legalia deo do
cente diſcamus. Ego inqͥ t dedi eis pᷣcepta nõ
bona: ⁊ iuſtiſicationes in qbus non viuãt ĩ eis

lhec dicimus nõ quo legem iuxta Manicheũ

⁊ Martionẽ deſtruamꝰ:qᷓ; ⁊ ſanctã ⁊ ſpirita⸗
lem iuxta apoſtolum nouimus.Sed qꝛ poſtqᷓ;
venit fides ⁊ tempoꝛũ plenitudo:miſit deus fi
lium ſuum natũ ex muliere factum ſub lege:vt
eos qͥ̊ ſub lege erant redimeret: vt adoptioneʒ
filioꝛũ recipemus:⁊ nequaq; ſub pedagogo:vᷣ
ſub adulto ⁊ domio herede viuamus. Sequi⸗
tur in epiſtola tua. Non ideo Petrũ emẽdauit
ꝙ paternas traditiones obſᷣuaret.qð ſi facere

vellet:nec mẽdaciter nec incõgrue faceret. Ite

rũ dico epiſcopus es:eccleſiarũ xpᷣi magiſter:
vt ꝓbes veruʒ eſſe qð aſſeris:ſuſcipe aliquem
iud eoꝛũ:qͥ factus xpᷣianus natũ ſibi filiũ circũ⸗
cidat:qͥ obſeruet ſabbatũ:qui abſtineat a cibis
quos deus creauit ad vtendum cum gratiarũ
actiõe:qui q̃rtadecima menſis pᷣmi agnuʒ ma⸗

ctet ad veſperã: ⁊ cum hoc feceris:imo non fe⸗

ceris (Scio enĩ te xpᷣianũ:⁊ rem ſacrilegã non
facturũ) velis:nolis:tuam ſententiaʒ repꝛoba
bis:⁊ tunc ſciens opꝑe difficilius eſſe cõfirmare
ſua:qᷓ; aliena repᷣpendere.Ac ne foꝛſitã tibi nõ

crederemus:imo nõ itelligeremus qð diceres

(Frequẽter enĩ in longũ ſermo ꝓtractus caret
intelligentia:⁊ dum non ſentit᷑:minus repᷣhen
diẽ̃) inculcas ⁊ replicas:h̊ ergo iudeoꝝ Pau⸗
lus dimiſerat:qð malũ non habebat Qð ẽ ma

lum iudeoꝛũ:qð MPaulus dimiſerat: Vtiq; il⸗

lud qð ſequit᷑:q ignoꝛantes dei iuſticiã:⁊ ſuã

volentes ↄſtituere:iuſticie dei non ſũt ſubiecti

Beinde ꝙ poſt paſſionẽ ⁊ reſurrectioneʒ chꝛi⸗
ſti:dato ac manifeſtato ſacramẽto gr̃e ᷣm oꝛdi
nem Melchiſedech:adhuc putabãt vetera ſa
cramenta:non ex ↄſuetudine ſolẽnitatis:ſʒ ex
neceſſitate ſalutis eſſe celebꝛãda.que tamen ſi
nũqᷓ; fuiſſent neceſſaria:infructuoſe atq; inani
ter ꝓ eis machabei martyres fierent. Poſtre⸗
mo illð qð pᷣdicatoꝛes gratie xpᷣianos iudei tã
qᷓ; hoſtes ꝑſequerent᷑. Hos atq; huiſmodi er⸗
roꝛes ⁊ vitia dicit ſe danare: ⁊ vt ſtercoꝛa arbi

— ””MW

Fo. CXCIIII

Epla CVII

trat᷑ vt xpᷣm lucrifaceret.Didicimus ꝑ te: que
apoſtolus Maulus mala reliquerit iudeoꝛum
Rurſũ te docente diſcamus qᷓ bona eoꝝ tenue
rit. Obſeruationes inqes legis:quas moꝛe pa

trio celebꝛãt: ſicut ab ipſo Maulo celebꝛate ſũt

ſine vlla ſalutis neceſſitate. Id qð velis dicere
ſine vlla ſalutis neceſſitate: non ſatis intelligo.
Si eni ſaluteʒ nõ afferunt:cur obſeruãtur⸗ Si
autem obſeruãda ſunt: vtiq; ſalutẽ afferũt ma

xime que ſᷣuata martyres faciunt. Non eni ob
ſeruarẽtur:niſi afferrẽt ſaluteʒ. Neq; eni indif
ferẽtia ſũt inter bonũ ⁊ malũ:ſicut philoſophi
diſputant. Bonum ẽ cõtinentia: malũ eſtluxu
ria.inter vtrũq; indifferens:ambulare:digere
re:alui ſtercoꝛa: capitis naribus purgamenta
pꝓicere:ſputis rehumata iacere:hoc nec bonũ
nec maluʒ eſt.ſiue enĩ feceris:ſine non feceris:
nec iuſticiã habebis nec iniuſticiã.Obſeruare
autẽ legis cerimonias nõ poteſt eſſe indifferẽs
ſed aut bonũ eſt aut malũ eſt:tu dicis bonum.
ego aſſero malũ:⁊ malũ non ſoluʒ is qͥ ex genti
bus:ſed⁊ is qui ex iudaico populo crediderũt

In hoc ni falloꝛ loco: dum aliud vitas: ad ali⸗
ud deuolueris. OSum eni metuis Poꝛphyriu

blaſfemantẽ:in Hebionis incurris laqueoss
qui credunt ex iudeis:obſeruãdã legẽ eſſe de⸗
cernẽs. Et quia periculoſuʒ intelligis eſſe: qð
dicis:rurſũ illud ſuꝑfluis vbis temperare co⸗

naris:ſine vlla ſalutiĩ neceſſitate: ſicut iudei ce

lebꝛanda putabãt:aut fallaci ſimulatõe :quod
NPaulus in Metro repᷣhẽderat. NPetrus igit᷑ ſi
mulauit legis cuſtodiã. Ille autem rephenſoꝛ
Petri audacter obſeruauit legitima Sedqt᷑ eni
in epiſtola tua:nam ſi ꝓpterea illa ſacramenta
celebꝛauit:qͥ ſe ſimulauit iudeuʒ: vt iudeos lu⸗
crifaceret:cur etiã non ſacrificauit cuʒ gentibꝰ
qꝛ ⁊ is qui ſine lege erant: tanqᷓ ſine lege fact⸗
eſt: vt eos quoq; lucrifaceret: niſi quia et illud
fecit:vt natura iudeus:⁊ hoc totũ dixit:nõ vt
Paulus ſe fingeret eſſe qð non erat:ſed vt mi⸗
ſericoꝛditer ita ſubuenienduʒ eſſe ſentiret:ac ſi
ipe in eo erroꝛe laboꝛaret: non ſcʒ mẽtieni᷑ aſtu
ſed cõpatientis affectu: Hene defendis Pau⸗
lum:qꝙ non ſimulauerit erroꝛẽ iudeoꝛũ:ſed ve⸗
refuerit in erroꝛe. Neq; imitari MPetrũ volue⸗
rit mentientẽ: vt qð erat metuiudeoꝝ diſſimu
laret:ſʒ tota libertate iudeũ eſſe ſe diceret.No
ua clemẽtia apoſtoli:cuʒ iudeos xpᷣianos vult
facere:ipᷣe iudeus factus eſt. NMon eni poterat
luxurioſos ad frugalitatem reducere: niſi ſelu

rxrurioſũ pꝓbaſſet: ⁊ miſericoꝛditer vt ipᷣe dicis.

ſubuenire miſeris: niſi ſe miſerum ipſe ſentiret
Vere enĩ miſcri illi:⁊ miſericoꝛditer deploꝛan
di: qͥ cõtenrione ſua ⁊ amoꝛe legis abolite apo⸗
ſtolũ xp̃i facere iudeũ. Nec multũ intereſt iter
meã ⁊ tuã ſententiã:qꝛ ego dico: ? Petreet

Naulũ timoꝛe fideliũ iudeoꝛũ legis exercuiſſe

imo ſimulaſſe mãdata. Tu auteʒ aſſeris:h̊ eos
feciſſe clemẽter: non mẽtientis aſtu:ſed cõpati
entis affectu.dũmodo illud cõſtet vel metu vł
miſericoꝛdia: eos ſimulaſſe ſe eſſe:qð non erãt.
Illud autẽ argumẽtuʒ quo aduerſum nos vte
ris:ꝙ ⁊ gentilibus debuerit gentilis fieri: ſi iu
deis iudeus factꝰ eſt: magis ꝓ nobis facit. ſiẽ
eni nõ fuit vere iudeꝰ:ſic nec vere gẽtilis erat.
Et ſicut non fuit vere gẽtilis:ſic nec vere iude
erat. In eo autẽ imitatoꝛ gentiũ eſt: qꝛ pᷣputiũ
recipit ĩ fide xpᷣi: ⁊ idifferẽr ꝑmittit veſci cibis
qð danant iudei:nõ cultũ: vt tu putas idoloꝝ
In xpo eni ihu nec circũciſio eſt aliqͥd:nec pꝛe
putiũ. Sed obſeruatio mãdatoꝛũ dei. QAueſo
igit᷑ te:⁊ iterũ atq; iteruʒ obſecro: vt ignoſcas
diſputatiũcule mee: ⁊ ꝙ moduʒz meũ egreſſus
ſum:tibi imputes:qͥ coegiſti:vi ſcriberẽ: ⁊ mi⸗
hicuz Stheſichoꝛo oculos abſtuliſti. Nec me
putes magiſtrũ eſſe mẽdacij:qͥ ſequoꝛ xpᷣm di⸗
centẽ:ego ſum via veritas: et vita:nec põt fie⸗
ri vt veritatis cultoꝛ mẽdacio colla ſubmittaʒ
Neq; mihi imperitoꝝ plebeculaʒ. cõcites:q̃ te
venerat᷑ vt epᷣm: ⁊ in eccłla declamanteʒ:ſacer⸗
dotij honoꝛe ſuſcipiũt: me autẽ etatis vltime:
⁊pene decrepitũ:ac monaſterij ⁊ ruris ſecreta
ſectantẽ:paruipẽdũt.Et q̃ras tibi quos doce⸗
as: ſiue rẽhendas.Ald nos eni tãtis maris at
q; terrarũ ſpatijs a te diuiſos: vix vocis tue ſo
nus ꝑuenit. Et ſi foꝛſitan lr̃as ſcripſeris: ante
eas italia ac roma ſuſcipiẽt:qᷓ; ad me cui mittẽ⸗
de ſunt deferant᷑.Quod autẽ in alijs q̃ris epi⸗
ſtolis:cur pꝛioꝛ mea in libꝛis canoniq interpᷣta
tio aſtericos habeat:⁊ virgulas pꝛenotatas:⁊
poſtea aliã tranſſationẽ abſq; his ſignis edide
rim. Pace tua dixerim: videris mihi nõ intel⸗
ligere:qð q̃ſiſti.illa eni interpᷣtatio.lxx. interp̃
tum ẽ Et vbicũq; virgule.id ẽ.obeli ſũt:ſigni
ſicatur ꝙ. lxx.plus dixerint:qᷓ; habet i hebꝛeo
Abi aũt aſteriſci.id ẽ.ſtelle pᷣlucẽtes:ex The⸗
odotionis editione ab Oꝛigene additũ eſt.Et
ibi greca tranſtulimꝰ. Hic de ipᷣo hebꝛaico qðᷣ
intelligebamus:expꝛeſſimꝰ:ſenſuũ potius ve⸗
ritatem:qᷓ; vboꝛum oꝛdinem interdũ conſeruã
tes. Et miroꝛ quomodo.lxx.interpᷣtum libꝛos
legas:nõ puros:vt ab eis editi ſũt:ſed ab Oꝛi
gene emendatos:ſiue coꝛruptos per obelos:⁊
aſteriſcos:⁊ xpᷣiani homis interpᷣtatiũculã nõ
ſequaris:pᷣſertim cum ea q̃ addita ſũt: ex hois
iudeis atq; blaſfemi poſt paſſionẽ xpᷣi: editiõe
trãſtulerit. Uis amatoꝛeſſe verꝰ.lxx.intepᷣtũ⸗
nõ legas ea q̃ ſub aſteriſcis ſunt imo rade ð vo⸗
luminibꝰ:vt veterũ te fautoꝛẽ ꝓbes:qð ſi fece
ris omes eccleſiarũ bibliothecas dãnare coge
ris. Vix eni vnus aut alter inueniet᷑ liber: qui
iſta nõ habeat Poꝛro qð dicis nõ debuiſſe me

II

inteptari poſt veteres: ⁊ nouo veterisſi yllogiſ

mo:aut obſcura fuerunt q interpᷣtati ſunt.lxx.

aut manifeſta. Si obſcura te quoq; in illis fal⸗
li potuiſſe credendũ eſt. Si manifeſta: illos in
eis non falli potuiſſe ꝑſpicuũ eſt.tuo tibi pᷣmo
ne reſpõdeo Omes veteres tractatoꝛes q̃ͥ nos
in dño pᷣceſſerunt:⁊ qͥ ſcripturas ſãctas iterpᷣ⸗
tati ſũt:aut obſcura interpᷣtati ſũt: aut manife
ſta. Si obſcura tu quõ auſus es poſt eos diſſe⸗
rere:qð illi explanare nõ potuerũt: Si manife
ſta:ſuꝑfluũ ẽ te voluiſſe diſſerere: qð illos latẽ
non potuit:maxime in explanatiõe pſalmoꝛũ:
quos apud grecos interpᷣtati ſũt multis volu⸗
minibꝰ. Pꝛimꝰ Oꝛigenes:ſecũdus Euſebius

ceſarienſis: tertius Theodoꝛus heracleotes:
qrtus Auſterius ſcythopolitanꝰ:q̃ͥntus Apol

linaris laodicenus:ſextus Didymꝰ alexandri
nus.Ferunt᷑ ⁊ diuerſoꝛuʒ in paucos pſalmos

opuſcula: ſed nũc ð integro pſalmoꝝ coꝛꝑe di⸗
cimus.Apud latinos autẽ Hilarius piciauiẽ⸗

ſis: ⁊ Euſebius vercellẽſisepᷣs Oꝛigenẽ ⁊ Eu
ſebiũ tranſtulerunt: quoꝝ pꝛioꝛẽ ⁊ noſter Am
bꝛoſius in qͥbuſdã ſecutus ẽ. Reſpõdeat mihi

pꝛudẽtia tua:quare tu poſt tantos ⁊ tales iter
pꝛetes in explanatiõe pſalmoꝝ diuerſa ſenſerl
Si eni obſcuriſunt pſalmi:te qͥʒ in eis falli po
tuiſſe credẽdũ ẽ. Si manifeſti: illos in eis falli
potuiſſe nõ credit᷑.ac ꝑ hoc vtroq; mõ ſuꝑflua

erit interpᷣtatio tua:⁊ hac lege poſt pꝛioꝛes nul

lus loqui audebit.⁊ quodcunq; aliꝰ occupaue
rit:alius de eo licentiã ſcribendi non habebit.

qnpotius humanitatis tue eſt:in quo veniã ti⸗

bi tribuis:indulgere ⁊ ceteris.Ego eni nõ tam
vetera abolere conatus ſũ:que lingue mee hoi
bus emẽdata de greco in latinũ tranſtuli:qᷓ; ea

teſtimonia: que a iudeis pᷣtermiſſa ſũt vel coꝛ⸗

rupta: ꝓferre ĩ mediũ:vt ſcirẽt noſtri quid he⸗

bꝛaica veritas cõtineret.ſicui legẽ non placet:

nemo cõpellit initiũ.bibat vinũ vetus cuʒ ſua
uitate:⁊ nr̃a muſta cõtemnat: q̃ in explanatio

ne pꝛioꝛũ edita ſũt:vt ſicubi illa nõ intelligun⸗

tur: ex noſtris manifeſtioꝛa fiant. Qð aulẽ ge⸗
nus interpᷣtationis iu ſcripturis ſãctis ſequen

du ſit: liber quẽ ſcripſi de optimo genere inter
ptandi ⁊ oẽs pᷣfatiũcule diuinoꝛũ voluminuʒ:

quas editioni nr̃e pᷣpoſuimꝰ: explicãt. ad illaſ
qꝙᷓ pꝛudentẽ lectoꝛẽ mittẽdũ puto. Et ſime vt
dicis in noui teſtamẽti emendatiõe ſuſeipis ex

poniſq; cauſã:cur ſuſcipias:qꝛ plurimilingue

grece habentes ſciam:de meo poſſint oꝑeiudi

care eãdẽ integritatẽ debueras etiãi veteri cre

dere teſtamẽto:ꝙ nõ nr̃a ↄfinximꝰ:ſᷣ vt apud
hebꝛeos iuenimus:diuina trãſtulimꝰ. Sicubi
dubitas: hebꝛeos ĩterroga: dices qᷣd ſi hebꝛei
aut reſpõdere noluerint:aut mẽtiri voluerint:

Tota frequẽtia indeoꝛũ in mea inerpᷣtatione

IU⸗

icit
gehrbe
ſudeos

enzcal
eplſtolgt

eporun

lerpta

glepoſtt
ſbuoꝛme
eſſonio⸗
moinpie
nanubu⸗
Uitatsin
Vrrüod
breisco
iinihab
acehe
negnüt
nobispi⸗
iſe
Pteröta
usv.
Rice
rahs
meenne
ſifone
in
io M
ſea
feſpöa⸗/
ybi.x.
hederit
heclciot
vocant.
ſannos
Gurgirt⸗
hactia
iigeterſin
bundept
liſſendri
Erdn
eiisinter,
iiin
phlunin
nocodicib
isſogign

ſosyolun

eſcenteſen
Gos:rur
Ainponi,
log:rho
gler.
erculoin

in⸗

4

Rhalcteeſin

pſalnopet
Hlanns
Ps Oiigil
nore 11oſen
Reſpötant
mntos mar
vor divenſic⸗
nechnnenfün
ſtl: losnardl
Vrocnüſgin
egepoſpimn
cunqAanr⸗
tckinguni⸗
ns. gainin
gvelngenehl

Gini nuſuß

Nenmideſinn

Grünottgut⸗
nlginngiu
i
einchin
lunönmcl⸗
meſalsl
vim grtin

reticebit Nullus inueniri poterit: ͥhebꝛee lin
gue habeat notioneʒ. aut oẽs imitabũtur illos
iudeos quos dicis in africe reꝑtos oppiduloꝛ ᷑

meazʒ calũniam ↄſpiraſſe. Huiuſcemodi eni in
epiſtola tua texis fabulã. Quidã frater noſter
epᷣs:cum lectitare inſtituiſſet in eccłia cui pᷣeſt
interpᷣtationẽ tuam: mouit quiddã lõge aliter
ate poſitũ apð Jonã ꝓphetã:qᷓ; erat oiuʒ ſen⸗-

ſibus:memoꝛieq; inueteratũ: ⁊ tot etatum ſuc

ceſſionibꝰdecantatũ. FZactuſq; ẽ tantus tumul

tus in plebe:maxime grecis arguentibꝰa icla⸗
mantibus calũniã falſitatis: vt cogeret᷑ epᷣs ci⸗
uitatis iudeoꝛuʒ: ab ipᷣis teſtim oniũ flagitare.
Vtrũ aũt illi imꝑitia an malitia:hoc eſſe in he⸗
bꝛeis codicibꝰ grecis reſpõderũt:qð greci ⁊ la
tini habebãt:atq; dicebant. Quid plura: Co⸗

aciꝰ ẽ hõ velut mẽdaciũ coꝛrigere volens poſt

magnũ piculũ nõ remanere ſine plebe. vñ etiã

nobis videt᷑ aliqñ in nõnullis te quoq; falli po
tuiſſe. Dicis me in Jona ꝓpheta male qddam
interpᷣtatuʒ:⁊ ſeditione łi cõclamante ꝓpter

vnius verbi diſſonantis epᷣm pene ſacerdotiũ
pdidiſſe.⁊ q̃d ſit illð qð male interpᷣtatꝰ ſũ ſub

trahis: auferens mihi occaſioneʒ defenſionis
Etis hoc ad me ſane platum vtrũ qdem crede

mee:ne qͥcqͥd dixeris:me reſpõdẽte ſoluat᷑:ni⸗

ſi foꝛte vt ante ãnos plurimos cucurbita venit

in mediũ:aſſerẽte illis tpibus Coꝛnelio ⁊ Aſi⸗
ſe. Suꝑ q̃re in cõmẽtario Jone ꝓphete pleni⸗
reſpõdimꝰ:h tm nũc dixiſſe ↄtẽti: in eo loco

nio MPollione me hedera ꝓ cucurbita trãſtuliſ

vbi.lxx.interpᷣtes:cucurbitã: ⁊ aqla cũ relids

hederã trãſtulerit.i.cariacõ:in hebꝛeo volumi
ne ciceion.ſcriptũ eſt:quã vulgo Syri ciceram

vocant. Eſt autẽ genus vᷣgulti lata habens fo

lia in modũ pãpini.cunq; plantatũ fuerit: cito

cõſurgit in arbuſculã abſq; vllis calamoꝛuʒ et
haſtiliũ adminiculiſ:qbꝰ⁊ cucurbite ⁊ hedere
idigẽter ſuo trũcoſe ſuſuſtinẽs.oc ergo ver⸗

bum de vbo ediſſerẽs:ſi ciceion tranſferre vo⸗
luiſſem nullꝰ intelligeret:ſi cucurbitã id dicerẽ

qð in hebꝛaico nõ habet᷑: hederã poſui:vt ce⸗
teris interpᷣtibꝰ ↄſentirẽ. Si autẽ iudei vri vt
ſipſe aſſeris malitia: vel imꝑitia hoc dixerũt eẽ

in voluminibꝰ hebꝛeoꝛũ:qð in grecis ⁊ in lati⸗

nis codicibꝰↄtinet᷑:manifeſtũ ẽ᷑:eos aut hebꝛe
as las ignoꝛare: aut ad irridẽdos Cucurbita
rios voluiſſe mentiri. Peto in fine eple vt qui
eſcentẽ ſenẽ:olimq; veteranũ: militare non co
gas:⁊ rurſũ de vita ꝑiclitari: tu qͥ iuuenis es:
⁊ in pontiſicali culmie cõſtitutꝰ:doceto popu⸗
los:⁊ nouis africe frugibꝰ romana tecta locu⸗
pleta.ihi ſufficit cũ auditoꝛe ⁊ lectoꝛe pau⸗

Argumentum.

perculo in angulomonaſterij ſuſurrare.

e Piſtola Auguſtini qua Hieronymuʒ

in expoſitiõe epłe ad Galathas redar⸗

Epaa CVIII

guerat pꝛiuſqᷓ ad e pueniret: Rome p itali

am diſſeminata fuerat: qð Hieronymus calli⸗

de factũ ſuſpicabat᷑ ad ſui emulationẽ et ghiaaz
populi reqͥrendã. de q̃ re Auguſtinꝰ ſe ſequen

ti epiſtola purgat non ↄtendendi ſtudio: ſed in
quirẽde veritatis gra diſſenſiſſe ſcribẽs:et pe⸗

tens ſimiliter ſuaſcripta coꝛrigi.Hieronymus
vero magis tẽptari ac ꝓuocari ſe credẽs:dua⸗

bus epłis acrius duriuſq; reſpondet:donec al
tera epła Augꝰ veniã petens pleniꝰſatiſfaciat.
Beati Auguſtini ad hhieronymũ ſe purgãa⸗
tis de libꝛo quem aſſerebat᷑ ↄtra eũ ramam mi
ſiſſe. Epla. CVIII.

Dminochariſſi
mo ⁊ͤ deſideratiſſimo et honoꝛãädoi
rroo fratri ⁊ ↄpᷣſbytero Hieronymo

Auguſtinꝰ i dño ſalutẽ. Audiui ꝑueniſſe ima

nus tuas l̃as meas:ſed ꝙ adhuc reſcripta nõ
merui:nequaq; iputaueri dilectiõi tue. Aliqᷣd
ꝓculdubio impedimẽti fuit. Vñ agnoſco dñnʒ
a me potius depꝛecandũ: vt tue voluntati det
facultatẽ mittẽdi qð reſcripſeris. Nã reſcribẽ⸗
di iam dedit:qꝛ cum volueris facillime poterl

rem dubitaui:ſed hinc quoq; tibi aliqd vrrum
ſcriberẽ dubitare non debui.Hoc autẽ bꝛeue ẽ·
fuggeſtũ eẽ charitati tue:a neſcio qbus fratri-

vus mihi dictũ eſt: ꝙ libꝛũ aduerſus te ſcripſe-·

rim:romãq; miſerim. Hoc falſum eſſe noueris
dominũ deũ meũ ihm teſtoꝛ hoc me non feciſſe

ſed ſi foꝛte aliqᷓ in aliqbus ſcriptis meis inueni

untur in qbus aliter aliqͥd q; tu ſenſiſſereꝑioꝛ
non ↄtra te dictũ:ſed qͥd mihi videbat᷑ me ſcri
ptum eſſe:puto te debere cognoſcere:aut ſico⸗
gnoſci nõ põt credere debere. Ita ſane hoc di
xerim: vt ego non tm paratus ſim ſi quid tein
meis ſcripiĩ mouerit fraterne acciꝑe:qð cõtra

ſentias aut ð coꝛrectiõe mea aut de ipᷣa tua be

niuolẽtia gauiſus: veꝝ etiã hoc a te poſtulẽ et
flagitẽ. O ſi licuiſſet ⁊ ſ non cohabitante ſaltẽ
vicino te in dño ꝑfrui ad crebꝛũ ⁊a dulce collo⸗
quium. Sed qꝛid non eſt datum peto vt hoc
ipſum qua in domino poſſumus ſimul ſumus
conſeruari ſtudeas:a augere ac perfici ⁊ reſcri
pta q́;uis rara non ſpernere. ſaluta obſequio

meoſãctũ fratrẽ Caulinũ ⁊ oẽs fratres qͥ tecũ

ac de te in dño gloꝛiant᷑ Oemoꝛ nr̃i exaudia
ris a dño in oĩ ſãcto deſiderio tuo dñe chariſſi
me ⁊ deſideratiſſime: ⁊ honoꝛãde ĩ xpᷣo frater.
HBeati ieronymi ad Auguſtinũ cõtentio⸗
nem ſuꝑ epiſtola ad Galathas repᷣhenſionẽ
libꝛoꝛũ ipᷣius detractantis ad vanam cõtentio
nem ⁊ puerilem iactantiã declinandaʒ:in que
meminit de Ruffino: dicens libelli ↄtra euʒ eẽ
exemplar mittere. Epla. CIKX. .

= . .
— 2 — 1

Dmino vere ſã

nnpymus in dño ſalutẽ. In ipo ꝓfecti
onis ſancti filij noſtri Aſterij Hipodiaconi ne⸗
ceſſarij mei beatitudinis tue Fe ad me peruene
runt: qbus ſatiſfaciat te ↄtra paruitatẽ meaʒ li
bꝛũ Romã nõ miliſſe. Hoc nec ego factũ audi

era: ſed eplłe cuiuſdã qſi ad me ſcripte ꝑ fratrẽ

nrm Syſinniũ diaconuʒ huc exẽplaria ꝑuene

rũt. In qᷓ hoꝛtaris me vt oατ υο Xαραο uper

quodã apli capitulo canã: ⁊ imiter Steſicoꝛuʒ
iter vituꝑationes ⁊ laudes elene fluctuste,z

vt ꝗ detrahẽdo oculos ꝑdiderat:laudando re
ciperet.Ego ſimplicit᷑ fateoꝛ dignationi tuelʒ
ſtilus et eiX=—ρωπναα mihi viderentur
tñ nõ temere exemplaribꝰ l̃aꝝ credẽduʒ puta

ui:ne foꝛte me rñdẽte leſus iuſte expoſtulares

qð ꝓbare ante debuiſſem tuum eſſe mon᷑:q

ſic reſcribere. Acceſſit ad moꝛã ſãcte ⁊ venera⸗
bilis Maule lõga infirmiras. Dũ enĩ lãguenti
multo tꝑe aſſedimꝰ: pene epłetue vel eius qui
ſub tuo noie ſcripſerat: obliti ſumꝰ: memoꝛes

illiꝰ verſiculi. Muſica in luctu impoꝛtuna nar

ratio. Itaq; ſi tua eſt epła aꝑte ſcribe: vel mit⸗
te exemplaria verioꝛa: vt abſq; vllo rãcoꝛe ſto
machi in ſcripturaꝝ diſputatiõe verſemur: vt
vel noſtrũ emẽdemꝰ erroꝛẽ:vel aliũ fruſtra re⸗

p̃ᷣhendiſſe doceamꝰ Abſit aũt a me:vt qͥcqᷓ; de
libꝛis beatitudis tue attingere audeaʒ. ſufficit

eni mihi ꝓbare mea:⁊ aliena nõ carꝑe. Ceteꝝ

optime nouit pꝛudẽtia tua: vnũquẽq; i ſuo ſen
ſu abũdare:⁊ puerilis eſſe iactãtie: qð olim fa⸗
cere ↄſueuerãt adoleſcẽtuli:accuſãdo illuſtres
viros:ſuo noi famã q̃rere.Nec tã ſtultꝰ ſum vt
diuerſitate explanationũ tuaꝝ me ledi putem:
qꝛ nec tu lederis:ſi nos ↄtraria ſenſerimꝰ Sed

illa ẽ vera inter amicos repᷣhẽſio: ſinr̃a opera

nõ vidẽtes:alios iuxta NPerſiũ manticã ↄſide

remus. Sugpeſtvt diligas diligẽtẽ: ⁊ i ſcriptu⸗

r arũ capo iuuenis ſenẽ non ꝓuoces. Nos nr̃a
habuimꝰ tẽpoꝛa: ⁊ cucurrimꝰ qᷓ;tũ potuimus.

Nũc te currẽte:et lõga ſpatia trãſmittẽte:nobᷣ

debet ociũ ſimulq; vt cuʒ honoꝛe tuo et venia
dixerim:ne ſolus mihi de poetis aliqͥd ꝓpoſu
iſſe videaris:memẽto DOaretis ⁊ Entelli:⁊ vul
garis ꝓuerbij:ꝙ bos laſſus foꝛtius figat pedẽ
Triſtes hec dictauimꝰ. Vtinã mereremur cõ⸗
plexus tuos:⁊ collatiõe mutua vł doceremus
aliqᷓ: vel diſceremꝰ. Miſit mihi temeritate ſo⸗

lita ſua maledicta Calphurnius:cognomento

Lanarius:q̃ ad Africã quoq; ſtudio eiꝰdidici

pueniſſe.Ad q̃ bꝛeuiter ex ꝑte reſpõdi:⁊ libel⸗
li eius vobis miſi exemplaria:latius opꝰcũ op

poꝛtunũ fuerit pmo miſſurus tꝑe: in quo illud
caui:ne in quoq; eſtimationẽ lederẽ xpianam

cco ⁊ beatiſſimo pape Augl. Hiero⸗

— . . .

ſed tm̃ vt delirãtis imperitiq; mẽdaciũ acvere

cundiã cõfutarẽ. Memẽto mei ſãcte ⁊ venera
bilis papa.vide quantũ te diligã: vt ne ꝓuoca
tus qdem voluerim reſpõdere: ne crederẽ tuũ
eſſe qð in altero foꝛte reᷣhẽderẽ.Frater cõmu
nis ſimpliciter te ſaluaat. H
Eiuiſdẽ ad eũdẽ de epla Romã in repᷣhenſi
onem expoſitionis ſue in epy łlam ad Galathas
ſciſcitãtis:atq; cõmonentis:vt iuuenibꝰↄgre⸗
diẽs ſe ſene ⁊ veteranũ nõ ꝓuocet ad certamẽ.

„ Wmino vere ſa

cto ⁊ btiſſimo pape auguſtino Hie⸗

ronym' in xpo ſaluteʒ. Crebꝛas ad
ine eplas dirigis: ⁊ ſepe cõpellis:vt reſpõdeã
cuiuſdaʒ eplłe tue:cuiꝰ ad me vt añ iã ſcripſi:p
fratrẽ Syſinniũ diaconũ exẽplaria ꝑuenerũt

abſq; ſubſcriptione tua.Et q̃ pꝛimũ ꝑ fratrem
Pꝛofuturũ:ſcdᷣo ꝑ quẽdã aliũ te miſiſſe ſigni⸗
ſicas:⁊ iterim Pꝛofutuꝝ retractũ de itinere:⁊

epᷣm ↄſtituiũ veloci moꝛte ſubtractuʒ illũ cui⸗
nomẽ retices:maris timuiſſe diſcrimia: ⁊ naui
gationis mutaſſe cõſiliũ. Que cũ ita ſint:ſatis

mirari nequeo:quõ epla tua ⁊ rome ⁊ in italia

haberi a pleriſq; dicat᷑: ⁊ ad me ſolüu nõ puene
rit: cui ſoli miſſa eſt: pᷣſertim cũ idẽ frater Sy⸗
ſinnius iter ceteros tractatꝰ tuos dixerit: eam

ſe nõ in Africa:nõ apud te:ſᷣ i inſula Adrie añ

H ferme qͥnquenniũ repperiſſe De amicitia ois

tollẽda ſuſpitio eſt: ⁊ ſic cũ amico qſi cũ altero
ſe eſt loquendũ. Nõnulli familiares mei ⁊ va⸗
ſa xp̃i:q̃̊ꝝ hieroſolymis ⁊ i ſactis locis perma⸗
gna copia ẽ: iuggerebã: nõ ſimplici aio a te fa⸗
ctum: ᷣ laudeʒ atq; rumuſculos ⁊ gloꝛiolã ppli
reqͥrente: vt de nobis creſceres: vt młii cogno
ſcerẽt ie ꝓuocare:me timere: te ſcribere vt do⸗
caum: me tacere vt imperitũ:⁊ tandẽ repperiſſe
q garrulitati mee modũ imponeret. Ego autẽ
vt ſimplicit᷑ fatear:dignatiõi tue pᷣmuʒ iccirco
reſpõdere nolui:qꝛ iuã liqᷣdo epłam non crede
bam. nec vt vulgi de qbuſdã ꝓuerbiũ ẽ:litum

melle gladiũ.deinde illud cauebã:ne epiſcopo
cõionis mee viderer pcaciter reſpõdere:⁊ ali⸗
qua ĩ repᷣhẽdẽtis epła repᷣhẽdere: pᷣſertim cuʒ
qdã in illa heretica iudicarẽ.Ad extremuʒ :ne
tu iure expoſtulares:⁊ diceres: quid eni eplaʒ

meã videras ⁊ note tibi manꝰ i ſuſcriptione ſi⸗
gna dep̃hẽderas:vt tã facile amicũ lederes: ?
alteriꝰmaliciã i meã vteres ↄtumeliã. Jgit vt
añ iã ſcripſi:aut mitte eãdẽ epłaʒ tua ſubſcptã

manu:aut ſenẽ latitãtẽ in cellula laceſſere deſi⸗
ne. Sinautẽ tuã vis vel exercere vel oſtendere
doctrinã: qre iuuenes ⁊ diſertos et nobiles:q⸗
rum Mome dicunt᷑ eſſe qᷓ;plurimi: qᷣ poſfint et
au deãt tecũ ↄgredi:⁊ ĩ diſputatiõe ſactaxꝝ ſcri⸗

Cro

nupſu

uecveta
icoꝛigs.
geneſt
ſetgliu
literern
ſuaffegen
Hlatene
Lantund.
Picoblu
Anfugt
Einmag

Aliſle

Ggdaltis
leinhece
fe Ade⸗
Pſiſlene⸗
ſtorteal
weolent

mrumnes

haleer
iire⸗
aſn
Coar
plilen
gerſa
mminu
expein
ad.
do:
fo viol
futoꝛt
lemmate
Ppiones
lnere.⸗
ggolelcĩ
lſenai
nneßne
eoenique
noadam
inſaipru

ſaan
Näſerpe

mnete

lepanetü⸗
fingutco
ſonſolän
ſpmfaci

Peouocg

fedoctrin
Ghigelijs⸗

ſnkre
nmeigſcr

Nowin
n i
Miuenp,
WNdden

vod

enlgltnrhe
Aunz e
Palis ſcſcl
venttiüſi
Neherugeant

S=

täpenigfun
Aü keniſie
maciideiner
ſuraanzir
ſe Moiniztei
Auecäiaſtee
na Uonerutin

Ameſiin
mnaäſifmr⸗

osdurt
efinſiublui
niedeman
iimwiſcitn
fmümonit⸗
ſas brahang
imgiainlt
lstgrwi
e: MniicN
eline
inmtunt
nnc kyl

Tractatus II

pturaꝝ iugũ cũ ep̃o ducere. Ego quõdã miles

nunc veteranus ⁊ tuas alioꝝ debeo laudare

victoꝛias:non ipᷣe rurſus effeto coꝛpoꝛe dimi⸗
care.ne ſi me frequenter ad reſcribendũ impu

leris:illius recoꝛder hiſtoꝛie ꝙ annibalezʒ iuue
niliter exultantem. AQu. Maximus patientia
ſua fregeer.
Oia fert etas:animũ qͥʒ.ſepe ego longos
Cantando pueꝝ memini me ↄderc ſoles.

Nũc oblita mihi tot carmina:vox qͥʒ Gerim

Jam fugit ipᷣa.

Et vt magis de ſcripturisſ ſctis loquar: Ber⸗
zZellai ille Galadites reg Oauid beneficia: oẽſ

q; delitias iuueni delegãs filio:oſtẽdit ſenectu

tem bec appetere nõ debere: nec oblata ſuſcipe
re. Qð autẽ iuras te aduerſũ me libꝛũ non ſcri

pſiſſe:neq; Romã miſiſſe: quẽ nõ ſcripſeris:ſʒ

ſi foꝛte aliqua in tuis ſcriptis reperiant᷑: que a

meo ſenſu diſcrepẽt:nõ mea te leſũ:ſʒa te ſcri⸗

ptium: qð tibi rectuʒ videbatur. Queſo: vt me

patiẽter audeas. Non ſcripſiſtilibꝛũ: Et quõ
mihi repᷣhenſionis a te mee ꝑ alios ſcripta de⸗

lata ſũt:Cur habet italia: qð tu non ſcripſiſti-

Qua rõne poſcis:vt reſcribam ad ea: que ſcri
pſiſſe te denegas: Nec tam hebes ſum: vt ſi di
uerſa ſenſeris:me a te leſũ putẽ.Sed ſi mea co

minus dicta rep̃hendas: ⁊ rõnem ſcriptoꝛum

expetas: ⁊ qᷓ ſcripſerim: emẽdare compellas:⁊
ad XπXααπιο Xαπνι puoces: 7 oculos mihi red-

das:in hoc ledif amicitia:in h̊ neceſſitudis iu⸗

ra violant᷑.ne videamur certare pueriliter: et

fautoꝛibus inuicẽ:vel detractoꝛibꝰnr̃is tribue
re materiã ↄtendendi. Hec ſcribo:qꝛ te pure ⁊

xp̃ᷣiane diligere cupio.nec qcqᷓ; in mea mẽte re
tinere. qð diſtet a labjs. Mõ eni cõuenit: vt ab

adoleſcẽtia vſq; aò hanc etateʒ in monaſterio
cũ ſanctis fratribꝰ laboꝛare deſudãs:aliqd cõ

tra epᷣm cõmunionis mee ſcribere audeã.⁊ eũ
ep̃m: quem ante cepi amare:qᷓ; noſſe:qͥ me pꝛi⸗
us ad amicitiã ꝓuocauit: quẽ poſt me oꝛienteʒ
in ſcripturarũ eruditione letatꝰ ſum. Igit᷑ aut

tuiũ negato libꝛũ:ſi foꝛte non tuus eſt.et deſine
flagitare reſcriptũ: ad ea que nõ ſcripſiſti. Aut

ſi tuꝰẽ:ingenue ↄfitere:vt ſi in defen ſionẽ mei
aliqᷓ ſcripſero in te culpa ſit: qui ꝓuocaſti.non

ime: qͥ reſpondere cõpulſus ſũ.Addis pterea
te paratũ eſſe: vt ſi qd me in tuis ſcriptis moue
rit:aut coꝛrigere voluero:fraterne accipias.et

non ſolũ mea in te beniuolẽtia gauiſuꝝ: v H

ipᷣm faciã: depcaris. Rurſũ dico:quod ſentio

Pꝛouocas ſenẽ: tacẽtẽ ſtimulas: videris iacta

re doctrinã HNõ eſt aut etatis mee: putari ma⸗
liuolũ erga eũ: cui magis fauoꝛẽ debeo. Et ſii
euãgelijs ⁊ ꝓphetis ꝑpuerſi hoĩes lueniunt᷑ qð

nitant᷑ rep̃hẽdere: miraris ſi i tuis libꝛis ma⸗
xime in ſcripturarũ expoſitiõe:qᷓ vel obſcuriſſi

ſic re
ſcribere:aut mittere exẽplaria verioꝛa: vt abſ⸗
q; vllo rãcoꝛe ſtomachi ĩ ſcripturaꝝ diſputati
one vſemur. Quo pacto eni poſſumꝰin hac di
ſputatiõe:ſine rãcoꝛe vᷣſari:ſi me ledere paras
aut ſi nõ ledẽ paras:quõ tenõ ledẽte iuſte ex

me ſũt:q̃dã a recta linea diſe crepare videãt Et

B; dico: nõ ꝙ ĩ oꝑibus tuis dã rephendẽda iã

cenſeam. neq; eni lectiõi eoꝝ vnqᷓ; operam de-

di:nec hoꝝ exemplarioꝝ apud nos copia eſt:

pter ſoliloqoꝝ tuoꝝ libꝛos: 2 q̃ſdã cõmentari⸗

os ĩ pſalmis:qͥs ſi vellẽ diſcutere nõ dicã a me

q̃nihit ſum: ſed a veterũ grecoꝝ docerẽ interp

tationibꝰdiſcrepare. Uale mihi amice chariſſi

me:etate fili dignitate parẽs. Et hᷣa merogatꝰ

obßua: vt qcqᷣd mihi ſcripſeris ad mepmuʒ fa

cias puenrnrnre.
HBeati Auguſtini ep̃i ad beatũ Hieronymu

p‚ſbyteꝝ de pᷣdicta eplła ſe accurate purgantis

7 ſi leſerit: veniã dep cãtis. In q̃ etiaʒ deploꝛat

int lhieronymũ ⁊ Ruffinũ quondaʒ amiciſſi⸗

mos tantã exoꝛtaʒ eſſe diſcoꝛdiã: qs ad pſtinã
charitatẽ nitit᷑ reuocare. Epła. CXlI.
„ Bmino venera-⸗

do ? deſideratiſſimo fratri: et cõpſby⸗

tero Hieroymo Zugꝰ in dño ſalutem. Auis

exiſtimẽ añqᷓ; iſtas ſumeres: veniſſe ĩ man tu⸗
as ̃as meas: qs ꝑ dei ſeruũ filium noſtrũ Cy
pꝛianũ diaconum miſi: qbe certiſſime agnoſce⸗
res:meã eſſe epłaʒ:cuiꝰ exẽplaria illuc veniſſe

cömemoꝛaſti: vnde iam me arbitroꝛ reſcriptis

tuis velut Entellinis grãdibꝰatq; acrib ceſti⸗

bus: tãqᷓ; audacem dareta cepiſſe pulſari:at;

vᷣſari. Nũc tñ eis ipᷣis rñdeo lr̃is tuis: qᷓs mihi
ꝑ ſãctũ filiũ nrjÄm Aſteriũ iã mittẽ dignatus es
In qᷣbꝰmłta i me comperi : tue beniuolẽtiſſime
charitatl: æ rurſus nõnulliꝰ a me tue offéſiõisi
dicia. Itaq; vbi mulcebar legẽs: ibi ↄtinuo fe

riebar:B ſane vłmaxie amirãs: ꝙ cuʒ te dicas

exẽplaribꝰ lr̃aꝝ meaꝝ iðᷣo temere nõ putauiſſe

credẽdũ: ne foꝛte te rnũdẽte leſus iuſte expoſtu⸗

lare: ꝓbare añ debuiſſes meũ eſſe Fmonẽ: ⁊
cribere: poſtea iubeas ſi mea ẽ epla:apte

☛

poſtularẽ: qd ꝓbare añ debuiſſes meũ eẽ mo
nẽ: ⁊ ſic reſcribe:h̊ ẽ ⁊ ſic ledẽ. Niſi eni relc ibẽ
do leliſſes ego iuſte expoſtulare nõ poſſẽ Pꝛo

inde cũ ita reſcribis ⁊ ledas:qͥs locP nob reliqᷣt

ĩ diſputatiõe ſcpturaꝝ ſine vllo rãcoꝛe vᷣſandi

Ego qͥdẽ abſit vt ledar:ſi mihi certa rõne volu

qͥd aliud ſcpturaꝝ ſctaꝝ te veriꝰ intellexiſſe: q;
me.imo vo abſit: vt nõ cũ graꝝ actione lueris

ris ? poruer demoõſtrare illud ex epła apli: vel

meis deputẽ: ſi fuero te docẽte inſtructus: aut
emendate coꝛrectus. Aerutamen tu mihifra⸗
ter chariſſime: niſi te purares leſũ ſcripti meię

non meputares ledi poſſeſcriptis tuis.· aullo

eni modo id de te opinatus fuero: q tenon ar-
bitraris leſum: ſi ſictamen reſcribis: vt ledas.
Aut ſi te non ſic reſcribẽte: ego ꝓpter nimiam

ſtulticiã meã ledi poſſe putatꝰ ſũ:hoc ipſo leſi⸗
ſti plane ꝙ de me ita ſenſiſti. Sed nullo mõ tu
me:quẽ nunqᷓ; talẽ expertꝰ es:temere taleʒ cre

deres:qͥ lĩlaꝝ mearum exemplaribꝰ:etiaʒ cum
ſtilum meũ noſſes:temere credere noluiſti. Si
eni nõ imerito vidiſti me:iuſte expoſtulaturuz
fuiſſe:ſi temere crederes eſſe lĩ̃as meas:q̃ non
eẽnt mee:quãto iuſtius expoſtularẽ meipᷣm te
mere putatũ talẽ:qualẽ me nõ noſſet:qui puta
uiſſet: Nequaqᷓ; ergo ita plabereris: vt te non
reſcribẽte quo lederet:me tamẽ exiſtimares ni
mis inſipientẽ etiã tali tuo reſcripto ledi potu⸗
iſſe. Reſtat igit᷑: vt ledere me ſcribendo diſpo⸗

neres:ſi certo documento meas eſſe illas lras

noſceres Atq; ita qꝛ non credo ꝙ iniuſte mele
dendũ putares: ſuꝑeſtvt agnoſcã pctmm meum
ꝙ pꝛioꝛ te illis lis leſerim: qs meas eẽ negare
nõ poſſum. Cur itaq; conoꝛ ↄtra fluminis tra⸗
ctum:ac non potiꝰ veniaʒ peto⸗ Obſerro ergoa
te per mãſuetudinem xpᷣi: vt ſi te leſi:dimittas
mihi: nec me viciſſim iedẽdo malũ ꝓp malorcd
das. Ledes autẽ me:ſi mihi tacueris erroꝛem
meũ: quem foꝛte inueneris in factis vel dictis
meis. Nam ſi ea in me rep̃ᷣhendis: que non re
pᷣhendenda ſũt:te potius ledis qᷓ; me:qð abſit

a moꝛibus et a ſancto ꝓpoſito tuo:vt hoc faci⸗

as volũtate ledendi: culpãs in me aliqͥd dente
maledico:ꝙ mente veridica ſis non eſſe culpio⸗
dũ. Ac ꝑ hoc aut beniuolo coꝛde arguas etiaz
ſi caret delicto:qð arguendũ putas:aut pater⸗
no affeciu mulceas: quẽ abijcere neqas. Põt

eni ſieri:vt tibi videat᷑ aliud qᷓ; veritas habet.

duz tñ aliud abs te non ſiat qᷓ; charitas habet.
Nam ⁊ ego amiciſſimã repᷣhenſtonẽ tuã gratiſ
ſime accipia etiã ſi reᷣhendi non meruit:qð re
cte defendi põt: vt agnoſcã ſimul ⁊ beniuolẽti
am tuã ⁊ culpã meam.⁊ quantũ dñs donat:in
alio gratus:in alio emẽdatus inueniar. Quid

—

. .

pero:nõ dolebo.Si vo infirmitas vł humani

tas mea etiã cũ veracitñ arguoꝛ: nõ põt niſi ali⸗
quãtulũ ↄtriſtari.meliꝰtumoꝛ capitis dolet cũ
curat᷑: q; dũ ei parcit᷑ nõ ſanat᷑. Hoc eſt eni qð

acute vidit:qͥ dixit vtilioꝛes eſſe plerũq; inimi

cos iurgãtes: qᷓ; amicos obiurgare metuẽtes.
Illi eni dũ rixant᷑:dicunt aliqn vera q̃ coꝛriga
mus.Iſti aũt minoꝛẽ qᷓ; opoꝛtet:exhibẽt iuſti⸗
cie liberta:ẽ:dũ amicitie timẽt exaſperare dul⸗

cedinẽ. Quapꝛopter ſi ⁊ bos vt tibi viden:laſ⸗

ſus ſenectute coꝛꝑis:nõ vigoꝛe animi:tamẽ in

foꝛtaſſe dura: ſ certe ſalubꝛia vᷣba tua tanq;
ceſtus Entelli ꝑtimeſcã:Cedebat᷑ ille:non cu⸗
rabat᷑: ⁊ ideo vincebat᷑:non ſanabat᷑.Ego aũt
ſi medicinalẽ coꝛrreptionẽ tuã tranqᷣllus acce⸗

garea dñica fructuoſo laboꝛe deſudãs: ecce ſůũü:
ſi qͥd peperã dixi: foꝛtiꝰ fige pedẽ. Nõ mihi eẽ=
debet moleſtũ põdus etatis tue:dũmodo cõte
rat᷑ palea culpe mee. Pꝛoinde illð qð in extre⸗
mo epiſtole tue poſuiſti:cũ magni deſiderij ſu⸗
ſpirio vel lego vel recolo: vtinã inqͥs merere⸗
mur cõplexus tuos:⁊ collatione mutua vel do
ceremꝰaliqᷓ: vł diſceremꝰ.Ego aũt dico: vtinã

ſaltẽ ꝓpinquis lr̃aꝝ locis habitaremꝰ:vt ſinõ

poſſent miſceri nr̃a eloqa.lr̃e poſſent eẽ crebꝛi⸗
oꝛes. Nũc vvo tanta locoꝛũ iteruallo abſumꝰa
ſenſibꝰnr̃is: vt de illis vbis apłi ad Galathas
iuuenẽ me ſcripſiſſe meminerim: ⁊ ecce iam ſe-
nex necdũ reſcripta meruerim: faciliuſq; ad te
exẽplaria epłe mee puenerint:neſcio q̃ occaſio
ne ꝓueniẽtes:qᷓ; ipa epła me curante hHõ eni
eã tůc accepat nec ad te ꝑtulit nec ad me retulit
Taäte ãt mihi i l̃is tuis:q̃ i manꝰ nr̃as puenire
potuerũt:apparent res:vt mihi ſtudio meoꝝ
mallẽ ſi poſſem:qᷓ; inherere lateri tuo.Qð ego
qꝛ nõ poſſum:aliquẽ nr̃oꝝ in dño filioꝝ erudi⸗

endũ nob ad te mittere cogito:ſi etiã de hac re

tua reſcripta meruero. Eã neq; in me tm ſcien
tie diuinaꝝ ſcripturaꝝ eſt:aut eſſe iam poterit
guãtũ ineſſe tibi video.⁊ ſi qͥd in hac re habeo
facultatis: vtcũq; impendo ꝓplis dei. Nacare
aũt ſtudioſis diligẽtiꝰ qᷓ; ̃ płi audiunt inſtruᷣ
dis ꝓpter eccleſiaſticas occupatiões oino non
poſſũ. Neſcio q̃ ſcripta maledica ſuꝑ tuo noie
ad Africã pueniſſe audiuimꝰ. Accepimꝰ tñ:
dignatꝰes mittere: illis reſpõdẽs maledictis:

q̃ ꝑlecto fateoꝛ multũ dolui:int᷑ tam charas ſa
miliareſq; ꝑſonas:cũctis pene eccleſijs notiſſi
mo amicitie vinculo copulatas: tm̃ malũ exti⸗

iniſſe diſcoꝛdie.Et tu qdẽ quãtũ tibi modereris
qᷓ;tũcũq; teneas aculeos indignationis tue:ne

reddas maledictum ꝓ maledicto: ſatis in tuis
lris eminet. Verũtñ eas ipᷣos cũ legiſſem: ↄta⸗
bui doloꝛe:⁊ obꝛigui timoꝛe:qͥd ð me illa face⸗

rẽt:q̃ in te ille ſcripſit:ſi in manꝰ meas foꝛte ve
niſſent. Ve mũdo ab ſcãdalis:ecce fit ecce pꝛ⸗
ſus iplet᷑:qð vitas ait:qm̃ abũdabit iniqͥtas:
refrigeſcit charitas młtoꝝ. Que ſibi eni ia fida

veloraturoretundar⸗ Je cuilsſenſu tinoſe
ijciat ſecura dilectio: Quis deniq; amicꝰ nõ

oꝛmidet᷑:q̃ſi futurꝰ inimicꝰ:ſi potuit int᷑ Hie/

ronymũ ⁊ Ruffinũ h:qð nos plãgimꝰexoꝛiri:

O miſera ⁊ miſerãda ↄditio. O inſida in volũ
tatibꝰ amicoꝝ ſcitia pᷣſentiũ:vbi nulla ẽ pᷣſciẽ
tia futuroꝝ.Sʒ qͥd ad h̊ alteri de altero gemẽo⸗
dũ putem: qñ nec ipᷣe quideʒ ſibi hõ eſt notus
in poſteꝝ: Nouit eni vtcũq; vix foꝛte nũc q̃lis
ſit.q̃lis autẽ poſtea ſit futurꝰ ignoꝛat.ec poꝛ

ro non tm̃ ſcientia qualis quiſq; ſit: verũ etiaʒ
p̃ᷣſciẽtia qualis futurus ſit ſi eſt i ſanctis ⁊ bea⸗
tis angelis:quõ fuerit beatus diabolus aliqñ

C
cunodh
inahate
lonon
ſt yeleen
ſerregen
ſtbecept
diceres
besegli
cpioe
ctofein
leritiͤl
Mepittol
Nlling
gurcöt
ceremus
lomodo
verbiosn/
cone re
genteiyn
partecon
nllisfoa
hocihm:
cce
ate
amean
wblne
tperq
pediti
bansſ
ambul.
Meamt.
cloquio
potuit?
leni. h⸗
fenonpo
neo peih⸗
eriog
Neſrü ptd
Aomarin
Unsette
agnoſui
ſahähte
deleepon
glltagecd
Ghocen
epiſtolan

ineeuinenn
nanpnisnenn

nibſſränn.

eumini
in ioflinnt⸗
to:ſaitin
neqginmeite
zuteſeingert
ran
oPisde n
Püaudonri,
upatöcsgintn
Aediaſwun
. Ncupt i
Hitisneic
titbnch
rucdeſß ſo
Nus intlien
Müthinodans
gnncnisen
aotupi
Gllgſin /3
abpeltſte⸗
Nensfile
lseeftetgeh
Gülmntiie
Qurſdeeiün
ausſclutn
iodengn
oliane
gideninl

——
=
☛ nn—

1

=

—
—

—
= =

1

==—
S=S=

—
—

=

—
—
— — —
— — —
çgzd —
S = =
— — = S
— – — =
=

S—
=
☛ —
S= A

—

Tractatus II

cum adhuc angelus bonus eſſet: ſciens futurã
ininqtatem ſuam:⁊ ſempiternũ ſupplicium:oiĩ⸗

no non video. de qua re ſi tamẽ ea noſſe opus
eſt vellem audire qd ſentias. Vide qͥd faciant
terre ac maria: que nos coꝛpoꝛaliter dirimunt
ſi hec epiſtola mea quã legl:ego eſſem:iã mihi
diceres quod queſiui. Nũc vero quãdo reſcri

bes:quãdo mittes:quãdo ꝑueniet:quãdo ac⸗
cipiã:Et tamẽ vtinã quãdocunq; fiat:qð tam

cito fieri nõ poſſe:qᷓ; volumus:quãta poſſumꝰ

tolerãtia ſuſtinemꝰ. AUnde recurro ad illa ver⸗

mur cõplexus tuos:⁊ collatione mutua vł do
ceremus aliqua:vel diſceremus:ſi tamẽ eẽ vl⸗

lo modo poſſet:ꝙ ego te docerẽ. In his auteʒ
verbis nõ iam tuis tm:ſed etiaʒ meis vbi dele

ctoꝛ:⁊ reficioꝛ ⁊ ipᷣo q;uis pendente: ⁊ nõ attin

gente: vtriuſq; noſtrũ deſiderio:non parua ex
parte conſoloꝛ:ibi rurſus acerrimis doloꝝ ſti⸗

mulis fodioꝛ:dũ cogito inter nos:qͥbus deus
hoc ipᷣm:qð vterq; noſtꝝ optauit largũ ꝓlixũ
qᷓ; cõceſſerat:vt cõiunctiſſimi et familiariſſimi
mella ſcripturaꝝ ſanctaꝝ pariter lãberetis: ſic
tante amaritudinis irrepſiſſe perniciẽ:qñ non

vbi:non cui:non homini foꝛmidandã: cum eo
tꝑe:quo abiectis iam ſarcinis ſecularibꝰiã ex.
pediti:dominũ ſequebamini:aiĩ ea terra viuue—-
batis ſimul:in qua dominꝰ humanis pedibus
ambulãs:pacem inqͥt meam do vobis:pacem

meam relinquo vobis: viris etate maturis:⁊ i
eloquio domini habitantibus:vobis accidere
potuit: Vere tẽptatio eſt vita humana ſuper

meo ꝓcidereʒ ad pedes veſtros:flerem quãtũ

valerẽ:rogarẽ quãtũ amarẽ.Nunc vnũquẽq;
veſtrũ ꝓſeipᷣo nunc vtroq; ꝓ alterutro:⁊ pꝛio
alijs maxime infirmis: ꝓquibus chꝛiſtꝰ moꝛ⸗
tuus eſt:qui vos tanqᷓ; in theatro vite huiꝰ cã
magno ſui periculi ſpectant:ne de vobis ea cõ
ſcribẽdo ſpargatis:que quãdoq; concoꝛdãtes

delere non poteritis: qui nũc cõcoꝛdare nolit
aut que cõcoꝛdes legere timeatis :ne iteruʒ liti
getis. Veꝝ dico charitati tue: nihil me magis

qᷓ; hoc exemplũ tremuiſſe:cum quedaʒ ad mei
epiſtola tua legerẽ tue indignatõis indicia:nõ
tam illa de Entello ⁊ boue laſſo: vbi mihi tam
hilariter iocari:qᷓ; iracũde minari viſus eſt:q;ᷓ

illð qð ſerio te ſcripſiſſe ſatis aparet:vñ ſupꝛa

elocutꝰ ſũ:plus foꝛtaſſe qᷓ; debui:vᷣ nõ plꝰ qᷓ; ti
mui: vbi aiſti:ne foꝛte leſus iuſte expoſtulares
Rogo te ſi fieri põt:vtinter nos q̃ramus.⁊ diſ

ſeramus aliqͥd:quo ſine amaritudie diſcoꝛdie

coꝛda nr̃a paſcant᷑: ſiat:ſi aũt non poſſũ dicere
qͥd mihi emẽdandũ videat᷑ in ſcriptis tuis:nee

:‚Fo. CXVII
Epla CxXIII

tu in meis: niſi cu ſuſpitiöe inuidie: aut leſione
amicitie:qeſcamus ab his: et nre vite ſalutiq;

parcamus.minus certe aſſequat᷑ illa: ꝗqᷓ inflat:
dũ nõ offendat᷑ illa:q̃ ediſicat Ego me lõge eſſe
ſentio ab illa ꝑfectione de q̃ ſcriptũ eſt: ſi qs in
Vbo nõ offendit:h̊ pfectꝰ ẽ vir. Sʒ plane i dei

miſcðia puto me poſſe facile abs te petere ve⸗-

niã: ſi d offendi:qð mihi aꝑire debes: vt cum

te audiero lucreris frẽm tuuʒ Neq; eni qꝛ hoc
ꝓpt᷑ longinqͥtatẽ terraꝝ nõ potes faceẽ int᷑t me

m?. Unde rect 1 te: ꝓpterea debes ſinere errare me:ꝓꝛſus qð
ba epiſtole tue dulciſſima:ſãctiq; deſiderij ple-⸗
niſſima: ⁊ ea facio viciſſim mea: vrinã merere⸗

ad ipas res:q̃s noſſe volumꝰ attinet: ſi qͥd ve⸗.

ri me tenere vel ſcio vel puto vel credo:in quo
tu aliter ſentis:qᷓ;tum dat dñs ſine tua iniuria

conaboꝛ aſſerere.Qõð aũt ꝑtinet ad offenſionẽ
tuã:cũ te indignatũ ſenſero:nihil aliud qᷓ; veni
am depᷣcaboꝛ Eec oino arbitoꝛ te ſuccẽſere po
tuiſſe:niſi aut ̊ dicerẽ qð dicere non debui.qꝛ
nec miroꝛ nos minus ſcire inuiceʒ: qᷓ; ſcimur a
ↄiũctiſſimis ⁊ familiariſſimis nr̃is. In quoꝛũ
ego charitatẽ fateoꝛ:facile me totũ pijcio:pꝛe⸗
ſertim fatigatũ ſcãdalis ſeculi: ⁊ in ea ſine vlla
ſollicitudine reqeſco. Deũ qͥppe illic eſſe ſentio

in quẽ me ſecurũ pijcio:⁊ i quo ſecurꝰ reqᷣeſco
Hec in hac mea ſecuritate craſtinũ illð huma
ne fragilitatis incertuʒ: de quo ſuꝑius genui:
oino foꝛmido. Cũ enĩ hoĩem xpᷣiana charitate
flagrantẽ: atq; mihi in h̊ fidelẽ amicũ factũ eẽ
ſentio:qͥcquid ei cõſilioꝝ meoꝝ cogitationũq;
cõmitto:nõ hoĩ cõmitto:ſᷣ illi in q̊ manet: vtta
lis ſit. Deus eni charitas eſt. ⁊ qͥ manet incha
ritate:i deo manet.quã ſi deſeruerit: tm faciat
neceſſe eſt doloꝛẽ: quantũ manens fecerat gau
terrã. Heu mihi:quia vos ſimul alicui inueni
re non poſſum.foꝛte vt moueoꝛ:vt doleo vt ti

diuũ. Nerũtamẽ ex amico intimo factꝰ inimic

querat ſibi potius qð fingat aſtutus: nõ inue⸗
niat qð ꝓdat iratus. oc aut vnuſqſq; facile
aſſequit᷑:nõ occultãdo qð fecerit:ſed nõ facien
do qð occultare velis. Quod ſi miſcdᷣia dei bo

nis pijſq; cõcedit: vt inter inimicos quoſſiber

futuros liberi ſecuriq; verſent᷑: aliena peccata
ſibi cõmiſſa nõ ꝓdant: q̃ pdi timeãt:ipᷣi nulla

cõmittãt.Cũ eni falſũ qͥd a maledico fingitur:
aut oino nõ ledit᷑: aut certe integra ſalute ſola
fama vexat᷑.Cũ aũt malum ꝑpetrat᷑:hoſtis ẽ
imunis:etiã ſi nullius intimi loquacitate aut li

te vulget᷑.Quapꝛopter qͥs pꝛudẽtiã non vide⸗
at: etiã tu qᷓ; tolerabiliter feras amiciſſimi qu?

dam ⁊ familiariſſimi incredibiles nunc inimici

tias ↄſolante ↄſciẽtia:⁊ quẽadmodũ vel qð ia
ctitat vel qð a qͥbuſdã foꝛſitã credit᷑: iſiniſtris
armis deputes:qͥbꝰnõ minus qᷓ; dextris cõtra
diabolũ dimicatur: Nerũtamẽ illũ maluerim

aliquo modo mitioꝛem:qᷓ; te iſto modo armati

oꝛem.oc magnũ ⁊ triſte miraculũ eſt ex ami

citijs talibus ad has inimicitias perueniſſe:le⸗

tum eru: ⁊ młto maius ex inimicitijs talibꝰ ad

pꝛiſtinã concoꝛdiã reuertiſſe. .
Beati Auguſtini epiſcopi ad Mꝛeſidiuʒ ro

Santis: vt pᷣdictã eplam beato hieronymo cõ

tra ſe cõmoto trãſmittat. Epkła. CxII.
,d.

tuã:nunc quoq; cõmoneo: vt lr̃as meas ſãcto
fratri ⁊ cõpᷣſbytero noſtro ieronymo mitte⸗

re non graueris. Vt autẽ nouerit charitas tua

gquẽadmodũ etiam tu illi ꝓ mea caulſa ſcribere
debeas:miſi exemplaria lraꝝ ⁊ mearũ ad ipᷣm
⁊ ad me ipᷣins.Quibus lectis ꝓ tua ſancta pꝛu
dentia facile videbis ⁊ modũ meũ:quẽ ſeruan

dum putaui:⁊ motum eius:quem non fruſtra

*

timui.Aut ſi ego qð non debui aliquid ſcripſi
non ad illum de me: ſed ad meipᷣm potiꝰ frater

na dilectione mitte ſermonẽ:quo coꝛ rectus pe

tam: vt ignoſcat:ſi meã culpã ipᷣe cognouero.
Beati hieronymi poſt acceptam ſatiſfacti⸗

onem mitius ſãcto Auguſtino epiſcopo reſcri
bentis de acrioꝛe ſiue expoſitõis in Galathas

ſe excuſantis:⁊ deinceps ad mutuã charitateʒ

exhoꝛtantis. Epla. CXIII.

.„ BDmino vereſa

cCcto ⁊ beatiſſimo pape Augl. iero

nymus in xpᷣ̃o ſalutem Cuma ſãcto

fratre noſtro.Firmo ſollicite qᷓrerem quid age
res:ſoſpitẽ te letus audiui. Rurſũ cuʒ tuag ſir
teras non dico ſperarẽ ſed exigerẽ:neſciente te
ex africa ꝓfectũ eſſeſe dixit. Itaq; reddo tibi
Heuʒ ſaluatiõis officia:qͥ te vnico amoꝛe com⸗

z5*

plectitur: ſimulq; obſecro: vt ignoſcas pudoꝛi
meo:ꝙ diu vt reſeriberẽ pᷣcipienti:negare non

potui.nec ego tibi:ſ cauſa cauſe rñdit Et ſi cul

pa eſt reſpondiſſe:q̃ſo vt patiẽter audias:mul
to maioꝛ eſt puocaſſe. Sʒ ceſſent iſtiuſmodi q̃⸗
rimonie.ſit internos pura germanitas:⁊ dein
ceps nõ q̃ſtionuʒ ſed charitatis ad nos ſcripta

mittamus Sãcti fratres qͥ nobiſcũ dño vᷣuiũt:

affatim te ſalutãt. Sanctos qͥ tecũ xp̃ᷣi leue tra
hunt iugũ:pᷣcipue ſanctũ ⁊ ſuſcipiendũ papaʒ

pa:ſi legiſti libꝛũ explanationũ in Jonã: puto

ꝙ ridiculam cucurbite non recipias q̃ſtionem.
Sinautẽ amicus qui me pꝛimus gladio petijt:
ſtilo repulſus eſt:ſit humanitatis tue atq; iuſti
cie aceuſantem repᷣhendere: non reſpondenteʒ
In ſcripturaꝝ ſi placet campo ſine noſtro inui

* L. ℳ

DOmino beatiſſi
mo ⁊ merito venerando fratri ⁊ cõ⸗
aſcerdoti Pꝛeſidio Auguſtinꝰ i do⸗
mino ſalutẽ. Sicut pᷣſens rogaui ſinceritatem

Alipiũ: vt meo obſequio ſalutes: p̃coꝛ. Inco⸗
lumẽ te et memoꝛẽ mei xpᷣs deus noſter tueaf
oipotens. DHomine vere ſãcte ⁊ beatiſſime pa⸗

II

Argumentum. .
Rieioꝛibus cõtra ſe pꝛo expoſitiõe apo⸗
p ſtolice repᷣhenſionis a beato Hierony
mo ſcriptis epiſtolis ⁊ illius cõmenta⸗
rio reſpõdet:cõfirmans verã fuiſſe repᷣhenſio⸗

nem Petri non diſpenſatoꝛiã ⁊ ſimulataʒ:in q̃

dicit cõtra Moꝛphyriũ iuſtã libertatẽ in defen
ſione euangelij in Raulo: ⁊ ſanctã humilitatẽ

ĩ NMetro cõmẽdari. In vno tamẽ hhieronymo

conſentiẽs atq; confirmãs:ſicut ab initio pᷣmi⸗

tijs iudeoꝛũ legalia fuiſſe ꝑmiſſa ſine ſpe ſaluij
ſic tꝑis ꝓgreſſu et reuelata fidei gr̃a tã iudeis

qᷓ; gentibus ↄuerſis effecta moꝛtifeer.
Auguſtini ad beatum Hieronymũ epiſtola
pꝛioꝛũ omniũ reſpõſiua:in qua ſuaʒ ſententiã

tuet᷑ oſtendens non diſpenſatoꝛiã aut ſimula⸗

tam:ſed dignam ⁊ veram fuiſſe Petri repᷣhen
ſionem a aulo. Epla. CXIIII.

„ Dmio dilectiſſi
mo ⁊ in xpᷣo viſceribus honoꝛando
ſancto fratri ⁊ ↄpᷣſbytero hierony

.

mo Auguſtinus in dño ſalutẽ. Jam pꝛidẽcha
ritati tue ꝓlixam epiſtolam miſi: reſpondẽs il-
li tue:quã per ſanctũ filiũ tuũ Aſteriũ:nũciam

non ſolum fratrẽ: verũ etiam non collegã meũ
miſiſſe te recolis:que vtrũ in manus tuas ꝑue
nire meruerit: adhuc neſcio.niſi ꝙ ꝑ fratrẽ ſin⸗
ceriſſmũ firmũ ſcribis. Si ille qui me pᷣmuʒ gla
dio petiüt:ſtilo repulſus eſt vt ſit humanitatis

mee atq; iuſticie accuſantẽ repᷣhendere:nonre

ſpondentẽ.lhoc ſolo tenuiſſimo indicio: vtcũ⸗
q; cõijcio:legiſſe te illam epiſtolã meaʒ. In ea

quippe deploꝛaui tantã int᷑ vos extitiſſe diſcoꝛ
diam:de quoꝛũ tanta amicitia quaq; verſũ eã

fama diffuderat: chartias fraterna gaudebat.
Qõ non feci:repᷣhendendo in aliquo germani
tatem tuam:cuius in ea te aliquã culpã me co⸗
ghouiſſe non auſus ſum dicere:ſed dolẽdo hu
manã miſeriam:cuius in amicitijs mutua cha
ritate retinẽdis:quãtalibet illa ſit: incerta per⸗

maſio eſt. Nerũ illud maluerã tuis noſſe reſcri
ptis:vtrũ mihi veniã quõ popoſcerã:dederis

qð aꝑtius mihi intimari cupio:qᷓ;uis hilarioꝛ
q̃dem vultus lr̃aꝝ tuaꝝ etiã hoc me impetraſ⸗
ſe:ſigniſicare videat᷑:ſi tñ poſt lectã illaʒ miſſe
ſũt:qð in eis minime apparet.petis:vel potius

ſiducia charitatis iubes:vt in ſcripturaꝝ cam

po:ſine nr̃o inuicẽ doloꝛe ludamus.Et quidẽ
q;tuʒ ad me attinet: ſerio nos iſta.qᷓ; ludo:age
re mallẽ. Quod ſi hoc vbum tibi ꝓpter facili⸗

tatẽ ponere placuit ego fateoꝛ maius aliqd ex⸗

peto a benignitate tuarũ viriũ:pꝛudentiaq; tã

docta:⁊ ocioſa:annoſa:ſtudioſa ingenioſa: di
ligentia.hec tibi nõ tm donante:verũ etiam di
ctante ſi pũſancto ĩ magnis ⁊ laboꝛioſis q̃ſtioni

Crat

gnenonti
Emontibt
Ploritate
nannn⸗
aptuz
fn
nodonſet
quid noue
ſousrcerte
t Eiddn
feſthecoli
ſonincide
Auaſinoht
ſandoörar
ſendinece
fablleftat:
mellegla
eilemock
ſulpitionee
Dlputanmu
bore, necor
Wud
ic:gond
aſk. E
ſcriptar
dicihun
toꝛüſcri
credã. A
aturotra
ſumeſea
io dictüe
bigom. Al
lntedoctri
ißiitaſen
coescano
hoabhorre⸗
fmerſentin
nigitoͤte⸗
nchpphen
Paienee⸗
herinubnn
Moreqan
Münnerere
uuavelde
ns.QAöſit
tvop ſonſi
quitoneag
lumnögir
ro: Barn
lurayerit
tuo Ginn⸗
llg:auöget
atſagn
iberapk
dnein ej
ecin eig
niiſir dic⸗

biamigt
–W
ninmiſn
fulſeperni
HaCnI
.
Diai
nbushant
öſbrlenhen
uti Jangn
nmiſtrehhen

S

=—

nü Aſtenüiian

„

amnoncl
iinmann
weniigyf
ilecgimezug
ſinſbunnn
Eröpandnen
iſinoindd N
glninen
mwentiſedlin
n uqg eſli
fmumnugandnt
irdigogenmn
Mani alhitee⸗
Hineſeliltn

S=A

=
—
=

74

=
SS

1
1

—
—
=6☛

— —
= S

=
S==

==

—
—
—
E
=
SR
—

—
EEEEE

= =
☛ —
= —

— =
S=
—

—
☛
ez2
=—
—

— —
—
T⸗
— —

S= =

—
— —

S=
= 2
=.
SSAS — =
SS –

—
=
E
—
—
E=
W☛E
S =

.
.
☛
.

bus:non tanqᷓ; ludẽtẽ in cãpo ſcripturarũ:ſed

in montibus anhelantẽ adiuues. Si aũt ꝓpt

hilaritatẽ: quã eſſe ĩter chariſſimos diſſerẽtes

decet:putaſti dicẽduʒ eſſe ludamus:ſiue illud
aptuʒ ⁊ planũ ſit:vnde colloqmur:ſiue arduũ
atq; difficile:hoc ipſe edoce:obſecro te: quonã
modo aſſequi valeamus:vt cum foꝛte nos ali
quid mouet:ꝙ nobis:⁊ ſi non cautius attẽden
tibus:certe tardius intelligentibꝰ:nõ ꝓbatum
eſt. Et qͥd nobis videat᷑:cõtra conamur aſſere

re:ſi hec aliquãdo ſecurioꝛe libertate dicamus

non incidamus in ſuſpitiões puerilis iactãtie:
quaſi noſtro nomini famã viros illuſtres accu
ſando qramus.Si autẽ aliàd aſperũ qð refel⸗
lendi neceſſitate:depꝛomptuʒ fuerit:quo tole⸗
rabile fiat:lenioꝛe circũcidamus eloquio lituʒ
melle gladiũ ſtringere nõ iudicemur. Niſi foꝛ⸗
te ille modus eſt:quo vtrũq; hoc vtiũ vel vitij
ſuſpitionẽ caueamus: ſi cuʒ doctioꝛe amico ſic
diſputamus: vt qᷣcqͥd dixerit:neceſſe ſit apꝛꝛo⸗
bare.nec q̃rendi ſalteʒ cauſa: liceat aliquãtulũ
reluctari. Tum vero ſine vllo timoꝛe offenſio⸗

nis:quaſi in cãpo ludit᷑:ſed mirũ ſi nobis nõ il

ludit᷑. Ego enim fateoꝛ charitati tue: ſolis eis
ſcripturarũ libꝛis:que iã canonice appellãt᷑ di ·

dici hunc timoꝛẽ:honoꝛẽq; deferre: vt nulluʒ

eoꝛũ ſcribẽdo erraſſe auctoꝛẽ aliqͥd: firmiſſime

credã. Ac ſi aliqͥd in eis offendero lr̃is:qð vide
atur ↄtrariũ veritati:nihil aliud qᷓ; vel mendo
ſum eſſe codicẽ: vel interpᷣtem: nõ aſſecutũ eſſe
qð dictũ eſt:vel me minime intellexiſſe:nõ am⸗

bigam.Alios autẽ ita lego:vt quãtalibet ſãcti

tate doctrina pᷣpꝛopolleãt nõ ideo veꝝꝑ putem:
qꝛ ip̃i ita ſenſerũt.Sed qꝛ mihi:vel ꝑ illos au⸗
cioꝛes canonicos:vel ꝓbabili ratiõe:q a vero
nõ abhoꝛreat ꝑſuadere potuerunt. Nec te mi

frater ſentire aliquid aliter exiſtimo. Pꝛoꝛſus

inquã nõ te arbitroꝛ:ſic legi tuos libꝛos velle:
tanqᷓ; ꝓphetaꝝ ⁊ apoſtoloꝝ.de quoꝝ ſcriptis

ꝙ oi erroꝛe careãt:dubitare nefariũ eſt. Abſit
hoc a pia humilitate ⁊ veraci de temetippᷣo cogi

tatione. qua niſi eſſes pᷣditus:nõ vtiq; diceres
vtinã mereremur cõplexus tuos:et collatione

mutua vel doceremus aliqua: vel aliqᷓ diſcere

mus. Qõ ſi teipᷣm conſideratiõe vite ac moꝛũ
tuoꝝ non ſimulate nõ fallaciter dixiſſe credo:

quãto magl equũ ẽ me credere apoſtolũ NPau⸗
lum nõ aliud ſenſiſſe qᷓ; ſcripſit:vbi ait de Pe⸗
tro ⁊ Barnaba cũ viderẽ qꝛ nõ recte ingrediũ
tur ad veritatẽ euangelij:dixi NPetro coꝛam oiĩ
bus. Si tu cũ ſis iudeꝰgẽtiliter ⁊ nõ iudaice vi

uis:quõ gẽtes cogis iudaiʒare: De quo enim
certꝰ ſũ:ꝙ me ſcribẽdo vel loqndo nõ fallat: ſi

fallebat apłs filios ſuos: qͥs iteꝝ parturiebai:
donec in eis xpᷣs.i.veritas foꝛmaret᷑:qͥbꝰ cũ pᷣ

mi ſiſſet dicẽs.Que aũt ſcribo vob ecce coꝛam

Fo. ccCVIITI
XIIII

deo qꝛ nõ mẽtioꝛ:nõ tñ veraciter ſcribebat: ſʒ
neſcio qᷓ diſpẽſatoꝛia ſimulatiõe fallebat vidiſl-⸗
ſe ſe Cetrũ ⁊ Barnabã nõ recte ingredientes
ad veritatẽ euãgelij:ac Petro i faciẽ reſtitiſſe
nõ ob aliud niſi ꝙ gẽtes cogeret iudaizare.At
enĩ ſatius eſt credere apłm Paulũ aliqͥd nõ ve
re ſcpᷣſiſſe:qᷓ; apn Metꝝ aliqd nõ recte egiſſe.
Hoc ſi ita eſt:dicamꝰ ꝙ abſit ſatius eẽ ccxedere
mẽtiri euãgeliũ:qᷓ; negatũ eẽ a Petro xpᷣm.et
mẽtiri regnoꝝ libꝛũ: qᷓ; im ꝓphetaʒ a dnño deo
tã execeliẽter electũ in ↄcupiſcenda atq; abdu

cẽda vxoꝛe aliena cõmiſiſſe adulteriũ: ⁊ in ma⸗

rito eius necãdo tã hoꝛrendũ homicidiũ Imo
vo ſanctã ſcripturã in ſũmo ⁊ celeſti auctoꝛita

tis culmine collocatã de vvitate eius certius ac

ſecurius legã: ⁊ in ea homines vel apꝛobatos
vel emẽdatos vel dãnatos veraciter diſcã po⸗
tius qᷓ; humana facta:dum in qbuſdam lauda
bilis excellẽtie ꝑſonis aliqñ credere timeo reß

hendenda:ipſa diuina eloquia mihi ſũt vbiq;
ſuſpecta. Manichei plurima diuinaꝝ ſcriptu

rarũ: bus eoꝝ nefarius erroꝛ clariſſima ſentẽ
tiaꝝ pſpicuitate cõuincit᷑:qꝛ in aliũ ſenſum de

toꝛre nõ poſſunt: falſa eſſe ↄtendũt:ita tamen
vt eandẽ falſitatẽ non ſie cribentibꝰapoſtolis tri
buant:ſed neſcio qbus codicũ coꝛruptoꝛibus.

Qð auteʒ qꝛ nec pluribus nec antidoꝛibus ex
emplaribus nec pᷣcedentis lingue auctoꝛitate:

vnge latini libꝛi interpᷣtati ſũt: ꝓbare aliqñ po

tuerunt notiſſima omibus veriiate ſupati: co⸗
fuſiq; diſcedunt. Ita ne nõ intelligit ſãcta pꝛu

dentia tua quãta malitie eoꝛũ pateſcat occaſio
ſi nõ ab alijs apoſtolicas litteras eſſe falſatas

ſed ipᷣos apoſtolos falſa ſcripſiſſe dicamꝰ⸗Nõ
inqͥs credibile eſt hocin Petro Paulũ qð iße
aulus fecerat arguiſſe. Nõ nũc quero quid

fecerit:ſed qͥd ſcripſerit qᷓro. Hoc ad q̃ſtionem

quã ſuſcepi maxime ꝑtinet: vt veritas diuina
rum ſcripturarũ ad noſtrũ fidem ediſicandam
memoꝛie cõmendata: nõ a qͥbuſlibet:ſed ab ip
ſis apoſtolis:ac per hoc in canonicũ auctoꝛita
tis culmẽ recepta ex omni parte verax atq; in⸗
dubitanda pſiſtat.HNaʒ ſi hoc fecit Petrꝰ: qðᷣ
facere debuit:mẽtitus eſt Paulus:ꝙ eũ vide⸗

rit non recte ingredientẽ ad veritatẽ euangelij

Quiſqͥs eni hoc facit:quod facere debet:recte

vtiq; facit: ⁊ ideo falſũ de eo dicit:qͥ dicit eum

non recte feciſſe:qð eum facere debuiſſe.Si au

tem verũ ſcripſit MPaulus verũ eſt ꝙ Petrus
tunc nõ recte ingrediebat᷑ ad veritatẽ euãgeli

Id ergo faciebat:qð facere nõ debebat:⁊ ſi ta
ſeqd aulus ipᷣe iam fecerat:coꝛreptuʒ potiꝰ
etiam ipᷣm credã coapoſtoli ſui coꝛreptionẽ nõ
potuiſſe negligere:qᷓ; mendaciter aliquid ĩ ſua
epiſtola poſuiſſe:⁊ epiſtola qualibet:q;to ma⸗
gis in illa: in qua pꝛelocutus ait. Que ſcribo

FIdars

vobis:ecce coꝛaʒ deo:qꝛ non mentioꝛ:Et qui⸗
dem illud NPetrũ ſic egiſſe credo: vt gentes co
geret iudaiʒare hoc eni lego ſcripſiſſe Paulũ
quẽ mentitũ eſſe nõ credo.⁊ ideo nõ recte age⸗
bat hic Petrus. Erat enĩ ↄtra euãgelij verita⸗
tem: vt putarẽt qͥ credebant in chꝛiſtum ſineil⸗
lis veteribꝰ ſacramẽtis: ſaluos ſe eſſe nõ poſſe
lec eni ↄtendebãt Antiochie:qͥ ex circũciſio⸗
ne crediderãt. ↄtra quos Paulus pſeuerãter
acriterq; ↄfligit. Ipm vero NMaulũ nõ ad hoc
id egiſſe: vel Timotheuʒ circũcidit: vel cen-
chꝛis votũ ꝑſoluit: vł hieroſolymis a Jacobo
admonitꝰ cum eis qͥ nouerant legitima illa cele
bꝛãda ſuſcepit: vt putari videret᷑ ꝑ ea ſacramẽ
ta etiã xpᷣianã ſalutem dari:ſed ne illa que pꝛi⸗
oꝛibus vt cõgruebat tꝑibus:in vmbꝛis rerum
futuraꝝ deus fieri iuſſerat:tanqᷓ; idolatriã gẽ⸗
tiliũ danare crederet᷑.Hoc eſt eni qð illi Jaco⸗
bus ait auditũ ð illo eſſe: ꝙ diſciſſionẽ doceat
a Moyſe.qð vtiq; nefas eſſet: vt credẽtes in
xpᷣm diſcindant᷑ a ꝓpheta xp̃i:tanqᷓ; eiꝰdoctri
nã deteſtantes atq; dãnãtes. Be quo ipᷣe xpᷣs
Dicit. Si crederitis oyſi crederetis ⁊ mihi.
De me eni ille ſcripſit.Attẽde eni obſecro ipſa
vᷣba Jacobi. Nides inqͥt frater quot milia ſũt
in iudea:qͥ crediderũt in xpᷣm. ⁊ hi oẽs emula⸗
toꝛes ſunt legis.Audierũt aũt de te qꝛ diſciſſi⸗
onẽ doces a Moyſe eoꝝ:qui per gẽtes ſũt iu⸗
deoꝛũ:dicẽs non debere eos circũcidere filios
ſuos:neq; ſᷣm ↄſuetudinẽ ingredi.Quid ergo
eſt: Vtiq; opoꝛtet cõuenire multitudineʒ. Au
dierunt eni te ſuꝑueniſſe Hoc ergo fac: qð tibi
dicimus. Sũt nobis viri quattuoꝛ votũ habẽ
tes ſuꝑ ſe:is aſſũptis ſanctiſica te cum ip̃is: et
impende in eos:vt radãt capita ſua:⁊ ſciẽt om
nes:quia que de te audierint falſa ſint:ſed ſeq̃
ris ⁊ ipᷣe cuſtodiens legem. De gentibus autẽ
qͥ crediderũt: nos mandauimꝰ:iudicãtes nihil
huiuſmodi ſeruare illos:niſi vt ſe obſeruarent
ab idolis imolando: ⁊ a ſanguine ⁊ a foꝛnicati
one. Non vt opinoꝛ obſcurũ ẽ: ⁊ Jacobũ hoc
non monuiſſe:vt ſcirent falſa eſſe:que ð illo au
dierat hi:qui cũ in xpᷣm ex iudeis credidiſſent
tamẽ emulatoꝛes erat legis:ne per doctrinam
xpi:velut ſacrilega nec deo mãdante ↄſcripta
anari putarent᷑:que ꝑ Moyſem patribꝰ fue
rat miniſtrata. oc eni de Maulo iactauerãt:
nõ illi qͥ intelligebãt quo aio a iudeis fidelibus
obbuari tuc iſta deberẽt: ꝓpter cõmendandaʒ
ſcʒ auctoꝛitatẽ diuinaʒ: ⁊ ſacroꝝ illoꝝ ꝓpheti
cam ſanctitatẽ: nõ ꝓpter adipiſcendã ſalutem
q̃ iam xpᷣo reuelabat᷑: ⁊ ꝑ baptiſmi ſe acramẽtuʒ
miſtrabat᷑.ᷣ illi B de Naulo ſparſerãt: qui ſic
ea volebãt obſᷣuari:tanqᷓ; ſine is ĩ euãgelio ſa⸗
lus credentibꝰ eſſe nõ poſſet. Jpᷣm enĩ ſenſerãt
vehementiſſimũ gratie pᷣdicatoꝛem: ⁊ intenti⸗

N
. .

oni eoꝝ maxime aduerſũ docentem :non ꝑ illã
hoĩem iuſtiſicari:ſed per gr̃aʒ ihu xpᷣi:cuius pᷣ
nunciãde cauſa:ille vmbꝛe in lege mãdate ſũt:
⁊ ideo illi inuidiam ⁊ pſecutionẽ cõcitare moli
entes:tanqᷓ; inimicuʒ legis mandatoꝛũq; diui
noꝛũ criminabant᷑. Cuius falſe criminationis
inuidiã ↄgruentius deuitare non poſſet:qᷓ; vt
ea ipᷣa celebꝛaret que dãnare tãqᷓ; ſacrilega pu

tabat᷑:atq; ita oſtẽderet:nec iudeos tũc ab eis
tanqᷓ; a nefarijs phibendos: nec gẽtiles ad ea

tanq; ad neceſſaria cõpellẽdos. nam ſi re vera
ſicea repꝛobaret:quẽadmodũ de illo auditum
erat:⁊ ideo celebꝛãda ſuſciꝑet:vt actione ſimu
lata:ſuam poſſet occultare ſententiã:nõ ei dice
ret Jacobus.Et ſcient omes:ſed diceret:⁊ pu
tabunt omes:quoniã que de te audierũt:falſa
ſũt:pᷣſertim quia in ipᷣis hieroſolymis apoſto
li iã decreuerãt:ne quiſqᷓ; gẽtes cogeret iudai⸗
ʒare.non autẽ decreuerãt ne qͥſqᷓ; tunc iudeos
iudaiʒare ꝓhiberet:qᷓ;uis etiaʒ ipᷣos iã doctri⸗
na xpᷣiana non cogeret. Pꝛoindeſi poſt h̊ apo
ſtoloꝛũ decretũ: Netrus habuit illã in Antio⸗
chia ſimulationẽ:que cogeret iudaiʒare:qð iã

nec ipᷣe cogebat᷑:qᷓ;uis ꝓpter cõmẽdanda elo⸗

quis dei:que iudeis ſunt credita:nõ phibeba⸗

tur. Quid mirũ.ſi cõſtringebat eum Caulꝰli⸗

bere aſſerere:qð cuʒ ceteris apoſtolis ſe hiero
ſolymis decreuiſſe meminerat: Si aũt hoc qð

magis arbitroꝛ ante hieroſolymitanũ cõciliuzʒ
NPetrus fecit:nec ſic miruʒ eſt:q eum volebat

NPaulus:nõ timide obtegere:ſed ſidẽter aſſerẽ

qð eum pariter ſentire iam nouerat: ſiue qð cũ
eo obtulerat euãgeliũ:ſiue qð in Coꝛnelij cẽtu

rionis vocatione etiã diuinitus eum de hac re
admonitum acceꝑat:ſiue ꝙ anteqᷓ illi qs timu

erat: veniſſent antiochiã: cũ gentibꝰ eũ cõueſci
viderat. Neq; eni negamus:hac ſnia fuiſſe iã

NPetrũ:in qua ⁊ Paulus fuit.MNõ itaq; tũc eũ
d in ea re veꝝ eſſet:docebat.ſed eius ſimula⸗

tionẽ:qua gẽtes iudaiʒare cogebãt᷑ arguebat:

nõ ob aliud:niſi qꝛ ſic oĩa illa ſimulatoꝛia gere

bant᷑:tanqᷓ; veꝝ eẽt:qð dicebãt illi:qͥ ſine circũ
ciſione pᷣputij atq; alijs obſeruationibꝰ vmbꝛe

futuroꝝ putabant:credẽtes ſaluos eſſe nõ poſ

ſe. Ergo ⁊ Timotheum ꝓpterea circũcidit:ne
iudeis et maxime cognationi eius materne ſic

viderent᷑:qui ex gentibꝰin chꝛiſtũ crediderant
deteſtari circũciſionẽ:ſicut idolatria deteſtan⸗
da eſt: cum illam deus fieri pᷣceperit. Hanc ſa⸗

thanas ꝑſuaſerit:⁊ Titum ꝓpterea nõ circũci

dit:ne occaſionẽ daret eis:qui ſine circumciſi⸗

one dicebant credentes ſaluos eſſe non poſſe.
Et ad deceptionẽ gentiũ:hoc etiã NPaulũ ſen⸗
tire iactarẽt:qð ipᷣe ſatis ſigniſicat:vbi ait.Sʒ
neq; Titus:qui mecũ erat:cuʒ eſſet grecus cõ

pꝓulſus eſt circũcidi.pꝛopter ſubintroductos

Enn

tezfrlos
nllbenu
gren Qul
cioniext e
Hicaparet
göfocere
lbertreti⸗
mnetanectat
cauencſ
alppioſep
cuthsivrer
gefoctisr
Ganureog
horkeſen
Gbiſtbond
harecogan
nrecbopol
noepoko
fiineotge
Aictdicunt
aclenarä.a
ſnrdon.
hsade
Peo
lenmezr
Vaniſan
ſiopleri
fera xpi
Quraut
ooꝛin
tur vinb
ſifcamun
plaſuntti
luuetetian
Uipopulo
pplerea de
ſontalig v
tuuvtrüſien
foni vener
blalsrig
ſonſtliron
Gtoralars
ltentmnek⸗
betonalunm
nsammhor
heritgtecri
diumcdde
hſeeſtere

(ſetnteatqg
deſeginns

fünis la
ugeo:qd d
Mrenon be
ſſeägenti
ſcO ſgo h

S — „
E£ — —

Geuiue
Pler iniinde⸗
tgelurrpr
ngenan part
ns ehoſhece
ohyniii
n
rlcſtirii
nnunn ſuge
Eein Contiih
iuins u
egmtzligtn
emit
ns:hacſitii
fut. Nöngtia
ð
luſinuluton
chitllicſnen

gi

— =

eruront'æn

esſalotſtil

4

=☛

Tractatus II

auteʒ falſos fratres:qui ſi ubintroierãt perſcru
tari libertatem noſtrã vt nos in ſeruituteʒ redi
gerent. Quibus nec ad hoꝛam ceſſimus ſubie⸗

ctioni:vt veritas euangelij perueniat ad vos.
lHic aparet: quid eos captare intellexerit: vt
nõ faceret:quod in Timotheo fecerat:et ꝙ ea
libertate facere poterat:q̃ oſtenderet illa ſacra

mẽta:nectanqᷓ; neceſſaria debere damnari Sʒ
cauendũ eſt videlicet in hac diſputatione:ne ſi
cut philoſophi qᷓ̃dam facta hominũ media di⸗

camus:inter recte factũ:⁊ peccatuʒ:que neq; i

recte factis:neq; in peccatis numerent᷑.Et vꝛ⸗
geamur eo ꝙ obſeruare legis cerimonias:non
poteſt eſſe indifferens:ſed vt bonũ: aut malũ.

Abi ſi bonũ dixerimus:eas nos quoq; obſer⸗

uare cogamur. Si autẽ malũ:nõ vere:ſʒſimu⸗

late ab apoſtolis eſſe ſeruatas creÄdamus Ego

vero apoſtolis non tam exemplũ philoſopho
rũ timeo:quãdo ⁊ illi in ſua diſputatione veri
aliqͥd dicunt:qᷓ; foꝛenſiũ aduocatoꝛũ: quando
in alienarũ cauſarũ actione mentiunt᷑.Quoꝛũ
ſimilitudo ſi in ipᷣa expoſitione epiſtole ad Ga
lathas ad cõfirmandam ſimulationẽ Petri et

Mauli putata ẽ decẽter induci: quid ego apð
te timeã nomẽ philoſophoꝝ: qui non ꝓpterea
vani ſunt:qꝛ omia falſa dicunt:ſed quia et fal⸗

ſis pleriſq; cõſidunt. ⁊ vbi vera iueniunt᷑ dice⸗
re:a xpᷣiana gratia ẽ q̃ ipſa veritas alieni ſunt.

Cur autẽ non dicam pᷣcepta illa veteruʒ ſacra⸗
mẽtoꝛũ nec bona eẽ:qꝛ nõ eis homies iuſtificã
tur( vmbꝛe ſunt eni pᷣnunciãtes gr̃am:qua iu⸗-
ſtificamur) nec tamẽ mala: quia diuinitus pᷣce
pta ſunt tẽpoꝛi ꝑſoniſq; cõgruentia:cuʒ me ad

iuuet etiam ꝓphetica ſentẽtia:qua dicit deꝰ ſe

illi populo dediſſe pᷣcepta non bona Foꝛte eni
ꝓpterea dixit non mala:ſed tm non bona:id ẽ
non talia vt illis hoĩes boni fiant:aut ſine illis

boni fiãt Vellẽ me doceret benigna ſinceritas
tua vtrũ ſimulate quiſqᷓ; ſanctus oꝛiẽtalis cum
romã venerit ieiunet ſabbato:excepto illo die

paſcalis vigilie. Quod ſi malũ eſſe dixerimus

non ſolũ romanã eccliam: ſed etiaʒ multa ei vi
cina ⁊ aliquãto remotioꝛa dãnabimꝰ:vbi mos
idem tenet᷑ ⁊ manet.Si autẽ non ieiunare ſab-

bato malum putauerimus: tot eccleſias oꝛien⸗
tis ⁊ multo maioꝛẽ oꝛbis xpᷣiani parteʒ qua te⸗

meritate criminabimur: Placet ne tibi:vt ine
dium qddam eſſe dicamus:qð tamen accepta
bile ſit ei:qui hoc nõ ſimulate:ſed cõgruenti ſo

cletate atq; obſeruãtia fecerit: ⁊ tamẽ nihil in⸗
de legimus in canonicis libꝛis pᷣceptuʒ eẽ chꝛi
ſtianis: Quãto magis illud maluʒ dicere non
audeo:qð dominũ pᷣcepiſſe ipᷣa xpᷣiana fide ne

gare non poſſũ:qua didici non eo meiuſtifica⸗
ri: ſed gratia dei per ihm chꝛiſtũ dominũ nr̃m.
Dico ergo circũciſioneʒ pᷣputij ⁊ cetera huiuſ

Fo. CxCINX

Epla CXIIII

modi pꝛioꝛi populo p teſtamenti quod vetus

dicit̃ diuinitus data ad ſigniſicationẽ futuro⸗
rum: que per xpᷣm opoꝛtebat impleri: ůbus ad
ueniẽtibus remanſiſſe illis xpᷣianis legẽda tiᷣ
ad intelligentiã pᷣmiſſe ꝓphetie:non aũt neceſ
ſario faciẽda:quaſi adhuc expectandũ eſſet vt
veniret fidei reuelario: que his ſigniſicabat᷑ eẽ
ventura.ſed qᷓuis gẽtibus imponẽda nõ eẽnt

non tamẽ ſic debuiſſe auferri a cõſuetudine iu
decoꝛũ tanqᷓ; deteſtanda atq; dãnanda. ſenſim
ꝓinde atq; paulatim feruente pᷣdicatione gra

xp̃i:qua ſola eẽnt credẽtes ſe iuſtificari: ſaluoſ

q; fieri:nõ illis vmbꝛis rerũ ante futurarũ tũc

iam venientiũ atq; pᷣſentiũ vt in illoꝝ iudeoꝝ
vocatione quos pᷣſentia carnis xpᷣi ⁊ apoſtoli⸗
ret᷑ vmbꝛarũ.hoc eis ſuffeciſſe ad cõmendatio
nẽ:vt non tanq; deteſtanda ⁊ ſimilis idolatrie
vitaretur. vltra vero non haberet ꝓgreſſũ: ne
putaret᷑ neceſſaria: tanqᷓ vel ab illa ſalus eſſet:
vel ſine illa eſſe nõ poſſet. Qð putauerũt here
tici.qui dũ volunt ⁊ iudei eſſe ⁊ xpᷣiani:nec iu⸗

dei nec xp̃iani eſſe potuerũt.quoꝝ ſentẽtiã mi⸗

hi cauendã: q;uis in ea nunq; fuerim: iñ beni⸗
uolentiſſime admonere dignatus es In cuius
ſnie non cõſenſionẽ ſʒ ſimulationẽ timoꝛe Pe⸗
trus inciderat: vt de illo Oaulꝰ veriſſime ſcri⸗
beret: ꝙ eũ vidiſſet nõ recte ingredientẽ ad ve
ritatẽ euãgelij:eiq; veriſſime diceret:ꝙ gentes

iudaiʒare cogebat.qð aulꝰ vtiq; nõ cogebat

ob h̊ illa vetera veracit᷑ vbi opꝰ eẽt obſeruãs.
vt dãnõda nõ eſſe mõſtraret: p̃dicãs tñ inſtat᷑

non eis: 5 reuelata ſidei gra ſaluos fieri fideles

ne ad ea quenq; velut neceſſaria ſuſcipiẽda cõ

pelleret. Sic aũt apm Maulũ credo veraciter
cuũcta illa geſſiſſe.nec tñ nũc quenqᷓ; factũ ex iu
deo xpᷣianũ vel cogo vel ſino talia veraciter ce

lebꝛare:ſicut nectu:cui videt᷑ Paulꝰ ſimulaſſe

ea cogis iſtũ vel ſinis talia ſimulare.An vis v

etiã ego dicã:hanc eſſe ſũmã q̃ſtionis imo ſnie
tue:vt poſt euangeliũ xpᷣi bñfaciãt credẽtes iu

dei:ſi ſacrificia offerãt q obtulit aulus: ſi flli

os circũcidant:ſi ſabbatũ obſeruẽt:vt Paulꝰ

in Timotheo: oẽs obſeruare iudei:dũmodo

hec ſimulate ac fallaciter agant: Hoc ſi ita eſt:
non iam i hereſim Hebionis: vel eoꝛum quos
vulgo Naʒareos vocãt:vel quãlibet aliaʒ ve
terem:ſed in neſcio quã nouã delabimur: que

ſit eo ꝑnitioſioꝛ: quo nõ erroꝛe ſed ꝓpoſito eſt
ac volũtate fallaci. Qõð ſi rũdes:vt te purges

ab hac ſnia:tũc apoſtolos laudabilit᷑ iſta ſimu

laſſe: ne ſcãdaliʒarẽt᷑ infirmi: q ex iudeis multi
crediderant: ea reſpuenda nondũ itelligebãt
Nũüc vero ↄfirmata per tot gentes doctria gre

xpᷣiane:ↄfirmata etiã ꝑ oẽs xpᷣi eccłias lectiõe

legis ⁊ ꝓpphetarũ: quomodo hec intelligenda

non obſeruãda retinent᷑: Quiſquis ea ſimulã⸗
do agere volueriti videatur inſanire. cur mihi
non licet dicere apoſtolũ aulũ et alios recte
ſidei chꝛiſtianos tuncilla vetera ſacr̃a Naulũ
obſeruando veraciter cõmendare debuiſſe:ne
putarent᷑ ille ꝓphetice ſigniñcatiõis obſeruati
onesa pijſſimis patribꝰcuſtodite tanqᷓ; ſacrile
gia diabolica a poſteris deteſtate. Jam enim
cum veniſſet fides:que pᷣus illis obſeruationi⸗
bus pᷣnunciata poſt moꝛtem ⁊ reſurrectionem
domini reuelata eſt:amiſerũt tanqᷓ; vitam offi⸗
cij ſui. Nerütamẽ ſicut defuncta coꝛpoꝛa neceſ
ſario deducẽda erant quodãmodo ad ſepultu

ram:nec ſimulate:ſed religioſe:non autẽ deſe⸗

renda continuo: vel inimicoꝝ obtrectationib⸗
tanq; canum moꝛſibꝰ pijcienda. Pꝛoinde nũc
quiſqͥs chꝛiſtianoꝛũ: q;uis ſit ex iudeis ſimilit
ea celebꝛare voluerit: tãqᷓ; ſopitos cineres ſer⸗
Uans:non erit pius deductoꝛ vel baiulꝰcoꝛpo⸗
ris:ſʒ impius ſepulture violatoꝛ. Fateoꝛ ſane
in eo ꝙ epiſtola mea continet: ꝙ ideo ſacramẽ⸗
ta iudeoꝛũ MPaulus celebꝛãda ſuſceꝑat cum iã
xpᷣi eſſet apoſtolus:vt doceret:non eſſe perni⸗
tioſum is:qui ea vellẽt:ſicut a parentibꝰper le⸗
gem acceperãt cuſtodire:minus me poſuiſſe il

lo dũtaxat tẽpoꝛe:quo pꝛimũ fidei gr̃a reuela

ta eſt. Tunc eni hoc non erat ꝑnitioſum. Pꝛo
greſſu vero tẽpoꝛis erat pnitioſum:niſi ille ob
ſeruationes ab omnibꝰxpᷣianis deſerentur:ne

ſi tunc fierent:non diſcerneret᷑ quod deus per

Moyſẽ populo ſuo pᷣcepit:ab eo qð in tẽplis
demonioꝛũ ſpũs imundus inſtituit. ꝛoinde
potius culpanda eſt negligentia mea:qꝛ h̊ͥ non
addidi quã obiurgatio tua: verũtamẽ lõge an
teqᷓ; as tuas accepiſſem: ſcribẽs contra Fau⸗
ſtum manicheũ quomodo eundẽ locum qᷓuis
bꝛeuiter explicauerim: ⁊ hocillic non pᷣtermiſe
rim: ⁊ legere poterit:et non dedignet᷑ benigni-
tas tua ⁊ achariſſimis noſtris:ꝑ quos hec ſcri
pta nunc miſi:quomodo volueris:tibi fides ſi
at:illud me ante dictaſſet mihiq; ð animo meo
crede:quod coꝛã deo loquẽs: iure charitat ex
poſco nunq; mihi viſum fuiſſe etiam nüc xp̃ia
nos ex indeis factos ſacramẽta illa vetera quo
libet affectu: quolibet animo celebꝛare debere:
aut eis vllo modo licere: cum illud de Maulo
ſempꝑ ita ſcripſerim:ex quo illius lr̃e mihi ino⸗
tuerunt:ſicut nec tibi videt᷑ hoc tempoꝛe cuiqᷓ
iſta eſſe ſimulãda:cũ hoc fecilſſe apoſtolos cre⸗
das. Mꝛoinde ſicut te ecõtrario loqueris: et lʒ
reclamãte:ſicut tu ſcribis mundo:libera voce
ꝓnuncias:cerimonias iudeoꝝ ꝑnitioſas eẽ et
moꝛtiferas xpᷣianis:et qͥcunq; eas obſeruaue⸗
rit:ſiue ex iudeis:ſiue ex gentibꝰ: eum in bara⸗
thꝛũ diaboli deuolutũ:ita ego hanc vocẽ tuaʒ

oino conſirmo: et addo: quicũq; obſeruauerit

II

eas:nõ ſolũ veraciter: verum etiã ſimulate: eiſ

in barathꝛũ diaboli deuolutũ.Quid quer am

plius?: Sed ſicut tu ſimulationẽ apoſtoloꝛũ ab

huius tempoꝛis rõne ſecernis:ita ego apoſtoli
Nauli veracem tũc in his omnibꝰ cõuerſatio⸗
nem ab huius tẽpoꝛis:qᷓ;uis minime ſimulata
cer imoniarũ iudaicarũ obſeruatione ſecerno:
quoniã tunc fuit apꝛobãda:nunc deteſtanda.
Ita qᷓ;uis legerimus:lex ⁊ ꝓphete vſq; ad Jo
hannẽ baptiſtaʒ:quia ꝓpterea querebãt iudei
xpᷣm interficere:quia non ſolũ ſoluebat ſabba⸗
tum: ſed etiam patrẽ ſuuʒ dicebat deum:equa
lem ſe faciẽs deo:⁊ quia gr̃am ꝓ gratia accepi
mus:aquoniaʒ lex per oyſẽ data ẽ:gratia
veritas per ihm facta eſt:⁊ per lhieremiã ꝓ⸗
miſſum eſt:daturũ deum teſtamentũ nouũ do
mui iuda:non m teſtamentũ:quod diſpoſuit
patribus eoꝛum non tamẽ arbitroꝛ ipᷣm domi⸗
nũ fallaciter a parentibꝰ circũciſum.aut ſi hoc
ꝓpter etatẽ minime ꝓ hibeat:neceuʒ arbitroꝛ
illud dixiſſe fallaciter lepꝛoſo:quẽ certe nõ illa
per Moyſẽ pᷣcepta obſeruatio:ſed ipᷣe mũda⸗
uerat:vade ⁊ offer ꝓ te ſacriſiciũ:quod pᷣcepit
Moyſes in teſtimoniuʒ illius. Nec fallaciter

aſcendit ad diem feſtum: vſq; adeo non cauſa
oſtentationis coꝛã hominibꝰ: vt non euidẽter
aſcenderit:ſed latenter. At eni dixit idem apo

ſtolus:ecce ego Paulꝰ dico vobis: qꝛ ſi circũ⸗

cidamini:xpᷣs vobis nihil ꝓdeſt. Decepit er⸗

go Timotheũ:⁊ fecit ei nihil ꝓdeſſe xpᷣm. An
quia fallacit factũ eſt: iðo non obfuit: At ipſe
hoc non poſuit:nec ait:ſi circũcidamini veraci

ter:ſicut nec fallaciter: ſed ſine vlla expoſitiõe
dixit. Si circũdamini:xpᷣs vobis nihil pderit
Sicut ergo tu vis hic locũ dare ſententie tue:
vyt velis ſubinteliligi niſi fallacit er:ita nõ impu

dẽter flagito: vt nos etiã illic intelligere ſinas
eis dictũ:ſi circũcidamini: qͥ ꝓpterea volebãt
circũcidi:ꝙ aliter ſe putabãt in chꝛiſto ſaluos

eſſe non poſſe Hoc ergo animo: hacvol untate
ſiſta intentione qͥſquis tunc circũcidebat᷑:chꝛi⸗

ſtus ei nihil omnino ꝓderat:ſicut alibi aꝑte di
cit. Nazʒ ſi ꝑ legem iuſticia:ergo xpᷣs moꝛtuus
eſt gratis.hoc declarabat:⁊ qð ipᷣe cõmemoꝛa
ſti. Euacuati eſtis a xpᷣo.qui ĩ lege iuſtiſicami⸗

ni: a gratia excidiſtis Illos itaq; arguit:quiſe

iuſtificari in lege credebãt: non qui legitima il⸗
la in eius honoꝛem a quo mandata ſunt: obſer
uabant intelligentes:⁊ qua pᷣnunciande veri⸗

tatis ratione mandata ſunt: ⁊ quouſq; debeãt

perdurare. Ande illð qð ait ſi ſpiritu ducemi⸗

ni:non adhuc eſtis ſub lege. AUnde velut colli⸗

gis apparere qui ſub lege eſt non diſpenſatiue
vt noſtros putas voluiſſe maioꝛes:ſed vere vt

ego intelligo eum ſpiritũſanctũ non hr̃e.da

gna mihi videtur ãſtio:quid ſit eſſe ſub lege ſic

Coct

unodn⸗
innar
Caſanfce
ßlanisno
hocſpnmas
Purecertexp
gelcamerin

P cteſeſanaa

un. Dena
ntſfian
wareatpec
gtifn
ansar.AQ
Mliferiſur
tabüde
daicum:ſu
gerus dedi
lſtfcer vel
nchhuccint
aricanonis
enonpmn
cteſetudie
legens
dfadend
perbadtn
chantas
dibusnea
ſancki:q
ſaiseſte
volumini
leroit. Hoa
galiodeie
Puaricatoꝛ
glitomagt
eptaſunt:c
lrionelatiu,
lulifcarene⸗
ganttanq:
Metioncunn
gbeynbest
nltedapant
baudataſi
honceſeul
fdblterdefe
ſpenſamitey
Mlonote
coſum ne
dlumn velutb
ſtoinonon
Oipenſario
dacium
kevonenten
lcleſagig
eoſterne

—
rn rurg
Weſſemtgn

D

enni:ucsh
Miabirmfr
ckcäclunai
ben etar
oſergviggrit
ſanmoſeßtnir
ſag fügie
glus Exihun
Nrpſqernt
inib ncncutt
Anidertiap
dacovobis:gian

=

==

—

bi eek. Dade.

nihl ciue
ononchfed
ſancicdmirt
Aſnenlucpt
öswholbi
Nä welmnnen
faluctcrunole
iciuliet in
idmem li
üuchioſlus
unophualut
ccchtni
Z
utolhon
eigoee⸗
gpiigei

—

—
=

=—
—
=

——

—
S=S
Sec
Se=

—j.˙

=
S
—,—
— =

= =
=e
=—
SSSE
=

—
e
—
—2 2*
—
—

S

—
=
—
=
—
S=
= = F=
S
=

== S

Tractatus II

quẽadmoduʒz apoſtolus culpat. Neq; hoceni
eũ ꝓpter circũciſionẽ arbitroꝛ dicere:aut ꝓpt᷑
illa ſacrificia: que tunc facta a patribus: nüca

xp̃ᷣianis non fiũt:⁊ cetera huiuſmodi. ſed etiaʒ
hoc ipᷣm:qð lex dicit:non cõcupiſces.qð fate⸗

mur:certe xpᷣianos obſeruare debere:atq; euũ

gelica maxime illuſtratione pᷣdicari. Cegeʒ di

cit eſſe ſanctam: ⁊ mãdatũ ſanctũ ⁊ iuſtũ ⁊ bo-
num. Beinde ſubiungit: quod ergo bonuʒ eſt
mihi factum eſt moꝛs: Abſit:ſed peccatum:vt
axpareat peccatũ:per bonũ mihi operatum eſt

moꝛtẽ: vt fiat ſupꝛa modũ peccãs peccatũ per

mandatũ. Qð autem hic dicit: peccatũ per mã

datũ fieri ſupꝛa modũ:hoc alibi.Lex ſubintra
uit vt abũdaret delictum. Abi aũt abundauit
delictum:ſuꝑpabundauit ⁊ gra.Et alibi:cũ ſu⸗
perius de diſpẽſatione gratie loqueret᷑ qð ipᷣa
iuſtificet: velut iterrogatus ait.Quid ergo lex
atq; huic interrogationi continuo rñũdit.Mꝛe⸗

uaricationis gratia poſita eſt: donec veniet ſe⸗
men cui pmiſſum eſt. Hos ergo dãnabiliter di

cit eſſe ſub lege:quos reos facit lex: non implẽ

tes legem: du non intelligendo gratie bñſiciuz

ad facienda dei pᷣcepta quaſi de ſuis viribꝰ ſu

perba elatione pᷣſumunt. Plenitudo eni legis
charitas. Charitas vero dei diffuſa eſt in coꝛ⸗

dibus noſtris:non ꝑ nos ipᷣos: ſed per ſpiritũ

ſanctũ:qui datꝰ eſt nobis. Sed huie rei quãtũ
ſatis eſt explicãde ꝓlixius foꝛtaſſe et ſui ppꝛij

voluminis ᷣmo debetur. Si ergoiſtud quod

lex ait. Non cõcupiſces:ſi humana infirmitas
gratia dei adiuta non fuerit: ſub ſe reũ tenet: ?-
pᷣuaricatoꝛẽ potius dãnat qᷓ; liberat peccatoꝛẽ
quãto magis illa que ſignificationis cauſa pꝛe
cepta ſunt:circũciſio ⁊ cetera:que gratie reue⸗
latione latius inoteſcẽte neceſſe fuerit aboleri:
iuſtificare neminẽ poterãt: Non tamen iðo fu
erant tanqᷓ; diabolica gentiũ ſacrilegia dĩnan
da:etian cum ipſa gratia iam inciꝑet reuelari:

que vmbꝛis talibus fuerat pᷣnunciata:ſed pꝛe⸗

mittẽda paululũ eis maxime qui ex illo popu⸗

lo cui data ſunt venerãt poſtea vero tanq; cuʒ
honoꝛe ſepulta ſunt:a xpᷣianis omnibꝰ irrepa⸗
rabiliter deferẽda.oc autẽ quod dicis nõ di

ſpenſatiue vt maioꝛes noſtri voluere:quid ſibi
vult oꝛto te: Aut eni hoc eſt að ego appello of⸗
ficioſum mendaciũ:vt hec diſpenſatio ſit offi⸗

cium velut honeſte mentiendi. aut quid aliud
ſit oino non intelligo:niſi foꝛte addito nomine
diſpenſarionis fit: vt mendacium non ſit men
dacium Qõ ſi abſurdum eſt:cur ergo nõ aper
te dicis officioſũ mẽdaciũ defendẽdũ: Niſi foꝛ
te nomen te mouet:quia non tam vſitatũ eſtin

eccleſiaſtic libꝛis vocabulũ officij: qd Ambꝛo

ſius noſter non timuit: qui ſuos quoſd libꝛos
vtilium pᷣceptoꝛũ plenos de officijs voluit ap⸗

Fo.

Epla CAXIIII

pellare. An ſi officioſe mentiat eulpandus eſt
quiſq;: ſi diſpenſatiue apꝛobandus: Rogote

maentiat᷑ vbi legerit: qui hoc putat: quia ⁊ in ?
magna queſtio ?: ſi ne aliquado boni viri imo
viri xp̃ᷣiani:qualibus dictum eſt:ſit in oꝛe vro

eſt eſt: non nõ: vt non ſub iudicio decidatis :et
qui fide audiunt:perdes omes qui loquuntur
mendaciũ. Sʒ hec vt dixi ⁊ alia ⁊ magna que⸗/

ſtio eſt. Eligat quod voluerit: qui hoc exiſti⸗

mat vt mentiatur: duz tamen ab ſcribentibus
auctoꝛibus ſanctarũ ſcripturarum et maxime
canonicarũ incõcuſſe credat᷑: ⁊ defendatur ab

eſſe oino mendaciũ:ne diſpenſatoꝛes chꝛiſti: ð

qͥbus dictum eſt:hic iam q̃ritur inter diſpenſa⸗
toꝛes:vt fidelis quis inueniat᷑: tanq; magnuʒ
aliquid ſibi fideliter didiciſſe videãt᷑ ꝓ verita⸗
tis diſpenſatione mentiri: cum ipᷣa fides in la⸗

tino ſermone ab eo dicat᷑ apellata: quia fit qð

dicit. Abi autẽ fit quod dicit.mentiendivtiq
non eſt locus. Fidelis igit᷑ diſpenſatoꝛ apoſto
lus NMaulus ꝓcukdubio nobis exhibet in ſcri⸗
bendo fidem: qꝛ veritat diſpẽſatoꝛ erat nõ fal⸗

ſitatis. ac per hoc veruʒ ſcripſit vidiſſe ſe e⸗
trum non recte ingredientẽ ad veritate euage⸗

lij:eiq; in faciẽ reſtitiſſe:ꝙ gẽtes iudaiʒare co⸗
geret. Ie vero Metrus quod a Maulo fiebat
vtiliter libertate charitatis: ſancta ac beniguna
pietate hũilitatis accepit: atq; ita rarius ⁊ ſan
ctius exempluʒz p̃ᷣbuit poſteris: quo non dedi⸗
gnarent᷑ ſicubi foꝛte recti tramitẽ reliquiſſent:
etiaʒ a poſterioꝛibꝰcoꝛrigi:qᷓ; Paulus:quo co
fidenter auderẽt etiam minoꝛes maioꝛibꝰ ꝓ de
fendẽda euãgelica veritate ſalua fraterna ch⸗

ritate reſiſtere. Ham cum ſatius multo ſit a te.

nendo itinere in nullo qᷓ; in aliqͥ declinare: mul

to eſt tamẽ mirabilius ⁊ laudabilius libẽter ac

cipere coꝛrigentẽ: q; audacter coꝛrigere deuiã

tem. Laus itaq; iuſte libertatis in aulo ⁊ ſã

cte humilitatis in Oetro quãtũ mibi ꝓmodu
lo meo videt᷑:magis fuerat aduerſus calũniãs⸗

tem Poꝛphyriũ defendenda: qᷓ vt ei daretur
obtrectãdi maioꝛ occaſio:qua multo inoꝛdina

tius criminaret᷑ xp̃ianos fallaciter vel ſuas lit

teras ſcribere:vel dei ſui ſacramenta tractare.

Flagitas a me:vt aliquẽ ſaltẽ vnũ oſtendam:
cuius in hac re ſentẽtiã ſim ſecutus: cũ tutam

plures nominatim cõmemoꝛaueris: qui re ĩ eo H
quod aſtruis pceſſerũt petẽs: vt ſi te reᷣhẽdo

errantẽ: patiar te errare ch talibus quoꝛuʒ ego

fateoꝛ neminẽ legi. Sed cũ ſint ferme ſex aut ſe

ptem: hoꝛũ q̃ttuoꝛ auctoꝛitatẽ tu quoq; infrin⸗
gis. Mam Laodicenũ: cuiꝰnomen taces: dic;.
nup de eccłia egreſſũ.Alexandrũ aũt veteem
hereticũ: Oꝛigenẽ vero ac Didymũr ep̃hẽſos
abs te lego in recẽtioꝛbꝰ opuſ. culis tuis: non
mediocriter: nec ð mediocribꝰ altionid Gols

Diꝛigenẽ mirabiliter ante laudaueris. Cum is
ergo errare puto:qꝛ nec te ipᷣe patierl: qᷓ;uis B

5

perinde dicat᷑:ac ſi in hac ſentẽtia nõ errauerit
Naꝛam qͥs ẽ: qui ſe velit cũ q̃libet errare?: Tres

igit᷑ reſtãt. Euſebiꝰ Emiſenꝰ:Theodoꝛꝰ:lHe⸗

racleotes: quẽ paulopoſt cõmemoꝛas Johã
nes:qui dudum in põtificali gradu cõſtantino

politanã rexit eccłiam. Poꝛro ſi q̃ras:vel reco
las quid hinc ſenſerit noſter Ambꝛoſiꝰ:qͥd no
ſter itidẽ Cypꝛianus: inuenies foꝛtaſſe nec no⸗
bis defuiſſe:quos in eo: qð aſſerimus ſequere
mur:q;qᷓ;ᷓ ſicut paulo ante dixi: tmmodo ſcpᷣtu
ris canonicis:hanc ingenuã debeã ſeruitutem

qua eas ſolas ita ſequar:vt ſeptoꝛes eaꝝ:nihil

oino in eis erraſſe:nihil fallaciter poſuiſſe: nõ

dubitẽ. Pꝛoinde cum q̃ro tertiũ: vt tres etiaz

ego tribus owponã. aſſem qͥdem vt arbitroꝛ
facile reperire:ſi multa legiſſem. Aerũtamẽ ip
ſe mihi ꝓ his omnibꝰ: imo ſupꝑ hos omes apo
ſtolus Maulus occurrit. Ad ipᷣm cõfugio: ad
ipm ab oibꝰ qui aliud ſentiũt lr̃aꝝ eius tracta
toꝛibus ꝓuoco:ipᷣm interrogans appello:⁊ re⸗
Iro in eo quod ſcripſit ad Galathas: vidiſſe ſe

NPerrũ:non recte ingredientẽ ad veritatẽ euã⸗
gelij: eiq; ppterea in faciẽ reſtitiſſe: illa ſimu

latione gentes iudaizare cogebat. Atrũ verũ

ſeripſerit: an foꝛteneſcio qua diſpẽſatiua falſi
tate mẽtitꝰ ſit:⁊ audio eũ paulo ſuꝑius in eiuſ

Ddem narrationis exoꝛdio religioſa mihi voce

clamantẽ. Queautẽ ſcribo vobis:ecce coꝛam

deo.qꝛ non mentioꝛ.Dent veniaʒ qͥlibet aliud
opinantes. Ego magis credo tãto apoſtolo in
mia 1 Pfuis
glienis litter
NMaulũ defendere:ꝙ nõ ſimularit erroꝛẽ iude
oꝛũ:ſed vere fuerit in erroꝛe: qm neq; ſimula⸗

bat erroꝛẽ:qui libertate apoſtolica:ſicut illi tł⸗

poꝛi cõgruebat: vetera illa ſacramẽta vbi op⸗
erat agẽdo cõmendabat ea:non ſathane verſu

tia decipiendis hoibus:ſed dei ꝓuidẽtia pnũ

ciandis rebus futuris ꝓphetice cõſtituta. nec
vere fuerat in erroꝛe iudeoꝛũ:qui non ſolũ no
uerat:ſed etiã inſtanter ⁊ acriter pᷣdicabat eos
errare:qui putabãt gẽtibꝰ imponẽda:vel iuſti
fſicationi quoꝛũq; fideliũ neceſſaria. Ad auteʒ
dixi:eum factum iudeis:tanqᷓ; iudeuʒ:⁊ tanqᷓ;
gentilẽ gentilibꝰ. non mẽtientis aſtu:ſed cõpa⸗
tientis affectu:quẽadmodũ dixerim:parũ mi⸗
hiviſus es attẽdiſſe:imo ego foꝛtaſſe non ſatis
hoc explanare potuerim. Meq; eni hoc ido di
xi:ꝙ miſericoꝛditer illa ſimulauerit: ſed qꝛ nõ
ea ſic ſimulauit:q̃ faciebat ſimilia iudeis: quẽ⸗
admodũ nec illa que faciebat ſimilia gentibus
q tu quoq; cõmemoꝛaſti.atꝙ in eome:qð non
ingrate fateoꝛ adiuuiſti. Cũ eni abs te qſiſem
in epiſtola mea:quomodo putaret᷑:idᷣo factus

lr̃is iurã ti:qᷓ; cuiq; doctiſſimo de
is diſputanti. Nec dicit timeo ſic

ſudeis tãqᷓ; iudeus:qꝛ fallaciter ſuſcepit ſacra⸗
mẽta iudeoꝛũ:⁊ cum gentibꝰtanoᷓ; gentilis fa⸗

ctus ſit:nec tamẽ ſuſcepit fallacit᷑ ſacriſicia gen
tium.Tu reſpõdiſti in eo factũ gentibꝰtãqᷓ; gẽ
tilem: ꝙ pᷣputium recepit:ꝙ indifferenter ꝑmi
ſerit veſci cibis quos dãnant iudei: vbi quero
vtrũ ⁊ h; ſimulate fecerit. Qð ſi abſurdiſſimuʒ

atq; falſiſſimũ eſt:ſic ergo ⁊ illa:in qͥbus iudeo

rum cõſuetudini cõgruebat: libertate pꝛudẽti
non neceſſitate ſeruili:aut qð eſt indignius:di
ſpenſatione fallaci:potiꝰ qᷓ; ideli.Fidelibꝰ eni
⁊ is qui cognouerũt veritatẽ:ſicut ipᷣe teſtatur
niſi foꝛte ⁊ hic fallit:omis creatura dei bonaẽ
Tv nihil abijciendũ quod cũ gratiarũactione ac
cipit᷑. Ergo ⁊ ipᷣi Paulo nõ ſolũ vero: verum
etiã diſpenſatoꝛi:maxime fideli:nõ ſolũ cogni⸗
toꝛi:verũ etiã doctoꝛi veritatis:om̃is vtiq; i ci
bis creatura dei:nõ ſimulate ſʒ vere bona erat

Lur ergo nihil ſimulate accipiẽdo ſacroꝝ ceri
moniarũq; gentiliũ:ſed de cibis:⁊ pᷣputio: ve.

rũ ſentiẽdo:ac docẽdo:tamẽ tanqᷓ; gentilis fa⸗

ctus eſt gentibꝰ: ⁊ non potuit ſieri iudeis tãq;

iudeus:niſi fallaciter ſuſcipiẽdo ſacramẽta iu⸗
deoꝛũ? Cur oleaſtro inſerto obſeruauit diſpen
ſationis veracẽ fidem ⁊ naturalibꝰ ramis:non
extra ſed in arboꝛe cõſtitutis:neſcio qð diſpen
ſatoꝛie velamen ſimulationis obtẽdit: Cur fa⸗
ctus tanqᷓ; gentilis gentibꝰ:qð ſentit docet:qð
agit ſentit.factus aũt tanqᷓ; iudeus iudeis:ali⸗

ud claudit in pectoꝛe:aliud ꝓmit in vbis:in fa

ctis:in ſcriptis.Sʒ abſu h̊ ſapere. Atriſq; eni

debebat charitatẽ de coꝛde puro ⁊ ↄſciẽtia bo
na ⁊ ſide nõ ſicta. ac per hoc oibus omnia facꝰ
eſt: vt omes lucrifaceret non mẽtientis aſtu:ſʒ

cõpatientis affectu.id eſt. non oĩa mala hoiuʒ

fallaciter agẽdo:ſed alioꝝ oiuʒ malis omibus
tãqᷓ; ſi ſua eſſent miſericoꝛdes medicine diligẽ⸗

tia ꝓcurodo. Cuʒ it

urg illa teſtamenti veteris
ſacĩa etiã ſibi agẽda mi

hoc modo a dño deo illa vſq; ad certi tẽpoꝛis

viipenſationeʒ iuſta eſſe cõmẽdãs:a ſacrilegis

ſacris gentiũ diſtinguebat. Tüc autẽ nõ mẽti⸗
entis aſtu:ſed cõpatientis affectu: iudeis tãqᷓ;
iudeus ſiebat:qũ eos ab illo erroꝛe: quo velin

xpᷣm credere nolebant:vłꝑ vetera ſacerdotia

ſua cerimoniaꝝ obſernationes ſe a peccatj poſ
ſe mũdari fieriq; ſaluos exiſtimabãat:ſic libera
re cupiebat:tanqᷓ; ipſe illo erroꝛe teneret᷑: dili⸗
gens vtiq; ꝓximũ tanqᷓ; ſeipᷣm:⁊ hec alijs faci
ens que ſibi ab alijs fieri vellet:ſi hoc opꝰeſiet.
Qõð cum dominꝰmonuiſſet:adiunxit. hHec eſt
autẽ lex ⁊ ꝓphete.hũc cõpatientis affectum in
eadẽ epiſtola ad Galathas pᷣcipit dicẽs. Si pᷣ
occupatus fuerit homo in aliquo delicto: vos

q ſpiritales eſtis inſtruite puiunnodii ſpiritu

lacra etie nime recuſabat:nõ mi⸗
ſericoꝛditer failebat: ſed oĩno non fallens atq;

Cra

enratisin

deſinond
P:non t

gutleidh.

ſiaoqden

Gitaglen

er ſubuan

palienti⸗
ibbethom
ociſi
patiendo
logtearet
ferer T.
wereteif
habes c
quo mih
pꝛionübe⸗
Gplenocd

(omniliſee⸗

hocledika
Cantney
fwosinui
emaeri
uneran
gioed
ſinone
tepure
Menter.
cennihi
de olleã
lemihie

oopoto

ſuisnoͤ yn
ꝛoſſibus
genuerat:
laepoſter
Ppker quoe
lennbln
lobis Cert
lienioaſtel
festammen
mephopſien
dophoſse

Cuenſen:
ernmotu;
wonnnicoot

Suani nn

plionnerchen
ſcitapuck
fuseriſtin⸗
ninolar, ,
WWN
clteſaſicnn
Mlinriofa

Fo. CCI

Tractatus II Epla (CxlIII

lnrads intendens teipᷣm ne ⁊ tu tẽpteris. Ai nr᷑os qͥ nr̃is laboꝛibus ſinceriſſime fauerit hoc
inſe, de lnon dirit fieri tanq; ille: vt nullũ lucrifacai potius q;ta poſſumus inſtantia doceamꝰiquo
faienii⸗ As.:hon vtiq; vt ipᷣm delictũ fallaciter ageret: ſciant fieri poſſe:vt inter chariſſimos aliqd al⸗
Ondin, ur ſe id habere ſimularet: ſed vt in alterius de terutro ᷣmone cõtradicat᷑:nec tamen ipſa cha
t ulne licto qd etiam ſibi accidere poſſet attẽderet:at⸗ ritas minuat᷑:nec veritas odiũ pariat: que de
Qbſet ita alteri tanq; ſibi altero vellet miſericoꝛdi⸗ bet᷑ amicitie:ſiue illud verũ ſit qð cõtra dicit᷑:
rlnke ter ſubueniret. hoc eſt non mẽtientis aſtu:ſʒ cõ ſiue coꝛde veraci qualecũq; dicit᷑ mõ retinẽdo
uilhenn otieneid alfecti. Bie iudeo:ſic gentili:ſic cui: in mente qð a labijs diſtet.Credãt igit᷑ fratres
asctunn libet omini Paulus in erroꝛe vel peccato ali noſtri familiares tui:qͥbus teſtimoniũ ꝑhibes
iäfie, guo coſtnuroenon ſimulãdo qð non erat: ̊ c ꝗ ſint vaſa xpᷣi:me inuito factũ: nec mediocrẽ
niſuifeg patiendo:quia eſſe potuiſſet: tanqᷓ; ſe hoaiem de hac re doloꝛẽ ineſſe coꝛdi meo:ꝙ le mee pꝛi
eN cogitaret:oibꝰomnia factꝰ eſt:vt omnes lucri⸗ u ultoꝝ manus venerint: qᷓ; ad te 6
crnnn oe. Leißmi niaert obſero e aniſpeni eirennen manus venerint: qᷓ ad te ad quẽ
ügtiin aacretecei u placet obſecrote pauliſper ĩ ſcripte ſunt puenire poterũt. Quo autẽ modo
wſimn nute: e ißm mnauaerge meipᷣm⁊ recole:vel ſi id acciderit: ⁊ longũ eſt narrare:⁊ niſi falloꝛ ſu
Z habes cõſcripta telege wba tua in iia epiſtola perſiuũ:cum ſuſiciat ſidd mihi in hoc credat
R Deiang oe iearte noſnl iam collegã meũ Cy non eo factuz animo quo putat᷑: necoino mee
neine Bpleno efen dien m iq; veraci q; germano fuiſſe voluntatis aut diſpoſitionis aut cõſenſi
euchihſtn cömiliſſe e rn nara ſ ectu: cum qᷓdam me in te onis aut ſalteʒ cognitionis: vt fieret. Hec ſinõ
S nineernoſulaſes graute ubntitiyn Grduntasteſte zoloduotgmid Aunpineſf.
n rleck mlentarrocneceſſtnainſe iuavi. Kiamenonkabe Satamaet tedaicas
Putfntti Aant ne Maeamii cerrare pueriluer ꝛrfauto boctueſanctitan malinola mteſuggere c ad
. * 1 s inuicẽ vel detractatoꝛibꝰnoſtris tribue⸗ excitandas inter nos inimicitias: quas miſeri
hiihſent materiã cõtendendi Hec abs te verba nõ ſo coꝛdia domini dei nr̃i auertat a nobis ſed ſine
nochem um ex animo dicta ſentio:verũ etiaʒ benigno vllo nocẽdi animo facile de homie humana vi
minipn aio ad ↄſulendũ mihi. Deniq; addis qð etiam tia ſuſpicari.oc eni me ð illis equũ eſt crede⸗
intigntin ſi non adderes appareret: ⁊ dicis hoc ſcribo q: re:ſivaſa ſũt xp̃i:nõ in cõtumelia: ſed in hono
ninischirl te pure ⁊ xpᷣiane diligere cupio:nec qcqᷓ;; mea rem facta:⁊ diſpoſita i domo magna:a deo ad
abGbſanen mente retinere quod diſtet a labijs. O vir ſan omne opus bonuʒ. Qõ ſi poſt hanc atteſtatio⸗
mödü cie mihiq; vt de videt animã mesã veraci coꝛ: nem meã:ſi in noticiã eoꝝ venerit:facere volu⸗
lind Mmüizet de dilecte: hocipᷣm qð poſuiſti in is tuis: qdð erint:qᷓ; nõ recte faciãt:⁊ tu vides.qð ſane ſcri
bſeper Ani te mihi exhibuiſſe non dubito: hocipᷣm omni⸗ pſeram: nullũ me libꝛũ aduerſus te romã miſiſ
le orvtin no apoſtoium Naulũ credo exhibuiſſe in lĩtſis ſe:ideo ſcripſerã:quia ⁊ libꝛi no nẽ: ab ipᷣa epi⸗
etsfnüit uis nõ vni cuilibet homini: ſed iudeis et grecd ſtola diſcernebã. Unde omnino neſcio qd ali⸗
Nnonnünnat ⁊omibus gentibꝰ filijs ſuis: quos in euãgelio ud te audiſſe exiſtimauerã: ⁊ romam nec ip̃am
6. Maüsu ti genuerat: ⁊ quos pariẽdos parturiebat: ⁊ de: epiſtolã: ſed tibi miſerã: aduerſus te non eſſe
n ainniciin inde poſteroꝛũ tot milibus fidelium xpᷣianoꝝ: arbitrabar: qd ſinceritate amicitie ſiue ad ad⸗
n ine⸗ ꝓpter quos illa memoꝛie cõmendabat᷑ epiſto⸗ onendũ: ſiue ad te vel me coꝛrigendũ
– ſrer guoaiſa memorietömendabat cpiſto. monenäg:Rueadte elmekatecarfigen aln
tttauuttt labüjs. Eerte . ia mente retineret: qð diſtareta fedqſſeme nouerain. exceptis aũt familiaribus
irnitnin pys. Kerte ſacius es eta mtanchego no ne tuis:teipᷣm obſecro per gratiã:qua redẽpti ſu⸗
ine As tientis aſtu: ſed cõpatientis affectu:cuʒ cogita mus:vt quecũq; tua bona que domini pietate
linin i res tam me non relinquendũ in ea culpa i qus tibi conceſſe ſunt:in litteris meis poſui: nõ me
oti me ꝓlapſ ũ exiſtimaſti: q; nec te velles ſieo mo exiſtimes inſidioſo blãdiloqᷣo poſuiſſe. Si qͥd
n do ꝓlapſus eſſes. Ande agẽs gras beniuole⸗ autem in te peccaui: dimittas mibi. Nec illud
i menti erga me tue ſimul poſco: vt etiã mihi nõ qð de te neſcio cuius poete factũ:ineptius foꝛ⸗
giͤle ſuccenſeas: ꝙ cu in opuſculis tuis aliq̃ me mo⸗ taſſe:qᷓ; litteratius a me cõmemoꝛatuʒ eſt: am⸗
onnrg 8 ueret: motuz meum intimaui: tibi hoc erga me plius qᷓ; dixi:ad te trahas.cum cõtinuo ſubie⸗
ſowend⸗ 4 ab omnib obſeruari volens: quod erga te iße cerim:nõ hoc iðo me dixiſſe. vt oculos coꝛdis
naſc, Fuaui. vt quiquid impꝛobandũ putant in ſcri-⸗ reciperes:quos abſit vnq; vt amiſeris: ſed vt
ginntiz, ptis: nec claudant ſubdolo pectoꝛe: nec ita reß aduerteres: quos ſanos ⁊ vigiles haberes:ꝓ⸗
nnm hẽdãt apud alios: vt taceãt apud me:hinc po pter ſolam ergo palinodiaʒ ſi ſcripſerimus ali
ſapnnl, tius exiſtimans ledi amicitiã: æ neceſſitudis iu quid:quod ſcripto poſterioꝛe deſtruere debe⸗
alnitine ra violari. ⸗ eſcio enĩ vtrũ amicitie xpiane pu amus imitandam: nõ ꝓpter Steſichoꝛi cecita
ſatdun, tande ſint:in qbus magis valet vulgare puer tem: quã coꝛdi tuo nectribui:nec timui:attin⸗
S . biu bſequiũ amicos veritas odiũ parit: q; gencdũ illud exiſtimaui: atq; idẽtidem rogo:vt
vochinin⸗ ccdaſticum Gicclio. ſũt vulnera amici: q; me fidẽter coꝛrigas: vbi mihi hoc opus eſſe ꝓp⸗
ammi vo ũtaria oſcula ümici. Pꝛoinde chariſſimos ſpexeris.q́;ᷓ enim ᷣm honoꝛum vocabula:
.

que iam eccleſie vſus obtinuit: epiſcopatꝰ pꝛe⸗
ſbyrterio maioꝛ ſit: tamẽ ĩ multis rebus Rugu⸗
ſtinus Hieronymo minoꝛeſt. Licet etiaʒ a mi
noꝛe quolibet non ſit fugienda vel dedignãda
coꝛreptio. De interpꝛetatione tua iam mihi ꝑ⸗
ſuaſiſti: ꝗᷓ vtilitate ſcripturas volueris traſſer⸗
re de hebꝛeis: vt ſcilicet ea:que a iudeis pꝛeter
miſſa vel coꝛrupta ſunt:pꝛoferres in medium:
ſed peto inſinuare digneris: a quibus iundeis
vtrum ab ipᷣis:qui ante aduentũ domini inter
pꝛetati ſunt: Et ſi ua eſt: quibus vel quonã eo
rum: An ab iſtis poſterius:qui pꝛopterea pu⸗
tari poſſunt aliqua de codicibus grecis vł ſub
traxiſſe:vel in eis coꝛrupiſſe:ne ilł teſtimonijs
de chꝛiſtiana fide vincerẽtur: Illi autem ante⸗
rioꝛes:cur hoc facere voluerint: non inuenio.
Geinde nobis mittas obſecro iterpꝛetationeʒ
tuam de.ixx.quam te edidiſſe neſciebam.libꝛũ
quoq; tuuʒ:cuius mentionẽ feciſti:de optimo
genere interpᷣtandi:cupio legere:⁊ adhuc noſ⸗2⸗
ſe: quomodo coequãaãda ſit in iterpꝛete peritia
linguarũ cõiecturis eoꝛũ:qui ſcripturas ediſſe
rendo pertractant:quos neceſſe eſt etiam ſi re⸗
cte atq; vnius fidei fuerint varias parere i mul
toꝛũ locoꝛũ obſcuritate ſentẽtias:qᷓ;uis nequa
qᷓ; ĩa varietas:ab eiuſdeʒ fidei vnitate diſcoꝛ
det. ſicut etiam vnius tractatoꝛ:ſᷣm eandem ſi⸗
dem aliter atq; aluer eundẽ locuʒ poteſt expo⸗
nere.quia hoc eius obſcuritas patit᷑. Ideo au
tem deſidero interpᷣtationem tuam de. lxx. vt
tanta latinoꝛũ interpᷣtum qui qualeſcũq; hoc
auſi ſunt:quãtũ poſſumus:imperitia careamꝰ
⁊ hi qui me inuidere putant vtilibus laboꝛibꝰ
tuis: tandem aliquãdo ſi fieri poteſt: intelligãt
pꝛopterea me nolle tuam ex hebꝛeo interpᷣtati⸗
onem in eccleſijs legi.ne contra.lxx. auctoꝛita
tem tanqᷓ; nouũ aliquid ꝓferentes: magno ſcã
dalo ꝑturbemus plebes chꝛiſti: quaruʒ aures
coꝛda illam interpᷣtationem audire cõſueue⸗
runt que etiam ab apoſtolis apꝛobata eſt Añ
illud apud Jonam virgultum ſi in hebꝛeo:nec
hedera ẽ:nec cucurbita: ſed neſcio quid aliud
quod trũco ſuo nixum nullis ſuſtentanduʒ ad
niniculis erigatur: mallem iam in omnibus la
tinis cucurbitam legi. Non eni fruſtra hoc pu

to ſeptuaginta poſuiſſe:niſi quia et huic ſimi⸗-

le ſciebant.Satis me imo foꝛtaſſe plus qᷓ; ſatis
tribus epiſtolis tuis reſpondiſſe arbitroꝛ:qua
rum duas per Cypꝛianum accepi: vnam per
firmum. Reſcribe quod viſũ fuerit ad nos vel

alios inſtruendos. Dabo autem operam dili-

gentioꝛem: quantũ me adiuuat dominꝰ:vt lit⸗

tere: quas ad te ſcribo: pꝛius ad te perueniant
qᷓ; ad quenqᷓ;:a quo latius diſpergant᷑ Fateoꝛ

enim nec mihi hoc fieri velle detuis ad me:qð

de meis ad te factũ:iuſtiſſime expoſtulas. Cñn

placet nobis inuicẽ non tm charitas:verũ etiã
libertas amicitie.ne apð me taceas vłego apð

te:quod in noſtris litteris viciſſum nos mouet

eo ſcilicet animo qui oculis dei in fraterna dile

ctione nõ diſplicet. Quod ſi inter nos fieri poſ
ſe ſine ip̃ius dilectionis ꝑnitioſa offenſione nõ
putas:non fiat. Illa enim charitas: quã tecuʒ

habere velle ꝓfiteoꝛ:maioꝛ eſt. ſed melioꝛ h mi

noꝛ qꝙᷓ; nulla eefff.
Sancti Auguſtini epiſcopi ad beatuzʒ hie⸗
ronymũ pᷣſ byterum expoſitionẽ petentis ð eo
quod ſcribitur i canonica Jacobi. Si quis to⸗
tam legem ſeruauerit: offendat autẽ in vno: fa
ctus eſt omniũ reus: vbi plurima tractat ð cõ⸗
nexione vᷣtutum ac vitioꝝ ᷣm philoſophoꝛũ
catholicoꝛũ q; ſentẽtias. Epla. CxV.

Hog ad te ſcri⸗
pſi honoꝛãde mihi in chꝛiſto frater
hieronyme querens de anima hu⸗
mana:ſi naſcẽtibus ſingulis noue ſingule nũc
vſq; fiunt:vt peccati vinculuʒ contrahunt:qð
per ſacramentuʒ gratie chꝛiſti etiam in infanti

bus recenter natis ſoluendũ eſſe nõ dubitamꝰ

cum in non paruũ volumen pꝛocederet: nolui
nulla alia onerare queſtione.ſed qð vꝛget acri⸗

us: multo minus eſt negligenduʒ. Pꝛoinde q̃⸗
ro:⁊ per deuʒ oblecro:vt exponas mihi quod
multis exiſtimo pꝛofuturuʒ.aut ſi iam vel abs
te vel ab aliquo expoſituʒ habes:dirigas nob
quomodo accipiendũ ſit: quod in epiſtola Ja

cobi apoſtoli ſcriptum eſt. Quicũq; enĩ totam

legem ſeruauerit:offendat autẽ in vno:factus

eſt omniũ reus.que res talis ac tãta eſt: vt qð

hinc tibi nõ iam olim ſcripſi:multũ me penite⸗

at. De agenda nanq; pᷣſenti vita quomodo ad
vitam pueniamus eternam:non pᷣterita ꝑſcru

tanda:quam penitus demerſit obliuio:ſicut ẽ
illud quod de anima querẽdũ putaui:hec ver⸗
titur queſtio. Eleganter autẽ dictuʒ eſſe narra
tur:qð huic rei ſatis apte conuenit.Cum qui⸗
dam ruiſſet in puteuʒ:vbi aqua tanta erat: vt

eum magis exciperet ne moꝛeretur:qᷓ; ſuffoca⸗
ret ne loqueretur: acceſſit alius: ⁊ eo viſo admi
rans ait. Quomodo huc cecidiſti: At ille Ob⸗

ſecro inquit cogita quomodo hinc meliberes
nõ quomodo huc ceciderim queras. Ita quo⸗
niam fatemur: a fide catholica tenemus ð rea⸗

tu peccati tanq; de puteo etiam paruuli infan⸗
tis animã chꝛiſti gratia liberãdam: ſatis eſt ei:
modum quomodo ſalua fiat nouimus: etiã
ĩ nũqᷓ; quomodo in malum illud deuenerit no
uerimus. Sed ideo putaui eſſe querenduzʒ: ne
foꝛte ex illis opinionibus incarnatiõis anime
aliquà teneamus incautiꝰ: que liberandaʒ ꝓꝛ⸗

ſus animã parnuli cõtradicat: negans eaʒ eſſe

Crack
ſomolo!.

(onoolb
fu domninu

nelicauſane
dißuunundn
ainſcſfi
ltertnieriep⸗
ndiehette
ſtincenurl.
lunnaghant
ennns lind⸗
ludnodſc
aed vitama
orsverogt
ehitorinbhan
ſunus deo⸗
rCuomode
glicuncgtotan
cniwotfacnn
Cicernimo
ſeiaueztuſe
ſaglegerens
gliocken
udqoddid
perüinenano
jeus⸗Gede
liger gvell⸗
conexadepe
plonarumac
ſieſuchꝛiſ
lentunoſtro

ſecandidorin

Nohabiturin
kehellrmrr
elctdicanss.
pecunncori
ſoonficieſte
in Audteffn

locegtpeupen

Leafotltseg
lenrſe dlos
Mpurlunſcin

eniemnl

faisre len

umſtentta
th
ſronzte
nalgecliſt
nntralſren

mammipth

tltggrdericti
eus egoepd
in noonolen
infmenndle
ernos fnlo
Koffenſonen,
ſdlnelioeh

dbemz hhie⸗
epeentisdeo
i Gianisto⸗
inwosft
mamaand.
D pcſopbo
Epha.

Steſe

inchꝛiſtofe
ns deanimdhe
joue ſingueii⸗

Scontrabun.

ſetam ininfn
ſeno dubienm
Mockderettgat

ſedgögen

Mnz. Proncei⸗
ponnshicel

autfſan g
Nabes igſeh.

Nolnehru
QAuiiqzeitoan
ein ndefuns
gaclinek:c
mmuluͦ nepentn
Viaigvonocotl
non –
Cobliulo:ſcuti
lpunnichecre⸗
dicuzeſemun
Huenin Cunlſ
Nnanntnerni
geurihiin
Us:eorini
aͤſft Alell
Cobinenelbet
ngvenns g
lalnenn i,
anpmnuiſin
gdnnit
ſan ouintz
jlluddanchen
Aecoli⸗
Ncurna Un

„ngene
Al: epnen

—

—

7

—
— —
=

=

—
—☛—

—. = —
Se ☛rẽb- — S=S—

=S

Tractatus II

in iſto malo Hoc igit firmiſſime retento: ꝙ ani

ma paruuli de reatu peccati liberanda eſt:nec

alio modo liberãda niſi gratia dei per ihm chꝛi

ſtum dominũ noſtrum ſi poſſumus etiaʒ ipᷣius

mali cauſam et oꝛiginem noſſe: vaniloquis nõ
diſputatoꝛibus:ſed litigatoꝛibꝰ paratiꝰ inſtru⸗

ctinſq; reſiſtimus. Si autẽ non poſſumꝰ:nõ qꝛ
latet miſerie pꝛincipiuʒ:ideo pigreſcere miſeri
coꝛdie debet officium. Aduerſus eos autẽ qui

ſibi videntur ſcire quod neſciunt:hoc tutioꝛes
ſumus:ꝙ hanc ignoꝛantiaʒ noſtram non igno
ramus Alliud eſt enim quod neſcire maluʒ eſt:

aliud quod ſciri vel non poteſt: vel non opꝰeſt
yel ad vitam quam querimus indifferens eſt.
Hoc ẽ vero qð de litteris apoſtoli Jacobi nũc

requiro: in hac ipᷣa qua viuimus et vt ſemper

viuamus deo placere ſtudemus actione verſa
tur Quomodo igit᷑ intelligendũ eſt obſecro te
quicunq; totam legem ſeruauerit: offendat au

tem iĩ vno:factus eſt oĩuʒ reus: Ita ne qui fur
tũ fecerit: imo vo qͥ dixerit diuiti:ſede h̊:pau⸗

peri auteʒ tu ſta illic:⁊ homicidij ⁊ adulterij et

ſacrilegij reus eſt:Quod ſi non eſt: quomodo

qui vno offendit factus eſt omniũ reus:An il⸗
lud quod dixit ð diuite et paupere ad iſta non

pertinet:quoꝛũ ſi quis offenderit: fiet omniuʒ
reus:Sed recolendũ eſt vnde venerit illa ſen⸗
tia:⁊ que illam ſuperioꝛa pepererint:quibuſq;
cõnexa dependeat. Fratres mei nolite inquit i
pſonarum acceptione habere ſideʒ domini no
ſtri ieſu chꝛiſti gloꝛie.Eteni ſi introierit in con⸗

uentu noſtro vir annulũ aureum habens i ve⸗
ſte candida:introierit autem ⁊ pauper in ſoꝛdi
do habitu: ⁊ intendatis in euʒ qui indutus ve
ſte pꝛeclara: ⁊ dicatis ei:tu ſede hic bene:pau⸗
peri aũt dicatis:tu ſta illic:aut ſede ſub ſcabel⸗

lo pedum meoꝛũ:nõne iudicatis apud voſmet
ipᷣos:⁊ facti eſtis iudices cogitationũ iniqua⸗
rum:Audite fratres mei dilectiſſimi:nõne de⸗

us elegit pauperes in hoc mundo:diuites in ſi
De:et heredes regni:quod repꝛomiſit deus di⸗
ligentibꝰſe: Aos auteʒz exhonoꝛaſtis pauperẽ
pꝛopter illum ſcilicet cui dictuʒ eſt :ſta illic: cũ
habenti annuluʒ aureum dictum eſſet: tu ſede

hic bene.Ac deinde ſeqtur eandem ipᷣaʒ ſnia⸗ʒ

latius verſans ⁊ explicans:nõne inqͥt diuites

per potentiam oppꝛimunt vos:⁊ trahunt ad iu
dicia? Nõne ipᷣi blaſſemant bonum nomẽ: qð

inuocatum eſt ſuper vos: Siquidem legem ꝑ
ficitis regalem ᷣm ſcripturam: diliges pximũſ 8 iano
niſi ſit pꝛudens: foꝛtis: temperans: ita vbi eſt

tuum ſicut teipſum: benefacitis. Si autem ꝑ

ſonas accipitis:peccatuʒ operamini: redargu

ti a lege quaſi tranſgreſſoꝛes. Nide quẽadmo⸗

dum tranſgreſſoꝛes legis apellat:qui dicũt di⸗
uiti ſede hic:⁊ pauperi ſta illic. Ande ne puta⸗
rent contẽptibile eſſe peccatũ:in hac vna re le

Epla

Fo. CCII

gem tranſgredi:ſecutus adiunxit. Quicũq; to
tam legem ſeruauerit: offendat autẽ in vno:fa
ctus eſt omniũ reus. Qui eni dixit non mecha

beris:dixit:et non occides. Quod ſi non occi⸗

dis: mecharis autem: factus es tranſgreſſoꝛ le

gis pꝛopter id quod dixerat redarguii a lege:
qquaſi trãſgreſſoꝛes. Que cum ita ſint ↄſequẽs

videtur:niſi alio modo intelligendũ oſtendat᷑
vt qui dixerit diuiti:ſede hic:et pauperi ſta il⸗
lic:huic non honoꝛẽ:quem illi deferens: ⁊ ido
latra ⁊ blaſfſemꝰ ⁊ adulter ⁊ homicida: ⁊ ne qð

longum eſt: cuncta cõmemoꝛem: reus omniuʒ
criminũ iudicandus eſt. Offendens qpe ĩvno

factus eſt omniũ reus. At enĩ qui vnam virtu⸗

tem habet: omes habet: ⁊ qui vnam nõ habet

nullam habet Hoc ſi verum eſt:confirmat᷑ iſta
ſentennia:ſed ego eam exponi volo:non conſir

mari:que per ſeipam apud nos omnib“ philo⸗
ſophoꝛũ auctoꝛitatibꝰ firmioꝛ eſt. Et illud qui

dem de vtutibus ⁊ vitijs:ſi veraciter dicitur:

non eſt cõſequens:vt ꝓpter hoc omnia pecca⸗
ta ſint paria. Mam illð de inſeparabilitate vir

tutum:niſi foꝛſitan falloꝛ:tamẽ ſi verũ memini

quod vix memini:omibꝰ philoſophis placuit
qui eaſdeʒ vtutes agende vite neceſſarias eſſe

dixerunt. Hoc autẽ de parilitate peccatoꝛũ ſo

li Stoici auſi ſunt diſputare: contra omnẽ ſen⸗
ſum generis humani. quã eoꝛum vanitateʒ in

Jouiniano illo: quii hac ſentẽtia Stoicꝰ erat

in aucupãdis autẽ ⁊ defenſandis volupꝑtatibꝰ

Epicureus de ſcripturis ſanctis dilucidiſſime
cõuiciſti. In qua tua ſuauiſſima et pᷣclariſſima
diſputatione ſatis euidenter aparuit:non pla
cuiſſe auctoꝛibus noſtris:vł ipᷣi potius:queꝑ

eos locuta eſt veritati:omnia paria eſſe pecca⸗
ta. Quomodo auteʒ fieri poſſit: vt etiam ſi hoc

de vᷣtutibus verum eſt:non tamen ideo coga⸗
mur fateri equalitatẽ omniũ peccatoꝛũ q;tum

poſſum adiuuãte domio aperire conaboꝛ. Qd
ſi effecero apꝛobabis. vbi vero cauſe defuero

tu ſupplebis.certe hinc ꝑſuadent:qui vnaʒ vir

tutem habuerit:habere omnes:⁊ omes deeſſe

cui vna defuerit. ꝙ pꝛudẽtia nec ignaua nec in

iuſta nec intẽperans poteſt eſſe.nam ſi aliquid

hoꝛum fuerit:pꝛudẽtia non erit. Poꝛro ſi pꝛu
dentia tunc erit ſi ⁊ foꝛtis ⁊ iuſta:⁊ temperans
ſit. ꝓfecto vbi fuerit:ſecũ habet ceteras. Sic ⁊

foꝛtitudo impꝛudẽs eſſe non poteſt: vel intem⸗-
perans:vel iniuſta: ſic temperantia neceſſe eſt:

vt pꝛudẽs foꝛtis: ⁊ iuſta ſit. Sic iuſticia nõ eſt

vna vera aliqua earum: te alie ſimiliter ſunt.

—.

Abi autẽ alie deſunt: vera vna illa non ẽ :etiã

ſi aliquo modo ſimilis eſſe videatur. Sũt eni
vt ſcis quedam vitia vtutibus aperta diſcreti
one ↄtraria:vt impꝛudẽtia pꝛudẽtie.Sũt aũt
993

Idars

quedã que tm vitia ſunt: ideo ↄtraria: quadaʒ

tñ ſpecie fallaci ſimilia: vt eidẽ pꝛudẽtie:nõ im

pꝛudentia:ſed aſtutia. Nunc eni eaʒ dico aſtu
tiam:que vſitatius in malitioſis intelligi:⁊ vo
cari ſolet:non ſicut noſtra loqui ſcriptura con
ſueuit:que ſepe aſtutiã ĩ bono ponit. Vñ eſto⸗
te aſtuti:vt ſerpentes.⁊ illud: vt et innocẽtibꝰ

det aſtutiaʒ: q;qᷓ; ⁊ apud illos:romane lingue

diſertiſſimꝰdixerit:neq; illi tamẽ ad cauenduʒ

dolus:aut aſtutia deerant:aſtutiã ponẽs i bo⸗
no:ſᷣ apud illos rariſſimũ:apud nr̃os frequen

tiſſimũ eſt. Itẽq; in partibus tẽperantie aꝑtiſ⸗
ſime contraria eſt effuſio parſimonie.ea vero q̃ᷓ
tenacitas dici vulgo ſolet:vitium qͥdem eſt:ta
men parſimonie ſimile:nõ natura: ſed fallaciſ⸗
ſima ſpecie. Item diſſimilitudine manifeſta cõ
traria ẽ iniuſticia iuſticie. Solet autem qᷓſi imi
tari iuſticiã vindicãdi ſe libido.ſed vitiũ ẽ. Ig⸗
nauia foꝛtitudini ꝑſpicue cõtraria eſt: duritia
vero diſtat natura:fallit ſimilitudine. Cöſtan
tia pars q̃dam vtutis eſt. Ab hac incõſtantia
longe abhoꝛret:⁊ indubie contra ſiſtit. Derti⸗

natia vero cõſtantia dici affectat: nõ eſt: qꝛ il
laeſt vtus:hoc vitiũ. At ergo nõ iterũ hec ea⸗

eſt:ac ꝑ hoc ⁊ ſibi ⁊ ſuis magna pᷣditus foꝛtitu

dine videbatur:ſed hec foꝛtitudo pꝛudẽs non

erat:mala eni ꝓ nobis eligebat. LZẽperãs non
erat:coꝛruptelis eni turpiſſimis fedebat᷑. Ju⸗
ſtus nõ erat:nam ↄtra patriã cõiurauerat.Et
ideo nec foꝛtitudo erat:ſed duritia ſibi: vt ſtul
tos falleret:nomẽ foꝛtitudinis iponebat. Naʒ

ſi foꝛtitudo eſſet:non vitiũ:ſed virtus eſſet. Si

autẽ virtus eſſet:a ceteris vᷣtutibus tanqᷓ; inſe
parabilibꝰcomitibus nunqᷓ; relinqueret᷑ QAua
pꝛopter dum q̃ritur etiã ð vitijs:vtrũ ipᷣa ſimi
liter omia ſint: vbivnũ erit:aut nulla ſint: vbi

vnũ non erit:laboꝛioſũ ẽ id oſtẽdere: ꝓpterea

quia vni vtuti duo vitia opponi ſolent. Et qð
aperte coõtrarium eſt:⁊ qð ſpecie ſimilitudinis
adumbꝛat᷑. Vñ illa Catiline qꝛ foꝛtitudo non

erat:que eſſet cum ſecũ vtutes alias non habe

bat: facilius videbat᷑. Quod vo ignauia fue⸗
rit: vbi excitatio qᷓſtibet grauiſſimas moleſtiaſ
Ppetiendi atq; tollendi:ſupꝛa qᷓ; cuiqᷓ; credibi⸗

le eſt fuit egre ꝑſuadere poteſt. Sed foꝛte acu⸗

tius intuentibus:ignauia apparet ipᷣa duritia:

tur foꝛiitudo neglexerat. Aerũtamẽ quia ſunt
audaces qͥ timidi non ſunt:⁊ rurſus timidi ꝗ ́
bus abeſt audacia:cum ſit vtrũq; vitiũ: qm qͥ
vera virtute foꝛtis eſt:nec temere audet:nec in

cõſulte timet:cogimur fateri vitia plura eẽ vir
tutibus. Vñ aliquando vitiũ vitio tollitur: vt

amoꝛe laudis: amoꝛ pecunie.aliquãdo vnũ ce
dit: vt plura ſuccedãt:velut q̃ͥ ebꝛioſus fuerit

ſi modicũ biberit:⁊ tenacitatẽ ⁊ ambitionẽ di⸗
dicerit. Poſſunt itaq; vitia etiaʒ cedere vitiiss
ſuccedentibꝰ non vᷣtutibus:⁊ ideo plura ſunt.
Virtus vero quo vna ingreſſa fuerit:qm̃ ſecũ
ceteras ducit: ꝓfecto vitia cedent omia q̃cũqqʒ
inerant. Non eni omia inerãt:ſed aliqñ totidẽ
aliqñ plura paucioꝛibꝰ vel paucioꝛa pluribus
ſuccedebãt.Hec vtrũ ita ſe habeãt:diligẽtius
inqrendũ eſt Non eni ⁊ iſta diuina ſentẽtia eſt

qua dicit᷑:qͥ vnam vᷣtutem habuerit:omes ha

bet. eiq; nulla ineſt: cui vna defuerit.ſed hoibꝰ
hoc viſum eſt:multũ qͥdem ingenioſis:ſtudio⸗
ſis:ſed tamen hominibꝰ.Ego vero neſcio quẽ
admodũ dicam:non dico virũ a quo denomia
ta dicit᷑ vtus:ſed etiam mulierẽ: que viro ſuo

ſeruat thoꝛi fidẽ ſi hoc faciat pꝓpter pᷣceptum ⁊
ꝓmiſſum dei:⁊ que pᷣmitus ſit fidelis nõ habe⸗

re pudicitiã:aut pudicitiã nullã vel paruã eſſe
Vtutem. Sic ⁊ maritũ qui hoc idem ᷣuat vxvo⸗
ri:⁊ tamẽ ſunt plurimi tales:quoꝝ ſine aliquo
dem cõmemoꝛare neceſſe ſit: exẽpli gratia po⸗
namus aliqͥd: vnde poſſint cetera intelligi Ca
tilina vt de illo ſcripſerũt:qui noſſe potuerunt
frigꝰ:ſitim:famẽ:ferre poterat:eratq; patiens
inedie:algoꝛis:vigilie:ſupꝛa qᷓ; cuiqᷓ; credibile

peccato eſſe neminẽ dixerim. ⁊ vtiq; illud qua

lecũq; peccatũ ex aliquo vitio venit. Ande puu

dicitia cõiugalis i viris feminiſq; religioſis cũ
ꝓculdubio vᷣtus ſit:non eni aut nihil aut vitiũ

eſt.non tamẽ ſecũ habet omes vtutes. Nam ſi
oẽs ibi eſſent:nullũ eẽt vitiũ :nullũ oino pecca
tum. Quis autẽ ſine aliquo peccato: Quis er⸗
go ſine aliquo vitio.id ẽ.fomite quodã vel q̃ſi
radice peccati: cum clamet qui ſupꝛa pectł do⸗
mini recũbebat:ſi dixerimꝰ quia peccatuʒ non
habemus:noſipᷣos ſeducimus:⁊ veritas i no⸗
bis non eſt. NMeq; hoc apud te diutius agẽduz
eſt:ſed ꝓpter alios qui foꝛte hoc legerint dico
Naim tu qdem in eodẽ ipᷣo opere ſplẽdido con
tra Jouinianũ etiam hoc de ſcripturisſanctis
diligẽter ꝓbaſti. Abi etiam ex hac ipᷣa epiſto⸗

la cuius verba ſunt:quoꝛũ nunc intellectũ reqͥ
rimus poſuiſti:qð ſcriptuʒ ẽ:in multi eni offen
dimꝰoẽs.nõ eni ait offenditis:ſed offendimus
oẽs:cũ xpᷣi loq̃ret᷑ apoſtolꝰ:⁊ cũ hoc loco dicat
Quicũq; aũt totã legẽ ſeruauerit: offendat au

tem i vno:factus ẽ oĩiuʒ reus. Ibi nõ in vno ſʒ
in multis: nec quoſdaʒ ſed oẽs dicit offendere.
Abſit aũt vt qͥſqᷓ; fidelis exiſtimet tot milia ſer

uoꝛũ xpᷣi:qͥ veraciter dicũt ſe habere peccatuʒ
ne ſeipᷣos decipiãti:⁊ veritas ĩ eis nõ ſit: nullã

5 5 Sra habere vtutẽ.cũ vtus magna ſit ſapiẽtia.Di⸗
quia laboꝛẽ bonoꝛũ ſtudioꝛũ qbus vera acqͥri

xit aũt ipᷣa ſapiẽtia hoĩ. Ecce pietas eſt ſapien

tia. Abſit ergo vt dicamꝰ tot ac tantos ſideles

⁊ pios hoĩes dei nõ habere pietatẽ quaʒ greci
vel euſebian vel expᷣſſius ⁊ plenius theoſebiã
vocãt.Quid aũt pietas ẽ:niſi dei cultꝰ:⁊ vnde

Cran

lecolt ni
rot olt
Uerg ves
odicneſ
Uinotſicu
noneekn
nihuch
onat pan
ineit
pſeitocn
Atvlsna
ccoinpeen
leneti
ürbicud
inuoſubii
CLurergone
bejeoigea
uitoag⸗
diug QAui
ſßeefni
nianseſtpi
eitenbbler
delkſtoof⸗
nolomcine
Ginodiec⸗
ſiep pfon⸗
turinsur
ſopiente.
Pfocandi
bearaltd:
gteydunt
cabinol
Nyjſtulia
luremene
necelelapu
boetota; ne
noylupee
dorpbiſtultie
Uerponiteyte
Epergensine
Mekſatsae
AootlunG
Galeyebeigl
Mihtuniſtn
Cbſladuaäo
ſlgensetie
ſſfcrinipr
tchenspell
dantpniſ,
de öbciſin
truntit⸗
eſus.pei
liquo
ifati,
ſerſier

plunesie
totolllune
Moſugfiet
mbitione Oe
cgrertis
opluraſune
eninqnſeei

tomigicleg

aiqfͦtonc
oupluribus
1 dDlginns
nſenetae

giroſteshe

enn ldhoid⸗

Mioſtsrſudio.

no neſcoqri
godenonin

gepſroſno

röecunt
alsröhee⸗

pamiͤeſe

.

enfuao⸗
Gonſnenicgo
Vnqgudcen
veni Vcepi
ſc wigeſrc
Uuniblurrei
Vtmes Kan’

Wullieinopteg

eatoe Qs⸗
e voiiſ
pnn gecbdo⸗
1petcatuznn

1Veritas ino

iunus agecl,
delegermtoſe⸗

eſidcha,
tpuuigenais

nhr coſte⸗
rintelegärec⸗
Glli eiofen
Adofeninns
ihoclocodn
irofencun

binön s
Ricteftniee

Petuinie

bgeetan
miti
ſtlopeenu
lung
emnnfn
aniii ſil
ni obii
alnnie

ia i⸗

Tractatus II Epla CxXxXV

ille colit̃ niſi charitate:Charitas igit᷑ de coꝛde
puro ⁊ cõſcientia bona ⁊ fide nõ ficta magna ⁊
vera vtus eſt: qꝛ ipᷣa eſt ⁊ finis pᷣcepti.eri⸗
to dicta eſt foꝛtis ſicut moꝛs:qꝛ ſiue nemo eam
vincit ſicut moꝛtem:ſiue qꝛ in hac vita vſq; ad
moꝛtẽ eſt mẽſura charitat:ſicut dñs ait.a⸗
ioꝛẽ hac charitatẽ nemo hʒ:qᷓ; vt aiam ſuaʒ ́s
ponat ꝓ amicis ſuis:ſiue potiꝰ:qꝛ ſicut moꝛs
giam euellit a ſenſibꝰcarnis:ſiccharitas a ↄcu
piſcẽtijs carnalibus.Huic ſubſeruit ſciẽtia cũ
eſt vtilis.naʒ ſine illa inflat.Qð vero illa edifi
cãdo impleuerit:nihil ibi iſta inane qð inflet i⸗
ueniet Vtilẽ poꝛro ſcientiã definiẽdo monſtra
uit: vbi cũ dixiſſet. Ecce pietas eſt ſapiẽtia:cõ⸗
tinuo ſubiũ xit. Abſtinere vo a malis: ſciẽtia ẽ
Cur ergo non dicimꝰ qͥ hanc vtuteʒ habet ha⸗
bere oẽs:cuʒ plenitudo legis ſit charitas?⸗ An

quãto magis eſt i hoie:tanto magis ẽ vtute pᷣ⸗
ditus?Quãto autẽ minus:tãto minꝰeſt vᷣtus:

qꝛ ipᷣa eſt virtus.⁊ quãto minus ẽ vtus:ranto
minus eſt vitiũ. Abi ergo illa plena a perfecta

erit:mihil ex vitio remanebit. ꝛoinde mihi vi
dent᷑ ſtoici falli:qꝛ pficientẽ hoiĩem in ſapiẽtia

nolunt oĩno hr̃e ſapientiã: ſed tũc hr̃e cum ĩ ea
oĩno pfecx fuerit.nõ qꝛ illũ ꝓfectũ negãt.ſᷣ ni⸗

ſiex ꝓfundo quodãaã emergendo repente emice
tur in auras ſapientie liberas:nulla ex ꝑte eſſe

ſapientẽ. Sicut eni nihil intereſt ad hominem
pfocandũ vtꝑ aquam ſtadijs multis ſuꝑ ſe ha
beat altã:aut vnũ palmũ aut digitum:ſic illos
tendunt ad ſapientiã ꝓficere qͥdem dicũt: täa⸗
q9 ab imo ſurgentis iurgites in aerẽ.ſed niſi to
tam ſtulticiã velut opꝛimentẽ aquã ꝓficiendo
yelut emergendo euaſerint: nõ habere vtutezʒ
nec eſſe ſapientes. Ubi autẽ euaſerint mox ha

bere totaʒ.nec quicq; ſtulticie remanere:vnde

oiĩno vllũ peccatũ poſſit exiſtere. Hec ſimilitu
Do.: vbi ſtulticia: velut aqua ⁊ ſapientia: velut
ger ponit᷑:vt animus a pᷣfocatiõe ſtulticie tãq;
emergens in ſapiẽtia repente reſpiret:nõ mihi
videt᷑ ſatis accõmodata noſtraꝝ ſcripturaruʒ
gucroꝛitati. Sed illa potius:vt vitiũ vel ſtulti

cia tenebꝛis:luci autẽ vᷣtus ⁊ ſapientia cõpare

tur:qᷓ;tum iſta ſimilia de coꝛpoꝛalibꝰad intelli⸗
gibilia duci pñt: non itaq; ſicut de aòs in aerẽ
ſurgens:vbi earũ ſũmũ trãſierit repẽte q;tum

ſufficit inſpirat᷑:ſed ſicut de tenebꝛis in lucẽ p⸗

cedens paulatim ꝓgrediendo: illuminat᷑. Qd

donec pleniſſime fiat: iam eum tñ dicimꝰ tanqᷓ;
de abditiſſima ſpelũca egredientẽ: vicinia lud
afſlatum tãto magis: quãto magis ꝓpinquat

egreſſus.vt illð qð in eo lucet:ſit vtiq; ex lumi

ne:quo ꝓgredit᷑.Illud autẽ qð adhuc obſcu⸗

rum eſt: ſit ex tenebꝛis vñ egredit᷑. Itaq; ⁊ nõ
iuſtificabit᷑ in conſpectu dei omnis viuẽs: ⁊ tñ
iuſtus ex fide viuit. Et induti ſunt ſancti iuſti⸗

alio actu magis:ina
ſic põt dici hre aliã: ⁊ aliã non habere:aliã ma
gls: aliã minus hr̃e vtutem. Ma ⁊ maioꝛ eſt in
iſto charitas:qᷓ; in illo.recte poſſumꝰ dicere:et
aliqua ĩ iſto:nulla ĩ illo:quãtũ ꝑtinet ad chari⸗

cia: alijs maius:alijs minus. Et nemo bᷣ viuit
ſine peccato:⁊ hoc alius maius: alius minus.
Optimus autẽ eſt qͥ minimũ. Sʒ qͥd ego tanq;

oblitus cui loquoꝛ: doctoꝛi ſimilis factꝰ ſũ: cũ
pꝓpoſuerim qͥd abs te diſcere velim: Sed qꝛ ð
peccatoꝝ parilitate: vnde ad id qð aiebã inci⸗

re ſtatuera: iam eq eandẽ aliqñ cõcludã. Quia
⁊ ſi verũ eſt:eũ qͥ habet vnam oẽs habere vtu

tes:eũ qͥ vnam nõ habet:nullaʒ habere:nec ſic

peccata ſũt paria:qꝛ vbi virtus nulla eſt: nihil
q̃dem rectũ eſt:nec tñ ideo nõ paruo pꝛauius ẽ
diſtoꝛtoq; diſtoꝛtius.Si autẽ qð puto eſſe ve⸗
rius:ſacriſq; lris cõgruentiꝰ:ita ſunt aie inten⸗

tiones:vt coꝛpoꝛis mẽbꝛa:non ꝙ videanf lod

ſed ꝙ ſentiant᷑ affecnibꝰ:⁊ aliud ſlluminat᷑ am⸗
plius:aliud minus:aliud oino caret lumine:et
tenebꝛoſo inumbꝛat᷑ obſtaculo:pꝛofecto ita vt
quiſq; nuu r alige pie charitatis affectus eſt:i
io minus: in aliquo nihil

tatẽ:que pietatis ẽ:⁊ in ipᷣo vno hoie ꝙ maio⸗
rem habuit pudicitiã: q; patiẽtiã: ⁊ maioꝛẽ ho
die qᷓ; heri:ſi ꝓficit:⁊ adhuc nõ habeat ↄtinen
tiam: ⁊ habeat nõ paruã miſericoꝛdiã.⁊ vt ge⸗

beam notionẽ:qð ad recte viuẽdũ attinet: vir⸗

tus eſt charitas:qᷓ; id qð diligendũ eſt:diligit᷑

ec in alijs maioꝛ: i alijs minoꝛ: ĩ alijs nullaẽ.
Pleniſſima vero ꝗᷓ iam nõ poſſit augeri:q;diu
hic homo viuet eſt i nemine. diu aũt auge⸗

ri poteſt: pfecto illud:qð minus ẽ: qᷓ; debet ex

vitio eſt. Ex quo vitio non ẽ iuſtus ĩ terra q̊ fa
ciat bonũ ⁊ nõ peccet.Ex qͥ vitio non iuſtifica⸗
bit᷑ in ↄſpectu dei oĩis viuens. Nꝛopter qð vi⸗
tiũ:ſi dixerimus:qꝛ peccatum nõ habemꝰ:noſ
metip̃os ſeducimus: ⁊ veritas i nobis non eſt:
ꝓpter qð etiã quãtũlibet ꝓfecerimus:neceſſa⸗
riũ eſt nobis dicere:dimitte nobis debita nr̃a:

cum iam oiĩia in baptiſmo dicta:facta: cogitata

dimiſſa ſint. Quid itaq; qͥ recte videt: vnde et

quãdo ⁊ vbi ſperada ſit illa ꝓfectio cui non ſit
qð adijci poſſit: Si auteʒ pᷣcepta nõ eſſent non
vtiq; eſſet:vbi ſe homo certiꝰ inſpiceret ⁊ vide
ret. vnde auerreret᷑:quo conaret᷑.q̃re gratula
ret᷑ qͥd pᷣcaret᷑. Magna eſt ergo vtilitas pꝛece
ptoꝝ:ſi libero arbitrio tm detur:vt gra dei am
plius honoꝛet᷑.Que ſi ita ſe habẽt:vñ fiet oiuʒ
reus:ſi i vno offendat:q̃ totã legem vᷣuauerit:
An foꝛte qꝛ plenitudo legis charitas eſt:q̃ deꝰ

ꝓximuſq; diligit᷑:in qͥbꝰ pᷣceptis charitatis to

ta lex pẽdet ⁊ ꝓphete:merito ſit reus oiuʒ qui
ↄtra illã facit:iĩ pẽdet oĩia: Nemo aũt peccat

bis:non homicidiũ facies:non furaberis:non

ↄcupiſces:a ſi qd eſt aliud mãdatũ:in hoc ſer⸗
mone recapitulat᷑:in eo ꝙ diligis pximũtuuʒ

tanqᷓ; teipᷣm. Dilectio pximi malũ nõ operat᷑.

Plenitudo autẽ legis charitas. Nemo autem

diligit ꝓximũ:niſi diligens deũ: et hoc q;tum

põt:ꝓximo impendat:quẽ diligit tanqᷓ; ſeiᷣm
⁊ vt ille diligat deuz: quẽ ſi ipᷣe non diligit:uec
ſe nec ꝓximũ diligit. Ac ꝑ hoc qͥ totã legeʒ ſer⸗
uauerit:ſi in vno offenderit fit oiuʒ reus:qꝛ cõ
tra charitatẽ facit: vnde tota lex pẽdet. Reus

itaq; fit oiuʒ:faciendo ↄtra eam: in pendent

omia Cur ergo non dicant᷑ paria peccata⸗ An

foꝛte qꝛ magis faẽ̃ cõtra charitateʒ:qͥ grauius

*

peccat:minus qͥ leuius: Et hoc ipᷣo qð admit

tit: fit qdem omniũ reus.ſed grauius peccans
vel in pluribus peccãs magis reus. Leuiꝰ au⸗

tem vel in paucioꝛibꝰpeccãs minus reus: tan⸗

to maioꝛe ſcilicʒ reatu quãto amplius:tãto mi

noꝛe quãto minus peccauerit:tamẽ etiam ſi in
vno offenderit reꝰ eſt.qꝛ ↄ eã facit:ĩ q̃ pendent
oia. Que ſi vera ſũt: eo mõ ⁊ illud abſoluit᷑ qð
ait hõ etiã apłice gre. In mulil eni offendimꝰ:
omnes. Omnes enim offendimus: ſed aliꝰ gra

uius:alius leuius. Quãto quiſq; grauius leui

uſq; peccauerit: tãto in peccato cõmittẽdo ma
ioꝛ:quãto in diligendo deo ⁊ pꝛoximo minoꝛ.

Et rurſus tanto minoꝛ in peccati ꝑpetratione

quãto maioꝛ in dei ⁊ ꝓximi dilectõ e.Tãto ita
q; plenioꝛ iniqᷣtatis:quãto inanioꝛ charitatis.
Et tũc ꝑfecti ſumꝰ in charitate:quãdo nihil re
ſtat ex infirmitate. Nec ſane quãtũ arbitroꝛ pu

tandũ eſt leue eſſe peccatũ in pſonaꝝ acceptio
ne habere ſidẽ dñi ihu xpᷣi:ſiilã diſtantiã ſedẽ

di ac ſtãdi ad honoꝛes eccleſiaſticos referamꝰ
Quis eni ferat eligi diuiteʒ ad ſedem honoꝛis
eccleſie cõtempto paupere inſtructioꝛe atq; ſꝗä·
ctioꝛe:? Si autẽ de quotidianis cõſeſſibꝰ loqui⸗
tur:qͥs non hic peccat:ſi tamẽ peccat: niſi cum
apud ſeipᷣm intus ita iudicat: vt ei tãto melioꝛ

quãto ditioꝛ illo videat᷑. oc eni videt᷑ ſigniſi

caſſe cũ dicit.Nõne iudicatis apud voſmetip⸗
ſos:⁊ facti eſtis iudices iniquaꝝ cogitationuʒ

Cex itaq; libertatis lex charitatis ẽ:de qua di
cit:ſi tamẽ legẽ ꝑficitis regales ſᷣm ſcripturas.

Diliges ꝓximũ tuũ ſicut teipᷣm:bñfacitis. Si

aũt ꝑſonas accipitis:peccatũ oꝑamini:redar⸗

guti a lege tanqᷓ; trãſgreſſoꝛes.Et poſt illã ſen⸗
tentiã ad intelligendũ difficillimã de q ſatis di

xi:qð eſt dicendũ putaui eandẽ legẽ libertatis
cõmemoꝛans:ſic loquamini inqͥt: ⁊ ſie facite:ſi
cut ꝑ legem libertatis incipientes iudicari.Et

quoni qͥd paulo ante dixerit nouit: quoniam
in multis offendimus oẽs:ſuggerit dominicꝗ

tanq; quotidianã quotidianis: ⁊ ſi leuioꝛibus

niſi aduerſus illam faciendo. qꝛ non adultera-

tamen vulneribus medicinã. Judiciũ enĩ indt·
ſine miſericoꝛdia illi: q̃ non facit miſericoꝛdiaz
Hhinc eni ⁊ dominꝰ dimittite inquit ⁊ dimittek

vobis.date:⁊ dabitur vobis. Supexaltat au

tem miſericoꝛdia iudiciuʒ. non eni eſt aduer o
iudicio:ſʒ ſuꝑexaltat:qꝛ plures per miſericoꝛ⸗

diam colligunt᷑. Sed qͥ miſericoꝛdiã pᷣſtiterũt
Beati eni miſericoꝛdes:qꝛ ipᷣis miſerebit᷑ de⸗

us) ⁊ hoc vtiq; iuſtũ eſt:vt dimittat᷑ eis: quia
dimiſerunt. ⁊ detur eis:quia dimiſerũt.⁊ der
eis:qꝛ dederũt. Ineſt quippe deo et miſericoꝛ⸗

dia iudicanti:⁊ iudiciuʒ miſerãti: ꝓpter quod

ei dicit᷑. Miſericoꝛdiaʒ ⁊ iudiciũ cantabo nbi
domine. Nam qſquis velut nimium iuſtus iu
Diciũ ſine miſericoꝛdia quaſi ſecurus expectat

iram iuſtiſſimã ꝓuocat:quaʒ timens ille dicit.
Ne intres in iudiciũ cum ſeruo tuo. Unde di⸗

citur populo cõtumaci.Quid:vultis mecũ iu⸗
dicio cõtendere:Cum eni rex iuſtus ſederit in
thꝛono: qͥs gloꝛiat᷑ caſtum ſe habere coꝛ: Aut
ds gloꝛiabit᷑ mundũ ſe eſſe a peccato: Que igi
tur ſpes eſt:niſi ſuꝑexaltet miſericoꝛdia iudici
um:Sed erga illos qͥ miſericoꝛdiã fecerũt:ve
raciter dicendo. Dimitte nobis:ſicut ⁊ nos di
mittimus: ⁊ ſine murmuratiõe dãdo.hilarem
eni datoꝛẽ diligit deus. DBeniq; ſanctꝰ Jacobꝰ
iam ex iſto loco ð miſericoꝛdie operibus loqui
tur: vt quos vehemẽter illa ſentẽtia terruerat
conſolet᷑ cuʒ admonet: quomodo etiã quotidi
ana peccata ſine qbus hic non viuit᷑: quotidia
nis remedijs expient᷑:ne homo qui cum i vno
offenderit:ſit oiuʒ reus:in multis offendendo
qꝛ in multis offendimus:ꝓpter magnuʒagge⸗
rem reatus ſui minutatim collectũ ad tribunal
tanti iudicis ꝑueniat. ⁊ eam quã nõ fecit miſe⸗
ricoꝛdiã nõ inueniat:ſed potius dimittẽdo at⸗
q; dãdo mereat᷑ ſibi dimitti peccata:reddiq; ꝓ
miſſa. Multa dixi:qͥbus tibi tediũ foꝛtiſſis in
ferrẽ:qͥ hec que tamẽ apꝛobas: non expectas
diſcere:ꝙ ea docere cõſueuiſti. Si qͥd autẽ eſf·
ieis:quãtũ ad rem ipᷣam ꝑtinet:nam quali elo
quio explicata ſint:nõ nimis curo.ſi d ergoĩ
eis eſt qð eruditionẽ offendat tuã:q̃ſo vt reſcri
bẽdo admoneas:⁊ me coꝛrigere non graueris
Inkfelix eſt eni qͥ non tantos etiã ſãctos tuoꝛuʒ
ſtudioꝝ laboꝛes:⁊ digne honoꝛat:⁊ de his do
mino deo nrᷣo:cuiꝰ munere talis es: gras agit
Angde cũ libẽtius debeã a quolibet diſcere qʒ
inutiliter ignoꝛo:qᷓ; pmptius quoſlibet doco
re qð ſcio:quãto iuſtius abs te hoc charitatis
debitũ flagito:cuius doctrina in noie ⁊ adiuto
rio dñi tãtũ in latina lingua eccleſiaſtice lr̃ead
iute ſũt: quãtuʒ vnqᷓ; antea potuerũt? Maxie
tñ iſtã ſniaʒ:q̃cunq; totã legẽ ſeruauerit:offen
dat autẽ ĩ vno:factus ẽ oĩuʒ reꝰ ſi qͥ alio mõ ex ·
poni meliꝰ poſſe nouit tua dilectio:ꝑ dũm obſe

G

corttd
Aron
ſacatio
ſolen

ideice

ſin

oblop
nerrofe
feuodey
ſſionen
foreut
nontge
Glti
lotonen
ſoneſe
cpore:
deratoli
ecerent.
Olemete
Ouonod
ſohchn
wegg
dorg
nulist
donen
degue
toſß⸗
hoſtri
Vext
Epit
4

„
uI
bereccit
lidentigrr
eyicanon
intelei

(hopter

lleneene
Coeſenne
Plularisr⸗
ddebltane
habehan⸗
ſaur. e
ſeplent
Vie pmor
chatabo
Umnerarept
guinisſui⸗
Dinyſterii

dotſdiana

rcipte
hbihioſ

uieifgr
lirnad
nadenni
Nerlkatn

Ndäſten
nſrhide
tmicsei
mieit.tde
manieton

Pergted

Ganori
minicesin
mnthenn
mmeneſledic
onno Vrted
eNlisneciie
luſtusſeetn
babeeta
eten⸗ Arß
ſencorin ud
Ndiä fanien
i ſanttnon
eddo hirn
gſunc gr
ecperbosla
ſeninslaner
loctü gnt
1nuitiguoita
vani
nsofendand⸗
rmig;a
minnkun
iiſſectnie⸗
1sRminidon⸗
Ccennneldig
irlii fiſon
:nonepptun

fSilnis

ernunuuiet

ſien .
niſont

Tractatus I

cro:vt id nobiſcum cõmunicare digneris.

Argumentũ excerptum ex ſecundo libꝛore

tractationũ beati Auguſtini ð duabus epiſto⸗
lis ſiue tractatibꝰ directis beato hieronymo:
videlicet de ꝓximo pᷣcedẽti: ⁊ alio qͥ habet᷑ int

„.

q̃ſtiones de oꝛigine aie.

ri ſi enã duos libꝛos ad pſbyterum

ſ Maieronymũ ſedentẽ in Bethlet᷑. AUnũ
de oꝛigine aie hoĩs. Alterũ de ſnia Ja

cobi apti:vbi ait:Quicũq; totam legem ſerua⸗
uerit:offendat autem in vno:factus eſt omniũ
reus de vtroq; cõſulens eum: ſed in illo pꝛioꝛe
q̃ſtionem quam ꝓpoſui ipᷣe nõ ſolui. In poſte
rioꝛe auteʒ qͥd mihi de illa ſoluenda videretur
non tacui:ſed vtrum hoc appꝛobaret enam ille
cõſului.reſcripſit autem laudans eandeʒ cõſu
lationẽ meam: ſibi tamẽ ad reſpondendũ ociũ

non eſſe reſpondit. Ego vero quouſq; eſſet in

coꝛpoꝛe: hos libꝛos edere volui:ne foꝛte reſpõ
deret aliquãdo:⁊ cũ ipᷣa reſpõſione eius potiꝰ

ederent᷑. Illo autẽ defuncto ad hoc edidi pꝛi⸗

oꝛem:vt qͥ legit admoneat᷑ aut non q̃rere oino

quomodo det᷑ aia naſcentibꝰ: aut certe ð re ob
ſcuriſſima eam ſolutionẽ ãſtionis huiꝰ admit⸗
tere:que cõtraria non ſit aꝑtiſſimis rebꝰ quas
ð oꝛiginali peccato fides catholica nouit i par⸗

nulis niſi regenerent᷑ in xpᷣo ſine dubitatione
dãnandis. Moſterioꝛeʒ vo ad hoc vt q̃ſtionis
de qua vbi agit᷑:etiam que nobis vila eſt ſolu⸗

—

tio ipᷣa noſcat᷑.hoc opus ſic incipit: dominuʒ

noſtrũ qͥ vos vocauit.
Beati Hieron
Epiſtola. CXVI.

„ Ignitudo celeſti

um bẽneficioꝛũ anguſtias humane mẽ

tis excedit.Et ꝓpterea oꝛdinauit ita diuina ꝓ
uidentia:vt qð capere in nobis ratio rerũ mo⸗
le victa non poterat:fides deuota cõciperet:et
in intellectũ credulitatis robuſta nutriret.Cũ

ergo ꝓpter tranſgreſſionẽ Ade oꝛigini:⁊ moꝛ⸗
ti teneremur obnoxij: pſpiciens ex alto deꝰ ex
quo eſſemus graui debitoꝛes iuxta q̃litateʒ ca

ptiuitatis:reparauit munus redẽptionis.id ẽ
debita moꝛte offerret indebitam.qꝛ nec nos

abebamꝰ vnde viueremꝰ:nec iſte vnde moꝛe
retur. ateriã ergo de noſtra moꝛtalitate ſu

ſcepit:vt ð ſua ĩmoꝛtalitate collata moꝛi poſſit

vita ꝓ moꝛtuis.Et qꝛ coꝛpꝰaſſũptuʒ ablaturꝰ
erat ab oculis nr̃is:⁊ ſyderibꝰillaturꝰneceſſari
unm erat:vt nobᷣ in hac die ſacr̃m coꝛꝑis ⁊ ſan-
guinis ſui ↄſecraret:vt coleret᷑:vł iugiter iure

ꝑ myſteriũ qð ſemel offerebat᷑ in pᷣciũ:vt quia

quotidiana ⁊ indeffeſa currebat ꝓ hõĩuʒ ſalu⸗
te redẽptio ꝑpetua eẽt etiã redẽptiõis oblatio

⁊ ꝑhẽnis illa victima viueret ĩ memoꝛia: ⁊ pꝛe

Fo. CCIII

ſens ſemp eſſet i gra. Nera tunica ⁊ pfecta hbo-
ſtia fide eſtimãdi non ſpecie:nec exterioꝛis cen
ſenda viſu hois ſ iterioꝛis affectu. Uñ merito

celeſtis ↄfirmat auctoꝛitas:qꝛ caro mea vere ẽ

cibꝰ:⁊ ſaguis meus vere ẽ potꝰ. Recedat g o=z

inſfidelitat ambiguũ: quandoqͥdẽ ꝗᷓ auctoꝛ eſt

muneris ipe ẽ etiã teſtis veritatis. Maz viſibi⸗

lis ſacerdos viſibiles creaturas i ſubſtãtiã coꝛ:
poꝛis ⁊ ſanguis ſui:vbo ſuo ſecreta ptate con
uertit: ita dicẽs. Accipite ⁊ comedite h̊ eſt coꝛ⸗

pus meũ. Et ſãctificatiõe repetita Accipite in⸗

qt: ⁊ bibite hicẽ ſãguis meꝰ.Ergo vt ad nutuʒ
pcipiẽtis dñi repẽte ex nihilo ſubſtiterũt excel

„

ſa celoꝛuʒ: ꝓfunda fluctuũ: vaſta terraꝝ:pare
potentiã i ſpiritalibꝰ ſacramẽtis vᷣbi pᷣbet vi⸗
tus: ⁊ rei ſeruit effectus. Quãta itaq; ⁊ qᷓ; cele-

bꝛãda vis diuine benedictiõis operet᷑: ⁊ quòti

bi nouũ ⁊ impoſſibile videri non debeat: ꝙ in
xypi ſubſtantiã terrena ⁊ moꝛtalia cõmutantur

teip̃m qͥiam in xpᷣo es regeneratꝰ iterroga du⸗

dum alienus a vita:peregrinus a miſericoꝛdia

aſalutis via itrinſecus moꝛtuꝰ exulabas:ſubi⸗

to initiatus xp̃i legibus ⁊ ſalutaribꝰ myſterijs
inouatus in coꝛpoꝛe eccłie non vidẽdo ſed cre
dendo trãſiuiſti. Et de filio ꝑditiõis adoptiuꝰ

dei fieri occulta puritate meruiſti ĩ mẽſura viſi

bili pmanens maioꝛ factus es teipo viſibiliter

ſine qtitatis augmento:cum ipᷣe atq; idẽ eſſes

multo aliter fidei pceſſibius extitiſti. in exteri⸗
oꝛe nihil additum ẽ: ⁊ totum in interioꝛe muta
tum eſt: ac ſi homo xp̃i filius effectus: ⁊ chꝛiſtꝰ
in homis mẽte foꝛmatus eſt.ſicut ego ſine coꝛ⸗
poꝛali ſenſu pꝛeterita vilitate depoſita ſubito
noua indutus es dignitate: ⁊ ſicut hec que ĩte
deus leſa curauit: infecta diluit: maculata de⸗
terſit: non ſunt oculis nec ſenſibus tuis credi⸗
ta:ita cum reuerendo altari celeſtibus cibis ſa
ciandis accedis ſacrum dei cui coꝛpus ⁊ ſãgui

uinem reſpice:honoꝛa:mirare:mente cõtinge:

erat quod ſumebat᷑: aliud qð videbat᷑: inuiſi⸗
literq; ſapoꝛ ille in ſinguloꝝ ſenſibꝰ foꝛmaba᷑.

Si ergo illud veteris legis mãna celitꝰelapſuʒ
ꝑ multimodas ſuauitates nature ſue meritũ ⁊

imbꝛis obſequiũ.q̃ cũ ita ſint:quod illic auidi⸗

tas faciebat: hic fides faciat: et ſicut in coꝛpꝛe

gs 5

coꝛdis manu ſuſcipe: ⁊ maxime hauſtu interio
i aſſumeQ ſi illius veteris legis manna:de ov⸗ eg An sefe fre
quo legit᷑ pluit eis mãna: vt ederẽt:h̊ vnicui anta
ſapicbat quod deſiderijs cõcupierat. Aliudq;

generis ſui excedebat intuitum: ⁊ ſicreaturaʒ
ſuam diſpenſatio largitoꝛis multiplici diuerſi⸗
tate cõdiderat:vt pᷣberet guſtus: quod ignoꝛa
bat aſpectus:quia iuxta recipientis deſideriũ
eſce iluus nouitas ⁊ dignitas naſcebat᷑. Anüũu⸗
quẽq; enim varijs ⁊ alienis ſapoꝛibꝰreficiebat
mellifluũ pluuie illius donũ:et multiplex ſicci

4 = „O R

Pars

cibus ſapiebat:in pectoꝛe deus credulitate ꝓ⸗

ficiat:ſicut legimus. Accedat hõ ad coꝛ altum

⁊ exaltabit᷑ deus. Ideo qð ibi delectatio obti⸗
nebar in faucibꝰ: ̊ bñdictio operet᷑ in ſenſibꝰ.

Ad cognoſcẽdũ ⁊ ꝑpeipiendũ ſacriſiciũ veri do

minici coꝛpoꝛis:ipᷣa te roboꝛet potẽtia cõſecra

toꝛis.⁊ qͥ tũc latuit pᷣfiguratꝰ in manna:ſit tibi

nũc manifeſtatꝰ ĩ gra. Jpᷣm aũt fuiſſe ĩimãne il
liꝰ ſpecie pᷣfiguratũ:etiã ꝓpheta euidẽter oſtẽ⸗

dit dicẽs:panẽ celi dedit eis:panẽ angeloꝛum
mãducauit hõ Et qͥs panis ẽ angeloꝝ niſi xpᷣs
q̃ cibo ſue charitatis ⁊ lumie claritatis nos ſa⸗
tiat:Et hũc dat panẽ:dicente ꝓpheta.Sexta
die duplũ colliges.dũ eni pᷣmo a dnica dieĩle⸗
ge tribuit᷑:et in ſolo ſabbato denegat᷑: iã tunc

xps ab eccłia cui dñicũ reſurrectionis diẽ cõſe

crauit:recipiẽdus oſtẽdit᷑: ⁊ ſynogoge ad quã
cultus ſabbati ꝑtinebat: negãdus eſſe ꝑcipit᷑:
dũ dies qͥ eſt dies ſeptimꝰ celeſtis panis frau⸗
de mulctatur:de quo pane vetus narrat hiſto
ria:nec q plus collegerat habuit amplius: nec
q̃ minus parauerat reperit minꝰ:eo ꝙ eucha⸗
riſtie ꝑceptio nõ ĩ quãtitate:ſed in vᷣtute conſi
ſtat ꝙ coꝛpus domini ſacerdote diſpẽſante tã⸗

tũ eſt ĩ exiguo:quãtũ eſſe oſtat in toto.qð cum

1

eccłia fideliũ ſumit:ſicut plenũ in vniũſis:ita iĩ

tegrũ eſſe ꝓbat᷑ in ſingulis.ð quo ſenſu apłlica
ſentẽtia deriuata ẽ dicens:qͥ multa habet non
abũdabit:⁊ qͥ modicum habet non minoꝛabit.
Non eni oe cõmuni pane accipi dictũ põt:quẽ
ſi foꝛte eſurientibꝰ aponeremus:nõ ex toto ꝑ⸗
ueniret ad ſingulos:qꝛ particulatim et minua⸗

tim ꝓpoꝛtione ſua vnuſqͥſq; pᷣſumeret.de hoc

vero pane cũ aſſumit᷑ nihil minus habẽt ſingu
li:qᷓ; vniuerſi.totũ vnus:totum duo:totũ plu⸗
res ſine diminutiõe accipiũt.qꝛ bñdictio huiꝰ
ſacramẽti ſcit diſtribui:nec ſcit diſtributiõe cõ

ſumi Sacramẽti itaq; huiꝰ foꝛmã etiã in iude

oꝛũ paginis videmꝰexpꝛeſſaʒ. Nã de Melchi
ſedech in Geneſi legimus. Et Melchiſedech
rex Salẽ obtulit panẽ ⁊ vinũ ⁊ bñdixit Abꝛae

Fuit aũt ſacerdos dei altiſſimi: dũq; a pᷣputio
id c.a gẽtili circũciſio futura bñdicitur: eccłie
głia pᷣdicat᷑:et ſynagoge infideli pꝑłs ex gẽtib⸗

acqᷣſitus pᷣponit᷑. uius ergo elchiſedech
genealogia vel oꝛigo noticiã illiꝰ tꝑis latuit: et

oblatiõe panis ⁊ vini h̊ xpᷣi ſacrificiuʒ pᷣfigura

eternum vᷣm oꝛdineʒ Melchiſedech/NMam et

uit:de q̃ ꝓpheta ꝓnunciat Tu es ſacerdos in

ſolũ głia careat:ſᷣ ⁊ vita
nis vinũ aqᷓ eſſe miſcẽdũn
ipᷣo genẽ paſſiõis oſtẽdit:ex cuiꝰ ſacro latẽ ſan
guis ⁊ aq̊ lãcee illiſiõe ꝓfluxit ſicut et ꝓpheta
multo añ pᷣcinit dicẽs. Nercuſſit petrã: ⁊ efflu
xerũt aqᷓ̊.Et apłs. Bibebãt inqͥt de ↄſequente
eos petra. Nides

Moyſes de eo myſterio loquens:vinũ ⁊ ſan⸗

guinẽ ſub vna appellatiõe ſignificat: ⁊ i bñũdicti
one pr̃iarche dñicã paſſionẽ mito amplius de⸗
mõſtrat:ita inqens. Lauabit i vino ſtolã ſuoaʒ

⁊i ſãguine vue palliũ ſuũ.Aduerte qᷓ; euident

ↄſtat vini creaturã xpᷣi ſãguine occupatã:⁊ qͥd
adhuc ð hac duplici ſpecie inqͥrẽ debeas:ipſo

mentũ qð ſola purgantis ſollici

dño atteſtãte cognoſce. Niſi inqͥt mãducaueri
tis carnẽ filij hoĩs:⁊ biberitis eiꝰ ſãguinẽ: non

habebitis vitã i vobis. oteſtmaniu De
imũ

lagij blaſſemias euidẽtiſſimũ atq; validiſſimũ
ẽ:qͥ aſſerere arrepta iĩpietate pᷣſumit:nõ ꝓpt᷑ vi

tam:5ᷣ ppt᷑ regnũ celoꝝ baptiſmũ paruuiis cõ

ferẽdũ.Sub his eni dei vᷣbis:qͥbꝰ euangeliſta

ꝓnũciat nõ habebitis vitã in vobᷣ :apte intelli

gẽdũ ẽ:ꝙ ois aia munere baptiſmi vacua non

nõ ſolũ traditiõe:ſed

q biberit de xpᷣi gra: ſeqͥt

dictũ legimus:ſapientia inqͥt ediſicauit ſibi do
mũ.id eſt.coꝛpꝰ hoĩs aſſũpſit: in qͥ habitat ple

nitudo diuinitatis. Excidit colũnas ſepteʒ: qꝛ
illuʒ bñdictio gre ſeptifoꝛmis impleuit.macta
uit hoſtias ſuas:miſcuit i cratere vinũ ſuuʒ:et

parauit mẽſaʒ ſuã. Et in ſeãnti. Venite:⁊ edi⸗
te de meis panibꝰ:⁊ bibite vinũ qð miſcui vo⸗

bis.Admixtũ ergo aq̃ vinũ legimꝰ/Nunc cau

ſam q̃re vtrũq; dñs miſceri voluerit inqramꝰ.

Quãdo in iudeoꝝ ↄuiuio nuptiali vinũ. id eſt

fides ĩ eis deficiebat: vinum inqͥt deficiebat:qꝛ
vinea fructuʒ negabat:de q̃ ðꝛ. Expectabã vt
faceret vuas:fecit autẽ ſpinas: vnde ⁊ ſertum

ſpineũ capiti redẽptoꝛis impoſuit:quãdo dñs

nuptiali tẽpoꝛe.id eſt.quãdo ſpõſus ſe eccleſie
ſue paſcali exultatiõe iungẽdo aquas in vinuʒ

cõuertit: manifeſte pᷣfigurans multitudies gẽ⸗
tium de ſanguis ſui gratia eſſe venturas. er

aquas eni populos ſignificari ſatis aperit᷑ ela⸗

quijs:ſicut legit᷑. Aque iſte quas vidiſti popu

li ſunt ⁊ gentes lingue. Ande ⁊ aduertimus in
aquis figuram gentiũ demonſtrari:in vino au

tem ſanguinẽ dominice paſſionis oſtendi. Ac

ſi cum in ſacramentis vino aqua miſcetur chꝛi
ſto fidelis populus incoꝛpoꝛatur: et iungitur:

quadaʒ ei copula perfecte charitatis vnitur:
vt poſſit dicere cum apoſtolo. Quis nos ſepa

rabit a charitate chꝛiſtiꝰ Tribulatio:an angu⸗

ſtia: an ꝑſecutio: ⁊ reliqua:?Deus auteʒ homi⸗

ni ſuſcepta ſãctiſicatione miſcet᷑: quaʒ ſides in

ipᷣo peccatoꝛe:affectus iuſticie:miſericoꝛdia pi

etatis infundunt.Etiaʒ in hoc ipᷣo:ꝙ in nume

roſis tritici granis panem ↄſici nouimꝰ:vnita⸗

tem conſtat aſſignare populoꝛũ.Sicut eni fru
nadine ad cãdi
dam ſpeciẽ molarũ laboꝛe perſicit᷑:ac ꝑ aquaʒ
⁊ ignem in vnius panis ſubſtãtiã ↄgregat᷑:ſic

varie gentes diuerſeq; natiões:in vnam ſideʒ
cõuenientes:vnum de ſe xpᷣi coꝛpus efficiũt:⁊

Galouts FRde
(N On. & aM— ₰- - X ſues

doc itaq; dñici ſãgui

alomone de ipᷣo deo p

en

Panushe
lnlegt
bnadiſe
riſeiteco
ohervelut
Uſtelch&
cidorentn
ſpuſanane
cutergoſh⸗
gisocunu
gtantesit
oſunnſee⸗
detvoſeti
adehact
ſachſern
ni Nabee
ginorilan
ſupoſt,
Nariulen
linenat
eenaturirau
ſtiomieri⸗
Gliciczadi
puci in
Wonüsmn
bnaicide
busimpo
cront ſut
aitcoꝛpi
laq pbop
lere gno.
godenihil
luoyoleta
dficlercui
fuſgurare:
keauiponp
foreſttuere
Riemincel
GCpphuman
ſcterrf
lnene⸗
wwoſcappi
Gelcſier⸗
hrigmni
nahe
haun,

.
glirererrig⸗
honererbe
fiüdini
aumnishoie
ctgreeid
bUeres npn

Le

Fo. CCV

inam
linanen

xpᷣanus populus qſi tritici grana inumerabi⸗tret᷑:⁊ cõmunicationẽ panis extoꝛqat impoꝛtu
lia in ſacrilegis nationibꝰ fide purgata atq; cri nitas:quã nõ impetrat humanitas. Ait enim.
Quis veſtrũ habebit amicũ: ⁊ ibit ad illuʒ me

CKrd bꝛata diſcernit᷑: Et in vnũ:q̃ſi infideliũ lolio ꝑ⸗
nöer trãſeũte colligit᷑:⁊ duoꝝ teſtamẽtoꝝ inſtructi⸗ dia nocte ⁊c. Videt᷑ ergo ſᷣm l̃am aliqͥd ꝑſuas
Hanls one:velut frumẽtũ gemino molaꝝ oꝑe curatũ dere:vt media nocte quieſcẽti amico: ⁊ cuaſo
Cnngſe niteſcit.Et ĩ illã pᷣme oꝛiginis dignitatẽ natiuo) cubiculo doꝛmiẽii moleſti eſſe minime deſina⸗
ereinet cãdoꝛe mutat᷑:acꝑ aquã baptiſmi vel ꝑ igney mus. Sʒ ſi ad ſpiritalẽ nos itelligentiãẽ reuoce
immang pon ſpũſſancti:eterni iliꝰpanis coꝛpꝰ efficitur. Si⸗: mus:iueniemꝰnõ dure dñm:ſʒ vtiliter pᷣcepiſ⸗
diclſͤgr cut ergo ſeparari grana ab illius ↄfectione pa-⸗ ſe. Nã vtiq; poſtqᷓ; diſcipulos oꝛationẽ dñicaʒ
nune ſe nis adunatione nõ poſſunt: ⁊ ſicut aque ad ꝓ⸗ docuit:hãc ſubiecit parabolã: vt itelligeremꝰ
oblliſn pꝛiam redire ſubſtantiã in vinũ ꝑmixte iã nonꝰ impoꝛtunos nos amicos eſſe debere::nõ expo⸗.
maphn poſſunt: ſic ⁊ fideles quiq; atq; ſapiẽtes:qui re ſtulãdo aliqd: ſed potiꝰpᷣcãdo.id ẽ.xpm nõ car
einäkf dẽptos ſe xpᷣi ſanguine ⁊ paſſione cognoſcunt nali manu ꝑcutiẽdo:ſed ſpiritali oꝛatiõe pulſã
eſahene ita debẽt quaſi inſeparabili mẽbꝛa: capiti ſuo: do. Jpe eniſi recte viuimꝰ amicus nr̃ eſt. Naʒ
eöginſch fidei obſeruatione: ⁊ ardẽtiſſima religione ſoci qs amicitioꝛ nobis ẽ: q; ille qͥ pcio ſuiſãguinis
redeſhod ari: vt ab eo nõ volũtate: non neceſſitate ſeiun nos redemit. Ipſe inquã amicitioꝛ oibus eſt:
fentſtor gi:nonlilla terrene ſpei ambitione: non deniq; q cũ ſit dñs: amicus eẽ dicat᷑: dicens ad aplos
nibaime ipᷣa poſſint moꝛte diuelli. Nec dubitet qᷣſq; pi Ja non dicã vos vuos:ſed amicos. Huius er
nsſhn marias creaturas:nutu diuine potẽtie pꝛeſen⸗ go amici oſtiũ inceſſabiliter pulſare debemꝰ:⁊
npleunn tia ſũme maieſtatis ĩ dnici coꝛpoꝛis traſire poſ hoꝛis eũ inqetare nocturnis:⁊ vſq; adeo mole
eiin ſe naturã:cum ipᷣm hoiem videat artificio cele ſti eſſe: vt impoꝛtuni etiã iudicemur. Sed non
Umri ſtis miſericoꝛdie xp̃i coꝛpus effectũ. Sicut aut huiimpoꝛtunitatis vereamur offenſã: qꝛ hec
ügönlaun⸗ quicũq; ad fidẽ xpᷣi veniẽs ante vba baptiſmi apud dñm impoꝛtunitas oppoꝛtuna ẽ.Accepti
mnßhma adhuciĩ vinculo eſt veteris debiti:his vere me oꝛ eni eſt illi impudens depᷣcatio: qᷓ; ſecura pᷣſũ
luntöhn, moꝛatis mox exuitur omne fece peccati:ita qñ̃ ptio:hoc ẽ plus meret᷑ q ſollicitꝰ oꝛat inſtãter:
ili rti bñdicẽde vbis celeſtibꝰ creature ſacris altari· qᷓ; qͥ ↄfidens diſſimulat negligẽter. Ait eni ⁊ il
idefütn bus imponũt᷑:anteqᷓ; inuocatiõe ſui nois cõſe⸗ le ſi ꝑſeuerauerit pulſãs.ꝑſeuerans igit᷑ mere⸗
Eati crant᷑:ſubſtãtia illic eſt panis ⁊ vini.poſt vꝰpa tur accipere.qð alibi euidẽtius dicit. Qui pſe
metenn aũt coꝛpus ⁊ ſaguis eſt xpᷣi.qð aũt mirũ eſt: ſi uerauerit vſq; in finẽ:hic ſaluꝰerit. Nõ multi
ſitginne ea q̃ vbo potuit creare: vᷣba poſſit creata ↄuer ergo iuuat freqnter oꝛare: cui contigerit aliqũ
istetc⸗ tere: Imo iã minoꝛis videt᷑ eſſe miraculi:ſi id ceſſare. Sempꝑ igitur ⁊ ſine intermilſiõe peten
f gqð de nihilo agnoſcit᷑ cõdidiſſe:iã cõditũ ĩi me duʒ eſt: ⁊ pulſanduz: ne pᷣcatio ante acta nihil
lnimſinſl difficile: cui facile fuit hominem de limi mate⸗ nerit. Dico inqͥt vobis ⁊ ſi nõ dabit illi ſurgẽs
mmmng ria figurare: imaginẽ etiã ſue diuinitatl indue⸗ eo ꝙ amicus eiꝰ ſit: ꝓpter impoꝛtunitatẽ eius
tumrli re:cui pꝛomptum eſt eũ rurſũ reuocare de infſe ſurget ⁊ dabit. magna pſeuerantia eſt: q̃ q;uis
6aſfipn ris:reſtituere de ꝑditiõe:reparare de puluere impoꝛtuna ẽ:qᷓ;; moleſta ſit deo: tñ plus ami
Mumimlon dẽ terra in celũ leuare:de hoĩe angeluʒ facere: ca eſt qᷓ; amicus.Ecce enĩ qdð amico negat᷑:pſe
minfſoi coꝛpꝰ humanuʒ cõfoꝛme coꝛpoꝛi ſue claritatis uerantia ꝓmeret᷑. Alli recuſat de fiducia:huic
Soſdi. reddere:⁊ figmẽtũ ſuũ in regni ſui ↄſoꝛtio ſubl⸗⸗ de ↄtentiõe cõpatit᷑. Illi non largit᷑ familiari⸗
unleanc limare:vt qͥ coꝛpus nr̃e fragilitatis aſſũpſerat ter pulſanti: huic pertinaciter miſeret᷑ oꝛanti.
miaſengiu⸗ nos in coꝛpꝰ ſue imoꝛtalitatis aſſumat:ad qus OMulſemus igit᷑ oſtiũ dñi non ſoluʒ ꝑ fidẽ: ſed
iatonniui. gloꝛioſã reſurrectionẽ pijs nos oꝑibꝰpᷣparare etiã ꝑſeuerantia:vt aperiat᷑ nobis.⁊ media no
Auis oeſcn dignet᷑: qͥ viuit ⁊ regnat i ſecula ſeculoꝝ amẽ. cte pulſemus:ne grauis nos ad vigilandũ pec
latoanunn Incerta homelia ſuꝑ euãgelio 'm Mat⸗ catoꝛũ ſomnus inuadat. Qõ ſcriptum eſt: bea
D theum. Epla. CXVIII. “ 1 bui: guo cuz venerl vomig mnuene i vigi
quezicesn A 3 2 ,g ⁹¾ laäates. Hoc autẽ oſtiũ aperiri ſibi apoſtolus ex
iin ſ Anctus chage 1 poſcit:nõ ſolum ſuis:ſed etiã ꝓpꝛijs oꝛatiõibꝰ
obinn ſſta docet nos neceſſitatẽ inopie tole obſecrãs ſe iuuari: dicens. At aperiatur mihi
mwumnene. rrtes ſubſidij cauſa amicũ debere ꝑ oſtiũ ad loquẽduʒ myſteriũ xp̃i:ſcʒ apꝑto oſtio
i quirere: ⁊ id quod deeſt ad refectioneʒ alteriꝰ?: illos ſacramenti panes acciꝑe deſideras: de 4
indirail opoꝛtere ab alitero mutuari. Intãtũ aũt ad po bus eſuriẽtis gentilis populi ad cognoſcẽduʒ
dn ſtulãdũ ꝑuicacẽ eſſe voluit petitoꝛẽ:vt nec no⸗. dñm inedia ſaturet᷑. Et nos ergo pulſemꝰ hoc
tige, cturnis hoꝛis pulſare amici ianuã deſinat: nec oſtium: ⁊ ꝑſeueranter oꝛemus: vt ex ipᷣo ſapiẽ
innni excitare eũ dubitet quieſcẽtẽ:ita etiã vt tediuʒ tie ⁊ ſciẽtie panẽ accipere mereamur .Maz niſi
rniunt inferẽs impudẽtia mercat᷑: qð amicitia nõ me lubſtãtiam exinde ſumpſerimus:fraternitatis
Tennr ſc f.. 3) r X*α AE?
ℳ. V

iſtius deſideriũ ꝓpꝛio ᷣmone reſicere nõ vale⸗
mus. vel hõ iſte qͥlibet xpᷣianꝰ intelligit᷑:qͥ ſdẽ
trinitatis tãtũmodo itelligit: ⁊ qð neceſſariũ ẽ
niſi alter eũ doceat ignoꝛat.Amicꝰ vo eiꝰ vt di
ximus xpᷣs ẽ.Qð dicit vadit ad illũ media no

cte.id ẽ.i nouiſſimo tꝑe:⁊ dicit illi cõmoda mi
hi tres panes. ac ſi dicat aĩa illa ad xpᷣm. Com⸗

moda mihi ſidẽ trinitat:a fac me itelligẽ quẽ⸗
admodũ opari me opoꝛtet. Amicꝰmeꝰ venit ð
via:ac ſi dicat ſenſus meꝰ ambulauit ꝑ diũſas
regiones:⁊ redigẽs ad me vacuus ẽ:nõ habeo
glimẽta ſpiritalia que añ illũ ponã:niſii me do
ceas fidẽ trinitatis:ſpem charitateʒ: ⁊ ome qð
ei tribuã:nec vnde eũ doceã habeo.Ad quẽ il⸗
le reſpõdẽs deintus dicat. Noli mihi moleſt⸗
eſſe ⁊c. Diſtulit qͥdẽ deſideriũ: ſᷣ non abſtulit:
vt plus nos q̃ramꝰ:⁊ inuẽtꝰ ſtrictiꝰteneat᷑.qð
yero dicit: Pueri mei mecũ ſũt:ac ſi dicat dũs
xyps oipotens:ſãcti mei qͥs volui iam mecũ ſũt
Nõ poſſũ ſurgere:⁊ dare tibi.ideo negat peti⸗

tionẽ:vt ꝓbet cuiuſſibet ꝑſeuerantiã Et qð di
Ccit ſi nõ dabit illi ſurgẽs: eo q amicꝰ ẽ: ꝓpt᷑ im
pꝛobitatẽ tñ eius ſurget: ⁊ dabit illi qᷣtquot hʒ
neceſſarios: ſic et dñs ihs amicꝰ⁊ frat᷑ nr xpᷣia⸗
noꝛũ oi impoꝛtue fideliterq; petẽti: ꝓ iugi peti

tione qͥcquid ĩ noie eius petierit:ſine difficulta

te tribuet. Sicut ⁊ ſeqͥtur:ego vobis dico. Ee
tite ⁊ dabit᷑ vobis:qrite et inuenietis: pulſate
⁊ aperiet᷑ vobis.id ẽ.petite patrẽ:q̃rite filium:

pullate ſpiritũſanctũ. vel petite cogitationibꝰ
qrite vᷣbis:pulſate operibꝰ.ſiue petite ſide:q̃ri

te opere:⁊ pulſate ſciẽtia: ⁊ ecce oĩa aperiẽtur

vobis. Quis autẽ ex vobis patrẽ petit paneʒ:

nũquid lapideʒ dabit illi: Ac ſi dicat:qͥ petit a

dno charitatẽ ⁊ dilectionẽ:nõ illi dat duritiaʒ
coꝛdis. Aut piſcẽ:nũquid ꝓ piſce ſerpẽtem da
bit illisꝑ piſcẽ fides intelligit᷑:pꝑ ſerpẽtẽ inſide⸗
litas. ac ſi dicat:ſi petis a dño fidẽ: non tribuit
tibi infidelitatẽ. Aut ſi petit ouũ: nunqͥd poꝛri

get illi ſcoꝛpionẽ: ac ſi dicat: ſi habes ĩ deuz ſpẽ

verã:ſiue cogitationẽ ſanctã in coꝛde tuo cogi

taueris:nõ ↄtrarietatẽ nec inſidiaꝝ calũniaʒ a

dño ptimeſcas. Si ergo vos cũ ſitis mali:no⸗
ſtis bona dare filijs vris:quanto magis pater
veſter de celo dabit vobis ſpiritũ bonũ timẽti

bus ſe: Ac ſi diceret:ſi homĩies carnales int᷑ bo
num ⁊ malũ diſcernitis:⁊ non vultis vt quiſqq

veſtrum de manu vr̃a maluʒ ꝓ bono recipiat:

quãto magis de qͥ cũcta condidit: hoĩ:quẽ ad
imaginem ſuam fecit: ſideliter ſibi petenti tri-

buet bona: Ignem veni mittere ĩterram: ⁊ qͥd
volo niſi vt accendatur: quid hoc loco ignẽ ni

ſi ſpiritũſanctũ intelligimus:quem dominusi

terraʒ miſit: vt vꝛat vitia ⁊ peccata:⁊ accẽdat
Echaritatem atq; illuminet

NVetri NMauli vergerij Juſtinopolitani ſer⸗

mo de laudibus ſancti hieronymi pꝛeſbyteri

habitꝰ i aniuſario natalis eiꝰ. Epła. CxyVIII

Anctiſſimuʒ do

ctoꝛẽ fidei noſtre Hieronymuʒ:cui⸗
dies ſolẽnis adeſt:ita mihi dari cu⸗

pio recte laudare: vt in eo laudãdo laudẽ ipſe
meam non queram. Sed ſit ei quẽéadmodũ ſer

mo:ita ⁊ mens ꝓpꝛia intentiõe dedicata: qᷓ;qᷓ;

quid ſperandũ ſit laudis locuturo non video:
vvbi magnitudine reruʒ eloquẽtie vis om̃is ob
ruitur:⁊ excellentie meritoꝛũ omnis impar eſt
pmo.Me vero minime omniũ ſperare id con
uenit:ac ſi quid talium mẽteʒ ſubeat: plane de

ſipio:qui cum obire quotannis munꝰ hoclau⸗
dum ſoleo:ſemper tamen poſtea qᷓ; id cepi:ita
deinceps ꝑ annos affectus ſum:vt augeri mi⸗
hi deſideriũ ſentiã:minui facultatẽ.Euenit au

tem hoc foꝛtaſſe:ſiue ꝙ nonduʒ ſatis ſint mihi

vires ingenij mei ꝑpenſe:qui ſubire tanti one⸗
ris cauſam nõ verear.qð quãtũ ſit:⁊ intellexi:
tãtiſper duduʒ:⁊ indies ꝑſpicio magis:ſiue ꝙ
illius merita apud plurimos qͥdem diligenter
parũ anima diuerſa:a me vero etiam ſũmo ſtu

dio cõſiderata: quo magis eluceſcũt:eo magis
affectum mentis alliciũt: ⁊ a cõſequendi ſpe in
genij acumẽ magis magiſq; deterrẽt. Siue ꝙ

pꝛe deſiderio meo ſtudioq; religionis in illum
tantomihi retardari facultas videtur ingenij:

quãto pᷣcurrit ſtudiũ voluntatis. Quaruʒ eq⸗

dem rerum vt ſubeſſe vtrãq; pꝛimarũ nõ nego

ita adeſſe poſtremã magnoꝑe mihi cupio.Nã
officio qͥdem ille meo aut cuiuſqᷓ; alterius ired
dendis deſe laudibus nihil indiget:acnon de
lectari opinoꝛ niſi boni ꝓfectuſq; noſtri gratia

cum ꝑ ſe ipſe infinito ꝓpꝛio bono in beata illa

eternaq; vita fruat᷑:deuotione vero cultu reli⸗

gione pietate ac fide:cum in hunc: tũ in reliq̃s

celites nos ipᷣi noſtra cauſa indigemus.Atq; i
pꝛimis ego qui meritis huius ſãcti głioſi:mul⸗

ta magnaq; ſepenumero beneficia apud deum
imoꝛtalem cõſecutum manifeſta fide me depꝛe

hendi: ⁊ difficillimis tẽpoꝛibus fuiſſe ð grauiſ
ſimis periculis eius ope atq; interceſſione libe
ratum. Quod ſi ante hac deuotionis vlluʒ ſtu

dium a ine debebat᷑: multo certe nũc amplius
adhibendũ eſt mihi:vt parẽtis nuperrime diẽ
functi:q̃ erat deuotiſſimꝰ tibi ſancte pater Hhie
ronyme vicem hic referam: cuius apud te pꝛe⸗
ces mea cauſa plurimũ valuiſſe ſum crebꝛo ex⸗
pertus:vt quẽadmodũ pᷣclari huius inſtituti
familiariſq; deuotiõis diſcipulus viuẽtis fui:
ita ⁊ ei q; defuncto ſim heres:⁊ qð mihi patro
ciniũ iĩ illo erat:nũc oẽ ſit in meipᷣo:qᷓqᷓ; eũ ↄſi⸗
do tuis meritis atq; pᷣcibus: pᷣterea ꝙ rectus
homo erat:⁊ timens deũ:excedẽtẽ ex hac luce

Cra

nea ſoes
clocoſee
atinet’qt
daetaug
reagenck⸗
ſnquon
graocpe
gbitrong
dicrns.
ganeril
fendiuine
dedignun
ſtamte
nonoſe
ſabodit
ſaudarel
achiben
uahuin
uene⸗
debo⸗g
nanoorel
felnodun
inege
odade
mide
diuerſn
diamere
grümen
lumq
theol
guid ma
ninibxpe
clvnt:ſed.
ſonitudin
ſen pari⸗
feeognonen
ftelzona
finigenrlie
deblegen
ninlxpiano
Cunncha
1cinonian
frurdne
hered
Ppianusen
Ghioron
inetarigee
Monnedkoe
odo:ege
hfiuſeciſe
munevieri,
Ulgopoc⸗
dfnspn⸗
hlluſnocie
Nteongua,
Werii⸗zn

mipc⸗
Sch

nnde

unnin
Kiblnkie
Madrodiſ⸗
Nlaun
donan in
ſtoſtich

oinorreg

henſten
tdangnd.
Enu ddn
näſtcn
mR Miri⸗
imni Enin
latsſant,
udireinen
tüſrind:
donegeſu
Gen gor
vaunſümtt
ctſcärtunn⸗
ſeguenihen
deenit S,
igmnsnlin
SMlentuen
u Aunnjei⸗
Panrinüted⸗
emnihicho1n
ſöalmmuitd
digetacnond
Gnoltrigun
nonbenul
eeoalut
minn
Ncms.
gtend
Gnapoedenn
nſenedent

Fo. CCVII

Tractatus II Epla CXVIII

in ea loca deductum: vbia te ⁊ per te multo fa
ciliꝰ cõſequi:qͥduis poſſit.Quod igitur ad me
attinet: quẽadmodum deuotio animi ⁊ ſeruã⸗
da et augmenianda eſt:ita munus hoc annuũ
reddendarũ laudum nullatenus negligenduʒ
in quo qualiſcũq; ſit ſermo: dum mens ſit inte
gra:ac penitus illi deuota: non magnifaciẽdũ
arbitroꝛ:ꝙ in eum magis eſſe gratus cupio q;
diſertus. NMec me fallit: eum qui laudare quẽ⸗
piam ex illuſtribꝰ accedat: maxime vero ꝙ ad
rem diuinaʒ attineat: debere ⁊ ipᷣm quoq; lau⸗
de dignum elle: labeq; omni carere: ne dicent
vitam repꝛehendat oꝛatio. Uerbiſq
moꝛes ſoꝛdidi fidem abꝛogent.Qð vti me non
ſit:boni tamẽ pijq; ingenũ ſolet eſſe argumẽtũ

laudare ſtudioſe vᷣtutem: ⁊ rebus ſacris cultũ

adhibere pᷣcipuũ.Qõ ſi ex me q ſpiam querat
quã huius ſancti gloꝛioſi pꝛimam potiſſimãq;
laudem exiſtimẽ:hanc ſcilicet incõtãter reſpõ⸗
debo:ꝙ meo qͥdem iudicio nõ poſſit digne hu
mano oꝛe laudari.deinde ꝙ i vnoquoq; gene⸗
re laudum earũ:que ad doctum rectumq; ho⸗
minẽ:ac plane religioſiſſimũ chꝛiſtianũ ꝑtinẽt
laudari eximie de ſingulis poteſt.ꝙ ſi iam ĩ eo
laudãdo cepero litterarũ peritiã cõmemoꝛare
diuerſarũ experienriã linguaꝝ:oꝛationis facũ
diam:rectos fabularũ ſenſus:multam hiſtoꝛi⸗
arũ memoꝛiã: naturaliũ rerũ cognitionẽ:moꝛa

liumq; vᷣmonũ:tum vero ſcripture ſacre vere
q; theologie ꝑceptionẽ:non videboꝛ foꝛſitã ali
quid magnũ dicere.Qõð hec ipᷣa malis etiã ho
minibꝰ poſſũt aduenire.neq; eni iſta bonos fa

ciunt:ſed eruditos.Aut ſi pterea cõtinentiaʒ:
fo:titudinẽ:pꝛudentiã:conſtantiã :mãſuetudi

nem:patiẽtiaʒ:benignitatẽq; in illis laudibus

recognouero:nec ſic qdem foꝛſitan magnope⸗
re euʒ oꝛnare iudicaboꝛ:ꝙ ⁊ his vᷣtutibus plu
rimi gentiliuʒ pᷣditi fuere:ſuntq; he laudes:vt
debite qdem viro bono:ita plane nõ ꝓpꝛie ho

mini xpᷣiano.poſtremo ſi ſideʒ conſtantẽ:ſpem
certam:charitatẽ intẽſam: omnẽq; ſàctimoniãs

⁊ cerimoniarũ cultũ:religioniſq; ſtudiũ demõ
ſtrauero.nec ſic qͥʒ foꝛaſſis laus erit eximia:ꝙ
hec ipa debet vnuſquiſq; de ſe rectus ſideliſq;
xpᷣianus exhibere.At vero ſi hec omnia ⁊ q̃cũ
q; his nominbꝰaut omnino vvtutis nomine cõ
tinetur in eo fuiſſe vniuerſa conteſter: eaq; ipᷣa
non mediocriter aut vulgari quodã ſũmotenꝰ
modo:ſed excellentiſſime atq; incõparabiliter
affuiſſe cõſtet:nõne hoc diuinũ quiddaʒ in ho⸗
mine videri neceſſe eſt: Ego ſane cuʒ trita iſta
vulgo vocabula eruditionẽ:eloquentiã: foꝛti:

tudinẽ:pꝛudentiã:fidem:ac charitatẽ ⁊ cetera

huiuſmodi cõmemoꝛo:talia q̃daʒ dicere mihi
vid eoꝛ:qualia ſolent in cõmuni hominuʒ vita
rep eriri:⁊ nõ eminẽtiſſimas illas vᷣtutes quas

lecioſis

in excellẽtiſſimis viris paucis illis quidẽ om⸗
ni etate fuiſſe cõſtat. Quam ob rem egre ferre
ſoleo: ⁊ latine oꝛatiõi indignari: ꝙ ꝓpꝛijs atq;

exqͥſiiꝭ noibus exqͥſitiſſimas laudes efferre nõ

licet: q̃ tm pene a cõmunibꝰ diſtant vᷣtutibus:
quãtũ ferme vtus a vitio. Nerũ qð oꝛatiõi de
eſt:oꝛo ſuppleat audiẽtis intellectus: ⁊ non qdð
dicã:ſʒ quod dicere velim accipiat Qð ⁊ hinc
quoq; licebit intelligere. nam ſolent pauca ho⸗

rum aut ſingula quedã: dũ intẽſo gradu cupiã
adſũt:magnũ virũ oſtituere.admirabiliſq; ex
cellentie eum videri:qͥ plura ex his ſit aſſecut⸗

Quid ergo his debet exiſtimari:qͥ oiuʒ vᷣtutũ
cunctarũq; bonaꝝ artiũ cumulũ non ꝑfuncto
rie:ſed ad ſũmuz in ſe collegiſſet:cuius vita to⸗

tius ſanctitatis exemplum:eloquentia:ſtupoꝛ

doctrina: miraculum:? Itaq; non tam ſanctuʒ
nomen habuit: qð quidem ipᷣm denotat Hie⸗
ronymi vocabulum:qᷓ; ip̃am in ſe habuit ſacti
tatem. Maʒz cum duabus rebus fundata eſt in

initio ſacra religio:pᷣdicatiõe ſcilicet apoſtolo⸗

rum: ⁊ ſanguine martyrũ.cunq; illi vmone do
cebãt:hi ꝑ carceres ⁊ toꝛmenta ac deniq; moꝛ⸗

tem ipᷣam aſtruerent:in vtroꝛũq; locũ ſuo gra⸗
du ſubierunt ſancti doctoꝛes:qui qð illi cõpen
dioſe docuerãt:latius explicarẽt.quodq; mar

tyres ſanguine ſuo teſtati ſũt:hoc iſti ſãctimo⸗
nia vite cõfirmarent: atq; aduerſus omnẽ bere
ſim omnẽq; vitioꝛũ labem ꝓ fide iuſticiaq; cõ⸗

ſiſterent:jdem ⁊ militũ vires gererent ⁊ ducto
rum. ulta auteʒ variaq; Hieronymus vti
foꝛtis miles in hac vita bella ſuſtinuit:cũ mun
do quipe bellum geſſit: ⁊ vicit: quando ſacer⸗

dos iam factus ⁊ ſũmo ſacerdotio dignꝰ habi
tus ab vꝛbe ceſſit: pompiſq; ſeculi et omni am⸗
bitione mundanoꝛũ honoꝛũ renunciauit.cum

carne ac demonibus:cuʒ in illa trans mare va

ſta ſolitudine: que vt ipſe ait exuſta ſolis ardo

ribus:hoꝛridum monachis habitaculum pꝛe⸗
ſtabat:carnem quidem ieiunijs frãgeret:ſpiri⸗
tales autem hoſtes oꝛationibꝰ effugaret. cum

impꝛobis atq; emulis:ĩ quos ſepe per ꝓlogos
ſepe per epiſtolas ſcribẽdo inuectus eſt.cũ he⸗
reticis: quos libꝛis tractatibuſq; ſcribendis ſe
penumero de diuerſis conuicit erroꝛibus: di⸗

ſputandoq; vi rationũ ſuperauit.Doctoꝛis er

go nomen vt habet:ita ⁊ officiuʒ ſtudioſiſſime

viuens geſſit: pᷣſentes voce et exemplis erudi⸗
ens: abſentes lcriptis. Atroq; vo tam ſue eta⸗

tis qᷓ; poſteros voluminibꝰdiüſi idiomatis va⸗
ria interp̃tatiõe linguaꝝ viuoꝝ doctoꝝ erudi/

tionẽ adiuuans: rudioꝛes hiſtoꝛia delectans:
acntioꝛes iſtruẽs archanis ſacre ſcpture ſenſi⸗
bus explicãdis. Eloquentiã certe iã eiꝰ iauda

re temptarem: que tanqᷓ; riuus limpidiſſimus

leniter defluens ⁊ aſpectu ⁊ ſono delectat: niſi

ſpᷣe ſe multo melius qᷓ; a me fieri poſſit:elegan⸗

tia ſua legentibus cõmendaret:ad quaʒ digne

Sddicandam eius ip̃ᷣius eloquentia opus eſſet.

Nec me deterret: ꝙ dãnatus fuerit eiꝰ ſtudio
aliquãdo Hieronymus:cũ extatica viſiõe tra⸗
ctus ad iudicis eterni tribunal: ⁊ qͥnam eſſet in
terrogatus:pꝛo chꝛiſtiani nomine qð int᷑ metũ
trepi dationẽq; pꝛofitebat᷑ Ciceroniani ſibi no
men obiſci audiuit. neq; eni res ip̃a damnata ẽ
ſed foꝛtaſſis eius ſtudiũ vehemẽtius:ſine qua
ꝓfecto vix ſacre littere: certe non tanta cuʒ vo

luptate legerentur. lHec igitur vt cetere quoq;

dDotes quas ſtrictim cõmemoꝛaui: młtos acer⸗
biſſimoſq; illi emulos cõparuere.quoꝛũ vt im

pꝛobitati cederet: Roma migrauit.⁊ qͥ doctoꝛ

late clariſſimus habebat᷑: Oꝛegoꝛio Naʒiã ʒe⸗

no in diſciplinam ſe tradidit. Moſtqᷓ; ſtudia cũ
de frequẽtiſſima vꝛbe ceſſiſſet: ad heremum ſe
tranſtulit.⁊ qui in vꝛbe omniũ vꝛbaniſſima hbo

mines perpeſſus erat beſtiales:in deſertiſſima
her emo beſtias eſt expertus humanas. Ibiq;
leo natura ſeuiſſimus imperium eius pertulit:
cum hic homo natura mitis i ſe ſeuiret. Roma
igitur Bethleem permutauit:diuitiq; ex vꝛbe
non tam pulſus qᷓ; cedens:elegit ibi pauper vi
uere:vbi pauper chꝛiſtus eſt natus: et inde ſa⸗
lutem petere:vnde oꝛtꝰeſt auctoꝛ ſalutl.Quid
enim aduerſus malignitatem tutum vſpiã eſſe
poterit:quãdo tanta virtus perſecutoꝛe nõ ca
ruit?quod ſi quid nobis tale accidat:ex eiꝰ ca⸗
ſu conſolari nos ipᷣos debemus. Interea vero
maledicos benefaciẽdo vincere:⁊ eoꝛumi nos
odium virtute patientie manſuetudiniſq; ſupe
rare:illo pꝛeſtante qui viuit ⁊ regat in ſecula ſe
culoꝛum. Amen.

Diui Hieronymi epiſtolarũ par
is pꝛime volumen feliciter ſinit.

hudenin

n ueenlie
lne hon
Nungarh
W
eulsaſttei
tuſaln Cus
unnſͤtt
ſlorni
lnerepe,
urmuyen
kengguninos
inguniala

curin

—

3 „
,
4 *
. .
. .
—
—
R
D
. . *
. 8
.
2 . .
„
7

—

——

188IO eleyisolng -„P-epuels T1oloelesqe-lel A uiOo TelsSeIANKANMMM HUIO JelSeEMAXA 666 / UBLAdOO
61 81 ZI 91 91 I 1 *I 1I 01 6 8 4 9 8 8

O 9oueſeg Snoo-

ℳ

tola

i

ronimi.

Ep
Hie

rs

i

p
gt

ma
be

— 9

4

PI
rum